^

Luda yã takada kũ Bisã yão

Portions of the Holy Bible in the Busa language of Nigeria

copyright © 2005 SIM International
Language: Bisã (Busa)
Translation by: SIM

This translation text is made available to you under the terms of the Creative Commons License: Attribution-Noncommercial-No Derivative Works. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/) In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you do not change any of the text or punctuation of the Bible.

You may share, copy, distribute, transmit, and extract portions or quotations from this work, provided that you include the above copyright information:

You must give Attribution to the work.

You do not sell this work for a profit.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Permissions beyond the scope of this license may be available if you contact us with your request.

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2014-10-10

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023

8631d380-7d17-5581-abf9-174814e8ccc3

NAANAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

NAANAA

Musa takada káaku

Adamu 1:1-5:32

Nuhu 6:1-11:32

Ibrahĩ 12:1-20:18

Isaaku 21:1-26:35

Yakubu 27:1-36:43

Yusufu 37:1-50:26

1

Andunia naanaa

1 Zaa káaku Luda musu kũ zĩtɛoo kɛ̀. 2 Gu da pãmɛ à kɛkɛnaro, gusira mɛ́ à da ísirala, akũ Luda Nini tɛn yàa kɛ í pìla. 3 Akũ Luda pì: Gupura kũ! Akũ gupura kũ̀. 4 À è gupura pìi kɛ̀ mana, akũ à gupura kɛ̃̀kↄ̃a kũ gusirao. 5 À tↄ́ kpà gupuranɛ fãnantɛ̃, gusira sↄ̃ gwãani. Gu sì gu dↄ̀, a gↄrↄ káakun gwe.

6 Akũ Luda pì: Sarapura gↄ̃ kú ínↄ dagura de à í pìnↄ kɛ̃kↄ̃a. 7 Akũ à sarapura kɛ̀ lɛ, à í kũ à kú sarapura gbáru kɛ̃̀kↄ̃a kũ í kũ à kú a musuo. 8 Akũ à tↄ́ kpà sarapura pìinɛ ludambɛ. Gu sì gu dↄ̀, a gↄrↄ pladen gwe.

9 Akũ Luda pì: Í kũ à kú zĩtɛ kakara gu dokↄ̃nↄ, gukori bo. Akũ à kɛ̀ lɛ. 10 À tↄ́ kpà gukori pìinɛ zĩtɛ, akũ a tↄ́ kpà í kũ à kàkaranɛ ísira. Akũ à è à kɛ̀ mana. 11 Akũ Luda pì: Lánↄ bↄtɛ zĩtɛ kũ sɛ̃̀ wɛ́denↄ kũ lí nɛ́denↄ, baadi kũ a burio. Akũ à kɛ̀ lɛ, 12 lánↄ bↄ̀tɛ zĩtɛ kũ sɛ̃̀ wɛ́denↄ kũ lí nɛ́denↄ, baadi kũ a burio. Akũ Luda è à kɛ̀ mana. 13 Gu sì gu dↄ̀, a gↄrↄ aakↄ̃den gwe.

14 Akũ Luda pì: Pↄ́ gupurakũrinↄ gↄ̃ kú musu ògↄ̃ fãnantɛ̃ kɛ̃kↄ̃a kũ gwãanio, ògↄ̃ wɛ̃̀ sèedanↄ kũ gↄrↄnↄ kũ wɛ̃̀nↄ mↄńnɛ. 15 Ògↄ̃ kú pↄ́ gupurakũrinↄ ũ musu de ògↄ̃ andunia pura kũ. Akũ à kɛ̀ lɛ. 16 À pↄ́ gupurakũri zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ̀ mɛ̀n pla, a kũ à gbãna dìgↄ̃ kí ble fãnantɛ̃, a kũ à busɛ dìgↄ̃ kí ble gwãani. À susunɛnↄ kɛ̀ dↄ. 17 À ń pɛ́pɛ musu de ògↄ̃ andunia pura kũ 18 ògↄ̃ kí ble fãnantɛ̃ kũ gwãanio, ògↄ̃ gupura kɛ̃kↄ̃a kũ gusirao. Akũ à è à kɛ̀ mana. 19 Gu sì gu dↄ̀, a gↄrↄ siikↄ̃den gwe.

20 Akũ Luda pì: Pↄ wɛ̃̀ndidenↄ í pa yɛ́rɛrɛ, bãnↄ dagula musu ògↄ̃ vura sarapuran. 21 Akũ à pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ òdi í panↄ kɛ̀ kũ kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ pínki, baadi kũ a burio. À bãnↄ kɛ̀ pínki dↄ, baadi kũ a burio. Akũ à è à kɛ̀ mana. 22 À arubarikaa dàńgu à pì, ògↄ̃ nɛ́ i ògↄ̃ kɛ dasi, kpↄ̀nↄ ísira pa, bãnↄ kɛ dasi zĩtɛ. 23 Gu sì gu dↄ̀, a gↄrↄ sↄↄroden gwe.

24 Akũ Luda pì: Pↄ́ wɛ̃̀ndidenↄ bↄtɛ zĩtɛ, bɛ pↄ́kãdenↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ, baadi kũ a burio. Akũ à kɛ̀ lɛ. 25 Luda nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ kɛ̀ baadi kũ a burio. À bɛ pↄ́kãdenↄ kɛ̀ baadi kũ a burio. À pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kɛ̀ baadi kũ a burio. Akũ à è à kɛ̀ mana.

26 Akũ Luda pì: Ò bisãsiri kɛ ó taka ũ, ògↄ̃ de lán ó bà, ògↄ̃ kí ble kpↄ̀nↄa kũ bãnↄ kũ bɛ pↄ́kãdenↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ pínki. 27 Akũ Luda bisãsiri kɛ̀ a zĩda taka ũ. A zĩda takan à ń kɛ́ a ũ. À ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃o. 28 À arubarikaa dàńgu à pìńnɛ: Àgↄ̃ nɛ́ i àgↄ̃ kɛ dasi àgↄ̃ andunia pa àgↄ̃ gbãna blea. Àgↄ̃ kí ble kpↄ̀nↄa kũ bãnↄ kũ pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ òdi táa o zĩtɛnↄ pínki. 29 Akũ Luda pì: Pↄ́ wɛ́de kũ ò kú zĩtɛnↄn ma kpàáwa á pↄ́ble ũ pínki kũ lí nɛ́denↄ pínki. 30 Ma sɛ̃̀nↄ kũ lánↄ kpà pↄ́ wɛ̃̀ndidenↄa pínki ń pↄ́ble ũ, nↄ̀bↄnↄ kũ bãnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ pínki. Akũ à kɛ̀ lɛ. 31 Luda pↄ́ kũ à kɛ̀nↄ è pínki, à kɛ̀ mana swáswa. Gu sì gu dↄ̀, a gↄrↄ suddoden gwe.

2

1 Lɛn Luda musu kũ zĩtɛo kɛ̀ lɛ kũ a pↄ́nↄ pínki. 2 Ari a gↄrↄ supplade zĩ gↄ̃ ká, à zĩ kũ àtɛn kɛ pìi làka. A gↄrↄ supplade pì zĩ à kámma bò kũ zĩ kũ a kɛ̀nↄ pínki. 3 Akũ à arubarikaa dà gↄrↄ supplade pìn à dìtɛ a pↄ́ ũ, kũ gↄrↄ bire à kámma bò kũ zĩ kũ a kɛ̀nↄ pínki yãi.

Ɛdɛni swadakoo

4 Musu kũ zĩtɛo naana yãn dí. Gↄrↄ kũ Dikiri Luda zĩtɛ kũ musuoo kɛ̀, 5 pↄ́wɛ ke dí butɛ zĩtɛ kↄ̀ro, bee sɛ̃̀ɛ, zaakũ Dikiri Luda dí tó legũ màro, akũsↄ̃ gbɛ̃ke kun à bura zĩ kɛro. 6 Suka mɛ́ àdi kpá andunia gũn, akũ àdi mↄtↄ pisi zĩtɛa pínki.

7 Dikiri Luda gↄ̃gbɛ̃ í kàsa kũ bùsutitio, akũ à ĩa wɛ̃̀ndide vù a yĩn, akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi gↄ̃̀ gbɛ̃ bɛ̃nɛ ũ. 8 Dikiri Luda swadakoo kɛ̀kɛ ifãboki kpa gu kũ òdi pi Ɛdɛni, akũ à gↄ̃gbɛ̃ kũ à kɛ̀ɛ pìi dà gwe. 9 Dikiri Luda tò lí buri sĩnda pínki bùtɛ zĩtɛ. Lí pìnↄ kɛ̀ mana, akũsↄ̃ ń nɛ́ blena nna. Lí wɛ̃̀ndide kú dàkoo pìi dagura. Lí kũ àdi dↄ̃na mana kũ a vãnio ińnɛ kú gwe dↄ.

10 Swa kú Ɛdɛni àdigↄ̃ mↄtↄ pisi dàkoo pìia. Bona gwe à ↄnɛ kɛ̀ siikↄ̃. 11 A káaku tↄ́n Pisↄ̃, àkũ mɛ́ à lika Avila bùsuui pínki. Wura kú bùsuu pìi gũn, 12 wuraa pì mana. Gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄn kú gwe dↄ. 13 Swa pì ↄnɛ plade tↄ́n Giↄ̃, à lika Kusu bùsuui pínki. 14 A ↄnɛ aakↄ̃de tↄ́n Tigiri, a dↄ̀rↄↄ tà Asiria bùsu ifãboki kpa. Swa pì ↄnɛ siikↄ̃de tↄ́n Yuflati.

15 Dikiri Luda gↄ̃gbɛ̃ pìi dìtɛ Ɛdɛni dàkoo pìi gũn de àgↄ̃ a zĩ kɛ àgↄ̃ gwa. 16 Akũ à yã dìtɛnɛ à pì: Ĩni fↄ̃ ǹ dàkoo pì lí nɛ́nↄ ble pínki, 17 ama ǹsun lí kũ àdi dↄ̃na mana kũ a vãnio ińnɛ nɛ́ blero. Tó n blè, ĩni gamɛ.

18 Dikiri Luda pì: Gↄ̃gbɛ̃ kunna ado manaro. Mani kpanyĩri kɛnɛ a gbɛ̃ndo ũ. 19 Akũ Dikiri Luda bùsuu sɛ̀ à nↄ̀bↄnↄ kɛ̀o pínki kũ bãnↄ pínki, akũ à sù kũńwo gↄ̃gbɛ̃ pì kĩnaa de à e deran ani tↄ́ kpáńnɛ nà. Tↄ́ kũ gↄ̃gbɛ̃ pìi kpà pↄ́ wɛ̃̀ndide pìnↄnɛ pínki gↄ̃̀ ń tↄ́ ũ. 20 Gↄ̃gbɛ̃ pì tↄ́ kpà bɛ pↄ́kãdenↄnɛ pínki kũ bãnↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ pínki, ama adi kpanyĩri e ń tɛ́ a gbɛ̃ndo ũro. 21 Akũ Dikiri Luda i zↄ̃kↄ̃ↄ dà gↄ̃gbɛ̃ pìla. Kũ àtɛn i o, akũ à a gbã̀ntɛrɛwa mɛ̀n do bò, akũ à a mɛ̀baasi tàta a gbɛ̀n. 22 Akũ à gↄ̃gbɛ̃ gbã̀ntɛrɛwa kũ à bòo pìi lìtɛ nↄgbɛ̃ ũ, akũ à gɛ̀ɛ kãao a kĩnaa. 23 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pì:

Adikĩna wá bò ma wá gũmmɛ,

a mɛ̀ sↄ̃ à bò ma mɛ̀ɛ gũmmɛ.

Oni a sísi nↄgbɛ̃,

kũ Luda a bò gↄ̃gbɛ̃ gũn yãi.

24 A yã mɛ́ à tò gↄ̃gbɛ̃ dì bo a de kũ a dao bɛa, àdi nakↄ̃a kũ a nanↄo ò gↄ̃ mɛ̀ do ũ. 25 Gↄ̃gbɛ̃ kũ a nanↄo kú pótompo ń pla ń pínki, wé'i sↄ̃ àdi ń kũro.

3

Bisãsiri kɛ̃kↄ̃ana kũ Ludao

1 Mlɛ̃̀ mɛ́ à manafiki vĩ de pↄ́ kũ Dikiri Luda kɛ̀nↄla pínki, akũ à nↄgbɛ̃ là à pì: Luda pì àsun dàkoo pì lí ke nɛ́ blenloo? 2 Akũ nↄgbɛ̃ wè mlɛ̃̀ɛ pìia à pì: Óni fↄ̃ ò dàkoo pì línɛ ble, 3 ama lí kũ à kú dàkoo pìi guragura, Luda pì òsun a nɛ́ blero òsun ↄ naa sero, de òsun garo yãi. 4 Akũ mlɛ̃̀ɛ pìnɛ: Áni garo fá! 5 Zaakũ Luda dↄ̃ tó a blè, á wɛ́ ni kɛ̃ áni gↄ̃ lán a bà, ánigↄ̃ a mana dↄ̃ kũ a vãnio.

6 Kũ nↄgbɛ̃ è lí pì nɛ́ mana, akũsↄ̃ a blena nigↄ̃ nna ani tó gbɛ̃ wɛ́ kɛ̃, akũ à a nɛ́ kɛ̃̀ à blè. À kpà a zãa dↄ, akũ à blè se. 7 Ń pla ń pínki ń wɛ́ kɛ̃̀, akũ ò dↄ̃̀ sà kũ ò kun pótompo. Akũ ò gboroda lá nàbi ò yĩ̀ḿma.

8 Kũ gↄ̃gbɛ̃ kũ a nanↄo Dikiri Luda kĩni mà àtɛn kure dàkoo pìi gũn ↄkↄsi, akũ ò ùtɛnɛ dàkoo pì lán. 9 Akũ Dikiri Luda lɛ́ zù gↄ̃gbɛ̃i à pì: Ń kú mámɛɛ? 10 À wèa à pì: Kũ ma n kĩni mà, akũ vĩna ma kũ kũ má kun pótompo yãi, akũ ma utɛ. 11 Akũ Dikiri Luda a là à pì: Dí mɛ́ à ònnɛ ń kun pótompoo? Lí kũ ma ginnɛ ǹ a nɛ́ ble, n blèn yá? 12 À wèa à pì: Nↄgbɛ̃ kũ n kpàma àgↄ̃ kú kũmao mɛ́ à lí pì nɛ́ kpàma ma blè. 13 Akũ Dikiri Luda nↄgbɛ̃ là à pì: Bↄ́yãi n kɛ̀ lɛɛ? À wèa à pì: Mlɛ̃̀ mɛ́ à ma kɛkɛ, akũ ma blè. 14 Akũ Dikiri Luda pì mlɛ̃̀ɛnɛ:

Kũ n kɛ̀ lɛ, ĩnigↄ̃ láaribona pↄ́ ũ

de bɛ pↄ́kãdenↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄla pínki,

ĩnigↄ̃ táa o n kùua,

bùsutitin ĩnigↄ̃ ble ari n wɛ̃̀ndi lɛ́n.

15 Mani ibɛrɛ da mↄkↄ̃n kũ nↄgbɛ̃o dagura,

n buri kũ a burio dagura.

A buri ni n mì wí,

ĩni a gbátoki kĩnna.

16 Akũ à pì nↄgbɛ̃nɛ:

Mani n nↄ̀sinaa wari karannɛ,

ĩnigↄ̃ nɛ́ i kũ wãwão.

N zã ni nigↄ̃ kúmmamɛ,

anigↄ̃ kí ble n musu.

17 Akũ à pì gↄ̃gbɛ̃nɛ:

Lákũ n n nanↄ yã mà nà,

lí kũ ma ginnɛ ǹ a nɛ́ ble n blè,

ma láari bò zĩtɛa n yãi,

ↄsi kũ ↄsioon ĩnigↄ̃ pↄ́ble en

ari n wɛ̃̀ndi lɛ́n.

18 Ani lɛ̀nↄ kũ lá ũkãdenↄ butɛnnɛ,

gbasa ǹ burapↄnↄ ble.

19 Ísimmawaranaa gũnn ĩni pↄ́ble en

ari ǹ ɛra ǹ gɛ̃o bùsun,

zaakũ gwen ma n bon.

Bùsutitimɛ n ũ,

ĩni ɛra ǹ gↄ̃ bùsutiti pìi ũmɛ.

20 Adamu tↄ́ kpà a nanↄnɛ Awau, zaakũ gbɛ̃ pínki daimɛ. 21 Dikiri Luda bára uta kɛ̀ Adamunɛ kũ a nanↄo, akũ à dàńnɛ. 22 Akũ à pì: Bisãsiri a mana kũ a vãnio dↄ̃̀ sà, à gↄ̃̀ lán ó bà. Óni gínɛ à lí wɛ̃̀ndide nɛ́ kɛ̃ à ble de àsungↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkiro yãi. 23 Akũ Dikiri Luda pɛ̀a à a bò Ɛdɛni dàkoo pìi gũn. Akũ Adamu gɛ̀ɛ à zĩtɛ kũ Luda a bòn zĩ kɛ. 24 Kũ Dikiri Luda pɛ̀a, akũ à kɛrubunↄ kàtɛ Ɛdɛni dàko ifãboki kpa, de ògↄ̃ lí wɛ̃̀ndide zɛ́ dãkpã kũ fɛ̃nɛda kũ àtɛn tɛ́ kɛ àtɛn litɛlitɛo.

4

Kainu kũ Habilao

1 Adamu a nanↄ Awau dↄ̃̀ nↄgbɛ̃ ũ, akũ à nↄ̀ↄ sì à Kainu ì. Akũ à pì: Ma gↄ̃gbɛ̃ ì kũ Dikiri gbãnao. 2 Akũ à a dakũna Habila ì dↄ. Habila kɛ̀ sãdãri ũ, Kainu sↄ̃ à kɛ̀ búbari ũ. 3 Zĩkea Kainu sù kũ a burapↄnↄo gba ũ Dikirinɛ. 4 Habila sↄ̃ à sù kũ a sãnɛ káaku mɛ̀kpanaao. Habila yã kà Dikirigu, akũ à a gba sì. 5 Kainu sↄ̃ a yã dí kɛ Dikirinɛro, akũ adi a gba síro. Akũ Kainu pↄ fɛ̃̀ manamana a ãnn sìsi. 6 Akũ Dikiri pì Kainunɛ: Bↄ́yãi n pↄ fɛ̃̀ɛ? À kɛ̀ dera n ãnn yàkaa? 7 Tó n yã mana kɛ̀, mani n síroo? Tó ńdi yã mana kɛ sↄ̃ro, durunna natɛnnɛ n kpɛ́lɛlɛa. N ni tɛni a dɛ, séde ǹ zĩ̀ blea.

8 Akũ Kainu pì a dakũna Habilanɛ: Ò gɛ́ sɛ̃̀n. Kũ ò kà gwe, akũ à fùtɛ a dakũnai à a dɛ̀. 9 Dikiri Kainu là à pì: Mán n dakũna Habila kunn? À wèa à pì: Má dↄ̃ro. Ma dakũna dãkpãriin ma ũ yá? 10 Akũ Dikiri pì: Bↄ́n n kɛ̀ɛ? N dakũna aru tɛn lɛ́ zumai zaa zĩtɛ gũn mà zɛ kãao. 11 Tera sà ĩnigↄ̃ láari pↄ́ ũmɛ, ĩnigↄ̃ zã̀ kũ zĩtɛ kũ à n dakũna aru mì n ↄĩo. 12 Tó n bú bà, zĩtɛ ni kararo. Ĩnigↄ̃ sↄ̃sↄ̃ gu kũ guo ǹgↄ̃ likara andunia gũn. 13 Akũ Kainu pì Dikirinɛ: Wari bire gbãna demala, mani fↄ̃ro. 14 Ntɛn pɛ́ma zĩtɛ la gbãramɛ sà. Mani kɛ̃kↄ̃a kũnwo sà. Manigↄ̃ sↄ̃sↄ̃ gu kũ guo màgↄ̃ likara andunia gũn, gbɛ̃ kũ à kpàkũn kũmao ni ma dɛ. 15 Akũ Dikiri pìnɛ: Lɛnlo! Tó gbɛ̃ n dɛ, oni mↄra káa gɛ̃̀n supplamɛ. Akũ Dikiri wãnzãn ke kɛ̃̀ Kainua, de gbɛ̃ kũ à kpàkũn kãao sún a dɛro yãi. 16 Akũ Kainu dà zɛ́n à kɛ̃̀ Dikiria. À gɛ̀ɛ à vùtɛ Nↄdu bùsun Ɛdɛni ifãboki kpa.

17 Kainu wùtɛ kũ a nanↄo, akũ à nↄ̀ↄ sì à Ɛnↄku ì. A gbɛra Kainu wɛ̃tɛ kàtɛ, akũ à a nɛ́ pì tↄ́ kpà wɛ̃tɛ pìinɛ. 18 Ɛnↄku Irada ì, Irada Mɛuyaɛli ì, Mɛuyaɛli Mɛtusaɛli ì, Mɛtusaɛli Lamɛki ì. 19 Lamɛki nↄ sɛ̀ mɛ̀n pla, a do tↄ́n Ada, a do Zila. 20 Ada Yabala ì. Àkũmɛ pↄ́dãri kũ òdigↄ̃ kú bizakuta gũnnↄ dizi káaku ũ. 21 A dakũna tↄ́n Yubala. Àkũmɛ mↄrↄlɛrinↄ kũ úrapɛrinↄ dizi káaku ũ. 22 Zila sↄ̃, akũ mɛ́ à Tubala Kainu ì. Siaamɛ a ũ. Àdi pↄ pínki pi kũ mↄ̀sio kũ mↄ̀gotɛ̃o. A dãre tↄ́n Naama. 23 Akũ Lamɛki pì a nↄnↄnɛ:

Ada kũ Zilao, à ma yã ma,

ma nↄnↄ, à sã kpá ma yãi.

Gbɛ̃ke ma kĩnna, akũ ma a dɛ̀,

kɛfɛnna pì ma lɛmɛ, akũ ma a wɛ̃̀ndii bò.

24 Tó oni Kainu fĩna bonɛ gɛ̃̀n suppla,

makũ Lamɛki ma pↄ́ sↄ̃,

gɛ̃̀n baaakↄ̃ akuri awɛɛsupplamɛ.

25 Adamu wùtɛ kũ a nanↄo dↄ, akũ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì. À tↄ́ kpànɛ Sɛti à pì, Luda a gba nɛ́ pãnde Habila kũ Kainu a dɛ̀ gɛ̃nɛ ũmɛ. 26 Sɛti sↄ̃ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, akũ à tↄ́ kpànɛ Ɛnↄsu. Zaa zĩ birean ò nà Dikiri sísinaaa.

5

Adamu burinↄ

1 Adamu burinↄ yãn dí. Gↄrↄ kũ Luda bisãsirinↄ kɛ̀, à ń kɛ́ lán a bàmɛ. 2 À ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃o, akũ à arubarikaa dàńnɛ. À tↄ́ kpàńnɛ bisãsiri.

3 Adamu wɛ̃̀ basuddo akuride gũn à nɛ́ ì a taka ũ à bòkↄ̃a kãao, akũ à tↄ́ kpànɛ Sɛti. 4 Sɛti inaa gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 5 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basuddo akuri, akũ à gà.

6 Sɛti wɛ̃̀ basↄↄro awɛɛsↄↄrode gũn à Ɛnↄsu ì. 7 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ awɛɛsuppla à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 8 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basↄↄro akuri awɛɛpla, akũ à gà.

9 Ɛnↄsu wɛ̃̀ basiikↄ̃ akuride gũn à Kenana ì. 10 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kũ gɛ̃roo à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 11 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basↄↄro awɛɛsↄↄro, akũ à gà.

12 Kenana wɛ̃̀ baaakↄ̃ akuride gũn à Malalɛli ì. 13 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ bupla à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 14 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basↄↄro akuri, akũ à gà.

15 Malalɛli wɛ̃̀ baaakↄ̃ awɛɛsↄↄrode gũn à Yarɛdi ì. 16 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kũ mɛ̀n baraakuri à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 17 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basↄↄro sↄↄrosari, akũ à gà.

18 Yarɛdi wɛ̃̀ basↄraakↄ̃ awɛɛplade gũn à Ɛnↄku ì. 19 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 20 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basↄraakↄ̃ awɛɛpla, akũ à gà.

21 Ɛnↄku wɛ̃̀ baaakↄ̃ awɛɛsↄↄrode gũn à Mɛtusela ì. 22 A gbɛra à táa ò kũ Ludao ari wɛ̃̀ wàa do kpɛ́ basↄↄro à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 23 À kà wɛ̃̀ wàa do kpɛ́ basↄraakↄ̃ awɛɛsↄↄro. 24 À táa ò kũ Ludao, akũ ò kùrai, kũ Luda a sɛ̀ à bò kãao andunia gũn yãi.

25 Mɛtusela wɛ̃̀ bakɛ̃ndo awɛɛsupplade gũn à Lamɛki ì. 26 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa aakↄ̃ kpɛ́ bakɛ̃ndo awɛɛpla à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 27 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basↄraakↄ̃ akuri donsari, akũ à gà.

28 Lamɛki kɛ̀ wɛ̃̀ bakɛ̃ndo awɛɛpla, akũ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì. 29 À tↄ́ kpànɛ Nuhu à pì: Gbɛ̃ bire mɛ́ ani ó laakari kpátɛwɛrɛ zĩ gbãna kũ ótɛn kɛ yãi. Odì zĩ gbãna pì kɛ Dikiri láaribona zĩtɛa yãimɛ. 30 Nuhu inaa gbɛra Lamɛki kɛ̀ wɛ̃̀ wàa aakↄ̃ sↄↄrosari à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo. 31 Kũ à kà wɛ̃̀ wàa aakↄ̃ kpɛ́ basↄraakↄ̃ akuri awɛɛsuppla, akũ à gà.

32 Kũ Nuhu kà wɛ̃̀ wàa pla kpɛ́ basↄↄro, à Sɛmu kũ Hamuo kũ Yafɛtio ì.

6

Bisãsirinↄ yakanaa

1 Kũ bisãsirinↄ nà kɛna nà òtɛn dagula òtɛn nɛ́nↄgbɛ̃nↄ i, 2 akũ Luda nɛ́nↄ è bisãsiri nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ mana, akũ òtɛni ń sɛ́ ń pↄyeinaaa. 3 Akũ Dikiri pì: Ma Nini nigↄ̃ kú bisãsirinↄ gũn gↄrↄ sĩnda pínkiro, zaakũ mɛ̀barademɛ. Ń gↄrↄnↄ nigↄ̃ wɛ̃̀ basuddomɛ. 4 Gbɛ̃ gbã̀nanↄn kú andunia gũn gↄrↄ birea kũ gↄrↄ bire gbɛrao dↄ, gↄrↄ kũ Luda nɛ́ pìnↄ bisãsiri nɛ́nↄgbɛ̃nↄ dↄ̃̀ nↄgbɛ̃nↄ ũ ò nɛ́nↄ ì kũńwo. Ń nɛ́ pìnↄmɛ gↄ̃sa gbãna kũ ń tↄ́ bò zaa káakunↄ ũ.

5 Dikiri è kũ bisãsirinↄ yã vãni kɛna dasi andunia gũn. Gↄrↄ sĩnda pínki yã bɛ̃̀nɛ laasunn òdigↄ̃ lɛ́ ado, 6 akũ a pↄ yàka bisãsiri kũ à kɛ̀ zĩtɛ yã musu. À laasun pãnde lɛ̀, 7 akũ à pì: Mani bisãsiri kũ ma kɛ̀ zĩtɛ wara, bisãsirinↄ kũ nↄ̀bↄnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ bãnↄo, zaakũ ma pↄ yàka ń kɛna yã musu. 8 Ama Nuhu Dikiri pↄnna lè.

Nuhu yã

9 Nuhu burinↄ yãn dí. Nuhu bi gbɛ̃ manamɛ. Kũ à kun, a mɛ̀n do mɛ́ à taari vĩro à táa ò kũ Ludao. 10 Nuhu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gbɛ̃nↄn aakↄ̃, Sɛmu kũ Hamuo kũ Yafɛtio. 11 Luda è andunia gbɛ̃nↄ yàka ń pínki, taarikɛna andunia pà. 12 Kũ Luda andunia gwà, à è à yàka, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki zã̀ zɛ́a.

13 Akũ Luda pì Nuhunɛ: Mani gbɛ̃ sĩnda pínki kakatɛ, kũ ń yãin taarikɛna dà anduniala. Mani ń kakatɛ lɛɛlɛ kũ anduniaomɛ. 14 Ǹ gó'itɛ kɛkɛ kũ lí lɛ̀kɛtɛɛo ǹ kpɛ́nɛnↄ kɛ a gũn ǹ ↄ̀da maa a gũn kũ a kpɛo. 15 Ĩni gó pì kɛ lán dí bà. A gbã̀na gã̀sãkuru wàa do kpɛ́ basↄↄro, a yàasa gã̀sãkuru bupla akuri, a lei sↄ̃ gã̀sãkuru baraakuri. 16 Ǹ gó pìi musu pápa, gbasa ǹ guforo tó a dagura gwe gã̀sãkuru do zaa a musu kpa. Ǹ gbà da gó pì kpado ǹ gó pì kɛ didikↄ̃ana lɛu aakↄ̃.

17 Makũ sↄ̃ mani tó í da anduniala, de mà pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ òdi wesa bonↄ kakatɛ ń pínki. Pↄ́ kũ ò kú andunia gũnnↄ ni gaga pínki. 18 Ama ma bàka nigↄ̃ kú kũnwo. Ĩni gɛ̃ gó pìi gũn kũ n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ n nanↄo kũ n nɛ́nↄ nↄnↄo. 19 Ĩni pↄ́ wɛ̃̀ndide pínki sɛ́ ǹ gɛ̃ kũńwo mɛ̀n plapla de onigↄ̃ kun kũ wɛ̃̀ndiio. 20 Bã burinↄ kũ nↄ̀bↄ burinↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùao burinↄ pínki oni su n kĩnaa mɛ̀n plapla de ògↄ̃ kun. 21 Ǹ pↄ́ble kũ òdi ble sĩnda pínki sɛ́tɛ ǹ kakara á zàna ũ, ákↄ̃nↄ kũ pↄ́ pìnↄ. 22 Akũ Nuhu kɛ̀ lɛ à yã kũ Luda ònɛɛ kɛ̀ pínki.

7

Í dana anduniala

1 Akũ Dikiri pì Nuhunɛ: Ǹ gɛ̃ gó gũn kũ n bedenↄ, zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma n e yãnnade ũ gbãragbɛ̃nↄ tɛ́. 2 Ǹ nↄ̀bↄ kũ à de sa'opↄ ũnↄ sɛ́ ǹ gɛ̃ kũńwo da kũ a sàao mɛ̀n supplapla, ǹ nↄ̀bↄ kũ òdi sa ooronↄ sɛ́ mɛ̀n plapla da kũ a sàao. 3 Ǹ bãnↄ sɛ́ ǹ gɛ̃ kũńwo dↄ da kũ a sàao mɛ̀n supplapla de ń burinↄ gↄ̃ kú andunia gu sĩnda pínkia. 4 Zaakũ gↄrↄ suppla gbɛra mani tó legũ ma zĩtɛ ari gↄrↄ bupla fãnantɛ̃ kũ gwãanio, de mà pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ ma kɛ̀nↄ wara zĩtɛ pínki.

5 Nuhu yã kũ Dikiri ònɛɛ kɛ̀ pínki. 6 Gↄrↄ kũ í dà anduniala, Nuhu kun wɛ̃̀ wàa aakↄ̃mɛ. 7 À gɛ̃̀ gó'itɛ gũn kũ a nɛ́nↄ kũ a nanↄo kũ a nɛ́nↄ nↄnↄo de ò bo í pì yãn. 8 Akũ nↄ̀bↄ kũ ò de sa'opↄ ũnↄ kũ nↄ̀bↄ kũ òdi sa ooronↄ kũ bãnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ 9 sù Nuhu kĩnaa gó gũn mɛ̀n plapla da kũ a sàao lákũ Luda ònɛɛ nà. 10 Gↄrↄ suppla gbɛra í da pìi dà anduniala. 11 Nuhu wɛ̃̀ wàa aakↄ̃de gũn a mↄ plade gↄrↄ gɛ̃ro awɛɛplade zĩ, akũ í kũ à kú zĩtɛ gbárunↄ pũ̀tã pínki, akũ ludambɛ guforonↄ fↄ̃̀. 12 Legũ mà ari gↄrↄ bupla fãnantɛ̃ kũ gwãanio.

13 Gↄrↄ birea Nuhu gɛ̃̀ gó gũn kũ a nɛ́nↄ Sɛmu kũ Hamuo kũ Yafɛtio kũ api nanↄo kũ a nɛ́nↄ nↄnↄ gbɛ̃nↄn aakↄ̃, 14 kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ pínki ń buria kũ bɛ pↄ́kãdenↄ pínki ń buria kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ pínki ń buria kũ pↄ́ vurananↄ pínki ń buria, bãnↄ kũ pↄ́ dɛ̀mbɛrɛdenↄ pínki. 15 Pↄ́ kũ òdi wesa bonↄ sù Nuhu kĩnaa gó gũn buri kũ burio mɛ̀n plapla. 16 Pↄ wɛ̃̀ndidenↄ buri pínki gɛ̃̀ da kũ a sàao lákũ Luda dìtɛnɛ nà. Akũ Dikiri gbà tàtańlɛ.

17 Legũ mà ari gↄrↄ bupla. Kũ í tɛn kara, akũ à gó pìi sɛ̀ zĩtɛla. 18 Í fùtɛ à kàra manamana à dà zĩtɛla, akũ gó pì fù íla. 19 Í kàra à dà zĩtɛla lái, à dà kpi lei kũ ò kú andunia gũnnↄla míↄmiↄ. 20 Í fùtɛ à dà kpi pìnↄla ari gã̀sãkuru gɛ̃ro. 21 Pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ òdi táa o zĩtɛnↄ gàga pínki, bãnↄ kũ bɛ pↄ́kãdenↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ bisãsirinↄ ń pínki. 22 Pↄ́ kũ òdi wesa bo kũ ò kú sĩ̀sĩanↄ gàga pínki. 23 Luda pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ ò kú sĩ̀sĩanↄ kàkatɛ pínki. À bisãsirinↄ kũ nↄ̀bↄnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ bãnↄ kàkatɛ andunia gũn. Nuhu mɛ́ à bò ado kũ pↄ́ kũ ò kú kãao gó gũnnↄ. 24 Akũ í gↄ̃̀ da anduniala ari gↄrↄ basuppla akuri.

8

Í gona anduniala

1 Nuhu kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ kũ bɛ pↄ́kãde kũ ò kú kãao gó gũnnↄ pínki yã dↄ̀ Ludan. Kũ à ĩa gbàrɛ zĩtɛa, akũ í nà babanaaa. 2 Í kũ ò kú zĩtɛ gbárunↄ kũ ludambɛ guforonↄ tàta, akũ legũ kɛ̃̀. 3 Í pì tɛn baba busɛbusɛ àtɛn lago ari gↄrↄ basuppla akuri. 4 A mↄ supplade gↄrↄ gɛ̃ro awɛɛplade zĩ gó pìi dì kpi kũ òdi pi Ararataa. 5 Í pì tɛn lago ari mↄ kuride gũn. Mↄ kuride pì gↄrↄ káaku zĩ kpinↄ mìsↄ̃ntɛnↄ bòbo.

6 Gↄrↄ bupla gbɛra Nuhu gó wondo kũ à bòn yã wɛ̃̀, 7 akũ à kãakãanna gbàrɛ. Àtɛn vura àtɛn gɛ́ àtɛn su ari í bàba zĩtɛa. 8 À potɛ̃nɛ gbàrɛ dↄ de à le à dↄ̃ tó í làgo zĩtɛa. 9 Kũ potɛ̃nɛ dí diki lero, akũ a ɛ̀ra à sù Nuhu kĩnaa gó gũn, zaakũ í da anduniala pínkimɛ. Nuhu ↄ bò à a kũ̀ à gɛ̃̀o gó gũn. 10 À kámma bò ari gↄrↄ suppla, akũ à ɛ̀ra à potɛ̃nɛ gbàrɛ dↄ. 11 Potɛ̃nɛ pìi ɛ̀ra à sù à kĩnaa ↄkↄsi à kù lá kɛ̃̀ à kpá a lɛ́i. Akũ Nuhu dↄ̃ kũ í làgo zĩtɛa. 12 À kámma bò gↄrↄ suppla dↄ, akũ à ɛ̀ra à potɛ̃nɛ pìi gbàrɛ, adi ɛra à sù a kĩnaa doro. 13 Nuhu wɛ̃̀ wàa aakↄ̃ awɛɛdode gũn a mↄ káaku gↄrↄ káaku zĩ, í bàba zĩtɛa, akũ à gó pìi musu gò. Kũ à gu gwà, à è í làka zĩtɛa. 14 A mↄ plade gↄrↄ baraasↄↄro awɛɛplade zĩ í bàba zĩtɛa.

15 Akũ Luda yã ò Nuhunɛ à pì: 16 Ǹ bo gó gũn kũ n nanↄo kũ n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ ń nↄnↄo. 17 Ǹ pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ ò kú kũnwonↄ bↄtɛ pínki, bãnↄ kũ nↄ̀bↄnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ pínki, de ò fãkↄ̃a zĩtɛ ògↄ̃ nɛ́ i ògↄ̃ kara andunia gũn. 18 Akũ Nuhu bò kũ a nɛ́nↄ kũ a nanↄo kũ a nɛ́ pìnↄ nↄnↄo. 19 Nↄ̀bↄnↄ pínki kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ pínki kũ bãnↄ pínki kũ pↄ́ kũ òdi táa o zĩtɛnↄ pínki bↄ̀tɛ gó gũn buri kũ burio.

20 Akũ Nuhu Dikiri gbagbaki bò. À nↄ̀bↄ kũ bã kũ òdi sa oonↄ kũ̀, akũ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa. 21 Kũ Dikiri a gbĩ mà, à kɛ̀nɛ nna, akũ à laasun lɛ̀ à pì: Mani ɛra mà láari bo zĩtɛa bisãsiri yãi doro, zaakũ bisãsiri laasun dìgↄ̃ vãni zaa a kɛfɛnnakɛgↄrↄamɛ. Mani ɛra mà pↄ́ wɛ̃̀ndidenↄ kakatɛ lákũ ma kɛ̀ nà doro. 22 Ari andunia gɛ́ àgↄ̃ kunwo pↄ́tↄ̃na kũ pↄ́kɛkɛnaao, ĩa kũ guwãnao, bunsirɛ kũ sakareo, fãnantɛ̃ kũ gwãanio, ń ke ni lákaro.

9

Luda bàka kunna kũ Nuhuo

1 Akũ Luda arubarikaa dà Nuhugu kũ a nɛ́nↄ à pìńnɛ: Àgↄ̃ nɛ́ i àgↄ̃ kara à andunia pa. 2 Nↄ̀bↄnↄ kũ bãnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ kpↄ̀nↄ nigↄ̃ á vĩna vĩ pínki. Ma ń náárɛ á ↄĩ. 3 Pↄ́ kũ òdi táa onↄ pínki nigↄ̃ de á pↄ́ble ũ. Ma ń kpááwa pínki lákũ ma pↄ́ble kũ òdi butɛ zĩtɛanↄ kpàáwa nà yã. 4 Ama àsun nↄ̀bↄ kũ odi a kùtu kpáro sóro, zaakũ a arumɛ a wɛ̃̀ndi ũ. 5 Mani á aru kũ à de á wɛ̃̀ndi ũ fĩna boárɛ. Tó nↄ̀bↄ gbɛ̃ dɛ̀ ke tó gbɛ̃ a gbɛ̃dake dɛ̀, mani a aru fĩna bonɛ. Mani fĩna bo gbɛ̃ kũ à a gbɛ̃dake dɛ̀ɛa. 6 Tó gbɛ̃ a gbɛ̃dake dɛ̀, oni a dɛ, zaakũ ma bisãsiri kɛ̀ ma taka ũmɛ. 7 Àgↄ̃ nɛ́ i àgↄ̃ kara, à da anduniala àgↄ̃ kɛ dasi.

8 Luda pì Nuhunɛ kũ a nɛ́nↄ dↄ: 9 Ma bàka nigↄ̃ kú kãáo kũ á burinↄ 10 kũ pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ ò kú kãáo kũ ò bò gó gũnnↄ pínki, bãnↄ kũ bɛ pↄ́kãdenↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ kũ pↄ́ kũ ò kú zĩtɛanↄ pínki. 11 Ma bàka nigↄ̃ kú kãáo. Mani í da anduniala mà pↄ́ wɛ̃̀ndidenↄ kakatɛ pínki doro. Í ni da anduniala à a kakatɛ doro. 12 Akũ Luda ɛ̀ra à pì: Ma bàka nigↄ̃ kú kãáo kũ pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ ò kú kãáonↄ ari gↄrↄ sĩnda pínkimɛ. A sèedaan dí. 13 Mani ludambɛfɛ̃nɛda bo legũa ma bàka kunna kũ anduniao sèeda ũ. 14 Tó ma tò legũ sìsi ludambɛfɛ̃nɛda bòa, 15 lákũ ma bàka kú kãáo nà kũ pↄ́ wɛ̃̀ndide buri sĩnda pínkio, a yã ni dↄmagu. Mani tó í da anduniala à pↄ́ wɛ̃̀ndide kakatɛ pínki doro. 16 Tó ma ludambɛfɛ̃nɛda è legũa, ma bàka kunna kũ pↄ́ wɛ̃̀ndide buri sĩnda pínkio ari gↄrↄ sĩnda pínki yã ni dↄmagu. 17 Akũ Luda pì Nuhunɛ: Ma bàka kunna kũ pↄ́ wɛ̃̀ndide kũ ò kú andunia gũnnↄ pínki sèedaan gwe.

Nuhu nɛ́nↄ

18 Nuhu nɛ́ kũ ò bↄ̀tɛ gó gũnnↄ tↄ́n dí: Sɛmu, Hamu, Yafɛti. Hamumɛ Kanaa de ũ. 19 Nuhu nɛ́nↄn gwe gbɛ̃nↄn aakↄ̃. Ń burinↄ mɛ́ ò dàgula andunia gũn pínki.

20 Nuhu bi búbariimɛ, akũ à geepi líkpɛ bà. 21 Kũ à sèwɛ̃ mì à kã̀, akũ a wutɛna pótompo a kpɛ́n. 22 Kũ Kanaa de Hamu a de pótompo è, à bò à gɛ̀ɛ à ò Sɛmunɛ kũ Yafɛtio. 23 Akũ Sɛmu kũ Yafɛtio uta zↄ̃kↄ̃ↄ sɛ̀ ò dì ń gã̀aa ń pla ò táa ò kũ kpɛo. Ń arɛ dↄna gu pãndea de òsun ń de pótompo ero yãi, ò gɛ̀ɛ ò kù ń de pótompola. 24 Kũ wɛ̃ wère Nuhua à vù, à mà lákũ a nɛ́ kpɛde kɛ̀arɛ nà, 25 akũ à pì:

Kanaa nigↄ̃ láari pↄ́ ũmɛ,

àkũ mɛ́ anigↄ̃ a gbɛ̃nↄ zↄ̀ kpɛde ũ.

26 Akũ à pì:

Arubarikademɛ Dikiri, Sɛmu Luda ũ,

Kanaa nigↄ̃ de Sɛmu zↄ̀ ũ.

27 Luda karana kɛ Yafɛtinɛ,

a burinↄ ń baka le Sɛmu burinↄ arubarikaa gũn,

Kanaa nigↄ̃ de Yafɛti zↄ̀ ũ.

28 Í dana anduniala gbɛra Nuhu kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do kpɛ́ basuppla akuri. 29 À kɛ̀ wɛ̃̀ wàa siikↄ̃ kpɛ́ basuppla akuri, akũ à gà.

10

Nuhu burinↄ

1 Nuhu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Sɛmu kũ Hamuo kũ Yafɛtio kũ ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ì í dana anduniala gbɛranↄ yãn dí. 2 Yafɛti nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Goma, Magↄgu, Midiã, Girisi, Tubala, Mɛsɛki kũ Tirasao. 3 Goma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Asakɛnaza, Rifa, Tↄgama. 4 Girisi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Ɛlisa, Tasisi, Sipiru, Rodanimu. 5 Buri pìnↄ mɛ́ ò dàgula ísira gɛrɛɛi, ò kↄ̃ kpàatɛtɛ bùsu kũ bùsuuo buri kũ burio danɛdanɛ, baadi kũ a buriyão.

6 Hamu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Etiopia, Misila, Libia kũ Kanaao. 7 Etiopia nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Sɛba, Avila, Sabata, Raama kũ Sabatɛkao. Raama nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄmɛ Seba kũ Dedão ũ. 8 Nimlↄdu bi Etiopia burimɛ dↄ. Àkũmɛ andunia gbãnazↄ̃kↄ̃de tↄ́de káaku ũ. 9 Tofe sàamɛ Dikiri kĩnaa. A yã mɛ́ à tò òdi pi: Lákũ Nimlↄdu de tofe sà ũ Dikiri kĩnaa nà. 10 Babilↄnia bùsu kũ à kí blèa káaku wɛ́ranↄmɛ Babɛli kũ Ɛrɛkio kũ Akadao kũ Kalanɛo ũ. 11 Bona gwe à gɛ̀ɛ Asiria bùsun, akũ à Ninɛva kàtɛ kũ Reobo'irio kũ Kalao 12 kũ Rɛsɛ̃ kũ à kú Ninɛva dagura kũ Kalao. Ninɛvamɛ wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ ũ.

13 Misila burinↄn dí: Ludunↄ, Anamunↄ, Lɛabanↄ, Nafatunↄ, 14 Patarusinↄ, Kasalunↄ kũ Kɛrɛti kũ Filisitininↄ bò ń gũnnↄo.

15 Kanaa daudu Sidↄ̃ burinↄn dí: Itinↄ, 16 Yebusinↄ, Amↄrinↄ, Gigasinↄ, 17 Ivinↄ, Akinↄ, Sininↄ, 18 Avadanↄ, Zɛmarinↄ kũ Amatanↄo. Kanaa pìnↄ dàgula kpɛkpɛ. 19 Ń bùsu lɛ́zɛkin dí. Bona zaa Sidↄ̃ gɛna Gera kũ à kú Gaza sarɛ ari Sↄdↄmu kũ Gↄmↄrao kũ Adamao kũ Zeboimu kũ à kú Lasa sarɛo. 20 Hamu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe buri kũ burio bùsu kũ bùsuuo danɛdanɛ, baadi kũ a buriyão.

21 Yafɛti dakũna Sɛmu buri kɛ̀ dↄ. Àkũmɛ Eberunↄ dizi káaku ũ. 22 Sɛmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Elamu, Asiria, Apasada, Ludu kũ Aramuo. 23 Aramu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Uzu, Hulu, Geta kũ Mɛsɛkio. 24 Apasada mɛ́ à Sela ì, akũ Sela Eberu ì. 25 Eberu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gbɛ̃nↄn pla. A do tↄ́n Pɛlɛgi, zaakũ a gↄrↄn ò kɛ̃̀kↄ̃a andunia gũn. A dakũna tↄ́n Yↄkↄtã. 26 Yↄkↄtã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Alamↄdada, Sɛlɛfi, Azamavɛ, Yera, 27 Adoramu, Uzala, Dikala, 28 Obala, Abimaɛli, Seba, 29 Ofi, Avila kũ Yobabuo. Yↄkↄtã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe pínki. 30 Bona Mɛsa gɛna Sefa kũ kpi kũ ò kú ifãboki kpanↄ, àkũmɛ ń bùsu ũ. 31 Sɛmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe pínki buri kũ burio bùsu kũ bùsuuo danɛdanɛ, baadi kũ a buriyão.

32 Nuhu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ burinↄn gwe danɛdanɛ bùsu kũ bùsuuo. Ń kĩnaan andunia buri sĩnda pínki bòn ò dàgula í dana anduniala gbɛra.

11

Babɛli kpɛ́didikↄ̃anaa

1 Andunia gũn yã pínki buri mɛ̀n domɛ, yã dokↄ̃nↄn òdi o. 2 Lákũ gbɛ̃nↄ tɛn sↄ̃sↄ̃ ifãboki kpa nà, kũ ò kà Babilↄnia bùsu gusaran, akũ ò vùtɛ gwe. 3 Ò pìkↄ̃nɛ: Ò gɛ́ ò kúnku bo ò kpáta manamana. Kúnkumɛ ń gbɛ̀ ũ, ↄ̀daamɛ ń simiti ũ. 4 Akũ ò pì: Ò wɛ́ra kátɛ ò kpɛ́didikↄ̃ana bo a mìsↄ̃ntɛ zↄ̃ ludambɛa. Ò ó zĩda tↄ́ bo de òsungↄ̃ fãkↄ̃ana dodo andunia gũnlo yãi.

5 Akũ Dikiri kìpa à wɛ́ra pìi gwà kũ kpɛ́ lei kũ bisãsirinↄ bòoo. 6 Akũ à pì: Ń pínki ń buri dokↄ̃nↄmɛ, yã dokↄ̃nↄn òdi o, akũ yã kũ òtɛn boon dí yá? Yã kũ ò a laasun lɛ̀ tera sà oni kɛmɛ, pↄ́ke ni kpáńnɛ a kɛnaa gũn doro. 7 Ò kipa ò gɛ́ gwe ò ń yã yãkatɛńnɛ de òsun kↄ̃ yã ma doro. 8 Akũ Dikiri ń fãkↄ̃a gwe dodo andunia gũn pínki, akũ ò ń wɛ́ra katɛnaa tò. 9 A yã mɛ́ à tò, ò tↄ́ kpà wɛ̃tɛ pìinɛ Babɛli, zaakũ gwen Dikiri tò andunia buri sĩnda pínki yã bòn. Zaa gwen à ń fãkↄ̃a andunia gũn pínki.

Sɛmu kũ Terao burinↄ

10 Sɛmu burinↄ yãn dí. Sɛmu wɛ̃̀ basↄↄrode gũn à Apasada ì ídana anduniala gbɛra wɛ̃̀ pla. 11 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa pla kpɛ́ basↄↄro à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

12 Apasada wɛ̃̀ baraakuri awɛɛsↄↄrode gũn à Sela ì. 13 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa pla kũ aakↄ̃o à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

14 Sela wɛ̃̀ baraakuride gũn à Eberu ì. 15 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa pla kũ aakↄ̃o à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

16 Eberu wɛ̃̀ baraakuri awɛɛsiikↄ̃de gũn à Pɛlɛgi ì. 17 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa pla kũ baraakurio à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

18 Pɛlɛgi wɛ̃̀ baraakuride gũn à Rɛu ì. 19 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do awɛɛkɛ̃ndo à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

20 Rɛu wɛ̃̀ baraakuri awɛɛplade gũn à Serugu ì. 21 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do awɛɛsuppla à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

22 Serugu wɛ̃̀ baraakuride gũn à Nao ì. 23 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ wàa do à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

24 Nao wɛ̃̀ baraakuri donsaride gũn à Tera ì. 25 A gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ basuddo donsari à nɛ́ pãndenↄ ì dↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo.

26 Tera kɛ̀ wɛ̃̀ baaakↄ̃ akuri, akũ à Abramu kũ Nao kũ Aranao ì. 27 Tera burinↄ yãn dí. Tera Abramu kũ Nao kũ Aranao ì, akũ Arana Lutu ì. 28 Arana gà a de Tera wára zaa Urumɛ Kaladia bùsun, gu kũ ò a ìn. 29 Abramu kũ Nao nↄ sɛ̀. Abramu nanↄ tↄ́n Sarai, Nao nanↄ sↄ̃ tↄ́n Milika, Arana nɛ́. Arana pì mɛ́ à Isika ì dↄ. 30 Sarai sↄ̃ paramɛ, adi nɛ́ iro.

31 Akũ Tera a nɛ́ Abramu kũ a daikore Lutuo kũ Abramu nanↄ Saraio sɛ̀ bona Uru, Kaladia bùsun, òtɛn gɛ́ Kanaanↄ bùsun. Kũ ò kà Arana, ò vùtɛ gwe. 32 Tera wɛ̃̀ wàa do awɛɛsↄↄrode gũnn à gà zaa Arana.

12

Dikiri ona Abramunɛ à bo a bùsun

1 Dikiri pì Abramunɛ:

Ǹ bo n bùsun n danɛnↄ tɛ́ n de bɛa,

ǹ tá bùsu kũ mani mↄnnɛn.

2 Mani tó n buri kɛ dasi,

mani arubarika dangu mà n tↄ́ bo,

n kĩnaan onigↄ̃ arubarika len.

3 Mani arubarika da gbɛ̃ kũ oni sa mana onnɛnↄn,

mani gbɛ̃ kũ oni sa vãni onnɛnↄ ká.

Andunia buri sĩnda pínki ni arubarika le n gãi.

4 Akũ Abramu dà zɛ́n lákũ Dikiri ònɛ nà. Lutu gɛ̀ɛ kãao. A wɛ̃̀ baaakↄ̃ akuri awɛɛsↄↄrode gũn à bò Arana 5 kũ a nanↄ Saraio kũ a vĩ̀ni nɛ́ Lutuo kũ ń aruzɛkɛ kũ ò vĩnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò sɛ̀ gwenↄ. Lɛn ò bò Arana lɛ ò dà Kanaa zɛ́n. Kũ ò kà gwe, 6 akũ ò gɛ̃̀tɛ bùsuu pìn ari ò kà Mↄre gbiri lí kĩnaa Sɛkɛmu. Kanaanↄn kú bùsuu pìn gↄrↄ birea. 7 Akũ Dikiri bò à sù Abramua à pì: Mani bùsu dí kpá n burinↄamɛ. Akũ à Dikiri gbagbaki bò gwe. 8 Kũ à fùtɛ gwe, à mìi pɛ̀ kpi kũ ò kú Bɛtɛli ifãboki kpanↄa, akũ à bùraa kàtɛ gwe, Bɛtɛli kú ifãlɛtɛ kpa, Ai kú ifãboki kpa. À Dikiri gbagbaki bò gwe dↄ, akũ à a sìsi. 9 Akũ à dà zɛ́n dↄ à mìi pɛ̀ Nɛgɛvia.

10 Kũ nàa kà bùsuu pìn, akũ Abramu gɛ̀ɛ gↄrↄ pla kɛ Misila, zaakũ nàa pìi gɛ̃̀ ↄla. 11 Kũ à kà kãni kũ Misilao, à pì a nanↄnɛ: Má dↄ̃ nↄ manamɛ n ũ. 12 Tó Misilanↄ n e, oni pi ma nanↄmɛ n ũ, oni ma dɛ oni n tó. 13 Ǹ pińnɛ ma dãremɛ n ũ de ò ma sí ↄplapla n yãi. Lákũ ĩni ma mì sí nàn gwe. 14 Kũ ò kà Misila, Misilanↄ è nↄgbɛ̃ pì mana gɛ̃̀. 15 Kũ Misilanↄ kína Firi'auna ìbanↄ a è, ò a mana gↄ̃̀gↄ̃nɛ, akũ ò a sɛ̀ ò gɛ̃̀ kãao Firi'aunanɛ a bɛa. 16 Akũ à Abramu gwà manamana a yãi, à sãnↄ kpàa kũ zùnↄ kũ zaakinↄ kũ gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ lakuminↄo. 17 Akũ Dikiri gyã pãsĩnↄ kà Firi'aunagu kũ a bedenↄ Abramu nanↄ pì yãi. 18 Akũ Firi'auna Abramu sìsi à pìnɛ: Bↄ́ yã n kɛ̀mɛnɛ gwee? Bↄ́ yã mɛ́ à tò ńdi omɛnɛ kũ n nanↄnloo? 19 À kɛ̀ dera n pì n dãremɛ, akũ ma a sɛ̀ nↄ ũu? N nↄn di! Ǹ n pↄ́ sɛ́ ǹ táo. 20 Firi'auna yã ò a gbɛ̃nↄnɛ Abramu yã musu, akũ ò gɛ̀ɛ ò zɛ̀nɛ kũ a nanↄo kũ a aruzɛkɛnↄ pínki.

13

Abramu kɛ̃kↄ̃ana kũ Lutuo

1 Akũ Abramu bò Misila à sù Nɛgɛvi kũ a nanↄo kũ a aruzɛkɛnↄ pínki kũ Lutuo. 2 Abramu bi aruzɛkɛdemɛ, à pↄ́kãdenↄ vĩ dasi kũ andurufuuo kũ wuraao. 3 Bona Nɛgɛvi à sↄ̃̀sↄ̃ gu kũ guo ari à gɛ̀ɛ à kào Bɛtɛli, gu kũ à bùraa kàtɛn káaku Bɛtɛli dagura kũ Aio, 4 gu kũ à sa'oki bòn yã. Akũ à Dikiri sìsi gwe.

5 Lutu dìgↄ̃ tɛ́ kũ Abramuo lɛɛlɛ. À sãnↄ kũ zùnↄ kũ bizakutanↄ vĩ se. 6 Ń pↄ́kãdenↄn dasi, gu pìi sɛ̃̀ dí mↄ́ḿma ń pínkiro. A yã mɛ́ à tò oni fↄ̃ ògↄ̃ kú gu dokↄ̃nↄ lɛɛlɛ doro. 7 Akũ lɛ́kpakↄ̃a gɛ̃̀ Abramu pↄ́dãrinↄ kũ Lutu pↄ́dãrinↄ dagura. Zĩ kũ̀a sↄ̃ Kanaanↄ kũ Pɛrizinↄn kú bùsuu pìn. 8 Akũ Abramu pì Lutunɛ: À mana lɛ́kpakↄ̃a gↄ̃ kú ó daguraro, ke ma pↄ́dãrinↄ kũ n pↄ́dãrinↄ dagura, zaakũ danɛnↄn ó ũ. 9 Ǹ bùsu gwa da n arɛ pínki. Ò kɛ̃kↄ̃a. Tó n gɛ ↄzɛi, mani gɛ́ ↄplai. Tó n gɛ ↄplaimɛ sↄ̃, mani gɛ́ ↄzɛi. 10 Kũ Lutu gu gwà, à è Yoda guvutɛ pínki mↄtↄ vĩ manamana. Ari Dikiri gↄ̃ gɛ́ Sↄdↄmu kũ Gↄmↄrao kakatɛ, guvutɛ pì de lán Dikiri swadakoo bà, lán Misila bùsuu bà, ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Zoaa. 11 Akũ Lutu Yoda guvutɛ sɛ̀ pínki. Ò kɛ̃̀kↄ̃a, akũ Lutu dà zɛ́n à tà ifãboki kpa. 12 Abramu gↄ̃̀ Kanaanↄ bùsun, Lutu sↄ̃ à kú Yoda guvutɛ wɛ̃tɛnↄ dagura. À bùraa kàtɛ Sↄdↄmu sarɛ. 13 Sↄdↄmudenↄ sↄ̃ ò vãni, durunnakɛri sànↄmɛ ń ũ Dikiri kĩnaa.

14 Lutu tanaa gbɛra Dikiri pì Abramunɛ: Gu kũ ń zɛ́n ǹ wɛ́ sɛ́ ǹ gugbãnduru kũ gɛ̀nↄmidↄkio kũ ifãbokio kũ ifãlɛtɛo gwa. 15 Zĩtɛ kũ n è pínki, ma kpàmma, anigↄ̃ de mↄkↄ̃n kũ n burinↄ pↄ́ ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki. 16 Mani tó n burinↄ kɛ dasi lán bùsu'atɛ̃ bà. Tó gbɛ̃ke ni fↄ̃ à bùsu'atɛ̃ naro, de ani fↄ̃ à n burinↄ naro. 17 Ǹ futɛ ǹ gɛ̃ bùsuu pìn ǹ a gbã̀na kũ a yàasaao gwa, zaakũ ma kpàmmamɛ. 18 Abramu fùtɛ à gɛ̀ɛ à vùtɛ Mamare gbiri lí kũ ò kú Ɛblↄnunↄ sarɛ, akũ à Dikiri gbagbaki bò gwe.

14

Lutu surabanaa

1 Zĩkea Babilↄnia bùsu kína Amarafɛli kũ Ɛlasa bùsu kína Ariↄkio kũ Elamu bùsu kína Kɛdↄlaomɛɛo kũ Goimu bùsu kína Tidalao 2 tɛn zĩ̀ ká kũ Sↄdↄmu kína Bɛrao kũ Gↄmↄra kína Bisao kũ Adama kína Sinabuo kũ Zeboimu kína Sɛmɛbao kũ Bɛla kũ òdi pi tera Zoa kínao. 3 Kína gbɛ̃nↄn sↄↄro pìnↄ kↄ̃ kàkara ń pínki Sidimu guvutɛn. Àkũmɛ Sɛ̀bɛ Wiside ũ tera. 4 Wɛ̃̀ kuri awɛɛpla dagura òdigↄ̃ táfe bo Kɛdↄlaomanɛ. A wɛ̃̀ kuri awɛɛ'aakↄ̃de gũnn ò gì bonɛi. 5 A wɛ̃̀ gɛ̃ro donsaride gũnn Kɛdↄlaoma kũ kína kũ ò kú kãaonↄ sù ò zĩ̀i blè Rɛfaimunↄa zaa Asɛtɛro Kanaimu, ò zĩ̀i blè Zuzinↄa zaa Hamu, ò zĩ̀i blè Ɛminↄa zaa Save Kiriataimu, 6 ò zĩ̀i blè Orinↄa ń kpi kũ òdi pi Seia ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Ɛli Parana gbárannaa. 7 Akũ ò ɛ̀ra ò sù Ɛmisipa. Àkũ òdi pi tera Kadɛsi. Ò zĩ̀i blè Amalɛki bùsuua pínki kũ Amↄri buri kũ ò kú Azazↄ̃ Tamanↄa dↄ.

8 Akũ Sↄdↄmu kína kũ Gↄmↄra kínao kũ Adama kínao kũ Zeboimu kínao kũ Bɛla kũ òdi pi tera Zoa kínao fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò zĩ̀ ká kũńwo Sidimu guvutɛn. 9 Òtɛn zĩ̀ ká kũ Elamu bùsu kínao kũ Goimu bùsu kínao kũ Babilↄnia bùsu kínao kũ Ɛlasa bùsu kínao. Kína gbɛ̃nↄn siikↄ̃ pìnↄ tɛn zĩ̀ ká kũ kína gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ. 10 Sidimu guvutɛ ↄ̀da wɛ̀ɛ vĩ dasi. Kũ Sↄdↄmu kína kũ Gↄmↄra kínao tɛn bàa lɛ́, akũ ò sì a gũn, akũ ń gbɛ̃ kparanↄ bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ gusĩsĩden. 11 Zĩ̀blerinↄ Sↄdↄmu kũ Gↄmↄrao aruzɛkɛnↄ kũ ń pↄ́blenↄ sɛ̀tɛ pínki ò tào. 12 Gↄrↄ kũ̀a Abramu vĩ̀ni nɛ́ Lutu kú Sↄdↄmu, akũ ò a kũ̀ ò tà kãao kũ a aruzɛkɛnↄ.

13 Akũ gbɛ̃ kũ à bò ń ↄĩ gɛ̀ɛ à ò Eberu buri Abramunɛ zaa Mamare gbiri línↄ sarɛ. Mamare kũ a dakũnanↄ Ɛsɛkↄlu kũ Anɛo bi Amↄri burinↄmɛ, ò de kↄ̃ gbɛ̃ ũ kũ Abramuo. 14 Kũ Abramu mà ò a danɛ kũ̀ ò tà kãao, akũ à a bɛ zĩ̀karinↄ sɛ̀tɛ gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ basuddo plansari à pɛ̀tɛ kína pìnↄi, akũ à ń lé Dã. 15 Akũ à a gbɛ̃nↄ kpàatɛtɛ, akũ ò sìńgu gwãani. Ò zĩ̀i blèḿma ò pɛ̀ḿma ari Oba, Damasuku gugbãnduru kpa. 16 À ɛ̀ra à sù kũ aruzɛkɛ pìnↄ pínki kũ a vĩ̀ni nɛ́ Lutuo kũ a aruzɛkɛnↄ. À sù kũ nↄgbɛ̃nↄo kũ gbɛ̃ pãndenↄ dↄ.

17 Kũ Abramu zĩ̀i blè Kɛdↄlaomaa kũ kína kũ ò kú kãaonↄ àtɛn su, akũ Sↄdↄmu kína bò à dàalɛ Save Guvutɛ kũ òdi pi tera Kína Guvutɛn. 18 Akũ Salɛmu kína Mɛlɛkizɛdɛki sù kũ burodiio kũ sèwɛ̃o. Àpi bi Luda Musude gbàgbariimɛ. 19 Akũ à sa mana ò Abramunɛ à pì:

Luda Musude musu kũ zĩtɛo Kɛ̀ri

arubarika da Abramun.

20 Arubarikaden Luda Musude

kũ à n ibɛrɛnↄ nànnɛ n ↄĩ ũ.

Akũ Abramu aruzɛkɛ kũ àtɛn sunↄ pínki kuride kpàa. 21 Sↄdↄmu kína pì Abramunɛ: Ǹ ma gbɛ̃nↄ kpáma ǹgↄ̃ aruzɛkɛ kũna n pↄ́ ũ. 22 Akũ Abramu pìnɛ: Ma sì kũ Dikiri Luda Musude musu kũ zĩtɛo Kɛ̀riio, 23 mani n pↄ́ke sɛ́ro, bee kyateyĩba, de ǹsun pi n ma kɛ aruzɛkɛde ũro yãi. 24 Mani pↄ́ke sɛ́ro, sé pↄ́ble kũ ma gbɛ̃nↄ blèe baasiro. Ama Anɛ kũ Ɛsɛkↄluo kũ Mamare kũ ò gɛ̀ɛ kũmaonↄ, ǹ tó ò ń baka sɛ́.

15

Luda bàka kunna kũ Abramuo

1 Abire gbɛra Dikiri yã ò Abramunɛ wɛ́gupu'enaa gũn à pì:

Abramu! Ǹsun vĩna kɛro.

Makũmɛ n sɛ̃gbako ũ,

n láada nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ manamana.

2 Akũ Abramu pì: Dikiri Luda, bↄ́n ĩni ma gbaa? Má nɛ́ vĩro. Damasuku gbɛ̃ Ɛliɛza mɛ́ anigↄ̃ de ma bɛ túbibleri ũ. 3 Kũ ńdi ma gba nɛ́ro, ma bɛ zĩkɛri pì mɛ́ anigↄ̃ de ma túbibleri ũ. 4 Akũ Dikiri pìnɛ: Àpi mɛ́ anigↄ̃ de n túbibleri ũro. Nɛ́ kũ ani bo n wóplɛn mɛ́ anigↄ̃ de n túbibleri ũ. 5 Akũ à bò kãao bàai à pì: Ǹ musu gwa ǹ susunɛnↄ naro, tó ĩni fↄ̃. Lɛmɛ n burinↄ nigↄ̃ de lɛ. 6 À Dikiri náani kɛ̀, akũ Dikiri tò yã bò kãao nna a náani kũ à kɛ̀ yãi. 7 À pìnɛ dↄ: Dikirimɛ ma ũ, makũ mɛ́ ma n bo Uru, Kaladia bùsun, de mà bùsu díkĩna kpámma yãi. 8 Akũ Abramu pì: Dikiri Luda, deran manigↄ̃ dↄ̃ kũ anigↄ̃ de ma pↄ́ ũu? 9 À wèa à pì: Ǹ zùnunu wɛ̃̀ aakↄ̃ sɛ́ kũ blè wɛ̃̀ aakↄ̃o kũ sãkaro wɛ̃̀ aakↄ̃o kũ potɛ̃nɛtɛ̃nnao kũ lukulukuuo. 10 Akũ à pↄ́ pìnↄ sɛ̀ à sùo pínki à pàrapara à gògokↄ̃a, akũ à kàtɛ à ń arɛ dↄ̀dↄkↄ̃a, ama adi bãnↄ parapararo. 11 Kũ yumburukunↄ sù ò dìdi nↄ̀bↄↄ pìnↄa, akũ Abramu pɛ̀ḿma.

12 Kũ ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n, i zↄ̃kↄ̃ Abramu kũ̀, akũ gusira zↄ̃kↄ̃ vĩnade dàala. 13 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ n burinↄ nigↄ̃ nibↄ ble bùsu kũ à de ń pↄ́ ũro gũn, onigↄ̃ zↄ̀ ble gwe, onigↄ̃ wɛ́ tãḿma ari wɛ̃̀ wàa pla. 14 Ama mani wari dↄ buri kũ òtɛn zↄ̀ bleńnɛa, n burinↄ ni bↄtɛ kũ aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ↄo. 15 Mↄkↄ̃n sↄ̃, ĩnigↄ̃ aafiamɛ ari ǹ gɛ́ zĩ kũo, gbasa ǹ ká n dizinↄla oni n vĩ. 16 N nasionↄ mɛ́ oni ɛra ò su la, zaakũ Amↄrinↄ durunna dí papa kↄ̀ro.

17 Kũ ifãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, gu sì, akũ Abramu è kĩni kũ àtɛn túsukpɛ bo kũ sɛ̃̀tɛo tɛn gɛ̃ nↄ̀bↄ kũ à pàrapara pìnↄ dagura. 18 Zĩ birea Dikiri pì a bàka nigↄ̃ kú kũ Abramuo à pì: Mani bùsu díkĩna kpá n burinↄa zaa Misila bùsu lɛ́zɛki swai ari swada kũ òdi pi Yuflati, 19 bùsu kũ Keninↄn kun kũ Kenizinↄ kũ Kadamↄnunↄ 20 kũ Itinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Rɛfaimunↄ 21 kũ Amↄrinↄ kũ Kanaanↄ kũ Gigasinↄ kũ Yebusinↄo.

16

Hazara kũ a nɛ́ Sumailao

1 Abramu nanↄ Sarai dí nɛ́ iro. À nↄgbɛ̃ zĩkɛri vĩ Misila gbɛ̃ ũ kũ òdi pinɛ Hazara. 2 Akũ Sarai pì Abramunɛ: Lákũ Dikiri ma kɛ para ũ nà, ǹ wútɛ kũ ma zĩkɛriio. Ma sì kũ mani nɛ́nↄ le a gãi. Akũ Abramu Sarai yã mà. 3 Abramu wɛ̃̀ kuri kɛna Kanaanↄ bùsun gbɛran Sarai a zĩkɛri Hazara kpàa nↄ ũ. 4 Abramu wùtɛ kãao, akũ à nↄ̀ↄ sì. Kũ à è á nↄ̀sinaa, à dↄkɛ̀ kũ a dikiriio. 5 Akũ Sarai pì Abramunɛ: Taari kũ ò kɛ̀mɛnɛ gↄ̃̀ n yã ũmɛ. Ma a zĩkɛrii kpàmma. Kũ à è á nↄ̀sina, akũ àdigↄ̃ dↄkɛ kũmao. Mↄkↄ̃n kũ makũo, Dikiri mɛ́ ani yã gↄ̃gↄ̃wɛrɛ. 6 Akũ Abramu wèa à pì: N zĩkɛri kun n pↄ́ ũmɛ. Ǹ kɛnɛ lákũ ń yei nà. Kũ Sarai wari dↄ̀a, akũ à bàa lɛ̀nɛ.

7 Dikiri Malaika a è ísɛ̃bokia gbárannan, ísɛ̃boki pì kú Suru zɛ́ sarɛmɛ. 8 Akũ à a là à pì: Sarai zĩkɛri Hazara, n bo mámɛɛ? Ntɛn gɛ́ mámɛɛ? Akũ à wèa à pì: Matɛn bàa lɛ́ ma dikiri Sarainɛmɛ. 9 Akũ Dikiri Malaikaa pìnɛ: Ǹ ɛra ǹ tá n dikirii pì kĩnaa ǹgↄ̃ mì natɛnɛ.

10 Mani n buri kara ògↄ̃ dasi,

oni fↄ̃ ò ń lɛ́ dↄ̃ro.

11 Ń nↄ̀sina, ĩni nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

ĩni tↄ́ kpánɛ Sumaila,

zaakũ Dikiri n yã mà n wɛ́tãmma gũn.

12 Anigↄ̃ de lán zaakisɛ̃ntɛ bà,

ani ibɛrɛ sɛ́ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio,

gbɛ̃ sĩnda pínki ni ibɛrɛ sɛ́ kãao se.

Anigↄ̃ kú kↄ̃ yãn kũ a gbɛ̃nↄro.

13 Akũ Hazara pì: Ma wɛ́ sì Luda kũ àdi ma elɛ. Akũ à tↄ́ kpà Dikiri kũ à yã ònɛɛnɛ Ludakũadima'e. 14 A yã mɛ́ à tò ò tↄ́ kpà lↄ̀gↄↄ pìinɛ Ludabɛ̃nɛkũadima'e lↄ̀gↄↄ. À kú Kadɛsi kũ Bɛrɛdio daguramɛ.

15 Hazara nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì kũ Abramuo, akũ Abramu tↄ́ kpànɛ Sumaila. 16 Gↄrↄ kũ Hazara Sumaila ì, Abramu wɛ̃̀ basiikↄ̃ awɛɛsuddomɛ.

17

Tↄ̃̀zↄ̃yã

1 Kũ Abramu kà wɛ̃̀ basↄↄro donsari, Dikiri bò à sùa à pì: Luda Gbãnasĩndapinkiden ma ũ. Ǹ táa o kũmao ǹgↄ̃ kun taari sari. 2 Ma bàka kunna kũnwo nigↄ̃ gɛ́, mani n buri karannɛ manamana. 3 Abramu wùtɛ a gbɛrɛa Luda arɛ, akũ Luda pìnɛ: 4 Lákũ ma bàka kú kũnwo nà, ĩni gↄ̃ buri dasinↄ dizi ũ. 5 Onigↄ̃ pinnɛ Abramu doro, sé Ibrahĩ, zaakũ mani n kɛ buri dasinↄ dizi ũ. 6 Mani tó n buri kɛ dasi, burinↄ kũ kínanↄ ni bo n kĩnaa. 7 Ma bàka nigↄ̃ kú kũnwo kũ n burinↄ ari gↄrↄ sĩnda pínki. Manigↄ̃ de n Luda ũ kũ n burinↄ n gbɛra. 8 Mani Kanaanↄ bùsu kũ ń kú a gũn nibↄ ũ kpámma pínki kũ n burinↄ n gbɛra, de ògↄ̃ vĩ gↄrↄ sĩnda pínki, manigↄ̃ de ń Luda ũ.

9 Luda ɛ̀ra à pì Ibrahĩnɛ: Mↄkↄ̃n kũ n burinↄ, àgↄ̃ ma bàka kunna kãáo yã kũna ari á buria. 10 Ma bàka kuna kãáo yã kũ ánigↄ̃ kũnan dí, mↄkↄ̃n kũ n burinↄ. Séde á gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki tↄ̃̀ zↄ̃. 11 À tↄ̃̀ zↄ̃ ma bàka kunna kãáo sèeda ũ. 12 Séde n buri nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ̃̀ zↄ̃ ń gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ ari ń buria, nɛ́ kũ ò ń í n bɛanↄ kũ zĩkɛri kũ ò ń lú buri pãndenↄanↄ ń pínki. 13 Ò a ì n bɛan yá kesↄ̃ ò a lù zĩkɛri ũn yá, sé à tↄ̃̀ zↄ̃. Abire nigↄ̃ de ma bàka kunna kãáo gↄrↄ sĩnda pínki sèeda ũ á mɛ̀ɛa. 14 Oni gyↄfↄrↄde bo a gbɛ̃nↄ tɛ́, zaakũ gbɛ̃ kũ adi tↄ̃̀ zↄ̃ro yã kũ ma dìtɛárɛ kũnaro.

15 Akũ Luda ɛ̀ra à pì Ibrahĩnɛ: Ǹsun pi n nanↄnɛ Sarai doro, ǹgↄ̃ pinɛ Sara sà. 16 Mani arubarika dan mà tó à nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, ani gↄ̃ burinↄ dai ũ, bùsu kínanↄ ni bo a kĩnaa. 17 Akũ Ibrahĩ wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna Luda arɛ à yáa dↄ̀ à pì a nɛ̀sɛɛ gũn: Gbɛ̃ kũ à kà wɛ̃̀ basↄↄro ni nɛ́ i yá? Lákũ Sara kà wɛ̃̀ basiikↄ̃ akuri nà, ani nɛ́ i yá? 18 Akũ à ɛ̀ra à pì Ludanɛ: Ǹ sùru kɛ ǹ Sumaila gwa. 19 Luda pì: Yãpura n nanↄ Sara ni nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, ĩni tↄ́ kpánɛ Isaaku. Ma bàka nigↄ̃ kú kãao kũ a burinↄ ari gↄrↄ sĩnda pínki. 20 Sumaila yã musu, ma n yã mà. Mani arubarika dan, ani nɛ́ i à kara manamana. Ani nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ i gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla, oni gↄ̃ kínanↄ ũ, a buri ni kɛ dasi. 21 Bee kũ abireo ma bàka kunna kũnwo ni gↄ̃ Isaakuamɛ. Ziki mandara'i Sara ni a i. 22 Kũ Luda yã ò Ibrahĩnɛ à làka, akũ à a tò à tà musu.

23 Akũ Ibrahĩ a nɛ́ Sumaila sɛ̀ kũ a bɛ gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ń í a bɛanↄ kũ zĩkɛri kũ ò ń lúnↄ ń pínki, akũ à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ńnɛ gↄrↄ birea gↄ̃̀nↄ lákũ Luda ònɛ nà. 24 Ibrahĩ kà wɛ̃̀ basↄↄro donsari, gbasa à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀, 25 a nɛ́ Sumaila sↄ̃ wɛ̃̀ kuri awɛɛ'aakↄ̃. 26 Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Ibrahĩ tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ kũ a nɛ́ Sumailao 27 kũ a bɛ gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ń í a bɛanↄ kũ zĩkɛri kũ ò ń lú buri pãndeanↄ ń pínki. Ò tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ gↄrↄ dokↄ̃nↄ zĩmɛ.

18

Nibↄnↄ suna Ibrahĩ kĩnaa

1 Dikiri bò à sù Ibrahĩa Mamare gbiri línↄ sarɛ. Ibrahĩ vutɛna a bizakuta kpɛ́lɛlɛa fãnantɛ̃. 2 Kũ à wɛ́ sɛ̀ musu, à gbɛ̃nↄn aakↄ̃ è zɛna. Kũ à ń é lɛ, akũ à fùtɛ kpɛ́lɛlɛa kũ bàao à gɛ̀ɛ à dàńlɛ à wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna 3 à pì: Dikiri, tó ma n pↄnna lè, ǹsun gɛ̃ makũ n zↄ̀blerilaro. 4 Mani suárɛ kũ ío à gbá pípi à kámma bo lí gbáru la. 5 Lákũ a bↄtɛ ma bɛ kpa nà, mani suárɛ kũ pↄ́bleo fíti de à gbãna le gbasa à da zɛ́n. Akũ ò pì: Tↄ̀, ǹ kɛ lákũ n ò nà. 6 Akũ à gɛ̀ɛ Sara kĩnaa kutan à pì: Ǹ flawa dã zaka lɛ́ aakↄ̃ ǹ burodi kɛ likalika. 7 Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̃̀ a zùnↄ tɛ́ à zùnɛ bↄ̀rↄ mana kũ̀ à kpà a zĩkɛriia, akũ zĩkɛrii pìi gɛ̀ɛ à kɛ̀kɛ likalika. 8 Akũ Ibrahĩ vĩfãani kũ vĩ'ipuo kũ zù kũ ò kɛ̀kɛɛ pìioo sɛ̀ à gɛ̀ɛ à dìtɛńnɛ. Gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ ble, api zɛ ń sarɛ lí gbáru gwe.

9 Akũ ò a là ò pì: N nanↄ Sara kú mámɛɛ? À pì: À kú kutan gwe. 10 Akũ Dikiri pì: Mani ɛra mà su n kĩnaa ziki mandara'i, n nanↄ Sara ni nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. Sara kú a kpɛ kuta kpɛ́lɛlɛa àtɛn ma. 11 Ibrahĩ kũ Sarao zĩ kũ̀, Sara dì nↄgbɛ̃nↄ pↄ́ kɛ doro. Akũ Sara yáa dↄ̀ à pì a swɛ̃̀ɛ gũn: 12 Ma zĩ kũ̀, akũ ma dikiri zĩ kũ̀ dↄ. Mani pↄnna yã pì dↄ̃ dↄ yá? 13 Akũ Dikiri Ibrahĩ là à pì: À kɛ̀ dera Sara yáa dↄ̀ↄ? À pì akũ kũ a zĩ kũ̀ áni fↄ̃ à nɛ́ i dↄ yá? 14 Yãke dìgↄ̃ zĩ'ũmɛnɛro. Ziki mandara'i tó a gↄrↄ kà, mani su n kĩnaa, gbasa Sara nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. 15 Akũ Sara ledi kpà à pì ádi yáa dↄro, zaakũ vĩna a kũ̀. Akũ Dikiri pì: É'e! N yáa dↄ̀.

Ibrahĩ aduakɛna Sↄdↄmunɛ

16 Kũ gbɛ̃ pìnↄ fùtɛ, Ibrahĩ gɛ̀ɛ à zɛńnɛ, akũ ò Sↄdↄmu kpa gwà. 17 Akũ Dikiri pì: Mani yã kũ má ye mà kɛ utɛ Ibrahĩnɛro. 18 A burinↄ nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ onigↄ̃ gbãna vĩ. Andunia buri sĩnda pínki ni arubarika le a gãimɛ. 19 Zaakũ ma a sɛ̀, de à o a nɛ́nↄnɛ kũ a burinↄ a gbɛra ògↄ̃ ma yã kũna ò yã mana zɛ́de kɛ, de mà yã kũ ma a lɛ́ sɛ̀nɛ kɛnɛ. 20 Akũ Dikiri ɛ̀ra à pì: Yã kũ òtɛn o Sↄdↄmu kũ Gↄmↄrao musu dasi, ń durunna gɛ̃̀ ↄla. 21 Mani gɛ́ gwe sà mà gwa, tó yã kũ òtɛn kɛ vãni lákũ ma mà nà. Tó ò de lɛ sↄ̃ro, mani dↄ̃.

22 Kũ ń gbɛ̃nↄn pla pìnↄ dà zɛ́n òtɛn gɛ́ Sↄdↄmu, akũ Dikiri gↄ̃̀ kũ Ibrahĩo gwe. 23 Akũ Ibrahĩ nài à pì: Ĩni gbɛ̃ mananↄ wara lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ vãninↄn yá? 24 Tó gbɛ̃ mananↄn kú wɛ̃tɛ pìi gũn ò kà gbɛ̃nↄn bupla akuri, ĩni ń waran yá? Ĩni sùru kɛ kũ wɛ̃tɛ pìio gbɛ̃ mana gbɛ̃nↄn bupla akurii pìnↄ yãiroo? 25 Ǹ sùru kɛ! Ǹsun kɛ lɛro. Ǹsun gbɛ̃ mananↄ dɛdɛ lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ vãninↄro, zaakũ ò dokↄ̃nↄro. Ǹ sùru kɛ! Ǹsun kɛ lɛro. Mↄkↄ̃n kũ ń de andunia pínki yãkpatɛkɛri ũ, ĩni yã kɛ a zɛ́aroo? 26 Akũ Dikiri pì: Tó ma gbɛ̃ mananↄ è Sↄdↄmu gbɛ̃nↄn bupla akuri, mani sùru kɛ kũ wɛ̃tɛ pìio ń yãi. 27 Akũ Ibrahĩ ɛ̀ra à pì dↄ: Makũ kũ má de bùsutiti kũ túbuo ũ, ǹ gaafara kɛmɛnɛ mà yã onnɛ, Dikiri. 28 Tó gbɛ̃nↄn sↄↄro kĩ̀a gbɛ̃nↄn bupla akurii pìi gũn, gbɛ̃nↄn sↄↄro pìnↄ yãi ĩni wɛ̃tɛ pì kakatɛ yá? Akũ Dikiri pì: Tó ma gbɛ̃ mananↄ è gbɛ̃nↄn bupla awɛɛsↄↄro, mani wɛ̃tɛ pì kakatɛro. 29 Akũ Ibrahĩ kpɛ́ àtɛn yã onɛ à pì: Tó gbɛ̃ mananↄ kà bupla sↄ̃ bi? Akũ Dikiri pì: Mani yãke kɛro gbɛ̃nↄn bupla pìnↄ yãi. 30 Akũ à pì: Dikiri, n yã nna! Ǹsun pↄ fɛ̃ro, má ye mà yã o dↄ. Tó gbɛ̃ mananↄ kà baraakuri sↄ̃ bi? À wèa à pì: Tó ma gbɛ̃ mananↄ è ò kà gbɛ̃nↄn baraakuri, mani yãke kɛro. 31 Akũ à pì: Ǹ gaafara kɛmɛnɛ dↄ Dikiri, mà yã onnɛ. Tó gbɛ̃ mananↄ kà gbɛ̃nↄn baro sↄ̃ bi? À wèa à pì: Mani wɛ̃tɛ pì kakatɛro gbɛ̃nↄn baro pìnↄ yãi. 32 Akũ à pì: Dikiri, ǹsun pↄ fɛ̃ro, yã díkĩna baasi mani yã o doro. Tó gbɛ̃ mananↄ kà gbɛ̃nↄn kuri sↄ̃ bi? À wèa à pì: Mani wɛ̃tɛ pì kakatɛro gbɛ̃nↄn kurii pìnↄ yãi. 33 Kũ Dikiri yã ò Ibrahĩnɛ à làka, à gɛ̃̀ zɛ́la, akũ Ibrahĩ ɛ̀ra à tà bɛ.

19

Sↄdↄmu kũ Gↄmↄrao kakatɛnaa

1 Kũ malaika gbɛ̃nↄn pla pìnↄ kà Sↄdↄmu ↄkↄsi, Lutu vutɛna Sↄdↄmu bĩni kpɛ́lɛlɛa. Kũ à ń é, à fùtɛ à gɛ̀ɛ à dàńlɛ à kùtɛńnɛ à wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna 2 à pì: Ma dikirinↄ, á yã nna! À mↄ́ à gɛ́ kipa makũ á zↄ̀bleri bɛa. À zú o à i la, zia kↄnkↄ káakukaaku á da zɛ́n. Ò pì: Oi, óni i gãnulɛamɛ. 3 Lutu nàkaraḿma manamana, akũ ò gɛ̃̀ a kpɛ́n. À ń yàrii kɛ̀ manamana à masaa kɛ̀ńnɛ, akũ ò sò.

4 Ari ògↄ̃ gɛ́ wútɛ, Sↄdↄmudenↄ lìka Lutu kpɛ́i. Wɛ̃tɛ pì gↄ̃gbɛ̃nↄ kàkara gwe mámmam, kɛfɛnnanↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki. 5 Ò lɛ́ zù Lutui ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò kìpa n bɛa ↄkↄsialanↄn kú máa? Ǹ bↄtɛ kũńwowɛrɛ, ò pãpã kɛ kũńwo. 6 Lutu bò à zɛ̀ kpɛ́lɛlɛa ń kĩnaa, à gbàa tàta kũ kpɛo 7 à pì: Á'a ma gbɛ̃nↄ, àsun yã bɛ̃̀nɛ kɛro. 8 Má nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla kũ ò gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ro, mani ń bↄtɛárɛ. Lákũ á yei nà à kɛ kũńwo, ama àsun yãke kɛ gↄ̃gbɛ̃ díkĩnanↄnɛro, zaakũ ò kìpa ma bɛamɛ. 9 Ò pìnɛ: Ǹ gowɛrɛ gwe! Akũ ò pì dↄ: Gbɛ̃ dí bi gbɛ̃ zĩ̀tↄↄmɛ, akũ à ye à kɛ ó yãkpatɛkɛri ũ. Óni yã vãni kɛnnɛ de ń pↄ́la. Akũ ò kùsia kũ gbãnao, òtɛn su kpɛ́ gbàa gboro. 10 Akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ ↄ bò ò Lutu kũ̀ ò gɛ̃̀ kãao kpɛ́n, akũ ò zɛ́ tàta. 11 Ò tò vĩ̀na gbɛ̃ kũ ò kú kpɛ arɛnↄ kũ̀ ń pínki nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, akũ òtɛn kpɛ́ gbà wɛtɛ ari ò kpàsa. 12 Gbɛ̃nↄn pla pìnↄ pì Lutunɛ: Dí ń vĩ la dↄↄ? Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ, nɛ́nↄgbɛ̃nↄ, n nɛ́ anzurenↄ kũ gbɛ̃ kũ ò de n gbɛ̃ ũnↄ wɛ̃tɛ gũn ń pínki. Ǹ bↄtɛ kũńwo, 13 zaakũ o su ò gu dí kakatɛmɛ. Yã vãni kũ òtɛn o wɛ̃tɛpidenↄ musu gɛ̃̀ Dikiri sãn, akũ à ó zĩ ò wɛ̃tɛ pì kakatɛ. 14 Lutu bò à gɛ̀ɛ à ò a nɛ́nↄ anzurenↄnɛ à pì: À futɛ ò bↄtɛ, zaakũ Dikiri ni wɛ̃tɛ dí pì kakatɛ teramɛ. Akũ òtɛn da àtɛn fàai bomɛ.

15 Kũ gu dↄ̀ malaikaa pìnↄ nàkara Lutua ò pì: Ǹ futɛ ǹ n nanↄ kũ n nɛ́nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn pla dínↄ sɛ́tɛ ǹ bↄtɛ kũńwo la, de ǹsun ga wɛ̃tɛ pì kakatɛnaa gũnlo yãi. 16 Kũ Lutu tɛn sika kɛ, Dikiri a wɛ̃nda bò, akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ a kũ̀ a ↄa kũ a nanↄo kũ a nɛ́nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ, ò bↄ̀tɛ kũńwo wɛ̃tɛ kpɛ. 17 Kũ ò bↄ̀tɛ kũńwo lɛ, akũ malaikaa pìnↄ do pì Lutunɛ: Ǹ bàa lɛ́ ǹ n zĩda mì sí. Ǹsun kpɛ gwaro. Ǹsun zɛ guvutɛ pìi gũnlo. Ǹ bàa lɛ́ ǹ mì pɛ́ kpinↄa de ǹsun garo yãi. 18 Akũ à pìńnɛ: Oi ma dikiri! N yã nna! 19 Makũ n zↄ̀bleri ma n pↄnna lè, n gbɛ̃kɛ kɛ̀mɛnɛ manamana n ma mìi sì. Ama mani fↄ̃ mà bàa lɛ́ mà kpi pìnↄ kĩnaa lero. Ari màgↄ̃ gɛ́ ká gwe, kakatɛnaa pì ni ma le mà ga. 20 Ǹ lakutu ke gwa zã̀ dire. Lákũ à kãni nà, mani fↄ̃ mà bàa lɛ́ mà gɛ́ gwe. Lakutu fítimɛ sↄ̃. Ǹ tó mà bàa sí mà tá gwe, manigↄ̃ aafia. Asa à fítiroo? 21 Akũ à pìnɛ: Ma n gba zɛ́, mani lakutu kũ ntɛn o pì kakatɛro. 22 Ǹ bàa lɛ́ ǹ tá gwe likalika, zaakũ mani yãke kɛ gĩaro ari ǹ gɛ́ káo gwe. A yã mɛ́ à tò, ò tↄ́ kpà lakutu pìinɛ Zoa.

23 Kũ Lutu Zoa lè, ifãntɛ̃ tɛn bo, 24 akũ Dikiri tò tɛ́ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo bò musu à kà Sↄdↄmu kũ Gↄmↄraola. 25 À wɛ̃tɛ pìnↄ kàkatɛ kũ gbɛ̃nↄ kũ guvutɛ pìio kũ línↄ kũ sɛ̃̀nↄ pínki. 26 Kũ Lutu nanↄ a kpɛ gwà, akũ à lì à gↄ̃̀ zɛna wisi gbɛ̀ ũ.

27 Kũ gu dↄ̀, Ibrahĩ fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à gɛ̀ɛ gu kũ à kun yã kũ Dikirioo pìn. 28 Kũ à Sↄdↄmu kũ Gↄmↄrao kpa gwà kũ guvutɛ pìio pínki, à è túsukpɛ tɛn futɛ zĩtɛ lán tãmatɛ túsukpɛ bà. 29 Lɛmɛ kũ Luda guvutɛ kũ Lutu kunwa wɛ̃tɛnↄ kàkatɛ lɛ, Ibrahĩ yã dↄ̀n, akũ à Lutu bò wɛ̃tɛ kũ à kàkatɛ pìnↄ gũn.

Lutu burinↄ

30 Kũ Lutu bò Zoa, à gɛ̀ɛ à vùtɛ kpinↄ tɛ́ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ, kũ à kunna Zoa vĩna vĩ yãi. Akũ à gↄ̃̀ kú gbɛ̀wɛɛn kũ a nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ. 31 Akũ Yↄ̃ↄ pì Bãnanɛ: Ó de zĩ kũ̀, akũ gↄ̃gbɛ̃ ke kú bùsun à wútɛ kũoo lákũ òdi kɛ nàro. 32 Ǹ mↄ́ ò sèwɛ̃ kákanɛ ó wútɛ kãao, de ògↄ̃ ó buri le a gãi. 33 Gwãani birea ò wɛ̃ kàkanɛ, akũ Yↄ̃ↄ gɛ̀ɛ à wùtɛ kãao. Lutu dí dↄ̃ gↄrↄ kũ à wùtɛ kãao ke gↄrↄ kũ à fùtɛro.

34 Kũ gu dↄ̀ Yↄ̃ↄ pì Bãnanɛ: Ma wutɛ kũ ma deo gĩa. Ò wɛ̃ kákanɛ ↄkↄsiala dↄ, ĩni gɛ́ ǹ wútɛ kãao, de ògↄ̃ ó buri le a gãi. 35 Gwãani birea dↄ ò wɛ̃ kàkanɛ, akũ Bãna gɛ̀ɛ à wùtɛ kãao. Lutu dí dↄ̃ gↄrↄ kũ à wùtɛ kãao ke gↄrↄ kũ à fùtɛro. 36 Lɛmɛ Lutu nɛ́nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ kɛ̀ lɛ ò nↄ̀ↄ sì kãao. 37 Yↄ̃ↄ nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à tↄ́ kpànɛ Mↄabu. Àkũmɛ Mↄabu buri kũ ò kun ari gbãranↄ dizi káaku ũ. 38 Bãna nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ se, akũ à tↄ́ kpànɛ Aminɛ. Àkũmɛ Amↄni buri kũ ò kun ari gbãranↄ dizi káaku ũ.

20

Ibrahĩ kũ Abimɛlɛkio

1 Akũ Ibrahĩ fùtɛ gwe à gɛ̀ɛ Nɛgɛvi bùsun Kadɛsi kũ Suruo dagura. Kũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ Gera, 2 à pì a nanↄ Sara bi a dãremɛ, akũ Gera kína Abimɛlɛki gbɛ̃ zĩ̀ à a sɛ̀ à sù kãao. 3 Akũ Luda bò à sù Abimɛlɛkia nana gũn gwãani à pìnɛ: Ĩni ga nↄ kũ n sɛ̀ɛ pì yãi, zaakũ nↄzãremɛ. 4 À sù à lè Abimɛlɛki dí wútɛ kãao kↄ̀ro, akũ à pì: Dikiri, ĩni buri kũ odi yãke kɛronↄ dɛdɛn yá? 5 Àkũ mɛ́ à pìmɛnɛ a dãrenloo? Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ à pì a dãgↄ̃mɛ. Ma yã kɛ̀ a zɛ́amɛ, má taari vĩro. 6 Akũ Luda pìnɛ nana pìi gũn: Ee, má dↄ̃ kũ n yã kɛ̀ a zɛ́amɛ. A yã mɛ́ à tò, ma kpannɛ ǹ durunna kɛmɛnɛ, mádi we n ↄ nà nↄgbɛ̃ pìiaro. 7 Tera sà, à gↄ̃gbɛ̃ pì nↄ kpáa, zaakũ annabiimɛ. Ani adua kɛnnɛ de ǹ gↄ̃ aafia. Tó ńdi a nↄ pì kpáa sↄ̃ro, ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ n gamɛ, mↄkↄ̃n kũ n gbɛ̃nↄ á pínki.

8 Akũ Abimɛlɛki fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à a gbɛ̃nↄ sìsi à yã pì bàbańnɛ ń pínki, akũ vĩna ń kũ manamana. 9 Akũ Abimɛlɛki Ibrahĩ sìsi à pìnɛ: Bↄ́yãi n kɛ̀wɛrɛ lɛɛ? Bↄ́ taarin ma kɛ̀nnɛ gbasa n tò ma gↄ̃ durunnade ũ kũ ma bùsuuo? N yã kũ à de ò kɛro kɛ̀mɛnɛ. 10 Bↄ́ laasun n lɛ̀ gbasa n yã pìi kɛ̀ɛ? 11 Ibrahĩ wèa à pì: Matɛn da yã gbɛ̃ke Luda vĩna vĩ bùsu díkĩna gũnlo, oni ma dɛ ma nanↄ yãimɛ. 12 Abire gbɛra nↄgbɛ̃ pì bi ma dãremɛ yãpura. Ó de dokↄ̃nↄmɛ, baadi kũ a dao, akũ à gↄ̃̀ ma nↄ ũ. 13 Kũ Luda ma bo ma de bɛa yã, matɛn likara, akũ ma pì ma nↄ pìinɛ gu kũ óni gɛ́n pínki, à gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ àgↄ̃ pi a dãgↄ̃n ma ũ. 14 Akũ Abimɛlɛki sù kũ sãnↄ kũ zùnↄ kũ gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ à kpà Ibrahĩa, akũ à a nanↄ ɛ̀ranɛ. 15 Akũ Abimɛlɛki pì: Ma bùsun dí, ǹ vutɛ gu kũ ń yein. 16 Akũ à pì Saranɛ: Ma andurufu ↄgↄ wàa sↄↄro kpà n dãgↄ̃a kútɛkɛbↄ ũ, de gbɛ̃ kũ ò kú kũnwonↄ dↄ̃ ń pínki kũ ńdi taari kɛro. 17 Akũ Ibrahĩ wɛ́ kɛ̀ Ludaa, akũ Luda Abimɛlɛki gbà aafia kũ a nanↄo kũ a nↄ yìgisaridenↄ, de ò nɛ́ i, 18 zaakũ Dikiri tò Abimɛlɛki bɛ nↄgbɛ̃nↄ para kũ̀ yã Ibrahĩ nanↄ yã musu.

21

Isaaku inaa

1 Dikiri arubarikaa dà Saragu lákũ à ò nà, à kɛ̀nɛ lákũ à lɛ́ sɛ̀nɛ nà. 2 Akũ à nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì kũ Ibrahĩo gↄ̃gbɛ̃ ũ a zĩkũnaa gũn gↄrↄ kũ Luda dìtɛnɛɛa. 3 Ibrahĩ tↄ́ kpà nɛ́ pìinɛ Isaaku. 4 À tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀nɛ a gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ lákũ Luda dìtɛnɛ nà. 5 À kà wɛ̃̀ basↄↄro a nɛ́ pì igↄrↄa. 6 Akũ Sara pì: Luda yáadↄyã kɛ̀mɛnɛ, gbɛ̃ kũ à mà pínki ni yáa dↄ kũmao. 7 À pì dↄ: Oni we ò pi Ibrahĩnɛ yã mani gↄ̃ nɛ́rande ũ yá? Akũ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì kãao a zĩkũnaa gũn.

8 Kũ nɛ́ pì zↄ̃kↄ̃ kũ̀ à kɛ̃̀ yↄ̃a, akũ Ibrahĩ a kɛ̃na yↄ̃a pↄnna kɛ̀. 9 Sara è nɛ́ kũ Misila nↄgbɛ̃ Hazara ì kũ Ibrahĩo dìgↄ̃ Isaaku yáa dↄmɛ, 10 akũ à pì Ibrahĩnɛ: Ǹ pɛ́ zↄ̀ↄ pìia kũ a nɛ́o, zaakũ zↄ̀ nɛ́ pì ni túbi ble kũ ma nɛ́ Isaakuoro. 11 Yã pìi Ibrahĩ pↄ yàka manamana, zaakũ a nɛ́mɛ, 12 akũ Luda pìnɛ: Ǹsun tó n pↄ yaka n nɛ́ kũ n zↄ̀nↄgbɛ̃ pìio yã musuro. Yã kũ Sara tɛn onnɛ pínki ǹ ma, zaakũ Isaaku burinↄn onigↄ̃ pińnɛ n burinↄ ũ. 13 Mani tó zↄ̀ nɛ́ pìi buri kɛ se, zaakũ n nɛ́mɛ. 14 Akũ Ibrahĩ fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à pↄ́ble sɛ̀ kũ í tùruuo à kpà Hazaraa. À dìnɛ, akũ à a nɛ́ kpàa dↄ. À a gbàrɛ, akũ à gɛ̀ɛ àtɛn likara zↄ̃ Bɛsɛba gbárannan. 15 Kũ í làkaḿma, à kɛfɛnna pìi tò lí gbáru, 16 akũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ arɛ kàzulɛtɛki zã̀ lɛ́n, zaakũ à pì á ye à a nɛ́ gana ero. Kũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ zã̀ lɛ, akũ à nà ↄ́ↄdↄnaaa.

17 Luda kɛfɛnna pì ↄ́ↄ dↄ mà, akũ Luda Malaika lɛ́ zù Hazarai zaa musu à pì: Bↄ́ mɛ́ à n lee Hazara? Ǹsun vĩna kɛro, zaakũ Luda nɛ́ pì ↄ́ↄ dↄ mà gu kũ à kunwa. 18 Ǹ futɛ ǹ n nɛ́ pì sɛ́ ǹ a kũ a ↄa, zaakũ mani tó à gↄ̃ buri zↄ̃kↄ̃ ũ. 19 Luda nↄgbɛ̃ pì wɛ́ kɛ̃̀nɛ, akũ à lↄ̀gↄↄ è. À gɛ̀ɛ à í tↄ̀ a tùru pa, akũ à sù à kpà a nɛ́ pìia à mì.

20 Luda kú kũ nɛ́ pìio ari à zↄ̃kↄ̃ kũ̀. Àdigↄ̃ kú gbárannan, akũ à gↄ̃̀ tofekari ũ. 21 Gↄrↄ kũ à kú Parani gbáranna pìi gũnn a da Misila bùsu nↄ sɛ̀nɛ.

Ibrahĩ kũ Abimɛlɛkio lɛ́dokↄ̃nↄkɛnaa

22 Gↄrↄ birea Abimɛlɛki kũ a zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Fikↄluo gɛ̀ɛ Ibrahĩ kĩnaa ò pìnɛ: Luda kú kũnwo yã kũ ntɛn kɛ gũn pínki. 23 Ǹ la damɛnɛ la gↄ̃̀nↄ ǹ sì kũ Ludao kũ ĩni bo ma kpɛro ke ma nɛ́nↄ ke ma burinↄ. Lákũ ma gbɛ̃kɛ kɛ̀nnɛ nà, ǹ kɛmɛnɛ lɛ kũ bùsu kũ ń kú a gũn gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũo. 24 Akũ Ibrahĩ pìnɛ: Ma la dànnɛ. 25 Akũ Ibrahĩ lↄ̀gↄ kũ Abimɛlɛki gbɛ̃nↄ sìa yã sɛ̀tɛ à ònɛ. 26 Abimɛlɛki pì: Má gbɛ̃ kũ ò yã bire kɛ̀nↄ dↄ̃ro, ńdi omɛnɛ yãro, gbãran ma mà. 27 Akũ Ibrahĩ sãnↄ kũ zùnↄ kũ̀ à kpà Abimɛlɛkia, akũ ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ kↄ̃o. 28 Akũ Ibrahĩ sãnunu mɛ̀n supplanↄ bò à kàtɛ ńdona. 29 Abimɛlɛki a là à pì: Sã mɛ̀n suppla kũ n ń kátɛ ńdona pìnↄ yã de deramɛɛ? 30 Akũ à wèa à pì: Ǹ sã mɛ̀n suppla pìnↄ sí sèeda ũ kũ makũ mɛ́ ma lↄ̀gↄↄ pìi yↄ̃̀. 31 A yã mɛ́ à tò ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Bɛsɛba, zaakũ gwen ò la dànkↄ̃nɛ. 32 Lɛn ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ Bɛsɛba lɛ, akũ Abimɛlɛki kũ a zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Fikↄluo ɛ̀ra ò tà Filisitini bùsun. 33 Ibrahĩ sãma lí tↄ̃̀ Bɛsɛba, akũ à Dikiri Luda Gↄrↄsĩndapinkide sìsi gwe. 34 Akũ à gↄrↄ pla kɛ̀ Filisitini bùsuu pìi gũn.

22

Isaaku kpana sa'opↄ ũ

1 Abire gbɛra Luda Ibrahĩ yↄ̃̀ à gwà à pìnɛ: Ibrahĩ! Akũ à wèa à pì: Makũ di! 2 Akũ Luda pìnɛ: Ǹ n nɛ́ mɛ̀n do kũ ń yei Isaaku sɛ́ ǹ gɛ́o Mↄria bùsun, ǹ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o kãao kpi kũ mani onnɛa. 3 Kũ à fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à gàarii yĩ̀ a zaakinɛ, akũ à a zĩkɛrinↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn pla kũ a nɛ́ Isaaku pìio. À sa'oyakaa pàra, akũ à dà zɛ́n, àtɛn gɛ́ gu kũ Luda ònɛn. 4 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ kũ à wɛ́ sɛ̀, à gu pìi è zãa. 5 Akũ à pì a zĩkɛri pìnↄnɛ: À gↄ̃ kũ zaakio la. Makũ kũ kɛfɛnna dio óni gɛ́ arɛ ò donyĩ kɛ Ludanɛ, óni ɛra ò su ò á le la. 6 Ibrahĩ sa'oyakaa sɛ̀ à dì a nɛ́ pìinɛ, akũ à tɛ́ kũna kũ fɛ̃nɛo, òtɛn gɛ́ lɛɛlɛ. 7 Akũ Isaaku yã ò a denɛ à pì: Baa! À wèa à pì: Bↄ́mɛ nɛ́? Akũ à pìnɛ: Ó tɛ́ kũna kũ yàkaao, sãnɛ bↄ̀rↄ kũ óni ká tɛ́n à tɛ́ kũ kú mámɛɛ? 8 Akũ Ibrahĩ pì: Ma nɛ́, Luda mɛ́ ani sa'osã kpá. Akũ ò tɛ́kↄ̃i òtɛn gɛ́. 9 Kũ ò kà gu kũ Luda ònɛn, à sa'oki bò gwe à yàkaa kpàkpaala, akũ à a nɛ́ pìi yĩ̀ à dì yàkaa pìia sa'oki musu. 10 Kũ à fɛ̃nɛ sɛ̀ à ↄ bò de à a nɛ́ pìi kùtu kpá, 11 akũ Dikiri Malaika lɛ́ zùi zaa musu à pì: Ibrahĩ! Ibrahĩ! À wèa à pì: Makũ di! 12 Akũ à pì: Ǹsun ↄ na nɛ́ pìiaro ǹsun yãke kɛnɛro. Má dↄ̃ sà kũ ń ma vĩna vĩ, ńdi gímɛnɛ kũ n nɛ́ mɛ̀n dooro. 13 Ibrahĩ wɛ́ sɛ̀, akũ à sãkaroo è líwaka kà a bɛ̃nɛi. Akũ à gɛ̀ɛ à a kũ̀ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òo a nɛ́ gɛ̃nɛ ũ. 14 Akũ à tↄ́ kpà gu pìinɛ Dikirinikpa, akũ òdigↄ̃ o ari kũ a gbãrao òdi pi: Dikiri ni kpá a kpi musu.

15 Dikiri Malaikaa ɛ̀ra à lɛ́ zù Ibrahĩi zaa musu dↄ 16 à pì: Makũ Dikiri ma la dà kũ ma kunnaao ma pì, lákũ n yã pìi kɛ̀ nà, ńdi gí kũ n nɛ́ mɛ̀n dooro, 17 mani arubarika dangu mà n buri karannɛ lán susunɛnↄ bà, onigↄ̃ dasi lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà. N burinↄ nigↄ̃ gbãna vĩ n ibɛrɛnↄa. 18 Mani arubarika da andunia buri sĩnda pínkigu n buri gãi, kũ n ma yã mà yãi.

19 Kũ Ibrahĩ ɛ̀ra à sù a zĩkɛrinↄ kĩnaa, ò fùtɛ ò tà Bɛsɛba, akũ à gↄrↄ pla kɛ̀ gwe.

20 Abire gbɛra ò ò Ibrahĩnɛ ò pì: N vĩ̀ni Nao nanↄ Milika nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì. 21 A daudu tↄ́n Uzu. A dakũnanↄ tↄ́n dí: Buzu, Aramu de Kɛmuɛli, 22 Kɛsɛdi, Azo, Pilidasa, Yidilafa kũ Bɛtuɛlio. 23 Bɛtuɛli pì mɛ́ à Rɛbɛka ì. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn sↄraakↄ̃ kũ Milika ì kũ Ibrahĩ vĩ̀ni Naon gwe. 24 A nↄ danyĩ Ruma nɛ́nↄ tↄ́n dí: Teba, Gaamu, Tasa kũ Maakao.

23

Sara ganaa

1 Sara kɛ̀ wɛ̃̀ basuddo awɛɛsuppla, 2 gbasa à gà zaa Kiriataba kũ òdi pi tera Ɛblↄnu, Kanaanↄ bùsun. Akũ Ibrahĩ a wɛ̃nda kɛ̀ à ↄ́ↄ dↄ̀ a gana yã musu. 3 Kũ à gò a nanↄ gɛ̀ kĩnaa, à gɛ̀ɛ à pì Iti burinↄnɛ: 4 Nibↄ kũ gbɛ̃ zĩ̀tↄↄon ma ũ á tɛ́. À zĩtɛ yíama ma gɛ̀vĩki ũ mà gɛ̀ vĩn. 5 Akũ Iti burinↄ pìnɛ: 6 Mare, ǹ ó yã ma. Luda gbɛ̃ arubarikademɛ n ũ ó tɛ́. Ǹ n gɛ̀ vĩ gbɛ̀wɛɛ kũ à kɛ̀nnɛ mana gũn. Ó gbɛ̃ke ni n tɛ̃ gbɛ̀wɛɛ kũ ĩni n gɛ̀ vĩ a gũnlo. 7 Akũ Ibrahĩ fùtɛ à kùtɛ bùsupidenↄnɛ 8 à pìńnɛ: À ma yã ma, tó a we mà a gɛ̀ vĩ la. À wɛ́ kɛmɛnɛ Zoa nɛ́ Ɛflↄnua 9 à Makpɛla gbɛ̀wɛɛ kũ à kú a bú lɛ́i yíama a ↄgↄa, ani gↄ̃ ma gɛ̀vĩki ũ á bùsun.

10 Ɛflↄnu vutɛna ń tɛ́ a wɛ̃tɛ bĩnilɛa gwe, akũ à ò Ibrahĩnɛ Itinↄ wára ń pínki à pì: 11 Oi mare, ǹ ma yã ma. Ma n gba bura pì kũ gbɛ̀wɛɛ kũ à kú gweo. Ma n gba ma gbɛ̃nↄ wára. Ma n gbamɛ, de ǹ n gɛ̀ vĩn. 12 Ibrahĩ kùtɛ bùsupidenↄnɛ, 13 akũ à pì Ɛflↄnunɛ ń pínki wára: Ǹ sã kpá ǹ ma yã ma. Mani bura pì fĩna bonnɛ. Ǹ ma ↄgↄ sí, mani ma gɛ̀ vĩn. 14 Akũ Ɛflↄnu pìnɛ: 15 Mare, ǹ ma yã ma. Zĩtɛ kũ a ↄgↄ kà andurufu wàa plamɛ, bↄ́n abire ũ ó daguraa? Ǹ n gɛ̀ vĩn. 16 Ibrahĩ a yã mà, akũ à andurufu kũ à òo yↄ̃̀nɛ gbɛ̃nↄ wára lagatarinↄ zakaaa. 17 Lɛmɛ Ɛflↄnu bú kũ à kú Makpɛla, Mamare sarɛ, gↄ̃̀ Ibrahĩ pↄ́ ũ lɛ kũ gbɛ̀wɛɛ kũ à kú gweo kũ lí kũ ò kú gwenↄ zaa bú pì lɛ́i pínki. 18 À gↄ̃̀ Ibrahĩ pↄ́ ũ Iti kũ ò sù wɛ̃tɛ bĩnilɛanↄ pínki wára.

19 Abire gbɛra Ibrahĩ a nanↄ vĩ̀ Makpɛla bura gbɛ̀wɛɛ pìi gũn Mamare kũ òdi pi tera Ɛblↄnu sarɛ, Kanaanↄ bùsun. 20 Lɛn bú kũ gbɛ̀wɛɛ kũ à de Itinↄ pↄ́ ũ yãoo gↄ̃̀ Ibrahĩnɛ gɛ̀vĩki ũ lɛ.

24

Nↄwɛtɛna Isaakunɛ

1 Ibrahĩ zĩ kũ̀ a gↄrↄnↄ kà zã̀, akũ Dikiri arubarikaa dàagu yã sĩnda pínki gũn. 2 Akũ à ò a zĩkɛrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ à de a pↄ́ sĩnda pínki yãgↄ̃gↄ̃ri ũnɛ à pì: Ǹ ↄ sↄtↄ ma gbáda gbáru, 3 mani tó ǹ la da kũ Dikiri, musu kũ zĩtɛo Luda tↄ́o kũ ĩni Kanaa kũ má kú ń tɛ́nↄ nↄ sɛ́ ma nɛ́nɛro. 4 Ǹ gɛ́ ma bɛ bùsun ma danɛnↄ gũn, ǹ nↄ sɛ́ ma nɛ́nɛ gwe. 5 Akũ a zĩkɛrii pì a là à pì: Tó nↄgbɛ̃ pì dí we à tɛ̀mai à sù kũmao bùsu díkĩnan sↄ̃ro bi? Mani gɛ́ kũ n nɛ́o bùsu kũ n bonn yá? 6 Ibrahĩ pìnɛ: Ǹ laakari kɛ! Ǹsun gɛ́ kũ ma nɛ́o gwero. 7 Dikiri Luda Musude ma bo ma de bɛa ma danɛnↄ bùsun, akũ à yã òmɛnɛ à la dà à pì, áni bùsu díkĩna kpá ma burinↄamɛ. Àkũ mɛ́ ani a Malaika zĩ à donnɛ arɛ. Gwen ĩni nↄ sɛ́n ma nɛ́nɛ. 8 Tó nↄgbɛ̃ pì dí we à tɛ̀nyĩro, n bo ladana kũ n la dàmɛnɛ dí gũn. Ǹsun gɛ́ gwe kũ ma nɛ́oro fá! 9 Akũ a zĩkɛrii pì a ↄ sↄ̀tↄ a dikiri gbáda gbáru, à la dànɛ yã pìi musu.

10 Zĩkɛrii pì a dikiri lakuminↄ sɛ̀ mɛ̀n kuri kũ a dikiri aruzɛkɛ buri pínkio, akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ Nao bɛ wɛ̃tɛn zaa Siria Mɛsↄpↄtamia bùsun. 11 Kũ à kà gwe, à tò lakuminↄ kámma bò lↄ̀gↄↄ sarɛ wɛ̃tɛ kpɛ. Kũ ↄkↄsi kɛ̀, gↄrↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ dì bↄtɛ í tↄ́, 12 akũ à adua kɛ̀ à pì: Dikiri, ma dikiri Ibrahĩ Luda, ǹ gbɛ̃kɛ kɛ ma dikiriinɛ ǹ tó ma tá kɛ nna ↄkↄsiala. 13 Ǹ gwa, má zɛna lↄ̀gↄↄ sarɛ. Tó wɛ̃tɛ nↄkparenↄ bↄ̀tɛ í tↄ́, 14 nↄkpare kũ ma ònɛ à a lo kipa à í tↄ́mɛnɛ mà mi, tó à pìmɛnɛ mà mi, akũ à kpà ma lakuminↄa dↄ, de mani dↄ̃ kũ n gbɛ̃kɛ kɛ̀ ma dikiriinɛ, nↄgbɛ̃ kũ n dìtɛ n zↄ̀bleri Isaaku pↄ́ ũn gwe. 15 Adi yã pì o à làkaro, akũ Bɛtuɛli nɛ́ Rɛbɛka bò kũ loo dina a gã̀n. Bɛtuɛli bi Ibrahĩ vĩ̀ni Nao nɛ́ kũ à ì kũ a nanↄ Milikaomɛ. 16 Nɛ́ pì mana akũsↄ̃ à bũnumɛ, gↄ̃gbɛ̃ ke dí wutɛ kãao zikiro. À sù lↄ̀gↄ kĩnaa, à í tↄ̀ à a lo pà, akũ à ɛ̀ra àtɛn tá. 17 Akũ zĩkɛrii pìi bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à zɛ́ zↄ̃̀nɛ à pì: Ǹ ma gba í mà mi, bee fíti. 18 Nↄgbɛ̃ pìi pì: Ǹ mi Baa! Akũ à a lo kìpa gↄ̃̀nↄ, à í kpàa à mì. 19 Kũ à í kpàa à mì à làka, à pì: Mani tↄ́ n lakuminↄnɛ dↄ, ò mi ari ò kã. 20 Akũ à a lo í kà pↄ́nↄ ímibↄn gↄ̃̀nↄ, à ɛ̀ra à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à í tↄ́ lↄ̀gↄn, akũ à í tↄ̀ lakuminↄnɛ pínki. 21 Gↄ̃gbɛ̃ pì zɛna àtɛni a gwa tíii, de à le à dↄ̃ tó Dikiri ni tó a tá kɛ nna, ke ani kɛ nnaro. 22 Kũ lakuminↄ í mì ò làka, akũ gↄ̃gbɛ̃ pì wura tãnka mana dà nↄ pìinɛ a yĩa, à wura zã dànɛ mɛ̀n pla. Tãnka pìi tìkisii kà giramu sↄↄro, zã pìnↄ sↄ̃ giramu basↄsↄↄro. 23 Akũ à a là à pì: Ǹ omɛnɛ, dí nɛ́mɛ n ũu? Óni iki e n de bɛa yá? 24 Akũ à wèa à pì: Bɛtuɛli nɛ́n ma ũ, Milika kũ Nao daikore. 25 Sɛ̃̀ kũ tàragaao din ó bɛa, akũ iki kun dↄ. 26 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi kùtɛ à donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ à pì: 27 Dikiri ma dikiri Ibrahĩ Luda arubarika vĩ kũ adi gí gbɛ̃kɛ kũ náanio yã kɛnɛro yãi. Makũ sↄ̃, Dikiri dòmɛnɛ arɛ ma dikiri danɛnↄ bɛa.

28 Akũ nↄkpare pìi bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à yã pì gbã̀ a ↄndenↄnɛ. 29 Rɛbɛka pì dãgↄ̃ vĩ kũ òdi pinɛ Labã. À bò wɛ̃tɛ kpɛ kũ bàao à gɛ̀ɛ à gↄ̃gbɛ̃ pìi lè lↄ̀gↄ lɛ́a, 30 zaakũ à è a dãre tãnka kũ zão dana, akũ à yã kũ gↄ̃gbɛ̃ pìi ònɛɛ mà. Kũ à gɛ̀ɛ à a lè kũ lakuminↄ lↄ̀gↄ lɛ́a, 31 à pì: Ǹ mↄ́ mↄkↄ̃n kũ Dikiri arubarikaa dàngu! À kɛ̀ dera ń zɛna wɛ̃tɛ kpɛɛ? Ma kpɛ́ kɛ̀kɛnnɛ kũ lakuminↄ bàdↄkio. 32 Gↄ̃gbɛ̃ pìi gɛ̃̀ ↄnn, akũ Labã lakuminↄ aso pòro à sɛ̃̀la kori kũ tàragaao kpàḿma à í kpà gↄ̃gbɛ̃ pìia à a gbá pípio kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki.

33 Ò pↄ́ble dìtɛnɛ, akũ à pì: Mani pↄ́ ble gĩaro ari mà yã kũ ma suo o. Akũ Labã pì: Ǹ o. 34 Akũ à pì: Ibrahĩ zĩkɛriimɛ ma ũ. 35 Dikiri arubarikaa dà ma dikiriinɛ manamana, akũ à gↄ̃̀ aruzɛkɛde ũ. À a gbà sãnↄ kũ zùnↄ kũ andurufuuo kũ wuraao kũ gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ lakuminↄ kũ zaakinↄ. 36 Ma dikirii pì nanↄ Sara nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ a zĩkũnaa gũn, akũ ma dikiri pↄ́ kũ à vĩ kpà nɛ́ pìia pínki. 37 Ma dikirii tò ma la dà, zaakũ à pì màsun Kanaa kũ à kú ń tɛ́nↄ nↄ sɛ́ a nɛ́nɛro. 38 À pì mà gɛ́ a de bɛa a buri gũn mà nↄ sɛ́ a nɛ́nɛ gwe. 39 Akũ ma a dikirii là ma pì, tó nↄgbɛ̃ pì dí we à tɛ́mai sↄ̃ro bi? 40 À wèma à pì, Dikiri kũ a táa ò kãao mɛ́ ani a Malaika zĩ à gɛ́ zɛmɛnɛ, de ma tá kɛ nna, mani nↄ sɛ́ a nɛ́nɛ a de bɛ danɛnↄ tɛ́. 41 À pì tó ma gɛ a buri kĩnaa, tó odi wero, mani bo ladana kũ ma la dàarɛ gũn. 42 Kũ ma ka lↄ̀gↄ kĩnaa gbãra ma pì: Dikiri, ma dikiri Ibrahĩ Luda, tó n we, ǹ tó ma tá kɛ nna. 43 Má kú lↄ̀gↄ lɛ́a. Nↄkpare kũ à sù í tↄ́, akũ ma pìnɛ à ma gba í fíti mà mi, 44 tó à pì mà mi, akũ à tↄ̀ ma lakuminↄnɛ dↄ, mani dↄ̃ kũ nↄkpare kũ n dìtɛ à kɛ ma dikiri nɛ́ pↄ́ ũn gwe. 45 Ari màgↄ̃ yã pì o ma nɛ̀sɛɛ gũn mà láka, akũ Rɛbɛka bò kũ loo dina a gã̀n à sù lↄ̀gↄ lɛ́a à í tↄ̀. Akũ ma pìnɛ à ma gba í mà mi. 46 À a lo kìpa gↄ̃̀nↄ, à pì mà mi áni kpá ma lakuminↄa dↄ. Kũ ma mì, akũ à kpà ma lakuminↄa. 47 Akũ ma a la, dí nɛ́n a ũu? À pì Bɛtuɛli nɛ́n a ũ, Milika kũ Nao daikore. Akũ ma tãnka dànɛ a yĩa, ma zã dànɛ a ↄnↄa. 48 Akũ ma kutɛ ma donyĩ kɛ̀ Dikiri ma dikiri Ibrahĩ Ludanɛ ma sáabu kpàa, zaakũ à dòmɛnɛ arɛ zɛ́ súsu gũn, de mà a dikiri vĩ̀ni daikore sɛ́ a nɛ́nɛ. 49 Tera sà tó áni we à gbɛ̃kɛ kũ náanio yã kɛ ma dikiriinɛ, à omɛnɛ. Tó ádi we sↄ̃ro, à omɛnɛ, mani gɛ́ gu pãndea. 50 Labã kũ Bɛtuɛlio wèa ò pì: Yã pìi bò Dikiri kĩnaamɛ, ó yãke ona vĩro, a mana ke a vãni. 51 Rɛbɛkan dí, ǹ a sɛ́ ǹ tá kãao, à gↄ̃ n dikiri nɛ́ nanↄ ũ lákũ Dikiri ò nà. 52 Kũ Ibrahĩ zĩkɛrii pì ń yã mà, à wùtɛ zĩtɛ Dikirinɛ. 53 Akũ à nↄmanablebↄ kũ ò kɛ̀ kũ andurufuuo kũ wuraao kũ pↄ́kasanↄ bↄ̀tɛ à kpà Rɛbɛkaa. À a vĩ̀ni kũ a daoo gbà pↄ́ ↄgↄdenↄ dↄ. 54 Akũ àpii kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ pↄ́ blè ò í mì, akũ ò ì gwe.

Kũ ò fùtɛ kↄnkↄ à pì: À ma gbarɛ mà tá ma dikiri kĩnaa. 55 Nↄ vĩ̀ni kũ a dao pì: Ǹ tó nɛ́ pì gↄ̃ kũoo bee gↄrↄ kuri, á gbasa à tá. 56 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pìńnɛ: Lákũ Dikiri ma tá kɛ̀ nna nà lán dí bà, àsun ma dãdã doro. À ma gbarɛ mà tá ma dikiri kĩnaa. 57 Akũ ò pì: Ò nɛ́ pì sísi ò a la. 58 Akũ ò Rɛbɛka sìsi ò a là ò pì: Ĩni tá kũ gbɛ̃ pìio yá? Akũ Rɛbɛka pì: Mani tá kãao. 59 Akũ ò Rɛbɛka gbàrɛ kũ a gwàri kũ à a gwà zaa a fítinna zĩo, òtɛn tá kũ Ibrahĩ zĩkɛriio kũ a gbɛ̃nↄ. 60 Ò sa mana ò Rɛbɛkanɛ ò pì:

Nɛ́, Luda tó ǹ gↄ̃ gbɛ̃ dasinↄ dai ũ,

n burinↄ gↄ̃ gbãna vĩ ń zãngurinↄa.

61 Akũ Rɛbɛka fùtɛ kũ a nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ, ò dì lakuminↄ kpɛ ò tɛ́ gↄ̃gbɛ̃ pìii, akũ à tà kũńwo.

62 A sù à lè Isaaku sù kũ lↄ̀gↄ kũ òdi pi Ludabɛ̃nɛkũadima'eo à vùtɛ Nɛgɛvi bùsun. 63 À bò à gɛ̀ɛ à laasun lɛ́ sɛ̃̀n ↄkↄsi, akũ kũ à wɛ́ sɛ̀, à è lakuminↄ tɛn su. 64 Rɛbɛka wɛ́ sɛ̀ à Isaaku è se, akũ à kìpa a lakumi kpɛ likalika 65 à zĩkɛrii pìi là à pì: Dín gↄ̃gbɛ̃ kũ àtɛn kure sɛ̃̀n àtɛn su daolɛ zã̀ dire ũu? Akũ zĩkɛrii pìi wèa à pì: Ma dikiriimɛ. Akũ Rɛbɛka a pↄ́dangãnn sɛ̀ à kù a ãnnwa. 66 Kũ ò kà Isaaku kĩnaa, zĩkɛrii pì yã kũ à kɛ̀ɛ bàbanɛ pínki. 67 Isaaku gɛ̃̀ kũ Rɛbɛkao a da Sara bizakutan, akũ à a sɛ̀ à gↄ̃̀ a nↄ ũ. À ye nↄ pìii, akũ a laakari kpatɛna a da ga gbɛra.

25

Ibrahĩ ganaa

1 Ibrahĩ nↄ pãnde sɛ̀ dↄ a tↄ́n Kɛtura. 2 Nɛ́ kũ à ì kãaonↄ tↄ́n dí: Zimlã, Yↄkↄsã, Mɛdã, Midiã, Isibaki, Sua. 3 Yↄkↄsã mɛ́ à Seba kũ Dedão ì. Dedã burinↄn Asirianↄ kũ Lɛtusinↄ kũ Lɛuminↄ ũ. 4 Midiã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Efa, Ɛfa, Anↄku, Abida, Ɛlɛda. Ń pínki Kɛtura burinↄmɛ.

5 Ibrahĩ a aruzɛkɛ kpà Isaakua pínki, 6 akũ à gba dà a nↄ yìgisaride nɛ́nↄnɛ à ń gbárɛ ifãboki kpa de à kpɛ́ à ga, de òsungↄ̃ kú kũ Isaakuoro yãi.

7 Ibrahĩ kɛ̀ wɛ̃̀ bakɛ̃ndo sↄↄro sari, 8 akũ à gà. À zĩ kũ̀ yúkuyuku, gbasa à kà a gbɛ̃nↄla gyãwãn. 9 A nɛ́nↄ Isaaku kũ Sumailao a vĩ̀ Makpɛla gbɛ̀wɛɛ gũn, Mamare ifãboki kpa, bura kũ à de Iti buri Zoa nɛ́ Ɛflↄnu pↄ́ ũ yã 10 kũ Ibrahĩ pìi lù Itinↄa. Gwen ò a vĩ̀n kũ a nanↄ Sarao. 11 Ibrahĩ ganaa gbɛra Luda arubarikaa dà a nɛ́ Isaakun. À vutɛna Ludabɛ̃nɛkũadima'e lↄ̀gↄↄ sarɛ.

Sumaila burinↄ

12 Ibrahĩ nɛ́ Sumaila burinↄ yãn dí. Sara zĩkɛri Hazara, Misila nↄgbɛ̃ mɛ́ à nɛ́ pìi ì kãao. 13 Sumaila nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí lákũ ò ń í nà. A daudu tↄ́n Nɛbayo. A dakũnanↄ tↄ́n dí: Keda, Adabɛli, Mibisamu, 14 Misima, Duma, Masa, 15 Adada, Tema, Yetu, Nafisi kũ Kedemao. 16 Sumaila nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n gwe. Ń baadi a tↄ́ kpà a lakutu ke a bùraanɛ. Mↄ́kↄ̃nↄmɛ a buri kuri awɛɛplanↄ kínanↄ ũ.

17 Sumaila kɛ̀ wɛ̃̀ basuddo akuri awɛɛsuppla, akũ à gà à kà a gbɛ̃nↄla gyãwãn. 18 A burinↄ vùtɛ zaa Avila ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Surua, Misila ifãboki kpa gɛna Asiria bùsu kpa. Òdi kↄ̃ tɛ́ kpákpa kũ Ibrahĩ buri kparanↄro.

Isau kũ Yakubuo inaa

19 Ibrahĩ nɛ́ Isaaku burinↄ yãn dí. Ibrahĩ Isaaku ì. 20 Kũ Isaaku kà wɛ̃̀ bupla, akũ à Labã dãre Rɛbɛka sɛ̀. Àkũmɛ Siria bùsu gbɛ̃ Bɛtuɛli kũ à bò Mɛsↄpↄtamia bùsun nɛ́ ũ. 21 Isaaku wɛ́ kɛ̀ Dikiria a nanↄnɛ, zaakũ paramɛ, akũ Dikiri a adua sì, a nanↄ pìi nↄ̀ↄ sì. 22 Sìkanↄ tɛn ↄsi ká a gbɛrɛn, akũ à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò yã bire taka ma lee? Akũ à gɛ̀ɛ à Dikiri là. 23 Dikiri pìnɛ:

Buri mɛ̀n pla kú n nɛ́'isↄn,

gbɛ̃nↄn pla kũ ò kú n gbɛrɛn pìnↄ ni kɛ̃kↄ̃a.

Buri mɛ̀n do gbãna nigↄ̃ de a dola,

a kũ à bò káaku nigↄ̃ nɛ́ ũ gbɛ̃ kpɛdenɛ.

24 Kũ a nɛ́'igↄrↄ kà, akũ à sìkanↄ ì gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ. 25 Kũ gbɛ̃ káaku tɛn bo, à bò tɛ̃ɛ zónzon. À mɛ̀kã vĩ lán uta kãde bà, akũ ò tↄ́ kpànɛ Isau. 26 Abire gbɛra kũ nɛ́ plade tɛn bo, à dↄ̀ Isau gbátokia, akũ ò tↄ́ kpànɛ Yakubu. Isaaku wɛ̃̀ baaakↄ̃de gũnn à nɛ́ pìnↄ ì.

27 Nɛ́ pìnↄ zↄ̃kↄ̃ kũ̀. Isau kɛ̀ tofekari gbãna kũ àdi kɛ̃ sɛ̃̀ntɛaro ũ. Yakubu sↄ̃ bɛgwariimɛ. 28 Isaaku ye Isaui kũ à nↄ̀bↄ lɛ́'i vĩ yãi. Rɛbɛka sↄ̃ à ye Yakubui.

29 Zĩkea Yakubu tɛn dòo kuku, akũ Isau sù kũ sɛ̃̀ntɛo nà tɛni a dɛ. 30 Akũ à pì Yakubunɛ: N yã nna! Ǹ tó mà dò tɛ̃ra bire ble, zaakũ nà tɛni ma dɛmɛ. A yã mɛ́ à tò, ò tↄ́ kpà Isaunɛ Ɛdↄmu. 31 Yakubu pì: Ǹ n daudukɛzɛ kpáma gĩa. 32 Akũ Isau pì: Má kú ga lɛ́i, bↄ́n ma daudukɛzɛ ni kɛmɛnɛɛ? 33 Akũ Yakubu pìnɛ: Ǹ la damɛnɛ gĩa. Akũ à la dànɛ à a daudukɛzɛ kpàa. 34 Akũ Yakubu burodii kpàa kũ bládoo pìio. À blè à í mì, akũ à fùtɛ à bò. Lɛmɛ Isau kɛ̀ lɛ, à a daudukɛzɛ dìtɛ pã.

26

Isaaku kũ Abimɛlɛkio

1 Nàa kà bùsuu pìn a káakupↄ kũ à kà Ibrahĩ gↄrↄa baasi, akũ Isaaku fùtɛ à gɛ̀ɛ Filisitininↄ kína Abimɛlɛki kĩnaa Gera. 2 Akũ Dikiri bò à sùa à pì: Ǹsun tá Misilaro, ǹ vutɛ gu kũ mani onnɛn. 3 Ǹgↄ̃ kú bùsu díkĩnan gĩa, manigↄ̃ kú kũnwo mà arubarika dannɛ. Mani bùsu díkĩna kpámma pínki kũ n burinↄ, mani lɛ́ kũ ma kɛ̀ n denɛ kɛnnɛ. 4 Mani n buri kara lán susunɛnↄ bà, mani bùsu díkĩna kpáḿma pínki. Buri kũ à kú zĩtɛnↄ ni arubarika le n buri gãi ń pínki 5 kũ Ibrahĩ ma yã mà yãi. À ma ↄdↄki gwà, akũ à yã kũ ma dìtɛnↄ kũna kũ ma yãdannɛnanↄ kũ ma dokayãnↄ.

6 Akũ Isaaku gↄ̃̀ Gera. 7 Kũ wɛ̃tɛpidenↄ tɛni a la a nanↄ yã musu, à pì a dãremɛ. Àtɛn vĩna kɛ, zaakũ àtɛn da tó à pì a nanↄmɛ, oni a dɛ nↄ pì yãi, zaakũ nↄ pì bi nↄ manamɛ. 8 Kũ a gↄrↄ pla kɛ̀ gwe, Filisitininↄ kí Abimɛlɛki wɛ́ kpàtɛ wondoo gũn, akũ à è Isaaku tɛn bã̀ndara gá kũ a nanↄo. 9 Akũ à Isaaku sìsi à pì: Ase n nanↄmɛɛ! À kɛ̀ dera n pì n dãremɛɛ? À wèa à pì: Matɛn da oni ma dɛ a yãimɛ. 10 Abimɛlɛki pì: Bↄ́ yã n kɛ̀wɛrɛ lɛɛ? Fíti mɛ́ à gↄ̃̀ kũ ó gbɛ̃ke ni wútɛ kũ n nↄ pìio, de ǹ ó da taarin. 11 Akũ Abimɛlɛki gbɛ̃nↄ sã gbɛ̃̀ńnɛ pínki à pì: Gbɛ̃ kũ à ↄ nà gↄ̃gbɛ̃ pìia kũ a nanↄo, oni a dɛ.

12 Isaaku pↄ́ tↄ̃̀ bùsuu pìn, akũ à pↄ́ lè wɛ̃̀ birea lɛu basↄↄro, kũ Dikiri arubarikaa dàn yãi. 13 À kàra, a aruzɛkɛ tɛn kara ari à kɛ̀ aruzɛkɛde zↄ̃kↄ̃ ũ. 14 À sãnↄ kũ zùnↄ vĩ dasi kũ zĩkɛrinↄ, akũ Filisitininↄ zã̀n. 15 Akũ ò lↄ̀gↄ kũ a de Ibrahĩ gbɛ̃nↄ yↄ̃̀ a gↄrↄanↄ tàta kũ bùsuuo pínki. 16 Akũ Abimɛlɛki pì Isaakunɛ: Ǹ futɛ ó kĩnaa, zaakũ ń gbãna deóla manamana.

17 Akũ Isaaku bò gwe à bùraa kàtɛ Gera guvutɛn, akũ à gↄrↄ pla kɛ̀ gwe. 18 Lↄ̀gↄ kũ ò yↄ̃̀ a de Ibrahĩ gↄrↄa akũ Filisitininↄ tàta a de ga gbɛranↄn à ɛ̀ra à bↄ̀bↄ à tↄ́ dokↄ̃nↄ kũ a de kpàńnɛ yãnↄ kpàńnɛ dↄ. 19 Isaaku zĩkɛrinↄ lↄ̀gↄ pãnde yↄ̃̀ guvutɛ pìn, akũ ò bò í manaa. 20 Akũ Gera pↄ́dãrinↄ fìti kɛ̀ kũ Isaaku pↄ́dãrinↄ ò pì: Ó ímɛ. Akũ à tↄ́ kpà lↄ̀gↄↄ pìinɛ Fìtii, kũ ò fìti kɛ̀ kãao yãi. 21 Ò lↄ̀gↄ pãnde yↄ̃̀, akũ ò fìti kɛ̀ lↄ̀gↄↄ pì yã musu dↄ, akũ à tↄ́ kpànɛ Íbɛtɛ. 22 À bò gwe, akũ à lↄ̀gↄ pãnde yↄ̃̀ dↄ, odi fìti kɛ a yã musu doro. Akũ à tↄ́ kpànɛ Mɛ̀poroki, zaakũ à pì: Dikiri tò o mɛ̀ɛ pòro, óni dagula sà.

23 Abire gbɛra à gɛ̀ɛ Bɛsɛba. 24 Dikiri bò à sùa gwãani birea à pì: Makũmɛ n de Ibrahĩ Luda ũ, ǹsun vĩna kɛro zaakũ má kú kũnwo. Mani arubarika dangu mà n buri kara ma zↄ̀bleri Ibrahĩ yãi.

25 Gwen à sa'oki bòn à Dikiri sìsi. Akũ à bùraa kàtɛ gwe à gbɛ̃nↄ tɛn lↄ̀gↄ yↄ̃. 26 Akũ Abimɛlɛki bò Gera à sù Isaaku kĩnaa kũ a kpàasi Auzao kũ a zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Fikↄluo. 27 Isaaku ń lá à pì: Kũ a zãmagu a pɛma á bɛa, à kɛ̀ dera a su ma kĩnaa? 28 Ò wèa ò pì: O è Dikiri kú kũnwo, akũ o pì à mana ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ ò la dakↄ̃nɛ a yã musu 29 kũ ĩni yã vãni ke kɛwɛrɛro, zaakũ ódi wɛ́ tãmmaro. Yã manan o kɛ̀nnɛ o n gbarɛ aafia, akũ Dikiri arubarikaa dàngu. 30 Akũ Isaaku ń yàrii kɛ̀, ò pↄ́ blè ò í mì. 31 Kũ ò fùtɛ kↄnkↄ, ò la dàkↄ̃nɛ, akũ Isaaku zɛ̀ńnɛ, ò bò a kĩnaa aafia. 32 Zĩ birea Isaaku gbɛ̃nↄ sù ò lↄ̀gↄ kũ ò yↄ̃̀ yã ònɛ ò pì: O í è. 33 Akũ à tↄ́ kpànɛ Sɛba. A yã mɛ́ à tò òdi wɛ̃tɛ pì sísi Bɛsɛba ari kũ a gbãrao.

34 Kũ Isau kà wɛ̃̀ bupla, à Iti nↄ sɛ̀ mɛ̀n pla, Beri nɛ́ Yudi kũ Ɛlↄni nɛ́ Basɛmao. 35 Isaaku kũ Rɛbɛkao nɛ̀sɛɛ dìgↄ̃ yakana ń yãimɛ.

27

Isaaku sa'olɛkɛna Yakubunɛ

1 Isaaku zĩ kũ̀ a wɛ́ gbãna doro, àtɛn gu e manaro. Akũ à a dauduu sìsi à pì: Nɛ́! Akũ à wèa à pì: Makũ dí. 2 Isaaku pì: Ma zĩ kũ̀ má a gagↄrↄ dↄ̃ro. 3 Ǹ n sá sɛ́ kũ n gbàtaao ǹ gɛ́ ǹ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛ wɛtɛmɛnɛ. 4 Ǹ ma pↄyeina dòo kuku ǹ mↄ́omɛnɛ mà ble, mani sa'olɛ kɛnnɛ de mà kpɛ́ mà ga.

5 Rɛbɛka yã kũ Isaaku ò Isaunɛ pìi mà. Kũ Isau fùtɛ à gɛ̀ɛ tofe ká, 6 akũ à gɛ̀ɛ à ò Yakubunɛ à pì: Ma mà n de yã ò n vĩ̀ninɛ à pì 7 à gɛ́ à nↄ̀bↄ dɛarɛ à a pↄyeina dòo kukuoarɛ à ble, áni sa'olɛ kɛnɛ kũ Dikiri tↄ́o de á kpɛ́ à ga. 8 Akũ Rɛbɛka ɛ̀ra à pìnɛ: Ǹ ma yã ma ǹ yã kũ ma dànnɛ kɛ. 9 Ǹ gɛ́ blè kpàsaa gũn ǹ blènɛ mana kũ mɛ̀n pla ǹ suo. Mani n de pↄyeina dòo kukunɛ, 10 ń gɛ́onɛ à ble, ani sa'olɛ kɛnnɛ de à kpɛ́ à ga. 11 Akũ Yakubu pì a danɛ: Ma vĩ̀ni mɛ̀kã vĩ, akũ ma mɛ̀ pↄ́rↄpↄrↄ. 12 Tó ma de ↄ kɛ̀ma, tó à ma dↄ̃, ani pi matɛni a kɛ pãpãmɛ, ani lɛ́ kɛmɛnɛ sa'olɛ gɛ̃nɛ ũ. 13 Akũ a da pìnɛ: Luda tó lɛ́kɛnnɛnaa pì gↄ̃mɛnɛ. Ǹ ma yã ma dé! Ǹ gɛ́ ǹ dɛ ǹ suomɛnɛ.

14 Akũ Yakubu gɛ̀ɛ à blèe pìnↄ dɛ̀ à sùo a danɛ, akũ à a de pↄyeina dòo kùkunɛ. 15 Akũ à a daudu pↄ́kasa mana kũ à kú a kpɛ́ gũnnↄ sɛ̀ à dà a nɛ́ sabidenɛ. 16 À blènɛ bára pìnↄ fĩ̀fĩ a ↄnↄa kũ a waka pↄ́rↄpↄrↄo. 17 Akũ à dò kũ burodi kũ à kɛ̀ɛoo kpàa.

18 Yakubu gɛ̀ɛ a de kĩnaa à pì: Baa! Akũ a de pì: Makũ di! Ma nɛ́ kpatemɛɛ? 19 Yakubu wèa à pì: Makũmɛ Isau n dauduu. Lákũ n òmɛnɛ nà, ma kɛ̀ lɛ. Ǹ futɛ ǹ vutɛ ǹ ma ↄ'i ble de ǹ sa'olɛ kɛmɛnɛ. 20 Akũ Isaaku pì a nɛ́nɛ: O'o! N lè kↄ̀ yá? À wèa à pì: Dikiri n Luda mɛ́ à ma tá kɛ̀ nna. 21 Akũ Isaaku pìnɛ: Ǹ namai mà ↄ kɛmma de mà dↄ̃ tó ma nɛ́ Isaumɛ yãpura. 22 Yakubu nà a dei, akũ à ↄ kɛ̀a à pì: Kòto díkĩna bi Yakubu kòtoomɛ, ↄ díkĩna sↄ̃ Isau ↄmɛ. 23 Akũ adi a dↄ̃ro, kũ a ↄnↄ kã vĩ lán Isau pↄ́ bà yãi. À ye à sa'olɛ kɛnɛ, 24 akũ à a la gĩa: Ma nɛ́ Isaumɛ n ũ yãpura yá? À wèa à pì: Makũmɛ! 25 Akũ à pì: Ǹ pↄ́ kpáma mà n ↄ'i ble, mani sa'olɛ kɛnnɛ. Kũ à dìtɛnɛ, akũ à blè. À sùnɛ kũ wɛ̃o, à mì dↄ. 26 Akũ a de pìi pìnɛ: Ǹ namai ǹ lɛ́ pɛ́ma. 27 Akũ à nài à lɛ́ pɛ̀a. Kũ Isaaku a pↄ́kasanↄ gbĩ mà, akũ à sa'olɛ kɛ̀nɛ à pì:

Ma nɛ́ gbĩ de

lán bura kũ Dikiri arubarikaa dàn bà.

28 Luda n gba mↄtↄ bona musu,

à n gba zĩtɛ mana.

Pↄ́blewɛ kũ sèwɛ̃o nigↄ̃ dinyĩ.

29 Gbɛ̃nↄ ni zↄ̀ blennɛ,

burinↄ ni kútɛ n arɛ,

ĩnigↄ̃ de n gbɛ̃nↄ dikiri ũ,

n da nɛ́nↄ ni kútɛnnɛ.

Luda ni lɛ́ kɛ gbɛ̃ kũ ò lɛ́ kɛ̀nnɛnↄnɛ,

ani arubarika da gbɛ̃ kũ ò sa mana ònnɛnↄgu.

30 Kũ Isaaku sa'olɛ kɛ̀ Yakubunɛ à làka, akũ Yakubu gò a kĩnaa. Kũ a vĩ̀ni sù kũ tofekao gↄ̃̀nↄ, 31 akũ à pↄ́ble kɛ̀ a denɛ dↄ à gɛ̀ɛonɛ, akũ à pìnɛ: Baa! Ǹ futɛ ǹ ma ↄ'i ble ǹ sa'olɛ kɛmɛnɛ. 32 Akũ a de a la à pì: Mↄkↄ̃mmɛ dí ũu? À wèa à pì: Makũmɛ n daudu Isau. 33 Yã pì Isaaku swɛ̃̀ɛ zↄ̃̀ àtɛn lukaluka à pì: Dí mɛ́ à nↄ̀bↄↄ dɛ̀ à sùomɛnɛ yã ari ǹgↄ̃ gɛ́ su ma sòo? Ma sa'olɛ kɛ̀nɛ kↄ̀, àkũ mɛ́ ani arubarika le. 34 Kũ Isau a de yã pìi mà, à pũ̀tã à ↄ́ gbãna dↄ̀ à kɛ̀ wɛ̃nda, akũ à pì: Baa! Ǹ sa'olɛ kɛmɛnɛ dↄ. 35 Akũ à pì: N dakũna sù kũ ↄ̃ndↄ̃o à n sa'olɛ sì kↄ̀. 36 Akũ Isau pì: A tↄ́n Yakuburoo? À ma kɛkɛ à kɛ̀ gɛ̃̀n plan gwe sà. À ma daudukɛzɛ sìma yã, akũ à ma sa'olɛ sìma tera dↄ. Mani sa'olɛ e doro yá? 37 Isaaku wèa à pì: Ma a dìtɛ n dikiri ũ, ma a danɛnↄ kɛ̀ a zĩkɛrinↄ ũ ń pínki, ma pↄ́blewɛ kũ sèwɛ̃o kpàa. Bↄ́n mani le mà kɛnnɛ dↄↄ? 38 Isau pì a denɛ: Baa, sa'olɛ biren ń vĩ ado yá? Ǹ sa'olɛ pãnde kɛmɛnɛ dↄ Baa. Akũ Isau wiki gbãna lɛ̀. 39 Akũ a de wèa à pì:

Zĩtɛ kũ ĩnigↄ̃ kun nigↄ̃ manaro,

mↄtↄ ni bonnɛ zaa musuro.

40 Ĩnigↄ̃ fɛ̃nɛda kũna,

ĩni zↄ̀ ble n dakũnanɛ.

Lɛmɛ dↄ n laakari ni gↄ̃ kpatɛnaro,

ĩni a gbãngo gonla.

41 Isau ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ Yakubuo sa'olɛ kũ a de kɛ̀nɛ yãi, akũ à pì a nɛ̀sɛɛ gũn: Ma de ga zã̀ro, gbasa mani ma dakũna dɛ. 42 Ò yã kũ Isau ò kↄrↄmↄtↄↄ kɛ̀ Rɛbɛkanɛ, akũ à Yakubu sìsi à pì: Isau ye à fĩna bomma à n dɛ. 43 Ǹ ma yã ma sà. Ǹ futɛ ǹ bàa lɛ́ ǹ gɛ́ ma dãgↄ̃ Labã bɛa zaa Arana 44 ǹgↄ̃ kú kãao gwe gĩa ari n vĩ̀ni pì pↄfɛ̃ kpátɛ. 45 Tó a nɛ̀sɛɛ kpàtɛ, tó yã kũ n kɛ̀nɛɛ sã̀agu, mani gbɛ̃ zĩ ò n gbɛsɛ. Má ye mà kura á gbɛ̃nↄn planↄi pínki gↄrↄ doro.

46 Akũ Rɛbɛka pì Isaakunɛ: Iti nↄgbɛ̃nↄ ni bòmagu. Tó Yakubu Iti nↄ sɛ̀ bùsu díkĩnan lán Isau nↄgbɛ̃ birenↄ bà, ma kunna nigↄ̃ nnamɛnɛ doro.

28

Yakubu tana Labã kĩnaa

1 Akũ Isaaku Yakubu sìsi à sa'olɛ kɛ̀nɛ à yã dànɛ à pì: Ǹsun nↄ sɛ́ Kanaa nↄgbɛ̃nↄ tɛ́ro. 2 Ǹ futɛ ǹ gɛ́ Mɛsↄpↄtamia bùsun n da de Bɛtuɛli bɛa, ǹ nↄ sɛ́ gwe n disɛ̃ Labã nɛ́nↄ tɛ́. 3 Luda Gbãnasĩndapinkide arubarika dangu à tó ǹ nɛ́ i manamana, ògↄ̃ kara de ǹ gↄ̃ burinↄ dizi ũ. 4 Luda arubarika kũ à dà Ibrahĩn dangu kũ n burinↄ, de bùsu kũ ntɛn nibↄ blen gↄ̃nnɛ, bùsu kũ à kpà Ibrahĩaa. 5 Akũ Isaaku Yakubu gbàrɛ à gɛ́ Labã kĩnaa Mɛsↄpↄtamia bùsun. Labã bi Siria bùsu gbɛ̃ Bɛtuɛli nɛ́mɛ, Yakubu kũ Isauo disɛ̃mɛ.

6 Isau mà Isaaku sa'olɛ kɛ̀ Yakubunɛ à a gbàrɛ Mɛsↄpↄtamia de à nↄ sɛ́ gwe. Kũ à sa'olɛ pìi kɛ̀nɛ, à pì àsun nↄ sɛ́ Kanaa nↄgbɛ̃nↄ tɛ́ro. 7 À tàasii kà kũ Yakubu a de kũ a dao yã mà à dà Mɛsↄpↄtamia zɛ́n. 8 Akũ à dↄ̃̀ sà kũ a de pↄ nna kũ Kanaanↄ bùsu nↄgbɛ̃nↄro. 9 Akũ à gɛ̀ɛ Ibrahĩ nɛ́ Sumaila kĩnaa à a nɛ́ Maala sɛ̀ à nà a nↄ káakunↄa. Maala bi Nɛbayo dãremɛ.

Yakubu nana'ona Bɛtɛli

10 Yakubu bò Bɛsɛba à dà Arana zɛ́n. 11 Kũ à kà gukea, à ye à i gwe kũ ifãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n yãi. Akũ à gbɛ̀ɛ sɛ̀ gu pìn a mìdibↄ ũ à wùtɛ gwe. 12 Akũ à nana ò à gára è pɛtɛna zĩtɛ ari à gɛ̀ɛ à zↄ̃̀ ludambɛa, Luda malaikanↄ tɛn didia òtɛn kipa. 13 À Dikiri è zɛnaala à pì: Makũmɛ Dikiri n dizi Ibrahĩ kũ n de Isaakuoo Luda ũ. Mani bùsu kũ ń wútɛa díkĩna kpámma, mↄkↄ̃n kũ n burinↄ. 14 N burinↄ nigↄ̃ dasi lán bùsutiti bà, oni dagula ifãboki kpa kũ ifãlɛtɛo kũ gugbãnduru kũ gɛ̀nↄmidↄkio. Andunia buri sĩnda pínki ni arubarika le mↄkↄ̃n kũ n burio gãi. 15 Manigↄ̃ kú kũnwo, manigↄ̃ n dãkpã gu kũ ntɛn gɛ́n pínki, mani ɛra mà su kũnwo bùsu díkĩnan, zaakũ mani n tónlo mani yã kũ ma ònnɛ kɛ.

16 Kũ Yakubu vù kũ io à pì: Dikiri kú gu dí, akũ mádi dↄ̃ro! 17 Vĩna a kũ̀ à pì: Gu dí ma kã fùtɛ. Luda bɛmɛ, ludambɛ zɛ́mɛ.

18 Yakubu fùtɛ kↄnkↄ à gbɛ̀ kũ à kɛ̀ mìdibↄ ũ pìi sɛ̀ à pɛ̀tɛ dↄngupↄ ũ, akũ à nísi kùa. 19 Akũ à tↄ́ kpà gu pìinɛ Bɛtɛli, ama wɛ̃tɛ kũ ò kàtɛ gwe tↄ́ káakun Luzu. 20 Yakubu lɛ́ kɛ̀ Dikiria à pì: Tó ń kú kũmao, tó ĩni ma dãkpã ma wɛ̃tɛ díkĩna gɛnaa gũn, tó ĩni ma gba pↄ́ble kũ pↄ́kasanↄ 21 ari ma gɛ ma su ma de bɛa aafia, ĩnigↄ̃ de ma Luda ũ, 22 gbɛ̀ kũ ma pɛ̀tɛ dↄngupↄ ũ pì ni gↄ̃ n gbagbaki ũ, pↄ́ kũ n ma gba pínki mani a kuride kpámma.

29

Yakubu kana Labã bɛa

1 Yakubu ɛ̀ra à dà zɛ́n à gɛ̀ɛ ifãbokikpadenↄ bùsun. 2 Kũ à kà gwe, à lↄ̀gↄↄ è sɛ̃̀n sã kpàsa lɛu aakↄ̃ katɛna a sarɛ, zaakũ lↄ̀gↄↄ pì ín òdi kpáḿma. Gbɛ̀ zↄ̃kↄ̃ ta lↄ̀gↄↄ pìlɛ. 3 Tó kpàsaa pìnↄ kàkara gwe pínki, akũ òdi gbɛ̀ɛ pì go lↄ̀gↄↄ pì lɛ́a, ò í kpáḿma, akũ òdi ɛra ò gbɛ̀ɛ pì tarɛ a gbɛ̀n. 4 Akũ Yakubu sãdãrinↄ là à pì: Gbɛ̃nↄ, a bo mámɛɛ? Ò wèa ò pì: O bo Aranamɛ. 5 Akũ à ń lá à pì: Á Nao daikore Labã dↄ̃ yá? Ò wèa ò pì: Ó a dↄ̃. 6 Akũ à ń lá à pì: À aafia yá? Ò pì: À aafia. Ǹ a nɛ́ Rahila gwa, àtɛn su kũ sãnↄ zã̀ dire. 7 Akũ Yakubu pì: Ifãntɛ̃ kpɛ́ gbãna, sãnↄ tágↄrↄ dí ká kↄ̀ro. À í kpáḿma à gɛ́ ń dã. 8 Akũ ò pì: Óni fↄ̃ro. Tó adi kɛ sã kpàsanↄ kàkara pínki baasiro, òdi gbɛ̀ go lↄ̀gↄↄ pì lɛ́a ò í kpáḿmaro.

9 Kũ àtɛn yã ońnɛ lɛ, Rahila sù kũ a de sãnↄ, zaakũ sãdãriimɛ a ũ. 10 Kũ Yakubu a disɛ̃ Labã nɛ́nↄgbɛ̃ Rahila è kũ a de sãnↄ, à nà lↄ̀gↄↄi à gbɛ̀ɛ gò lↄ̀gↄↄ pì lɛ́a, akũ à í kpà a disɛ̃ sãnↄa. 11 Akũ à lɛ́ pɛ̀ Rahilaa à pↄnna ↄ́ↄ dↄ̀. 12 Akũ à ònɛ kũ a de danɛ Rɛbɛka nɛ́n a ũ. Akũ Rahila bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à ò a denɛ. 13 Kũ Labã a dãre nɛ́ Yakubu baaruu mà, à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ daalɛ. Kũ à kà, akũ à kùsia à lɛ́ pɛ̀a à tà kãao a bɛa. Akũ Yakubu yã kũ ò kɛ̀nↄ ònɛ pínki. 14 Akũ Labã pìnɛ: Ma arumɛ n ũ yãpura.

Yakubu Lea kũ Rahilao sɛnaa

Yakubu kɛ̀ Labã bɛa mↄ do, 15 akũ Labã pìnɛ: Kũ ń de ma danɛ ũ yãin ĩni zĩ kɛmɛnɛ pã yá? Dera mani fĩna bonnɛ nà ǹ omɛnɛ. 16 Labã sↄ̃ à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla. Yↄ̃ↄ tↄ́n Lea, Bãna sↄ̃ Rahila. 17 Lea wɛ́ busana, Rahila sↄ̃ nↄkpare manamɛ, akũ a kakana mana. 18 Yakubu ye Rahilai, akũ à pì Labãnɛ: Mani zĩ kɛnnɛ wɛ̃̀ suppla n nɛ́ bãnade Rahila yãi. 19 Labã pì: À sã̀na mà a kpámma de mà a kpá gbɛ̃ pãndeala. Ǹgↄ̃ kú ma bɛa la.

20 Akũ Yakubu zĩ kɛ̀nɛ wɛ̃̀ suppla Rahila yãi, ase à kɛ̀nɛ lán gↄrↄ pla bàmɛ kũ à yei yãi. 21 Akũ à pì Labãnɛ: Kũ ma zĩgↄrↄ pàpa, ǹ ma nↄ kpáma mà sɛ́. 22 Akũ Labã gwedenↄ kàkara ń pínki à nↄsɛpↄble kɛ̀ńnɛ. 23 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ à a nɛ́ Lea sɛ̀ à kpàa, akũ Yakubu wùtɛ kãao. 24 Labã a nↄgbɛ̃ zĩkɛri Zilipa kpà Leanɛ zĩkɛri ũ. 25 Kũ gu dↄ̀ Yakubu è Leamɛ, akũ à pì Labãnɛ: Bↄ́yãi n kɛ̀mɛnɛ lɛɛ? Rahila yãin ma zĩ kɛ̀nnɛroo? Bↄ́ mɛ́ à tò n ma kɛkɛɛ? 26 Labã pì: Ó kĩnaa òdi Bãna kpá gↄ̃a Yↄ̃ↄ ãro. 27 Ǹ azuma do kɛ kũ gbɛ̃ dio gĩa, mani a gbɛ̃ndo kpámma zĩ kũ ĩni ɛra ǹ kɛmɛnɛ wɛ̃̀ suppla pãnde pↄ́ ũ. 28 Yakubu wè à azuma do pìi kɛ̀ kũ Leao, akũ Labã a nɛ́ Rahila kpàa nↄ ũ. 29 Labã a nↄgbɛ̃ zĩkɛri Bila kpà Rahilaa zĩkɛri ũ. 30 Yakubu wùtɛ kũ Rahilao sↄ̃, akũ à yei de Leala. Akũ à ɛ̀ra à zĩ kɛ̀ Labãnɛ ari wɛ̃̀ suppla dↄ.

Yakubu nɛ́nↄ

31 Dikiri è Yakubu ye Leairo, akũ à a kɛ̀ nɛ́rande ũ, Rahila sↄ̃ paramɛ. 32 Lea nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à tↄ́ kpànɛ Rubɛni, zaakũ à pì: Dikiri ma warikɛnaa gwà. Ma zã nigↄ̃ yemai sà. 33 Kũ à nↄ̀ↄ sì dↄ, à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à pì: Dikiri mà ma zã yemairo, akũ à ɛ̀ra à nɛ́ díkĩna kpàma dↄ. Akũ à tↄ́ kpànɛ Simɛↄ. 34 Kũ à ɛ̀ra à nↄ̀ↄ sì dↄ, à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ à pì: Adikĩna sà ma zã ni ma ditɛki ero, zaakũ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì kãao mɛ̀n aakↄ̃. Akũ à tↄ́ kpànɛ Levi. 35 À ɛ̀ra à nↄ̀ↄ sì dↄ à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ à pì: Adikĩna sà ma Dikiri sáabu kpà, akũ à tↄ́ kpànɛ Yuda. Akũ a nɛ́'i zɛ̀.

30

1 Kũ Rahila è átɛn nɛ́ i kũ Yakubuoro, à gↄ̃ba kpà kũ a vĩ̀nio. Akũ à pì Yakubunɛ: Ǹ nↄ̀ dↄmagu. Tó mádi e sↄ̃ro, mani gamɛ. 2 Yakubu pↄ fɛ̃̀i à pì: Makũmɛ Luda ũ kũ à n tɛ̃ nɛ́ yá? 3 Akũ Rahila pì: Ma zĩkɛri Bilan dí. Ǹ gɛ́ i kãao à nɛ́nↄ imɛnɛ, mani buri le se a gãi. 4 Akũ à a zĩkɛri Bila kpàa nↄ ũ. Yakubu wùtɛ kãao, 5 akũ à nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. 6 Akũ Rahila pì: Luda tò yã bò kũmao nna à ma yã mà à ma gba nɛ́gↄ̃gbɛ̃. Akũ à tↄ́ kpànɛ Dã. 7 Rahila zĩkɛrii pìi ɛ̀ra à nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ dↄ, 8 akũ Rahila pì: Ma ↄsi zↄ̃kↄ̃ↄ kà kũ ma vĩ̀nio ma ↄsi nɛ̀. Akũ à tↄ́ kpànɛ Nafatali.

9 Kũ Lea è a nɛ́'i zɛ̀, akũ à a zĩkɛri Zilipa kpà Yakubua nↄ ũ dↄ. 10 Akũ Lea zĩkɛrii pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ kũ Yakubuo. 11 Akũ Lea pì: Mìnnamɛ. Akũ à tↄ́ kpànɛ Gada. 12 Akũ Lea zĩkɛrii pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ dↄ kũ Yakubuo. 13 Akũ Lea pì: Ma pↄ kɛ̀ nna, zaakũ nↄgbɛ̃nↄ ni pi pↄnnaden ma ũ. Akũ à tↄ́ kpànɛ Asa.

14 Rubɛni bò ésekɛ̃gↄrↄa à yenyĩ ɛzɛ è sɛ̃̀n, akũ à bòbo à sùo a da Leanɛ. Akũ Rahila pìnɛ: Ǹ n nɛ́ yenyĩ ɛzɛ pì dãmɛnɛ. 15 Lea pìnɛ: Kũ n ma gↄ̃ sìma, abire dí mↄ́mmaro, akũ ń ye ǹ ma nɛ́ yenyĩ ɛzɛ sí dↄ yá? Rahila pì: Tó n kpàma, mↄkↄ̃mmɛ ĩni i kãao gbãra.

16 Kũ Yakubu tɛn su kũ burao ↄkↄsi, Lea bò à gɛ̀ɛ à dàalɛ à pì: Makũmɛ mani wutɛ kũnwo gbãra, zaakũ ma n sãkã ma nɛ́ yenyĩ ɛzɛ yãimɛ. Akũ à ì kãao gwãani birea. 17 Luda Lea wɛ́kɛ sì, akũ à nↄ̀ↄ sì à Sãani ì kũ Yakubuo. 18 Akũ Lea pì: Luda láada kpàma, kũ ma a zĩkɛrii kpà ma zãa yãi. Akũ à tↄ́ kpànɛ Isaka. 19 Lea ɛ̀ra à nↄ̀ↄ sì dↄ à Tori ì, 20 akũ à pì: Luda gba mana dàmɛnɛ. Adikĩna sà ma zã ni ma kpe ta, zaakũ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì kãao mɛ̀n suddo. Akũ à tↄ́ kpànɛ Zɛbuluni. 21 Kũ à kɛ̀ saa à nɛ́nↄgbɛ̃ ì, akũ à tↄ́ kpànɛ Dina.

22 Akũ Rahila yã dↄ̀ Ludan à a wɛ́kɛ sì, akũ à kɛ̀ nɛ́rande ũ. 23 À nↄ̀ↄ sì à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, akũ à pì: Luda wé'i bòmɛnɛ. 24 Akũ à tↄ́ kpànɛ Yusufu à pì: Dikiri ɛra à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pãnde karamɛnɛ dↄ.

Yakubu pↄ́nↄ dãna Labãnɛ

25 Kũ Rahila Yusufu ì, Yakubu pì Labãnɛ: Ǹ ma gbarɛ mà tá ma bùsun. 26 Ma zĩ kɛ̀nnɛ ma nↄnↄ kũ ma nɛ́nↄ yãi. Ǹ ń kpáma mà tá, zaakũ ń dↄ̃ lákũ ma zĩ kɛ̀nnɛ nà. 27 Akũ Labã pìnɛ: Tó ma n pↄnna lè, ǹ gↄ̃ kũmao la. Ma màsoo kɛ̀ ma è Dikiri arubarikaa kɛ̀magu n yãi. 28 Ǹ n làada omɛnɛ, mani kpámma. 29 Yakubu pìnɛ: Ń dↄ̃ lákũ ma zĩ kɛ̀nnɛ nà. Ń dↄ̃ lákũ n pↄ́kãdenↄ kɛ̀ ma ↄĩ nà, 30 zaakũ a fíti kũ ń vĩ zaade mádi suro kàra manamana. Dikiri arubarikaa dàngu gu kũ ma gɛn n bɛa pínki. Bↄrɛn mani ma zĩda bɛ zĩ kɛ sↄ̃ↄ? 31 Labã à là à pì: Bↄ́n mani fĩna boonnɛɛ? Yakubu wèa à pì: Ǹsun pↄ́ke kpámaro, ama ǹ yã dí kɛmɛnɛ, manigↄ̃ n pↄ́nↄ dãnnɛ. 32 Ǹ tó mà gɛ̃ n pↄ́nↄ tɛ́ gbãra mà sã bakibakinↄ kũ a totontotonnↄ plɛplɛ ma làada ũ kũ sãnɛ bↄ̀rↄ siranↄ kũ blè bakibakinↄ kũ a totontotonnↄo. 33 Tó n ma làadaa gwà gɛna gↄrↄ arɛ, ĩni dↄ̃ tó má yãpura vĩ. Blè kũ à kun bakibakiro akũ à totontotonlo, ke sãnɛ bↄ̀rↄ kũ à siraro, ɛ̃hɛ̃ ma kpãni òmɛ. 34 Labã pì: Tↄ̀! Àgↄ̃ de lákũ n ò nà. 35 Zĩ kũ̀a Labã a blèkofĩni bakibakinↄ sɛ̀ kũ a wãnzãndenↄ kũ blèda totontotonnↄ kũ a bakibakinↄ, pↄ́ kũ ò pura vĩnↄ pínki kũ sãnɛ bↄ̀rↄ siranↄ pínki, à ń ná a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ ń ↄĩ. 36 Akũ à zàaa bò ń dagura kũ Yakubuo lán gↄrↄ aakↄ̃ tá bà, akũ Yakubu tɛn Labã pↄ kparanↄ dã.

37 Yakubu lí buri aakↄ̃ gã̀ búsunↄ zↄ̃̀zↄ̃ à ń wãnzãn kpàkpa à ń wãnzãn kɛ̀ púu. 38 Akũ à lí kũ à ń wãnzãn kɛ̀aa pìnↄ pɛ̀tɛpɛtɛ pↄ́nↄ gó ímibↄnↄ gũn, pↄ́ kũ òtɛn su í minↄ wɛ́n, zaakũ gwen òdi kpákpa on. 39 Tó ò kpákpa ò lí pìnↄ sarɛ, akũ òdigↄ̃ nɛ́ wãnzãndenↄ i kũ a totontotonnↄ kũ a bakibakinↄo. 40 Yakubu dì pↄ́nɛ pìnↄ plɛplɛ adona àdi a wãnzãndenↄ kũ a siranↄ ká Labã pↄ́nↄ gũn. Lɛmɛ à a zĩda kpàsaa bò lɛ, adi ká Labã pↄ́nↄ gũnlo. 41 Tó pↄ́buri mananↄ fùtɛ kũ kpákpa'onaao, Yakubu dì lí pìnↄ pɛ́tɛpɛtɛ pↄ́nↄ arɛ gó ímibↄↄ pìnↄ gũn, de ò kpákpa o ń sarɛ. 42 Tó pↄ ginanↄmɛ sↄ̃, àdi lí pɛ́tɛpɛtɛńnɛro. Lɛn pↄ ginanↄ gↄ̃̀ Labã pↄ́ ũ lɛ, akũ pↄ́buri mananↄ gↄ̃̀ Yakubu pↄ́ ũ. 43 Akũ Yakubu aruzɛkɛ dìgↄ̃ kara manamana, a pↄ́nↄ dasi kũ̀ kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ lakuminↄ kũ zaakinↄo.

31

Yakubu bàasina Labãnɛ

1 Yakubu yã kũ Labã nɛ́nↄ tɛn o mà kũ ò pì: Yakubu ó de pↄ́nↄ sìa pínki. Ó de aruzɛkɛ gũnn à karanaa lèn. 2 Yakubu dↄ̃̀ Labã wɛ́a, kũ a yã kú a nɛ̀sɛn lán yã bà doro. 3 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ ɛra ǹ tá n dizi bùsun n danɛnↄ bɛa, manigↄ̃ kú kũnwo. 4 Akũ Yakubu Rahila kũ Leaoo sìsi ò mↄ́ a pↄ́nↄ kĩnaa sɛ̃̀n. 5 À pìńnɛ: Ma dↄ̃̀ á de wɛ́a kũ ma yã kú a nɛ̀sɛn lán yã bà doro. Bee kũ abireo ma de Luda kú kũmao. 6 Á dↄ̃ á zĩdanɛ kũ ma zĩ kɛ̀ á denɛ ma gbãna lɛ́mmɛ. 7 Á de ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀mɛnɛ, à ma làadaa lìtɛ gɛ̃̀n kuri, akũ Luda dí tó à yãke kɛ̀mɛnɛro. 8 Tó à pì sã bakibakinↄmɛ ma baka ũ, sãnↄ dìgↄ̃ nɛ́ bakibakinↄ i. Tó à pì a wãnzãndenↄmɛ ma baka ũ, sãnↄ dìgↄ̃ nɛ́ wãnzãndenↄ i. 9 Luda á de sãnↄ sìa à kpàma.

10 Gↄrↄ kũ blènↄ tɛn kpákpa o, ma nana ò, akũ nana gũn ma è blèkofĩni kũ òtɛn kpákpa onↄ bi blè wãnzãndenↄmɛ kũ a bakibakinↄ kũ a totontotonnↄo. 11 Akũ Luda Malaikaa pìmɛnɛ nana pìi gũn: Yakubu! Akũ ma wea ma pì: Makũ di! 12 À pì: Ǹ wɛ́ sɛ́ ǹ gwa. Blèkofĩni kũ òtɛn kpákpa onↄ pínki blè wãnzãndenↄmɛ kũ a bakibakinↄ kũ a totontotonnↄo, zaakũ ma yã kũ Labã kɛ̀nnɛ è pínki. 13 Makũmɛ Luda kũ à bò à sùnyĩ Bɛtɛli ũ, gu kũ n gbɛ̀ɛ pɛ̀tɛn n nísi kùa n lɛ́ kɛ̀ma. Tera sà ǹ futɛ ǹ bo bùsu dín ǹ tá n bùsun. 14 Akũ Rahila kũ Leaoo pìnɛ: Ó túbi vĩ ó de bɛa dↄ yá? 15 Adi ó ditɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ ũnloo? A ó yíamma, akũ à a ↄgↄ blè pínki. 16 Aruzɛkɛ kũ Luda sì ó dea gↄ̃̀ ó pↄ́ ũ pínkimɛ kũ ó nɛ́nↄ. Ǹ yã kũ Luda ònnɛ kɛ pínki sà.

17 Akũ Yakubu fùtɛ à a nɛ́nↄ kũ a nↄnↄ dì lakuminↄ kpɛ. 18 À a pↄ́kãdenↄ kũ aruzɛkɛ kũ à lè Mɛsↄpↄtamianↄ sɛ̀tɛ pínki, akũ à dà zɛ́n àtɛn tá a de kĩnaa Kanaanↄ bùsun. 19 Kũ Labã gɛ̀ɛ a sãnↄ kã zↄ̃zↄ̃, akũ Rahila a tãnanↄ sɛ̀ kpãni a kpɛ. 20 Yakubu sↄ̃ à ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀ Siria buri Labãnɛ adi lɛ́ zaaro. 21 À fùtɛ à bàa lɛ̀ kũ a pↄ́nↄ pínki à bikũ̀ Yuflatia, akũ à mìi pɛ̀ Giliada gusĩsĩdea.

Labã pɛtɛna Yakubui

22 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ò pì Labãnɛ Yakubu bàa lɛ̀. 23 À a gbɛ̃nↄ kàkara, akũ à pɛ̀tɛi. À táa ò gↄrↄ suppla, akũ à a lè Giliada gusĩsĩden. 24 Akũ Luda bò à sùa gwãani nana gũn à pìnɛ: Ǹ laakari kɛ yã kũ ĩni o Yakubunɛi a mana ke a vãni.

25 Labã Yakubu bùra lè katɛna Giliada gusĩsĩden, akũ à bùra kàtɛ gwe kũ a gbɛ̃nↄo se. 26 Akũ Labã gɛ̀ɛ à pì Yakubunɛ: Bↄ́yãi n ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀mɛnɛ n ma nɛ́nↄ sɛ̀tɛ n ta kũńwo lán zĩ̀zↄnↄ bàa? 27 Bↄ́yãi n ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀mɛnɛ n woto kpãni ńdi lɛ́ zamaro, de ma gɛ zɛnnɛ kũ pↄnnakɛnaao kũ lɛ̀sinaao kũ gã̀gãao kũ mↄrↄↄo. 28 Ńdi tó ma lɛ́ zà ma nɛ́nↄ kũ ma daikorenↄaro. N yↄ̃nkↄyã kɛ̀. 29 Ma gbãna kà mà yã vãni kɛárɛ, akũ n de Luda yã òmɛnɛ gwãani à pì mà laakari kɛ yã kũ mani onnɛi a mana ke a vãni. 30 Ntɛn tá sà, kũ ntɛni n de bɛ bɛgɛ kɛ yãi. À kɛ̀ dera n ma tãnanↄ sɛ̀ kpãnii? 31 Yakubu wèa à pì: Ma vĩna kɛ̀, matɛn da ĩni n nɛ́nↄ símamɛ. 32 Gbɛ̃ kũ n n tãnanↄ lè a kĩnaa, ò a dɛ. Ǹ ma pↄ́nↄ gwagwa ó gbɛ̃nↄ wára. Tó n n pↄ́ lè, ǹ sɛ́. Yakubu sↄ̃, à dↄ̃ kũ Rahila Labã pↄ́ sɛ̀ kpãniro. 33 Labã gɛ̃̀ Yakubu bizakutan à gɛ̃̀ Lea kutan à gɛ̃̀ nↄgbɛ̃ zĩkɛri mɛ̀n pla pìnↄ kutan, adi pↄ́ke lero. Kũ à bò Lea kutan, à gɛ̃̀ Rahila kutan. 34 Rahila tãna pìnↄ sɛ̀ à ùtɛ lakumi gàarii gũmmɛ, akũ à vùtɛa. Labã a kuta gũn gwàgwa pínki, adi pↄ́ke lero. 35 Rahila pì a denɛ: Baa, ǹsun pↄ fɛ̃mairo, zaakũ mádi le mà futɛro kũ má ↄ kũna yãi. Lɛmɛ Labã a tãnanↄ wɛ̀tɛ lɛ adi lero. 36 Akũ Yakubu pↄ pà à lɛ́fↄtↄ kà Labãi à pì: Bↄ́ dàan ma kɛ̀ɛ? Bↄ́ durunnan ma kɛ̀ akũ n pɛtɛmai wãnawãna lán dí bàa? 37 Kũ n ma pↄ́nↄ gwàgwa pínki, n n bɛ pↄ́nↄ lè gwe yá? Ǹ boo gupuraa ma gbɛ̃nↄ kũ n gbɛ̃nↄ wára, ò yã nna kpá gbɛ̃ kũ a yã nnaa. 38 Ma kɛ n bɛ wɛ̃̀ baro. N sãnↄ kũ n blènↄ dí nↄ̀ bↄtɛro, mádi n sã ke sóro. 39 Mádi sunnɛ kũ pↄ́ kũ nↄ̀bↄ pãsĩnↄ kũ̀ keoro, madì a fĩna bonnɛ ma zĩdamɛ. Ndì pↄ́ kũ ò a kpãni ò gwãani ke fãnantɛ̃ fĩna lama. 40 Ifãntɛ̃ dì ma lɛ fãnantɛ̃, ĩa dì ma dɛ gwãani, madì itɛ̃ kɛ. 41 Lɛn ma kɛ n bɛa lɛ ari wɛ̃̀ baro. Wɛ̃̀ gɛ̃ro donsari ma zĩ kɛ̀nnɛ n nɛ́nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ yãi. Ma wɛ̃̀ suddo kɛ̀ n kpàsa yã musu. N ma làadaa lìtɛ gɛ̃̀n kuri. 42 Tó adi kɛ ma dizi Ibrahĩ Luda kũ ma de Isaaku a vĩna vĩ zɛ̀ kũmao baasiro, de n ma gbarɛ ↄkori. Luda zĩ kũ ma kɛ̀ kũ warioo è, akũ à kpã̀kɛ̃nyĩ gĩa gwãani.

43 Akũ Labã wè Yakubua: Nↄgbɛ̃ díkĩnanↄ bi ma nɛ́nↄmɛ. Nɛ́ díkĩnanↄ sↄ̃ ma daikorenↄmɛ. Pↄ́kãde díkĩnanↄ sↄ̃ ma pↄ́kãdenↄmɛ. Pↄ́ kũ n è la pínki ma pↄ́mɛ. Bↄ́n mani kɛ ma nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́ kũ ò ìnↄnɛ gbãraa? 44 Ǹ tó ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ àgↄ̃ de sèeda ũ ó dagura. 45 Akũ Yakubu gbɛ̀ɛ sɛ̀ à pɛ̀tɛ yã pì dↄngupↄ ũ. 46 À pì a gbɛ̃nↄnɛ ò gbɛ̀nↄ sɛ́tɛ, akũ ò sɛ̀tɛ ò dìdikↄ̃a, akũ ò pↄ́ blè a sarɛ. 47 Akũ Labã tↄ́ kpà gbɛ̀didikↄ̃anaa pìinɛ Yega Saduta. Yakubu tↄ́ kpànɛ Galɛdi. 48 Labã pì: Gbɛ̀didikↄ̃ana díkĩnamɛ sèeda ũ ó dagura gbãra. Abire yãi ò tↄ́ kpànɛ Galɛdi. 49 Òdi pi dↄ Mizipa, zaakũ Labã pì: Dikiri ó dãkpã ó kɛ̃kↄ̃anaa gbɛra de òsun zãkↄ̃nlo yãi. 50 Tó n wari dↄ̀ ma nɛ́nↄgbɛ̃nↄa ke tó n nↄ pãndenↄ sɛ̀ dↄ, bee tó ó kú kↄ̃ kĩnaaro, ǹgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ Ludan ó yã pìi sèedade ũ. 51 Akũ Labã pìnɛ dↄ: Ǹ gbɛ̀didikↄ̃ana díkĩna gwa kũ gbɛ̀ kũ ma pɛ̀tɛ ó dagurao. 52 Anigↄ̃ de sèeda ũ kũ mani vĩala mà su mà a vãni kɛnnɛro, mↄkↄ̃n sↄ̃ ĩni vĩala ǹ su ǹ a vãni kɛmɛnɛro. 53 Ibrahĩ kũ Naoo kũ ń deo Ludamɛ ó yãkpatɛkɛri ũ.

Akũ Yakubu la dà kũ Luda kũ a de Isaaku a vĩna vĩ tↄ́o. 54 À sa ò gusĩsĩden gwe, akũ à a gbɛ̃nↄ sìsi ò pↄ́ ble. Kũ ò pↄ́ blè, akũ ò ì gwe. 55 Labã fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à lɛ́ zà a daikorenↄa kũ a nɛ́nↄ à sa mana òńnɛ, akũ à ɛ̀ra à tà a bɛa.

32

Yakubu gbɛ̃nↄ zĩna Isaua

1 Yakubu dà zɛ́n, akũ Luda malaikanↄ dàalɛ. 2 Kũ à ń é, à pì: Luda bùraan dí. Akũ à tↄ́ kpà gu pìinɛ Manaimu. 3 À zĩ̀rinↄ zĩ̀ a arɛ a vĩ̀ni Isaua Sei bùsu kũ ò pi dↄ Ɛdↄmu bùsun. 4 À pì a zĩ̀rinↄnɛ: À gɛ́ à o ma dikiri Isaunɛ a zↄ̀bleri Yakubu gↄrↄ pla kɛ̀ Labã bɛa àtɛn su sà. 5 À onɛ má zùnↄ vĩ kũ zaakinↄ kũ sãnↄ kũ blènↄ kũ gↄ̃gbɛ̃ zĩkɛrinↄ kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄo. Makũ mɛ́ ma á zĩ à onɛ de ma a pↄnna le.

6 Kũ zĩ̀rinↄ ɛ̀ra ò sù Yakubu kĩnaa, ò pì: O gɛ n vĩ̀ni kĩnaa, àtɛn su à danlɛ kũ gbɛ̃nↄn wàa planↄ. 7 Vĩna Yakubu kũ̀ àtɛn bídi kɛ manamana, akũ à gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ kpàatɛ lɛu pla kũ sãnↄ kũ blènↄ kũ zùnↄ kũ lakuminↄo à pì: 8 Tó Isau sù à sì a lɛu doa, a lɛu do kũ à gↄ̃̀ ni bo. 9 Akũ à adua kɛ̀ à pì: Dikiri, ma dizi Ibrahĩ kũ ma de Isaakuoo Luda, n òmɛnɛ mà su ma bùsun ma danɛnↄ kĩnaa, ĩni arubarika damagu. 10 N gbɛ̃kɛ kũ náani yãoo kɛ̀mɛnɛ manamana, ma bɛ̀ɛrɛ dí káro. Gↄrↄ kũ ma bikũ Yodaa, gò mɛ́ à na ma ↄĩ ado. Tera sà ma su kũ aruzɛkɛ lɛu pla díkĩnanↄ. 11 Ma wɛ́ kɛ̀mma ǹ ma sí ma vĩ̀nia, zaakũ matɛn vĩna kɛnɛ kũ ani sí ó tɛ́ à nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄ dɛdɛ yãi. 12 Mↄkↄ̃n sↄ̃, n pì ĩni arubarika damagu ĩni ma buri kara lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà oni fↄ̃ ń naroro ń dasi yãi.

13 Gwen Yakubu ìn. Pↄ́ kũ à plɛ̀plɛ à a vĩ̀ni gbanↄn dí: 14 Blèda mɛ̀n wàa do, a kofĩni mɛ̀n baro, sãda mɛ̀n wàa do, a karo mɛ̀n baro, 15 lakumida mɛ̀n baraakuri kũ ń nɛ́ bↄ̀rↄnↄ, zùda mɛ̀n bupla, a sà mɛ̀n kuri, zaakida mɛ̀n baro, a sà mɛ̀n kuri. 16 À ń ná a zĩkɛrinↄnɛ ń ↄĩ buri kũ burio, akũ à pìńnɛ: Àgↄ̃ tɛ́ ma arɛ à kpango da á dagura gã̀ kũ gã̀ao. 17 À pì gbɛ̃ káakunɛ: Tó ma vĩ̀ni dànlɛ à n la à pì: Dímɛ n dikiri ũu? Ntɛn gɛ́ mámɛɛ? Dí mɛ́ à pↄ́ kũ ntɛn dã dínↄ vĩi? 18 Ǹ onɛ a zↄ̀bleri Yakubu pↄ́mɛ, pↄ́ kũ à a dikirii gbà à kpã̀zãnɛnↄn gwe, àpii tɛn su kpɛ. 19 A yã dokↄ̃nↄ pìi ò gbɛ̃ pladenɛ kũ gbɛ̃ aakↄ̃deo kũ pↄ́dãrinↄ ń pínki à pì: Tó a da Isaulɛ, à onɛ lɛ. 20 À onɛ a zↄ̀bleri Yakubu tɛn su kpɛ. Zaakũ à laasun lɛ̀ à pì: Mani a laakari kpátɛ kũ pↄ́ kũ ma kpà arɛ dínↄ, óni wɛ́ sikↄ̃lɛ. Ani gí gbãnakɛ kpámai sà yá? 21 Gba pìnↄ dònɛ arɛ, akũ à gↄ̃̀ bùran gwãani kũ̀a à ì gwe.

Yakubu ↄsikana kũ Ludao

22 À fùtɛ gwãani à a nↄ mɛ̀n planↄ sɛ̀tɛ kũ a nↄgbɛ̃ zĩkɛri mɛ̀n planↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ, akũ à bikũ̀ kũńwo Yaboku bikũkia. 23 Kũ à bikũ̀ kũńwo, akũ à pↄ́ kũ à vĩnↄ sɛ̀tɛ à bikũ̀o pínki. 24 Yakubu gↄ̃̀ ado, akũ gↄ̃gbɛ̃ ke sù àtɛn ↄsi ká kãao ari gu kà dↄna. 25 Kũ gↄ̃gbɛ̃ pìi è áni fↄ̃ à a nɛ́ro, à a lɛ̀ a gisipɛkɛrɛkia, akũ a gisi bòkũn ↄsikanaa pìi gũn. 26 Gↄ̃gbɛ̃ pìi pì: Ǹ ma gbarɛ, zaakũ gu tɛn dↄ. Akũ Yakubu pìnɛ: Tó adi kɛ ǹ arubarika damagu baasiro, mani n gbarɛro. 27 Gↄ̃gbɛ̃ pì a là à pì: N tↄ́n deraa? À wèa à pì: Ma tↄ́n Yakubu. 28 Akũ à pì: Oni pinnɛ Yakubu doro, séde Isaraila, zaakũ n ↄsi kà kũ Ludao kũ bisãsirinↄ, akũ n ↄsi nɛ̀. 29 Yakubu pìnɛ: Ǹ n tↄ́ omɛnɛ se. A wèa à pì: Bↄ́yãi ntɛni ma tↄ́ gbɛkaa? Akũ à arubarikaa dàn gwe. 30 Yakubu tↄ́ kpà gu pìinɛ Pɛniɛli, zaakũ à pì: O wɛ́ sìkↄ̃lɛ kũ Ludao, akũ mádi garo. 31 À bò Pɛniɛli ifãntɛ̃bona àtɛn tↄ̃ↄtɛ a gisi wãwã yãi. 32 A yã mɛ́ à tò ari gbãra Isarailanↄ dì nↄ̀bↄ tugisi sóro, kũ Luda Yakubu lɛ̀ a tugisia yãi.

33

Yakubu wɛ́sina Isaulɛ

1 Kũ Yakubu wɛ́ sɛ̀, à è Isau tɛn su kũ gbɛ̃nↄn wàa planↄ. À a nɛ́nↄ kpàatɛtɛ Leanɛ kũ Rahilao kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛri mɛ̀n planↄ. 2 Akũ à nↄgbɛ̃ zĩkɛrii pìnↄ gbàrɛ ò do arɛ kũ ń nɛ́nↄ. Abire gbɛra Lea kũ a nɛ́nↄ, akũ Rahila kũ Yusufuo tɛ́ ń kpɛ. 3 À dòńnɛ arɛ à kùtɛ zĩtɛ gɛ̃̀n suppla ari à gɛ̀ɛ à kào a vĩ̀ni pì kĩnaa. 4 Akũ Isau bàa lɛ̀ à sù à dàalɛ à mlɛ̃̀a à ↄ dà a gã̀n à lɛ́ pɛ̀a, akũ ò ↄ́ↄ dↄ̀. 5 Isau wɛ́ sɛ̀ à nↄgbɛ̃nↄ è kũ nɛ́nↄ, akũ à pì: Dínↄ mɛ́ ò kú kũnwo laa? Yakubu wèa à pì: Nɛ́ kũ Luda ma gbanↄmɛ. 6 Akũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrii pìnↄ nàńyĩ kũ ń nɛ́nↄ ò kùtɛ. 7 Akũ Lea kũ a nɛ́nↄ nàńyĩ dↄ ò kùtɛ. Abire gbɛra Yusufu kũ Rahilao nàńyĩ ò kùtɛ. 8 Isau pì: Pↄ́ kũ ma dańlɛ dínↄ de deramɛɛ? Yakubu wèa à pì: De mà n pↄnna le yãimɛ. 9 Isau pì: Ma gbɛ̃, ma pↄ́nↄ mↄ̀ma, ǹgↄ̃ n pↄ́nↄ kũna. 10 Akũ Yakubu pì: Oi! N yã nna! Tó ma n pↄnna lè, ǹ ma gba sí, zaakũ ó wɛ́sikↄ̃lɛnaa kɛ̀mɛnɛ lán wɛ́sikↄ̃lɛna kũ Ludaoo bàmɛ, akũ n gbãnakɛ kpàmai. 11 Ǹ gba kũ ma suonnɛ sí, zaakũ Luda arubarikaa dàmagu, pↄ́ke dí kĩamaro. Lɛmɛ à nàkaraa lɛ, akũ à sì.

12 Akũ Isau pì: Ò da zɛ́n ò tá. Mani gɛ́ kũnwo. 13 Akũ à wèa à pì: Ma dikiri, ń dↄ̃ kũ nɛ́nↄn gbãna vĩro, akũ má sã kũ zùnɛ bↄ̀rↄnↄ vĩ. Tó o tá gbãna ò gↄrↄ do, pↄ́kãdenↄ ni gaga pínkimɛ. 14 Ǹ domɛnɛ arɛ ma dikiri, makũ n zↄ̀bleri manigↄ̃ tɛ́ pↄ́nↄ kpɛ kũ nɛ́nↄ busɛbusɛ ari mà su mà n le Sei. 15 Isau pì: Mani ma gbɛ̃kenↄ tó kũnwo. Yakubu pì: À kɛ̀ dera ĩni kɛ lɛ dↄↄ? Ǹ tó mà n pↄnna le dikiri. 16 Zĩ kũ̀an Isau dà Sei zɛ́n. 17 Akũ Yakubu gɛ̀ɛ Suko. À bɛ bò gwe, akũ à lá kutanↄ dↄ̀ pↄ́nↄnɛ. A yã mɛ́ à tò, ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Suko.

18 Kũ Yakubu sù kũ Mɛsↄpↄtamiao, à kà wɛ̃tɛ kũ òdi pinɛ Sɛkɛmu, Kanaanↄ bùsun aafia, akũ à bùraa kàtɛ wɛ̃tɛ pìi sarɛ. 19 À a bùrakũki lù Sɛkɛmu de Amↄ nɛ́nↄa andurufu basↄↄro. 20 Gwen à sa'oki bòn, à tↄ́ kpànɛ Luda Isarailanↄ Luda.

34

Sɛkɛmu kusina Dinaa

1 Lea nɛ́nↄgbɛ̃ Dina kũ à ì kũ Yakubuo bò à wɛ́ kpátɛ bùsuu pì nↄgbɛ̃nↄi. 2 Kũ bùsuu pì kína Amↄ nɛ́ Sɛkɛmu, Ivi buri a è, à a sɛ̀ kũ gbãnao, akũ à wùtɛ kãao. 3 A pↄ dↄ nↄkpare pìia à yei, akũ à yã nnanna ònɛ. 4 Akũ Sɛkɛmu pì a denɛ: Ǹ nɛ́nↄkpare bire wɛtɛmɛnɛ mà sɛ́. 5 Kũ Yakubu mà ò a nɛ́nↄgbɛ̃ kpe bò, a nɛ́nↄn kú sɛ̃̀n kũ a pↄ́kãdenↄ, akũ à yĩ̀tɛ ari ò sù. 6 Akũ Sɛkɛmu de Amↄ gɛ̀ɛ à Yakubu le à yã pì onɛ. 7 Kũ Yakubu nɛ́nↄ bò sɛ̃̀n ò sù, akũ ò yã pìi mà gↄ̃̀nↄ. Ń nɛ̀sɛɛ yàka ò pↄ fɛ̃̀ manamana, kũ Sɛkɛmu wé'iyã kɛ̀ Isarailanↄnɛ yãi, à wùtɛ kũ Yakubu nɛ́nↄgbɛ̃o à yã kũ à de ò kɛro kɛ̀. 8 Akũ Amↄ pìńnɛ: Ma nɛ́ Sɛkɛmu pↄ dↄ á nɛ́nↄgbɛ̃a. Á yã nna. À a kpáa nↄ ũ. 9 Ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ ògↄ̃ ó nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kpãzãkↄ̃a. 10 Àgↄ̃ kú kũoo, ó bùsu kun á pↄ́ ũmɛ. À vutɛn àgↄ̃ laga tán àgↄ̃ zĩtɛ vĩ. 11 Akũ Sɛkɛmu ò Dina de kũ a dãgↄ̃nↄnɛ à pì: À tó mà á pↄnna le. Pↄ́ kũ a pi mà kpááwa mani kpá. 12 À anzureblebↄ lɛ́ damɛnɛ zↄ̃kↄ̃ kũ gbanↄ dasidasi. Pↄ́ kũ a ò mani kpá. À nɛ́nↄkpare pì kpáma nↄ ũ.

13 Akũ Yakubu nɛ́nↄ wè Sɛkɛmu kũ a de Amↄooa kũ manafikio kũ Sɛkɛmu ń dãre kpe bò yãi. 14 Ò pìńnɛ: Óni fↄ̃ ò abire kɛro, óni fↄ̃ ò ó dãre kpá gyↄfↄrↄdearo, zaakũ wé'iyãmɛ ó kĩnaa. 15 Óni we á yãiro, séto à gↄ̃ lán ó bà á gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ̃̀ zↄ̃ ń pínki. 16 Tó a tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀, óni ó nɛ́nↄ kpãzãáwa óni á nɛ́nↄ sɛ́ nↄ ũ. Ónigↄ̃ kú kãáo, óni gↄ̃ buri dokↄ̃nↄnↄ ũ. 17 Ama tó ádi we ó yãiro, tó ádi tↄ̃̀ zↄ̃ro, óni ó dãre sɛ́ ò tá kãaomɛ. 18 Yã pìi kɛ̀ Amↄ kũ a nɛ́ Sɛkɛmuoonɛ nna. 19 Kɛfɛnna pì yã pìi gↄ̃̀gↄ̃ likalika, kũ Yakubu nɛ́nↄgbɛ̃ yã kànɛ yãi. À bɛ̀ɛrɛ vĩ deńla a de bedenↄ tɛ́.

20 Amↄ kũ a nɛ́ Sɛkɛmuo gɛ̀ɛ ń wɛ̃tɛ bĩnilɛa, akũ ò yã ò kũ wɛ̃tɛdenↄ ò pì: 21 Gbɛ̃ pìnↄ yãke vĩ kũooro. Ò tó ògↄ̃ kú ó bùsun ògↄ̃ laga tá, zaakũ bùsuu pìi yàasa ani mↄ́wá. Óni ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sɛ́ óni ó nɛ́nↄ kpáḿma. 22 Gbɛ̃ pìnↄ sↄ̃, oni we ògↄ̃ kú kũoo de ò gↄ̃ buri dokↄ̃nↄ ũro, séto adi kɛ ó gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ lán ń bà baasiro. 23 Ń pↄ́kãdenↄ kũ ń aruzɛkɛnↄ kũ ń zùnↄ pínki ni gↄ̃ ó pↄ́ ũroo? Ò weńnɛ de ògↄ̃ kú kũoo. 24 Wɛ̃tɛpidenↄ Amↄ kũ a nɛ́ Sɛkɛmuo yã mà, akũ ń gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ ń pínki.

25 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ, kũ ò kú kũ wãwão ò kú kũ yãke laasunnworo, Yakubu nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ Simɛↄ kũ Levio, Dina vĩ̀ninↄ, ń baadi a fɛ̃nɛda sɛ̀ ò sì wɛ̃tɛn ò gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ ń pínki. 26 Ò Amↄ kũ a nɛ́ Sɛkɛmuoo dɛ̀dɛ, akũ ò Dina sɛ̀ ò bòo Sɛkɛmu kpɛ́n ò tà kãao. 27 Wɛ̃tɛdenↄ dɛdɛnaa gbɛra Yakubu nɛ́nↄ sù ò wɛ̃tɛ pↄ́nↄ nàkↄ̃a kũ ò wé'i dà ń dãrea yãi. 28 Ò ń sãnↄ kũ ń blènↄ sɛ̀tɛ kũ ń zùnↄ kũ ń zaakinↄ, pↄ́ kũ ò kú wɛ̃tɛ gũnnↄ kũ pↄ́ kũ ò kú ń buranↄ pínki. 29 Ò ń aruzɛkɛnↄ sɛ̀tɛ pínki kũ ń nɛ́nↄ kũ ń nↄgbɛ̃nↄ kũ pↄ́ kũ ò kú ń bɛanↄ pínki.

30 Akũ Yakubu pì Simɛↄnɛ kũ Levio: A sumɛnɛ kũ yã vãnio. Kanaanↄ kũ Pɛrizinↄ kũ bùsu díkĩna buri pãndenↄ nigↄ̃ ye ma kãiro. Lákũ ó dasiro nà, tó ò lìkawái, tó ò sìógu, oni ma dɛ kũ ma burinↄo pínki. 31 Akũ ò wèa ò pì: Kũ à ó dãre dìtɛ karua ũ, abire manan gwe yá?

35

Luda arubarikadana Yakubugu Bɛtɛli

1 Luda pì Yakubunɛ: Ǹ futɛ ǹ tá Bɛtɛli ǹ vutɛ gwe. Ǹ ma gbagbaki bo gwe, zaakũ ma bo ma summa gwe gↄrↄ kũ ntɛn bàa lɛ́ n vĩ̀ninɛ. 2 Akũ Yakubu pì a ↄndenↄnɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ń pínki: À buri zĩ̀tↄnↄ tãna kũ á vĩnↄ kↄ́tɛ à zú o à á pↄ́kasanↄ lilin kɛ. 3 Óni futɛ ò tá Bɛtɛli. Mani Luda gbagbaki bo gwe, zaakũ à kpàmai ma warikɛgↄrↄ zĩ, àdigↄ̃ kú kũmao gu kũ ma gɛn pínki. 4 Akũ ò buri zĩ̀tↄnↄ tãna kũ ò vĩnↄ kpàa kũ pↄ́sã kũ ò dananↄ, akũ à pↄ́ pìnↄ vĩ̀ gbiri lí gbáru Sɛkɛmu sarɛ. 5 Kũ Yakubu kũ a nɛ́nↄ dà zɛ́n, Luda tò vĩna wɛ̃tɛ kũ ò kú ń sarɛnↄ denↄ kũ̀ manamana, akũ ń gbɛ̃ke dí pɛ́tɛńyĩro. 6 Akũ Yakubu kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ń pínki kà Luzu kũ òdi pi tera Bɛtɛli, Kanaanↄ bùsun. 7 À sa'oki bò gwe, akũ à tↄ́ kpà gu pìinɛ Bɛtɛli Luda, zaakũ gwen Luda bò à sùan gↄrↄ kũ àtɛn bàa sí a vĩ̀ninɛ. 8 Debora kũ à de Rɛbɛka gwàri ũ yã gà gwe, akũ ò a vĩ̀ gbiri lí gbáru Bɛtɛli sarɛ. Akũ ò tↄ́ kpà lí pìinɛ Ɔ́ↄdↄlii.

9 Luda bò à sù Yakubua dↄ a suna kũ Mɛsↄpↄtamiao gbɛra, à arubarikaa dàagu 10 à pì: N tↄ́n Yakubu, ama oni pinnɛ Yakubu doro, sé Isaraila. Lɛmɛ à tↄ́ kpànɛ Isaraila lɛ. 11 Luda pìnɛ dↄ: Luda Gbãnasĩndapinkidemɛ ma ũ. Àgↄ̃ nɛ́ i àgↄ̃ kara. Buri ni bo n kĩnaa kũ buri dasinↄ dↄ, n buri kenↄ nigↄ̃ de kínanↄ ũ. 12 Mani bùsu kũ ma kpà Ibrahĩ kũ Isaakuooa kpámma kũ n burinↄ n ga gbɛra. 13 Akũ Luda fùtɛ à bò gu kũ à yã ò kãaon. 14 Yakubu gbɛ̀ɛ pɛ̀tɛ gu kũ Luda yã ònɛn dↄngupↄ ũ. À í tↄ̀a à nísi kùa. 15 Akũ Yakubu tↄ́ kpà gu kũ Luda yã ònɛn pìinɛ Bɛtɛli.

Rahila kũ Isaakuo ganaa

16 Akũ ò fùtɛ Bɛtɛli ò dà zɛ́n. Kũ ò kà kãni kũ Ɛflatao, Rahila nɛ́'igↄrↄ kà, akũ nɛ́'i kɛ̀a zĩ'ũ. 17 Nɛ́'iwãwã a kũ̀ gbãna, akũ nↄgbɛ̃ nɛ́sɛtɛrii pìnɛ: Ǹsun vĩna kɛro, n nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì dↄ. 18 Rahila gbãna vĩ doro àtɛn ga, akũ à tↄ́ kpà a nɛ́ pìinɛ Bɛnↄni, akũ a de tↄ́ kpànɛ Biliaminu. 19 Kũ Rahila gà, ò a vĩ̀ Ɛflata kũ òdi pi tera Bɛtilihamu zɛ́n. 20 Yakubu gbɛ̀ dↄngupↄ pɛ̀tɛ a miraa. Rahila mira gbɛ̀ɛ pì kú gwe ari kũ a gbãrao.

21 Isaraila ɛ̀ra à dà zɛ́n, akũ à bùraa kàtɛ Migidalɛda arɛ kpa. 22 Gↄrↄ kũ à kú bùsuu pìn Rubɛni gɛ̀ɛ à wùtɛ kũ Bilao, Yakubu nↄ yìgisaride, akũ Yakubu yã pìi mà.

Yakubu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì mɛ̀n kuri awɛɛpla. 23 Lea nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Yakubu daudu Rubɛni, Simɛↄ, Levi, Yuda, Isaka kũ Zɛbulunio. 24 Rahila nɛ́nↄn Yusufu kũ Biliaminuo ũ. 25 Rahila zĩkɛri Bila nɛ́nↄn Dã kũ Nafatalio ũ. 26 Lea zĩkɛri Zilipa nɛ́nↄn Gada kũ Asao ũ. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ń í kũ Yakubuo Mɛsↄpↄtamianↄn gwe.

27 Akũ Yakubu kà a de Isaaku kĩnaa Mamare. À kú Kiriataba kũ òdi pi tera Ɛblↄnu sarɛ, gu kũ Ibrahĩ kũ Isaakuo vùtɛn. 28 Isaaku kà wɛ̃̀ bakɛ̃ndo 29 à zĩ kũ̀ yúkuyuku, akũ à gà à kàkara kũ a gbɛ̃nↄo, akũ a nɛ́nↄ Isau kũ Yakubuo a vĩ̀.

36

Isau burinↄ

1 Isau kũ òdi pinɛ dↄ Ɛdↄmu burinↄ yãn dí. 2 Isau Kanaa nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀, Iti buri Ɛlↄni nɛ́ Ada kũ Ivi buri Ana nɛ́ Ɔↄlibama, Zibɛↄ̃ daikoreo. 3 À Sumaila nɛ́ Basɛma, Nɛbayo dãre sɛ̀ dↄ. 4 Ada Ɛlifaza ì kãao, akũ Basɛma Ruɛli ì. 5 Ɔↄlibama Yeusu kũ Yalamuo kũ Koraoo ì. Isau nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ń í Kanaanↄ bùsunnↄn gwe.

6 Isau a nↄnↄ sɛ̀tɛ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ a bedenↄ ń pínki kũ a pↄ́kãdenↄ kũ a aruzɛkɛ kũ à lè Kanaanↄ bùsunnↄ pínki, akũ à gɛ̀ɛ Sei bùsun, à zã̀ kũ a dakũna Yakubuo, 7 zaakũ ń aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ mɛ́ à tò oni fↄ̃ ògↄ̃ kú kũ kↄ̃oro. Bùsu kũ ò kun dí mↄ́ḿmaro kũ ń pↄ́nↄn dasi yãi. 8 Isau vùtɛ Sei gusĩsĩden kũ òdi pi tera Ɛdↄmu.

9 Isau kũ à de Ɛdↄmunↄ dizi káaku ũ burinↄn dí. 10 Isau nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Ada nɛ́ Ɛlifaza kũ Basɛma nɛ́ Ruɛlio. 11 Ɛlifaza nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Temana, Omaa, Zefo, Gatamu kũ Kenazio ũ. 12 Ɛlifaza nↄ yìgisaridemɛ Timina ũ. Àkũ mɛ́ à Amalɛki ì kãao. Isau nↄ Ada daikorenↄn gwe. 13 Ruɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Naata, Zɛra, Sama kũ Mizao. Isau nↄ Basɛma daikorenↄn gwe. 14 Isau nↄ Ɔↄlibama nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Yeusu, Yalamu kũ Korao.

15 Isau buri kínanↄn dí. Isau daudu Ɛlifaza buri kínanↄn Temana, Omaa, Zefo, Kenazi, 16 Kora, Gatamu kũ Amalɛkio ũ. Ɛlifaza buri kínanↄ, Ada daikorenↄn gwe. Ò kú Ɛdↄmu bùsun. 17 Isau nɛ́ Ruɛli buri kínanↄn dí: Naata, Zɛra, Sama kũ Mizao. Ruɛli buri kínanↄ, Basɛma daikorenↄn gwe. Ò kú Ɛdↄmu bùsun. 18 Isau nↄ Ɔↄlibama buri kínanↄn dí: Yeusu, Yalamu kũ Korao. Ana nɛ́ Ɔↄlibama daikorenↄn gwe. 19 Isau kũ òdi pinɛ dↄ Ɛdↄmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn gwe, a buri kínanↄn gwe.

Sei burinↄ

20 Sei, Ori buri kũ à kú Ɛdↄmu bùsun zaa káaku nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Lotana, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, 21 Disↄ̃, Ɛza kũ Disão. 22 Lotana nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Ori kũ Omamuo. Lotana dãren Timina ũ. 23 Sobala nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Alavã, Manaa, Ebala, Sefo kũ Onamuo. 24 Zibɛↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Aya kũ Anao. Ana pì mɛ́ à bò ísɛ̃boki wãnaa zaa gbárannan gↄrↄ kũ àtɛni a de zaakinↄ dã. 25 Ana nɛ́gↄ̃gbɛ̃n Disↄ̃ ũ, a nɛ́nↄgbɛ̃ sↄ̃ Ɔↄlibama. 26 Disↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Ɛmɛdã, Ɛsɛbã, Itirana kũ Keranao. 27 Ɛza nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Bilana, Zavã kũ Akanao. 28 Disã nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Uzu kũ Aranao. 29 Ori buri kínanↄn dí: Lotana, Sobala, Zibɛↄ̃, Ana, 30 Disↄ̃, Ɛza kũ Disão. Ori buri kínanↄ kũ ń buri kũ ò kú Sei bùsunnↄn gwe.

31 Kína kũ ò kí blè Ɛdↄmu bùsun Isarailanↄ kínanↄ ãnↄn dí. 32 Bɛↄ nɛ́ Bɛla, Dinaba gbɛ̃ mɛ́ à kí blè Ɛdↄmu káaku. 33 Kũ à gà, akũ Zɛra nɛ́ Yobabu, Bↄzↄra gbɛ̃ kí blè a gɛ̃nɛ ũ. 34 Kũ à gà, akũ Temana bùsu gbɛ̃ Usamu kí blè a gɛ̃nɛ ũ. 35 Kũ à gà, akũ Bedada nɛ́ Adada, Avi gbɛ̃ kí blè a gɛ̃nɛ ũ. Àkũ mɛ́ à zĩ̀i blè Midiãnↄa Mↄabunↄ bùsun. 36 Kũ à gà, akũ Masareka gbɛ̃ Samala kí blè a gɛ̃nɛ ũ. 37 Kũ à gà, akũ Reobo kũ à kú Yuflati sarɛ gbɛ̃ Saulu kí blè a gɛ̃nɛ ũ. 38 Kũ à gà, akũ Akabo nɛ́ Baali Ana kí blè a gɛ̃nɛ ũ. 39 Kũ à gà, akũ Pau gbɛ̃ Adada kí blè a gɛ̃nɛ ũ. A nↄ tↄ́n Mɛtabɛli, Matarɛdi nɛ́mɛ, Mɛzaba daikoremɛ.

40 Isau buri kínanↄ tↄ́n dí kũ ń bùsunↄ: Timina, Alava, Yɛtɛ, 41 Ɔↄlibama, Ela, Pinↄ, 42 Kenazi, Temana, Mibiza, 43 Magadiɛli kũ Iramuo. Ɛdↄmu kínanↄ tↄ́n gwe wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo bùsu kũ ò vùtɛn. Isau kũ à de Ɛdↄmunↄ dizi ũ burinↄn gwe.

37

Yusufu nana'onaa

1 Yakubu kú Kanaanↄ bùsun gu kũ a de vùtɛn. 2 Yakubu burinↄ yãn dí. Yusufu bi kɛfɛnnamɛ. A wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplade gũn kũ àtɛn sãnↄ dã kũ a vĩ̀ninↄ, a de nↄnↄ Bila kũ Zilipao nɛ́nↄ, akũ à dà vãni kũ ò kɛ̀ɛ kↄrↄmↄtↄↄ kɛ̀ a denɛ. 3 Isaraila ye Yusufui de a nɛ́ kparanↄla kũ à a ì a zĩkũnaa gũn yãi, akũ à utagyabaa zↄ̃̀nɛ. 4 Kũ a vĩ̀ninↄ è ń de ye Yusufui deńla, akũ ò zã̀agu òdi we ò yã nna o kãaoro.

5 Yusufu nana ò, akũ à bàba a vĩ̀ninↄnɛ, akũ ò ɛ̀ra ò zã̀agu de zĩ pↄ́la. 6 À pìńnɛ: À nana kũ ma ò ma. 7 Ma è ótɛn ése yĩyĩ bura, akũ ma ése baka fùtɛ à zɛ̀. Á pↄ́nↄ lìkai, akũ ò nàtɛnɛ. 8 Akũ a vĩ̀ninↄ pìnɛ: Ĩni kí blewán yá? Ĩni gbãna ble wán yá? Akũ ò ɛ̀ra ò zã̀agu de yã pↄ́la nana kũ à òo pì yãi.

9 Yusufu ɛ̀ra à nana ò dↄ, akũ à bàba a vĩ̀ninↄnɛ à pì: Ma ɛra ma nana ò dↄ. Ma è ifãntɛ̃ kũ mↄvuraao kũ susunɛ mɛ̀n kuri awɛɛdonↄ tɛn natɛmɛnɛ. 10 À nana pìi bàba a denɛ dↄ, akũ a de pàtaa à pì: Nana kpate takan n ò lɛɛ? Makũ kũ n dao kũ n vĩ̀ninↄ, óni su ò kútɛ n arɛn yá? 11 A vĩ̀ninↄ nɛ̀sɛgↄ̃baa sɛ̀ kãao. A de sↄ̃ à nana pì yã kũna a nɛ̀sɛɛ gũn.

12 A vĩ̀ninↄ gɛ̀ɛ ń de sãnↄ dã Sɛkɛmu. 13 Akũ Isaraila pì Yusufunɛ: N vĩ̀ninↄ tɛn sã dã Sɛkɛmu. Mani n zĩ ń kĩnaa. À wèa à pì: Ma laka. 14 Akũ à pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ n vĩ̀ninↄ gwa kũ sãnↄ, tó ò aafia. Ǹ ɛra ǹ sumɛnɛ kũ ń baaruuo. Akũ à a gbàrɛ, à bò Ɛblↄnu guvutɛn à gɛ̀ɛ Sɛkɛmu. 15 Àtɛn likara sɛ̃̀n, akũ gↄ̃gbɛ̃ ke dàalɛ à a là: Bↄ́n ntɛn wɛtɛɛ? 16 À wèa à pì: Matɛni ma vĩ̀ninↄ wɛtɛmɛ. Tó ń ń sãdãki dↄ̃, ǹ omɛnɛ. 17 Gↄ̃gbɛ̃ pìi pì: Kũ ò bò gu dín, ma mà ò pì òtɛn gɛ́ Dotãmɛ. Akũ Yusufu pɛ̀tɛńyĩ à ń lé Dotã.

18 Kũ ò a è zã̀ dire, ari àgↄ̃ gɛ́ ká ń kĩnaa, ò lɛ́ kpàkũsũi ò pì ò a dɛ. 19 Ò pìkↄ̃nɛ: À gwa, nana'ori tɛn su zã̀ dire. 20 À tó ò a dɛ ò a zu lↄ̀gↄ dínↄ doke gũn. Óni pi nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ́ à a dɛ̀ à sò. Ɛ̃hɛ̃ óni e lákũ a nananↄ ni mì dɛ nà. 21 Kũ Rubɛni yã pìi mà, à ye à a mì sí, akũ à pì: Òsun a dɛro, 22 àsun aru boaro. À a zu lↄ̀gↄ díkĩnan gbárannan la. Àsun a dɛro. Rubɛni òńnɛ lɛ, kũ à ye à a mì sí à a kpá a dea yãimɛ. 23 Kũ Yusufu kà a vĩ̀ninↄ kĩnaa, ò a uta bò, a utagyaba mana pìi. 24 Akũ ò a sɛ̀ ò a zù lↄ̀gↄↄ pìn. Lↄ̀gↄↄ pì da korimɛ à í vĩro. 25 Akũ ò vùtɛ òtɛn pↄ́ ble. Kũ ò wɛ́ sɛ̀, ò Sumaila buri lagatarinↄ è, ò bò Giliada bùsun òtɛn gɛ́ Misila. Ń lakuminↄn do pↄ́nↄ kũ lí'ↄ ɛzɛo kũ lí'ↄ gbĩ nnao sɛna. 26 Akũ Yuda pì a gbɛ̃nↄnɛ: Tó o ó dakũna dɛ̀, akũ o a gɛ̀ɛ ùtɛ, bↄ́ àreen óni lee? 27 À tó ò a yía Sumaila buri pìnↄa. Òsun a dɛro, ó dakũnanloo? Ó aru dokↄ̃nↄmɛ. Akũ a gbɛ̃nↄ a yã mà. 28 Kũ Midiã lagatari pìnↄ tɛn su gɛ̃ zɛ́la, akũ ò Yusufu gà ò bò lↄ̀gↄn, ò a yìa Sumaila buri pìnↄa andurufu baro, akũ ò tà kãao Misila.

29 Kũ Rubɛni sù lↄ̀gↄↄ pì kĩnaa, adi Yusufu e gwe doro, akũ à a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀kɛ̃, 30 akũ à gɛ̀ɛ a dakũnanↄ kĩnaa à pì: Nɛ́ pì kú gwe doro. Mani gɛ́ má kũ abireoo? 31 Ò blèkofĩnii kũ̀ ò dɛ̀, akũ ò Yusufu uta pìi sɛ̀ ò màtɛ a aru gũn. 32 Akũ ò a utagyabaa pìi sɛ̀ ò gɛ̀ɛo ń denɛ ò pì: Pↄ́ kũ o èn dí. N nɛ́ utan yá, ke a pↄ́nlo? 33 À dↄ̃̀, akũ à pì: Ma nɛ́ utamɛ, nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ́ à a sò. Waiyoo, ò ma nɛ́ Yusufu kɛ̀ yákiyakimɛ. 34 Akũ à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà à kɛ̃̀ à pↄ́kasa sɛ̀ à dà, akũ à a nɛ́ pì wɛ̃nda kɛ̀ gìkɛna. 35 A nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sù a laakari kpátɛnɛ ń pínki, ama à gì a laakari kpátɛi à pì: Manigↄ̃ ma nɛ́ pìi gɛ̀ ↄ́ↄ dↄmɛ ari mà gɛ́ táo a kĩnaa gyãwãn. Akũ àtɛn wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ a nɛ́ pì yã musu.

36 Midiã pìnↄ sↄ̃ ò Yusufu yìa Pↄtifaa Misila. Firi'auna ìba kemɛ, àkũmɛ a dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ.

38

Yuda kũ Tamao

1 Zĩ kũ̀a Yuda bò a gbɛ̃nↄ kĩnaa à gɛ̀ɛ à vùtɛ Adulamu gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Ira bɛa. 2 Gwen à dàkarɛ kũ Kanaanↄ bùsu gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Sua nɛ́nↄgbɛ̃o, akũ à a sɛ̀ nↄ ũ. 3 À nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à tↄ́ kpànɛ Ɛɛ. 4 À ɛ̀ra à nↄ̀ↄ sì dↄ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, akũ à tↄ́ kpànɛ Ona. 5 À ɛ̀ra à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì dↄ, akũ à tↄ́ kpànɛ Sela. Gↄrↄ kũ à nɛ́ pìi ì, à kú Kezibimɛ.

6 Akũ Yuda nↄgbɛ̃ kũ òdi pinɛ Tama sɛ̀ a daudu Ɛɛnɛ. 7 Ɛɛ kɛ̀ Dikirinɛ vãni, akũ à a dɛ̀. 8 Akũ Yuda pì Onanɛ: Ǹ n vĩ̀ni gyaanↄ sɛ́ ǹ buri kɛ n vĩ̀ninɛ, lákũ òdi kɛ nà. 9 Kũ Ona dↄ̃ kũ nɛ́ kũ áni i kũ a vĩ̀ni gyaanↄo nigↄ̃ de a buri ũro, tó à wùtɛ kãao akũ à ye à a zĩda e, àdi a gↄ̃gbɛ̃ pↄ́ kↄ́tɛmɛ, de àsun buri kɛ a vĩ̀ninɛro yãi. 10 Yã kũ àtɛn kɛ pìi kɛ̀ Dikirinɛ vãni, akũ à a dɛ̀ dↄ. 11 Akũ Yuda pì a nɛ́ gyaanↄ Tamanɛ: Ǹ gɛ́ ǹgↄ̃ gyaanↄ ble n de bɛa ari ma nɛ́ Sela zↄ̃kↄ̃ kũ. Zaakũ àtɛn da Sela ni ga lán a vĩ̀ninↄ bàmɛ. Akũ Tama gɛ̀ɛ à vùtɛ a de bɛa.

12 Kũ a gↄrↄ gìi kɛ̀, akũ Yuda nanↄ gà. Kũ a nɛ̀sɛɛ kpàtɛ, à dà zɛ́n àtɛn gɛ́ a sãkãkɛ̃rɛrinↄ kĩnaa Timina kũ a gbɛ̃nna Irao. 13 Akũ ò a baaruu kpà Tamanɛ ò pì: N zã de tɛn gɛ́ Timina a sãnↄ kã kɛ̃rɛ. 14 Akũ à a gyaanↄblepↄnↄ bò a pↄ́dangãnn sɛ̀ à kù a ãnnwa, akũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ Enaimu bĩnilɛa Timina zɛ́n. Zaakũ à è Sela zↄ̃kↄ̃ kũ̀, odi a kpáa nↄ ũro. 15 Kũ Yuda a è, akũ à a dìtɛ karua ũ kũ à pↄ́ kù a ãnnwa yãi. 16 Akũ à nài zɛ́ sarɛ à pì: Ǹ tó mà wútɛ kũnwo. Adi a dↄ̃ a nɛ́ gyaanↄ ũro. Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Tó n wútɛ kũmao, bↄ́n ĩni kpámaa? 17 À wèa à pì: Mani ma kpàsa blènɛ mɛ̀n do kpãzãnnɛ. Akũ à pì: Ǹ tↄrↄma ditɛmɛnɛ ari ǹgↄ̃ gɛ́ kpãzã. 18 Akũ à a là à pì: Bↄ́ tↄrↄman mani ditɛnnɛɛ? A pì: Ǹ n sèedakɛbↄ kũ a bàao kũ gò kũ ń kũnaao kpáma. Akũ à kpàa à wùtɛ kãao à nↄ̀ↄ dↄ̀agu. 19 Akũ nↄgbɛ̃ pìi fùtɛ à tà bɛ à a pↄ́dangãnn bò à a gyaanↄblepↄnↄ sɛ̀ à dà. 20 Yuda a gbɛ̃nna Adulamu gbɛ̃ zĩ̀ kũ blènɛo à tↄrↄma boo nↄgbɛ̃ pìia. Kũ à kà, adi a lero. 21 Akũ à gwedenↄ làla à pì: Karua kũ à kú Enaimu zɛ́ sarɛ la yã kú máa? Ò wèa ò pì: Karua ke kú laro fá! 22 Akũ à ɛ̀ra à tà à pì Yudanɛ: Mádi a ero. Gwedenↄ pì o karua ke dↄ̃ gwe yã sero. 23 Akũ Yuda pì: Àgↄ̃ pↄ́ pìnↄ kũna. Óni tó gbɛ̃nↄ ó yáa dↄro. Ma n zĩ kũ blèe pìio, ńdi a lero.

24 Mↄ aakↄ̃ gbɛra ò sù ò ò Yudanɛ ò pì: N nɛ́ nanↄ Tama karua kà, akũ à nↄ̀ↄ sì a pãpãkɛnaa pìi gũn. Yuda pì: À bo kãao ò tɛ́ sↄ̃a. 25 Kũ òtɛn bo kãao bàai, à lɛ́gbãzã kɛ̀ a zã denɛ à pì: Gbɛ̃ kũ à pↄ́ díkĩnanↄ vĩ mɛ́ à nↄ̀ↄ dↄ̀magu. Ǹ sèedakɛbↄ kũ a bàao kũ gò díkĩnao gwa, tó ń a de dↄ̃. 26 Yuda pↄ́ pìnↄ dↄ̃̀, akũ à pì: Nↄgbɛ̃ pì yã nna demala, zaakũ mádi a kpá ma nɛ́ Selaaro. Yuda dí wútɛ kãao doro. 27 Kũ à kà nɛ́'ina, à sù à lè sìkanↄ mɛ́ ò kú a gbɛrɛ gũn. 28 Gↄrↄ kũ àtɛn nɛ́ i, ń gbɛ̃ do ↄ bò, akũ nↄgbɛ̃ nɛ́sɛtɛri wↄ̃nↄ tɛ̃ra dↄ̀a à pì: Nɛ́ díkĩna mɛ́ à bò káaku. 29 Kũ nɛ́ pì a ↄ sùkpa, akũ nɛ́ plade bò, akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: N bo bùimɛ fá! Akũ ò tↄ́ kpànɛ Pɛrɛzi. 30 Abire gbɛra kũ a gbɛ̃ndo kũ ò wↄ̃nↄ tɛ̃ra dↄ̀ a ↄaa bò, akũ ò tↄ́ kpànɛ Zɛra.

39

Yusufu kũ Pↄtifa nanↄo

1 Kũ Sumaila burinↄ kà kũ Yusufuo Misila, akũ Misila gbɛ̃ Pↄtifa a lùḿma. Firi'auna ìba kemɛ, àkũmɛ a dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 2 Dikiri kú kũ Yusufuo, akũ à sa'a kũ̀. À kú a dikiri Misila gbɛ̃ pì bɛa. 3 Kũ a dikiri pìi è Dikiri kú kãao àdigↄ̃ a dakarɛ kũ sa'ao yã kũ àtɛn kɛnↄ gũn pínki, 4 akũ Yusufu a pↄnna lè. Pↄtifa a dìtɛ a azia ũ à pↄ́ kũ à vĩnↄ nànɛ a ↄĩ pínki. 5 Zaa gↄrↄ kũ à a dìtɛ a azia ũ, Dikiri arubarikaa dà a bɛn Yusufu yãi. Dikiri arubarikaa dà pↄ́ kũ à de a pↄ́ ũnↄgu pínki, bɛ pↄ́nↄ kũ burapↄnↄn yá. 6 Akũ Pↄtifa a pↄ́ sĩnda pínki nà Yusufunɛ a ↄĩ. A bàka kú yãkeoro, tó adi kɛ pↄ́ble baasiro. Yusufu sↄ̃ bi gↄ̃ kɛfɛnnamɛ, akũ a zɛna mana.

7 Zĩkea Yusufu ni gɛ̃̀ a dikiri nanↄgu, akũ à pìnɛ: Ǹ wútɛ kũmao. 8 Akũ à gì à pì: Ǹ gwa, ma dikiri bàka kú yãkeo ↄn dí gũn doro, à pↄ́ kũ à vĩnↄ nàmɛnɛ ma ↄĩ pínki. 9 A gbãna demala ↄn dí gũnlo, adi gímɛnɛ kũ pↄ́keoro, sé mↄkↄ̃n, kũ ń de a nↄ ũ yãi. Mani fↄ̃ mà yã vãni bire taka kɛ mà durunna kɛ Ludanɛro. 10 Bee kũ nↄgbɛ̃ pìi dìgↄ̃ onɛ baabↄrɛ, adi we à wùtɛ kãaoro, à ye àgↄ̃ kú kãao sero.

11 Zĩkea kũ Yusufu gɛ̃̀ kpɛ́n a zĩ kɛ, à sù à lè ↄn zĩkɛri ke kú kpɛ́ gũnlo. 12 Akũ nↄgbɛ̃ pì a kũ̀ a utaa à pì: Ǹ wútɛ kũmao. Akũ Yusufu a uta tònɛ gwe à bàa lɛ̀ à bò bàai. 13 Kũ nↄgbɛ̃ pìi è à a uta tòarɛ à bàa lɛ̀ à bò bàai, 14 akũ à ↄn zĩkɛrinↄ sìsi à pìńnɛ: À gwa, ò sùwɛrɛ kũ Eberuo, akũ àtɛn dↄkɛ kũoo. À gɛ̃̀mai à wútɛ kũmao, akũ ma wiki lɛ̀. 15 Kũ à mà ma wiki dↄ̀awa, akũ à a uta tò katɛna ma sarɛ à bàa lɛ̀ à bò bàai. 16 Akũ nↄgbɛ̃ pìi uta pìi kàtɛ a sarɛ ari Yusufu dikirii sù, 17 akũ à pìnɛ: Eberu zↄ̀ kũ n su kãaowɛrɛ dↄkɛ̀ kũmao à gɛ̃̀mai. 18 Kũ ma wiki dↄ̀a, akũ à a uta tò katɛna ma sarɛ à bàa lɛ̀ à bò bàai. 19 Kũ nↄgbɛ̃ pì yã pìi ò a zãnɛ à pì, lákũ n zↄ̀ↄ kɛ̀mɛnɛ nàn gwe, akũ Yusufu dikiri pↄfɛ̃̀ manamana. 20 Akũ à pì ò Yusufu kũ ò a da kpɛ́siran, gu kũ gbɛ̃ kũ kína bàa dↄ̀ḿmanↄ kátɛn, akũ à gↄrↄ pla kɛ̀ gwe.

21 Bee kũ abireo Dikiri kú kãao à gbɛ̃kɛ kɛ̀nɛ à tò a yã kà purusunanↄ dãkpãrigu. 22 Akũ dãkpãrii pì purusunanↄ nà Yusufunɛ a ↄĩ ń pínki, òdi yãke kɛ a sariro. 23 Purusunanↄ dãkpãrii pìi bàka dìgↄ̃ kú Yusufu yãoro, kũ Dikiri kú kãao yãi, akũ àdigↄ̃ a dakarɛ kũ sa'ao yã kũ àtɛn kɛ gũn pínki.

40

Yusufu purusunanↄ nana bↄkↄtɛnaa

1 Abire gbɛra Misila kína Firi'auna wɛ̃kpaatɛri kũ a burodikɛriio taari kɛ̀nɛ. 2 A pↄ fɛ̃̀ a ìba gbɛ̃nↄn pla pìnↄi, a wɛ̃kpaatɛriki kũ a burodikɛrikio. 3 Akũ à ń ká kpɛ́siran a dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ bɛa, kpɛ́ kũ ò Yusufu dàn. 4 Dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ pì Yusufu dìtɛ àgↄ̃ ń gwa, akũ ò gↄrↄ pla kɛ̀ kpɛ́ pìn gwe.

5 Gwãani dokↄ̃nↄa Misila kína wɛ̃kpaatɛri kũ burodikɛrii pìio nana ò ń gbɛ̃nↄn pla ń pínki, baadi kũ a pↄ́o kũ a bↄkↄtɛnaao. 6 Kũ Yusufu sù ń gwa kↄnkↄ, à è ń ãnn sìsi. 7 Akũ à ń lá à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò á ãn sisina gbãraa? 8 Ò wèa ò pì: Nanan o ò, gbɛ̃ke kú la kũ à a àlesi owɛrɛro. Akũ à pìńnɛ: Luda mɛ́ à nana àlesi bↄkↄtɛna vĩroo? À á nana pìnↄ omɛnɛ mà ma. 9 Akũ wɛ̃kpaatɛriki a pↄ́ ònɛ à pì: Ma nana gũn ma geepi lí è ma sarɛ. 10 Geepi lí pì ↄnɛ aakↄ̃mɛ. À lá bò à vú kɛ̀ à nɛ́ ì à mà. 11 Má Firi'auna toko kũna, akũ ma geepi nɛ́ pìnↄ sɛ̀ ma fɛ̃̀ a toko pìi gũn ma kpàa. 12 Yusufu pìnɛ: Nana pìi bↄkↄtɛnan dí. Lí'ↄnɛ aakↄ̃ pìnↄ bi gↄrↄ aakↄ̃mɛ. 13 Gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra Firi'auna ni n mì sí. Ani ɛra à n da n zĩ gũn, ĩni ɛra ǹgↄ̃ wɛ̃ bonɛ lákũ ndìgↄ̃ kɛ nà yã. 14 Tó yã bò kũnwo nna, ǹ tó ma yã gↄ̃ dↄngu. Ǹ gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ ǹ ma yã o Firi'aunanɛ de à ma bo kpɛ́sira dí gũn. 15 Zaakũ ò ma kũ kpãni zaa Eberu bùsun, akũ bee Misila la mádi yãke kɛ à kà ò ma da wɛ̀ɛ dí gũnlo.

16 Kũ burodikɛriki è Yusufu nana pìi àlesi'onaa bò kũ wɛ̃kpaatɛriio nna, akũ à pìnɛ: Ma nana gũn sↄ̃ ma è má burodi sɛna tãnko aakↄ̃ dikↄ̃ana. 17 Tãnko kũ à kú musu, burodi buri dasi kũ ma kɛ̀ Firi'aunanɛ ká a gũn, akũ bãnↄ tɛn ble ma musu. 18 Yusufu pìnɛ: A bↄkↄtɛnan dí. Tãnko aakↄ̃ pìnↄ gↄrↄ aakↄ̃mɛ. 19 Gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra Firi'auna ni n mì zↄ̃ à n loko lía, bãnↄ ni n ble.

20 A gↄrↄ aakↄ̃de sↄ̃ Firi'auna igↄrↄ là kↄ̃kↄ̃mɛ, akũ à pↄ́ble kɛ̀ a ìbanↄnɛ. À wɛ̃kpaatɛriki kũ burodikɛrikio bↄ̀tɛ kpɛ́n a ìbanↄ wára. 21 Akũ à ɛ̀ra à wɛ̃kpaatɛriki dà a zĩn à ɛra àgↄ̃ í boarɛ. 22 Akũ à burodikɛriki lòko lía lákũ Yusufu ń nananↄ bↄkↄtɛnaa òńnɛ nà. 23 Yusufu yã dí dↄ wɛ̃kpaatɛrikin doro, a yã sã̀agu.

41

Yusufu Firi'auna nana bↄkↄtɛnaa

1 Wɛ̃̀ pla papanaa gbɛra Firi'auna nana ò, à è á zɛna Nili lɛ́a. 2 À è zùda mana mɛ̀kpananↄ bↄ̀tɛ swa pìi wɛ̀ɛn mɛ̀n suppla òtɛn sɛ̃̀ ble tàfee gũn. 3 Akũ à zùda fɛ̃fɛ̃na wↄkↄwↄkↄnↄ è mɛ̀n suppla dↄ. Ò bò swawɛɛn ò tɛ̀ a káakupↄnↄ kpɛ ò zɛ̀ ń sarɛ swa lɛ́a. 4 Akũ zù fɛ̃fɛ̃na wↄkↄwↄkↄ pìnↄ zù mana mɛ̀kpana pìnↄ mↄ̀mↄ, akũ Firi'auna vù.

5 À ɛ̀ra à i ò, akũ à nana ò dↄ. À è ése sáko mana wɛ́de pìa ése lí dokↄ̃nↄa sáko suppla. 6 Akũ à ése sáko wɛ́ kↄgↄkↄgↄ kũ legũ'i kĩ̀aḿmanↄ è, à pìa ń gbɛra dↄ sáko suppla. 7 Akũ ése sáko wɛ́ kↄgↄkↄgↄ pìnↄ ése sáko mana wɛ́de pìnↄ mↄ̀mↄ. Kũ Firi'auna vù, à è nanan a ò.

8 Kũ gu dↄ̀, à kú bídi gũn, akũ à Misila màsokɛrinↄ kũ wɛ́zɛ̃rinↄ sìsi ń pínki. À a nananↄ bàbańnɛ, ama ń gbɛ̃ke dí fↄ̃ à a bↄkↄtɛnaa ònɛro. 9 Akũ wɛ̃kpaatɛriki fùtɛ à yã ò Firi'aunanɛ à pì: Taari kũ ma kɛ̀ yã dↄ̀magu gbãra. 10 Kí, n pↄ fɛ̃̀ n zↄ̀blerinↄi yã, akũ n ma da kpɛ́siran n dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ bɛa lɛɛlɛ kũ burodikɛrikio. 11 Gwãani dokↄ̃nↄa o nana ò, ó baadi kũ a pↄ́o kũ a àlesiio. 12 Eberu kɛfɛnna ke kú kũoo gwe, n dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ zↄ̀ↄmɛ. Kũ o ó nananↄ bàbanɛ, akũ à ó baadi pↄ́ bↄkↄtɛnaa ònɛ. 13 Yã pìnↄ kɛ̀ lákũ à òwɛrɛ nà. N ɛra n ma da ma zĩn, akũ n burodikɛriki pìi lòko lía.

14 Akũ Firi'auna gbɛ̃ zĩ̀ ò Yusufu sísi, akũ ò gɛ̀ɛ ò a bò wɛ̀ɛn likalika. À mìi bò à a pↄ́kasanↄ lìtɛ, akũ à gɛ̀ɛ Firi'auna kĩnaa. 15 Akũ Firi'auna pìnɛ: Ma nana ò, gbɛ̃ke dí fↄ̃ à a bↄkↄtɛnaa òmɛnɛro. Ma mà ò pì, tó ò ònnɛ, ndì fↄ̃ ǹ a àlesi ońnɛ. 16 Yusufu pìnɛ: Adi kɛ makũmɛro, Luda mɛ́ ani a àlesi onnɛ, kí. 17 Akũ Firi'auna pìnɛ: Ma nana gũn ma è má zɛna Nili lɛ́a. 18 Ma è zùda mana mɛ̀kpana mɛ̀n supplanↄ bↄ̀tɛ swawɛɛn òtɛn sɛ̃̀ ble tàfee gũn. 19 Akũ ma zùda pãndenↄ è dↄ mɛ̀n suppla ò fɛ̃fɛ̃na wↄkↄwↄkↄ, mádi zù fɛ̃fɛ̃na bire takanↄ e Misila la zikiro. 20 Akũ zùda fɛ̃fɛ̃na wↄkↄwↄkↄ pìnↄ zù mɛ̀kpana káakupↄ mɛ̀n suppla pìnↄ mↄ̀mↄ. 21 Bee kũ ò ń mↄ́mↄ, ò gↄ̃̀ fɛ̃fɛ̃na lán yã bàmɛ, gbɛ̃ke ni dↄ̃ kũ ò ń mↄ́mↄ sero. Akũ ma vu. 22 Nana gũn dↄ ma è, ése sáko mana wɛ́de pìa ése lí dokↄ̃nↄa sáko suppla. 23 Akũ ma è ése sáko térere wɛ́ kↄgↄkↄgↄ kũ legũ'i kĩ̀aḿmanↄ pìa ń gbɛra dↄ sáko suppla. 24 Akũ ése sáko wɛ́ kↄgↄkↄgↄ pìnↄ ése sáko wɛ́de pìnↄ mↄ̀mↄ. Kũ ma ò màsokɛrinↄnɛ, ń gbɛ̃ke dí fↄ̃ à a bↄkↄtɛnaa òmɛnɛro.

25 Akũ Yusufu pìnɛ: Kí, nana kũ n òo pìnↄ àlesi dokↄ̃nↄmɛ. Luda yã kũ à ye à kɛ mↄ̀nnɛmɛ, kí. 26 Zù mana mɛ̀n suppla pìnↄ bi wɛ̃̀ supplamɛ. Ése sáko wɛ́de sáko suppla pìnↄ sↄ̃ wɛ̃̀ supplamɛ. Nana pìnↄ àlesi dokↄ̃nↄmɛ. 27 Zù fɛ̃fɛ̃na wↄkↄwↄkↄ mɛ̀n suppla kũ ò bↄ̀tɛ ò tɛ̀ a káakupↄnↄ kpɛ pìnↄ bi wɛ̃̀ supplamɛ. Lɛmɛ ése sáko wɛ́ kↄgↄkↄgↄ kũ legũ'i kĩ̀aḿma sáko suppla pìnↄ de lɛ dↄ. Abirekũnↄmɛ wɛ̃̀ suppla kũ nà ni ká ũ. 28 Lákũ ma ònnɛ nà tera, kí, ma pì Luda tɛn yã kũ à ye à kɛ mↄnnɛmɛ. 29 Pↄ́blewɛ nigↄ̃ di Misila gu sĩnda pínkia manamana ari wɛ̃̀ suppla. 30 Abire gbɛra nà ni gɛ̃ ari wɛ̃̀ suppla, kãna gbãna pì yã ni sã Misilanↄgu. Nàa pì ni bùsuu pì dɛ. 31 Nà kũ ani su pì nigↄ̃ pãsĩ manamana, kãna gbãna pì yã ni dↄ gbɛ̃kegu doro. 32 Kí, kũ gɛ̃̀n plamɛ n nana pìi ò, kũ Luda mɛ́ à dìtɛ yãimɛ. Ani kɛ teramɛ, à sika vĩro. 33 Tera sà kí, ǹ wɛ́zɛ̃ri ↄ̃ndↄ̃de wɛtɛ ǹ ditɛ àgↄ̃ de gbãnade ũ Misila. 34 Kí, ǹ gbɛ̃nↄ ditɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ Misila ògↄ̃ pↄ́blewɛ sↄↄrode kakara wɛ̃̀ suppla kũ pↄ́blewɛ nigↄ̃ din pìi gũn. 35 Oni pↄ́ble kakara wɛ̃̀ mana kũ àtɛn sunↄ gũn ò pↄ́blewɛ ká dↄ̃̀nↄ gũn wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo kũ n tↄ́o, onigↄ̃ dãkpã. 36 Tó nà kũ ani kɛ wɛ̃̀ suppla pìi kà Misila, pↄ́ble pì nigↄ̃ de zã̀na ũ de nàa pì sún Misilanↄ dɛdɛro yãi.

Yusufu kíblena Misila

37 Yã pìi kà Firi'aunagu kũ a ìbanↄ ń pínki, 38 akũ à pìńnɛ: Gbɛ̃ dí Luda Nini vĩ. Óni gbɛ̃ke e lán a bà dↄ yá? 39 Akũ à pì Yusufunɛ: Lákũ Luda tò ń yã birenↄ dↄ̃ pínki nà, wɛ́zɛ̃ri ↄ̃ndↄ̃de ke kun lán n bàro. 40 Mↄkↄ̃n mɛ́ ĩnigↄ̃ de ma ↄn gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, ma gbɛ̃nↄ nigↄ̃ mì natɛnnɛ ń pínki. Kpata mɛ́ ani tó màgↄ̃ denla ado. 41 Akũ à ɛ̀ra à pìnɛ: Ĩnigↄ̃ gbãna vĩ Misila bùsu gu sĩnda pínkia. 42 Akũ à tãnka sèedakɛbↄↄ bò a ↄnɛa à dà Yusufunɛ a ↄnɛa, à taasaa uta dànɛ à wura gɛ̀rɛɛ dànɛ a wakaaa. 43 À a sↄ̃go plade kpàa táa'obↄ ũ, akũ gbɛ̃ kũ ò donɛ arɛnↄ dìgↄ̃ pata: À kútɛ! À kútɛ! Lɛmɛ Firi'auna tò Yusufu gbãna vĩ Misila bùsun lɛ. 44 À pìnɛ dↄ: Makũ Firi'auna, gbɛ̃ke ni fↄ̃ à yãke kɛ Misila la n lɛ́ sariro. 45 À tↄ́ kpànɛ Zafɛna Panɛa, akũ à Ɛliↄpↄli wɛ̃tɛ sa'ori Potifɛra nɛ́nↄgbɛ̃ Asɛna kpàa nↄ ũ.

46 Gↄrↄ kũ Yusufu zĩ lè Misila kína Firi'auna bɛa, a wɛ̃̀ baraakurimɛ. Akũ à bò Firi'auna kĩnaa à gɛ̀ɛ à kurè Misila gu sĩnda pínkia. 47 Kãna gbãna kun ari wɛ̃̀ suppla, pↄ́blewɛ din manamana. 48 Akũ Yusufu pↄ́blewɛ kũ à di Misila wɛ̃̀ suppla pìnↄ kàkara wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo zã̀na ũ, wɛ̃tɛ sĩnda pínki kũ a bura kũ ò likainↄ pↄ́o. 49 A pↄ́blewɛ kàkara zↄ̃kↄ̃zↄ̃kↄ̃ lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà, akũ ò zɛ̀ a zaka lɛ́ yↄ̃naaa, kũ oni fↄ̃ ò a lɛ́ dↄ̃ro yãi.

50 Ari nà gↄ̃ gɛ́ ká Yusufu nanↄ Asɛna, Potifɛra nɛ́, nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì mɛ̀n pla. 51 Yusufu tↄ́ kpà a dauduunɛ Manase à pì: Luda tò ma de bedenↄ kũ wari kũ ma kɛ̀ɛo yã sã̀magu pínki. 52 Akũ à tↄ́ kpà a pladenɛ Ɛflaimu à pì: Luda tò ma gↄ̃ nɛ́de ũ bùsu kũ ò wɛ́ tã̀man.

53 Kũ kãna gbãna kũ à kú Misila wɛ̃̀ suppla pìi làka, 54 akũ wɛ̃̀ suppla kũ nà ni ká dàtɛ lákũ Yusufu ò nà. Nàa kà bùsu kũ bùsuuo pínki, ama pↄ́blewɛ di Misila gu sĩnda pínkiamɛ. 55 Kũ nàa gɛ̃̀ Misilanↄgu pínki, ò wiki lɛ̀ Firi'aunanɛ à pↄ́ble kpáḿma. Akũ à pìńnɛ ń pínki: À gɛ́ Yusufu kĩnaa à kɛ lákũ ani oárɛ nà. 56 Nàa dà bùsuu pìla pínki, akũ Yusufu dↄ̃̀nↄ wɛ̃̀wɛ̃ à pↄ́blewɛ yìa Misilanↄa, kũ nàa pì gbãna kũ̀ ń bùsun yãi. 57 Akũ gbɛ̃nↄ bò andunia gu pínkia ò sù Misila pↄ́blewɛ lú Yusufua, zaakũ nà gbãna kũ̀ andunia gũn pínkimɛ.

42

Yusufu vĩ̀ninↄ suna pↄ́blewɛ lú Misila

1 Kũ Yakubu mà pↄ́blewɛ kú Misila, à pì a nɛ́nↄnɛ: Ánigↄ̃ kátɛ la pã yá? 2 Ma mà pↄ́blewɛ kú Misila. À gɛ́ lúwɛrɛ gwe, de òsun garo, ògↄ̃ kun aafia yãi. 3 Akũ Yusufu vĩ̀ni gbɛ̃nↄn kurinↄ gɛ̀ɛ Misila pↄ́blewɛ lú. 4 Yakubu dí Yusufu dakũna Biliaminu zĩ kũńworo, zaakũ à pì: Òdigↄ̃ dↄ̃ro tó yã vãni ni a le. 5 Akũ Isaraila nɛ́ pìnↄ gɛ̀ɛ pↄ́blewɛ lú kũ gbɛ̃ pãndenↄ, zaakũ nàa pìi kà Kanaanↄ bùsun dↄ.

6 Yusufu mɛ́ à bùsuu pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Àkũ mɛ́ àdi pↄ́blewɛ yía gbɛ̃ sĩnda pínkia. Akũ a vĩ̀ninↄ sù ò kùtɛnɛ ò ń arɛ pɛ̀tɛ zĩtɛ. 7 Kũ à a vĩ̀ninↄ è, à ń dↄ̃, akũ à a zĩda kɛ̀ńnɛ nibↄ ũ. Akũ à yã òńnɛ pãsĩpãsĩ à ń lá à pì: A bo máa? Ò wèa ò pì: O bo Kanaanↄ bùsun o su pↄ́blewɛ lúmɛ. 8 Yusufu a vĩ̀ninↄ dↄ̃̀, ama odi a dↄ̃ro. 9 Nana kũ à ò yã ń yã musu dↄ̀agu, akũ à pìńnɛ: Gu'asirigwarinↄn á ũ, a su ó bùsu kĩaki gwamɛ. 10 Ò wèa ò pì: Oi dikiri! N zↄ̀blerinↄn ó ũ, o su pↄ́blewɛ lúmɛ. 11 Dedokↄ̃nↄdenↄmɛ ó ũ ó pínki. Náanidenↄmɛ ó ũ. Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, gu'asirigwarinↄmɛ ó ũro. 12 Akũ à pìńnɛ: Ɛ́kɛmɛ! A su ó bùsu asiri dↄ̃mɛ. 13 Ò pì: Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, dedokↄ̃nↄdenↄmɛ ó ũ, ó gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplamɛ. Kanaanↄ bùsu gbɛ̃nↄmɛ ó ũ. Ó dakũna gↄ̃̀ bɛ kũ ó deo, ó gbɛ̃ do kunlo. 14 Akũ Yusufu pìńnɛ: Lákũ ma òárɛ nà, gu'asirigwarinↄmɛ á ũ. 15 Yã kũ ani tó mà á yãpura dↄ̃n dí. Kũ Firi'auna kunnaao áni bↄtɛ laro, séto á dakũna pìi sù la baasiro. 16 À á gbɛ̃ do zĩ à á dakũna sɛ́, á gbɛ̃ kparanↄ ni gↄ̃ kpɛ́siran la, mani dↄ̃ tó á yã yãpuramɛ. Tó lɛnlo, kũ Firi'auna kunnaao gu'asirigwarinↄn á ũ. 17 Akũ à ń ká kpɛ́n ari gↄrↄ aakↄ̃. 18 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ à pìńnɛ: Má Luda vĩna vĩ. À yã kũ mani oárɛ kɛ áni bo aafia. 19 Tó náanidenↄmɛ á ũ, à á gbɛ̃ do tó da kpɛ́n la, á gbɛ̃ kparanↄ ni tá kũ pↄ́blewɛo á bede nàdɛrinↄnɛ, 20 áni ɛra à sumɛnɛ kũ á dakũna pìio, mani dↄ̃ kũ á yã yãpuramɛ, oni á dɛdɛ doro. Akũ ò wèi lɛ.

21 Ò pìkↄ̃nɛ: Yãpuramɛ taaridenↄn ó ũ yã kũ o kɛ̀ ó dakũnanɛ yã yãi. O è gↄrↄ kũ àtɛn kútɛ kɛwɛrɛ, à kɛ̀ wɛ̃nda, akũ ódi a yã maro. Abire yãin yã dí ó lé. 22 Akũ Rubɛni pìńnɛ: Kũ ma òárɛ àsun yãke kɛ nɛ́ pìinɛro, ádi ma yã maro. A aru fĩnan Luda tɛn bowá dí. 23 Ò dↄ̃ Yusufu tɛn maro, zaakũ kũ àtɛn yã ońnɛ, òtɛn litɛńnɛmɛ. 24 Akũ à gò ń kĩnaa à gɛ̀ɛ à ↄ́ↄ dↄ̀. Kũ à sù, à yã òńnɛ, akũ à Simɛↄ bò ń gũn à a yĩ̀ ń wára. 25 Yusufu pì ò pↄ́blewɛ káńnɛ ń asasanↄ pa ò ń baadi ↄgↄ danɛ a pↄ́n ò zɛ́ kusuna kɛńnɛ. Kũ ò kɛ̀ńnɛ lɛ, 26 ò ń pↄ́blewɛnↄ dì ń zaakinↄnɛ, akũ ò dà zɛ́n.

27 Kũ ò kà gu kũ òtɛn in, kũ ń gbɛ̃ do a asasa pòro de à pↄ́ kpá a zaakia, akũ à a ↄgↄ è a asasa lɛ́n. 28 Akũ à pì a gbɛ̃nↄnɛ: À ma asasa gũn gwa, ò ma ↄgↄ sùkpamɛnɛ! Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu, ò pìkↄ̃nɛ kũ lukanaao: Bↄ́ yãn Luda kɛ̀wɛrɛ lɛɛ? 29 Kũ ò kà ń de Yakubu kĩnaa Kanaanↄ bùsun, ò yã kũ à ń lé bàbanɛ pínki ò pì: 30 Bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì yã òwɛrɛ pãsĩpãsĩ, a ó dítɛ gu'asirigwarinↄ ũ. 31 O pìnɛ náanidenↄmɛ ó ũ, gu'asirigwarinↄmɛ ó ũro. 32 Dedokↄ̃nↄdenↄmɛ ó ũ, ó gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplamɛ, ó gbɛ̃ do kunlo, ó dakũna gↄ̃̀ Kanaanↄ bùsun kũ ó deo. 33 Akũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìwɛrɛ yã kũ ani tó á ó dↄ̃ náanidenↄ ũn dí. À pì ò ó gbɛ̃ do tó kãao, ò pↄ́blewɛ sɛ́ ò táo ó bede nàdɛrinↄnɛ, 34 ò ɛra ò suárɛ kũ ó dakũnao, áni dↄ̃ sà kũ gu'asirigwarinↄmɛ ó ũro, náanidenↄmɛ ó ũ, áni ó gbɛ̃ndo kpáwá, óni laga tá bùsuu pìn.

35 Kũ òtɛn pↄ́blewɛ bↄtɛ ń asasanↄ gũn, ń baadi a ↄgↄsↄ̃nↄnↄ è a pↄ́ gũn. Kũ ò ń ↄgↄnↄ è lɛ, vĩna ń kũ ń pínki kũ ń deo. 36 Akũ ń de pìńnɛ: Á ye mà gↄ̃ nɛ́ sarin yá? Yusufu kunlo, Simɛↄ kunlo, akũ á ye à Biliaminu síma dↄ yá? Yã sĩnda pínki tɛn bomɛnɛ vãnimɛ. 37 Akũ Rubɛni pì a denɛ: Tó mádi su kãaonnɛro, ǹ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ planↄ dɛdɛ. Ǹ a kpáma, mani su kãaonnɛ. 38 Akũ Yakubu pì: Ma nɛ́ ni gɛ́ kãáoro, zaakũ a vĩ̀ni dadokↄ̃nↄde gà, àkũ à gↄ̃̀ ado. Ma zĩ kũ̀. Tó yãke a lè tá kũ átɛn o gũn, ani tó mà tá miran kũ pↄsiraomɛ.

43

Yusufu vĩ̀ninↄ ɛra ò gɛna Misila kũ Biliaminuo

1 Nà pãsĩ kũ̀ Kanaanↄ bùsun. 2 Kũ ò pↄ́blewɛ kũ ò bòo Misila blè ò làka, ń de pìńnɛ: À ɛra à gɛ́ pↄ́blewɛ lú fíti dↄ. 3 Akũ Yuda pìnɛ: Gↄ̃gbɛ̃ pìi òwɛrɛ sãnsãmmɛ à pì, tó ó dakũna kú kũooro, óni wɛ́ sikↄ̃lɛro. 4 Tó ĩni we ó dakũna gɛ́ kũoo, óni gɛ́ ò pↄ́blewɛ lúnnɛ. 5 Tó ńdi we sↄ̃ro, óni gɛ́ro, zaakũ gbɛ̃ pìi òwɛrɛ, tó ó dakũna kú kũooro, óni wɛ́ sikↄ̃lɛro. 6 Akũ Isaraila pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò a wari dↄ̀ma, kũ a ò gbɛ̃ pìinɛ á dakũna vĩi? 7 Ò wèa ò pì: Àkũ mɛ́ à yã gbɛ̀kawá kũ ó bedenↄ yão à pì: Á de kun ari tera yá? Á dakũna vĩ yá? Yã birenↄ musun o wea. Ó dↄ̃ yã ani pi ò su kũ ó dakũnaon yá? 8 Akũ Yuda pì a denɛ: Ǹ tó nɛ́ pì gɛ́ kũmao. Óni futɛ ò gɛ́ gↄ̃̀nↄmɛ, de ókↄ̃nↄ kũ mↄkↄ̃nwo kũ ó nɛ́nↄ òsun gagaro yãi, ónigↄ̃ kun aafia. 9 À gↄ̃̀ ma yã ũmɛ. Ma a zĩda wɛ̃̀ndii dìtɛ a pↄ́ gɛ̃nɛ ũ. Tó mádi su kãaonnɛ aafiaro, ma gↄ̃ n taaride ũmɛ. 10 Tó ódi sika kɛ yãro, de o gɛ kũ gɛ̃̀n pladeo o su. 11 Akũ ń de pìńnɛ: Tó lɛmɛ, à yã díkĩna kɛ. À ó bùsu pↄ́ mananↄ sɛ́tɛ à ká á asasanↄ gũn à gɛ́ à gↄ̃gbɛ̃ pì gba. À lí'ↄ ɛzɛ sɛ́ fíti kũ zↄ́'io fíti kũ do pↄ́nↄ kũ lí'ↄ gbĩ nnannao kũ gↄ̀rↄↄo kũ sĩo. 12 À gɛ́ kũ ↄgↄo lɛu pla à ↄgↄ kũ ò dàárɛ á asasanↄ gũn ɛrańnɛ. Ke ò sã̀tɛn yá, á dↄ̃ro. 13 À á dakũna sɛ́ à ɛra à gɛ́ gↄ̃gbɛ̃ pì kĩnaa. 14 Luda Gbãnasĩndapinkide tó gbɛ̃ pì á wɛ̃nda gwa à á gbɛ̃ndo kũ Biliaminuo gbarɛ ò su kãáo. Makũ sↄ̃, tó Luda ma nɛ́nↄ sìmamɛ, à sìman gwe.

15 Ò pↄ́ kũ oni gɛ́ ò a gba pìnↄ sɛ̀tɛ kũ ↄgↄo lɛu pla kũ Biliaminuo ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ Misila, akũ ò gɛ̀ɛ Yusufu kĩnaa. 16 Kũ Yusufu Biliaminu è ń tɛ́, à pì a bɛgwariinɛ: Ǹ gɛ́ kũ gbɛ̃ birenↄ ma bɛa. Ǹ nↄ̀bↄ dɛ ǹ kɛkɛ, zaakũ gbɛ̃ pìnↄ ni pↄ́ ble kũmao fãnantɛ̃aramɛ. 17 Bɛgwarii pì yã kũ Yusufu dànɛɛ kɛ̀ à gɛ̀ɛ kũńwo a bɛa. 18 Kũ òtɛn gɛ́ kũńwo Yusufu bɛa lɛ, vĩna ń kũ ò pì: Ɔgↄ kũ ò dà ó asasanↄ gũn yã mɛ́ à tò òtɛn su kũoo la. Ò ye ò lɛ́tɛwá ò gbãna mↄwɛrɛ ò ó kũkũ zↄ̀nↄ ũ ò ó zaakinↄ sɛ́tɛmɛ. 19 Kũ ò kà Yusufu bɛ kpɛ́lɛlɛa, ò nà a bɛgwarii pìii ò pì: 20 Mare, n yã nna! O su ò pↄ́blewɛ lú la yã káaku. 21 Kũ o ka gu kũ óni in, o ó asasanↄ pòro, akũ ó baadi a ↄgↄ lè a asasa lɛ́n papana. Akũ o su kũ ↄgↄ pìio ó ↄĩ. 22 O su kũ ↄgↄ pãndeo de ò pↄ́ble pãnde lúo. Ó dↄ̃ gbɛ̃ kũ à ↄgↄ pìi dà ó asasanↄ gũnlo. 23 Bɛgwarii pìi pì: Àsun damu kɛro, àsun vĩna kɛro. Á Luda, á de Luda mɛ́ à ↄgↄ pìi dàárɛ á asasanↄ gũn. Á ↄgↄ ma ki lè. Akũ à Simɛↄ bòńnɛ. 24 Bɛgwarii pìi gɛ̃̀ kũńwo Yusufu ↄnn, à í kpàḿma ò zú oo, akũ à sɛ̃̀ɛ kpà ń zaakinↄa. 25 Akũ ò pↄ́ kũ oni Yusufu gba pì yã kɛ̀kɛ ari àgↄ̃ gɛ́ su fãnantɛ̃, zaakũ ò mà oni pↄ́ ble a bɛamɛ.

26 Kũ Yusufu sù bɛ, ò a gbà pↄ́ kũ ò sùoo pìnↄ ò wùtɛ zĩtɛ a arɛ. 27 À ń aafiaa gbɛ̀ka, akũ à pì: Á de zĩkũna kũ a a yã òo pì gbãna yá? À kú kũ wɛ̃̀ndiio yá? 28 Ò wèa ò pì: Ó de n zↄ̀bleri gbãna à kun ari tera. Akũ ò kùtɛnɛ ò arɛ pɛ̀tɛ zĩtɛ. 29 Yusufu wɛ́ sɛ̀ à a dakũna dadokↄ̃nↄde Biliaminu gwà à pì: Á dakũna kũ a a yã òmɛnɛ pìin dí yá? Akũ à pì Biliaminunɛ: Luda arubarika dangu. 30 Kũ à a dakũna gwà, a pↄ kɛ̀ nna zↄ̃kↄ̃ à ye à ↄ́ↄ dↄ, akũ à gɛ̃̀ kpɛ́nɛn likalika à ↄ́ↄ dↄ̀ gwe. 31 Kũ à ãnn pìpi, akũ à bò à a zĩda kũ̀ à pì ò su kũ pↄ́bleo.

32 Ò pↄ́ble dìtɛnɛ ado, ń pↄ́ sↄ̃ adona, Misila kũ ò kú kãaonↄ pↄ́ adona dↄ, zaakũ Misilanↄ dì pↄ́ ble kũ Eberunↄro òdi kakara kũńworo. 33 Ò ń vútɛvutɛ a arɛ ń sárakɛa, zaa dauduua ari ń gbɛ̃ kpɛdea, akũ ò lɛ́ àtɛ ò kↄ̃ gwàgwa. 34 Akũ ò pↄ́ble kũ à kú Yusufu arɛ kpàatɛtɛńnɛ. Biliaminu pↄ́ zↄ̃kↄ̃ de gbɛ̃ kparanↄ pↄ́la lɛu sↄↄro. Akũ ò pↄ́ blè ò í mì kũ Yusufuo ari ò kã̀.

44

Andurufu toko dana asasan

1 Yusufu pì a bɛgwariinɛ: Ǹ pↄ́blewɛ káka gbɛ̃ pìnↄnɛ ń asasanↄ pa lákũ oni fↄ̃ ò sɛ́ nà. Ǹ baadi ↄgↄ danɛ a asasa lɛ́n 2 ǹ ma andurufu toko sɛ́ ǹ da ń dakũna asasan kũ a pↄ́blewɛ ↄgↄo. Akũ à kɛ̀ lákũ Yusufu ònɛ nà. 3 Kũ gu dↄ̀ gↄ̃̀nↄ, ò ń gbárɛ kũ ń zaakinↄ. 4 Ari ògↄ̃ gɛ́ ká zã̀, akũ Yusufu pì a bɛgwariinɛ: Ǹ futɛ ǹ pɛ́tɛńyĩ. Tó n ń lé, ǹ ń la ǹ pi bↄ́ yã mɛ́ à tò ò fĩnaa bòmɛnɛ kũ a vãnio a mana gɛ̃nɛ ũu? 5 Bↄ́ yã mɛ́ à tò ò ma toko kũ madì í mio mà màso kɛoo sɛ̀ kpãnii? Ǹ ońnɛ kũ ò yã vãni kɛ̀.

6 Kũ à ń lé, à yã pìi òńnɛ, 7 akũ ò wèa ò pì: Mare, à kɛ̀ dera n ò lɛɛ? Kúku! Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, odì yã bire taka kɛro. 8 Ɔgↄ kũ o lè yã ó asasanↄ lɛ́ gũn, ódi ɛra o suonnɛ bona zaa Kanaaroo? Óni fↄ̃ ò andurufu ke wura sɛ́ kpãni n dikiri bɛa yá? 9 Mare, ó gbɛ̃ kũ n lè a kĩnaa, ade gà, ó pínki óni gↄ̃ n zↄ̀nↄ ũ. 10 À pì: Tↄ̀, à kɛ lákũ a ò nà. Gbɛ̃ kũ ò lè a kĩnaa ni gↄ̃ ma zↄ̀ ũmɛ, á gbɛ̃ kparanↄ ni gↄ̃ taari sari. 11 Akũ ń baadi a asasa kìpa à pòro gↄ̃̀nↄ. 12 Akũ bɛgwarii pì ń asasanↄ gwàgwa. À nà ń vĩ̀ni pↄ́a ari à gɛ̀ɛ à kào ń dakũna pↄ́a, akũ à toko pìi lè Biliaminu pↄ́ gũn. 13 Ò ń utanↄ gà ò kɛ̃̀kɛ̃, akũ ń baadi a aso yĩ̀ a zaakinɛ ò ɛ̀ra ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn. 14 Kũ Yuda kũ a gbɛ̃nↄ kà Yusufu bɛa, ò a lè gwe, akũ ò kùtɛ a arɛ zĩtɛ. 15 À pìńnɛ: Bↄ́yãin a kɛ̀ lɛɛ? Á dↄ̃ kũ ma taka dì màso kɛroo? 16 Yuda wèa à pì: Dikiri, óni pinnɛ deramɛɛ? À yãke ona vĩro. Óni kɛ dera ò ó zĩda bo yãnn? Luda mɛ́ à bò ó taaria. Dikiri, o gↄ̃ n zↄ̀nↄ ũ dí, ókↄ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ ò toko pìi lè a kĩnaao. 17 Akũ Yusufu pì: Kai! Mani fↄ̃ mà abire kɛro. Gbɛ̃ kũ ò toko pìi lèa mɛ́ ani gↄ̃ ma zↄ̀ ũ, á gbɛ̃ kparanↄ áni ɛra à tá á de kĩnaa aafia.

Yuda wɛ́kɛna Yusufua Biliaminunɛ

18 Akũ Yuda nài à pì: N yã nna dikiri! Ǹ tó makũ n zↄ̀bleri mà yã onnɛ. Ǹsun pↄ fɛ̃mairo dikiri, zaakũ ń sára kũ Firi'aunaomɛ. 19 Dikiri, n ó lá yã tó ó de vĩ ke dakũna. 20 Akũ o pì ó de zĩ kũ̀, akũsↄ̃ ó dakũna kun dↄ, ó de a ì a zĩkũnaa gũmmɛ. Nɛ́ pìi vĩ̀ni dadokↄ̃nↄde gà, àkũ mɛ́ à gↄ̃̀ ado, akũ ó de pì yei manamana. 21 N ò ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄnɛ ò a sɛ́ ò su kãaonnɛ de ǹ wɛ́ sialɛ. 22 Dikiri, o pìnnɛ nɛ́ pì ni fↄ̃ à a de tóro. Tó à a tò, de pì ni gamɛ. 23 Akũ n pìwɛrɛ, tó ódi su kũ ó dakũna pìioro, óni wɛ́ sikↄ̃lɛro. 24 Kũ o ta ó de kĩnaa, o n yã ònɛ. 25 Akũ ó de pìi pì ò ɛra ò gɛ́ pↄ́blewɛ lú fíti dↄ. 26 O pì, tó adi kɛ ó dakũna kú kũoo baasiro, óni fↄ̃ ò gɛ́ro, zaakũ tó à kú kũooro, óni wɛ́ sikↄ̃lɛro. 27 Akũ ó de pìwɛrɛ, ó dↄ̃ kũ a nanↄ nɛ́ ì mɛ̀n pla. 28 Kũ a do bò a bɛa, adi a e doro ari gbãra. À pì nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ́ à a sò. 29 À pì tó o nɛ́ bire sìawa, akũ yã vãni a lè, lákũ a zĩ kũ̀ nà, óni tó à tá miran kũ pↄsiraomɛ. 30 Tera sà, tó ma ta ma de kĩnaa, akũ a nɛ́ pì kú kũooro, ani gamɛ, zaakũ a pↄ kúamɛ. 31 Tó ó de dí nɛ́ pì e ó tɛ́ro, ani tá miran a zĩkũnaa gũn kũ pↄsiraomɛ. 32 Ma a zĩda kpà ma dea nɛ́ pìi gɛ̃nɛ ũmɛ, ma pì tó mádi sunɛ kãaoro, mani gↄ̃ a taaride ũ ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n. 33 Dikiri, n yã nna! Ǹ tó mà gↄ̃ n zↄ̀ ũ nɛ́ pìi gɛ̃nɛ ũ de à tá kũ a vĩ̀ninↄ. 34 Tó adi kɛ kũ nɛ́ pìioro, mani fↄ̃ mà tá ma de kĩnaaro. Ǹsun tó mà yã vãni kũ ani ma de le ero.

45

Yusufu zĩda babana a vĩ̀ninↄnɛ

1 Yusufu dí fↄ̃ à a zĩda kũ̀ a ìba kũ ò kú gwenↄ arɛ doro, akũ à pũ̀tã à pì: Ákↄ̃nↄ kũ á kú lanↄ, à bↄtɛ á pínki! Kũ gbɛ̃ke kú gwe doro, akũ à a zĩda bàba a vĩ̀ninↄnɛ sà. 2 Àtɛn ↄ́ↄ dↄ gbãnagbãna ari Misilanↄ mà, akũ Firi'auna bedenↄ a baaruu mà. 3 Akũ à pì a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Yusufumɛ ma ũ. Ma de kun ari tera yá? Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu, odi fↄ̃ ò wèaro. 4 Akũ Yusufu pìńnɛ: À namai. Kũ ò nài, akũ à pì: Makũmɛ á dakũna Yusufu kũ a yìa ò sù kãao Misila la ũ. 5 Tera sà àsun tó á nɛ̀sɛɛ yakaro. Àsun pↄ fɛ̃ ma yiana yã musuro, zaakũ gbɛ̃nↄ surabana yãin Luda ma zĩ á arɛ la. 6 Nà kana bùsun la wɛ̃̀ pladen dí. Oni bú baro oni pↄ́ kɛ̃ro ari wɛ̃̀ sↄↄro. 7 Luda tò ma doárɛ arɛ de ó buri bo aafia andunia gũn, mà á sura ba manamana. 8 Adi kɛ ákↄ̃nↄ mɛ́ a ma zĩ laro, Ludamɛ. À ma ditɛ Firi'auna lɛ́dammari ũ, a bɛgwari ũ, Misila gu sĩnda pínki gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 9 À kɛ likalika à gɛ́ ó de kĩnaa à onɛ a nɛ́ Yusufu pì Luda a ditɛ Misila bùsu gbãnade ũ. À su ma kĩnaa la gↄ̃̀nↄ. 10 Àgↄ̃ kú kũmao kãni à vutɛ Gosɛ̃ bùsun kũ a nɛ́nↄ kũ a daikorenↄ kũ a sãnↄ kũ a blènↄ kũ a zùnↄ kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki. 11 Mani a gwa la, zaakũ nà nigↄ̃ kun ari wɛ̃̀ sↄↄro dↄmɛ. Tó lɛnlo, àkũ kũ a bedenↄ kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ ni kakatɛ pínki. 12 Ákↄ̃nↄ kũ Biliaminuo, a è kũ wɛ́o kũ makũ Yusufu makũ mɛ́ matɛn yã oárɛ. 13 À bɛ̀ɛrɛ kũ má vĩ Misila la yã o ma denɛ kũ pↄ́ kũ a èo pínki. À gɛ́ à su kãao la likalika. 14 À vĩ̀ à lòko a dakũna Biliaminu wakaaa à ↄ́ↄ dↄ̀, akũ Biliaminu mlɛ̃̀a à ↄ́ↄ dↄ̀ se. 15 Akũ à lɛ́ pɛ̀pɛ a vĩ̀ninↄa ń pínki kũ ↄ́ↄdↄo. Abire gbɛra a vĩ̀ninↄ yã ò kãao.

16 Kũ Yusufu vĩ̀ninↄ suna baaruu kà Firi'auna bɛa, à kɛ̀nɛ nna kũ a ìbanↄ. 17 Akũ à pì Yusufunɛ: Ǹ o n vĩ̀ninↄnɛ ò ń aso yĩ ń zaakinↄnɛ ò futɛ ò gɛ́ Kanaa, 18 ò ń de sɛ́ kũ n bedenↄ ò su kũńwo ma kĩnaa la. Mani Misila bùsu gu mana kpáḿma ògↄ̃ nna ma. 19 Ǹ ońnɛ dↄ ò Misila zùgonↄ sɛ́ ń nɛ́ fítinↄ kũ ń nↄgbɛ̃nↄ yãi, ò ń de sɛ́ ò su kãao. 20 Òsun laasun lɛ́ pↄ́ kũ oni tó gwenↄaro, zaakũ Misila gu mana ni gↄ̃ ń pↄ́ ũmɛ.

21 Akũ Isaraila nɛ́ pìnↄ kɛ̀ lɛ. Yusufu zùgonↄ kpàḿma lákũ Firi'auna ò nà. À zɛ́ zànaa kɛ̀ńnɛ dↄ. 22 À ń gbá uta zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki, akũ à Biliaminu gbà andurufu ↄgↄ mɛ̀n wàa do kpɛ́ basↄↄro kũ uta zↄ̃kↄ̃nↄ mɛ̀n sↄↄro. 23 À Misila pↄ́ mananↄ kpã̀zã a denɛ zaaki aso kuri kũ pↄ́blewɛo kũ pↄ́bleo zaaki aso kuri a de zɛ́ zàna ũ. 24 Kũ à ń gbárɛ à pì: Àsun fìti kɛ zɛ́nlo! Akũ ò tà.

25 Ò bò Misila, akũ ò kà Kanaanↄ bùsun ń de Yakubu kĩnaa. 26 Ò pìnɛ: Yusufu kú wɛ̃̀ndiio ari tera, àkũmɛ Misila bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Akũ Yakubu kɛ̀ sã̀ii, adi síro. 27 Akũ ò yã kũ Yusufu òńnɛ ònɛ pínki. Kũ Isaraila zùgo kũ Yusufu gbàrɛ à a sɛ́nↄ è, akũ a laasun kɛ̀ do sà, 28 akũ à pì: Adikĩna mↄ̀! Ma nɛ́ Yusufu kú kũ wɛ̃̀ndiio ari tera. Mani gɛ́ mà wɛ́ sialɛ de má kpɛ́ mà ga.

46

Yakubu tana Misila kũ a nɛ́nↄ

1 Isaraila dà zɛ́n kũ pↄ́ kũ a vĩnↄ pínki. Kũ à kà Bɛsɛba, à sa ò a de Isaaku Ludaa. 2 Akũ Luda bò à sùa wɛ́gupu'enaa gũn gwãani à pì: Yakubu! Yakubu! À wèa à pì: Makũ di! 3 Akũ à pì: Makũmɛ Luda ũ n de Luda. Ǹsun Misila gɛna damu kɛro, zaakũ gwen mani n buri karan manamana. 4 Mani gɛ́ kũnwo Misila mà ɛra mà su kũ n burinↄ. Yusufu gbádan ĩni gan.

5 Akũ Yakubu fùtɛ Bɛsɛba. A nɛ́nↄ a dà zùgo kũ Firi'auna gbàrɛ ò a sɛ́onↄ gũn kũ ń nɛ́nↄ kũ ń nanↄnↄo. 6 Ò ń pↄ́kãdenↄ kũ aruzɛkɛ kũ ò lè Kanaanↄ bùsunnↄ sɛ̀tɛ ò tào Misila. 7 Yakubu tà gwe kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ a daikorenↄ ń pínki. 8 Isaraila kũ ò tà Misilanↄ tↄ́nↄn dí, Yakubu kũ a burinↄ:

Yakubu daudu Rubɛni. 9 Rubɛni nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Anↄku, Palu, Ɛzɛrↄnu kũ Kaamio. 10 Simɛↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Yemuɛli, Yami, Oada, Yakĩ, Zoa kũ Sauluo kũ à a ì kũ Kanaa nↄgbɛ̃o. 11 Levi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Gɛsↄmu, Koa kũ Mɛrario. 12 Yuda nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Ɛɛ, Ona, Sela, Pɛrɛzi kũ Zɛrao, ama Ɛɛ kũ Onao gà Kanaamɛ. Pɛrɛzi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Ɛzɛrↄnu kũ Amuluo. 13 Isaka nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Tola, Pua, Yasubu kũ Simirↄnuo. 14 Zɛbuluni nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Sɛrɛdi, Ɛlↄni kũ Yalɛlio. 15 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ Lea ń í kũ Yakubuo Mɛsↄpↄtamianↄn gwe. Àkũ mɛ́ à a nɛ́nↄgbɛ̃ Dina ì dↄ. Ń buri pìnↄ ń pínki gbɛ̃nↄn baraakuri awɛɛ'aakↄ̃mɛ.

16 Gada nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Zɛfↄ̃, Agi, Suni, Ɛzɛbↄ̃, Eri, Arodi kũ Arɛlio. 17 Asa nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Imina, Isiva, Isivi, Bɛria kũ ń dãre Sɛrao. Bɛria nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Eberu kũ Malakiɛlio. 18 Labã mɛ́ à Zilipa kpà Leaa. Buri kũ Zilipa kɛ̀ kũ Yakubuon gwe. Ò gbɛ̃nↄn gɛ̃ro awɛɛdomɛ.

19 Yakubu nanↄ Rahila nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Yusufu kũ Biliaminuo. 20 Yusufu Manase kũ Ɛflaimuo ì Misila kũ a nanↄ Asɛna, Ɛliↄpↄli sa'ori Potifɛra nɛ́o. 21 Biliaminu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Bɛla, Bɛkɛ, Asabɛli, Gera, Naama, Ɛhi, Rosu, Mupimu, Upimu kũ Adao. 22 Buri kũ Rahila kɛ̀ kũ Yakubuonↄn gwe. Ò gbɛ̃nↄn gɛ̃ro donsarimɛ.

23 Dã nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Usimu. 24 Nafatali nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ Yaziɛli, Guni, Yɛzɛ kũ Silɛmuo. 25 Labã mɛ́ à Bila kpà Rahilaa. Buri kũ Bila kɛ̀ kũ Yakubuonↄn gwe. Ò gbɛ̃nↄn supplamɛ.

26 Yakubu buri kũ ò tà kũńwo Misilanↄn gwe. Ò gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ awɛɛsuddomɛ a nɛ́ nↄnↄ baasi. 27 Kũ Yusufu nɛ́ ì Misila gbɛ̃nↄn pla, akũ Yakubu buri kũ ò tà gwenↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri.

28 Yakubu Yuda zĩ̀ à donɛ arɛ Yusufu kĩnaa de à Gosɛ̃ bùsu zɛ́ mↄnɛ. Kũ ò kà gwe, 29 akũ Yusufu gɛ̃̀ a sↄ̃gon à gɛ̀ɛ da a delɛ gwe. Kũ à a lè, à mlɛ̃̀a à ↄ́ↄ dↄ̀ à gìi kɛ̀. 30 Akũ Isaraila pì Yusufunɛ: Lákũ ma wɛ́ sìnlɛ nà ma è ń kú wɛ̃̀ndiio, ga ni fↄ̃ à ma sɛ́ sà.

31 Yusufu pì a vĩ̀ninↄnɛ kũ a de bedenↄ: Mani gɛ́ mà o Firi'aunanɛ ma vĩ̀ninↄ kũ ma de bede kũ ò kú Kanaanↄ bùsunnↄ sù ma kĩnaa. 32 Mani onɛ kũ sãdãrinↄmɛ á ũ, á pↄ́kãdenↄ vĩ, akũ a su kũ á sãnↄ kũ á blènↄ kũ á zùnↄ kũ pↄ́ kũ á vĩnↄ pínki. 33 Tó Firi'auna á sísi, akũ à á lá bↄ́ zĩn adì kɛ, 34 à onɛ à pi á pↄ́kãdedenↄ ũ zaa á kɛfɛnnakɛgↄrↄa ari kũ a gbãrao lán á dizinↄ bà. Tó a ònɛ lɛ, áni le à vutɛ Gosɛ̃ bùsun, zaakũ Misilanↄ dì kakara kũ sãdãrinↄro.

47

Isarailanↄ vutɛna Misila

1 Yusufu gɛ̀ɛ à yã ò Firi'aunanɛ à pì: Ma vĩ̀ninↄ bò Kanaanↄ bùsun kũ ń sãnↄ kũ ń blènↄ kũ ń zùnↄ kũ pↄ́ kũ ò vĩnↄ pínki, ò sù Gosɛ̃ bùsun. 2 Akũ à a vĩ̀ninↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn sↄↄro à ń mↄ́ Firi'aunanɛ. 3 Firi'auna ń lá à pì: Bↄ́ zĩn adì kɛɛ? Ò wèa ò pì: Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, sãdãrinↄn ó ũ lán ó dizinↄ bà. 4 Akũ ò pìnɛ: O su vutɛ bùsun la gↄrↄ plamɛ, zaakũ nà kú Kanaanↄ bùsun manamana, sɛ̃̀ kun kũ ó sãnↄ blero. Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, ǹ ó gba zɛ́ ò vutɛ Gosɛ̃ bùsun. 5 Akũ Firi'auna pì Yusufunɛ: Lákũ n de kũ n vĩ̀ninↄ sù n kĩnaa nà, 6 ǹ ń kátɛ Misila gu manan. Ò vutɛ Gosɛ̃ bùsun. Tó laakaridenↄn kú ń tɛ́, ǹ ma pↄ́nↄ nańnɛ ń ↄĩ.

7 Akũ Yusufu a de Yakubu sɛ̀ à gɛ̀ɛ à mↄ̀ Firi'aunanɛ. Akũ Yakubu sa mana ònɛ. 8 Firi'auna a là à pì: N ka wɛ̃̀n gbaa? 9 À wèa à pì: Ma kunna andunia gũn wɛ̃̀ basuddo akuriden dí. Ma wɛ̃̀ dí ká ma dizinↄ pↄ́ ũro, akũ à yã'ũmmana vĩ. 10 À sa mana ò Firi'aunanɛ dↄ, akũ à bò a kĩnaa.

11 Yusufu a de kũ a vĩ̀ninↄ kàtɛ Misila bùsu gu manan à ń gbá bùsu kũ Ramɛsɛ de a wɛ́ra ũ lákũ Firi'auna ò nà. 12 Yusufu pↄ́blewɛ kpà a dea kũ a vĩ̀ninↄ kũ a de bedenↄ ń pínki ↄn kũ ↄnnwo ń dasi lɛ́n.

Nà gbãnakũnaa

13 Nàa kɛ̀ gbãna, pↄ́blewɛ kú gukearo. Misilanↄ kũ Kanaanↄ gbãna làka. 14 Òtɛn pↄ́blewɛ lú, akũ Yusufu ↄgↄ kũ à kú Misila kũ Kanaao sì pínki à tào Firi'auna bɛa. 15 Kũ Misilanↄ kũ Kanaanↄ ↄgↄ làka, Misilanↄ sù Yusufu kĩnaa ń pínki ò pì: Ɔgↄ kun doro. Ǹ ó gba pↄ́blewɛ. Ǹsun tó ò ga n wáraro. 16 Yusufu pì: Lákũ ↄgↄ kunlo nà, à su kũ á pↄ́kãdenↄ, mani pↄ́blewɛ kpááwa a musu. 17 Akũ ò sù Yusufunɛ kũ pↄ́kãdenↄ, akũ à pↄ́blewɛ kpàḿma sↄ̃nↄ kũ sãnↄ kũ blènↄ kũ zùnↄ kũ zaakinↄ musu. Wɛ̃̀ birea à pↄ́blewɛ kpàḿma ń pↄ́kãdenↄ musumɛ.

18 Kũ wɛ̃̀ bire gɛ̃̀tɛ, akũ ò sù a kĩnaa a wɛ̃̀ làa ò pìnɛ: Dikiri, óni fↄ̃ ò yãke utɛnnɛro. Ɔgↄ làka, akũ ó pↄ́kãdenↄ gↄ̃̀ n pↄ́ ũ. Pↄ́ke dí gↄ̃ ò kpámmaro, ókↄ̃nↄ kũ ó buranↄ baasiro. 19 Ǹsun tó ò ga n wára kũ ó buranↄro. Ǹ ó lú kũ ó buranↄ ǹ fĩna bo kũ pↄ́blewɛo ò gↄ̃ Firi'auna zↄ̀nↄ ũ, ókↄ̃nↄ kũ ó buranↄ. Ǹ ó gba pↄ́blewɛ de òsun garo ògↄ̃ kun, akũsↄ̃ de ó buranↄ sún gↄ̃ tàraga ũro. 20 Akũ Yusufu Misila buranↄ lù Firi'aunanɛ pínki, zaakũ Misilanↄ baadi a bura yìa, kũ nà ń kũ gbãna yãi, akũ bùsuu gↄ̃̀ Firi'auna pↄ́ ũ. 21 Yusufu Misilanↄ sì zↄ̀nↄ ũ ń pínki zaa ń bùsu lɛ́n la gɛna a lɛ́ dire. 22 Ama adi sa'orinↄ buranↄ lúro, zaakũ Firi'auna dìtɛ àgↄ̃ pↄ́blewɛ kpáḿma gↄrↄ sĩnda pínki. Lákũ ò kú kũ pↄ́blewɛ kũ Firi'auna dì kpáḿmao nà, odi ń buranↄ yíaro.

23 Akũ Yusufu pì gbɛ̃nↄnɛ: Ma á lú kũ á buranↄ sà, a gↄ̃ Firi'auna pↄ́ ũ. Pↄ́blewɛn dí. À gɛ́ à tↄ̃. 24 Pↄ́kɛ̃gↄrↄ àgↄ̃ a lɛu sↄↄrode kpá Firi'aunaa, a kpara ni gↄ̃árɛ pↄ́wɛ ũ kũ pↄ́bleo. Àgↄ̃ abire ble kũ á nɛ́nↄ kũ á bedenↄ á pínki. 25 Akũ ò pì: N ó sura bà. Ǹ tó ò n pↄnna le dikiri, ò gↄ̃ Firi'auna zↄ̀nↄ ũ. 26 Akũ Yusufu yã dìtɛ Misila à pì, burapↄ lɛu sↄↄrode nigↄ̃ de Firi'auna pↄ́ ũ. Yã pì kun ari kũ a gbãrao. Sa'orinↄ bùsu mɛ́ adi gↄ̃ Firi'auna pↄ́ ũro ado.

Yakubu wɛ́kɛna zã

27 Isarailanↄn kú Gosɛ̃ bùsun zaa Misila. Ò ń zĩda zĩtɛ vĩ gwe, akũ ò nɛ́ ì ò kàra manamana. 28 Yakubu kɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛpla Misila, a wɛ̃̀ pínkipinki basuppla awɛɛsupplamɛ. 29 Kũ à kà gana, à a nɛ́ Yusufu sìsi, akũ à pìnɛ: N yã nna! Tó ma n pↄnna lè, ǹ n ↄ da ma gbáda gbáru ǹ gbɛ̃kɛ kũ náanio yã kɛmɛnɛ. Ǹsun ǹ ma vĩ Misilaro. 30 Tó ma ka ma dizinↄla, ǹ ma sɛ́ ǹ bo kũmao Misila la ǹ ma vĩ ma dizi pìnↄ miran. Akũ Yusufu pìnɛ: Mani yã kũ n ò kɛnnɛ. 31 Akũ Yakubu pì: Ǹ la damɛnɛ. Kũ à la dànɛ, akũ Yakubu gbãna lè a gòoa à donyĩ kɛ̀.

48

Yakubu Ɛflaimu kũ Manaseo ditɛna a zĩda nɛ́nↄ ũ

1 Gↄrↄ pla gbɛra ò ò Yusufunɛ a de tɛn gyã kɛ, akũ à a nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ Manase kũ Ɛflaimuo sɛ̀tɛ à gɛ̀ɛ kũńwo. 2 Kũ ò ò Yakubunɛ a nɛ́ Yusufu sù a gwa, à kokari kɛ̀ à fùtɛ à vùtɛ a gádo musu. 3 À pì Yusufunɛ: Luda Gbãnasĩndapinkide bò à sùma zaa Luzu, Kanaanↄ bùsun, à arubarikaa dàmagu 4 à pìmɛnɛ áni tó mà nɛ́ i manamana, áni ma kara mà gↄ̃ burinↄ dizi ũ áni bùsuu pì kpá ma burinↄa ma gbɛra ń pↄ́ ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki. 5 Tera sà nɛ́ gbɛ̃nↄn pla kũ n ń í Misila ari màgↄ̃ su n kĩnaanↄ ma pↄ́nↄmɛ. Ɛflaimu kũ Manaseo gↄ̃̀ ma nɛ́nↄ ũ lákũ Rubɛni kũ Simɛↄo de nà. 6 Nɛ́ kũ ĩni ń i ń gbɛranↄ mɛ́ onigↄ̃ de n pↄ́ ũ, oni ń túbi ble ń vĩ̀ninↄ kĩnaa. 7 Zaakũ kũ matɛn su kũ Mɛsↄpↄtamiao, n da Rahila gà zɛ́n Ɛflata kũ òdi pi tera Bɛtilihamu lɛ́i zaa Kanaanↄ bùsun, akũ ma a vĩ̀ zɛ́n gwe.

8 Akũ Isaraila Yusufu nɛ́nↄ gwà à pì: Dínↄn gwee? 9 À pì a denɛ: Nɛ́ kũ Luda ma gba lanↄn gwe. Akũ Isaraila pì: Ǹ mↄ́ kũńwo ma kĩnaa mà sa'olɛ kɛńnɛ. 10 Zĩkũna Isaraila wɛ́ bùsa àtɛn gu e manaro, akũ Yusufu nài kũ nɛ́ pìnↄ. Isaraila lɛ́ pɛ̀pɛḿma à ń kpá a kùla, 11 akũ à pì Yusufunɛ: Mádi da yã mà wɛ́ sinlɛ doro, akũ Luda tò ma n e kũ n nɛ́nↄ dↄ. 12 Yusufu ń gó a de gbála, akũ à kùtɛnɛ à a arɛ pɛ̀tɛ. 13 Akũ Yusufu a nɛ́nↄ kũ̀ ń pla ń pínki. À Ɛflaimu kũ̀ kũ ↄplao Yakubu ↄzɛ kpa, akũ à Manase kũ̀ ↄzɛ kpa Yakubu ↄpla kpa, akũ à nài kũ nɛ́ pìnↄ. 14 Akũ Yakubu a ↄ pã̀kↄ̃la à a ↄpla nà Ɛflaimu kũ à de dakũna ũ mìia, à a ↄzɛ nà Manase kũ à de daudu ũ mìia. 15 Akũ à sa'olɛ kɛ̀ Yusufunɛ à pì:

Luda kũ ma dizinↄ Ibrahĩ

kũ Isaakuo táa ò kãao,

Luda kũ à dòmɛnɛ arɛ

ma kunnaa gũn ari kũ a gbãrao,

16 a Malaika kũ à ma bo a vãnin pínki

à arubarika da nɛ́ díkĩnanↄgu,

à tó ògↄ̃ ń sísi ma tↄ́a,

kũ ma dizinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo tↄ́o,

à tó ògↄ̃ kↄ̃ manamana andunia gũn.

17 Kũ Yusufu è a de a ↄpla nà Ɛflaimu mìia, adi kɛnɛ nnaro. À a de ↄ kũ̀ de à go Ɛflaimu mìia à na Manase pↄ́a 18 à pì: Lɛnlo Baa, gbɛ̃ díkĩna mɛ́ à daudu ũ. Ǹ n ↄpla na a mìia. 19 Akũ a de gì à pì: Má dↄ̃ ma nɛ́, má dↄ̃. Àpi sↄ̃ ani gↄ̃ buri ũ, anigↄ̃ zↄ̃kↄ̃, ama a dakũna zↄ̃kↄ̃ nigↄ̃ deala, a buri nigↄ̃ dasi. 20 Zĩ kũ̀a à sa'olɛ kɛ̀ńnɛ à pì:

Isarailanↄ ni sa mana okↄ̃nɛ kũ á tↄ́o

oni pi Luda tó ǹ gↄ̃

lán Ɛflaimu kũ Manaseoo bà.

Lɛmɛ à Ɛflaimu dò Manasenɛ arɛ lɛ.

21 Akũ Isaraila pì Yusufunɛ: Ma ka gana, ama Luda nigↄ̃ kú kãáo, ani ɛra à tá kãáo á dizinↄ bùsun. 22 Sɛkɛmu bùsu mana kũ ma sì Amↄrinↄa kũ ma fɛ̃nɛdao kũ ma sáo, ma n gba, mↄkↄ̃n kũ ń de n vĩ̀ninↄla.

49

Yakubu sa'olɛkɛna a nɛ́nↄnɛ

1 Yakubu a nɛ́nↄ sìsi, akũ à pì:

À kↄ̃ kakara

mà yã kũ ani á le ziakpɛzĩ oárɛ.

2 À kↄ̃ kakara ma nɛ́nↄ à sã kpá,

à á de Isaraila yã ma.

3 Rubɛni ma daudu ma gbãna,

ma kana gↄ̃ lɛ́i nɛ́ káaku,

n bɛ̀ɛrɛ deńla kũ n gbãnao.

4 Ń pãsĩ lán ísↄ̃ bà,

ama ĩnigↄ̃ deńlaro,

zaakũ n didi n de gádoa,

n wutɛ kũ ma nↄnↄ dokeo.

5 Simɛↄ kũ Levio mɛ́ ò kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ,

ò pãsĩ kũ fɛ̃nɛdao.

6 Ma lɛ́ kú ń kakaranaa gũnlo,

ma baka kú ń yãgↄ̃gↄ̃naa gũnlo,

zaakũ ò gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ pↄfɛ̃ gũn,

ò zù gbátĩnↄ zↄ̃̀zↄ̃ lákũ ò yei nà.

7 Luda láari boḿma ń pↄfɛ̃ zↄ̃kↄ̃ yãi,

à lɛ́ kɛńnɛ ń pãsĩkɛ yãi.

Mani ń kɛ̃kↄ̃a Yakubu burinↄ tɛ́,

mani ń burinↄ fãkↄ̃a Isarailanↄ gũn.

8 Yuda, n gbɛ̃nↄ ni n tↄ́ kpá.

Ĩni n ibɛrɛnↄ kũ ń wakaaa,

n de nɛ́nↄ ni kútɛnnɛ.

9 Yuda de lán músu bà,

ma nɛ́ pìi dì su kũ tofekao

àdi gátɛ àdi wútɛ a tòn.

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à a futɛɛ?

10 Kpata ni go Yudalaro,

a burinↄ mɛ́ onigↄ̃ gò kũna

ari Silo gɛ́ su,

buri sĩnda pínki ni mì natɛnɛ.

11 Ani a zaaki dↄ geepi lía,

ani a zaakinɛ yĩ geepi lí manaa.

Sèwɛ̃ nigↄ̃ dimɛ

ani a pↄ́kasanↄ pípio,

ani a uta pípi kũ geepi'io.

12 Sèwɛ̃ ni a wɛ́ tɛ̃ra kũ,

vĩ ni a saka pura kũ.

13 Zɛbuluni nigↄ̃ kú ísira sarɛ,

a bùsu nigↄ̃ de gó'itɛnↄ bàdↄki ũ.

A bùsu lɛ́ ni zɛ Sidↄ̃.

14 Isaka de lán zaaki gbãna

kũ à wutɛna aso mɛ̀n pla dagura bà.

15 Tó a burinↄ è ń kámmaboki mana,

akũsↄ̃ ń bùsu pì vutɛna nna,

oni natɛ asosɛnaanɛ ò zↄ̀zĩ kɛ.

16 Dã ni a gbɛ̃nↄ bo yãn

Isaraila burinↄ doke ũ.

17 Dã nigↄ̃ de lán mlɛ̃̀ kũ à kú zɛ́ sarɛ bà,

lán pitiko kũ à kú zɛ́wɛwɛ gũn bà.

Àdi sↄ̃ lɛ́ a gbáa,

de gbɛ̃ kũ à di a musu lɛ́tɛ a kpɛdangara.

18 Dikiri, madì wɛ́ dↄ n surabanaai.

19 Gada sↄ̃, zĩ̀karinↄ ni sińgu,

ama oni lɛ́tɛ ń kpɛdenↄa.

20 Asa pↄ́blewɛ nigↄ̃ nísi vĩ,

pↄ́ble kũ a blena nna kínanↄnɛɛn ani kpá.

21 Nafatali de lán gbɛ̃tɛ̃ lí

kũ àdi gã̀ mananↄ bo bà.

22 Yusufu de lán lí nɛ́'iri

kũ à kú ísɛ̃boki sarɛ bà,

a gã̀nↄ dì poro à da gbĩ̀la.

23 Kàzurinↄ ni ibɛrɛ sɛ́o,

ò pɛ́a kũ kàao.

24 Anigↄ̃ a sá kũna yĩgãnaa sari

Yakubu Luda gbãnade gãi,

a ↄ gbãna nigↄ̃ wãna

Isarailanↄ Gbɛ̀si kũ àdi donɛ arɛ yãi.

25 N de Luda pì ni kpányĩ,

Gbãnasĩndapinkide pì ni arubarika dangu

kũ legũ'i kũ àdi bo musuo,

kũ arubarika kũ à katɛna zĩtɛ gbáruo,

de n nↄnↄ kũ n pↄ́nↄ gↄ̃ de nɛ́randenↄ ũ.

26 Sa'olɛ kũ n de kɛ̀nnɛ

de ma dizinↄ pↄ́la,

à zↄ̃kↄ̃ de kpi zĩnↄla.

Luda tó arubarika dínↄ gↄ̃ Yusufu mìia,

gbɛ̃ kũ ò dìtɛ adona a gbɛ̃nↄ tɛ́ musu.

27 Biliaminu de lán lɛwanna pãsĩ bà,

àdi lɛ́tɛ gbɛ̃nↄa kↄnkↄ,

àdi ń pↄ́nↄ kpàatɛ ↄkↄsi.

28 Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄn gwe ń pínki. Sa'olɛ kũ ń de kɛ̀ńnɛn gwe baadi kũ a pↄ́o.

Yakubu gana kũ a vĩnaao

29 Akũ à pìńnɛ: Tó ma andunia tò, à ma vĩ ma dizinↄ gbɛ̀wɛɛ kũ à kú Iti buri Ɛflↄnu bura gũn. 30 Gbɛ̀wɛɛ pì kú Makpɛlamɛ, Mamare ifãboki kpa Kanaanↄ bùsun, bura kũ Ibrahĩ lù Iti buri Ɛflↄnua gɛ̀vĩki ũ. 31 Gwen ò Ibrahĩ kũ a nanↄ Sarao vĩ̀n. Gwen ò Isaaku kũ a nanↄ Rɛbɛkao vĩ̀n. Gwen ma Lea vĩ̀n. 32 Ò bura pì kũ a gbɛ̀wɛɛɛoo lù Itinↄamɛ. 33 Kũ Yakubu lɛ́ dìtɛ a nɛ́nↄnɛ à làka, à ɛ̀ra à wùtɛ, akũ à gà.

50

1 Yusufu kùsi a dea à ↄ́ↄ dↄ̀ a musu à lɛ́ pɛ̀pɛa. 2 Akũ à ò a zĩkɛri ɛzɛdenↄnɛ ò ɛzɛ kũ àdi tó gɛ̀ vãro máma a de gɛ̀ɛa. Akũ ò màma Isaraila gɛ̀ɛa 3 ari gↄrↄ bupla de àsun yagi kɛro yãi, zaakũ lɛn Misilanↄ dì kɛ lɛ, akũ ò a gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ gↄrↄ baaakↄ̃ akuri. 4 Kũ ò a gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ ò làka, Yusufu pì Firi'auna ↄndenↄnɛ: Á yã nna! Tó ma á pↄnna lè, à omɛnɛ Firi'aunanɛ à pi: 5 Kũ ma de tɛn ga, à tò ma la dànɛ à pì mà a vĩ mira kũ à kɛ̀kɛ a zĩda pↄ́ ũ Kanaanↄ bùsun. Ǹ ma gba zɛ́ mà gɛ́ mà a de vĩ sà, mani ɛra mà su. 6 Akũ Firi'auna pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ n de vĩ, zaakũ à tò n la dàarɛ.

7 Kũ Yusufu tɛn gɛ́ a de vĩ, Firi'auna ìbanↄ kũ a bɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ Misila bùsu gbãnadenↄ gɛ̀ɛ kãao ń pínki. 8 Yusufu bedenↄ kũ a vĩ̀ninↄ kũ a de bedenↄ gɛ̀ɛ kãao ń pínki dↄ. Ń nɛ́ fítinↄ kũ ń sãnↄ kũ ń blènↄ kũ ń zùnↄ mɛ́ ò gↄ̃̀ Gosɛ̃ bùsun ńtɛ̃nɛ. 9 Sↄ̃gonↄ kũ sↄ̃denↄ gɛ̀ɛ kãao dↄ. Gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ zɛnɛɛ pìnↄn dasi manamana. 10 Kũ ò kà Atada pↄ́wɛgbɛ̃kia Yoda bara, gwen ò wiki gbãna lɛ̀n ari, ò gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ manamana, akũ Yusufu a de wɛ̃nda kɛ̀ ari gↄrↄ suppla. 11 Kũ Kanaanↄ bùsudenↄ è lákũ òtɛn gɛ̀ kɛ nà Atada pↄ́wɛgbɛ̃kia, akũ ò pì: Misilanↄ gɛ̀kɛna zↄ̃kↄ̃n dí. Abire yãi ò tↄ́ kpà Yoda bara gu pìinɛ Abɛli Misila.

12 Lɛn Yakubu nɛ́nↄ kɛ̀ lɛ lákũ à òńnɛ nà. 13 Ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò gɛ̀ɛo Kanaanↄ bùsun, akũ ò a vĩ̀ Makpɛla bura gbɛ̀wɛɛ kũ Ibrahĩ lù Iti buri Ɛflↄnua mira ũ gũn Mamare ifãboki kpa. 14 Kũ Yusufu a de vĩ̀ à làka, à ɛ̀ra à tà Misila kũ a vĩ̀ninↄ kũ gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ zɛnɛ a de gɛ̀ vĩnↄ ń pínki.

Yusufu náanikpana a vĩ̀ninↄa

15 Kũ Yusufu vĩ̀ninↄ è ń de gà, akũ ò pì: Tó Yusufu ibɛrɛɛ sɛ̀ kũoo, akũ à ye à a vãni kũ o kɛ̀nɛ pínki fĩna bowɛrɛ sↄ̃ bi? 16 Akũ ò lɛ́gbãzã kɛ̀nɛ ò pì: De n de kpɛ́ à ga à pì 17 ò onnɛ ǹ ó taari kũ ó durunnao kɛ̃wá, zaakũ a vãnin o kɛ̀nnɛ. N yã nna! Ǹ ó taarinↄ kɛ̃wá. N de Luda zↄ̀blerinↄmɛ ó ũ. Kũ ò yã pìi ò Yusufunɛ, akũ à ↄ́ↄ dↄ̀. 18 Akũ a vĩ̀ninↄ sù a kĩnaa ò kùtɛ a arɛ ò pì: N zↄ̀nↄmɛ ó ũ. 19 Akũ Yusufu pìńnɛ: Àsun vĩna kɛro. Ludamɛ ma ũ yá? 20 Á ye à a vãni kɛmɛnɛ yã, akũ Luda lìtɛ a mana ũ, de à le à gbɛ̃nↄ sura ba dasi lán àtɛn kɛ nà tera. 21 Àsun vĩna kɛro. Mani á gwa kũ á nɛ́nↄ. Akũ à náani kpàḿma à ń laakarii kpàtɛ.

Yusufu ganaa

22 Yusufu kú Misila kũ a de bedenↄ ari à kà wɛ̃̀ basↄↄro akuri. 23 À wɛ́ sì Ɛflaimu sãkpɛnↄlɛ, akũ à wɛ́ sì Manase nɛ́ Maki nɛ́nↄlɛ dↄ. 24 Akũ Yusufu pì a gbɛ̃nↄnɛ: Ma ka gana. Luda mɛ́ ani su kpáái à bo kãáo bùsu dín à gɛ́ kãáo bùsu kũ à a lɛ́ sɛ̀ Ibrahĩnɛ kũ Isaakuo kũ Yakubuoo gũn. 25 Akũ Yusufu tò Isarailanↄ la dàarɛ à pì: Gↄrↄ kũ Luda ni su kpáái, à ma wánↄ sɛ́tɛ à boo gu dín. 26 Yusufu wɛ̃̀ basↄↄro akuriden à gà. Akũ ò ɛzɛ kũ àdi tó gɛ̀ vãro màma a gɛ̀ɛa ò dà àkpatii gũn Misila.

BONAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

23

24

31

32

33

34

40

BONAA

Musa takada plade

Musa kunna Misila 1:1-11:10

Luda bona kũ Isarailanↄ Misila 12:1-15:21

Isarailanↄ kurena gbárannan 15:22-18:27

Luda baka kunna kũ Isarailanↄo 19:1-20:26, 23:1-24:18

Bizakuta yã 31:1-18

Isarailanↄ Luda bàka kunna kũńwo yãgboronaa 32:1-34:35

Bizakutadↄnaa 40:1-38

1

Waridↄna Isarailanↄa Misila

1 Isaraila nɛ́ kũ ò tà Misila kũ ń de Yakubuo, baadi kũ a bɛ gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: 2 Rubɛni, Simɛↄ, Levi, Yuda, 3 Isaka, Zɛbuluni, Biliaminu, 4 Dã, Nafatali, Gada kũ Asao. 5 Yakubu buri pìnↄ ń pínki gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurimɛ. Yusufu sↄ̃ a gĩnakɛ à kú Misila kↄ̀. 6 Akũ Yusufu gà kũ a vĩ̀ninↄ kũ gbɛ̃ kũ ò kun a gↄrↄanↄ ń pínki. 7 Isarailanↄ nɛ́ ì ò kɛ̀ dasi ò kàra ò dasi kũ̀ manamana, ò dà bùsuu pìla pínki.

8 Kína dufu kũ à Yusufu dↄ̃ro kpata blè Misila, 9 akũ à pì a gbɛ̃nↄnɛ: À Isarailanↄ gwa, ò dasi kũ̀ ò dàóla. 10 Ò gɛ́ ò ↄ̃ndↄ̃ kɛńnɛ de òsun kararo yãi. Tó zĩ̀i fùtɛ, ò na ó ibɛrɛnↄa ò zĩ̀ ká kũoo ò bↄtɛ ó bùsun.

11 Akũ ò gbɛ̃nↄ dìtɛńnɛ ń dikirinↄ ũ ò wɛ́ tãḿma kũ zĩ gbãna kɛnaao. Lɛmɛ ò Pitomu kũ Ramɛsɛo kàtɛ Firi'aunanɛ a pↄ́blekatɛkianↄ ũ lɛ. 12 Ama lán òtɛn wari dↄḿma nà, lɛmɛ òdigↄ̃ kara lɛ òtɛn dagula, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ Misilanↄgu ń yã musu. 13 Akũ ò ń dá zↄ̀zĩ pãsĩn 14 ò ń pↄ yàka ò ɛ̃ zĩ gbãna dàńnɛ kũ kúnkubonaao kũ bura zĩ sĩnda pínkio. Ò zĩ pìnↄ dàńnɛ pínki pãsĩpãsĩ.

15 Akũ Misilanↄ kína Eberu nɛ́sɛtɛrinↄ sìsi, a do tↄ́n Sifira, a do Pua. 16 À pìńnɛ: Tó áni nɛ́ i Eberu nↄgbɛ̃nↄnɛ tera sa, tó gↄ̃gbɛ̃mɛ, à a dɛ. Tó nↄgbɛ̃mɛ sↄ̃, à a tó. 17 Nↄgbɛ̃ pìnↄn Luda vĩna vĩ, odi yã kũ à òńnɛ kɛro, òtɛn nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tó. 18 Akũ kína pì ń sísi à ń lá à pì: À kɛ̀ dera a kɛ̀ lɛ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tòo? 19 Ò wèa ò pì: Eberu nↄgbɛ̃nↄ de lán Misila nↄgbɛ̃nↄ bàro, ò wãna òdi nɛ́ i ari ògↄ̃ ká. 20 Lɛmɛ Isarailanↄ tɛn kara lɛ òtɛn dasi kũ. Akũ Luda yã mana kɛ̀ nɛ́sɛtɛrii pìnↄnɛ 21 à ń gbá nɛ́nↄ, kũ ò a vĩna vĩ yãi. 22 Akũ Firi'auna yã dìtɛ a gbɛ̃nↄnɛ ń pínki à pì: À Eberu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ń ínↄ ká Nili ín ń pínki, ama à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ tó.

2

Musa inaa

1 Levi buri gↄ̃gbɛ̃ Levi buri nↄgbɛ̃ sɛ̀. 2 Nↄ pìi nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. Kũ à è nɛ́ pì mana, akũ à a ùtɛ mↄ aakↄ̃. 3 Kũ adi fↄ̃ à a ùtɛ doro, à kepu tãnko sɛ̀ à ↄ̀daa lɛ̀a de í sún gɛ̃ a gũnlo yãi. Akũ à nɛ́ pìi dàn à gɛ̀ɛ à dìtɛ Nili í lɛ́a kanda gũn. 4 Nɛ́ pì dãre zɛ zã̀ dire, àtɛn gwa yã kũ ani a le.

5 Akũ Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ gɛ̀ɛ zú o swai, a gbɛ̃nↄ tɛn kure swa pì lɛ́a. À tãnko è ditɛna kandan, akũ à a zↄ̀nↄkpare zĩ̀ à gɛ̀ɛ à a sɛ̀. 6 Kũ à wɛ̃̀, à è nɛ́ mɛ́ à dan, àtɛn ↄ́ↄ dↄ. À kɛ̀nɛ wɛ̃nda à pì: Eberu nɛ́gↄ̃gbɛ̃mɛ. 7 Akũ nɛ́ pì dãre sù à pì Firi'auna nɛ́ pìinɛ: Ń ye mà gɛ́ mà Eberu nↄgbɛ̃ sísinnɛ àgↄ̃ yↄ̃ kpánnɛ nɛ́ pìian yá? 8 À wèa à pì: Ǹ gɛ́! Akũ nɛ́nↄgbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à nɛ́ pì da sìsi. 9 Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Ǹ nɛ́ pì sɛ́ ǹ tá kãao ǹgↄ̃ a gwamɛnɛ, manigↄ̃ fĩna bonnɛ. Akũ à nɛ́ pìi sɛ̀ à tà kãao, àtɛni a gwa. 10 Kũ nɛ́ pì zↄ̃kↄ̃ kũ̀, à a sɛ̀ à gɛ̀ɛ kãao Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ pìinɛ, akũ à a sì a nɛ́ ũ. À tↄ́ kpànɛ Musa, zaakũ à pì, a a bò í gũmmɛ.

Musa bàa lɛ́ à tana Midiã bùsun

11 Zĩkea kũ Musa zↄ̃kↄ̃ kũ̀, à gɛ̀ɛ a buri Eberunↄ gwa, akũ à zĩ gbãna kũ òtɛn kɛ è. À è Misila gbɛ̃ tɛni a buri dake gbɛ̃. 12 Kũ à gu gwàgwa, adi gbɛ̃ke ero, akũ à Misila gbɛ̃ pìi dɛ̀ à a ùtɛ bùsu'atɛ̃n.

13 Kũ gu dↄ̀, à bò à Eberunↄ è gbɛ̃nↄn pla, òtɛn fìti kɛ. Akũ à gbɛ̃ kũ a yã nnaro là à pì: Bↄ́yãi ntɛni n gbɛ̃ndo gbɛ̃ɛ? 14 À wèa à pì: Dí mɛ́ à n ditɛ kína yãgↄ̃gↄ̃ri ũwɛrɛɛ? Ń ye ǹ ma dɛ lákũ n Misila gbɛ̃ dɛ̀ nàn yá? Akũ vĩna Musa kũ̀ à pì: Ò yã kũ ma kɛ̀ɛ dↄ̃̀ fá!

15 Kũ Firi'auna yã pìi mà, àtɛn wɛtɛ à Musa dɛ, akũ à bàa lɛ̀nɛ à tà Midiã bùsun, akũ à vùtɛ lↄ̀gↄↄ sarɛ gwe. 16 Midiã sa'ori kun à nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn suppla, akũ ò sù ò í tↄ̀ ò kà pↄ́kãdenↄ gó ímikin ń de pↄ́kãdenↄnɛ. 17 Kũ sãdãri kenↄ sù òtɛn pɛ́ḿma, akũ Musa fùtɛ à yã sì kũńwo, akũ à í kpàńnɛ ń pↄ́kãdenↄa. 18 Kũ ò tà ń de Ruɛli kĩnaa, à ń lá à pì: À kɛ̀ dera a su káaku lɛ gbãraa? 19 Ò wèa ò pì: Misila gↄ̃gbɛ̃ ke mɛ́ à ó sí sãdãrinↄa. Àkũ mɛ́ se à í tↄ̀ à kpàwɛrɛ ó pↄ́kãdenↄa. 20 Akũ à ń lá à pì: Ade pì kú máa? Bↄ́ yã mɛ́ à tò a gↄ̃gbɛ̃ pìi tò gwee? À a sísi à su à pↄ́ ble kũoo. 21 Musa sù, akũ à wè à vùtɛ kũ gↄ̃gbɛ̃ pìio, akũ gↄ̃gbɛ̃ pì a nɛ́nↄgbɛ̃ Zipora kpàa nↄ ũ. 22 Akũ Zipora nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ Musa tↄ́ kpànɛ Gɛsↄmu, à pì: Buri zĩ̀tↄↄn ma ũ gbɛ̃ pãndenↄ bùsun la.

23 Kũ à gìi kɛ̀, akũ Misilanↄ kína gà. Isarailanↄ tɛni nda zↄ̀zĩ kũ òtɛn kɛ yãi, òtɛn wiki lɛ́, akũ ń wiki pìi kà Luda kĩnaa. 24 À ń ndanaa mà, a bàka kũ à kú kũ Ibrahĩo kũ Isaakuo kũ Yakubuo dí sãaguro. 25 Luda Isarailanↄ gwà, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda.

3

Luda Musa sisinaa

1 Musa tɛni a anzure Midiã bùsu sa'ori pↄ́kãdenↄ dã à vĩ̀ gbárannala ari à kà kpi kũ òdi pi Orɛbu kĩnaa. 2 Akũ Dikiri Malaikaa bò à sùa tɛ́vuraa gũn tariankpãn. Musa tariankpã pìi gwà à è tɛ́ kúa, ama àtɛn tɛ́ kũro. 3 Akũ à pì: Mani gɛ́ mà daboyã pì gwa de mà dↄ̃ pↄ́ kũ à tò tariankpã pì tɛn tɛ́ kũro. 4 Kũ Dikiri è à sù gwa, akũ à lɛ́ zùi zaa tariankpã pìi gũn à pì: Musa! Musa! Akũ à wèa à pì: Makũ di! 5 Luda pìnɛ: Ǹsun nairo. Ǹ n kyate bobo, zaakũ gu kũ ń zɛn kun adonamɛ. 6 Akũ à pì: Makũmɛ n dizinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ. Akũ Musa pↄ́ kù a wɛ́a, kũ à wɛ́ kɛna pla kũ Ludao vĩna vĩ yãi. 7 Akũ Dikiri pì: Ma yã'ũmmana kũ ma gbɛ̃nↄ tɛn kɛ Misila è, ma wiki kũ ń wɛ́tãmmarinↄ tò òtɛn lɛ́ mà. Má ń wãwãkɛnaa dↄ̃̀. 8 Ma kipa mà ń sí Misilanↄa mà ń bↄtɛ bùsuu pìn mà gɛ́ kũńwo bùsu mana yàasan, gu kũ vĩ kũ zↄ́'io din, bùsu kũ Kanaanↄn kun kũ Itinↄ kũ Amↄrinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo. 9 Isarailanↄ wikilɛna kà ma kĩnaa tera sà, ma wari kũ Misilanↄ tɛn dↄḿma è. 10 Ǹ gɛ́ tera sà, ma n zĩ Firi'aunaamɛ de ǹ ma gbɛ̃ Isarailanↄ bↄtɛ Misila. 11 Akũ Musa pì Ludanɛ: Dín ma ũ kũ mani gɛ́ Firi'auna kĩnaa mà Isarailanↄ bↄtɛ Misilai? 12 Luda pìnɛ: Manigↄ̃ kú kũnwo. Zĩna kũ ma n zĩ sèedaan dí. Tó n ń bↄ́tɛ Misila, áni donyĩ kɛmɛnɛ kpi dí pↄtɛa.

13 Akũ Musa pì Ludanɛ: Tó ma gɛ ma ò Isarailanↄnɛ ma pì, ń dizinↄ Luda mɛ́ à ma zĩḿma, tó ò ma la n tↄ́i sↄ̃ bi? Mani pińnɛ deramɛɛ? 14 Luda wèa à pì: Makũmɛ gbɛ̃ kũ má de a ũ ũ. Ǹ ońnɛ makũ mɛ́ ma n zĩḿma. 15 Luda pìnɛ dↄ: Ǹ o Isarailanↄnɛ makũ Dikiri ń dizinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda mɛ́ à n zĩḿma. Ma tↄ́n gwe gↄrↄ sĩnda pínki. Àgↄ̃ ma sísi lɛ ari á buria. 16 Ǹ gɛ́ ǹ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kakara ǹ ońnɛ makũ Dikiri ń dizinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda mɛ́ à bò à sùmma. Ǹ ońnɛ matɛni ń e ma yã kũ òtɛn kɛńnɛ Misila è. 17 Mani ń bↄtɛ Misila gu kũ òtɛn wɛ́ tãḿma pìn, mani gɛ́ kũńwo bùsu kũ Kanaanↄn kun kũ Itinↄ kũ Amↄrinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo, gu kũ vĩ kũ zↄ́'io din. 18 Oni n yã ma. Mↄkↄ̃n kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ à gɛ́ à Misila kína le à onɛ makũ Dikiri Eberunↄ Luda ma bo ma suáwa, ma pì à á gba zɛ́ à gɛ́ gↄrↄ aakↄ̃ kɛ gbárannan de à sa o makũ Dikiri á Ludaa. 19 Má dↄ̃ kũ Misila kína ni we à gɛ́ro, tó adi kɛ ma a dà tilasiro. 20 Mani ↄ tↄ̃ Misilanↄa, mani daboyãnↄ kɛ mà wɛ́ tãoḿma, gbasa à á gbarɛ. 21 Mani tó Misilanↄ á wɛ́ gwa, de tó átɛn tá, áni tá ↄkoriro. 22 Á nↄgbɛ̃ sĩnda pínki andurufu ke wura nↄmanablebↄnↄ kũ pↄ́kasanↄ gbɛka a Misila nↄgbɛ̃ dakea kũ ń nↄgbɛ̃ kũ ò kú a bɛanↄ, à da á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ kũ á nɛ́nↄgbɛ̃nↄ. Lɛn áni Misilanↄ pↄ́nↄ síḿma lɛ manamana.

4

Luda Musa gbana daboyãkɛna zɛ́

1 Musa wèa à pì: Tó odi ma náani kɛro, akũ odi ma yã maro, tó ò pì mↄkↄ̃n mɛ́ n bo n sumaro sↄ̃ bi? 2 Akũ Dikiri a là à pì: Bↄ́n ń kũna gwee? À wèa à pì: Gòomɛ. 3 Dikiri pìnɛ: Ǹ gòo pì pãtɛ zĩtɛ. Kũ à pã̀tɛ, akũ à lì mlɛ̃̀ ũ, akũ Musa a zĩda gà gwe. 4 Dikiri pìnɛ: Ǹ ↄ bo ǹ a kũ a vlãa. Kũ à kũ̀, akũ à ɛ̀ra à lì gò ũ a ↄĩ. 5 Dikiri pìnɛ: Lɛn ĩni kɛ lɛ, de ò sí kũ makũ Dikiri ń dizinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda mɛ́ à bò à sùmma.

6 Dikiri ɛ̀ra à pìnɛ dↄ: Ǹ n ↄ sↄtↄ n utan. Akũ à sↄ̀tↄn. Kũ à bò, à è a ↄ lì kusu ũ, à kɛ̀ púu lán buu bà. 7 Dikiri pìnɛ: Ǹ ɛra ǹ n ↄ sↄtↄ n utan. À ɛ̀ra à sↄ̀tↄn. Kũ à bò, à è à kɛ̀ a gbɛ̀n. 8 Dikiri pìnɛ: Tó odi n náani kɛ ò sèeda káaku sìro, ò kpɛkpɛ pↄ́ sí. 9 Tó odi sèeda pla pìnↄ sí ò n yã mà sↄ̃ro, ǹ Nili í tↄ́ ǹ kↄ́tɛ zĩtɛ, ani li aru ũ.

10 Akũ Musa pìnɛ: N yã nna Dikiri! Zaa zĩ yã'onaa araga kũmaoro. Bee zaa gↄrↄ kũ n yã òmɛnɛ, ma lɛ́ tìkisimɛ. 11 Akũ Dikiri pìnɛ: Dí mɛ́ à lɛ́ dↄ̀ bisãsirinɛɛ? Dí mɛ́ àdi a nɛ́nɛ natɛ ke àdi a sãto kũu? Dí mɛ́ àdi tó à gu e ke àdi a vĩ̀na kũu? Makũ Dikiri, makũroo? 12 Ǹ gɛ́! Mani kpányĩ kũ yã'onaao, mani yã kũ ĩni o dannɛ. 13 Akũ à pì: N yã nna Dikiri! N yã nna! Ǹ gbɛ̃ pãnde zĩ. 14 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ kũ Musao à pì: N vĩ̀ni Haruna Levi buri kunloo? Má dↄ̃ kũ yã'ona zĩ'ũ kãaoro. Àtɛn su danlɛ. Tó á wɛ́ kɛ̀ pla, a pↄ ni kɛ nna. 15 Ǹ yã o kãao ǹ yã kũ ani o danɛ. Makũ, manigↄ̃ kpái kũ yã'onaao, manigↄ̃ yã kũ áni kɛ daárɛ. 16 Ani yã o gbɛ̃nↄnɛ n gɛ̃nɛ ũ, anigↄ̃ de n lɛ́gbɛkpari ũ, ĩnigↄ̃ denɛ lán Luda bà. 17 Ǹ gò dí sɛ́ ǹgↄ̃ kũna ǹ sèedanↄ kɛo.

Musa ɛrana Misila

18 Musa tà a anzure Yɛtoro kĩnaa à pìnɛ: Ǹ ma gba zɛ́ mà tá ma gbɛ̃nↄ kĩnaa Misila, mà e tó ò kpɛ́ kú kũ wɛ̃̀ndiio ari tera. Yɛtoro pìnɛ: Ǹ kipa aafia. 19 À sù à lè Dikiri ò Musanɛ Midiã bùsun à pì: Ǹ futɛ ǹ tá Misila, zaakũ gbɛ̃ kũ òtɛni n wɛtɛ ò n dɛ yãnↄ gàga ń pínki. 20 Akũ Musa a nanↄ sɛ̀ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ à ń dí zaakia, à ɛ̀ra àtɛn tá Misila à Luda gòo pì kũna. 21 Akũ Dikiri pìnɛ: Tó n ka Misila, ǹ daboyã kũ ma a gbãna kpàmmanↄ kɛ Firi'auna arɛ pínki. Ama mani a kùgbãna kũ, ani gí gbɛ̃nↄ gbarɛi. 22 Ǹ onɛ makũ Dikiri ma pì, Isaraila burimɛ ma daudu ũ, 23 akũ ma pìnɛ à ma daudu gbarɛ à gɛ́ donyĩ kɛmɛnɛ. Lákũ à gì a gbarɛi nà, mani a daudu dɛ sà.

24 Zɛ́ gũn Musa tɛn i gukea, akũ Dikiri a lè gwe à ye à a dɛ. 25 Akũ Zipora gbɛ̀ fɛ̃nɛ sɛ̀ à a nɛ́ tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀o à a gyↄfↄrↄ nà Musa gbáa à pì: Yãpuramɛ, ń demɛnɛ gↄ̃ arude ũ. 26 Tↄ̃̀zↄ̃na bire yãin à pìnɛ gↄ̃ arude. Akũ Dikiri Musa tò.

27 Dikiri pì Harunanɛ: Ǹ gɛ́ da Musalɛ gbárannan. Akũ à gɛ̀ɛ à a lè Luda kpi kĩnaa, à lɛ́ pɛ̀a. 28 Musa yã kũ Dikiri a zĩ à o bàba Harunanɛ kũ sèeda kũ à pìnɛ à kɛnↄ. 29 Akũ Musa kũ Harunao tà Misila ò Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kàkara. 30 Haruna yã kũ Dikiri ò Musanɛ bàbańnɛ ń pínki, akũ Musa daboyã pìnↄ kɛ̀ Isarailanↄ wára. 31 Ò yã pìi sì. Kũ ò mà Dikiri mɛ́ à sù ń gwa à ń yã'ũmmanaa è, akũ ò kùtɛ ò donyĩ kɛ̀nɛ.

5

Musa kũ Harunao gɛna Firi'auna arɛ

1 Abire gbɛra Musa kũ Harunao gɛ̀ɛ ò Firi'auna lè ò pìnɛ: Yã kũ Dikiri Isarailanↄ Luda òon dí. À pì ǹ a gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ dikpɛ kɛarɛ gbárannan. 2 Firi'auna wèḿma à pì: Dímɛ Dikiri ũ kũ mà a yã ma mà Isarailanↄ gbarɛɛ? Má Dikiri dↄ̃ro. Mani Isarailanↄ gbarɛro. 3 Akũ ò pìnɛ: Eberunↄ Luda bò à sùwá. Ǹ ó gba zɛ́ ò gɛ́ ò gↄrↄ aakↄ̃ kɛ gbárannan ò sa o Dikiri ó Luda pìia, de àsun gyã káwáiro kesↄ̃ zĩ̀i. 4 Akũ Misila kína pìi pì Musanɛ kũ Harunao: À kɛ̀ dera a tò gbɛ̃nↄ laakari tɛn go ń zĩaa? À ɛra á zĩa. 5 Akũ à ɛ̀ra à pì: Kũ gbɛ̃nↄ dasi kũ̀ sà, akũ á ye ò kámma bo kũ ń zĩo yá?

6 Zĩ birea Firi'auna yã dìtɛ Isaraila wɛ́tãmmarinↄnɛ kũ ń don'arɛdenↄ à pì: 7 Àsun sɛ̃̀buru kpáḿma ò kúnku kɛo lákũ adì kɛ nà yã doro. Ò gɛ́ ò ń pↄ́ kɛ̃ ń zĩda. 8 Ama ò kúnku kɛ lákũ òdi kɛ nà yã lɛ́n. Àsun lagońnɛro, zaakũ ma'ãdenↄmɛ. A yã mɛ́ à tò ń wiki dìgↄ̃ dↄ, òtɛn pi ò ye ò gɛ́ sa o ń Ludaamɛ. 9 À zĩ karańnɛ de òsun ĩampaki le ò laakari kpá ɛ́kɛyãnↄa doro.

10 Akũ ń wɛ́tãmmarii pìnↄ kũ ń don'arɛdenↄ sù ò pìńnɛ: Firi'auna pì òsun sɛ̃̀buru kpááwa doro. 11 À gɛ́ à wɛtɛ á zĩda gu kũ áni len. Bee kũ abireo óni zĩ lagoárɛro, bee fíti. 12 Akũ ò fã̀kↄ̃a ò gɛ̀ɛ Misila gu sĩnda pínki sɛ̃̀ kɛ̃ sɛ̃̀buru ũ. 13 Ń wɛ́tãmmarii pìnↄ dìgↄ̃ nakaraḿma lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà, de ò ń zĩ láka lákũ òdi láka nà gↄrↄ kũ òdi sɛ̃̀buru kpáḿma. 14 Ò gbɛ̃naa kɛ̀ Isaraila don'arɛde kũ ń wɛ́tãmmarinↄ dìtɛnↄnɛ ò pìńnɛ: À kɛ̀ dera ádi kúnku kɛ gbãra ke gĩa à kà lákũ ò a lɛ́ dìtɛárɛ nà yãroo? 15 Akũ Isaraila don'arɛdenↄ gɛ̀ɛ ò wiki lɛ̀ Firi'aunaa ò pì: À kɛ̀ dera ntɛn kɛ ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄnɛ lɛɛ? 16 Òtɛni sɛ̃̀buru kpáwá doro, akũ òtɛn pi ò kúnku kɛ. Òtɛni ó gbɛ̃, ama n gbɛ̃nↄ mɛ́ ò taari vĩ. 17 Akũ à pì: Ma'ãdenↄn á ũ. Lɛn á de lɛ! A yã mɛ́ à tò adìgↄ̃ pi áni gɛ́ sa o Dikiria. 18 À gɛ́ zĩ kɛ. Oni sɛ̃̀buru kpááwa doro, bee kũ abireo áni kúnku kɛ lákũ ò dàárɛ nà lɛ́a.

19 Kũ ò ò Isaraila don'arɛdenↄnɛ òsun gↄrↄ do kúnkubona lagoro, ò dↄ̃̀ kũ ò yã è sà. 20 Kũ ò bò Firi'auna kĩnaa, ò dàkarɛ kũ Musao kũ Harunao, òtɛni ń dã, 21 akũ ò pìńnɛ: Dikiri á yã gwa à yãkpatɛ kɛ kãáo, zaakũ a tò Firi'auna kũ a gbɛ̃nↄn ye ó kãiro. A ó dɛna zɛ́ kpàḿman gwe. 22 Akũ Musa ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à pì Dikirinɛ: Dikiri, bↄ́yãi n wari dↄ̀ gbɛ̃ pìnↄaa? Abire yãin n ma zĩ yá? 23 Zaa gↄrↄ kũ ma gɛ ma yã ò Firi'aunanɛ kũ n tↄ́o, akũ àtɛn wari dↄ n gbɛ̃nↄa, akũ ńdi ń bo sↄ̃ro bi!

6

Dikiri lɛ́sɛna Musanɛ Isarailanↄ surabana yã musu

1 Akũ Dikiri pìnɛ: Ĩni yã kũ mani kɛ Firi'aunanɛ e tera. Ani ń gbarɛ ma gbãna zↄ̃kↄ̃ yãi. Ani pɛ́ḿma a bùsun ma gbãna zↄ̃kↄ̃ yãi. 2 Akũ Luda ɛ̀ra à yã ò Musanɛ à pì: Makũmɛ Dikiri ũ, 3 ma bo ma su Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuooa Luda Gbãnasĩndapinkide ũ, ama odi ma dↄ̃ ma tↄ́ Dikiriaro. 4 Ma bàka kú kũńwo, ma pì mani Kanaanↄ bùsu kũ ò kú a gũn buri zĩ̀tↄ ũ kpáḿma. 5 Ma Isarailanↄ ndanaa mà ń zↄ̀blena Misilanↄnɛ yãi, akũ ma bàka kũ à kú kũńwoo pì yã dí sãmaguro. 6 A yã mɛ́ à tò ǹ o Isarailanↄnɛ makũmɛ Dikiri ũ. Mani á bo zĩ gbãna kũ Misilanↄ dàárɛ gũn, mani á bo zↄ̀blen. Mani yãkpatɛ kɛ kũńwo mani a bo kũ ma gã̀sã gbãnao. 7 Mani á sɛ́ ma gbɛ̃nↄ ũ màgↄ̃ de á Luda ũ, ánigↄ̃ dↄ̃ kũ makũmɛ Dikiri á Luda kũ à á bó Misila zĩ gbãna gũn ũ. 8 Mani gɛ́ kãáo bùsu kũ ma a la dà Ibrahĩnɛ kũ Isaakuo kũ Yakubuo gũn. Mani á gba àgↄ̃ vĩ. Makũmɛ Dikiri ũ.

9 Musa yã pìi ò Isarailanↄnɛ, ama odi a yã maro kũ zↄ̀zĩ pãsĩ ń mɛ̀ɛ yↄ̀ yãi. 10 Akũ Dikiri ò Musanɛ à pì: 11 Ǹ gɛ́ ǹ o Misilanↄ kína Firi'aunanɛ à Isarailanↄ gbarɛ ò bↄtɛ a bùsun. 12 Akũ Musa wè Dikiria à pì: Lákũ Isarailanↄ dì ma yã maro nà, makũ kũ ma lɛ́ tìkisi, deran Firi'auna ni ma yã ma sↄ̃ↄ?

Musa kũ Harunao buri bozirɛ

13 Dikiri yã ò Musanɛ kũ Harunao Isarailanↄ yã musu kũ Misila kínao, à òńnɛ ò bↄtɛ kũ Isarailanↄ Misila. 14 Ń buri ↄmbede káakunↄ tↄ́n dí. Isaraila daudu Rubɛni nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Anↄku, Palu, Ɛzɛrↄnu, Kaami. Rubɛni burinↄn gwe danɛdanɛ. 15 Simɛↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí: Yemuɛli, Yami, Oada, Yakĩ, Zoa kũ Kanaa nↄgbɛ̃ nɛ́ Soluo. Simɛↄ burinↄn gwe danɛdanɛ. 16 Levi nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí ń burinↄa: Gɛsↄmu, Koa, Mɛrari. Levi kɛ̀ wɛ̃̀ basuddo akuri awɛɛsupplamɛ. 17 Gɛsↄmu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn dí ń burinↄa danɛdanɛ: Libini kũ Simɛio. 18 Koa nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ́n dí: Amlamu, Iza, Ɛblↄnu, Uziɛli. Koa kɛ̀ wɛ̃̀ basuddo akuri awɛɛ'aakↄ̃mɛ. 19 Mɛrari nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Mali kũ Musio ũ. Levi burinↄn gwe danɛdanɛ.

20 Amlamu a dasɛ̃ Yↄkɛbɛdi sɛ̀ nↄ ũ, akũ à Haruna kũ Musao ì kãao. Amlamu kɛ̀ wɛ̃̀ basuddo akuri awɛɛsupplamɛ. 21 Iza nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Kora kũ Nɛfɛgio kũ Zikirio ũ. 22 Uziɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Misaili kũ Ɛlɛzafão kũ Sitirio ũ. 23 Haruna Aminadabu nɛ́ Ɛlisɛba, Nasↄ̃ dãre sɛ̀ nↄ ũ, akũ à Nadabu kũ Abiuo kũ Ɛlɛazao kũ Itamao ì kãao. 24 Kora nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn Asi kũ Ɛlɛkanao kũ Abiasafao ũ. Kora burinↄn gwe danɛdanɛ. 25 Haruna nɛ́ Ɛlɛaza Putiɛli nɛ́nↄgbɛ̃nↄ doke sɛ̀ nↄ ũ, akũ à Finɛasi ì kãao. Levi buri ↄmbede káakunↄn gwe danɛdanɛ.

26 Haruna kũ Musa kũ Dikiri òńnɛ ò Isarailanↄ bↄtɛ Misila gã̀ kũ gã̀aon gwe. 27 Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ ò yã ò Misilanↄ kína Firi'aunanɛ de ò Isarailanↄ bↄtɛ Misila. 28 Kũ Dikiri yã ò Musanɛ Misila, 29 à pì akãamɛ Dikiri ũ, yã kũ átɛn onɛn à o Firi'aunanɛ pínki. 30 Akũ Musa pìnɛ a lɛ́ tìkisi, deran Firi'auna ni a yã maa?

7

Kisira mɛ̀n kuri zĩna Misilaa

1 Akũ Dikirii pì Musanɛ: Ǹ gwa! Ma n kɛ lán ma bà Firi'aunanɛ, akũsↄ̃ n vĩ̀ni Haruna de n lɛ́gbɛkpari ũ. 2 Ǹ yã kũ ma ònnɛ pínki o n vĩ̀ni Harunanɛ, ani o Firi'aunanɛ à Isarailanↄ gbarɛ ò bↄtɛ a bùsun. 3 Bee kũ abireo mani a kù kɛ gbãna. Mani sèedanↄ kũ daboyãnↄ kɛ Misila dasi, 4 ama Firi'auna ni á yã maro. Mani ↄ tↄ̃ Misilaa mà yãkpatɛ kɛ kũńwo pãsĩpãsĩ, mani bo kũ ma zĩ̀kari Isarailanↄ gã̀ kũ gã̀ao. 5 Tó ma bo kũ ma gbãnao Misilaa, mani Isarailanↄ bↄtɛn, Misilanↄ ni dↄ̃ sà kũ makũmɛ Dikiri ũ. 6 Akũ Musa kũ Harunao kɛ̀ lákũ Dikiri òńnɛ nà. 7 Gↄrↄ kũ ò yã ò Firi'aunanɛ, Musa kun wɛ̃̀ basiikↄ̃, Haruna sↄ̃ wɛ̃̀ basiikↄ̃ awɛɛ'aakↄ̃.

8 Akũ Dikiri pì Musanɛ kũ Harunao: 9 Tó Firi'auna daboyã gbɛ̀kamma, ǹ o Harunanɛ à a gò sɛ́ à pãtɛ a arɛ, ani li mlɛ̃̀ ũ. 10 Kũ Musa kũ Harunao gɛ̀ɛ Firi'auna kĩnaa, ò kɛ̀ lákũ Dikiri òńnɛ nà. Haruna a gòo sɛ̀ à pã̀tɛ Firi'auna kũ a ìbanↄ arɛ, akũ à lì mlɛ̃̀ ũ. 11 Akũ Firi'auna Misila wɛ́zɛ̃rinↄ kũ ɛzɛdenↄ sìsi, akũ ò daboyã dokↄ̃nↄ pìnↄ kɛ̀ se ń ɛzɛdekɛ gũn. 12 Kũ ń baadi a gòo pã̀tɛ, akũ ń gòo pìnↄ lì mlɛ̃̀nↄ ũ, akũ Haruna gò ń pↄ́nↄ mↄ̀mↄ. 13 Firi'auna sã gbãnamɛ, adi ń yã maro lákũ Dikiri ò nà.

Ínↄ linaa aru ũ

14 Dikiri pì Musanɛ: Firi'auna kù gbãna à gì gbɛ̃nↄ gbarɛi. 15 Ǹ gɛ́ ǹ a le zia kↄnkↄ gↄrↄ kũ àtɛn gɛ́ swai. Ǹgↄ̃ a dã Nili sarɛ gwe. Ǹgↄ̃ n gò kũ à lì mlɛ̃̀ ũ pì kũna. 16 Ǹ pinɛ makũ Dikiri Eberunↄ Luda ma n zĩa, n ònɛ à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛmɛnɛ gbárannan, ama ari tera à gìmai. 17 Makũ Dikiri ma pì, yã kũ ani tó àgↄ̃ dↄ̃ kũ makũmɛ Dikiri ũn dí. Tó n Nili í lɛ̀ kũ gò kũ ń kũnaao, ani li aru ũ. 18 Kpↄ̀ kũ ò kú í pìi gũnnↄ ni gaga, Nili í ni gbĩ sↄ̃, Misilanↄ ni fu í pì minaa.

19 Akũ Dikiri ɛ̀ra à pì Musanɛ: Ǹ o Harunanɛ à a gò sɛ́ à dↄ Misila ínↄ la, ń swanↄ kũ ń swa'ↄnɛnↄ kũ ń ísɛ̃bokinↄ kũ ń íkakinↄ pínki ni gↄ̃ aru ũ. Aru nigↄ̃ dagula Misila, bee kũ kpɛ̃nɛnↄ kũ orozã gũnnↄ.

20 Akũ Musa kũ Harunao kɛ̀ lákũ Dikiri òńnɛ nà. Haruna a gòo pìi sɛ̀, à Nili í lɛ̀o Firi'auna kũ a ìbanↄ wára, akũ í pìi gↄ̃̀ aru ũ pínki. 21 Kpↄ̀ kũ ò kú a gũnnↄ gàga, akũ Nili í pì gbĩ sↄ̃̀, Misilanↄ fùa ò mi. Aru dàgula Misila. 22 Misila ɛzɛdenↄ kɛ̀ lɛ se ń ɛzɛdekɛ gũn, akũ Firi'auna kùgbãna kũ̀, adi ń yã maro lákũ Dikiri ò nà. 23 Firi'auna ɛ̀ra à tà a bɛa, adi yã pì da sero. 24 Misilanↄ bia yↄ̃̀yↄ̃ Nili bara de ò í mi, zaakũ odi fↄ̃ ò swada'i mìro. 25 À kun lɛ ari gↄrↄ supplamɛ Dikiri Nili lɛnaa gbɛra.

8

Blↄ̀nↄ dagulanaa

1 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Ǹ gɛ́ ǹ o Firi'aunanɛ, makũ Dikiri ma pì à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛmɛnɛ. 2 Tó à gì ń gbarɛi sↄ̃, mani tó blↄ̀nↄ da a bùsu gu sĩnda pínki la. 3 Blↄ̀nↄ ni Nili pa ari ò bikũ bara, ò gɛ̃ a ↄnn ari a kpɛ́n, ò didi a gádoa. Ò gɛ̃ a ìbanↄ ↄnnↄ gũn kũ a gbɛ̃nↄ ↄnnↄ. Ò ká a kĩninↄ kũ a gónↄ gũn. 4 Blↄ̀nↄ ni didia kũ a gbɛ̃nↄ kũ a ìbanↄ ń pínki.

5 Dikiri ɛ̀ra à pì Musanɛ: Ǹ o Harunanɛ à a gò sɛ́ à dↄ swanↄla kũ swa'ↄnɛnↄ kũ ísɛ̃bokinↄ, blↄ̀nↄ ni da Misila bùsula. 6 Kũ Haruna a gòo dↄ̀ Misila ínↄla, akũ blↄ̀nↄ bↄ̀tɛ ò dà bùsuu pìla. 7 Akũ ɛzɛde pìnↄ kɛ̀ lɛ se ń ɛzɛdekɛ gũn, ò tò blↄ̀nↄ dà Misilala.

8 Akũ Firi'auna Musa kũ Harunao sìsi à pì: À kútɛ kɛ Dikirinɛ à blↄ̀nↄ kɛ̃ma kũ ma gbɛ̃nↄ, mani á gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ sa oa. 9 Akũ Musa pì Firi'aunanɛ: Ǹ gↄrↄ ditɛmɛnɛ mà kútɛ kɛnnɛ Dikirinɛ kũ n ìbanↄ kũ n gbɛ̃nↄ, de à blↄ̀nↄ kɛ̃mma kũ n ↄnnↄ ògↄ̃ kú swai ado. 10 Firi'auna pì: Zia. Akũ Musa pì: Ani kɛ lákũ n ò nà, de ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ gbɛ̃ke de lán Dikiri ó Luda bàro. 11 Blↄ̀nↄ ni kɛ̃mma kũ n ↄnnↄ kũ n ìbanↄ kũ n gbɛ̃nↄ ògↄ̃ kú swai ado.

12 Kũ Musa kũ Harunao bò Firi'auna kĩnaa, Musa wɛ́ kɛ̀ Dikiria blↄ̀ kũ ò dà Firi'aunalanↄ yã musu. 13 Dikiri Musa wɛ́kɛ sì, akũ blↄ̀nↄ gàga kpɛ́nↄ gũn kũ ↄnnↄ kũ buranↄ. 14 Ò ń kákara, akũ bùsu gbĩ sↄ̃̀ pínki. 15 Kũ Firi'auna è à kɛ̀ sã̀na, a sã kpɛ́ gbãna, akũ à gì Musa kũ Harunao yã mai lákũ Dikiri ò nà.

Sàa dagulanaa

16 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ o Harunanɛ à a gò sɛ́ à zĩtɛ lɛ́o, bùsutiti ni li sàa ũ Misila gu sĩnda pínkia. 17 Akũ ò kɛ̀ lɛ. Haruna a gòo sɛ̀ à zĩtɛ lɛ̀o, akũ bùsutiti lì sàanↄ ũ, ò dà bisãsirinↄla kũ nↄ̀bↄnↄ. Misila bùsutiti lì sàanↄ ũ pínki. 18 Ɛzɛdenↄ yↄ̃̀ ò gwà se ń ɛzɛdekɛ gũn, akũ ò fùa. Sàanↄ dà bisãsirinↄla kũ nↄ̀bↄnↄ. 19 Akũ ɛzɛdenↄ pì Firi'aunanɛ: Luda ↄgbɛɛmɛ. Ama Firi'auna sã kpɛ́ gbãna, à gì ń yã mai lákũ Dikiri ò nà.

Ífĩninↄ dagulanaa

20 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ futɛ kↄnkↄkↄnkↄ ǹ gɛ́ ǹ Firi'auna le gↄrↄ kũ àtɛn gɛ́ swai, ǹ onɛ makũ Dikiri ma ò, à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛmɛnɛ. 21 Tó à gì ń gbarɛi, mani ífĩninↄ daala kũ a ìbanↄ kũ a gbɛ̃nↄ kũ a kpɛ́nↄ. Misila kpɛ́nↄ ni pa kũ ífĩninↄ, bee zĩtɛ oni daala. 22 Gↄrↄ birea mani Gosɛ̃ bùsu gu kũ ma gbɛ̃nↄn kun bo ado. Gwen ífĩninↄ ni dan gularo, de àgↄ̃ dↄ̃ kũ makũmɛ Dikiri ũ a bùsun. 23 Mani ma gbɛ̃nↄ dↄ̃kↄ̃nɛ kũ a gbɛ̃nↄ. Zian sèedaa pì ni kɛ.

24 Akũ Dikiri kɛ̀ lɛ. Ífĩninↄ kà Firi'auna ↄnn kũ a ìbanↄ ↄnnↄo. Misila yàka pínki ífĩninↄ yãi. 25 Akũ Firi'auna Musa kũ Harunao sìsi à pì: À gɛ́ sa o á Ludaa bùsun la. 26 Akũ Musa pìnɛ: Ani sí kɛ ò kɛ lɛro, zaakũ pↄ́ kũ óni sa o Dikiri ó Ludaa pì de Misilanↄnɛ tɛ̃̀ ũmɛ. Tó o sa ò kũ pↄ́ kũ à deńnɛ tɛ̃̀ ũo ń wára, oni ó pápa kũ gbɛ̀ɛo ò ó dɛdɛroo? 27 Óni táa o gbárannan gↄrↄ aakↄ̃mɛ, gbasa ò sa o Dikiri ó Ludaa lákũ à òwɛrɛ nà. 28 Akũ Firi'auna pì: Mani á gbarɛ à gɛ́ sa o Dikiri a Ludaa gbárannan, ama àsun gɛ́ zã̀ro. À kútɛ kɛnɛmɛnɛ. 29 Musa pìnɛ: Tó ma ta, mani kútɛ kɛnɛ, ani ífĩninↄ kɛ̃mma zia kũ n ìbanↄ kũ n gbɛ̃nↄ. Ama ǹsun manafiki kɛ doro. Ǹ tó gbɛ̃nↄ gɛ́ sa o Dikiria. 30 Kũ Musa bò Firi'auna kĩnaa, a kútɛ kɛ̀nɛ Dikirinɛ. 31 Dikiri a wɛ́kɛ sì, akũ ífĩninↄ kɛ̃̀ Firi'aunaa kũ a ìbanↄ kũ a gbɛ̃nↄ. Adi gↄ̃ gukearo, bee mɛ̀n do. 32 Ama Firi'auna sã kpɛ́ gbãna ari tera, à gì ń gbarɛi.

9

Pↄ́kãdenↄ gaganaa

1 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ gɛ́ ǹ Firi'auna le ǹ onɛ Dikiri Eberunↄ Luda pì, à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛmɛnɛ. 2 Tó à gì ń gbarɛi, tó à kpɛ́ ń kũna ari tera, 3 mani ↄ tↄ̃ a pↄ́kãdenↄa a buran. Mani gagagyã pãsĩ ká a sↄ̃nↄn kũ a zaakinↄ kũ a lakuminↄ kũ a zùnↄ kũ a sãnↄ kũ a blènↄ. 4 Mani Isaraila pↄ́kãdenↄ dↄ̃kↄ̃nɛ kũ Misilanↄ pↄ́nↄo. Isarailanↄ pↄ́kãdenↄ ke ni garo. 5 Makũ Dikiri ma a gↄrↄ dìtɛ. Zian mani abire kɛ bùsun la.

6 Kũ gu dↄ̀, akũ Dikiri kɛ̀ lɛ. Misilanↄ pↄ́kãdenↄ gàga pínki, ama Isarailanↄ pↄ́kãdenↄ ke dí garo. 7 Firi'auna yã kũ à kɛ̀ pìi gbɛ̀ka, à mà Isarailanↄ pↄ́kãdenↄ ke dí garo, ama a sã kpɛ́ gbãna, à gì gbɛ̃ pìnↄ gbarɛi.

Bↄ̀bũnu kana Misilanↄgu

8 Dikiri pì Musanɛ kũ Harunao: À tãmakpɛ túbu dã okũ dodo, Musa fã Firi'auna arɛ. 9 Ani da Misila bùsula pínki lán lukutɛ̃ bà, ani kɛ bisãsirinↄnɛ kũ nↄ̀bↄnↄ bↄ̀bũnu ũ gu sĩnda pínkia. 10 Akũ ò tãmakpɛ túbu sɛ̀tɛ ò gɛ̀ɛo Firi'auna kĩnaa. Kũ Musa túbu pìi fã̀ musu, akũ à kɛ̀ bisãsirinↄnɛ kũ nↄ̀bↄnↄ bↄ̀bũnu ũ. 11 Ɛzɛdenↄ dí fↄ̃ ò gɛ̀ɛ Musa kĩnaaro bↄ̀bũnu pìnↄ yãi, zaakũ à dàńla kũ Misilanↄ ń pínki. 12 Akũ Dikiri Firi'auna kùu kɛ̀ gbãna, lákũ à ò Musanɛ nà, akũ à gì ń yã mai.

Legũgbɛ manaa

13 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ futɛ kↄnkↄkↄnkↄ ǹ gɛ́ ǹ Firi'auna le, ǹ onɛ makũ Dikiri Eberunↄ Luda ma pì, à ma gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛmɛnɛ. 14 Tera sà mani yã pãsĩ pínki daala kũ a ìbanↄ kũ a gbɛ̃nↄ, de àgↄ̃ dↄ̃ kũ andunia gũn pínki gbɛ̃ke de lán ma bàro. 15 Zaakũ tó ma ↄ tↄ̃̀ḿma ma gagagyã kàńgu yã, de àkũ kũ a gbɛ̃nↄ làka andunia gũn. 16 Ma a kà kpatan de mà a gbãna mↄnɛ, ò ma tↄ́ kpá andunia gũn pínki. 17 Lákũ àtɛni a zĩda bi, à gì ma gbɛ̃nↄ gbarɛi ari tera, 18 zia mandara'i mani tó legũgbɛ pãsĩ ma manamana, legũgbɛ kũ a taka buri dí ma Misila zikiro zaa lákũ ò a kàtɛ nà ari kũ a gbãrao. 19 Ǹ onɛ à gbɛ̃nↄ zĩ ò a pↄ́kãdenↄ kũ pↄ́ kũ à vĩ buranↄ sɛ́tɛ ò káka kpɛ́n pínki. Bisãsirinↄ kũ pↄ́ kũ ò kú bàainↄ, tó òdi gɛ̃ kũńwo kpɛ́nlo, legũgbɛ ni maḿma oni gagamɛ.

20 Firi'auna ìba kenↄ vĩna kɛ̀ Dikiri yãnɛ, ò ń zĩkɛrinↄ kũ ń pↄ́kãdenↄ kàka kpɛ́n. 21 Ama gbɛ̃ kũ odi Dikiri yã daronↄ ń zĩkɛrinↄ kũ ń pↄ́kãdenↄ tò bàai. 22 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Ǹ ↄ sɛ́ musu, legũgbɛ ni ma bisãsirinↄ kũ pↄ́kãdenↄ kũ burapↄnↄa Misila bùsu gu sĩnda pínkia. 23 Kũ Musa a gòo dↄ̀ musu, Dikiri tò legũ tɛn pũtã, àtɛn ma kũ gbɛ̀ɛo, àtɛn pí, akũ sura tɛn kipa zĩtɛ. Dikiri legũgbɛ kà Misilanↄgu. 24 Legũgbɛ tɛn ma, legũ tɛn pí. Legũgbɛ pì pãsĩ. Zaa lákũ Misila bùsu kun nà, legũ dí taka buri dí ma zikiro. 25 Legũgbɛɛ pì pↄ́ kũ ò kú bàai Misila bùsu gũnnↄ ásaru kɛ̀ pínki, bisãsirinↄ kũ pↄ́kãdenↄ kũ burapↄnↄ pínki. À sɛ̃̀ntɛ línↄ ɛ̀'ɛ pínki. 26 Gosɛ̃ bùsu gu kũ Isarailanↄn kunn legũgbɛɛ pì dí kánlo ado.

27 Firi'auna Musa kũ Harunao sìsi à pìńnɛ: Tera sà ma durunna kɛ̀. Dikiri yã mɛ́ à nna, makũ kũ ma gbɛ̃nↄ taaridenↄn ó ũ. 28 À kútɛ kɛnɛ. Legũpũtãna kũ legũgbɛ díkĩnao mↄ̀ lɛ. Mani á gbarɛ sa, mani gíárɛ doro. 29 Musa pìnɛ: Tó ma bo wɛ̃tɛ kpɛ, mani ma ↄnↄ sɛ́ lei gɛna Dikiri kĩnaa, legũpũtãna ni zɛ, legũgbɛ ni láka, de ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ zĩtɛ bi Dikiri pↄ́mɛ. 30 Ama má dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n kũ n ìbanↄ, átɛn vĩna kɛ Dikiri Ludanɛro ari tera.

31 Nagã kũ gbadoo yàka, zaakũ nagã gĩnakɛ à pìa, gbado mure bò. 32 Ése kũ werao dí yakaro, kũ òdi ma kpɛkpɛ yãi. 33 Musa bò Firi'auna kĩnaa à gɛ̀ɛ wɛ̃tɛ kpɛ, à a ↄnↄ sɛ̀ lei gɛna Dikiri kĩnaa, akũ legũpũtãna kũ legũgbɛɛo zɛ̀, legũ dí ma doro. 34 Kũ Firi'auna è legũ kũ legũgbɛɛo kũ legũpũtãnaao zɛ̀, akũ à kpɛ́ àtɛn durunna kɛ, a sã kpɛ́ gbãna, àkũ kũ a ìbanↄ. 35 A kù kpɛ́ gbãna à gì Isarailanↄ gbarɛi, lákũ Luda dà Musanɛ à ònɛ nà.

10

Kwanↄ dagulanaa

1 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ gɛ́ Firi'auna kĩnaa, zaakũ ma a kù kɛ gbãna kũ a ìbanↄ, de mà a daboyã dínↄ kɛ ń tɛ́, 2 de ǹ le ǹ o n nɛ́nↄnɛ kũ n daikorenↄ lákũ ma wɛ́ tã̀ Misilanↄa nà kũ daboyã kũ ma kɛ̀ ń tɛ́nↄ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ makũmɛ Dikiri ũ. 3 Akũ Musa kũ Harunao gɛ̀ɛ ò pì Firi'aunanɛ: Dikiri Eberunↄ Luda pì, ĩnigↄ̃ kun mìnatɛnaarɛ sari ari bↄrɛmɛɛ? Ǹ a gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛarɛ. 4 Tó n gi ń gbarɛi, zia ani kwanↄ ká n bùsun. 5 Ò da zĩtɛla, oni gu ero. Ò lɛ́tɛ pↄ́ kũ ò gↄ̃̀nnɛ legũgbɛɛ gbɛranↄa kũ línↄ pínki. 6 Ò pa n kpɛ́nↄ gũn kũ n ìbanↄ pↄ́nↄ kũ Misilanↄ pↄ́nↄ pínki. N denↄ kũ n dizinↄ dí a taka e zikiro, zaa gↄrↄ kũ ò vùtɛ bùsu dín ari kũ a gbãrao. Akũ Musa ɛ̀ra à bò Firi'auna kĩnaa.

7 Firi'auna ìbanↄ pìnɛ: Gbɛ̃ pìnↄ nigↄ̃ kisira dawá lɛ ari bↄrɛɛ? Ǹ gbɛ̃ pìnↄ gbarɛ ò gɛ́ donyĩ kɛ Dikiri ń Ludanɛ. Ń dↄ̃ kũ Misila kàkatɛroo? 8 Akũ ò ɛ̀ra ò sù kũ Musao kũ Harunao Firi'auna kĩnaa, à pìńnɛ: À gɛ́ donyĩ kɛ Dikiri á Ludanɛ. Á dínↄ mɛ́ oni gɛ́ɛ? 9 Musa wèa à pì: Nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃. Óni gɛ́ ó pínkimɛ kũ ó nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ ó nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ ó sãnↄ kũ ó blènↄ kũ ó zùnↄ, zaakũ Dikiri dikpɛn ótɛn gɛ́ kɛ. 10 Akũ à pìńnɛ: Tó ma á gbárɛ kũ á nↄgbɛ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ á pínki, ásarumɛ, Dikiri á bo! À laakari kɛ! Átɛn wɛtɛ à fɛ̃ kũmaomɛ. 11 Oi! Á gↄ̃gbɛ̃nↄ mɛ́ oni gɛ́ donyĩ kɛ Dikirinɛ, zaakũ lɛn a gbɛ̀ka lɛ. Akũ ò pɛ̀ḿma Firi'auna arɛ.

12 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ n ↄ dↄ Misila bùsula, kwanↄ ni ká ò sɛ̃̀ kũ lá kũ ò bùtɛ legũgbɛɛ gbɛranↄ ble pínki. 13 Kũ Musa a gòo dↄ̀ Misilala, Dikiri bò kũ ĩao ifãboki kpa, àtɛn pá bùsuu pìia fãnantɛ̃ kũ gwãanio zɛnaa sari. Kũ gu dↄ̀, ifãboki ĩa pìi sù kũ kwanↄ. 14 Akũ kwa pìnↄ sù ò dà Misila bùsula pínki. Ń dasi de a yã pↄ́nↄla, a taka ni kɛ ziki doro. 15 Ò dà zĩtɛla gu sĩnda pínki, akũ zĩtɛ sira kũ̀. Ò sɛ̃̀ kũ lánↄ kũ línɛ kũ ò bò legũgbɛɛ gbɛranↄ blè pínki. Sɛ̃̀ɛ kũ láo kú Misila bùsun doro.

16 Gwe gↄ̃̀nↄ Firi'auna Musa kũ Harunao sìsi à pì: Ma durunna kɛ̀ Dikiri á Ludanɛ kũ ákↄ̃nↄ. 17 À sùru gɛ̃̀n do dí kɛmɛnɛ kũ ma durunnao, à kútɛ kɛmɛnɛ Dikiri á Ludanɛ à gaga dí kɛ̃ma. 18 Kũ à bò Firi'auna kĩnaa, à kútɛ kɛ̀ Dikirinɛ. 19 Akũ Dikiri bò kũ ĩa gbãnao ifãlɛtɛ kpa, à sù à kwanↄ sɛ̀tɛ à kà Isira Tɛ̃ran. Bee kwa mɛ̀n do dí gↄ̃ Misila doro. 20 Ama Dikiri Firi'auna kùu kɛ̀ gbãna, akũ à gì Isarailanↄ gbarɛi.

Gusira dana Misilala

21 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ ↄ sɛ́ musu, gusira kũ oni fↄ̃ ò ↄ kɛa ni da Misilala. 22 Kũ Musa a ↄ dↄ̀ musu, akũ gusira níkiniki dà Misila gu sĩnda pínkia ari gↄrↄ aakↄ̃. 23 Òdi kↄ̃ ero, gbɛ̃ke dí bo a gbɛ̀nlo ari gↄrↄ aakↄ̃ pìia. Ama gupura kú gu kũ Isarailanↄn kun pínki.

24 Akũ Firi'auna Musa sìsi à pì: À gɛ́ donyĩ kɛ Dikirinɛ kũ á nↄgbɛ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ á pínki, ama à á sãnↄ kũ á blènↄ kũ á zùnↄ tó. 25 Musa pì: Ǹ tó ògↄ̃ ó sa'opↄnↄ kũ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ kũna, de ò le ò Dikiri ó Luda gbagbao. 26 Séto ò gɛ́ kũ ó pↄ́kãdenↄ, bee mɛ̀n do ni gↄ̃ro, zaakũ ń tɛ́n óni sa'opↄnↄ bon ò Dikiri ó Luda gbagbao. De ò kpɛ́ ò ká gwe, ó dↄ̃ pↄ́ kũ óni sɛ́, ò sa ooa gĩaro. 27 Dikiri Firi'auna kùgbãna kũ̀, akũ adi we à ń gbarɛro. 28 Firi'auna pì Musanɛ: Ǹ gomɛnɛ gwe! Ǹsun tó ó wɛ́ kɛ pla doro. Zĩ kũ ó wɛ́ kɛ̀ pla, n gamɛ. 29 Akũ Musa pì: Lákũ n ò nà, óni kↄ̃ e doro.

11

Misila daudunↄ gagana yã

1 À sù à lè Dikiri gĩnakɛ à pì Musanɛ: Mani wari dↄ Firi'aunaa kũ Misila bùsuuo gɛ̃̀n do dↄ, ani gbasa à á gbarɛ. Tó àtɛni á gbarɛ, ani pɛ́áwamɛ! 2 Ǹ o gbɛ̃nↄnɛ ń baadi gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃o andurufu pↄ́nↄ kũ wura pↄ́nↄ gbɛka á Misila gbɛ̃dakea. 3 Mani tó Isarailanↄ kɛ kũ Misilanↄo nna. Musa sↄ̃, àdigↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ Misila gũn Firi'auna ìbanↄnɛ kũ a gbɛ̃nↄ.

4 Akũ Musa pì Firi'aunanɛ: Dikiri pì, gwãani lizãndo áni vĩ Misila bùsula, 5 Misila daudunↄ ni gaga ń pínki sɛna zaa Firi'auna kũ à vutɛna kpataa nɛ́a ari à gɛ̀ɛ pɛ́ nↄgbɛ̃ zĩkɛri kũ òdi wísi lↄ́nↄ nɛ́a kũ pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ ń pínki. 6 Oni wɛ̃nda ↄ́ gbãna dↄ Misila gu sĩnda pínkia, a taka dí kɛ yãro, ani kɛ ziki doro. 7 Ama Isarailanↄ tɛ́ bee gbɛ̃ ni won kɛ bisãsiri ke pↄ́kãdearo, de ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ Dikiri Misilanↄ dↄ̃kↄ̃nɛ kũ Isarailanↄ yãi. 8 N ìba dínↄ ni su ma kĩnaa ń pínki ò kútɛmɛnɛ, ò pi mà gɛ́ kũ ma gbɛ̃nↄo ń pínki. Abire gbɛra sà mani gɛ́. Akũ Musa bò Firi'auna kĩnaa kũ pↄfɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo.

9 Dikiri pì Musanɛ yã: Firi'auna ni n yã maro, de ma daboyãkɛnanↄ kɛ dasi Misila. 10 Musa kũ Harunao daboyã pìnↄ kɛ̀ Firi'auna arɛ pínki, akũ Dikiri a kùgbãna kũ̀. À gì Isarailanↄ gbarɛi ò bo a bùsun.

12

Vĩnla dikpɛ

1 Dikiri yã ò Musanɛ kũ Harunao Misila à pì: 2 Mↄ díkĩna nigↄ̃ deárɛ mↄ káaku ũ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo. 3 À o Isarailanↄnɛ ń pínki, mↄ díkĩna gↄrↄ kuride zĩ ò sã bobo mɛ̀n dodo ↄn kũ ↄnnwo pínki. 4 Tó ↄn gbɛ̃nↄ dasi dí ká ò sã mɛ̀n do só sↄ̃ro, ò kpàatɛ kũ ↄn kũ ò kú kↄ̃ sarɛo a gbɛ̃nↄ lɛ́n, de a kpara sún gↄ̃ro yãi. 5 À sãkaro ke blèkofĩni fíti kũ à mamberu vĩro bo. 6 Isarailanↄ pínki, baadi a pↄ́ gwa ari mↄ díkĩna gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ. Ɔkↄsin oni dɛ, 7 oni a aru má kpɛ́ kũ oni a nↄ̀bↄ són kpɛ́lɛlɛ gbĩ̀nↄa, ↄplai kũ ↄzɛo kũ musuo. 8 Gwãani dokↄ̃nↄ pìia oni nↄ̀bↄↄ pì kpá tɛ́a, oni só kũ burodi futɛnasario kũ lá kyã̀kyãao. 9 Àsun só búsu ke fùfukɛnaro. À kpá tɛ́a kũ a mìio kũ a gbánↄ kũ a pↄ́gũnnↄ. 10 Àsun tó gu dↄ a kparaaro. Tó a kpara gↄ̃̀, à a kpáta à tɛ́ kũ. 11 Tó átɛn só, à asa dↄáwa à kyate kpá, á gò gↄ̃ nana á ↄĩ. À só likalika, zaakũ Dikiri Vĩnla sa'opↄmɛ.

12 Gwãani pìia mani vĩ Misilala mà daudunↄ dɛdɛ bùsuu pì gu pínkia kũ pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ ń pínki, mani wé'i da Misila tãnanↄa. Makũmɛ Dikiri ũ. 13 Aru pì nigↄ̃ de sèeda ũ kpɛ́ kũ á kú a gũnnↄwa. Tó matɛn ↄ tↄ̃ Misilanↄa, tó ma aru pìi è, mani gɛ̃ála, gaga pì ni á lero. 14 À gↄrↄ pì ditɛ ma dikpɛ gↄrↄ ũ dↄngu yãi, àgↄ̃ dikpɛ pì kɛ kɛ̀otokↄ̃nɛ ũ ari á buria.

Burodi Futɛnasari dikpɛ

15 Gↄrↄ suppla gũn à burodi futɛnasari só. A gↄrↄ káaku zĩ à lùbɛnɛ kũ à kú á kpɛ́ gũnnↄ kↄ́tɛ, zaakũ gbɛ̃ kũ à pↄ́futɛnaa sò gↄrↄ suppla pìi gũn, oni a bo Isarailanↄ tɛ́ ò a dɛmɛ. 16 A gↄrↄ káaku zĩ kũ a gↄrↄ suppladeo à kↄ̃ kakara à donyĩ kɛmɛnɛ. Àsun zĩ ke kɛ gↄrↄ kũ̀nↄaro, sé pↄ́blekɛna gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ baasiro, a lɛ́n gwe. 17 À Burodi Futɛnasari dikpɛ kɛ, zaakũ zĩ birean ma á bↄ́tɛ Misila lán zĩ̀karinↄ bà. Á burinↄ gↄ̃ dikpɛ pì kɛ kɛ̀otokↄ̃nɛ ũ. 18 Mↄ káaku gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ ↄkↄsi, àgↄ̃ burodi futɛnasari só ari a gↄrↄ baro awɛɛdode zĩ ↄkↄsi. 19 Gↄrↄ suppla gũn lùbɛnɛ sún gↄ̃ kú á bɛaro, zaakũ gbɛ̃ kũ à pↄ́futɛnaa sò, gbɛ̃ zĩ̀tↄↄn yòo, beden yòo, oni a bo Isarailanↄ tɛ́ ò a dɛmɛ. 20 Àsun pↄ́futɛna só gↄrↄ pìiaro. Gu kũ á kun pínki, àgↄ̃ burodi futɛnasari só.

Vĩnla dikpɛ káaku

21 Musa Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi ń pínki à pìńnɛ: À gɛ́ à á ↄn sã kũ à dɛ Vĩnla dikpɛkɛpↄ ũ. 22 À sɛ̃̀sↄ̃vlã sɛ́ à zↄ̃ aru kũ à kú ta gũnwa à máma á kpɛ́lɛlɛ gbĩ̀nↄa, ↄplai kũ ↄzɛo kũ a musuo. Á gbɛ̃ke sún bo bàairo ari gu dↄ. 23 Tó Dikiri tɛn pã bùsula àtɛn Misilanↄ dɛdɛ, tó à aru è kpɛ́lɛlɛ gbĩ̀nↄa, ani gɛ̃alamɛ. Ani tó gbɛ̃dɛdɛri gɛ̃ái à á dɛdɛro. 24 Ákↄ̃nↄ kũ á burinↄ àgↄ̃ yã pì kũna kɛ̀otokↄ̃nɛ ũ ari á buria. 25 Tó a gɛ̃ bùsu kũ Dikiri ni á gban lákũ à a lɛ́ sɛ̀árɛ nà, àgↄ̃ donyĩyã pì kũna. 26 Tó á nɛ́nↄ donyĩyã pìi mìi gbɛ̀kaáwa, 27 à ońnɛ kũ Vĩnla sa kũ òdi o Dikiriaamɛ, zaakũ kũ à Misilanↄ dɛ̀dɛ, à gɛ̃̀ ó Isarailanↄ kpɛ́la, adi ó dɛdɛro. Akũ gbɛ̃nↄ kùtɛ ò donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ. 28 Kũ ò tà, ò kɛ̀ lákũ Dikiri ò Musa kũ Harunaoonɛ nà.

Misila daudunↄ gaganaa

29 Gwãani lizãndo Dikiri Misila daudunↄ dɛ̀dɛ ń pínki, sɛna zaa Firi'auna kũ à vutɛna kpataa nɛ́a ari à gɛ̀ɛ pɛ́ purusunanↄ nɛ́nↄa kũ pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ ń pínki. 30 Firi'auna fùtɛ gwãani kũ a ìbanↄ kũ Misilanↄ ń pínki, akũ wɛ̃nda ↄ́ dà Misilala, zaakũ ↄn ke kun gɛ̀ɛ sariro. 31 Gwãanin Firi'auna Musa kũ Harunao sìsi à pìńnɛ: À futɛ kũ Isarailanↄ à bↄtɛ ma gbɛ̃nↄ tɛ́. À gɛ́ donyĩ kɛ Dikirinɛ lákũ a ò nà. 32 À á blènↄ kũ á sãnↄ kũ á zùnↄ sɛ́tɛ lákũ a ò nà. À gɛ́ à sa mana omɛnɛ se.

33 Misilanↄ nàkara gbɛ̃ pìnↄa ò bↄtɛńnɛ ń bùsun likalika, zaakũ ò pì: Óni gaga ó pínkimɛ. 34 Isarailanↄ ń flawadɛnanↄ kà tanↄ gũn lùbɛnɛɛ sari, ò ń utanↄ fĩ̀fĩa ò dàda ń gã̀n. 35 Ò kɛ̀ lákũ Musa òńnɛ nà, ò andurufu pↄ́nↄ kũ wura pↄ́nↄ kũ pↄ́kasanↄ gbɛ̀ka Misilanↄa. 36 Dikiri tò Misilanↄ ń wɛ́ gwà, akũ ò kpàḿma. Lɛmɛ ò Misilanↄ pↄ́nↄ sìḿma lɛ.

Isarailanↄ dana zɛ́n

37 Isarailanↄ dà zɛ́n gɛ̀sɛ, ò bↄ̀tɛ kũ Ramɛsɛo ò tà Suko. Gↄ̃gbɛ̃nↄ gbɛ̃nↄn dúbu wàa aakↄ̃mɛ, nɛ́nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ baasi. 38 Buri zĩ̀tↄnↄ tà kũńwo dasi dↄ. Blènↄ kũ sãnↄ kũ zùnↄn dasi manamana. 39 Ò burodi futɛnasari kɛ̀ kũ flawadɛna kũ ò bòo Misilao. Ò kɛ̀ lùbɛnɛɛ sari, zaakũ ò pɛ̀ḿma Misila kãntomɛ. Odi le ò pↄ́ble kɛ̀ ò sɛ̀ zãna ũro.

40 Isarailanↄ kunna Misila kɛ̀ wɛ̃̀ wàa pla kũ baraakurio. 41 Wɛ̃̀ wàa pla kũ baraakurio pì papanaa gbɛra, dikpɛ pì zĩn Dikiri zĩ̀karii pìnↄ bↄ̀tɛ Misila ń pínki. 42 Gwãani pì kun Dikiri pↄ́ ũmɛ. Isarailanↄ nigↄ̃ ibɛ̃nɛ kɛa ari ń buria, zaakũ gwãani pìin Dikiri Isarailanↄ bona Misila ibɛ̃nɛ kɛ̀.

Vĩnla dikpɛ

43 Dikiri pì Musanɛ kũ Harunao: Vĩnla yã kũ ma dìtɛn dí. Buri zĩ̀tↄ ke sún a nↄ̀bↄ sóro, 44 ama zↄ̀ kũ a lù, tó a tↄ̃̀ zↄ̃na, ani só. 45 Nibↄ ke gbasekɛri sún sóro. 46 À só kpɛ́n, àsun bo kũ a nↄ̀bↄↄ pìio bàairo. Àsun sã pì wá ke ɛ́ro. 47 Isarailanↄ pínki gↄ̃ dikpɛ pì kɛ. 48 Tó gbɛ̃ zĩ̀tↄ kú á tɛ́, tó à ye à Vĩnla dikpɛ kɛ Dikirinɛ, à a bɛ gↄ̃gbɛ̃nↄ tↄ̃̀ zↄ̃ ń pínki à gↄ̃ bede ũ gbasa à kɛ. Gyↄfↄrↄde sún sóro. 49 Bede kũ gbɛ̃ zĩ̀tↄ kũ à kú kãáo, doka dokↄ̃nↄ pìimɛ. 50 Akũ Isarailanↄ kɛ̀ lákũ Dikiri ò Musanɛ nà kũ Harunao ń pínki. 51 Zĩ birean Dikiri Isarailanↄ bↄ̀tɛ Misila gã̀ kũ gã̀ao.

13

Burodi Futɛnasari dikpɛ kũ daudunↄ kpana Ludaaao

1 Dikiri yã ò Musanɛ à pì: 2 Àgↄ̃ Isaraila daudunↄ kũ pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ kpáma, zaakũ ma pↄ́nↄmɛ ń pínki.

3 Musa pì Isarailanↄnɛ: Á bona Misila zↄ̀blen gↄrↄ díkĩna yã gↄ̃ dↄágu, zaakũ Dikiri mɛ́ à á bↄ́tɛ Misila kũ a ↄ gbãnao. Àsun pↄ́futɛna só gↄrↄ pìiaro. 4 Átɛn bↄtɛ Misila gbãramɛ mↄ káaku kũ òdi pi Abibu gũn. 5 Dikiri lɛ́ sɛ̀ á dizinↄnɛ à pì áni bùsu kũ à vĩ kũ zↄ́'io din, kũ Kanaanↄ kũ Itinↄ kũ Amↄrinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄn kun kpááwa. Tó à tò a ka, à dikpɛ pì kɛ mↄ dín. 6 Àgↄ̃ burodi futɛnasari só ari gↄrↄ suppla. A gↄrↄ supplade pì zĩ nigↄ̃ deárɛ Dikiri dikpɛ gↄrↄ ũ. 7 Àgↄ̃ burodi futɛnasari só ari gↄrↄ suppla pì papa. Pↄ́futɛna ke lùbɛnɛ ke súngↄ̃ kú ↄn ke gũn á bùsunlo. 8 Zĩ pìia àgↄ̃ o á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ átɛn kɛ lɛ yã kũ Dikiri kɛ̀árɛ kũ à á bↄ́tɛ Misila yãimɛ. 9 Dikpɛ pì nigↄ̃ deárɛ sèeda ũ lán pↄ́ dana ↄaa bà, ke lán dↄngu pↄ́ yĩna mì'arɛaa bà, de Dikiri doka gↄ̃ kú á lɛ́n, zaakũ àkũ mɛ́ à á bↄ́tɛ Misila kũ a ↄ gbãnao. 10 Àgↄ̃ dokayã pì kɛ a gↄrↄa wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo.

11 Tó Dikiri tò a ka Kanaanↄ bùsun, akũ à kpàáwa lákũ à a lɛ́ sɛ̀árɛ nà kũ á dizinↄ, 12 àgↄ̃ á daudunↄ kpáa ń pínki. Á pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ dìgↄ̃ de a pↄ́ ũ ń pínki. 13 Àgↄ̃ á zaaki nɛ́ sà káaku tↄrↄma bo kũ sãnɛo. Tó ádi boro, à a waka fĩ. Àgↄ̃ á daudunↄ tↄrↄma bo ń pínki. 14 Tó á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ á lá a mìii zia ò pì, bↄ́ yãn gwee, à pińnɛ Dikiri á bↄ́tɛ zↄ̀blen Misila yã kũ a ↄ gbãnao yãimɛ. 15 Kũ Firi'auna kùgbãna kɛ̀ à gì ó gbarɛi, akũ Dikiri Misila daudunↄ dɛ̀dɛ ń pínki kũ pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ ń pínki. A yã mɛ́ à tò odì sa oa kũ pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ pínki, odì ó daudunↄ tↄrↄma bo. 16 Adikĩna nigↄ̃ de sèeda ũ lán pↄ́ dana ó ↄaa bà ke pↄ́ yĩna ó mì'arɛaa bà, zaakũ Dikiri mɛ́ à ó bↄ́tɛ Misila kũ a ↄ gbãnao.

Isarailanↄ bona Misila

17 Kũ Firi'auna Isarailanↄ gbàrɛ, Luda dí bo kũńwo Filisitini bùsu zɛ́ kparo, bee kũ a kãnikɛo, zaakũ à pì: Tó ò fùtɛńyĩ kũ zĩ̀io, oni ǹ nɛ̀sɛ litɛ ò ɛra Misila. 18 Luda pã̀ zɛ́ pìinɛ, akũ à gbáranna zɛ́ sɛ̀ kũńwo Isira Tɛ̃ra kpa. Isarailanↄ bↄ̀tɛ Misila ò ń zĩ̀kabↄnↄ kũna.

19 Musa Yusufu wánↄ sɛ̀ àtɛn táo, zaakũ Yusufu tò Isarailanↄ lɛ́ sɛ̀arɛ yã à pì, tó Luda sù ń bo, oni a wánↄ sɛ́tɛ ò boo gwe.

20 Kũ ò bò Suko, ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ gbáranna lɛ́a zaa Etamu. 21 Dikiri dìgↄ̃ dońnɛ arɛ tɛ́luku gũn fãnantɛ̃ de àgↄ̃ zɛ́ mↄńnɛ. Gwãani sↄ̃ àdigↄ̃ dońnɛ arɛ tɛ́nɛnɛ gũn, de àgↄ̃ gu puńnɛ ògↄ̃ táa o fãnantɛ̃ kũ gwãanio. 22 Tɛ́luku pìi dì go ń arɛ fãnantɛ̃ro, tɛ́nɛnɛ pìi dì go ń arɛ gwãaniro.

14

Misilanↄ pɛtɛna Isarailanↄi

1 Dikiri pì Musanɛ: 2 Ǹ o Isarailanↄnɛ ò litɛ ò gɛ́ bùra kátɛ Pi'airo sarɛ Migidolu kũ ísirao dagura, arɛdↄkↄ̃ana kũ Baali Zɛfↄ̃o. À bùra kátɛ ísira sarɛ gwe. 3 Firi'auna nigↄ̃ da a sãtɛ, gbáranna á kũkũmɛ. 4 Mani a kùgbãna kũ, ani pɛ́tɛái, mani tↄ́ bo Firi'auna kũ a zĩ̀karinↄ yã sabai, Misilanↄ nigↄ̃ dↄ̃ kũ makũmɛ Dikiri ũ. Akũ Isarailanↄ kɛ̀ lɛ.

5 Kũ ò ò Misilanↄ kína Firi'aunanɛ gbɛ̃ pìnↄ bàa lɛ̀, akũ àpii kũ a ìbanↄ nɛ̀sɛ lìtɛ Isarailanↄ yã musu ò pì: Bↄ́n o kɛ̀, akũ o tò ò bò zↄ̀blenawɛrɛnn? 6 Akũ Firi'auna gó dↄ̀ a sↄ̃nɛ à a zĩ̀karinↄ kàkara. 7 À sↄ̃go mananↄ sɛ̀ mɛ̀n wàa aakↄ̃ kũ Misila sↄ̃gonↄ pínki kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄo ká ń gũn. 8 Dikiri Misilanↄ kína Firi'auna kùgbãna kũ̀, akũ à pɛ̀tɛ Isaraila kũ òtɛn bↄtɛ kũ swɛ̃̀gbãnaonↄi. 9 Akũ Misilanↄ pɛ̀tɛńyĩ kũ Firi'auna sↄ̃nↄ kũ a sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃denↄ kũ a zĩ̀karinↄ ń pínki, akũ òtɛn su ń le ń bùran ísira sarɛ kãni kũ Pi'airoo arɛdↄkↄ̃ana kũ Baali Zɛfↄ̃o.

10 Kũ Firi'auna kà kãni, Isarailanↄ wɛ́ sɛ̀, akũ ò Misilanↄ è tɛ́ ń kpɛ. Vĩna ń kũ manamana, akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria. 11 Ò pì Musanɛ: Miranↄn kú Misilanloo? Bↄ́ yã mɛ́ à tò n su kũoo gbárannan la ò gagaa? À kɛ̀ dera n bo kũoo Misilai? 12 Asa o ònnɛ Misila ò pì ǹ ó tó tɛɛnɛ ò zↄ̀ ble Misilanↄnɛ! Zↄ̀blennɛna manawɛrɛ de gagana gbáranna dínla. 13 Musa pìńnɛ: Àsun tó vĩna á kũro. À zɛ tɛɛnɛ áni e lákũ Dikiri ni á sura ba nà gbãra, zaakũ Misila kũ átɛni ń e gbãra dínↄ, áni ń e ziki doro. 14 Dikiri mɛ́ ani zĩ̀ káárɛ. Àgↄ̃ yĩtɛna kítikiti dé!

Isarailanↄ bikũna Isira Tɛ̃rala

15 Dikiri Musa là à pì: Bↄ́ wikin ntɛn lɛ́maa? Ǹ o gbɛ̃nↄnɛ ò futɛ ò bo kũ táo. 16 Ǹ n gò dↄ ísirala à zↄ̃kↄ̃rɛ, de Isarailanↄ le ò gɛ̃tɛ a dagura gukoria. 17 Makũ, mani Misilanↄ kùgbãna kũ, oni gɛ̃n ń gbɛra, mani tↄ́ bo Firi'auna kũ a zĩ̀karinↄ kũ a sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃denↄ yã sabai. 18 Tó ma tↄ́ bò Firi'auna kũ a sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃denↄ yã sabai, Misilanↄ nigↄ̃ dↄ̃ sà kũ makũmɛ Dikiri ũ. 19 Luda Malaika kũ à do Isarailanↄnɛ arɛ ɛ̀ra à gɛ̀ɛ ń kpɛ kpa, akũ tɛ́luku kũ à kú ń arɛ ɛ̀ra à gɛ̀ɛ ń kpɛ dↄ 20 mↄ́kↄ̃nↄ kũ Misilanↄ dagura. Tɛ́luku pì gu pù Isarailanↄnɛ à gusira kpà Misilanↄnɛ, akũ ń gbɛ̃ke dí le à nà a dakei gwãani kũ̀aro.

21 Kũ Musa a ↄ dↄ̀ ísirala, akũ Dikiri bò kũ ĩa gbãnao ifãboki kpa. À kàka ari gu gɛ̀ɛ a dↄ̀o à ísira lɛ̀ à kpàatɛkↄ̃rɛ, akũ gukori bò. Kũ í zↄ̃̀kↄ̃rɛ, 22 akũ Isarailanↄ táa ò gukoria ò bikũ̀. Í bĩni bò ń ↄplai kũ ↄzɛo. 23 Akũ Misilanↄ pɛ̀tɛńyĩ. Firi'auna sↄ̃nↄ kũ a sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃denↄ pínki tɛ́ ń kpɛ ísira gũn. 24 Gudↄnaao Dikiri Misila zĩ̀karinↄ gwà zaa tɛ́nɛnɛ gũn, akũ à tò ò lìkara. 25 À tò ń sↄ̃gonↄ vlɛ̃̀, à tò ń táa'onaa kɛ̀ zĩ'ũ, akũ ò pì: Ò bàa lɛ́ Isarailanↄnɛ, zaakũ Dikiri tɛn zĩ̀ káńnɛ kũoomɛ.

26 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ n ↄ dↄ ísirala, í ni da Misilanↄla kũ ń sↄ̃gonↄ kũ ń sↄ̃denↄ. 27 Akũ Musa a ↄ dↄ̀ ísirala, akũ í tɛn su a gbɛ̀n gudↄnaao. Lákũ í tɛn su nà, akũ Misilanↄ bàa sì ò ye ò bↄtɛ. Gwen Dikiri tò ísira dàńlan. 28 Í sù a dà sↄ̃gonↄla kũ sↄ̃denↄ kũ Firi'auna zĩ̀kari kũ ò gɛ̃̀ ísira gũn Isarailanↄ gbɛranↄ ń pínki. Ń gbɛ̃ke dí boro, bee mɛ̀n do. 29 Isarailanↄ sↄ̃ ò táa ò í dagura gu koriamɛ. Í bĩni bò ń ↄplai kũ ↄzɛo. 30 Zĩ birean Dikiri Isarailanↄ sì Misilanↄa, akũ Isarailanↄ Misila pìnↄ gɛ̀nↄ è ísira bara. 31 Kũ Isarailanↄ Dikiri gbãna zↄ̃kↄ̃ kũ à mↄ̀ Misilanↄnɛɛ è, ò vĩna kɛ̀nɛ, akũ ò a náani kɛ̀ kũ a zↄ̀bleri Musao.

15

Isarailanↄ lɛ̀ɛ

1 Akũ Musa kũ Isarailanↄ ń pínki lɛ̀ dí sì Dikirinɛ ò pì:

Mani lɛ̀ sí Dikirinɛ, zaakũ a tↄ́ bona,

à sↄ̃denↄ kũ ń sↄ̃nↄ kà ísiran.

2 Dikiri mɛ́ à ma gbãna ũ, mani a táaki lɛ́,

àkũ mɛ́ à ma sura bà.

Àkũmɛ ma Luda ũ, mani a tↄ́ kpá.

Àkũmɛ ma de Luda ũ, mani a tↄ́ sɛ́ lei.

3 Dikiri bi zĩ̀kariimɛ, a tↄ́n Dikiri.

4 À Firi'auna sↄ̃gonↄ kũ a zĩ̀karinↄ kà ísiran,

à zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ vlɛ̃̀ Isira Tɛ̃ran.

5 Í lòkotoo pìi dàńla,

ò kpàtɛ zĩtɛ lán gbɛ̀ɛ bà.

6 Dikiri, n ↄplan gbãna kun kũ zↄ̃kↄ̃kɛo,

Dikiri, n n ibɛrɛnↄ kàkatɛ kũ n ↄplao.

7 N n zãngurinↄ nɛ̀ n gakuri zↄ̃kↄ̃ↄ gũn,

n pↄ fɛ̃̀ n ń nátɛ lán sɛ̃̀ɛ bà.

8 N pↄ́ bò n yĩn, akũ í zↄ̃̀kↄ̃rɛ,

à gↄ̃̀ zɛna lán bĩni bà,

ísira ì ari a guragura.

9 Ó ibɛrɛ pìnↄ pì,

oni pɛ́tɛwái ò ó lemɛ,

oni ó pↄ́nↄ sɛ́tɛ lákũ ò yei nà,

oni ń fɛ̃nɛdanↄ bo ò ó dɛdɛo.

10 N n lɛ́'ĩa vù, akũ ísira dàńla,

ò kpàtɛ lán darumaa bà í zↄ̃kↄ̃ↄ pìn.

11 Dikiri, tãnanↄ tɛ́ a kpate mɛ́ à de lán n bàa?

Dín oni lɛkↄ̃a kũnwoo?

Yãbonsarɛkɛri, n zↄ̃kↄ̃kɛ adona,

n gakuri naasi vĩ.

12 N n ↄpla pòro, akũ zĩtɛ ń mↄ́mↄ.

13 Ókↄ̃nↄ kũ n ó bó zↄ̀blennↄ

ĩni dowɛrɛ arɛ n gbɛ̃kɛ gũn,

ĩni gɛ́ kũoo n bùsun kũ n gbãnao.

14 Tó burinↄ mà, oni lukaluka,

í wãna ni ká Filisitini bùsudenↄ pↄa.

15 Ɛdↄmunↄ kínanↄ ni vĩna kɛ,

swɛ̃̀ ni kɛ̃ Mↄabu don'arɛdenↄn,

Kanaanↄ bùsudenↄ mɛ̀ ni yↄ́ ń pínki.

16 Vĩna zↄ̃kↄ̃ ni ń kũ, swɛ̃̀ ni kɛ̃ńgu,

oni gↄ̃ kítikiti lán gbɛ̀ɛ bà

n gbãna zↄ̃kↄ̃ yãi Dikiri,

ari ókↄ̃nↄ kũ n ó sɛ́ n pↄ́ ũnↄ ni gɛ̃tɛ.

17 Dikiri, ĩni gɛ́ kũoo kpi kũ n sɛ̀ n pↄ́ ũ kĩnaa,

ĩni ó zĩni pɛ́tɛ gu kũ n dìtɛ n vutɛki ũn,

n kúki kũ n kɛ̀kɛ n zĩdanɛɛ pìi.

18 Dikiri nigↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínkimɛ.

19 Kũ Firi'auna sↄ̃nↄ kũ a sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃denↄ gɛ̃̀ ísira gũn, akũ Dikiri sù kũ ío à dàńla, ama Isarailanↄ táa ò gukoria ísira pìi gũn. 20 Akũ annabi Miriamu, Haruna dãre, a sɛ̃̀gɛ̃ɛ sɛ̀, akũ nↄgbɛ̃nↄ bò ò tɛ́i ń pínki, òtɛn sɛ̃̀gɛ̃ pá òtɛn ũ wã. 21 Miriamu lɛ̀ɛ sìńnɛ à pì:

À lɛ̀ sí Dikirinɛ, zaakũ a tↄ́ bona,

à sↄ̃denↄ kũ ń sↄ̃nↄ kà ísiran.

Í kyã̀kyãa

22 Musa dà zɛ́n kũ Isarailanↄ, ò kɛ̃̀kↄ̃a kũ Isira Tɛ̃rao ò gɛ̃̀ Suru gbárannan. Ò táa ò gↄrↄ aakↄ̃ gbáranna pìn odi í ero. 23 Kũ ò kà gu kũ òdi pi Mara, odi fↄ̃ ò a í mìro kũ à kɛ̀ kyã̀kyã yãi. A yã mɛ́ à tò ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Mara. 24 Akũ gbɛ̃nↄ zuka kà Musai ò pì: Bↄ́n óni mii? 25 Musa wiki lɛ̀ Dikiria, akũ Dikiri lí mↄ̀nɛ. Kũ Musa lí pìi zù ín, akũ í pìi kɛ̀ nna. Gwen Dikiri yã dìtɛńnɛ kũ dokao à ń yↄ̃ à ń gwá 26 à pì: Tó a laakarii dↄ̀ makũ Dikiri á Luda yãa átɛn yã kũ má yei kɛ, tó a yã kũ ma dìtɛnↄ mà, akũ á ma dokanↄ kũna pínki, mani gyã kũ ma kà Misilanↄn ke kááguro, zaakũ makũmɛ Dikiri kũ àdi á gba aafia ũ. 27 Abire gbɛra ò kà Ɛlimu, gu kũ ísɛ̃boki mɛ̀n kuri awɛɛplanↄn kun kũ domina lí mɛ̀n baaakↄ̃ akurinↄo. Akũ ò bùraa kàtɛ í pìi sarɛ gwe.

16

Mana kũ kpɛkpɛrɛwinↄ

1 Isarailanↄ fùtɛ Ɛlimu ń pínki, akũ ò kà Sini gbáranna kũ à kú Ɛlimu kũ Sinaio dagura ń bona Misila mↄ plade gũn gↄrↄ gɛ̃rode zĩ. 2 Akũ ò zuka kà Musai kũ Harunao gbárannan gwe ń pínki 3 ò pìńnɛ: Bↄ́ yã mɛ́ à tò Dikiri dí ó dɛdɛ Misilaroo? Gwe odì vutɛ ò pↄ́ ble kũ nↄ̀bↄↄo ari ò kã, akũ a su kũoo gbárannan kũ à ó dɛdɛ kũ nàao.

4 Dikiri pì Musanɛ: Bona musu mani pↄ́ble fãárɛ. Gbɛ̃nↄ ni bↄtɛ ò gↄrↄ do pↄ́ sɛ́tɛ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà ń blena lɛ́n, de mà ń yↄ̃ mà gwa tó ò ma doka kũna. 5 Gↄrↄ suddode zĩ gↄrↄ pla pↄ́n oni sɛ́tɛ ò a pↄ́ble kɛ. 6 Akũ Musa kũ Harunao pìńnɛ ń pínki: Ɔkↄsiala áni dↄ̃ kũ Dikiri mɛ́ à á bↄ́tɛ Misila, 7 zia kↄnkↄ áni Dikiri gakuri e. À zuka kũ a kàai mà. Bↄ́n ó ũ kũ áni gbasa a zuka kàwáii? 8 Musa ɛ̀ra à pì: Dikiri ni á gba nↄ̀bↄↄ à só ↄkↄsiala, zia kↄnkↄ ani pↄ́ble kpááwa á blena lɛ́n, kũ à zuka kũ á kàai mà yãi. Pↄ́ken ó ũro. Adi kɛ ókↄ̃nↄ a zuka kàwáiro, Dikirimɛ.

9 Akũ Musa pì Harunanɛ: Ǹ o Isarailanↄnɛ ń pínki ò na Dikirii, zaakũ à ń zukakanaa mà. 10 Kũ Haruna tɛn yã ońnɛ, ò arɛ dↄ̀ gbáranna kpa, akũ ò è Dikiri gakuri bò à sùḿma tɛ́luku gũn. 11 Akũ Dikiri yã ò Musanɛ à pì: 12 Ma Isarailanↄ zukakanaa mà. Ǹ ońnɛ ↄkↄsiala oni nↄ̀bↄ só, zia kↄnkↄ oni pↄ́ ble ò kã, oni dↄ̃ kũ makũmɛ Dikiri ń Luda ũ.

13 Ɔkↄsi kpɛkpɛrɛwinↄ sù ò dà ń bùrala. Kũ gu dↄ̀ plí kpà à lìkańyĩ. 14 Kũ plí kɛ̃̀, akũ pↄ́ gↄ̃̀ katɛna zĩtɛ púu ketekete lán pↄ́ koto bà. 15 Kũ Isarailanↄ è, ò pìkↄ̃nɛ: Bↄ́n díi? Zaakũ odi dↄ̃ pↄ́ kũ à de a ũro. Musa pìńnɛ: Pↄ́ kũ Dikiri kpàáwa à blen gwe. 16 Yã kũ Dikiri dìtɛárɛn dí: Á baadi sɛ́tɛ a blena lɛ́n. À sɛ́tɛ á baadi zaka lɛ́ dodo á ↄndenↄ dasi lɛ́n. 17 Isarailanↄ kɛ̀ lɛ. Ò sɛ̀tɛ, gbɛ̃kenↄ pↄ́ zↄ̃kↄ̃, gbɛ̃kenↄ pↄ́ fíti. 18 Kũ ò zakaa dàn, gbɛ̃ kũ à sɛ̀tɛ zↄ̃kↄ̃ pↄ́ dí dialaro, gbɛ̃ kũ à sɛ̀tɛ fíti pↄ́ dí kĩaaro. 19 Musa pìńnɛ: Gbɛ̃ke sún a kpara tó ari gudↄoro. 20 Gbɛ̃kenↄ dí Musa yã maro, ò a kpara tò ari gu dↄ̀, akũ à kↄ̀kↄↄ kà à vã̀, akũ Musa pↄ fɛ̃̀ gbɛ̃ pìnↄi.

21 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà baadi dì sɛ́tɛ a blena lɛ́n. Tó ifãntɛ̃ gbã̀, pↄ́ kũ à gↄ̃̀ zĩtɛ dì yↄ́mɛ. 22 Gↄrↄ suddode zĩ ò pↄ́ble sɛ̀tɛ lɛu pla, baadi zaka lɛ́ plapla. Akũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ gɛ̀ɛ ò ò Musanɛ ń pínki. 23 À pìńnɛ: Lɛn Dikiri dìtɛ lɛ. Zia bi kámmabogↄrↄ zĩmɛ, Dikiri gↄrↄmɛ. À pↄ́ kũ á ye à kpá tɛ́a kpá tɛ́a. À pↄ́ kũ á ye à disa disa, à a kpara kũ à gↄ̃̀ ditɛ ari gu dↄ̀. 24 Ò dìtɛ ari gu dↄ̀ lákũ Musa ò nà. Adikũ dí vãro adi kↄ̀kↄ káro. 25 Akũ Musa pìńnɛ: À ble gbãra, zaakũ kámmabogↄrↄ zĩmɛ, áni e gukea gbãraro. 26 Àgↄ̃ sɛ́tɛ ari gↄrↄ suddo. A gↄrↄ supplade bi kámmabogↄrↄ zĩmɛ, anigↄ̃ kun zĩ kũ̀aro.

27 Gↄrↄ supplade zĩ gbɛ̃kenↄ bò ò gɛ̀ɛ sɛ́tɛ, akũ odi lero. 28 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Ánigↄ̃ kú kũ doka kũ ma dìtɛnↄ manaa sario ari bↄrɛmɛɛ? 29 Àgↄ̃ dↄ̃ kũ makũ Dikiri ma kámmabogↄrↄ dìtɛárɛ. A yã mɛ́ à tò gↄrↄ suddode zĩ madì gↄrↄ pla pↄ́ble kpááwa. Baadi gↄ̃ kú a gbɛ̀n, gbɛ̃ke sún bo gu kũ à kun gↄrↄ supplade pì zĩro. 30 Akũ ò kámma bò gↄrↄ supplade zĩ. 31 Isarailanↄ tↄ́ kpà pↄ́ble pìinɛ mana. À de lán pↄ́wɛ pura keteketenↄ bàmɛ. A í nna lán kàra zↄ́de bà.

32 Musa pì: Yã kũ Dikiri dìtɛn dí: Ò mana zaka lɛ́ do ditɛ ó burinↄnɛ, de ò pↄ́ble kũ à kpàwá o blè gbárannan ó bona Misila gbɛra e se. 33 Akũ Musa pì Harunanɛ: Ǹ lo sɛ́ ǹ mana zaka lɛ́ do kán ǹ ditɛ Dikiri arɛ, de àgↄ̃ ditɛna ó burinↄnɛ. 34 Akũ Haruna dìtɛ gbɛ̀ anlonↄ sarɛ de àgↄ̃ ditɛna lákũ Dikiri ò Musanɛ nà. 35 Isarailanↄ mana blè wɛ̃̀ bupla ari ò gɛ̀ɛ ò kào bùsu kũ gbɛ̃nↄn kún. Ò mana pìi blè ari ò gɛ̀ɛ ò kào Kanaanↄ bùsu lɛ́a. 36 Zaka lɛ́ do bi lita plamɛ.

17

Í bona gbɛ̀n

(Nar 20:2-13)

1 Isarailanↄ fùtɛ Sini gbárannan ń pínki, òtɛn bùra kátɛkatɛ lákũ Dikiri òńnɛ nà, akũ ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Rɛfidimu. Odi í le ò mì gwero, 2 akũ ò zuka kà Musai ò pì: Ǹ ó gba í ò mi. À pìńnɛ: Bↄ́yãi átɛn lɛ́kpakↄ̃ana kɛ kũmaoo? A kɛ̀ dera átɛn Dikiri lɛ́ à gwaa? 3 Kũ ími tɛni ń dɛ, akũ ò zuka kà Musai ò pì: Bↄ́yãi n bo kũoo Misilai? Ń ye ími ó dɛ kũ ó nɛ́nↄ kũ ó pↄ́kãdenↄon yá? 4 Akũ Musa wiki lɛ̀ Dikiria à pì: Deran mani kɛ kũ gbɛ̃ pìnↄ nàa? À gↄ̃̀ fíti kũ oni ma pápa kũ gbɛ̀ɛo ò ma dɛ. 5 Dikiri pìnɛ: Ǹ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sɛ́tɛ à do gbɛ̃ pìnↄnɛ arɛ. Ǹ n gò kũ n Nili lɛ̀o sɛ́ dↄ. 6 Mani zɛ n arɛ Orɛbu gbɛ̀si sarɛ gwe. Ǹ gbɛ̀si pì lɛ́, í ni bo de ò mi. Akũ Musa kɛ̀ lɛ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ wára. 7 Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Masa, zaakũ gwen ò Dikiri lɛ̀n ò gwà ò pì: Dikiri kú kũoomɛ gwe yá? Ò tↄ́ kpànɛ Mɛriba dↄ, kũ Isarailanↄ zuka kà gwe yãi.

Zĩ̀kana kũ Amalɛkinↄ

8 Amalɛkinↄ sù zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ Rɛfidimu. 9 Akũ Musa pì Yↄsuanɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ sɛ́ ó tɛ́ à gɛ́ zĩ̀ ká kũ Amalɛkinↄ. Zia manigↄ̃ zɛna sĩ̀sĩ dí mìsↄ̃ntɛa kũ Luda gòoo kũna. 10 Yↄsua kɛ̀ lákũ Musa ònɛ nà, à gɛ̀ɛ zĩ̀ ká kũ Amalɛkinↄ. Akũ Musa kũ Harunao kũ Uruo dìdi sĩ̀sĩi pìi mìsↄ̃ntɛa. 11 Tó Musa a ↄnↄ sɛ̀, Isarailanↄ dìgↄ̃ zĩ̀ ble Amalɛkinↄamɛ, ama tó à a ↄnↄ dìtɛ sↄ̃, Amalɛkinↄ dìgↄ̃ zĩ̀ ble Isarailanↄa. 12 Kũ Musa ↄnↄ wã̀, ò gbɛ̀ɛ sɛ̀ ò dìtɛ a gbáru à vùtɛa, akũ Haruna kũ Uruo a ↄnↄ kũkũna, gbɛ̃ do ↄplai, gbɛ̃ do ↄzɛi, akũ a ↄnↄ gↄ̃̀ zɛna ari ifãntɛ̃ gɛ̀ɛ à gɛ̃̀o kpɛ́n. 13 Akũ Yↄsua zĩ̀i blè Amalɛkinↄa à ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao.

14 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ adikĩna kɛ̃ takada gũn de àgↄ̃ de dↄngu pↄ́ ũ ǹ o Yↄsuanɛ, zaakũ mani Amalɛkinↄ buri bo andunia gũn ń pínki. 15 Musa gbagbaki bò, akũ à tↄ́ kpànɛ Dikirimɛ ma tuta ũ 16 à pì: Ma ↄ sɛ̀ Dikiri kpata kpa. Dikiri nigↄ̃ zĩ̀ ká kũ Amalɛkinↄ gↄrↄ sĩnda pínki.

18

Yɛtoro gɛna Musa gwa

1 Musa anzure Yɛtoro, Midiã sa'ori, yã kũ Luda kɛ̀ Musanɛ kũ a gbɛ̃ Isarailanↄ mà, lákũ Dikiri ń bↄ́tɛ Misila nà. 2 À sù à lè Musa gĩnakɛ à a nanↄ Zipora zĩ̀ bɛ 3 kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n planↄ. A do tↄ́n Gɛsↄmu, zaakũ Musa pì gbɛ̃ zĩ̀tↄn a ũ dakenↄ bùsun. 4 A do tↄ́n Ɛliɛza, zaakũ Musa pì a de Luda a faaba kɛ̀ à a bo Firi'auna fɛ̃nɛda lɛ́i. 5 Akũ Yɛtoro fùtɛ àtɛn su Musa kĩnaa kũ a nɛ́nↄ kũ a nanↄo gu kũ à bùraa kàtɛn Luda kpi sarɛ gbárannan. 6 À lɛ́gbãzã kɛ̀ Musanɛ à pì: Matɛn su n kĩnaa kũ n nanↄo kũ n nɛ́ mɛ̀n planↄo. 7 Musa bò à gɛ̀ɛ à dà a anzurelɛ à kùtɛ à lɛ́ pɛ̀a. Ò kↄ̃ aafiaa gbɛ̀ka, akũ ò gɛ̃̀ kpɛ́n. 8 Musa yã kũ Dikiri kɛ̀ Firi'aunanɛ kũ Misilanↄ Isarailanↄ yãi bàbanɛ pínki kũ wari kũ à ń lé zɛ́ gũnnↄ pínki kũ lákũ Dikiri ń bó nào. 9 Yɛtoro pↄ kɛ̀ nna yã mana kũ Dikiri kɛ̀ Isarailanↄnɛɛa pínki kũ lákũ à ń bó Misilanↄ ↄĩ nào. 10 Akũ à pì: Ò Dikiri sáabu kpá lákũ à á bó Firi'auna kũ Misilanↄ ↄĩ nà. 11 Má dↄ̃̀ sà kũ Dikiri zↄ̃kↄ̃ de tãnanↄla ń pínki. Kũ Misilanↄ ĩa dã̀áwa, à yã mↄ̀ńnɛ. 12 Akũ Yɛtoro sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Ludaa kũ sa'opↄ pãndenↄ dↄ. Akũ Haruna kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki ò sù ò pↄ́ blè kãao Luda arɛ.

Yãgↄ̃gↄ̃rinↄ ditɛnaa

13 Kũ gu dↄ̀ Musa vùtɛ àtɛn yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ, ò katɛnai zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi. 14 Kũ Musa anzure yã kũ àtɛn kɛńnɛ è pínki, akũ à a là à pì: Bↄ́n ntɛn kɛ kũ gbɛ̃ dínↄ lɛɛ? Bↄ́yãi ntɛn yãkpatɛ kɛńnɛ ndo, gbɛ̃ sĩnda pínki katɛnanyĩ zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsii? 15 Musa wèa à pì: Gbɛ̃nↄ dì su ma kĩnaa ò Luda pↄyenyĩna yã mamɛ. 16 Tó ò yãkete vĩ, òdi su ma kĩnaa mà yã pì gↄ̃gↄ̃ńnɛ mà Luda doka kũ à dìtɛnↄ ońnɛ.

17 Musa anzure pìnɛ: Yã kũ ntɛn kɛ manaro. 18 Ĩni kpasa, gbɛ̃ kũ ò kú kũnwonↄ ni kpasa dↄ, zaakũ zĩ pì denla, ĩni fↄ̃ ǹ kɛ ndoro. 19 Ǹ ma yã ma sà, mani lɛ́ damma, Luda nigↄ̃ kú kũnwo. Ĩnigↄ̃ deńnɛ yãgↄ̃gↄ̃ri ũ, ĩnigↄ̃ gɛ́ kũ ń yãnↄ Luda kĩnaa, 20 ĩnigↄ̃ doka kũ Luda dìtɛnↄ dańnɛ, ĩnigↄ̃ zɛ́ kũ à de ò sɛ́ mↄńnɛ kũ yã kũ oni kɛnↄ. 21 Ǹ gbɛ̃ laakaride náanide kũ ò Luda vĩna vĩ akũ òdi gusarɛgba síronↄ sɛ́ ń tɛ́, ǹ ń ditɛ gbɛ̃nↄn wàa sↄsↄↄronↄ don'arɛdenↄ ũ kũ gbɛ̃nↄn basↄsↄↄroo kũ gbɛ̃nↄn bupla akurio kũ gbɛ̃nↄn kurikurio, 22 de ògↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃ pìnↄnɛ gↄrↄ sĩnda pínki. Oni su n kĩnaa kũ yã zĩ'ũnↄ pínki, ama oni yã fítinnanↄ gↄ̃gↄ̃ ń zĩda. Abire mɛ́ ani n aso lagonnɛ. 23 Tó Dikiri wènnɛ, tó n kɛ̀ lɛ, ĩni fuaro, gbɛ̃ pìnↄ ni tá bɛ kũ laakariio kpatɛna.

24 Musa a anzure yã mà à kɛ̀ lákũ à òarɛ nà pínki. 25 À gbɛ̃ laakaridenↄ sɛ̀ Isaraila burinↄ tɛ́ pínki à ń dítɛ gbɛ̃nↄn wàa sↄsↄↄronↄ don'arɛdenↄ ũ kũ gbɛ̃nↄn basↄsↄↄroo kũ gbɛ̃nↄn bupla akurio kũ gbɛ̃nↄn kurikurio. 26 Akũ òdigↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ gↄrↄ sĩnda pínki. Yã zĩ'ũn òdi suo Musa kĩnaa, akũ òdi yã fítinnanↄ gↄ̃gↄ̃ ń zĩda. 27 Musa gɛ̀ɛ à zɛ̀ a anzureenɛ, akũ à tà a bùsun.

19

Sinai kpi sarɛ

1 Isarailanↄ bona Misila mↄ aakↄ̃de gũn 2 ò fùtɛ Rɛfidimu. Kũ ò kà Sinai gbárannan, akũ ò bùraa kàtɛ gwe Sinai kpi sarɛ. 3 Musa dìdi à gɛ̀ɛ Luda kĩnaa kpi pìi musu, akũ Dikiri lɛ́ zùi à pì: Ǹ yã dí o Yakubu buri Isarailanↄnɛ: 4 A è lákũ ma kɛ̀ Misilanↄnɛ nà, lákũ ma á sɛ́ ma su kãáo ma kĩnaa, lákũ vãu dì a nɛ́ sɛ́ a dɛ̀mbɛrɛɛa nà. 5 Tó a ma yã mà á ma bàka kunna kãáo yã kũna tera sà, anigↄ̃ de ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ ũ buri sĩnda pínki tɛ́. Bee kũ andunia de ma pↄ́ ũ pínki, 6 ánigↄ̃ demɛnɛ kínanↄ kũ sa'orinↄ ũ, ma gbɛ̃ kũ ò kú adonanↄ ũ. Yã kũ ĩni o Isarailanↄnɛɛn gwe.

7 Musa kìpa à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi, akũ à yã kũ Dikiri ònɛɛ bàbańnɛ pínki. 8 Gbɛ̃nↄ wèa ń pínki ò pì: Yã kũ Dikiri òwɛrɛ pínki óni kɛ. Akũ Musa gɛ̀ɛ à yã kũ ò òo bàba Dikirinɛ. 9 Dikiri pìnɛ: Mani su n kĩnaa túsukpɛ gègetee gũn, de gↄrↄ kũ matɛn yã onnɛ, oni ma onigↄ̃ n náani vĩ gↄrↄ sĩnda pínki. Akũ Musa yã kũ gbɛ̃nↄ òo bàba Dikirinɛ. 10 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ gɛ́ ń kĩnaa ǹ ońnɛ ò gbã̀ bo ń zĩdanɛ gbãra kũ ziao, ò ń pↄ́kasanↄ pípi. 11 Ògↄ̃ kú soru gũn ziando, zaakũ a gↄrↄ aakↄ̃de zĩn mani kipa mà zɛ Sinai kpi musu gbɛ̃ sĩnda pínki wára. 12 Ǹ zĩtɛ lɛ́ sèeda dańnɛ kpi pìi pↄ̀rↄ lɛ́a ari à lìkai pínki. Ǹ ońnɛ ò laakari kɛ. Òsun didi kpi pìiaro. Ń gbɛ̃ke sún ↄ kɛa sero. Gbɛ̃ kũ à ↄ kɛ̀a, ò ade dɛ. 13 Òsun ↄ kɛ adearo. Ò a pápa kũ gbɛ̀ɛo ke ò a pápa kũ kàao ò dɛ. Pↄ́kãden yá, bisãsirin yá, à gàmɛ. Tó ò mà ò kuru pɛ̀ ò a yĩsãm pà, ò na kpi pìii.

14 Musa kìpa kpi pìia à sù à gbɛ̃nↄ lè à òńnɛ ò gbã̀ bo ń zĩdanɛ ò ń pↄ́kasanↄ pípi. 15 À ɛ̀ra à pìńnɛ: Àgↄ̃ kú soru gũn gↄrↄ aakↄ̃de zĩ yãi. Àsun wútɛ kũ nↄgbɛ̃oro. 16 Kũ gu dↄ̀ a gↄrↄ aakↄ̃de pìia, akũ legũ tɛn pũtã àtɛn pí, akũ legũ sìsi kpi musu. Kũ ò kuru yĩsãmpanaa mà, akũ vĩna gbɛ̃ kũ ò kú bùrannↄ kũ̀ ń pínki òtɛn lukaluka. 17 Musa bò kũńwo bùran à gɛ̀ɛ kũńwo Luda kĩnaa, akũ ò zɛ̀ zĩtɛ kpi pìi sarɛ. 18 Túsukpɛ dà Sinai kpila kũ Dikiri kìpaa kũ tɛ́o yãi. Túsukpɛ pìi fùtɛ lán tãma túsukpɛ bà, akũ kpi pì tɛn yĩgãyĩgã manamana. 19 Kuru yĩsãmpana tɛn kara. Kũ Musa yã ò, akũ Luda wèa legũpũtãnaa gũn.

20 Dikiri kìpa à zɛ̀ Sinai kpi mìsↄ̃ntɛa à Musa sìsi, akũ à dìdi à gɛ̀ɛ gwe. 21 Dikiri pìnɛ: Ǹ kipa ǹ kpãkɛ̃ gbɛ̃nↄi, òsun vĩ gulɛzɛkila ò su ò ma gwaro, de ń paridenↄ sún gagaro yãi. 22 Bee sa'ori kũ òdi namainↄ, ò gbã̀ bo ń zĩdanɛ de màsun fɛ̃ńyĩro yãi. 23 Musa pì Dikirinɛ: Oni didiro, zaakũ n kpãkɛ̃wái n pì ò zĩtɛ lɛ́ sèeda da kpi pìi pↄ̀rↄ lɛ́a à gↄ̃ n pↄ́ ũ. 24 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ kipa ǹ Haruna sɛ́ ǹ su kãao, ama sa'orinↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ sún vĩ bara ò su ma kĩnaaro de màsun fɛ̃ńyĩro yãi. 25 Akũ Musa kìpa gbɛ̃ pìnↄ kĩnaa à yã pìi òńnɛ.

20

Dokayã mɛ̀n kurinↄ

1 Luda yã díkĩna ò pínki à pì: 2 Makũmɛ Dikiri á Luda ũ. Ma á bↄ́tɛ zↄ̀blen Misila.

3 Àsungↄ̃ dikiri ke vĩ ma gbɛraro.

4-5 Àsun pↄ́ke taka kɛ à kútɛ à donyĩ kɛnɛro, pↄ́ kũ à kú musu ke zĩtɛ ke í gũnn yá, zaakũ makũ Dikiri á Luda, nɛ̀sɛgↄ̃bademɛ ma ũ. Madì gbɛ̃ kũ à yemaironↄ yã vãni wí ń burinↄ musu ari à gɛ́ pɛ́ ń sãkpɛnↄa kũ ń nasionↄ. 6 Gbɛ̃ kũ ò yemai ò ma dokayãnↄ kũnanↄ sↄ̃, madìgↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kũńwomɛ ari ń buria.

7 Àsun makũ Dikiri á Luda tↄ́ sí pãpãro, zaakũ gbɛ̃ kũ à ma tↄ́ sì pãpã mani tó à bo pãro.

8 Àgↄ̃ dↄn kámmabogↄrↄ bi ma pↄ́mɛ. 9 Àgↄ̃ á bura zĩ kũ á zĩ sĩnda pínkio kɛ gↄrↄ suddo, 10 a supplade gↄ̃ deárɛ kámmabogↄrↄ ũ, zaakũ makũ Dikiri á Luda ma pↄ́mɛ. Àsun zĩ ke kɛ gↄrↄ pì zĩro, ákↄ̃nↄ ke á nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke á nɛ́nↄgbɛ̃ ke á zĩkɛri gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke á pↄ́kãde ke nibↄ kũ à kú á bɛa. 11 Zaakũ gↄrↄ suddon ma musu kũ zĩtɛo kɛ̀ kũ ísirao kũ pↄ́ kũ ò kú ń gũnnↄ pínki, akũ ma kámma bò a gↄrↄ supplade zĩ. A yã mɛ́ à tò ma arubarikaa dà kámmabogↄrↄ pìn ma dìtɛ ma pↄ́ ũ. 12 Àgↄ̃ á de kũ á dao bɛ̀ɛrɛ dↄ̃, de à gì kɛ bùsu kũ makũ Dikiri á Luda matɛn kpááwan.

13 Àsun gbɛ̃ dɛro.

14 Àsun zina kɛro.

15 Àsun kpãni oro.

16 Àsun yã dí á gbɛ̃dakearo.

17 Àsun á gbɛ̃dake ↄn ni dɛro. Àsun a nↄ ni dɛro ke a zĩkɛri gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke a zù ke a zaaki ke pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki.

18 Gbɛ̃ sĩnda pínki legũpũtãnaa mà kũ kuru yĩsãmpanaao, ò legũpinaa è kũ túsukpɛo dↄ kpi musu, akũ vĩna ń kũ òtɛn lukaluka ò zɛ zã̀ dire. 19 Ò pì Musanɛ: Ǹ yã owɛrɛ n zĩda, óni ma. Ǹsun tó Luda yã owɛrɛro, de òsun gagaro yãi. 20 Musa pìńnɛ: Àsun tó vĩna á kũro, zaakũ kũ à á yↄ̃ à gwa yãin à sù, de àgↄ̃ a vĩna vĩ akũsↄ̃ àsun durunna kɛro yãi. 21 Ò zɛ zã̀ dire, akũ Musa nà túsukpɛ gègetee pìii, gu kũ Luda kun pìn.

Dikiri gbagbaki yã

22 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Ǹ yã dí o Isarailanↄnɛ: A mà kũ á zĩdao lákũ ma yã òárɛ zaa musu nà. 23 Àsun tãna ke kɛ à namaro. Àsun andurufu ke wura pi tãnanↄ ũro. 24 À ma gbagbaki bo kũ ɛ̃o à sa oa kũ sãnↄ kũ zùnↄ, sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄo. Gu kũ ma dìtɛárɛ àgↄ̃ ma sísin, mani su á kĩnaa mà arubarika daágu. 25 Tó átɛni ma gbagbaki pì bo kũ gbɛ̀ɛo, àsun bo kũ gbɛ̀ anaaoro, zaakũ tó a gã pɛ̀tɛa, a tò à gbã̀a lɛ̀n gwe. 26 Àsun ma gbagbaki bo à a didiki kɛro, de á pótompokɛ sún bo gbagbaki pìiaro yãi.

23

Yãkɛna a zɛ́a

1 Àsun òpi baaru kpáro. Àsun zɛ kũ gbɛ̃ vãnio ɛ́kɛ sèedade ũro. 2 Àsun tɛ́ parii yãvãnikɛnaa gũnlo. Àsun zɛ kũ pario yãkpatɛ gũn à bo yãzɛde kpɛro. 3 Tó takaside yã nnaro, àsun zɛ kãaoro. 4 Tó n ibɛrɛɛ zù ke a zaaki sã̀tɛ akũsↄ̃ n kpakũ kãao, ǹ a kũ ǹ gɛ́onɛ bɛ. 5 Tó n n zãnguri zaaki è àtɛn fu asoa, ǹ kpái, ǹsun a tónlo.

6 Tó takaside yã nna, àsun bo a kpɛro. 7 À kɛ zã̀ kũ manafikio. Àsun taarisaride ke gbɛ̃ mana dɛro, zaakũ mani tó taaride bo pãro. 8 Àsun gusarɛgba síro, zaakũ gusarɛgba dì tó wɛ́denↄ vĩna kũmɛ, akũsↄ̃ àdi gbɛ̃ mananↄ yã litɛ kpɛdangara. 9 Àsun bòasu wɛ́ tãro. Á bòasukɛ dↄ̃, zaakũ bòasunↄn á ũ yã Misila. 10 Àgↄ̃ pↄ́ tↄ̃ á buranↄa à kɛkɛ ari wɛ̃̀ suddo, 11 a wɛ̃̀ suppladen à tó zĩtɛ kámma bo à ĩam pá, de á takasidenↄ le ò a zã̀ kũ à bùtɛ gwenↄ kↄ̃nↄ wɛ, nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ le ò a kpara só. À kɛ lɛ dↄ kũ á geepi búo kũ á kùkpɛo. 12 Àgↄ̃ zĩ kɛ ari gↄrↄ suddo, a suppladen àgↄ̃ kámma bo, de á zùnↄ kũ á zaakinↄ le ò kámma bo, akũsↄ̃ á zↄ̀nↄ kũ bòasunↄ ni le ò ĩam pá. 13 Àgↄ̃ yã kũ ma òárɛnↄ kũna pínki. Àsun tãnanↄ tↄ́ síro. Òsun ń tↄ́ ma á lɛ́n sero.

Dikpɛ mɛ̀n aakↄ̃nↄ

(Bon 34:18-26)

14 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo àgↄ̃ su dikpɛ kɛmɛnɛ gɛ̃̀n aakↄ̃. 15 Àgↄ̃ Burodi Futɛnasari dikpɛ kɛ lákũ ma dìtɛárɛ nà, àgↄ̃ burodi futɛnasari só ari gↄrↄ suppla mↄ kũ òdi pi Abibu gũn a gↄrↄa, zaakũ mↄ pìi gũnn a bↄtɛn Misila. Gbɛ̃ke sún su ma kĩnaa ↄkoriro. 16 Àgↄ̃ Pↄ́kɛ̃na dikpɛ kɛ gↄrↄ kũ a na pↄ́kɛ̃naaa, à á burapↄ káakunↄ kpáma. Àgↄ̃ Pↄ́dufublena dikpɛ kɛ wɛ̃̀ lakanaaa, gↄrↄ kũ a á burapↄnↄ kàkara pínki. 17 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo gɛ̃̀n aakↄ̃ á gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki su kↄ̃kakarana kɛ makũ Dikiri á Luda arɛ. 18 Àsun pↄ́futɛna kpáma lɛɛlɛ kũ sa'opↄ aruoro. Àsun dikpɛ sa'opↄ nísi ditɛ gu dↄaro. 19 Àgↄ̃ gɛ́ ma Dikiri á Luda ↄnn kũ á burapↄ káakunↄo. Àsun blènɛ nↄ̀bↄ kuku kũ a da yↄ̃'ioro.

Luda Malaika ni do a gbɛ̃nↄnɛ arɛ

20 Mani malaika gbarɛ à doárɛ arɛ à á dãkpã zɛ́n à ká kãáo gu kũ ma kɛ̀kɛn. 21 À laakari dↄ a yãa à a yã ma. Àsun bo a kpɛro, zaakũ ani sùru kɛ kãáo á taari yã musuro kũ ma tↄ́ kúa yãi. 22 Tó a a yã mà akũsↄ̃ a yã kũ ma òárɛ kɛ̀ pínki, manigↄ̃ de á ibɛrɛnↄ ibɛrɛ ũmɛ, á wɛtɛrinↄ wɛtɛri ũ. 23 Ma malaika pì ni doárɛ arɛ à gɛ́ zɛárɛ bùsu kũ Amↄrinↄn kun kũ Itinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Kanaanↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo, mani ń kakatɛ. 24 Àsun kútɛ ń tãnanↄnɛ à dońyĩro, àsun ń kɛna kɛro. À ń gboro à ń gbɛ̀nↄ wíwi. 25 À dↄ Dikiri á Ludai, ani arubarika daárɛ á pↄ́blen kũ á pↄ́minaao, ani gyãnↄ kɛ̃áwa. 26 Nↄgbɛ̃nↄ ni nↄ̀ bↄtɛ á bùsunlo akũsↄ̃ para nigↄ̃ kunlo. Mani á wɛ̃̀ndi bà dↄárɛ kũ mↄ̀kakↄ̃anaao. 27 Mani vĩna dada gbɛ̃ kũ ò kú á arɛnↄi, mani tó bídi gɛ̃ buri kũ a ka ń kĩnaanↄgu, mani tó á ibɛrɛnↄ kpɛ liárɛ. 28 Mani zúmantɛ̃nↄ gbarɛ á arɛ ò ká Ivinↄgu kũ Kanaanↄ kũ Itinↄ ò pɛ́ḿmaárɛ. 29 Adi kɛ mani pɛ́ḿmaárɛ wɛ̃̀ do gũn gↄ̃̀nↄnlo, de bùsuu pì sún gↄ̃ lákpɛ ũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ daálaro yãi. 30 Manigↄ̃ pɛ́ḿmaárɛ busɛbusɛmɛ ari à kɛ dasi à ká à bùsu sí. 31 Mani á bùsu lɛ́ daárɛ zaa Isira Tɛ̃ra lɛ́a ari Filisitininↄ Isira lɛ́a, zaa gbáranna lɛ́n ari Yuflati lɛ́a. Mani bùsupidenↄ naárɛ á ↄĩ à pɛ́ḿma. 32 Á bàka súngↄ̃ kú ń yãn ke ń tãnanↄ yãnlo. 33 Àsun tó ògↄ̃ kú á bùsunlo, de òsun tó à durunna kɛmɛnɛro, zaakũ tó a ń tãnanↄ gbàgba, a tankutɛ kpàkpa á zĩdanɛmɛ.

24

Luda bàka kunna kũ Isarailanↄ sèedaa

1 Dikiri pì Musanɛ: Mↄkↄ̃n kũ Harunao kũ Nadabuo kũ Abiuo kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurinↄ, à didi kpia à mↄ́ ma kĩnaa, à donyĩ kɛmɛnɛ zaa zã̀. 2 Mↄkↄ̃mmɛ ĩni namai ndo, gbɛ̃ kparanↄ sún su kãniro akũsↄ̃ pari sún didi kũńwo kpi díkĩna musuro.

3 Musa gɛ̀ɛ à yã kũ Dikiri òo gbã̀ńnɛ pínki kũ dokayãnↄ pínki. Ò wè lɛɛlɛ ń pínki ò pì: Yã kũ Dikiri ò pínki óni kɛ. 4 Akũ Musa yã kũ Dikiri òo pìnↄ kɛ̃̀ takada gũn pínki.

À fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ à gbagbaki bò kpigɛrɛɛi, akũ à gbɛ̀ɛ pɛ̀tɛpɛtɛ mɛ̀n kuri awɛɛpla Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄ pↄ́ ũ. 5 À Isaraila kɛfɛnnanↄ zĩ̀ kũ zùsanɛnↄ, akũ ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òo Dikiria kũ sáabukpana sa'opↄnↄ. 6 Akũ Musa zùu pìnↄ aru sì à kpàatɛ lɛu pla. À a lɛu do dìtɛ kũ tao à a lɛu do àtɛ̃ gbagbakia. 7 Akũ à Dikiri bàka kunna kũńwo takada sɛ̀ à a kyó kɛ̀ńnɛ. Akũ ò pì: Yã kũ Dikiri ò pínki óni kɛ óni mì natɛnɛ. 8 Akũ à aru pìi sɛ̀ à fã̀ḿma à pì: Dikiri bàka kunna kãáo arun gwe lákũ a mà nà pínki.

9 Musa kũ Harunao kũ Nadabuo kũ Abiuo kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurinↄ dìdi kpia. 10 Ò Isarailanↄ Luda è. Safia gbɛ̀ gusara katɛna a gbá gɛ̃i, a í de búgu swáswa lán ludambɛ búgu bà. 11 Luda dí yãke kɛ Isaraila gbãnade pìnↄnɛro. Ò wɛ́ sìalɛ, akũ ò pↄ́ blè ò í mì.

Musa kunna Sinai kpi musu

12 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ didi kpia ǹ mↄ́ ma kĩnaa ǹgↄ̃ kú gwe. Mani gbɛ̀ anlo kũ ma a dokayãnↄ kɛ̃̀anↄ kpámma, de ǹ le ǹ dańnɛ. 13 Akũ à fùtɛ kũ a kpàasi Yↄsuao, òtɛn gɛ́ didi Luda kpia. 14 Akũ Musa pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ: Àgↄ̃ ó dã la, óni ɛra ò su á kĩnaa. Haruna kũ Uruo nigↄ̃ kú kãáo. Tó gbɛ̃ke yãke vĩ, à gɛ́o ń kĩnaa. 15 Akũ Musa dìdi kpi pìia. Túsukpɛ dà a mìsↄ̃ntɛla, 16 akũ Dikiri gakuri kìpa Sinai kpi pìia. Túsukpɛ pì daala lɛ ari gↄrↄ suddo, a gↄrↄ suppladen Dikiri lɛ́ zù Musai zaa túsukpɛ pìi gũn. 17 Isarailanↄ Dikiri gakuri è lán tɛ́ kũ àdi ń ble bà kpi pìi mìsↄ̃ntɛa. 18 Akũ Musa gɛ̃̀ tɛ́luku pìi gũn à ɛ̀ra à dìdi kpi pìia. À kú gwe ari gↄrↄ bupla fãnantɛ̃ kũ gwãanio.

31

Luda bizakuta

1 Dikiri yã ò Musanɛ à pì: 2 Ǹ ma! Ma Uri nɛ́ Bezalɛli, Uru daikore, Yuda buri sɛ̀. 3 Ma tò ma Nini kúa, akũ à ↄ̃ndↄ̃ kũ gonio kũ dↄ̃naao lè ↄzĩ pínki gũn. 4 À zãble pↄ́nↄa dↄ̃ kũ wuraao kũ andurufuuo kũ mↄ̀gotɛ̃o. 5 À gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde ana dↄ̃ kũ a dana pↄ́ gũnwo kũ lí'anaao kũ ↄzĩ sĩnda pínkio. 6 Abire gbɛra ma Aisamaki nɛ́ Ɔↄliabu, Dã buri dìtɛ a kpanyĩri ũ. Ma ↄzĩkɛrinↄ gbà ↄ̃ndↄ̃ ń pínki, de ò le ò pↄ́ kũ ma dìtɛnnɛnↄ kɛ pínki: 7 Dakarɛki kuta kũ doka àkpatiio kũ a nɛ́kparɛo kũ kpɛ́ pì pↄ́ ketenↄ pínki, 8 teburu kũ a pↄ́ ketenↄ, wura atɛ̃nɛ fitiladibↄ kũ a pↄ́ ketenↄ pínki, turaretitikpataki, 9 sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ oki kũ a pↄ́ ketenↄ pínki, dàga kũ a dibↄↄo, 10 pↄ́kasa kũ ò tã̀nↄ, sa'ori Haruna pↄ́kasa kũ ani naomainↄ kũ a nɛ́nↄ sa'opↄkasanↄ pínki, 11 pↄ́ sakɛnísi kũ bizakuta turaretiti gbĩ nnannao. Ò pↄ́ pìnↄ kɛ lákũ ma dìtɛnnɛ nà pínki.

Kámmabogↄrↄ yã

12 Dikiri yã ò Musanɛ à pì: 13 Ǹ o Isarailanↄnɛ ò kámmabogↄrↄ kũ ma dìtɛ yã da, zaakũ à de sèeda ũ makũ kũ ákↄ̃nↄ dagura ari á buria, de à le à dↄ̃ makũ Dikiri ma á sɛ́ ma gbɛ̃nↄ ũ. 14 Àgↄ̃ kámmabogↄrↄ pì yã da, zaakũ gↄrↄ pì kúárɛ adonamɛ. Gbɛ̃ kũ à gↄrↄ pìi tɛ̃̀ɛ kɛ̀, ade gàmɛ. Gbɛ̃ kũ à zĩ kɛ̀ gↄrↄ pìia, ò ade bo a gbɛ̃nↄ tɛ́ ò a dɛ. 15 Àgↄ̃ zĩ kɛ gↄrↄ suddo, a gↄrↄ suppladen áni kámma bo, zaakũ makũ Dikiri ma pↄ́mɛ. Gbɛ̃ kũ à zĩ kɛ̀ kámmabogↄrↄaa gàmɛ. 16 Isarailanↄ gↄ̃ kámmabogↄrↄ pì yã kũna ò ditɛ gↄrↄ zↄ̃kↄ̃ ũ ari ń buria ma bàka kunna kũńwo yã ũ. 17 Anigↄ̃ de sèeda ũ makũ kũ Isarailanↄ dagura gↄrↄ sĩnda pínki, zaakũ makũ Dikiri ma musu kũ anduniao kɛ̀ gↄrↄ suddomɛ, akũ ma làka ma kámma bò a gↄrↄ supplade zĩ. 18 Kũ Dikiri yã ò Musanɛ Sinai kpi musu à làka, akũ à dokayã kɛ̃̀ gbɛ̀ anlonↄa mɛ̀n pla kũ a zĩda ↄnɛo à kpàa.

32

Wura zùsanɛ bↄ̀rↄↄ

1 Kũ gbɛ̃nↄ è Musa dí kipa kpia likalikaro, ò kàkara Harunai ò pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ tãna kenↄ kɛwɛrɛ ò dowɛrɛ arɛ, zaakũ Musa kũ à ó bↄ́tɛ Misila pìi, ó dↄ̃ yã kũ à a lèro. 2 Akũ Haruna pìńnɛ: À á nↄgbɛ̃nↄ wura pↄ́sãnↄ bↄtɛ kũ á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ pↄ́nↄ kũ á nɛ́nↄgbɛ̃nↄ pↄ́nↄ à suomɛnɛ. 3 Akũ ń pínki a wura pↄ́sãnↄ bòbo ò kpà Harunaa. 4 À sì à kàsa lán zùsanɛ bà, akũ à lↄ̀lↄ. Akũ ò pì: Isarailanↄ, á tãnan di! Àkũ mɛ́ à á bↄ́tɛ Misila. 5 Kũ Haruna è lɛ, à sa'oki bò zùu pì arɛ, akũ à kpàkpaa kɛ̀ à pì: Dikiri dikpɛ kun zia. 6 Kũ gu dↄ̀, gbɛ̃nↄ fùtɛ ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄo. Gbɛ̃nↄ vùtɛ òtɛn pↄ́ ble òtɛn í mi, akũ ò fùtɛ òtɛn pãpã kɛ.

7 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Ǹ kipa ǹ gɛ́! N gbɛ̃ kũ n bo kũńwo Misilanↄ yàka. 8 Ò kɛ̃̀ zɛ́ kũ ma mↄ̀ńnɛa likalika, ò wuraa kàsa tãna ũ lán zùsanɛ bà, ò kùtɛnɛ ò sa òa ò pì, Isarailanↄ tãna kũ à ń bↄ́tɛ Misilan gwe. 9 Akũ Dikiri ɛ̀ra à pì Musanɛ: Ma è gbɛ̃ pìnↄ sã gbãnamɛ. 10 Ǹ gomala de mà a pↄfɛ̃ kipaḿma mà ń kakatɛ, ama mani n burinↄ kɛ dasi. 11 Akũ Musa kútɛ kɛ̀ Dikiri a Ludanɛ à pì: Dikiri, bↄ́yãin ntɛn pↄfɛ̃ kipa n gbɛ̃nↄa kũ n ń bↄ́tɛ Misila kũ n gbãna purao kũ n gã̀sã gbãnaoo? 12 Misilanↄ ni pi ń kakatɛna yãin n ń bↄ́tɛ, de ǹ le ǹ ń dɛdɛ kpinↄ musu ǹ ń láka andunia gũn. Ǹ n pↄfɛ̃ kpátɛ ǹ yã kũ ń ye ǹ kipa n gbɛ̃nↄaa pì bo n nɛ̀sɛn. 13 Ǹ dↄ n zↄ̀blerinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Isarailao yãn, zaakũ n la dàńnɛ kũ n zĩdao n pì, ĩni ń buri kara lán susunɛnↄ bà, ĩni bùsu kũ n a yã òńnɛ kpá ń burinↄa ògↄ̃ vĩ gↄrↄ sĩnda pínki. 14 Akũ Dikiri yã kũ à pì áni kipa a gbɛ̃nↄaa pìi bò a nɛ̀sɛn.

15 Musa ɛ̀ra à kìpa kpia, à doka gbɛ̀ anlo mɛ̀n pla pìnↄ kũna a ↄĩ. Yã kɛ̃na gbɛ̀ɛ pìnↄa kpa plapla pínki. 16 Luda mɛ́ à gbɛ̀ anlo pìnↄ à, àkũ mɛ́ à yã kɛ̃̀ḿma. 17 Yↄsua gbɛ̃nↄ wiki mà, akũ à pì Musanɛ: Ǹ zĩ̀ wiki ma dↄ bùran. 18 Musa pì: Kùwiki mɛ́ à dↄ gwero, wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄn gwe sↄ̃ro, gbɛ̃nↄ lɛ̀sinaan matɛn ma. 19 Kũ à kà kãni kũ bùraao, à è òtɛn ũ wã zùsa pì arɛ, akũ à pↄ fɛ̃̀. À gbɛ̀ anlo kũ à kũnaa pìnↄ pã̀tɛ kpigɛrɛɛi gwe, ò wìwi. 20 Akũ à zùsa kũ ò pìi pìi sɛ̀ à dà tɛ́n. À a títi bò, akũ à kà ín à kpà Isarailanↄa, ò mì. 21 Akũ Musa Haruna là à pì: Bↄ́n gbɛ̃ pìnↄ kɛ̀nnɛ, gbasa n tò ò durunna zↄ̃kↄ̃ dí taka kɛ̀ɛ? 22 Akũ à wèa à pì: Ǹsun pↄ fɛ̃ro, mare. Ń gbɛ̃ pìnↄ dↄ̃, kũ ò vãni. 23 Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ ò pìmɛnɛ mà tãna ke kɛ à dońnɛ arɛ. Ò pì Musa kũ à á bↄ́tɛ Misila pìi, ò dↄ̃ yã kũ à a lèro. 24 Akũ ma pìńnɛ gbɛ̃ kũ ò wura vĩnↄ bↄtɛ ò suo. Kũ ò sùo, akũ ma kà tɛ́n, akũ à bò zùsanɛ́ bↄ̀rↄↄ pì ũ.

25 Musa è Haruna tò gbɛ̃nↄ tɛni ń pↄyeina kɛ, akũ ò gↄ̃̀ lalandi pↄ́ ũ ń ibɛrɛnↄnɛ. 26 Akũ à zɛ̀ bùra zɛ́lɛa à pì: Gbɛ̃ kũ ò kú Dikiri kpanↄ su ma kuru. Akũ Levi burinↄ kàkara a kuru. 27 À pìńnɛ: Dikiri Isarailanↄ Luda pì, á baadi a fɛ̃nɛda loko à dodo bùraai zɛ́lɛ kũ zɛ́lɛo, á baadi a gbɛ̃nↄ kũ a gbɛ̃nnanↄ kũ a gbɛ̃dakenↄ dɛdɛ. 28 Levi burinↄ kɛ̀ lákũ Musa dàńnɛ nà. Gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛ zĩ pìianↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu aakↄ̃ taka bà. 29 Akũ Musa pì Levi buri pìnↄnɛ: Lákũ a bo á nɛ́nↄ kũ á gbɛ̃nↄ kpɛ nà, a á zĩda kpà Dikiria gbãra, Dikiri arubarikaa dàágu gbãran gwe.

Musa kutɛkɛna Dikirinɛ Isarailanↄnɛ

30 Kũ gu dↄ̀ Musa pì Isarailanↄnɛ: A durunna zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀, bee kũ abireo mani ɛra mà didi kpia mà gɛ́ Dikiri kĩnaa dↄ, òdigↄ̃ dↄ̃ro ke mani le mà kútɛ kɛnɛárɛ á durunna yã musu. 31 Akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Dikiri kĩnaa à pì: N yã nna! Gbɛ̃ pìnↄ durunna zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀, ò tãna ke kɛ̀ ń zĩdanɛ kũ wuraao. 32 Ǹ sùru kɛ! Ǹ ń durunna kɛ̃ḿma. Tó lɛnlo, ǹ ma tↄ́ warawara takada kũ n kɛ̃̀ɛ gũn. 33 Dikiri pìnɛ: Gbɛ̃ kũ à durunna kɛ̀mɛnɛ tↄ́n mani warawara ma takada gũn. 34 Ǹ gɛ́ kũ gbɛ̃nↄ gu kũ ma ònnɛn sà. Ma Malaika ni donnɛ arɛ. Bee kũ abireo tó ma wɛ́tãmmana gↄrↄ kà, mani wɛ́ tãḿma ń durunna yãi. 35 Akũ Dikiri gagagyã kà gbɛ̃nↄgu zùsanɛ kũ ò tò Haruna pìi pì yãi.

33

1 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ futɛ ǹ go la, mↄkↄ̃n kũ gbɛ̃ kũ n bo kũńwo Misilanↄ, ǹ gɛ́ kũńwo bùsu kũ ma la dà Ibrahĩnɛ kũ Isaakuo kũ Yakubuo ma pì mani kpá ń burinↄan. 2 Mani malaika gbarɛ à doárɛ arɛ mani pɛ́árɛ Kanaanↄa kũ Amↄrinↄ kũ Itinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo. 3 À gɛ́ bùsu kũ vĩ kũ zↄ́'io din pìi gũn. Ama mani gɛ́ kãáoro, de màsun á kakatɛ zɛ́nlo yãi, zaakũ sãgbãnadenↄn á ũ. 4 Kũ gbɛ̃nↄ yã pãsĩ pìi mà, ò ↄ́ↄ dↄ̀, akũ gbɛ̃ke dí a zãblebↄnↄ da doro. 5 Zaakũ Dikiri gĩnakɛ à yã ò Musanɛ à o Isarailanↄnɛ à pi: Sãgbãnadenↄmɛ ń ũ, bee tó ma táa ò kũńwo gɛ̀sɛ do, mani ń kakatɛ. Ń baadi ń zãblebↄnↄ bobo, manigↄ̃ dↄ̃ deran mani kɛ kũńwo nà. 6 Akũ Isarailanↄ ń zãblebↄnↄ bòbo, odi da doro zaa Orɛbu kpi kĩnaa.

7 Musa dì bizakuta sɛ́ à gɛ́ dↄ bùra kpɛ boruna kũ bùraa pìio fíti. À tↄ́ kpà kuta pìinɛ dakarɛki kuta. Gbɛ̃ kũ à ye Dikiri yãi ade dì bo à gɛ́ dakarɛki kuta pì kĩnaa bùra kpɛ gwe. 8 Tó Musa bò àtɛn gɛ́ kpɛ́ pì kĩnaa, baadi dì bo à zɛ a kpɛ́lɛlɛa àgↄ̃ a gwa ari à gɛ́ à gɛ̃n. 9 Tó Musa gɛ̃̀ kpɛ́ pìn, tɛ́luku dì kipa àgↄ̃ dↄ kpɛ́lɛlɛa, akũ Dikiri dì yã o kãao. 10 Tó gbɛ̃nↄ è tɛ́luku pì dↄ kpɛ́lɛlɛ pìia, baadi dì donyĩ kɛ a kpɛ́lɛlɛa. 11 Dikiri dì yã o kũ Musao tɛ̃tɛ̃ntɛ̃, lákũ gbɛ̃ dì yã o kũ a gbɛ̃nnao nà. Musa dì ɛra à su bùran, ama Nuni nɛ́ Yↄsua a kpàasi dì bo kpɛ́ pìi gũnlo.

Dikiri bo à suna Musaa

12 Musa pì Dikirinɛ: N pìmɛnɛ mà gɛ́ kũ gbɛ̃ pìnↄ, ama ńdi gbɛ̃ kũ ntɛn damɛnɛ omɛnɛro. N pìmɛnɛ yã ń ma dↄ̃ n gbɛ̃nna ũ akũsↄ̃ ma n pↄnna lè. 13 Zaakũ ma n pↄnna lè, ǹ tó mà n laasunnↄ dↄ̃ sà, de mà le màgↄ̃ n dↄ̃ màgↄ̃ nna kũnwo yãpura. Ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ buri díkĩna bi n gbɛ̃nↄmɛ. 14 Akũ Dikiri wèa à pì: Ma wɛ́ nigↄ̃ tɛ́ái mà á gba kámmabonaa. 15 Musa pì: Tó ńdi wɛ́ tɛ́wáiro, ǹsun ó futɛ laro. 16 Tó ńdi gɛ́ kũooro, deran oni le ò dↄ̃ kũ makũ kũ n gbɛ̃ pìnↄ ó nna kũnwoo? Oni ó dↄ̃kↄ̃nɛ kũ buri pãndenↄ andunia gũn deramɛɛ? 17 Dikiri pìnɛ: Yã kũ n gbɛ̀kama pì mani kɛ, zaakũ n ma pↄnna lè, má n dↄ̃ ma gbɛ̃nna ũ.

18 Musa pì: Ǹ n gakuri mↄmɛnɛ. 19 Akũ Dikiri wèa à pì: Mani tó ma manakɛ pínki gɛ̃ n arɛ, mani ma tↄ́ Dikiri sísi n arɛ, zaakũ gbɛ̃ kũ má ye mà sùru kɛ kãaon mani kɛ kãao, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ má ye mà wɛ̃nda dↄ̃nɛn mani dↄ̃nɛ. 20 Akũ à pì: Ĩni fↄ̃ ǹ ma ãn gwaro, zaakũ bisãsiri ni fↄ̃ à wɛ́ simalɛ àgↄ̃ kunlo. 21 Dikiri pì: Ǹ gu gwa da ma sarɛ la. Ǹ zɛ gbɛ̀ɛ musu gwe. 22 Tó ma gakuri pì tɛn gɛ̃, mani n sↄtↄ gbɛ̀sↄkↄn mà a ↄ kúnla ari mà gɛ̃tɛ. 23 Tó ma a ↄ gònla, ĩni ma kpɛ kpa e sà, ama oni fↄ̃ ò ma ãn ero.

34

Gbɛ̀ anlo dufunↄ

1 Dikiri pì Musanɛ: Ǹ gbɛ̀ anlo kɛ mɛ̀n pla lán a káakunↄ bà, mani yã kũ ò kú a káakupↄ kũ n wìnↄa kɛ̃ḿma. 2 Ǹgↄ̃ kú soru gũn kↄnkↄ. Ǹ didi Sinai kpia ǹ zɛ ma arɛ a mìsↄ̃ntɛa. 3 Gbɛ̃ke sún su kũnworo. Òsun gbɛ̃ke e gukea kpi pìia sero. Bee sã ke zù sún su pↄ́ ble a gɛ̃iro.

4 Musa gbɛ̀ anlo à mɛ̀n pla lán a káakunↄ bà. À fùtɛ kↄnkↄ káakukaaku, akũ à dìdi Sinai kpia à gbɛ̀ anlo mɛ̀n pla pìnↄ kũna a ↄĩ lákũ Dikiri ònɛ nà. 5 Dikiri kìpa túsukpɛ gũn à zɛ̀ a sarɛ, akũ à a zĩda tↄ́ sìsi. 6 Kũ Dikiri tɛn gɛ̃ a arɛ, à a tↄ́ sìsi à pì: Dikiri, Dikiri Luda wɛ̃ndadↄ̃nnɛri sùruden ma ũ. Ma pↄ dì fɛ̃ likaro, má gbɛ̃kɛ kũ náanio vĩ zↄ̃kↄ̃. 7 Madìgↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kũ gbɛ̃nↄ ari ń buri lɛ́mmɛ, mani ń yã vãninↄ kɛ̃ḿma kũ ń taarinↄ kũ ń durunnanↄo. Ama madì tó taaride bo pãro. Madì denↄ yã vãni wí ń nɛ́nↄ musu kũ ń daikorenↄ kũ ń sãkpɛnↄ kũ ń nasionↄo. 8 Musa wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna à donyĩ kɛ̀nɛ gↄ̃̀nↄ 9 à pì: Dikiri, zaakũ ma n pↄnna lè, ǹ gɛ́ kũoo. Bee kũ gbɛ̃ pìnↄ sã gbãna, ǹ sùru kɛ kũoo ó yã vãninↄ kũ ó durunnanↄ musu ǹ ó sɛ́ n pↄ́nↄ ũ.

Luda bàka kunna kũ Isarailanↄ

(Bon 23:14-19)

10 Dikiri pì: Ma bàka nigↄ̃ kú kãáomɛ. Mani yãbonsarɛ kɛ á pínki wára, kũ gbɛ̃ke dí a taka kɛ buri ke gũn andunian zikiro. Buri kũ ò likaáinↄ ni ma yãkɛna e, zaakũ mani yã naaside kɛ kãáo. 11 Àgↄ̃ yã kũ ma òárɛ gbãra kũna, mani pɛ́árɛ Amↄrinↄa kũ Kanaanↄ kũ Itinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo. 12 À laakari kɛ! Àsun lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũ bùsu kũ átɛn gɛ́ gɛ̃n denↄoro, de àsun tankutɛ kpákpa á zĩdanɛro yãi. 13 À ń sa'okinↄ gboro à ń tãna gbɛ̀nↄ wíwi à Asɛra línↄ zↄ̃zↄ̃. 14 Àsun kútɛ tãnanɛro, zaakũ makũ Dikiri ma tↄ́n Gↄ̃ba, madì gↄ̃ba kpá. 15 À laakari kɛ! Àsun lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũ bùsupidenↄoro, zaakũ tó òtɛn pãpã kɛ ń tãnanↄ yã musu, òtɛn sa oḿma, oni á sísi à ń sa'ona nↄ̀bↄ só kũńwomɛ. 16 Àsun nↄ sɛ́ á nɛ́nↄnɛ ń tɛ́ro, zaakũ tó ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ tɛn pãpã kɛ ń tãnanↄ yã musu, oni tó á nɛ́nↄ pãpã kɛ kũńwo se. 17 Àsun mↄ̀ pi tãna ũro.

18 Àgↄ̃ Burodi Futɛnasari dikpɛ kɛ. Àgↄ̃ burodi futɛnasari só gↄrↄ suppla mↄ kũ òdi pi Abibu gũn lákũ ma dìtɛárɛ nà, zaakũ mↄ pìi gũn a bↄtɛ Misila. 19 Á daudunↄ bi ma pↄ́nↄmɛ ń pínki kũ á pↄ́kãde nɛ́ sà káakunↄ ń pínki, zù ke pↄ́ ketenↄ. 20 Àgↄ̃ zaaki nɛ́ sà káaku bo kũ são. Tó ádi boro, à a waka fĩ à dɛ. Àgↄ̃ á daudunↄ bo. Gbɛ̃ke sún su ma kĩnaa ↄkoriro. 21 Àgↄ̃ zĩ kɛ gↄrↄ suddo à kámma bo a gↄrↄ supplade zĩ, bee búwigↄrↄ ke pↄ́kɛ̃gↄrↄn yá.

22 Àgↄ̃ Pↄ́kɛ̃na dikpɛ kɛ gↄrↄ kũ a na burapↄ káaku kɛkɛnaaa. Àgↄ̃ Pↄ́dufublena dikpɛ kɛ wɛ̃̀ lakanaaa. 23 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ su makũ Dikiri Isarailanↄ Luda arɛ gɛ̃̀n aakↄ̃. 24 Mani pɛ́árɛ burinↄa mani á bùsu lɛ́ karaárɛ. Gbɛ̃ke ni á bùsu ni dɛ gↄrↄ kũ átɛn su makũ Dikiri á Luda arɛ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo gɛ̃̀n aakↄ̃ro. 25 Àsun pↄ́futɛna kpáma lɛɛlɛ kũ sa'opↄ aruoro. Àsun Vĩnla sa'ona nↄ̀bↄ ditɛ gu dↄ̀aro. 26 Àgↄ̃ gɛ́ makũ Dikiri á Luda ↄnn kũ á burapↄ káakunↄ. Àsun blènɛ nↄ̀bↄ kuku kũ a da yↄ̃'ioro.

27 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Ǹ yã pìnↄ kɛ̃ takadan, zaakũ ma bàka kunna kũnwo kũ Isarailanↄ yãnↄn gwe. 28 Musa kú kũ Dikirio gwe ari gↄrↄ bupla fãnantɛ̃ kũ gwãanio pↄ́blenaa sari pↄ́minaa sari. Akũ Dikiri a bàka kunna kũńwo yã mɛ̀n kurinↄ kɛ̃̀ gbɛ̀ anlo pìnↄa.

Musa ãn tɛ́kɛnaa

29 Kũ Musa kìpa Sinai kpia, à gbɛ̀ anlo mɛ̀n pla kũ doka kɛ̃aa pìnↄ kũna a ↄĩ. À dↄ̃ kũ a ãn tɛn tɛ́ kɛ ń yã'ona kũ Dikirio yãiro. 30 Kũ Haruna kũ Isarailanↄ a è ń pínki, a ãn tɛn tɛ́ kɛ, vĩna ń kũ ò nai. 31 Akũ Musa ń sísi. Haruna kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ɛ̀ra ò sù a kĩnaa, akũ à yã ò kũńwo. 32 Abire gbɛra Isarailanↄ nài ń pínki, akũ à yã kũ Dikiri dìtɛarɛ Sinai kpi musu òńnɛ pínki. 33 Kũ à yã òńnɛ à làka, à fáta kù a ãnnwa. 34 Tó à gɛ̃̀ à yã o kũ Dikirio, àdi fáta go ari à ɛra à bo. Tó à bò, àdi yã kũ Dikiri dìtɛarɛ o Isarailanↄnɛ, 35 akũ òdi e a ãn tɛn tɛ́ kɛ. Musa dì ɛra à fáta kú a ãnnwa ari à ɛra à gɛ̃ à yã o kũ Dikirio.

40

Bizakuta sakɛnaa

1 Dikiri pì Musanɛ: 2 Ǹ kuta dↄ kũ à de dakarɛki kuta ũ mↄ káakun gↄrↄ káaku zĩ 3 ǹ àkpati kũ doka gbɛ̀ anlonↄn kú a gũn ditɛn ǹ lábure kpái. 4 Ǹ gɛ̃ kũ teburuo ǹ a tanↄ kátɛa zɛ́azɛa. Ǹ gɛ̃ kũ fitiladibↄↄo ǹ a fitilanↄ kɛkɛ. 5 Ǹ wura turaretitikpataki ditɛ doka àkpati arɛ ǹ kuta kpɛ́lɛlɛ lábure kpá ǹ tataalɛ. 6 Ǹ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ oki ditɛ dakarɛki kuta kpɛ́lɛlɛa, 7 ǹ dàga ditɛ dakarɛki kuta dagura kũ sa'okio ǹ í kán. 8 Ǹ kara kpá ǹ likai, ǹ lábure kpá karaa pì lɛ́a.

9 Ǹ pↄ́ sakɛnísi sɛ́ ǹ kú kpɛ́ pìia kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ pínki ǹ ditɛ ma pↄ́ ũ kũ a zĩkɛbↄnↄ, oni gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 10 Ǹ nísi pì kú sa'oki pìia kũ a zĩkɛbↄnↄ pínki. Ǹ sa'oki pì ditɛ ma pↄ́ ũ, anigↄ̃ de ma pↄ́ ũ deńla. 11 Ǹ nísi pì kú dàga pìia kũ a dibↄↄo, oni gↄ̃ ma pↄ́ ũ. 12 Ǹ su kũ Harunao kũ a nɛ́nↄ dakarɛki kuta kpɛ́lɛlɛa ǹ ń zú o gwe. 13 Ǹ sa'ori pↄ́kasanↄ da Harunanɛ, ǹ nísi kúa ǹ a ditɛ ma pↄ́ ũ, ani gↄ̃ ma gbàgbari ũ. 14 Ǹ su kũ a nɛ́nↄ dↄ ǹ utagyabanↄ dadańnɛ, 15 ǹ nísi kúkuḿma lákũ n kù ń dea nà, oni ma gbagba. Nísikummanaa pì mɛ́ ani tó ògↄ̃ de ma gbàgbarinↄ ũ ari ń buria. 16 Musa kɛ̀ lákũ Dikiri ònɛ nà pínki.

17 Ń bona Misila wɛ̃̀ plade mↄ káaku gↄrↄ káakua ò kuta pìi dↄ̀. 18 Kũ Musa tɛn kuta pì dↄ, à a zɛbↄnↄ pɛ̀tɛpɛtɛ gĩa, akũ à a lípɛtɛnↄ pɛ̀pɛn à a líkpakpanↄ kpàkpan, akũ à lípɛtɛnↄ pɛ̀tɛpɛtɛ. 19 À biza kùa, akũ à bára kùtɛa lákũ Dikiri ònɛ nà. 20 À sèeda gbɛ̀ anlonↄ sɛ̀ à kà àkpatii pìi gũn, à àkpatii pì sɛ́linↄ dà a zãnↄ gũn, akũ à a nɛ́ kùtɛa. 21 À gɛ̃̀o kpɛ́n, akũ à lábure kpà sèeda àkpatii pìii lákũ Dikiri ònɛ nà. 22 À teburuu dìtɛ dakarɛki kutan lábure pì kpɛ́lɛlɛ kpa gugbãnduru kpa. 23 À burodii kàtɛa Dikirinɛ zɛ́azɛa lákũ à ònɛ nà. 24 À fitiladibↄↄ dìtɛ dakarɛki kutan arɛdↄkↄ̃ana teburuua gɛ̀nↄmidↄki kpa, 25 à fitilanↄ nàna Dikiri arɛ lákũ à ònɛ nà. 26 Akũ à wura turaretitikpataki pìi dìtɛ dakarɛki kutan lábure sarɛ, 27 akũ à turaretiti gbĩ nnanna kpàtaa lákũ Dikiri ònɛ nà. 28 Akũ à lábure kpà kuta pì lɛ́a.

29 À sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ oki dìtɛ dakarɛki kuta kpɛ́lɛlɛa, akũ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa kũ flawaao lákũ Dikiri ònɛ nà. 30 À dàgaa pìi dìtɛ dakarɛki kuta dagura kũ sa'okio, akũ à í kàn. 31 Gwen Musa kũ Harunao kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ dì ń ↄnↄ kũ ń gbánↄ pípin. 32 Tó òtɛn gɛ̃ dakarɛki kutan, ke tó òtɛn na sa'okii, òdi ń ↄnↄ kũ ń gbánↄ pípin lákũ Dikiri ò Musanɛ nà. 33 Akũ à karaa kpà à lìka kuta pìii kũ sa'okio, akũ à lábure kpà karaa pì lɛ́a. Lɛn Musa zĩ pìi kɛ̀ à làka lɛ.

Dikiri gakuri kipana bizakutan

(Nar 9:15-23)

34 Akũ tɛ́luku pìi dà dakarɛki kuta pìla, Dikiri gakuri kuta pìi pà. 35 Musa dí fↄ̃ à gɛ̃̀ dakarɛki kuta pìi gũnlo, kũ tɛ́luku dàala akũsↄ̃ kũ Dikiri gakuri kuta pìi pà yãi.

36 Isarailanↄ táa'onaa gũn, tó tɛ́luku pìi gò kuta pìia, akũ òdi futɛ kũ táo. 37 Tó tɛ́luku pì dí goaro, òdi futɛ kũ táoro, sé zĩ kũ à gòa. 38 Fãnantɛ̃ Dikiri tɛ́luku dì da kuta pìla, gwãani sↄ̃ tɛ́ dìgↄ̃ kú tɛ́luku pìi gũn. Lɛn Isarailanↄ dì e lɛ ń pínki ń táa'onaa gũn pínki.

Sɑ̃ɑrun Woodɑ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

SÃARUN WOODA

Sɑ̃ɑrun Woodɑn tirerun gɑri sun sɔ̃ɔmɔ woodɑ ye Isirelibɑ bɑ swĩi bɑ kɑ Gusunɔ sɑ̃wɑ. Yɑ̃ku kowobɑ bɑ tɔmbu woodɑ ye sɔ̃ɔsi. Woodɑ ye, yɑ bu sɔ̃ɔsimɔwɑ gɑ̃ɑ ni nu disi mɔ kɑ ni nu ǹ disi mɔ. Yɑ mɑɑ nɛɛ, n weenɛ Isirelibɑ bɑ n dɛɛre bu sere Gusunɔ susi.

Tire ten kpunɑɑ

1. Yɑ̃kunun woodɑ, wiru 1n di sere wiru 7.

2. Woodɑ ye bɑ yi yɑ̃ku kowobun sɔ̃, wiru 8n di sere wiru 10.

3. Ye yɑ disi mɔ kɑ ye yɑ ǹ disi mɔ, wiru 11n di sere wiru 15.

4. Torɑnun yɑ̃kunu, wiru 16.

5. Dɛɛrɑsiɑbu kɑ sɑ̃ɑrun woodɑ, wiru 17n di sere wiru 27.

YÃKU NI ISIRELIBA BA KOO KO

1

Yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sokɑ sɑɑ win kuu bekurugii tèn mi bɑ rɑ nùn sɑ̃n di. 2 U nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ben goo ù n kĩ u nɛ, Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ, u koo kpĩ u kɛtɛ go, ǹ kun mɛ yɑ̃ɑru.

3 Ǹ n yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirɑ yɛ̃ro u mɔ̀ kɑ kɛtɛ, kɛtɛ ye, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ kɛtɛ kinɛru te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ. U koo yɑ̃ku te kowɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ, kpɑ u kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn durom wɑ. 4 U koo win nɔmɑ sɔndiwɑ kɛtɛ yen wiru wɔllɔ ye nɛ Gusunɔ nɑ wurɑ yu kɑ win durum wukiri. 5 U koo kɛtɛ ye gowɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ nɛn kuu ten kɔnnɔwɔ. Aronin bibu be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu, beyɑ bɑ koo yen yɛm suɑ kpɑ bu mu yɛ̃kɑ bu kɑ yɑ̃ku yee ten nɔɔ bɔkɑ sikerenɑ. 6 Yen biru bɑ koo sɑbe te kokuwɑ kpɑ bu ten yɑɑ bɔtiri. 7 Yɑ̃ku kowo berɑ bɑ koo yɑ̃ku dɑ̃ɑ yi yi kpɑ bu dɔ̃ɔ doke. 8 Dɔ̃ɔ wi sɔɔrɑ bɑ koo ye kpuro doke kɑ yen wiru kɑ yen gum. 9 Bɑ koo yen bɔsɔ yɑ̃nu kɑ yen wɔbunu kpuro teɑwɑ kpɑ yɑ̃ku kowobu bu ye kpuro dɔ̃ɔ doke. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu nìn nuburɑ koo nɛ, Yinni Gusunɔ dore.

10 Goo ù n mɑɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru mɔ̀ kɑ yɑ̃ɑru, ǹ kun mɛ kɑ boo, yɑ̃ɑ kinɛrɑ u koo go, ǹ kun mɛ boo kinɛru te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ. 11 U koo tu sɑkɑwɑ yɑ̃ku yerun sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kpɑ yɑ̃ku kowobu bu ten yɛm suɑ bu yɛ̃kɑ yɛ̃kɑ bu kɑ yɑ̃ku yerun nɔɔ bɔkɑ sikerenɑ. 12 U koo yɑɑ ye bɔtiriwɑ kpɑ u kpɛ̃ɛ yɑ̃ku dɔ̃ɔ sɔɔ kɑ yen wiru kɑ yen gum sɑnnu. 13 U koo yen bɔsɔ yɑ̃nu kɑ yen wɔbunu suɑ u teɑwɑ, kpɑ yɑ̃ku kowo u ye kpuro suɑ u dɔ̃ɔ doke, yu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ mɑm mɑm. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru tèn nuburɑ koo nɛ, Yinni Gusunɔ dore.

14 Goo ù n yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru mɔ̀ kɑ gunɔsu, kpɑrukonɑ u koo kɑ tu ko, ǹ kun mɛ totobɛrɛnu. 15 Yɑ̃ku kowo u koo kɑ gunɔ ge nɑ yɑ̃ku yerɔ. Kpɑ u gen wiru burɑ kpɑ u gen yɛm yɛ̃kɑ yɛ̃kɑ yɑ̃ku yee ten yɛ̃sɑɔ. 16 U koo gen sɑnsu wukiriwɑ kpɑ u gen yɔ̃ɔru wĩɑ u kɔ̃ yɑ̃ku yerun sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ mì bɑ rɑ torom wisi. 17 Kpɑ u gu bɛrɑ bɛsi yiru u kun sɔsiɑnɛ. Yen biruwɑ u koo gu dɔ̃ɔ kpɛ̃ɛ, kpɑ gu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru tèn nuburu tɑ koo nɛ Yinni Gusunɔ dore.

2

Yɑ̃ku ni bɑ kuɑ kɑ dĩɑ binnu

1 Goo ù n kĩ u Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ kɑ win dĩɑ binnu, somɑ u koo suɑ, u mu burinɑ kɑ gum kɑ sere turɑre ye bɑ rɑ dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerɔ. 2 U koo kɑ ye dɑwɑ Aronin bibun mi be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu. Ben turowɑ u koo som mɛn nɔm wɔɔ teeru sɔkɑ u doke yɑ̃ku yerun wɔllɔ kɑ turɑre ye kpuro kpɑ u dɔ̃ɔ doke. Yerɑ yɑ koo de Gusunɔ u n yɛ̃ro yɑɑye. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru tèn nuburɑ koo Yinni Gusunɔ dore. 3 Som mɛ mu tie mu ko n sɑ̃ɑwɑ Aroni kɑ win bibugim. Mu kuɑwɑ mi dĩɑ dɛɛrɑnu, domi bɑ kɑ nu Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ.

4 À n Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑmmɛ kɑ kirɑ ni bɑ wɔ̃ɔwɑ, kɑɑ nu kowɑ kɑ som mɛ bɑ gum yɛ̃kɑ ǹ kun mɛ mɛ bɑ kɑ gum burinɑ bɑ ǹ seeyɑtiɑ doke.

5 Bɑ̀ n koo yɑ̃ku te kon nɑ kɑ kirɑ ni bɑ sɔnwɑ, bɑ koo nu kowɑ kɑ som buu te bɑ burinɑ kɑ gum, seeyɑtiɑ sɑri. 6 Yen biru bɑ koo nu muririwɑ kpɑ bu gum yɛ̃kɑ nin wɔllɔ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃kuru.

7 Bɑ̀ n koo yɑ̃ku te kon nɑ, kɑ kirɑ te bɑ koo wɔ̃, bɑ koo tu kowɑ kɑ som buuru te bɑ burinɑ kɑ gum.

8 Bɑ koo kɑ yɑ̃ku kirɑ te dɑwɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Kpɑ u tu yɑ̃ku kowo wɛ̃ u kɑ tu dɑ yɑ̃ku yerɔ. 9 U koo ten gɑru murɑ te tɑ koo de Yinni Gusunɔ u n yɛ̃ro yɑɑye kpɑ u tu dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yee ten mi, kpɑ tu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ. Tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru tèn nuburɑ koo Yinni Gusunɔ dore. 10 Kirɑ ni nu tie, Aroni kɑ win bibɑ bɑ ni mɔ. Nu kuɑwɑ mi dĩɑ dɛɛrɑnu domi bɑ kɑ nu Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ.

11 Kirɑ ni bɑ koo kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko kpuro, bu ku rɑɑ nu seeyɑtiɑ doke, bu ku rɑɑ mɑɑ nu tim doke. 12 Kɑɑ kpĩ ɑ kɑ wunɛn dĩɑ gbiikinu Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ. Adɑmɑ ɑ ǹ kɑ nu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu mɔ̀ yɑ̃ku yerɔ.

13 Dĩɑ ni ɑ kɑ yɑ̃kuru mɔ̀ kpuro, kɑɑ nu bɔru dokewɑ. A ku duɑri ɑ kun tu doke. Domi bɔru tɑ sɑ̃ɑwɑ wunɛ kɑ Gusunɔn ɑrukɑwɑnin yĩreru. Yen sɔ̃nɑ bɑ ko n dɑ tu doke yɑ̃kuru bɑɑtere sɔɔ.

14 Ì n kĩ i kɑ bɛɛn gberun dĩɑ gbiikinu nɑ Yinni Gusunɔn mi, i ko i nu sɔmɛwɑ kpɑ i nu nɑm i sere kɑ nɑ. 15 Kpɑ i kɑ nu gum burinɑ, i turɑre sɔndi nin wɔllɔ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃kuru. 16 Yɑ̃ku kowowɑ u koo som mɛ mu sɑ̃ɑ Gusunɔgim dɔ̃ɔ doke kɑ sere mɑɑ turɑre ye. Yerɑ yɑ koo de Gusunɔ u n yɛ̃ro yɑɑye. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru Yinni Gusunɔn sɔ̃.

3

Siɑrɑbun yɑ̃kunu

1 Goo ù n siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀ Yinni Gusunɔn mi kɑ kɛtɛ kinɛru, ǹ kun mɛ kɑ kɛtɛ niɑ, yen ye u wɑ kpurowɑ u koo kɑ nɑ, yɑ kun gesi ɑlebu mɔ. 2 U koo win nɔmu sɔndiwɑ kɛtɛ yen wiru wɔllɔ kpɑ u ye sɑkɑ kuu ten kɔnnɔwɔ mi bɑ rɑ Yinni Gusunɔ sɑ̃. Kpɑ yɑ̃ku kowo Aronin bibu bu yen yɛm yɛ̃kɑ bu kɑ sɑ̃ɑ yerun nɔɔ bɔkɑ sikerenɑ. 3 Wee ye bɑ koo Yinni Gusunɔ dɔ̃ɔ dokeɑ, yerɑ gum mɛ mu bɔsɔ yɑ̃nu tɛ̃ke, 4 kɑ gɑbu swii yiru kɑ yin gum mɛ mu yi tɛ̃ke yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ, kɑ yen buro ge gɑ yen woru wukiri. Bɑ koo gu wĩɑwɑ kɑ gɑbu swii sɑnnu. 5 Yɑ̃ku kowobɑ bɑ koo ye kpuro dɔ̃ɔ doke yu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru sɑnnu. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku tèn nuburɑ koo Yinni Gusunɔ dore.

6 Goo ù n siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀ kɑ yɑ̃ɑru, yɑ̃ɑ te u wɑ kpurowɑ u koo kɑ nɑ, bɑɑ ǹ n nirun nɑ, tɑ kun gesi ɑlebu mɔ. 7 Ǹ n yɑ̃ɑ kpɛndun nɑ, u koo kɑ tu dɑwɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 8 Kpɑ u win nɔmɑ sɔndi ten wiru wɔllɔ u sere tu sɑkɑ Yinni Gusunɔn kurun kɔnnɔwɔ. Sɑɑ yerɑ yɑ̃ku kowobu bɑ koo ten yɛm suɑ bu yɛ̃kɑ bu kɑ yɑ̃ku yee ten nɔɔ bɔkɑ sikerenɑ. 9 Wee ye bɑ koo Yinni Gusunɔ dɔ̃ɔ dokeɑ, yerɑ ten gum, kɑ ten siru kpuro te bɑ koo burɑ sɑɑ ten gɑbu wɑ̃ɑn di, kɑ gum mɛ mu bɔsɔnu wukiri, 10 kɑ ten gɑbu swii, kɑ ten gum mɛ mu wɑ̃ɑ yɛ̃sɑɔ kɑ ten buro ge gɑ woru wukiri, ge bɑ koo wĩɑ kɑ gɑbu swii sɑnnu. 11 Yɑ̃ku kowo u koo ye kpuro dɔ̃ɔ dokewɑ yɑ̃ku yerɔ, kpɑ yɑ n sɑ̃ɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru Yinni Gusunɔn sɔ̃.

12 Goo ù n mɑɑ kɑ boo yɑ̃kuru mɔ̀, u koo kɑ gu dɑwɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 13 U koo win nɔmɑ sɔndiwɑ boo gen wiru wɔllɔ kuu ten kɔnnɔwɔ, kpɑ u sere gu sɑkɑ. Kpɑ yɑ̃ku kowobu bu gen yɛm suɑ bu yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun nɔɔ bɔkɑɔ bu kɑ sikerenɑ. 14 Wee ye bɑ koo Yinni Gusunɔ dɔ̃ɔ dokeɑ, yerɑ gum mɛ mu gen bɔsɔ yɑ̃nu tɛ̃ke, 15 kɑ gɑbu swii yiru kɑ gum mɛ mu yi tɛ̃ke kɑ gen buro ge gɑ woru wukiri, ge bɑ koo wĩɑ kɑ gɑbu swii sɑnnu. 16 Yɑ̃ku kowowɑ u koo ye kpuro dɔ̃ɔ doke mu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ. Kpɑ yɑ n sɑ̃ɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru tèn nuburɑ koo Yinni Gusunɔ dore.

Yen gum kpuro mu ko n sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔgim. 17 Yen sɔ̃nɑ bɑɑ ǹ n sɑɑ yeren nɑ, mi i wɑ̃ɑ kpuro, i woodɑ yeni mɛm nɔɔwɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ, yerɑ i ku yɑɑ gum di, i ku mɑɑ yen yɛm di.

4

Torɑnun yɑ̃kunu

1. Yɑ̃ku kowo tɔnweron

torɑnun yɑ̃kuru

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ woodɑ yenibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, goo ù n Yinni Gusunɔn woodɑ gɑɑ torɑ u kun yɛ̃, wee ye u koo ko.

3 Ǹ n yɑ̃ku kowon nɑ u torɑ, mɑ win torɑ te, tɑ Isirelibɑ kpuro torɑsiɑ, u koo kɑ kɛtɛ kinɛ kpɛmbu nɑwɑ ge gɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ, u go u kɑ win torɑ ten suuru wɑ. 4 U koo kɑ kɛtɛ ye dɑwɑ Yinni Gusunɔn kurun kɔnnɔwɔ, kpɑ u win nɔmɑ sɔndi yen wiru wɔllɔ u sere ye sɑkɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 5 Yen biru kpɑ u yen yɛm suɑ u kɑ dɑ kuu ten sɔɔwɔ. 6 U koo kɑ mu win niki biɑ dɛkɑwɑ, kpɑ u mu yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru kuu ten beku kɑre ten berɑ giɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 7 Yen biru u koo yɛm mɛ yɛ̃kɑ kpɑkoro tèn mi bɑ rɑ turɑre dɔ̃ɔ doken kɑ̃ɑnɔ te tɑ wɑ̃ɑ kuu ten sɔɔwɔ, kpɑ u mɛn sukum wisi yɑ̃ku yerun temɔ te tɑ wɑ̃ɑ kuu ten kɔnnɔwɔ. 8 U koo yɑɑ yen gum kpuro wunɑ mɛ mu wɑ̃ɑ bɔsɔ yɑ̃nu sɔɔ, 9 kɑ yen gɑbu swii, kɑ gum mɛ mu gɑbu swii yi wukiri yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ, kɑ buro ge gɑ woru wukiri, ge bɑ koo wĩɑ kɑ gɑbu swii sɑnnu. 10 Ye bɑ rɑ wĩɛ bɑ̀ n siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀ gesi, yerɑ bɑ koo mɑɑ wĩɑ yeni sɔɔ. Yen biru yɑ̃ku kowo tɔnwerowɑ u koo ye dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerun wɔllɔ. 11-12 U koo ye yɑ tie kpuro gurɑwɑ u kɑ dɑ sɑnsɑnin biruɔ mi bɑ gɔsɑ bɑ n dɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun torom kube. Miyɑ u koo yen gɔnɑ kɑ yɑɑ ye yɑ tie kpuro dɔ̃ɔ doke torom mɛn wɔllɔ, kɑ yen wiru kɑ yen wɔbunu kɑ yen bɔsɔ yɑ̃nu.

2. Yɑ̃ku te bɑ koo ko

Isirelibɑ kpuron torɑrun sɔ̃

13  Isirelibɑ kpuro bɑ̀ n Gusunɔn woodɑ gɑɑ sɑrɑ bɑ ǹ kɑ bɑɑru, bɑ torɑwɑ mi. 14 Adɑmɑ bɑ̀ n tubɑ mɑ bɑ torɑwɑ mi, bɑ koo nɑɑ kinɛ kpɛmbu gowɑ bu kɑ ben torɑ ten suuru kɑnɑ. Bɑ koo kɑ nɑɑ kinɛ te dɑwɑ Yinni Gusunɔn kurun kɔnnɔwɔ. 15 Kpɑ Isirelibɑn wirugibu bu ben nɔmɑ sɔndi nɑɑ yen wiru wɔllɔ kpɑ ben turo u ye sɑkɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 16 Yɑ̃ku kowo tɔnwerowɑ u koo yen yɛm fiiko suɑ u kɑ dɑ kuu ten mi. 17 Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo yɛm mɛ dɛkɑ kɑ win niki biɑ kpɑ u mu yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru kuu ten beku kɑre ten deedeeru. 18 Yen biru, kpɑ u mɑɑ kpɑkoro tèn mi u rɑ turɑre dɔ̃ɔ doken kɑ̃ɑnu yɛm yɛ̃kɑ. Yɛm mɛ mu tie, kpɑ u mu wisi yɑ̃ku yerun temɔ te tɑ wɑ̃ɑ kuu ten kɔnnɔwɔ. 19 Yen biru u koo yɑɑ yen gum kpuro suɑ u dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerun wɔllɔ. 20 Nge mɛ u rɑɑ kuɑ win tiin torɑrun sɔ̃, nge mɛyɑ u koo ko Isirelibɑ kpuron torɑ ten sɔ̃ kpɑ Gusunɔ u sere bu suuru kuɑ. 21 Yen biru kpɑ u kɑ yɑɑ ye yɑ tie dɑ sɑnsɑnin biruɔ kpɑ bu ye doke dɔ̃ɔ sɔɔ nge mɛ bɑ rɑɑ kuɑ wi, yɑ̃ku kowon torɑrun sɔ̃. Yɑ̃ku te, tɑ sɑ̃ɑwɑ Isirelibɑ kpuro bu kɑ ben torɑrun suuru wɑ.

3. Yɑ̃ku te Isirelibɑn wirugii

u koo ko win torɑrun sɔ̃

22  Isirelibɑn wirugii goo ù n Gusunɔn woodɑ gɑɑ sɑrɑ u ǹ kɑ bɑɑru, u torɑwɑ mi. 23 Adɑmɑ ù n tubɑ mɑ u torɑ, boo kinɛrɑ u koo go te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ u kɑ yɑ̃kuru ko. Kpɑ Gusunɔ u nùn win torɑ te suuru kuɑ. 24 Ù n kɑ boo ge nɑ, u koo win nɔmɑ sɔndiwɑ boo gen wɔllɔ kpɑ u gu sɑkɑ mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginun yɑɑ sɑke. Yɑ̃ku te, tɑ sɑ̃ɑwɑ torɑrun suurugiru. 25 Yɑ̃ku kowo wi, u koo kɑ win niki biɑ yɛm mɛ dɛkɑwɑ kpɑ u mu yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun kɑ̃ɑnu sɔɔ. Yɛm mɛ mu tie, kpɑ u mu wisi yɑ̃ku yee ten temɔ. 26 U koo yɑɑ yen gum kpuro suɑwɑ u dɔ̃ɔ doke nge mɛ bɑ rɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru ko. Nge mɛyɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero wi, u koo ko u kɑ wirugii win torɑrun suuru kɑnɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, Gusunɔ u koo nùn tu suuru kuɑ.

4. Yɑ̃ku te bɑ koo ko

tɔn diron torɑrun sɔ̃

27 Tɔn diro goo ù n Gusunɔn woodɑ gɑɑ sɑrɑ u ǹ kɑ bɑɑru, u torɑwɑ mi. 28 Adɑmɑ ù n tubɑ mɑ u torɑwɑ, boo niu ge gɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔwɑ u koo kɑ yɑ̃kuru ko Gusunɔ u kɑ nùn win torɑru suuru kuɑ. 29 U koo win nɔmɑ sɔndiwɑ boo gen wiru wɔllɔ kpɑ u gu sɑkɑ mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun yɑɑ sɑke. 30 Yen biru, yɑ̃ku kowo u koo nɑ u yɛm mɛ dɛkɑ kɑ win niki biɑ, kpɑ u mu yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun kɑ̃ɑnɔ, kpɑ u yɛm mɛ mu tie wisi yɑ̃ku yee ten temɔ. 31 Yen biru, bɑ koo yɑɑ yen gum kpuro wĩɑwɑ nge mɛ bɑ rɑ siɑrɑbun yɑ̃kurugim wĩɛ. Kpɑ yɑ̃ku kowo u mu dɔ̃ɔ mɛni, kpɑ mɛn nuburu tu Yinni Gusunɔ dore. Nge mɛyɑ yɑ̃ku kowo wi, u koo kɑ toro wi suuru kɑnɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, Gusunɔ u koo nùn suuru kuɑ.

32 Toro wi, ù n mɑɑ kĩn nɑ, u kɑ yɑ̃ɑ kpɛndu yɑ̃kuru ko, yɑ̃ɑ nirɑ u koo kɑ nɑ u go, te tɑ ǹ ɑlebu mɔ, u kɑ win torɑrun suuru wɑ. 33 Ù n kĩ u tu go, u koo win nɔmɑ sɔndiwɑ ten wiru wɔllɔ kpɑ u tu sɑkɑ mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun yɑɑ go. 34 Yen biru yɑ̃ku kowo u koo yɛm mɛ dɛkɑ kɑ win niki biɑ u mu yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun kɑ̃ɑnɔ. Yɛm mɛ mu tie kpɑ u mu wisi sɑ̃ɑ yee ten temɔ. 35 Yen biru u koo yen gum wĩɑwɑ nge mɛ bɑ rɑ siɑrɑbun yɑ̃kurugim wĩɛ. Yɑ̃ku kowowɑ u koo mɛ kpuro dɔ̃ɔ doke kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru sɑnnu. Nge mɛyɑ yɑ̃ku kowo wi, u koo ko u kɑ toro wi suuru kɑnɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u koo nùn win torɑ te suuru kuɑ.

5

5. Torɑ bwese bwesekɑn

yɑ̃kunu

1 Su tɛ̃ nɛɛ, goo u bɔ̃ruɑ mɑ u koo seedɑ di gɑ̃ɑ ni u wɑn sɔ̃, ɑdɑmɑ u ǹ geruɑ ye u wɑ, ǹ kun mɛ ye u yɛ̃. Sɑɑ ye sɔɔ, yɛ̃ro u torɑwɑ mi.

2 Su tɛ̃ kpɑm nɛɛ, goo u gɑ̃ɑnu bɑbɑ ye yɑ disi mɔ u kun kɑ bɑɑru, ɑɑ, yɑɑ sɑbe te bɑ ku rɑ din gorɑ? Ǹ kun mɛ gbeeku yɑɑ ye bɑ ku rɑ din gorɑ? Ǹ kun mɛ yɑɑ ye yɑ rɑ kɑbirin gorɑ? Sɑɑ ye sɔɔ, yɛ̃ro u disi duurɑwɑ mi.

3 Su mɑɑ tɛ̃ nɛɛ, goo ù n win winsim bɑbɑ wi u disi gɛɛ mɔ yi yi koo nùn tiɑ, n deemɑ u ǹ yɛ̃, mɑ u rɑ ye tubɑ, yɛ̃ro u torɑwɑ mi.

4 Torɑru gɑru wee mɑɑ. Su tɛ̃ nɛɛ, goo u bɔ̃ruɑ u win winsim kɔ̃sɑ kuɑ ǹ kun mɛ u nùn geɑ kuɑ, u ǹ bwisikɑ, ù n deemɑ gɑri yi, gɑri giriyɑ u geruɑ, yɛ̃ro u torɑwɑ mi.

5 Goo ù n torɑ nin gɑru kuɑ, u koo yen tuubɑ kowɑ. 6 Adɑmɑ u sere torɑ ten suuru wɑ, u koo yɑ̃ɑ niru ǹ kun mɛ boo niu gowɑ u kɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ. Yen biru yɑ̃ku kowo u koo nùn suuru kɑnɑbun wororu koosi, kpɑ u sere win torɑrun suuru wɑ.

6. Bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbun

torɑnun yɑ̃kuru

7 Goo ù kun kpɛ̃ u yɑ̃ɑ niru ǹ kun mɛ boo niu wɑ u kɑ torɑrun yɑ̃kuru ko, u koo kpĩ u kpɑrukonu yiru ǹ kun mɛ totobɛrɛnu yiru kɑsu. Gunɔ gen teuwɑ bɑ koo kɑ torɑrun yɑ̃kuru ko. Kpɑ bu mɑɑ kɑ teu geni yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. 8 Bɑ koo ginɑ yɑ̃ku kowo wi gunɔ ge wɛ̃wɑ ge bɑ kɑ torɑrun suuru kɑnɑbu nɑ mi, kpɑ u gen wĩiru buɑ u kun sɔsie. 9 Kpɑ u gen yɛm dɛkɑ u yɛ̃ke yɑ̃ku yerun nɔɔ bɔkɑɔ, mɛ mu tie kpɑ u wisi ten temɔ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ torɑrun yɑ̃kuru. 10 Yen biru yɑ̃ku kowo u koo gunɔ yiruse suɑ nge mɛ woodɑ yɑ geruɑ u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru gɑru ko. Kpɑ u nùn suuru kɑnɑbun wororu koosi. Nge mɛyɑ Gusunɔ u koo kɑ yɛ̃ro suuru kuɑ.

11 Goo ù kun kpɛ̃ u kpɑrukonu yiru ye wɑ, ǹ kun mɛ totobɛrɛnu yiru ye, u kɑ som buuru kilo nnɛ nɑ u kɑ yɑ̃kuru ko kpɑ u kɑ win torɑrun suuru wɑ. Adɑmɑ u ku mu gum doke, u ku mɑɑ mu turɑre doke, domi u kɑ mu nɑwɑ u kɑ win torɑrun suuru wɑ. 12 U koo kɑ som mɛ dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi kpɑ yɑ̃ku kowo wi, u mɛn nɔm kure teeru sɔkɑ u dɔ̃ɔ doke mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. Som nɔm kure tee te, tɑ koo de Yinni Gusunɔ u n yɛ̃ro yɑɑye. Yɑ̃ku terɑ tɑ koo de u win torɑrun suuru wɑ. 13 Sɑɑ ye sɔɔ, yɑ̃ku kowo wi, u koo wi u torɑ suuru kɑnɑbun wororu koosi. Kpɑ Gusunɔ u nùn win torɑrun suuru kuɑ.

Kpɑ yɑ̃ku kowo u mɛ mu tie suɑ win tiin sɔ̃, nge gberun dĩɑnun yɑ̃kunu.

Yɑ̃ku ni bɑ rɑ kɑ torɑnu sɔmɛ

14 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 15 goo ù n gɑ̃ɑnu nɛni ni n weenɛ u Yinni Gusunɔn wɛ̃, mɑ u ǹ yɛ̃ mɑ Yinni Gusunɔginɑ, wee ye u koo ko win torɑ ten sɔ̃. Kɑɑ nùn yɑ̃ɑ kinɛru te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔn geeru burɑwɑ te u koo kɑsu u kɑ nɑ u kɑ torɑrun sɔmbun yɑ̃kuru ko. Kɑɑ ten gee te burɑwɑ kɑ sii geesun gobi yi bɑ rɑ di Yinni Gusunɔn kuu bekurugirɔ. 16 Kpɑ u kɑ gɑ̃ɑ ni u nɛni mi nɑ. Yen biruwɑ u koo mɑɑ kɑ nin bɔnu nɔɔbusen tiɑ nɑ. Yɑ̃ku kowowɑ u koo ye wɛ̃. Yɑ̃ku kowo wiyɑ u koo nùn torɑrun yɑ̃kuru kuɑ, kpɑ u sere suuru wɑ.

17 Goo ù n Yinni Gusunɔn woodɑ gɑɑ sɑrɑ, bɑɑ u kun yɛ̃, u torɑwɑ mi. Yen torɑrɑ ko n nùn wɑ̃ɑsiwɑ. 18 Yen sɔ̃, u koo kɑ yɑ̃ɑ kinɛru te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi, win torɑ ten sɔ̃ nge mɛ n weenɛ u kɔsiɑ. Kpɑ yɑ̃ku kowo u nùn suuru kɑnɑbun wororu koosi. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Gusunɔ u koo nùn suuru kuɑ. 19 Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ torɑrun sɔmbun yɑ̃kuru. Domi yɛ̃ro u Yinni Gusunɔ torɑriwɑ.

20 Yinni Gusunɔ u kpɑm Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 21 goo ù n win winsim weesu kuɑ gɑ̃ɑ ni u nùn berusie sɔɔ, ǹ kun mɛ u bɔkurɑ, ǹ kun mɛ u gbɛnɑ, ǹ kun mɛ u kɑwɑ, 22 ǹ kun mɛ u gɑ̃ɑnu dɔbɑ mɑ u siki, ǹ kun mɛ u bɔ̃ri weesugii kuɑ, 23 tɔnu win bweseru u Yinni Gusunɔ torɑriwɑ mi. U koo gɑ̃ɑ ni u gbɛnɑ mi wesiɑ, ǹ kun mɛ ni u kɑwɑ mi, ǹ kun mɛ ye bɑ nùn berusiɑ mi, ǹ kun mɛ ye u dɔbɑ mɑ u siki, 24 ǹ kun mɛ yèn bɔ̃ri u kuɑ mi. Adɑmɑ n ǹ mɔ ye tɔnɑ u koo wesiɑ. U koo mɑɑ yen bɔnu nɔɔbusen tiɑ kɔsiɑwɑ dɔmɑ te u koo win torɑrun sɔmbun yɑ̃kuru ko. 25 U koo kɑ yɑ̃ɑ kinɛru dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi, te tɑ gɑ̃ɑ nin gobin sɑkɑ turɑ bu kɑ ye Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ. 26 Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔrɑ yɑ̃ku kowo u koo nùn suuru kɑnɑbun wororu koosi. Yen biru Gusunɔ u koo yɛ̃ro suuru kuɑ, bɑɑ ǹ n mɛren nɑ win torɑrɑ nɛ.

6

Yɑ̃kunun woodɑbɑ

1. Yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii

te yɑ̃ku kowobu bɑ ko n dɑ ko

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Aroni kɑ win bibu woodɑ yeni wɛ̃ɛyɔ ɑ nɛɛ, wee ye yɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun woodɑ.

Ten yɑ̃ku yɑɑ yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ dɔ̃ɔ sɔɔ wɔ̃ku giriru, kpɑ bu ku de dɔ̃ɔ wi, u gbi sere yɑm mu kɑ sɑ̃rɑ. 3 Yen biru yɑ̃ku kowo u koo win tɑko sebewɑ kɑ win sokoto kpiriru kpɑ u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ten torom gurɑ u yi yɑ̃ku yee ten bɔkuɔ. 4 Yen biruwɑ u koo win yɑ̃ɑ ni potɑ kpɑ u kpɑɑnu doke u sere torom mɛ suɑ u kɑ yɑri sɑnsɑnin di. Kpɑ u kɑ mu dɑ yɑm mi bɑ gɔsɑ mɛn sɔ̃ u yi mi. 5 Dɔ̃ɔ wi u mwɑɑrɑmɔ yɑ̃ku yee ten mi, bɑ ǹ koo de u gbi pɑi! Bururu bɑɑtere yɑ̃ku kowo u ko n dɑ tu dɑ̃ɑ dokewɑ. Yen wɔllɔwɑ u koo yɑ̃ku yɑɑ sɔndi kɑ sere siɑrɑbun yɑ̃ku gum. 6 Dɔ̃ɔ u ko n wɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku yee te sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ, bɑ ǹ koo de u gbi.

2. Yɑ̃kuru te bɑ rɑ ko

kɑ gberun dĩɑnu

7 Yɑ̃ku te bɑ rɑ ko kɑ gberun dĩɑnun woodɑ wee.

Aronin bibɑ bɑ ko n dɑ kɑ tu de yɑ̃ku yerɔ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 8 Kpɑ ben wi u yɑ̃kuru mɔ̀ dɔmɑ te, u som nɔm kure teeru sɔkɑ mɛ bɑ kɑ yɑ̃kuru nɑ mɛ bɑ gum wisi, kɑ turɑre kpuro, kpɑ bu ye kpuro mɛnnɑ bu dɔ̃ɔ doke kpɑ ten nuburu tu Gusunɔ dore kpɑ u n yɛ̃ro yɑɑye. 9-10 Som mɛ mu tiɑrɑ Aroni kɑ win bibɑ bɑ koo mɛ di. Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ begiɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru sɔɔ. Adɑmɑ bɑ koo mu diwɑ Yinni Gusunɔn kuu bekurugirun yɑɑrɑɔ. Bɑ ǹ mɛ pɛ̃ɛ seeyɑtiɑ dokemɔ. Yɑ sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm nge yɑ̃ku te bɑ kuɑ bu kɑ torɑrun suuru wɑn dĩɑnu, ǹ kun mɛ te bɑ rɑ kɑ torɑru sɔmɛn dĩɑnu. 11 Aronin bii tɔn durɔ bɑɑwurewɑ u koo dĩɑ ni di. Yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ win bibun bweseru sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Tɔn tuko wi u koo nu bɑbɑ kpuro u koo gbiwɑ.

12 Yinni Gusunɔ u kpɑm Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɑ̃ku te Aroni kɑ win bibu bɑ koo Yinni Gusunɔ kuɑ wee.

13 Bɑ̀ n Aroni kɑ win bibu tusiɑ mɑ bɑ kuɑ nɛn yɑ̃ku kowobu, sɑɑ dɔmɑ ten diyɑ bɑ ko n dɑ som kilo itɑ kɑ yɑ̃kuru ko tɔ̃ɔ bɑɑtere, tiɑ kɑ bɔnu bururu, yokɑ mɑɑ tiɑ kɑ bɔnu. 14 Bɑ koo som mɛ mɔmwɑ buturu buturu, kpɑ bu mɛ sɔmɛ siru sɔɔ kɑ gum, kpɑ mɛn nuburu tu nɛ, Yinni Gusunɔ dore.

15 Yɑ̃ku kowo wi bɑ gum tɑ̃re bɑ gɔsɑ Aronin bibu sɔɔ u kɑ nùn kɔsire ko, win tii u koo tu kowɑ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃. Bɑ koo som mɛ dɔ̃ɔ dokewɑ kpuro. 16 Yɑ̃ku te yɑ̃ku kowon tii u kuɑ, bɑ koo de tu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑwɑ mɑm mɑm, bɑ ǹ koo tu di.

3. Yɑ̃ku te bɑ koo ko

bu kɑ suuru kɑnɑ

17 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 18 ɑ Aroni kɑ win bibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, yɑ̃ku te bɑ koo ko bu kɑ suuru kɑnɑn woodɑ wee.

Yɑm mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun yɑ̃ku yɑɑ sɑke, miyɑ bɑ koo yɑ̃ku tenin yɑɑ sɑkɑ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ gɑ̃ɑ dɛɛrɑnu. 19 Yɑ̃ku kowo wi u koo yɑ̃ku te ko wiyɑ u koo ye di. U koo ye diwɑ yɑm dɛɛrɑmɔ, kuu ten yɑɑrɑɔ. 20 Tɔn tuko wi u koo yɑ̃ku yɑɑ ye bɑbɑ kpuro u koo gbiwɑ. Yɑ̃ku yɑɑ yen yɛm mù n wisi win yɑberɔ u koo tu teɑwɑ yɑm dɛɛrɑm mi. 21 Bɑ̀ n tu sɑwɑ wekeru sɔɔ te bɑ kuɑ kɑ sɔndu, bɑ koo weke te kɔrɑwɑ. Ǹ n mɑɑ weke te bɑ kuɑ kɑ sii gɑndun nɑ, bɑ koo tu teɑwɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ kɑ nim. 22 Yɑ̃ku kowo tɔn durɔ bɑɑwurewɑ u koo kpĩ u tu di domi tɑ sɑ̃ɑwɑ dĩɑ dɛɛrɑnu. 23 Adɑmɑ bɑ ǹ koo torɑrun yɑ̃ku yɑɑ tem tèn yɛm bɑ kɑ duɑ sɑ̃ɑ yerɔ. Bɑ koo ye dɔ̃ɔ dokewɑ yu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ mɑm mɑm.

7

4. Yɑ̃ku te bɑ rɑ ko

bu kɑ torɑru sɔmɛ

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɑ̃ku te bɑ rɑ ko bu kɑ torɑru sɔmɛn woodɑ wee.

Yɑ̃ku te, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku dɛɛrɑru. 2 Mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun yɑɑ sɑke, miyɑ bɑ koo mɑɑ ten yɑɑ sɑkɑ, kpɑ bu yɑɑ yen yɛm yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun nɔɔ bɔkɑɔ bu kɑ sikerenɑ. 3 Yɑɑn mi bɑ koo kɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ wee, yerɑ yen gum kpuro, kɑ yen siru kɑ bɔsɔ yɑ̃nun gum, 4 kɑ yen gɑbu swii yiru, kɑ gum mɛ mu yi tɛ̃ke yɛ̃si yɛ̃sikɑ, kɑ yen buro ge gɑ woru wukiri. 5 Yɑ̃ku kowo u koo ye kpuro dɔ̃ɔ dokewɑ yɑ̃ku yerɔ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Yɑ̃ku te, tɑ sɑ̃ɑwɑ te tɑ koo torɑru sɔmɛ. 6 Yɑ̃ku kowo tɔn durɔ bɑɑwurewɑ u koo tu di. Bɑ koo tu diwɑ yɑm dɛɛrɑmɔ domi tɑ sɑ̃ɑwɑ dĩɑ dɛɛrɑnu. 7 Yen woodɑ ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ tiɑ kɑ torɑrun yɑ̃kurugiɑ. Yɑ̃ku kowo wi u yɑ̃ku te kuɑ, wiyɑ u yen yɑɑ mɔ.

5. Ye yɑ ko n sɑ̃ɑ

yɑ̃ku kowobugiɑ

8 Goo ù n yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ, yɑ̃ku kowo wi u nùn tu kuɑ wiyɑ u ten gɔnɑ mɔ. 9 Yɑ̃ku te bɑ kuɑ kɑ gberun dĩɑnu bɑ wɔ̃ɔwɑwɑ? Aɑwo, bɑ sɔnwɑwɑ? Yɑ̃ku kowo wi u tu kuɑ wiyɑ u tu mɔ. 10 Adɑmɑ ni bɑ kɑ gum burinɑ kɑ ni bɑ ǹ yeesie, bɑ koo nu Aronin bibu bɔnu kuɑwɑ.

6. Siɑrɑbun yɑ̃kuru

11 Siɑrɑbun yɑ̃kurun woodɑ wee.

12 Goo ù n siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀, u koo kirɑ bwesenu itɑ kowɑ. U koo gbiikinu ko kɑ gum nu kun seeyɑtiɑ mɔ, kpɑ u yirusenun som gum yɛ̃kɑ nu kun seeyɑtiɑ mɔ, kpɑ u itɑsenun som burinɑ kɑ gum u sɔmɛ. 13 Kirɑ nin biru, u koo pɛ̃ɛ ye bɑ seeyɑtiɑ doke sosi mi, kɑ sere win siɑrɑbun yɑ̃kunun yɑɑ. 14 Bɑ koo yɑ̃ku dĩɑ nin bɑɑniren sukum suɑwɑ wɔllɔ bu Yinni Gusunɔ sɔ̃ɔsi. Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ wi u yɛm yɛ̃kɑginu. 15 Dɔmɑ te bɑ siɑrɑ bin yɑ̃kuru kuɑ, yen dɔmɑ terɑ bɑ koo ten yɑɑ di, bɑ ǹ koo de ten yɑɑ yu yɑm sɑ̃rɑ.

16 Adɑmɑ goo ù n yɑ̃kuru kuɑ u kɑ win nɔɔ mwɛɛru yibiɑ ǹ kun mɛ win tii ù n gɔ̃ru doke u kɑ nɛ, Yinni Gusunɔ kɛ̃ru wɛ̃, u koo kpĩ u ten yɑɑn sukum di yen tɔ̃ɔ te, kpɑ u sukum yi sere sisiru. 17 Adɑmɑ yɑ̀ n mɑɑ wure yɑ tiɑrɑ sɔ̃ɔ itɑseru bɑ koo ye dɔ̃ɔ mɛniwɑ. 18 Goo ù n siɑrɑbun yɑ̃ku yɑɑ ye yɑ tiɑrɑ sere sɔ̃ɔ itɑ temɑ, Gusunɔ kun mɑɑ yɛ̃ron yɑ̃ku te mwɑɑmɔ. U win yɑ̃kuru gɑrisiwɑ mi kɑm domi yɑɑ ye, yɑ disi duurɑ. Wì u mɑɑ ye temɑ, yɛ̃ro u torɑwɑ mi. 19 Mɛyɑ bɑ̀ n mɑɑ kɑ yɑ̃ku yɑɑ gɑ̃ɑnu bɑbɑ ni nu disi mɔ, bɑ koo ye dɔ̃ɔ mɛniwɑ, bɑ ǹ ye dimɔ.

Wi u kun disi mɔ, wiyɑ koo yɑ̃ku yɑɑ tem, 20 ɑdɑmɑ goo ù n wɑ̃ɑ disi gɛɛ sɔɔ u kɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru dimɔ te bɑ Yinni Gusunɔ kuɑ, bɑ koo yɛ̃ro girɑwɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di. 21 Goo ù n mɑɑ tɔnu bɑbɑ wi u disi mɔ, ǹ kun mɛ yɑɑ gɑɑ ye yɑ sɑ̃ɑ seseru, ǹ kun mɛ gɑ̃ɑnu gɑnu ni nu disi mɔ, mɑ u kɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru di te bɑ Yinni Gusunɔ kuɑ bɑ koo yɛ̃ro girɑwɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di.

Woodɑ Isirelibɑn sɔ̃

22 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 23 ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bu ku yɑɑ gɑɑn gum di nge yɑ̃ɑru ǹ kun mɛ kɛtɛ, ǹ kun mɛ boo. Bu ku yen gɑɑn gum di. 24 Sɑbe te gbeeku yɑɑ yɑ go, ǹ kun mɛ te tɑ gu, i ko i kpĩ i kɑ ten gum gɑ̃ɑnu ko. Adɑmɑ i ǹ mu dimɔ. 25 Goo ù n yɑ̃kurun yɑɑn gum di mɛ bɑ kɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ, bɑ koo yɛ̃ro girɑwɑ wigibun suunu sɔɔn di. 26 I ku gunɔ gɑgun yɛm di ǹ kun mɛ yɑɑ gɑɑ, bɑɑ mi i dɑ kpuro. 27 Wi u mu di, bɑ koo yɛ̃ro girɑwɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di.

28 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 29 ɑ Isirelibɑ woodɑ yeni wɛ̃ɛyɔ ɑ nɛɛ, goo ù n nɛ Yinni Gusunɔ siɑrɑbun yɑ̃kuru kuɑmmɛ, u koo wunɑwɑ ye yɑ sɑ̃ɑ nɛgiɑ. 30 Win tiiwɑ u koo kɑ nɛ, Yinni Gusunɔ yen gum kɑ yen guro guroru nɑɑwɑ u kpɑrɑ nɛn wuswɑɑɔ. 31 Yɑ̃ku kowowɑ u koo yen gum mɛ dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerɔ. Adɑmɑ yɑɑ guro guro te, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ Aroni kɑ win bibugiru. 32 Yɑ̃ku yɑɑ yen nɔmu nɔm geuguu gɑ ko n mɑɑ sɑ̃ɑwɑ Aroni kɑ win bibuguu. 33 Yɑɑ nɔmu ge, gɑ ko n sɑ̃ɑwɑ Aronin biiguu wi u yɛm yɛ̃kɑ mɑ u yɑɑ gum mɛ doke yɑ̃ku yerɔ. 34 Yɑɑ nɔmu ge, ge bɑ mɑn sɔ̃ɔsi, kɑ yen guro guro te bɑ kpɑrɑ nɛn wuswɑɑɔ sɑnɑm mɛ bɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀ mi, yerɑ yɑ ko n dɑ n sɑ̃ɑ Aroni kɑ win bibugiɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

35 Yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu sɔɔ, yeniwɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ Aroni kɑ win bibugiɑ dɔmɑ tèn di bɑ koo bu gum tɑ̃re bu kɑ ko yɑ̃ku kowobu. 36 Woodɑ yerɑ Yinni Gusunɔ u Isirelibɑ wɛ̃ɛmɔ bu kɑ Aroni kɑ win bibu yɑɑ ye wɛ̃ sɑɑ dɔmɑ tèn di bɑ bu gum tɑ̃re bu kɑ ko yɑ̃ku kowobu. Bɑ ko n dɑ bu ye kuewɑ sere kɑ ben bibun bweserɔ.

37 Nge mɛyɑ bɑ ko n dɑ ko bɑ̀ n yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru mɔ̀, ǹ kun mɛ bɑ̀ n yɑ̃kuru mɔ̀ kɑ gberun dĩɑnu, ǹ kun mɛ bɑ̀ n torɑrun yɑ̃kuru mɔ̀, ǹ kun mɛ bɑ̀ n yɑ̃kuru mɔ̀ te bɑ rɑ kɑ torɑru sɔmɛ, ǹ kun mɛ te bɑ rɑ ko bu kɑ tɔnu gum tɑ̃re u sere sɔmburu tore, ǹ kun mɛ bɑ̀ n siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀. 38 Yinni Gusunɔwɑ u Mɔwisi woodɑ yeni wɛ̃ gbɑburɔ, Sinɑin guurɔ, tɔ̃ɔ te u bu woodɑ wɛ̃ bu kɑ nùn yɑ̃kunu kuɑ.

BA YÃKU KOWO GBIIKOBU TUSIA KA WORORU

8

Woro te bɑ koo ko

yɑ̃ku kowobun sɔ̃ bu sere

sɔmburu tore

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2-3 ɑ Aroni kɑ win bibu sokuo Yinni Gusunɔn kurun kɔnnɔwɔ. Kpɑ ɑ de bu kɑ ben yɑ̃ku yɑ̃nu nɑ kɑ gum mɛ bɑ rɑ gɑ̃ɑnu tɑ̃re bu kɑ nu gɔsi Yinni Gusunɔn sɔ̃ kɑ nɑɑ kinɛ te bɑ koo kɑ torɑrun yɑ̃kuru ko kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu yiru kɑ bire te tɑ pɛ̃ɛ mɔ ye bɑ ǹ seeyɑtiɑ doke. A mɑɑ Isirelibɑ kpuro mɛnnɔ mi.

4 Mɑ Mɔwisi u Yinni Gusunɔn gɑri yi wurɑ u Isirelibɑ kpuro mɛnnɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔ mi. 5 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ su ko. 6 Mɑ u derɑ Aroni kɑ win bibu bɑ nɑ u bu woburɑ. 7 Mɑ u Aroni win tɑko sebusiɑ kɑ sɛ̃kɑtiɑ ye, kɑ yɑbe boogugii te, kɑ yɑbe tɑrɑkpe ge, ge u gbinisi yɑbe boogugii te sɔɔ kɑ gen sɛ̃kɑtiɑ. 8 Mɑ u bɔɔ bɑrɑ ye sɔndi win tororu wɔllɔ. Mɑ u urimu kɑ tumimu doke bɔɔ bɑrɑ yen sɔɔwɔ. 9 Mɑ u dɑwɑni ye bɔkuɑ win wirɔ. Mɑ u wurɑn bɑtɑni ye mɑni nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ.

10 Mɔwisi u gum mɛ suɑ u sɑ̃ɑ yee te yɛ̃kɑ kɑ ten dendi yɑ̃nu kpuro, mɑ tɑ kuɑ nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃. 11 Mɑ u mu yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru yɑ̃ku yerun wɔllɔ, kɑ ten dendi yɑ̃nɔ kɑ boo sii gɑnduguu ge, kɑ gen yɔ̃rɑtiiyɔ, ye kpuro yɑ n kɑ sɑ̃ɑ Gusunɔn kuu bekurugirugiɑ. 12 Mɑ u Aroni gum mɛ tɑ̃re wirɔ u kɑ nùn wunɑ nɛnɛm u ko yɑ̃ku kowo. 13 Yen biru Mɔwisi u mɑɑ Aronin bibu sokɑ u bu tɑkobɑ dokeɑ kɑ sɛ̃kɑtii kɑ furɔsu nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ.

14 Mɔwisi u mɑɑ kɑ nɑɑ kinɛru nɑ te bɑ koo kɑ torɑrun yɑ̃kuru ko. Mɑ Aroni kɑ win bibu bɑ ben nɔmɑ sɔndi nɑɑ kinɛ ten wiru wɔllɔ. 15 Mɑ Mɔwisi u ye sɑkɑ u yen yɛm dɛkɑ kɑ win niki biɑ u tɛɛni yɑ̃ku yerun kɑ̃ɑnu wɔllɔ kɑ sere mɑɑ ten nɔɔ bɔkɑɔ u kɑ sikerenɑ. Nge mɛyɑ u kɑ kuu te dɛɛrɑsiɑ. Mɑ u mɑɑ yɛm yɛ̃kɑ kuu ten temɔ. Nge mɛyɑ u kɑ kuu te kuɑ nɛnɛm tèn mi bɑ ko n dɑ torɑnun yɑ̃kuru ko. 16 Mɑ u yen gum mɛ suɑ mɛ mu bɔsɔ yɑ̃nu tɛ̃ke kɑ yen buro ge gɑ woru wukiri kɑ yen gɑbu swii yiru ye, kɑ yin gum sɑnnu. Ye kpurowɑ u dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerun wɔllɔ. 17 Adɑmɑ u nɑɑ kinɛ ten tii kɑ ten bisu kɑ ten gɔnɑ yɑrɑwɑ tɔɔwɔ u dɔ̃ɔ doke nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ.

18 U mɑɑ kɑ yɑ̃ɑ kinɛru nɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun sɔ̃. Mɑ Aroni kɑ win bibu bɑ ben nɔmɑ sɔndi yɑ̃ɑ ten wiru wɔllɔ. 19 Mɑ Mɔwisi u tu sɑkɑ u ten yɛm yɛ̃kɑ u kɑ yɑ̃ku yee ten nɔɔ bɔkɑ sikerenɑ. 20 Mɑ u yɑ̃ɑ ten yɑɑ bɔɔrɑ, yen biru u ten wiru dɔ̃ɔ doke kɑ ten gum kɑ yɑɑ ye u mururɑ mi. 21 Mɑ u ten nuki kɑ ten kɔ̃ri teɑ kɑ nim. Mɑ u yɑ̃ɑ kinɛ ten yɑɑ doke dɔ̃ɔ sɔɔ yɑ̃ku yeru wɔllɔ u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ. Mɑ yɑ̃ku ten nuburɑ Yinni Gusunɔ dore.

22 Yen biru u mɑɑ kɑ yɑ̃ɑ kinɛru yiruse nɑ te bɑ koo kɑ Aroni kɑ win bibu tusiɑ mɑ bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu. Aroni kɑ win bibu bɑ ben nɔmɑ sɔndi yɑ̃ɑ ten wiru wɔllɔ. 23 Mɑ Mɔwisi u tu sɑkɑ, u ten yɛm suɑ u tɛɛni Aronin soo nɔm geuguuɔ kɑ nɔm geun niki bii bɑkɑɔ kɑ mɑɑ win nɔɔ nɔm geuguun niki bii bɑkɑɔ. 24 Mɑ u mɑɑ Aronin bibu sokɑ u bu yɑɑ yɛm mɛ tɛɛni ben soo nɔm geugisɔ, kɑ mɑɑ nɔm geun niki bii bɑkɑnɔ kɑ ben nɑɑ nɔm geugisun niki bii bɑkɑnɔ. Mɑ u yɛm mɛ mu tie yɛ̃kɑ yɑ̃ku yee ten nɔɔ bɔkɑɔ. 25 Mɑ u yen gum suɑ kɑ yen siru kɑ yen nukin gum kɑ yen buro kɑ yen gɑbu swii kɑ sere yen nɔm geu. 26 Mɑ u pɛ̃ɛ suɑ bireru sɔɔ ye bɑ ǹ seeyɑtiɑ doke kɑ kirɑ te bɑ kuɑ kɑ gum kɑ sere mɑɑ kirɑ sɔndɑnu. Mɑ u ye kpuro sɔndi yɑɑ gum mɛn wɔllɔ kɑ yɑ̃ɑ nɔmu gen wɔllɔ. 27 Yen biru u ye Aroni kɑ win bibu wɛ̃. Mɑ u nɛɛ, bu ye Yinni Gusunɔ wɛ̃ɛyɔ. Kpɑ bu ye sɔ̃ɔsi beri berikɑ. 28 Yen biru u ye kpuro mwɑ ben nɔmɑn di u dɔ̃ɔ mɛni yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ten wɔllɔ. Mɑ yen nuburɑ Yinni Gusunɔ dore. Nge mɛyɑ bɑ kɑ Aroni kɑ win bibu wunɑ nɛnɛm. 29 Mɑ Mɔwisi u yɑ̃ɑ ten guro guroru suɑ u tu sɔ̃ɔsi beri berikɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Mɑ tɑ kuɑ Mɔwisigiru nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ.

30 Mɔwisi u gum mɛ suɑ kɑ yɛm fiiko mɛ mu wɑ̃ɑ yɑ̃ku yeru wɔllɔ, mɑ u mu Aroni yɛ̃kɑ kɑ win sɑ̃ɑ yɑ̃nɔ kɑ sere mɑɑ win bibun wɔllɔ kɑ ben sɑ̃ɑ yɑ̃nu sɔɔ. Nge mɛyɑ u kɑ ye kpuro dɛɛrɑsiɑ u yi nɛnɛm.

31 Mɑ Mɔwisi u Aroni kɑ win bibu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i yɑ̃ku yɑɑ ye sɑɑwo Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Miyɑ i ko i ye di kɑ pɛ̃ɛ ye yɑ wɑ̃ɑ bire te sɔɔ. Bɛɛyɑ i ko ye di nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ. 32 Yɑɑ kɑ pɛ̃ɛ ye yɑ tiɑrɑ, i ko ye kpuro dokewɑ dɔ̃ɔ sɔɔ yu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ. 33 I ko i n wɑ̃ɑwɑ kuu ten kɔnnɔ mi sere sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. I ǹ yɑriɔ min di. Domi sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruwɑ i ko i ko bɑ n bɛɛ tusiɑmɔ. 34 Yinni Gusunɔwɑ u yenin woodɑ wɛ̃ i n dɑ ko nge mɛ i wɑ sɑ kuɑ gisɔ i kɑ bɛɛn torɑnun suuru wɑ. 35 Ǹ n mɛn nɑ, i ko i sinɑwɑ kuu ten kɔnnɔ mi sere sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru, wɔ̃kuru kɑ sɔ̃ɔ sɔɔ. Kpɑ i win woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ i ku rɑ kɑ gbin sɔ̃. Woodɑ be Yinni Gusunɔ u mɑn wɛ̃ berɑ mi.

36 Mɑ Aroni kɑ win bibu kpuro bɑ kuɑ ye Yinni Gusunɔ u bu yiire sɑɑ Mɔwisin min di.

9

Aroni kɑ win bibu

bɑ sɔmburu toruɑ

1 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, Mɔwisi u Aroni kɑ win bibu sokɑ kɑ sere Isirelibɑn guro gurobu. 2 U Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ nɑɑ kinɛ kpɛndu suo ɑ kɑ yɑ̃kuru ko wunɛn torɑrun sɔ̃, kpɑ ɑ yɑ̃ɑ kinɛru kɑsu ɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. A ǹ kɑɑ de yen gɑɑ yɑ n ɑlebu mɔ. Kpɑ ɑ kɑ ye kpuro Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ sɑ̃ɑ yerɔ. 3 Yen biru kɑɑ Isirelibɑ sɔ̃ ɑ nɛɛ, bu boo kinɛru suo ben torɑrun yɑ̃kurun sɔ̃ kɑ nɑɑ buu kɑ yɑ̃ɑru ye kpuro yɑ n wɔ̃ɔ tiɑ tiɑ mɔ, kpɑ yɑ kun ɑlebu gɑɑ mɔ. Bɑ koo kɑ ye yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kowɑ. 4 Kpɑ ɑ mɑɑ kɑ nɑɑ kinɛru kɑ yɑ̃ɑ kinɛru nɑ bu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru ko Yinni Gusunɔn mi, kɑ som mɛ bɑ burɑ kɑ gum. Domi Yinni Gusunɔ u koo bɛɛ kure mi gisɔ.

5 Bɑ kɑ ye kpuro nɑ kuu ten mi ye Mɔwisi u bikiɑ. Mɑ be kpuro bɑ nɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 6 Mɔwisi u nɛɛ, i koowo ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. Kpɑ u de win yiiko yu bɛɛ kure.

7 Mɔwisi u Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ susimɑ yɑ̃ku yeru mini, kpɑ ɑ wunɛn tiin torɑrun yɑ̃kuru ko kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru. Yen biru kpɑ ɑ mɑɑ wunɛn tɔmbu Isirelibɑn torɑnun yɑ̃kuru ko nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ.

8 Mɑ Aroni u susi yɑ̃ku yee ten bɔkuɔ. Mɑ u nɑɑ kinɛ kpɛm te go win torɑrun sɔ̃. 9 Mɑ win bibɑ nùn yen yɛm wɛ̃. Mɑ u mu dɛkɑ kɑ niki biɑ u tɛɛni sɑ̃ɑ yerun kɑ̃ɑnu sɔɔ, mɑ u mɛ mu tie wisi yɑ̃ku yee ten temɔ. 10 Yen biru u yɑɑ yen gum suɑ u dɔ̃ɔ doke kɑ yen gɑbu swii yiru kɑ yen buro ge gɑ woru wukiri nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ. 11 Adɑmɑ yen yɑɑ kɑ yen gɔnɑ, tɔɔwɔwɑ u dɑ u ye dɔ̃ɔ doke.

12 Yen biru Aroni u yɑ̃ɑ te sɑkɑ bu kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. Mɑ win bibɑ ten yɛm suɑ bɑ nùn wɛ̃. Mɑ u mu yɛ̃kɑ u kɑ yɑ̃ku yee ten nɔɔ bɔkɑ sikerenɑ. 13 Yen biru bɑ yɑ̃ɑ ten yɑɑ bɔɔrɑ bɑ Aroni wɛ̃ kɑ ten wiru. Mɑ u ye kpuro dɔ̃ɔ doke. 14 U ten nuki teɑ kɑ ten kɔ̃ri u sɔndi yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ten wɔllɔ u dɔ̃ɔ doke.

15 Yen biru u Isirelibɑn yɑ̃kunu kuɑ. U boo ge sɑkɑ ge bɑ koo kɑ yɑ̃kuru ko tɔmbun torɑnun sɔ̃ mɑ u kuɑ nge mɛ u rɑɑ yɑ̃ku gbiikii te kuɑ kɑ nɑɑ kinɛ kpɛmbu ge. 16 Yen biru u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ nge mɛ woodɑ yɑ geruɑ. 17 Mɑ u gberun dĩɑnu suɑ u kɑ yɑ̃kuru kuɑ. U som nɔm kureru suɑ u dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerun wɔllɔ bururu bɑɑteren yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii te bɑɑsi. 18 U kɛtɛ ye kɑ yɑ̃ɑ kinɛ te sɑkɑ bɑ kɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru kuɑ Isirelibɑn sɔ̃. Mɑ win bibu bɑ nùn yen yɛm wɛ̃ u kɑ mu yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun nɔɔ bɔkɑɔ u kɑ sikerenɑ. 19 Mɑ bɑ mɑɑ nùn kɛtɛ yen gum wɛ̃ kɑ yɑ̃ɑ ten siru kɑ mɑɑ ten gum mɛ mu ten bɔsɔ yɑ̃nu tɛ̃ke kɑ sere mɑɑ ten gɑbu swii kɑ mɑɑ ten buro ge gɑ woru wukiri. 20 Mɑ u yɑɑ yen gum sɔndi yen guro gurorun wɔllɔ. Yen biru u gum mɛ dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yeru wɔllɔ. 21 Mɑ Aroni u yɑɑ yen guro guro ni suɑ kɑ yen nɔm geu ge, u sɔ̃ɔsi beri berikɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ nge mɛ Mɔwisi u geruɑ.

22 Sɑnɑm mɛ Aroni u torɑnun yɑ̃kunu kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ u kpɑ, yerɑ u nɔmɑ suɑ wɔllɔ u Isirelibɑ domɑru kuɑ. Yen biru u sɑrɑ yɑ̃ku yerun di.

23 Mɔwisi kɑ Aroni bɑ duɑ kuu ten mi. Ye bɑ yɑrɑ, mɑ bɑ tɔmbu domɑru kuɑ. Sɑɑ yerɑ Yinni Gusunɔ u bu win yiikon girimɑ sɔ̃ɔsi. 24 Mɑ dɔ̃ɔ yɑri yɑrɑ win wuswɑɑn di yi dɑ yi yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii te mwɑ kɑ yɑ̃ku ni nu tien yɑɑ gum mɛ. Mɑ Isirelibɑ kpuro bɑ ye wɑ. Mɑ bɑ nuku dobun kuuki wɔri bɑ yiirɑ sere temɔ.

10

Aronin bibɑ dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ

1 Aronin bibu Nɑdɑbu kɑ Abihu ben bɑɑwure u win dɔ̃ɔ gurɑtiɑ suɑ bɑ dɔ̃ɔ gure, mɑ bɑ turɑre doke mi. Yen biru bɑ kɑ Yinni Gusunɔ dɑɑwɑ kuu bekurugirɔ. Nge mɛyɑ bɑ kɑ dɔ̃ɔ tuko dɑ kuu ten mi. N deemɑ Yinni Gusunɔ u bu ye yinɑri. 2 Yerɑ u derɑ dɔ̃ɔ u yɑrɑ u bu di mɑ bɑ gu mi. 3 Mɑ Mɔwisi u Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ u ǹ dɑɑ bɛɛ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

u kĩwɑ be bɑ nùn susimɔ bu win dɛɛrɑru nɑsiɑ,

kpɑ bu nùn bɛɛrɛ wɛ̃ tɔmbu kpuron wuswɑɑɔ?

Mɑ Aroni u win nɔɔ mɑri.

4 Mɑ Mɔwisi u Misɑɛli kɑ Elisɑfɑni Usiɛlin bibu sokɑ. Usiɛli wi, u sɑ̃ɑwɑ Aronin tundon wɔnɔn bii. Mɔwisi u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i nɑ i bɛɛn wɔnɔbun gonu suɑ kuu ten min di i kɑ nu dɑ sɑnsɑnin biruɔ. 5 Mɑ bɑ nɑ bɑ goo ni suɑ kɑ nin tɑkobɑ sɑnnu bɑ kɑ dɑ sɑnsɑnin biruɔ nge mɛ Mɔwisi u geruɑ. 6 Mɑ Mɔwisi u Aroni kɑ win bibu yiru be bɑ tie Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i ku bɛɛn winu deri diinu, i ku mɑɑ bɛɛn yɑ̃nu gɛ̃ɛku nuku sɑnkirɑnun sɔ̃ kpɑ Gusunɔ u ku rɑɑ bɛɛ go kpɑ u kɑ Isirelibɑ mɔru ko. Adɑmɑ i de bɛɛn mɛro bisibu Isirelibɑ bu swĩ be dɔ̃ɔ u din sɔ̃. 7 Bɛɛn tii i ku doonɑ kuu ten kɔnnɔn di kpɑ i ku rɑ kɑ gbin sɔ̃. Domi gum mɛ bɑ bɛɛ tɑ̃re mi, mu bɛɛ kuɑwɑ mi Yinni Gusunɔn yɑ̃ku kowobu.

Mɑ Aroni kɑ win bii be, bɑ kuɑ ye Mɔwisi u geruɑ.

Gusunɔ u yɑ̃ku kowobu

yinɑri bu tɑm nɔ

8 Yinni Gusunɔ u Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 9-11 ɑ ǹ kɑɑ tɑm bɔɔbɔm gɑm nɔ wunɛ kɑ wunɛn bibu ì n dɔɔ nɛn kuu bekurugirɔ, kpɑ i ku rɑ kɑ gbin sɔ̃. Kpɑ i kɑ kpĩ i wunɑnɑ ye yɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑrugiɑ kɑ ye yɑ ǹ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑrugiɑ. Mɛyɑ i ko i mɑɑ kpĩ i wunɑnɑ ye yɑ dɛɛre kɑ ye yɑ ǹ dɛɛre. Mɛyɑ i ko i mɑɑ kpĩ i Isirelibɑ Gusunɔn woodɑbɑ kpuro sɔ̃ɔsi ye u Mɔwisi wɛ̃. Yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ bɛɛn bibun bweserɔ.

Woodɑ ye bɑ yi

yɑ̃ku dĩɑnun sɔ̃

12 Mɔwisi u Aroni kɑ win bibu yiru be bɑ nùn tie, Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i som mɛ suo mɛ bɑ kɑ yɑ̃kunu kuɑ mu tiɑrɑ. Kpɑ i kɑ mu pɛ̃ɛ ko ye i kun seeyɑtiɑ doke. Kpɑ i ye di yɑ̃ku yerun bɔkuɔ. Domi nu kuɑwɑ mi dĩɑ dɛɛrɑnu. 13 I ko ye diwɑ yɑm dɛɛrɑm sɔɔ. Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ wunɛ kɑ wunɛn bibugiɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ. 14 Mɛyɑ wunɛ kɑ wunɛn bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu i ko i yɑɑ nɔmu ge bɑ kpɑrɑ mi di kɑ guro guro te bɑ sɔ̃ɔsi beri berikɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ wunɛ kɑ wunɛn bibugiɑ Isirelibɑ bɑ̀ n siɑrɑbun yɑ̃kuru kuɑ. 15 Isirelibɑ bɑ ko n dɑ kɑ yen nɔmu ge kɑ guro guro te nɛwɑ kɑ sere mɑɑ yɑɑ gum mɛ bɑ rɑ dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerun wɔllu mi. Bɑ̀ n ye kpuro sɔ̃ɔsi beri berikɑ bɑ kpɑ, yɑ koo kowɑ wunɛ kɑ wunɛn bibugiɑ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ.

16 Yerɑ Mɔwisi u torɑrun yɑ̃ku boo ge bikiɑ. Adɑmɑ u deemɑ bɑ gu dɔ̃ɔ mɛni. Yerɑ u kɑ Aronin bibu yiru Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑ mɔru bɑrɑ u nɛɛ, 17 mbɑn sɔ̃nɑ i ǹ boo gen yɑɑ temɛ Yinni Gusunɔn kuru mini. Domi gɑ sɑ̃ɑwɑ dĩɑ dɛɛrɑnu. Yinni Gusunɔ u bɛɛ gu wɛ̃wɑ i kɑ Isirelibɑ kpuron torɑnun yɑ̃kuru ko. 18 Adɑmɑ i ǹ kɑ gen yɛm duumɛ Yinni Gusunɔn kuu ten sɔɔwɔ. N deemɑ i ko i rɑɑ gen yɑɑ temwɑ kuu ten mi nge mɛ Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ.

19 Aroni u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ yɛ̃ ye n mɑn deemɑ sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ ben torɑnun sɔ̃ kɑ mɑɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru. Yen dɔmɑ te, nɑ̀ n torɑrun suurun yɑ̃ku ten yɑɑ di, yɑ koo Gusunɔ dore? Aɑwo! Yɑ ǹ Gusunɔ doremɔ.

20 Mɑ Aronin wisi bi, bu Mɔwisi dore.

YE YA DƐƐRE KA YE YA Ǹ DƐƐRE

11

Yɑɑ ye yɑ sɑ̃ɑ seseru

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi kɑ Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 bu Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ bu nɛɛ, yɛɛ yi bɑ koo kpĩ bu di wee. 3 Bɑ koo kpĩ bu yɑɑ di ye yɑ nɑɑ kɑburosu mɔ mɑ yɑ rɑ tukɑ ko. 4 Adɑmɑ bɑ ǹ yɛɛ dimɔ yi yi rɑ tukɑ ko tɔnɑ mɑ yi ǹ nɑɑ kɑburosu mɔ. Nge mɛyɑ bɑ ǹ yooyoo temmɔ yèn sɔ̃ gɑ ǹ nɑɑ kɑburosu mɔ bɑɑ mɛ gɑ rɑ tukɑ ko. Bɑ koo gu gɑrisiwɑ yɑɑ disigiɑ. 5 Bɑ ǹ koo yɑɑ ye bɑ mɔ̀ dɑmɑɑ* tem bɑɑ mɛ yɑ rɑ tukɑ ko yèn sɔ̃ yɑ ǹ nɑɑ kɑburosu mɔ. 6 Mɛyɑ bɑ ǹ koo mɑɑ wukun yɑɑ tem domi gɑ ǹ nɑɑ kɑburosu mɔ bɑɑ mɛ gɑ rɑ tukɑ ko. Bɑ koo gu gɑrisiwɑ yɑɑ disigiɑ. 7 Mɛyɑ bɑ ǹ koo mɑɑ kurusɔ di. Gɑ nɑɑ kɑburosu mɔ ɑdɑmɑ gɑ ku rɑ tukɑ ko. Bɑ koo gu gɑrisiwɑ yɑɑ disigiɑ. 8 Bu ku yɛɛ yi di, bu ku mɑɑ yin gonu bɑbɑ. Bɑ koo yi gɑrisiwɑ disigii.

9 Yɛɛ yi yi mɑɑ wɑ̃ɑ dɑɑnɔ kɑ nim wɔ̃kuɔ, yi yi wɑ̃ɑ nim sɔɔ gesi kpuro yi bɑ koo di wee. Yiyɑ yi yi kɛ̃ɛritii mɔ kɑ kokosu sɑnnu. 10 Adɑmɑ yi yi kun kɛ̃ɛritii mɔ kɑ kokosu sɑnnu, bɑ koo yi gɑrisiwɑ disigii. 11 Bɑ ǹ koo yi di. Mɛyɑ bu ku mɑɑ yin gonu bɑbɑ. 12 Yɛɛ yi yi gesi wɑ̃ɑ nim wɔ̃ku sɔɔ, kɑ dɑɑnɔ, mɑ yi ǹ kɛ̃ɛritii kɑ koko si mɔ, bɑ koo yi gɑrisiwɑ disigii.

13 Gunɔsu sɔɔ, si bɑ koo gɑrisi disigisu wee, siyɑ gunɔ bɑkeru kɑ sere mɑɑ si su rɑ swɛ̃ɛ di kɑ si su rɑ yɑɑ di 14 kɑ yɑberekunu kɑ sere si su kɑ nu weenɛ 15 kɑ gbɑnɑmgbɑɑnu kɑ mɑɑ si su kɑ nu weenɛ 16 kɑ tɑɑtɑɑnu kɑ booro kɑ sere si su kɑ su weenɛ kɑ kɑsɑ kɑ si su kɑ ye weenɛ, 17 kɑ booro bweseru gɑru kɑ nim kpɑkpɑyɛ, kɑ booro dɑ̃ɑ kɔ̃ɔru 18 kɑ gunɔ gbɑmgbɑyɑku kɑ gunɔ si su rɑ swɛ̃ɛ din bweseru 19 kɑ swɑ̃ɑ wĩɑku kɑ si su kɑ ye weenɛ kɑ kɔ̃ɔ.

20 I ku mɑɑ kɔkɔmii ni nu kɑsɑ kɑ nɑɑsu mɔ di. 21 Adɑmɑ ni sɔɔ, i ko i kpĩ i di ni nu rɑ yɔ̃ɔku tem sɔɔ 22 nge tweɑ kɑ gbɔɔ kɑ ni nu kɑ ye weenɛ. 23 Adɑmɑ ni nu tie nu kɑsɑ kɑ nɑɑsu mɔ mi, i ku nu di.

Ye yɑ rɑ tɔnu ko disigii

24 Yɛɛ gɛɛ wɑ̃ɑ yìn goru tɔnu ù n bɑbɑ u koo ko disigii. U ko n disi mɔwɑ sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ. 25 Wi u yin goru sɔɔwɑ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ. Kpɑ u n wɑ̃ɑ disi sɔɔ sere kɑ yokɑɔ. 26-28 Yɛɛ yi i ko i gɑrisi disigii yi wee. Yiyɑ yi yi ǹ nɑɑ kɑburosu mɔ kɑ yi yi ku rɑ tukɑ ko kɑ sere yi yi nɑɑsu nnɛ mɔ yi sĩimɔ kɑ nɑɑ sɛ̃nu. Wi u yin gɑɑ bɑbɑ u disi duurɑwɑ mi sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ. Wi u mɑɑ yin goru sɔɔwɑ u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u n disi mɔ sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ.

29 Yɛɛ yi yi kɑbirimɔ sɔɔ wee yi i ko i gɑrisi disigii. Yiyɑ gunɔ yɑntɑru kɑ gunɔ kiikiiru kɑ dɛbɑ kɑ ye yɑ kɑ ye weenɛ kpuro 30 kɑ duurubɛɛku kɑ sureru kɑ korombɔɔru kɑ sokoro kɑ sunɔ nɑki. 31 Yi kpurowɑ i ko i gɑrisi disigii yɛɛ yi yi kɑbirimɔ sɔɔ. Wi u yin gɑɑn goru bɑbɑ u ko n disi mɔwɑ sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ. 32 Yin gɑɑn goru tɑ̀ n wɔri dendi yɑ̃nu sɔɔ ni bɑ kuɑ kɑ dɑ̃ɑ ǹ kun mɛ kɑ bekuru ǹ kun mɛ kɑ gɔnɑ ǹ kun mɛ kɑ sɑɑki, dendi yɑ̃ɑ ni, nu disi duurɑwɑ mi. Bɑ koo nu dokewɑ nim sɔɔ sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ. Yen biru nu sere dɛɛrɑ. 33 Yen gɑɑ yɑ̀ n wekeru gɑru wɔri te bɑ kuɑ kɑ sɔndu, ye yɑ wɑ̃ɑ mi sɔɔ kpuro yɑ disi duurɑwɑ mi. Bɑ koo weke te kɔrɑwɑ. Bɑ̀ n nim doke weke te sɔɔ, mɑ nim mɛ, mu tɑ̃rɑ dĩɑnu sɔɔ ǹ kun mɛ nɔrurɑ gɑɑ sɔɔ, bɑ koo ye kpuro gɑrisiwɑ disi. 34 Bɑ̀ n nim doke weke te sɔɔ, mɑ nim mɛ, mu dɑ̃ɑre dĩɑnu sɔɔ ǹ kun mɛ nɔrurɑ gɑɑ sɔɔ, bɑ koo ye kpuro gɑrisiwɑ disi bɑɑ ǹ n weke tere sɔɔn nɑ yɑ wɑ̃ɑ. 35 Mi yɑɑ yen goru tɑ wɔri kpuro gesi, doo koo yerɔ ǹ kun mɛ pɛ̃ɛ wɔ̃ɔ yerɔ, bɑ koo ye kpuro kɔsukuwɑ. Domi ye kpuro yɑ disi duurɑwɑ mi. 36 Yɑɑ goo te, tɑ̀ n wɔri dɔkɔ sɔɔ ǹ kun mɛ dɑɑrɔ, i ǹ ko i nim mɛ gɑrisi disi. Adɑmɑ wi u tu bɑbɑ u disi duurɑwɑ. 37 Tɑ̀ n wɔri dĩɑ bwese te bɑ koo duure sɔɔ, dĩɑ bwese te, tɑ ǹ disi duure. 38 Adɑmɑ bɑ̀ n dɑɑ dĩɑ bwese te wɑsɑn nɑ bu kɑ di, tɑ disi duurɑwɑ mi.

39 Yɑɑ ye bɑ rɑ di yɑ̀ n kɑ tii gu, wi u yen goru bɑbɑ, yɛ̃ro u disi duurɑwɑ mi sere n kɑ ko tɔ̃ɔ ten yokɑ. 40 Wi u yen yɑɑ temɑ ǹ kun mɛ u yen goru sɔɔwɑ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u n disi mɔ sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ.

41 I ku yɛɛ yi yi kɑbirimɔn yɑɑ tem 42 kɑ yi yi rɑ kɑ nukuru sĩ kɑ yi yi kɑbirimɔ kɑ nɑɑsu nnɛ ǹ kun mɛ yi yi nɑɑ dɑbinu mɔ. I ko ye kpuro deriwɑ mɑm mɑm. 43 I ku de yɛɛ yin bweseru yi bɛɛ ko disigibu. 44 Domi nɛ Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑwɑ bɛɛn Yinni. I ko i tii dɛɛrɑsiɑ kpɑ i n dɛɛre. Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ Dɛɛro. Yen sɔ̃nɑ i ǹ ko i tii disi doke kɑ yɛɛ yi yi kɑbirimɔ. 45 Nɛnɑ nɑ bɛɛ yɑrɑmɑ Egibitin di nɑ n kɑ sɑ̃ɑ bɛɛn Yinni. Yen sɔ̃, i de i n dɛɛre. Domi nɑ dɛɛre.

46 Woodɑ yeni kpurowɑ nɑ yi yɛɛ kpuron sɔ̃ kɑ gunɔsu kɑ yɛɛ yi yi wɑ̃ɑ nimɔ kɑ sere yi yi kɑbirimɔ. 47 Yerɑ yɑ koo de i n dɑ yɑɑ wunɑnɛ ye bɑ koo kɑ yɑ̃kuru ko kɑ ye bɑ ǹ kɑ yɑ̃kuru mɔ̀. Mɛyɑ mɑɑ yɑ koo bɛɛ sɔ̃ɔsi yɑɑ ye i ko i di kɑ ye i ǹ dimɔ.

12

Tɔn kurɔ ù n mɑrɑn wororu

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, tɔn kurɔ ù n gurɑ suɑ mɑ u bii tɔn durɔ mɑrɑ, u ko n disi mɔwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru nge sɑnɑm mɛ u yɑsɑ mɔ̀. 3 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, kpɑ bu win bii wi bɑngo kuɑ. 4 Adɑmɑ kurɔ wi, u ko n wɑ̃ɑwɑ disi sɔɔ sɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ itɑ kpɑm u sere dɛɛrɑ yɛm mɛ u yɑrin sɔ̃ mɑrubun sɑɑ. U ku rɑɑ sɑ̃ɑ yɑ̃nu gɑnu bɑbɑ, u ku rɑɑ mɑɑ dɑ Gusunɔn kuu bekurugirɔ sere tɔ̃ɔ te, tu kɑ turi.

5 Ǹ n mɑɑ tɔn kurɔn nɑ u mɑrɑ, u ko n wɑ̃ɑwɑ disi sɔɔ ɑlusumɑ yiru. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge sɑnɑm mɛ u yɑsɑ mɔ̀. Yen biru u koo kowɑ sɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ nɔɔbɑ tiɑ u sere dɛɛrɑ win yɛm mɛ mu yɑrin sɔ̃ mɑrubun sɑɑ.

6 Tɔn kurɔ wi u mɑrɑ, win dɛɛrɑsiɑbun sɑɑ yɑ̀ n turɑ, u koo kɑ yɑ̃ɑru wɔ̃ɔ tiɑgiru nɑwɑ u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. Kpɑ u totobɛrɛru ǹ kun mɛ kpɑruko suɑ u kɑ win torɑrun yɑ̃kuru ko. 7 Yɑ̃ku kowowɑ u koo kɑ ye yɑ̃kuru ko. Kpɑ u nùn win torɑrun suuru kɑnɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo dɛɛrɑ win yɛm mɛ mu yɑrin sɔ̃.

Woodɑ yeniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ wɛ̃ɛmɔ tɔn kurɔ wi u bii mɑrɑn sɔ̃.

8 Ù kun yɑ̃ɑru wɑ, u koo totobɛrɛnu yiru ǹ kun mɛ kpɑrukonu yiru kɑsu. Nin teuwɑ u koo kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko kpɑ u mɑɑ kɑ teu geni torɑrun yɑ̃kuru ko. Yɑ̃ku kowowɑ u koo nùn yɑ̃ku te kuɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo dɛɛrɑ.

13

Gɔnɑn bɑrɑrun woodɑ

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi kɑ Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 goo ù n mɔsiru mɔ wɑsi sɔɔ, ǹ kun mɛ debu, ǹ kun mɛ bɑu kpiku ge gɑ kɑ bɑrɑ disigiru weenɛ, bɑ koo kɑ yɛ̃ro dɑwɑ yɑ̃ku kowo Aronin mi ǹ kun mɛ win bibun turon mi. 3 Yɑ̃ku kowo wiyɑ u koo bɑrɑ te mɛɛri. Ù n deemɑ bɑu ge, gɑ sɑn kpikisu mɔ, mɑ gɑ wɔru mɔ, sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo gere mɑ yɛ̃ro u bɑrɑ disigiru bɑrɔ. 4 Ù n mɑɑ bɑu kpiku gɑgu mɔ mɑ gɑ ǹ wɔru mɔ, mɑ gen sɑnsu kun buriri, yɑ̃ku kowo u koo kɑ yɛ̃ro dɑwɑ diru gɑru sɔɔ u kɛnusi sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 5 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse, yɑ̃ku kowo ù n wɑ bɑu ge, gɑ ǹ yɑbi, u koo mɑɑ nùn kɛnusiwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 6 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, yɑ̃ku kowo u koo mɑɑ nùn yɑrɑwɑ u mɛɛri. Ù n deemɑ gɑ ǹ yɑbi bɑɑmɑ, u koo yɛ̃ro sɔ̃wɑ mɑ u dɛɛre, yɑ sɑ̃ɑwɑ debu, kpɑ u win yɑ̃nu teɑ u dɛɛrɑ. 7 Amɛn biru, debu ye, yɑ̀ n yɑbi gɔnɑ ye sɔɔ, yɛ̃ro u koo mɑɑ wurɑwɑ yɑ̃ku kowo u nùn mɛɛri. 8 Yɑ̃ku kowo wi, ù n nùn mɛɛrɑ mɑ u deemɑ yɑ yɑbi win gɔnɑ sɔɔ, u koo yɛ̃ro sɔ̃wɑ mɑ u ǹ dɛɛre, u bɑrɑ disigiru mɔwɑ.

9 Goo ù n bɑrɑ disigiru bɑrɔ, bɑ koo kɑ nùn dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi. 10 Yɑ̃ku kowo wiyɑ u koo nùn mɛɛri. Ù n bɑu kpiku wɑ mi, mɑ bɑu gen sɑnsu buriri, mɑ gɔnɑ ye, yɑ boo kuɑ, 11 yɑ sɑ̃ɑwɑ bɑrɑ disigii te tɑ torumɔ yɛ̃ron gɔnɑ sɔɔ. Yɑ̃ku kowo u koo yɛ̃ro gɑrisiwɑ disigii. U ǹ mɑɑ nùn kɛnusimɔ. 12 Adɑmɑ yɑ̃ku kowo ù n mɔsi mɔsiminu wɑ nu yɑbi yɛ̃ron gɔnɑ kpuro sɔɔ, sɑɑ win wirun di sere kɑ nɑɑsɔ, 13 u koo yɛ̃ro gɑrisiwɑ u dɛɛre, domi win wɑsi kpuro yi bururɑ. 14 Adɑmɑ dɔmɑ te bɑ boo swɑ̃ɔ wɑ win wɑsi sɔɔ, bɑ koo nùn gɑrisiwɑ disigii. 15 Yɑ̃ku kowon tiiwɑ u koo nùn mɛɛri. Ù n deemɑ boo swɑ̃ɔ u wɑ̃ɑ mi, u koo nùn gɑrisiwɑ disigii, domi yɑ sɑ̃ɑwɑ bɑrɑ disigiru. 16 Adɑmɑ win wɑsi yi, yì n kɔsɑ, mɑ yi bururɑ kpuro, u koo mɑɑ dɑwɑ u yɑ̃ku kowo wɑ. 17 Yen biru, yɑ̃ku kowo u koo ye mɛɛriwɑ. Ù n wɑ yɑ bururɑ, sɑɑ ye sɔɔ, u koo yɛ̃ro gɑrisiwɑ u dɛɛre.

18 Goo ù n win bwisi kpɑkɑ sɔɔ 19 mɔsiru gɑru wɑ, mɑ u deemɑ tɑ buriri, ǹ kun mɛ tɑ sɔ̃ri, yɛ̃ro u koo dɑwɑ u tii sɔ̃ɔsi yɑ̃ku kowon mi. 20 Yɑ̃ku kowo wi, u koo nùn mɛɛriwɑ. Ù n deemɑ mɔsi te, tɑ wɔru mɔ, mɑ win wɑsin sɑnsu su bururɑ, sɑɑ ye sɔɔrɑ yɑ̃ku kowo u koo nùn gɑrisi disigii. Bɑrɑ disigirɑ tɑ yɑrimɔ sɑɑ bwisi kpɑkɑ yen min di. 21 Adɑmɑ yɑ̃ku kowo ù n wɑ mɑ sɑn kpikisu sɑri mɔsi ten wɔllɔ, yen biru mɔsi te, tɑ ǹ wɔru mɔ, mɑ tɑ buriri fiiko, u koo durɔ wi kɛnusiwɑ dirɔ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 22 Mɔsi te, tɑ̀ n gɔnɑ yɑbi, yɑ̃ku kowo u koo nùn gɑrisiwɑ disigii domi bɑrɑ disigirɑ tɑ nùn deemɑ. 23 Adɑmɑ mɔsi te, tɑ kun yɑbi, tɑ sɑ̃ɑwɑ bwisi kpɑkɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, yɑ̃ku kowo u koo gere mɑ yɛ̃ro kun disi mɔ.

24 Goo ù n dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ mɑ yen boo kpɑkɑ sɔɔ bɑu kpiku gɑ yɑrɑ, ǹ kun mɛ bɑu sɔ̃ɔ, yɑ̃ku kowo u koo yɛ̃ro mɛɛriwɑ. 25 Gen sɑnsu sù n kuɑ kpikisu mɑ wɔru gɑ sɔ̃ɔsire gɔnɑ ye sɔɔ, sɑɑ ye sɔɔ bɑrɑ disigirɑ tɑ sɔ̃ɔsirɑ mi. Yɑ̃ku kowo u koo nùn gɑrisiwɑ disigii. 26 Adɑmɑ yɑ̃ku kowo ù n wɑ mɑ sɑn kpikisu sɑri bɑu ge sɔɔ, gɑ ǹ mɑɑ wɔru mɔ, mɑ gɑ buriri fiiko, u koo yɛ̃ro kɛnusiwɑ dirɔ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 27 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, u koo nùn mɛɛri. Ù n wɑ bɑu ge, gɑ yɑbi win gɔnɑ sɔɔ, u koo nùn gɑrisiwɑ disigii. Tɑ sɑ̃ɑwɑ bɑrɑ disigiru. 28 Adɑmɑ bɑu ge, gɑ kun yɑbi, mɑ gɑ bururɑ fem fem, dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ kpɑkɑ yerɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, yɑ̃ku kowo u koo nùn gɑrisiwɑ u dɛɛre.

29 Tɔn durɔ ǹ kun mɛ tɔn kurɔ ù n bɑu gɑgu mɔ win wirɔ, ǹ kun mɛ win tonkurorɔ, 30 yɑ̃ku kowo u koo gu mɛɛriwɑ. Gɑ̀ n wɔru mɔ mɑ gen sɑnsu su ǹ sinum mɔ, mɑ su swɛ̃rɑmɑ nge dɔm buuru, yɑ̃ku kowo u koo yɛ̃ro gɑrisiwɑ disigii. Yɑ sɑ̃ɑwɑ wii kpɑkɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wirɔ, ǹ kun mɛ tonkurorɔ. 31 Yɑ̃ku kowo wi, ù n wɑ yɑ wɔru mɔ, mɑ sɑn wɔ̃kusu sɑri, u koo yɛ̃ro kɛnusiwɑ dirɔ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 32 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, u koo mɑɑ yɛ̃ro mɛɛriwɑ. Ù n deemɑ wii kpɑkɑ ye, yɑ ǹ yɑbi mɑ yɑ sɑnsu mɔ si su kɑ dɔm buuru weenɛ, mɑ su ǹ wɔru mɔ, 33 yɛ̃ro u koo win sɑnsu kɔniwɑ. Adɑmɑ u ǹ kpɑkɑ ye kɔnimɔ. Yen biruwɑ yɑ̃ku kowo u koo mɑɑ nùn kɛnusi dirɔ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 34 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, u koo ye mɛɛriwɑ. Wii kpɑkɑ ye, yɑ̀ kun yɑbi, mɑ yɑ ǹ tĩre yɑ gɔnɑ kere, yɑ̃ku kowo u koo nùn gɑrisiwɑ u dɛɛre. U koo win yɑ̃nu teɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, u dɛɛrɑwɑ mi. 35 Adɑmɑ wii kpɑkɑ ye, yɑ̀ n dɑ̃kuru yɑbi, yɑ̃ku kowo u koo mɑɑ nùn mɛɛriwɑ. 36 Ù n wɑ yɑ yɑbi gɔnɑ ye sɔɔ, yɑ̃ku kowo u ǹ mɑɑ kɑsumɔ yɛ̃ro ù n sɑn dɔm buuru mɔ. U koo nùn gɑrisiwɑ disigii. 37 Wii kpɑkɑ ye, yɑ̀ kun yɑbi, mɑ yen sɑnsu tĩrɑ, yɛ̃ro u bɛkurɑwɑ mi. U ǹ mɑɑ disi mɔ. Yɑ̃ku kowowɑ u koo gere mɑ u dɛɛre.

38 Tɔn durɔ goo ǹ kun mɛ tɔn kurɔ goo ù n win gɔnɑ sɔɔ bɑu kpikisu wɑ, 39 yɑ̃ku kowowɑ u koo nùn mɛɛri. Ù n bɑusu gɑsu wɑ si su ǹ buriri sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, bɑu si, su ǹ sɛ̃. U koo yɛ̃ro gɑrisiwɑ u dɛɛre.

40 Goo ù kun seri mɔ wirɔ, wii kpɑrɑrugiiwɑ bɑ koo yɛ̃ro gɑrisi. U dɛɛrewɑ mi. 41 Ǹ n wuswɑɑ giɑn nɑ u ǹ seri mɔ, yɛ̃ro u sɑ̃ɑwɑ wii kpɑrɑrugii. Kɑ mɛ, yɛ̃ro u dɛɛrewɑ. 42 Adɑmɑ wii kpɑrɑ te sɔɔ, bɑu gɑgu gɑ̀ n sɔ̃ɔsirɑ gɑ sɔ̃ri, bɑrɑ disigirɑ tɑ torumɔ mi. 43 Yɑ̃ku kowowɑ u koo gu mɛɛri. Ù n deemɑ wii kpɑrɑ te, tɑ bɑu kpikisu mɔ su kɑ bɑrɑ disigiru weenɛ, wi u su mɔ mi, u bɑrɑ disigiru bɑrɔwɑ mi. U ǹ dɛɛre. 44 Yɑ̃ku kowo u koo nùn gɑrisiwɑ disigii win wii bɑu gen sɔ̃.

45 Wi u bɑrɑ disigiru mɔ kpuro, u koo yɑ̃nu dokewɑ ni nu gɛ̃ɛre, u ku furɔ doke, kpɑ u win wuswɑɑ wukiri kpɑ u n nɔɔgiru sue u n mɔ̀, disigii, disigii. 46 U ko n sɑ̃ɑwɑ disigii sere win bɑrɑ disigii te, tu kɑ kpe. Yen sɔ̃nɑ u ko n wɑ̃ɑ yeru mɔ bee tiɑ u n kɑ tɔmbu dɛsire.

Disi gɔmi yɑ̃nu sɔɔ

47-49 Bɑ̀ n disi gɔmi gɛɛ wɑ yi sɔ̃ri ǹ kun mɛ yi sɑ̃ɑ nge wuru biresu yɑ̃nu gɑnu sɔɔ, ni bɑ kuɑ kɑ yɑ̃ɑ sɑnsu ǹ kun mɛ kĩɑ si bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii ǹ kun mɛ yɑɑ gɔnɑ, bɑu ge, yɑ̃ku kowo u koo gu mɛɛriwɑ. 50 Yɑ̃ku kowo wi, ù n yɑ̃ɑ ni mɛɛrɑ u koo nu yiwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 51 Yen sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, u koo wure u mɑɑ yɑ̃ɑ ni mɛɛriwɑ. Ù n deemɑ disi gɔmi yi, yi yɑbi bɑɑmɑ, mɑ bɑ ǹ kpɛ̃ bu yi wĩɑ, sɑɑ ye sɔɔ, u koo nu gɑrisiwɑ yɑ̃ɑ disiginu. 52 Sɑɑ ye sɔɔrɑ yɑ̃ku kowo u koo yɑ̃ɑ ni dɔ̃ɔ mɛni. Bɑɑ bɑ̀ n nu kuɑ kɑ wɛ̃su ǹ kun mɛ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii ǹ kun mɛ kɑ yɑ̃ɑ sɑnsun wɛ̃ɛ ǹ kun mɛ kɑ mɑm gɔnɑ, kɑ mɛ, bɑ koo ye kpuro dɔ̃ɔ mɛniwɑ. Domi bɑ ǹ kpɛ̃ bu disi gɔmi yi wĩɑ. Dɔ̃ɔwɑ u koo ye go. 53 Adɑmɑ yɑ̃ku kowo ù n wɑ gɔmi yi, yi ǹ yɑbi yɑ̃ɑ ni sɔɔ, 54 u koo de bu nu teɑwɑ kpɑ bu mɑɑ nu diru kɛnusi sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 55 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, u koo wure u mɑɑ nu mɛɛriwɑ. Ù n deemɑ disi gɔmi yi ǹ kɔsɑ, yi ǹ mɑɑ yɑbi, bɑ koo yɑ̃ɑ ni gɑrisiwɑ disiginu kpɑ bu nu dɔ̃ɔ doke. Domi disi gɔmi yi, yi nu di biruɔ ǹ kun mɛ wuswɑɑɔ. 56 Adɑmɑ yɑ̃ku kowo ù n deemɑ disi gɔmi yi, yi bururɑ, u koo ye wɔkɑwɑ yɑ̃ɑ nin min di. 57 Yen biru yì n mɑɑ wurɑmɑ yɑ̃ɑ ni sɔɔ, yi ko n sɑ̃ɑwɑ disi gɔmi. Bɑ koo yɑ̃ɑ ni dɔ̃ɔ mɛniwɑ.

58 Bɑ̀ n yɑ̃nu gɑnu teɑ ni nu disi gɔmi kpiɑ, mɑ disi gɔmi yi, yi wĩɑrɑ, bɑ koo wure bu mɑɑ nu teɑwɑ bu sere nu gɑrisi nu dɛɛre.

59 Yeniwɑ yɑ sɑ̃ɑ disi gɔmin woodɑ yi yi rɑ kpi yɑ̃nu sɔɔ ye bɑ kuɑ kɑ wɛ̃su ǹ kun mɛ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii ǹ kun mɛ kɑ gɔnɑ. Woodɑ yerɑ yɑ koo sɔ̃ɔsi yɑ̃ɑ ni nu dɛɛre kɑ ni nu kun dɛɛre.

14

Wi u rɑɑ bɑrɑ disigiru mɔn

dɛɛrɑsiɑbu

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 wee nge mɛ bɑ koo kɑ tɔnu dɛɛrɑsiɑ wi u rɑɑ bɑrɑ disigiru mɔ. Bɑ koo kɑ nùn dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi, 3 kpɑ yɑ̃ku kowo u kɑ nùn yɑri sɑnsɑnin di u nùn mɛɛri. Ù n deemɑ u bɛkurɑ, 4 yɑ̃ku kowo u koo nùn sɔ̃wɑ ye bɑ koo kɑ nùn dɛɛrɑsiɑ. U koo gunɔminu yiru suɑ ni bɑ rɑ kɑ yɑ̃kuru ko kɑ sere dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru kɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii kɑ dɑ̃ɑ kiku gɑgun kɑ̃ɑsɑ ge bɑ mɔ̀ isɔpu. 5 Yɑ̃ku kowo u koo de bu gunɔ gen teu sɑkɑwɑ wekeru sɔɔ te bɑ kuɑ kɑ sɔndu te tɑ nim gem mɔ. 6 Yen biru u koo gunɔ ge gɑ wɑsi mi, kɑ sɛdurun dɑ̃ɑ ye, kɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii yi, kɑ isɔpun kɑ̃ɑsɑ ye dokewɑ yɛm mɛ sɔɔ, mɛ bɑ wisi nim sɔɔ mi. 7 U koo ye yɛ̃kɑwɑ nɔn nɔɔbɑ yiru wi bɑ koo dɛɛrɑsiɑn wɔllɔ. Yen biru u koo nùn gɑrisiwɑ u dɛɛre kpɑ u gunɔ ge yɔ̃su gu doonɑ. 8 Wi u koo tii dɛɛrɑsiɑ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u win sɑnsu kɔni, kpɑ u wobure nim sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo nùn gɑrisi u dɛɛre. Yen biru, u koo kpĩ u wurɑmɑ sɑnsɑniɔ. Adɑmɑ u koo kowɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru tɔɔwɔ u kun due win kuu bekurugirɔ. 9 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te, u koo win sɑnsu kɔniwɑ kɑ win seri kɑ win toburu kɑ win nɔni burosu. Ye yɑ sɑ̃ɑ sɑnsu kpuro gesi, u koo kɔniwɑ. U koo mɑɑ win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure u dɛɛrɑ.

10 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, u koo yɑ̃ɑnu yiru suɑ ni nu ǹ ɑlebu mɔ kɑ yɑ̃ɑ nii teeru wɔ̃ɔ tiɑgiru kɑ som kilo nɔɔbɑ nnɛ mɛ bɑ burinɑ kɑ gum kɑ sere mɑɑ gum litirin bɔnu. 11 Yɑ̃ku kowo wi u koo tɔnu wi dɛɛrɑsiɑ u koo nùn tusiɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kuu ten kɔnnɔwɔ kɑ mɑɑ win yɑ̃ku dĩɑnu. 12 Yɑ̃ku kowo u koo yɑ̃ɑ nin teeru suɑwɑ kpɑ u kɑ tu yɑ̃kuru ko te bɑ rɑ kɑ torɑru sɔmɛ kɑ sere gum litirin bɔnu ye, kpɑ u ye kpuro sɔ̃ɔsi beri berikɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 13 Kpɑ u tu sɑkɑ yɑm dɛɛrɑm mi, mi bɑ rɑ torɑrun yɑ̃kuru kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun yɑɑ sɑke. Domi torɑrun yɑ̃ku yɑɑ kɑ ye bɑ rɑ kɑ torɑnu sɔmɛgiɑ yɑ sɑ̃ɑwɑ dĩɑ dɛɛrɑnu ni nu koo ko yɑ̃ku kowoginu. 14 Yɑ̃ku kowo u koo torɑrun yɑ̃ku yɑɑ yen yɛm suɑ u tɛɛni wi u dɛɛrɑsiɑmɔn soo nɔm geuguuɔ kɑ win nɔm geun niki biɑ bɑkɑɔ kɑ sere win nɔɔ nɔm geuguun niki biɑ bɑkɑɔ. 15 Yɑ̃ku kowo u koo mɑɑ gum litirin bɔnu ye wisiwɑ win nɔm dwɑrun nɔm wɔɔrɔ. 16 Kpɑ u kɑ win nɔm geun niki biɑ gum mɛ dɛkɑ u mu yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 17 Yen biru, kpɑ u gum mɛ mu tie tɛɛni wi u dɛɛrɑsiɑmɔn soo nɔm geuguuɔ kɑ mɑɑ win nɔm geun niki biɑ bɑkɑɔ kɑ win nɔɔ nɔm geuguun niki biɑ bɑkɑɔ. U koo mu tɛɛniwɑ mi u rɑɑ yɛm mɛ doke. 18 Kpɑ u mɑɑ mɛ mu tie win nɔmɑ sɔɔ doke yɛ̃ron wiru wɔllɔ kpɑ u nùn dɛɛrɑsiɑbun wororu koosi Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 19 Kpɑ u nùn torɑrun yɑ̃kuru kuɑ. Nge mɛyɑ u koo kɑ nùn dɛɛrɑsiɑ. Yen biruwɑ u koo yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun yɑɑ go. 20 Kpɑ u ye dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerɔ kɑ kɛ̃nu. Nge mɛyɑ u koo kɑ yɛ̃ro torɑrun yɑ̃kuru kuɑ kpɑ u dɛɛrɑ.

Bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛ wi u rɑɑ

bɑrɑ disigiru mɔn dɛɛrɑsiɑbu

21 Wi u bɑrɑ disigiru mɔ mɑ u ǹ dɑm mɔ u kɑ yɑ̃ku yɑɑ sɑberu wɑ, yɑ̃ɑ teerɑ u koo kɑsu u kɑ yɑ̃kuru ko te tɑ sɑ̃ɑ torɑrun sɔmbugiru. Yɑ̃ku kowo u koo kɑ tu suuru kɑnɑbun wororu ko Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Yen biru durɔ wi, u koo som kilo itɑ wɛ̃ mɛ bɑ burɑ kɑ gum kɑ sere mɑɑ gum litirin bɔnu. 22 U koo mɑɑ kɑ kpɑrukonu yiru nɑ ǹ kun mɛ totobɛrɛnu yiru nge mɛ win wɑɑrɑ nɛ. Bɑ koo gen teu go win torɑrun suurun sɔ̃. Kpɑ bu mɑɑ kɑ teu ge gɑ tie yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. 23 Win dɛɛrɑsiɑbun sɔ̃ɔ itɑserɑ u koo kɑ ye kpuro yɑ̃ku kowo nɑɑwɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 24 Yɑ̃ku kowo wi, u koo yɑ̃ɑ te mwɑ kɑ gum litirin bɔnu ye, kpɑ u ye kpuro sɔ̃ɔsi beri berikɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 25 Yen biru u koo yɑ̃ɑ te sɑkɑ kpɑ u ten yɛm suɑ u tɛɛni wi u rɑɑ bɑrɑ disigiru mɔn soo nɔm geuguuɔ kɑ win nɔm geun niki biɑ bɑkɑɔ kɑ sere mɑɑ win nɔɔ nɔm geuguun niki biɑ bɑkɑɔ. 26 Yen biru yɑ̃ku kowo wi, u koo gum mɛ wie win nɔm dwɑrun nɔm wɔɔrɔ. 27 Kpɑ u kɑ win nɔm geun niki biɑ gum mɛ dɛkɑ u yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 28 U koo mɑɑ gum mɛ tɛɛni wi u rɑɑ bɑrɑ disigiru mɔn soo nɔm geuguuɔ kɑ nɔm geun niki biɑ bɑkɑɔ kɑ sere win nɔɔ nɔm geuguun niki biɑ bɑkɑɔ. U koo mu dokewɑ mi u rɑɑ gesi yɛm tɛɛni. 29 Yen biru gum mɛ mu tie win nɔmɑɔ, u koo mu wisiwɑ wi u rɑɑ bɑrɑ disigiru mɔn wirɔ u sere nùn dɛɛrɑsiɑbun wororu kuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 30 Yen biru, u koo gunɔ gen teu go, gèn bweseru u wɑ. 31 Bɑ koo kɑ gen teu torɑrun suurun yɑ̃kuru ko. Teu mɑɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kɑ som mɛ, kɑ gum mɛ. Kpɑ yɑ̃ku kowo wi, u wi u rɑɑ bɑrɑ disigiru mɔ dɛɛrɑsiɑbun wororu kuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

32 Woodɑ yeniwɑ wi u bɑrɑ disigiru mɔ mɑ u ǹ dɑm mɔ u koo swĩi u kɑ dɛɛrɑsiɑbun yɑ̃kuru ko.

Disi gɔmi dirun gɑni sɔɔ

33 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi kɑ Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 34 sɑnɑm mɛ i ko i du Kɑnɑnin temɔ mɛ kon bɛɛ wɛ̃, nɑ̀ n derɑ disi gɔmi yi kpiɑ diru gɑru sɔɔ tè sɔɔ i wɑ̃ɑ, 35 wi u dii te mɔ, u koo dɑwɑ u yɑ̃ku kowo sɔ̃ u nɛɛ, wee u gɑ̃ɑnu wɑɑmɔ win dirɔ nge disi gɔmi. 36 Yɑ̃ku kowo wi, u sere du u kɑ dii te mɛɛri, u koo dewɑ bu ten yɑ̃nu kpuro yɑrɑ kpɑ yɑ̃ɑ nin tii nu ku rɑɑ disi duurɑ. Yen biru u koo du kpɑ u disi gɔmi yi mɛɛri. 37 Ù n deemɑ gɔmi yi sɑ̃ɑ nge wuru bekusu, ǹ kun mɛ yi sɔ̃ri, kpɑ yi n sɑ̃ɑ nge wɔru gɑnɑ ye sɔɔ, 38 u koo yɑriwɑ kpɑ u dii te kɛnɛ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 39 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse, yɑ̃ku kowo u koo wurɑ diru mi. Ù n deemɑ disi gɔmi yi yɑbi dii ten gɑni sɔɔ, 40 u koo de bu dii ten kpenu wɔɔriwɑ nìn mi disi gɔmi yi, yi kpiɑ bu kɑ nu yɑri wuun di bu kɔ̃ mi n kun dɛɛre. 41 U koo dewɑ bu dii ten sɔɔwɔ kpuro kɛrɑ kpɑ bu yɑnim mɛ bɑ kɛrɑ mi yɑri wuun biruɔ mi n kun dɛɛre. 42 Yen biru kpɑ bu kpee kpɑɑnu kɔsire ko. Kpɑ bu wure bu dii te tɑ̃wɑ.

43 Amɛn biru, disi gɔmi yi, yì n mɑɑ wurɑmɑ dii te sɔɔ, 44 yɑ̃ku kowo u koo mɑɑ sewɑ u dɑ u tu mɛɛri. Ù n deemɑ disi gɔmi yi, yi mɑɑ kpiɑ dii ten gɑni sɔɔ, sɑɑ ye sɔɔ, n ǹ mɑɑ koorɔ bu yi wĩɑ min di. Dii te, tɑ disi duurɑwɑ mi. 45 Bɑ koo tu surɑwɑ kpɑ bu ten kpenu kɑ dɑ̃ɑ kɑ tem gurɑ bu kɑ dɑ wuun biruɔ mi n kun dɛɛre.

46 Wi u duɑ diru mi sɑnɑm mɛ bɑ tu kɛnusi, u disi duurɑwɑ mi sere kɑ yokɑɔ. 47 Wi u kpunɑ mi, ǹ kun mɛ u gɑ̃ɑnu di mi, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ.

48 Sɑnɑm mɛ bɑ dii te sɔnwɑ bɑ kpɑ, yɑ̃ku kowo ù n wurɑ u kɑ tu mɛɛri, mɑ u deemɑ disi gɔmi yi sɑri, u koo dii te gɑrisiwɑ tɑ dɛɛre. Domi disi gɔmi yi, yi doonɑ.

49 Bu kɑ dii ten dɛɛrɑsiɑbun woronu ko, bɑ koo gunɔsu yiru kɑsuwɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru kɑ kiku ge bɑ mɔ̀ isɔpu kɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii. 50 U koo gunɔ gen teu sɑkɑwɑ wekeru sɔɔ te bɑ kuɑ kɑ sɔndu tɑ nim gem mɔ. 51 Yen biru, u koo ge gɑ wɑsi suɑ kɑ sɛduru ye, kɑ isɔpu ye, kɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii yi, kpɑ u ye kpuro doke gunɔ ge bɑ sɑkɑn yɛm mɛ sɔɔ, mɛ bɑ wisi nim sɔɔ mi, kpɑ u mu yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru dii te sɔɔ. 52 U koo kɑ gunɔ gen yɛm mɛ bɑ wisi nim sɔɔ mi, disi wɔkɑ kɑ gunɔ ge gɑ wɑsi kɑ sɛduru ye, kɑ isɔpu kɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii yi. 53 Kpɑ u gunɔ ge gɑ wɑsi yɔ̃su gu doonɑ yɑkɑsɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo dii te dɛɛrɑsiɑbun wororu koosi kpɑ tu dɛɛrɑ.

54 Woodɑ yenibɑrɑ bɑ ko n dɑ swĩi bɑrɑ disigiru kɑ wii kpɑkin sɔ̃ 55-56 kɑ mɔsiru kɑ debu kɑ disi gɔmi yi yi rɑ kpi yɑ̃nu sɔɔ kɑ diɑ sɔɔ. 57 Woodɑ yerɑ yɑ koo sɔ̃ɔsi gɑ̃ɑ ni nu dɛɛre kɑ ni nu kun dɛɛre.

15

Tɔn durɔrun disi

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi kɑ Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 i Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ i nɛɛ, ben goo ù n kentu kpikɑ mɔ, u kuɑwɑ mi disigii. 3 Yɑ rɑ wĩ? Yɑ ku rɑ wĩ? Kɑ mɛ, u kuɑwɑ mi disigii. 4 Kpin yee tè sɔɔ u kpunɑ kpuro, tɑ disi duurɑwɑ mi, kɑ sere mɑɑ gɑ̃ɑ ni u sinɑri kpuro. 5 Wi u mɑɑ kpin yee te bɑbɑ kpuro u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure kɑ nim. Adɑmɑ kɑ mɛ, yɛ̃ro u ko n disi mɔwɑ sere kɑ yokɑɔ. 6 Wi u mɑɑ sinɑ mi bɑrɔ wi, u sinɑ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure kɑ nim. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n sɑ̃ɑwɑ disigii sere kɑ yokɑɔ. 7 Wi u bɑrɔ wi bɑbɑ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure kɑ nim. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n sɑ̃ɑwɑ disigii sere kɑ yokɑɔ. 8 Bɑrɔ wi, ù n goo yɑ̃ɑtɑm sie, yɛ̃ro u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n sɑ̃ɑwɑ disigii sere kɑ yokɑɔ. 9 Gɑ̃ɑ ni bɑrɔ wi, u sɔni kpuro, nu kuɑwɑ mi disiginu. 10 Gɑ̃ɑ ni u sɑkusi kpuro, wi u nu bɑbɑ yɛ̃ro u kuɑwɑ mi disigii sere kɑ yokɑɔ. Wi u mɑɑ nu sɔɔwɑ yɛ̃ro u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n disi mɔwɑ sere kɑ yokɑɔ. 11 Wi u derɑ bɑrɔ wi, u nùn bɑbɑ, mɑ u ǹ niɛ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, yɛ̃ro u ko n disi mɔwɑ sere kɑ yokɑɔ. 12 Bɑrɔ wi, ù n dendi yɑ̃nu bɑbɑ ni bɑ kuɑ kɑ sɔndu bɑ koo nu kɔsukuwɑ. Nù n mɑɑ sɑ̃ɑn nɑ ni bɑ kuɑ kɑ dɑ̃ɑ, bɑ koo nu teɑwɑ.

13 Sɑnɑm mɛ kentu ye, yɑ wĩibu yɔ̃rɑ, u koo kowɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru u sere dɛɛrɑ. U koo win yɑ̃nu teɑ kpɑ u wobure kɑ nim. Sɑɑ ye sɔɔ, u dɛɛrɑwɑ mi. 14 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse u koo kpɑrukonu yiru ǹ kun mɛ totobɛrɛnu yiru suɑ u kɑ dɑ Gusunɔn kurun kɔnnɔwɔ kpɑ u nu yɑ̃ku kowo wɛ̃. 15 Yɑ̃ku kowo u koo nin teu gowɑ torɑrun sɔ̃. Kpɑ u kɑ teu geni yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko kpɑ u nùn dɛɛrɑsiɑbun wororu koosi Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kpɑ u dɛɛrɑ.

16 Goon sen nim mù n yɑri, u koo woburewɑ. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n disi mɔwɑ sere kɑ yokɑɔ. 17 Mù n yɑ̃nu gɑnu tɑ̃re, ǹ kun mɛ gɔnɑ ye bɑ rɑ wukiri, bɑ koo ye teɑwɑ kɑ nim. Adɑmɑ kɑ mɛ, yɑ ko n disi mɔwɑ sere kɑ yokɑɔ.

18 Kurɔ kɑ durɔ bɑ̀ n mɛnnɑ, be kpuro bɑ koo woburewɑ kɑ nim. Adɑmɑ kɑ mɛ, bɑ koo bu gɑrisiwɑ disigibu sere kɑ yokɑɔ.

Tɔn kurɔrun disi

19 Tɔn kurɔ ù n yɑsɑ mɔ̀, bɑ koo nùn gɑrisiwɑ disigii sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Wi u nùn bɑbɑ kpuro u kuɑwɑ mi disigii sere kɑ yokɑɔ. 20 Kpin yee tè sɔɔ u kpunɑ kpuro, tɑ kuɑwɑ mi disigiru. Ye u mɑɑ sinɑri kpuro yɑ kuɑwɑ mi disigiɑ. 21 Wi u mɑɑ kurɔ win kpin yeru bɑbɑ, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n sɑ̃ɑwɑ disigii sere kɑ yokɑɔ. 22 Goo ù n bɑbɑ ye kurɔ wi, u sinɑri, yɛ̃ro u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n disi mɔwɑ sere kɑ yokɑɔ. 23 Gɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ win kpin yee ten wɔllɔ ǹ kun mɛ ye u sinɑrin wɔllɔ, wi u yen gɑɑ bɑbɑ, u kuɑwɑ mi disigii sere kɑ yokɑɔ. 24 Tɔn durɔ goo ù n kɑ nùn mɛnnɑ, mɑ win yɛm mu nùn tɑ̃re, durɔ wi, u kuɑwɑ mi disigii sere sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Kpin yee tè sɔɔ u gesi kpunɑ tɑ mɑɑ disi duurɑwɑ mi.

25 Tɔn kurɔ wi u yɛm wĩimɔ, win yɑsɑn sɑɑ bɑɑsi, ǹ kun mɛ, mu wĩimɔ mu win yɑsɑn sɑɑ kerɑ, bɑ koo nùn gɑrisiwɑ disigii yɛm wĩi bin sɑɑ kpuro sɔɔ nge win yɑsɑn sɑɑ. 26 Kpin yee tè sɔɔ u kpunɑ kpuro kɑ ye u sinɑri kpuro, yɑ kuɑwɑ mi disigiɑ nge sɑnɑm mɛ u win yɑsɑ mɔ̀. 27 Wi u kpin yee te bɑbɑ, ǹ kun mɛ sin yee te, u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, u kuɑwɑ mi disigii sere kɑ yokɑɔ.

28 Sɑnɑm mɛ yɛm mɛ, mu yɔ̃rɑ u koo kowɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru bu sere nùn gɑrisi wi u dɛɛre. 29 Yen sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse sɔɔrɑ u koo kpɑrukonu yiru ǹ kun mɛ totobɛrɛnu yiru kɑsu kpɑ u kɑ yɑ̃ku kowo dɑɑwɑ Gusunɔn kuu ten kɔnnɔwɔ. 30 Kpɑ yɑ̃ku kowo u nin teu suɑ u kɑ torɑrun suurun yɑ̃kuru ko kpɑ u mɑɑ teu geni suɑ u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. Yen biruwɑ u koo kurɔ wi dɛɛrɑsiɑbun wororu koosi Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kpɑ u dɛɛrɑ.

31 Yinni Gusunɔ u kpɑm Mɔwisi kɑ Aroni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ i nɛɛ, bu de bu kɑ nɛn kuu te tɑ wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ tondɑ sɑnɑm mɛ bɑ disi mɔ kpɑ bu ku rɑɑ gbi.

32 Woodɑ yeni yɑ wɑ̃ɑwɑ kentugibun sɔ̃ kɑ wìn sen nim mu yɑri 33 kɑ tɔn kurɔ wi u yɑsɑ mɔ̀ kɑ tɔn durɔ wi u yɛm wĩimɔ win tɔn durɔrun di kɑ tɔn kurɔ wi yɛm wĩimɔ win tɔn kurɔrun di kɑ mɑɑ tɔn durɔ wi u kɑ tɔn kurɔ disigii kpunɑ.

16

Wɔ̃ɔ kɑ wɔ̃ɔn yɑ̃ku te bɑ rɑ ko

Isirelibɑ kpuron torɑnun sɔ̃

1 Aronin bii be bɑ gu Yinni Gusunɔn kurɔ yèn sɔ̃ bɑ kɑ turɑre tukɑ dɑ mi, ben gɔɔn biruwɑ Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ wunɛn mɔɔ Aroni sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, u kun dɑ du kiri kiri kuu ten dii te tɑ dɛɛre gem gem sɔɔ mi woodɑn kpɑkororɑ wɑ̃ɑ kɑ ten wukiritiɑ kpɑ u ku rɑɑ gbin sɔ̃. Domi kpɑkoro ten wukiritiɑn wɔllɔwɑ kon tii sɔ̃ɔsi guru wii wuroru sɔɔ.

3 Dɔmɑ te u duɔ mi, u koo kɛtɛ kinɛ kpɛndu kɑsuwɑ u kɑ win torɑrun yɑ̃kuru ko. Kpɑ u mɑɑ yɑ̃ɑ kinɛru kɑsu u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. 4 Yen biru u koo win tɑko doke kpɑ u sokoto kpiribu doke kɑ sɛ̃kɑtiɑ. Ye kpuro yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ ye bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii kpɑ u dɑwɑni bɔke. U koo woburewɑ u sere yɑ̃ɑ ni kpuro doke. 5 Isirelibɑ bɑ koo mɑɑ boo kinɛnu yiru wɛ̃ u kɑ ben torɑnun yɑ̃kunu ko kpɑ bu nùn yɑ̃ɑ kinɛru wɛ̃ u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko.

6 Ù n koo yɑ̃kuru tore, u koo ginɑ win tii kɑ win yɛnugibun torɑnun yɑ̃kuru kowɑ kɑ kɛtɛ kinɛ te. 7 Yen biru kpɑ u boo kinɛnu yiru ye suɑ u kɑ dɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kuu ten kɔnnɔwɔ. 8 Kpɑ u nu tubu tubu koosi u kɑ wɑ ge gɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔguu kɑ ge bɑ koo yɔ̃su gbɑburɔ. 9 Boo ge gɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔguu, gerɑ u koo kɑ torɑrun yɑ̃kuru ko. 10 Ge bɑ koo mɑɑ yɔ̃su gbɑburɔ, gerɑ bɑ koo kɑ torɑrun suurun wororu ko. Wɑsirɑ bɑ koo kɑ gu nɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ bu sere gu yɔ̃su gu doonɑ gbɑburɔ.

11 Aroni u koo ginɑ gbiwɑ u win tiin kɛtɛ kinɛ te go win torɑnun sɔ̃ kɑ sere mɑɑ win yɛnugibuginun sɔ̃. 12 Kpɑ u dɔ̃ɔ gɛ̃ɛ gurɑ sɑɑ yɑ̃ku yerun di yi bɑ yibie dɔ̃ɔ gurɑtii sɔɔ kpɑ u turɑre buuru sɔkɑ nɔm kurenu yiru kpɑ u kɑ ye kpuro du dii te tɑ dɛɛre gem gem sɔɔ. 13 U koo turɑre ye doke dɔ̃ɔ gɛ̃ɛ yi sɔɔ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kpɑ yen wiisu su woodɑn kpɑkoro ten wukiritiɑ wukiri kpɑ u ku rɑɑ kɑ gbin sɔ̃. 14 Yen biru kpɑ u kɛtɛ yen yɛm suɑ u dɛkɑ kɑ win niki biɑ kpɑ u mu yɛ̃kɑ kpɑkoro ten wukiritiɑ sɔɔ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Kpɑ u mɑɑ ko mɛ kpɑkoro ten wuswɑɑɔ nɔn nɔɔbɑ yiru. 15 Yen biruwɑ u koo mɑɑ boo ge gɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔguu mi go Isirelibɑ kpuron torɑnun sɔ̃ kpɑ u gen yɛm suɑ u kɑ dɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem sɔɔ kpɑ u mu yɛ̃kɑ woodɑn kpɑkoro ten wukiritiɑ wɔllɔ kɑ mɑɑ ten wuswɑɑɔ nge mɛ u kuɑ kɑ kɛtɛ yen yɛm. 16 Kpɑ u dii te tɑ dɛɛre gem gem dɛɛrɑsiɑbun wororu koosi u kɑ ten disi wɔkɑ yi tɑ duurɑ Isirelibɑn torɑnu kɑ ben mɛm nɔɔbu sɑrirun sɔ̃. Nge mɛyɑ u koo ko u kɑ dii dɛɛrɑ ten disi wɔkɑ, domi tɑ wɑ̃ɑ disigibun suunu sɔɔ. 17 Goo kun ko n wɑ̃ɑ dii ten sɔɔwɔ sɑnɑm mɛ Aroni u koo du mi, u kɑ torɑnun yɑ̃kuru ko sere u dɑ u kɑ yɑrimɑ. U koo win tii kɑ win yɛnugibun torɑnun yɑ̃kuru ko. Yen biru kpɑ u mɑɑ Isirelibɑ kpurogiru ko. 18 Ù n yɑriɔ, u koo dɑwɑ yɑ̃ku yerɔ kpɑ u tu dɛɛrɑsiɑbun wororu koosi. Yen biru kpɑ u kɛtɛ ye, kɑ boo gen yɛm suɑ u tɛɛni yɑ̃ku yerun kɑ̃ɑnu nnɛ yen bɑɑyere sɔɔ. 19 U koo yɛm mɛ dɛkɑwɑ kɑ win niki biɑ u yɛ̃kɑ nɔn nɔɔbɑ yiru yɑ̃ku yee ten wɔllɔ. Nge mɛyɑ u koo kɑ tu dɛɛrɑsiɑ Isirelibɑn torɑnun di kpɑ u tu yi nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃.

20 Sɑnɑm mɛ u dii te tɑ dɛɛre gem gem dɛɛrɑsiɑ u kpɑ, kɑ dii dɛɛrɑ te, kɑ yɑ̃ku yeru, u koo de bu kɑ boo ge gɑ wɑsi mi nɑwɑ. 21 Aroni u koo win nɔmɑ kpuro sɔndiwɑ boo gen wiru wɔllɔ kpɑ u Isirelibɑn torɑnu kpuro tuubɑ ko kɑ mɛm nɔɔbu sɑri te bɑ kuɑ kpuro. Kpɑ u boo ge torɑ ni kpuro sɔbi kpɑ u de goo u gu girɑ u kɑ dɑ gbɑburɔ. 22 Nge mɛyɑ boo ge, gɑ koo kɑ Isirelibɑ kpuron torɑnu sɔbe gu kɑ doonɑ gbɑburɔ mi goo kun wɑ̃ɑ.

23 Yen biru u koo wurɑ kuu ten mi, kpɑ u win sɑ̃ɑ yɑ̃ɑ ni u doke potiri u nu yi mi. 24 Kpɑ u wobure yɑm dɛɛrɑmɔ kpɑ u win tiin yɑ̃nu doke. Yen biru kpɑ u yɑri u nɑ u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko win tiin sɔ̃ kɑ sere mɑɑ Isirelibɑn sɔ̃. Yen biru kpɑ u torɑrun yɑ̃kuru ko win tiin sɔ̃ kɑ sere Isirelibɑn sɔ̃. Kpɑ u suuru kɑnɑbun woronu ko win tii kɑ Isirelibɑn sɔ̃. 25 Yen biru kpɑ u yɑɑ yen gum dɔ̃ɔ doke yɑ̃ku yerɔ ye bɑ kɑ torɑrun yɑ̃kuru kuɑ mi.

26 Wi u boo ge girɑ u kɑ dɑ gbɑburɔ u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure u sere du sɑnsɑniɔ. 27 Kɛtɛ ye, kɑ boo gen yɛm mɛ bɑ kɑ dɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem sɔɔ torɑnun sɔ̃, bɑ koo yen yɑɑ kɑ yen gɔni kɑ yen bisu yɑrɑwɑ ben sɑnsɑnin di bu dɔ̃ɔ doke. 28 Wi u ye kpuro dɔ̃ɔ mɛni u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure u sere wurɑmɑ sɑnsɑniɔ.

29 Yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkuruse, i nɔɔ bɔkuo kpɑ i bɛɛn sɔmɑ deri sere kɑ sɔbɔ be bɑ wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ. 30 Domi tɔ̃ɔ te sɔɔrɑ bɑ koo bɛɛ torɑrun yɑ̃kuru kuɑ bu kɑ bɛɛ dɛɛrɑsiɑ. Nge mɛyɑ i ko i kɑ dɛɛrɑ bɛɛn durum kpuron di Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 31 Tɔ̃ɔ te, tɑ koo kowɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru kpɑ i n dɑ nɔɔ bɔke. Kpɑ yɑ n sɑ̃ɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

32 Amɛn biru yɑ̃ku kowo wi bɑ gum tɑ̃re bɑ gɔsɑ u kɑ ko yɑ̃ku kowo tɔnwero win bɑɑbɑn kɔsire, wiyɑ u koo sɑ̃ɑ yɑ̃ɑ ni doke ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii. 33 Wiyɑ u ko n dɑ yɑ̃kuru ko u kɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem dɛɛrɑsiɑ kɑ sere dii dɛɛrɑ te, kɑ yɑ̃ku yee te, kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ sere mɑɑ Isirelibɑ kpuro.

34 Yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Wɔ̃ɔ tiɑ sɔɔ, bɑ ko n dɑ yɑ̃kuru kowɑ Isirelibɑ kpuron torɑnun sɔ̃ nɔn teeru.

Mɑ Aroni u kuɑ kpuro ye Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ.

NGE MƐ ISIRELIBA BA KO N KA DƐƐRE

17

Gusunɔ u yinɑ bu yɛm di

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Aroni kɑ win bibu kɑ sere Isirelibɑ kpuro sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, woodɑ wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ wɛ̃ɛmɔ.

3 Isirelibɑ sɔɔ goo ù n kĩ u sɑberu gɑru sɑkɑ sɑnsɑniɔ ǹ kun mɛ mi u wɑ̃ɑ kpuro, u koo ginɑ kɑ tu nɑwɑ nɛn kuu bekurugirun kɔnnɔwɔ u kɑ tu yɑ̃kuru ko nɛ, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 4 Yɛ̃ro u kun kue mɛ, bɑ koo nùn sɑbe ten yɛm bikiɑwɑ domi u yɛm yɑriwɑ mi. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo yɛ̃ro yɑrɑwɑ Isirelibɑn suunu sɔɔn di. 5 Woodɑ yeni yɑ koo dewɑ Isirelibɑ bu kɑ ben yɑɑ sɑbenu nɑ yɑ̃ku kowon mi nɛn kuu ten kɔnnɔwɔ bu go nɛ, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Kpɑ bu ku rɑɑ tu go mi bɑ turɑ. Kpɑ tɑ n sɑ̃ɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru. 6 Yɑ̃ku kowowɑ u koo ten yɛm mɛ yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerɔ kuu ten kɔnnɔwɔ. Kpɑ u ten gum dɔ̃ɔ doke mɛ̀n nuburu tɑ koo nɛ, Yinni Gusunɔ dore. 7 Nge mɛyɑ Isirelibɑ bɑ ǹ mɑɑ kɑ bũnu yɑ̃kuru kuɑmmɛ nìn bwɑ̃ɑrokunu nu kɑ bonu weenɛ. Yeni yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ ben tiin sɔ̃ kɑ ben bibun bibun sɔ̃ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

8 Ǹ n mɛn nɑ, Isireli goo, ǹ kun mɛ sɔɔ goo wi u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ, ù n yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru mɔ̀, ǹ kun mɛ yɑ̃kunu gɑnu, 9 mɑ u ǹ kɑ nu nɛ nɛ, Yinni Gusunɔn kurun kɔnnɔwɔ u kɑ nin yɑɑ go, bɑ koo yɛ̃ro yɑrɑwɑ ben suunu sɔɔn di.

10 Wee woodɑ ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ wɛ̃ɛmɔ. Isireli goo, ǹ kun mɛ sɔɔ goo wi u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ ù n yɛm di, bɑɑ ǹ n mɛren nɑ mu sɑ̃ɑ, nɛ, Yinni Gusunɔwɑ kon yɛ̃ro wɔrimɑ n nùn yɑrɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di. 11 Domi yɛm sɔɔrɑ hunde koni kpuron wɑ̃ɑrɑ wɑ̃ɑ. Nɑ derɑ i yɛm dendimɔ yɑ̃ku yerɔ i kɑ bɛɛn torɑnun suuru wɑ. Yɛm mɛyɑ mu rɑ de tɔnu u win torɑrun suuru wɑ. 12 Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, Isirelibɑn goo ǹ kun mɛ sɔɔ goo bɛɛn suunu sɔɔ u ǹ yɛm dimɔ.

13 Bɛɛ Isirelibɑn goo ǹ kun mɛ sɔɔ goo wi u wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ, ù n yɑɑ gɑɑ mwɑ tɑɑsoru sɔɔ ǹ kun mɛ gunɔ gɑgu ge bɑ rɑ di, u koo yɑɑ ye, ǹ kun mɛ gunɔ gen yɛm yɑriwɑ kpɑ u mu yɑnim wukiri. 14 Domi hunde koni ye yɑ wɑsi kpuro, yen wɑ̃ɑrɑ wɑ̃ɑwɑ yen yɛm sɔɔ. Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, i ku hunde koni gɑɑn yɛm di. Domi yɛm sɔɔrɑ wɑ̃ɑrɑ wɑ̃ɑ. Wi u mɑɑ yinɑ u mu di, bɑ koo yɛ̃ro wunɑwɑ wigibun suunu sɔɔn di.

15 Bɛɛ Isirelibɑn goo, ǹ kun mɛ sɔɔ goo wi u wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ, ù n yɑɑ goru di ǹ kun mɛ yɑɑ ye gbeeku yɑɑ yɑ go, yɛ̃ro u koo win yɑ̃nu teɑwɑ kpɑ u wobure. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ko n sɑ̃ɑwɑ disigii sere kɑ tɔ̃ɔ ten yokɑɔ u sere dɛɛrɑ. 16 Ù kun win yɑ̃ɑ ni teye, mɑ u ǹ woburɑ, u koo win torɑrun ɑre mwɑ.

18

Kɔ̃ɔ mɛnnɑ bi bu ǹ bɛɛrɛ mɔ

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛnɑ nɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni. 3 I ku rɑ ko ye bɑ rɑ ko Egibitiɔ mi i rɑɑ sinɑ. I ku mɑɑ ko ye Kɑnɑnibɑ mɔ̀ mi nɑ kɑ bɛɛ dɔɔ. I ku ben komɑnu swĩi. 4 Adɑmɑ i nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn yiirebu mɛm nɔɔwɔ kpɑ i ye swĩi. Domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

5 Ǹ n mɛn nɑ, i nɛn gere kɑ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɔ. Wi u ye mɛm nɔɔwɑ u ko n wɑ̃ɑwɑ yen sɔ̃. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni gerumɔ.

6 Nɛnɑ nɑ woodɑ yenibɑ wɛ̃ɛmɔ. Nɑ nɛɛ, bɛɛn goo u ku rɑɑ kɑ win dusi tɔn kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ.

7 I ku bɛɛn tundo sekuru doke i kɑ bɛɛn mɛro kɔ̃ɔ mɛnnɑ. Domi u sɑ̃ɑwɑ bɛɛn mɛro.

8 I ku kɑ bɛɛn mɛron nisi goo kɔ̃ɔ mɛnnɑ, domi ì n kuɑ mɛ, i bɛɛn tundo sekuru dokewɑ mi.

9 I ku kɑ bɛɛn sesu tundo turosi ǹ kun mɛ mɛro turosi kɔ̃ɔ mɛnnɑ bɑɑ bɑ̀ kun bɛɛ seeye yɛnu teu sɔɔ.

10 I ku kɑ bɛɛn nikurɔbu kɔ̃ɔ mɛnnɑ bɑɑ ù n sɑ̃ɑn nɑ tɔn durɔn bii, ǹ kun mɛ tɔn kurɔn bii. Domi wi u kuɑ mɛ, u tii sekuru dokewɑ mi.

11 I ku kɑ bɛɛn tundon kurɔ goon bii kɔ̃ɔ mɛnnɑ domi u sɑ̃ɑwɑ bɛɛn sesu.

12 I ku kɑ bɛɛn tiɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ, domi u sɑ̃ɑwɑ bɛɛn tundon dusi.

13 I ku mɑɑ kɑ bɛɛn mɛron wɔnɔ ǹ kun mɛ win mɔɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ. Domi u sɑ̃ɑwɑ bɛɛn mɛron dusi.

14 I ku mɑɑ bɛɛn tundon wɔnɔ ǹ kun mɛ win mɔɔ sekuru doke i kɑ win kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ. Domi kurɔ wi, u sɑ̃ɑwɑ nge bɛɛn tiin mɛro.

15 I ku kɑ bɛɛn bigii kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ, domi u sɑ̃ɑwɑ bɛɛn biin kurɔ.

16 I ku kɑ bɛɛn wɔnɔ ǹ kun mɛ bɛɛn mɔɔn kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ. Ì n kuɑ mɛ, i nùn sekuru dokewɑ.

17 I ku kɑ tɔn kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ kpɑ i mɑɑ kɑ win bii kɔ̃ɔ mɛnnɑ, ǹ kun mɛ win nikurɔbu, domi bɑ sɑ̃ɑwɑ mi dusinu. Ì n kuɑ mɛ, yɑ sɑ̃ɑwɑ mi torɑ bɑkɑru.

18 I ku bɛɛn kurɔn wɔnɔ ǹ kun mɛ win mɔɔ suɑ kurɔ sɑnɑm mɛ kurɔ win tii u wɑ̃ɑ wɑ̃ɑru sɔɔ. Domi yɑ koo nisinu mɑ.

19 I ku kɑ tɔn kurɔ mɛnnɑ sɑnɑm mɛ u yɑsɑ mɔ̀, domi u sɑ̃ɑwɑ disigii.

20 I ku kɑ bɛɛn winsim kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ. Ì n kuɑ mɛ, i tii disi koosiwɑ mi.

21 I ku kɑ bɛɛn bii yɑ̃kuru ko bũu wi bɑ mɔ̀ Mɔlɔkun mi. Domi ì n kuɑ mɛ, nɛ, Yinni Gusunɔn yĩsirɑ i sɑnkɑ mi. I n yɛ̃ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

22 I ku kɑ bɛɛn tɔn durɔsi kɔ̃ɔ mɛnnɑ nge mɛ i rɑ kɑ tɔn kurɔ ko. Domi yɑ sɑ̃ɑwɑ seku bɑkɑru.

23 I ku kɑ yɑɑ sɑberu kɔ̃ɔ mɛnnɑ nge tɔn kurɔ. Domi ì n kuɑ mɛ, i tii disi dokewɑ. Nge mɛyɑ mɑɑ tɔn kurɔ goo u ku rɑɑ de yɑɑ sɑberu tu kɑ nùn mɛnnɑ. Yɑ sɑ̃ɑwɑ seku bɑkɑru.

24 I ku de komɑ ninin bweseru nu bɛɛ ko disigibu. Domi niyɑ bwese tuku nini nu rɑ ko ni kon girɑ bɛɛn suunu sɔɔn di. 25 Bɑ tem mɛn tii disi doke, mɑ nɑ mu sɛɛyɑsiɑ mɑ mu mɛn tɔmbu yɑrinɑsiɑ.

26 Bɛɛ Isirelibɑ kɑ bɛɛ sɔbu bɛɛ be i wɑ̃ɑ Isirelibɑ sɔɔ, i nɛn gere kɑ nɛn woodɑ ye mɛm nɔɔwɔ. Kpɑ i bwese nin komɑ sekurugii ni deri. 27 Be bɑ rɑɑ sinɑ tem mɛ sɔɔ i sere nɑ, bɑ komɑ ni kuɑ mɑ tem mɛ, mu disi duurɑ. 28 Ǹ n mɛn nɑ, bɛɛn tii i ku mu disi doke kpɑ mu ku rɑɑ mɑɑ bɛɛ yɑrinɑsiɑ nge yellugibu. 29 Domi be bɑ komɑ nin gɑru sɑɑrɑ Isirelibɑ kpuro sɔɔ, bɑ koo bu wunɑwɑ ben tɔmbun suunu sɔɔn di.

30 Nɛnɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni. I de i nɛn gere kɑ nɛn woodɑ ye mɛm nɔɔwɑ mɑm mɑm. Kpɑ i ku bwese tuku nin komɑnu swĩi ni bɑ rɑ ko i sere tunumɑ mini. Kpɑ i ku rɑ tii disi doke.

19

Nge mɛ n weenɛ bu Gusunɔ sɑ̃

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ kpuro sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, i de i n dɛɛre, domi nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinni nɑ dɛɛre.

3 Yen sɔ̃, bɛɛn bɑɑwure u win tundo kɑ win mɛro bɛɛrɛ wɛ̃ɛyɔ kpɑ u n dɑ wɛ̃re tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ. Nɛnɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

4 I ku tii bũnu wɛ̃, i ku rɑ mɑɑ bwɑ̃ɑroku gɑgu seku.

5 Ì n nɛ, Yinni Gusunɔ siɑrɑbun yɑ̃kuru kuɑmmɛ, i tu koowo nge mɛ tɑ koo kɑ mɑn wɛ̃re. 6 I ko ten yɑɑ diwɑ dɔmɑ te i kɑ ye yɑ̃kuru kuɑ ǹ kun mɛ sisiru. Adɑmɑ ye yɑ tiɑrɑ sɔ̃ɔ itɑse, i ko ye dɔ̃ɔ mɛniwɑ. 7 Ì n ye di sɔ̃ɔ itɑse, nɑ ǹ yɑ̃ku te mwɑɑmɔ. Domi yɑɑ ye, yɑ disi duurɑwɑ mi. 8 Wi u ye di u koo win torɑrun ɑre wɑ, domi u ǹ ye gɑrisi nɛgiɑ. Bɑ koo yɛ̃ro wunɑwɑ bɛɛn suunu sɔɔn di.

9 Ì n bɛɛn dĩɑnu gɛ̃ɛmɔ, i ku gɛ̃ ye yɑ wɑ̃ɑ gbee goorɔ. I ku mɑɑ bɛɛn gberun dĩɑnu kunɔnu ko. 10 Mɛyɑ i ku mɑɑ resɛm gberu sɔɔ resɛm kunɔnu ko kɑ mɑɑ resɛm ye yɑ wɔrumɑ. I ko ye deriwɑ sɑ̃ɑrobu kɑ sɔbun sɔ̃. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

11 I ku gbɛni, i ku mɑɑ bɛɛn winsim weesu kuɑ ǹ kun mɛ i nùn nɔni wɔ̃ke. 12 I ku bɔ̃ri weesugii ko kɑ nɛn yĩsiru. Domi ì n kuɑ mɛ, i nɛn yĩsiru sɑnkɑwɑ. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

13 I ku bɛɛn winsim dɑm dɔre. I ku mɑɑ nùn gɑ̃ɑnu mwɑɑri kɑ dɑm. I ku bɛɛn sɔm kowon kɔsiɑru nɛnɛ sere yɑm mu kɑ sɑ̃rɑ. 14 I ku soso wɔmɛ. I ku mɑɑ gɑ̃ɑnu yi wɔ̃kon wuswɑɑɔ ni nu koo nùn surɑ. I de bɛɛn dɑɑ yu sɔ̃ɔsi mɑ i mɑn nɑsie nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

15 I ku murɑfitiru ko siribu sɔɔ. I ku goon bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛru ǹ kun mɛ win dɑm mɛɛri i kɑ nùn siri. Adɑmɑ i ko i bu siriwɑ nge mɛ bɑɑwuren gem mu nɛ. 16 I ku gɑri weesugii kpɑrɑ bɛɛn tɔnusin sɔ̃. I ku mɑɑ nùn gɑri mɑni yi yi koo nùn go.

17 I ku bɛɛn winsim tusi gɔ̃ruɔ. Adɑmɑ i nùn gerusio kpɑ i ku rɑ tii durum sɔbi win sɔ̃. 18 I ku bɛɛn winsim mɔru kɔsie. I ku mɑɑ kɑ goo mɔru nɛnɛ. I bɛɛn tɔnusi kĩɔ nge bɛɛn tii. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

19 I de i nɛn woodɑ yenibɑ mɛm nɔɔwɑ. I ku de yɛɛ bwese bwesekɑ yu yɔɔnɑ. I ku dĩɑ bwesenu yiru duure gbee teeru sɔɔ. I ku yɑ̃nu doke ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ bwesenu yiru.

20 Goo ù n kɑ yoo tɔn kurɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ wi bɑ durɔ kɑ̃, ɑdɑmɑ bɑ ǹ ginɑ nùn yɑkie win yorun di, yɛ̃ro u koo yen gobi kɔsiɑwɑ, ɑdɑmɑ bɑ ǹ bu goomɔ. Domi kurɔ wi, u ginɑ sɑ̃ɑ yoo. 21 Durɔ win torɑrun sɔ̃, u koo kɑ yɑ̃ɑ kinɛru nɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ win kurun kɔnnɔwɔ u kɑ torɑrun sɔmbun yɑ̃kuru ko. 22 Kpɑ yɑ̃ku kowo u nùn torɑrun suurun wororu koosi nɛ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo win torɑrun suuru wɑ.

23 Sɑnɑm mɛ i duɑ Kɑnɑnin temɔ i kpɑ, mɑ i dɑ̃ɑ bwese bwesekɑ duurɑ, i ko yen mɑrum gɑrisiwɑ disigim, wɔ̃ɔ itɑ. I ǹ mu dimɔ. 24 Wɔ̃ɔ nnɛsen mɑrum mɛ yɑ koo mɑ, mu ko n sɑ̃ɑwɑ nɛ Yinni Gusunɔgim, i kɑ mɑn siɑrɑ tɔ̃ɔ bɑkɑrun sɑɑ. 25 Sɑɑ wɔ̃ɔ nɔɔbusen diyɑ bɛɛn tii i ko i n dɑ dɑ̃ɑ mɑrum mɛ sɔri i di. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

26 I ku gɑ̃ɑnu gɑnu di kɑ yɛm. I ku wɛɛ ǹ kun mɛ guru wiru mɛɛri i kɑ bikiɑru ko. 27 I ku bɛɛn wirun goo gookɑn seri kɔni bwɛɛrɛkɛ. I ku mɑɑ bɛɛn toburun beri berikɑ kɔni. 28 I ku bɛɛn wɑsi muriri goon gɔɔn sɔ̃. I ku mɑɑ bɛɛn wɑsi yore. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

29 I ku bɛɛn bii wɔndiɑbɑ sekuru doke i bu kurɔ tɑnɑru kpɛ̃ɛ sɑ̃ɑru gɑrun sɔ̃, kpɑ sɑkɑrɑru kɑ sekuru sɑriru tu ku rɑɑ yibu tem mɛ sɔɔ. 30 I n dɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru yɑɑye kpɑ i nɛn kuu bekurugiru bɛɛrɛ wɛ̃. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

31 I ku dɑ be bɑ rɑ gɔribu sokun mi ǹ kun mɛ sɔrobun mi kpɑ i ku rɑ kɑ tii disi doke. Domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

32 I wi u seri kpiki mɔ kpuro kpunɔ kpɑ i durɔ tɔkɔ bɛɛrɛ wɛ̃. I mɑɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑsio. Domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ bɛɛn Yinni.

33 Sɔɔ goo ù n wɑ̃ɑ bɛɛn tem sɔɔ, i ku nùn dɑm dɔre. 34 I ko i nùn kuɑwɑ nge kpɑɑ yɛ̃ro, kpɑ i nùn kĩɑ nge bɛɛn tii. Domi bɛɛn tii i rɑɑ sɔru di Egibitiɔ. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

35 I ku murɑfitiru ko siribu sɔɔ, kɑ gɑ̃ɑ yĩirubu sɔɔ, kɑ kilobɑ sɔɔ kɑ sɑkɑkunu sɔɔ. 36 I de bɛɛn kilobɑ kɑ bɛɛn sɑkɑkunu ye kpuro yɑ n sɑ̃ɑ dee dee. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ ye geruɑ, nɛ wi nɑ bɛɛ yɑrɑ Egibitin di.

37 I nɛn woodɑbɑ kpuro mɛm nɔɔwɔ kpɑ i ye swĩi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ ye geruɑ.

20

Sɑ̃ɑ ni Gusunɔ u yinɑ

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ben goo ǹ kun mɛ sɔɔ wi u wɑ̃ɑ be sɔɔ ù n win bii suɑ u kɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Mɔlɔku yɑ̃kuru kuɑ, bɑ koo nùn kɑsukuwɑ bu go. 3 Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ kon nùn wɔri kpɑ n nùn wunɑ nɛn tɔmbun suunu sɔɔn di yèn sɔ̃ u kɑ win bii Mɔlɔku yɑ̃kuru kuɑ mɑ u nɛn kuru disi doke u nɛn yĩsi dɛɛrɑru sɑnkɑ. 4 Isirelibɑ bɑ̀ n yinɑ bu durɔ win bweseru go, mɑ bɑ nùn mɛɛrɑ u dɑɑ yen bweseru mɔ̀, 5 nɛn tiiwɑ kon nùn wɔri wi kɑ win yɛnugibu kpuro kpɑ n nùn yɑrɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di kɑ sere be bɑ mɑɑ Mɔlɔku ye sɑ̃ɑmɔ.

6 Goo ù n bikiɑru dɑ gɔri sokobun mi ǹ kun mɛ sɔrobun mi, kon nùn wɔriwɑ kpɑ n nùn wunɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di.

7 I de i n dɛɛre, domi nɛn tii nɑ dɛɛre. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ ye geruɑ.

Kɔ̃ɔ mɛnnɑ bi Gusunɔ u yinɑ

8 Nɛnɑ Yinni Gusunɔ wi u bɛɛ gɔsɑ i n kɑ dɛɛre. I ko i nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑwɑ kpɑ i sĩ ye sɔɔ.

9 Goo ù n win tundo ǹ kun mɛ win mɛro bɔ̃rusi, bɑ koo yɛ̃ro gowɑ kpɑ win yɛm mu wɔri win tii sɔɔ.

10 Goo ù n kɑ goon kurɔ kpunɑ, bɑ koo kurɔ wi kɑ durɔ wi gowɑ.

11 Goo ù n kɑ win tundon kurɔ kpunɑ, u win tundo sekuru dokewɑ. Bɑ koo yɛ̃ro gowɑ kɑ kurɔ wi sɑnnu kpɑ ben yɛm mu wɔri ben tii sɔɔ.

12 Goo ù n kɑ win biin kurɔ kpunɑ, bɑ koo yɛ̃ro gowɑ kɑ kurɔ wi sɑnnu. Domi seku bɑkɑrɑ bɑ kuɑ mi. Ben yɛm mu koo wɔriwɑ ben tii sɔɔ.

13 Tɔn durɔ ù n kɑ win tɔn durɔsi kpunɑ nge mɛ bɑ rɑ kɑ tɔn kurɔ mɛnnɛ, bɑ koo be yiru ye kpuro gowɑ. Domi gɑ̃ɑ kɔ̃sunɑ bɑ kuɑ mi. Ben yɛm mu koo wɔriwɑ ben tii sɔɔ.

14 Goo ù n bii kɑ mɛro suɑ kurɔ, torɑ bɑkɑrɑ mi. Bɑ koo be kpuro dɔ̃ɔ mɛniwɑ. Kpɑ yen bweseru yɑ kun wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ.

15 Goo ù n mɑɑ kɑ yɑɑ sɑberu mɛnnɑ nge mɛ bɑ rɑ kɑ tɔn kurɔ mɛnnɛ, bɑ koo yɛ̃ro gowɑ kɑ yɑɑ sɑbe ten tii.

16 Tɔn kurɔ ù n mɑɑ kɑ yɑɑ sɑberu mɛnnɑ nge mɛ bɑ rɑ kɑ tɔn durɔ mɛnnɛ, bɑ koo nùn gowɑ kɑ yɑɑ sɑbe ten tii. Kpɑ ben yɛm mu wɔri ben tii sɔɔ.

17 Goo ù n win sesu tundo turosi ǹ kun mɛ mɛro turosi suɑ kurɔ u kɑ kpunɑ, bɑ tii sekuru dokewɑ mi. Bɑ koo bu wunɑwɑ ben tɔmbun suunu sɔɔn di. Durɔ wi, u koo win torɑrun ɑre sɔbewɑ. Domi u kɑ win sesu kpunɑ.

18 Goo ù n kɑ tɔn kurɔ mɛnnɑ wi u yɑsɑ mɔ̀, mɑ yen yɛm mɛ mu yɑrɑ u mu wɑ, bɑ koo be yiru ye yɑrɑwɑ Isirelibɑn suunu sɔɔn di.

19 I ku kɑ bɛɛn mɛron wɔnɔ ǹ kun mɛ win mɔɔ ǹ kun mɛ bɛɛn tiɔ kɔ̃ɔ mɛnnɑ. Domi i sɑ̃ɑwɑ dusinu. Wi u kuɑ mɛ, u koo yen ɑre wɑ.

20 Goo ù n kɑ win tundon wɔnɔ ǹ kun mɛ tundon mɔɔn kurɔ kpunɑ, u bu sekuru dokewɑ. Kurɔ wi, kɑ durɔ wi, bɑ koo ben torɑnun ɑre wɑ. Bɑ ǹ bii mɑrumɔ sere bu kɑ gbi.

21 Goo ù n win wɔnɔ ǹ kun mɛ win mɔɔn kurɔ suɑ, u torɑwɑ mi. U win wɔnɔ ǹ kun mɛ win mɔɔ wi sekuru dokewɑ mi. Kurɔ wi, kɑ durɔ wi, bɑ ǹ bibu mɑrumɔ.

22 I de i nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn yiirebu mɛm nɔɔwɑ kpɑ i kɑ ye sɔmburu ko, kpɑ tem mi nɑ kɑ bɛɛ dɔɔ mu ku rɑɑ bɛɛ yɑrinɑsiɑ. 23 I ku bwese nin komɑnu swĩi ni nɑ kon bɛɛ girɑ. Domi komɑ niyɑ bɑ kuɑ nɑ kɑ bu yinɑ. 24 Nɑ bɛɛ sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ,

bɛɛyɑ i ko i n ben tem mɛ mɔ.

Nɛnɑ kon bɛɛ mu wɛ̃.

Tem mɛ, mu tim kɑ bom yibɑ.

Nɛnɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni nɛ wi nɑ bɛɛ wunɑ sɑɑ bwese ni nu tien di. 25 Yen sɔ̃nɑ i ko i wunɑnɑ yɑɑ ye i ko i di kɑ ye i kun dimɔ kɑ sere mɑɑ gunɔ si i ko i di kɑ si i ǹ dimɔ kpɑ i ku rɑ bɛɛn tɔmbu disi doke yɛɛ yi, kɑ gunɔ sin sɔ̃ ye nɑ gesi nɛɛ, i ku di mi.

26 I de i n dɛɛre i n wɑ̃ɑ nɛn sɔ̃, domi nɑ dɛɛre. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bɛɛ wunɑ nɛnɛm bwese ni nu tien suunu sɔɔn di i n kɑ sɑ̃ɑ nɛgibu.

27 Goo ù n wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ, tɔn kurɔ ǹ kun mɛ tɔn durɔ mɑ u rɑ gɔribu soku ǹ kun mɛ u rɑ sɔroru ko, bɑ koo yɛ̃ro kpenu kɑsukuwɑ kpɑ win yɛm mu wɔri win tii sɔɔ.

21

Yɑ̃ku kowobun woodɑbɑ

1. Woodɑ ye yɑ kɑ

yɑ̃ku kowon tii yɑ̃

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ Aroni kɑ win bibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, yɑ̃ku kowo u ku rɑɑ tii disi doke u wigii goon goru bɑbɑ 2 mɑ n kun mɔ win mɛro kɑ win tundon goru kɑ win tiin biigiru kɑ win wɔnɔ kɑ win mɔɔgiru 3 kɑ sere win sesu wi u kun durɔ yɛ̃giru wi bɑ ǹ ginɑ sue. 4 Isirelibɑn suunu sɔɔ, yɑ̃ku kowo wi, u sɑ̃ɑwɑ ben guro guro. Yen sɔ̃, u ǹ koo tii disi doke kɑ ben goon goru.

5 Goo ù n gu, yɑ̃ku kowobu bu ku rɑɑ ben wii suunun seri kɔni, bu ku rɑɑ mɑɑ ben toburun beri berikɑ kɔni. 6 Mɛyɑ bu ku rɑɑ mɑɑ tii muriri wɑsi sɔɔ. Bɑ ko n wɑ̃ɑwɑ nɛ Gusunɔ ben Yinnin sɔ̃. Bɑ ǹ nɛn yĩsiru sɑnkumɔ. Domi beyɑ bɑ ko n dɑ mɑn yɑ̃kunu kue ni nu sɑ̃ɑ nɛn dĩɑnu. Yen sɔ̃, bɑ ko n dɛɛrewɑ.

7 Bɑ ǹ koo kurɔ tɑnɔ ǹ kun mɛ wi bɑ gɑbɑ bɑ kɑ kpunɑ suɑ kurɔ. Bɑ ǹ mɑɑ kurɔ wi u win durɔ yinɑ suɑmɔ. Domi bɑ ko n dɛɛrewɑ bɑ n wɑ̃ɑ nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃. 8 Isireli bɑɑwurewɑ u koo yɑ̃ku kowo gɑrisi tɔn dɛɛro. Domi wiyɑ u rɑ kɑ bɛɛn yɑ̃kunu nɛ, nɛ, Yinni Gusunɔn mi. Yen sɔ̃, bɑ ko n dɛɛrewɑ, domi nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ dɛɛre. Nɛnɑ nɑ bɛɛ gɔsɑ i n kɑ mɑɑ dɛɛre.

9 Yɑ̃ku kowo goon bii wɔndiɑ ù n tii sekuru dokemɔ u kurɔ tɑnɑru dimɔ, win tundowɑ u sekuru dokemɔ. Bɑ koo bii wɔndiɑ wi dɔ̃ɔ mɛniwɑ.

10 Yɑ̃ku kowo wi bɑ gum tɑ̃re wirɔ u kuɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero, mɑ bɑ nùn sɑ̃ɑ yɑ̃nu dokeɑ, u ku mɑɑ win seri sɑnku goon gɔɔn sɔ̃. Mɛyɑ u ku mɑɑ win yɑ̃nu gɛ̃ɛku. 11 U ku rɑɑ goru gɑru susi u tii disi doke, bɑɑ ǹ n win tundo ǹ kun mɛ win mɛron gorun nɑ. 12 U ǹ mɑɑ yɑriɔ nɛn kurun di goon gorun sɔ̃, u ku kɑ kuu te disi doken sɔ̃. Domi bɑ nùn gum tɑ̃re u n kɑ sɑ̃ɑ nɛnɛm. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ ye geruɑ.

13 Wɔndiɑ wi u kun durɔ yɛ̃wɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero u koo suɑ kurɔ. 14 U ǹ koo gɔmini goo suɑ kurɔ ǹ kun mɛ kurɔ wi bɑ yinɑ ǹ kun mɛ kurɔ wi bɑ gɑbɑ bɑ kɑ kpunɑ ǹ kun mɛ kurɔ tɑnɔ. Adɑmɑ wɔndiɑ wi u kun durɔ yɛ̃wɑ u koo suɑ win dusibu sɔɔ. 15 Kpɑ u ku rɑɑ bwese tukuru doke win bweseru sɔɔ. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ nùn gɔsɑ u n kɑ dɛɛre.

2. Wi u kun kpɛ̃

u ko yɑ̃ku kowo

16 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 17 ɑ Aroni kɑ win bibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bɑɑ kɑ win bibun bweserɔ goo ù n ɑlebu gɑɑ mɔ win wɑsi sɔɔ, yɛ̃ro kun kpɛ̃ u dɑ nɛn kuu te sɔɔ u nɛ, Yinni Gusunɔ dĩɑnu gɑnu yɑ̃kuru kuɑ. 18 Alebugii goo kun kpɛ̃ u nɛn sɔmbu te ko, ɑɑ wɔ̃kowɑ? Aɑ kɔ̃ri bɑrɔwɑ? Ǹ kun mɛ yɛ̃ron wuswɑɑ yɑ kɔsikirewɑ? 19 Ǹ kun mɛ yɛ̃ron nɑɑsu ǹ kun mɛ win gɑ̃serɑ bɔɔrewɑ? 20 Ǹ kun mɛ yɛ̃ro u kundu kpiɑwɑ? Ǹ kun mɛ u sɑ̃ɑwɑ tɔn kɔmiɑkubu? Ǹ kun mɛ yɛ̃ron nɔni kpiɑwɑ? Ǹ kun mɛ yɛ̃ro tɑɑtɑɑru ǹ kun mɛ debu mɔwɑ? Ǹ kun mɛ win tĩɑ bii kɔsikirɑ? 21 Wi u ɑlebu gɑɑ mɔ wɑsi sɔɔ gesi Aronin bweseru sɔɔ, u ǹ kpɛ̃ u nɛ, Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ. U ǹ mɑɑ kpɛ̃ u kɑ dĩɑnu gɑnu nɑ u kɑ yɑ̃kuru ko nɛn kuu te sɔɔ. 22 Adɑmɑ u koo kpĩ u nɛ, Yinni Gusunɔn dĩɑ dɛɛrɑnu di. 23 Win ɑlebun sɔ̃nɑ u ǹ kpɛ̃ u susi yɑ̃ku yerɔ kɑ kuu ten beku kɑre ten mi. Kpɑ u ku rɑɑ nɛn kuu te disi doke. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ rɑ yɑ̃ku kowobu gɔsi bɑ n kɑ dɛɛre.

24 Mɑ Mɔwisi u Aroni kɑ win bibu kɑ Isirelibɑ kpuro gɑri yi sɔ̃ɔwɑ.

22

3. Be bɑ koo yɑ̃ku dĩɑnu di

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Aroni kɑ win bibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bɑ n tii sɛ dĩɑ ni Isirelibɑ bɑ kɑ mɑn nɑɑwɑmmɛ sɔɔ, kpɑ bu ku rɑɑ nɛn yĩsi dɛɛrɑ te sɑnku. Nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

3 Ben bweseru sɔɔ, goo ù n nu susi, mɑ u disi gɛɛ mɔ, bɑ koo yɛ̃ro yɑrɑwɑ nɛn sɔmburun di. 4 Aronin bweseru sɔɔ, goo ù n bɑrɑ disigiru mɔ, ǹ kun mɛ ù n kentu kpikɑ mɔ, u ǹ yɑ̃ku dĩɑ ni dimɔ sere ù n dɛɛrɑ, 5 kɑ sere wi u goru bɑbɑ ǹ kun mɛ wìn sen nim mu wĩɑ ǹ kun mɛ wi u yɑɑ gɑɑ bɑbɑ ye yɑ disi mɔ ǹ kun mɛ wi u goo bɑbɑ wi u disi mɔ. 6 Wi u yen gɑɑ bɑbɑ gesi, u disi duurɑwɑ mi sere kɑ yokɑɔ. U ǹ kpɛ̃ u yɑ̃ku dĩɑ ni di mɑ n kun mɔ u woburɑ mɑm mɑm. 7 Ù n woburɑ, yokɑn di u dɛɛrɑ, u koo kpĩ u nɛn dĩɑ ni di. Domi niyɑ nu sɑ̃ɑ win dĩɑnu. 8 Mɛyɑ yɑ̃ku kowo goo kun yɑɑ goru temmɔ ǹ kun mɛ yɑɑ ye gbeeku yɑɑ gɑɑ yɑ go u ku rɑɑ kɑ tii disi doken sɔ̃. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

9 Bɑ koo nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑwɑ domi bɑ̀ n nɛn dĩɑnu disi doke, bɑ koo ben torɑrun ɑre sɔbe kpɑ bu gbi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bu gɔsɑ bɑ n kɑ dɛɛre.

10 Tɔn diro kun yɑ̃ku dĩɑ ni dimɔ bɑɑ yɑ̃ku kowon sɔm kowo ǹ kun mɛ win sɔɔ. Yɛ̃ro kun yɑ̃ku dĩɑ ni dimɔ. 11 Adɑmɑ yoo wi yɑ̃ku kowo u dwɑ kɑ wi bɑ mɑrɑ win yɛnuɔ, bɑ koo kpĩ bu dĩɑ ni di. 12 Yɑ̃ku kowon bii tɔn kurɔ ù n tɔn diro suɑ durɔ, ù ku rɑɑ yɑ̃ku dĩɑ ni di. 13 Adɑmɑ bii wi, ù n sɑ̃ɑ gɔmini ǹ kun mɛ win durɔ u nùn yinɑ, mɑ u ǹ kɑ durɔ wi mɑrɑ, mɑ u gɔsirɑ win tundon yɛnuɔ u sɔ̃ nge sɑnɑm mɛ u ǹ durɔ sue, u koo kpĩ u dĩɑ ni di. Mɑ n kun mɛ, tɔn diro u ku dĩɑ ni di.

14 Tɔn tuko goo ù n nu di u ǹ kɑ bɑɑru, u koo nin kɔsire yɑ̃ku kowo wɛ̃wɑ. Yen biru kpɑ u nùn nin bɔnu nɔɔbun tiɑ sosiɑ.

15 Yɑ̃ku kowobu bu ku rɑɑ dĩɑ ni disi doke nì Isirelibɑ bɑ kɑ yɑ̃kuru kuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 16 Bɑ̀ n nu di sɑnɑm mɛ n ǹ weenɛ bu nu di, bɑ Isirelibɑ torɑnu sɔbimɔwɑ. Nɛnɑ Yinni Gusunɔ, nɛ wi nɑ rɑ yɑ̃kunu dɛɛrɑsie.

Sɑbe te bɑ koo kɑ yɑ̃kuru ko

17 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 18 ɑ Aroni kɑ win bibu kɑ Isirelibɑ kpuro sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, goo be sɔɔ ǹ kun mɛ sɔɔ goo wi u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ, ù n kĩ u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko kɑ kĩru, ǹ kun mɛ u kɑ nɔɔ mwɛɛru gɑru yibiɑ, 19 nɛ, Yinni Gusunɔ n sere tu mwɑ, yɑɑ sɑbe dɔɔ ge gɑ ǹ ɑlebu mɔ gerɑ u koo kɑ nɑ, nɑɑ, ǹ kun mɛ yɑ̃ɑru, ǹ kun mɛ boo, yɑ n gesi sɑ̃ɑ dwɑ. 20 U ǹ koo kɑ yɑɑ sɑberu nɑ te tɑ ɑlebu gɑɑ mɔ. Domi ù n kɑ tu yɑ̃kuru kuɑ, nɑ ǹ mwɑɑmɔ. 21 Goo ù n siɑrɑbun yɑ̃kuru mɔ̀ kɑ kĩru ǹ kun mɛ u kɑ nɔɔ mwɛɛru gɑru yibiɑ, u koo tu kowɑ kɑ sɑbe te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ n sere win yɑ̃ku te mwɑ. 22 Ǹ n mɛn nɑ, bu ku kɑ sɑbe wɔ̃ko nɑ, ǹ kun mɛ te tɑ kɔ̃ri bɔɔre, ǹ kun mɛ te bɑ so bɑ kɔsiki, ǹ kun mɛ te tɑ boo boosu ǹ kun mɛ tɑɑtɑɑru mɔ gɔnɑɔ. Bu ku kɑ yen gɑɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. 23 Bɑ koo kpĩ bu kɑ yɑɑ sɑbe tèn wɑsin bee tiɑ kpɑ̃ɑru bo kɛ̃run yɑ̃kuru ko. Adɑmɑ bu ku kɑ tu nɔɔ mwɛɛrugiru ko. 24 Bu ku rɑɑ kɑ yɑɑ sɑbe tèn tĩɑrɑ kɔrɑ ǹ kun mɛ bɑ wĩɑ nɛ, Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ. Bu ku mɑɑ yen bweseru yɑɑ sɑberu gɑru kuɑ bɑ̀ n duɑ ben temɔ. 25 Bu ku kɑ nɛ, Yinni Gusunɔ sɑbe ten bweseru yɑ̃kuru kuɑ te bɑ wɑ sɔbun mi. Domi sɑbe tèn wɑsi bɑ mɛɛrɑ kuɑ, tɑ sɑ̃ɑwɑ nge sɑbe te tɑ ɑlebu mɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ ǹ yɑ̃ku ten bweseru mwɑɑmɔ.

26 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 27 bɑ̀ n kɛtɛ buu mɑrɑ ǹ kun mɛ yɑ̃ɑru ǹ kun mɛ boo, gɑ koo kowɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru kɑ gen mɛro. Adɑmɑ sɑɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑsen di, bɑ koo kpĩ bu kɑ gu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. 28 Bu ku rɑɑ yɑɑ sɑberu gɑru go kɑ ten buu sɔ̃ɔ teeru.

29 Bɑ̀ n nɛ, Yinni Gusunɔ siɑrɑbun yɑ̃kuru kuɑmmɛ, bu tu koowo nge mɛ kon kɑ tu mwɑ. 30 Yen dɔmɑ terɑ bɑ koo ten yɑɑ di. Bɑ ǹ yen gɑɑ tiɑmɔ sere sisiru.

31 Bɑ koo nɛn woodɑ ye mɛm nɔɔwɑwɑ kpɑ bu ye swĩi. 32 Bu ku rɑɑ nɛn yĩsiru sɑnku kpɑ bu wɑ bu mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ ben suunu sɔɔ. Nɛnɑ nɑ Yinni Gusunɔ wi u bɛɛ gɔsɑ i n kɑ dɛɛre. 33 Nɛnɑ nɑ bɛɛ yɑrɑ sɑɑ Egibitin di nɑ n kɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

23

Tɔ̃ɔ bɑkɑ bwese bwesekɑ

1-2 Yinni Gusunɔ u Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Mɔwisin nɔɔn di u nɛɛ, tɔ̃ɔ bɑkɑ nì sɔɔ i ko i n dɑ mɛnnɛ i mɑn sɑ̃, ni wee.

Tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru

3 Alusumɑ tiɑ sɔɔ, sɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑ i ko i n dɑ sɔmburu ko, sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse, i ko i wɛ̃rɑ kpɑ i mɛnnɑ i kɑ mɑn sɑ̃. Yen tɔ̃ɔ te, i ku rɑ sɔmburu gɑru ko. I ko i tu diwɑ nɛn sɔ̃ bɑɑ mi i wɑ̃ɑ kpuro gesi.

4 Tɔ̃ɔ bɑkɑ ni nu mɑɑ tie, nì sɔɔ i ko i mɛnnɑ i kɑ mɑn sɑ̃, nin tɔ̃nu wee.

Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru

5 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wɔ̃ɔn suru gbiikoon sɔ̃ɔ wɔkurɑ nnɛsen yokɑn di, i Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru dio nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃.

6 Yen sɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbuse sɔɔrɑ i ko i pɛ̃ɛ ye bɑ kun seeyɑtiɑ doken tɔ̃ɔ bɑkɑru tore. I ko i kowɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru i n pɛ̃ɛ dimɔ ye bɑ kun seeyɑtiɑ doke. 7 Alusumɑ yen tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔrɑ i ko i mɛnnɑ i mɑn sɑ̃. Yen tɔ̃ɔ te, i ku rɑ sɔmburu gɑru ko. 8 Alusumɑ yen tɔ̃ɔ bɑɑtere i ko i n dɑ mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuewɑ. Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse, i ko i kpɑm mɛnnɑ i mɑn sɑ̃. Yen tɔ̃ɔ te, i ku sɔmburu gɑru ko.

Gberun dĩɑ gbiikinun

tɔ̃ɔ bɑkɑru

9-10 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Mɔwisin nɔɔn di u nɛɛ, ì n duɑ tem mɛ kon bɛɛ wɛ̃ sɔɔ, mɑ i dĩɑnu gɑ̃, i ko i kɑ dĩɑ gbiikii ni i gɑ̃ mi yɑ̃ku kowo dɑɑwɑwɑ. 11 Kpɑ yɑ̃ku kowon tii u mɑn nu tusiɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugirun sisiru kpɑ n wɑ n kɑ bɛɛ nɔnu geu mɛɛri. 12 Yen tɔ̃ɔ te, i ko i mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ kɑ yɑ̃ɑru wɔ̃ɔ tiɑgiru te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ. 13 I ko i mɑɑ som kilo nɔɔbɑ tiɑ mɛ i kɑ gum burinɑ sɔndi kpɑ ye kpuron nuburu tu nɛ, Yinni Gusunɔ dore. Yen biru kpɑ i tɑm litiri tiɑ kɑ bɔnu tɑ̃re som mɛn wɔllɔ. 14 I ǹ ko i dĩɑ gbiikii nin pɛ̃ɛ di ǹ kun mɛ nin bimɑ ye bɑ sɔnwɑ ǹ kun mɛ ye bɑ kɔsukɑ sere dɔmɑ te i kɑ nɛ, Yinni Gusunɔgiɑ nɑ. I ko woodɑ yeni mɛm nɔɔwɑwɑ mi i wɑ̃ɑ kpuro sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Gɛ̃ɛbun tɔ̃ɔ bɑkɑru

15 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Mɔwisin nɔɔn di u nɛɛ, i ko i mɑɑ ɑlusumɑ gɑriwɑ nɔɔbɑ yiru sɑɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugirun sisirun di dɔmɑ tèn di i kɑ bɛɛn dĩɑ gbiikii ni, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ. 16 I ko i gɑriwɑ sɔ̃ɔ weerɑɑkuru sere n kɑ ko tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru nɔɔbɑ yirusen sisiru. Kpɑ i mɑɑ nɛ, Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ. 17 I ko i kɑ pɛ̃ɛ yiru nɑ sɑɑ bɛɛn yɛnun di yèn bɑɑyere bɑ kuɑ kɑ som kilo itɑ kɑ pɛ̃ɛ seeyɑtiɑ. Bɛɛn gberun dĩɑ gbiikii niyɑ i ko i kɑ yen som mɛ ko, kpɑ yɑ̃ku kowo u ye sɔ̃ɔsi beri berikɑ. 18 Yen biru, i ko i nɛ, Yinni Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ kɑ yɑ̃ɑnu nɔɔbɑ yiru ni nu wɔ̃ɔ tiɑ tiɑ mɔ kpɑ nu kun ɑlebu gɑɑ mɔ kɑ mɑɑ kɛtɛ kinɛ kpɛm teeru kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu yiru kɑ sere tɑm. Kpɑ ye kpuron nuburu tu nɛ, Yinni Gusunɔ dore. 19 I ko i mɑɑ boo go bɛɛn torɑnun yɑ̃kurun sɔ̃ kɑ mɑɑ yɑ̃ɑnu yiru ni nu wɔ̃ɔ tiɑ tiɑ mɔ siɑrɑbun yɑ̃kurun sɔ̃ 20 kɑ pɛ̃ɛ ye sɑnnu. Yɑ̃ku kowo u koo kɑ ye kpuro Yinni Gusunɔ dɑɑwɑwɑ u nu tusiɑrun wororu koosi. Kpɑ ye kpuro yɑ n sɑ̃ɑ nɛ, Yinni Gusunɔgiɑ. Ye kpuron biru, yɑɑ ye kpuro yɑ koo kowɑ yɑ̃ku kowogiɑ. 21 Yen tɔ̃ɔ te, i ko mɛnnɑwɑ bɛɛ kpuro i mɑn sɑ̃. I ǹ mɑɑ sɔmburu mɔ̀ dɔmɑ te. Mi i wɑ̃ɑ kpuro, i ko i woodɑ yeni mɛm nɔɔwɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

22 Ì n bɛɛn gberun dĩɑnu gɛ̃ɛmɔ, i ku ni nu wɑ̃ɑ bɛɛn gbee goorɔ gɛ̃. Yen biru i ku mɑɑ nu kunɔnu ko. I ko i nu sɑ̃ɑrobu kɑ sɔbu deriɑwɑ. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ ye geruɑ.

Tɔ̃ɔ bɑkɑ tè sɔɔ

bɑ rɑ kɔbi wure

23-24 Yinni Gusunɔ u Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Mɔwisin nɔɔn di u nɛɛ, wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ yirusen tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔ, i ko i wɛ̃rɑwɑ kpɑ i kɔbi so Gusunɔ u kɑ bɛɛ yɑɑyɑ. Tɔ̃ɔ te, i ko i mɛnnɑwɑ kpɑ i mɑn sɑ̃. 25 I ku rɑ sɔmburu gɑru ko. Kpɑ i mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ.

Torɑrun suurun tɔ̃ɔ bɑkɑru

26 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 27 wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkurusewɑ i ko i yɑ̃kuru ko bɛɛn torɑnun suurun sɔ̃. I ko i mɛnnɑwɑ kpɑ i nɔɔ bɔke kpɑ i mɑn sɑ̃. Kpɑ i mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ. 28 I ku rɑ sɔmburu gɑru ko tɔ̃ɔ te sɔɔ. Domi tɔ̃ɔ te sɔɔrɑ bɑ koo bɛɛ torɑnun suuru kobun woronu koosi Gusunɔ bɛɛn Yinnin wuswɑɑɔ. 29 Wi u kun nɔɔ bɔkue yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo nùn wunɑwɑ win tɔmbun suunu sɔɔn di. 30 Wi u mɑɑ sɔmburu kuɑ tɔ̃ɔ te sɔɔ, kon de bu yɛ̃ro gowɑ. 31 I ku rɑ sɔmburu gɑru ko tɔ̃ɔ te. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ kɑ bɑɑdommɑɔ kɑ bɛɛn bibun bweserɔ. Mi i wɑ̃ɑ kpuro, i ko ye mɛm nɔɔwɑwɑ. 32 Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru kpɑ i nɔɔ bɔke. I ko i wɛ̃rɑwɑ sɑɑ surun sɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛn yokɑn di sere kɑ yen sisirun yokɑɔ.

Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru

33-34 Yinni Gusunɔ u Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Mɔwisin nɔɔn di u nɛɛ, sɑɑ wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbun di, i ko i Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru diwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru i kɑ nɛ, Yinni Gusunɔ sɑ̃. 35 Yen tɔ̃ɔ gbiikiru, i ko i mɛnnɑ i mɑn sɑ̃. I ku rɑ sɔmburu gɑru ko tɔ̃ɔ te. 36 Tɔ̃ɔ bɑɑtere i ko i n dɑ mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuewɑ sere n kɑ ko sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru ye. Yen sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, i ko i kpɑm mɛnnɑwɑ i mɑn sɑ̃ kpɑ i mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ. Tɔ̃ɔ te, i ku rɑ sɔmburu gɑru ko. Tɑ sɑ̃ɑwɑ gɑ̃ɑ girinu.

37 Yenibɑ kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ ni i ko i di nɛ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Kpɑ i mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ kɑ bɛɛn gberun dĩɑnu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu kɑ tɑm. Yɑ̃kuru bɑɑtere kɑ ten tɔ̃ru. 38 Mɛyɑ i ku mɑɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru duɑri kɑ yɑ̃ku ni i rɑ mɑn kue kɑ sere mɑɑ kɛ̃ɛ ni i rɑ kɑ nɛ kɑ mɑɑ nɔɔ mwɛɛrun yɑ̃kuru.

39 Suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbuse sɔɔ, ì n bɛɛn gberun dĩɑnu gɑ̃, i ko i tɔ̃ɔ bɑkɑru diwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru i kɑ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃. Yen tɔ̃ɔ gbiikiru kɑ yen tɔ̃ru nɔɔbɑ itɑse, i ko i wɛ̃rɑwɑ i ku sɔmburu gɑru ko. 40 Yen tɔ̃ɔ gbiikii te, i ko i dɑ̃ɑ mɑrum burɑm suɑ kɑ kpɑkpɑ wurusu kɑ dɑ̃ɑ wuru bɑkɑsu si su rɑ n wɑ̃ɑ dɑɑrɔ kpɑ i n nuku dobu mɔ̀ nɛn wuswɑɑɔ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru ye. 41 Wɔ̃ɔ bɑɑgere i ko i n dɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ te diwɑ i kɑ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ suru nɔɔbɑ yiruse ye sɔɔ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 42 Bɛɛ Isirelibɑ kpurowɑ i ko i n wɑ̃ɑ kunu sɔɔ sere sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 43 Kpɑ bɛɛn bibun bweseru tu kɑ giɑ mɑ nɑ ben sikɑdobɑ sinɑsiɑ kunu sɔɔ sɑnɑm mɛ nɑ bu yɑrɑmɑ Egibitin di. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ ye geruɑ.

44 Nge mɛyɑ Mɔwisi u Isirelibɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ ni sɔ̃ɔwɑ ni bɑ ko n dɑ di bu kɑ Yinni Gusunɔ bɛɛrɛ wɛ̃.

24

Gusunɔn kuu bekurugirun

dɑbu

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bu nùn olifin gum kɑsuo mɛ mu geɑ bo kpɑ fitilɑnu nu n kɑ sɔ̃re yokɑ bɑɑyere. 3 Aroni u koo kɑ gum mɛ dɑwɑ nɛ, Yinni Gusunɔn kuu bekurugii ten mi, beku kɑre ten wuswɑɑɔ te tɑ woodɑn kpɑkoro te gɑnuɑ. Kpɑ u de fitilɑ ni, nu n sɔ̃re yokɑn di sere yɑm mu kɑ sɑ̃rɑ. Yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ sere kɑ ben bibun bweserɔ. 4 Aroni u koo fitilɑ ni sɔndiwɑ dɑbu wurɑguun wɔllɔ kpɑ nu n sɔ̃re wɔ̃kuru bɑɑtere sere yɑm mu kɑ sɑ̃rɑ.

Pɛ̃ɛ ye bɑ rɑ Yinni Gusunɔ wɛ̃

5 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ pɛ̃ɛ wɔkurɑ yiru wɔ̃ɔwɔ yen bɑɑyere yɑ n sɑ̃ɑ kilo nɔɔbɑ tiɑ. 6 Kɑɑ ye yorewɑ nɛn wuswɑɑɔ tɑbulu wurɑgiɑ yen wɔllɔ sĩɑ yiru, yen bɑɑyere sɔɔ pɛ̃ɛ nɔɔbɑ tiɑ. 7 Sĩɑ bɑɑyeren wɔllɔ kɑɑ turɑre geɑ sɔndi kpɑ bu ye dɔ̃ɔ mɛni nɛn sɔ̃ pɛ̃ɛ yen ɑyerɔ kpɑ n bɛɛ yɑɑyɑ.

8 Tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru bɑɑtere, bɑ ko n dɑ mɑn pɛ̃ɛ yen bweseru yiiyewɑ kpɑ yɑ n yii mi bɑɑdommɑ. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ woodɑ bɛɛn bibun bweseru sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 9 Pɛ̃ɛ ye bɑ kɔsire kuɑ mi, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ Aroni kɑ win bibugiɑ. Bɑ koo ye diwɑ yɑm dɛɛrɑmɔ. Pɛ̃ɛ ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm domi nɛnɑ bɑ ye wɛ̃ sɑnɑm mɛ bɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru mɔ̀. Aronin bweserɑ tɑ ko n dɑ ye di sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Wi u Gusunɔ gɑri kɑm

gerusin sɛɛyɑsiɑbu

10-11 Sɔ̃ɔ teeru Isirelibɑn goo kɑ Egibitigii goon bii wì u kɑ Isireli tɔn kurɔ mɑrɑ bɑ sɑnnɑ. Kurɔ Isireli win yĩsirɑ Selomiti, Debirin bii, Dɑnun bweseru sɔɔ. Selomitin bii wi, u Gusunɔn yĩsiru gɑri kɑm gerusimɔ u bɔ̃rusimɔ. Yerɑ yɑnde bɑ kɑ nùn dɑ Mɔwisin mi. 12 Mɑ bɑ nùn yii bɑ kɑ mɑrɑ bu wɑ ye Yinni Gusunɔ u koo gere.

13 Yerɑ Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 14 i kɑ durɔ wi yɑrio sɑnsɑnin di. Be bɑ mɑɑ nuɑ u nɛ Yinni Gusunɔ gɑri kɑm gerusi mi, kpɑ bu ben nɔmɑ sɔndi win wirɔ bu kɑ seedɑ di kpɑ Isirelibɑ kpuro bu nùn kpenu kɑsuku bu go. 15 Yen biru woodɑ yeniwɑ kɑɑ Isirelibɑ wɛ̃ ɑ nɛɛ, wi u nɛ, Yinni Gusunɔ gɑri kɑm gerusi, yɛ̃ro u koo yen ɑre wɑ. 16 Wi u gesi nɛ, Yinni Gusunɔ gɑri kɑm gerusi, bɑ koo yɛ̃ro gowɑ. Isirelibɑ kpurowɑ bɑ koo nùn kpenu kɑsuku bu go. Bɑɑ ù n sɑ̃ɑn nɑ sɔɔ, bɑ koo nùn gowɑ yèn sɔ̃ u nɛ, Yinni Gusunɔ gɑri kɑm gerusi.

17 Goo ù n win winsim go, bɑ koo mɑɑ yɛ̃ro gowɑ. 18 Goo ù n win winsim yɑɑ sɑberu go, u koo ten kɔsire wɛ̃wɑ wɑsiru. Hundewɑ yɑ hunden kɔsire.

19 Goo ù n mɑɑ win winsim mɛɛrɑ kuɑ, mɛɛrɑ yen bweserɑ bɑ koo yɛ̃ro ko. 20 Wi u goo buɑ, bɑ koo mɑɑ yɛ̃ro buɑwɑ. Wi u goon nɔni wĩɑ, bɑ koo mɑɑ yɛ̃ron nɔni wĩɑwɑ. Wi u goon dondu buɑ, bɑ koo mɑɑ yɛ̃rogiru buɑwɑ. Kɔ̃sɑ ye tɔnu u win tɔnusi kuɑ kpuro, yerɑ bɑ koo mɑɑ nùn kɔsie.

21 Wi u yɑɑ sɑberu go, u koo ten kɔsire wɛ̃wɑ. Wi u mɑɑ tɔnu go, bɑ koo mɑɑ yɛ̃ro gowɑ.

22 Woodɑ tiɑ yerɑ bɑ koo kɑ bɛɛ kɑ bɛɛn sɔbu siri. Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ ye geruɑ.

23 Mɑ Mɔwisi u Isirelibɑ kpuro ye sɔ̃ɔwɑ. Mɑ bɑ durɔ wi u Yinni Gusunɔ gɑri kɑm gerusi mi yɑrɑ sɑnsɑnin di bɑ nùn kpenu kɑsukɑ bɑ go. Nge mɛyɑ bɑ kɑ kuɑ ye Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ.

25

Tem wɛ̃rɑsiɑbu

1-2 Yinni Gusunɔ u kɑ Mɔwisi gɑri kuɑ guu te bɑ mɔ̀ Sinɑin wɔllɔ u nɛɛ, bɛɛ Isirelibɑ ì n duɑ tem mɛ sɔɔ, mɛ kon bɛɛ wɛ̃ mi, i ko i dewɑ bɛɛn gbeɑn tem mu wɛ̃rɑ nɛn sɔ̃. 3 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑ sɔɔrɑ i ko i bɛɛn gbeɑ duure kpɑ i bɛɛn resɛm gbɑɑnu sɔmɛ i nin dɑ̃nu kɔni. Kpɑ i yen mɑrum sɔri. 4 Adɑmɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wɔ̃ɔ wɛ̃rɑruguu Yinni Gusunɔn sɔ̃. Bɛɛn gbenu nu koo wɛ̃rɑwɑ mɑm mɑm. I ku rɑ nu dĩɑnu duure, i ǹ ko i mɑɑ bɛɛn resɛm kɔni. 5 Bɑɑ dĩɑ ni nu wɔrumɑ sɑnɑm mɛ i gɛ̃ɛmɔ mɑ nu kpiɑ kɑ tii, i ǹ nu gɛ̃ɛmɔ. I ǹ mɑɑ resɛm sɔrimɔ ye yɑ kɑ tii mɑrɑ. Domi bɛɛn gbeɑ yɑ koo wɛ̃rɑwɑ mɑm mɑm wɔ̃ɔ ge sɔɔ. 6 Adɑmɑ wɔ̃ɔ wɛ̃rɑruguu ge sɔɔ, ye yɑ kpiɑ kɑ tii, yerɑ i ko i di bɛɛ kɑ bɛɛn sɔm kowobu kɑ bɛɛn yobu kɑ sere mɑɑ sɔɔ be bɑ wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ 7 kɑ bɛɛn yɑɑ sɑbenu kɑ gbeeku yɛɛ. Ye tem mɛ, mu koo kpi yerɑ i ko i di.

Yɑkiɑbun wɔ̃ɔ

8 I ko i wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yirun subɑ nɔɔbɑ yiru deriwɑ yu doonɑ. Ye kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ mi, wɔ̃ɔ weerɑɑkuru tiɑ sɑri. 9 Yen wɔ̃ɔ dɑ̃ɑkun suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkuru, tɔ̃ɔ te bɑ torɑrun yɑ̃kuru kuɑ mi, i ko i kɔbi wurɑwɑ kɑ kuuki tem mɛ kpuro sɔɔ. 10 Wɔ̃ɔ weerɑɑkurusen wɔ̃ɔ ge, gɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃. Kpɑ i kpɑrɑ mɑ bɑɑwure u tii mɔ. Wɔ̃ɔ ge sɔɔ, bɑ koo gbee te goo u rɑɑ dɔrɑ ǹ kun mɛ te bɑ nùn mwɑɑri wesiɑwɑ tu ko wigiru. Wi u rɑɑ mɑɑ yoru dimɔ, u koo yɑkiɑrɑ u wurɑ win yɛnuɔ. 11 Nge mɛyɑ i ko n dɑ wɔ̃ɔ weerɑɑkuru bɑɑteren yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru di. I ko i wɛ̃rɑwɑ wɔ̃ɔ ge sɔɔ. I ǹ dĩɑnu gɑnu duurumɔ. I ǹ mɑɑ dĩɑnu gɑnu gɛ̃ɛmɔ ni nu kɑ tii kpiɑ. Mɛyɑ i ǹ mɑɑ resɛm sɔrimɔ ye yɑ mɑrɑ resɛm gbɑɑrɔ te bɑ ǹ sɔnwɑ. 12 Domi nuku dobun wɔ̃ɔwɑ ge i ko i wunɑ nɛnɛm nɛ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Adɑmɑ bɛɛn gbeɑn dĩɑnɑ i ko i di.

13 Wɔ̃ɔ ge sɔɔ, bɑɑwure u koo win tem mwɑwɑ mɛ bɑ rɑɑ nùn mwɑɑri. 14 Ì n tem dɔrɑmɔ, ǹ kun mɛ ì n dwemɔ, bɛɛn goo u ku rɑɑ win winsim nɔni wɔ̃ke. 15 Wi u kĩ u win gberu dɔrɑ, u koo ginɑ lɑsɑbu kowɑ u wɑ mɛ̀n nɔɔ tɑ koo dĩɑnu mɑ sere wɔ̃ɔ weerɑɑku te, tu kɑ yibu tè sɔɔ bɑ rɑ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru ko tè sɔɔ yɛ̃ro u koo tu wesiɑ. 16 Nge mɛ wɔ̃su su dɑbiru nɛ, nge mɛyɑ gbee ten gobi yi ko n kpɑ̃ɑru nɛ. Wɔ̃sun sukum mɛ mu tie mù kun dɑbi sere wɔ̃ɔ weerɑɑku te, tu kɑ yibu, ten gobi yi ǹ ko yi n kpɑ̃. Domi ye bɑ koo gɛ̃ gbee te sɔɔ, yerɑ u dɔrɑmɔ. 17 Bɛɛn goo u ku rɑɑ win winsim nɔni wɔ̃ke. I ko i mɑn nɑsiɑwɑ domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni. 18 I nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɔ kpɑ i sĩ ye sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ i ko i sinɑ tem mɛ sɔɔ kɑ bɔri yɛndu. 19 Tem mɛ, mu koo dĩɑnu ko ni nu koo bɛɛ turi kpɑ i n kɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

20 Sɔrɔkudo i ko i tii bikiɑ i nɛɛ, mbɑ i ko i di wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse te. Domi i ǹ wɔ̃ɔ ge sɔɔ dĩɑnu duurumɔ, i ǹ mɑɑ gɛ̃ɛmɔ. 21 Kon bɛɛ domɑru kuɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑse kpɑ bɛɛn gbeɑ yu wɔ̃ɔ itɑn dĩɑnu mɑ. 22 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse sɔɔ, i ko i dĩɑnu duure kpɑ bɛɛn dĩɑ gurunu nu n tie sere i kɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛsen dĩɑnu gɛ̃.

Tem kɑ diɑn yɑkiɑbu

23 Goo kun tɔnu tem dɔremɔ kpɑ yɛ̃ro u n mu mɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ, domi nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ tem mɔ, i mɑɑ wɑ̃ɑwɑ nɛn mi nge sɔbu. 24 Yen sɔ̃nɑ mi i sinɑ kpuro, i ko i tem yɑkiɑbun woodɑ ye mɛm nɔɔwɑwɑ.

25 Bɛɛ sɔɔ, goo ù n kuɑ sɑ̃ɑro, mɑ u win tem sukum dɔrɑ, win dusi goo ù n gobi mɔ, u koo kpĩ u mu yɑkiɑ. 26 Yɛ̃ro ù kun mɑɑ dusi goo mɔ wi u koo mu yɑkiɑ, win tii u koo kookɑri kowɑ u kɑ mu yɑkiɑ. 27 U koo wɔ̃su gɑriwɑ si su tie wɔ̃ɔ weerɑɑku te, tu kɑ sere yibu kpɑ u si kpuron gobi kɔsiɑ kpɑ tem mɛ, mu ko wigim. 28 Ù kun gobi wɑ u kɑ mu yɑkiɑ, u koo mu wi u tem mɛ dwɑ deriɑ sere yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu kɑ turi. Yen biru u koo kpĩ u wurɑ tem mɛ sɔɔ.

29 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, goo ù n win diru dɔrɑ te tɑ wɑ̃ɑ wuu gbɑ̃rɑruguu sɔɔ, wɔ̃ɔ tiɑ u mɔ u kɑ tu yɑkiɑ. 30 Yɛ̃ro ù n kpɑnɑ u dii te yɑkiɑ wɔ̃ɔ tiɑ yen bɑɑ sɔɔ, tɑ koo kowɑ wi u tu dwɑgiru sere kɑ bɑɑdommɑɔ. U ǹ mɑɑ tu wesiɑmɔ bɑɑ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tɑ̀ n tunumɑ. 31 Adɑmɑ dii te tɑ wɑ̃ɑ wuu ge gɑ ǹ gbɑ̃rɑru mɔ sɔɔ, bɑ koo tu yɑkiɑwɑ nge mɛ bɑ rɑ tem yɑkie. Bɑɑ ǹ n mɛren nɑ, wi u rɑɑ dii te mɔ, bɑ koo nùn tu wesiɑwɑ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru sɔɔ.

32 Adɑmɑ Lefibɑn wusu kɑ ben diɑ, bɑ ko n dɑ kpĩ bu ye yɑkie sɑɑ kpuro. 33 Wi u Lefibɑn goon diru dwɑ, yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tɑ̀ n tunumɑ, u koo yɑriwɑ dii ten min di kɑ wuu gen min di. Lefibɑn diɑ yɑ sɑ̃ɑwɑ ben tiiginu Isirelibɑginun suunu sɔɔ. 34 Gbee ni nu mɑɑ kɑ ben wusu sikerenɛ, ben goo kun kpɛ̃ u nu dɔrɑ. Domi berɑ bɑ nu mɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Bɔkurɑbun woodɑ

35 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wunɛn Isirelisi ù n sɑ̃ɑru duurɑ, mɑ u ǹ kpɛ̃ u tii nɔɔri, ɑ de ɑ nùn somi u kɑ win wɑ̃ɑru di. Nge mɛyɑ kɑɑ mɑɑ sɔɔ kuɑ kpɑ u wɑ u sinɑ tem mɛ sɔɔ wunɛn bɔkuɔ. 36 À n nùn gɑ̃ɑnu bɔkurɑ, ɑ ku nùn ɑre kɑsusi. A de ɑ nɛ Gusunɔ wunɛn Yinni nɑsiɑ, kpɑ wunɛn winsim u wɑ u n wɑ̃ɑ wunɛn bɔkuɔ. 37 À n nùn gobi bɔkurɑ ǹ kun mɛ dĩɑnu, ɑ ku nim doke. 38 Nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinniwɑ nɑ ye geruɑ. Nɛnɑ nɑ bɛɛ yɑrɑ sɑɑ Egibitin di n kɑ bɛɛ Kɑnɑnin tem wɛ̃ kpɑ nɑ n sɑ̃ɑ bɛɛn Yinni.

Yorun woodɑ

39 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, wunɛn Isirelisi ù n sɑ̃ɑru duurɑ mɑ u nun tii dɔre, ɑ ku nùn yoo sɔmɑ koosiɑ. 40 U ko n sɑ̃ɑwɑ wunɛn sɔm kowo, u n wɑ̃ɑ wunɛn yɛnuɔ sere yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu kɑ nɑ. 41 Yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑ te, tɑ̀ n tunumɑ, kɑɑ nùn yɑkiɑwɑ wi kɑ win bibu kpɑ u wurɑ u win yɛnugibu deemɑ, u win sikɑdobɑn gbeɑ tubi di. 42 Domi bɑ sɑ̃ɑwɑ nɛn yobu be nɑ yɑrɑmɑ Egibitin di. Bɑ ǹ koo bu dɔrɑ nge mɛ bɑ rɑ yobu dɔre. 43 A ku nùn dɑm dɔre. A sɔ̃ɔsio mɑ ɑ nɛ Gusunɔ wunɛn Yinni nɑsie.

44 À n yobu kĩ, bwese tuku ni nu kɑ nun sikerenɛwɑ kɑɑ yoru mwɛɛri bɑ n sɑ̃ɑ wunɛgibu. 45 Kɑɑ kpĩ ɑ sɔbun bibu dwe be bɑ wɑ̃ɑ wunɛn yɛnuɔ kɑ sere be bɑ mɑrɑ bɛɛn tem sɔɔ. À n bu dwɑ, bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wunɛgibu. 46 Wunɛn bibun bweseru tɑ koo kpĩ tu bu tubi di sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Adɑmɑ goo u ku rɑɑ win Isirelisi dɑm dɔre.

47 Sɔɔ goo ù n wɑ̃ɑ wunɛn yɛnuɔ, mɑ u kuɑ gobigii, mɑ Isireli goo u sɑ̃ɑru duurɑ, mɑ u tii sɔɔ wi dɔre, ǹ kun mɛ sɔɔ win dusi goo, 48 Isireli wi, u koo kpĩ u tii yɑkiɑ ǹ kun mɛ win dusi goo u nùn yɑkiɑ 49 ǹ kun mɛ win bɑɑn mɔɔ ǹ kun mɛ win bɑɑn wɔnɔ ǹ kun mɛ ben bii goo ǹ kun mɛ win dusi goo gesi. Wi u mɑɑ tii dɔrɑ mi, ù n dɑm wɑ u kɑ tii yɑkiɑ, u koo kpĩ u tii yɑkiɑ. 50 Bɑ koo wɔ̃sun geeru gɑriwɑ wi kɑ wi u nùn dwɑ sɑɑ mìn di u tii dɔrɑ sere yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu kɑ turi. Win yɑkiɑbun gobin geeru tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge gobi yi bɑ koo sɔm kowo kɔsiɑ wɔ̃ɔ si sɔɔ. 51 Wɔ̃su sù n mɑɑ tie su kpɑ̃ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu sere turi, u koo win yɑkiɑbun gobi kɔsiɑwɑ nge mɛ wɔ̃ɔ sin geerɑ nɛ. 52 Wɔ̃su sù kun mɑɑ dɑbi sere yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu kɑ turi, u koo win yɑkiɑbun gobi kɔsiɑwɑ nge mɛ wɔ̃ɔ sin geerɑ nɛ. 53 Ù n wɑ̃ɑ win yinnin mi, yinni wi, u koo nùn kowɑ nge mɛ bɑ rɑ sɔm kowo kue. U ǹ koo nùn dɑm dɔre. 54 Ù kun kpĩɑ u tii yɑkie kɑ swɑɑ yen gɑɑ, u koo yɑkiɑrɑ wi kɑ win bibu yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru sɔɔ.

Nɛnɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni

55 Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ nɛ, Yinni Gusunɔn yobu be nɑ yɑrɑ Egibitin di. Nɛ Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑwɑ ben Yinni.

26

1 Nɑ nɛɛ, i ku bwɑ̃ɑroku gɑgu sɑ̃. I ku rɑ mɑɑ gɑ̃ɑnu gɑnun weenɑsinu ko. I ku mɑɑ kperu gɑru girɑ te bɑ gɑ̃ɑnu gɑnun weenɑsinu koosi kpɑ i yiirɑ i sɑ̃. Domi nɛnɑ nɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

2 I tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru yɑɑyo kpɑ i nɛn kuu bekurugiru bɛɛrɛ wɛ̃. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ ye geruɑ.

Domɑnu

3 Ì n nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ mɑ i ye swĩi, 4 kon de gurɑ yu nɛ yen sɑɑ sɔɔ kpɑ tem mu dĩɑnu wɛ̃ kpɑ dɑ̃nu nu binu mɑ. 5 I ko n dĩɑnu gɛ̃ɛmɔwɑ sere bɛɛn resɛm yu kɑ sɔribu turi. Kpɑ resɛm ye, yɑ n mɑɑ wɑ̃ɑ duurubun sɑɑ. I ko i di i debu kpɑ i n wɑ̃ɑ kɑ bɔri yɛndu bɛɛn tem sɔɔ. 6 Kon de ɑlɑfiɑ yɑ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ. Goo kun bɛɛ bɑɑsimɔ ì n dò. Kon de yɛɛ gɔbi yi doonɑ. Mɛyɑ tɑbu kun mɑɑ duɔ tem mɛ sɔɔ. 7 I ko i bɛɛn yibɛrɛbɑ nɑɑ girɑwɑ kpɑ i bu tɑkobi sɔkiri i kɑmiɑ. 8 Bɛɛn nɔɔbu bɑ koo kpĩ bu tɔmbu wunɔbu (100) nɑɑ swĩi bu go. Kpɑ bɛɛn wunɔbu bu tɔmbu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000) nɑɑ swĩi bu go kɑ tɑkobi. 9 Kon kɑ bɛɛ nɔnu geu mɛɛri kpɑ n de i mɑrurɑ i kɔwɑrɑ kpɑ n de nɛn ɑrukɑwɑni yɑ n wɑ̃ɑ sere kɑ bɛɛn bibun bibɔ. 10 I ko i bɛɛn dĩɑ gurunu di sere nu tiɑrɑ kpɑ i kpɑɑnu kɔsire ko bɛɛn birɑnɔ. 11 Kon de bu nɛn wɑ̃ɑ yeru girɑ bɛɛn suunu sɔɔ. Nɑ ǹ mɑɑ bɛɛ biru kisimɔ. 12 Nɑ kon sĩimɔwɑ bɛɛn suunu sɔɔ kpɑ nɑ n sɑ̃ɑ bɛɛn Yinni kpɑ i n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu. 13 Nɛnɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni, nɛ wi nɑ bɛɛ yɑrɑ sɑɑ yorun di Egibitiɔ. Nɛnɑ nɑ Egibitigibun dɑm dɔrebu kpeerɑsiɑ. Tɛ̃ i ko i kpĩ i sĩ n kun kɑ sekuru.

Bɔ̃ri

14 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, ì kun nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ, mɑ i ǹ sĩimɔ ye sɔɔ, 15 mɑ i nɛn ɑrukɑwɑni yinɑ, i nɛn woodɑbɑ biru kisi, i ǹ kɑ bu sɔmburu kue, 16 wee ye kon bɛɛ kuɑ.

Kon bɛɛ bɛrum tiɑ kpɑ n de wɑsi sun bɑkɑru tu bɛɛ wɔri i woorɑ sere bɛɛn nɔni yi tondɑ kpɑ i n wɑhɑlɑ mɔ̀. Kɑm sɔɔrɑ i ko i bɛɛn dĩɑnu duure. Domi bɛɛn yibɛrɛbɑrɑ bɑ koo nu di. 17 Kon bɛɛ biru kisi kpɑ bɛɛn yibɛrɛbɑ bu bɛɛ kɑmiɑ. Kpɑ be bɑ bɛɛ tusɑ bu bɛɛ dɑm dɔre. I ko i duki yɑkikirɑwɑ bɑɑ bɑ̀ kun bɛɛ nɑɑ gire.

18 Yenibɑ kpuron biru, ì kun mɑn mɛm nɔɔwɛ, kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑ too too bɛɛn torɑrun sɔ̃. 19 Kon bɛɛn dɑm buɑ mɛ̀n sɔ̃ i tii sue. Kon de wɔllu tu bɔbiɑ nge sisu kpɑ gurɑ yu ku nɛ. Kpɑ tem mu bɔbiɑ nge sii gɑndu. 20 I ko i bɛɛn dɑm dɔrɑwɑ kɑm sɔɔ. Domi tem mu ǹ dĩɑnu mɔ̀. Mɛyɑ dɑ̃nu nu ǹ mɑɑ mɑrumɔ.

21 Ì n mɑn seesimɔ, kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑ too too bɛɛn torɑnun sɔ̃. 22 Kon bɛɛ gbeeku yɛɛ suremɑ yi bɛɛn bibu go sere kɑ bɛɛn yɑɑ sɑbenɔ kpɑ i kun mɑɑ dɑbi kpɑ bɛɛn swɛɛ yi gbi.

23 Sɛɛyɑsiɑ bini bù kun mɑɑ dere i gɔ̃ru gɔsie, mɑ i mɑn seesimɔ, 24 nɛn tii kon bɛɛ seesi kpɑ n mɑɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ too too n kere yellu bɛɛn torɑnun sɔ̃. 25 Kon de tɑbu bu bɛɛ wɔri yèn sɔ̃ i nɛn ɑrukɑwɑni kusiɑ. Ì n mɛnnɑ i kukuɑ bɛɛn wusɔ, kon de bɑrɑru tu bɛɛ wɔri kpɑ yibɛrɛbɑ bu bɛɛ nɔmɑ turi. 26 Kon de gɔ̃ɔru tu nɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, tɔn kurɔbu wɔkuru bɑ koo pɛ̃ɛ wɔ̃wɑ doo teu sɔɔ kpɑ bu kɑ bɛɛ nɑɑwɑ ye yɑ ǹ bɛɛ debumɔ.

27 Yenibɑn biru ì kun mɑn mɛm nɔɔwɛ, mɑ i mɑn seesimɔ, 28 nɛn tii kon bɛɛ seesi kɑ mɔru kpɑ n bɛɛ sɛɛyɑsiɑ nɔn nɔɔbɑ yiru n kere yellu bɛɛn torɑnun sɔ̃. 29 I ko i gɔ̃ɔru wɑ sere i bɛɛn bibu tem. 30 Kon bɛɛ tusi sere n bɛɛ gunguu nìn mi i rɑ yɑ̃kuru ko kɔsuku kɑ bwɑ̃ɑrokunu ni i rɑ kɑ sɔ̃ɔ sɑ̃. Kon bɛɛn gonu sɔndi bwɑ̃ɑroku nin kɛ̃kin wɔllɔ. 31 Kon bɛɛn wusu gɔsiɑ bɑnsu kpɑ n bɛɛn sɑ̃ɑ yenu kɔsuku. Nɑ ǹ mɑɑ bɛɛn yɑ̃kunu mwɑɑmɔ. 32 Kon bɛɛn tem kɑm koosiɑ. Bɛɛn yibɛrɛ be, bɑ koo nɑ bu sinɑ mi, kpɑ biti yu bu mwɑ. 33 Kon de bu bɛɛ tɑbu wɔri kpɑ i yɑrinɑ i dɑ tem tukumɔ. Kpɑ bɛɛn wusu su ko bɑnsu.

34-35 Sɑɑ yè sɔɔ i ko i n wɑ̃ɑ tem tukum mi, bɛɛn tem mɛ, mu koo wɛ̃rɑ, wɛ̃rɑ bi i ǹ dɑɑ mu wɛ̃ɛre.

36 Be bɑ koo tiɑrɑ bɑ n wɑ̃ɑ yibɛrɛbɑn temɔ, kon de bu nuki sɑnkirɑ. Bɑɑ wuru kokosun dɑmu, gɑ koo de bu dukɑ yɑkurɑwɑ. Bɑ koo yɑkurɑwɑ nge be bɑ yibɛrɛbɑ wɑ bɑ tɑbu yɑ̃nu nɛni bɑ kɑ bu nɑɑ gire. Bɑ koo wɔrukuwɑ bɑɑ goo ù kun bu nɑɑ swĩi. 37 Bɑ koo wɔrikinɑwɑ nge be bɑ goonɑmɔ tɑbu sɔɔ kɑ tɑkobi. Bɑ ǹ kpɛ̃ bu yɔ̃rɑ bu ben yibɛrɛbɑ mɑ. 38 Bɑ koo gbiwɑ bwese tukunun suunu sɔɔ. Kpɑ yibɛrɛbɑ bu bu kɑm koosiɑ. 39 Be bɑ koo tiɑrɑ yibɛrɛbɑn tem mi, bɑ koo woorɑwɑ kɑ nuku sɑnkirɑnu ben torɑnun sɔ̃ kɑ ben bɑɑbɑbɑginun sɔ̃.

Gusunɔ u koo win ɑrukɑwɑni

yɑɑyɑ

40 Isireli be bɑ tiɑrɑ, bɑ koo ben torɑnu tuubɑ ko kɑ ben bɑɑbɑbɑginu ni bɑ kuɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kɑ sere seesi bi bɑ mɑn seesi. 41 Bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ bu seesi mɑ nɑ kɑ bu dɑ tem tukumɔ ben yibɛrɛbɑn mi. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo tii kɑwɑ ben nɑɑnɛ sɑrirun sɔ̃ kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ bu sɛɛyɑsiɑmɔ ben torɑnun sɔ̃. 42 Sɑɑ ye sɔɔ, kon nɛn ɑrukɑwɑnibɑ yɑɑyɑ ye nɑ bɔkuɑ kɑ ben bɑɑbɑbɑ. Berɑ Aburɑhɑmu kɑ Isɑki kɑ Yɑkɔbu. Kon mɑɑ nɛn nɔɔ mwɛɛru yɑɑyɑ te nɑ kuɑ ben tem sɔ̃. 43 Ben biru, tem mɛ, mu koo wɛ̃rɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo sɛɛyɑsiɑbu wɑ yèn sɔ̃ bɑ nɛn woodɑbɑ deri. 44 Adɑmɑ bɑɑ bɑ̀ n wɑ̃ɑ tem tukumɔ ben yibɛrɛbɑn mi, nɑ ǹ bu derimɔ mɑm mɑm. Nɑ ǹ bu biru kisimɔ, nɑ ǹ mɑɑ bu kpeerɑsiɑmɔ. Nɑ ǹ nɛn ɑrukɑwɑni ye kusiɑmɔ. Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ ben Yinni. 45 Ben ɑrufɑɑnin sɔ̃ kon ɑrukɑwɑni ye yɑɑyɑ ye nɑ kɑ ben bɑɑbɑbɑ bɔkuɑ mi, ye yɑ derɑ nɑ bu yɑrɑ Egibitin di bwesenu kpuron nɔni biru, mɑ nɑ kuɑ ben Yinni. Nɛnɑ Yinni Gusunɔ.

46 Woodɑ kɑ sɔ̃ɔsi niniwɑ Yinni Gusunɔ u Mɔwisi wɛ̃ Sinɑin guurɔ u kɑ Isirelibɑ sɔ̃.

27

Nɔɔ mwɛɛnun yibiɑbu

1 Yinni Gusunɔ u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Isirelibɑ woodɑ yeni sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, goo ù n nɔɔ mwɛɛru kuɑ u nɛɛ, u koo nɛ, Yinni Gusunɔ tɔnu kɛ̃, u koo kpĩ u gobi kɔsiɑ tɔnu win ɑyerɔ nge mɛni u kɑ win nɔɔ mwɛɛru yibiɑ.

3 Sɑɑ tɔn durɔ wi u wɔ̃ɔ yɛndu mɔn di n kɑ dɑ wɔ̃ɔ wɑtɑgii, sii geesun gobi weerɑɑkurɑ u koo kɔsiɑ nge mɛ bɑ rɑ sɑ̃ɑ yerun gobi kɔsi. 4 Ǹ n tɔn kurɔn nɑ, sii geesun gobi tɛnɑ.

5 Tɔn durɔ wi u mɔ wɔ̃ɔ nɔɔbu n kɑ dɑ wɔ̃ɔ yɛndugii, sii geesun gobi yɛndɑ u koo kɔsiɑ. Ǹ n mɑɑ tɔn kurɔn nɑ, sii geesun gobi wɔkuru.

6 Sɑɑ tɔn durɔ suru tiɑgii sere n kɑ dɑ wɔ̃ɔ nɔɔbugii, sii geesun gobi nɔɔbuwɑ u koo kɔsiɑ. Ǹ n mɑɑ tɔn kurɔn nɑ, sii geesun gobi itɑwɑ u koo kɔsiɑ.

7 Goo ù n mɑɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ mɔ ǹ kun mɛ ù n kere mɛ, sii geesun gobi wɔkurɑ nɔɔbuwɑ u koo kɔsiɑ. Ǹ n mɑɑ tɔn kurɔn nɑ, sii geesun gobi wɔkurɑ u koo kɔsiɑ.

8 Goo ù n sɑ̃ɑ sɑ̃ɑro too, mɑ u ǹ kpɛ̃ u kɔsiɑ mɛ bɑ geruɑ, bɑ koo kɑ yɛ̃ro dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi, kpɑ yɑ̃ku kowo wi, u nùn sɔ̃ mɛ̀n nɔɔ u koo kɔsiɑ nge mɛ win wɑɑrɑ nɛ.

9 Goo ù n nɛ, Yinni Gusunɔ nɔɔ mwɛɛru kuɑ mɑ u koo mɑn yɑɑ sɑberu kɛ̃ te bɑ rɑ kɑ yɑ̃kuru ko, yɑɑ sɑbe te, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛgiru. 10 Bɑ ǹ kɑ tu gɑru kɔsinɑmɔ te tɑ kun wɑ̃. Bɑɑ tɑ̀ kun mɑɑ wɑ̃, bɑ ǹ kɑ tu gɑru kɔsinɑmɔ te tɑ wɑ̃. Kɑ mɛ, bɑ̀ n mɑɑ kɑ tu kɔsinɑ, ni yiru kpuro nu ko n sɑ̃ɑwɑ nɛginu.

11 Goo ù n kɑ yɑɑ sɑberu nɑ te bɑ ku rɑ kɑ yɑ̃kuru ko, bɑ koo kɑ tu dɑwɑ yɑ̃ku kowon mi. 12 Kpɑ yɑ̃ku kowo u tu mɛɛri u ten geeru burɑ. 13 Wi u kɑ yɑɑ sɑbe te nɑ, mɑ u kĩ u tu yɑkiɑ, gee te yɑ̃ku kowo u nùn bure, terɑ u koo kɔsiɑ. Kpɑ u mɑɑ gee ten bɔnu nɔɔbun tiɑ sosi.

14 Goo ù n win diru Yinni Gusunɔ kɑ̃, yɑ̃ku kowowɑ u koo dɑ u tu mɛɛri kpɑ u ten geerun sɑkɑ gere. Gee te u geruɑ mi, terɑ bɑ koo kɑ sɔmburu ko. 15 Adɑmɑ ù n kĩ u win dii te yɑkiɑ, u koo ginɑ gee te yɑ̃ku kowo u burɑ mi kɔsiɑwɑ kpɑ u ten wɔllɔ bɔnu nɔɔbusen tiɑ sosi dii te, tu sere mɑɑ ko wigiru.

16 Goo ù n mɑɑ win gberu Yinni Gusunɔ wɛ̃, bɑ koo ten geeru burɑwɑ. Dĩɑ ni bɑ koo duuren kpɑ̃ɑrɑ bɑ koo mɛɛri. Nge tɛ̃ bɑ̀ n dĩɑ ni bɑ mɔ̀ ɔɔsu duurɑ, mɑ nu kilo goobɑ wunɔbu (300) kuɑ, sii geesun gobi weerɑɑkurɑ bɑ koo kɔsiɑ. 17 Ǹ n sɑ̃ɑn nɑ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑrun diyɑ u gbee te wɛ̃, ten gobi kpurowɑ u koo kɔsiɑ. 18 Ù n gbee te Yinni Gusunɔ wɛ̃ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑrun biru, yɑ̃ku kowo u koo ten gobi kɑwɑwɑ. U koo wɔ̃ɔ si su tie sere yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu kɑ turin gobi kɔsiɑwɑ.

19 Yɛ̃ro ù n kĩ u win gbee te yɑkiɑ, u koo kɔsiɑwɑ ye bɑ burɑ mi, kpɑ u yen bɔnu nɔɔbun tiɑ sosi gbee te, tu sere mɑɑ ko wigiru.

20 Ù kun tu yɑkie, mɑ bɑ tu goo dɔre, u ǹ mɑɑ kpɛ̃ u tu yɑkiɑ win tii. 21 Yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tɑ̀ n tunumɑ, tɑ koo kowɑ Yinni Gusunɔgiru. Yɑ̃ku kowobɑ bɑ ko n tu mɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

22 Goo ù n Yinni Gusunɔ gberu wɛ̃ te u dwɑ, n ǹ mɔ te u tubi di, 23 yɑ̃ku kowowɑ u koo tu mɛɛri kpɑ u ten geeru burɑ. U koo wɔ̃su gɑriwɑ si su tie yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tu kɑ turi. Wɔ̃ɔ si kpuron gobiyɑ u koo gere kpɑ gobi yi, yi ko Yinni Gusunɔgii. 24 Adɑmɑ yɑkiɑbun tɔ̃ɔ bɑkɑru tɑ̀ n tunumɑ, gbee te, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wi u rɑɑ nùn tu dɔregiru.

25 Bɑ koo gɑ̃ɑnu kpuron geeru burɑwɑ nge mɛ bɑ rɑ sɑ̃ɑ yerun gobi kɔsi. N deemɑ gobi yin tiɑn bunum mu rɑ n sɑ̃ɑwɑ gɑrɑmu wɔkuru.

Kɛ̃ɛ bwese bwesekɑ

26 Goo u ku rɑɑ win yɑɑ sɑberun buu gbiikuu Yinni Gusunɔ kɛ̃. Domi gɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔguu kɔ yèn sɔ̃ gɑ sɑ̃ɑ buu gbiikuu. Bɑɑ ǹ n yɑ̃ɑrun nɑ ǹ kun mɛ kɛtɛ, gɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔguu. 27 Gɑ̀ n mɑɑ sɑ̃ɑn nɑ sɑbe te bɑ ku rɑ kɑ yɑ̃kuru kon buu gbiikuu, wi u kɑ tu nɑ u koo kpĩ u tu yɑkiɑ ù n gee te yɑ̃ku kowo u nùn bure kɔsiɑ kpɑ u mɑɑ ten bɔnu nɔɔbun tiɑ sosi. Ù n kpɑnɑ u tu yɑkiɑ, yɑ̃ku kowo u koo kpĩ u tu goo dɔre nge mɛ u ten geeru bure.

28 Gɑ̃ɑ ni bɑ Yinni Gusunɔ kɑ̃ sere kɑ bɑɑdommɑɔ, ɑɑ tɔnuwɑ? Ǹ kun mɛ yɑɑ sɑberɑ? Ǹ kun mɛ gbee te u tubi diwɑ? Gɑ̃ɑ ni bɑ gɔsɑ bɑ yi Yinni Gusunɔn sɔ̃ gesi, n ǹ mɑɑ koorɔ u nu yɑkiɑ ǹ kun mɛ u nu dɔrɑ. Nu ko n sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔginu sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 29 Bɑɑ ǹ n tɔnun nɑ n ǹ koorɔ u nùn yɑkiɑ. Bɑ koo yɛ̃ro gowɑ.

30 I ko i n dɑ Yinni Gusunɔ bɛɛn gberun dĩɑnun subɑ wɔkuru sɔɔ tiɑ yiiyewɑ sere kɑ dɑ̃ɑ mɑrumɔ. 31 Goo ù n kĩ u ye yɑkiɑ, u koo yen gee te kɔsiɑwɑ kpɑ u mɑɑ yen bɔnu nɔɔbun tiɑ sosi. 32 Mɛyɑ mɑɑ yɑɑ sɑbenu sɔɔ. Yɑ̃ɑrɑ? Kɛtɛwɑ? Boowɑ? Sɑbe ni bɑ kpɑre gesi, wɔkuru bɑɑteren wɔllɔ Yinni Gusunɔ u teeru mɔ. 33 Wi u sɑbe ni mɔ, u ǹ koo gɔsi te tɑ wɑ̃ ǹ kun mɛ te tɑ kun wɑ̃. U ǹ mɑɑ kɑ tu gɑru kɔsinɑmɔ. Bɑɑ ù n kɑ tu gɑru kɔsinɑ, ni yiru kpuro nu ko n sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔginu. N ǹ koorɔ bu nu yɑkiɑ.

34 Woodɑ yenibɑrɑ Yinni Gusunɔ u Mɔwisi wɛ̃ Isirelibɑn sɔ̃ Sinɑin guurɔ.

* 11:5 dɑmɑɑ - Dɑmɑɑ ye, yɑ kɑ sɑɑtɑburu weenɛ.

NARONAA

9

10

11

12

13

14

20

21

22

23

24

NARONAA

Musa takada siikↄ̃de

Isarailanↄ kunna gbárannan 9:1-14:45, 20:1-21:35

Balamu 22:1-24:25

9

Vĩnla dikpɛkɛnaa

1 Dikiri yã ò Musanɛ Sinai gbárannan Isarailanↄ bona Misila wɛ̃̀ plade mↄ káaku gũn à pì: 2 Isarailanↄ gↄ̃ Vĩnla dikpɛ kɛ a gↄrↄa. 3 À dikpɛ pì kɛ mↄ díkĩna gↄrↄ gɛ̃ro donsariden ↄkↄsi. À kɛ lákũ ma dàárɛ nà pínki kũ a dokayã kũ ma dàárɛnↄ.

4 Musa ò Isarailanↄnɛ ò Vĩnla dikpɛ kɛ, 5 akũ ò dikpɛ pìi kɛ̀ Sinai gbárannan mↄ káaku gↄrↄ gɛ̃ro donsariden ↄkↄsi. Ò kɛ̀ lákũ Dikiri ò Musanɛ nà pínki. 6 Gbɛ̃kenↄ kú gwe ò gbãsĩ vĩ kũ ò ↄ nà gɛ̀ɛa yãi, akũ odi le ò Vĩnla dikpɛ kɛ̀ zĩ birearo. Akũ ò gɛ̀ɛ ò Musa kũ Harunao lè zĩ birea gↄ̃̀nↄ 7 ò pì Musanɛ: Gɛ̀ yã musu o gbã̀a lɛ̀. Bↄ́yãi ò gìwɛrɛ ò su kũ gbanↄ Dikirinɛ kũ ó gbɛ̃nↄo a gↄrↄaa? 8 Musa wèḿma à pì: À zɛ ari mà ma lákũ Dikiri ni o á yã musu nà. 9 Akũ Dikiri pì Musanɛ: 10 Ǹ o Isarailanↄnɛ, tó ń gbɛ̃kenↄ ke ń burinↄ kpɛ́ gbãsĩ vĩ gɛ̀ yã musu, ke ò gɛ̀ɛ wɛ̃tɛ zã̀zã ken, oni fↄ̃ ò Vĩnla dikpɛ kɛmɛnɛ kpɛkpɛ. 11 Mↄ plade gↄrↄ gɛ̃ro donsaride ↄkↄsin oni dikpɛ pì kɛ. Oni sã nↄ̀bↄ só kũ burodi futɛnasario kũ lá kyã̀kyãao. 12 Òsun a ke tó gu dↄ̀aro akũsↄ̃ òsun sã pì wá ke ɛ́ro. Oni Vĩnla dikpɛ pì kɛ lákũ ma dìtɛárɛ nà pínki. 13 Gbɛ̃ kũ adi gbã̀ lɛ́ro akũsↄ̃ adi gɛ́ wɛ̃tɛ kearo, tó à gì Vĩnla dikpɛ pì kɛi, ò ade bo a gbɛ̃nↄ tɛ́, zaakũ adi sumɛnɛ kũ gbao a gↄrↄaro. A taari ni wí a musu. 14 Bòasu kũ à kú á tɛ́ akũsↄ̃ à ye à Vĩnla dikpɛ kɛmɛnɛ, séde à kɛ lákũ ma a doka dìtɛárɛ nà. Bòasu kũ bedeo ń pínki yã dokↄ̃nↄmɛ.

Tɛ́luku dana bizakutala

(Bon 40:34-38)

15 Zĩ kũ ò bizakuta kũ̀ dↄ̀, tɛ́luku pìi dà sèeda kuta pìla. Naana zaa ↄkↄsi ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o tɛ́luku pì kú kuta pìi musu lán tɛ́ bà. 16 Lɛn àdigↄ̃ kun lɛ gↄrↄ sĩnda pínki, àdigↄ̃ kú kuta pìla fãnantɛ̃, gwãani sↄ̃ lán tɛ́ bà. 17 Tó à gò kuta pìia, akũ Isarailanↄ dì futɛ kũ táo. Gu kũ tɛ́luku pìi zɛ̀n, gwen òdi bùra kátɛn. 18 Tó Dikiri mↄ̀ńnɛ lɛ, òdi bùra futɛ. Tó à mↄ̀ńnɛ dↄ, òdi ɛra ò bùra kátɛ. Tó tɛ́luku pì da kuta pìla sↄ̃, ń bùraa dìgↄ̃ katɛnamɛ. 19 Tó tɛ́luku pì tɛn gↄrↄ pla kɛ kuta pìla, òdigↄ̃ Dikiri yã ma, òdi bùra futɛro. 20 Zĩkenↄa tɛ́luku pìi dì gↄrↄ pla kɛ kutalaro. Tó Dikiri mↄ̀ńnɛ, òdi bùra kátɛ, tó Dikiri ɛ̀ra à mↄ̀ńnɛ dↄ, akũ òdi bùra futɛ. 21 Zĩkenↄa sↄ̃ tɛ́luku pìi dì zɛ gu dokↄ̃nↄ fíti zaa ↄkↄsi ari kↄnkↄ. Tó à gòa kↄnkↄ, akũ òdi bùra futɛ. Fãnantɛ̃ ke gwãanin yá, tó tɛ́luku pìi gòa, òdi bùra futɛmɛ. 22 Tó tɛ́luku pìi gↄ̃̀ zɛna kuta pìla gↄrↄ do ke mↄ do ke wɛ̃̀ don yá, òdigↄ̃ katɛna bùran, òdi futɛro. Tó à gòa, akũ òdi bùra futɛ. 23 Òdi bùra kátɛ ke ò bùra futɛ Dikiri lɛ́ sariro. Òdigↄ̃ Dikiri yã ma lákũ à dà Musanɛ à òńnɛ nà.

10

Andurufu kãkãki mɛ̀n planↄ

1 Dikiri yã ò Musanɛ à pì: 2 Ǹ kãkãki pi mɛ̀n pla kũ andurufu kũ ò gbɛ̃̀gbɛ̃ manamanao gbɛ̃nↄ kakarabↄ ũ de ò bùra futɛ. 3 Tó ò kãkãki pìnↄ pɛ̀, gbɛ̃nↄ ni su ò kakaranyĩ ń pínki dakarɛki kpɛ́lɛlɛa. 4 Tó kãkãki mɛ̀n don ò pɛ̀, Isaraila buri don'arɛde kũ ò de kína ũnↄ mɛ́ oni su ò kakaranyĩ. 5 Tó ò kãkãki pìnↄ pɛ̀ kũ yĩsãmpanaao, gbɛ̃ kũ ń bùra kú ifãboki kpanↄ mɛ́ oni bùra futɛ káaku. 6 Tó ò a gɛ̃̀n plade pɛ̀ kũ yĩsãmpanaao, gbɛ̃ kũ ń bùra kú gɛ̀nↄmidↄki kpanↄ mɛ́ oni bùra futɛ. Kãkãkipɛna kũ yĩsãmpanaao pìimɛ gbɛ̃nↄ dana zɛ́n sèeda ũ. 7 Tó ò ye ò gbɛ̃nↄ kakara, ògↄ̃ pɛ́ yĩsãmpanaa sari.

8 Haruna nɛ́ sa'orinↄ mɛ́ oni kãkãki pìnↄ pɛ́. Anigↄ̃ deárɛ doka ũ gↄrↄ sĩnda pínki, ákↄ̃nↄ kũ á burinↄ. 9 Gↄrↄ kũ a ka á bùsun, tó átɛn gɛ́ zĩ̀ ká kũ á ibɛrɛ kũ oni sù ò futɛ kãáonↄ, àgↄ̃ kãkãki pìnↄ pɛ́ kũ yĩsãmpanaao, de á yã le à dↄ makũ Dikiri á Ludagu, mani á bo á ibɛrɛɛ pìnↄ ↄĩ. 10 Gↄrↄ kũ átɛn pↄnna kɛ sↄ̃, dikpɛn yá, mↄ dufu gↄrↄ káaku zĩn yá, àgↄ̃ kãkãki pìnↄ pɛ́ á sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄa kũ á sáabukpana sa'opↄnↄ, á yã ni dↄmagu. Makũmɛ Dikiri á Luda ũ.

Isarailanↄ futɛna Sinai

11 Wɛ̃̀ plade mↄ plade gↄrↄ barode zĩ, tɛ́luku gò sèeda kutala, 12 akũ Isarailanↄ bùraa fùtɛ Sinai gbárannan, òtɛn bùra sↄ̃sↄ̃ ari tɛ́luku gɛ̀ɛ à zɛ̀ Parani gbárannan. 13 Ń bùra futɛna káakun gwe. Ò kɛ̀ lákũ Dikiri dà Musanɛ à òńnɛ nà.

14 Yuda zĩ̀karinↄ mɛ́ ò bùraa fùtɛ gã̀ kũ gã̀ao káaku kũ ń tutaao. Aminadabu nɛ́ Nasↄ̃mɛ ń don'arɛde ũ. 15 Zua nɛ́ Nɛtanɛlimɛ Isaka zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 16 Eloni nɛ́ Ɛliabumɛ Zɛbuluni zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 17 Gɛsↄmu burinↄ kũ Mɛrari burinↄ kuta pìi gbòro, akũ ò sɛ̀ ò dào zɛ́n.

18 Akũ Rubɛni zĩ̀karinↄ bùraa fùtɛ gã̀ kũ gã̀ao kũ ń tutaao. Sedeu nɛ́ Ɛlizumɛ ń don'arɛde ũ. 19 Zurisadai nɛ́ Selumiɛlimɛ Simɛↄ zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 20 Dɛwɛli nɛ́ Ɛliasafamɛ Gada zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 21 Akũ Koa burinↄ Luda pↄ́nↄ sɛ̀ ò dào zɛ́n. Ò kuta pìi dↄ̀ ari ògↄ̃ ká.

22 Akũ Ɛflaimu zĩ̀karinↄ bùraa fùtɛ gã̀ kũ gã̀ao kũ ń tutaao. Amiudu nɛ́ Ɛlisamamɛ ń don'arɛde ũ. 23 Pedazu nɛ́ Gamaliɛlimɛ Manase zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 24 Gideoni nɛ́ Abidãmɛ Biliaminu zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ.

25 Akũ Dã zĩ̀karinↄ bùraa fùtɛ gã̀ kũ gã̀ao kũ ń tutaao. Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdigↄ̃ tɛ́ kpɛkpɛ. Amisadai nɛ́ Ayɛzamɛ ń don'arɛde ũ. 26 Ɔkↄrana nɛ́ Pagiɛlimɛ Asa zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 27 Enana nɛ́ Airamɛ Nafatali zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. 28 Lákũ Isarailanↄ dì bùra futɛfutɛ ògↄ̃ tɛ́tɛkↄ̃i nàn gwe gã̀ kũ gã̀ao.

29 Obabumɛ Musa anzure Ruɛli nɛ́ ũ, Midiã burimɛ. Musa pìnɛ: Ótɛn da zɛ́n ò gɛ́ bùsu kũ Dikiri pì áni ó gban. Ǹ mↄ́ ǹ gɛ́ kũoo, óni yã mana kɛnnɛ, zaakũ Dikiri nnamana gwe lɛ́ sɛ̀wɛrɛ. 30 Akũ à pìnɛ: Mani gɛ́ro, mani ɛra ma bùsun ma bedenↄ kĩnaamɛ. 31 Musa pì: N yã nna. Ǹsun ó tónlo, zaakũ ń bùrakatɛki mana dↄ̃ akũsↄ̃ mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni kɛ ó wɛ́de ũ. 32 Tó n gɛ kũoo, óni yã mana kũ Dikiri ni kɛwɛrɛ kɛnnɛ se.

33 Isarailanↄ bùraa fùtɛ Dikiri kpi sarɛ ò táa ò gↄrↄ aakↄ̃. Ò dò arɛ kũ Dikiri bàka kunna kũńwo àkpatiio de à bùrakũki mↄńnɛ. 34 Tó ò fùtɛ ò dà zɛ́n, Dikiri tɛ́luku pìi dìgↄ̃ kúńla fãnantɛ̃. 35 Tó ò dà zɛ́n kũ àkpatiio, Musa dì pi:

Ǹ futɛ Dikiri, de n ibɛrɛnↄ fãkↄ̃a,

n zãngurinↄ bàa lɛ́nnɛ.

36 Tó ò dìtɛ, Musa dì pi:

Dikiri, ǹ ɛra ǹ su Isaraila dúbu ũgbangbanↄa.

11

Dikiri tɛ́ futɛnaa

1 Isarailanↄ zuka kà Dikirii ń warikɛna yãi. Kũ Dikiri mà, à pↄ fɛ̃̀, akũ a tɛ́ fùtɛ ń tɛ́, ń bùra kpado tɛ́ kũ̀. 2 Akũ gbɛ̃nↄ wiki lɛ̀ Musaa. Kũ à wɛ́ kɛ̀ Dikiria, akũ tɛ́ pìi zɛ̀. 3 Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Tabera, kũ Dikiri tɛ́ fùtɛ ń tɛ́ gwe yãi.

Dikiri kpɛkpɛrɛwinↄ gbarɛnaa

4 Buri pãndenↄn kú Isarailanↄ tɛ́, òtɛn pↄ́ble pãnde ni dɛ, akũ Isarailanↄn tɛn ↄ́ↄ dↄ se ò pì: Mán óni nↄ̀bↄ len ò sóo? 5 Ótɛn kpↄ̀ kũ o sò Misila ó pↄyeinaaa bɛgɛ kɛ kũ plɛ̃̀nↄ kũ gbɛzɛnↄ kũ ɛfↄnↄ kũ arubasanↄ kũ arubasa gizonↄo. 6 Tera sà ó lɛ́ gà, zaakũ odì pↄ́ke lero, séde mana dí baasiro.

7 Manaa pì wɛ́ kete, à de lán lí'ↄ bàmɛ. 8 Isarailanↄ dì sɛ́tɛ ò lↄ́ gbɛ̀n ke òdi zↄ̃ gón. Òdi disa ò kàra kɛo. A nna lán kàra asãnaa bà. 9 Tó plí kpà bùran gwãani, akũ manaa pìi dì kↄ́tɛ se.

10 Musa mà òtɛn ↄ́ↄ dↄ ↄnlɛ kũ ↄnlɛo. Dikiri pↄ fɛ̃̀ manamana, akũ à kɛ̀ Musanɛ ĩni 11 à pìnɛ: Bↄ́yãin ntɛn wɛ́ tãmaii? Ma yã kpate mɛ́ à kɛ̀nnɛ vãni, akũ n gbɛ̃ pìnↄ gwana aso dìmɛnɛɛ? 12 Makũ mɛ́ ma gbɛ̃ pìnↄ nↄ̀ↄ sì yá? Makũ mɛ́ ma ń í yá? Bↄ́yãi n pìmɛnɛ mà ń kú kpɛ lán nɛ́rande bà mà gɛ́ kũńwo bùsu kũ n la dà ń dizinↄnɛnn? 13 Mákpan mani nↄ̀bↄ len mà kpá gbɛ̃ pìnↄa ń pínkii? Zaakũ òtɛn ↄ́ↄ dↄmɛnɛ òtɛn pi mà ń gba nↄ̀bↄↄ ò só. 14 Mani fↄ̃ mà gbɛ̃ pìnↄ aso sɛ́ ń pínki madoro, zaakũ ń aso demala. 15 Tó lɛn ĩni kɛmɛnɛ lɛ, ǹ tó ma n pↄnna le ǹ ma dɛ gↄ̃̀nↄ. Ǹsun tó mà wari pì kɛ doro. 16 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ń ń dↄ̃ don'arɛde ũnↄ kakara gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri ǹ su kũńwo dakarɛki kuta kia ògↄ̃ kú kũnwo gwe. 17 Mani kipa mà yã onnɛ gwe mà a Nini kũ à kúmma kpado go mà dińnɛ, oni gbɛ̃nↄ gwana aso sɛ́ kũnwo de ǹsungↄ̃ ń sɛna ndo doro yãi. 18 Ǹ o gbɛ̃nↄnɛ ò gbã̀ bo ń zĩdanɛ zia yãi, oni nↄ̀bↄ le ò só. Zaakũ ò ↄ́ↄ dↄ̀mɛnɛ ò pì, mán óni nↄ̀bↄ len la ò sóo? Ò pì ò sã̀na Misila. Abire yãin mani ń gba nↄ̀bↄ ò só. 19 Oni só adi kɛ gↄrↄ donlo, gↄrↄ planlo, gↄrↄ sↄↄronlo, gↄrↄ kurinlo, gↄrↄ baronlo. 20 Oni só mↄ do gbãngbãn ari à bo ń yĩn a ni bo ń pↄn. Zaakũ makũ Dikiri má kú ń tɛ́, akũ ò pã kpàmai. Ò zuka dↄ̀ma ò pì, bↄ́yãi ò bò Misilai? 21 Akũ Musa pì: Gↄ̃gbɛ̃nↄn kú kũmao tá gũn gbɛ̃nↄn dúbu wàa aakↄ̃, akũ n pì ĩni nↄ̀bↄ kpáḿma ò só ari mↄ do gbãngbãn yá? 22 Bee tó ò sãnↄ kũ zùnↄ dɛ̀dɛ dasidasi, ani mↄ́ḿma yá? Tó ò ísira kpↄ̀nↄ sɛ̀tɛ pínki, ani mↄ́ḿma yá? 23 Dikiri wèa à pì: Ma gbãna ni kánloo? Ĩni e tera, tó yã kũ ma ònnɛ ni kɛ ke ani kɛro.

24 Musa bò à Dikiri yã pìnↄ òńnɛ. À Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kàkara gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri à ń zɛ́ ò lìka kuta pìii. 25 Akũ Dikiri kìpa tɛ́luku gũn à yã ò kãao. À a Nini kũ à kúa kpado gò à dì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurii pìnↄnɛ. Kũ à a Nini pìi dìńnɛ lɛ, ò annabikɛyã ò, abire gbɛra odi ɛra ò kɛ̀ doro. 26 Gbɛ̃ kũ Musa ń sɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ gↄ̃̀ bùran, gbɛ̃ do tↄ́n Ɛlɛdada, gbɛ̃ do sↄ̃ Mɛdada. Odi gɛ́ kuta kĩnaaro, ama Nini pìi sùḿma se, akũ ò annabikɛyã ò bùran. 27 Kɛfɛnna ke bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à pì Musanɛ: Ɛlɛdada kũ Mɛdadao tɛn annabikɛyã o bùran. 28 Nuni nɛ́ Yↄsuamɛ Musa kpàasi ũ zaa a kɛfɛnnakɛgↄrↄa, akũ à pì: Baa Musa, ǹ gíńnɛ. 29 Akũ Musa pìnɛ: Ntɛn nɛ̀sɛgↄ̃ba kɛ kũńwo ma yã musun yá? Tó Dikiri a Nini dì a gbɛ̃nↄnɛ ò gↄ̃̀ annabinↄ ũ ń pínki, à manaroo? 30 Akũ Musa ɛ̀ra bùran kũ Isarailanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄo.

31 Dikiri tò ĩa bò ísira kpa à sù kũ kpɛkpɛrɛwinↄ, ò dà bùrala. Ò lìka bùraai gu sĩnda pínki à kà tágↄrↄ do ũ, akũsↄ̃ ń vurana lei kà gã̀sãkuru pla. 32 Fãnantɛ̃ birea kũ gwãanio kũ a gu làa dↄnaao ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò kpɛkpɛrɛwinↄ kũ̀kũ. Gbɛ̃ kũ adi kũkũ dasiro kũ̀kũ bùruma baro. Akũ ò fã̀tɛ à kori kɛ̀. 33 Kũ ò a nↄ̀bↄↄ dà ń lɛ́n gↄ̃̀nↄ, odi le ò só dasiro, akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ńyĩ à gagagyã kàńgu. 34 Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Lɛ́'idenↄ Mira, zaakũ gwen ò gbɛ̃ kũ nↄ̀bↄ lɛ́'i ń kũnↄ vĩ̀n. 35 Akũ Isarailanↄ fùtɛ gwe ò gɛ̀ɛ Azero ò gↄrↄ pla kɛ̀ gwe.

12

Miriamu kũ Harunao Musa taari'enaa

1 Miriamu kũ Harunao Musa taari è Etiopia nↄ kũ à sɛ̀ yã musu, zaakũ à Etiopia nↄ sɛ̀. 2 Ò pì: Musa adon Dikiri dìtɛ à yã ò a gãi yá? Adi o ó gãi seroo? Dikiri yã pìi mà. 3 Musa bi gbɛ̃ busɛɛmɛ, a sára kú andunia gũnlo. 4 Gwe gↄ̃̀nↄ Dikiri pì Musa kũ Harunao kũ Miriamuoonɛ: À bↄtɛ à gɛ́ dakarɛki kuta kia á gbɛ̃nↄn aakↄ̃. Akũ ò gɛ̀ɛ ń gbɛ̃nↄn aakↄ̃ ń pínki. 5 Dikiri kìpa tɛ́luku gũn à zɛ̀ kuta pì kpɛ́lɛlɛa. À Haruna kũ Miriamuo sìsi, akũ ò nài ń pla ń pínki. 6 À pìńnɛ: À ma yã ma. Tó ma annabi ke kú á tɛ́, madì bo mà sua wɛ́gupu gũn madì yã onɛ nana gũmmɛ. 7 Ama à de lɛ kũ ma zↄ̀bleri Musaoro. Zĩkɛri náanidemɛ ma ↄn gbɛ̃nↄ tɛ́ ń pínki. 8 Odì yã bo kↄ̃ lɛ́n. Madì yã onɛ mà a ke utɛnɛro. Àdi wɛ́ si ma takalɛ. À kɛ̀ dera ádi ma zↄ̀bleri Musa taari'ena vĩna kɛroo? 9 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ńyĩ à a tá o.

10 Kũ tɛ́luku pìi gò kuta pìla, kusu dà Miriamula gↄ̃̀nↄ, à pura kũ̀ lán buu bà. Kũ Haruna lìtɛ à a gwà, à è kusu dàala, 11 akũ à pì Musanɛ: N yã nna Baa! Ǹsun tó ò yↄ̃nkↄyã taarikɛnaa gbɛ̀ lero. 12 Ǹsun tó àgↄ̃ de lán nɛ́ kũ ò ì gɛ̀ ũ a mɛ̀ kpado yàkanaa bàro. 13 Musa ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ à pì: Luda, n yã nna! Ǹ a werekↄ̃a. 14 Akũ Dikiri pìnɛ: Tó a de mɛ́ à lɛ́'i fã̀ a ãnnwa, ani kɛnɛ wé'iyã ũ ari gↄrↄ supplaroo? Ò bo kãao bùra kpɛ gↄrↄ suppla gĩa, gbasa ò a sí. 15 Miriamu kú bùra kpɛ ari gↄrↄ suppla. Isarailanↄ dí da zɛ́nlo sé kũ ò ɛ̀ra ò a sì. 16 Abire gbɛra ò fùtɛ Azero ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Parani gbárannan.

13

Gu'asirigwari gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ zĩnaa

1 Dikiri pì Musanɛ: 2 Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ ò gɛ́ Kanaanↄ bùsu kũ matɛn kpá Isarailanↄa yakɛ. Ǹ ń dizinↄ buri gbɛ̃ kũ ò de don'arɛde ũnↄ sɛ́ mɛ̀n dodo ǹ ń zĩ. 3 Akũ à ń gbárɛ lɛ bona Parani gbárannan lákũ Dikiri ò nà. Gbɛ̃ pìnↄ bi Isaraila don'arɛdenↄmɛ ń pínki. 4 Ń tↄ́nↄn dí:

Rubɛni burinↄ gũn Zaku nɛ́ Samua,

5 Simɛↄ burinↄ gũn Ori nɛ́ Safata,

6 Yuda burinↄ gũn Yefunɛ nɛ́ Kalɛbu,

7 Isaka burinↄ gũn Yusufu nɛ́ Igali,

8 Ɛflaimu burinↄ gũn Nuni nɛ́ Osea,

9 Biliaminu burinↄ gũn Rafu nɛ́ Paliti,

10 Zɛbuluni burinↄ gũn Sodi nɛ́ Gadiɛli,

11 Yusufu nɛ́ Manase burinↄ gũn Susi nɛ́ Gadi,

12 Dã burinↄ gũn Gɛmali nɛ́ Amiɛli,

13 Asa burinↄ gũn Mukaila nɛ́ Setu,

14 Nafatali burinↄ gũn Vofosi nɛ́ Nabi,

15 Gada burinↄ gũn Maki nɛ́ Guɛli.

16 Gbɛ̃ kũ Musa ń zĩ bùsu yakɛnↄn gwe. Musa tↄ́ kpà Nuni nɛ́ Oseanɛ Yↄsua.

17 Kũ Musa tɛni ń zĩ Kanaanↄ bùsu yakɛ, à pìńnɛ: À bↄtɛ kũ Nɛgɛvi gbárannao à dí bùsu gusĩsĩdea. 18 À gwa lákũ bùsuu pì de nà, tó a gbɛ̃nↄn gbãna kesↄ̃ ò busɛ, tó ò dasi kesↄ̃ ò dasiro, 19 tó ń bùsu mana kesↄ̃ à vãni, tó ń wɛ̃tɛnↄn bĩni vĩ kesↄ̃ à vĩro, 20 tó a zĩtɛ gbãna kesↄ̃ à bùsa, tó à línↄ vĩ kesↄ̃ à vĩro. À kokari kɛ à bùsuu pì línɛnↄ sɛ́tɛ à suo. Zaakũ geepi nɛ́ káakunↄ mana gↄrↄn dí. 21 Akũ ò gɛ̀ɛ ò bùsuu pìi yakɛ̀ zaa Zini gbárannan ari Reobo, Lebo Amata kpa. 22 Kũ ò bↄ̀tɛ kũ Nɛgɛvi gbárannao, ò kà Ɛblↄnu, gu kũ Anaki burinↄ Aima kũ Sesaio kũ Talamaio kún. Ɛblↄnu katɛna Zoã kũ à kú Misila ã wɛ̃̀ supplamɛ. 23 Kũ ò kà Ɛsɛkↄlu guvutɛn, ò geepi línɛyↄ̃ do zↄ̃̀ gwe ò lòko lía, akũ gbɛ̃nↄn planↄn sɛna. Ò bísi kũ kakapuraoo sɛ̀ dↄ. 24 Ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Ɛsɛkↄlu guvutɛ, geepi línɛyↄ̃ kũ Isarailanↄ zↄ̃̀ gwe yãi. 25 Kũ ò bùsuu pìi yakɛ̀ gↄrↄ bupla, akũ ò ɛ̀ra ò sù.

Gu'asirigwarinↄ baarukpanaa

26 Kũ ò sù Kadɛsi, Parani gbárannan, ò gɛ̀ɛ Musa kũ Harunao kũ Isarailanↄ kĩnaa pínki. Ò sù kũ baaruuo Isarailanↄnɛ ń pínki, akũ ò bùsuu pì línɛnↄ mↄ̀ńnɛ. 27 Ò yã pìi gbã̀ Musanɛ ò pì: O gɛ bùsu kũ n ó zĩn. Vĩ kũ zↄ́'io di gwe. A línɛnↄn dí. 28 Ama bùsupidenↄ gbãna. Ń wɛ̃tɛnↄn bĩni vĩ akũsↄ̃ ń wɛ̃tɛ pìnↄn zↄ̃kↄ̃ manamana. O Anaki burinↄ è gwe se. 29 Amalɛkinↄn kú Nɛgɛvi gbárannan. Itinↄ kũ Yebusinↄ kũ Amↄrinↄn kú bùsu gusĩsĩden, akũsↄ̃ Kanaanↄn kú ísira sarɛ kũ Yoda sarɛo. 30 Kalɛbu gbɛ̃nↄ lɛ́ yĩ̀tɛ Musa arɛ, akũ à pì: Ò gɛ́ ò bùsu pì sí, zaakũ óni fↄ̃ ò zĩ̀ bleḿma. 31 Akũ gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ kãaonↄ pì: Óni fↄ̃ ò lɛ́tɛ gbɛ̃ pìnↄaro, zaakũ ń gbãna deóla. 32 Akũ ò bùsu kũ ò yakɛ̀ɛ pì gya bò Isarailanↄnɛ ò pì: Bùsu kũ o yakɛ̀ɛ pì bi bùsu kũ àdi a gbɛ̃nↄ mↄ́mↄmɛ. Gbɛ̃ kũ o ń é gwenↄ ń pínki bi gbɛ̃ gbã̀nanↄmɛ. 33 O gbɛ̃ gbã̀nagbãnanↄ è gwe Anaki burinↄ ũ. O ó zĩda è lán babanɛnↄ bà, lɛn ó de lɛ ń wɛ́n se.

14

Isarailanↄ bona Dikiri kpɛ

1 Isarailanↄ tɛn wiki gbãna lɛ́ ń pínki, òtɛn ↄ́ↄ dↄ gwãani pìa. 2 Ò zuka dↄ̀ Musaa kũ Harunao ń pínki ò pìńnɛ: Tó o gaga Misila kesↄ̃ gbárannan la, de à kɛ̀ mana. 3 Bↄ́yãin Dikiri tɛn tá kũoo bùsuu pìnn? Oni ó dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdaomɛ, oni ó nↄgbɛ̃nↄ kũ ó nɛ́nↄ kũkũ. Ó ɛrana Misila sã̀naroo? 4 Akũ ò pìkↄ̃nɛ: Ò don'arɛde bo ò ɛra ò tá Misila.

5 Musa kũ Harunao wùtɛ ń nɛ̀sɛlɛ kutɛna pari arɛ. 6 Akũ bùsuyakɛrinↄ gbɛ̃nↄn pla Nuni nɛ́ Yↄsua kũ Yefunɛ nɛ́ Kalɛbuo ń utanↄ gàga ò kɛ̃̀kɛ̃ 7 ò pì gbɛ̃nↄnɛ: Bùsu kũ o bↄtɛn o yakɛ̀ɛ pì mana manamana. 8 Tó ó yã kà Dikirigu, ani gɛ́ kũoo bùsuu pìn, bùsu kũ vĩ kũ zↄ́'io din pìia, à ó gba. 9 Àsun bo Dikiri kpɛro. Àsun vĩna kɛ bùsupidenↄnɛro, zaakũ ó pↄ́blenↄmɛ, ò utɛki vĩ doro. Dikiri kú kũoo, àsun vĩna kɛro.

10 Gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni pi ò ń pápa kũ gbɛ̀ɛo, akũ Dikiri gakuri bò à sù Isarailanↄa dakarɛki kuta kia. 11 Dikiri pì Musanɛ: Gbɛ̃ pìnↄ nigↄ̃ ma gya bo gↄrↄ sĩnda pínkin yá? Bee kũ daboyã dasi kũ ma kɛ̀ ń tɛ́nↄ, onigↄ̃ gí ma náani kɛi gↄrↄ sĩnda pínkin yá? 12 Mani gagagyã káńyĩ mà ń kakatɛ, mani n burinↄ kɛ dasi, ń gbãna nigↄ̃ de gbɛ̃ pìnↄla. 13 Akũ Musa pì Dikirinɛ: Mↄkↄ̃n mɛ́ n gbɛ̃ pìnↄ bↄ̀tɛ Misila kũ n gbãnao. Tó Misilanↄ mà, 14 oni gí o bùsu dí denↄnɛiro. Zaakũ ò dↄ̃ kũ ń kú kũoo, ndì bo ǹ suwá tɛ̃tɛ̃ntɛ̃. Ò dↄ̃ kũ n tɛ́luku dìgↄ̃ kú ó musu, ndì dowɛrɛ arɛ a gũn fãnantɛ̃, gwãani sↄ̃ tɛ́ gũn. 15 Tó n gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀ kãnto gↄ̃̀nↄ, buri kũ ò yã pìi mànↄ ni pi: 16 Dikiri fùa à gɛ́ kũ gbɛ̃ pìnↄ bùsu kũ à la dàńnɛn, abire yãin à ń dɛdɛ gbárannan. 17 Dikiri, ǹ n gbãna zↄ̃kↄ̃ mↄńnɛ sà, lákũ n ò nà n pì 18 ndì pↄ fɛ̃ likalikaro, ń gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃kↄ̃, ndì gbɛ̃nↄ yã vãninↄ kũ ń taarinↄ kɛ̃ḿma, ama ndì tó taaride bò pãro. Ndì denↄ yã vãninↄ wí ń burinↄ musu ari à gɛ́ à pɛ́ ń sãkpɛnↄa kũ ń nasionↄ. 19 Lákũ n sùruu kɛ̀ kũ gbɛ̃ pìnↄo nà zaa Misila ari ò gɛ̀ɛ ò kào la, ǹ ń durunna kɛ̃ḿma n gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ↄ gũn.

Zukakarinↄ wɛ́tãmmanaa

20 Akũ Dikiri pì: Lákũ n wɛ́ kɛ̀ma nà, mani sùru kɛ kũńwo. 21 Ama lákũ madìgↄ̃ kun nà akũsↄ̃ ma gakuri dà anduniala pínki, 22 gbɛ̃ kũ ò ma gakuri è kũ daboyã kũ ma kɛ̀ Misila kũ gbáranna gũnwo kũ ò ma lɛ ò ma gwa gɛ̃̀n kuri ò gì ma yã mainↄ, 23 ń gbɛ̃ke ni wɛ́ sí bùsu kũ ma la dà ń dizinↄnɛɛ pìlɛro. Gbɛ̃ kũ ò ma gya bònↄ ke ni wɛ́ sialɛro. 24 Lákũ ma zↄ̀bleri Kalɛbu nɛ̀sɛɛ bò ado nà, à tɛ́mai kũ nɛ̀sɛ doo, mani tó à gɛ̃ bùsu kũ à gɛ̀ɛn pìi gũn, a burinↄ ni le túbi ũ. 25 Zaakũ Amalɛkinↄ kũ Kanaanↄn kú guvutɛn gwe, à ɛra à da gbáranna zɛ́n zia Isira Tɛ̃ra kpa.

26 Dikiri pì Musanɛ kũ Harunao: 27 Gbɛ̃ vãni dínↄ ni zuka kámai gↄrↄ sĩnda pínkin yá? Ma zuka kũ òtɛn kámai mà. 28 Ǹ pińnɛ makũ Dikiri ma pì má kun. Lákũ ò wɛ́ kɛ̀ma nà, lɛn mani kɛńnɛ lɛ. 29 Ń gɛ̀nↄ ni gↄ̃ kátɛ gbárannan la, ń gbɛ̃ kũ ò kà wɛ̃̀ baro ke à dealanↄ pínki. Ń gbɛ̃ kũ ò ń náro akũsↄ̃ ò zuka kàmainↄ 30 ni gɛ̃ bùsu kũ ma a la dàńnɛnlo, séde Yefunɛ nɛ́ Kalɛbu kũ Nuni nɛ́ Yↄsuao baasiro. 31 Ń nɛ́ kũ ò pì oni ń kũkũnↄn mani gɛ̃ kũńwo, de ò bùsu kũ ń denↄ gìi pì nna ma. 32 Mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃, ń gɛ̀nↄ ni gↄ̃ katɛna gbárannan lamɛ. 33 Ń nɛ́nↄ ni pↄ́nↄ dãdã gbárannan la ari wɛ̃̀ bupla, ò ń denↄ náani sari gbɛ̀ le. Ń denↄ gɛ̀nↄ ni gↄ̃ gbárannan la ń pínki. 34 Lákũ ò bùsuu pìi yakɛ̀ gↄrↄ bupla nà, lɛn onigↄ̃ ń yã vãni gbɛ̀ le lɛ ari wɛ̃̀ bupla, wɛ̃̀ dodo gↄrↄ dodo, onigↄ̃ dↄ̃ lán ibɛrɛsɛna kũmao de nà. 35 Makũ Dikiri makũ mɛ́ ma yã pìi ò, lɛmɛ sↄ̃ mani kɛ gbɛ̃ vãni kũ ò kàkaramai pìnↄnɛ lɛ. Oni gaga gbárannan la ń pínki.

36 Gbɛ̃ kũ Musa ń zĩ ò bùsuu yakɛ̀ kũ ò sù ò bùsuu pì gya bò ò tò ò zuka dↄ̀anↄ, 37 Dikiri gagagyã kà gbɛ̃ pìnↄgu, akũ ò gàga. 38 Gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ ò bùsuu yakɛ̀ɛ pìnↄ tɛ́, Nuni nɛ́ Yↄsua kũ Yefunɛ nɛ́ Kalɛbuo mɛ́ ò gↄ̃̀ kũ wɛ̃̀ndiio.

39 Musa yã pìnↄ gbã̀ Isarailanↄnɛ pínki, akũ ò ↄ́ↄ dↄ̀ manamana. 40 Ò fùtɛ kↄnkↄ káakukaaku, ò mìi pɛ̀ kpinↄa ò pì: À gwa, ótɛn gɛ́ gu kũ Dikiri òn. O ó durunna dↄ̃̀ sà. 41 Musa pì: Bↄ́yãi átɛn pã Dikiri yãnɛɛ? Abire ni sí kɛro. 42 Àsun gɛ́ro, zaakũ Dikiri kú kãáoro. Á ibɛrɛnↄ ni á ble kũ zĩ̀io. 43 Amalɛkinↄ kũ Kanaanↄn kú á arɛ gwe. Oni á dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao. Dikiri nigↄ̃ kú kãáoro, kũ a gi tɛ́ii yãi. 44 Akũ ò sãgbãna kɛ̀ ò mìi pɛ̀ kpinↄa, bee kũ Dikiri bàka kunna kũńwo àkpatii gↄ̃̀ bùran kũ Musao. 45 Akũ Amalɛkinↄ kũ Kanaa kũ ò kú gusĩsĩde pìnnↄ lɛ̀tɛḿma ò ń blé kũ zĩ̀io ò pɛ̀ḿma ari Ɔↄma.

20

Í bona gbɛ̀n

(Bon 17:1-7)

1 Isarailanↄ kà Zini gbárannan ń pínki mↄ káaku gũn, akũ ò vùtɛ Kadɛsi. Gwen Miriamu gàn, ò a vĩ̀. 2 Í kun ò miro, akũ ò kàkara Musa kũ Harunaoi. 3 Ò zuka kà Musai ò pì: Tó o gaga yã kũ gbɛ̃ kũ ò gàga Dikiri arɛnↄ, de abire sã̀na. 4 Bↄ́yãi a su kũoo gbáranna díkĩnan de ò gaga la kũ ó pↄ́kãdenↄoo? 5 Bↄ́yãi a bↄtɛ kũoo Misila a su kũoo gu vãni díkĩna gũnn? Pↄ́blewɛ ke kaka lí ke geepi nɛ́ ke bísi kú laro, akũsↄ̃ í kú la ò miro. 6 Musa kũ Harunao gò paria ò gɛ̀ɛ dakarɛki kpɛ́lɛlɛa ò wùtɛ ń nɛ̀sɛlɛ kutɛna, akũ Dikiri gakuri bò à sùḿma. 7 Dikiri yã ò Musanɛ à pì: 8 Ǹ gò sɛ́, mↄkↄ̃n kũ n vĩ̀ni Harunao à gbɛ̃ pìnↄ kakara à yã o gbɛ̀si direnɛ ń wára, í ni bon. Lɛn ĩni í bońnɛ gbɛ̀ pìn ò mi lɛ kũ ń pↄ́kãdenↄ.

9 Musa gòo sɛ̀ Dikiri arɛ lákũ à ònɛ nà. 10 Musa kũ Harunao ń kákara gbɛ̀si pì arɛ, akũ à pìńnɛ: À ma á sãgbãnadenↄ! Á ye ò í boárɛ gbɛ̀ dínn yá? 11 Akũ Musa ↄ sɛ̀ musu à gbɛ̀ɛ pìi lɛ̀ kũ a gòoo gɛ̃̀n pla. Í bò manamana, akũ ò mì kũ ń pↄ́kãdenↄ. 12 Akũ Dikiri pì Musanɛ kũ Harunao: Zaakũ ádi ma náani kɛ a ma tↄ́ bò Isarailanↄnɛro, áni gɛ̃ kũńwo bùsu kũ matɛn kpáḿmanlo. 13 Mɛriba ísɛ̃bokin gwe, gu kũ Isarailanↄ zuka kàn Dikirii, akũ à a ludakɛnaa mↄ̀ńnɛ.

Ɛdↄmunↄ gina Isarailanↄnɛ ò gɛ̃tɛ ń bùsula

14 Musa gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò bò Kadɛsi ò gɛ̀ɛ Ɛdↄmunↄ kína kĩnaa ò pì: Ókↄ̃nↄ n danɛ Isarailanↄ pì, ń wari kũ à ó lénↄ dↄ̃ pínki. 15 Ó dizinↄ gɛ̀ɛ Misila, akũ o gìi kɛ̀ gwe. Misilanↄ wari dↄ̀wá kũ ó dizinↄ. 16 O wiki lɛ̀ Dikiria, akũ à yã sì kũoo. À a Malaikaa zĩ̀ à bò kũoo Misila. Tera sà ó kú Kadɛsi, n bùsu lɛ́zɛkin. 17 Ǹ ó gba zɛ́ ò gɛ̃tɛ n bùsuua. Óni gɛ̃tɛ buranↄ ke geepi búnↄaro, óni á lↄ̀gↄ'i miro. Ónigↄ̃ tɛ́ kína zɛ́da gũmmɛ. Óni litɛ ↄplai ke ↄzɛiro ari ò gɛ́ gɛ̃tɛo n bùsula. 18 Akũ Ɛdↄmunↄ pìńnɛ: Áni le à gɛ̃tɛ ó bùsuuaro. Tó a gi, óni bo ò daálɛ kũ fɛ̃nɛdao. 19 Isarailanↄ pìńnɛ: Óni gɛ̃tɛ zɛ́daamɛ. Tó ókↄ̃nↄ ke ó pↄ́kãdenↄ á í mì, óni a fĩna bo. Gɛ̃tɛnaan ótɛn wɛtɛ ado. 20 Ɛdↄmunↄ pì: Áni le à gɛ̃tɛro. Akũ ń zĩ̀karinↄ bↄ̀tɛ dasidasi ò sù dańlɛ kũ gbãnao. 21 Zaakũ Ɛdↄmunↄ gì Isarailanↄnɛ ò gɛ̃tɛ ń bùsuua, akũ Isarailanↄ pã̀ńnɛ.

Haruna ganaa

22 Isarailanↄ bò Kadɛsi ń pínki ò kà Oru kpia 23 Ɛdↄmu bùsu lɛ́zɛkin. Gwen Dikiri yã òn Musanɛ kũ Harunao à pì: 24 Haruna ni ká a dizinↄla tera, ani gɛ̃ bùsu kũ matɛn Isarailanↄ gba gũnlo, kũ á gbɛ̃nↄn pla a gi ma yã ma zaa Mɛriba yãi. 25 Ǹ Haruna kũ a nɛ́ Ɛlɛazao sɛ́ ǹ didi kũńwo Oru kpia 26 ǹ Haruna pↄ́kasanↄ bↄtɛa ǹ da a nɛ́ Ɛlɛazanɛ gwe. Gwen Haruna ni gan à ká a dizinↄla.

27 Musa kɛ̀ lákũ Dikiri ònɛ nà. À dìdi Oru kpia gbɛ̃ sĩnda pínki wára 28 à Haruna pↄ́kasanↄ bↄ̀tɛa à dà a nɛ́ Ɛlɛazanɛ, akũ Haruna gà kpi pìi musu gwe. Kũ Musa kũ Ɛlɛazao kìpa kpi pìia 29 akũsↄ̃ Isarailanↄ mà kũ Haruna gà, akũ ò a gɛ̀ wɛ̃nda kɛ̀ gↄrↄ baraakuri.

21

Zĩ̀blena Kanaanↄa Nɛgɛvi bùsun

1 Aradi kũ à kú Nɛgɛvi bùsun kína bi Kanaa gbɛ̃mɛ. Kũ à mà Isarailanↄn tɛ́ Atarimu zɛ́n òtɛn su, akũ à bò à dàńlɛ kũ zĩ̀io à ń gbɛ̃kenↄ kũ̀kũ. 2 Akũ Isarailanↄ lɛ́ sɛ̀ Dikirinɛ ò pì: Tó n gbɛ̃ pìnↄ nàwɛrɛ ó ↄĩ, óni ń wɛ̃tɛnↄ kakatɛ mámmam. 3 Dikiri Isarailanↄ yã mà, akũ à Kanaa pìnↄ kpàḿma. Ò ń kákatɛ kũ ń wɛ̃tɛnↄ pínki, akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Ɔↄma.

Mↄ̀gotɛ̃ mlɛ̃̀ɛ

4 Kũ ò fùtɛ Oru kpi pì kĩnaa, ò Isira Tɛ̃ra zɛ́ sɛ̀ de ò pã Ɛdↄmunↄ bùsuunɛ. Akũ ò fù mɛnaa zɛ́n 5 ò Luda kũ Musao taari è ò pì: Bↄ́yãi a ó bↄ́tɛ Misila de ò gaga gbárannann? Pↄ́ble kunlo, í kunlo, o zã pↄ́ble gina dín. 6 Akũ Dikiri mlɛ̃̀ pãsĩnↄ zĩ̀ḿma ò ń lɛlɛ, akũ ò gàga dasidasi. 7 Gbɛ̃nↄ sù Musa kĩnaa ò pì: O durunna kɛ̀, zaakũ o Dikiri kũ mↄkↄ̃nwoo taari è. Ǹ kútɛ kɛnɛwɛrɛ de à ó kɛ̃kↄ̃a kũ mlɛ̃̀ dínↄ. Akũ à kútɛ kɛ̀nɛńnɛ. 8 Dikiri pìnɛ: Ǹ mlɛ̃̀ pi ǹ loko lía ǹ pɛ́tɛ. Tó mlɛ̃̀ gbɛ̃ lɛ̀, tó à wɛ́ sɛ̀ à a gwà, ani aafia le. 9 Akũ à mↄ̀gotɛ̃ pì mlɛ̃̀ ũ à lòko lía à pɛ̀tɛ. Tó mlɛ̃̀ gbɛ̃ lɛ̀ akũsↄ̃ à wɛ́ sɛ̀ à mↄ̀gotɛ̃ mlɛ̃̀ɛ pìi gwà, àdi aafia le.

Isarailanↄ pãna Ɛdↄmunↄ kũ Mↄabunↄ bùsunↄnɛ

10 Isarailanↄ dà zɛ́n, akũ ò bùraa kàtɛ Obo. 11 Bona Obo ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Iyɛ'abarimu gbárannan Mↄabunↄ bùsu ifãboki kpa. 12 Bona gwe ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Zeredi guvutɛn. 13 Bona gwe ò bùraa kàtɛ Anↄ bara dire, gbáranna kũ à kú Amↄrinↄ bùsu lɛ́zɛkin. Anↄ pìmɛ Mↄabunↄ kũ Amↄrinↄ bùsunↄ lɛ́zɛki ũ. 14 Abire yãin ò pì Dikiri zĩ̀katakada gũn:

Waɛbu kũ à kú Sufa bùsun kũ Anↄ swa'ↄnɛnↄ

15 kũ ń guvutɛ kũ ò tà ari Aranↄo

Mↄabunↄ bùsu lɛ́zɛkin.

16 Bona gwe dↄ ò gɛ̀ɛ Lↄ̀gↄ, gu kũ Dikiri pìn Musanɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ kakara mà í kpáḿma. 17 Gwen Isarailanↄ lɛ̀ díkĩna sìn:

Í bo lↄ̀gↄn, gbasa ò lɛ̀ sínɛ,

18 lↄ̀gↄ kũ ó don'arɛdenↄ yↄ̃̀ kũ línↄ,

lↄ̀gↄ kũ kínɛnↄ pà kũ ń gònↄ.

Bona gbárannan ò gɛ̀ɛ Matana. 19 Matana gbɛra Naliɛli, Naliɛli gbɛra Bamↄ. 20 Bamↄ gbɛra guvutɛ kũ à kú Mↄabunↄ bùsun, gu kũ Pisiga mìsↄ̃ntɛ arɛ dↄ gbárannaa.

Zĩ̀blena Siↄ̃ kũ Oguooa

21 Isarailanↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Amↄrinↄ kína Siↄ̃a ò pì: 22 Ǹ ó gba zɛ́ ò gɛ̃tɛ n bùsuua. Óni pã buranↄ ke geepi líkpɛlaro, óni á lↄ̀gↄ'i miro. Ónigↄ̃ tɛ́ kína zɛ́da gũmmɛ ari ò gɛ́ gɛ̃tɛo n bùsula. 23 Siↄ̃ dí ń gba zɛ́ ò gɛ̃tɛ a bùsuuaro. À a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki, ò bↄ̀tɛ òtɛn gɛ́ńyĩ gbárannan. Kũ ò kà Yaza, ò zĩ̀i kà kũ Isarailanↄ, 24 akũ Isarailanↄ ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao ò ń bùsuu sìḿma zaa Anↄ ari Yabokui Amↄninↄ bùsun, zaakũ Amↄninↄ bùsu lɛ́zɛki pì pãsĩ, àdi sí gɛ̃nlo. 25 Isarailanↄ Amↄri wɛ̃tɛnↄ sì pínki kũ Ɛsɛbↄ̃o kũ a lakutunↄ pínki, akũ ò vùtɛn. 26 Ɛsɛbↄ̃mɛ Amↄrinↄ kína Siↄ̃ wɛ́ra ũ. Siↄ̃ zĩ̀i kà yã kũ Mↄabunↄ kína káakuo, akũ à a bùsuu sìa ari Anↄ swai. 27 Abire yãin kɛrɛnↄ dì pi:

À mↄ́ Ɛsɛbↄ̃,

ò Siↄ̃ wɛ́ra pì kɛkɛ ò kátɛ!

28 Tɛ́ bò Ɛsɛbↄ̃ yã,

zĩ̀karinↄ bò Siↄ̃ wɛ̃tɛ pìi gũn,

ò Mↄabunↄ bùsu wɛ́ra Ara kàkatɛ

Anↄ mìi sĩ̀sĩ gbɛ̃ pìnↄ.

29 Waiyoo Mↄabunↄ!

Kɛmↄsi gbàgbarinↄ, a kakatɛmɛ!

Kɛmↄsi tò á gↄ̃gbɛ̃nↄ fã̀kↄ̃a,

à á nↄgbɛ̃nↄ kpà Amↄrinↄ kína Siↄ̃a zĩ̀zↄnↄ ũ.

30 Akũ o ń fú,

o ń dɛdɛ zaa Ɛsɛbↄ̃ ari Dibↄ̃.

O ń kákatɛ ari Nↄfa kũ Mɛdɛbao.

31 Lɛn Isarailanↄ vùtɛ Amↄrinↄ bùsun lɛ. 32 Musa gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yaza asiri gwa, akũ Isarailanↄ gwe sì kũ a lakutunↄ pínki, ò pɛ̀ Amↄri kũ ò kú gwenↄa.

33 Akũ Isarailanↄ lìtɛ ò Basã zɛ́ sɛ̀. Akũ Basã kína Ogu gɛ̀ɛńyĩ kũ a zĩ̀karinↄ ń pínki ò zĩ̀i kà kũńwo Ɛdɛrɛi. 34 Dikiri pì Musanɛ: Ǹsun vĩna kɛnɛro, zaakũ ma a nànnɛ n ↄĩ kũ a gbɛ̃nↄ kũ a bùsuuo pínki. Ǹ kɛnɛ lákũ n kɛ̀ Amↄrinↄ kína Siↄ̃ kũ à kí blè Ɛsɛbↄ̃nɛ nà. 35 Akũ ò Ogu dɛ̀ kũ a nɛ́nↄ kũ a zĩ̀karinↄ ń pínki, bee gbɛ̃ mɛ̀n do dí boro, akũ ò a bùsuu pìi sì.

22

Mↄabunↄ kína Balaki Balamu sísinaa

1 Isarailanↄ dà zɛ́n, akũ ò bùraa kàtɛ Mↄabunↄ bùsu sɛ̃̀n Yoda bara dire kũ à arɛ dↄ Yɛrikoa. 2 Zipo nɛ́ Balaki Mↄabunↄ kína è lákũ Isarailanↄ kɛ̀ Amↄrinↄnɛ nà, 3 akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ Mↄabunↄgu, vĩna ń kũ Isarailanↄ dasikɛ yãi. 4 Akũ Mↄabunↄ pì Midiã gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ: Pari díkĩna ni pↄ́ kũ à likawáinↄ ble pínki lán zùu dì sɛ̃̀ só nà. 5 Akũ Balaki gbɛ̃nↄ zĩ̀ Bɛↄ nɛ́ Balamua ari Peto, Yuflati sarɛ a bɛ bùsun. À pìńnɛ ò a sísi à su, ò pinɛ: Gbɛ̃ kenↄ bò Misila ò dàgula ò kátɛ ma sarɛ. 6 N yã nna! Ǹ mↄ́ ǹ lɛ́ kɛńnɛmɛnɛ, zaakũ ń gbãna demala. Òdigↄ̃ dↄ̃ro ke mani le mà zĩ̀ bleḿma mà pɛ́ḿma bùsu dín gwɛɛ. Má dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ n sa mana ònɛ nigↄ̃ de arubarikade ũmɛ. Gbɛ̃ kũ n sa vãni ònɛ sↄ̃, anigↄ̃ de láaribona pↄ́ ũmɛ.

7 Mↄabu kũ Midiã gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dà zɛ́n, ò màsokɛna gba kũ oni da Balamunɛ kũna. Kũ ò kà a kĩnaa, ò yã kũ Balaki ń zĩoo ònɛ. 8 À pìńnɛ: À i la, mani yã kũ Dikiri ni omɛnɛ oárɛ. Akũ Mↄabu kínanɛ pìnↄ ì Balamu bɛa. 9 Akũ Luda bò à sù Balamua à a là à pì: Dínↄn gbɛ̃ kũ ò kú kũnwo díkĩnanↄ ũu? 10 À wèa à pì: Zipo nɛ́ Balaki, Mↄabunↄ kína mɛ́ à ń zĩma. Ò pì 11 gbɛ̃ kenↄ bò Misila ò dàgula. Akũ à pì mà su mà lɛ́ kɛńnɛarɛ de à le à zĩ̀ bleḿma à pɛ́ḿma. 12 Akũ Luda pìnɛ: Ǹsun tɛ́ńyĩro. Ǹsun sa vãni ońnɛro, zaakũ ma arubarikaa dàńgu kↄ̀. 13 Kũ Balamu fùtɛ kↄnkↄ, à pì Balaki kínanɛnↄnɛ: À tá á bùsun, zaakũ Dikiri gì mà tɛ́ái. 14 Akũ Mↄabu kínanɛ pìnↄ fùtɛ ò tà Balaki kĩnaa ò pì: Balamu gì su kũooi.

15 Balaki ɛ̀ra à kínanɛ pãndenↄ zĩ̀ dↄ, ń dasi kũ ń gakurio de gbɛ̃ káakunↄ pↄ́la. 16 Kũ ò kà Balamu kĩnaa, ò pì: Zipo nɛ́ Balaki pì ǹsun tó pↄ́ke kpánnɛ kũ suna a kĩnaaoro, 17 zaakũ áni gba kɛnnɛ manamana. Pↄ́ kũ n òarɛ pínki, áni kɛ. N yã nna! Ǹ mↄ́ ǹ lɛ̀ kɛarɛ gbɛ̃ pìnↄa. 18 Akũ Balamu pì Balaki zĩ̀rii pìnↄnɛ: Bee tó Balaki andurufu kũ wura kũ à kú a bɛaoo kpàma pínki, mani fↄ̃ mà bo Dikiri ma Luda yã kpɛro, bee fíti. 19 À i la gwãaniala lákũ gbɛ̃ káakunↄ kɛ̀ nà ari mà ma dↄ yã kũ Dikiri ni karamɛnɛ. 20 Luda bò à sùa gwãani à pìnɛ: Zaakũ gbɛ̃ díkĩnanↄ sù n sísi, ǹ futɛ ǹ gɛ́ kũńwo, ama yã kũ mani on ǹ kɛ.

Balamu zaaki yã'onaa

21 Balamu fùtɛ kↄnkↄ à gàarii yĩ̀ a zaakinɛ, akũ à gɛ̀ɛ kũ Mↄabu kínanɛ pìnↄo. 22 Luda pↄ fɛ̃̀ kũ à gɛ̀ɛ yãi, akũ Dikiri Malaikaa gɛ̀ɛ à zɛ̀ à zɛ́ zↄ̃̀nɛ. Balamu di a zaaki kpɛ, a zĩkɛri gbɛ̃nↄn planↄn tɛ́ kãao. 23 Kũ zaaki pìi è Dikiri Malaika zɛna zɛ́ gũn à fɛ̃nɛda wòto à kũna, akũ à lìtɛ sɛ̃̀n. Balamu a lɛ̀, akũ à ɛ̀ra à dà zɛ́n. 24 Dikiri Malaikaa gɛ̀ɛ à zɛ̀ zɛ́ tererennan geepi líkpɛ kũ gbɛ̀ karaa likainↄ dagura. 25 Kũ zaaki pì Dikiri Malaikaa è, à nà gbĩ̀ia à Balamu gbá lↄ̀a. Akũ Balamu ɛ̀ra à a lɛ̀ dↄ. 26 Dikiri Malaikaa ɛ̀ra à gɛ̀ɛ arɛ dↄ à zɛ̀ gu kpakoto kũ à litɛki vĩron. 27 Kũ zaaki pì Dikiri Malaikaa pìi è, à kùtɛ kũ Balamuo. Akũ Balamu pↄ fɛ̃̀ à a lɛ̀ kũ gòoo. 28 Akũ Dikiri zaaki pìi gbà lɛ́ à yã ò Balamunɛ à pì: Bↄ́n ma kɛ̀nnɛ n ma lɛ ari gɛ̃̀n aakↄ̃ↄ? 29 Balamu wèa à pì: Kũ n yↄ̃nkↄyã kɛ̀mɛnɛ yãimɛ. Tó má fɛ̃nɛ kũna, de ma n dɛ gↄ̃̀nↄ. 30 Akũ zaaki pìi pìnɛ: N zaaki kũ ndìgↄ̃ dia gↄrↄ sĩnda pínkia ari suna gbãramɛ ma ũroo? Ma kɛ̀nnɛ lɛ yã yá? À pì: Oi. 31 Akũ Dikiri Balamu wɛ́ kɛ̃̀nɛ, à a Malaikaa è zɛna zɛ́n à fɛ̃nɛda wòto à kũna. Akũ à kùtɛ à mìi pɛ̀tɛ.

32 Dikiri Malaika a là à pì: Bↄ́yãin n n zaaki lɛ̀ ari gɛ̃̀n aakↄ̃ↄ? Ma su zɛ́ zↄ̃nnɛmɛ, zaakũ n wãmɛnɛ. 33 Kũ zaaki pì ma e, akũ à lìtɛmɛnɛ ari gɛ̃̀n aakↄ̃. Tó adi litɛmɛnɛ yãro, de ma n dɛ ma a tò. 34 Balamu pì Dikiri Malaikaa pìinɛ: Ma durunna kɛ̀, zaakũ má dↄ̃ kũ n zɛ́ zↄ̃̀mɛnɛro. Zaakũ ma gɛnaa kɛ̀nnɛ ĩni, mani ɛra mà tá. 35 Akũ Dikiri Malaikaa pì Balamunɛ: Ǹ gɛ́ kũ gbɛ̃ pìnↄ, yã kũ mani dannɛn ǹ o. Akũ Balamu gɛ̀ɛ kũ Balaki kínanɛ pìnↄo.

36 Kũ Balaki mà Balamu tɛn su, akũ à gɛ̀ɛ à dàalɛ wɛ̃tɛ kũ à kú Anↄ bara, Mↄabunↄ bùsu lɛ́zɛkin. 37 Akũ à pì Balamunɛ: Kũ ma gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò n sísi yã, à kɛ̀ dera ńdi suroo? Mani fↄ̃ mà gba kɛnnɛnloo? 38 Balamu wèa à pì: Ma su sà, ama má yã sĩnda pínki ona zɛ́ vĩro. Yã kũ Luda ni damɛnɛn mani o. 39 Akũ Balaki gɛ̀ɛ kũ Balamuo Kiria'uzo. 40 À sa ò kũ zùnↄ kũ sãnↄ à a nↄ̀bↄↄ kpà Balamua kũ kínanɛ kũ ò kú kãao lɛɛlɛnↄ. 41 Kũ gu dↄ̀, à Balamu sɛ̀ à gɛ̀ɛ kãao Bamↄbaali. Gwen Balamu Isarailanↄ bùra kpado èn.

23

Balamu yã káaku kũ à è onaa

1 Balamu pì Balakinɛ: Ǹ gbagbaki bomɛnɛ la mɛ̀n suppla, ǹ sumɛnɛ kũ zùsanↄ mɛ̀n suppla kũ sãkaronↄ mɛ̀n suppla. 2 Balaki kɛ̀ lákũ Balamu ònɛ nà, akũ ò sa ò kũ zùsaao kũ sãkarooo gbagbaki pìnↄa pínki. 3 Akũ Balamu pìnɛ: Ǹ zɛ n sa'opↄi. Mani gɛ́ mà gwa tó Dikiri ni su yã omɛnɛ, mani yã kũ ani omɛnɛ onnɛ. Akũ à gɛ̀ɛ à zɛ̀ gulei gbáagbaaa. 4 Luda sù à a lè, akũ Balamu pìnɛ: Ma gbagbaki bò mɛ̀n suppla, akũ ma sa òḿma pínki kũ zùsaao kũ sãkarooo. 5 Dikiri yã dànɛ a lɛ́n, akũ à pì: Ǹ ɛra ǹ gɛ́ ǹ Balaki le ǹ onɛ lákũ ma dànnɛ nà. 6 Akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à a lè zɛna a sa'opↄi kũ Mↄabu kínanɛnↄ ń pínki, 7 akũ à yã kũ à èe ò à pì:

Mↄabunↄ kína Balaki ma sisi Siria bùsun,

akũ ma bo ifãboki kpa kpinↄ kĩnaa ma su.

À pì mà boarɛ Isarailanↄ kpɛ,

mà su mà sa vãni oarɛ Yakubu buri pìnↄnɛ.

8 Mani kɛ dera mà gbɛ̃ kũ Luda dí ń káronↄ káa?

Mani kɛ dera mà bo gbɛ̃ kũ Dikiri dí bo ń kpɛronↄ kpɛɛ?

9 Zaa kpi mìsↄ̃ntɛa matɛni ń e,

zaa gu lei musu matɛn wɛ́ sińlɛ.

Gbɛ̃ pìnↄn kú ńdona,

ò ń zĩda dìtɛ ńdona kũ buri pãndenↄ.

10 Yakubu burinↄn dasi lán bùsu'atɛ̃ bà,

oni fↄ̃ ò Isarailanↄ naro ò ń lɛ́ dↄ̃ro.

Luda tó ma ga gↄ̃ de lán a gbɛ̃nↄ pↄ́ bà,

ma lakana gↄ̃ de lán ń pↄ́ bà.

11 Akũ Balaki pìnɛ: N kɛ̀mɛnɛ deran gwee? Ma su kũnwo de ǹ ma ibɛrɛnↄ kámɛnɛ, akũ sa manan n òńnɛ yá? 12 À wèa à pì: Yã kũ Dikiri dàmɛnɛ ma lɛ́nn mani oroo?

Balamu yã plade kũ à è onaa

13 Balaki pìnɛ: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ gu pãndea, gu kũ ĩni ń en. Ǹ ń kámɛnɛ gwe, zaakũ ń kpadomɛ ĩni e, ĩni ń e ń pínkiro. 14 Akũ à gɛ̀ɛ kãao gudãkpãrinↄ buran Pisiga kpi mìsↄ̃ntɛa. À gbagbaki bò gwe mɛ̀n suppla, akũ à sa òḿma pínki kũ zùsaao kũ sãkarooo. 15 Akũ Balamu pìnɛ: Ǹ zɛ n sa'opↄi la, mani gɛ́ mà a le gwe. 16 Akũ Dikiri sù à yã dànɛ a lɛ́n, akũ à pìnɛ: Ǹ ɛra ǹ gɛ́ ǹ Balaki le ǹ onɛ lákũ ma dànnɛ nà. 17 Akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à a lè zɛna a sa'opↄi kũ Mↄabu kínanɛnↄo. Balaki a là à pì: Dikiri pì deramɛɛ? 18 Akũ à yã kũ à èe ò à pì:

Zipo nɛ́ Balaki,

ǹ sã kpá ǹ ma yã ma!

19 Luda bi bisãsirinlo kũ à gbasa à ɛ́kɛ to,

àdi nɛ̀sɛ litɛ lán bisãsiri bàro.

Ani gí yã kũ à ò kɛi yá?

Ani gí lɛ́ kũ à gbɛ̃̀ńnɛ papai yá?

20 À pìmɛnɛ mà sa mana ońnɛmɛ.

À arubarikaa dàńgu, mani fↄ̃ mà gíro.

21 Mádi yã vãni ke e Yakubu burinↄaro,

mádi yã'ũmmana ke e Isarailanↄaro.

Dikiri ń Luda kú kũńwo,

òdi a kíkɛ tↄ́ sɛ́ lei ń tɛ́.

22 Luda ń bↄ́tɛ Misila,

ò gbãna vĩ lán zùsɛ̃ntɛ bà.

23 Oni fↄ̃ ò pↄ́ da Yakubu burinↄaro,

oni fↄ̃ ò àlesi bɛ̃̀nɛ kpá Isarailanↄnɛro.

Zaa gbãra onigↄ̃ o ń yã musu,

yã kũ Luda kɛ̀n gwe.

24 Buri pìi dì futɛ lán músuda bà,

àdi a zĩda bi lán músusaa bà.

Àdi wútɛro ari à gɛ́ pↄ́ kũ à só,

ari à gɛ́ pↄ́ kũ à dɛ̀nↄ aru mi.

25 Balaki pìnɛ: Ǹsun ń káro. Ǹsun sa mana ońnɛ sero. 26 Balamu pìnɛ: Mádi onnɛ kũ yã kũ Dikiri dàmɛnɛn mani oroo?

Balamu yã aakↄ̃de kũ à è onaa

27 Balaki pì Balamunɛ: Ǹ mↄ́ sà, mani gɛ́ kũnwo gu pãnden. Òdigↄ̃ dↄ̃ro tó ani kɛ Ludanɛ ǹ gbɛ̃ pìnↄ kámɛnɛ gwe sà. 28 Akũ Balaki gɛ̀ɛ kãao Peo kpi musu kũ à arɛ dↄ gbárannaa. 29 Balamu pìnɛ: Ǹ gbagbaki bomɛnɛ la mɛ̀n suppla, ǹ mↄmɛnɛ kũ zùsanↄ mɛ̀n suppla kũ sãkaronↄ mɛ̀n suppla. 30 Balaki kɛ̀ lákũ à ònɛ nà à sa òḿma kũ zùsaa pìnↄ kũ sãkaroo pìnↄo.

24

1 Kũ Balamu è sa mana ona Isarailanↄnɛ kà Dikirigu, adi gɛ́ màso kɛ lán yã bà doro, akũ à arɛ dↄ̀ gbárannaa. 2 Kũ à wɛ́ zù, akũ à Isarailanↄ è katɛna ń buria. Luda Nini kìpaa, 3 akũ à yã kũ à èe ò à pì:

Bɛↄ nɛ́ Balamu yãn dí,

makũ kũ ma wɛ́ kɛ̃na yãn dí.

4 Makũ kũ madì Luda yã ma yãn dí.

Ma Gbãnasĩndapinkide wɛ́gupu è,

ma wutɛ nɛ̀sɛlɛ kutɛna, ma wɛ́ wɛ̃na.

5 Yakubu burinↄ bùrakatɛna mana fá!

Isaraila bizakutanↄn mana!

6 Ò katɛna lán guvutɛ dàkonↄ bà,

lán swa dↄ̀rↄ kara búnↄ bà.

Ò de lán zà lí kũ Dikiri bànↄ bà,

lán sida lí kũ ò kú í sarɛnↄ bà.

7 Í ni ń orozãnↄ pa yɛ́rɛrɛ,

ń pↄ́tↄ̃nanↄ ni í le manamana.

Ń kína gbãna nigↄ̃ de Agaga pↄ́la,

ń kpata ni tↄ́ bo.

8 Luda ń bↄ́tɛ Misila,

ò gbãna vĩ lán zùsɛ̃ntɛ bà.

Òdi zĩ̀ ble buri kũ ò ibɛrɛɛ kpà kũńwonↄa,

òdi ń wánↄ wíwi òdi ń pápa kũ kàao.

9 Òdi sↄ̃pɛtɛ ò wútɛ lán músuu bà,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à ń futɛɛ?

Luda arubarika da gbɛ̃ kũ oni sa mana ońnɛnↄgu,

à gbɛ̃ kũ oni sa vãni ońnɛnↄ ká.

10 Balaki pↄ fɛ̃̀ Balamui à ↄnɛ dↄ̀a à pì: Ma ibɛrɛnↄ kana yãin ma n sisi, akũ n sa mana òńnɛ gɛ̃̀n aakↄ̃ yá? 11 Ǹ tá n bɛa gↄ̃̀nↄ. Ma pì mani gba kɛnnɛmɛ yã, akũsↄ̃ Dikiri gìnnɛ ǹ láada le. 12 Balamu pìnɛ: Mádi o gbɛ̃ kũ n ń zĩmanↄnɛroo! 13 Ma pì bee tó n ma gba n bɛ kũ à pana kũ andurufuuo kũ wuraao, mani bo Dikiri yã kpɛ mà yã kɛ kũ ma zĩda pↄyeinaaoro, a mana ke a vãni. Yã kũ Dikiri pì mà on mani o. 14 Matɛn tá ma gbɛ̃nↄ kĩnaa sà. Ǹ mↄ́ mà onnɛ lákũ gbɛ̃ pìnↄ ni kɛ n gbɛ̃nↄnɛ nà zia.

Balamu yã siikↄ̃de kũ à è onaa

15 Akũ Balamu yã kũ à èe ò à pì:

Bɛↄ nɛ́ Balamu yãn dí,

makũ kũ ma wɛ́ kɛ̃na yãn dí.

16 Makũ kũ madì Luda yã ma yãn dí.

Má Luda Musude nɛ̀sɛgũnyã dↄ̃.

Ma Gbãnasĩndapinkide wɛ́gupu è,

ma wutɛ nɛ̀sɛlɛ kutɛna, ma wɛ́ wɛ̃na.

17 Matɛn Isarailanↄ e, adi kɛ teranlo,

matɛni ń gwa, a gↄrↄ dí ká gĩaro.

Susunɛ ni bo Yakubu burinↄ tɛ́,

kpatableri ni bo Isarailanↄ tɛ́,

ani Mↄabunↄ mì wíwi,

ani zukakari pìnↄ mìtoko fↄ̃fↄ̃.

18 Ɛdↄmu bùsu ni gↄ̃ a pↄ́ ũ,

a ibɛrɛ Sei bùsu ni gↄ̃ a pↄ́ ũ,

Isarailanↄ gbãna nigↄ̃ karamɛ.

19 Yakubu buri ke ni kí bleḿma,

ani gbɛ̃ kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ kakatɛ.

20 Balamu Amalɛki burinↄ è, akũ à yã kũ à èe ò à pì:

Amalɛki burinↄ bi burinↄ mìdemɛ,

ama oni kakatɛ zã.

21 Kũ Balamu Keninↄ è, akũ à yã kũ à èe ò à pì:

Á kúki gbãna gíngin,

á sà kú gbɛ̀ musu.

22 Bee kũ abireo oni á kakatɛmɛ,

Asirianↄ ni á kũkũ zĩ̀zↄnↄ ũ.

23 Balamu yã kũ à èe ò dↄ à pì:

O'o, tó Luda kɛ̀ lɛ, dí mɛ́ ani boo?

24 Gó'itɛnↄ ni bo Sipiru bùsun,

oni zĩ̀ ble Asirianↄ kũ Eberunↄa,

ama mↄ́kↄ̃nↄ ni kakatɛmɛ se.

25 Balamu fùtɛ à tà a bɛa, akũ Balaki dà zɛ́n se.

DOKAGBƐSISINAA

30

31

34

DOKAGBƐSISINAA

Musa takada sↄↄrode

30

Dikiri Isarailanↄ ɛrana ń gwena zĩn

1 Tó arubarika kũ láari yã kũ ma dìtɛárɛ dínↄ á lé pínki, àgↄ̃ dↄn buri kũ Dikiri á Luda ni pɛ́áwa à á fãkↄ̃a ń tɛ́nↄ gũn. 2 Tó ákↄ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ ɛ̀ra ò arɛ dↄ̀ Dikiri á Ludaa, tó a a yã kũ matɛn ditɛárɛ gbãra mà pínki kũ nɛ̀sɛ doo kũ pↄyeinaao, 3 Dikiri á Luda ni á wɛ̃nda gwa, ani ɛra à á kakara zaa buri kũ à á fãkↄ̃a ń tɛ́nↄ gũn à su kãáo á gwena zĩn. 4 Bee tó à pɛ̀áwa à á fãkↄ̃a bùsu kũ ò kú ari andunia lɛ́anↄ gũn, ani á burinↄ kakara gwe à su kũńwo. 5 Ani ɛra kũńwo bùsu kũ à de ń dizinↄ pↄ́ ũ gũn. Tó ò bùsuu pìi kũ̀, ani arubarikaa dańgu, ani tó ò dasi kũ de ń dizinↄla. 6 Dikiri á Luda ni á swɛ̃̀ pípiárɛ kũ á burinↄ, á nini nigↄ̃ yei kũ nɛ̀sɛ doo de àgↄ̃ kú kũ wɛ̃̀ndiio. 7 Dikiri á Luda ni láari dínↄ bo á ibɛrɛ kũ ò zã̀águ òtɛn wɛ́ tãáwanↄa, 8 áni ɛra à Dikiri yã ma àgↄ̃ zĩ kɛ kũ a yãditɛna kũ matɛn oárɛ gbãranↄo. 9 Dikiri á Luda ni arubarika daágu kũ á zĩ sĩnda pínkio, ani tó á nɛ́nↄ kↄ̃ kũ á pↄ́kãdenↄ kũ á burapↄnↄ. A pↄ ni ɛra à kɛáwa nna, ani yã mana kɛárɛ lákũ a pↄ kɛ̀ nna á dizinↄa nà. 10 Tó a Dikiri á Luda yã mà a a ↄdↄki gwà akũsↄ̃ á a yãditɛna kũ ò kú doka takada díkĩna gũnnↄ kũna, tó a arɛ dↄ̀ Dikiri á Ludaa kũ nɛ̀sɛ doo kũ pↄyeinaao, ani abirenↄ kɛárɛ pínki.

Wɛ̃̀ndi ke ga

11 Yã kũ matɛn ditɛárɛ gbãra pì zĩ'ũ de á gbãna lɛ́laro. À zã̀ kãáoro. 12 À kú ludambɛro, gbasa à pi, dí mɛ́ ani gɛ́ ludambɛ à kipao de à ma à zĩ kɛa. 13 À kú ísira bara direro, gbasa à pi, dí mɛ́ ani bikũ ísira bara à suo de à ma àgↄ̃ kũna. 14 Yã pì kú kãáo kãnikãni, à kú á lɛ́n kũ á nɛ̀sɛɛo de à le à zĩ kɛa. 15 À ma! Matɛn wɛ̃̀ndi kũ yã manao ditɛ á arɛ gbãra kũ gao kũ yã vãnio. 16 Matɛn ditɛárɛ gbãra, àgↄ̃ ye Dikiri á Ludai àgↄ̃ tɛ́ a gɛ̀sɛgbɛɛi, à a ↄdↄki gwa àgↄ̃ a yãditɛnanↄ kũ a dokayãnↄ kũna, de àgↄ̃ kun à kɛ̀ dasi, Dikiri á Luda ni arubarika daágu bùsu kũ átɛn gɛ́ sí gũn. 17 Ama tó a kpɛ lìnɛ akũsↄ̃ ádi a yã maro, tó a kɛ̃a akũsↄ̃ a tãnanↄ gbàgba a donyĩ kɛ̀ńnɛ, 18 matɛn oárɛ gbãra, a kakatɛn gwe! Áni gì kɛ bùsu kũ átɛn bikũ Yodaa átɛn gɛ́ sí gũnlo. 19 Ludambɛ kũ zĩtɛomɛ ma sèedadenↄ ũ gbãra á yã musu. Ma wɛ̃̀ndi kũ gao dìtɛ á arɛ, arubarika yãnↄ kũ láaribona yãnↄ. À wɛ̃̀ndi sɛ́ de ákↄ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ le àgↄ̃ kun. 20 Àgↄ̃ ye Dikiri á Ludai àgↄ̃ a yã ma à naa, zaakũ àkũmɛ á wɛ̃̀ndi ũ. Ani tó à gì kɛ bùsu kũ à la dà á dizi Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuonↄnɛ, à pì áni kpáḿma gũn.

31

Yↄsua ditɛna Musa gɛ̃nɛ ũ

1 Kũ Musa yã dínↄ ò Isarailanↄnɛ à làka, 2 à pì: Tera dí bà ma ka wɛ̃̀ basuddo, mani fↄ̃ mà doárɛ arɛ doro. Dikiri pìmɛnɛ mani bikũ Yodaaro. 3 Dikiri á Luda mɛ́ ani doárɛ arɛ à bikũ. Ani buri kũ ò kú gwenↄ kakatɛárɛ de à ń bùsu sí. Yↄsua mɛ́ anigↄ̃ doárɛ arɛ sà lákũ Dikiri ò nà. 4 Dikiri ni kɛ buri pìnↄnɛ lákũ à kɛ̀ Amↄrinↄ kínanↄnɛ nà Siↄ̃ kũ Oguo kũ ń bùsuuo kũ à ń kákatɛ. 5 Dikiri ni ń naárɛ á ↄĩ áni kɛńnɛ lákũ ma dìtɛárɛ nà pínki. 6 À á laakari kpátɛ àgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ! Àsun tó vĩna á kũro, àsun tó swɛ̃̀ kɛ̃águ ń yãiro, zaakũ Dikiri á Luda mɛ́ àtɛn gɛ́ kãáo. Ani á tónlo ani pã kpááiro.

7 Akũ Musa Yↄsua sìsi Isarailanↄ wára ń pínki à pìnɛ: Ǹ zɛ gbãna ǹgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ, zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni gɛ́ kũ gbɛ̃ dínↄ bùsu kũ Dikiri la dà ń dizi káakunↄnɛ à pì áni kpáḿma gũn. Mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni bùsuu pìi kpaatɛtɛńnɛ. 8 Dikiri mɛ́ ani donnɛ arɛ. Àkũ mɛ́ anigↄ̃ kú kũnwo, ani n tónlo ani pã kpányĩ zikiro. Ǹsun tó vĩna n kũro ǹsun bídi kɛro.

9 Musa doka pìi kɛ̃̀ takada gũn à kpà sa'ori Levi buri kũ òdigↄ̃ Dikiri bàka kunna kũńwo àkpati sɛnanↄa kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki. 10 Musa yã dìtɛńnɛ à pì: Wɛ̃̀ supplapla gbɛra, wɛ̃̀ kũ òdi fĩnadenↄ kɛ̃ Kutadↄna dikpɛgↄrↄa, 11 tó Isarailanↄ sù ò ń zĩda mↄ̀ Dikiri ń Ludanɛ ń pínki gu kũ ani sɛ́ gũn, àgↄ̃ doka takada díkĩna kyó kɛńnɛ ò ma. 12 Àgↄ̃ ń kakara, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́ fítinↄ kũ bòasu kũ ò kú á wɛ̃tɛnnↄ, de ò ma ò dada, ò le ògↄ̃ Dikiri á Luda vĩna vĩ, ògↄ̃ dokayã pìnↄ kũna pínki ògↄ̃ zĩ kɛa. 13 Ń nɛ́ kũ ò yã pì dↄ̃ronↄ ni ma, onigↄ̃ vĩnakɛna Dikiri á Ludanɛ dada gↄrↄ kũ á kú bùsu kũ átɛn bikũ Yodaa à gɛ́ sí pìi gũn.

Dikiri gĩnakɛ à Isarailanↄ bona a kpɛ yã ò

14 Dikiri pì Musanɛ: N gagↄrↄ kà kĩni. Ǹ Yↄsua sísi à gɛ́ zɛ dakarɛkia, mani zĩ nanɛ a ↄĩ. Akũ Musa kũ Yↄsuao gɛ̀ɛ ò zɛ̀ dakarɛkia. 15 Dikiri bò à sùḿma gwe tɛ́luku kũ à zɛna kuta pì kpɛ́lɛlɛaa gũn. 16 Akũ Dikiri pì Musanɛ: Tó n ka n dizinↄla, gbɛ̃ pìnↄ ni futɛ ò pãpã kɛ ò do bùsu kũ òtɛn gɛ̃n tãnanↄi. Oni pã kpámai ò ma bàka kunna kũńwo yã gboro. 17 Zĩ pìia mani pↄ fɛ̃ńyĩ mà pã kpáńyĩ, mani kpɛ lińnɛ ò ń kakatɛ. Kisianↄ ni wí ń musu dasi ò wari kɛ. Zĩ pìia oni pi: Kisira pìnↄ wì ó musu kũ ó Luda kú kũooro yãinloo? 18 Zĩ pìian mani kpɛ lińnɛ yã vãni kũ ò kɛ̀ yãi, ò arɛ dↄ̀ tãnanↄa.

19 Ǹ lɛ̀ díkĩna kɛ̃ takadan sà ǹ dada Isarailanↄnɛ ò sí, de àgↄ̃ demɛnɛ ń bona ma kpɛ sèeda ũ. 20 Tó ma gɛ kũńwo bùsu kũ ma la dà ń dizi káakunↄnɛ gũn, bùsu kũ vĩ kũ zↄ́'io din pìi, tó ò kã̀ ò mɛ̀ɛ kpà, oni arɛ dↄ tãnanↄamɛ ò ń gbagba. Oni pã kpámai ò ma bàka kunna kũńwo yã gboro. 21 Tó kisira pìnↄ ń lé dasi òtɛn wari kɛ, lɛ̀ɛ pì mɛ́ ani ń yã vãni káńnɛ ń ↄĩ, zaakũ a yã ni sã ń burinↄguro. Má yã kũ à kú ń nɛ̀sɛn gbãra dↄ̃ ari màgↄ̃ gɛ́ kũńwo bùsu kũ ma la dàńnɛ gũn. 22 Musa lɛ̀ɛ pìi kɛ̃̀ takadan zĩ pìia, akũ à dà Isarailanↄnɛ.

23 Dikiri yã dìtɛ Nuni nɛ́ Yↄsuanɛ à pì: Ǹ laakari kpátɛ ǹgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ! Mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni gɛ́ kũ Isarailanↄ bùsu kũ ma la dàńnɛ gũn, akũsↄ̃ makũ manigↄ̃ kú kũnwo.

24 Kũ Musa dokayã pìnↄ kɛ̃̀ takadan à làka pínki, 25 à yã dìtɛ Levi buri kũ òdigↄ̃ Dikiri bàka kunna kũńwo àkpati sɛnanↄnɛ à pì: 26 À doka takada díkĩna sí à ditɛ Dikiri á Luda bàka kunna kãáo àkpatii sarɛ, àgↄ̃ kú gwe á bona Dikiri kpɛ sèeda ũ. 27 Zaakũ má á sãgbãna dↄ̃, lákũ adì gí yãi nà. Zaa gↄrↄ kũ má kú kãáo adìgↄ̃ bo Dikiri yã kpɛmɛ ari kũ a terao. Oni ma ga gbɛra pↄ́ o dↄ yá? 28 À á buri gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ á don'arɛdenↄ kakaramɛnɛ, de mà yã dínↄ dańnɛ ń sãn, ludambɛ kũ zĩtɛo nigↄ̃ de ma sèedadenↄ ũ á yã musu. 29 Zaakũ má dↄ̃ kũ áni á zĩda yaka ma ga gbɛra, áni kɛ̃ zɛ́ kũ ma mↄ̀árɛa. Abire gbɛra kisira ni á le, zaakũ áni yã kũ à vãni Dikirinɛ kɛ, ani pↄ fɛ̃ái tãna kũ a kɛ̀nↄ yãi.

30 Akũ Musa lɛ̀ɛ pì yã dà Isaraila kũ ò kakarananↄnɛ ń sãn mámmam.

34

Musa ganaa

1 Musa bò Mↄabunↄ bùsu sɛ̃̀ntɛ à dìdi Nɛbo kpia ari Pisiga kpi mìsↄ̃ntɛ kũ à arɛ dↄ Yɛrikoa, akũ Dikiri bùsuu pìi mↄ̀nɛ pínki zaa Giliada bùsun ari Daninↄ bùsun 2 kũ Nafatalinↄ bùsuuo pínki kũ Ɛflaimunↄ bùsuuo kũ Manasenↄ bùsuuo kũ Yudanↄ bùsuuo pínki ari ísira kũ à kú ifãlɛtɛ kpa 3 kũ Nɛgɛvio kũ Yɛriko wɛ̃tɛ dominalide guvutɛo ari Zoa. 4 Akũ Dikiri pìnɛ: Bùsu kũ ma la dà Ibrahĩnɛ kũ Isaakuo kũ Yakubuo ma pì mani kpá ń burinↄaa pìin gwe. Ma tò n wɛ́ sìalɛ, ama ĩni bikũ Yodaa ǹ gɛ̃nlo.

5 Akũ Dikiri zↄ̀bleri Musa gà Mↄabunↄ bùsun gwe lákũ Dikiri ò nà. 6 Akũ Dikiri a vĩ̀ guvutɛn gwe Bɛtɛpeo kpa. Gbɛ̃ke a mira ki dↄ̃ro ari kũ a gbãrao. 7 Musa gà a wɛ̃̀ basuddode gũmmɛ. A wɛ́ nna akũsↄ̃ a gbãna dí lagoro. 8 Isarailanↄ a gɛ̀ɛ kɛ̀ gↄrↄ baraakuri Mↄabunↄ bùsu sɛ̃̀ntɛ, akũ a gɛ̀kɛna kũ ↄ́ↄdↄo làka.

9 Ɔ̃ndↄ̃ pàpa Nuni nɛ́ Yↄsuaa kũ Musa ↄ nàa yãi. Isarailanↄ a yã mà, ò kɛ̀ lákũ Dikiri dà Musanɛ nà. 10 Annabi ke dí bo Isarailanↄ gũn lán Musa bà doro. Àdi yã o kũ Dikirio tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ 11 akũsↄ̃ à sèedanↄ kũ daboyã kũ Dikiri à zĩ̀onↄ kɛ̀ Misila, Firi'auna kũ a ìbanↄ kũ a gbɛ̃nↄ arɛ ń pínki. 12 Gbɛ̃ke dí yã naasi zↄ̃kↄ̃ kɛ kũ iko gbãnao lán Musa bà Isarailanↄ wɛ́ sìalɛ doro.

YƆSUA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

23

24

YƆSUA

Zĩ̀blena Kanaanↄ bùsuua 1:1-11:23

Yↄsua lɛ́zammana kũ a ganaao 23:1-24:33

1

Dikiri yãditɛna Yↄsuanɛ

1 Dikiri zↄ̀bleri Musa ga gbɛra Dikiri yã ò Musa kpàasi Yↄsua, Nuni nɛ́nɛ à pì: 2 Ma zↄ̀bleri Musa gà. Ǹ futɛ ǹ bikũ Yodaa la sà, mↄkↄ̃n kũ Isarailanↄ ń pínki, à gɛ̃ bùsu kũ ma kpàáwan. 3 Gu kũ á gbá pɛ̀tɛn pínki, ma kpàáwa lákũ ma ò Musanɛ nà. 4 Sɛna zaa gbárannan ari gɛna Lɛbana bùsun, sɛna zaa swa zↄ̃kↄ̃ kũ òdi pi Yuflati ari gɛna ísira kũ à kú ifãlɛtɛ kpa, Itinↄ bùsuu pì ni gↄ̃ á búsu ũ pínki. 5 Ari ǹ gɛ́ gao gbɛ̃ke ni le à n gã̀ fĩro. Lákũ má kú kũ Musao nà, lɛn manigↄ̃ kú kũnwo lɛ. Mani n tónlo, mani pã kpányĩ zikiro.

6 Ǹ zɛ gbãna ǹgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ, zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni bùsu kũ ma a la dà á dizi káakunↄnɛ ma pì mani kpáḿma sí ǹ kpá gbɛ̃ dínↄa. 7 Ǹ zɛ gbãna ǹgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ dé! Ǹ laakari dↄ doka kũ ma zↄ̀bleri Musa dànnɛa ǹgↄ̃ kũna pínki. Ǹsun kɛ̃a ǹ na ↄplai ke ↄzɛiro, n tá ni kɛ nna. 8 Ǹ tó Musa doka takada pì yã gↄ̃ da n lɛ́n, ǹgↄ̃ laasun lɛ́a fãnantɛ̃ kũ gwãanio. Ǹ laakari dↄ yã kũ à kú a gũnnↄa pínki ǹ zĩ kɛa, n tá nigↄ̃ nna n yã ni bo mana. 9 Makũ mɛ́ ma yã dìtɛnnɛroo? Ǹ zɛ gbãna ǹgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ. Ǹsun tó vĩna n kũro, ǹsun bídi kɛro, zaakũ makũ Dikiri n Luda, manigↄ̃ kú kũnwo gu kũ ntɛn gɛ́n pínki.

10 Akũ Yↄsua pì Isaraila don'arɛdenↄnɛ: 11 À gɛ̃tɛ bùran à o gbɛ̃nↄnɛ ò zàna soru kɛ, zaakũ gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra oni bikũ Yodaa la, oni gɛ́ bùsu kũ Dikiri ń Luda kpàḿma ògↄ̃ vĩ sí. 12 Yↄsua pì Rubɛninↄnɛ kũ Gadanↄ kũ Manasenↄ kpadoo: 13 À dↄ yã kũ Dikiri zↄ̀bleri Musa dìtɛárɛ dín, à pì Dikiri á Luda ni tó à kámmaboki le à bùsu díkĩna kpàáwa. 14 Abire yãi á nↄgbɛ̃nↄ kũ á nɛ́ fítinↄ kũ á pↄ́kãdenↄ gↄ̃ bùsu kũ Musa kpàáwan Yoda bara la, á zĩ̀karinↄ do ń gbɛ̃nↄnɛ arɛ ò bikũ ń pínki, ògↄ̃ ń gↄ̃kɛbↄnↄ kũna ò kpáńyĩ 15 ari Dikiri gↄ̃ tó á gbɛ̃nↄ kámmaboki le lákũ à kɛ̀árɛ nà, mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃ onigↄ̃ bùsu kũ Dikiri á Luda tɛn kpáḿma vĩ. Abire gbɛra áni su bùsu kũ à gↄ̃̀ á pↄ́ ũ díkĩna gũn, áni vutɛ bùsu kũ Dikiri zↄ̀bleri Musa kpàáwa Yoda bara la ifãboki kpa pìn. 16 Akũ ò wèa ò pì: Yã kũ n dìtɛwɛrɛ pínki óni kɛ. Gu kũ n ó zĩn pínki óni gɛ́. 17 Lákũ o zĩ kɛ̀ Musa yã nà pínki, lɛn óni zĩ kɛ n yãa lɛ se. Dikiri n Luda gↄ̃ kú kũnwo, lákũ à kú kũ Musao nà. 18 Gbɛ̃ kũ à bò n yã kpɛ à gì yã kũ n dìtɛnɛ kɛi, ade gàmɛ. Ǹ zɛ gbãna ǹgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ dé!

2

Gu'asirigwarinↄ zĩna Yɛriko

1 Zaa Sitimu Nuni nɛ́ Yↄsua gu'asirigwarinↄ zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla asiri gũn à pì: À gɛ́ à wɛ́ kpátɛ bùsuu pìii, atɛ̃nsa Yɛriko. Akũ ò gɛ̀ɛ gwe, ò gɛ̀ɛ ò kìpa karua kũ òdi pinɛ Rahabu bɛn. 2 Akũ ò pì Yɛriko kínanɛ: Isaraila kenↄ gɛ̃̀ la ↄkↄsiala de ò ó bùsu asiri gwa. 3 Akũ kína pì gbɛ̃nↄ zĩ̀ Rahabua ò pì: Ǹ bo kũ gↄ̃gbɛ̃ kũ ò sù n kĩnaanↄ, zaakũ ó bùsu pínki asiri gwana yãin ò sù. 4 Àkũ sↄ̃ nↄgbɛ̃ pì gĩnakɛ à gbɛ̃nↄn pla pìnↄ ùtɛ kↄ̀, akũ à pì: Gbɛ̃ pìnↄ sù ma kĩnaa la yãpuramɛ. Má dↄ̃ gu kũ ò bònlo. 5 Kũ gu sì bĩnizɛtatagↄrↄa, ò bↄ̀tɛ. Má dↄ̃ tó gu kũ ò tànlo. À ń gbɛsɛ likalika, áni ń le. 6 Àkũ sↄ̃ à gĩnakɛ à ń sɛ́ à gɛ̀ɛ kũńwo kpɛ́ musu à ń útɛ bàwisi lí kũ à katɛna gwen kↄ̀. 7 Zĩ̀rinↄ pɛ̀tɛńyĩ zɛ́n ari Yoda bikũkia, akũ ò bĩnizɛ tàta ń kpɛ gↄ̃̀nↄ.

8 Ari gu'asirigwarii pìnↄ gↄ̃ wútɛ, Rahabu dìdi ń kĩnaa kpɛ́ musu 9 à pìńnɛ: Má dↄ̃ kũ Dikiri bùsu díkĩna kpàáwa. Á vĩna ó kũ, akũ bùsu dí denↄ kã gà ń pínki á yãi. 10 O mà lákũ Dikiri Isira Tɛ̃ra zↄ̃̀kↄ̃rɛárɛ nà gↄrↄ kũ a bↄtɛ Misila kũ yã kũ a kɛ̀ Siↄ̃ kũ Oguonɛ, a Amↄrinↄ kína gbɛ̃nↄn pla pìnↄ kɛ̀ dúgudugu Yoda bara dire. 11 Kũ o mà, swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ógu, ó nini kòko á yãi, zaakũ Dikiri á Ludamɛ musu kũ zĩtɛo Luda ũ. 12 Zaakũ ma gbɛ̃kɛ kɛ̀árɛ, ákↄ̃nↄ sↄ̃ à la damɛnɛ sà kũ Dikiri tↄ́o kũ áni gbɛ̃kɛ kɛ ma de bedenↄnɛ. À sèeda kɛmɛnɛ de màgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn 13 kũ áni ma de kũ ma dao kũ ma vĩ̀ninↄ kũ ma dakũnanↄ kũ ó gbɛ̃nↄ mì sí ń pínki à ó bo ga lɛ́i. 14 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ wèa ò pì: Mↄkↄ̃mmɛ ó wɛ̃̀ndi ũ, ókↄ̃nↄmɛ n wɛ̃̀ndi ũ se. Tó ńdi ó yã o gbɛ̃ke màro, tó Dikiri bùsu díkĩna kpàwá, óni gbɛ̃kɛ kɛnnɛ yãpura.

15 Akũ à ń bↄ́tɛ wondoo gũn à ń kípa bĩni kpɛ kũ bàao, zaakũ a bɛ kũ à kun kú wɛ̃tɛ bĩni musumɛ. 16 À pìńnɛ: À mì pɛ́ kpinↄa de á gbɛ̀sɛrinↄ sún dakarɛ kãáoro yãi. Àgↄ̃ utɛna gwe gↄrↄ aakↄ̃ ari á gbɛ̀sɛrinↄ su, gbasa à da zɛ́n. 17-18 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ pìnɛ: Tó o ɛra o gɛ̃ á bùsun, ǹ wↄ̃nↄ tɛ̃ra díkĩna dↄ wondo kũ ntɛni ó bↄtɛn dia, ǹ n de kũ n dao kũ n vĩ̀ninↄ kũ n dakũnanↄ kũ n de bedenↄ kakaranyĩ ń pínki n kpɛ́ díkĩnan. Tó ńdi kɛ lɛro, ó bàka nigↄ̃ kú ladana kũ n tò o la dànnɛn doro. 19 Tó ń gbɛ̃ke bò n kpɛ́n à gɛ̀ɛ gãnulɛa, à a zĩda dɛ̀n gwe, ó yãn doro. Tó ń gbɛ̃ke kú kũnwo kpɛ́n, akũ ò a dɛ̀, ókↄ̃nↄn a gana yã ni wí ó musu. 20 Tó n ó kↄrↄmↄtↄↄ kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ sↄ̃, ó bàka nigↄ̃ kú ladana kũ n tò o la dànnɛ pìn doro. 21 Akũ Rahabu pì: Àgↄ̃ de lákũ a ò nà. Akũ à ń gbárɛ ò tà. Akũ à wↄ̃nↄ tɛ̃ra pìi dↄ̀ a wondooa.

22 Kũ ò kìpa bĩnia lɛ, ò mìi pɛ̀ kpinↄa, akũ ò ì gwe gↄrↄ aakↄ̃ ari ń gbɛ̀sɛrinↄ gɛ̀ɛ sùo. Ń gbɛ̀sɛrii pìnↄ ń wɛ́tɛ zɛ́ sarɛ pínki odi ń lero. 23 Akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ dà zɛ́n ò kìpa kpi pìnↄa ò bikũ̀ swaa. Kũ ò kà Nuni nɛ́ Yↄsua kĩnaa, ò yã kũ à ń lé gbã̀nɛ pínki 24 ò pì: Dikiri bùsuu pìi nàwɛrɛ ó ↄĩ pínki. Bùsupidenↄ kã gà ń pínki ó yãi.

3

Isarailanↄ bikũna Yodaa

1 Yↄsua fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ kũ Isarailanↄ ń pínki. Bona Sitimu ò gɛ̀ɛ Yodai, akũ ò bùraa kàtɛ gwe ari ògↄ̃ gɛ́ bikũ. 2 Gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kurèkure bùraai 3 ò yã dìtɛ gbɛ̃nↄnɛ ò pì: Tó a è Levi buri sa'orinↄ Dikiri á Luda bàka kunna kũoo àkpati sɛna, à da zɛ́n àgↄ̃ tɛ́ ń kpɛ, 4 de à le à dↄ̃ zɛ́ kũ áni sɛ́, zaakũ ádi zɛ́ pì sɛ́ zikiro. Àgↄ̃ tɛ́ zã̀zã lán kiloo do taka bà yↄↄ! Àsun na àkpatii pìiiro. 5 Akũ Yↄsua pì gbɛ̃nↄnɛ: À gbã̀ bo á zĩdanɛ, zaakũ Dikiri ni yãbonsarɛ kɛ á tɛ́ zia. 6 Akũ à ɛ̀ra à pì sa'orinↄnɛ: À Dikiri bàka kunna kũoo àkpati sɛ́ à do gbɛ̃nↄnɛ arɛ à bikũo. Akũ ò àkpatii pìi sɛ̀ ò dòo gbɛ̃nↄnɛ arɛ.

7 Dikiri pì Yↄsuanɛ: Mani na n sɛna leia Isarailanↄnɛ gbãra, onigↄ̃ dↄ̃ kũ má kú kũnwo lákũ má kú kũ Musao nà. 8 Ǹ o sa'ori kũ ò ma bàka kunna kãáo àkpati sɛnanↄnɛ, tó ò kà Yodai, ò gɛ̃ ò zɛ a ín. 9 Akũ Yↄsua pì Isarailanↄnɛ: À mↄ́ la à Dikiri á Luda yã ma. 10 Akũ à ɛ̀ra à pì: Lɛn ánigↄ̃ dↄ̃ kũ Luda Wɛ̃̀ndide kú kãáo lɛ, akũsↄ̃ ani pɛ́árɛ Kanaanↄa kũ Itinↄ kũ Ivinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Gigasinↄ kũ Amↄrinↄ kũ Yebusinↄo. 11 À gwa! Andunia sĩnda pínki Dikiri bàka kunna kũoo àkpati ni doárɛ arɛ ari Yoda ín. 12 À gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sɛ́ á tɛ́, buri kũ burio gbɛ̃ mɛ̀n dodo. 13 Tó sa'ori kũ ò andunia sĩnda pínki Dikiri àkpati sɛnanↄ gbá pɛ̀tɛ Yoda ín, í pì ni zↄ̃kↄ̃rɛ, í kũ àtɛn bo swa musu ni kɛ bĩni ũ à gↄ̃ zɛna a gbɛ̀n.

14 Kũ gbɛ̃nↄ bùra fùtɛ ò dà zɛ́n, òtɛn gɛ́ bikũ Yodaa, sa'ori kũ ò Dikiri bàka kunna kũńwo àkpati sɛnanↄ tɛ́ ń arɛ lɛ. 15 Burapↄnↄ kɛkɛgↄrↄ sĩnda pínki swa pìi dì pa ari à dà sĩ̀sĩla, ama gↄrↄ kũ àkpatisɛrii pìnↄ kà swa pìii, kũ ò gbá pɛ̀tɛ ín, 16 akũ í kũ àtɛn bo swa pìi musu zↄ̃̀kↄ̃rɛ à bĩni kɛ̀ à gↄ̃̀ zɛna a gbɛ̀n zaa zã̀zã wɛ̃tɛ kũ òdi pi Adamu sarɛ Zarɛtã bùsun. Í kũ àtɛn ta sɛ̀bɛ wisiden zↄ̃̀kↄ̃rɛ míↄmiↄ, akũ gbɛ̃nↄ bikũ̀ arɛdↄkↄ̃ana kũ Yɛrikoo. 17 Sa'ori kũ ò Dikiri bàka kunna kũńwo àkpati sɛnanↄ gↄ̃̀ zɛna Yoda wɛ̀ɛn zĩtɛ koria gíngin, akũ Isaraila buri sĩnda pínki tɛ́ gukori pìn ari ò gɛ̀ɛ ò bikũ̀ ń pínki ò làka.

4

Gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛplanↄ didikↄ̃ana sèeda ũ

1 Kũ Isaraila buri sĩnda pínki bikũ̀ Yodaa ò làka, akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: 2 Á buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄ tɛ́ à gbɛ̃nↄ sɛ́n dodo 3 ǹ ońnɛ ò gbɛ̀ sɛ́tɛ swawɛɛn mɛ̀n kuri awɛɛpla gu kũ sa'orinↄn zɛn súsu, ò bikũo ò kátɛ gu kũ áni in gwãaniala. 4 Akũ Yↄsua gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ dìtɛ Isaraila burinↄ tɛ́ dodo, akũ à ń sísi 5 à pìńnɛ: À gɛ́ Yoda wɛ̀ɛn Dikiri á Luda àkpati arɛ, á baadi gbɛ̀ sɛ́ à di a gã̀n á Isaraila burinↄ dasi lɛ́n. 6 Gbɛ̀ dínↄ ni gↄ̃árɛ sèeda ũ. Tó á nɛ́nↄ á lá zia, bↄ́n gbɛ̀ dínↄ deárɛ a ũu, 7 à pińnɛ, kũ ò ye ò bikũ kũ Dikiri bàka kunna kũoo àkpatiio, akũ a í zↄ̃̀kↄ̃rɛ, akũ gbɛ̀ɛ pìnↄ gↄ̃̀ Isarailanↄnɛ a dↄngu pↄ́ ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki. 8 Lɛn Isarailanↄ kɛ̀ lɛ lákũ Yↄsua òńnɛ nà. Ò gbɛ̀ɛ sɛ̀tɛ Yoda wɛ̀ɛn mɛ̀n kuri awɛɛpla Isaraila burinↄ dasi lɛ́n lákũ Dikiri ò Yↄsuanɛ nà. Ò bikũ̀o ò kàtɛ gu kũ ò ìn. 9 Gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛpla kũ ò sɛ̀tɛ swawɛɛn sa'ori kũ ò àkpati sɛnaa pìnↄ zɛkian Yↄsua dìdikↄ̃a, ò kú gwe ari kũ a gbãrao.

10 Sa'ori kũ ò àkpatii pì sɛnanↄ gↄ̃̀ zɛna swawɛɛn ari yã kũ Dikiri dìtɛ Yↄsuanɛ à ò gbɛ̃nↄnɛɛ gɛ̀ɛ à làkao pínki lákũ Musa dìtɛnɛ nà. Gbɛ̃nↄ kɛ̀ likalika ò bikũ̀. 11 Kũ ò bikũ̀ ń pínki ò làka, gbasa sa'orinↄ bikũ̀ kũ Dikiri àkpatiio gbɛ̃nↄ wára. 12 Rubɛni buri gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ Gada buri gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ Manasenↄ kpado gↄ̃gbɛ̃nↄ mɛ́ ò dò Isaraila buri kparanↄnɛ arɛ ò bikũ̀ lákũ Musa òńnɛ yã nà. Ò ń zĩ̀kabↄnↄ kũna. 13 Ń zĩ̀karinↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu bupla taka. Ò bikũ̀ Dikiri arɛ ò gɛ̀ɛ Yɛriko gbárannan kũ zĩ̀ soruo. 14 Zĩ birean Dikiri Yↄsua sɛ̀ lei Isarailanↄnɛ ń pínki, akũ ò a yã mà ari à gɛ̀ɛ à gào lákũ ò Musa yã mà nà.

15 Akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: 16 Ǹ o sa'ori kũ ò doka àkpati sɛnanↄnɛ ò bo swawɛɛn. 17 Akũ Yↄsua òńnɛ ò bo swawɛɛn, 18 akũ ò bòn. Kũ ò gbá pɛ̀tɛ sĩ̀sĩia, akũ swa'i ɛ̀ra à sù a gbɛ̀n gↄ̃̀nↄ. À pà à dàgula ari à dà sĩ̀sĩla lán káakupↄ bà.

19 Mↄ káaku gↄrↄ kuride zĩn Isarailanↄ bò Yoda swawɛɛn ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Giligala, Yɛriko ifãboki kpa. 20 Yↄsua gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛpla kũ ò sɛ̀tɛ Yoda wɛ̀ɛn pìnↄ dìdikↄ̃a Giligala gwe. 21 À pì gbɛ̃nↄnɛ: Tó á nɛ́nↄ sù ò ń denↄ là zia ò pì, gbɛ̀ dínↄ yáasi de deramɛɛ? 22 À pińnɛ, á bikũna Yodaa gukoria sèedaamɛ, 23 zaakũ Dikiri á Luda a í bàbaárɛ á zɛ́n, akũ a bikũ̀ lákũ a bikũ̀ Isira Tɛ̃ra kũ à a í bàbaárɛa nà. 24 Dikiri kɛ̀ lɛ, de andunia buri sĩnda pínki gↄ̃ dↄ̃ kũ à gbãna vĩ, ákↄ̃nↄ sↄ̃ àgↄ̃ Dikiri á Luda vĩna vĩ gↄrↄ sĩnda pínki.

5

1 Kũ Amↄrinↄ kína kũ ò kú Yoda ifãlɛtɛ kpanↄ kũ Kanaanↄ kína kũ ò kú ísira sarɛnↄ mà lákũ Dikiri Yoda í zↄ̃̀kↄ̃rɛ Isarailanↄnɛ ò bikũ̀ nà, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu ń kã gà ń pínki Isarailanↄ yãi.

Tↄ̃̀zↄ̃na Isarailanↄnɛ Giligala

2 Gↄrↄ birea Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹ gbɛ̀ fɛ̃nɛnↄ kɛ ǹ ɛra ǹ tↄ̃̀ zↄ̃ Isarailanↄnɛ. 3 Akũ Yↄsua pì ò gbɛ̀ fɛ̃nɛnↄ kɛ, akũ ò tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀o Isarailanↄnɛ gu kũ òdi pi tera gyↄfↄrↄ Sĩ̀sĩi. 4 Yã kũ à tò à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ńnɛn dí. Isarailanↄ bↄtɛna Misila gbɛra, ń tá gũn, gↄ̃ gbãna kũ ò tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀nↄ gàga gbárannan ń pínki. 5 Gbɛ̃ kũ ò bↄ̀tɛ Misilanↄ tↄ̃̀zↄ̃na ń pínki. Gbɛ̃ kũ ò ń í gbárannan zɛ́ gũn bona Misila gbɛranↄ, mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdi tↄ̃̀ zↄ̃ro. 6 Isarailanↄ tɛ́ gbárannan wɛ̃̀ bupla ari gbɛ̃ kũ ò de gↄ̃ gbãnanↄ ũ gↄrↄ kũ ò bↄ̀tɛ Misilanↄ gɛ̀ɛ ò gàgao ń pínki, zaakũ odi Dikiri yã maro. Dikiri pìńnɛ oni wɛ́ si bùsu kũ a a lɛ́ sɛ̀ ń dizinↄnɛ à pì áni kpáḿmalɛro, bùsu kũ vĩ kũ zↄ́'io din pìi. 7 Ń nɛ́ kũ Dikiri tò ò fùtɛ ń gbɛranↄn Yↄsua tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ńnɛ, zaakũ gyↄfↄrↄdenↄmɛ, odi tↄ̃̀ zↄ̃ńnɛ zɛ́nlo. 8 Kũ Isarailanↄ tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ ń pínki ò làka, ò gↄ̃̀ gu kũ ò bùraa kàtɛn gwe ari ń bↄ̀ↄ gɛ̀ɛ à làkao. 9 Akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ma wé'i kũ Misilanↄ dàáwa bòare gbãran gwe. Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Giligala ari kũ a gbãrao.

10 Isarailanↄ bùra katɛna Giligala akũ ò Vĩnla dikpɛ kɛ̀ Yɛriko gbárannan gwe mↄ pì gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ ↄkↄsi. 11 Kũ ò dikpɛ pìi kɛ̀ gu dↄ̀ ò bùsuu pì burapↄnↄ blè, burodi futɛnasari kũ pↄ́blewɛ kpatanaao. 12 Ń bùsuu pì burapↄnↄ blenaa gbɛra, kũ gu dↄ̀, manakↄtɛnaa zɛ̀, adi kↄ́tɛńnɛ doro, akũ ò Kanaanↄ bùsu pↄ́ blè wɛ̃̀ birea sà.

Dikiri zĩ̀karinↄ don'arɛde

13 Kũ Yↄsua kà kãni kũ Yɛrikoo, à wɛ́ sɛ̀ à gu gwà, akũ à gↄ̃gbɛ̃ ke è zɛna a arɛ kũ fɛ̃nɛdao na a ↄ̃i. Akũ Yↄsua nài à a là à pì: Ń kú ó kpɛn yá, ke ó ibɛrɛnↄ kpɛ? 14 À wèa à pì: Lɛnlo. Dikiri zĩ̀karinↄ don'arɛden ma ũ, ma kanan dí. Akũ Yↄsua kùtɛnɛ à mìi pɛ̀tɛ, akũ à a là à pì: Yã kpaten ma Dikiri ni o makũ a zↄ̀bleriinɛɛ? 15 Dikiri zĩ̀karinↄ don'arɛde pìi wèa à pì: Ǹ n kyate bobo, zaakũ gu kũ ń zɛ́n kú adona. Akũ Yↄsua kɛ̀ lɛ.

6

Yɛriko bĩni lɛtɛnaa

1 Ò Yɛriko bĩnizɛ gbànↄ tàta gíngin Isarailanↄ yãi. Gbɛ̃ke dí boro, gbɛ̃ke dí gɛ̃ro. 2 Akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹ gwa, ma Yɛriko nànnɛ n ↄĩ kũ a kínao kũ a zĩ̀karinↄo. 3 Mↄkↄ̃n kũ n zĩ̀karinↄ à gɛ́ à lika wɛ̃tɛ pìii gɛ̃̀n do á pínki à su. Àgↄ̃ likai gɛ̃̀n dodo lɛ ari gↄrↄ suddo. 4 Sa'ori gbɛ̃nↄn supplanↄ do àkpatiinɛ arɛ ògↄ̃ kuru kũna. A gↄrↄ supplade zĩ à lika wɛ̃tɛ pìii gɛ̃̀n suppla gↄrↄ kũ sa'orii pìnↄ tɛni ń kuru pɛ́. 5 Tó ò kuru pɛ̀ òtɛni a yĩsãm pá, akũ a a ũ mà, gbɛ̃ sĩnda pínki wiki lɛ́ gbãnagbãna, wɛ̃tɛ bĩni ni sikũn, á baadi ni sin.

6 Akũ Nuni nɛ́ Yↄsua sa'orinↄ sìsi à pìńnɛ: À Dikiri bàka kunna kũoo àkpati sɛ́, a gbɛ̃nↄn supplanↄ ni donɛ arɛ, á baadi nigↄ̃ kuru kũna. 7 Akũ à pì gbɛ̃nↄnɛ: À futɛ à gɛ́ à lika wɛ̃tɛi gɛ̃̀n do. Zĩ̀karinↄ mɛ́ ò do Dikiri àkpatiinɛ arɛ. 8 Kũ Yↄsua yã ò gbɛ̃nↄnɛ, akũ sa'ori gbɛ̃nↄn suppla kũ ò kuru kũnaa pìnↄ fùtɛ ò dò Dikiri bàka kunna kũńwo àkpatiinɛ arɛ, òtɛni ń kuru pɛ́. 9 Zĩ̀karinↄ tɛ́ sa'orii pìnↄ arɛ, pari tɛ́ àkpati kpɛ, akũsↄ̃ kurunↄ ũ dↄ. 10 À sù à lè Yↄsua ò gbɛ̃nↄnɛ à pì: Àsun wiki lɛ́ro. Àsun tó ò á kĩni maro. Àsun tó yãke bo á lɛ́nlo ari gↄrↄ kũ mani oárɛ à wiki lɛ́, gbasa à lɛ́. 11 Ò gɛ̀ɛ ò lìka wɛ̃tɛ pìii kũ àkpatiio gɛ̃̀n do lɛ, akũ ò ɛ̀ra ò tà ń bùran ò ì gwe.

12 Yↄsua fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, akũ sa'orinↄ Dikiri àkpatii sɛ̀. 13 Sa'ori gbɛ̃nↄn suppla kũ ò kuru kũnaa pìnↄ dò Dikiri àkpatiinɛ arɛ, òtɛn pɛ́. Zĩ̀karinↄ dòńnɛ arɛ, pari tɛ́ àkpatii pì kpɛ, akũsↄ̃ kurunↄ ũ dↄ. 14 Ò lìka wɛ̃tɛ pìii gɛ̃̀n do a gↄrↄ plade zĩ, akũ ò ɛ̀ra ò tà ń bùran. Ò kɛ̀ lɛ ari gↄrↄ suddo. 15 A gↄrↄ supplade zĩ ò fùtɛ kↄnkↄ gudↄnaao, akũ ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ ò lìka wɛ̃tɛ pìii lákũ òdi kɛ nà. Ama zĩ birea ò lìkai gɛ̃̀n supplamɛ. 16 A gɛ̃̀n supplade pìia gↄrↄ kũ sa'orinↄ tɛn gɛ́ ń kuru yĩsãm pá, akũ Yↄsua pì gbɛ̃nↄnɛ: À wiki lɛ́, zaakũ Dikiri wɛ̃tɛ pìi kpàáwamɛ. 17 Dikiri wɛ̃tɛ pì kũ pↄ́ kũ ò kunnↄ dìtɛ a pↄ́ ũmɛ. Ò ń kakatɛ ń pínki. Karua Rahabu kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãao a bɛanↄ mɛ́ oni bo ńtɛ̃nɛ, zaakũ àkũ mɛ́ à gu'asirigwari kũ ò ń zĩnↄ ùtɛ. 18 À laakari kɛ! Àsun pↄ́ kũ Dikiri dìtɛ a pↄ́ ũ ke sɛ́ro, de àsun kakatɛro yãi. Tó a sɛ̀, áni yã gátɛ á bùraanɛ à gↄ̃ kakatɛna pↄ́ ũ. 19 Andurufu kũ wuraao kũ mↄ̀gotɛ̃ pↄ́nↄ kũ mↄ̀si pↄ́nↄ pínki bi Dikiri pↄ́mɛ. Séde ò ká Dikiri aruzɛkɛ utɛkin.

20 Kũ ò kuru pɛ̀, akũsↄ̃ Isarailanↄ wiki lɛ̀ gbãnagbãna lɛ, wɛ̃tɛ bĩninↄ sìkũn. Akũ ń baadi sìn súsu, akũ ò wɛ̃tɛ pìi sì. 21 Ò pↄ́ kũ ò kunnↄ dìtɛ Dikiri pↄ́ ũ, akũ ò gbɛ̃nↄ kàkatɛ ń pínki kũ fɛ̃nɛdao, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ, nɛ́ fítinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ zùnↄ kũ sãnↄ kũ zaakinↄo.

22 Yↄsua pì gbɛ̃nↄn pla kũ ò gɛ̀ɛ ò bùsuu pìi asiri gwànↄnɛ: À gɛ̃ karuaa pì kpɛ́n à bo kãao kũ a gbɛ̃nↄ, lákũ a a la dànɛ nà. 23 Akũ kɛfɛnna pìnↄ gɛ̀ɛ ò bò kũ Rahabuo kũ a deo kũ a dao kũ a vĩ̀ninↄ kũ a dakũnanↄ kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki. Ò sù kãao kũ a danɛnↄ ń pínki, akũ ò ń kátɛ Isarailanↄ bùraa sarɛ. 24 Akũ ò tɛ́ sↄ̃̀ wɛ̃tɛ pìia kũ pↄ́ kũ ò kunnↄ pínki, tó adi kɛ andurufu kũ wuraao kũ mↄ̀gotɛ̃ pↄ́nↄ kũ mↄ̀si pↄ́ kũ ò sɛ̀tɛ ò kàtɛ Dikiri bizakuta aruzɛkɛ utɛkin baasiro. 25 Yↄsua tò karua Rahabu bò aafia kũ a de bedenↄ kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki, kũ à gu'asirigwari kũ Yↄsua ń zĩ Yɛriko asiri gwanↄ ùtɛ yãi, akũ ò gↄ̃̀ Isarailanↄ tɛ́ ari kũ a gbãrao. 26 Gↄrↄ birea Yↄsua lɛ́ kɛ̀ à pì: Dikiri láari bo gbɛ̃ kũ ani futɛ à Yɛriko wɛ̃tɛ dí kɛkɛ à kátɛa.

Tó à a bĩni ɛ̃ pɛ̀tɛ, a daudu ni ga.

Tó à a gbànↄ pɛ̀tɛ sↄ̃, a nɛ́ kpɛde ni ga.

27 Dikiri kú kũ Yↄsuao, akũ a tↄ́ dà bùsuu pìla pínki.

7

Akã durunna yã

1 Isarailanↄ tɛ̃̀ pↄ́ kɛ̀. Kaami nɛ́ Akã, Zimiri daikore, Zɛra sãkpɛ, Yuda buri mɛ́ à tɛ̃̀ pↄ́ kenↄ sɛ̀, akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ Isarailanↄi.

2 Yↄsua gbɛ̃nↄ zĩ̀ à pì, ò bo Yɛriko ò gɛ́ Ai kũ à kú Bɛtavɛ̃ sarɛ Bɛtɛli ifãboki kpa de ò bùsuu pì asiri gwa. Akũ ò gɛ̀ɛ ò Ai asiri gwà. 3 Kũ ò sù Yↄsua kĩnaa, ò pìnɛ: Aidenↄn dasiro, adi ká ò gɛ́ gwe ó pínkiro. Tó gbɛ̃nↄn wàa kuri ke gɛ̃ro gɛ̀ɛ, oni wɛ̃tɛ pì sí. Ǹsun wari dↄ gbɛ̃nↄa ń pínkiro. 4 Kũ gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ronↄ gɛ̀ɛ gwe, akũ Aidenↄ ń fú 5 ò pɛ̀ḿma bona zaa ń wɛ̃tɛ bĩnilɛa ari gbɛ̀wikia, ò ń dɛdɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi gbɛ̃nↄn baraakuri awɛɛsuddo. Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ Isarailanↄgu ń nini kòko.

6 Yↄsua a uta gà à kɛ̃̀ à wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna Dikiri àkpati arɛ ari ↄkↄsi. Àpi kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ bùsuu kùku ń mìia. 7 Akũ Yↄsua pì: É'e! Dikiri Luda! À kɛ̀ dera n ó bikũ Yodaa n ó ná Amↄrinↄnɛ ń ↄĩ ò ó kakatɛɛ? Tó ó vutɛna Yoda bara dire yã dé! 8 N yã nna Dikiri! Zaakũ Isarailanↄ bòru kpɛ ń ibɛrɛnↄnɛ, mani pi dera sàa? 9 Kanaanↄ kũ bùsu dí denↄ ni yã pì ma ń pínki, ò likawái ò ó kakatɛ andunian. N tↄ́ zↄ̃kↄ̃kɛ sↄ̃ bi? Ĩni kɛo deramɛɛ? 10 Akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹ futɛ ǹ zɛ! À kɛ̀ dera n wutɛ n nɛ̀sɛlɛ kutɛnaa? 11 Isarailanↄ durunna kɛ̀, ò ma bàka kunna kũńwo yã gbòro. Ò tɛ̃̀ pↄ́ kenↄ sɛ̀, ò kpãni ò, ò manafiki kɛ̀, ò pↄ́ pìi dà ń pↄ́nↄ gũn. 12 Abire yãi odi fↄ̃ ò ń ibɛrɛnↄ gã̀ fĩ̀ro. Ò bòru kpɛńnɛ, kũ ò gↄ̃̀ kakatɛna pↄ́ ũ yãi. Manigↄ̃ kú kãáo doro, séto a tɛ̃̀ pↄ́ kũ à kú á tɛ́nↄ kàkatɛ. 13 Ǹ futɛ ǹ gɛ́ gbã̀ bo n gbɛ̃nↄnɛ. Ǹ pińnɛ ò gbã̀ bo ń zĩdanɛ ari gu gↄ̃ dↄ, zaakũ makũ Dikiri Isarailanↄ Luda ma pì, tɛ̃̀ pↄ́ kú á tɛ́mɛ. Áni fↄ̃ à zɛ á ibɛrɛnↄ arɛro séto à pↄ́ pì bò á tɛ́. 14 Tó gu dↄ̀, à namai buri kũ burio. Buri kũ ma sɛ̀ ni namai danɛdanɛ, danɛ kũ ma sɛ̀nↄ ni namai ↄn kũ ↄnnwo, ↄn kũ ma sɛ̀ sↄ̃, a gↄ̃gbɛ̃nↄ ni namai dodo. 15 Gbɛ̃ kũ ò sù ò tɛ̃̀ pↄ́ pìi lèa, oni ade kpata kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki, zaakũ à ma bàka kunna kãáo yã gbòro, à wé'i dà Isarailanↄa.

16 Yↄsua fùtɛ kↄnkↄ káakukaaku, à tò Isarailanↄ nà Dikirii buri kũ burio, akũ gbɛ̀ Yuda buri sɛ̀. 17 Akũ à tò Yudanↄ nài danɛdanɛ, akũ gbɛ̀ Zɛra danɛnↄ sɛ̀. À tò Zɛra danɛnↄ nài ↄn kũ ↄnnwo, akũ gbɛ̀ Zimiri ↄnn sɛ̀. 18 Akũ à tò a ↄn gↄ̃gbɛ̃nↄ nài dodo, akũ gbɛ̀ Kaami nɛ́ Akã, Zimiri daikore, Zɛra sãkpɛ, Yuda buri sɛ̀. 19 Akũ Yↄsua pì Akãnɛ: Nɛ́, ǹ yãpura o ǹ bɛ̀ɛrɛ lí Dikiri Isarailanↄ Ludanɛ. Ǹ yã kũ n kɛ̀ omɛnɛ. Ǹsun a ke utɛmɛnɛro. 20 Akũ à wèa à pì: Yãpuramɛ, ma durunna kɛ̀ Dikiri Isarailanↄ Ludanɛ. Yã kũ ma kɛ̀n dí. 21 Ma Babilↄnia arukĩmba mana è ń pↄ́nↄ tɛ́ kũ andurufuuo kiloo pla kũ wura kiloo kusuo, akũ ma a ni dɛ̀ ma sɛ̀. À utɛna wɛ̀ɛn ma kpɛ́n, andurufu kú zĩtɛ. 22 Akũ Yↄsua gbɛ̃nↄ zĩ̀ gwe. Ò kɛ̀ likalika ò gɛ̀ɛ ò gɛ̃̀ a kpɛ́n, akũ ò è utɛna gwe, andurufu kú zĩtɛ. 23 Akũ ò sɛ̀tɛ ò sùo Yↄsuanɛ kũ Isarailanↄ ń pínki, ò kàtɛ Dikiri arɛ. 24 Akũ Yↄsua kũ Isarailanↄ Zera sãkpɛ Akã sɛ̀ kũ andurufuuo kũ arukĩmbaao kũ wuraa pìio kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ a zùnↄ kũ a zaakinↄ kũ a sãnↄ kũ a bizakutao kũ a pↄ́nↄ pínki, ò gɛ̀ɛ kũńwo Ako guvutɛn. 25 Akũ Yↄsua pì: N yã gàtɛwɛrɛ fá! Dikiri ni yã mↄnnɛ gbãra sↄ̃. Akũ Isarailanↄ a pàpa kũ gbɛ̀ɛo ń pínki, ò a dɛ̀ kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki, akũ ò ń kpáta. 26 Ò gbɛ̀ kàkara a musu, gbɛ̀didikↄ̃ana zↄ̃kↄ̃ↄ pì kú gwe ari kũ a gbãrao. Akũ Dikiri pↄfɛ̃ kpàtɛ. Abire yãin òdi pi gu pìinɛ Akoo guvutɛ.

8

Ai kakatɛnaa

1 Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro, ǹsun bídi kɛro. Ǹ zĩ̀karinↄ sɛ́tɛ ǹ gɛ́ kũńwo ń pínki à lɛ́tɛ Aia, zaakũ ma Ai kína nànnɛ n ↄĩ kũ a gbɛ̃nↄ kũ a wɛ̃tɛo kũ a bùsuuo. 2 Ǹ kɛ Ainɛ kũ a kínao lákũ n kɛ̀ Yɛrikonɛ nà kũ a kínao. Áni fↄ̃ à ń pↄ́nↄ kũ ń pↄ́kãdenↄ sɛ́tɛ á pↄ́ ũ sà. Ǹ natɛńnɛ ń wɛ̃tɛ kpɛ. 3 Akũ Yↄsua kũ a zĩ̀karinↄ gɛ̀ɛ ò lɛ́tɛ Aia ń pínki. À gↄ̃sa gbãnanↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn dúbu baraakuri, akũ à ń gbárɛ gwãani 4 à pìńnɛ: À sã kpá! À natɛńnɛ ń wɛ̃tɛ kpɛ. Àsun kɛ zã̀ kũ wɛ̃tɛ pìioro. Àgↄ̃ kú soru gũn á pínki. 5 Makũ kũ gbɛ̃ kũ ò kú kũmaonↄ óni na wɛ̃tɛ pìii. Tó ò bò daólɛ, ónigↄ̃ bàa lɛ́ńnɛ lán káaku bà. 6 Oni pɛ́wá ari oni kɛ̃ ń wɛ̃tɛa zã̀, zaakũ onigↄ̃ da ótɛn bàa lɛ́ńnɛ lán káaku bàmɛ. Tó ótɛn bàa lɛ́ńnɛ lɛ, 7 à futɛ á utɛkia à wɛ̃tɛ pì sí. Dikiri á Luda nàárɛ á ↄĩmɛ. 8 Tó a wɛ̃tɛ pìi sì, à tɛ́ sↄ̃a lákũ Dikiri ò nà. À laakari kɛ, à kɛ lákũ ma dìtɛárɛ nà.

9 Akũ Yↄsua ń gbárɛ, ò gɛ̀ɛ gu kũ oni le ò ń zãmba kɛn. Ò nàtɛ Bɛtɛli kũ Aio dagura Ai ifãlɛtɛ kpa. Gwãani birea Yↄsua ì bùran gwe kũ a gbɛ̃nↄo. 10 À fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ à gbɛ̃nↄ kàkara, akũ àpii kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dòńnɛ arɛ ari ò gɛ̀ɛ ò kào Ai. 11 Zĩ̀kari kũ ò kú kãaonↄ nà wɛ̃tɛ pìii ń pínki. Kũ ò kào kãni, ò bùraa kàtɛ a arɛ gugbãnduru kpa. Guvutɛ kú ń dagura kũ Aio. 12 Yↄsua gbɛ̃nↄ sɛ̀ dúbu sↄↄro. À gĩnakɛ à ń útɛ Bɛtɛli kũ Aio dagura kↄ̀ Ai ifãlɛtɛ kpa. 13 Isarailanↄ bùraa kàtɛ wɛ̃tɛ gugbãnduru kpa, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ ò natɛna pìnↄn kú wɛ̃tɛ ifãlɛtɛ kpa. Gwãani birea Yↄsua ì guvutɛmmɛ.

14 Kũ Ai kína Isarailanↄ è lɛ, àkũ kũ a wɛ̃tɛdenↄ fùtɛ ò kɛ̀ likalika ò gɛ̀ɛńyĩ kũ zĩ̀io gu kũ à arɛ dↄ̀ Araba gbárannaa. À dↄ̃ kũ gbɛ̃nↄ natɛna a wɛ̃tɛ kpɛro. 15 Yↄsua kũ Isarailanↄ tɛn kɛ lákũ Aidenↄ tɛni ń fu bà, òtɛn bàa lɛ́ńnɛ ò mìi pɛ̀ gbárannaa. 16 Aidenↄ kↄ̃ sìsi ń pínki ò bↄtɛ ò pɛ́ Yↄsuanↄa, akũ ò pɛ̀ḿma ari ò gɛ̀ɛ ò kɛ̃̀ ń wɛ̃tɛa zã̀zã. 17 Gↄ̃gbɛ̃ ke dí gↄ̃ wɛ̃tɛ gũnlo, ò bↄ̀tɛ ò pɛ̀ Isarailanↄa ń pínki, akũ ò ń wɛ̃tɛ bĩnilɛ tò wɛ̃na, òtɛn pɛ́ Isarailanↄa.

18 Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹ sári kũ ń kũna dↄ Aia, zaakũ ma nànnɛ n ↄĩmɛ. Akũ Yↄsua a sári pìi dↄ̀ Aia. 19 Kũ à ↄ pòro lɛ, akũ gbɛ̃ kũ ò natɛnanↄ fùtɛ ò sì wɛ̃tɛn gↄ̃̀nↄ ò sì, akũ ò kɛ̀ likalika ò tɛ́ sↄ̃̀a. 20 Kũ Aidenↄ lìtɛ ò ń kpɛ gwà, akũ ò è túsukpɛ fùtɛ à dà ń wɛ̃tɛla, akũ odi gɛ́ki le doro, zaakũ Isaraila kũ ò bàa lɛ̀ ò mìi pɛ̀ gbárannaanↄ lìtɛ ò arɛ dↄ̀ ń pɛmmarii pìnↄa. 21 Kũ Yↄsua kũ Isarailanↄ è ń gbɛ̃ kũ ò natɛnanↄ wɛ̃tɛ sì akũsↄ̃ ò è túsukpɛ fùtɛ à dà wɛ̃tɛla, akũ ò ɛ̀ra ò lɛ̀tɛ Aide pìnↄa. 22 Isaraila kparanↄ bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ pìn ò gɛ̀ɛ Aidenↄi kũ zĩ̀io, akũ ò lìkańyĩ. Ò lɛ̀tɛḿma, akũ ń gbɛ̃ke dí le à bòro, ń gbɛ̃ke dí le à bàa lɛ̀ro. 23 Ama ò Ai kína kũ̀ bɛ̃nɛ ò gɛ̀ɛ kãao Yↄsuanɛ.

24 Isarailanↄ Aidenↄ dɛ̀dɛ míↄmiↄ bura kũ sɛ̃̀ntɛo gu kũ ò ń lén. Kũ ò Aidenↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao lɛ, akũ ò ɛ̀ra ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ pìn, ò gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ gwenↄ dɛ̀dɛ dↄ. 25 Gbɛ̃ kũ ò gàga zĩ pìianↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ ń pínki gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛplamɛ. Aidenↄ lɛ́n gwe. 26 Yↄsua ↄ kũ à sári kũnaoo pìi kpɛ́ dↄna ari ò gɛ̀ɛ ò Aidenↄ dúgu zↄ̃o. 27 Isarailanↄ wɛ̃tɛ pì pↄ́kãdenↄ kũ a pↄ́nↄ nàkↄ̃a ò tào lákũ Dikiri ò Yↄsuanɛ nà. 28 Lɛn Yↄsua tɛ́ sↄ̃̀ Aia lɛ, à tò à gↄ̃̀ bɛzĩ ũ, akũ à gↄ̃̀ dana kori ari kũ a gbãrao. 29 Akũ à Ai kína lòko lía ari ↄkↄsi. Kũ ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n, à pì ò a gɛ̀ kipa lía ò zu wɛ̃tɛ bĩnilɛa gwe. Akũ ò gbɛ̀ɛ kàkaraa dasidasi, gbɛ̀didikↄ̃anaa pì kú gwe ari kũ a gbãrao.

Dikiri bàka kunna kũ Isarailanↄ kɛkɛna Ebala kpi musu

30 Yↄsua Dikiri Isarailanↄ Luda gbagbaki bò Ebala kpi musu 31 lákũ Dikiri zↄ̀bleri Musa dìtɛ Isarailanↄnɛ nà. À bò lákũ Musa kɛ̃̀ a doka takada gũn nà, à pì ò bo kũ gbɛ̀ kũ odi gã pɛ́tɛa ò àronↄ. Akũ ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Dikiria gwe kũ sáabukpana sa'opↄnↄ. 32 Akũ Yↄsua dokayã kũ Musa kɛ̃̀ɛ pìi kɛ̃̀ gbɛ̀ɛ pìnↄa gwe Isarailanↄ wára. 33 Isaraila sĩnda pínki, bedenↄ kũ bòasunↄ kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ń don'arɛdenↄ kũ ń yãkpatɛkɛrinↄn zɛna àkpatii sarɛ ↄplai kũ ↄzɛo. Ń arɛ dↄna Levi buri sa'ori kũ òdigↄ̃ Dikiri bàka kunna kũńwo àkpati sɛnanↄa. Gbɛ̃ kpadonↄ arɛ dↄna Gɛrizimu kpia, gbɛ̃ kpadonↄ sↄ̃ Ebala kpia, lákũ Dikiri zↄ̀bleri Musa gĩnakɛ à dìtɛ nà ò sa mana o Isarailanↄnɛ. 34 Abire gbɛra Yↄsua dokayã pìnↄ kyó kɛ̀ńnɛ pínki, arubarika kũ Dikiri dì dańgunↄ kũ láari kũ àdi boḿmanↄo lákũ à kú Musa doka takada gũn nà. 35 Yã kũ Musa dìtɛnↄ tɛ́ pínki, a ke dí gↄ̃ kũ Yↄsua gì a kyó kɛi parinɛro. Bee nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́ fítinↄ kũ bòasu kũ ò kú ń tɛ́nↄn kú gwe ń pínki.

9

Gibiↄ̃denↄ ↄ̃ndↄ̃kɛna Isarailanↄnɛ

1 Buri kũ ò kú Yoda ifãlɛtɛ kpanↄ, sĩ̀sĩdenↄ kũ gusaradenↄ kũ ísiralɛdenↄ ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Lɛbana bùsuua, Itinↄ kũ Amↄrinↄ kũ Kanaanↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo, kũ ń kínanↄ Ai yã pìi baaruu mà, 2 akũ ò kↄ̃ kàkara ń pínki de ò gɛ́ ò zĩ̀ ká kũ Yↄsuao kũ a gbɛ̃ Isarailanↄ.

3 Kũ Gibiↄ̃denↄ yã kũ Yↄsua kɛ̀ Yɛrikonɛ kũ Aio baaruu mà, 4 ò ↄ̃ndↄ̃ kpàtɛńyĩ. Ò kusuna kàka asasa zĩkũnanↄ gũn ò dìdi zaakinↄnɛ kũ sèwɛ̃ tùru zĩ parana nabinabinanↄo. 5 Ò kyate nambata nanananↄ kpákpana, ò uta kasanↄ dadana. Ń burodi kusuna korikũna akũsↄ̃ à pukpana.

6 Ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò Yↄsua lè kũ a gbɛ̃nↄ Giligala bùran, akũ ò pìńnɛ: Bùsu kũ o bon zã̀. Ó ye à lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũoo. 7 Akũ Isarailanↄ pì Ivi pìnↄnɛ: Tó á bɛ kú la kãnimɛ, óni lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kãáoro yoo! 8 Akũ ò pì Yↄsuanɛ: N zↄ̀blerinↄn ó ũ. Akũ Yↄsua ń lá à pì: Dínↄmɛ á ũu? A bo mámɛɛ? 9 Ò wèa ò pì: Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, o bo bùsu zã̀zãmmɛ Dikiri n Luda tↄ́ kũ à dàgula yãi. O a baaruu mà kũ yã kũ à kɛ̀ Misilanↄ pínki 10 kũ yã kũ à kɛ̀ Amↄrinↄ kína gbɛ̃nↄn pla kũ ò kú Yoda bara direnↄnɛ, Ɛsɛbↄ̃ kína Siↄ̃ kũ Basã kína Ogu kũ à kú Asataroo. 11 Ó gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ó bùsudenↄ pì ò kusuna sɛ́ ò su ò á le, ò piárɛ á zↄ̀blerinↄmɛ ó ũ. Abire yãi à lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũoo. 12 Ó kusunan dí. O boo bɛ burodi wãna ũmɛ gↄrↄ kũ o da zɛ́n ótɛn su á kĩnaa. À gwa deran à kori kũ̀ nà à pùu kpà. 13 Ó wɛ̃ tùrunↄn dí. O wɛ̃ kàn tùru dufu ũmɛ. À gwa deran ò pàrapara nà. À ó utanↄ kũ ó kyatenↄ gwa. Ò yàkayaka tá gbã̀na kũ o ò yãi. 14 Akũ Isarailanↄ ń kusuna blè kũńwo Dikiri lɛ́ sari. 15 Yↄsua lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũńwo à pì áni ń dɛdɛro, akũ Isaraila don'arɛdenↄ la dà a yã musu.

16 Ń lɛ́dokↄ̃nↄkɛna kũńwoo gbɛra a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ, akũ ò mà kũ ń bɛ zã̀ kũńworo, ò kú kↄ̃ sarɛmɛ. 17 Akũ Isarailanↄ dà zɛ́n, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ò kà ń wɛ̃tɛnↄ kĩnaa, Gibiↄ̃ kũ Kɛfirao kũ Beroo kũ Kiriayarimuo. 18 Odi lɛ́tɛḿmaro, zaakũ ń don'arɛdenↄ la dàńnɛ kũ Dikiri ń Luda tↄ́omɛ. Gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn yãkete ká ń don'arɛdenↄi, 19 akũ don'arɛde pìnↄ pìńnɛ: Ókↄ̃nↄ mɛ́ o la dàńnɛ kũ Dikiri ó Luda tↄ́o. Adi kũ ò ↄ naḿma doro. 20 Yã kũ óni kɛńnɛn dí. Óni ń tó gwe ladana kũ o kɛ̀ńnɛ yãi, de Dikiri sún pↄ fɛ̃ kũooro. 21 Akũ ò ɛ̀ra ò pì: Ò ń tó, onigↄ̃ de ó yàkawɛrinↄ ũ kũ ó ítↄtↄrinↄ. Akũ Isarailanↄ zɛ̀ kũ ń don'arɛdenↄ yã pìio.

22 Akũ Yↄsua Gibiↄ̃denↄ sìsi à pìńnɛ: Bↄ́yãi a ɛ́kɛ tòwɛrɛ lɛɛ? Ase ó katɛna kↄ̃ gbálamɛ, akũ a pì á kúki zã̀ kũoo yá? 23 Ma Luda láari bòáwa sà. Ánigↄ̃ de a kpɛ́ yàkawɛrinↄ ũ kũ a ítↄtↄrinↄo gↄrↄ sĩnda pínki. 24 Akũ ò pìnɛ: Ò pì ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄnɛ súsu lákũ Dikiri n Luda ò a zↄ̀bleri Musanɛ nà. À pì áni bùsu pì kpááwa pínki à gbɛ̃ kũ ò kunnↄ kakatɛárɛ ń pínki. Abire yãi vĩna ó kũ manamana ó wɛ̃̀ndi yã musu, akũ o yã pìi kɛ̀. 25 Ó kú n ↄĩmɛ sà. Yã kũ à kɛ̀nnɛ mana akũsↄ̃ à zɛ́ vĩn kɛwɛrɛ. 26 Lɛn Yↄsua kɛ̀ lɛ à ń bó Isarailanↄ ↄĩ, odi ń dɛdɛro. 27 Zĩ birean à ń dítɛ Isarailanↄ yàkawɛrinↄ kũ ń ítↄtↄrinↄ ũ, òdigↄ̃ yàka wɛ òdigↄ̃ í tↄ́tↄ Dikiri gbagbakinɛ gu kũ Dikiri ni ditɛn. Akũ ò kun lɛ ari kũ a gbãrao.

10

Ifãntɛ̃ zɛna a gbɛ̀n

1 Yurusalɛmu kína Adonizɛdɛki mà kũ Yↄsua Ai sì à kɛ̀nɛ dúgudugu, à kɛ̀ Ainɛ kũ a kínao lákũ à kɛ̀ Yɛriko kũ a kínaoonɛ nà. À mà dↄ kũ Gibiↄ̃denↄ kↄ̃ yã mà kũ Isarailanↄ akũsↄ̃ ò kú kↄ̃ sarɛ. 2 Akũ vĩna Yurusalɛmudenↄ kũ̀ manamana, zaakũ Gibiↄ̃ bi wɛ́ramɛ lákũ kína wɛ̃tɛ ke bà. A zↄ̃kↄ̃ de Aila akũsↄ̃ a gↄ̃gbɛ̃nↄ bi zĩ̀kari gbãnanↄmɛ. 3 Akũ Yurusalɛmu kína Adonizɛdɛki lɛ́gbãzã kɛ̀ Ɛblↄnu kína Oamunɛ kũ Yamu kína Piramuo kũ Lakisi kína Yafiao kũ Ɛgɛlↄni kína Dɛbio à pì: 4 À mↄ́ à kpámai ò gɛ́ lɛ́tɛ Gibiↄ̃denↄa, zaakũ ò kↄ̃ yã mà kũ Yↄsuao kũ Isarailanↄ. 5 Akũ Amↄrinↄ kína gbɛ̃nↄn sↄↄro pìnↄ, Yurusalɛmu kína kũ Ɛblↄnu kínao kũ Yamu kínao kũ Lakisi kínao kũ Ɛgɛlↄni kínao kũ ń zĩ̀karinↄ kↄ̃ kàkara. Ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Gibiↄ̃ sarɛ, akũ ò gɛ̀ɛńyĩ kũ zĩ̀io.

6 Akũ Gibiↄ̃denↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yↄsuaa Giligala bùran ò pì: Ǹsun pã kpá ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄiro. Ǹ kɛ likalika ǹ mↄ́ ǹ ó sura ba. Ǹ mↄ́ ǹ kpáwái, zaakũ Amↄrinↄ kína kũ ò kú gusĩsĩdennↄ kↄ̃ kàkarawái ń pínki. 7 Akũ Yↄsua kũ a gↄ̃sa gbãnanↄ kũ a zĩ̀karinↄ bↄ̀tɛ Giligala, òtɛn su ń pínki. 8 Akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹsun vĩna kɛńnɛro. Ma ń nánnɛ n ↄĩ, ń gbɛ̃ke ni fↄ̃ à n gã̀ fĩro. 9 Bona Giligala Yↄsua táa ò gwãani ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o à sùḿma kãnto zɛnaa sari. 10 Akũ Dikiri tò ò kɛ̀ gìri ò lɛ̀kↄ̃a Isarailanↄ arɛ, akũ Isarailanↄ lɛ̀tɛḿma ò ń dɛdɛ manamana Gibiↄ̃ gwe, akũ ò pɛ̀ḿma Bɛtoroni zɛ́n dↄ. Ò ń dɛdɛ ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Azeka kũ Makɛdaooa. 11 Kũ òtɛn bàa lɛ́ Isarailanↄnɛ zɛ́ kũ à bò Bɛtoroni kũ à gɛ̀ɛ Azeka gũn, Dikiri legũgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ sìńgu. Gbɛ̃ kũ legũgbɛɛ pì ń dɛdɛnↄn dasi de gbɛ̃ kũ Isarailanↄ ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdaonↄla.

12 Gↄrↄ kũ Dikiri Amↄri pìnↄ nà Isarailanↄnɛ ń ↄĩ, akũ Yↄsua yã ò kũ Dikirio Isarailanↄ wára à pì:

Ǹ tó ifãntɛ̃ zɛ a gbɛ̀n Gibiↄ̃la!

Ǹ tó mↄ zɛ tɛɛnɛ Ayalↄni guvutɛla!

13 Akũ ifãntɛ̃ zɛ̀ a gbɛ̀n lɛ, akũ mↄ zɛ̀ dↄ ari Isarailanↄ gɛ̀ɛ ò fĩnaa bò ń ibɛrɛnↄa. Yã pì kú Yasa takadan. Ifãntɛ̃ gↄ̃̀ zɛna mìdangura, adi go a gbɛ̀nlo ari gↄrↄ do gbãngbãn. 14 Odi gↄrↄ dí taka e zikiro, akũsↄ̃ odi e a gbɛraro. Dikiri bisãsiri yã mà, zaakũ àtɛn zĩ̀ ká Isarailanↄnɛmɛ. 15 Akũ Yↄsua tà Giligala bùran kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki.

Yↄsua Amↄri kínanↄ dɛdɛnaa

16 Kũ kína gbɛ̃nↄn sↄↄro pìnↄ bàa lɛ̀, ò gɛ̀ɛ ò ùtɛ gbɛ̀wɛɛn zaa Makɛda, 17 akũ ò pì Yↄsuanɛ: Ò bò kína gbɛ̃nↄn sↄↄro kũ̀nↄa gbɛ̀wɛɛn zaa Makɛda. 18 Akũ Yↄsua pì: À gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ yĩpa à ta gbɛ̀wɛɛɛ pìlɛ, à gbɛ̃nↄ ditɛ gwe ògↄ̃ dãkpã. 19 Àsun zɛro. À pɛ́tɛ á ibɛrɛnↄi à lɛ́tɛḿma kpɛ kpa. Àsun tó ò ń wɛ̃tɛnↄ lero, zaakũ Dikiri á Luda ń náárɛ á ↄĩmɛ.

20 Yↄsua kũ a gbɛ̃nↄ ń dɛdɛ ari ò ye ò láka, ń gbɛ̃ kũ ò bònↄ kà ń wɛ̃tɛ bĩnidenↄ gũn. 21 Akũ Isarailanↄ sù Yↄsuaa bùran Makɛda aafia ń pínki. Gbɛ̃ke dí fↄ̃ à yãke ò Isarailanↄ yã musu doro. 22 Akũ Yↄsua pì: À gbɛ̀ go gbɛ̀wɛɛ pìia à bↄtɛmɛnɛ kũ kína gbɛ̃nↄn sↄↄro pìnↄo. 23 Akũ ò kɛ̀ lɛ, ò bↄ̀tɛnɛ kũ kína gbɛ̃nↄn sↄↄro pìnↄ, Yurusalɛmu kína kũ Ɛblↄnu kínao kũ Yamu kínao kũ Lakisi kínao kũ Ɛgɛlↄni kínao. 24 Kũ ò ń bↄ́tɛ lɛ, akũ à Isaraila zĩ̀karinↄ sìsi ń pínki à pì ń don'arɛde kũ ò gɛ̀ɛ kãaonↄnɛ: À na kãni à gbá zɛzɛ kína díkĩnanↄ wakaaa. Akũ ò sù ò gbá zɛ̀zɛ ń wakaaa. 25 Yↄsua pìńnɛ: Àsun tó vĩna á kũro, àsun bídi kɛro. À zɛ gbãna àgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ, zaakũ lɛn Dikiri ni kɛ lɛ kũ á ibɛrɛ kũ áni zĩ̀ ká kũńwonↄ ń pínki. 26 Abire gbɛra Yↄsua ń dɛdɛ à ń lóko lía, baadi kũ a lío, akũ ò gↄ̃̀ lokolokona gwe ari ↄkↄsi. 27 Kũ ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n, à pì ò ń gɛ̀nↄ kipa lí pìnↄa ò ń zu gbɛ̀wɛɛ kũ ò ùtɛn pìn. Akũ ò kɛ̀ lɛ, ò gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ tàta wɛ̀ɛɛ pìlɛ, à kú gwe ari kũ a gbãrao. 28 Zĩ birean Yↄsua Makɛda sì. À a kína kũ a gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ ń pínki kũ fɛ̃nɛdao à ń kákatɛ. Bee gbɛ̃ mɛ̀n do dí boro. Akũ à kɛ̀ Makɛda kínanɛ lákũ à kɛ̀ Yɛriko kínanɛ nà.

Yↄsua zĩ̀blena Amↄrinↄ bùsuua

29 Yↄsua kũ Isarailanↄ bↄ̀tɛ Makɛda ń pínki, akũ ò gɛ̀ɛ Libina ò lɛ̀tɛa. 30 Dikiri wɛ̃tɛ pì kũ a kínaoo nàńnɛ ń ↄĩ, akũ ò ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao ń pínki, ń gbɛ̃ke dí boro. Akũ ò kɛ̀ a kínanɛ lákũ ò kɛ̀ Yɛriko kínanɛ nà. 31 Akũ Yↄsua kũ a gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ Libina ò gɛ̀ɛ Lakisi. Ò lìkai ò lɛ̀tɛa. 32 Dikiri Lakisi nàńnɛ ń ↄĩ, a gↄrↄ plade zĩ ò sì. Ò gbɛ̃ kũ ò kunnↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ń pínki lákũ ò kɛ̀ Libinanɛ nà. 33 Kũ Gɛza kína Oramu sù à kpá Lakisidenↄi, akũ Yↄsua zĩ̀i blèa kũ a zĩ̀karinↄ, ń gbɛ̃ke dí boro. 34 Ò bò Lakisi, akũ ò gɛ̀ɛ ò lìka Ɛgɛlↄnii ò lɛ̀tɛa. 35 Ò wɛ̃tɛ pìi sì zĩ birea gↄ̃̀nↄ, akũ ò gbɛ̃ kũ ò kunnↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ò ń kákatɛ lákũ ò kɛ̀ Lakisinɛ nà. 36 Kũ ò bↄ̀tɛ Ɛgɛlↄni, akũ ò gɛ̀ɛ Ɛblↄnu ò lɛ̀tɛa. 37 Ò wɛ̃tɛ pìi sì ò a gbɛ̃nↄ kũ a kínao dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao kũ a lakutudenↄo. Ò gbɛ̃ kũ ò kunnↄ kàkatɛ, ń gbɛ̃ke dí boro, lákũ ò kɛ̀ Ɛgɛlↄninɛ nà. 38 Akũ ò gɛ̀ɛ Dɛbi ò lɛ̀tɛa. 39 Ò wɛ̃tɛ pìi sì kũ a kínao kũ a lakutunↄ pínki. Akũ ò ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao ò gbɛ̃ kũ ò kunnↄ kàkatɛ lákũ ò kɛ̀ Ɛblↄnunɛ nà, ń gbɛ̃ke dí boro. Ò kɛ̀ Dɛbinɛ kũ a kínao lákũ ò kɛ̀ Libinanɛ kũ a kínao nà.

40 Yↄsua bùsupidenↄ kũ a kínanↄ dɛ̀dɛ ń pínki, gusĩsĩdenↄ kũ Nɛgɛvidenↄ kũ gusaradenↄ kũ sĩ̀sĩgɛrɛdenↄ ń pínki. Adi gbɛ̃ke tó bɛ̃nɛro, à gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ kàkatɛ lákũ Dikiri Isarailanↄ Luda ònɛ nà. 41 À ń dɛdɛ sɛna zaa Kadɛsi Banɛa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Gazaa, zaa Gosɛ̃ bùsun pínki ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Gibiↄ̃a. 42 Yↄsua zĩ̀i blè kína pìnↄa kũ ń bùsunↄ gɛ̃̀n do gↄ̃̀nↄ, kũ Dikiri Isarailanↄ Luda tɛn zĩ̀ káńnɛ yãi. 43 Akũ à ɛ̀ra kũ a gbɛ̃nↄ bùran zaa Giligala.

11

Yↄsua zĩ̀ ble à lakana Kanaanↄ bùsuua

1 Kũ Azo kína Yabĩ a baaruu mà, à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Madↄ̃ kína Yobabua kũ Simirↄnu kínao kũ Akasafa kínao 2 kũ kína kũ ò kú gugbãnduru kpanↄ ń pínki, kína kũ ò kú gukpidenↄ kũ sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu kũ à kú Galili gɛ̀nↄmidↄki kpao kũ gusarao kũ Dↄru gusĩsĩde kũ à kú ifãlɛtɛ kpao. 3 Akũ à ɛ̀ra à gbɛ̃nↄ zĩ̀ dↄ Kanaa kũ ò kú ifãboki kpanↄa kũ ifãlɛtɛ kpanↄ ń pínki, Amↄrinↄ kũ Itinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Yebusi kũ ò kú gukpidennↄ kũ Ivi kũ ò kú Mizipa bùsun Ɛmↄ gbɛ̀ sarɛnↄo. 4 Ò bↄ̀tɛ kũ ń zĩ̀karinↄ ń pínki dasidasi lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà. Ń sↄ̃nↄ kũ ń sↄ̃gonↄn dasi. 5 Akũ kína pìnↄ kↄ̃ kàkara ò sù ò bùraa kàtɛ lɛɛlɛ Mɛromu ínↄ sarɛ, de ò zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ.

6 Akũ Dikiri pì Yↄsuanɛ: Ǹsun vĩna kɛńnɛro. Zia mandara'i mani ń na Isarailanↄnɛ ń ↄĩ ò ń dɛdɛ. Ǹ ń sↄ̃nↄ gbátĩnↄ zↄ̃zↄ̃ ǹ ń sↄ̃gonↄ kpata. 7 Akũ Yↄsua kũ a zĩ̀karinↄ gɛ̀ɛńyĩ kũ zĩ̀io kãnto ń pínki ò dàńla Mɛromu ínↄ sarɛ gwe. 8 Dikiri ń náńnɛ ń ↄĩ, akũ ò ń dɛdɛ ò pɛ̀ ń gbɛ̃kenↄa ari Sidↄ̃ wɛ́ran kũ Misirefomaimuo kũ Mizipa guvutɛ kũ à kú ifãboki kpao. Ò ń dɛdɛ, ń gbɛ̃ke dí boro. 9 Yↄsua kɛ̀ńnɛ lákũ Dikiri ònɛ nà, à ń sↄ̃nↄ gbátĩnↄ zↄ̃̀zↄ̃ à ń sↄ̃gonↄ kpàta.

10 Zĩ pìia Yↄsua lìtɛ à gɛ̀ɛ à Azo sì, akũ à a kína dɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao. Azo pìmɛ kína pìnↄ wɛ̃tɛ mìde ũ gↄrↄ birea. 11 Isarailanↄ gbɛ̃ kũ ò kunnↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ò ń kákatɛ, ń gbɛ̃ke dí gↄ̃ro, akũ ò tɛ́ sↄ̃̀a. 12 Yↄsua wɛ̃tɛ pìnↄ sì pínki kũ ń kínanↄ, à ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao à ń kákatɛ lákũ Dikiri zↄ̀bleri Musa ò nà. 13 Ama Isarailanↄ dí tɛ́ sↄ̃ wɛ̃tɛ kũ ò ɛ̀ra ò kàtɛ ń bɛzĩ gbɛ̀nnↄaro, séde Azo kũ Yↄsua tɛ́ sↄ̃̀aa pìi baasiro. 14 Isarailanↄ wɛ̃tɛ pìnↄ pↄ́nↄ nàkↄ̃a ń pↄ́ ũ kũ ń pↄ́kãdenↄ ò tào. Ò ń gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ń pínki ari ò ń kákatɛ, odi gbɛ̃ke tó bɛ̃nɛro. 15 Yã kũ Dikiri ò a zↄ̀bleri Musanɛ, Musa yã pìi ò Yↄsuanɛ, akũ Yↄsua kɛ̀ lɛ pínki, adi yã kũ Dikiri ò Musanɛ ke tó kpɛro.

16 Lɛn Yↄsua bùsuu pìi sì lɛ pínki, a gukpide kũ Nɛgɛvio pínki kũ Gosɛ̃ bùsuuo pínki kũ gusarao kũ sɛ̃̀ntɛpↄrↄtuo pínki. À Isaraila gukpide kũ gusaraoo sì 17 sɛna zaa Alaki gbɛ̀ kũ à kú Sei bùsun ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Baali Gada kũ à kú Lɛbana bùsu guvutɛn Ɛmↄ gbɛ̀ɛ sarɛ. À ń kínanↄ kũ̀kũ ń pínki à ń dɛdɛ. 18 À zĩ̀kanaa gìi kɛ̀ kũ kína pìnↄ ń pínki. 19 Ivi kũ ò kú Gibiↄ̃nↄ baasiro wɛ̃tɛ ke dí kↄ̃ yã mà kũ Isarailanↄro, ò ń blé kũ zĩ̀io pínki. 20 Dikiri mɛ́ à tò ń sã gbã̀gbã, akũ ò zĩ̀i kà kũ Isarailanↄ, de Isarailanↄ le ò ń kakatɛ ń wɛ̃ndagwanaa sari, à láka kũńwo mámmam lákũ à ò Musanɛ nà.

21 Gↄrↄ pìian Yↄsua gɛ̀ɛ à Anakinↄ dɛ̀dɛ gukpiden kũ Ɛblↄnuo kũ Dɛbio kũ Anabuo. À ń kákatɛ à ń wɛ̃tɛnↄ kɛ̀ dúgudugu Yuda gukpiden kũ Isaraila gukpideo pínki. 22 Anaki buri ke dí gↄ̃ Isarailanↄ bùsun doro, séde Gaza kũ Gatao kũ Asadↄdio. 23 Yↄsua bùsuu pìi sì pínki lákũ Dikiri ò Musanɛ nà, akũ à kpà Isarailanↄa à kpàatɛtɛńnɛ danɛdanɛ túbi ũ. Akũ bùsuu pìi gↄ̃̀ katɛna aafia zĩ̀i sari.

23

Yↄsua lɛ́zana Isarailanↄa

1 À gↄrↄ pla kɛ̀ kũ Dikiri tò Isarailanↄ kámma bò ń ibɛrɛ kũ ò lìkańyĩnↄ yã musu, akũsↄ̃ Yↄsua zĩ kũ̀ yúkuyuku. 2 Akũ à Isarailanↄ sìsi, ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ń mìdenↄ kũ ń yãkpatɛkɛrinↄ kũ ń don'arɛdenↄ ń pínki, à pìńnɛ: Ma zĩ kũ̀ yúkuyuku. 3 Á wɛ́ è yã kũ Dikiri á Luda kɛ̀ buri dínↄnɛ á yãi. Dikiri á Luda mɛ́ à zĩ̀i kàárɛ. 4 Ma buri kũ ò gↄ̃̀ Yoda dagura kũ ifãlɛtɛ kpa ísira zↄ̃kↄ̃ↄonↄ bùsuu kpàatɛ á burinↄnɛ túbi ũ kũ buri kũ ma ń kákatɛnↄ pↄ́o. 5 Dikiri á Luda ni ń yĩpaárɛ ani pɛ́ḿmaárɛ, áni ń bùsunↄ síḿma de àgↄ̃ vĩ lákũ à a lɛ́ sɛ̀árɛ nà. 6 À zɛ gbãna manamana. À laakari kɛ àgↄ̃ zĩ kɛ yã kũ à kú Musa doka takada gũnwa. Àsun pãnɛ ↄplai ke ↄzɛiro. 7 Á bàka súngↄ̃ kú kũ buri kũ ò gↄ̃̀ á tɛ́ pìnↄoro, àsun ń tãnanↄ tↄ́ sísiro, àsun la da kũńworo. Àsun donyĩ à kútɛńnɛro. 8 Àgↄ̃ na Dikiri á Ludai ado lákũ átɛn kɛ nà ari kũ a gbãrao. 9 Dikiri buri zↄ̃kↄ̃ gbãnadenↄ yĩ̀paárɛ, gbɛ̃ke dí fↄ̃ à á gã̀ fĩ̀ro ari kũ a gbãrao. 10 Á gbɛ̃ mɛ̀n do dì gbɛ̃nↄn wàa sↄↄronↄ fu, kũ Dikiri á Luda tɛn zĩ̀ káárɛ lákũ à a lɛ́ sɛ̀árɛ nà yãi. 11 À laakari kɛ manamana àgↄ̃ ye Dikiri á Ludai.

12 Tó a kpɛ lìnɛ, akũ a na buri kũ ò gↄ̃̀ á tɛ́ pìnↄa, tó a ń nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀ akũsↄ̃ a kakara kũńwo, 13 àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ Dikiri á Luda ni pɛ́árɛ buri pìnↄa doro. Oni gↄ̃árɛ tankutɛ ke mↄ̀ ũ ke flã̀nↄ ũ á kpɛdagura kesↄ̃ kↄ̀kↄnↄ ũ á wɛ́n ari a gɛ lákao bùsu mana kũ Dikiri á Luda kpàáwa dí gũn. 14 À gwa! Ma ka gɛna gbɛ̃ sĩnda pínki gɛ́kia tera sà. Á dↄ̃ á nɛ̀sɛn kũ á laasunnwo pínki kũ sa mana kũ Dikiri á Luda òárɛnↄ gũn, bee mɛ̀n do dí kɛ pãro. À pàpa pínki, ń ke dí lɛ́tɛ pãro. 15-16 Lákũ sa mana kũ Dikiri á Luda òárɛ pàpa a musu nà pínki, tó a Dikiri á Luda bàka kunna kãáo yã kũ à dìtɛárɛ gbòro, a gɛ a do tãnanↄi a kutɛńnɛ, Dikiri ni tó sa vãni kũ à òo pìnↄ pínki á le ari à gɛ́ à á kakatɛo bùsu mana kũ à kpàáwa dín. Dikiri ni pↄfɛ̃ kipaáwa, áni láka gↄ̃̀nↄ bùsu mana kũ à kpàáwa dí pìn.

24

Yↄsua gbɛ̃nↄ gbana laakari zaa Sɛkɛmu

1 Yↄsua Isaraila burinↄ kàkara Sɛkɛmu. À Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ń mìdenↄ kũ ń yãkpatɛkɛrinↄ kũ ń don'arɛdenↄ sìsi, akũ ò sù ò zɛ̀ Luda arɛ. 2 Akũ Yↄsua pìńnɛ: Yã kũ Dikiri Isarailanↄ Luda òon dí: Á dizinↄ kú Yuflati bara dire yã, ò dò tãnanↄi. Ibrahĩ kũ Naonↄ de Tera kú ń tɛ́. 3 Akũ ma á dizi káaku Ibrahĩ sɛ̀ zaa Yuflati bara dire, ma gɛ̃tɛ kãao Kanaanↄ bùsun pínki, akũ ma tò a buri kↄ̃̀. Ma a gbà Isaaku, 4 akũ ma Isaaku gbà Yakubu kũ Isauo. Ma Isau gbà Sei gusĩsĩde. Yakubu kũ a nɛ́nↄ sↄ̃ ò tà Misila.

5 Ma Musa kũ Harunaoo zĩ̀, akũ ma wɛ́ tã̀ Misilanↄa kũ yã kũ ma kɛ̀ ń tɛ́nↄ, akũ ma á bↄ́tɛn. 6 Kũ ma á dizinↄ bↄ̀tɛ Misila, kũ a ka ísirai, akũ Misilanↄ pɛ̀tɛái kũ sↄ̃gonↄ kũ sↄ̃denↄ ari Isira Tɛ̃rai. 7 Kũ a ↄ́ↄ dↄ̀mɛnɛ, akũ ma gusira dà á dagura kũ Misila pìnↄ, akũ ma tò ísira dàńla míↄmiↄ. Á wɛ́ yã kũ ma kɛ̀ Misilanↄnɛ è. Abire gbɛra a gↄrↄ pla kɛ̀ gbárannan.

8 Ma su kãáo Amↄri kũ ò kú Yoda ifãboki kpanↄ bùsun. Kũ ò fùtɛái kũ zĩ̀io, akũ ma ń náárɛ á ↄĩ. Ma ń kákatɛ, akũ ń bùsuu gↄ̃̀ á pↄ́ ũ. 9 Kũ Zipo nɛ́ Balaki, Mↄabunↄ kína fùtɛái kũ zĩ̀io, à Bɛↄ nɛ́ Balamu sìsi à láari boáwa. 10 Akũ ma gi Balamu yã mai ma tò à sa mana òárɛ, ma á bó Balaki ↄĩ. 11 Abire gbɛra a bikũ Yodaa a ka Yɛriko. Akũ Yɛrikodenↄ zĩ̀i kà kãáo. Amↄrinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Kanaanↄ kũ Itinↄ kũ Gigasinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄ zĩ̀i kà kãáo dↄ, akũ ma ń náárɛ á ↄĩ. 12 Ma zúmantɛ̃nↄ gbàrɛ á arɛ, ò pɛ̀árɛ Amↄrinↄ kína gbɛ̃nↄn planↄa. Adi kɛ á fɛ̃nɛda ke á kà mɛ́ à pɛ̀ḿmaro. 13 Ma zĩtɛ kũ ákↄ̃nↄ mɛ́ a a zĩ kɛ̀ro kpàáwa kũ wɛ̃tɛ kũ ákↄ̃nↄ mɛ́ a kàtɛronↄ, akũ á kú wɛ̃tɛ pìnↄ gũn. Átɛn geepi lí kũ kù lí kũ ákↄ̃nↄ mɛ́ a bàronↄ bɛ ble.

14 Akũ Yↄsua pì: Àgↄ̃ Dikiri vĩna vĩ àgↄ̃ doi yãpura kũ nɛ̀sɛɛo mɛ̀n do. À tãna kũ á dizinↄ dòńyĩ Yuflati bara dire kũ Misilaonↄ bo á tɛ́ à do Dikirii. 15 Tó zↄ̀blena Dikirinɛ dí kɛárɛro, à zɛ kũ tãna kũ á ye à doiio gbãra, tãna kũ á dizinↄ dòńyĩ Yuflati bara direnↄn, Amↄri kũ á kú ń bùsunnↄ pↄ́n yá. Makũ kũ ma bedenↄ sↄ̃, Dikirin ónigↄ̃ doi. 16 Akũ gbɛ̃nↄ wèa ò pì: Gyam! Óni fↄ̃ ò pã kpá Dikirii ò do tãnanↄiro. 17 Dikiri ó Luda mɛ́ à ó bó zↄ̀blen Misila bùsun kũ ó denↄo. Àkũ mɛ́ à daboyã zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ kɛ̀ ó wára, à ó dãkpã ó táa'onaa gũn pínki à ó bó buri kũ ó gɛ̃tɛ ń gũnnↄ ↄĩ ń pínki. 18 Dikiri mɛ́ à pɛ̀wɛrɛ Amↄrinↄa kũ buri kũ ò kú bùsu díkĩnannↄo. Abire yãi ónigↄ̃ do Dikirii se, zaakũ àkũmɛ ó Luda ũ.

19 Akũ Yↄsua pì gbɛ̃nↄnɛ: Áni fↄ̃ à do Dikiriiro. Zaakũ à kú adona, Luda nɛ̀sɛgↄ̃bademɛ. Ani á taarinↄ kũ á durunnanↄ kɛ̃áwaro. 20 Bee kũ à yã mana kɛ̀árɛ yã, tó a pã kpài a do buri zĩ̀tↄnↄ tãnanↄi, ani ɛra à kisira zĩáwa à á kakatɛ. 21 Akũ gbɛ̃nↄ pì Yↄsuanɛ: Lɛnlo! Dikirin ónigↄ̃ doi. 22 Akũ Yↄsua pìńnɛ: Ákↄ̃nↄmɛ á zĩda sèedadenↄ ũ, kũ a zɛo àgↄ̃ do Dikirii. Akũ ò pì: Ee! A sèedadenↄmɛ ó ũ. 23 Akũ Yↄsua pì: Tó lɛmɛ, à buri zĩ̀tↄnↄ tãna kũ ò kú kãáonↄ bo á tɛ́ à á swɛ̃̀ kpá Dikiri Isarailanↄ Ludaa. 24 Akũ gbɛ̃nↄ pìnɛ: Dikiri ó Ludan ónigↄ̃ doi ògↄ̃ a yã ma.

25 Zĩ birean Yↄsua ɛ̀ra à Dikiri bàka kunna kũńwo yã kɛ̀kɛ gbɛ̃nↄnɛ. Zaa Sɛkɛmu gwe à dokayãnↄ kũ yãditɛnanↄ zɛ́ kpàtɛńnɛ, 26 akũ à yã pìnↄ kɛ̃̀ Luda doka takadan. Akũ à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ sɛ̀ à pɛ̀tɛ gbiri lí gbáru Dikiri gbagbakia gwe. 27 Akũ à pì gbɛ̃nↄnɛ: À gwa! Gbɛ̀ díkĩna mɛ́ anigↄ̃ dewɛrɛ sèedade ũ. Gbɛ̀ɛ pì yã kũ Dikiri òwɛrɛ mà pínki. Anigↄ̃ deárɛ sèedade ũ de àsun manafiki kɛ á Ludanɛro. 28 Yↄsua gbɛ̃nↄ gbàrɛ, akũ baadi tà a bùsu kũ ò kpàa túbi ũ gũn.

29 Yã birenↄ gbɛra Dikiri zↄ̀bleri Yↄsua, Nuni nɛ́ gà. À kɛ̀ wɛ̃̀ basↄↄro akuri. 30 Ò a vĩ̀ gu kũ à de a túbi ũ gũn Timina Sɛra, Ɛflaimunↄ gukpiden Gaasi kpi gugbãnduru kpa. 31 Isarailanↄ zↄ̀ↄ blè Dikirinɛ Yↄsua gↄrↄa pínki kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò kun a gbɛranↄ gↄrↄaao dↄ. Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ wɛ́ sì yã kũ Dikiri kɛ̀ Isarailanↄnɛlɛ pínki.

32 Yusufu wánↄ kũ Isarailanↄ bòo Misila sↄ̃, ò vĩ̀ Sɛkɛmu zĩtɛ gũn, kũ Yakubu lù Sɛkɛmu de Amↄ nɛ́nↄa andurufu mɛ̀n basↄↄro. Zĩtɛ pì kú Yusufunↄ túbi gũmmɛ. 33 Kũ Haruna nɛ́ Ɛlɛaza gà, akũ ò a vĩ̀ zaa Gibɛa, wɛ̃tɛ kũ ò kpà a nɛ́ Finɛasia túbi ũ Ɛflaimunↄ gukpiden.

YÃGƆ̃GƆ̃RINƆ

1

2

3

4

6

7

8

13

14

15

16

YÃGƆ̃GƆ̃RINƆ

Isarailanↄ pãkpana Dikirii 1:1-3:6

Yãgↄ̃gↄ̃ri káakunↄ 3:7-3:31

Debora 4:1-4:24

Gidiↄn 6:1-8:35

Samusi 13:1-16:31

1

Isarailanↄ zĩ̀kana kũ Kanaa buri kũ ò gↄ̃̀nↄ

1 Yↄsua ga gbɛra Isarailanↄ Dikiri gbɛ̀ka ò pì: Dínↄ mɛ́ oni gɛ́ zĩ̀ káwɛrɛ kũ Kanaanↄ káakuu? 2 Akũ Dikiri pì: Yudanↄ mɛ́ oni gɛ́. À ma! Ma bùsuu pìi nàńnɛ ń ↄĩmɛ. 3 Akũ Yudanↄ pì ń danɛ Simɛↄnↄnɛ: À mↄ́ à gɛ́ zɛwɛrɛ gu kũ Luda kpàwá túbi ũ gũn, ò zĩ̀ ká kũ Kanaanↄ gbasa ò gɛ́ zɛárɛ gu kũ à kpàáwan. Akũ Simɛↄnↄ gɛ̀ɛ kũńwo. 4 Kũ Yudanↄ gɛ̀ɛ lɛ, Dikiri Kanaanↄ kũ Pɛrizinↄ nàńnɛ ń ↄĩ, akũ ò ń dɛdɛ zaa Bɛzɛki dúbu kuri. 5 Gwen ò Adonibɛzɛki lèn ò zĩ̀i kà kãao, akũ ò Kanaanↄ kũ Pɛrizi pìnↄ dɛ̀dɛ. 6 Kũ kína pì tɛn bàa lɛ́, akũ ò pɛ̀a. Ò a kũ̀, akũ ò a ↄnɛmidanↄ kũ a gbánɛmidanↄ zↄ̃̀zↄ̃. 7 Akũ Adonibɛzɛki pì: Ma kína gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurinↄ ↄnɛmidanↄ kũ ń gbánɛmidanↄ zↄ̃̀zↄ̃, akũ ò pↄ́ble kũ à lɛ̀tɛ ma teburu gɛ̃i kↄ̃nↄ wɛ̀. Lákũ ma kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄnɛ nà, a fĩnan Luda bòmɛnɛ. Akũ ò gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmu, gwen à gàn.

8 Kũ Yudanↄ lɛ̀tɛ Yurusalɛmua, ò sì, akũ ò a gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ò tɛ́ sↄ̃̀a. 9 Abire gbɛra Yudanↄ gɛ̀ɛ ò zĩ̀ ká kũ Kanaa kũ ò kú gusĩsĩdennↄ kũ Nɛgɛvio kũ gusarao. 10 Ò gɛ̀ɛ ò lɛ̀tɛ Kanaa kũ ò kú Ɛblↄnunↄa. Ɛblↄnu tↄ́n Kiriataba yã. Gwen ò zĩ̀i blèn Sesai kũ Aimao kũ Talamaiooa.

11 Bona gwe ò gɛ̀ɛ lɛ́tɛ Dɛbidenↄa. Dɛbi tↄ́n Kiriasɛfa yã. 12 Akũ Kalɛbu pì: Gbɛ̃ kũ à lɛ̀tɛ Kiriasɛfa pìia à sìn, mani ma nɛ́nↄgbɛ̃ Akasa kpáa nↄ ũ. 13 Kalɛbu dakũna Kenazi nɛ́ Ɔtↄniɛli mɛ́ à sì, akũ Kalɛbu a nɛ́nↄgbɛ̃ pìi kpàa. 14 Kũ à a sɛ̀, akũ à nàkaraa à gɛ́ zĩtɛ wɛ́ kɛ a dea. Kũ nↄgbɛ̃ pìi kìpa a zaakia, akũ Kalɛbu a là à pì: Bↄ́n ń yeii? 15 Akũ à wèa à pì: Ǹ gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ. Zaakũ gu kũ n ma gba kú Nɛgɛvi gbárannan, ǹ ma gba a ísɛ̃bokide dↄ. Akũ Kalɛbu a gbà gu kũ a ísɛ̃boki kú sĩ̀sĩi musu kũ gu kũ a ísɛ̃boki kú guvutɛ gũnwo.

16 Musa anzure buri kũ òdi pi Keninↄ bò wɛ̃tɛ dominaliden kũ Yudanↄ, ò gɛ̀ɛ ò vùtɛ kũńwo ń bùsun Aradi sarɛ Nɛgɛvi gbárannan. 17 Akũ Yudanↄ kũ ń danɛ Simɛↄnↄ gɛ̀ɛ ò lɛ̀tɛ Kanaa kũ ò kú Zɛfanↄa. Ò wɛ̃tɛ pìi kàkatɛ mámmam, akũ ò tↄ́ kpànɛ Ɔↄma. 18 Yudanↄ Gaza kũ Asakɛlↄnio kũ Ɛkɛrↄnuo kũ ń gunↄ sì. 19 Dikiri kú kũńwo, akũ ò ń gukpide sì, ama odi fↄ̃ ò pɛ̀ gusaradenↄaro, kũ gbɛ̃ pìnↄn sↄ̃go mↄ̀pↄnↄ vĩ yãi. 20 Ò Ɛblↄnu kpà Kalɛbua lákũ Musa a lɛ́ sɛ̀ nà, akũ à pɛ̀ Anaki buri gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄa gwe. 21 Biliaminunↄ sↄ̃ odi pɛ́ Yebusi kũ ò kú Yurusalɛmunↄaro, akũ Yebusinↄn kú kũńwo Yurusalɛmu ari kũ a gbãrao.

22 Yusufunↄ sↄ̃ ò lɛ̀tɛ Bɛtɛlia akũsↄ̃ Dikiri kú kũńwo. 23 Bɛtɛli tↄ́n Luzu yã. Kũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀ Bɛtɛli asiri gwa, 24 gu'asirigwarii pìnↄ gↄ̃gbɛ̃ ke è àtɛn bo wɛ̃tɛ pìn, akũ ò pìnɛ: Ǹ owɛrɛ deran óni kɛ nà ò gɛ̃ wɛ̃tɛ gũn óni gbɛ̃kɛ kɛnnɛ. 25 Kũ à zɛ́ mↄ̀ńnɛ, akũ ò wɛ̃tɛpidenↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao, akũ ò gↄ̃gbɛ̃ pìi tò kũ a danɛnↄ ń pínki. 26 Gↄ̃gbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ Iti bùsun à wɛ̃tɛ kàtɛ gwe, akũ à tↄ́ kpànɛ Luzu. Tↄ́ bire mɛ́ à gↄ̃̀nɛ ari kũ a gbãrao.

27 Manasenↄ dí pɛ́ Kanaa kũ ò kú Bɛtɛsã kũ Tanakio kũ Dↄruo kũ Ibleamuo kũ Mɛgidoo kũ ń lakutunↄaro, zaakũ ò gì ò kpɛ́ vutɛ bùsuu pìmmɛ. 28 Kũ Isarailanↄ gbãna lè, akũ ò Kanaanↄ dà zↄ̀zĩn, odi pɛ́ḿma ń pínkiro. 29 Lɛmɛ se Ɛflaimunↄ dí pɛ́ Kanaa kũ ò kú Gɛzanↄaro, akũ ò kú gwe lɛɛlɛ. 30 Lɛmɛ dↄ Zɛbuluninↄ dí pɛ́ Kanaa kũ ò kú Kitironu kũ Naloluonↄaro, akũ ò ń dá zↄ̀zĩn. 31 Lɛmɛ dↄ Asanↄ dí pɛ́ gbɛ̃ kũ ò kú Ako kũ Sidↄ̃o kũ Alabuo kũ Akazibuo kũ Ɛlɛbao kũ Afɛkio kũ Reobuooaro, 32 akũ ò vùtɛ lɛɛlɛ kũ Kanaanↄ bùsude pìnↄo. 33 Lɛmɛ dↄ Nafatalinↄ dí pɛ́ Bɛsɛmɛsidenↄ kũ Bɛtanadenↄaro, akũ ò vùtɛ lɛɛlɛ kũ Kanaanↄ bùsude pìnↄ ò ń dá zↄ̀zĩn. 34 Amↄrinↄ Dãnↄ yĩ̀pa ò ń kpá gukpiden, odi weńnɛ ò su vutɛ gusaranlo. 35 Amↄri pìnↄ gì ò kpɛ́ vutɛ Ɛrɛsi kpia kũ Ayalↄnio kũ Salabimuo. Kũ Yusufunↄ gbãna kàra, akũ ò ń dá zↄ̀zĩn. 36 Amↄrinↄ bùsu lɛ́zɛki nàa zaa Fí Gbɛ̀kpakotozɛn ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Selaa ari à gɛ̀ɛo arɛ kpa.

2

Dikiri Malaika bo à suna Isarailanↄa zaa Bokimu

1 Dikiri Malaikaa bò Giligala à gɛ̀ɛ Bokimu à pì: Ma á bↄ́tɛ Misila, ma gɛ̃ kãáo bùsu kũ ma la dà á dizinↄnɛ dí gũn. Ma pì mani ma bàka kunna kãáo yã gboro zikiro. 2 Ma òárɛ á yã sún kakara kũ bùsu dí denↄoro. Ma òárɛ à ń sa'okinↄ gboro, akũ ádi ma yã maro. À kɛ̀ dera a kɛ̀ lɛɛ? 3 Tↄ̀! Matɛn oárɛ, mani pɛ́ḿmaárɛ doro. Onigↄ̃ deárɛ lɛ̀ ũ á gbã̀ntɛrɛɛa akũsↄ̃ ń tãnanↄ nigↄ̃ deárɛ tankutɛ ũ. 4 Kũ Dikiri Malaika yã pìi ò Isarailanↄnɛ, ò ↄ́ↄ dↄ̀ gbãnagbãna. 5 Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Bokimu, akũ ò sa ò Dikiria gwe.

Isarailanↄ kpɛlina Ludanɛ

6 Yↄsua gbɛ̃nↄ gbarɛna gbɛra baadi gɛ̀ɛ à gu kũ ò kpàa túbi ũ kũ̀. 7 Ò dò Dikirii Yↄsua gↄrↄa pínki kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò kun a gbɛranↄ gↄrↄo dↄ. Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ wɛ́ sì yã zↄ̃kↄ̃ kũ Dikiri kɛ̀ Isarailanↄnɛlɛ pínki. 8 Kũ Dikiri zↄ̀bleri Nuni nɛ́ Yↄsua kɛ̀ wɛ̃̀ basↄↄro akuri, akũ à gà. 9 Ò a vĩ̀ gu kũ à de a túbi ũ gũn zaa Timina Ɛrɛsi, Ɛflaimunↄ gukpiden, Gaasi kpi gugbãnduru kpa.

10 Kũ Yↄsua gↄrↄ gbɛ̃nↄ gàga ń pínki, nɛ́ kũ ò fùtɛ ń gbɛranↄ Dikiri dↄ̃ro, akũsↄ̃ ò yã kũ à kɛ̀ ń dizinↄnɛ dↄ̃ro. 11 Akũ ò yã kũ à vãni Dikirinɛɛ kɛ̀ ò dò tãnanↄi. 12 Ò pã kpà Dikiri ń dizinↄ Luda kũ à ń bↄ́tɛ Misilai, ò tɛ̀ buri kũ ò likańyĩnↄ tãnanↄi ò donyĩ kɛ̀ńnɛ, akũ ò Dikiri pↄ fɛ̃̀. 13 Ò pã kpài ò dò Baalii kũ Asatorɛo. 14 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ńyĩ à ń ná ń wɛ́tãmmarinↄnɛ ń ↄĩ ò ń wára. À ń kpá ń ibɛrɛ kũ ò likańyĩnↄa, akũ odi fↄ̃ ò gì kũ ń zĩdao ń ibɛrɛɛ pìnↄ ↄĩro. 15 Gↄrↄ kũ ò gɛ̀ɛ zĩ̀ ká pínki, Dikiri dì bo ń kpɛ de yã sún bo kũńwo nnaro yãi, lákũ à dàńnɛ ń sãn nà, akũ ò gↄ̃̀ wɛ́tãmma zↄ̃kↄ̃ↄ gũn.

16 Akũ Dikiri yãgↄ̃gↄ̃rinↄ bòbo ń tɛ́ de ò ń sí ń wɛ́tãmmarinↄa. 17 Ama òdi ń yãgↄ̃gↄ̃rii pìnↄ yã maro, ò pãpã kɛ̀ ò donyĩ kɛ̀ tãnanↄnɛ. Ò kɛ̃̀ zɛ́ kũ ń dizinↄ sɛ̀ɛa likalika, òdigↄ̃ yã kũ Dikiri dìtɛńnɛnↄ kũna lán ń dizi pìnↄ bàro. 18 Tó Dikiri yãgↄ̃gↄ̃rii bò ń tɛ́, àdigↄ̃ kú kũ yãgↄ̃gↄ̃rii pìio, akũ àdigↄ̃ ń sí ń ibɛrɛnↄ ↄĩ ari yãgↄ̃gↄ̃rii pìi wɛ̃̀ndi lɛ́n, zaakũ tó ò ǹ dà gbɛ̃ kũ òtɛn ↄ tↄ̃ḿma òtɛn wari dↄḿmanↄ yãi, Dikiri dì ń wɛ̃nda gwamɛ. 19 Tó yãgↄ̃gↄ̃rii gà sↄ̃, òdi ɛra ò yaka de ń denↄla. Òdi do tãnanↄi, òdi ń gbagba, òdi donyĩ kɛńnɛ. Òdi ń yãvãnikɛnaa pìnↄ kũ ń sãgbãnao tóro.

20 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ńyĩ à pì: Zaakũ buri dí ma bàka kunna kũ ń dizinↄ yã gbòro odi ma yã maro, 21 mani pɛ́ńnɛ buri kũ Yↄsua gà à ń tó ń bùsunnↄ kea doro. 22 Mani ń suu kɛ Isarailanↄa de mà ń yↄ̃ mà gwa, tó oni ma zɛ́ sɛ́ ògↄ̃ ma yã kũna lákũ ń dizinↄ kũ̀ nà, ke tó oni kɛ lɛro. 23 Abire yãin Dikiri buri pìnↄ tò gwe. Adi ń na Yↄsuanɛ a ↄĩ à pɛ̀ḿma gↄ̃̀nↄro.

3

1 Dikiri buri pìnↄ tò gwe de à Isaraila kũ odi Kanaanↄ bùsu zĩ̀ ká ń wáraronↄ yↄ̃ à gwao 2 de dↄ à zĩ̀kana dada gbɛ̃ kũ ò zĩ̀kana dↄ̃ yãro pìnↄnɛ. Buri pìnↄn dí: 3 Filisitini kína gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ kũ Kanaanↄ pínki kũ Sidↄ̃denↄ kũ Ivi kũ ò kú Lɛbana gukpidennↄ zaa Baali Ɛmↄ kpia ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Lebo Amata. 4 À ń tó de à Isarailanↄ yↄ̃ à gwao, tó onigↄ̃ yã kũ à dìtɛ ń dizinↄnɛ Musa gãinↄ kũna. 5 Abire yãin Isarailanↄ vùtɛ Kanaanↄ tɛ́ kũ Itinↄ kũ Amↄrinↄ kũ Pɛrizinↄ kũ Ivinↄ kũ Yebusinↄo. 6 Ò ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀ nↄ ũ akũsↄ̃ ò ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kpã̀zã buri pìnↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄa, akũ ò dò ń tãnanↄi.

Ɔtↄniɛli

7 Isarailanↄ yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀. Dikiri ń Luda yã sã̀ńgu, akũ ò dò Baalii kũ Asatorɛo. 8 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ńyĩ à ń yía Mɛsↄpↄtamia bùsu kína Kusãrisataimua, akũ ò zↄ̀ↄ blènɛ ari wɛ̃̀ sↄraakↄ̃. 9 Kũ ò ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ, akũ à surabarii bòńnɛ, àkũmɛ Kalɛbu dakũna Kenazi nɛ́ Ɔtↄniɛli ũ. Àkũ mɛ́ à ń bó. 10 Dikiri Nini sùa, akũ à yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailanↄnɛ à dòńnɛ arɛ zĩ̀i gũn. Dikiri Mɛsↄpↄtamia bùsu kína Kusãrisataimu nànɛ a ↄĩ, akũ à gbãna mↄ̀nɛ. 11 Akũ ń bùsuu gↄ̃̀ katɛna aafia wɛ̃̀ bupla ari Kenazi nɛ́ Ɔtↄniɛli gɛ̀ɛ à gào.

Ɛudu

12 Isarailanↄ ɛ̀ra ò yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ dↄ, akũ Dikiri tò Mↄabu kína Ɛgɛlↄni gbãna mↄ̀ńnɛ yã vãni kũ ò kɛ̀ɛ pì yãi. 13 Ɛgɛlↄni Amↄninↄ kũ Amalɛkinↄ nàawa, akũ ò sù ò lɛ̀tɛ Isarailanↄa ò wɛ̃tɛ dominalide sì. 14 Isarailanↄ zↄ̀ↄ blè Mↄabu kína Ɛgɛlↄninɛ ari wɛ̃̀ baro plansari. 15 Akũ ò ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ, akũ à surabarii bòńnɛ, àkũmɛ Gera nɛ́ Ɛudu, Biliaminu buri ũ. Ɔzɛdemɛ. Isarailanↄ a zĩ̀ táfe bo Mↄabu kína Ɛgɛlↄninɛ. 16 Ɛudu fɛ̃nɛ lɛ́kpaplade pì a gbã̀na kà gã̀sãkuru do. À nà a gbáda ↄplaa a uta zĩtɛ, 17 akũ à gɛ̀ɛ à táfe bò Ɛgɛlↄninɛ. Ɛgɛlↄni sↄ̃ bi gbɛ̃ mɛ̀demɛ manamana. 18 Kũ Ɛudu kũ gbɛ̃ kũ ò táfe sɛ̀ ò gɛ̀ɛonↄ táfe bònɛ ò làka, akũ Ɛudu a gbɛ̃ pìnↄ gbàrɛ zɛ́n. 19 Akũ à ɛ̀ra tãna kũ à kú Giligala sarɛ à sù kína pì kĩnaa dↄ à pì: Má asiriyã vĩ mà onnɛ. Akũ kína pìi pì: À tó mà yã ma, akũ a ìba kũ ò kú kãaonↄ bↄ̀tɛ. 20 Ɛgɛlↄni vutɛna ado kpɛ́ musu ĩampakia, akũ Ɛudu nài à pì: Má yã kũ à bò Luda kĩnaa vĩ mà onnɛ. Kũ kína pìi fùtɛ a gbàaa, 21 akũ Ɛudu a fɛ̃nɛ gà à wòto a ↄpla gbádaa kũ ↄzɛo, akũ à a zↄ̃̀o a gbɛrɛa. 22 Akũ fɛ̃nɛ pìi gɛ̃̀ a gbɛrɛn kũ a páo pínki ari à bò a kpɛ. Ɛudu dí fɛ̃nɛ pì wotoro ari a gbɛrɛ nísi dàala. 23 Ɛudu bò kpɛ́lɛlɛa à kpɛ́ ĩampaki pì zɛ́ tàta à mↄ̀da kã̀.

24 A bona gbɛra Ɛgɛlↄni zĩ̀rinↄ sù ò è ĩampaki pì zɛ́ tatana ò kã̀, akũ ò pì: Ke àtɛn bĩnikpɛ kɛ kpɛ́ ĩampakian yá? 25 Òtɛni a dã ari ò bídi kɛ̀. Kũ ò è adi zɛ́ wɛ̃ńnɛro, akũ ò mↄ̀nɛ sɛ̀ ò wɛ̃̀ ò gɛ̃̀ ò ń dikiri è wutɛna zĩtɛ gɛ̀ ũ. 26 Gↄrↄ kũ òtɛn kína dã lɛ, Ɛudu bàa lɛ̀ à dò tãna pìnↄi à tà Seira. 27 Kũ à kà gwe, à tò ò kuru pɛ̀ Ɛflaimu gukpiden, akũ Isarailanↄ kìpa kãao kpinↄa, Ɛudu dòńnɛ arɛ. 28 À pìńnɛ: À tɛ́mai, zaakũ Dikiri á ibɛrɛ Mↄabunↄ nàárɛ á ↄĩ. Ò tɛ̀i, akũ ò Yoda bikũki kũ àdi gɛ́ Mↄabunↄ bùsun sì, odi we gbɛ̃ke bikũ doro. 29 Zĩ birea ò Mↄabu gↄ̃ gbãnanↄ dɛ̀dɛ dúbu kuri taka bà, ń gbɛ̃ke dí boro. 30 Zĩ kũ̀a Isarailanↄ gbãna mↄ̀ Mↄabunↄnɛ, akũ ń bùsuu gↄ̃̀ katɛna aafia ari wɛ̃̀ basiikↄ̃.

Samaga

31 Ɛudu gbɛra Anata nɛ́ Samaga Filisitininↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ zùdãgooo. À Isarailanↄ sura bà se.

4

Debora kũ Barakio

1 Kũ Ɛudu gà, Isarailanↄ ɛ̀ra ò yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ dↄ. 2 Akũ Dikiri ń yía Kanaa kína Yabĩ kũ à vutɛna Azoa. A zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ tↄ́n Sisera. A bɛn Arose Goyimu. 3 À sↄ̃go mↄ̀pↄnↄ vĩ mɛ̀n wàa siikↄ̃ kũ basↄↄroo. À gbãna mↄ̀ Isarailanↄnɛ pãsĩpãsĩ ari wɛ̃̀ baro, akũ Isarailanↄ ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ.

4 Gↄrↄ birea nↄgbɛ̃ annabi kũ òdi pinɛ Debora, Lapido nanↄ de Isarailanↄ yãgↄ̃gↄ̃ri ũ. 5 Àdi yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ a domina lí gbáru Rama kũ Bɛtɛlio dagura Ɛflaimunↄ gukpiden. Isarailanↄ dìgↄ̃ gɛ́ a kĩnaa gwe. 6 Akũ à Abinↄamu nɛ́ Baraki kũ à kú Kɛdɛsi, Nafatalinↄ bùsun sìsi à pìnɛ: Dikiri Isarailanↄ Luda pì ǹ futɛ ǹ gɛ́ Nafatalinↄ kũ Zɛbuluninↄ sɛ́ gbɛ̃nↄn dúbu kuri ǹ gɛ́ kũńwo Tabo kpia. 7 Dikiri ni Yabĩ zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Sisera gátɛ à su kãao Kisↄ̃ swai kũ a sↄ̃gonↄ kũ a zĩ̀karinↄ dasidasi, gwen ani a nannɛ n ↄĩn. 8 Akũ Baraki pìnɛ: Tó ĩni gɛ́ kũmao dé, mani gɛ́. Tó ĩni gɛ́ kũmao sↄ̃ro, mani gɛ́ro. 9 Akũ Debora pì: Mani gɛ́ kũnwo, ama kũ n ò lɛ, adi kɛ n tↄ́ mɛ́ ani boro. Nↄgbɛ̃n Dikiri ni Sisera nanɛ a ↄĩ sà. Akũ Debora fùtɛ à gɛ̀ɛ kãao Kɛdɛsi. 10 Akũ Baraki Zɛbuluninↄ kũ Nafatalinↄ kàkara Kɛdɛsi, akũ à dà zɛ́n gɛ̀sɛ kũ gbɛ̃nↄn dúbu kurii pìnↄ. Debora kú ń tɛ́.

11 Keni buri Eberu bò Keninↄ bùsun yã, à sù à bùraa kàtɛ gbiri lí kũ à kú Zananimu gbáru Kɛdɛsi sarɛ. Keninↄ bi Musa anzure Obabu burinↄ domɛ.

12 Ò pì Siseranɛ Abinↄamu nɛ́ Baraki gɛ̀ɛ Tabo kpia, 13 akũ à a sↄ̃go mↄ̀pↄnↄ kàkara mɛ̀n wàa siikↄ̃ kũ basↄↄroo kũ zĩ̀kari kũ ò kú kãaonↄ. Bona zaa Arose Goyimu, ò gɛ̀ɛ Kisↄ̃ swai. 14 Akũ Debora pì Barakinɛ: Ǹ gɛ́, zaakũ gbãran Dikiri ni Sisera nannɛ n ↄĩ. À de Dikiri dònnɛ arɛ kↄ̀ fá. Akũ Baraki kìpa Tabo kpia kũ zĩ̀kari gbɛ̃nↄn dúbu kurii pìnↄ. 15 Dikiri tò Sisera kũ a sↄ̃gonↄ kũ a zĩ̀karinↄ fã̀kↄ̃a Baraki fɛ̃nɛdanɛ, akũ Sisera bò a sↄ̃gon à bàa lɛ̀. 16 Baraki pɛ̀tɛ Sisera zĩ̀karinↄ kũ ń sↄ̃gonↄi ari Arose Goyimu. Gwen à ń dɛdɛn kũ fɛ̃nɛdao ń pínki, bee gbɛ̃ mɛ̀n do adi gↄ̃ro. 17 Akũ Sisera bàa lɛ̀ gɛ̀sɛ à gɛ̀ɛ Keni buri Eberu nanↄ Yaɛli kuta kĩnaa, zaakũ Azo kína Yabĩ kũ Eberu bedenↄ kↄ̃ yã mà yã. 18 Yaɛli bò à dàalɛ à pì: Ǹ mↄ́ ǹ gɛ̃ kpɛ́n, Baa. Ǹ gɛ̃! Ǹsun tó vĩna n kũro. Kũ à gɛ̃̀, akũ nↄgbɛ̃ pìi bↄrↄgↄ dàala, 19 akũ Sisera pìnɛ: Ími tɛni ma dɛ. Ǹ ma gba í mà mi. Akũ à vĩ tùruu sɛ̀ à dã̀nɛ à mì, akũ à ɛ̀ra à bↄrↄgↄ dàala. 20 Sisera pìnɛ: Ǹ zɛ kpɛ́lɛlɛa. Tó gbɛ̃ke sù à n la à pi, gbɛ̃ke kú la yá, ǹ pinɛ, oi. 21 Kpasa'i a sɛ̀, a gbãna làka, akũ Eberu nanↄ Yaɛli kuta káro sɛ̀ kũ éreo à nào Siserai tɛɛnɛ, akũ à káro pìi pɛ̀ a mì'arɛ kpadoa à pà ari à gɛ̃̀ à gɛ̀ɛ à zĩtɛ kũ̀, akũ à gà. 22 Baraki sↄ̃ àtɛn pɛ́tɛ Siserai, akũ Yaɛli bò à gɛ̀ɛ à dàalɛ à pì: Ǹ mↄ́ mà gbɛ̃ kũ ntɛni wɛtɛ mↄnnɛ. Kũ à gɛ̃̀ kpɛ́n, akũ à Sisera è wutɛna, à gà kũ károo pɛna a mì'arɛ kpadoa. 23 Zĩ birea Luda Kanaa kína Yabĩ bùsa Isarailanↄnɛ. 24 Akũ Isarailanↄ pãsĩkɛ tɛn kara ari ò gɛ̀ɛ ò Kanaa kína Yabĩ dɛ̀o.

Akũ ń bùsuu gↄ̃̀ a laakariia ari wɛ̃̀ bupla.

6

Midiãnↄ ↄtↄ̃na Isarailanↄa

1 Isarailanↄ ɛ̀ra ò yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ dↄ, akũ Dikiri ń ná Midiãnↄnɛ ń ↄĩ ari wɛ̃̀ suppla. 2 Kũ Midiãnↄ tɛn ↄ tↄ̃ḿma, akũ Isarailanↄ utɛkinↄ kɛ̀kɛ gukpidenↄn kũ gbɛ̀wɛɛnↄ kũ sɛ̃̀ntɛpↄrↄtuo. 3 Tó ò pↄ́ tↄ̃̀, Midiãnↄ kũ Amalɛkinↄ kũ ifãboki kpa buri pãndenↄ dì su ò lɛ́tɛḿmamɛ. 4 Òdi su ò bùra kátɛ ń bùsun, akũ òdi ń burapↄnↄ yakańnɛ ari à gɛ́ pɛ́o Gazaa. Òdi pↄ́ke tó Isarailanↄnɛro ke sã ke zù ke zaaki. 5 Òdi su kũ ń pↄ́kãdenↄ kũ ń bizakutanↄ dasidasi lán sutɛ̃nↄ bà. Gbɛ̃ke dìgↄ̃ mↄ́kↄ̃nↄ kũ ń lakuminↄ lɛ́ dↄ̃ro. Òdi su ò bùsuu yakamɛ. 6 Midiãnↄ Isarailanↄ dà takasi gũn, akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria.

7 Kũ ò wiki lɛ̀ Dikiria Midiãnↄ yã musu lɛ, 8 akũ Dikiri annabii bòńnɛ à pì: Makũ Dikiri Isarailanↄ Luda ma pì ma á bó zↄ̀blen ma á bↄ́tɛ Misila. 9 Ma á bó Misilanↄ ↄĩ kũ gbɛ̃ kũ ò ↄ tↄ̃̀áwanↄ ń pínki ma pɛ́ḿmaárɛ, akũ ma ń bùsuu kpàáwa. 10 Kũ ma pìárɛ makũmɛ Dikiri á Luda ũ, àsun Amↄri kũ á kú ń bùsunnↄ tãnanↄ gbagbaro, akũ a gi ma yã mai.

Dikiri Malaika bo à suna Gidiↄnwa

11 Dikiri Malaikaa sù à vùtɛ gbiri lí gbáru zaa Ɔfla, Abiɛza buri Yoasi bɛ wɛ̃tɛ. A nɛ́ Gidiↄn tɛn pↄ́wɛ gbɛ̃ geepi'ifɛ̃ki wɛ̀ɛn de Midiãnↄ sún a ero yãi. 12 Kũ Dikiri Malaikaa bò à sùa, à pìnɛ: Gↄ̃ gbãna, Dikiri kú kũnwo. 13 Akũ Gidiↄn pìnɛ: Baa, tó Dikiri kú kũoo, bↄ́yãi yã dínↄ ó lé pínkii? Daboyã kũ ó denↄ a yã bàbawɛrɛnↄn kú mámɛɛ? Ò pì Dikiri ó bↄ́tɛ Misila, ama tera à pã kpàwái, akũ à ó ná Midiãnↄnɛ ń ↄĩ. 14 Akũ Dikiri arɛ dↄ̀a à pì: Ǹ gɛ́ kũ gbãna kũ ń vĩo ǹ Isarailanↄ bo Midiãnↄ ↄĩ. À de makũ mɛ́ ma n zĩ fá. 15 Akũ Gidiↄn a là à pì: Baa, mani fↄ̃ mà Isarailanↄ bo deramɛɛ? Ma ↄn mɛ́ à kĩana Manasenↄ tɛ́ akũsↄ̃ makũmɛ fíti deńla ma de bedenↄ tɛ́. 16 Dikiri wèa à pì: Manigↄ̃ kú kũnwo, ĩni Midiãnↄ nɛ lán gbɛ̃ mɛ̀n do bà. 17 Akũ Gidiↄn pìnɛ: Tó ma n pↄnna lè, ǹ sèeda mↄmɛnɛ de màgↄ̃ dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n mɛ́ ntɛn yã o kũmao. 18 Ǹsun go laro ari mà su. Mani sunnɛ kũ gbao mà ditɛnnɛ. Akũ à wèa à pì: Manigↄ̃ kú la ari ǹ su.

19 Gidiↄn gɛ̀ɛ à blènɛ dɛ̀ à kɛ̀kɛ, à burodi futɛnasari kɛ̀ kũ wísiti kiloo kuriio. À nↄ̀bↄↄ kà tãnkon à dòo kà dò'oron à sùo gbiri lí pì gbáru gwe, akũ à dìtɛnɛ. 20 Luda Malaikaa pìnɛ: Ǹ nↄ̀bↄ kũ burodiio sɛ́ ǹ kátɛ gbɛ̀ díkĩnaa ǹ dò kúa. Akũ à kɛ̀ lɛ. 21 Akũ Dikiri Malaikaa gò kũ à kũnaa zↄ̃̀ nↄ̀bↄ kũ burodii pìioa, akũ tɛ́ bò gbɛ̀ɛ pìi gũn à kũ̀ nↄ̀bↄ kũ burodii pìiooa, akũ Dikiri Malaikaa pì dibi lɛ̀. 22 Kũ Gidiↄn dↄ̃̀ Dikiri Malaikaamɛ, à pì: É'e! Dikiri Luda, ase n Zĩ̀rin ma wɛ́ sìalɛ tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ yá? 23 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹgↄ̃ kú aafia! Ǹsun tó vĩna n kũro. Ĩni garo. 24 Gidiↄn Dikiri gbagbaki bò gwe, akũ à tↄ́ kpà gu pìinɛ Dikiri Aafiade. À kú Ɔfla Abiɛza gwe ari kũ a gbãrao.

Tãna gbagbaki gboronaa

25 Zĩ birea gwãani Dikiri pìnɛ: Ǹ n de zùsa kũ à kà wɛ̃̀ suppla kũ ǹ Baali gbagbaki kũ n de vĩ gboro ǹ Asɛra lí kũ à zɛ a sarɛ zↄ̃ ǹ nɛ. 26 Ǹ makũ Dikiri n Luda gbagbaki bo a zɛ́a sĩ̀sĩ díkĩna musu. Ǹ Asɛra lí kũ n zↄ̃̀ sɛ́tɛ yàka ũ ǹ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ oma kũ zùu pìio. 27 Akũ Gidiↄn a zĩkɛrinↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn kuri à kɛ̀ lákũ Dikiri ònɛ nà. Kũ àtɛn vĩna kɛ a de bedenↄnɛ kũ wɛ̃tɛdenↄ yãi, adi we à kɛ̀ fãnantɛ̃ro, sé gwãani.

28 Kũ wɛ̃tɛdenↄ fùtɛ kↄnkↄ, ò è ò Baali gbagbaki gbòro ò Asɛra lí kũ à zɛ a sarɛ zↄ̃̀ ò nɛ̀ ò sa ò kũ zùuo sa'oki dufu kũ ò bòoa. 29 Akũ ò kↄ̃ làla: Dí mɛ́ à kɛ̀ lɛɛ? Kũ ò dòńyĩ ò gbɛ̀kagbɛka, akũ ò mà ò pì: Yoasi nɛ́ Gidiↄn mɛ́ à kɛ̀. 30 Akũ wɛ̃tɛdenↄ gɛ̀ɛ ò pì Yoasinɛ: Ǹ bo kũ n nɛ́o ò a dɛ, zaakũ à Baali gbagbaki gbòro akũsↄ̃ à Asɛra lí kũ à zɛ a sarɛ zↄ̃̀ à nɛ̀. 31 Akũ Yoasi pì gbɛ̃ kũ ò likaainↄnɛ: Ákↄ̃nↄ mɛ́ áni yã sí Baalinɛ yá? Ákↄ̃nↄ mɛ́ áni a bo yá? Oni gbɛ̃ kũ à yã sìnɛ dɛ ari gu gↄ̃ gɛ́ dↄ. Tó tãnan a ũ, à gí kũ a zĩdao a gbagbaki kũ ò gbòro yãi. 32 Zĩ birean ò tↄ́ kpà Gidiↄnnɛ Yerubaali ò pì: Ò à tó kũ Baalio, zaakũ a gbagbakin à gbòro.

Gidiↄn sèedagbɛkana Dikiria

33 Midiãnↄ kũ Amalɛkinↄ kũ ifãboki kpa gbɛ̃ pãndenↄ kↄ̃ kàkara ń pínki ò bikũ̀ Yodaa, akũ ò bùraa kàtɛ Yɛzɛrili guvutɛn. 34 Dikiri Nini gɛ̃̀ Gidiↄn gũn, akũ à Abiɛzanↄ sìsi kũ kuruo de ò su ò tɛ́ai. 35 À gbɛ̃nↄ zĩ̀ Manasenↄ bùsu gu sĩnda pínkia ò ń sísi se ò su ò tɛ́ai. Akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Asanↄ bùsun kũ Zɛbuluninↄ bùsuuo kũ Nafatalinↄ bùsuuo. Akũ ò sù ò kàkara kũńwo.

36 Gidiↄn pì Ludanɛ: Tó ĩni Isarailanↄ bo ma gãi lákũ n a lɛ́ sɛ̀mɛnɛ nà, 37 ǹ gwa, matɛn sãkã kátɛ pↄ́wɛgbɛ̃kia. Tó plí kpà sãkã pìia ado akũsↄ̃ zĩtɛ gↄ̃̀ kori, mani dↄ̃ sà kũ ĩni Isarailanↄ bo ma gãi lákũ n ò nà. 38 Akũ à kɛ̀ lɛ. Kũ gu dↄ̀, akũ à fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ à sãkã pìi fɛ̃̀, a í ta pà. 39 Akũ Gidiↄn pì Ludanɛ: Ǹsun pↄ fɛ̃ kũmaoro. Má ye mà yã gbɛkamma gɛ̃̀n do dↄ. Ǹ tó mà gwa sãkãa gɛ̃̀n do dↄ. Adikĩna sà, ǹ tó plí kpá zĩtɛa ado, sãkã gↄ̃ kori. 40 Gwãani birea Luda kɛ̀ lɛ. Plí kpà zĩtɛa gu sĩnda pínkia, sãkã mɛ́ à gↄ̃̀ kori ado.

7

Gidiↄn kũ a gbɛ̃nↄ zĩ̀blena Midiãnↄa

1 Gidiↄn kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ fùtɛ kↄnkↄ káakukaaku ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Arodi ísɛ̃bokia. Midiãnↄ bùra kú guvutɛn gugbãnduru kpa Mↄre sĩ̀sĩgɛrɛɛi. 2 Akũ Dikiri pì Gidiↄnnɛ: Gbɛ̃ kũ ò kú kũnwonↄ kɛ̀ dasi, mani Midiãnↄ nańnɛ ń ↄĩro. Tó ma ń náńnɛ ń ↄĩ, oni ĩa dã ò pi ń zĩda gbãna mɛ́ à ń bó. 3 Ǹ kpàkpa kɛ gĩa ǹ pińnɛ, gbɛ̃ kũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀agu àtɛn lukaluka, ade ɛra. Akũ gbɛ̃nↄn dúbu baro awɛɛpla ɛ̀ra, gbɛ̃nↄn dúbu kuri mɛ́ ò gↄ̃̀. 4 Akũ Dikiri pì Gidiↄnnɛ: Ò kpɛ́ dasi ari tera. Ǹ gɛ́ kũńwo í kĩnaa, mani ń plɛplɛnnɛ gwe. Gbɛ̃ kũ ma ònnɛ oni gɛ́ kũnwonↄ mɛ́ oni gɛ́, gbɛ̃ kũ ma ònnɛ oni gɛ́ kũnworonↄ sↄ̃ mɛ́ oni gↄ̃. 5 Kũ à gɛ̀ɛ kũńwo í kĩnaa, Dikiri pìnɛ: Ǹ gbɛ̃ kũ n è ò lɛ́ pɛ̀tɛ ía lán gbɛ̃ bànↄ sɛ́ kpado kũ gbɛ̃ kũ ò kùtɛ ń kosoa ò í dã̀ kũ ↄo òtɛn minↄ. 6 Gbɛ̃ kũ ò lɛ́ pɛ̀tɛ íanↄ gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ basↄↄromɛ. Gbɛ̃ kparanↄ sↄ̃ ò kùtɛ ń kosoa ò í mì. 7 Akũ Dikiri pì Gidiↄnnɛ: Mani Midiãnↄ naárɛ á ↄĩ kũ gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ basↄↄro kũ ò lɛ́ pɛ̀tɛ íanↄo sà mà á bo. Ǹ gbɛ̃ kparanↄ gbarɛ, ń baadi tá a bɛa. 8 Akũ Gidiↄn gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ basↄↄro pìnↄ sɛ̀, ò gbɛ̃ kũ òtɛn tá bɛnↄ zànanↄ kũ ń kurunↄ sìḿma, akũ à ń gbárɛ.

Gidiↄn kú sĩ̀sĩi musu, Midiãnↄ bùra kú guvutɛn a gɛ̃i. 9 Gwãani birea Dikiri yã ònɛ à pì: Ǹ futɛ ǹ gɛ́ńyĩ ń bùran, zaakũ ma ń nánnɛ n ↄĩ. 10 Tó vĩna tɛni n kũ ǹ gɛ́ńyĩmɛ, ǹ kipa ǹ gɛ́ lɛɛlɛ kũ n zĩkɛri Purao 11 ǹ sã kpá yã kũ òtɛn oi. Yã pì ni n gba swɛ̃̀ de ǹ gɛ́ńyĩ ń bùran. Akũ à kìpa kũ a zĩkɛri Purao ò nà ń bùra lɛ́i. 12 Midiãnↄ kũ Amalɛkinↄ kũ ifãboki kpa gbɛ̃ pãndenↄn katɛna guvutɛn ń pínki, ò kpá lán sutɛ̃nↄ bà. Odi fↄ̃ ò ń lakuminↄ nàroro, ò dasi lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà.

13 Kũ Gidiↄn kà gwe, à gbɛ̃ke lè, àtɛni a nana baba a gbɛ̃ndonɛ à pì: Ǹ nana kũ ma ò ma. Ma è burodi bundurunna tɛn gbigiri kɛ, akũ à lɛ̀tɛ ó bùran à sì bizakutaa, akũ kuta pìi lɛ̀tɛ kpɛdangara à gↄ̃̀ katɛna. 14 Akũ a gbɛ̃ndo pìi pìnɛ: Yoasi nɛ́ Gidiↄn, Isaraila buri fɛ̃nɛdan n è gwe, adi kɛ pↄ́ pãndenlo. Luda Midiãnↄ kũ ó bùraao nànɛ a ↄĩ pínki.

15 Kũ Gidiↄn nana pì yã mà kũ a bↄkↄtɛnaao, à donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ. Akũ à ɛ̀ra Isarailanↄ bùran à pì: À futɛ! Dikiri Midiãnↄ nàwɛrɛ ó ↄĩ. 16 À gbɛ̃nↄn wàa do kũ basↄↄroo pìnↄ kpàatɛ gã̀ aakↄ̃, akũ à kuru kũ lo korio kpà ń baadia. Akũ ò sɛ̃̀tɛ sↄ̀tↄsↄtↄ lo pìnↄ gũn. 17 À pìńnɛ: Matɛn gɛ́ ari ń bùra lɛ́a. Àgↄ̃ ma gwa. Lákũ a è ma kɛ̀ nà, à kɛ lɛ se. 18 À lika ń bùraai pínki. Tó makũ kũ gbɛ̃ kũ ò kú kũmaonↄ ó kuru pɛ̀, à á pↄ́ pɛ́ se à wiki lɛ́ à pi: Dikiri pↄ́mɛ kũ Gidiↄnwo. 19 Gidiↄn kũ gbɛ̃nↄn basↄↄro kũ ò kú kãaonↄ kà bùra lɛ́a lizãndo gudãkpãrinↄ kↄ̃ lilinkɛnaa gbɛra gↄ̃̀nↄ. Akũ ò ń kuru pɛ̀ ń pínki, ò lo kũ ò kũnanↄ wìwi. 20 Akũ gã̀ aakↄ̃ pìnↄ baadi a kuru pɛ̀ ò ń lonↄ wìwi. Ò sɛ̃̀tɛnↄ kũna ↄzɛn, ò kuru kũ òtɛn pɛ́nↄ kũna ↄplan. Akũ ò wiki lɛ̀ ò pì: Dikiri kũ Gidiↄnwo fɛ̃nɛdamɛ. 21 Baadi zɛ a gbɛ̀n likana bùraai, akũ bùradenↄ fùtɛ ò lɛ̀kↄ̃a kũ wikio ò bàa lɛ̀. 22 Kũ ò kuru mɛ̀n wàa do kũ basↄↄronↄ pɛ̀ lɛ, Dikiri tò bùraa pì denↄ kↄ̃ dɛ̀dɛ kↄ̃ tɛ̃nɛ kũ fɛ̃nɛdao. Zĩ̀karii pìnↄ bàa lɛ̀ ò tà Bɛtɛsita kũ Zererao ari Abɛli Mɛↄla lɛ́a Taba kpa. 23 Ò Nafatalinↄ kũ Asanↄ sìsi kũ Manasenↄ ń pínki, akũ ò pɛ̀tɛ Midiãnↄi. 24 Akũ Gidiↄn gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò gɛ̀ɛ Ɛflaimunↄ gukpiden pínki, ò pìńnɛ: À kipa à gɛ́ Midiãnↄi. À zɛ́ zↄ̃ńnɛ Yoda bikũkinↄa ari Bɛtɛbara. Akũ ò Ɛflaimunↄ sìsi ń pínki ò gɛ̀ɛ ò zɛ́ zↄ̃̀ńnɛ Yoda bikũkinↄa ari Bɛtɛbara. 25 Akũ Ɛflaimunↄ Midiã kínanↄ kũ̀ gbɛ̃nↄn pla, Orɛbu kũ Zebuo. Ò Orɛbu dɛ̀ gbɛ̀ɛ sarɛ, kũ òdi pi tera Orɛbu gbɛ̀ɛ. Ò Zebu dɛ̀ dↄ, gu pìn òdi pi tera Zebu geepi'ifɛ̃ki. Akũ ò ɛ̀ra ò pɛ̀ Midiãnↄa. Akũ ò kína pìnↄ mìi zↄ̃̀zↄ̃ ò gɛ̀ɛo Gidiↄnnɛ Yoda bara dire.

8

1 Ɛflaimunↄ Gidiↄn là ò pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò n kɛ̀wɛrɛ lɛɛ? Kũ ntɛn gɛ́ zĩ̀ ká kũ Midiãnↄ, akũ ńdi ó sísiroo? Akũ ò yãkete kài lɛ manamana, 2 akũ à pìńnɛ: Bↄ́n ma kɛ̀ kũ à kà á pↄ́ ũu? Ákↄ̃nↄ Ɛflaimunↄ geepi kↄ̃nↄwɛna mana de ókↄ̃nↄ Abiɛzanↄ geepikɛkɛnala. 3 Luda Midiã kínanↄ Orɛbu kũ Zebuoo nàárɛ á ↄĩ. Bↄ́n ma fↄ̃ ma kɛ̀ kũ à kà á pↄ́ ũu? Kũ à òńnɛ lɛ, gbasa ń pↄfɛ̃ kpàtɛ sà.

Zɛba kũ Zalamunao dɛdɛnaa

4 Gidiↄn kũ a gbɛ̃ gbɛ̃nↄn wàa do kũ basↄↄronↄ kpɛ́ òtɛn pɛ́tɛ Midiãnↄi, bee kũ ń gbãna bùsa. Kũ ò kà Yodai, akũ ò bikũ̀. 5 Akũ à pì Sukodenↄnɛ: À ma gbɛ̃nↄ gba pↄ́ble. Ń gbãna bùsa akũsↄ̃ má kpɛ́ matɛn pɛ́tɛ Midiã kínanↄ Zɛba kũ Zalamunaoi. 6 Akũ Suko gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ pì: Zɛba kũ Zalamunao gɛ̃̀ n ↄĩ kↄ̀n yá? Bↄ́n tò óni n zĩ̀karinↄ gba pↄ́blee? 7 Gidiↄn wèḿma à pì: Zaakũ a ò lɛ, tó Dikiri Zɛba kũ Zalamunao nàmɛnɛ ma ↄĩ, mani á kɛ yákiyaki kũ gbáranna lɛ̀ɛo. 8 Zaa gwe à gɛ̀ɛ Pɛniɛli, akũ à wɛ́ kɛ̀ḿma lɛ dↄ. Pɛniɛlidenↄ wèa lákũ Sukodenↄ wèa nà dↄ, 9 akũ à pìńnɛ se: Tó ma gɛ ma su aafia, mani gudãkpãki lei díkĩna gboro.

10 Zɛba kũ Zalamunao kú Kako kũ ń zĩ̀karinↄ gbɛ̃nↄn dúbu gɛ̃ro. Ifãboki kpa zĩ̀kari kũ ò gↄ̃̀nↄn gwe. Ń fɛ̃nɛdadenↄ gàga gbɛ̃nↄn dúbu basuddo. 11 Gidiↄn lagatarinↄ zɛ́ sɛ̀ Nↄba kũ Yↄgbɛao ifãboki kpa, akũ à sì zĩ̀karii pìnↄ tɛ́ gↄrↄ kũ ò sã̀ ń zĩda yãn. 12 Midiã kína pìnↄ Zɛba kũ Zalamunao bàa lɛ̀, akũ à pɛ̀tɛńyĩ à ń kũkũ, akũ à tò ń zĩ̀karinↄ lɛ̀kↄ̃a ń pínki.

13 Kũ Yoasi nɛ́ Gidiↄn bò zĩ̀lan àtɛn su, à bↄ̀tɛ Ɛrɛsi Gbɛ̀kpakotozɛn, 14 akũ à Suko kɛfɛnna ke kũ̀ à a làla yãi, akũ kɛfɛnna pì Suko gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tↄ́ kɛ̃̀nɛ takadan gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛsuppla. 15 Akũ Gidiↄn gɛ̀ɛ à Sukodenↄ lè à pì: Zɛba kũ Zalamunaon dí. A ma lalandii kɛ̀ yã a pì, Zɛba kũ Zalamunao dí gɛ̃ ma ↄĩ kↄ̀ro. Áni fↄ̃ à ma gbɛ̃ kũ ń gbãna bùsanↄ gba pↄ́blero. 16 Akũ à wɛ̃tɛ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ kũ̀kũ à ń kɛ́ yákiyaki kũ gbáranna lɛ̀ɛo, ò dↄ̃̀. 17 Akũ à gɛ̀ɛ à Pɛniɛli gudãkpãki lei gbòro à wɛ̃tɛ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ.

18 Akũ à Zɛba kũ Zalamunao là à pì: Gbɛ̃ kũ a ń dɛdɛ Tabonↄn de deramɛɛ? Ò wèa ò pì: Ò de lán n bàmɛ, ń bona de lán kínanɛnↄ bà. 19 Akũ Gidiↄn pìńnɛ: Ma vĩ̀ni dadokↄ̃nↄdenↄn gwe. Tó a ń tó yã, kũ Dikirio mani á dɛdɛro. 20 Akũ à pì a daudu Yɛtanɛ: Ǹ futɛ ǹ ń dɛdɛ. Nɛ́ pì dí a fɛ̃nɛda wotoro, vĩna a kũ̀, zaakũ nɛ́ fítinnamɛ. 21 Akũ Zɛba kũ Zalamunao pì: Ǹ futɛ ǹ ó dɛdɛ n zĩda. Baadi kũ a gbãnaomɛ. Akũ Gidiↄn fùtɛ à ń dɛdɛ à mↄ̀zã kũ ò dada ń lakuminↄ wakaanↄ bↄ̀tɛ.

22 Isarailanↄ pì Gidiↄnnɛ: Ǹ gↄ̃ ó mìde ũ kũ n burinↄ. Zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ n ó bó Midiãnↄ ↄĩ. 23 Akũ Gidiↄn pìńnɛ: Mani gↄ̃ á mìde ũro, bee ma nɛ́. Dikirimɛ á kína ũ. 24 Akũ à ɛ̀ra à pìńnɛ: Matɛn wɛ́ kɛáwa: Á baadi pↄ́sã kũ à sìḿma kpáma mɛ̀n dodo. Midiãnↄ dìgↄ̃ wura pↄ́sã dana, zaakũ Sumaila burinↄmɛ. 25 Ò pìnɛ: Óni kpámma kũ nɛ̀sɛɛo do. Ò biza kpàtɛ, akũ baadi pↄ́sã kũ à sìḿmanↄ dàn mɛ̀n dodo. 26 Wura pↄ́sã kũ à gbɛ̀kaḿma pìnↄ tìkisii kà kiloo baro, mↄ̀zãnↄ kũ pↄ́sãnↄ kũ arukĩmba tɛ̃ra kũ Midiã kínanↄ dananↄ kũ mↄ̀zã kũ ò dada ń lakuminↄ wakaaanↄ baasi. 27 Akũ à pì màsokɛbↄ ũ à pɛ̀tɛ a bɛ wɛ̃tɛn zaa Ɔfla. Akũ Isarailanↄ pãpã kɛ̀ ò dòi ń pínki, akũ à gↄ̃̀ tankutɛ ũ Gidiↄnnɛ kũ a bedenↄo.

28 Lɛn Isarailanↄ Midiãnↄ gbãna bùsa lɛ. Midiãnↄ dí le ò mìi bò doro. Akũ Isarailanↄ bùsu gↄ̃̀ katɛna aafia Gidiↄn gↄrↄ ari wɛ̃̀ bupla.

Gidiↄn ganaa

29 Yoasi nɛ́ Gidiↄn gɛ̀ɛ à vùtɛ a bɛa. 30 A nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ à ń ínↄ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurimɛ, zaakũ a nↄnↄn dasi. 31 À nↄpose vĩ dↄ zaa Sɛkɛmu kũ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì kãao, akũ ò tↄ́ kpànɛ Abimɛlɛki. 32 Yoasi nɛ́ Gidiↄn gà a wɛ̃̀managↄrↄa, akũ ò a mira kpàkũsũ kũ a de pↄ́o zaa Ɔfla Abiɛza.

33 Kũ Gidiↄn gà gↄ̃̀nↄ, akũ Isarailanↄ ɛ̀ra ò pãpã kɛ̀ ò dò Baalii. Akũ ò tãna kũ òdi pi Baalibakakukũoo pɛ̀tɛ ń dikiri ũ, 34 akũ Dikiri ń Luda kũ à ń bó ń ibɛrɛ kũ ò likańyĩ kpa sĩnda pínkianↄ ↄĩ yã sã̀ńgu. 35 Odi gbɛ̃kɛ kɛ Gidiↄn kũ òdi pinɛ dↄ Yerubaali bedenↄnɛ yã mana kũ à kɛ̀ńnɛ pínki musuro.

13

Samusi inaa

1 Isarailanↄ ɛ̀ra ò yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ dↄ, akũ Dikiri ń ná Filisitininↄnɛ ń ↄĩ ari wɛ̃̀ bupla. 2 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú Zↄra, Dã burimɛ, a tↄ́n Manↄa. A nanↄ bi paramɛ, adi nɛ́ iro. 3 Dikiri Malaikaa bò à sù nↄgbɛ̃ pìia à pì: Ǹ ma! Paramɛ n ũ, ńdi nɛ́ iro, ama ĩni nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. 4 Ǹ laakari kɛ! Ǹsun wɛ̃ ke í gbãna ke miro. Ǹsun tɛ̃̀ ke blero. 5 Ĩni nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. Gɛ̃ sún na nɛ́ pìi mìiaro, zaakũ anigↄ̃ de Luda pↄ́ ũmɛ zaa a igↄrↄ. Àkũ mɛ́ ani na Isarailanↄ bonaaa Filisitininↄ ↄĩ.

6 Akũ nↄgbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à ò a zãnɛ à pì: Luda gbɛ̃ke sù ma kĩnaa. Tó n a è, à de lán Luda Malaikaa bà à naasi vĩ manamana. Mádi a la tó mámɛ à bònlo, akũsↄ̃ adi a tↄ́ omɛnɛro. 7 À pìmɛnɛ mani nↄ̀ sí mà nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ. À pìmɛnɛ màsun wɛ̃ ke í gbãna ke miro, akũ dↄ màsun tɛ̃̀ ke blero, zaakũ nɛ́ pì nigↄ̃ de Luda pↄ́ ũmɛ zaa a ina gↄrↄ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n. 8 Akũ Manↄa wɛ́ kɛ̀ Dikiria à pì: N yã nna Dikiri! Ǹ tó gbɛ̃ kũ n zĩ̀ ɛra à su dↄ à yã kũ óni kɛ kũ nɛ́ pìio a inaa gbɛra dawɛrɛ. 9 Luda Manↄa yã mà, akũ Luda Malaikaa pìi ɛ̀ra à sù nↄgbɛ̃ pìia gↄrↄ kũ à kú bura. A zã Manↄa kú kãao gwero, 10 akũ à kɛ̀ likalika à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à ònɛ à pì: Gↄ̃gbɛ̃ kũ à bò à sùma zĩ kũ̀a kũ̀ dí dↄee! 11 Manↄa fùtɛ à tɛ̀ a nanↄi. Kũ à kà gↄ̃gbɛ̃ pì kĩnaa, à a là à pì: Mↄkↄ̃n mɛ́ n yã ò kũ ma nanↄo yá? À wèa à pì: Makũmɛ! 12 Akũ Manↄa a là à pì: Tó n yã pìi pàpa, nɛ́ pì nigↄ̃ de deramɛɛ? Bↄ́ zĩn anigↄ̃ kɛɛ? 13 Dikiri Malaikaa wèa à pì: N nanↄ gↄ̃ yã kũ ma ònɛ kũna pínki. 14 Àsun geepi lí pↄ́ke blero. Àsun wɛ̃ ke í gbãna ke miro. Àsun tɛ̃̀ ke blero. Àgↄ̃ yã kũ ma dìtɛnɛ kũna pínki. 15 Akũ Manↄa pìnɛ: N yã nna, ǹ zɛ gĩa ari ò blènɛ bↄ̀rↄ kɛkɛnnɛ. 16 Dikiri Malaikaa wèa à pì: Bee tó ma gↄ̃ la, mani n pↄ́ke blero. Tó n sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ soru kɛ̀, ǹ o Dikiria. Manↄa dí dↄ̃ kũ Dikiri Malaikaamɛro, 17 akũ à a là à pì: N tↄ́n deramɛɛ? Tó yã kũ n òo pìi kɛ̀, óni sáabu kɛnnɛ. 18 Dikiri Malaikaa wèa à pì: Bↄ́yãin ntɛni ma tↄ́ gbɛkaa? Tↄ́ bonsarɛmɛ. 19 Akũ Manↄa blènɛ bↄ̀rↄↄ kũ̀ à flawaa sɛ̀ à Dikiri gbàgbao gbɛ̀ ke musu. Kũ Manↄa kũ a nanↄo tɛn gwa, akũ Dikiri yãbonsarɛ kɛ̀ 20 à tò tɛ́ bò sa'oki pìn à fùtɛ musu, akũ Dikiri Malaikaa fùtɛ tɛ́vuraa pìi gũn à tà musu. Kũ Manↄa kũ a nanↄo è lɛ, akũ ò wùtɛ nɛ̀sɛlɛ kutɛna.

21 Dikiri Malaika dí ɛra à sù Manↄa kũ a nanↄooa doro, akũ Manↄa dↄ̃̀ sà kũ Dikiri Malaikaamɛ. 22 Manↄa pì a nanↄnɛ: O gan yee! Zaakũ o Luda è kũ wɛ́o. 23 Akũ a nanↄ pìnɛ: Tó Dikiri ye à ó dɛmɛ, de adi sa kũ o òa kũ flawaao síro, de adi yã dínↄ owɛrɛro, akũsↄ̃ adi yã pì mↄwɛrɛro.

24 Nↄgbɛ̃ pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à tↄ́ kpànɛ Samusi. Nɛ́ pì zↄ̃kↄ̃ kũ̀, akũsↄ̃ Dikiri arubarikaa dànɛ. 25 Dikiri Nini nà zĩkɛnaaa a gũn gↄrↄ kũ à kú Dãnↄ buran, Zↄra dagura kũ Ɛsɛtaoluo.

14

Samusi nↄsɛna Filisitininↄ tɛ́

1 Samusi gɛ̀ɛ Timina, akũ à Filisitini nɛ́nↄkpare ke è gwe. 2 Kũ à sù, akũ à pì a de kũ a daonɛ: Ma Filisitini nɛ́nↄkpare ke è zaa Timina. À gɛ́ à a wɛtɛmɛnɛ mà sɛ́ nↄ ũ. 3 Akũ a de kũ a dao pìnɛ: Nↄ kú n danɛnↄ ke n burinↄ tɛ́nloo? Akũ ĩni gɛ́ ǹ nↄ sɛ́ Filisitini gyↄfↄrↄdenↄ tɛ́ yá? Akũ Samusi pì a denɛ: Ǹ gɛ́ ǹ a wɛtɛmɛnɛ dé, zaakũ nↄkpare pìn má yei. 4 A de kũ a dao dí dↄ̃ kũ yã pìi bò Dikiri kĩnaanlo, zaakũ Dikiri tɛn zɛ́ wɛtɛ à yã mↄ Filisitininↄnɛmɛ. Gↄrↄ birea Filisitininↄ mɛ́ òtɛn kí ble Isarailanↄa.

5 Akũ Samusi tɛn gɛ́ Timina kũ a deo kũ a dao. Kũ ò kà Timina geepi bura, músunɛ bↄ̀rↄↄ bò Samusii àtɛn pũtã. 6 Dikiri Nini sùa, akũ à músuu pìi kũ̀ à kɛ̃̀kↄ̃rɛ lákũ blènɛ bↄ̀rↄↄn à kɛ̃̀kↄ̃rɛ bà. À pↄ́ke kũna a ↄĩ sↄ̃ro. Adi yã kũ à kɛ̀ɛ pì o a de ke a danɛro. 7 Akũ à gɛ̀ɛ à yã ò kũ nↄkpare pìio, nↄkpare pì sↄ̃ à kɛ̀nɛ mana.

8 Kũ à gↄrↄ pla kɛ̀, à fùtɛ àtɛn gɛ́ nↄ pì sɛ́, akũ à lìtɛ à gɛ̀ɛ músu gɛ̀ɛ pì gwa. Akũ à è zↄ́nↄ sàa dↄ̀ a gɛ̀ɛa ari ò í kɛ̀. 9 Akũ à ↄ dàn à a sàa gà à wòto àtɛn ble, akũ àtɛn táo. Kũ à kà a de kũ a dao kĩnaa, à lìńnɛ ò blè, ama adi ońnɛ kũ a bò músu gɛ̀ɛ gũmmɛro.

Samusi gara kutu dana Filisitininↄnɛ

10 A de gɛ̀ɛ nↄkpare pì kĩnaa, akũ Samusi pↄnna pↄ́ble kɛ̀ńnɛ lákũ nↄsɛrii dì kɛ nà. 11 Kũ à sù, ò kɛfɛnnanↄ sìsi gbɛ̃nↄn baraakuri ògↄ̃ kú kãao. 12 Akũ Samusi pìńnɛ: Má gara kutu ke vĩ mà daárɛ. Ari pↄ́blena gↄrↄ suppla dí gɛ́ papao, tó a fↄ̃ à gara pìi bòmɛnɛ, mani biza kpááwa pi baraakuri kũ utao waka baraakuri. 13 Tó ádi fↄ̃ à bòmɛnɛ sↄ̃ro, ákↄ̃nↄ mɛ́ áni biza pi baraakuri kũ uta waka baraakuriio kpáma. Akũ ò pìnɛ: Ǹ ǹ gara pì dawɛrɛ ò ma. 14 À pìńnɛ:

Pↄ́ble bò pↄ́sorii gũn,

pↄ́ nna bò pↄ́ gbãna gũn.

Akũ odi fↄ̃ ò gara pìi bòro ari gↄrↄ aakↄ̃. 15 A gↄrↄ siikↄ̃dea ò pì Samusi nanↄnɛ: Ǹ ↄ̃ndↄ̃ kɛ n zãnɛ à gara pì bowɛrɛ. Tó lɛnlo, óni n kpata kũ n de bedenↄo. Ase a ó sísi de à ó pↄ́nↄ síwámɛɛ? 16 Akũ Samusi nanↄ tɛn ↄ́ↄ dↄnɛ à pì: N zãmagu! Ń yemairo! N gara ke dà ma gbɛ̃nↄnɛ, akũsↄ̃ ńdi a bona omɛnɛro. Akũ à pìnɛ: Mádi o ma de ke ma danɛro. Bↄ́ mɛ́ à tò mani onnɛɛ? 17 Àtɛn ↄ́ↄ dↄnɛ ari gↄrↄ suppla pìi gɛ̀ɛ à pàpao. A gↄrↄ supplade pìn akũ Samusi gara pìi bònɛ kũ à nàkaraa yãi, akũ a nↄ pìi gɛ̀ɛ à ò a gbɛ̃nↄnɛ. 18 A gↄrↄ suppladea ari ifãntɛ̃ gↄ̃ gɛ́ gɛ̃ kpɛ́n wɛ̃tɛ pìi kɛfɛnnanↄ pìnɛ:

Bↄ́ nna mɛ́ à de zↄ́laa?

Bↄ́ gbãna mɛ́ à de músulaa?

Akũ Samusi pìńnɛ: Tó adi kɛ a bú wì kũ ma zùnunuoro, de ádi fↄ̃ a ma gara pì bòro. 19 Dikiri Nini sùa, akũ à gɛ̀ɛ Asakɛlↄni à gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn baraakuri à ń pↄ́kasanↄ bòboḿma, akũ à gɛ̀ɛ à kpà gbɛ̃ kũ ò a gara pì bònɛnↄa. Akũ à pↄ fɛ̃̀ à tà a de bɛa. 20 Akũ ò Samusi nↄ pìi kũ̀ ò kpà a gbɛ̃nna kũ à zɛ̀ a sarɛa nↄ pì sɛ́gↄrↄa.

15

Samusi tɛ́sↄ̃na Filisitininↄ buraa

1 Kũ à kɛ̀ gↄrↄ pla, burapↄnↄ kɛkɛgↄrↄ kà, akũ Samusi blènɛ bↄ̀rↄↄ kũ̀ à gɛ̀ɛ a nↄ pì gwao. À pì: Má ye mà gɛ̃ ma nanↄi kpɛ́n. Akũ a nↄ pì de dí a gba zɛ́ro 2 à pì: Matɛn da n yeimɛro, akũ ma a kpà n gbɛ̃nnaa. A dakũna mana deala. Ǹ a sɛ́ a gɛ̃nɛ ũ. 3 Samusi pìńnɛ: Tó ma yã vãni kɛ̀ á Filisitininↄnɛ sà, manigↄ̃ taari vĩ doro.

4 Samusi gɛ̀ɛ à gbɛ̃gbonnↄ kũ̀kũ wàa do kũ basↄↄroo, akũ à sɛ̃̀ɛ yĩ̀yĩ térereterere. À gbɛ̃gbon pìnↄ vlã yĩ̀yĩkↄ̃a plapla, akũ à sɛ̃̀ɛ pìi yĩ̀yĩ ń vlã pìnↄa. 5 À tɛ́ nà sɛ̃̀ɛ pìnↄa, akũ à gbɛ̃gbon pìnↄ gbàrɛ Filisitininↄ bura. Ń pↄ́wɛnↄ tɛ́ kũ̀ pínki kũ ń pↄ́wɛ gbànↄ kũ ń geepi búnↄ kũ ń kùkpɛnↄ pínki. 6 Akũ Filisitininↄ pì: Dí mɛ́ à yã dí taka kɛ̀wɛrɛɛ? Akũ ò pì: Samusimɛ, Timina gbɛ̃ anzuree. A anzuree pì a nↄ sìamɛ, akũ à kpà a gbɛ̃nnaa. Akũ Filisitininↄ gɛ̀ɛ ò tɛ́ sↄ̃̀ nↄ pìia kũ a deo. 7 Samusi pìńnɛ: Zaakũ a kɛ̀ lɛ, mani kámma boro ari ma gɛ fĩna booáwa. 8 À sì ń tɛ́ à ń kɛ́ dúgudugu, ń dɛdɛnaa pì gɛ̃̀ onala, akũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ Etamu gbɛ̀wɛɛn.

Filisitininↄ dɛdɛna kũ zaaki gɛrɛwao

9 Filisitininↄ gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Yudanↄ bùsun, ò dàgula ari Gɛrɛwa sarɛ. 10 Akũ Yudanↄ ń lá ò pì: Bↄ́yãi a suwái kũ zĩ̀ioo? Akũ ò pì: O su ò Samusi kũmɛ, de ò kɛnɛ lákũ à kɛ̀wɛrɛ nà. 11 Akũ Yudanↄ gbɛ̃nↄn dúbu aakↄ̃nↄ gɛ̀ɛ Etamu gbɛ̀wɛɛ kĩnaa ò pì Samusinɛ: Ń dↄ̃ kũ Filisitininↄ mɛ́ òtɛn kí blewároo? Bↄ́ yãn n kɛ̀wɛrɛ gwee? À wèḿma à pì: Pↄ́ kũ ò kɛ̀mɛnɛn ma kɛ̀ńnɛ. 12 Akũ ò pì: O su ò n yĩ ò n kpáḿma. Akũ Samusi pì: À la damɛnɛ kũ áni ma dɛ á zĩdaro. 13 Akũ ò pìnɛ: Oi! Óni n dɛro. Óni n yĩ kũ bàaomɛ ò n nańnɛ ń ↄĩ. Akũ ò a yĩ̀ kũ bà dufuo mɛ̀n pla ò bò kãao gbɛ̀wɛɛɛ pìi gũn. 14 Kũ ò kà kãao Gɛrɛwa, akũ Filisitininↄ sù ò daalɛ, òtɛn wiki lɛ́a. Dikiri Nini sù Samusia, akũ bà kũ ò a yĩ̀o a ↄnↄa mùna kũ̀, akũ bàa pìnↄ zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ a ↄa. 15 À zaaki gɛ̀ dufu gɛrɛwa è, akũ à nàtɛ à sɛ̀ à gbɛ̃nↄn wàa sↄↄronↄ dɛ̀dɛo. 16 Samusi pì:

Zaaki gɛrɛwan ma gbɛ̃nↄn wàa sↄↄronↄ dɛ̀dɛo,

zaaki gɛrɛwan ma ń tↄ̃tↄ̃kↄ̃ao.

17 Kũ à yã pìi ò à làka, akũ à gɛrɛwa pìi zùkũna. Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Gɛrɛwa Sĩ̀sĩi.

18 Ími a kũ̀ gbãna, akũ à ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ à pì: N tò makũ n zↄ̀bleri ma zĩ̀i blè manamana, akũ ń ye mà ga kũ ímio mà lɛ́tɛ Filisitini gyↄfↄrↄdenↄ ↄĩ yá? 19 Luda Gɛrɛwa guwɛɛ lòkotoo pàra, akũ í bòn. Samusi mì, akũ a wɛ̃̀ndii sù à gbãna lè. Abire yãin òdi gu pì sísi Ɛnakore. À kú Gɛrɛwa ari kũ a gbãrao. 20 Samusi yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailanↄnɛ ari wɛ̃̀ baro Filisitininↄ kíblemmanagↄrↄ.

16

Samusi Gaza gɛ̃ki gbà gboronaa

1 Samusi gɛ̀ɛ Gaza à karua ke è gwe, akũ à gɛ̃̀ à wutɛ kãao. 2 Ò pì Gazadenↄnɛ: Samusi kú la. Akũ ò lìka zↄ̃̀ gu pìii, òtɛni a dã wɛ̃tɛ gɛ̃kia gwãani. Ò yĩ̀tɛ gwãani pìia ò pì: Tó gu dↄ̀, óni a dɛmɛ. 3 Samusi wùtɛ gwe ari lizãndo, akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ à wɛ̃tɛ gɛ̃ki gbàa kũ̀ kũ a lípɛtɛna mɛ̀n planↄ à gà à wò kũ a gbãngao lɛɛlɛ. À dà a gã̀n à gɛ̀ɛ à zùkũna sĩ̀sĩ kũ à arɛ dↄ Ɛblↄnua musu.

Samusi kũ Dɛlilao

4 Abire gbɛra Samusi yè nↄgbɛ̃ kei zaa Sↄrɛki guvutɛn, a tↄ́n Dɛlila. 5 Akũ Filisitini kínanↄ gɛ̀ɛ ò nↄgbɛ̃ pìi lè ò pìnɛ: Ǹ ↄ̃ndↄ̃ kpátɛi de ǹ le ǹ a gbãna zↄ̃kↄ̃ↄ pìi asiri dↄ̃ kũ lákũ óni kɛ nà ò gbãna mↄnɛo. Tó o a yĩ̀ bàao o a gbãna bùsa, ó baadi ni n gba andurufu ↄgↄ mɛ̀n wàa sↄↄro kũ basↄↄroo. 6 Akũ Dɛlila pì Samusinɛ: Ǹ ń gbãna zↄ̃kↄ̃ↄ asiri omɛnɛ kũ deran oni kɛ nà ò n yĩ kũ bàao ò n gbãna busao. 7 À wèa à pì: Tó ò ma yĩ kũ kyã yĩda mɛ̀n supplao, abire mɛ́ ani ma busa màgↄ̃ de lán baadi bà. 8 Filisitini kínanↄ sù Dɛlilanɛ kũ kyã yĩda kũ adi kori kɛroo mɛ̀n suppla, akũ à a yĩ̀o. 9 A kũ̀rinↄn utɛna kpɛ́nɛn, akũ Dɛlila pì Samusinɛ: Samusi! Filisitininↄn zɛ la díee! Akũ à kyã pìnↄ kɛ̃̀kɛ̃ lán bà mùkumukuu bà, odi a gbãna asiri dↄ̃ro.

10 Akũ Dɛlila pìnɛ: Ntɛni ma lalandi kɛ, ntɛn ɛ́kɛ tomɛnɛmɛ. Ǹ omɛnɛ sà lákũ oni n yĩ nà. 11 Akũ à pìnɛ: Tó ò ma yĩ kũ bà gbìgiri dufu kũ odi zĩ kɛo kↄ̀ro, ani ma busa màgↄ̃ de lán baadi bà. 12 Akũ Dɛlila bàa pìi sɛ̀ à a yĩ̀o. A kũ̀rinↄn utɛna kpɛ́nɛn, akũ à pì: Samusi! Filisitininↄn zɛ la díee! Akũ Samusi bà kũ à dↄ a ↄaa pìi kɛ̃̀kɛ̃ lán buu bàa bà. 13 Dɛlila pìnɛ: Ntɛni ma lalandi kɛ ari tera. Ntɛn ɛ́kɛ tomɛnɛ. Ǹ omɛnɛ sà lákũ oni n yĩ nà? Akũ à pìnɛ: Tó n ma mìkã gbã̀na mɛ̀n supplanↄ kũ̀ n dà àsan n tã̀ lán gòdoo bà, tó n káro pɛ̀a, mani busa màgↄ̃ de lán baadi bà. Dɛlila tò i a sɛ̀, akũ à a mìkã gbã̀na mɛ̀n suppla pìnↄ kũ̀ à tã̀ lán gòdoo bà 14 à káro pɛ̀a. Akũ à pì: Samusi! Filisitininↄn zɛ la díee! Akũ à vù à àsaa pìi gà à wò kũ a mìkão.

15 Dɛlila ɛ̀ra à pìnɛ dↄ: Ndìgↄ̃ pi ń yemai, akũsↄ̃ ndì ma náani kɛroo? N ma lalandii kɛ̀ à kà gɛ̃̀n aakↄ̃. Ńdi n gbãna zↄ̃kↄ̃ↄ asiri omɛnɛro. 16 Lɛn àdigↄ̃ nakaraa lɛ kũ yã pìi takao lakanaa sari. Àtɛni a zĩda yↄ́yↄnɛ ari à gɛ̀ɛ à fù mɛnaa à ye à ga. 17 Akũ à yã kũ à kú a swɛ̃̀n ònɛ pínki sà à pì: Gɛ̃ dí na ma mìia zikiro, zaakũ ò ma kɛ Luda pↄ́ ũmɛ. Tó ò ma mìi bò, ma gbãna ni bo ma gũn, mani busa màgↄ̃ de lán baadi bà. 18 Kũ Dɛlila è à yã kũ à kú a swɛ̃̀n òarɛ pínki, akũ à lɛ́gbãzã kɛ̀ Filisitini kínanↄnɛ à pì: À ɛra à su gɛ̃̀n do dↄ, zaakũ à a sĩnda pínki òmɛnɛ sà. Akũ ò ɛ̀ra ò sù a kĩnaa, ò andurufuu pì kũna. 19 Dɛlila tò i Samusi sɛ̀ a gbála, akũ à gↄ̃gbɛ̃ ke sìsi. À a mìkã gbã̀na mɛ̀n suppla pìnↄ bò, akũ à nà busanaaa a gbãna pìi bò. 20 Dɛlila pì: Samusi! Filisitininↄn zɛ la díee! Akũ à vù àtɛn da áni kɛ lán yã bà à a zĩda bomɛ. À dↄ̃ kũ Dikiri a tonlo. 21 Akũ Filisitininↄ a kũ̀, ò a wɛ́nↄ bòbo, akũ ò gɛ̀ɛ kãao Gaza. Ò mↄ̀gotɛ̃ kpàtii kpànɛ, akũ ò a dà àtɛn wísi lↄ́ kpɛ́siran. 22 A mìkã pìi ɛ̀ra à nà kunaa dↄ a bonaa gbɛra.

Samusi ganaa

23 Filisitini kínanↄ kↄ̃ kàkara de ò ń tãna Dagↄni gbagba, akũ òtɛn pↄnna kɛ ò pì: Ó tãna ó ibɛrɛ Samusi nàwɛrɛ ó ↄĩ. 24 Kũ Filisitininↄ a è, ò ń tãna sáabu kpà ò pì:

Ó ibɛrɛ ó bùsuu dɛ̀,

à ó gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ dúgudugu,

akũ ó tãna a nàwɛrɛ ó ↄĩ.

25 Lákũ ń pↄ kɛ̀ nna nà, ò pì: À Samusi sísi à fàai pↄ́ kɛwɛrɛ. Akũ ò a bò kpɛ́siran à yáadↄyã kɛ̀ńnɛ.

Kũ ò a zɛ̀ kpɛ́ gbɛ̀gbanↄ dagura, 26 à pì kɛfɛnna kũ à a ↄ kũnaanɛ: Ǹ gɛ́ kũmao gbɛ̀gba kũ ò kpɛ́ kũnanↄ sarɛ de mà ↄ nanaa mà gbãna lea. 27 Tãnakpɛ pìi pà, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄn kú gwe kũ Filisitini kínanↄ ń pínki. Gbɛ̃ kũ ò kú kpɛ́ pìi musu kà gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ro, kũ ò sù Samusi fàai gwa.

28 Samusi wɛ́ kɛ̀ Dikiria à pì: Dikiri Luda, ǹ tó ma yã dↄngu. Luda, ǹ ma gba gbãna gɛ̃̀n do dↄ de mà fĩna boo Filisitininↄa ma wɛ́ mɛ̀n pla yã musu. 29 À ↄ nàna gbɛ̀gba mɛ̀n pla kũ ò kpɛ́ pì kũna guraguranↄa, a ↄpla kú a doa a ↄzɛ kú a doa dↄ. 30 À pì: Ǹ tó mà ga kũ Filisitininↄo! À kutuu kɛ̀, akũ à ↄ yĩ̀paa kũ gbãnao, akũ kpɛ́ pìi gbòro à sì Filisitini kínanↄa kũ gbɛ̃ kũ ò kú a gũnnↄ ń pínki. Gbɛ̃ kũ Samusi ń dɛdɛ a gagↄrↄanↄn dasi de gbɛ̃ kũ à ń dɛdɛ gↄrↄ kũ à kú kũ wɛ̃̀ndiiola. 31 A dakũnanↄ kũ a de bedenↄ sù ń pínki ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò tào, akũ ò a mira kpàkũsũ kũ a de Manↄa pↄ́o, Zↄra kũ Ɛsɛtaoluo dagura. À yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailanↄnɛ ari wɛ̃̀ baro.

RUTU

1

2

3

4

RUTU

1

Naomi kũ Rutuo

1 Gↄrↄ kũ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ tɛn kí ble Isarailanↄ bùsun, nàa gɛ̃̀, akũ gↄ̃gbɛ̃ ke bò Bɛtilihamu, Yudanↄ bùsun, à gɛ̀ɛ à gↄrↄ pla kɛ̀ Mↄabunↄ bùsun kũ a nanↄo kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ. 2 Gↄ̃gbɛ̃ pì tↄ́n Ɛlimɛlɛki. A nanↄ tↄ́n Naomi. A nɛ́nↄ tↄ́n Malonu kũ Kiliↄ̃o. Ɛflata bùsu gbɛ̃nↄmɛ. Ò gɛ̀ɛ Mↄabunↄ bùsun, akũ ò kú gwe. 3 Gwen Naomi zã Ɛlimɛlɛki gàn, akũ à gↄ̃̀ gwe kũ a nɛ́ gbɛ̃nↄn pla pìnↄo. 4 Ò Mↄabu nↄgbɛ̃nↄ sɛ̀ nↄnↄ ũ, a do tↄ́n Opa, a do sↄ̃ Rutu. Ò kú gwe lán wɛ̃̀ kuri taka bà, a gbɛran 5 Malonu kũ Kiliↄ̃o gà ń pla ń pínki, akũ Naomi gↄ̃̀ gↄ̃ sari nɛ́nↄ sari.

6 Kũ à kú Mↄabunↄ bùsun gwe, à mà kũ Dikiri a gbɛ̃nↄ wɛ̃nda gwà à ń gbá pↄ́ble, akũ à soru kɛ̀ à ta kũ a nɛ́ nanↄ pìnↄo. 7 Akũ à fùtɛ gu kũ à kunwa à dà zɛ́n kũ a nɛ́ nanↄ pìnↄo, òtɛn tá Yudanↄ bùsun. 8 Akũ à pì a nɛ́ nanↄ pìnↄnɛ: À ɛra à tá á danↄ kĩnaa. Dikiri gbɛ̃kɛ kɛárɛ lákũ a kɛ̀ á gↄ̃ kũ ò gànↄnɛ nà kũ makũo. 9 Dikiri tó á baadi ɛra à zã kɛ à vutɛki le. Kũ à lɛ́ zàḿma, akũ ò ↄ́ↄ dↄ̀ manamana. 10 Ò pìnɛ: Óni gɛ́ kũnwo n gbɛ̃nↄ kĩnaamɛ. 11 Akũ à pì a nɛ́ gyaanↄ pìnↄnɛ: À ɛra! Bↄ́yãi áni gɛ́ kũmaoo? Mani ɛra mà nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ i de à le à zã kɛḿma dↄn yá? 12 À ɛra à tá! Ma zĩ kũ̀, mani le mà zã kɛ doro. Bee tó ma pì mani wɛ́ dↄ zãkɛnaai, akũ ma lè ↄkↄsiala ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì kãao, 13 áni fↄ̃ à ń dã ari ò kɛ zↄ̃kↄ̃ yá? Áni fↄ̃ àgↄ̃ kun pose ń yãi yá? Oi, ma nɛ́nↄ! Dikiri kpɛ lìmɛnɛmɛ. Yã kũ à á lé pì dí kɛmɛnɛ nnaro fá!

14 Ò ɛ̀ra ò nà ↄ́ↄ dↄa, akũ Opa lɛ́ zà a zã daa, ama Rutu gì à nàa. 15 Akũ Naomi pìnɛ: Ǹ gwa, n gbɛ̃ndo tɛn tá a gbɛ̃nↄ kũ a tãnanↄi. Ǹ ɛra ǹ tá kãao. 16 Akũ Rutu pìnɛ: Ǹsun nakarama mà n tó mà táro. Gu kũ n gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛn, ónigↄ̃ lɛɛlɛmɛ. Gu kũ n kipan, gwen mani kipan. N gbɛ̃nↄ ni gↄ̃ ma gbɛ̃nↄ ũ, n Luda ni gↄ̃ ma Luda ũ. 17 Gu kũ n gan, gwen mani gan ò ma vĩ gwe. Ga baasiro pↄ́ke ni ó kɛ̃kↄ̃aro. Tó ma kɛ̃mma, Dikiri yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. 18 Kũ Naomi è à zɛ̀o kũ à tá kãáomɛ, adi yãke onɛ doro.

19 Akũ ń pla ń pínki ò gɛ̀ɛ arɛ ari ò kà Bɛtilihamu. Kũ ò kà gwe, wɛ̃tɛ wã̀ ń yã musu. Gbɛ̃nↄ pì: Naomin gwe sↄ̃ yá? 20 Akũ à pìńnɛ: Àsungↄ̃ ma sísi Naomi doro, séde Mara, zaakũ Gbãnasĩndapinkide pↄsirayã kɛ̀mɛnɛ. 21 Ma gɛ wɛ̃tɛa kũ pↄ́nↄ, akũ Dikiri sù kũmao ↄkori. Bↄ́ yã mɛ́ à tò áni ma sísi Naomii? Dikiri bò ma kpɛmɛ, Gbãnasĩndapinkide pì yã'ũmmanaa kpàmai. 22 Lákũ Naomi sù kũ Mↄabunↄ bùsuuo nàn gwe kũ a nɛ́ nanↄ Rutu, Mↄabu burio. Ò kà Bɛtilihamu gↄrↄ kũ ò nà nagãkɛ̃naaamɛ.

2

Rutu dakarɛna kũ Bↄazao

1 Naomi zã Ɛlimɛlɛki bɛ gↄ̃gbɛ̃ ke kun, gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ aruzɛkɛdemɛ, a tↄ́n Bↄaza. 2 Mↄabu nↄgbɛ̃ Rutu pì Naominɛ: Ǹ tó mà gɛ́ bura nagã kↄ̃nↄ wɛ màgↄ̃ tɛ́ gbɛ̃ kũ à ma wɛ̃nda gwà kpɛ. Akũ à pì a nɛ́ gyaanↄ pìinɛ: Ǹ gɛ́! 3 Akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ nagã kↄ̃nↄ wɛ bura, àdigↄ̃ tɛ́ pↄ́kɛ̃rinↄ kpɛ. Akũsↄ̃ bura kũ à gɛ̀ɛn pì bi Ɛlimɛlɛki danɛ Bↄaza buramɛ. 4 Akũ Bↄaza bò Bɛtilihamu. Kũ à kà gwe, à fↄ kpà pↄ́kɛ̃rinↄa à pì: Dikiri gↄ̃ kú kãáo! Akũ ò pìnɛ: Dikiri arubarika dangu! 5 Bↄaza pì a zĩkɛri kũ à de a pↄ́kɛ̃rinↄ gwàri ũnɛ: Dí mɛ́ à nↄkpare direkũ vĩi? 6 Akũ à wèa à pì: Nↄkpare pì bi Mↄabu nↄgbɛ̃ kũ Naomi bò kãao Mↄabunↄ bùsun à sù kãaomɛ. 7 À pì mà tó à nagã kↄ̃nↄ wɛ pↄ́kɛ̃rinↄ kpɛ, akũ àtɛn zĩ kɛ zaa kↄnkↄ. Teran à sù kámma bo fíti kuta gũn.

8 Akũ Bↄaza gɛ̀ɛ à pì Rutunɛ: Ǹ ma yã ma. Ǹsun gɛ́ nagã kↄ̃nↄ wɛ bura pãnden doro. Ǹsun gɛ̃tɛwálaro. Ǹ gↄ̃ la kũ ma nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄo. 9 Ǹ wɛ́ dↄ zĩ kũ òtɛn kɛa ǹgↄ̃ tɛ́ ń kpɛ. Ma ò ma kɛfɛnnanↄnɛ ò su wari dↄmmaro. Tó ími tɛni n dɛ, ǹ gɛ́ ǹ í kũ ò kà orozãnↄn mi. 10 À kùtɛnɛ à mìi nàtɛ à pì: À kɛ̀ dera makũ kũ buri pãnde nↄgbɛ̃n ma ũ, n laakarii dↄ̀ma, akũ n yã mana kɛ̀mɛnɛɛ? 11 Akũ Bↄaza wèa à pì: Ò yã kũ n kɛ̀ n zã danɛ n zã ga gbɛra òmɛnɛ pínki, lákũ n n de kũ n dao tò nà kũ n bùsuuo, akũ n su n vutɛ gbɛ̃ kũ ń ń dↄ̃ yãronↄ tɛ́. 12 Dikiri fĩna bonnɛ yã kũ n kɛ̀ɛ musu. Lákũ n su n sↄtↄ Dikiri Isarailanↄ Luda oruu gũn nà, à a fĩna bonnɛ manamana. 13 Rutu pì: Baa, n yã mana kɛ̀mɛnɛ fá! N ma laakarii kpàtɛmɛnɛ, n yã nna ò makũ n zĩkɛriinɛ, bee kũ n zĩkɛrinↄ doken ma ũro.

14 Pↄ́blegↄrↄ Bↄaza pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ pↄ́ ble la ǹgↄ̃ burodi zↄ̃ dòoa. Akũ à vùtɛ pↄ́kɛ̃rinↄ sarɛ. Bↄaza pↄ́blewɛ kpatanaa kpàa, akũ à pↄ́ blè à kã̀ ari a kpara gↄ̃̀. 15 Kũ à fùtɛ àtɛn gɛ́ pↄ́ kↄ̃nↄ wɛ, akũ Bↄaza ò kɛfɛnnanↄnɛ à pì: Bee tó àtɛn pↄ́ kↄ̃nↄ wɛ nagã kũ à katɛna tɛ́, àsun wé'i daaro. 16 À a sà kenↄ bobonɛ nagã gũn à tó à a kↄ̃nↄ wɛ. Àsun pataaro.

17 Akũ à pↄ́ kↄ̃nↄ wɛ̀ ari ↄkↄsi. Kũ à zↄ̃̀ à a wɛ́ bò, à kà toko lɛ́ do taka bà. 18 Kũ à sɛ̀ à tào bɛ, akũ à pↄ́ kũ à a kↄ̃nↄ wɛ̀ pìi mↄ̀ a zã danɛ. À pↄ́ble kpara kũ à gↄ̃̀ pìi kpàa dↄ. 19 Akũ a zã da a là à pì: Mákpan n pↄ́ kↄ̃nↄ wɛ̀n gbãraa? N zĩ kɛ̀ máa? Luda arubarika da gbɛ̃ kũ à laakarii dↄ̀mman. Akũ à gbɛ̃ kũ à zĩ kɛ̀ a bura yã ònɛ à pì: Gbɛ̃ kũ ma zĩ kɛ̀ a bura gbãra tↄ́n Bↄaza. 20 Akũ Naomi pì: Ma Dikiri sáabu kɛ̀! À kpɛ́ àtɛn gbɛ̃kɛ kɛ ókↄ̃nↄ kũ ó bɛ̃nɛnↄnɛ kũ ó gbɛ̃ kũ ò gànↄ. Akũ à ɛ̀ra à pì: Gbɛ̃ pì bi ó danɛ kãni buri mɛ̀n domɛ. 21 Akũ Mↄabu nↄgbɛ̃ Rutu pì: À pìmɛnɛ mà na a zĩkɛrinↄa ari ò gɛ́ pↄ́ kɛ̃ ò lákao. 22 Akũ Naomi pì a nɛ́ gyaanↄ pìinɛ: À mana ǹ gɛ́ kũ a nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ de òsun wari dↄmma bura pãnde gũnlo yãi. 23 Akũ à nà Bↄaza nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄa. Àdigↄ̃ pↄ́ kↄ̃nↄ wɛ ń kpɛ ari ò gɛ̀ɛ ò nagã kũ gbadoo kɛ̃̀ ò làka. À kú a zã da bɛamɛ.

3

Rutu kũ Bↄazao zaa pↄ́wɛgbɛ̃kia

1 Naomi pì a nɛ́ gyaanↄ pìinɛ: À mana mà bɛ wɛtɛnnɛ, gu kũ ĩni le ǹgↄ̃ kunwa aafia. 2 Bↄaza kũ ń kú kũ a zĩkɛrinↄ bi ó danɛnloo? Àkũ mɛ́ àtɛn pↄ́wɛ gbɛ̃ ↄkↄsiala. 3 Ǹ zú o ǹ nísi dↄkↄ. Ǹ n aso mana da ǹ gɛ́ pↄ́wɛgbɛ̃kia. Ǹsun tó à dↄ̃ ń kú gwero ari à pↄ́ blè à í mì à làkao. 4 Tó à wùtɛ, ǹ gu kũ à wùtɛn gwa, ǹ gɛ́ ǹ a biza lɛ́ sɛ́ ǹ wútɛ a gbá sarɛ. Ani yã kũ ĩni kɛ onnɛ. 5 Akũ à pìnɛ: Yã kũ n ò pínki, mani kɛmɛ. 6 Akũ à gɛ̀ɛ pↄ́wɛgbɛ̃kia à yã kũ a zã da ònɛɛ pìi kɛ̀ pínki.

7 Bↄaza pↄ́ blè à í mì, a pↄ kɛ̀ nna. À gɛ̀ɛ à wùtɛ pↄ́wɛ tuku sarɛ dire kpa, akũ Rutu lↄↄtɛ̀i tɛɛnɛ, à biza gò a gbáa à wùtɛ gwe. 8 Lizãndo kũ Bↄaza kɛ̀ gìri, à vù kũ io à lìtɛ, akũ à lè nↄgbɛ̃ mɛ́ à wutɛna a gbá sarɛ. 9 Kũ à pì, dímɛɛ, akũ Rutu wèa à pì: N zĩkɛri Rutumɛ. Ǹ n biza lɛ́ kúmala, zaakũ ma danɛ kãni kũ ani ma bomɛ n ũ. 10 À pìnɛ: Dikiri arubarika dangu! Gbɛ̃kɛ kũ n kɛ̀ kpɛkpɛ díkĩna de a káakupↄla. Ńdi gɛ́ kɛfɛnna wɛtɛro, takaside kesↄ̃ aruzɛkɛde. 11 Ǹsun tó vĩna n kũro. Pↄ́ kũ n wɛ́ kɛ̀ pínki, mani kɛnnɛ, zaakũ wɛ̃tɛdenↄn dↄ̃ kũ nↄ manamɛ n ũ ń pínki. 12 Yãpuramɛ! N danɛn ma ũ, ama danɛ kãni pãnde kun à kãni demala. 13 Ǹ i la gwãaniala, zia kↄnkↄ tó à ye à n bomɛ, à mana, à n bo. Ama tó adi wero, ma sì kũ Dikirio mani n bo. Ǹ i la ari gu dↄ.

14 À wutɛna a gbá sarɛ gwe ari gudↄo, akũ à fùtɛ ari gu gↄ̃ gɛ́ kɛ̃, zaakũ Bↄaza pìnɛ àsun tó gbɛ̃ke dↄ̃ kũ à sù pↄ́wɛgbɛ̃kiaro. 15 À pìnɛ dↄ: Ǹ n pↄ́dangãa poro ǹgↄ̃ kũna. Kũ à kũna, akũ Bↄaza nagã kànɛ zaka lɛ́ suddo à dìnɛ, akũ à tào bɛ. 16 Kũ à kà bɛ, à zã da a là à pì: Yã kɛ̀ deraa? Akũ à yã kũ gↄ̃gbɛ̃ pìi kɛ̀nɛɛ ònɛ pínki, 17 à pì: À ma gba nagã zaka lɛ́ suddo díkĩnamɛ. À pì à mana mà tá ma zã da kia ↄkoriro. 18 Akũ Naomi pì: Ǹ vutɛ tɛɛnɛ ari ǹ yã pì lakana dↄ̃, zaakũ gↄ̃gbɛ̃ pì ni kámma bo gbãra yã pì lakanaa sariro.

4

Rutu zãkɛna kũ Bↄazao

1 Bↄaza gɛ̀ɛ à vùtɛ wɛ̃tɛ bĩnilɛa, akũ à è danɛ kãni bòri kũ à a yã òo pì tɛn su. Akũ à pì: Ma gbɛ̃, ǹ mↄ́ ǹ vutɛ. 2 Akũ à wɛ̃tɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi gbɛ̃nↄn kuri à pì ò vutɛ. 3 Akũ à pì danɛ kãni kũ ani a sura ba pìinɛ: Naomi kũ à sù kũ Mↄabunↄ bùsuuo tɛni ó vĩ̀ni Ɛlimɛlɛki bura kpado yía. 4 Akũ ma è à mana mà a yã onnɛ, de ǹ lú ó gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò vutɛna lanↄ wára. Tó ń ye ǹ lúmɛ, ǹ lú. Tó ń ye ǹ lú sↄ̃ro, ǹ omɛnɛ mà ma, zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ ń a luna zɛ́ vĩ. Tó n bakanlo, séde makũ mà lú. Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pì: Mani lú. 5 Akũ Bↄaza pì: Tó n bura pìi lù Naomi kũ Mↄabu nↄgbɛ̃ Rutuoa, ĩni gbɛ̃ kũ à gà gyaanↄ le dↄ, de a tↄ́ le à gↄ̃ a túbia. 6 Akũ danɛ kãni bòrii pìi pì: Tó lɛn à de lɛ, mani lúro, de màsun ma zĩda túbi yakaro yãi. Ǹ n pↄ́ lú, zaakũ mani fↄ̃ mà lúro. 7 Isarailanↄ bùsun yã tó gbɛ̃ tɛn bura lú ke tó àtɛni a lilin kɛ, tó àtɛn yã mì láka, àdi a kyate gbá do bo à kpá gbɛ̃amɛ yã pì lakana sèeda ũ Isarailanↄnɛ. 8 Kũ danɛ kãni bòrii pìi pì Bↄazanɛ à lú, akũ à a kyate bò à kpà Bↄazaa. 9 Akũ Bↄaza pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄnɛ kũ gbɛ̃ kparanↄ ń pínki: Ákↄ̃nↄmɛ sèedadenↄ ũ gbãra, kũ ma Ɛlimɛlɛki kũ Malonuo kũ Kiliↄ̃o pↄ́nↄ lù Naomia pínki. 10 Akũ ma Malonu gyaanↄ Rutu, Mↄabu nↄgbɛ̃ lè nↄ ũ dↄ, de gbɛ̃ kũ à gàa pì tↄ́ le àgↄ̃ kú a túbia, de a tↄ́ sún ga a gbɛ̃nↄ tɛ́ ke a wɛ̃tɛ díkĩna gũnlo. Ákↄ̃nↄmɛ yã pìi sèedadenↄ ũ gbãra.

11 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò kú gãnu gũnnↄ pì ń pínki: Ókↄ̃nↄmɛ sèedadenↄ ũ. Dikiri tó nↄgbɛ̃ kũ àtɛn gɛ̃ n ↄnn pì gↄ̃ lán Rahila kũ Leao bà, kũ ò Isarailanↄ buri kɛ̀. Ani tó ǹ gbãna kũ Ɛflata bùsun ǹ tↄ́ bo Bɛtilihamu. 12 Dikiri tó buri kũ ani kpámma kũ nↄgbɛ̃ pìionↄ gↄ̃ lán Pɛrɛzi kũ Tama ì Yudanɛɛ burinↄ bà.

Dauda buri bozirɛ

13 Akũ Bↄaza Rutu sɛ̀ nↄ ũ. À wùtɛ kãao, akũ Dikiri tò à nↄ̀ↄ sì, akũ à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. 14 Akũ nↄgbɛ̃nↄ pì Naominɛ: O Dikiri sáabu kɛ̀, adi n tó buri sari gbãraro. Luda tó nɛ́ pì tↄ́ bo Isarailanↄ tɛ́. 15 Ani n laakari kpátɛnnɛ, ani n gwa n zĩkũnaa gũn, zaakũ n nɛ́ gyaanↄ kũ à yenyĩ mɛ́ à a ìnnɛ, akũsↄ̃ à manannɛ de nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn supplanↄla. 16 Akũ Naomi nɛ́ pìi sɛ̀ à kpà a kùla à gↄ̃̀ a gwàri ũ. 17 Akũ nↄgbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ pì: Ò nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì Naominɛ. Akũ ò tↄ́ kpànɛ Ɔbɛdi. Àkũmɛ Yɛsɛ de, Dauda dizi ũ.

18 Pɛrɛzi burinↄ tↄ́n dí:

Pɛrɛzi mɛ́ à Ɛzɛrↄnu ì,

19 Ɛzɛrↄnu Ramu ì, Ramu Aminadabu ì,

20 Aminadabu Nasↄ̃ ì, Nasↄ̃ Salamↄ ì,

21 Salamↄ Bↄaza ì, Bↄaza Ɔbɛdi ì,

22 Ɔbɛdi Yɛsɛ ì, akũ Yɛsɛ Dauda ì.

1 SAMUƐLI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

SAMUƐLI TAKADA KAAKU

Samuɛli 1:1-7:17

Solu 8:1-15:35

Solu kũ Daudao 16:1-31:13

1

Ɛlɛkana kũ a gbɛ̃nↄ

1 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú Rama, Ɛflaimu bùsu gusĩsĩden. Zufu burimɛ, a tↄ́n Ɛlɛkana, Yeroamu nɛ́mɛ. Ɛflaimu buri kũ òdi pi Zufu pì mɛ́ à Tohu ì, akũ Tohu Ɛliu ì, akũ Ɛliu Yeroamu pìi ì. 2 Ɛlɛkana nↄnↄ vĩ mɛ̀n pla, a káaku tↄ́n Ana, a plade tↄ́n Penina. Penina mɛ́ à nɛ́nↄ vĩ, Ana sↄ̃ à nɛ́ vĩro. 3 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo gↄ̃gbɛ̃ pìi dì bo a wɛ̃tɛ gũn à gɛ́ donyĩ kɛ Dikiri Zĩ̀karidenɛ zaa Silo à sa oa. Ɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n planↄ Ɔfini kũ Finɛasio kú gwe Dikiri gbàgbarinↄ ũ. 4 Gↄrↄ kũ Ɛlɛkana sa ò, àdi a nↄ̀bↄ kpá a nanↄ Peninaa kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ń pínki, 5 akũ àdi a lɛu pla kpá Anaa kũ à yei yãi, bee kũ Dikiri à kɛ̀ para ũ. 6 A gↄ̃ba pì sↄ̃, àdigↄ̃ a fobo a parakɛna yãi, de à a nɛ̀sɛ futɛnɛ. 7 Lɛn àdigↄ̃ kɛnɛ lɛ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo. Tó Ana gɛ̀ɛ Dikiri kpɛ́ gũn, a gↄ̃ba pìi dì a fobo, akũ àdi ↄ́ↄ dↄ ari à fua à pↄ́ ble. 8 Akũ a zã dì a lá: Ana, bↄ́ mɛ́ à n le, ntɛn ↄ́ↄ dↄ, ńdi pↄ́ bleroo? À kɛ̀ dera n nɛ̀sɛɛ yàkaa? Má dennɛ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n kurilaroo?

9 Zĩkea kũ ò kú Silo, ò pↄ́ blè ò làka, sa'ori Ɛli vutɛna gbàaa Dikiri kpɛ́ kpɛ́lɛlɛa, akũ Ana fùtɛ 10 kũ nɛ̀sɛyakana zↄ̃kↄ̃ↄo, à wɛ́ kɛ̀ Dikiria kũ ↄ́ↄdↄo manamana. 11 Akũ à lɛ́ kɛ̀ Dikiria à pì: Dikiri Zĩ̀karide, ǹ tó makũ n zↄ̀bleri yã dↄngu! Ǹ ma wɛ̃nda gwa! Tó ma yã dí sãnguro, akũsↄ̃ n ma gba nɛ́gↄ̃gbɛ̃, mani a kpámma n pↄ́ ũ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n, gɛ̃ ni na a mìia zikiro. 12 Kũ a wɛ́kɛna Dikiriaa pì tɛn lákaro, akũ Ɛli tɛni a lɛ́ gwa tíii. 13 Ana tɛn adua pì kɛ a swɛ̃̀ɛ gũn, a lɛ́ mɛ́ àtɛn kɛ zúkizuki, adi yã o à bò a lɛ́n gbɛ̃ke màro. Ɛli tɛn da wɛ̃ tɛni a dɛmɛ, 14 akũ à pìnɛ: Wɛ̃ nigↄ̃ n dɛ ari bↄrɛmɛɛ? Ǹ mì kɛ̃ wɛ̃a. 15 Akũ Ana wèa à pì: Adi kɛ lɛnlo Baa! Nↄgbɛ̃ pↄsiraden ma ũ, mádi wɛ̃ ke í gbãna ke miro. Matɛni ma yã'ũmmananↄ o Dikirinɛmɛ. 16 Ǹsun makũ n zↄ̀bleri ditɛ nↄgbɛ̃ pã ũro. Ma nɛ̀sɛ yakana kũ ma kunna bídi gũnwo mɛ́ à tò matɛn wɛ́ kɛ la ari tera. 17 Akũ Ɛli pìnɛ: Ǹ tá aafia. Isarailanↄ Luda n gba pↄ́ kũ n wɛ́ kɛ̀aa. 18 Akũ Ana pì: Ǹ tó makũ n zↄ̀bleri yã kángu. Akũ à tà à pↄ́ blè a ãnn wère.

Samuɛli inaa

19 Kũ gu dↄ̀, ò fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ ò gɛ̀ɛ ò donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ. Akũ ò ɛ̀ra ò tà ń wɛ̃tɛa Rama. Kũ Ɛlɛkana wùtɛ kũ a nanↄ Anao, a yã dↄ̀ Dikirigu. 20 Gↄrↄ birean à nↄ̀ↄ sì à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à tↄ́ kpànɛ Samuɛli, zaakũ à pì: Ma a wɛ́ kɛ̀ Dikiriamɛ.

21 Akũ Ɛlɛkana fùtɛ kũ a bedenↄ ń pínki, ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ sa kũ òdi o wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo o Dikiria, ò lɛ́ kũ ò gbɛ̃̀nɛ fĩna bo. 22 Ama Ana dí gɛ́ro. À pì a zãnɛ: Tó nɛ́ pìi kɛ̃̀, akũ mani gɛ́ a mↄ Dikirinɛ, anigↄ̃ kú gwe gↄrↄ sĩnda pínki. 23 Akũ a zã pìnɛ: Lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà ǹ kɛ. Ǹ mɛna ari à kɛ̃. Dikiri tó yã pì kɛ. Akũ nↄgbɛ̃ pì a nɛ́ gwà ari à gɛ̀ɛ à kɛ̃̀o.

24 Kũ à kɛ̃̀, akũ à a sɛ̀ à gɛ̀ɛ kãao Dikiri kpɛ́n Silo kũ zùsa wɛ̃̀ aakↄ̃o kũ wísitio konko do kũ sèwɛ̃o tùru do. Nɛ́ pìi kɛ̀ kɛfɛnna ũ. 25 Kũ ò zùsaa pìi kùtu kpà, akũ ò gɛ̀ɛ kũ nɛ́ pìio Ɛli kĩnaa. 26 Akũ Ana pìnɛ: Baa, ǹ gaafara kɛmɛnɛ! Kũ n kunnaao makũmɛ nↄgbɛ̃ kũ à zɛ la matɛn wɛ́ kɛ Dikiria n wára ũ. 27 Nɛ́ díkĩnan ma wɛ́ kɛ̀ Dikiria, akũ à ma gba pↄ́ kũ ma gbɛ̀kaaa pìi. 28 Abire yãin ma su a kpá Dikiria, de àgↄ̃ kun a pↄ́ ũ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n. Akũ ò donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ gwe.

2

Ana aduakɛnaa

(Luk 1:46-55)

1 Akũ Ana aduaa kɛ̀ à pì:

Ma nɛ̀sɛ tɛn yáa dↄ Dikiria,

ma mì dana ía Dikiri yãi.

Matɛn woo kɛ ma ibɛrɛnↄa,

ma pↄ kɛ̀ nna, kũ à ma sura bà.

2 Gbɛ̃ke kú adona lán Dikiri bàro,

gbɛ̃ke kun lán a bàro,

gbɛ̀si ke kun lán ó Luda bàro.

3 Àsun yã bↄtɛ kũ yↄ̃nkↄoro,

àsun tó zĩda bina yã bo á lɛ́nlo,

zaakũ Dikiri Ludamɛ yãdↄ̃ri ũ,

àkũ mɛ́ àdi ó yãkɛnanↄ yↄ̃ à gwa.

4 Gↄ̃sa gbãnanↄ sá ɛ̀'ɛ,

ama gbɛ̃ funanↄ gbãna asa dↄ̀ ń pi.

5 Gbɛ̃ kãna tɛn a zĩda aya kɛ pↄ́ble yãi,

ama nà tɛn gbɛ̃ kũ àtɛni a dɛ yã dɛ doro.

Para nɛ́ ì mɛ̀n suppla,

ama nɛ́dasi'irii gↄ̃̀ wɛ̃nda.

6 Dikiri mɛ́ àdi tó gbɛ̃ ga,

akũsↄ̃ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ kun.

Àkũ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gɛ̃ bùsuu gũn,

akũsↄ̃ àdi gɛ̀ vu.

7 Dikiri mɛ́ àdi su kũ takasio kũ kunna nnao,

àdi ↄ tↄ̃ gbɛ̃kenↄa, àdi gbɛ̃kenↄ sɛ́ lei.

8 Àdi wɛ̃ndadenↄ bo bùsutitin,

àdi takasidenↄ bo tuburan.

Àdi ń vutɛ gu dokↄ̃nↄ kũ kínɛnↄ,

àdi tó ò kpata ble kũ gakurio.

Zaakũ zĩtɛ pɛ́tɛkinↄ bi Dikiri pↄ́mɛ,

akũ à andunia kàtɛa.

9 Àdi a gbɛ̃nↄ gbápɛtɛki dãkpãńnɛ,

àdi yãvãnikɛrinↄ dúgu zↄ̃ gusiran.

Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à ↄsi nɛ kũ a zĩda gbãnaoro.

10 Dikiri ni a ibɛrɛnↄ ú lↄ́,

ani pata a ibɛrɛnↄa zaa musu,

ani yãkpatɛ kɛ kũńwo ari andunia lɛ́zɛkia.

Ani kína kũ à kàa gba gbãna,

ani gbɛ̃ kũ à sɛ̀ɛ pìi mì da ía.

11 Akũ Ɛlɛkana tà a bɛ wɛ̃tɛa Rama, akũ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìi gↄ̃̀, àtɛn zĩ kɛ Dikirinɛ kũ sa'ori Ɛlio.

Ɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ

12 Ɛli nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ bi nɛ́ pãsĩnↄmɛ, òdi Dikiri daro. 13 Yã kũ sa'orii pìnↄ dì kɛńnɛn dí. Tó gbɛ̃ sa ò, gↄrↄ kũ àtɛn nↄ̀bↄↄ pì fùfu kɛ, sa'ori ìba ke dì su kũ saka gã̀nɛ aakↄ̃deo kũna. 14 Akũ àdi sí ta gũn ke oro ke mↄ̀'oro, akũ sa'ori dì pↄ́ kũ saka pìi bòo sɛ́ a pↄ́ ũ pínki. Lɛn òdi kɛ Isaraila kũ ò sù Silonↄnɛ lɛ ń pínki. 15 Bee ari ògↄ̃ gɛ́ nↄ̀bↄ kpá tɛ́a a nísi láka, sa'ori ìba ke dì su à pi gbɛ̃ kũ à sa òo pìinɛ: Ǹ nↄ̀bↄ kpá sa'oria à kpá tɛ́a, zaakũ ani we à nↄ̀bↄ fùfukɛna símmaro, sé a búsu. 16 Tó gbɛ̃ pìi pìnɛ áni nↄ̀bↄ kpá tɛ́a gĩa a nísi láka, gbasa pↄ́ kũ à yei à sɛ́ sà, akũ ìbaa pìi dì pi: Oi! Ǹ kpáma gↄ̃̀nↄ! Tó n gi, mani bo kũ gbãnao. 17 Kɛfɛnna pìnↄ durunna zↄ̃kↄ̃ Dikirinɛ manamana, zaakũ òtɛni a sa'onↄbↄ gya bomɛ.

18 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli sↄ̃ àdigↄ̃ zĩ kɛ Dikirinɛ kũ uta lokommao dana. 19 A da dì uta gyaba fítinna zↄ̃nɛ. Tó àtɛn su sa o kũ a zão wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo, akũ àdi suonɛ. 20 Ɛli dì sa mana o Ɛlɛkananɛ kũ a nↄ pìio à pi: Dikiri n gba nɛ́ dↄ kũ n nↄ pìio, nɛ́ kũ à a wɛ́ kɛ̀ akũ à kpà Dikiriaa pìi gɛ̃nɛ ũ. Akũ òdi tá ń bɛa. 21 Akũ Dikiri arubarikaa dà Ananɛ, à ɛ̀ra à nɛ́ ì mɛ̀n sↄↄro, gↄ̃gbɛ̃ aakↄ̃, nↄgbɛ̃ pla. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli sↄ̃ àtɛn zↄ̃kↄ̃ kũ Dikiri ↄĩ.

22 Ɛli zĩ kũ̀ yúkuyuku, à yã kũ a nɛ́nↄ tɛn kɛ Isarailanↄnɛ mà pínki kũ lákũ òdi wútɛ kũ nↄgbɛ̃ kũ òdigↄ̃ zĩ kɛ dakarɛki kuta kpɛ́lɛlɛanↄo nà. 23 Akũ à ń lá à pì: Bↄ́ mɛ́ à tò átɛn yã kɛ lɛɛ? Ma mà gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni á yãvãnikɛna o. 24 Àsun kɛ lɛro ma nɛ́nↄ! Baaru kũ ma mà kũ àtɛn dagula Dikiri gbɛ̃nↄ tɛ́ pì manaro. 25 Tó gbɛ̃ durunna kɛ̀ a gbɛ̃dakenɛ, Luda ni a yã gↄ̃gↄ̃, ama tó gbɛ̃ durunna kɛ̀ Dikirinɛ, dí mɛ́ ani kútɛ kɛnɛɛ? Akũ ò gì ń de yã mai, zaakũ Dikiri zɛ̀ kũ ń dɛdɛna yãomɛ. 26 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli sↄ̃, àtɛn zↄ̃kↄ̃ kũ àtɛn kara. Àdigↄ̃ nna kũ Dikirio kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio.

Àlesi bɛ̃̀nɛ dↄna Ɛli bedenↄa

27 Akũ Luda gbɛ̃ke sù à pì Ɛlinɛ: Dikiri pì, gↄrↄ kũ n dizi Haruna bedenↄ tɛn zↄ̀ ble Firi'aunanɛ zaa Misila, a bo a suḿma tɛ̃tɛ̃ntɛ̃, 28 Isaraila burinↄ tɛ́ pínki n dizi Harunan a sɛ̀ a gbàgbari ũ. Akũ à a gbagba, à turaretiti kàarɛ tɛ́n kũ sa'o'utao dana. Dikiri pì, a sa'opↄ kũ Isarailanↄ dì kpáta kpà a burinↄa pínki. 29 Dikiri pì, bↄ́ mɛ́ à tò adì a sa'ona nↄ̀bↄ zↄ̃ kũ gbáo kũ gba kũ a dìtɛ ò suoarɛ a kpɛ́ gũnwoo? À pì, bↄ́yãi ndì n nɛ́nↄ ditɛ deala, akũ átɛn mɛ̀ kpá kũ a gbɛ̃ Isarailanↄ sa'ona nↄ̀bↄ manaoo? 30 Abire yãi Dikiri Isarailanↄ Luda pì, a dìtɛ yã n burinↄ kũ n dizi burinↄ mɛ́ ògↄ̃ a gbagba ari gↄrↄ sĩnda pínki, ama tera adì we abirekũi doro. À pì, gbɛ̃ kũ à a kpe tàn áni bɛ̀ɛrɛ línɛ, gbɛ̃ kũ à a gya bò áni kɛ pↄ́ ũro. 31 Ǹ ma! À pì, gↄrↄke ni su, áni n bɛ gbãna símma kũ n de bɛ pↄ́o. Mare zĩ ke nigↄ̃ kú n ↄnn doro. 32 Ĩni wari e a bɛa. Bee tó a arubarikaa pìsi Isarailanↄa ń pínki, mare zĩ ke nigↄ̃ kú n ↄnnlo ari gↄrↄ sĩnda pínki. 33 N ↄndenↄ ni gaga zɛ́gbãn ń pínki. N gbɛ̃ kũ adi a bo a gbagbazĩ gũnlo ni tó n wɛ́ bobo kũ ↄ́ↄdↄo, n pↄ ni sira kũ. 34 N nɛ́ gbɛ̃nↄn pla Ɔfini kũ Finɛasio ni gaga gↄrↄ dokↄ̃nↄ zĩ ń pínki. Abirekũ nigↄ̃ dennɛ sèeda ũ kũ yã kũ a ò ni kɛ pínki. 35 Dikiri pì, áni gbɛ̃ sɛ́ sa'ori náanide ũ, ani a pↄyenyĩna kɛ lákũ á yei nà. Áni a burinↄ gba gbãna gíngin, anigↄ̃ zĩ kɛ kína kũ áni kánɛ ari gↄrↄ sĩnda pínki. 36 N buri kũ ò gↄ̃̀nↄ ni su ò kútɛ kɛnɛ ↄgↄ ke burodi yãi ò pi: Ǹ sa'ori zĩ ke dawɛrɛ ò kɛ, de ò pↄ́ fítinna le ògↄ̃ ble.

3

Dikiri lɛ́zuna Samuɛlii

1 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Samuɛli tɛn zĩ kɛ Dikirinɛ Ɛli ↄĩ. Gↄrↄ birea Dikiri yã dì su gbɛ̃a likalikaro, akũ wɛ́gupu'ena kun dasiro. 2 Zĩkea Ɛli wutɛna a wútɛkia. A wɛ́ bùsa, àtɛn gu e manamana doro. 3 Samuɛli wutɛna Dikiri kpɛ́n, gu kũ Luda àkpati kunwa. Luda fitila dí ga kↄ̀ro. 4 Akũ Dikiri lɛ́ zù Samuɛlii. À wèa à pì: Makũ dí! 5 Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ Ɛli kĩnaa à pì: N lɛ́ zùmain yá? Ma su. Akũ à pìnɛ: Mádi lɛ́ zunyĩro. Ǹ gɛ́ wútɛ. Akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à wùtɛ. 6 Dikiri ɛ̀ra à lɛ́ zùi dↄ, akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Ɛli kĩnaa à pì: N lɛ́ zùmain yá? Ma su. Akũ à pì: Ma nɛ́, mádi lɛ́ zunyĩro. Ǹ gɛ́ wútɛ. 7 Samuɛli sↄ̃ à Dikiri dↄ̃ gĩaro, Dikiri yã dí sua yã kↄ̀ro. 8 Dikiri ɛ̀ra à lɛ́ zùi a gɛ̃̀n aakↄ̃de, akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ Ɛli kĩnaa dↄ à pì: N lɛ́ zùmain yá? Ma su. Akũ Ɛli dↄ̃̀ sà kũ Dikiri mɛ́ àtɛn lɛ́ zu kɛfɛnna pìii. 9 Akũ à pìnɛ: Ǹ gɛ́ wútɛ. Tó à lɛ́ zùnyĩ sà, ǹ pi: Ǹ yã o Dikiri, n zↄ̀bleri sã dↄ. Akũ Samuɛli gɛ̀ɛ à wùtɛ a wútɛkia.

10 Dikiri sù à zɛ̀ gwe, à lɛ́ zùi lákũ à kɛ̀ yã nà à pì: Samuɛli! Samuɛli! Akũ Samuɛli pì: Ǹ yã o Dikiri, makũ n zↄ̀bleri ma sã dↄ. 11 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ ma! Mani yã kɛ Isarailanↄ tɛ́, gbɛ̃ kũ à a baaruu mà ni kɛkɛ à sã wɛ̃mɛ. 12 Gↄrↄ birea mani àlesi kũ ma dↄ̀ Ɛli bedenↄa kɛ pínki zaa a naanaa ari a mìdɛnaaa. 13 Ma pìnɛ mani tó yã gↄ̃ wí a bedenↄ musu ari gↄrↄ sĩnda pínki yã vãni kũ à a yã dↄ̃ yãi. A nɛ́nↄ ń zĩda kpe bò, akũ adi gíńnɛro. 14 Abire yãi ma la dà Ɛli bedenↄ yã musu ma pì: Sa'ona ke gbadana ni Ɛli bedenↄ taari kɛ̃ḿma zikiro.

15 Samuɛli wùtɛ ari gu dↄ̀, akũ à Dikiri kpɛ́ gbànↄ wɛ̃̀wɛ̃. À wɛ́gupu kũ à è ona Ɛlinɛ vĩna vĩ. 16 Akũ Ɛli a sìsi à pì: Samuɛli ma nɛ́! À wèa à pì: Makũ dí! 17 Akũ à a là à pì: À pìnnɛ deraa? Ǹsun yã pì utɛmɛnɛro. Tó n yã kũ à ònnɛ ke ùtɛmɛnɛ, Luda yã kɛnnɛ pãsĩpãsĩ. 18 Akũ Samuɛli yã pìi bàbanɛ pínki, adi a ke utɛnɛro. Akũ Ɛli pì: Dikirimɛ a ũ. Lákũ à kɛ̀nɛ mana nà à kɛ.

19 Samuɛli tɛn zↄ̃kↄ̃ kũ, akũsↄ̃ Dikiri kú kãao. Adi tó yã kũ à òo lɛ̀tɛ pãro. 20 Akũ Isaraila kũ ò kú zaa Dã ari Bɛsɛbanↄ dↄ̃̀ ń pínki sà kũ Samuɛli bi Dikiri annabiimɛ yãpura. 21 Dikiri dìgↄ̃ bo àgↄ̃ su Samuɛlia Silo, gu kũ à a zĩda mↄ̀nɛn káaku. Àdi yã onɛ, akũ Isarailanↄ tɛni a yã ma ń pínki.

4

Filisitininↄ Dikiri àkpati sinaa

1 Isarailanↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ Filisitininↄa kũ zĩ̀io. Ò bùraa kàtɛ Ɛbɛnɛza, Filisitininↄ sↄ̃, Afɛki. 2 Filisitininↄ zĩ̀'ↄ pòro ò gɛ̀ɛo Isarailanↄa. Kũ zĩ̀ gbãna kũ̀, akũ Filisitininↄ Isarailanↄ blè ò ń dɛdɛ zĩ̀lan gwe lán gbɛ̃nↄn wàa baro taka bà. 3 Kũ Isarailanↄ sù ń bùran, ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ pì: Bↄ́yãi Dikiri tò Filisitininↄ ó blé kũ zĩ̀io gbãraa? Ò gɛ́ ò Dikiri bàka kunna kũoo àkpati sɛ́ Silo ò suo àgↄ̃ kú kũoo, de àgↄ̃ ó bo ó ibɛrɛnↄ ↄĩ. 4 Akũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀ Silo ò gɛ̀ɛ ò Dikiri bàka kunna kũńwo àkpatii sɛ̀ ò sùo. Àkũmɛ Dikiri Zĩ̀karide kíblegba ũ kɛrubunↄ dagura. Ɛli nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ Ɔfini kũ Finɛasio kú kũ àkpatii pìio gwe. 5 Kũ ò kao Isarailanↄ bùran, ò fùtɛ kũ pↄnna wikio ń pínki ari zĩtɛ yĩ̀gã. 6 Kũ Filisitininↄ wiki pìi mà, ò pì: Bↄ́ wiki gbãna mɛ́ à dↄ Eberunↄ bùran lɛɛ? Kũ ò dↄ̃̀ Dikiri àkpati mɛ́ à kìpa ń bùran, 7 vĩna ń kũ ò pì: Tãna ke kìpa ń bùrammɛ. Yã gì kũoo sà! Yã dí taka dí kɛ zikiro. 8 Yã gì kũoo! Dí mɛ́ ani ó bo tãna gbãnade pìnↄ ↄĩi? Tãna pìnↄ mɛ́ ò yã gàtɛ Misilanↄnɛ gbárannan. 9 Ókↄ̃nↄ Filisitininↄ ò swɛ̃̀ ditɛ ò gↄ̃gbɛ̃kɛ kɛ. Tó ódi kɛ lɛro, óni zↄ̀ ble Eberunↄnɛ lákũ òtɛn blewɛrɛ nà. Ò gↄ̃gbɛ̃kɛ kɛ ò zĩ̀ ká kũńwo.

10 Akũ Filisitininↄ fùtɛ Isarailanↄa kũ zĩ̀io ò ń fu, akũ ń baadi bàa lɛ̀ ò tà bɛ, zaakũ ń dɛdɛnaa kɛ̀ dasi. Filisitininↄ ń gbɛ̃ kũ ò tɛ́ gɛ̀sɛnↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn dúbu baraakuri. 11 Ò Luda àkpatii sì, akũ ò Ɛli nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ Ɔfini kũ Finɛasioo dɛ̀dɛ.

12 Biliaminu buri gbɛ̃ke bò zĩ̀lan à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ Silo zĩ pìia. À a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀kɛ̃ à bùsuu kù a mìia. 13 Kũ à kà, à Ɛli lè vutɛna gbàaa zɛ́ sarɛ, àtɛn gu dãkpã, zaakũ a laakari kpatɛnaro Luda àkpati yãi. Kũ gbɛ̃ pìi gɛ̃̀ wɛ̃tɛn, à baaruu kpà wɛ̃tɛdenↄnɛ, akũ òtɛn ↄ́ↄ dↄ ń pínki. 14 Kũ Ɛli wiki pìi mà à pì: Zuka dí bò máa? Akũ gbɛ̃ pìi kɛ̀ likalika à gɛ́ onɛ. 15 Ɛli zĩ kũ̀ à kà wɛ̃̀ basↄↄro plansari, a wɛ́ gↄ̃̀ dãadãa, adi gu e doro. 16 Akũ gbɛ̃ pìi pìnɛ: Teran ma bo zĩ̀lan, ma bo zaa gwe kũ bàao gbãramɛ. Akũ Ɛli a là à pì: Bↄ́ mɛ́ à kɛ̀ gwee, ma gbɛ̃? 17 Baarukparii pìi wèa à pì: Isarailanↄ bàa lɛ̀ Filisitininↄnɛ, akũ Filisitininↄ ń dɛdɛ dasidasi. N nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ Ɔfini kũ Finɛasio gà dↄ. Ò Luda àkpatii sìḿma dↄ. 18 Kũ à Luda àkpati yã ò, Ɛli bò a gbàaa à lɛ̀tɛ kpɛdangara wɛ̃tɛ bĩnilɛ sarɛ, akũ a wakaa ɛ̀ à gà, zaakũ à zĩ kũ̀, akũsↄ̃ gbɛ̃ kãnamɛ. À dò Isarailanↄnɛ arɛ ari wɛ̃̀ bupla.

19 Ɛli nɛ́ Finɛasi nanↄ nↄ̀sina, à kà nɛ́'ina. Kũ à Luda àkpati sina baaruu mà kũ a zã de ganaao kũ a zã ganaao, akũ à kùtɛ à nɛ́ ì, zaakũ nↄ̀wãwã fùtɛa. 20 Kũ àtɛn gbãsĩ lɛ́, gbɛ̃ kũ ò a kũkũnanↄ pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro, zaakũ n nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. Ama adi weḿmaro, adi ń yã daro. 21 Akũ à tↄ́ kpà nɛ́ pìinɛ Ikabodu à pì: Isarailanↄ gakuri kↄ̀ↄ ɛ̀. Zaakũ ò Luda àkpatii sìḿma, akũsↄ̃ a zã de kũ a zão gàga dↄ. 22 À pì: Isarailanↄ gakuri kↄ̀ↄ ɛ̀, zaakũ ò Luda àkpatii sìḿma.

5

Luda àkpati kunna Filisitininↄ kĩnaa

1 Kũ Filisitininↄ Luda àkpatii sì, ò bòo Ɛbɛnɛza ò tào Asadↄdi. 2 Akũ ò gɛ̃̀o ń tãna Dagↄ̃ kpɛ́n ò dìtɛ a sarɛ. 3 Kũ gu dↄ̀, Asadↄdidenↄ fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, akũ ò è Dagↄ̃ lɛ̀tɛ zĩtɛ a gbɛrɛa Dikiri àkpati arɛ. Akũ ò Dagↄ̃ sɛ̀ ò vùtɛ a gbɛ̀n. 4 Kũ gu dↄ̀ dↄ, ò fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, akũ ò è Dagↄ̃ lɛ̀tɛ zĩtɛ a gbɛrɛa dↄ Dikiri àkpati arɛ. A mì kũ a ↄnↄ wòwokↄ̃a katɛna kpɛ́lɛlɛ gbĩ̀ia. A gbãn mɛ́ à gↄ̃̀ ditɛna ado. 5 Abire yãi Dagↄ̃ gbàgbarinↄ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃ a kpɛ́n Asadↄdinↄ dì gɛ̀sɛ pɛ́tɛ a kpɛ́ kpɛ́lɛlɛ gbĩ̀iaro ari kũ a gbãrao.

6 Dikiri ↄ tↄ̃̀ Asadↄdidenↄa à ń ásaru kɛ̀ à gbɛ̀nna kàńgu, Asadↄdi kũ a lakutunↄ pínki. 7 Kũ Asadↄdidenↄ è lɛ, ò pì: Isarailanↄ tãna àkpati ni le àgↄ̃ kú kũoo la doro, zaakũ àtɛn ↄ tↄ̃wá kũ ó tãna Dagↄ̃o pãsĩpãsĩ. 8 Akũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò ń kínanↄ kàkara ń pínki, akũ ò ń lá ò pì: Deran óni kɛ nà kũ Isarailanↄ tãna àkpatiioo? Akũ ò pì: Ò gɛ́o Gata. Akũ ò gɛ̀ɛo.

9 Kũ ò kào gwe, Dikiri ↄ tↄ̃̀ wɛ̃tɛ gwe denↄa dↄ, akũ wɛ̃tɛ pìi wã̀. Dikiri gagagyã kàńgu, gbɛ̀nna dàńla ń pínki nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃. 10 Akũ ò gɛ̀ɛ kũ Luda àkpatii pìio Ɛkɛrↄnu. Kũ òtɛn gɛ̃o, wɛ̃tɛpidenↄ wiki lɛ̀ ò pì: Ò gɛ̃̀wái kũ Isarailanↄ tãna àkpatiio, de ò ó dɛdɛ ó buriamɛ. 11 Akũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò ń kínanↄ kàkara ń pínki ò pìńnɛ: À Isarailanↄ tãna àkpati sɛ́ à táo a gbɛ̀n, de àsun ó dɛdɛ ó buriaro. Zaakũ gaga tò wɛ̃tɛ pìi wã̀, Luda ↄ tↄ̃̀ḿma gwe manamana. 12 Gbɛ̀nna kà gbɛ̃ kũ odi garonↄgu, akũ wɛ̃tɛpidenↄ wiki kà ludambɛ.

6

Ɛrana kũ àkpatiio Isarailanↄ bùsun

1 Dikiri àkpati kú Filisitininↄ bùsun ari mↄ suppla, 2 akũ ò sa'orinↄ kũ màsokɛrinↄ kàkara ò ń lá ò pì: Deran óni kɛ nà kũ Dikiri àkpatiioo? À owɛrɛ lákũ óni kɛ nà ò táo a gbɛ̀n. 3 Akũ ò wèḿma ò pì: Tó átɛn tá kũ Isarailanↄ tãna àkpatiio, àsun táo koriro. À a gba pↄ́ á taari yãi, áni aafia le, áni yã kũ à tò adi ↄ goáwaro dↄ̃. 4 Akũ ò ń lá ò pì: Bↄ́n óni a gba ò táo ó taari yãii? Ò wèḿma ò pì: À wura pi lán gbɛ̀nna bà mɛ̀n sↄↄro kũ ɛ̃nɛnↄ dↄ mɛ̀n sↄↄro á kínanↄ dasi lɛ́n, zaakũ gyã dokↄ̃nↄ pì á lé kũ á kínanↄ á pínki. 5 À á gbɛ̀nnanↄ taka pi kũ ɛ̃nɛ kũ òtɛni ó bùsu yaka takanↄ, à Isarailanↄ tãna kpe tao. Ke ani ↄ gowá kũ ó tãnanↄ kũ ó bùsuuo gwɛɛ? 6 Bↄ́yãi á ye à sãgbãna kɛ lákũ Misilanↄ kũ Firi'aunao kɛ̀ nàa? Kũ à ń wɛ́ tã̀ ari ò Isarailanↄ gbàrɛ ò tà, a yã dí dↄáguroo? 7 Tera sà à gɛ́ à zùgo dufu kɛ, à su kũ zù nɛ́rande mɛ̀n pla kũ òdi gbãngo dańnɛ yãronↄ. À gó pì dↄḿma, à ń nɛ́ kũ ò tɛ́ńyĩnↄ kɛ̃ḿma à tá kũńwo ń karaa gũn. 8 À Dikiri àkpati sɛ́ à da gó pìi gũn, à wura pↄ́ kũ átɛn kpãzã á taari yãinↄ ká batan à ditɛ àkpatii pìi sarɛ, à zùnↄ ká zɛ́n ò gɛ́o 9 àgↄ̃ gwa. Tó àkpatii pì a bùsu zɛ́ sɛ̀ àtɛn gɛ́ Bɛsɛmɛsi kpa, àkũ mɛ́ à kisira zↄ̃kↄ̃ↄ pìi zĩ̀wá. Tó adi sɛ́tɛ gwe sↄ̃ro, ónigↄ̃ dↄ̃ kũ àkũ mɛ́ à ↄ tↄ̃̀wáro, yã mɛ́ à sù lɛ.

10 Akũ ò kɛ̀ lɛ, ò gó dↄ̀ zù nɛ́rande mɛ̀n planↄa ò ń nɛ́nↄ kà kara gũn, 11 akũ ò Dikiri àkpatii dà gó pìi gũn kũ bata kũ wura ɛ̃nɛnↄ kũ gbɛ̀nna takanↄn kú a gũnwo. 12 Akũ zùu pìnↄ zɛ́ sɛ̀ súsu ò arɛ dↄ Bɛsɛmɛsi zɛ́a, òtɛn gɛ́ òtɛn ↄ́ↄ dↄ, odi litɛ ↄplai ke ↄzɛiro. Filisitini kínanↄ tɛ́ ń kpɛ ari Bɛsɛmɛsi bùsu lɛ́n.

13 Bɛsɛmɛsidenↄ tɛn pↄ́wɛ kɛkɛ guvutɛn. Kũ ò wɛ́ sɛ̀ musu, ò àkpatii pìi è, akũ ń pↄ kɛ̀ nna kũ a enaao. 14-15 Kũ gó pìi kà Bɛsɛmɛsi gbɛ̃ Yↄsua búgbɛɛa, akũ à zɛ̀ gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ sarɛ gwe. Akũ Levinↄ Dikiri àkpatii pìi bò kũ bata kũ wura pↄ́nↄn kú a gũnwo, ò kàtɛ gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ pìia. Akũ Bɛsɛmɛsidenↄ gó pì lí zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ yàka ũ, ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Dikiria kũ zùu pìnↄ. Zĩ pìia ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ ò Dikiria kũ sa'opↄ pãndenↄ. 16 Filisitini kína gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ yã pìi è, akũ ò ɛ̀ra ò tà Ɛkɛrↄnu zĩ pìia. 17 Wura gbɛ̀nna kũ Filisitininↄ kpã̀zã Dikirinɛ ń taari yãinↄn dí: Asadↄdi pↄ́ do, Gaza pↄ́ do, Asakɛlↄni pↄ́ do, Gata pↄ́ do, Ɛkɛrↄnu pↄ́ do. 18 Wura ɛ̃nɛnↄ kun dↄ Filisitini wɛ́ra pìnↄ dasi lɛ́n, ń kína gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ pↄ́ ũ. Ń wɛ́ra bĩnide pìnↄ baadi kũ a lakutunↄ. Gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ kũ ò Dikiri àkpatii dìtɛa Bɛsɛmɛsi gbɛ̃ Yↄsua búgbɛɛaa pìimɛ sèeda ũ ari kũ a gbãrao. 19 Akũ Dikiri Bɛsɛmɛside kenↄ dɛ̀dɛ, kũ ò a àkpatii gũn gwà yãi. À ń dɛdɛ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurimɛ, akũ ò wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ̀, kũ Dikiri kakatɛ zↄ̃kↄ̃ↄ kpàńyĩ yãi. 20 Akũ Bɛsɛmɛsidenↄ pì: Dí mɛ́ ani fↄ̃ à zɛ Dikiri Luda kũ à kú adona pì arɛɛ? Óni àkpatii pì kpãzã dínↄ kĩnaa sàa? 21 Akũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀ Kiriayarimudenↄa ò pì: Filisitininↄ sù kũ Dikiri àkpatiio. À mↄ́ à sɛ́ à táo á kĩnaa.

7

Samuɛli dona Isarailanↄnɛ arɛ

1 Akũ Kiriayarimudenↄ sù ò Dikiri àkpatii pìi sɛ̀ ò tào Abinadabu bɛa sĩ̀sĩi musu. Akũ ò a nɛ́ Ɛlɛaza dìtɛ a dãkpãri ũ. 2 Àkpatii pì kú Kiriayarimu à gìi kɛ̀, à kɛ̀ gwe wɛ̃̀ baro.

Isarailanↄ tɛn wiki lɛ́ Dikiria ń pínki, òtɛni a ki wɛtɛ. 3 Akũ Samuɛli pì Isarailanↄnɛ ń pínki: Tó a arɛ dↄ̀ Dikiria kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo, à buri zĩ̀tↄnↄ tãnanↄ kũ Asatorɛnↄ bↄtɛ á tɛ́, à á zĩda kpá Dikiria àgↄ̃ doi ado, ani á bo Filisitininↄ ↄĩ. 4 Akũ Isarailanↄ Baalinↄ kũ Asatorɛnↄ bↄ̀tɛ ń tɛ́, òtɛn do Dikirii ado.

5 Akũ Samuɛli pì: Ákↄ̃nↄ Isarailanↄ à kↄ̃ kakara Mizipa á pínki, mani kútɛ kɛárɛ Dikirinɛ. 6 Kũ ò kↄ̃ kàkara gwe, akũ ò í tↄ̀ ò kↄ̀tɛ Dikiri arɛ. Zĩ birea ò lɛ́ yĩ̀ ò pì: O durunna kɛ̀ Dikirinɛ. Akũ Samuɛli yã gↄ̃̀gↄ̃ Isarailanↄnɛ Mizipa gwe.

7 Kũ Filisitininↄ mà Isarailanↄ kↄ̃ kàkara Mizipa, akũ ń kínanↄ gɛ̀ɛ lɛ́tɛḿma. Kũ Isarailanↄ mà, vĩna ń kũ, 8 akũ ò ò Samuɛlinɛ: Ǹsungↄ̃ yĩtɛnaro! Ǹ wiki lɛ́ Dikiri ó Ludaa de à ó sí Filisitininↄa. 9 Akũ Samuɛli sãnɛ yↄ̃miri sɛ̀ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Dikiria, akũ à wiki lɛ̀a Isarailanↄnɛ. Akũ Dikiri sì kãao. 10 Kũ Samuɛli tɛn sa pì o, Filisitininↄ tɛn su Isarailanↄa kũ zĩ̀io. Zĩ birea Dikiri tò legũ gbãna pàta Filisitininↄa. Swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu ò lɛ̀kↄ̃a, akũ Isarailanↄ ń ásaru kɛ̀. 11 Kũ Isarailanↄ bↄ̀tɛ Mizipa ò pɛ̀ Filisitininↄa, ò ń dɛdɛ ò ń kpá ari Bɛtɛka. 12 Akũ Samuɛli gbɛ̀ɛ pɛ̀tɛ Mizipa kũ Sɛnio dagura à tↄ́ kpànɛ Ɛbɛnɛza, zaakũ à pì: Dikiri mɛ́ à kpàwái ari o ka la.

13 Lɛn ò Filisitininↄ fù lɛ, akũ odi fↄ̃ ò ɛ̀ra ò sùḿma kũ zĩ̀io ń bùsun doro. Dikiri ↄ tↄ̃̀ Filisitininↄa ari Samuɛli kunna gↄrↄ zakan. 14 Wɛ̃tɛ kũ Filisitininↄ sì Isarailanↄa yãnↄ ɛ̀ra à gↄ̃̀ ń pↄ́ ũ zaa Ɛkɛrↄnu ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Gataa. Isarailanↄ wɛ̃tɛ pìnↄ kũ ń bùsunↄ sì Filisitininↄa pínki. Isarailanↄ kũ Amↄrinↄ sↄ̃ ò kú kũ kↄ̃o yãkete sari.

15 Samuɛli bi Isarailanↄ don'arɛdemɛ ari a kunna gↄrↄ zakan. 16 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo àdigↄ̃ gɛ́ Bɛtɛli kũ Giligalao kũ Mizipao, àdi yã gↄ̃gↄ̃ Isarailanↄnɛ wɛ̃tɛ pìnↄ gũn. 17 Akũ àdi ɛra à tá Rama, zaakũ a bɛn gwe. Àdi yã gↄ̃gↄ̃ Isarailanↄnɛ gwe dↄ. Gwen à Dikiri gbagbaki bòn.

8

Isarailanↄ kína gbɛkanaa

1 Kũ Samuɛli zĩ kũ̀, à a nɛ́nↄ dìtɛ Isarailanↄnɛ don'arɛdenↄ ũ. 2 A daudu tↄ́n Yoɛli, a plade Abia. Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdi yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ Bɛsɛba. 3 Ama a nɛ́ pìnↄ dí tɛ́ a ágbairo. Ɔgↄyã ń swɛ̃̀ɛ blè, òdi gusarɛgba sí, òdi yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́aro. 4 Akũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kↄ̃ kàkara, ò gɛ̀ɛ ò Samuɛli lè Rama 5 ò pì: Ǹ gwa, n zĩ kũ̀, akũ n nɛ́nↄn tɛ́ n ágbairo. Ǹ kína ditɛwɛrɛ sà de àgↄ̃ de ó don'arɛde ũ, lán buri sĩnda pínki a pↄ́ vĩ nà. 6 Kũ ò pì à kína káńnɛ àgↄ̃ de ń don'arɛde ũ, yã pì dí kɛ Samuɛlinɛ nnaro, akũ à wɛ́ kɛ̀ Dikiria. 7 Akũ Dikiri pì Samuɛlinɛ: Ǹ gbɛ̃ pìnↄ yã ma, zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ò gìnyĩro. Makũmɛ ò gìmai de màsun kí bleḿmaro yãi. 8 Lákũ òtɛn kɛ nà zaa gↄrↄ kũ ma ń bↄtɛ Misila ari gbãra, ò pã kpàmai ò dò tãnanↄi, lɛn òtɛn kɛnnɛ lɛ dↄ. 9 Ǹ ń yã ma sà, ǹ lɛ́ daḿma ǹ tó ògↄ̃ dↄ̃ lákũ gbɛ̃ kũ ani kí bleḿma yãnↄ nigↄ̃ de nà.

10 Akũ Samuɛli Dikiri yã pìi bàba gbɛ̃ kũ òtɛn kína gbɛkaanↄnɛ pínki 11 à pì: Lákũ gbɛ̃ kũ ani kí bleáwa yãnↄ nigↄ̃ de nàn dí. Ani á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ sí à ń ditɛ a sↄ̃godenↄ kũ a sↄ̃denↄ ũmɛ. Onigↄ̃ táa o a sↄ̃go arɛ kũ bàao. 12 Ani ń ditɛ gbɛ̃nↄn wàa sↄsↄↄro ke gbɛ̃nↄn bupla akurikurinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ. Onigↄ̃ a bú wínɛ, onigↄ̃ a pↄ́nↄ kɛkɛnɛ, onigↄ̃ a zĩ̀kabↄnↄ pinɛ kũ a sↄ̃go pↄ́nↄ. 13 Ani á nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sí à ń ditɛ nísigbĩnnakɛrinↄ kũ pↄ́blekɛrinↄ kũ burodikɛrinↄ ũ. 14 Ani á buranↄ kũ á geepi búnↄ kũ á kùkpɛ mananↄ síáwa à kpá a ìbanↄa. 15 Ani á pↄ́wɛnↄ kũ á geepi nɛ́nↄ lɛu kuride síáwa à kpá a bɛgwarinↄ kũ a ìbanↄa. 16 Ani á zↄ̀gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ sí kũ á zù mananↄ kũ á zaakinↄ àgↄ̃ a zĩda zĩ kɛo. 17 Ani á pↄ́kãdenↄ lɛu kuride síáwa, ákↄ̃nↄ áni gↄ̃ a zↄ̀nↄ ũ. 18 Gↄrↄ birea sà áni wiki lɛ́ Dikiria gbɛ̃ kũ a sɛ̀ á kína ũ pì yãi, ama ani weáwa gↄrↄ birea doro.

19 Akũ ò gì Samuɛli yã mai ò pì: Oi! Ó ye ògↄ̃ kína vĩmɛ, 20 ónigↄ̃ de lán buri kparanↄ bà se. Ó kína mɛ́ anigↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃wɛrɛ, anigↄ̃ dowɛrɛ arɛ zĩ̀i gũn. 21 Kũ Samuɛli ń yã mà pínki, à gɛ̀ɛ à dà Dikirinɛ a sãn. 22 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ ń yã ma, ǹ kína káńnɛ. Akũ Samuɛli pì Isaraila pìnↄnɛ: Á baadi tá a wɛ̃tɛa.

9

Samuɛli kↄ̃'ena kũ Soluo

1 Biliaminu buri ke kun, a tↄ́n Kisi. Aruzɛkɛdemɛ. Biliaminu buri mɛ́ à Afia ì, Afia Bekora ì, Bekora Zero ì, Zero Abiɛli ì, akũ Abiɛli Kisi pìi ì. 2 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩ, a tↄ́n Solu. Kɛfɛnna manamɛ. A mana sára kú Isarailanↄ tɛ́ro, ń gbɛ̃ke gbã̀na dí vĩ a gã̀nlaro.

3 Kũ Kisi pì zaakinↄ sã̀tɛ, akũ à pì a nɛ́ pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ zĩkɛrinↄ doke sɛ́ à gɛ́ zaaki pìnↄ wɛtɛ. 4 Akũ ò Ɛflaimu bùsu gusĩsĩde pàra kũ Salisa bùsuuo, odi ń lero. Akũ ò Salimu bùsuu pàra, ama ò kú gwero. Akũ ò Biliaminu bùsuu pàra, odi zaaki pìnↄ lero. 5 Kũ ò kà Zufu bùsun, Solu pì zĩkɛri kũ ò lɛɛlɛ pìinɛ: Ǹ mↄ́ ò ɛra. Tó ódi táro, ma mare ni damu kɛ ó yã musu, ani zaakinↄ yã da doro. 6 Akũ à wèa: Ǹ ma! Luda gbɛ̃ke kú wɛ̃tɛ dí gũn. À bɛ̀ɛrɛ vĩ, yã kũ à pì ani kɛ, àdi kɛmɛ. Ò gɛ́ gwe. Ke ani zɛ́ kũ óni sɛ́ ò ó zaaki pìnↄ leo owɛrɛ gwɛɛ. 7 Akũ Solu wèa à pì: Tó ótɛn gɛ́, bↄ́n óni gɛ́onɛɛ? Pↄ́ble ke dí gↄ̃ ó bↄ̀kↄn doro. Ó pↄ́ke vĩ ò Luda gbɛ̃ pì gbaro. Ke bↄ́n ó vĩi? 8 Akũ zĩkɛrii pìi ɛ̀ra à pì Solunɛ: Ǹ gwa! Má ↄgↄ vĩ fítinle la. Mani a gba, ani ó da zɛ́ kũ à de ò sɛ́a. 9 Isarailanↄ bùsun yã, tó gbɛ̃ tɛn gɛ́ yã gbɛka Ludaa àdi pi: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ wɛ́gupu'eri kĩnaa. Zaakũ gbɛ̃ kũ òdi pi gbãra annabi ũ gbãra, àkũmɛ òdi sísi yã wɛ́gupu'eri ũ. 10 Akũ Solu pì a zĩkɛriinɛ: N yã mana ò. Ò gɛ́. Akũ òtɛn gɛ́ wɛ̃tɛ kũ Luda gbɛ̃ pì kunwa.

11 Kũ òtɛn wɛ̃tɛ pìi sĩ̀sĩ kũ, ò dàkarɛ kũ nↄkparenↄ, òtɛn gɛ́ í tↄ́. Akũ ò ń lá ò pì: Wɛ́gupu'eri kú bɛ yá? 12 Ò wèḿma ò pì: Ee, à kú arɛ gwe. À kɛ likalika. Gbãran à sù, zaakũ ò ye ò sa o gbagbakiamɛ. 13 Tó a gɛ̃ wɛ̃tɛn, áni a e ari àgↄ̃ gɛ́ pↄ́ ble gbagbaki pìia. Zaakũ oni pↄ́ ble gĩaro ari à su, àkũ mɛ́ ani arubarika da sa'opↄblen gĩa, gbasa gbɛ̃ kũ ò ń sísinↄ pↄ́ ble. Àgↄ̃ wãna, zaakũ a lenagↄrↄn dí.

14 Kũ ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ pìi gũn, akũ ò dàkarɛ kũ Samuɛlio gↄ̃̀nↄ, à bò àtɛn gɛ́ gbagbaki pìia. 15 Ari Solu gↄ̃ gɛ́ su, Dikiri gĩnakɛ à yã dí dà Samuɛlinɛ a sãn à pì: 16 Zia mandara'i mani Biliaminu bùsu gbɛ̃ zĩmma. Ǹ nísi kúa ǹ a ditɛ ma gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ. Ani ma gbɛ̃ pìnↄ bo Filisitininↄ ↄĩ. Ma a gbɛ̃ pìnↄ wiki mà, akũ ma ń wɛ̃nda gwà.

17 Kũ Samuɛli Solu è, Dikiri pìnɛ: Gbɛ̃ kũ ma a yã ònnɛ pìin gwe. Àkũ mɛ́ ani kí ble ma gbɛ̃nↄa. 18 Akũ Solu nà Samuɛlii wɛ̃tɛ bĩnilɛa à a là à pì: Wɛ́gupu'eri bɛ kú mámɛɛ? Ǹ mↄmɛnɛ. 19 Akũ Samuɛli wèa à pì: Makũmɛ ade pì ũ. Ǹ domɛnɛ arɛ ò gɛ́ gbagbakia, ĩni pↄ́ ble kũmao gbãra. Zia kↄnkↄ mani n nɛ̀sɛgũnyã onnɛ pínki, gbasa mà n gbarɛ. 20 Ǹsun n zaaki kũ ò sã̀tɛ zaa gↄrↄ aakↄ̃ damu kɛro, zaakũ ò ń lé. Dín Isarailanↄn yei ń pínkii, tó adi kɛ mↄkↄ̃n kũ n de bedenↄ baasiro? 21 Akũ Solu pì: Biliaminu burin ma ũroo? Ma buri mɛ́ à fíti de Isaraila burinↄla ń pínki, akũ ma danɛnↄ mɛ́ ò kĩ̀ańyĩ Biliaminu burinↄ tɛ́. Bↄ́yãi ntɛn yã dí taka omɛnɛɛ?

22 Akũ Samuɛli Solu kũ a zĩkɛriioo sɛ̀ à gɛ̃̀ kũńwo pↄ́blekpɛn, à vutɛki mana kpàḿma gbɛ̃ kũ ò ń sísinↄ tɛ́. Gbɛ̃ pìnↄ kà gbɛ̃nↄn baraakuri taka bà. 23 Akũ Samuɛli pì pↄ́blekɛriinɛ: Ǹ nↄ̀bↄ kũ ma kpàmma ma pì ǹ a ditɛki kɛ pì sɛ́ ǹ mↄ́o. 24 Akũ pↄ́blekɛrii pìi sù kũ nↄ̀bↄ gbá pìio à dìtɛ Solu arɛ. Akũ Samuɛli pì: Pↄ́ kũ ò dìtɛnnɛn dí. Ǹ só, zaakũ ò dìtɛnnɛ ari mandara'i kũ gbɛ̃ kũ ma ń sísinↄ. Akũ Solu pↄ́ blè kũ Samuɛlio zĩ birea.

25 Kũ ò kìpa gbagbaki pìia, ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn, akũ Samuɛli gɛ̀ɛ à yã ò kũ Soluo a kpɛ́ musu. 26 Akũ ò ì gwe. Kũ gu ye à dↄ, akũ Samuɛli lɛ́ zù Solui kpɛ́ musu gwe à pì: Ǹ futɛ, mà gɛ́ zɛnnɛ. Kũ Solu fùtɛ, àkũ kũ Samuɛlio ò bò bàai ń pla. 27 Kũ ò kà wɛ̃tɛ kpɛ, akũ Samuɛli pì Solunɛ: Ǹ o n zĩkɛriinɛ àgↄ̃ gɛ́, mↄkↄ̃n ǹ zɛ gĩa de mà yã kũ Dikiri ò onnɛ.

10

Samuɛli nísikuna Solu mìia

1 Akũ Samuɛli nísi tùruu sɛ̀ à nísi kù Solunɛ a mìia, akũ à lɛ́ pɛ̀a à pì: Dikiri mɛ́ à n ditɛ don'arɛde ũ a gbɛ̃ Isarailanↄnɛ. Ĩni kí ble Dikiri gbɛ̃nↄa ǹ ń bo ń ibɛrɛ kũ ò likańyĩnↄ ↄĩ. Sèeda kũ ani tó ǹ dↄ̃ kũ Dikiri mɛ́ à n ditɛ a gbɛ̃nↄ don'arɛde ũn dí. 2 Tó o kɛ̃kↄ̃a la tera, ĩni da gbɛ̃nↄn planↄlɛ Zɛlɛza, Rahila mira sarɛ, Biliaminu bùsu lɛ́i. Oni pinnɛ: Ò zaaki kũ n gɛ wɛtɛnↄ lè. Ń yã n de kũna gbãna doro, n yãn àtɛni a damu kɛi sà, àtɛn pi deran áni kɛ a nɛ́ yã musu nàa? 3 Bona gwe, tó n tɛ arɛ, tó n ka gbiri lí kũ̀ kĩnaa zaa Tabo, gbɛ̃nↄn aakↄ̃ ni danlɛ gwe dↄ, òtɛn gɛ́ Luda gbagba zaa Bɛtɛli. Ń gbɛ̃ do blènɛnↄ kũna mɛ̀n aakↄ̃, ń gbɛ̃ do burodi kũna mɛ̀n aakↄ̃, akũ ń gbɛ̃ do sèwɛ̃ kũna tùru do. 4 Oni n aafia gbɛka, oni burodi mɛ̀n pla kpámma, ń sí. 5 Abire gbɛra tó n ka Luda sĩ̀sĩ kũ à kú Gibɛa, gu kũ Filisitininↄ gudãkpãki kún, tó n ka kãni kũ wɛ̃tɛ pìio, ĩni dakarɛ kũ annabinↄ ò tɛ́tɛkↄ̃i, òtɛn kipa gbagbakia. Òtɛn dońnɛ arɛ kũ mↄrↄnↄ kũ gã̀gãnↄ kũ gidigbonↄ kũ kutɛnↄ, òtɛn annabikɛyã o. 6 Dikiri Nini ni summa, ĩni annabikɛyã o kũńwo, ĩni li gbɛ̃ dufu ũ. 7 Tó sèeda birenↄ kɛ̀ lɛ, ǹ yã kũ n a kɛna zɛ́ è kɛ, zaakũ Luda kú kũnwo. 8 Ǹ domɛnɛ arɛ gɛna Giligala, mani n le gwe, mani sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄo. Ǹ ma dã gwe ari gↄrↄ suppla, mani su mà n le gwe, mani yã kũ ĩni kɛ onnɛ.

9 Kũ Solu kpɛ lì Samuɛlinɛ, àtɛn tá, Luda a nɛ̀sɛɛ lìtɛnɛ, akũ sèedaa pìnↄ kɛ̀ zĩ birea pínki. 10 Kũ ò kà Gibɛa, annabinↄ dàalɛ ò tɛ́tɛkↄ̃i, akũ Luda Nini sùa, àtɛn annabikɛyã o kũńwo. 11 Kũ gbɛ̃ kũ ò a dↄ̃nↄ a è, àtɛn annabikɛyã o kũ annabinↄ, ò kↄ̃ là ò pì: Bↄ́ mɛ́ à Kisi nɛ́ lèe? Solu kú annabinↄ tɛ́ see? 12 Akũ Gibɛa gbɛ̃ke yã wèḿma à pì: Gbɛ̃ kparanↄ denↄmɛ dínↄ ũ sↄ̃ↄ? Akũ à gↄ̃̀ baaru pↄ́ ũ òdi pi: Solu kú annabinↄ tɛ́ see? 13 Kũ Solu annabikɛyã ò à làka, akũ à gɛ̀ɛ gbagbaki pìia.

14 Kũ Solu tà bɛ kũ a zĩkɛriio, a disɛ̃ ń lá à pì: A gɛ mámɛɛ? Solu wèa à pì: O gɛ zaakinↄ wɛtɛmɛ. Kũ ódi ń ero, akũ o gɛ Samuɛli kĩnaa. 15 Akũ Solu disɛ̃ pìnɛ: Yã kũ Samuɛli òárɛ babamɛnɛ. 16 Akũ Solu pì: À pìwɛrɛ ò zaaki pìnↄ lè. Ama adi kpata yã kũ Samuɛli òarɛ babanɛro.

Samuɛli Solu kana kín gupuraa

17 Akũ Samuɛli Isarailanↄ kàkara Dikiri arɛ Mizipa. 18 À pìńnɛ: Dikiri á Luda pì, a á bↄ́tɛ Misila, a á sí Misilanↄ kũ buri kũ ò ↄ tↄ̃̀áwanↄ ↄĩ ń pínki. 19 Luda á bↄ́ á yã'ũmmananↄ kũ á warikɛnanↄ gũn pínki, akũ a gii gbãra, a pìnɛ à kína káárɛ. Tↄ̀, à mↄ́ à zɛ Dikiri arɛ sà buri kũ burio, ↄn kũ ↄnnwo. 20 Kũ Samuɛli sù kũ Isaraila burinↄ ń pínki, akũ gbɛ̀ Biliaminu burinↄ sɛ̀. 21 Akũ à sù kũ Biliaminu burinↄ ↄn kũ ↄnnwo. Akũ Matari ↄnnn ò zɛ̀o. Ɔnde pìnↄ tɛ́ Kisi nɛ́ Solu mɛ́ à blè. Kũ ò a wɛ̀tɛ, òdi a lero. 22 Akũ ò ɛ̀ra ò Dikiri là dↄ ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ pìi sù la kↄ̀ yá? Akũ Dikiri pì: À utɛna asonↄ dagura. 23 Akũ ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò a bò ò sù kãao ń tɛ́. Kũ à zɛ̀ ń tɛ́, ń pínki ń gbã̀na zɛ̀ a gã̀ lɛ́n. 24 Akũ Samuɛli pìńnɛ ń pínki: A gbɛ̃ kũ Dikiri sɛ̀ɛ è yá? Gbɛ̃ke kun lán a bà á tɛ́ro. Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki wiki lɛ̀ ò pì: Luda ó kína dↄ̃ kũ aafiaao! 25 Akũ Samuɛli kíblena zɛ́ bↄ̀kↄtɛńnɛ, akũ à kɛ̃̀ takadan à dìtɛ Dikiri kpɛ́n. Akũ à ń gbárɛ, baadi tà a bɛa. 26 Solu sↄ̃ à tà a bɛa Gibɛa. Gↄ̃ wↄ́rↄgↄde kũ Luda zĩ kɛ̀ ń swɛ̃̀ɛ gũnnↄ tɛ̀i. 27 Akũ gbɛ̃ pã kenↄ pì: Gbɛ̃ bire mɛ́ ani ó sura ba yá? Akũ ò a gya bò, odi sunɛ kũ pↄ́keoro, ama Solu a yĩtɛna o.

11

Solu zĩ̀blena Amↄninↄa

1 Amↄni buri Naasa sù kũ a zĩ̀karinↄ, ò bùraa kàtɛ Yabɛsi Giliada sarɛ, akũ Yabɛsidenↄ pì Naasanɛ: Ǹ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũoo, óni mì natɛnnɛ. 2 Akũ Naasa pìńnɛ: Tó ma á baadi ↄpla wɛ́ bↄ̀bↄ, akũ wé'i Isarailanↄ kũ̀ ń pínki, gbasa mà lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kãáo. 3 Akũ Yabɛsi gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ pìnɛ: Ǹ ó gba gↄrↄ suppla de ò gbɛ̃nↄ zĩ Isarailanↄ bùsuu gũn pínki. Tó gbɛ̃ke kun à ó sura baro, óni ó zĩda kpámma.

4 Kũ zĩ̀rii pìnↄ kà Solu bɛa Gibɛa, ò yã pìi òńnɛ, akũ ò wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ̀. 5 Gↄrↄ birea Solu tɛn su kũ burao, à tɛ́ a zùnↄi, akũ à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à sù, akũ òtɛn ↄ́ↄ dↄↄ? Akũ ò Yabɛside pìnↄ yã bàbanɛ. 6 Kũ Solu yã pìi mà, Luda Nini sùa, akũ a pↄ fɛ̃̀ manamana. 7 À zùu sɛ̀ mɛ̀n pla à dɛ̀ à zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ, akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀o Isarailanↄ bùsuu gũn pínki ò pì: Lɛn oni kɛ gbɛ̃ kũ adi tɛ́ Solui kũ Samuɛlioro zùnↄnɛ lɛ. Akũ vĩna ń kũ Dikiri yã musu, ò bò ò tɛ̀ńyĩ lɛɛlɛ ń pínki. 8 Solu ń náro zaa Bɛzɛki. Isarailanↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu wàa do kpɛ́ basↄↄro. Yudanↄn kú ń tɛ́ gbɛ̃nↄn dúbu baraakuri.

9 Akũ ò pì zĩ̀ri kũ ò sùu pìnↄnɛ: À gɛ́ à o á gbɛ̃nↄnɛ, zia ari ifãntɛ̃ gↄ̃ gɛ́ gbã, óni ń sura ba. Kũ zĩ̀rinↄ tà, ò yã pì baaruu kpà Yabɛsidenↄnɛ, akũ ń pↄ kɛ̀ nna. 10 Ò pì Amↄninↄnɛ: Óni ó zĩda kpááwa zia, áni á pↄyeina kɛwá.

11 Solu a gbɛ̃nↄ kpàatɛ gã̀ aakↄ̃. Gudↄon ò sì Amↄninↄgu ń bùran ò ń dɛdɛ ari ifãntɛ̃ gɛ̀ɛ à gbã̀o. Akũ gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀nↄ fã̀kↄ̃a dodo.

12 Akũ ò pì Samuɛlinɛ: Dínↄ mɛ́ ò pì Solu ni kí blewároo? À bↄtɛ kũńwo ò ń dɛdɛ. 13 Akũ Solu pì: Oni gbɛ̃ke dɛ gbãraro, zaakũ Dikiri Isarailanↄ sura bà gbãramɛ. 14 Akũ Samuɛli pì parinɛ: À mↄ́ ò gɛ́ Giligala ò ɛra ò Solu ká kpatan gwe dↄ. 15 Akũ ò gɛ̀ɛ Giligala ń pínki, ò ɛ̀ra ò Solu kà kpatan Dikiri arɛ gwe dↄ, ò kɛnnakũkↄ̃o sa ò Dikiria, akũ Solu kũ Isarailanↄ pↄnna kɛ̀ gwe ń pínki manamana.

12

Samuɛli mìbona kín

1 Samuɛli pì Isarailanↄnɛ ń pínki: Ma yã kũ a òmɛnɛ mà pínki, ma kína kàárɛ kpatan. 2 Àkũ mɛ́ ani doárɛ arɛ sà. Makũ sↄ̃ ma zĩ kũ̀, ma mìkã pura kũ̀ akũ ma nɛ́nↄn kú kãáo. Ma doárɛ arɛ zaa ma kɛfɛnnakɛgↄrↄa ari kũ a gbãrao. 3 Makũn dí! À kɛ ma sèedadenↄ ũ Dikiri kũ kína kũ à kào arɛ. Ma zù ke zaaki sì á gbɛ̃kea yá? Ma á gbɛ̃ke blè yá? Ma wɛ́ tã̀ á gbɛ̃kea yá? Gusarɛgba ma wɛ́ blè ari ma bo á gbɛ̃ke kpɛ yá? Tó ma kɛ̀ lɛ, mani a fĩna bonɛ. 4 Akũ ò wèa ò pì: Ńdi ó blero, ńdi wɛ́ tãwáro, ńdi pↄ́ke sí ó gbɛ̃kearo. 5 Samuɛli pìńnɛ dↄ: Dikiri kũ kína kũ à kàaoomɛ á sèedadenↄ ũ gbãra, kũ ádi taari emaro. Ò pì: Dikiri mɛ́ à ó sèedade ũ. 6 Akũ Samuɛli pìńnɛ: Dikiri mɛ́ à Musa kũ Harunaoo dìtɛ, akũ ò bò kũ á dizinↄ Misila. 7 À zɛ kyáu Dikiri arɛ, mani yã mana kũ à kɛ̀árɛ kũ á dizinↄ babaárɛ. 8 Yakubunↄ gɛna Misila gbɛra á dizinↄ wiki lɛ̀ Dikiria, akũ à Musa kũ Harunaoo dìtɛ, ò ń bↄ́tɛ Misila, akũ ò ń kátɛ bùsu dín. 9 Kũ Dikiri ń Luda yã sã̀ńgu yãi, akũ à ń kpá Azo zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Siseraa kũ Filisitininↄ kũ Mↄabunↄ kínao, òtɛn zĩ̀ ká kũńwo. 10 Akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria ò pì: O durunna kɛ̀ o pã kpànyĩ o dò Baalinↄi kũ Asatorɛnↄ. Ǹ ó bo ó ibɛrɛnↄ ↄĩ sà, ónigↄ̃ donyĩ. 11 Akũ Dikiri Gidiↄn dìtɛ kũ Barakio kũ Yɛfɛtao kũ Samusio ò á bó á ibɛrɛ pìnↄ ↄĩ gu sĩnda pínkia, akũ a gↄ̃ katɛna aafia.

12 Kũ a è Amↄni kína Naasa tɛn su lɛ́tɛáwa, bee kũ Dikiri á Ludamɛ á kína ũ, a pìmɛnɛ: Oi! Kínan á yei! 13 Tera sà kína kũ a gbɛ̀ka a sɛ̀n dí, àkũmɛ Dikiri dìtɛárɛ. 14 Tó á Dikiri vĩna vĩ akũ átɛn doi, tó átɛni a yã ma akũ ádi bo a yã kpɛro, tó ákↄ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ àtɛn kí bleáwao tɛ́ Dikiri á Ludai, ánigↄ̃ aafia. 15 Tó ádi Dikiri yã ma sↄ̃ro, akũ a bo a yã kpɛ, ani ↄ tↄ̃áwa lákũ à kɛ̀ á dizinↄnɛ nà. 16 À zɛ à yã zↄ̃kↄ̃ kũ Dikiri ni kɛárɛ e. 17 Ésekɛ̃gↄrↄn ó kun loo? Mani Dikiri sísi, ani tó legũ pata à ma, ánigↄ̃ dↄ̃ kũ á kína gbɛkanaa kɛ̀ Dikirinɛ ĩni manamana.

18 Akũ Samuɛli Dikiri sìsi, akũ Dikiri tò legũ pàta à mà zĩ birea. Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki vĩna kɛ̀ Dikirinɛ kũ Samuɛlio manamana. 19 Akũ ò pìnɛ: Ǹ wɛ́ kɛwɛrɛ Dikiri n Ludaa de ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ sún gagaro. O yã vãni kàra ó durunnanↄla, kũ o kína gbɛ̀ka.

20 Samuɛli pìńnɛ: Àsun tó vĩna á kũro. A yã vãni pìi kɛ̀ pínki, ama àsun kɛ̃ Dikiriaro. Àgↄ̃ doi kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 21 Àsun kɛ̃a à tɛ́ pↄ́ ginanↄiro. Ò àre vĩro, oni fↄ̃ ò gbɛ̃ boro, zaakũ pↄ́ pãnↄmɛ. 22 Dikiri ni a gbɛ̃nↄ zukũnaro a tↄ́ zↄ̃kↄ̃ yãi, zaakũ à kàagu à á kɛ́ a gbɛ̃nↄ ũ. 23 Makũ sↄ̃, Dikiri sún tó mà durunna kɛarɛ mà aduakɛnaárɛ tóro. Mani zɛ́ mana kũ à de à sɛ́ mↄárɛ. 24 À vĩna kɛ Dikirinɛ, àgↄ̃ doi kũ náanio kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. À laasun lɛ́ yã zↄ̃kↄ̃ kũ à kɛ̀árɛnↄa. 25 Tó a gi a tɛ yã vãnii, ákↄ̃nↄ kũ á kínao, oni á kakatɛ á pínki.

13

Samuɛli kpãkɛ̃na Solui

1 Kũ Solu kí blè Isarailanↄa wɛ̃̀ pla, 2 à ń zĩ̀karinↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ro. Gbɛ̃nↄn wàa kuri kú kãao Mikimasa kũ Bɛtɛli gusĩsĩdeo. Gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro kú kũ a nɛ́ Yonatão Gibɛa, Biliaminu bùsun. Akũ à gbɛ̃ kparanↄ gbàrɛ, baadi tà a bɛa.

3 Yonatã lɛ̀tɛ Filisitini gudãkpãki kũ à kú Gɛbaa, akũ Filisitininↄ a baaruu mà. Akũ Solu zĩ̀ kuru pɛ̀ Isarailanↄ bùsu gu sĩnda pínkia à pì Eberunↄ ma! 4 Akũ Isarailanↄ mà ń pínki ò pì, Solu lɛ̀tɛ Filisitini gudãkpãkia, akũ Filisitininↄ zã Isarailanↄ gbĩn. Akũ ò Isarailanↄ sìsi, ò sù ò nà Solua Giligala. 5 Akũ Filisitininↄ kↄ̃ kàkara ò zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ. Ń sↄ̃gonↄ kà dúbu baraakuri, ń sↄ̃godenↄ kà dúbu suddo, akũ ń gɛ̀sɛdenↄn dasi lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà. Akũ ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò bùraa kàtɛ Mikimasa, Bɛtavɛ̃ ifãboki kpa. 6 Kũ Isarailanↄ è ò kú wari gũn òtɛn nakara kũńwo, akũ ò ùtɛ gbɛ̀wɛɛnↄ gũn kũ dàkonↄ kũ gbɛ̀ sↄ̀kↄnↄ kũ tↄ̃̀nↄwɛɛnↄ kũ lↄ̀gↄnↄo. 7 Ń gbɛ̃kenↄ gu lɛ̀ ò bikũ̀ Yodaa ari Gada bùsun kũ Giliada bùsuuo. Solu kpɛ́ kú Giligala, vĩna tɛn gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ kũ manamana.

8 À Samuɛli dã̀ gↄrↄ suppla lákũ à dìtɛarɛ nà. Kũ adi suro, akũ a gbɛ̃nↄ tɛn fãkↄ̃a. 9 Akũ Solu pì: À mↄ́mɛnɛ kũ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũo kũ sáabukpa sa'opↄnↄ. Akũ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ pìi ò. 10 Kũ à làka, Samuɛli tɛn ká, akũ Solu pìi gɛ̀ɛ à dàalɛ à gbãnakɛ kpài. 11 Akũ Samuɛli pìnɛ: Bↄ́ yãn n kɛ̀ gwee? Solu wèa à pì: Kũ ma è ma gbɛ̃nↄ tɛn fãkↄ̃a, akũsↄ̃ ńdi su gↄrↄ kũ n dìtɛaro yãimɛ. Filisitininↄ tɛn kↄ̃ kakara Mikimasa, 12 akũ ma pì, òsun lɛ́tɛma Giligala la ari mà Dikiri gbɛka. Akũ ma sa pìi ò tilasi. 13 Akũ Samuɛli pìnɛ: N fayasariyã kɛ̀! Ń yã kũ Dikiri n Luda dìtɛnnɛ kũnaro. Tó ń kũna yãmɛ, de Dikiri ni tó n burinↄ gↄ̃ kpata ble Isarailanↄa gↄrↄ sĩnda pínki. 14 Tera sà ĩni gì kɛ kpataa gũnlo. Lákũ ń yã kũ Dikiri dìtɛnnɛ kũnaro nà, à gĩnakɛ à gbɛ̃ kũ a pↄ kɛ̀arɛ wɛ̀tɛ, à a dìtɛ a gbɛ̃nↄ don'arɛde ũ. 15 Akũ Samuɛli fùtɛ Giligala à gɛ̀ɛ Gibɛa, Biliaminu bùsun. Akũ Solu a zĩ̀kari kũ ò kú kãaonↄ nàro, ò kà gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ taka bà.

16 Solu kũ a nɛ́ Yonatão kũ a zĩ̀kari kũ ò kú kũńwonↄn kú Gibɛa, Filisitininↄ sↄ̃ ò bùraa kàtɛ Mikimasa. 17 Zĩ̀kari gã̀ aakↄ̃nↄ bↄ̀tɛ Filisitininↄ bùran ò gɛ̀ɛ lɛ́tɛ Isarailanↄa. Gã̀ do gɛ̀ɛ Ɔfla kpa Suala bùsun, 18 gã̀ do gɛ̀ɛ Bɛtoroni kpa, akũ a aakↄ̃de gɛ̀ɛ Isarailanↄ bùsu lɛ́n, sĩ̀sĩ kũ à arɛdↄna maninↄ guvutɛa kũ gbárannao.

19 Sia kú Isarailanↄ bùsunlo, zaakũ Filisitininↄ pì, Eberunↄ sún fɛ̃nɛda ke sári piro. 20 Filisitininↄ kĩnaan Isarailanↄ dì gɛ́ swakurenↄ kũ zùswanↄ kũ kpásanↄ kũ kòmanↄ lɛ́ kɛkɛn pínki. 21 Swakure kũ zùswa lɛ́kɛkɛnaa kà andurufu plapla, sakanↄ kũ kpásanↄ sↄ̃ andurufu dodo. 22 A yã mɛ́ à tò zĩ̀i pìi kágↄrↄ Solu kũ Yonatão zĩ̀karinↄ fɛ̃nɛda ke sári kũnaro, sé Solu kũ Yonatão baasiro.

23 Filisitini gudãkpãrinↄ gɛ̀ɛ Mikimasa gbɛ̀sↄkↄn.

14

Yonatã zĩ̀blena Filisitininↄa

1 Zĩkea Solu nɛ́ Yonatã pì kɛfɛnna kũ à a zĩ̀kapↄnↄ kũnaanɛ: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ Filisitini gudãki kpa zã̀ dire. Adi o a denɛ sↄ̃ro. 2 Solu kú bísi lí gbáru Migirↄnu, Gibɛa sarɛ kũ zĩ̀karinↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃. 3 Sa'ori Ahia kú ń tɛ́, à a uta lokomma dana. Ikabodu vĩ̀ni Aitubu nɛ́mɛ. Aitubu pì bi Finɛasi nɛ́mɛ, Ɛli kũ à de Luda gbàgbari ũ Silo daikoremɛ. Ń gbɛ̃ke dↄ̃ Yonatã gɛ̀ɛ gukearo.

4 Gbɛ̀sↄkↄ kũ Yonatã ye à gɛ̃n à Filisitini gudãkpãrinↄ le, gbɛ̀ sↄ̃ntɛnↄ pɛtɛpɛtɛnan ↄplai kũ ↄzɛo. A do tↄ́n Bozezi, a do sↄ̃ Sɛnɛ. 5 A do kú gugbãndurun Mikimasa kpa, a do sↄ̃ gɛ̀nↄmidↄki Gɛba kpa. 6 Akũ Yonatã pì kɛfɛnna pìinɛ: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ gyↄfↄrↄde gudãkpãrii pìnↄ kĩnaa. Ke Dikiri ni kpáwái gwɛɛ? Zaakũ yãke ni fↄ̃ à kpá Dikirinɛ à tó ò gí zĩ̀ bleiro, bee tó ó dasi kesↄ̃ ó dasiro. 7 Akũ a zĩ̀kapↄnↄsɛri pìi pìnɛ: Lákũ à n pↄ gbà nà pínki dé, ǹ kɛ. Lákũ n sɛ̀ nà, má kú kũnwo kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doomɛ. 8 Akũ Yonatã pì: Tↄ̀, ò gɛ́ńyĩ ò ó zĩda mↄ́ńnɛ. 9 Tó ò pìwɛrɛ ò zɛ ò ń dãmɛ, óni zɛ ó gbɛ̀n, óni gɛ́ńyĩ doro. 10 Tó ò pì ò sumɛ sↄ̃, óni gɛ́ńyĩ, zaakũ abirekũ mɛ́ anigↄ̃ de sèeda ũ kũ Dikiri ń náwɛrɛ ó ↄĩ.

11 Akũ ò ń zĩda mↄ̀ Filisitini gudãkpãrii pìnↄnɛ. Akũ Filisitini pìnↄ pì: À gwa! Eberunↄ tɛn bo wɛ̀ɛ kũ ò ùtɛnnↄ gũn. 12 Akũ gudãkpãrii pìnↄ lɛ́ zù Yonatãi kũ a zĩ̀kapↄnↄsɛriio ò pì: À mↄ́ ò yãke oárɛ la. Akũ Yonatã pì a zĩ̀kapↄnↄsɛriinɛ: Ǹgↄ̃ tɛ́ ma kpɛ, zaakũ Dikiri ń ná Isarailanↄnɛ ń ↄĩ. 13 Akũ Yonatã tɛn lↄↄtɛ kutɛna, akũ a zĩ̀kapↄnↄsɛri tɛ́ a kpɛ. Kũ Yonatã ń nɛ́, akũ a zĩ̀kapↄnↄsɛrii pì ń dɛdɛ a kpɛ. 14 Lɛtɛmmana káaku pìi gũn Yonatã kũ a zĩ̀kapↄnↄsɛriio ń dɛdɛ gbɛ̃nↄn baro taka bà. Gu pì yàasaa kà bú dↄ̀rↄ basↄↄro taka bà. 15 Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ Filisitininↄgu ń bùran kũ zĩ̀lao pínki. Vĩna ń zĩ̀karinↄ kũ̀, gudãkpãrinↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi gɛ́ lɛ́tɛ Isarailanↄanↄ ń pínki. Akũ zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã. Luda mɛ́ à tò swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu lɛ.

16 Kũ Solu gudãkpãri kũ ò kú kãao Gibɛanↄ è Filisitini zĩ̀karinↄ bàa lɛ̀ òtɛn fãkↄ̃a gu sĩnda pínkia, 17 akũ Solu pì gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄnɛ: À wɛ́ pá ó gbɛ̃nↄi à gwa, óni dↄ̃ gbɛ̃ kũ ò bò ó tɛ́. Kũ ò gwà, ò è Yonatã kũ a zĩ̀kapↄnↄsɛriio mɛ́ ò kú ń tɛ́ro. 18 Akũ Solu pì Ahianɛ: Ǹ mↄ́ kũ n sa'o'utao ò Dikiri gbɛka. Zaakũ zĩ birea à uta lokomma pì dana Isarailanↄ tɛ́ gwe. 19 Gↄrↄ kũ Solu tɛn yã o sa'orii pìinɛ, zuka kũ à dↄ Filisitininↄ bùran kɛ̀kɛ àtɛn kara, akũ Solu pìnɛ à tó gwe. 20 Solu a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki, ò gɛ̃̀ zĩ̀n, akũ ò è swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ Filisitininↄgu manamana, òtɛn fɛ̃nɛ kákↄ̃nɛ. 21 Eberu kũ ò vùtɛ Filisitininↄ tɛ́ yã ò sù kũńwo ń bùraa gũnnↄ ɛ̀ra ò nà ń gbɛ̃ kũ ò kú kũ Soluo kũ Yonatãooa. 22 Kũ Isaraila kũ ò utɛna Ɛflaimu bùsu gusĩsĩden gwenↄ mà Filisitininↄ tɛn bàa lɛ́, ò nà ń gbɛ̃nↄa dↄ ò pɛ̀tɛńyĩ zĩ̀i gũn. 23 Lɛn Dikiri Isarailanↄ bò lɛ zĩ birea, akũ ò zĩ̀i blè ari Bɛtavɛ̃.

Yonatã zↄ́blenaa

24 Isarailanↄ wari kɛ̀ zĩ birea, zaakũ Solu yã sɛ̀ kũ Luda tↄ́o a zĩ̀karinↄnɛ à pì: Ari ↄkↄsi gɛ́ kɛo, gbɛ̃ kũ à pↄ́ blè ari màgↄ̃ gɛ́ fĩna bo ma ibɛrɛnↄa, ade gↄ̃̀ láaripↄ ũmɛ. Akũ ń gbɛ̃ke dí pↄ́ blero. 25 Zĩ̀karinↄ sì lákpɛn ń pínki, akũ ò zↄ́'i è di gu pìn. 26 Kũ ò sì lákpɛn lɛ, ò è zↄ́'i tɛn bàa lɛ́, ama ń gbɛ̃ke dí ↄ zↄ̃a à dà a lɛ́nlo, kũ òtɛn vĩna kɛ ladana kũ Solu dà yãi. 27 Yonatã sↄ̃, adi yã kũ a de dìtɛ a zĩ̀karinↄnɛ maro, akũ à a gò kũ à kũnaa zↄ̃̀ zↄ́saa pìia. À ↄ nàa à dà a lɛ́n, akũ a wɛ́ kɛ̃̀. 28 Akũ zĩ̀kari ke pìnɛ: N de yã sɛ̀ a zĩ̀karinↄnɛ kũ Luda tↄ́o à pì, gbɛ̃ kũ à pↄ́ blè gbãra, ade gↄ̃̀ láaripↄ ũmɛ. Abire yãin ń gbɛ̃ sĩnda pínki gbãna làka. 29 Akũ Yonatã pì: Ma de tɛn wari dↄḿmamɛ. Ǹ gwa lákũ ma wɛ́ kɛ̃̀ nà, kũ ma zↄ́ pìi mↄ̀sↄ fíti yãi. 30 Tó gbɛ̃nↄ pↄ́ kũ ò sì ń ibɛrɛnↄaa blè gbãra yã dé, de ò Filisitininↄ dɛ̀dɛ de abirela.

31 Zĩ birean Isarailanↄ Filisitininↄ dɛ̀dɛ sɛna zaa Mikimasa ari Ayalↄni. Ò kpàsa búgubugu, 32 akũ ò sì ń pↄ́kãdenↄ tɛ́, ò sãnↄ kũ zùnↄ kũ zùnɛnↄ kũ̀kũ ò dɛ̀dɛ gwe gↄ̃̀nↄ, òtɛn só kũ a aruo. 33 Akũ ò a baaruu kpà Solunɛ ò pì: Ǹ gwa! Òtɛn durunna kɛ Dikirinɛ, òtɛn nↄ̀bↄ só kũ a aruo. Akũ Solu pì: A bo Dikiri yã kpɛ. À gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbigiri kɛ à suo ma arɛ la likalika. 34 Akũ à pì: À fãkↄ̃a ń tɛ́, à pińnɛ ń baadi mↄ́ ma kĩnaa kũ a zùuo ke a sã, ò a kùtu kpá la ò só. Àsun durunna kɛ Dikirinɛ à nↄ̀bↄ só kũ a aruoro. Akũ baadi sù kũ a zùuo gwãani birea, à a kùtu kpàkpa gwe. 35 Solu Dikiri gbagbaki bò gwe. Sa'oki kũ à bò káakun gwe.

36 Akũ Solu pì: Ò pɛ́tɛ Filisitininↄi gwãaniala ògↄ̃ ń dɛdɛ ari gu gɛ́ dↄ. Òsun ń gbɛ̃ke tóro. Akũ ò pìnɛ: Ǹ kɛ lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà. Akũ sa'orii pì: À tó ò gbɛka Ludaa la gĩa. 37 Akũ Solu gbɛ̀ka Ludaa: Ò pɛ́tɛ Filisitininↄi, ĩni ń nawɛrɛ ó ↄĩ yá? Akũ adi wea zĩ birearo. 38 Akũ Solu pì: Ákↄ̃nↄ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ á pínki, à namai la, de ò le ò dↄ̃ durunna kũ ò kɛ̀ gbãra. 39 Kũ Dikiri Isarailanↄ Surabari tↄ́o, bee tó ma nɛ́ Yonatã mɛ́ à durunna kɛ̀, séde à ga. Akũ gbɛ̃ke dí lɛ́ síro. 40 Akũ à pìńnɛ: À zɛ kpado gwe, makũ kũ ma nɛ́o ónigↄ̃ kú kpado la. Akũ ò pìnɛ: Ǹ kɛ lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà. 41 Solu pì Dikiri Isarailanↄ Ludanɛ: Ǹ tó ò yãpura dↄ̃. Akũ yã Yonatã kũ Soluoo blè, akũ baadi mìi bò bàn. 42 Solu pì: À gbɛ̀ la makũ kũ ma nɛ́o musu. Kũ yã Yonatã blè, 43 akũ Solu pìnɛ: Ǹ yã kũ n kɛ̀ omɛnɛ. Akũ Yonatã pìnɛ: Ma gò lɛ́ sↄ̃ntɛn ma zↄ̃̀ zↄ́a, fíti ma mↄ̀sↄ. Makũn dí! Mà ga. 44 Akũ Solu pì: Yonatã, tó ńdi garo, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. 45 Akũ ò pì Solunɛ: Yonatã ga yá! Àkũ kũ à tò o zĩ̀i blè yá? Oi! Kũ Ludao ódi we kũ bee a mìkã mɛ̀n do à lɛ́tɛ zĩtɛro, zaakũ Luda kpányĩn à yã pìi kɛ̀o gbãra. Lɛn ò Yonatã mìi sì lɛ, adi garo. 46 Akũ Solu kámma bò kũ pɛtɛna Filisitininↄiio, akũ Filisitininↄ tà ń bùsun.

47 Kũ Solu vùtɛ Isarailanↄ kpatan à làka, à zĩ̀i kà kũ a ibɛrɛnↄ gu sĩnda pínkia: Mↄabunↄ kũ Amↄninↄ kũ Ɛdↄmunↄ kũ Zoba kínanↄ kũ Filisitininↄo. Kpa kũ à lìtɛn pínki, àdi zĩ̀ bleḿmamɛ. 48 A wↄ́rↄgↄkɛ tↄ́ bò à zĩ̀i blè Amalɛkinↄa, à Isarailanↄ sì ń wɛ́tãmmarinↄa. 49 Yonatã kũ Isibosɛo kũ Malakisuaoomɛ Solu nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ. À nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla. A káaku tↄ́n Mɛraba, a plade Mikala. 50 A nanↄ tↄ́n Ainↄama, Aimaza nɛ́mɛ. A zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ tↄ́n Abana. Solu pì dakũnamɛ, a disɛ̃ Nɛrɛ nɛ́mɛ. 51 Solu de Kisi kũ Abana de Nɛrɛoomɛ Abiɛli nɛ́nↄ ũ. 52 Solu gↄrↄ àdigↄ̃ pãsĩ kũ Filisitininↄo gↄrↄ sĩnda pínki. Tó Solu gↄ̃sa gbãna ke wↄ́rↄgↄde è, àdi a sí à na a zĩ̀karinↄa.

15

Dikiri gina Solui kína ũ

1 Samuɛli pì Solunɛ: Makũmɛ Dikiri ma zĩ, akũ ma nísi kùmma n kana kín a gbɛ̃ Isarailanↄa sèeda ũ. Tↄ̀! Ǹ sã kpá Dikiri yãi sà. 2 Dikiri Zĩ̀karide pì, áni fĩna bo Amalɛkinↄnɛ yã kũ ò kɛ̀ Isarailanↄnɛ, kũ ò zɛ́ zↄ̃̀ńnɛ ń bↄtɛna Misila gbɛra yãi. 3 Ǹ gɛ́ ǹ lɛ́tɛḿma sà, ǹ ń kakatɛ ń pínki. Ǹsun ń gbɛ̃ke tóro. Ǹ ń dɛdɛ ń pínki, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄ kũ nɛ́kpãntɛ̃nↄ kũ zùnↄ kũ sãnↄ kũ lakuminↄ kũ zaakinↄo.

4 Akũ Solu a gbɛ̃nↄ sìsi à ń kakara Telaimu. A zĩ̀kari gɛ̀sɛdenↄ gbɛ̃nↄn dúbu wàa domɛ. Yudanↄ kun dↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri. 5 Akũ Solu gɛ̀ɛ Amalɛkinↄ wɛ̃tɛn, àtɛni ń kpákpa swawɛɛn. 6 Solu lɛ́gbãzã kɛ̀ Keninↄnɛ à pìńnɛ: À bↄtɛ Amalɛkinↄ tɛ́ de màsun á dɛdɛ kũńworo yãi, zaakũ ákↄ̃nↄ mɛ́ a yã mana kɛ̀ Isarailanↄnɛ ń bↄtɛna Misila gbɛra. Kũ Keninↄ bↄ̀tɛ Amalɛkinↄ tɛ́, 7 akũ Solu gɛ̀ɛ à lɛ̀tɛ Amalɛki pìnↄa sɛna zaa Avila ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Suru kũ à kú Misila ifãboki kpaa. 8 À Amalɛki kína Agaga kũ̀ bɛ̃nɛ, akũ à a gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ń pínki. 9 Solu kũ a zĩ̀karinↄ dí Agaga dɛro, akũsↄ̃ ò sã mananↄ sɛ̀tɛ kũ zùnↄ kũ zùnɛ mɛ̀kpananↄ kũ sãnɛ bↄ̀rↄnↄ kũ pↄ́ mananↄ pínki, odi we ò ń dɛdɛro. Pↄ́ ginanↄ kũ pↄ́ yãyãnanↄn ò dɛ̀dɛ pínki.

10 Akũ Dikiri yã sù Samuɛlia à pì: 11 Ma Solu kana kpatan tò ma pↄ yàka, zaakũ à kpɛ lìmɛnɛ. Lákũ ma dànɛ nà, àdi kɛ lɛro. Yã pì Samuɛli bídi kɛ̀, akũ à wiki lɛ̀ Dikiria ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o. 12 Kũ Samuɛli fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à gɛ̀ɛ da Solulɛ, akũ ò pìnɛ: Solu gɛ̀ɛ Kamɛli. À sèedaa pɛ̀tɛ gwe a zĩda yãdↄngu yãi, akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Giligala. 13 Kũ Samuɛli Solu lè, akũ Solu pìnɛ: Dikiri arubarika dangu! Ma kɛ̀ lákũ Dikiri òmɛnɛ nà. 14 Akũ Samuɛli a là à pì: Sã wiki kũ ma sã tɛn ma deramɛɛ? Zù ↄ́ↄ dↄ kũ matɛn ma bò mámɛɛ? 15 Akũ Solu wèa à pì: Amalɛkinↄ pↄ́nↄmɛ, zaakũ ò ń sãnↄ kũ ń zù mananↄ sɛ̀tɛ ò sùo ò sa oo Dikiri n Ludaamɛ. O ń kparanↄ dɛ̀dɛ. 16 Akũ Samuɛli pìnɛ: Ǹ yĩtɛ lɛ, mani yã kũ Dikiri òmɛnɛ gwãaniala onnɛ. Akũ Solu pì: Ǹ o. 17 Akũ Samuɛli pì: Kũ n n zĩda fíti bò yã, ńdi gↄ̃ Isaraila burinↄ don'arɛde ũroo? Dikiri n ka Isarailanↄ kína ũ, 18 akũ à n zĩ ǹ a bↄkↄtɛ kɛarɛ kũ à pì: Ǹ gɛ́ ǹ Amalɛkinↄ dɛdɛ, zaakũ durunnakɛrinↄmɛ. Ǹ gɛ́ ǹ zĩ̀ ká kũńwo ari ǹ ń kakatɛ. 19 À kɛ̀ dera n gi Dikiri yã mai, n lɛtɛ ń pↄ́nↄa, n yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ɛ? 20 Akũ Solu pìnɛ: Ma Dikiri yã mà, ma bↄkↄtɛ kũ à ma zĩ mà kɛ kɛ̀. Ma Amalɛkinↄ dɛ̀dɛ ń pínki, akũ ma su kũ ń kína Agagao. 21 Akũ zĩ̀karinↄ sã mananↄ kũ zù mananↄoo bò pↄ́ kũ ò sɛ̀tɛ pìnↄ tɛ́, de ò sa oo Dikiri n Ludaa Giligala la. 22 Akũ Samuɛli pì:

Dikiri yã kũna mananɛ de

sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũla.

Mìnatɛnanɛ de sa'onala.

A yãmana de

sa'ona kũ sãkaro mɛ̀kpanaaola.

23 Gina a yã mai durunna lɛɛlɛ kũ màsokɛnaaomɛ.

Dↄkɛna kãao vãni lɛɛlɛ kũ tãnagbagbanaaomɛ.

Lákũ n gi Dikiri yã mai nà,

àpii gì n kínakɛi se.

24 Akũ Solu pìnɛ: Ma durunna kɛ̀. Ma pã Dikiri yã kũ n òmɛnɛnɛ, zaakũ ma vĩna kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ, akũ ma ń yã mà. 25 Ǹ sùru kɛ kũmao kũ ma durunna pìio sà. Ǹ ɛra ǹ gɛ́ kũmao de mà le mà donyĩ kɛ Dikirinɛ. 26 Akũ Samuɛli pìnɛ: Mani gɛ́ kũnworo. N gi Dikiri yãi, akũ à gìnnɛ ǹgↄ̃ de Isarailanↄ kína ũ.

27 Kũ Samuɛli kpɛ lì, àtɛn ta, akũ Solu a kũ̀ a uta lɛ́a, à kɛ̃̀ a ↄĩ. 28 Akũ Samuɛli pìnɛ: Dikiri n bo Isarailanↄ kpatan gbãra, akũ à n gbɛ̃dake kũ à mana denla kàn. 29 Isarailanↄ Luda Gakuride dì ɛ́kɛ toro, àdi a laasun litɛro, zaakũ bisãsirinlo, gbasa à a laasun litɛ. 30 Akũ Solu pìnɛ: Ma durunna kɛ̀. Bee kũ abireo n yã nna, ǹ ma kpe ta Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio arɛ. Ǹ gɛ́ zɛmɛnɛ de mà le mà donyĩ kɛ Dikiri n Ludanɛ. 31 Akũ Samuɛli ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à zɛ̀nɛ, akũ Solu donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ.

32 Akũ Samuɛli pì: À mↄ́ kũ Amalɛki kína Agagao. Kũ kína pì tɛn su, àtɛn kpákpa kũ yãke kunlo, zaakũ àtɛn da a bo ga lɛ́imɛ. 33 Akũ Samuɛli pì: Lákũ n fɛ̃nɛda tò nↄgbɛ̃ dasinↄ kùra ń nɛ́i nà, lɛn n da ni kura a nɛ́i lɛ se. Akũ à Agaga zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ Dikiri arɛ Giligala gwe. 34 Akũ à tà Rama. Solu sↄ̃ à tà a bɛa Gibɛa. 35 Bee kũ Solu kɛ̀ Samuɛlinɛ wɛ̃nda, Samuɛli dí gɛ́ a gwa doro ari à gɛ̀ɛ gao, zaakũ Dikiri pↄ yàka kũ à Solu kà Isarailanↄ kína ũ yãi.

16

Samuɛli nísikuna Dauda mìia

1 Dikiri pì Samuɛlinɛ: Ĩnigↄ̃ ↄ́ↄ dↄ Solu yã musu ari bↄrɛmɛɛ? Ma ginɛ à kí ble Isarailanↄa. Ǹ nísi ká bɛ̃nɛn à pa ǹ da zɛ́n. Ma n zĩ Bɛtilihamu gbɛ̃ Yɛsɛ kĩnaa, zaakũ a nɛ́nↄ doken ma sɛ̀ à gↄ̃ kína ũ. 2 Akũ Samuɛli pì: Deran mani kɛ mà gɛ́ gwee? Tó Solu mà, ani ma dɛ. Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ zùnunu sɛ́ ǹ gɛ́o ǹ pi n su ma gbagbamɛ. 3 Ǹ Yɛsɛ sísi sa pì onaa gũn, mani yã kũ ĩni kɛ onnɛ, ĩni nísi kúmɛnɛ gbɛ̃ kũ mani mↄnnɛ mìia.

4 Samuɛli yã kũ Dikiri òarɛ kɛ̀. Kũ àtɛn ká Bɛtilihamu, lakutu pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ gɛ̀ɛ ò dàalɛ. Vĩna ń kũ, akũ ò a là ò pì: Aafiaamɛ n su la yá? 5 À pì: Aafiaamɛ. Ma su Dikiri gbagbamɛ. À gbã̀ bo á zĩdanɛ à gɛ́ kũmao sa o. Akũ à gbã̀ bò Yɛsɛnɛ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ à ń sísi sa'onaaa. 6 Kũ ò kà, Samuɛli Ɛliabu è, akũ à laasun lɛ̀ à pì: Gbɛ̃ kũ Dikiri sɛ̀ mɛ́ à zɛna a arɛ gwe. 7 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹsun a zɛna ke a gbã̀nakɛ gwaro, ma giimɛ. Madì gbɛ̃ gwa lákũ bisãsiri dì gwa nàro. Bisãsiri dì gbɛ̃ gwa a mɛ̀ɛamɛ, makũ sↄ̃, swɛ̃̀ɛn madì gwa. 8 Akũ Yɛsɛ Abinadabu sìsi, à sù Samuɛli arɛ, akũ à pì: Dikiri dí gbɛ̃ díkĩna sɛ́ro. 9 Akũ Yɛsɛ Sama sìsi, à sù Samuɛli arɛ dↄ, akũ à pì: Dikiri dí gbɛ̃ díkĩna sɛ́ro. 10 Akũ Yɛsɛ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn supplanↄ sìsi, ò sù Samuɛli arɛ, akũ à pì: Dikiri dí ń gbɛ̃ke sɛ́ro. 11 Akũ à Yɛsɛ là à pì: N kɛfɛnnanↄ lɛ́n dí ń pínki yá? À wèa à pì: Ń gbɛ̃ kpɛde mɛ́ à kú laro, àtɛn sã dãmɛ. Akũ Samuɛli pìnɛ: Ǹ gbɛ̃ zĩ ò a sísi. Óni pↄ́ke kɛro séto à sù. 12 Akũ à gbɛ̃ zĩ̀a, à sù. Nɛ́ pì bi gbɛ̃ tɛ̃ramɛ, a pɛtɛna mana akũsↄ̃ a ãn kɛ̃kↄ̃ana. Akũ Dikiri pì: Ǹ futɛ ǹ nísi kú a mìia, zaakũ àpiin gwe. 13 Akũ Samuɛli bɛ̃nɛ pìi sɛ̀ à nísi kù a mìia a vĩ̀ninↄ wára. Zaa zĩ birean Dikiri Nini sù Daudaa. Abire gbɛra Samuɛli ɛ̀ra à tà Rama.

Dauda zĩkɛna Solunɛ

14 Dikiri Nini gò Solua, akũ Dikiri tò tãna pãsĩ sùa. 15 A ìbanↄ pìnɛ: Luda tò tãna pãsĩ tɛn wɛ́ tãmma. 16 Kína, ǹ tó ókↄ̃nↄ n ìbanↄ ò gbɛ̃ kũ à mↄrↄlɛna dↄ̃ wɛtɛ. Tó Luda tò tãna pãsĩ pìi sùmma, anigↄ̃ mↄrↄ lɛ́nnɛ, ń le ǹ kɛ sã̀na. 17 Akũ à pì a ìbanↄnɛ. À gbɛ̃ kũ à mↄrↄlɛna dↄ̃ manamana wɛtɛ à su kãaomɛnɛ. 18 Akũ a ìbanↄ doke pìnɛ: Ma Bɛtilihamu gbɛ̃ Yɛsɛ nɛ́ ke è, à mↄrↄlɛna dↄ̃. Zĩ̀kari wↄ́rↄgↄdemɛ, akũsↄ̃ à yã'ona dↄ̃. Gↄ̃ manamɛ, akũsↄ̃ Dikiri kú kãao. 19 Akũ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yɛsɛa, ò gɛ̀ɛ ò pìnɛ: Solu pì ǹ n nɛ́ Dauda kũ àdi sãnↄ dã gbarɛarɛ.

20 Akũ Yɛsɛ burodii dì zaakinɛ kũ sèwɛ̃o tùru do kũ blèkofĩninɛ bↄ̀rↄↄo, à a nɛ́ Dauda gbàrɛo Solua. 21 Kũ à kà Solu kĩnaa, à gↄ̃̀ a zĩkɛri ũ. Solu yei manamana, akũ à a dìtɛ a zĩ̀kapↄnↄsɛrinↄ doke ũ. 22 Akũ Solu gbɛ̃ zĩ̀ Yɛsɛa à pì: Ǹ tó Dauda gↄ̃ ma zĩkɛri ũ, zaakũ a yã dì kɛmɛnɛ nna. 23 Tó Luda tò tãna pìi sù Solua, akũ Dauda dì a mↄrↄ sɛ́ àgↄ̃ lɛ́nɛ. Tó tãna pìi gòa, akũ àdi kɛ sã̀na, à su a laakariia.

17

Dauda kũ Gↄlayao

1 Filisitininↄ ń zĩ̀karinↄ kàkara, òtɛn zĩ̀ soru kɛ Soko, Yudanↄ bùsun, akũ ò bùraa kàtɛ Ɛfɛsi Damimu, Soko kũ Azekao dagura. 2 Solu kũ Isarailanↄ sↄ̃ ò kↄ̃ kàkara ò bùraa kàtɛ Ela gusaran, òtɛn soru kɛ ò gɛ́ Filisitininↄi kũ zĩ̀io. 3 Filisitininↄn kú sĩ̀sĩia dire kpa, Isarailanↄn kú sĩ̀sĩia la, guvutɛ kú ń dagura. 4 Akũ Gata gↄ̃sa gbãna kũ òdi pinɛ Gↄlaya bò Filisitininↄ bùran. A gbã̀na kà gã̀sãkuru suddo. 5 À mↄ̀gotɛ̃ fùra kuna, à mↄ̀gotɛ̃ uta kũ à de lán kpↄ̀tɛkɛɛ bà dana kũ a tìkisii kà kiloo baaakↄ̃. 6 À mↄ̀gotɛ̃ sòkoto yĩna dↄ, akũsↄ̃ à mↄ̀gotɛ̃ sári lɛ̀kɛtɛ lokona a kpɛ kpa. 7 À sári sↄ̃ntɛ kũna, a pá de lán bizatãri gòdo lí bà. A wɛ́ tìkisii kà kiloo suppla. A sɛ̃gbakosɛri tɛ́ a arɛ.

8 Gↄlaya zɛ̀ à lɛ́ zù Isaraila zĩ̀karinↄi à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò a bↄtɛ kũ zĩ̀ioo? Á dↄ̃ kũ Filisitinimɛ ma ũroo? Ákↄ̃nↄ sↄ̃, Solu zↄ̀nↄn á ũ. À gbɛ̃ke bo á tɛ́ à kipa à su ma kĩnaa. 9 Tó ani fↄ̃ à zĩ̀ ká kũmao à ma dɛ, ma gbɛ̃nↄ ni gↄ̃ á zↄ̀nↄ ũ. Tó makũ mɛ́ ma a dɛ̀ sↄ̃, áni gↄ̃ ó zↄ̀nↄ ũ, ánigↄ̃ zↄ̀ blewɛrɛ. 10 Akũ Filisitini pìi ɛ̀ra à pì: Matɛn kùsɛɛ biri Isaraila zĩ̀karinↄa gbãra. À gbɛ̃ wɛtɛmɛnɛ de ò zĩ̀ ká kũ kↄ̃o. 11 Kũ Solu kũ Isarailanↄ a yã pìi mà ń pínki, ò bídi kɛ̀, swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu.

12 Dauda bi Ɛflata gbɛ̃ Yɛsɛ nɛ́mɛ. Yɛsɛ bi Bɛtilihamu kũ à kú Yudanↄ bùsun gbɛ̃mɛ. À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gbɛ̃nↄn sↄraakↄ̃. Solu gↄrↄa à zↄ̃kↄ̃ kũ̀ à zĩ kũ̀ manamana. 13 A nɛ́ gbãna gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄn kú zĩ̀lan kũ Soluo. A daudu tↄ́n Ɛliabu, a plade tↄ́n Abinadabu, a aakↄ̃de tↄ́n Sama. 14 Daudamɛ Yɛsɛ nɛ́ kpɛde ũ. A vĩ̀ni pìnↄ tɛ́ Solui, 15 ama Dauda dì gɛ́ Solu kĩnaa à ɛra à su Bɛtilihamu a de sãnↄ dã. 16 Filisitini pìi dì bo à a zĩda mↄńnɛ kↄnkↄ kũ ↄkↄsio ari gↄrↄ bupla.

17 Zĩkea Yɛsɛ pì a nɛ́ Daudanɛ: Ǹ ése kpatana kpɛ̃nɛ do dí kũ burodi mɛ̀n kuri dínↄ sɛ́ ǹ gɛ́o n vĩ̀ninↄnɛ likalika ń bùran. 18 Ǹ gàsi mɛ̀n kuri dínↄ sɛ́ ǹ kpá ń gã̀ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄa. Ǹ gɛ́ ǹ ń gwa, tó ò aafia, ǹ su kũ sèedaao kũ ò kun aafia. 19 Ò kú kũ Soluo kũ Isarailanↄ pínki Ela guvutɛn, òtɛn zĩ̀ ká kũ Filisitininↄ.

20 Dauda fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ, à a sãnↄ tò kũ sãdãri pãndeo. À a aso sɛ̀, akũ à dà zɛ́n lákũ Yɛsɛ òarɛ nà. Kũ à kà zĩ̀karinↄ bùran, à sù à lè òtɛn gɛ́ zĩ̀lan, òtɛn wiki gbãna lɛ́. 21 Isarailanↄ kũ Filisitininↄ tɛn soru kɛ ò arɛ dↄkↄ̃a. 22 Akũ Dauda a aso nà pↄ́dãkpãriinɛ a ↄĩ, akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ zĩ̀lan. À a vĩ̀ninↄ lè gwe, akũ à fↄ kpàḿma. 23 Kũ àtɛn yã o kũńwo, Filisitininↄ gↄ̃sa gbãna Gↄlaya, Gata gbɛ̃ bò Filisitini zĩ̀karinↄ tɛ́, à ɛ̀ra à fùtɛ kũ a yã pìio. Dauda yã pìi mà. 24 Kũ Isarailanↄ a è, swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu, ò lɛ̀kↄ̃a ń pínki. 25 Òtɛn okↄ̃nɛ òtɛn pi: Ádi gↄ̃gbɛ̃ pì e à bòroo? Tó à bò, àdi kùsɛɛ biriwámɛ. Gbɛ̃ kũ à a dɛ̀, kína ni ade gba aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃, ani a gba a nɛ́nↄgbɛ̃ dↄ nↄ ũ, akũsↄ̃ a bedenↄ ni bɛ'ↄgↄ kpá doro.

26 Akũ Dauda gbɛ̃ kũ ò zɛna a sarɛnↄ là à pì: Bↄ́n oni kɛ gbɛ̃ kũ à Filisitini pìi dɛ̀ à Isarailanↄ bò wé'i gũnnɛɛ? Dín Filisitini gyↄfↄrↄde pì ũ, gbasa àtɛn kùsɛɛ biribiri Luda Wɛ̃̀ndide zĩ̀karinↄaa? 27 Akũ ò pìnɛ lákũ gbɛ̃nↄ tɛn o nà: Lɛn oni kɛ gbɛ̃ kũ à a dɛ̀nɛ lɛ. 28 Kũ a vĩ̀ni zↄ̃kↄ̃de Ɛliabu mà Dauda tɛn yã o kũ gbɛ̃nↄ, a pↄ fɛ̃̀i à pì: À kɛ̀ dera n su laa? Dín n sã fíti nↄ tònɛ gbárannan? Má n karambaani kũ n nɛ̀sɛ vãnio dↄ̃. N su zĩ̀ gwamɛ. 29 Dauda pì: Bↄ́n ma kɛ̀ɛ? Bee yã mani oroo? 30 Akũ à kpɛ dↄ̀nɛ, à gɛ̀ɛ à yã dokↄ̃nↄ pìi là gbɛ̃ pãndea. Lákũ gbɛ̃ káaku ònɛ nà, lɛn ò ònɛ lɛ dↄ. 31 Ò yã kũ Dauda ò pìi gbã̀ Solunɛ, akũ à a sìsi.

32 Kũ Dauda sù, à pì Solunɛ: Gbɛ̃ke sún tó swɛ̃̀ kɛ̃agu Filisitini pì yã musuro. Makũ n zↄ̀blerii, mani gɛ́ zĩ̀ ká kãao. 33 Akũ Solu pìnɛ: Ĩni fↄ̃ ǹ gɛ́ zĩ̀ ká kũ Filisitini pìioro. Nɛ́ fítimɛ n ũ. Gↄ̃gbɛ̃ pì sↄ̃ bi zĩ̀kariimɛ zaa a kɛfɛnnakɛgↄrↄa. 34 Akũ Dauda pìnɛ: Makũ n zↄ̀blerii, makũ mɛ́ madìgↄ̃ ma de sãnↄ dã. Tó músu ke mani sù à sã kũ̀ kpàsan, 35 madì a gbɛsɛ mà a gbɛ̃ mà sã pì bo a lɛ́i. Tó à ɛ̀ra kũmao, akũ madì a kũ a lɛ́kãsãa mà gbɛ̃ mà dɛ. 36 Makũ n zↄ̀blerii, ma músuu dɛ̀, ma mani dɛ̀. Filisitini gyↄfↄrↄde pì ni gↄ̃ lán pↄ́ pìnↄ bà, zaakũ àtɛn kùsɛɛ biribiri Luda Wɛ̃̀ndide zĩ̀karinↄamɛ. 37 Dauda ɛ̀ra à pì: Lákũ Dikiri ma bo músu kũ manio lɛ́i nà, lɛn ani ma bo Filisitini pì ↄĩ lɛ. Akũ Solu pìnɛ: Ǹ gɛ́! Dikiri gↄ̃ kú kũnwo.

38 Solu a zĩ̀ka'uta dànɛ à a mↄ̀gotɛ̃ fùraa kùnɛ, akũ à a mↄ̀ uta dànɛ. 39 Dauda Solu fɛ̃nɛda lòko zĩ̀ka'uta pìia. Kũ à nà táa, akũ à fùa, zaakũ adi dↄ́nɛ kɛoro. Akũ à pì Solunɛ: Mani fↄ̃ mà gɛ́ kũ pↄ́ pìnↄro, zaakũ mádi dↄ́nɛ kɛoro. Akũ à pↄ́ pìnↄ bↄ̀tɛ pínki à kàtɛ. 40 À a gòo sɛ̀, akũ à gɛ̀ɛ à gbɛ̀ pↄ́rↄpↄrↄ sɛ̀tɛ swawɛɛn mɛ̀n sↄↄro à kà a sãdãbↄkↄn. Akũ àtɛn na Filisitini pìii, à a gbɛ̀mba kũna.

41 Akũ Filisitini pì tɛn na Daudai, a sɛ̃gbakosɛri tɛn táa o a arɛ. 42 Kũ à Dauda gwà, à è nɛ́ fíti tɛ̃ra manamɛ, akũ à dↄkɛ̀ kãao 43 à pìnɛ: Gbɛ̃dan ma ũ, akũ n gbasa ntɛn sumai kũ gòoo yá? Akũ à a kà kũ a tãna tↄ́o. 44 Akũ à ɛ̀ra à pì: Ǹ namai ǹ gwa, bãnↄ ni n ble, nↄ̀bↄ pãsĩnↄ ni n só. 45 Dauda pìnɛ: Fɛ̃nɛda kũ sári lɛ̀kɛtɛɛo kũ sári sↄ̃ntɛon ntɛn suomai. Makũ sↄ̃, Dikiri Zĩ̀karide Isarailanↄ Luda kũ n kùsɛɛ bìribiria tↄ́n matɛn suomma. 46 Dikiri ni n namɛnɛ ma ↄĩ gbãra. Mani n dɛ mà n mì zↄ̃, mani Filisitini zĩ̀karinↄ gɛ̀nↄ kpá bãnↄa kũ nↄ̀bↄ pãsĩnↄo gbãra ò só, andunia ni dↄ̃ kũ Luda kú kũ Isarailanↄ. 47 Gbɛ̃ kũ ò kakarana lanↄ ni dↄ̃ kũ Dikiri dì zĩ̀ ble kũ fɛ̃nɛdao ke kũ sárioro. Dikiri mɛ́ a zĩ̀ gbãna vĩ, ani á nawɛrɛ ó ↄĩ.

48 Gↄrↄ kũ Filisitini pì tɛn na Daudai àtɛn su, akũ Dauda bàa lɛ̀ àtɛn su gu kũ oni zĩ̀ kán. 49 Akũ à ↄ dà a bↄ̀kↄn à gbɛ̀ɛ bò à dà a gbɛ̀mban. Kũ à Filisitini pìi gbã̀o, akũ à a pà a arɛa. Gbɛ̀ɛ pìi vlɛ̃̀ a arɛ pìi gũn, akũ à lɛ̀tɛ a gbɛrɛa. 50 Gbɛ̀mbaan Dauda zĩ̀i blèo Filisitini pìia. À a pào à nɛ̀, bee fɛ̃nɛda à kũnaro. 51 Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à zɛ̀ala, à a fɛ̃nɛda wòto a kpɛ́n à a dɛ̀ à a mìi zↄ̃̀o. Kũ Filisitininↄ è ń gↄ̃sa gbãna pìi gà, akũ ò lɛ̀kↄ̃a. 52 Akũ Isarailanↄ kũ Yudanↄ pɛ̀tɛńyĩ kũ wikio, ò pɛ̀ḿma ari Gata bĩnilɛa kũ Ɛkɛrↄnu bĩnilɛo. Gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛnↄ gɛ̀nↄ gↄ̃̀ katɛna sɛna zaa Saraimu zɛ́n ari Gata kũ Ɛkɛrↄnuo. 53 Kũ ò sù kũ pɛna Filisitininↄaao, akũ ò ń bùra pↄ́nↄ nàkↄ̃a ò tào. 54 Dauda Filisitini pìi mìi sɛ̀ à gɛ̀ɛo Yurusalɛmu, à a gↄ̃kɛbↄnↄ kàtɛ a kpɛ́n.

55 Gↄrↄ kũ Dauda tɛn na Filisitini pìii, Solu tɛni a gwa, akũ à a zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Abana là à pì: Dí nɛ́mɛ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì ũu? À wèa à pì: Kína, kũ n kunnaao, má dↄ̃ro. 56 Akũ kína pì: Ǹ gbɛka ǹ ma dí nɛ́n kɛfɛnna pì ũ. 57 Kũ Dauda sù kũ Filisitini pì dɛnaao, Abana a sɛ̀ à gɛ̀ɛo Solu kĩnaa, à Filisitini pìi mì kũna. 58 Akũ Solu a là à pì: Kɛfɛnna, dí nɛ́mɛ n ũu? À wèa à pì: N zↄ̀bleri Yɛsɛ, Bɛtilihamu gbɛ̃ nɛ́mɛ ma ũ.

18

Solu gↄ̃bakpana kũ Daudao

1 Kũ Dauda yã ò kũ Soluo à làka, akũ Yonatã gbɛ̃nna kpà kãao à yei lán a zĩda wɛ̃̀ndii bà. 2 Zaa zĩ birean Solu a dìtɛ a bɛa, adi we à tá a de bɛa doro. 3 Yonatã yã yĩ̀ kãao kũ à yei lán a zĩda wɛ̃̀ndii bà yãi. 4 Akũ à a arukĩmba kũ à dana bò à a gbà kũ a zĩ̀ka'utao kũ a fɛ̃nɛdao kũ a sáo kũ a asaao. 5 Gu kũ Solu Dauda gbàrɛn zĩ̀ ká pínki, àdi sa'a kɛmɛ, akũ à a dìtɛ zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. A yã dì kɛ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ nnamɛ kũ Solu ìbanↄ ń pínki.

6 Kũ zĩ̀karinↄ tɛn su Dauda Filisitini pì dɛnaa gbɛra, nↄgbɛ̃nↄ bò Isaraila wɛ̃tɛnↄ gũn pínki, ò gɛ̀ɛ da ń kína Solulɛ, òtɛn lɛ̀ sí òtɛn ũ wã, òtɛn gã̀gã lɛ́ òtɛn pↄnna kɛ òtɛn sɛ̀kɛrɛ pá. 7 Òtɛn lɛ̀ sí òtɛn dↄkↄ̃nɛ, òtɛn ũ wã òtɛn pi:

Solu gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ wàa sↄsↄↄro,

Dauda sↄ̃ dúbu lɛu ũgbangba.

8 Yã pìi kɛ̀ Solunɛ ĩni manamana, akũ a pↄ fɛ̃̀ à pì: Ò dúbu lɛu ũgbangba kpà Daudaa, makũ sↄ̃ wàa sↄsↄↄro. Kpata mɛ́ à gↄ̃̀ à sí sà. 9 Zaa zĩ birean à nɛ̀sɛgↄ̃baa kpà kãao.

10 Kũ gu dↄ̀, akũ Luda tò Solu tãna pãsĩ pìi dìa, àtɛn yã ya a kpɛ́n, akũ Dauda a mↄrↄↄ sɛ̀, àtɛn lɛ́ lákũ àdi lɛ́ nà. Solu a sári kũna, 11 akũ à a gbã̀o, àtɛn da áni Dauda páo de à nakↄ̃a kũ gbĩ̀io. Akũ Dauda a zĩda gbã̀tɛnɛ gɛ̃̀n pla. 12 Solu tɛn vĩna kɛ Daudanɛ kũ Dikiri kú kãao akũsↄ̃ à pã kpàai yãi. 13 Akũ à pɛ̀ Daudaa a kia, à a dìtɛ zĩ̀kari gbɛ̃nↄn wàa sↄↄronↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Àkũ mɛ́ àdigↄ̃ tɛ́ńnɛ arɛ zĩ̀lan. 14 Gu kũ à gɛ̀ɛn pínki àdi sa'a kɛmɛ, kũ Dikiri kú kãao yãi. 15 Kũ Solu è àdigↄ̃ sa'a le, akũ à vĩna kɛ̀nɛ de yãla. 16 Isarailanↄ kũ Yudanↄ sↄ̃ ò ye Daudai ń pínki, kũ àdigↄ̃ tɛ́ńnɛ arɛ zĩ̀lan yãi.

17 Akũ Solu pìnɛ: Mani ma nɛ́nↄgbɛ̃ káaku Mɛraba kpámma nↄ ũ. Ǹ wↄ́rↄgↄ kɛ ǹ Dikiri zĩ̀ kámɛnɛ. Zaakũ Solu laasun lɛ̀ à pì: Mani ↄ kɛaro, Filisitininↄ mɛ́ oni a dɛ. 18 Akũ Dauda pìnɛ: Dín ma ũu? Dín ma bedenↄ kũ ma de burinↄ ũ kũ mani gbasa mà gↄ̃ n anzure ũu? 19 Kũ Mɛraba kà ò a kpá Daudaa, akũ Solu a kpà Mɛↄla gbɛ̃ Adariɛlia.

20 Solu nɛ́nↄgbɛ̃ Mikala ye Daudai. Kũ ò yã pìi ò Solunɛ, à kɛ̀nɛ nna 21 à pì: Mani a kpáamɛ, ani gↄ̃nɛ tankutɛ ũ, Filisitininↄ ni a dɛ. Akũ à pì Daudanɛ: Ĩni ma nɛ́ pãnde e ǹ sɛ́ sà. 22 Akũ à pì a ìbanↄnɛ: À yã o Daudanɛ asiri gũn, à onɛ a yã kàmagu akũsↄ̃ ma ìbanↄn yei ń pínki. À ma nɛ́nↄgbɛ̃ sɛ́. 23 A ìbanↄ yã pìi dà Daudanɛ a sãn, akũ à pìńnɛ: Gↄ̃na kína nɛ́ zã ũ bi yã aragan yá? Takasidemɛ ma ũ, dí mɛ́ à ma dↄ̃ↄ? 24 Kũ Solu ìbanↄ sù, ò Dauda yã pìi bàbanɛ. 25 Akũ Solu pì: À onɛ má ye anzure pↄ́keiro, séto à fĩna bomɛnɛ ma ibɛrɛ Filisitininↄa, à sumɛnɛ kũ ń gyↄfↄrↄnↄ mɛ̀n basↄↄro. Àtɛn da Filisitininↄ ni a dɛmɛ.

26 Kũ ìbaa pìnↄ yã pìi bàba Daudanɛ, gↄ̃na kína nɛ́ zã ũ kɛ̀nɛ nna sà. Ari nↄ pì sɛ́gↄrↄ gↄ̃ gɛ́ ká, 27 Dauda kũ a zĩ̀karinↄ fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò Filisitininↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn wàa do, akũ à sù kũ ń gyↄfↄrↄnↄ à kpà kínaa pínki, de à le à gↄ̃ a nɛ́ zã ũ yãi. Akũ Solu a nɛ́ Mikala kpàa nↄ ũ. 28 Kũ Solu è lɛ, à dↄ̃̀ kũ Dikiri kú kũ Daudao akũsↄ̃ a nɛ́ Mikala yei, 29 akũ a vĩnakɛnanɛɛ kàra, à gↄ̃̀ a ibɛrɛ ũ ari à gɛ̀ɛ gào. 30 Gↄrↄ kũ Filisitini kínanↄ tɛn bↄtɛ ò gɛ́ zĩ̀ ká, Dauda dì sa'a le de Solu ìba kparanↄla, akũ à tↄ́ bò manamana.

19

Solu wɛtɛna à Dauda dɛ

1 Solu ò a nɛ́ Yonatãnɛ kũ a ìbanↄ ń pínki ò Dauda dɛ. Ama Yonatã yei manamana, 2 akũ à a gbà laakarii à pì: Ma de tɛn wɛtɛ à n dɛ. Ǹgↄ̃ n zĩda kũna dↄ̃ zia kↄnkↄ. Ǹ utɛki wɛ́tɛ ǹgↄ̃ kun. 3 Mani bo wɛ̃tɛ kpɛ kũ ma deo, óni zɛ gu kũ n utɛn. Mani n yã onɛ. Lákũ à òmɛnɛ nà, mani onnɛ.

4 Akũ Yonatã gɛ̀ɛ à Dauda mana bò a denɛ à pì: Baa, ǹsun yã vãni kɛ n zↄ̀bleri Daudanɛro, zaakũ adi vãni ke kɛnnɛro. A yãkɛnanↄ àre vĩnnɛ manamana. 5 Kũ à Filisitini pìi dɛ̀, à gì a wɛ̃̀ndiiimɛ, akũ Dikiri tò o zĩ̀ zↄ̃kↄ̃ↄ blè ó pínki. N è, akũ n pↄ kɛ̀ nna. Bↄ́ yã mɛ́ à tò ń ye ǹ yã vãni kɛ taarisaride pìinɛ ǹ a dɛ pãa? 6 Solu a yã mà, akũ à yã sɛ̀ à pì: Kũ Dikirio oni a dɛro. 7 A gbɛra Yonatã Dauda sìsi, à yã pìi bàbanɛ pínki, akũ à gɛ̀ɛ kũ Daudao Solu kĩnaa, akũ àtɛn zĩ kɛnɛ lán a zĩ bà.

8 Zĩ̀i ɛ̀ra à fùtɛ, akũ Dauda gɛ̀ɛ zĩ̀ ká kũ Filisitininↄ. À sìńgu à zĩ̀i blèḿma búgubugu, akũ ò bàa lɛ̀nɛ.

9 Dikiri tò Solu tãna pãsĩ pìi ɛ̀ra à dìa gↄrↄ kũ à vutɛna a kpɛ́n. À a sári kũna, akũ Dauda tɛni a mↄrↄ lɛ́nɛ. 10 Solu wɛ̀tɛ à Dauda páo de à a nakↄ̃a kũ gbĩ̀io. Kũ à gbã̀tɛnɛ, akũ sári pìi gɛ̀ɛ à gbĩ̀i pà. Gwãani birean Dauda bàa lɛ̀ à tà.

11 Akũ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Dauda bɛa, de ò a dãdã ò a dɛ kↄnkↄ, akũ a nanↄ Mikala a gbà laakarii à pì: Tó ńdi bàa sí gwãanialaro, oni n dɛ zia. 12 Akũ Dauda bò wondoo gũn, Mikala a gbàrɛ kũ bàao zĩtɛ, akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̃̀ zɛ́la. 13 Akũ Mikala tãna sɛ̀ à wùtɛ gádoa, à blè bára sɛ̀ à kù tãna pìi mìla, akũ à biza kùala. 14 Kũ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò Dauda kũ, Mikala pì à gbãnaro. 15 Akũ Solu ɛ̀ra à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Dauda gwa à pìńnɛ: À a sɛ́ kũ a gádoo lɛɛlɛ, à su kãaomɛnɛ de mà a dɛ. 16 Kũ ò gɛ̃̀ kpɛ́n, tãna pìin ò è gádoa, blè bára kú a mìla. 17 Akũ Solu Mikala là à pì: Bↄ́yãi n bo ma kpɛ n ma ibɛrɛ gbàrɛ à pìtima lɛɛ? Mikala wèa à pì: À pìmɛnɛ mà tó à gɛ̃ zɛ́la. Tó ma gi, áni ma dɛ.

18 Kũ Dauda bàa lɛ̀ à gɛ̃̀ zɛ́la, à gɛ̀ɛ Samuɛli gwa zaa Rama. À yã kũ Solu kɛ̀arɛ bàbanɛ pínki, akũ ò gɛ̀ɛ ò vùtɛ Nayo lɛɛlɛ. 19 Kũ ò ò Solunɛ Dauda kú Nayo zaa Rama, 20 akũ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò a kũ. Kũ ò kà gwe, ò lè annabi gã̀ tɛn dɛdɛ, Samuɛli kú ń tɛ́ ń don'arɛde ũ. Akũ Luda Nini sù zĩ̀rii pìnↄa, òtɛn dɛdɛ se. 21 Kũ ò ò Solunɛ, akũ à gbɛ̃ pãndenↄ zĩ̀, akũ ò dɛ̀dɛ lɛ se. Solu ɛ̀ra à gbɛ̃nↄ zĩ̀ a gɛ̃̀n aakↄ̃de, akũ ò dɛ̀dɛ lɛ se dↄ. 22 Akũ Solu pìi fùtɛ àtɛn gɛ́ Rama a zĩda sà. Kũ à kà lↄ̀gↄ zↄ̃kↄ̃ kũ à kú Sɛku sarɛ, à gbɛ̃nↄ là à pì: Samuɛli kũ Daudao kú mámɛɛ? Akũ ò pìnɛ: Ò kú Nayo zaa Rama. 23 Kũ àtɛn gɛ́ gwe, akũ Luda Nini sù bee àpiia se, àtɛn gɛ́ àtɛn dɛdɛ, ari à gɛ̀ɛ à kao Nayo zaa Rama. 24 À a pↄ́kasanↄ pìtiawa, à dɛ̀dɛ Samuɛli wára. Zĩ birea fãnantɛ̃ kũ gwãanio pínki àdigↄ̃ wutɛna punsimɛ. À yã mɛ́ à tò òdi pi: Solu kú annabinↄ tɛ́ dↄ see?

20

Dauda kũ Yonatão

1 Dauda bò Nayo zaa Rama, à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à Yonatã lè, akũ à a là à pì: Bↄ́n ma kɛ̀ɛ? Dà kpaten ma kɛ̀ɛ? Yã vãni kpaten ma kɛ̀ n denɛ kũ àtɛn wɛtɛ à ma dɛɛ? 2 À wèa à pì: Gyam! Ĩni garo. Ǹ gwa, ma de dìgↄ̃ yãke kɛ à gí damɛnɛ ma sãnyĩro, yã zↄ̃kↄ̃ ke a fítinnan yá. Ma de nigↄ̃ yã dí taka kɛ à gí omɛnɛi yá? Lɛnlo! 3 Akũ Dauda pì dↄ: N de dↄ̃ sãnsãn kũ ma n pↄnna è. Abire yãin adi tó n yã pìi màro, de n pↄ sún yakaro yãi. Kũ Dikiri kunnaao kũ n kunnaao má kú ga lɛ́imɛ. 4 Akũ Yonatã pìnɛ: Pↄ́ kũ n yei pínki mani kɛnnɛ. 5 Akũ Dauda pìnɛ: Ǹ gwa, mↄ dufu dikpɛmɛ zia. À kũ̀ mà vutɛ mà pↄ́ ble kũ kínaomɛ. Ǹ tó mà gɛ́ mà utɛ sɛ̃̀ntɛ ari ziando ↄkↄsi. 6 Tó n de ma gbɛka, ǹ pinɛ ma zɛ́ gbɛ̀kamma mà gɛ́ ma bɛ wɛ̃tɛa Bɛtilihamu likalika, kũ ma bedenↄ pínki tɛn sa kũ òdi o wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo o gwe yãi. 7 Tó à pì à mana, manigↄ̃ aafia, ama tó a pↄ fɛ̃̀ manamana, ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ yã vãnin à zɛ̀o à kɛmɛnɛ gwe. 8 Ǹ gbɛ̃kɛ kɛ makũ n zↄ̀bleriinɛ, zaakũ n yã yĩ̀ kũmao kũ Dikiri dↄ̃naaomɛ. Tó má taari vĩ, ǹ ma dɛ n zĩda. Ǹsun ma kpá n dearo. 9 Akũ Yonatã pì: Gyam! Tó má dↄ̃ kũ ma de zɛ̀o à vãni kɛnnɛ, de mani onnɛroo? 10 Akũ Dauda a là à pì: Tó n de sù à yã pãsĩ ònnɛ, dí mɛ́ ani omɛnɛɛ? 11 Akũ Yonatã pìnɛ: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ sɛ̃̀ntɛ. Akũ ò bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ sɛ̃̀ntɛ ń pla.

12 Akũ Yonatã pì: Ma sì kũ Dikiri Isarailanↄ Ludao, ari ziando mandara'i mani ma de yↄ̃ mà gwa. Tó n yã kɛ̀nɛ, mani lɛ́gbãzã kɛnnɛ. 13 Tó ma de ye à vãni kɛnnɛmɛ sↄ̃, akũ mádi lɛ́gbãzã kɛnnɛ ma n gbarɛ n ta aafiaro, Dikiri yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. Dikiri gↄ̃ kú kũnwo lákũ à kú kũ ma deo yã nà. 14 Lákũ má kú kũ wɛ̃̀ndiio nà ǹ gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ lákũ Dikiri dì kɛńnɛ nà, kũ òsun ma dɛro yãi. 15 N gbɛ̃kɛ sún laka kũ ma bedenↄ zikiro, bee tó Dikiri tò n ibɛrɛnↄ làka andunia gũn. 16 Lɛn Yonatã yã yĩ̀ kũ Daudao lɛ, akũ à pì: Dikiri fĩna bonnɛ n ibɛrɛnↄa. 17 Akũ Yonatã tò Dauda ɛ̀ra a la dàarɛ dↄ a yeina yãi, zaakũ à yei lán a zĩda wɛ̃̀ndii bàmɛ.

18 Akũ Yonatã pìnɛ: Mↄ dufu dikpɛ kun zia. Tó odi gbɛ̃ke e n vutɛkinlo, oni n gbɛkamɛ. 19 Ziando ǹ gɛ́ ǹ utɛ gu kũ n utɛn yã pì naana gↄrↄ, ĩnigↄ̃ kú gbɛ̀ kũ à de zĩtɛ lɛ́ sèeda ũ sarɛ gwe. 20 Mani kà zu gbɛ̀ɛ pìi sarɛ wɛ́n aakↄ̃ lándↄ̃ matɛn pↄ́ gbã bà, 21 mani nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke zĩ à gɛ́ kàa pìnↄ wɛtɛ. Tó ma pìnɛ, kànↄn kú a kpɛ, à sɛ́tɛ à mↄ́o, ǹ mↄ́, ma sì kũ Dikirio ĩnigↄ̃ aafiamɛ, kari yã kunlo. 22 Tó ma pìnɛ kànↄn kú a arɛ sↄ̃, ǹ gɛ́, zaakũ Dikiri mɛ́ à n gbarɛ. 23 Yã kũ o yĩ̀ kũ kↄ̃o sↄ̃, Dikiri mɛ́ anigↄ̃ de yã pìi sèedade ũ gↄrↄ sĩnda pínki.

24 Akũ Dauda gɛ̀ɛ à ùtɛ sɛ̃̀n. Kũ mↄ dufu bò, kína vùtɛ de à pↄ́ ble. 25 À vùtɛ a vutɛkia gbĩ̀i sarɛ. Yonatã vùtɛ a arɛ, Abana kú a sarɛ. Dauda vutɛki sↄ̃, gbɛ̃ke kú gwero. 26 Solu dí yãke o zĩ birearo, zaakũ àtɛn da yãke mɛ́ à a lè, gbãsĩ nàamɛ, abirekũ mɛ́ à gìnɛ. 27 Kũ gu dↄ̀ mↄ gↄrↄ plade zĩ, Dauda vutɛki da korimɛ, akũ Solu a nɛ́ là à pì: Bↄ́yãi Yɛsɛ nɛ́ dí su pↄ́ ble gĩa kũ gbãraoroo? 28 Akũ à pìnɛ: À zɛ́ gbɛ̀kama à pì áni gɛ́ Bɛtilihamu. 29 À pì mà tó à gɛ́, zaakũ a bedenↄ tɛn sa o wɛ̃tɛ pìi gũmmɛ, akũ a vĩ̀ni pìarɛ à mↄ́. À pì tó à kɛ̀mɛnɛ, mà a gbarɛ à gɛ́ a vĩ̀ninↄ gwa. À yã mɛ́ à tò adi su pↄ́ ble kũnworo. 30 Akũ Solu pↄ fɛ̃̀ Yonatãi à pì: Nɛ́ fayasari sãgbãnade! Má dↄ̃ kũ n zɛ kũ Yɛsɛ nɛ́omɛ. N wé'i dà n zĩdaa kũ n dao. 31 Tó Yɛsɛ nɛ́ pì gↄ̃ kú kũ wɛ̃̀ndiio, ĩni le ǹ kpata blero. Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ ò a kũ ò su kãaomɛnɛ tera. À gàn gwe. 32 Akũ Yonatã a là à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò ani gaa? Bↄ́n à kɛ̀ɛ? 33 Akũ Solu Yonatã gbã̀ kũ sário de à le à a dɛ, akũ Yonatã dↄ̃̀ sà kũ a de zɛ̀ kũ Dauda dɛnaaomɛ.

34 Yonatã fùtɛ à gò pↄ́blea kũ pↄfɛ̃o, adi pↄ́ ble mↄ gↄrↄ plade pì zĩro, zaakũ a nɛ̀sɛɛ yàka Dauda yã musu, kũ a de a dìtɛ gbɛ̃ futa ũ yãi.

35 Kũ gu dↄ̀, Yonatã bò à gɛ̀ɛ Dauda le gu pìn. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke tɛ́i. 36 Akũ à pì nɛ́ pìinɛ. Ǹ bàa lɛ́ ǹ gɛ́ zã̀ dire. Tó ma kà zù, ǹ wɛtɛ. Kũ nɛ́ pìi bàa lɛ̀ àtɛn gɛ́, akũ Yonatã kàa zù a mìla. 37 Kũ nɛ́ pìi kà gu kũ Yonatã kàa pɛ̀tɛn, akũ à lɛ́ zù nɛ́ pìii à pì: Kàa pìnↄn kú n arɛ dire. 38 Akũ Yonatã ɛ̀ra à lɛ́ zùi dↄ à pì: Ǹ gɛ́ likalika, ǹsun zɛro. Akũ nɛ́ pìi kàa pìnↄ sɛ̀tɛ à sùo a dikiriinɛ. 39 Nɛ́ pì dí yã pì dↄ̃ro, sé Yonatã kũ Daudao. 40 Akũ Yonatã a gↄ̃kɛbↄnↄ kpà nɛ́ pìia à pì: Ǹ sí ǹ táo bɛ.

41 Kũ nɛ́ pìi tà, Dauda fùtɛ gbɛ̀ kpɛ à sù à kùtɛ Yonatãnɛ gɛ̃̀n aakↄ̃ à wùtɛ a gbɛrɛa. Akũ ò lɛ́ pɛ̀kↄ̃a ò ↄ́ↄ dↄ̀ ń pla ń pínki, Dauda pↄ́ mɛ́ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃. 42 Akũ Yonatã pìnɛ: Ǹ tá aafia, zaakũ o yã sɛ̀ kũ Dikiri tↄ́o o pì, Dikirimɛ ó sèedade ũ ma burinↄ kũ n burinↄ dagura ari gↄrↄ sĩnda pínki. Dauda bò gwe, akũ Yonatã ɛ̀ra à tà bɛ.

21

Dauda kunna Nↄbu

1 Kũ Dauda tɛn gɛ́ sa'oriki Aimɛlɛki kĩnaa Nↄbu, Aimɛlɛki pìi bò à gɛ̀ɛ à daalɛ. Vĩna a kũ̀, akũ à a là à pì: Bↄ́ mɛ́ à tò ntɛn kure ndo, gbɛ̃ke kú kũnworoo? 2 Dauda wèa à pì: Kína mɛ́ à zĩ dàmɛnɛ, à pì màsun tó gbɛ̃ke yã kũ a dìtɛmɛnɛ à ma zĩ mà kɛ dↄ̃ro. Akũ o gu dàkↄ̃nɛ kũ ma ìbanↄ ò domɛnɛ arɛ. 3 Pↄ́ble kpaten ń vĩ la teraa? Ǹ ma gba burodi mɛ̀n sↄↄro kesↄ̃ pↄ́ kũ ń vĩ pínki. 4 Akũ sa'oriki pìi pì: Burodi pã kunlo, séde pↄ́ kũ ò kàtɛ Ludanɛ baasiro. Tó n gbɛ̃nↄ dí kakara kũ nↄgbɛ̃oro, mani kpámma. 5 Akũ Dauda pìnɛ: À de lɛ kↄ̀, ó ó zĩda kũna nↄgbɛ̃nↄ yã musu, lákũ odì kɛ nà gbasa ò da zĩ̀kazɛn. Ma gbɛ̃nↄ mɛ̀nↄn gbãsĩro. Bee gↄrↄ kũ ótɛn pↄyeina táa o, òdigↄ̃ gbãsĩro, atɛ̃nsa tá kũ ótɛn o gbãra. 6 Akũ sa'oriki pìi Luda burodii sɛ̀ à kpàa, zaakũ burodi ke kú gwero, sé pↄ́ kũ ò kàtɛ Ludanɛ. Òdi burodii pì sɛ́ Dikiri arɛmɛ, akũ òdi a lilin kɛ kũ burodi dufuo.

7 Solu ìbanↄ doke kú gwe gↄrↄ pìia, a tↄ́n Doɛgi. Ɛdↄmu burimɛ, àkũ mɛ́ à Solu sãdãrikina ũ. 8 Akũ Dauda Aimɛlɛki là à pì: Ń sári ke fɛ̃nɛda vĩ la yá? Mádi le ma a fɛ̃nɛda ke gↄ̃kɛbↄ ke sɛ̀ro, zaakũ kína zĩ pìi dàmɛnɛ likalikamɛ. 9 Sa'oriki pìi wèa à pì: Filisitini kũ n dɛ̀ Ela guvutɛn Gↄlaya fɛ̃nɛda kú la. À kú uta lokomma kpɛ, biza fĩfĩa. Tó ń yei, ǹ sɛ́, zaakũ a pãnde kú la doro, séde abirekũ. Akũ Dauda pì: Ǹ kpáma, a sára kunlo.

Dauda ĩadeyãnↄ kɛkɛnaa

10 Dauda bàa lɛ̀ Solunɛ zĩ birea, à tà Gata kína Akisi kĩnaa. 11 Akũ Akisi ìbanↄ pìnɛ: Isarailanↄ bùsu kína Daudan díroo? Àkũmɛ òdi ũ wã ò lɛ̀ sí a yã musuroo? Òdi pi:

Solu gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ wàa sↄsↄↄro,

Dauda sↄ̃ dúbu lɛu ũgbangba.

12 Yã pì Dauda kũ̀ gbãna, àtɛn vĩna kɛ Akisinɛ manamana. 13 Akũ à a zĩda lìtɛ, àtɛn ĩadeyãnↄ kɛkɛ ń wára. À ↄgbɛ gàtɛgatɛ bĩni zɛ́ gbànↄa, à tò lɛ́'i dà a lɛ́kãsãa. 14 Akũ Akisi pì a ìbanↄnɛ: À gwa! Gbɛ̃ pì bi ĩademɛ. Bↄ́yãin a a sɛ̀ a su kãao ma kĩnaaa? 15 Ĩadenↄ kĩ̀amamɛɛ, akũ a gbɛ̃ pìi sɛ̀ a su kãao ma kĩnaa de a ĩadeyãnↄ kɛkɛmɛnɛ yá? Ani le à gɛ̃ ma ↄnnlo.

22

Solu Nↄbu sa'orinↄ dɛdɛnaa

1 Dauda bò gwe à bàa lɛ̀, à gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ Adulamu gbɛ̀wɛɛn. Kũ a vĩ̀ninↄ kũ a de bedenↄ a baaruu mà, ò gɛ̀ɛ ò a lè gwe. 2 Yã'ũmmadenↄ kũ fĩnadenↄ kũ gbɛ̃ kũ yã dì kɛńnɛronↄ kàkarai ń pínki, akũ à gↄ̃̀ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Ò kà gbɛ̃nↄn wàa pla taka bà. 3 Bona zaa gwe Dauda gɛ̀ɛ Mizipa, Mↄabunↄ bùsun, à pì Mↄabu kínanɛ: Ǹ ma de kũ ma dao gba zɛ́ ògↄ̃ kú kũnwo ari mà dↄ̃ lákũ Luda ni kɛmɛnɛ nà. 4 Akũ à ń tó kũ Mↄabu kínao gwe. Ò kú kãao gↄrↄ kũ Dauda kú sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu. 5 Abire gbɛra annabi Gada sù à yã ò Daudanɛ à pì: Ǹsungↄ̃ kú sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu doro. Ǹ ɛra ǹ tá Yudanↄ bùsun. Akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ Ɛrɛti líkpɛn.

6 Zĩkea Solu vutɛna sãma lí gbáru Gibɛa sĩ̀sĩia. À a sári kũna, a ìbanↄ lìkai ń pínki. Akũ à mà ò Dauda kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ kúki dↄ̃̀. 7 Akũ à pì a ìbaa pìnↄnɛ: Ákↄ̃nↄ Biliaminu burinↄ, à ma yã ma á pínki. Yɛsɛ nɛ́ ni buranↄ kũ geepi búnↄ kpááwa yá? Ani á ditɛ zĩ̀kari gbɛ̃nↄn wàa sↄsↄↄro ke gbɛ̃nↄn basↄsↄↄronↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ yá? 8 Á pínki a lɛ́ kpàkũsũmaimɛ. Kũ ma nɛ́ yã yĩ̀ kũ Yɛsɛ nɛ́o, á gbɛ̃ke dí omɛnɛro. Á gbɛ̃ke dí ma wɛ̃nda gwaro. Ádi damɛnɛ ma sãn kũ ma nɛ́ ma ìbaa pìi nɛ̀sɛɛ fùtɛ àgↄ̃ ma wɛtɛ à ma dɛ, lákũ àtɛn kɛ nà teraro. 9 Ɛdↄmu buri Doɛgi kú kũ Solu ìbanↄ gwe, akũ à pì: Ma Yɛsɛ nɛ́ è, à sù Aitubu nɛ́ Aimɛlɛki kĩnaa Nↄbu. 10 À yã gbɛ̀kanɛ Dikiria, akũ à zànaa kpàa kũ Filisitini buri Gↄlaya fɛ̃nɛdao.

11 Akũ kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò sa'oriki Aimɛlɛki sísi kũ a de bede kũ ò de sa'orinↄ ũ Nↄbunↄ ń pínki. Akũ ò sù kína kĩnaa ń pínki. 12 Akũ Solu pìnɛ: Ǹ sã kpá ǹ ma, Aitubu nɛ́. À wèa à pì: Ma sã wɛ̃̀, Baa. 13 Akũ Solu a là à pì: Bↄ́yãin mↄkↄ̃n kũ Yɛsɛ nɛ́o a lɛ́ kpàkũsũmaii? Bↄ́yãin n pↄ́ble kpàa kũ fɛ̃nɛdaoo? N yã gbɛ̀kanɛ Ludaa, de à futɛmai àgↄ̃ ma wɛtɛ à ma dɛ, lákũ àtɛn kɛ nà tera. 14 Aimɛlɛki wèa à pì: N ìbanↄ tɛ́ pínki, dí mɛ́ à náani vĩ à kà Dauda ũu? N nɛ́ zãmɛ, n zĩda dogarinↄ kínamɛ. À tↄ́ bò n bɛa. 15 Mádi gbɛkanɛ Ludaa yãroo? Kai! Baa, ǹsun yã dí makũ n zↄ̀bleriiaro ke ma de bedenↄ, zaakũ má yãke dↄ̃ yã pìi musuro, bee fíti. 16 Akũ kína pìnɛ: Ĩni gamɛ, mↄkↄ̃n kũ n de bedenↄ ń pínki. 17 Akũ à ò dogari kũ ò kú gwenↄnɛ à pì: À futɛ à Dikiri gbàgbarinↄ dɛdɛ, zaakũ ń ↄ kú Dauda yãmmɛ. Ò a bàasina yã dↄ̃, akũ odi omɛnɛro. Ama a ìbaa pìnↄ dí we ò ↄ sɛ̀ ò Dikiri gbàgbarii pìnↄ dɛ̀dɛro. 18 Akũ kína pì Doɛginɛ: Ǹ futɛ ǹ sa'ori pìnↄ dɛdɛ. Akũ à fùtɛ à ń dɛdɛ gↄ̃̀nↄ. À sa'o'utadarii pìnↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn basiikↄ̃ awɛɛsↄↄro. 19 Akũ Solu ɛ̀ra à sa'orii pìnↄ wɛ̃tɛ Nↄbudenↄ dɛ̀dɛ dↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́ gbãnanↄ kũ nɛ́kpãntɛ̃nↄ kũ zùnↄ kũ zaakinↄ kũ sãnↄ. Ò ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao ń pínki.

20 Akũ Aimɛlɛki nɛ́ ke pìtiḿma, a tↄ́n Abiata. À bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à nà Daudai. 21 À pì Daudanɛ, Solu Dikiri gbàgbarinↄ dɛ̀dɛ ń pínki. 22 Akũ Dauda pìnɛ: Kũ ma Ɛdↄmu buri Doɛgi è gwe zĩ birea, má dↄ̃ sãnsãn kũ ani o Solunɛ. Ma yãin ò n de bedenↄ dɛ̀dɛ ń pínki. 23 Ǹgↄ̃ kú kũmao. Ǹsun tó vĩna n kũro. Gbɛ̃ kũ àtɛni n wɛtɛ à n dɛ tɛni ma wɛtɛ à ma dɛ se. Yãke ni n le ma ↄĩro.

23

Dauda Kɛiladenↄ surabanaa

1 Ò ò Daudanɛ ò pì: Ǹ gwa, Filisitininↄ tɛn zĩ̀ ká kũ Kɛiladenↄ, òtɛni ń pↄ́wɛnↄ nakↄ̃a. 2 Akũ Dauda gbɛ̀ka Dikiria à pì: Mà gɛ́ mà lɛ́tɛ Filisitini pìnↄan yá? Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ lɛ́tɛḿma ǹ Kɛiladenↄ sura ba. 3 Akũ Dauda gbɛ̃nↄ pìnɛ: Lákũ vĩna tɛni ó kũ Yudanↄ bùsun la nà, óni fↄ̃ ò gɛ́ ò zĩ̀ ká kũ Filisitininↄ Kɛila yá? 4 Dauda ɛ̀ra à gbɛ̀ka Dikiria dↄ, akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ gɛ́ Kɛila, zaakũ mani Filisitininↄ nannɛ n ↄĩ. 5 Akũ Dauda gɛ̀ɛ Kɛila kũ a gbɛ̃nↄ, à zĩ̀i kà kũ Filisitininↄ, akũ à ń pↄ́kãdenↄ sìḿma. À Filisitininↄ dɛ̀dɛ dasidasi, akũ à Kɛiladenↄ sura bà. 6 Kũ Aimɛlɛki nɛ́ Abiata bàa lɛ̀ àtɛn gɛ́ Dauda kĩnaa yã, à a sa'o'uta kũna, akũ à gɛ̀ɛo Kɛila.

Solu pɛtɛna Daudai

7 Kũ Solu mà Dauda gɛ̀ɛ Kɛila, à pì: Luda gìimɛ, akũ à a nàmɛnɛ ma ↄĩ, zaakũ à a zĩda tàta wɛ̃tɛ bĩnide gũmmɛ. 8 Solu a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki, de ò gɛ́ Dauda kagura kɛ kũ a gbɛ̃nↄ zaa Kɛila. 9 Kũ Dauda mà Solu tɛni a vãni kpákũsũ kãao, akũ à pì sa'ori Abiatanɛ à mↄ́ kũ sa'o'utao. 10 Akũ Dauda pì: Dikiri Isarailanↄ Luda, makũ n zↄ̀bleri ma mà Solu tɛn zɛ́ wɛ́tɛ à su Kɛila à wɛ̃tɛ díkĩna kakatɛ ma yãi. 11 Kɛiladenↄ ni ma kpáan yá? Solu ni su la lákũ ma mà nàn yá? Dikiri Isarailanↄ Luda, ǹ o makũ n zↄ̀bleriinɛ. Akũ Dikiri pìnɛ: Ani su. 12 Akũ Dauda a là dↄ: Kɛiladenↄ ni ma kpáa kũ ma gbɛ̃nↄn yá? Akũ Dikiri pì: Oni á kpáamɛ. 13 Akũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ fùtɛ, ò kà gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ taka bà. Kũ ò bò Kɛila, akũ òtɛn gɛ́ gu kũ guo. Kũ Solu mà Dauda bò Kɛila, adi gɛ́ gwe doro.

14 Dauda kú zɛki gbãnan gbárannan Zifi bùsu sĩ̀sĩden. Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà Solu dìgↄ̃ a wɛtɛ à dɛ, ama Luda dí Dauda nanɛ a ↄĩro. 15 Gↄrↄ kũ Dauda kú Zifi bùsu líkpɛn, à mà Solu kũ a gbɛ̃nↄ tɛn su a dɛ. 16 Akũ Solu nɛ́ Yonatã fùtɛ à gɛ̀ɛ à Dauda lè zaa líkpɛ pìn, à a gbà swɛ̃̀ɛ kũ Luda tↄ́o. 17 À pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro, zaakũ ma de ni le à ↄ nammaro. Mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni kí ble Isarailanↄa, makũ sↄ̃ manigↄ̃ de n plade ũ. Ma de pì abirekũ dↄ̃ se. 18 Akũ ò yã yĩ̀ kũ kↄ̃o ń pla Dikiri arɛ. Dauda gↄ̃̀ líkpɛn gwe, akũ Yonatã tà bɛ.

19 Abire gbɛra Zifidenↄ gɛ̀ɛ ò Solu lè Gibɛa ò pì: Dauda utɛna ó bùsun sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu. À kú líkpɛn Akila sĩ̀sĩgɛrɛɛi Yɛsimↄ gɛ̀nↄmidↄki kpa. 20 Kína, gↄrↄ kũ ń yei pínki, ǹ su gwe, óni a kpámma. 21 Akũ Solu pì: Dikiri arubarika daágu kũ a ma wɛ̃nda gwà yãi. 22 À tá à ɛra à soru kɛ. À gu kũ àdi gɛ́n gbɛkagbɛka kũ gbɛ̃ kũ ò a ènↄ, zaakũ ma mà ò pì, a ↄ̃ndↄ̃ bi ↄ̃ndↄ̃nlo. 23 À gbɛkagbɛka de à le à a utɛkinↄ dↄ̃ pínki, à ɛra à su à ma le, de mà a yã ma sãnsãn, mani gɛ́ kãáo. Tó à kú á bùsun gwemɛ, mani pɛ́tɛi Yuda burinↄ tɛ́ pínki. 24 Akũ ò dà zɛ́n, ò dò Solunɛ arɛ gɛna Zifi. Dauda kũ a gbɛ̃nↄ sↄ̃ ò kú Maↄni gbárannan sɛ̃̀ntɛ Yɛsimↄ gɛ̀nↄmidↄki kpa.

25 Kũ Solu kũ a gbɛ̃nↄ tɛn su pɛ́tɛi, à a baaruu mà, akũ à kìpa kpi pìia à gɛ̀ɛ à kú Maↄni gbárannan. Kũ Solu mà, akũ à pɛ̀tɛi Maↄni gbárannan gwe. 26 Solunↄ tɛn táa o kpi kpɛ dire kpa, Daudanↄ tɛn táa o a kpɛ la kpa, òtɛn wã òtɛn bàa lɛ́ Solunɛ. Gↄrↄ kũ Solu kũ a gbɛ̃nↄ tɛn lika Daudanↄi ò ń kũ, 27 akũ gbɛ̃ke sù à baaruu kpà Solunɛ à pì: Ǹ kɛ likalika, Filisitininↄ sù ò lɛ̀tɛ ó bùsuua. 28 Akũ Solu pɛtɛna Daudaii tò, à gɛ̀ɛ Filisitininↄ le. Abire yãi òdi gu pì sísi Kↄ̃kpaatɛkpi. 29 Abire gbɛra Dauda bò gwe à gɛ̀ɛ à vùtɛ sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu, gu kũ òdi pi Ɛngɛdi.

24

Dauda gina Solu dɛnaai gbɛ̀wɛɛn

1 Kũ Solu sù kũ pɛtɛna Filisitininↄiio, ò pìnɛ Dauda kú Ɛngɛdi gbárannan. 2 Akũ à Isaraila zĩ̀karinↄ sɛ̀tɛ gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ro à dà kũńwo zɛ́n, de ò Daudanↄ wɛtɛ gu kũ òdi pi Zↄ̃nↄ Gbɛ̀ɛa. 3 Kũ à kà sãnↄ kara kũ à kú zɛ́ sarɛ kĩnaa, à gbɛ̀wɛɛɛ è gwe, akũ à gɛ̃̀n à bĩnisarɛ kɛ. Dauda kũ a gbɛ̃nↄ sↄ̃, ò kú gbɛ̀wɛɛɛ pìn zaa a lɛ́zɛkia. 4 Akũ Dauda gbɛ̃nↄ pìnɛ: Ǹ gwa, a gↄrↄn gbãra kũ Dikiri pì áni n ibɛrɛ nannɛ n ↄĩ ǹ yã kɛnɛ lán ń yei nà. Akũ Dauda fùtɛ tɛɛnɛ, à Solu arukĩmba lɛ́ zↄ̃̀ a sarɛ. 5 A gbɛra Dauda laasun tɛn wari dↄa Solu uta lɛ́ kũ à zↄ̃̀ↄ pì yãi, 6 à pì a gbɛ̃nↄnɛ: Kai! Dikiri sún tó mà yã dí taka kɛ ma dikiri kũ à a kàanɛro. Mani ↄ kɛaro, zaakũ Dikiri mɛ́ à a kà kín.

7 Dauda kpãkɛ̃ a gbɛ̃nↄi kũ yã pìio, adi tó ò Solu dɛ̀ro. Kũ Solu bò gbɛ̀wɛɛn, àtɛn gɛ̃ zɛ́la, 8 akũ Dauda bò gbɛ̀wɛɛɛ pìn, à lɛ́ zùi à pì: Ma dikiri kína! Kũ Solu lìtɛ à a kpɛ gwà, akũ Dauda kùtɛ à wùtɛ a gbɛrɛa. 9 Akũ à pì Solunɛ: Tó ò pì ma yã vãni kpàkpa n musu, bↄ́ yã mɛ́ à tò ndì síi? 10 Ǹ gwa! N wɛ́ è gbãra lákũ Dikiri n namɛnɛ ma ↄĩ nà gbɛ̀wɛɛn. Ò pìmɛnɛ mà n dɛ, akũ ma n wɛ̃nda gwà, ma pì mani ↄ kɛ ma dikiriaro, zaakũ Dikiri mɛ́ à a kà kín. 11 Ǹ gwa dí Baa! Ǹ gwa, má n uta lɛ́ kũna dí! Ma n uta lɛ́ zↄ̃̀, ama mádi n dɛro. N dↄ̃̀ sà kũ má n kũna kũ nɛ̀sɛ vãnioro. Mádi taari kɛnnɛro, akũ ntɛni ma wɛtɛ ǹ ma dɛ. 12 Dikiri yã gↄ̃gↄ̃wɛrɛ à fĩna bommamɛnɛ, ama makũ mani ↄ nammaro. 13 Lákũ ò yáasi zù zaa zĩ nà ò pì, yã vãni dì bo yãvãnikɛrinↄ kĩnaamɛ, mani ↄ nammaro. 14 Mↄkↄ̃n Isarailanↄ kína, dí yãin n boo? Dín ntɛn pɛ́tɛii? Gbɛ̃da gɛ̀ɛn yá? Ke kↄ̀kↄ fítinna? 15 Dikiri ma yã gwa à yã gↄ̃gↄ̃wɛrɛ. À yã nna kpáma à zɛ kũmao à ma bo n ↄĩ.

16 Kũ Dauda yã dí ò Solunɛ à làka, Solu pì: Ma nɛ́ Dauda, n kòtoon gwe yá? Akũ Solu pũ̀tã kũ wikio 17 à pì Daudanɛ: N yã nna demala, zaakũ yã vãnin ma kɛ̀nnɛ, akũ n fĩna bòmɛnɛ kũ a manao. 18 N yã mana kũ n kɛ̀mɛnɛ ò tera. Kũ Dikiri ma nannɛ n ↄĩ, ńdi ma dɛro. 19 Tó gbɛ̃ bò a ibɛrɛɛa, àdi tó à tá aafia yá? Dikiri yã mana kũ n kɛ̀mɛnɛ gbãra fĩna bonnɛ. 20 Má dↄ̃ sà kũ ĩni gↄ̃ kína ũ, ĩnigↄ̃ kí ble Isarailanↄa. 21 Ǹ símɛnɛ kũ Dikiri tↄ́o, kũ ĩni ma buri kakatɛro, ĩni ma tↄ́ dɛ ma de bedenↄ tɛ́ro. 22 Akũ Dauda la dà Solunɛ. Kũ Solu tà bɛ, akũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ ɛ̀ra ò tà sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu.

25

Dauda kũ Nabalao kũ Abigailio

1 Samuɛli gà, akũ Isarailanↄ kàkara ń pínki, òtɛn ↄ́ↄ dↄ a ganaa musu, akũ ò a vĩ̀ a bɛa zaa Rama. Abire gbɛra Dauda gɛ̀ɛ Parani sɛ̃̀ntɛ. 2 Maↄni gbɛ̃ke kun, à bↄkↄtɛ vĩ Kamɛli gwe. Aruzɛkɛde zↄ̃kↄ̃ↄmɛ, à sãnↄ vĩ wàa gɛ̃ro kũ blènↄ wàa sↄↄro. Akũ à sù Kamɛli de à a sãnↄ kã zↄ̃zↄ̃. 3 A tↄ́n Nabala, a nanↄ tↄ́n Abigaili. Nↄgbɛ̃ pìi laakari vĩ akũsↄ̃ a kakana mana, ama a gↄ̃ pì gbɛ̃ke wé'i vĩro, a yãkɛnanↄn dↄ̀rↄ vĩro. Kalɛbu burimɛ.

4 Gↄrↄ kũ Dauda kú sɛ̃̀ntɛ, à mà Nabala sù a sãnↄ kã zↄ̃zↄ̃. 5 Akũ à a ìbanↄ zĩ̀ gbɛ̃nↄn kuri, à pìńnɛ: À futɛ à gɛ́ Nabala kĩnaa zaa Kamɛli, à fↄ kpáamɛnɛ 6 à onɛ à pi: Luda n dↄ̃ kũ aafiaao kũ n ↄnnwo kũ n gbɛ̃nↄ ń pínki. 7 Ma mà n su kũ sãkãkɛ̃rɛrinↄ. Kũ n sãdãrinↄn kú kũoo, odi wari daḿmaro, ń kunna Kamɛli gũn, pↄ́ke dí kĩaḿmaro. 8 Ǹ n zĩkɛrii pìnↄ la, oni onnɛ. Ǹ tó ma ìbanↄ n pↄnna e, zaakũ dikpɛ zĩmɛ. N zↄ̀blerii pìnↄ kũ makũ n nɛ́o ǹ ó gba pↄ́ kũ n è.

9 Kũ Dauda ìbaa pìnↄ kà, ò yã pìi bàba Nabalanɛ kũ Dauda tↄ́o, akũ ò zɛ̀i. 10 Akũ Nabala pìńnɛ: Dín Dauda ũu? Dín Yɛsɛ nɛ́ pì ũu? Zↄ̀ kũ ò kɛ̃̀ n dikirinↄa gbãranↄn dasi. 11 Á ye mà a burodi kũ ma ío kũ nↄ̀bↄ kũ ma dɛ̀ ma sãkãkɛ̃rɛrinↄnɛo sɛ́tɛ mà kpá gbɛ̃ kũ má ń boki dↄ̃ronↄan yá? 12 Akũ Dauda gbɛ̃nↄ ɛ̀ra ò dà zɛ́n ò tà. Kũ ò kà, ò yã pìnↄ gbã̀nɛ pínki. 13 Akũ Dauda pì a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Á baadi a fɛ̃nɛda loko. Akũ ń baadi a fɛ̃nɛda lòko kũ Daudao se. Gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ kũ Daudaonↄ kà wàa pla taka, akũ gbɛ̃nↄn wàa do gↄ̃̀ kũ asonↄ.

14 À sù à lè zĩkɛrii pìnↄ doke gɛ̀ɛ à ò Nabala nanↄ Abigailinɛ à pì: Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò bò sɛ̃̀ntɛ, ò sù ò fↄ kpà ó dikiria, akũ à pàtaḿma. 15 Gbɛ̃ pìnↄ sↄ̃ ò yã mana kɛ̀wɛrɛ manamana, odi wari dawáro. Ó kunna kũńwo sɛ̃̀ntɛ, pↄ́ke dì sãtɛwáro. 16 Gↄrↄ kũ ótɛn sã dã ń sarɛ fãnantɛ̃ kũ gwãanio pínki, òdigↄ̃ likawái lán bĩni bà. 17 Ǹ laasun lɛ́ yã kũ ĩni kɛa, zaakũ ò zɛ̀o ò yã vãni kɛ ó dikiriinɛ kũ a ↄndenↄ ń pínki. Àpi manaro, àdi gbɛ̃ lɛ́damma maro.

18 Akũ Abigaili burodii kàkara likalika mɛ̀n wàa do kũ sèwɛ̃o tùru pla kũ sã kũ ò kɛ̀kɛnↄ mɛ̀n sↄↄro kũ pↄ́blewɛ kpatanaao kpɛ̃nɛ sↄↄro kũ geepi kàranↄ mɛ̀n basↄↄro kũ kaka nɛ́ kori kàranↄ mɛ̀n wàa do, ò yĩ̀ zaakinↄnɛ. 19 Akũ à pì a zĩkɛrinↄnɛ: Àgↄ̃ do arɛ, manigↄ̃ tɛ́ á kpɛ. Adi yãke o a zã Nabalanɛro. 20 Akũ à di a zaakia, àtɛn kipa sĩ̀sĩia. Kũ à bò sĩ̀sĩ kpɛ, ò dàkarɛ kũ Daudao, àtɛn kipa sĩ̀sĩia se kũ a gbɛ̃nↄ, òtɛn su. 21 Dauda tɛn o a gbɛ̃nↄnɛ: Ma gbɛ̃ pì pↄ́nↄ dã̀kpãnɛ sɛ̃̀ntɛ pãmɛ. Ódi a pↄ́ke sɛ́ro, akũ à yã mana kũ ma kɛ̀nɛ fĩna bòmɛnɛ kũ a vãnio. 22 Tó ma a gↄ̃gbɛ̃ ke tò bɛ̃nɛ ari gu gↄ̃ gɛ́ dↄ, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ.

23 Kũ Abigaili a è, akũ à kìpa a zaakia likalika, à kùtɛ Daudanɛ à arɛ pɛ̀tɛ. 24 Akũ à kùtɛ a gbá sarɛ à pì: Baa, taari pìi gↄ̃̀ ma mɛ̀n do musu. Ǹ makũ n zↄ̀bleri gba zɛ́ mà yã onnɛ. Ǹ sã dↄ makũ n zↄ̀bleri yãi. 25 Baa, Nabala manaro. Ǹsun a yã daro. À de lán a tↄ́ bàmɛ. A tↄ́n Yↄ̃nkↄ, akũsↄ̃ yↄ̃nkↄyãn àdigↄ̃ kɛ. Makũ n zↄ̀bleri sↄ̃, mádi gbɛ̃ kũ n ń zĩnↄ ero. 26 Baa, lákũ Dikiri kun akũsↄ̃ ń kun nà, Dikiri gìnnɛ ǹ gbɛ̃ dɛ ǹ mↄra káḿma n zĩda. Dikiri tó n ibɛrɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ òtɛni n kpákpa kũ a vãnionↄ gↄ̃ lán Nabala bà. 27 Tera sà Baa, ǹ gba kũ makũ n zↄ̀bleri ma suonnɛ dí sí ǹ kpá n ìbanↄa. 28 Ǹ sùru kɛ kũ makũ n zↄ̀bleriio kũ ma taario dↄ. Dikiri ni tó n burinↄ gↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki, zaakũ ndì zĩ̀ ká Dikirinɛmɛ, oni a vãni ke emma zikiro. 29 Bee tó gbɛ̃ke fùtɛ àtɛn pɛ́tɛnyĩ à n dɛ, Dikiri n Luda ni n wɛ̃̀ndiba dↄ kũ mↄ̀kakↄ̃anaamɛ, ani n ibɛrɛnↄ wɛ̃̀ndi da gbɛ̀mban à zu. 30 Baa, tó Dikiri yã mana kɛ̀nnɛ lákũ à lɛ́ sɛ̀nnɛ nà pínki, tó à n ditɛ Isarailanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, 31 n laasun sún wari dↄmma à n da yãn gbɛ̃dɛna pã ke fĩnabona n zĩdanɛ yã musuro. Baa, tó Dikiri yã mana kɛ̀nnɛ, ǹ tó makũ n zↄ̀bleri ma yã gↄ̃ dↄngu.

32 Akũ Dauda pì Abigailinɛ: Ò Dikiri Isarailanↄ Luda sáabu kpá, zaakũ à n zĩ ǹ damalɛ gbãra. 33 Ma n sáabu kpà se kũ lɛ́damma kũ n ma gbao, zaakũ mↄkↄ̃mmɛ n kpamɛnɛ gbãra, akũ mádi gbɛ̃ dɛ ma mↄra káḿma ma zĩdanɛro. 34 Tó abirekũnlo, kũ Dikiri Isarailanↄ Luda kũ à gìmɛnɛ mà yã vãni kɛnnɛo, tó ńdi wã n su n damalɛ yãro, de gu ni dↄ Nabala nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kearo. 35 Akũ Dauda pↄ́ kũ Abigaili sùoarɛ sì à pì: Ǹ ká bɛ aafia. Ma n yã mà, ma yodaado kɛ̀nnɛ.

36 Kũ Abigaili kà Nabala kĩnaa, à è àtɛn pↄ́ ble lán kína bà. A pↄ kɛ̀ nna, à wɛ̃ gbɛ̃̀ à kã̀. Akũ a nanↄ pì dí lɛ́ bo à yãke ònɛ, bee fítiro, ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o. 37 Kũ gu dↄ̀, wɛ̃ wère Nabalaa, akũ a nanↄ yã kũ à kɛ̀ɛ pìi ònɛ. Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀agu, à gↄ̃̀ lán gbɛ̀ɛ bà. 38 Kũ à kɛ̀ lán gↄrↄ kuri taka bà, akũ Dikiri gòo tↄ̃̀a, à gà.

39 Kũ Dauda Nabala gana baaruu mà, à pì: Ò Dikiri kũ à zɛ̀ kũmao sáabu kpá, à wé'i kũ Nabala dàma bòmɛnɛ. À gìmɛnɛ mà yã vãni kɛ, akũ à tò Nabala vãnikɛnaa wì a zĩda musu. Abire gbɛra Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ Abigailia ò onɛ á ye à a sɛ́ nↄ ũ. 40 Kũ Dauda ìbaa pìnↄ kà Abigaili kĩnaa Kamɛli, ò pìnɛ: Dauda mɛ́ à ó zĩmma, à ye à n sɛ́ nↄ ũ. 41 Akũ à fùtɛ à kùtɛ à a mìi pɛ̀tɛ à pì: A zↄ̀bleriin ma ũ, ma soru kɛ̀ mà a dikiri ìbanↄ gbá pípińnɛ. 42 Akũ à fùtɛ à dì zaakia gↄ̃̀nↄ. A nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ gɛ̀ɛ kãao gbɛ̃nↄn sↄↄro. Ò dà zɛ́n kũ Dauda zĩ̀rinↄ, akũ à gↄ̃̀ a nↄ ũ. 43 Dauda Yɛzɛrili gbɛ̃ Ainↄama kũna nↄ ũ dↄ. Ń pla ń pínki a nↄnↄmɛ. 44 Solu a nɛ́ Mikala kũ à de Dauda nↄ ũ yã kpà Laisi nɛ́ Palatiɛli, Galimu gbɛ̃a.

26

Dauda gina Solu dɛnaai gɛ̃̀n plade

1 Zifidenↄ gɛ̀ɛ ò Solu lè Gibɛa ò pìnɛ: Dauda utɛna Akila sĩ̀sĩgɛrɛɛi kũ arɛdↄna Yɛsimↄa. 2 Akũ Solu gɛ̀ɛ Zifi sɛ̃̀ntɛ kũ Isaraila zĩ̀karinↄ gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ro, òtɛn Dauda wɛtɛ ò a dɛ sɛ̃̀ɛ pìn. 3 Solu bùraa kàtɛ zɛ́ sarɛ Akila sĩ̀sĩgɛrɛ kũ à arɛdↄna Yɛsimↄa, akũ Dauda kú sɛ̃̀n. Kũ à mà Solu tɛn pɛ́tɛai, 4 akũ à gu'asirigwarinↄ zĩ̀, akũ à dↄ̃̀ sà kũ Solu kà. 5 Akũ Dauda fùtɛ à gɛ̀ɛ gu kũ Solu bùraa kàtɛn. À Solu kũ a zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Nɛrɛ nɛ́ Abanao wutɛki è. Solu wutɛna bùraan, a gbɛ̃nↄ kàtɛ ò likai. 6 Akũ Dauda Iti buri Aimɛlɛki kũ Zeruya nɛ́ Abisaio là à pì: Dí mɛ́ ani gɛ́ kũmao bùraa pìn Solu kĩnaa? Akũ Abisai pìnɛ: Makũ mɛ́ mani gɛ́ kũnwo. 7 Kũ Dauda kũ Abisaio lↄↄtɛ̀ gbɛ̃ pìnↄi gwãani, akũ ò Solu è wutɛna, àtɛn i o bùran, a sári pɛtɛna a mìii. Abana kũ a gbɛ̃nↄn wutɛna ò likai ń pínki.

8 Akũ Abisai pì Daudanɛ: Luda n ibɛrɛ nànnɛ n ↄĩ gbãra. Ǹ tó mà a zↄ̃ kũ sário mà a nakↄ̃a kũ zĩtɛo. Mani a zↄ̃ gɛ̃̀n domɛ, adi kɛ gɛ̃̀n planlo. 9 Akũ Dauda pìnɛ: Ǹsun a dɛro. Dí mɛ́ ani fↄ̃ à ↄ na kína kũ Dikiri kàa à bo pãa? 10 Akũ Dauda ɛ̀ra à pì: Dikiri kun! Dikiri mɛ́ ani gò tↄ̃a à ga, tó a gↄrↄ pàpa kesↄ̃ à gà zĩ̀lan. 11 Kai! Dikiri sún tó mà ↄ na kína kũ à kàaro. Ò gɛ́ ò sári kũ à kú a mìii sɛ́ kũ a í loo ò táo. 12 Dauda sári kũ í lo kũ à kú Solu mìiioo sɛ̀, akũ ò tào. Ń gbɛ̃ke dí ń ero, ò ń yã dↄ̃ro, òtɛn i o ń pínki. Ń gbɛ̃ke dí vuro, zaakũ Dikiri mɛ́ à tò i zↄ̃kↄ̃ↄ dàńla.

13 Kũ Dauda bikũ̀ guvutɛ bara dire kpa, akũ à zɛ̀ sĩ̀sĩi musu zã̀zã, gu yàasa dana ń dagura. 14 Akũ à lɛ́ zù Abanai kũ a gbɛ̃nↄ à pì: Abana yooo! Ń yĩtɛnan yá? Abana wèa à pì: Dí mɛ́ àtɛn lɛ́ zu kínaii? 15 Dauda pìnɛ: Gↄ̃sa gbãnamɛ n ũroo? Gbɛ̃ke kà lán n bà Isarailanↄ bùsunn yá? Gbɛ̃ke sù n dikiri kína dɛ. Bↄ́ yã mɛ́ à tò ńdi a dãkpãroo? 16 Ńdi yã kɛ a zɛ́aro. Ma sì kũ Dikirio a ka ganamɛ, zaakũ ádi á dikiri kína kũ Dikiri kà dãkpãro. Ǹ gwa! Kína sári kũ a í lo kũ à kú a mìiio kú mámɛɛ? 17 Solu Dauda kòtoo dↄ̃̀, akũ à pì: Dauda ma nɛ́, n kòtoon gwe yá? À wèa à pì: Ma dikiri kína, ma kòtoomɛ. 18 Dauda ɛ̀ra à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò ma dikiri tɛn pɛ́tɛ makũ a zↄ̀bleriiii? Bↄ́n ma kɛ̀ɛ? Bↄ́ taarin ma kɛ̀ɛ? 19 Ma dikiri kína, ǹ sã kpá makũ n zↄ̀bleri yãi sà. Tó Dikiri mɛ́ à n suu kɛ̀ma, à ma sa'ona gbĩ ma. Tó bisãsirinↄmɛ sↄ̃, Dikiri láari kɛḿma, zaakũ ò pɛ̀ma ò ma bo Dikiri gbɛ̃nↄ tɛ́, ò pì mà gɛ́ do tãnanↄimɛ. 20 Ǹsun tó ò ma dɛ zã̀ kũ Dikirioro. Isarailanↄ kína bò, àtɛn kↄ̀kↄ fítinna wɛtɛ à dɛ, lákũ òdigↄ̃ pɛ́ dↄ̃a sĩ̀sĩnↄ musu nà. 21 Akũ Solu pì: Ma durunna kɛ̀. Ma nɛ́ Dauda, ǹ ɛra ǹ su. Mani wari dↄmma doro, zaakũ n ma wɛ̃̀ndii bɛ̀ɛrɛ dↄ̃ gbãra. Yãpuramɛ, ma yↄ̃nkↄyã kɛ̀, ma zã yãa manamana. 22 Akũ Dauda pìnɛ: N sárin dí. Ǹ tó n ìbanↄ doke bikũ à mↄ́ à sí. 23 Dikiri dì fĩna bo baadinɛ a manakɛna kũ a náanio musu. Dikiri n namɛnɛ ma ↄĩ gbãra, ama mádi we mà ↄ nàmmaro kũ Dikiri mɛ́ à n ka kín yãi. 24 Lákũ ma n wɛ̃̀ndii bɛ̀ɛrɛɛ dↄ̃̀ gbãra nà, Dikiri ma wɛ̃̀ndii bɛ̀ɛrɛ dↄ̃ lɛ, à ma sí yã vãni sĩnda pínkia. 25 Akũ Solu pìnɛ: Luda arubarika dangu ma nɛ́ Dauda. Ĩni yã zↄ̃kↄ̃ kɛ, n mì nigↄ̃ dana íla. Kũ Dauda tà, akũ Solu tà bɛ.

27

Dauda kunna Filisitininↄ bùsun

1 Dauda laasun lɛ̀ à pì: Solu ni ma dɛ zĩkea. Tó mádi bàa lɛ́ ma ta Filisitininↄ bùsunlo, ani bo kũmao nnaro. Tó ma bàa lɛ̀, Solu ni ma wɛtɛna tó, mani bo a ↄĩ. 2 Akũ Dauda fùtɛ à gɛ̀ɛ Gata kína Akisi, Maↄku nɛ́ kĩnaa. Gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃nↄ gɛ̀ɛ kãao. 3 Akũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ vùtɛ Gata kũ Akisio, baadi kũ a bedenↄ. Dauda kú gwe kũ a nↄnↄ gbɛ̃nↄn pla, Yɛzɛrili gbɛ̃ Ainↄama kũ Kamɛli gbɛ̃ Abigaili kũ à de Nabala nↄ ũ yão. 4 Kũ ò ò Solunɛ Dauda bàa lɛ̀ à tà Gata, adi pɛ́tɛi doro.

5 Dauda pì Akisinɛ: Tó ma n pↄnna è, ǹ ma gba zɛ́ mà vutɛ gukea n lakutunↄ doke gũn. Makũ n zↄ̀bleri má ye màgↄ̃ kú kũnwo n wɛ́ranlo. 6 Zĩ birean Akisi Zikilaga kpàa, akũ à gↄ̃̀ Yudanↄ kínanↄ pↄ́ ũ ari kũ a gbãrao. 7 Dauda kunna Filisitininↄ bùsun kà wɛ̃̀ do kũ mↄ siikↄ̃o.

8 Akũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ gɛ̀ɛ ò lɛ̀tɛ Gesurunↄa kũ Gizinↄ kũ Amalɛkinↄ. Gbɛ̃ pìnↄn kú bùsuu pìn zaa zĩmɛ bona zaa Suru ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Misilaa. 9 Tó Dauda zĩ̀i blè bùsuu pì lakutunↄa, àdi gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke tó bɛ̃nɛro, sãnↄ kũ zùnↄ kũ zaakinↄ kũ lakuminↄ kũ pↄ́kasanↄ àdi nakↄ̃a. Tó à tà, àdi gɛ́ Akisi kĩnaa. 10 Tó Akisi a là gu kũ à lɛ̀tɛn gbɛ̃nↄa gbãra, Dauda dì pinɛ a gɛ Nɛgɛvi bùsun, Yudanↄ ke Yeramɛɛli burinↄ ke Keninↄ kĩnaamɛ. 11 Dauda dì gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ ke tó bɛ̃nɛ ò su kãao Gataro, zaakũ àtɛn pi: Gbɛ̃ke ni ó kↄrↄmↄtↄↄ kɛ à pi dera ma kɛ̀ nàn dí. Lɛn àdigↄ̃ kɛ lɛ gↄrↄ kũ à kú Filisitininↄ bùsun. 12 Akisi Dauda náani kɛ̀ à pì a zĩdanɛ: Isarailanↄn ye a kãiro. Anigↄ̃ de ma zↄ̀bleri ũmɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

28

Solu kũ nↄgbɛ̃ wedekũnnade gɛ̀sisiriio

1 Gↄrↄ birenↄa Filisitininↄ ń zĩ̀karinↄ kàkara, ò ye ò gɛ́ ò zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ. Akũ Akisi pì Daudanɛ: Asa ń dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n kũ n gbɛ̃nↄ áni gɛ́ kũmao zĩ̀ ká kó? 2 Akũ Dauda pìnɛ: Tↄ̀, ĩni e sà lákũ makũ n zↄ̀bleri mani kɛ nà. Akũ Akisi pìnɛ: Tó lɛmɛ, mani n kɛ ma dãkpãri ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki.

3 À sù à lè Samuɛli gà, Isarailanↄ kàkara ń pínki, ò ↄ́ↄ dↄ̀ a ga yã musu, akũ ò a vĩ̀ a bɛ wɛ̃tɛn Rama. Solu pɛ̀ wedekũnnadenↄa kũ gɛ̀sisirinↄ Isarailanↄ bùsun. 4 Kũ Filisitininↄ kↄ̃ kàkara, ò sù ò bùraa kàtɛ Sunɛmu. Akũ Solu Isarailanↄ kàkara ń pínki, ò bùraa kàtɛ Giliboa. 5 Kũ Solu Filisitini zĩ̀karinↄ è, vĩna a kũ̀, swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀agu manamana. 6 À gbɛ̀ka Dikiria, akũ Dikiri dí wea nana gũn ke kũ Urimuo ke annabinↄ gãiro. 7 Akũ Solu pì a ìbanↄnɛ: À nↄgbɛ̃ wedekũnnade gɛ̀sisiri ke wɛtɛmɛnɛ, de mà gɛ́ mà yã gbɛkaa. Akũ ò pìnɛ: Nↄgbɛ̃ wedekũnnade gɛ̀sisiri ke kú Ɛndↄ.

8 Akũ Solu a zĩda lìtɛ à pↄ́kasa pãndenↄ dà, akũ à gɛ̀ɛ à nↄgbɛ̃ pìi lè gwãani, a gbɛ̃nↄn planↄ tɛ̀i. À pìnɛ: Ǹ tó n tãna su ǹ gɛ̀ kũ mani a tↄ́ onnɛ sísimɛnɛ. 9 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Ń dↄ̃ sãnsãn yã kũ Solu kɛ̀. À a bùsu zɛ́ zↄ̃̀ wedekũnnadenↄnɛ kũ gɛ̀sisirinↄo. Bↄ́ yã mɛ́ à tò ntɛn tankutɛ kpákpamɛnɛ de ò ma dɛɛ? 10 Akũ Solu la dànɛ kũ Dikirio à pì: Ma sì kũ Dikirio oni wari dↄmma yã dí musuro. 11 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Gɛ̀ kpaten mà sísinnɛɛ? À pì: Samuɛli gɛ̀ɛmɛ. 12 Kũ nↄgbɛ̃ pì Samuɛli è, à wiki pũ̀tã à pì Solunɛ: Mↄkↄ̃mmɛ Solu ũu? Bↄ́yãin n ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀mɛnɛɛ? 13 Akũ kína pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro. Bↄ́n n èe? À pìnɛ: Gyãwãnden ma è, àtɛn bo zĩtɛn. 14 Solu a là à pì: À kɛ̀ deramɛɛ? À pìnɛ: Mare zĩ ke mɛ́ àtɛn su, à arukĩmba dana. Akũ Solu dↄ̃̀ kũ Samuɛlimɛ, akũ à kùtɛ à wùtɛ a gbɛrɛa. 15 Akũ Samuɛli a là à pì: Bↄ́yãin n wari dↄ̀ma, kũ n ma sisii? À wèa à pì: Ma warikɛna zↄ̃kↄ̃ↄ èmɛ. Filisitininↄ mɛ́ ò sù zĩ̀ ká kũmao, akũ Luda kpɛ lìmɛnɛ. Àdi wema annabi gãi ke nana gũn doro. Abire yãin ma n sisi. Ǹ omɛnɛ lákũ mani kɛ nà. 16 Samuɛli pìnɛ: Dikiri kpɛ lìnnɛ à gↄ̃̀ n ibɛrɛ ũ, akũ n su ntɛn yã gbɛkama sↄ̃ bi? 17 Dikiri kɛ̀nnɛ lákũ à dàmɛnɛ ma ònnɛ nà. À n bo kpatan à n gbɛ̃dake Dauda kàn. 18 Dikiri abirekũ kɛ̀nnɛ gbãra, kũ ńdi a yã maro yãimɛ. Ńdi pↄfɛ̃ pãsĩ kipanɛ Amalɛkinↄaro. 19 Dikiri ni Isarailanↄ kũ mↄkↄ̃nwo kpá Filisitininↄamɛ. Mↄkↄ̃n kũ n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ nigↄ̃ kú kũmao la zia. Dikiri ni Isaraila zĩ̀karinↄ kpá Filisitininↄa. 20 Samuɛli yã pìi tò vĩna Solu kũ̀ manamana, akũ à lɛ̀tɛ a gbɛrɛa sↄ̀rↄrↄ gↄ̃̀nↄ. A gbãna làka, zaakũ adi pↄ́ke ble gↄrↄ birea ke gwãani kũ̀aro.

21 Kũ nↄgbɛ̃ pìi sù Solu kĩnaa, à è swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀agu manamana, akũ à pìnɛ: Makũ n zↄ̀bleri ma n yã mà, ma a zĩda kari kɛ̀, ma yã kũ n òmɛnɛ kɛ̀. 22 Ǹ n zↄ̀bleri yã ma sà. Ǹ tó mà pↄ́ble ditɛnnɛ ǹ ble, de ǹ gbãna kũ ǹ da zɛ́n. 23 Akũ Solu gì à pì: Mani pↄ́ blero. Kũ a ìbanↄ nàkaraa lɛɛlɛ kũ nↄgbɛ̃ pìio, akũ à ń yã mà. Akũ à fùtɛ zĩtɛ à vùtɛ gádoa. 24 Nↄgbɛ̃ pìi zù bↄ̀rↄ mɛ̀kpana vĩ bàdↄna a bɛa. À gɛ̀ɛ à dɛ̀ gↄ̃̀nↄ, akũ à flawa sɛ̀ à dɛ̀, à burodi futɛnasari kɛ̀o. 25 À dìtɛ Solunɛ kũ a ìbanↄ. Ò blè, akũ ò fùtɛ ò tà gwãani birea gↄ̃̀nↄ.

29

Filisitini kínanↄ Dauda gbarɛna Zikilaga

1 Filisitininↄ ń zĩ̀karinↄ kàkara Afɛki, akũsↄ̃ Isarailanↄ bùra kú Yɛzɛrili ísɛ̃bokia. 2 Filisitini kínanↄ tɛn gɛ̃tɛ kũ ń zĩ̀kari gã̀nↄ, ń kenↄ gbɛ̃nↄn basↄsↄↄro, ń gã̀ kenↄ wàa sↄsↄↄro. Dauda kũ a gbɛ̃nↄ tɛ́ ń kpɛ kũ Akisio. 3 Akũ Filisitini kína pìnↄ Akisi là ò pì: Eberu dínↄ sↄ̃ bi? À wèḿma à pì: Daudan dí. Isarailanↄ kína Solu ìba kemɛ yã. À gↄrↄ pla kɛ̀ kũmao. À kú kũmao de wɛ̃̀ dola. Naana zaa gↄrↄ kũ à sù ma kĩnaa ari gbãra, mádi yãke earo. 4 Akũ kína pìnↄ pↄ fɛ̃̀ kãao ò pì: Ǹ gↄ̃gbɛ̃ pì gbarɛ à tá gu kũ n kpàawan. Ani le à gɛ́ kũoo zĩ̀lanlo, de àsun bo ó kpɛ gwero yãi. Deran ani le à kɛ nna kũ a dikiriio nà, tó adi kɛ à tà kũ ó gbɛ̃kenↄ mìio baasiroo? 5 Dauda kũ ò lɛ̀ɛ sì ò ũ wã̀ a yã musun gweroo? Kũ ò pì:

Solu gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ wàa sↄsↄↄro,

Dauda sↄ̃ mɛ̀n dúbu lɛu ũgbangba.

6 Akũ Akisi Dauda sìsi à pìnɛ: Ma sì kũ Dikirio n kɛmɛnɛ gbɛ̃ mana ũmɛ, n gɛna kũmao zĩ̀lan kɛ̀mɛnɛ nna, zaakũ naana zaa gↄrↄ kũ n su ma kĩnaa ari gbãra, mádi yãke emmaro. Ama ń yã dí kɛ ó kínanↄnɛro. 7 Ǹ ɛra ǹ tá kũ aafiaao de ǹsun yãke kɛ à kɛńnɛ ĩniro. 8 Akũ Dauda Akisi là à pì: Bↄ́n ma kɛ̀ɛ? Naana zaa gↄrↄ kũ ma su n kĩnaa ari gbãra, bↄ́n n èmaa? Bↄ́yãin mani gí gɛ́ mà zĩ̀ ká kũ ma dikiri kína ibɛrɛnↄoroo? 9 Akũ Akisi pìnɛ: Má dↄ̃ kũ ń manamɛnɛ lán Luda malaika bà, ama ó kínanↄ pì ǹsun gɛ́ kũoo zĩ̀lanlo. 10 Tó gu dↄ̀, ǹ futɛ kↄnkↄkↄnkↄ kũ n dikiri Solu zↄ̀bleri kũ ò sù kũnwonↄ, à tá. 11 Akũ Dauda fùtɛ kↄnkↄkↄnkↄ kũ a gbɛ̃nↄ, òtɛn tá Filisitininↄ bùsun. Filisitininↄ sↄ̃ ò gɛ̀ɛ Yɛzɛrili.

30

Dauda Amalɛkinↄ kakatɛnaa

1 Dauda kũ a gbɛ̃nↄ kà Zikilaga a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ. À sù à lè Amalɛkinↄ sù ò lɛ̀tɛ Nɛgɛvi bùsuua kũ Zikilagao ń kpɛ. Ò lɛ̀tɛ Zikilagaa ò tɛ́ sↄ̃̀a. 2 Ò nↄgbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ kũ̀kũ, nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki. Odi ń gbɛ̃ke dɛro, ò ń sɛ́tɛ ò tà kũńwo. 3 Kũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ kà ń bɛ wɛ̃tɛn, ò è ò tɛ́ sↄ̃̀a ò ń nↄgbɛ̃nↄ kũ ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ̀kũ ò tà kũńwo. 4 Akũ Dauda kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ wiki lɛ̀ ò ↄ́ↄ dↄ̀ ari ń gbãna làka, ari odi fↄ̃ ò ↄ́ↄ dↄ̀ doro. 5 Ò Dauda nↄnↄ kũ̀kũ ò tà kũńwo ń pla Ainↄama kũ Abigailio. 6 Dauda wɛ́tãmma è manamana, zaakũ òtɛn pi ò a pápa kũ gbɛ̀ɛo ò dɛ. Ń gbɛ̃ sĩnda pínki nɛ̀sɛɛ yàka ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄ yã musu. Ama Dauda gbãna è Dikiri a Ludaa, 7 akũ à pì sa'ori Abiatanɛ: Ǹ mↄ́ kũ n uta lokommao. Kũ à gɛ̀ɛonɛ, 8 akũ Dauda yã gbɛ̀kao Dikiria, à a là à pì: Mà pɛ́tɛ gbãnamↄnnɛrii pìnↄi mani ń le yá? À pìnɛ: Ǹ pɛ́tɛńyĩ, ĩni ń le ǹ n gbɛ̃nↄ mì sí. 9 Akũ Dauda dà zɛ́n kũ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃nↄ. Kũ ò kà Beso swai, gbɛ̃kenↄ gↄ̃̀ gwe. 10 Gbɛ̃nↄn wàa donↄ gbãna làka, odi fↄ̃ ò bikũ̀ swa pìiaro, akũ Dauda bikũ̀, à tɛ́ ń gbɛ̀ɛi kũ gbɛ̃nↄn wàa planↄ.

11 Ò Misila gbɛ̃ke è sɛ̃̀ntɛ, akũ ò gɛ̀ɛ kãao Dauda kĩnaa. Ò pↄ́ble kpàa à blè, ò í kpàa à mì. 12 Akũ ò kaka nɛ́ kori kpàa kũ geepi kàraao mɛ̀n pla à sò. Akũ a mɛ̀ɛ sù, zaakũ à kɛ̀ fãnantɛ̃ aakↄ̃ gwãani aakↄ̃ pↄ́blesari ímisari. 13 Akũ Dauda a là à pì: Dí gbɛ̃mɛ n ũu? N bo mámɛɛ? Akũ Misila gbɛ̃ pìi pì: Amalɛki zↄ̀ↄn ma ũ. A gↄrↄ aakↄ̃den dí, ma dikiri pã kpàmai kũ matɛn gyã kɛ yãi. 14 O lɛtɛ Nɛgɛvi bùsuuamɛ, gu kũ Kɛrɛtinↄn kun kũ Yudanↄ kũ Kalɛbu burinↄ, akũ ò tɛ́ sↄ̃̀ Zikilagaa. 15 Akũ Dauda a là à pì: Ĩni fↄ̃ ǹ gɛ́ kũmao gbɛ̃ pìnↄ kĩnaa yá? À wèa à pì: Tó n sìmɛnɛ kũ Ludao kũ ĩni ma dɛro, tó ĩni ma kpá ma dikiriiaro, mani gɛ́ kũnwo ń kĩnaa.

16 Akũ à gɛ̀ɛ kãao. Kũ ò kà, ò ń lé, ò fãkↄ̃ana gu sĩnda pínkia, òtɛn pↄ́ ble òtɛn í mi, òtɛn pↄnna kɛ pↄ́ zↄ̃kↄ̃ kũ ò sɛ̀tɛ Filisitini bùsunnↄ kũ Yudanↄ bùsuuo yãi. 17 Akũ Dauda sì ń tɛ́ à ń dɛdɛ naana zaa ↄkↄsi ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o ↄkↄsi. Ń gbɛ̃ke dí boki lero, séde kɛfɛnna gbɛ̃nↄn wàa pla kũ ò dì lakumia ò bàa lɛ̀nↄ baasiro. 18 Dauda gbɛ̃ kũ Amalɛkinↄ ń kũkũnↄ mìi sì ń pínki kũ a nↄnↄ ń pla. 19 Ń gbɛ̃ke dí sãsãro, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ń pínki. Bee pↄ́ kũ ò sɛ̀tɛnↄ, Dauda ɛ̀ra à pↄ́ pìnↄ sì pínki. 20 À sãnↄ kũ zùnↄ nàkↄ̃a, akũ a gbɛ̃nↄ pↄ́kãde pìnↄ kpán'arɛ kɛ̀ ò pì: Dauda pↄ́nↄn dí.

21 Akũ Dauda kà gbɛ̃nↄn wàa do kũ ń gbãna làka odi fↄ̃ ò gɛ̀ɛ kãaoro ò gↄ̃̀ Beso swainↄ kĩnaa. Ò bↄ̀tɛ ò dàalɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ. Kũ Dauda nàńyĩ, à fↄ kpàḿma, 22 akũ gbɛ̃ pãsĩ gaavude kũ ò tɛ́ Daudainↄ pì: Lákũ odi gɛ́ kũooro nà, óni pↄ́ kũ o sìnↄ ke kpáḿmaro, tó adi kɛ ń baadi nanↄ kũ a nɛ́nↄ baasiro. Ò ń sɛ́ ò tá kũńwo. 23 Akũ Dauda pì: Oi! Ma gbɛ̃nↄ, àsun kɛ lɛ kũ pↄ́ kũ Dikiri kpàwánↄro, zaakũ à ó dãkpã à gbãnamↄnnɛri kũ ò lɛ̀tɛwánↄ nàwɛrɛ ó ↄĩ. 24 Gbɛ̃ke ni yã kũ a ò díkĩna síro fá. Gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ òtɛn pↄ́nↄ dãkpãnↄ baka nigↄ̃ dokↄ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ zĩ̀lannↄmɛ. Óni kpaatɛtɛkↄ̃nɛ lɛɛlɛlɛɛlɛ. 25 Kũ Dauda yã pìi dìtɛ, akũ à gↄ̃̀ doka ũ Isarailanↄnɛ zaa zĩ birea ari kũ a gbãrao.

26 Kũ Dauda kà Zikilaga, à pↄ́ kũ à sì kenↄ kpã̀zã Yudanↄ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò de a gbɛ̃nna ũnↄnɛ à pì: Gba kũ a è pↄ́ kũ o sì Dikiri ibɛrɛnↄaa gũnnↄn gwe. 27 À kpã̀zãńnɛ Bɛtɛli kũ Ramↄ Nɛgɛvio kũ Yatio 28 kũ Aroao kũ Sifimↄo kũ Ɛsɛtɛmↄao 29 kũ Rakalao kũ Yeramɛɛli buri wɛ̃tɛnↄ kũ Keni wɛ̃tɛnↄ 30 kũ Ɔↄmao kũ Borasão kũ Atakao 31 kũ Ɛblↄnuo kũ gu kũ Dauda kurèn kũ a gbɛ̃nↄ pínki.

31

Solu gana kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ

1 Filisitininↄ zĩ̀i kà kũ Isarailanↄ, akũ Isarailanↄ bàa lɛ̀ńnɛ ari ń daside gàga Giliboa sĩ̀sĩgɛrɛɛi. 2 Filisitininↄ pɛ̀tɛ Solu kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄi, akũ ò a nɛ́ pìnↄ Yonatã kũ Abinadabuo kũ Malakisuaoo dɛ̀dɛ. 3 Zĩ̀ kũ òtɛn ká Solu sarɛ pãsĩ kũ̀, akũ kàzurinↄ a pà, à kĩ̀nna manamana. 4 Akũ à pì a zĩ̀kapↄnↄsɛriinɛ: Ǹ n fɛ̃nɛda woto ǹ ma zↄ̃ ǹ ma dɛo. Tó lɛnlo, gyↄfↄrↄde dínↄ ni ma zↄ̃ ò fàai bo kũmao. Akũ vĩna a zĩ̀kapↄnↄsɛrii kũ̀, adi weiro, akũ Solu a fɛ̃nɛda sɛ̀, à a zĩda ò'oala. 5 Kũ a zĩ̀kapↄnↄsɛrii è à gà, akũ à a zĩda ò'o a fɛ̃nɛdaa se à gà. 6 Lɛn Solu kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn aakↄ̃ kũ a zĩ̀kapↄnↄsɛriio kũ a gbɛ̃nↄ gàga lɛɛlɛ lɛ zĩ dokↄ̃nↄ pìa ń pínki.

7 Kũ Isaraila kũ ò kú guvutɛn gwenↄ kũ ń gbɛ̃ kũ ò kú Yoda bara direnↄ è ń zĩ̀karinↄ bàa lɛ̀, akũsↄ̃ Solu kũ a nɛ́nↄ gàga, ò bàa lɛ̀ ò ń wɛ̃tɛnↄ tò gwe, akũ Filisitininↄ sù ò vùtɛn. 8 Kũ gu dↄ̀, akũ Filisitininↄ sù òtɛn pↄ́nↄ bↄtɛ gbɛ̃ kũ ò gàganↄa, akũ ò Solu kũ a nɛ́ mɛ̀n aakↄ̃ pìnↄ gɛ̀nↄ è katɛna Giliboa sĩ̀sĩgɛrɛɛi. 9 Akũ ò Solu mìi zↄ̃̀ ò a gↄ̃kɛbↄnↄ bↄ̀tɛa, akũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò a baaruu kpàkpa Filisitininↄ bùsu gu sĩnda pínkia kũ ń tãnakpɛnↄ. 10 Ò a gↄ̃kɛbↄnↄ kàtɛ tãna kũ òdi pi Asatorɛ kpɛ́n, akũ ò a gɛ̀ɛ lòko Bɛtɛsã bĩnia.

11 Kũ Yabɛsi Giliadadenↄ yã kũ Filisitininↄ kɛ̀ Solunɛ pìi mà, 12 akũ ń gↄ̃sa gbãnanↄ fùtɛ ń pínki ò tá gwãani ò zĩ birea, ò Solu kũ a nɛ́nↄ gɛ̀nↄ kìpa Bɛtɛsã bĩnia, akũ ò tào Yabɛsi ò tɛ́ sↄ̃̀ḿma gwe. 13 Ò ń wánↄ sɛ̀tɛ ò vĩ̀ sãma lí gbáru Yabɛsi gwe, akũ ò lɛ́ yĩ̀ gↄrↄ suppla.

2 SAMUƐLI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

SAMUƐLI TAKADA PLADE

Dauda kíblena Yudanↄa 1:1-4:12

Dauda kíblena Isaraila buri sĩnda pínkinↄa 5:1-12:31

Abusalomu bona Dauda kpɛ 13:1-20:26

Dauda kíblena kpɛkpɛ 21:1-24:25

1

Dauda Solu ga baarumanaa

1 Solu gana gbɛra Dauda sù kũ zĩ̀blena Amalɛkinↄaao, akũ à gↄ̃̀ Zikilaga gↄrↄ pla. 2 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ gↄ̃gbɛ̃ ke bò Solu bùran à sù. A pↄ́kasanↄ kɛ̃kɛ̃na, bùsu ká a mìn. Kũ à kà Dauda kĩnaa, à kùtɛnɛ à wùtɛ a gbɛrɛa. 3 Dauda a là à pì: N bo máa? À wèa à pì: Ma bo Isarailanↄ bùrammɛ. 4 Akũ Dauda a là dↄ: À kɛ̀ dera gwee? Ǹ omɛnɛ. Akũ à wèa à pì: Isarailanↄ bò zĩ̀lan ò bàa lɛ̀. Ń daside lɛ̀tɛ ò gàga. Solu kũ a nɛ́ Yonatão gà dↄ. 5 Akũ Dauda kɛfɛnna kũ àtɛn baaruu pì kpáarɛ là à pì: N kɛ deran ń dↄ̃ kũ Solu kũ a nɛ́ Yonatão gàa? 6 À wèa à pì: À sù à lè má kú Giliboa kpi gɛrɛɛi gwemɛ, akũ ma Solu è, àtɛn gbãna e a sária. Sↄ̃godenↄ kũ sↄ̃denↄ tɛn ká kãao kĩni. 7 Kũ à lìtɛ ma kpa, à ma e, akũ à ma sisi. Ma pì: Makũ dí! 8 Akũ à ma la, makũmɛ dí ũu? Akũ ma wea ma pì Amalɛki burin ma ũ. 9 Akũ à pìmɛnɛ mà naai mà a dɛ, zaakũ á kú ga lɛ́imɛ, bee kũ a wɛ́ kpɛ́ kɛ̃na fíti. 10 Akũ ma nai ma a dɛ̀, zaakũ má dↄ̃ ani fↄ̃ à ble a lɛtɛnaa gbɛra doro. Akũ ma a kífura kũ à kunaa sɛ̀ kũ zã kũ à danaao, akũ ma suonnɛ la ma dikiri. 11 Akũ Dauda a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀, akũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ń pↄ́nↄ kɛ̃̀kɛ̃ se. 12 Ò Solu kũ a nɛ́ Yonatão gana ↄ́ↄ dↄ̀ kũ Dikiri gbɛ̃ Isarailanↄ, zaakũ zĩ̀ ń blé. Wɛ́'i bòḿma, akũ ò lɛ́ yĩ̀ ari ↄkↄsi.

13 Dauda kɛfɛnna kũ à baaruu pìi kpàarɛ là à pì: N bɛ kú máa? Akũ à pìnɛ: Bòasu nɛ́n ma ũ, Amalɛki buri. 14 Akũ Dauda a là à pì: À kɛ̀ dera kína kũ Dikiri kà dɛna vĩna dí n kũroo? 15 Akũ Dauda a kɛfɛnna ke sìsi à pì: Ǹ a lɛ́ ǹ dɛ se. Akũ à a lɛ̀ à dɛ̀. 16 Zaakũ Dauda gĩnakɛ à pìnɛ: N n zĩda dɛ̀mɛ. N zĩda lɛ́ mɛ́ à n da yãn, n pì n kína kũ Dikiri kàa dɛ̀.

Wɛ̃ndalɛ kũ Dauda sì Solu kũ Yonatão ga yã musu

17 Dauda wɛ̃nda lɛ̀ díkĩna sì Solu kũ a nɛ́ Yonatão ga yã musu. 18 À pì ò lɛ̀ɛ pìi dada Yudanↄnɛ. À kú Yasa takadan.

19 Isarailanↄ gakuridenↄ gàga sĩ̀sĩgɛrɛɛi,

gↄ̃sa gbãnanↄ i òmɛ fá!

20 Àsun a baaru kpá Gata zɛ́danlo,

de Filisitini nↄgbɛ̃nↄ sún a pↄnna kɛro yãi.

Àsun a kpàkpa kɛ Asakɛlↄniro,

de gyↄfↄrↄde nɛ́nↄgbɛ̃nↄ sún ayuwii kɛro.

21 Plí sún kpá Giliboa gbɛ̀ɛa doro,

legũ sún ma bura kũ ò kú gwenↄn doro,

gwen ò ↄ sↄ̃̀ gↄ̃sa gbãnanↄ sɛ̃gbakonↄi,

nísi dↄkↄna Solu sɛ̃gbakoa lɛ́ zɛ̀!

22 Kũ òtɛn gↄ̃sa gbãna aru fã gua,

òtɛni ń gbɛrɛ para,

kàzuri pãsĩ Yonatã dì kpɛ gwaro,

fɛ̃nɛdade pãsĩ Solu dì su koriro.

23 Solu kũ Yonatão,

gbɛ̃ mana yenyĩdenↄmɛ!

Odi kɛ̃kↄ̃a wɛ̃̀ndi ke ganaa gũnlo.

Ń wãna de vãunↄla,

ń gbãna de músunↄla.

24 Isaraila nↄgbɛ̃nↄ,

à wɛ́'i bo Solu ga yã musu.

À biza tɛ̃ra yĩ̀árɛ kũ nↄmanablebↄnↄ,

à á pↄ́kasanↄ kɛ̀kɛárɛ kũ zãblebↄ kũ ò pì kũ wuraaonↄ.

25 Gↄ̃sa gbãnanↄ i ò zĩ̀lan fá!

Yonatã wutɛna gɛ̀ ũ sĩ̀sĩgɛrɛɛi.

26 Ma gbɛ̃ Yonatã,

ma gↄ̃ warikɛnaa gũn n yãi,

ń manamɛnɛ swáswa.

Yenyĩ kũ ń vĩ kũmao sára vĩro,

à de nↄ yenyĩla.

27 Gↄ̃sa gbãnanↄ i ò fá!

Ń zĩ̀kabↄnↄ kàkatɛ.

2

Dauda kana Yudanↄ kpatan

1 Abire gbɛra Dauda Dikiri gbɛ̀ka à pì: Mà gɛ́ Yuda wɛ̃tɛ ke gũn yá? Dikiri pìnɛ à gɛ́, akũ Dauda ɛ̀ra à a là à pì: Mákpan mà gɛ́nn? Dikiri wèa à pì: Ɛblↄnu kpa. 2 Akũ Dauda gɛ̀ɛ gwe kũ a nↄ mɛ̀n planↄ, Yɛzɛrili gbɛ̃ Ainↄama kũ Nabala gyaanↄ Abigaili, Kaamɛli gbɛ̃o. 3 Dauda gɛ̀ɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ dↄ, baadi kũ a bedenↄ, akũ ò vùtɛ Ɛblↄnu kũ a lakutunↄo. 4 Akũ Yudanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù ò nísi kù Dauda mìia gwe, ò a kà Yudanↄ kína ũ.

Kũ Dauda mà Yabɛsi Giliadadenↄ mɛ́ ò Solu vĩ̀, 5 à gbɛ̃nↄ zĩ̀ḿma, ò gɛ̀ɛ ò òńnɛ: Dauda pì, Dikiri arubarika daágu, kũ a gbɛ̃kɛ kɛ̀ Solu á dikiriinɛ a a vĩ̀. 6 Dikiri gbɛ̃kɛ yã kũ náani yão kɛárɛ. Makũ sↄ̃ mani yã mana kɛárɛ kũ a yã pìi kɛ̀ yãi. 7 Tera sà àgↄ̃ gbãna à kù gbãna kɛ. Á dikiri Solu gà, akũ Yudanↄ ma ka ń kína ũ.

8 À sù à lè Nɛrɛ nɛ́ Abana, Solu zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ gĩnakɛ à gɛ̀ɛ se kũ Solu nɛ́ Isibosɛo Manaimu. 9 Akũ à a kà kína ũ Giliada bùsun kũ Asa burinↄ bùsuuo kũ Yɛzɛrilio kũ Ɛflaimu burinↄ bùsuuo kũ Biliaminu burinↄ bùsuuo kũ Isarailanↄ bùsu kparanↄ pínki. 10 Solu nɛ́ Isibosɛ wɛ̃̀ buplade gũnn à gↄ̃̀ Isarailanↄ kína ũ. À kí blè wɛ̃̀ pla. Yudanↄ sↄ̃, Daudan ò zɛ̀o. 11 Dauda kí blè Yudanↄa zaa Ɛblↄnu ari wɛ̃̀ suppla kũ mↄ suddoo.

Isarailanↄ zĩ̀kana kũ Yudanↄ

12 Nɛrɛ nɛ́ Abana kũ Solu nɛ́ Isibosɛ zĩ̀karinↄ bò Manaimu ò gɛ̀ɛ Gibiↄ̃. 13 Zeruya nɛ́ Yoabu kũ Dauda zĩ̀karinↄ fùtɛ ò gɛ̀ɛ dańlɛ Gibiↄ̃ íkaki sarɛ. Ń gã̀ do kú í bara la, ń gã̀ do kú í bara dire. 14 Akũ Abana pì Yoabunɛ: Ǹ tó kɛfɛnna kenↄ futɛkↄ̃i ò gwa. Akũ Yoabu pì: Ò gɛ́. 15 Akũ Biliaminu zĩ̀karinↄ fùtɛ gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla Isibosɛ pↄ́ ũ, akũ Dauda zĩ̀karinↄ fùtɛ gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla se. 16 Baadi ↄ kà a ↄsikari dake kↄ̀kↄtↄↄi, akũ ò kↄ̃ zↄ̃̀zↄ̃ kↄ̃ gbã̀ntɛrɛɛa kũ fɛ̃nɛo ò lɛ̀tɛ lɛɛlɛ. Akũ ò tↄ́ kpà Gibiↄ̃ gu pìinɛ Fɛ̃nɛlɛnnabura. 17 Zĩ̀ kũ ò kà zĩ birea pãsĩ manamana, akũ Dauda zĩ̀karinↄ zĩ̀i blè Abana kũ Isarailanↄa.

18 Zeruya nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄn kú gwe, Yoabu kũ Abisaio kũ Asahɛlio. Asahɛli sↄ̃ a bà nna lán zↄ̃ bà. 19 Akũ à pɛ̀tɛ Abanai, adi litɛ ↄplai ke ↄzɛiro. 20 Kũ Abana a kpɛ gwà à a è, akũ à pì: Asahɛli, mↄkↄ̃mmɛ gwe yá? À wèa à pì: Makũmɛ. 21 Akũ Abana pìnɛ: Ǹ litɛ n ↄplai ke n ↄzɛi, ǹ kɛfɛnnanↄ doke kũ ǹ a pↄ́nↄ sía. Ama Asahɛli dí zɛnɛro. 22 Abana ɛ̀ra à pìnɛ dↄ: Ǹsun namairo. Ń ye mà n dɛn yá? Tó ma n dɛ, mani we ó wɛ́ kɛ siikↄ̃ kũ n vĩ̀ni Yoabuo dↄ yá? 23 Ama Asahɛli gì, adi zɛnɛro, akũ Abana a zↄ̃̀ a gbɛrɛa kũ a sári páo ari à bò a kpɛ kpa. Gwen à lɛ̀tɛn à gà gↄ̃̀nↄ. Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki kà gu kũ à lɛ̀tɛ à gà pìn, ò zɛ̀ òtɛn gwa.

24 Akũ Yoabu kũ Abisaio pɛ̀ Abanaa ari ifãntɛ̃ gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ kpɛ́n. Ò kà Ama sĩ̀sĩ kũ à kú Gia ifãboki kpa Gibiↄ̃ gbáranna zɛ́n. 25 Biliaminu burinↄ kàkara Abanai gã̀ do, akũ ò gɛ̀ɛ òtɛn gí kũ ń zĩdao sĩ̀sĩi musu. 26 Akũ Abana lɛ́ zù Yoabui à pì: Óni zɛ kↄ̃dɛdɛnaanɛroo? Ń dↄ̃ kũ yã pì ni mì dɛ kũ pↄsiraoroo? Ĩni o n gbɛ̃nↄnɛ ò zɛwɛrɛ ò ɛra ò tároo? 27 Akũ Yoabu wèa à pì: Luda kun! Tó ńdi lɛ́ sí yãro, ma gbɛ̃nↄ ni zɛárɛro ari gu gɛ́ dↄo. 28 Kũ Yoabu kuru pɛ̀, akũ a gbɛ̃nↄ kámma bò, odi gɛ́ Isarailanↄa kũ zĩ̀io doro.

29 Gwãani birea Abana kũ a gbɛ̃nↄ táa ò sɛ̃̀n ò bikũ̀ Yodaa, akũ ò tɛ́ swadↄrↄↄi ari ò gɛ̀ɛ ò kà Manaimu. 30 Kũ Yoabu sù kũ pɛna Abanaaao, akũ à a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki. Dauda gbɛ̃nↄ tɛ́ gbɛ̃nↄn baro donsari mɛ́ ò kunlo, Asahɛli baasi. 31 Ò Biliaminu kũ ò kú kũ Abanaonↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn wàa do kũ basↄraakↄ̃o. 32 Ò Asahɛli gɛ̀ɛ sɛ̀ ò vĩ̀ a de miran Bɛtilihamu. Akũ Yoabu kũ a gbɛ̃nↄ táa ò gwãani ò kà Ɛblↄnu gudↄnaao.

3

1 Zĩ̀ kũ Solu bedenↄ kà kũ Dauda bedenↄ gìi kɛ̀. Dauda gbãna tɛn kara, Solu bedenↄ sↄ̃, ń gbãna tɛn lago.

Dauda nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ

2 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ Dauda ì Ɛblↄnunↄ tↄ́n dí. A káaku tↄ́n Aminↄ. A da tↄ́n Ainↄama, Yɛzɛrili gbɛ̃mɛ. 3 A plade tↄ́n Kiliabu. A da tↄ́n Abigaili, Nabala gyaanↄ Kaamɛli gbɛ̃mɛ. A aakↄ̃de tↄ́n Abusalomu. A da tↄ́n Maaka, Gesuru kína Talamai nɛ́mɛ. 4 A siikↄ̃de tↄ́n Adonia. A da tↄ́n Agi. A sↄↄrode tↄ́n Sefatia. A da tↄ́n Abitali. 5 A suddode tↄ́n Itiriamu. A da tↄ́n Egela. Dauda nↄnↄ nɛ́ pìnↄ ì Ɛblↄnumɛ.

Abana nana Daudaa

6 Gↄrↄ kũ Solu bedenↄ tɛn zĩ̀ ká kũ Dauda bedenↄ, Abana tɛn gbãna kũ Solu bedenↄ gũn. 7 Solu nↄ yìgisaride vĩ yã, a tↄ́n Rizipa, Aya nɛ́mɛ. Isibosɛ pì Abananɛ: À kɛ̀ dera n wutɛ kũ ma de nↄoo? 8 Abana pↄ fɛ̃̀ manamana Isibosɛ yã pì yãi à pì: Gbɛ̃dan ma ũ Yudanↄ kpa yá? Matɛn gbɛ̃kɛ kɛ n de Solu bedenↄnɛ kũ a dakũnanↄ kũ a gbɛ̃nnanↄ ari kũ a gbãrao. Mádi n na Daudanɛ a ↄĩro, akũ ntɛni ma taari e nↄgbɛ̃ pì yã musu sàa? 9 Tó mádi lɛ́ kũ Dikiri sɛ̀ Daudanɛ kɛnɛro, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. 10 Mani kpata sí Solu bedenↄa mà tó Dauda gↄ̃ Isarailanↄ kũ Yudanↄ kína ũ sɛna zaa Dani ari à gɛ́ pɛ́o Bɛsɛbaa. 11 Isibosɛ dí we à wè Abanaa doro, kũ àtɛn vĩna kɛnɛ yãi.

12 Abana gbɛ̃nↄ zĩ̀ Daudaa kũ a tↄ́o à pìnɛ: Dí mɛ́ à bùsu vĩi? Ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ, mani kpányĩ de Isarailanↄ bàka le àgↄ̃ kú kũnwo ń pínki. 13 Akũ Dauda pì: À mana, mani lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũnwo, ama yã mɛ̀n don matɛn gbɛkamma. Tó ntɛn su ma gwa, tó ńdi sumɛnɛ kũ Solu nɛ́nↄgbɛ̃ Mikalaoro, ǹsun tó ó wɛ́ sikↄ̃lɛro. 14 Dauda lɛ́gbãzã kɛ̀ Solu nɛ́ Isibosɛnɛ à pì: Ǹ ma nanↄ Mikala sukpamɛnɛ. Ma anzure blè kũ Filisitininↄ gyↄfↄrↄo mɛ̀n basↄↄro. 15 Akũ Isibosɛ gbɛ̃nↄ zĩ̀, ò nↄgbɛ̃ pìi sì a zã Palatiɛli, Laisi nɛ́a. 16 Akũ a zã pì tɛn gɛ́ kãao à tɛ́i ari Bahurimu, àtɛn ↄ́ↄ dↄ. Akũ Abana ònɛ à ɛra à tá, akũ à ɛ̀ra.

17 Abana yã ò kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ à pì: Zaa zĩ átɛn wɛtɛ Dauda gↄ̃ de á kína ũ. 18 À a ká sà, zaakũ Dikiri lɛ́ sɛ̀nɛ à pì, áni a gbɛ̃ Isarailanↄ bo Filisitininↄ kũ ń ibɛrɛnↄ ↄĩ ń pínki a zↄ̀bleri Dauda pìi gãimɛ. 19 Abana yã pìi dà Biliaminu burinↄnɛ ń sãn dↄ. Akũ à gɛ̀ɛ Ɛblↄnu, de à yã kũ à kɛ̀ Biliaminu burinↄnɛ kũ Isarailanↄoo pì o Daudanɛ. 20 Kũ à kà Dauda kĩnaa zaa Ɛblↄnu kũ gbɛ̃nↄn baro kũ ò kú kãaonↄ, akũ Dauda pↄnna pↄ́ble kɛ̀ńnɛ. 21 Akũ Abana pì Daudanɛ: Ma dikiri kína, ǹ tó mà futɛ mà gɛ́ mà Isarailanↄ kakarannɛ ń pínki, de ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũnwo, ĩnigↄ̃ de bùsu kũ n pↄ yei pínki kína ũ. Akũ Dauda Abana gbàrɛ, à tá aafia.

Abana dɛnaa

22 Zĩ birea Yoabu kũ Dauda gbɛ̃nↄ sù kũ lɛ́tɛmmanaao. Ò pↄ́nↄ sì gbɛ̃nↄa manamana ò sùo. Abana kú kũ Daudao gwe doro, zaakũ à a gbàrɛ, à tá aafia. 23 Kũ Yoabu kũ zĩ̀kari kũ ò kú kãaonↄ kà, ò ònɛ Nɛrɛ nɛ́ Abana sù kína gwa, akũ à a gbàrɛ à tá aafia. 24 Akũ Yoabu gɛ̀ɛ à kína lè à pì: Bↄ́ yãn n kɛ̀ gwee? Kũ Abana sù n kĩnaa, bↄ́yãi n tò à tàa? 25 Ń Nɛrɛ nɛ́ Abana dↄ̃roo? À sù ↄ̃ndↄ̃ kɛnnɛ, de à le àgↄ̃ n gɛ́gↄrↄ kũ n sugↄrↄo dↄ̃ kũ n yãkɛnanↄ pínki. 26 Kũ Yoabu bò Dauda kĩnaa, akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀, ò pɛ̀tɛ Abanai. Ò a lè Sira lↄ̀gↄ kĩnaa, akũ òtɛn su kãao, ama Dauda a yã dↄ̃ro. 27 Kũ ò kà kũ Abanao Ɛblↄnu wɛ̃tɛ bĩnilɛa, akũ Yoabu a sìsi lándↄ̃ à ye à asiriyã onɛ bà, akũ à a zↄ̃̀ a gbɛrɛa à a dɛ̀. A dakũna Asahɛli dɛna fĩnaan à bòa gwe.

28 Abire gbɛra kũ Dauda mà, à pì: Makũ kũ ma kíkɛo, manigↄ̃ taari vĩ Dikirinɛ Nɛrɛ nɛ́ Abana dɛna yã musuro. 29 Yã pì ni wí Yoabu musumɛ kũ a de bedenↄ ń pínki. Yoabu bedenↄ nigↄ̃ kun kɛntude ke kusu ke ɛrɛ ke gbɛ̃ kũ zĩ̀ a blè ke nàdɛrii sariro. 30 Yoabu kũ Abisaio Abana dɛ̀, kũ àkũ mɛ́ à ń dakũna Asahɛli dɛ̀ zĩ̀lan zaa Gibiↄ̃ yãi. 31 Akũ Dauda pì Yoabunɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ń pínki: À á pↄ́kasanↄ gága à kɛ̃kɛ̃, à uta kasanↄ daála, àgↄ̃ tɛ́ arɛ kũ Abana gɛ̀ɛo kũ ↄ́ↄdↄo. Kína Dauda sↄ̃ à tɛ́ ń kpɛ. 32 Akũ ò a vĩ̀ Ɛblↄnu gwe. Kína wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ̀ gbãnagbãna Abana miraa, akũ gbɛ̃ sĩnda pínki ↄ́ↄ dↄ̀ se. 33 Akũ kína wɛ̃ndalɛ díkĩna sì Abana yã musu à pì:

Abana gana lán mìsaride bà manan gwe yá?

34 Òdi n gã̀ yĩnnɛ n kpɛ kparo,

òdi mↄ̀kakↄ̃ana kánnɛro,

n ga lán gbɛ̃ kũ à gɛ̃̀ yãvãnikɛrinↄ ↄĩ bà.

Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki ɛ̀ra ò ↄ́ↄ dↄ̀ dↄ. 35 Gbɛ̃ sĩnda pínki sù ò ò Daudanɛ à pↄ́ ble ari gu gↄ̃ gɛ́ si, ama à la dà à pì: Tó ma burodi ke pↄ́ble ke dà ma lɛ́n ifãntɛ̃ gɛ̃na kpɛ́n sari, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. 36 Gbɛ̃ sĩnda pínki wɛ́ tɛ̀ yã pìii, akũ à kɛ̀ńnɛ mana. Yã kũ kína tɛn kɛ pínki dì kɛ gbɛ̃nↄnɛ manamɛ. 37 Zĩ birea Dauda gbɛ̃nↄ kũ Isarailanↄ pínki dↄ̃̀ sà kũ kína lɛ́ kú Nɛrɛ nɛ́ Abana dɛna yãnlo. 38 Akũ à pì a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Á dↄ̃ kũ Isaraila don'arɛde zↄ̃kↄ̃ↄ gà gbãraroo? 39 Makũ sↄ̃, bee kũ Luda ma ka kína ũ, ma busa gbãra. Zeruya nɛ́ pìnↄ yãkɛna pãsĩ de ma pↄ́la. Dikiri mɛ́ ani fĩna bo vãnikɛriinɛ a vãni lɛ́n.

4

Isibosɛ dɛnaa

1 Kũ Solu nɛ́ Isibosɛ mà Abana gà Ɛblↄnu, a kã gà, akũ Isarailanↄ gↄ̃̀ bídi gũn ń pínki. 2 Solu nɛ́ pìi zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla, a do tↄ́n Baana, a do sↄ̃ Rekabu. Bero gbɛ̃ Rimↄ, Biliaminu buri nɛ́nↄmɛ. Ò Bero dìtɛ Biliaminu bùsu pↄ́ ũ yãmɛ, 3 zaakũ Berodenↄ bàa lɛ̀ ò tà Gitaimu ò kú gwe ari kũ a gbãrao. 4 Solu nɛ́ Yonatã sↄ̃ à nɛ́ vĩ ɛrɛ ũ. Gↄrↄ kũ nɛ́ pìi kà wɛ̃̀ sↄↄro, akũ Solu kũ Yonatão gana Yɛzɛrili baaruu sù. Kũ a gwàri a sɛ̀ àtɛn bàa lɛ́ kãao, a wãnaa gũnn nɛ́ pìi pìtia à lɛ̀tɛ. Abire mɛ́ à tò à ɛrɛ kũ̀. A tↄ́n Mɛfibosɛ.

5 Bero gbɛ̃ Rimↄ nɛ́ pìnↄ Rekabu kũ Baanao fùtɛ, ifãntɛ̃ gbãnai ò kà Isibosɛ bɛa, gↄrↄ kũ àtɛn i fãnantɛ̃ o. 6 Akũ Rekabu kũ a dakũna Baanao gɛ̃̀ kpɛ́n ò kɛ̀ lándↄ̃ òtɛn gɛ́ pↄ́blewɛ dã bà. 7 Kũ ò gɛ̃̀ kpɛ́n, Isibosɛ wutɛna a gádoa, akũ ò gɛ̃̀i kpɛ́nɛ gũn ò a zↄ̃̀ ò dɛ̀. Akũ ò a mìi zↄ̃̀ ò sɛ̀ ò tào. Ò pɛ̀tɛ Yoda sɛ̃̀n, akũ ò táa ò ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o. 8 Ò sù Dauda kĩnaa Ɛblↄnu kũ Isibosɛ mìio ò pìnɛ: Ǹ gwa, n ibɛrɛ Solu kũ à wɛ̀tɛ à n dɛ nɛ́ Isibosɛ mìin dí. Ó dikiri kína, Dikiri fĩnaa bònnɛ Solu kũ a burinↄa gbãra. 9 Dauda wèḿma à pì: Dikiri kun! À ma bo ma warikɛnaa gũn pínki. 10 Kũ gbɛ̃ke sù ma kĩnaa Zikilaga yã à pì Solu gà, àtɛn da baaru nnan átɛn kpá, akũ ma a kũ̀ ma dɛ̀. A baaru àreen gwe. 11 Dí deńla lákũ ákↄ̃nↄ gbɛ̃ vãninↄ a taarisaride dɛ̀ a gádoa a kpɛ́n nà. Mani a dɛna fĩna boáwa mà á wɛ̃̀ndi bo se. 12 Akũ Dauda yã ò a gbɛ̃nↄnɛ, akũ ò ń dɛdɛ. Ò ń ↄla kũ ń gbálanↄ zↄ̃̀zↄ̃, akũ ò ń gɛ̀nↄ lòko Ɛblↄnu ítↄki sarɛ. Akũ ò Isibosɛ mìi sɛ̀ ò vĩ̀ Abana miran zaa Ɛblↄnu.

5

Dauda kana Isarailanↄ kpatan

1 Isarailanↄ sù ń buria ń pínki Dauda kĩnaa zaa Ɛblↄnu ò pì: Ó aru dokↄ̃nↄmɛ. 2 Zaa zĩ gↄrↄ kũ Solu de ó kína ũ, mↄkↄ̃mmɛ ndì dowɛrɛ arɛ zĩ̀lan, gɛna kũ sunaao. Akũ Dikiri pìnnɛ, mↄkↄ̃mmɛ ĩnigↄ̃ de a gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ, ń kína ũ. 3 Kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù kína Dauda kĩnaa zaa Ɛblↄnu ń pínki, gwen à lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀n kũńwo Dikiri arɛ, akũ ò nísi kù a mìia ò a kà Isarailanↄ kpatan. 4 Dauda wɛ̃̀ baraakuri vĩ gↄrↄ kũ à nà kíblenaaa, à vùtɛ kín wɛ̃̀ bupla. 5 À de Yudanↄ kína ũ zaa Ɛblↄnu wɛ̃̀ suppla kũ mↄ suddoo, akũ à de Yudanↄ kũ Isarailanↄ pínki kína ũ zaa Yurusalɛmu wɛ̃̀ baraakuri awɛɛ'aakↄ̃.

6 Kína kũ a gbɛ̃nↄ gɛ̀ɛ Yurusalɛmu de à zĩ̀ ká kũ Yebusi kũ ò kú gwenↄ. Akũ ò ò Daudanɛ: Ĩni gɛ̃ laro, bee vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ oni pɛ́mma. Òtɛn da Dauda ni le à gɛ̃ gwero. 7 Bee kũ abireo Dauda wɛ̃tɛ bĩnide kũ òdi pi dↄ Zaiↄ̃ pìi sì, akũ à gↄ̃̀ a wɛ́ra ũ. 8 Zĩ birea Dauda pì: Tó gbɛ̃ ye à Yebusinↄ dɛdɛ, séde à gɛ̃ ízɛ kũ ò yↄ̃̀ gbɛ̀n gũn, ani ɛrɛnↄ kũ vĩ̀naa pìnↄ le. Dauda ibɛrɛnↄmɛ. Abire yãi òdi pi, vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ oni gɛ̃ kínabɛaro. 9 Akũ Dauda bɛ kũ̀ wɛ̃tɛ bĩnide pìi gũn, à a zĩda tↄ́ kpànɛ, Dauda Wɛ̃tɛ. À kpɛ́nↄ bòbo à lìkai ari gu kũ ò wɛ̀ɛɛ tàtan, òdi pi Milo. 10 Dauda gbãna tɛn kara, zaakũ Dikiri Luda Zĩ̀karide kú kãao.

11 Taya kína Hiramu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Daudaa kũ sida línↄ kũ lí'arinↄ kũ gbɛ̀'arinↄ, akũ ò bɛ bònɛ. 12 Akũ Dauda dↄ̃̀ sà kũ Dikiri a ka Isarailanↄ kína ũmɛ, akũsↄ̃ à a kpataa kàraárɛ kũ Isarailanↄn de Dikiri gbɛ̃nↄ ũ yãi.

13 Dauda bona Ɛblↄnu gbɛra à ɛ̀ra à nↄ pãndenↄ sɛ̀ à kàra Yurusalɛmu dↄ kũ nↄ yìgisaridenↄ, akũ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ì kũńwo. 14 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ à ń í Yurusalɛmu pìnↄ tↄ́n dí: Samua, Sobabu, Natã, Sulemanu, 15 Iba, Ɛlisua, Nɛfɛgi, Yafia, 16 Ɛlisama, Ɛliada kũ Ɛlifɛlɛtio.

17 Kũ Filisitininↄ mà ò Dauda kà Isarailanↄ kína ũ, akũ ò gɛ̀ɛ òtɛni a wɛtɛ ò a dɛ ń pínki. Kũ à ń baaruu mà, akũ à gɛ̀ɛ sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu. 18 Filisitininↄ zĩ̀'ↄ pòro Rɛfaimu guvutɛn, 19 akũ Dauda gbɛ̀ka Dikiria à pì: Mà gɛ́ mà lɛ́tɛ Filisitininↄa, ĩni ń namɛnɛ ma ↄĩ yá? Akũ Dikiri wèa à pì: Ǹ gɛ́, mani ń nannɛ n ↄĩ. 20 Akũ Dauda gɛ̀ɛ Baali Pɛrazimu, à zĩ̀i blèḿma gwe. Akũ à pì: Dikiri dòmɛnɛ arɛ, à bò à sù ma ibɛrɛnↄa bùi lákũ í dì gu fↄ̃ nà. Akũ à tↄ́ kpà gu pìinɛ Baali Pɛrazimu. 21 Filisitininↄ ń tãnanↄ tò gwe, akũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ sɛ̀tɛ ò tào.

22 Filisitininↄ ɛ̀ra ò sù dↄ, ò zĩ̀'ↄ pòro Rɛfaimu guvutɛn. 23 Akũ Dauda ɛ̀ra à gbɛ̀ka Dikiria dↄ. Akũ Dikiri wèa à pì: Ǹsun gɛ́ńyĩ súsuro. Ǹ likańyĩ kpɛ kpa ǹ lɛ́tɛḿma kpɛ̃̀ líkpɛ sarɛ. 24 Tó a gɛ̀sɛ kĩni mà lí pìnↄ musu, à kɛ likalika, zaakũ makũmɛ ma bo ma doárɛ arɛ gwe, de mà zĩ̀ bleárɛ Filisitini zĩ̀karinↄa yãi. 25 Dauda kɛ̀ lákũ Dikiri ònɛ nà, akũ à zĩ̀i blè Filisitininↄa sɛna zaa Gibiↄ̃ ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Gɛzaa.

6

Suna kũ Dikiri àkpatiio Yurusalɛmu

1 Dauda ɛ̀ra à Isaraila kũ à ń sɛ́tɛnↄ kàkara gbɛ̃nↄn dúbu baraakuri. 2 Akũ à fùtɛ à dà kũńwo zɛ́n, ò gɛ̀ɛ Baala kũ à kú Yudanↄ bùsun, de ò Luda àkpati sɛ́ ò suo. Dikiri Zĩ̀karide dìgↄ̃ vutɛna kín àkpatii pì malaika dɛ̀mbɛrɛdenↄ dagura, abire yãin òdi pi a tↄ́ kúa. 3 Ò àkpatii pìi dà zùgo dufu gũn Abinadabu bɛ sĩ̀sĩi musu, akũ ò dào zɛ́n. Abinadabu nɛ́nↄ Uza kũ Ahioo mɛ́ òtɛn do zùgo pìii, 4 Luda àkpati kún. Ahio mɛ́ à tɛ́ arɛ, 5 akũ Dauda kũ Isarailanↄ tɛn ũ wã ń pínki Dikiri arɛ ń gbãna zaka lɛ́n kũ lɛ̀sinaao. Òtɛn mↄrↄ lɛ́ kũ gidigboo kũ sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃o kũ fakao kũ sɛ̃̀gɛ̃ɛo.

6 Kũ ò kà Nakↄ̃ ésegbɛ̃kia, zùnↄ gɛ̃̀ɛ sì, akũ Uza ↄ bò à nà Luda àkpatiia. 7 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀i, à a lɛ̀ a dɛ̀ àkpatii sarɛ gwe dà kũ à kɛ̀ yãi. 8 Dauda nɛ̀sɛɛ yàka, kũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ Uzai yãi, akũ òdi gu pì sísi Pↄfɛ̃'uzai ari kũ a gbãrao. 9 Zĩ birea vĩna Dauda kũ̀ Dikiri yã musu à pì: Deran mani kɛ nà mà Dikiri àkpati sɛ́ mà táoo? 10 Akũ adi we à táo a wɛ̃tɛ gũn doro, à lìtɛ à tào Gata gbɛ̃ Ɔbɛdi Ɛdↄmu bɛa.

11 Dikiri àkpati kú a bɛa ari mↄ aakↄ̃, akũ Dikiri arubarikaa dàn kũ a bedenↄ ń pínki. 12 Ò pì kína Daudanɛ: Dikiri arubarikaa dà Ɔbɛdi Ɛdↄmu bedenↄgu kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki a àkpati yãi. Akũ Dauda gɛ̀ɛ gwe, à Luda àkpatii sɛ̀ àtɛn suo a wɛ̃tɛ gũn kũ pↄnnao. 13 Kũ gbɛ̃ kũ ò Dikiri àkpati sɛnanↄ gbá sɛ̀ gɛ̃̀n suddo, akũ Dauda sa ò kũ zùsaao kũ zùnɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpanaao. 14 Dauda sa'o'uta dana, àtɛn ũ wã Dikiri arɛ a gbãna zaka lɛ́n. 15 Àpii kũ Isarailanↄ pínki òtɛn su kũ Dikiri àkpatiio, òtɛn pↄnna wiki lɛ́ òtɛn kuru pɛ́. 16 Kũ Dikiri àkpati tɛn gɛ̃ Dauda wɛ̃tɛ gũn, akũ Solu nɛ́ Mikala tɛn zĩtɛ gwa wondoo gũn. Kũ à è kína Dauda tɛn vĩvĩ àtɛn ũ wã Dikiri arɛ, à a gya bò a swɛ̃̀ɛ gũn. 17 Kũ ò sù kũ Dikiri àkpatiio, ò dìtɛ a gbɛ̀n bizakuta kũ Dauda dↄ̀nɛɛ gũn. Akũ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Dikiri arɛ kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄo. 18 Kũ à sa ò à làka, à sa mana ò gbɛ̃nↄnɛ kũ Dikiri Zĩ̀karide tↄ́o. 19 Akũ à burodii kpàatɛtɛ Isaraila kũ ò kakarana gwenↄnɛ kↄ̃̀nↄ dodo gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ ń pínki kũ domina kàraao mɛ̀n dodo kũ geepi kàraao mɛ̀n dodo.

20 Kũ Dauda tɛn su bɛ de à sa mana o a bedenↄnɛ, akũ Solu nɛ́ Mikala bò à gɛ̀ɛ à dàalɛ à pì: Mↄkↄ̃n Isarailanↄ kína, gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛde yãn n kɛ̀ gwe gbãra yá? N n zĩda mɛ̀ɛ mↄ̀ n ìba nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄnɛ, lán wé'isaride dì a zĩda mɛ̀ɛ mↄńnɛ nà. 21 Akũ Dauda pì Mikalanɛ: Dikirin ma ũ wã̀nɛ. Dikiri mɛ́ à ma sɛ n de kũ a bedenↄ gɛ̃nɛ ũ, à ma kɛ a gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ. 22 Mani futa kũ de abirela, mani ma zĩda kĩa n enaa gũn, ama nↄgbɛ̃ zĩkɛri kũ ń tɛ́ḿma pìnↄ mɛ́ oni ma bɛ̀ɛrɛ dↄ̃. 23 Akũ Solu nɛ́ Mikala dí nɛ́ iro ari à gɛ̀ɛ à gào.

7

Luda lɛ́sɛna Daudanɛ

1 Kũ kína vùtɛ a bɛa, Dikiri a bò ibɛrɛ kũ ò likainↄ ↄĩ à a gbà ĩampaki, 2 akũ kína pì annabi Natãnɛ: É'e! Kpɛ́ kũ ò dↄ̀ kũ sida líon manigↄ̃ vutɛn, Luda àkpati gↄ̃ ditɛna bizakutan yá? 3 Natã wèa à pì: Lákũ à kɛ̀nnɛ nà ǹ kɛ, zaakũ Dikiri kú kũnwo. 4 Gwãani birea Dikiri yã sù Natãa à pì: 5 Ǹ gɛ́ ǹ o ma zↄ̀bleri Daudanɛ kũ ma pì, àkũ mɛ́ ani kpɛ́ kũ manigↄ̃ kun bomɛnɛro. 6 Zaa gↄrↄ kũ ma Isarailanↄ bↄ̀tɛ Misila ari gbãra mádi bɛ kũro. Madìgↄ̃ sↄ̃sↄ̃sↄ̃sↄ̃mɛ, bizakutamɛ ma kúki ũ. 7 Gu kũ ma sↄ̃sↄ̃n kũ ma gbɛ̃ Isarailanↄ ń pínki madì don'arɛdenↄ ditɛ ò dońnɛ arɛ, ama mádi o ń gbɛ̃kenɛ, bↄ́yãi adi kpɛ́ bomɛnɛ kũ sida líoro. 8 Ǹ gɛ́ ǹ o ma zↄ̀bleri Daudanɛ, ma Dikiri Zĩ̀karide ma pì, ma a sɛ̀ sãdãkia de àgↄ̃ de ma gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ. 9 Má kú kãao gu kũ à gɛ̀ɛn pínki, akũ ma a ibɛrɛnↄ dɛ̀dɛnɛ. Mani a tↄ́ bo manamana sà, anigↄ̃ kú andunia tↄ́denↄ tɛ́. 10 Mani bùsu kpá ma gbɛ̃ Isarailanↄa, mani ń kátɛn, oni vutɛn ń pↄ́ ũ. Ń laakari ni futɛ doro. Gbɛ̃ vãninↄ ni le ò wɛ́ tãḿma lákũ ò wɛ́ tã̀ḿma káaku 11 gↄrↄ kũ ma don'arɛdenↄ dìtɛńnɛ nà doro. Mani a bo a ibɛrɛ pìnↄ ↄĩ ń pínki.

Makũ Dikiri matɛn onɛ, makũ mɛ́ mani bɛ kɛnɛ a burinↄ gbãnaleki ũ. 12 Tó a gↄrↄ pàpa à gà, mani a buri kũ à bò a mɛ̀ɛn ke sɛ́ lei, mani a ká kpatan. 13 Àpi mɛ́ ani kpɛ́ bo kũ ma tↄ́ nigↄ̃ kúa, mani a kpatablena gbá pɛ́tɛ, anigↄ̃ kí ble ari gↄrↄ sĩnda pínki. 14 Manigↄ̃ denɛ De ũ, anigↄ̃ de ma nɛ́ ũ. Tó à taari kɛ̀, mani wɛ́ tãa kũ gòoomɛ, lákũ bisãsiri dì gbɛ̃ gbɛ̃ nà. 15 Ama ma gbɛ̃kɛ ni kɛ̃kↄ̃a kãao lákũ ma kɛ̃̀kↄ̃a kũ Solu kũ ma a bò Dauda arɛ nàro. 16 A burinↄ nigↄ̃ kpata ble gↄrↄ sĩnda pínki. A kpata pì nigↄ̃ lakana vĩro.

17 Akũ Natã yã pìi gbã̀ Daudanɛ lákũ Dikiri òarɛ nà pínki.

Dauda wɛ́kɛna Dikiria

18 Akũ kína Dauda gɛ̃̀ à vùtɛ Dikiri arɛ à pì: Dikiri Luda, bↄ́n ma ũu? Dínↄn ma bedenↄ ũ kũ n ma ka gwena dí takaaa? 19 Dikiri Luda, abirekũ bi yã fítimɛ n kĩnaa, akũ n makũ n zↄ̀bleri buri kũ onigↄ̃ kú zianↄ yã ò dↄ yá? Lɛn ndì kɛńnɛ lɛ yá, Dikiri Luda? 20 Dikiri Luda, mani pinnɛ deramɛ dↄↄ? Makũ n zↄ̀bleri ń ma dↄ̃. 21 N yã zↄ̃kↄ̃ↄ pìi kɛ̀ lákũ n pↄ yei nà yã kũ n ò yãi, akũ n tò makũ n zↄ̀bleri ma dↄ̃̀. 22 Dikiri Luda, ń zↄ̃kↄ̃ fá! Oni gbɛ̃ke lɛkↄ̃a kũnworo. N baasiro dikiri ke kunlo, lákũ o mà kũ ó são nà. 23 Dín oni lɛkↄ̃a kũ n gbɛ̃ Isarailanↄↄ? Andunia burinↄ tɛ́ buri mɛ̀n do pìin n bo n gɛ n bò, de ògↄ̃ de n gbɛ̃nↄ ũ. N n zĩda tↄ́ bò, n yã zↄ̃kↄ̃ bonsarɛnↄ kɛ̀ n gbɛ̃ pìnↄnɛ, n pɛ buri kenↄa kũ ń tãnanↄ n gbɛ̃ kũ n ń bó Misilanↄ arɛ. 24 N Isarailanↄ dìtɛ ògↄ̃ de n gbɛ̃nↄ ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki. Dikiri, n gↄ̃ ń Luda ũ. 25 Dikiri Luda, lɛ́ kũ n sɛ̀ makũ n zↄ̀bleriinɛ kũ ma burinↄ yã musu, ǹgↄ̃ zĩ kɛa gↄrↄ sĩnda pínki. Ǹ kɛ lákũ n ò nà 26 de ǹ tↄ́ bo manamana ari gↄrↄ sĩnda pínki. Gbɛ̃nↄ ni pi Dikiri Zĩ̀karidemɛ Isarailanↄ Luda ũ. Makũ n zↄ̀bleri Dauda, ĩni ma burinↄ zĩni pɛ́tɛ, 27 zaakũ Dikiri Zĩ̀karide Isarailanↄ Luda, n òmɛnɛ n pì, ĩni ma bɛ kɛmɛnɛ ma burinↄ gbãnaleki ũ. Abire yãi makũ n zↄ̀bleri ma kùgbãna kɛ̀ ma wɛ́kɛ díkĩna kɛ̀mma. 28 Dikiri Luda, mↄkↄ̃mmɛ Luda ũ, n yã náani vĩ, akũ n yã mana dínↄ lɛ́ sɛ̀ makũ n zↄ̀bleriinɛ. 29 Ǹ arubarika da makũ n zↄ̀bleri burinↄgu sà, n wɛ́ nigↄ̃ tɛ́ńyĩ gↄrↄ sĩnda pínki. Dikiri Luda, n yã ò n arubarikaa dà makũ n zↄ̀bleri burinↄgu, onigↄ̃ arubarika vĩ ari gↄrↄ sĩnda pínki.

8

Dauda zĩ̀blena buri kenↄa

1 Abire gbɛra Dauda zĩ̀i blè Filisitininↄa à ń búsa à ń wɛ́ra Gata sìḿma. 2 À zĩ̀i blè Mↄabunↄa, akũ à tò ò wùtɛ kↄ̃ sarɛ zĩtɛ. À bàa yↄ̃̀ḿma. Tó à bà pla daguraa dɛ̀dɛ, àdi bà do dagura tó bɛ̃nɛ. Akũ Mↄabunↄ gↄ̃̀ Dauda zↄ̀blerinↄ ũ, akũ òdigↄ̃ táfe bonɛ. 3 Dauda zĩ̀i blè Reobo nɛ́ Adadɛza, Zoba kínaa, gↄrↄ kũ kína pìi ɛ̀ra àtɛn gɛ́ ↄ tↄ̃ Yuflati swasarɛdenↄa. 4 Akũ à a sↄ̃gonↄ kũ̀kũ mɛ̀n wàa sↄↄro kũ sↄ̃godenↄ gbɛ̃nↄn dúbu suppla kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ gɛ̀sɛnↄ gbɛ̃nↄn dúbu baro. Akũ à ń sↄ̃nↄ gbátĩnↄ zↄ̃̀zↄ̃ pínki, mɛ̀n basↄↄro mɛ́ ò bò. 5 Siria kũ ò kú Damasukunↄ sù Adadɛza leo, akũ Dauda ń gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ dúbu baro awɛɛpla. 6 À gudãkpãrinↄ dìtɛditɛ Siria bùsun, akũ ò gↄ̃̀ a zↄ̀blerinↄ ũ, òdigↄ̃ táfe bonɛ. Dikiri tò Dauda zĩ̀i blè gu kũ à gɛ̀ɛn pínki. 7 Dauda Adadɛza ìbanↄ wura sɛ̃gbakonↄ sɛ̀tɛ à tào Yurusalɛmu. 8 À mↄ̀gotɛ̃ sɛ̀tɛ dasidasi Adadɛza wɛ̃tɛ kũ òdi pi Teba kũ Berotaioo gũn.

9 Kũ Amata kína Tohu mà Dauda zĩ̀i blè Adadɛza zĩ̀karinↄa ń pínki, 10 akũ à a nɛ́ Adoramu zĩ̀ fↄ kpáa. À a sáabu kpà zĩ̀ kũ à blè Adadɛzaa yãi, zaakũ Tohu zĩ̀i kà kãao yã. Adoramu sù kũ wura pↄ́nↄ kũ andurufu pↄ́nↄ kũ mↄ̀gotɛ̃ pↄ́nↄ, 11 akũ kína Dauda kàtɛ Dikiri pↄ́ ũ lákũ à kɛ̀ kũ buri kũ à gbãna blèḿmanↄ andurufu pↄ́nↄ kũ wura pↄ́nↄ nà pínki, 12 Ɛdↄmunↄ kũ Mↄabunↄ kũ Amↄninↄ kũ Filisitininↄ kũ Amalɛkinↄ. Lɛn à kɛ̀ lɛ kũ pↄ́ kũ à sì Zoba kína Adadɛza, Reobo nɛ́aao. 13 Lɛn Dauda tↄ́ bò lɛ. Kũ à zĩ̀i blè Sirianↄa à sù, à Ɛdↄmunↄ dɛ̀dɛ Guvutɛ Wisiden gbɛ̃nↄn dúbu baro plansari. 14 Akũ à gudãkpãrinↄ dìtɛditɛ Ɛdↄmu bùsun dↄ, akũ Ɛdↄmu pìnↄ gↄ̃̀ a zↄ̀blerinↄ ũ. Gu kũ Dauda gɛ̀ɛn pínki Dikiri dì tó à zĩ̀ blemɛ.

15 Daudamɛ Isaraila buri sĩnda pínki kína ũ, à yã mana kɛ̀ a gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a. 16 Zeruya nɛ́ Yoabumɛ zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Ailudi nɛ́ Yosafatamɛ baarukpari ũ. 17 Aitubu nɛ́ Zadↄki kũ Abiata nɛ́ Aimɛlɛkioomɛ sa'orikinↄ ũ. Serayamɛ takadakɛ̃ri ũ. 18 Yoyada nɛ́ Bɛnayamɛ dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Dauda zĩda nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄmɛ a kpàasinↄ ũ.

9

Dauda gbɛ̃kɛkɛna Mɛfibosɛnɛ

1 Dauda gbɛ̃nↄ là: Solu buri ke dí gↄ̃roo? Má ye mà gbɛ̃kɛ kɛnɛ Yonatã yãi. 2 Solu bɛ zĩkɛri ke kun, a tↄ́n Ziba, akũ ò a sìsi kína Daudanɛ. À a là à pì: Mↄkↄ̃mmɛ Ziba ũ yá? À wèa à pì: Ee, n zↄ̀bleriin ma ũ. 3 Akũ kína pì a là à pì: Solu buri ke kun ari tera yá? Má ye mà gbɛ̃kɛ kũ Luda vĩ kɛnɛmɛ. Akũ Ziba wèa à pì: Yonatã nɛ́ ke kun ari tera. Ɛrɛɛmɛ. 4 Akũ kína a là à pì: À kú mámɛɛ? Ziba wèa à pì: À kú Amiɛli nɛ́ Maki bɛa zaa Lodɛba. 5 Kína Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀, akũ ò sù kãao. 6 Kũ Yonatã nɛ́ Mɛfibosɛ, Solu daikore kà Dauda kĩnaa, à kùtɛnɛ à wùtɛ zĩtɛ. Akũ Dauda pì: Mɛfibosɛ! À wèa à pì: N zↄ̀bleriimɛ ma ũ. 7 Akũ Dauda pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro, zaakũ mani gbɛ̃kɛ kɛnnɛ n de Yonatã yãi. Mani n dizi Solu buranↄ sukpannɛ pínki, ĩnigↄ̃ su pↄ́ ble kũmao gↄrↄ sĩnda pínki. 8 Mɛfibosɛ kùtɛnɛ à pì: Bↄ́n makũ n zↄ̀bleri ũ kũ ĩni ma wɛ̃nda gwaa? Má de lán gbɛ̃nda gɛ̀ɛ bàroo?

9 Akũ kína Dauda Solu zĩkɛri Ziba sìsi à pìnɛ: Pↄ́ kũ à de Solu pↄ́ ũ kũ a bedenↄ pↄ́o pínki, ma kpà n dikiri daikorea. 10 Mↄkↄ̃n kũ n nɛ́nↄ kũ n zĩkɛrinↄ, àgↄ̃ a zĩtɛ zĩ kɛnɛ, à a pↄ́nↄ kɛkɛ, de à le àgↄ̃ zàna vĩ. N dikiri daikore Mɛfibosɛ nigↄ̃ pↄ́ ble kũmao gↄrↄ sĩnda pínki. Ziba sↄ̃ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn gɛ̃ro kũ zĩkɛrinↄ gbɛ̃nↄn baro. 11 Akũ Ziba pì kínanɛ: Yã kũ ma dikiri kína ò makũ a zↄ̀bleriinɛ, mani kɛ pínkimɛ. Akũ Mɛfibosɛ dìgↄ̃ pↄ́ ble kũ kínao, à gↄ̃̀ lán kína nɛ́nↄ doke bà. 12 Mɛfibosɛ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩ, a tↄ́n Mika, akũsↄ̃ Ziba bedenↄ gↄ̃̀ Mɛfibosɛ zĩkɛrinↄ ũ ń pínki. 13 À kú Yurusalɛmu, zaakũ àdigↄ̃ pↄ́ ble kũ kínao gↄrↄ sĩnda pínkimɛ. Àkũsↄ̃ ɛrɛɛmɛ.

10

Dauda zĩ̀blena Amↄninↄa

1 Abire gbɛra Amↄni kína gà, akũ a nɛ́ Anuni vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ. 2 Dauda pì: Mani gbɛ̃kɛ kɛ Naasa nɛ́ Anuninɛ lákũ a de gbɛ̃kɛ kɛ̀mɛnɛ yã nà. Akũ Dauda a ìba kenↄ zĩ̀a, de ò gɛ́ Amↄninↄ bùsun ò a laakari kpátɛnɛ a de gana yã musu. Kũ Dauda ìbaa pìnↄ kà gwe, 3 Amↄni kínɛnↄ pì ń dikiri Anuninɛ: Ntɛn da Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀mma n de gɛ̀ kpetana yãi de à n laakari kpátɛnnɛn yá? À ń zĩ de ò su ó wɛ̃tɛ asiri gwamɛ, de ò ɛra ò su ò wɛ̃tɛ ble kũ zĩ̀io. 4 Akũ Anuni Dauda ìbaa pìnↄ kũ̀kũ à ń lɛ́kãsã kpadonↄ bò, à ń pↄ́kasanↄ zↄ̃̀zↄ̃ ń pↄ̀rↄnↄ dagura, akũ à ń gbárɛ. 5 Kũ ò ò Daudanɛ, akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò gɛ́ dańlɛ, zaakũ wé'i ń kũ manamana. Ò pìńnɛ: Kína pì, à vutɛ Yɛriko ari á lɛ́kãsã kã kú gbasa à su.

6 Kũ Amↄninↄ è Dauda ye ń kãi doro, akũ ò fĩna bò gbɛ̃nↄnɛ de ò zĩ̀ káńnɛ: Siria kũ ò kú Bɛtɛreobu kũ Zobao kũ ò tɛ́ gɛ̀sɛnↄ gbɛ̃nↄn dúbu baro kũ kína Maaka zĩ̀karinↄ gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro kũ Tobudenↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla. 7 Kũ Dauda a baaruu mà, akũ à Yoabu gbàrɛḿma kũ zĩ̀karinↄ ń pínki. 8 Amↄninↄ bò ò zĩ̀'ↄ pòro ń wɛ̃tɛ bĩnilɛa, akũ Zoba kũ Bɛtɛreobuo Sirianↄ kũ Tobudenↄ kũ Maaka gbɛ̃nↄn kú sɛ̃̀n ńtɛ̃nɛ. 9 Kũ Yoabu è ò zĩ̀'ↄ pòro a arɛ kũ a kpɛo, akũ à Isaraila zĩ̀kari mananↄ sɛ̀ à ń kpaatɛtɛ ò gɛ́ lɛ́tɛ Sirianↄa. 10 Akũ à zĩ̀kari kparanↄ nà a dakũna Abisainɛ a ↄĩ, akũ à ń gbárɛ ò gɛ́ lɛ́tɛ Amↄninↄa. 11 À pì: Tó Sirianↄ gbãna tɛni ma fu, ǹ mↄ́ ǹ ↄ dama. Tó Amↄninↄ gbãna tɛni n fumɛ sↄ̃, mani su mà ↄ damma. 12 Ǹgↄ̃ gbãna, ò gↄ̃gbɛ̃kɛ kɛ ó gbɛ̃nↄ kũ ó Dikiri wɛ̃tɛnↄ yã musu. Dikiri ni yã kũ à kɛ̀arɛ mana kɛ. 13 Akũ Yoabu kũ zĩ̀kari kũ ò kú kãaonↄ gɛ̀ɛ Sirianↄa kũ zĩ̀io, akũ Siria pìnↄ bàa lɛ̀ńnɛ. 14 Kũ Amↄninↄ è Sirianↄ bàa lɛ̀, akũ ò bàa lɛ̀ Abisainɛ se ò sì wɛ̃tɛ gũn, akũ Yoabu ń tó gwe à tà Yurusalɛmu.

15 Kũ Sirianↄ è Isarailanↄ zĩ̀i blèḿma, akũ ò ɛ̀ra ò kↄ̃ kàkara. 16 Akũ Adadɛza gbɛ̃nↄ zĩ̀, ò sù kũ Siria kũ ò kú Yuflati bara direnↄ, akũ ò gɛ̀ɛ Elamu. Sobakimɛ Adadɛza zĩ̀karii pìnↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 17 Kũ Dauda a baaruu mà, akũ à Isarailanↄ kàkara ń pínki, à bikũ̀ kũńwo Yodaa à gɛ̀ɛ Elamu. Akũ Sirianↄ zĩ̀'ↄ pòroi, akũ ò sì kↄ̃ tɛ́. 18 Kũ òtɛn bàa lɛ́ Isarailanↄnɛ, akũ Dauda ń dɛdɛ sↄ̃godenↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kpɛ́ basↄↄro kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ gɛ̀sɛnↄ gbɛ̃nↄn dúbu bupla. Gwen ò ń zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Sobaki dɛ̀n. 19 Kũ kína kũ ò de Adadɛza zↄ̀blerinↄ ũ è Isarailanↄ zĩ̀i blèḿma lɛ, akũ ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ Isarailanↄ ò gↄ̃̀ ń zↄ̀blerinↄ ũ. Vĩna Sirianↄ kũ̀, odi gɛ́ ò ↄ da Amↄninↄa doro.

11

Dauda yena Basɛbai

1 Kũ í bò wɛ̀ɛn, gↄrↄ kũ kínanↄ dì gɛ́ zĩ̀ ká, akũ Dauda Yoabu zĩ̀ kũ a ìbanↄ kũ Isarailanↄ ń pínki. Ò Amↄninↄ ásaru kɛ̀, akũ ò lìka Rabai. Dauda sↄ̃ à kú Yurusalɛmu. 2 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ Dauda fùtɛ a gádoa, àtɛn lika a kpɛ́ musu. Zaa kpɛ́ musu gwe akũ à nↄgbɛ̃ ke è, àtɛn zú o. Nↄgbɛ̃ pì bi nↄ manamɛ manamana, 3 akũ à gbɛ̃ zĩ̀ ò nↄgbɛ̃ pì yã gbɛka. Akũ ò pìnɛ: Ɛliamu nɛ́ Basɛban gwe, Iti buri Uria nanↄmɛ. 4 Akũ Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò a sísi. Kũ à sù, akũ Dauda wùtɛ kãao, akũ nↄgbɛ̃ pìi tà bɛ. Àkũ sↄ̃, a okũna gbã̀a bò dufumɛ. 5 Kũ à nↄ̀ↄ sì, akũ à lɛ́gbãzã kɛ̀ Daudanɛ à pì a nↄ̀ↄ sì.

6 Akũ Dauda gbɛ̃ zĩ̀ Yoabua à pì: Ǹ Iti buri Uria gbarɛmɛnɛ. Akũ Yoabu a gbàrɛnɛ. 7 Kũ Uria pìi sù, akũ Dauda Yoabu aafia gbɛ̀ka kũ zĩ̀karinↄ kũ zĩ̀ kũ òtɛn káo. 8 Akũ Dauda pìnɛ: Ǹ tá bɛ ǹ zú o. Kũ Uria bò kínabɛa, akũ kína gbɛ̃ zĩ̀a kũ pↄ́bleo. 9 Ama Uria dí tá a bɛaro, kínabɛ gãnu gũnn à ìn kũ kínabɛ zĩkɛrinↄ. 10 Kũ ò ò Daudanɛ ò pì, Uria dí tá a bɛaro, akũ à Uria là à pì: À de n bo tái n sumɛ gwɛɛ? À kɛ̀ dera ńdi tá bɛroo? 11 Uria wèa à pì: Àkpati kũ Isarailanↄ kũ Yudanↄn kú bizakutanↄ gũn. Ma dikiri Yoabu kũ a gbɛ̃nↄn kú zĩ̀lan. Mani fↄ̃ mà tá bɛ mà pↄ́ ble mà í mi, mà wútɛ kũ ma nanↄoro. Kũ n kunnaao mani yã pìi taka kɛro. 12 Akũ Dauda pìnɛ: Ǹ gↄ̃ la gbãra dↄ, zian mani n gbarɛ. Akũ Uria gↄ̃̀ Yurusalɛmu zĩ birea kũ a gu làa dↄnaao dↄ. 13 Dauda a sìsi à pↄ́ blè à í mì kãao, akũ Dauda í kàkanɛ. Ama kũ à bò ↄkↄsi, à gɛ̀ɛ à ì kũ a dikiri kína zĩkɛrinↄomɛ, adi tá a bɛaro. 14 Kũ gu dↄ̀ Dauda takada kɛ̃̀ Yoabunɛ, akũ à Uria gbàrɛo. 15 Takada pìi gũn à pì: À Uria dońnɛ arɛ gu kũ zĩ̀ pãsĩn, à bo a kpɛ de ò le ò a dɛ.

16 Gↄrↄ kũ Yoabu tɛn lika wɛ̃tɛ pìii, akũ à Uria dà gu kũ à dↄ̃ gↄ̃sa gbãnanↄn kún. 17 Kũ wɛ̃tɛdenↄ bↄ̀tɛ òtɛn zĩ̀ ká kũ Yoabuo, ò Dauda zĩ̀kari kenↄ dɛ̀dɛ. Iti buri Uria kú ń tɛ́.

18 Akũ Yoabu gbɛ̃ zĩ̀ Daudaa de à zĩ̀ yã gbãnɛ pínki. 19 À pì zĩ̀rii pìinɛ: Tó n zĩ̀ yã gbã̀ kínanɛ pínki n laka, 20 tó a nɛ̀sɛɛ fùtɛ à n la à pì: Bↄ́ mɛ́ à tò a na wɛ̃tɛi kãnikãni kũ zĩ̀ioo? Á dↄ̃ kũ bĩnimusudenↄ dì kà gbarɛńyĩ zĩtɛroo? 21 Dí mɛ́ à Gidiↄn nɛ́ Abimɛlɛki dɛ̀ɛ? Nↄgbɛ̃ mɛ́ à ↄ sↄ̃̀ wísilↄgbɛɛi zaa bĩni musu, akũ à a dɛ̀ Tebeziroo? À kɛ̀ dera a na bĩnii kãnikãni lɛɛ? Tó à ònnɛ lɛ, ǹ onɛ a zↄ̀bleri Uria, Iti buri gà dↄ. 22 Akũ zĩ̀rii pìi dà zɛ́n. Kũ à kà Dauda kĩnaa, à yã kũ Yoabu dàarɛ ònɛ pínki. 23 À pì: Gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ gũn òtɛn gbãna mↄwɛrɛ bĩni kpɛmɛ, akũ o pɛḿma ari ń wɛ̃tɛ bĩnilɛa. 24 Ń kàzurinↄn kú zaa bĩni musu, akũ ò kà fã̀ n gbɛ̃nↄ tɛ́ zĩtɛ ò n gbɛ̃kenↄ dɛ̀dɛ. N zↄ̀bleri Uria, Iti buri gà dↄ. 25 Akũ Dauda ò zĩ̀rii pìinɛ: Ǹ o Yoabunɛ àsun tó yã pì kɛnɛ ĩniro. Òdigↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃ kũ zĩ̀ ni ń blero. À zĩ̀ ká kũ wɛ̃tɛpidenↄ kũ gbãnao à wɛ̃tɛ pì kakatɛ. Ǹ a gba swɛ̃̀ lɛ. 26 Kũ Uria nanↄ mà a zã gà, à ↄ́ↄ dↄ̀. 27 Kũ ò gɛ̀ɛ kɛ̀ ò làka, Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò sù kãao a bɛa, akũ à gↄ̃̀ a nↄ ũ. À nɛ́ ì kãao gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ yã kũ Dauda kɛ̀ɛ pìi kɛ̀ Dikirinɛ ĩni.

12

Annabi Natã kpãkɛ̃na Daudai

1 Dikiri Natã zĩ̀ Daudaa. Kũ à kà, à pìnɛ: Gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn pla kenↄ mɛ́ ò kú wɛ̃tɛ ke gũn, gbɛ̃ do bi aruzɛkɛdemɛ, gbɛ̃ do sↄ̃ takasidemɛ. 2 Aruzɛkɛde pì sãnↄ kũ zùnↄ vĩ dasidasi, 3 takaside pì sↄ̃ à pↄ́ke vĩro, sã núnu fítinna mɛ̀n doken à lù. Akũ à dàto ari à zↄ̃kↄ̃ kũ̀ a bɛa kũ a nɛ́nↄ. Òdigↄ̃ pↄ́ dokↄ̃nↄ ble òdigↄ̃ í mi ta dokↄ̃nↄn, àdi wùtɛ a pↄtɛ, akũ àtɛni a gwa lán a zĩda nɛ́nↄkpare bà. 4 Kũ nibↄↄ kìpa aruzɛkɛde pìia, akũ adi we à sã ke zùu kũ̀ a kpàsaa gũn à nibↄↄ pìi yàri kɛoro. Takaside sã núnu fítinna pìin à sìa à a nibↄↄ pìi yàrii kɛ̀o. 5 Akũ Dauda pↄ fɛ̃̀ aruzɛkɛde pì yã musu manamana, à pì Natãnɛ: Dikiri kun! À kũ̀ ò gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ dɛmɛ. 6 Lákũ à kɛ̀ lɛ nà, adi a wɛ̃nda gwaro, ani sã pì fĩna bo lɛu siikↄ̃. 7 Akũ Natã pì Daudanɛ: Mↄkↄ̃mmɛ ade pì ũ. Dikiri Isarailanↄ Luda mɛ́ à yã dí ò à pì: Ma n ka Isarailanↄ kína ũ, ma n bo Solu ↄĩ, 8 akũ ma n dikirii pì bɛ kpàmma, ma a nↄnↄ nànnɛ n ↄĩ. Ma Isarailanↄ kũ Yudanↄ kpàmma n gbɛ̃nↄ ũ. Tó adinↄ kɛ̀mma fíti yã, de mà a pãndenↄ karannɛ dↄ. 9 Bↄ́yãi n ma yã gya bòo? N yã kũ má yeiro kɛ̀, n Iti buri Uria dɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao, n a nↄ sìa n sɛ̀. N tò Amↄninↄ a dɛ̀ zĩ̀i gũn. 10 Zaa gbãra yã pãsĩ ni kɛ̃ n bɛa ziki doro, zaakũ n ma gya bò, n Iti buri Uria nↄ sìa n sɛ̀. 11 Akũ Dikiri ɛ̀ra à yã dí ò dↄ à pì: Ǹ ma! Mani tó n zĩda bedenↄ sunyĩ kɛnnɛ. Mani n nↄnↄ símma mà ń kpá n gbɛ̃dake kea n wára, ani wútɛ kũńwo gupuraa. 12 N yã pìi kɛ̀ asiri gũmmɛ. Makũ sↄ̃ mani yã pì kɛnnɛ gupuraa Isarailanↄ wára ń pínki.

13 Akũ Dauda pì Natãnɛ: Ma durunna kɛ̀ Dikirinɛ. Akũ Natã pìnɛ: Dikiri n durunna kɛ̃̀mma, ĩni garo. 14 Ama lákũ n dↄkɛ kũ Dikirio manamana nà yã pì kɛnaa musu, nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃ pìi ì kũnwo ni gamɛ. 15 Kũ Natã tà bɛ, akũ Dikiri tò nɛ́ kũ Uria nanↄ ì kũ Daudao pì gyã kũ̀. 16 Akũ Dauda tɛn Luda wɛ́ kɛ nɛ́ pì yã musu kũ lɛ́yĩnaao, gwãani àdigↄ̃ wútɛ zĩtɛmɛ. 17 A bɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dìgↄ̃ zɛala de ò a futɛ zĩtɛ, ama àdi wero, àdi pↄ́ ble kũńworo. 18 A gↄrↄ supplade zĩn nɛ́ pìi gà. Vĩna Dauda ìbanↄ kũ̀, odi fↄ̃ ò ònɛ kũ nɛ́ pìi gàro. Ò pì: Gↄrↄ kũ nɛ́ pì kun, o yã ònɛ, adi ó yã maro. Deran óni onɛ nà sà kũ nɛ́ pìi gàa? Ani yã vãni kɛ. 19 Dauda è a ìbanↄ tɛn yã kpãni okↄ̃nɛ, akũ à dↄ̃̀ kũ nɛ́ pìi gàmɛ. À ń lá à pì: Nɛ́ pìi gàn yá? Akũ ò wèa ò pì: Ee! À gàmɛ. 20 Dauda fùtɛ zĩtɛ à zú ò, à nísi dↄ̀kↄ à a pↄ́kasanↄ lìtɛ, akũ à gɛ̀ɛ à kùtɛ Dikirinɛ a kpɛ́n. Kũ à ɛ̀ra à tà bɛ, à pↄ́ble gbɛ̀ka, akũ ò kpàa à blè. 21 A ìbanↄ a là ò pì: À kɛ̀ dera ntɛn yã kɛ lɛɛ? Gↄrↄ kũ nɛ́ pì kun, n lɛ́ yĩ̀ n ↄ́ↄ dↄ̀. Kũ à gà sà, n futɛ n pↄ́ blè. 22 À wèḿma à pì: Gↄrↄ kũ nɛ́ pì kun, ma lɛ́ yĩ̀ ma ↄ́ↄ dↄ̀, zaakũ ma pì, ke Dikiri ni ma wɛ̃nda gwa à tó nɛ́ pì gↄ̃ kun gwɛɛ, dí mɛ́ à dↄ̃ↄ? 23 Lán à gà nà sà, bↄ́yãin manigↄ̃ lɛ́yĩna dↄↄ? Mani fↄ̃ mà a vun yá? Mani gɛ́ a kĩnaa, ama ani ɛra à su ma kĩnaaro.

24 Dauda a nanↄ Basɛba laakarii kpàtɛnɛ, akũ à gɛ̀ɛ à wùtɛ kãao. À nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, akũ à tↄ́ kpànɛ Sulemanu. Dikiri yei, 25 akũ à annabi Natã zĩ̀a à tↄ́ kpà nɛ́ pìinɛ Yɛdidaya Dikiri yenyĩ pì yãi.

Raba sina Amↄninↄa

26 Ari tera Yoabu kpɛ́ àtɛn zĩ̀ ká kũ Amↄninↄ zaa Raba, akũ à kínabɛ sì. 27 Akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Daudaa à pì: Ma zĩ̀i kà kũ Rabadenↄ, akũ ma ń ítↄki sì. 28 Ǹ zĩ̀kari kparanↄ kakara sà, ǹ mↄ́ ǹ lika wɛ̃tɛ pìii ǹ sí. Tó lɛnlo, mani sí, oni ma tↄ́ kpánɛ. 29 Akũ Dauda zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki, à gɛ̀ɛ à lɛ̀tɛ Rabaa à sì. 30 Ò ń kína wura fùraa gò a mìia ò kù Daudanɛ. A tìkisi kà kiloo baraakuri, akũsↄ̃ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde kúa. À wɛ̃tɛ pì pↄ́nↄ nàkↄ̃a manamana, 31 akũ à gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ kũ̀kũ à bↄ̀tɛ kũńwo, à ń dá sàkasaka zĩn kũ diga zĩo kũ kpása zĩo, akũsↄ̃ à tò ò kúnku bò. Lɛn à kɛ̀ Amↄni wɛ̃tɛnↄnɛ lɛ pínki, akũ à ɛ̀ra à tà Yurusalɛmu kũ a zĩ̀karinↄ ń pínki.

13

Aminↄ yena a dãre Tamai

1 Abire gbɛra Dauda nɛ́ Abusalomu dãre mana vĩ, a tↄ́n Tama, akũ Dauda nɛ́ Aminↄ yei. 2 Yã pì tɛn wari dↄ Aminↄ pìia ari à kà gyãkɛna a dãre Tama pì yãi, zaakũ à gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ro, ani fↄ̃ à yãke kɛnɛro. 3 Aminↄ gbɛ̃nna ke vĩ, a tↄ́n Yonadabu, Dauda vĩ̀ni Simɛa nɛ́mɛ. Yonadabu ↄ̃ndↄ̃ gbãna, 4 akũ à Aminↄ là à pì: À kɛ̀ dera n kínɛ'ina n mɛ̀ɛ dìgↄ̃ yↄna lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà lɛɛ? Ĩni omɛnɛroo? Akũ Aminↄ wèa à pì: Má ye ma dakũna Abusalomu dãre Tamaimɛ. 5 Akũ Yonadabu pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ wútɛ n gádoa lákũ gyãren n ũ bà. Tó n de sù n gwa, ǹ onɛ ń ye n dãre Tama su à pↄ́ble kpámma. À su à kɛkɛ n wára de ǹgↄ̃ e, gbasa à nannɛ n ↄĩ. 6 Akũ Aminↄ wùtɛ lán gyãre bà. Kũ kína sù a gwa, akũ à pìnɛ: Ǹ tó ma dãre Tama su à kàra kɛmɛnɛ ma wára, à namɛnɛ ma ↄĩ. 7 Akũ Dauda gbɛ̃ zĩ̀ Tamaa a bɛa à pì: Ǹ gɛ́ n vĩ̀ni Aminↄ kpɛ́n ǹ pↄ́ble kɛnɛ. 8 Kũ Tama gɛ̃̀ a kpɛ́n, à a lè wutɛna, akũ à wísiti yà à kàraa kàsao a wára. 9 Akũ à ta sɛ̀ à kàraa pìi kànnɛ. Aminↄ gì sói à pì: Ǹ pɛ́ gbɛ̃nↄa ò bↄtɛ ń pínki. Kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ bↄ̀tɛ ń pínki, 10 akũ à pì Tamanɛ: Ǹ su kũ pↄ́ble pìio kpɛ́nɛ gũn la ǹ namɛnɛ ma ↄ̃i. Akũ Tama kàra kũ à kɛ̀ɛ sɛ̀ à gɛ̃̀o a vĩ̀ni Aminↄ pì kĩnaa kpɛ́nɛ gũn. 11 Kũ à nài, àtɛn su kpáa à só, akũ à a dãre pìi kũ̀ à pì: Ǹ tó mà wútɛ kũnwo.

12 Akũ à pì a vĩ̀ni pìinɛ: Oi! Ǹsun gbãna mↄmɛnɛro. Zaakũ ó Isarailanↄ odì yã dí taka kɛro. Ǹsun yã dↄ̀rↄsari bire taka kɛmɛnɛro. 13 Makũ, mán mani gɛ̃n kũ wé'iyã dioo? Mↄkↄ̃n sↄ̃, Isarailanↄ ni n ditɛ gbɛ̃ pã ũ. Ǹ sùru kɛ! Ǹ a yã o kínanɛ, ani gí ma kpámmairo. 14 Adi we à a yã màro. À gbãna mↄ̀nɛ, akũ à kùsia à wùtɛ kãao. 15 Akũ Aminↄ zã̀agu pãsĩpãsĩ. Zãngu kũ à sɛ̀ kũ Tama pìio de yenyĩ kũ à vĩ kãao yãla. Akũ à pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ bo. 16 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì a vĩ̀ni pìinɛ: Oi! N pɛnama taari zↄ̃kↄ̃ de pↄ́ kũ n kɛ̀mɛnɛla. Kũ abireo adi we à a yã màro. 17 Akũ Aminↄ a zĩkɛri kɛfɛnna sìsi à pì: Ǹ pɛ́ nↄgbɛ̃ díkĩnaa à bomɛnɛ ma kpɛ́n, ǹ gbà ta ǹ a mↄ̀nɛ dan. 18 Akũ a zĩkɛrii pì a sɛ̀ à bò kãao bàai, à gbàa tà à a mↄ̀nɛ dàn. Nↄgbɛ̃ pìi uta gbã̀na dana, zaakũ uta bire takan kína nɛ́nↄkpare lésinↄ dìgↄ̃ dana. 19 Akũ Tama túbu gbɛ̃̀ a mìia, à a uta gbã̀na kũ à danaa pìi gà à kɛ̃̀ à ↄ dì a musu, àtɛn ↄ́ↄ dↄ àtɛn tá.

20 A dãgↄ̃ dadokↄ̃nↄde Abusalomu pìnɛ: N dãgↄ̃ Aminↄ wùtɛ kũnwon yá? Ǹsun o gbɛ̃ke maro, zaakũ n dãgↄ̃mɛ. Ǹsungↄ̃ yã pì kũna n swɛ̃̀ɛ gũnlo. Akũ Tama vùtɛ a dãgↄ̃ Abusalomu bɛa kũ pↄyakao. 21 Kũ kína Dauda yã pìi mà, a pↄ fɛ̃̀ manamana. 22 Abusalomu dí yãke o Aminↄnɛro, yã vãni ke a mana. A zã̀agu, kũ à kùsi a dãre Tamaa yãi.

Abusalomu Aminↄ dɛnaa

23 Wɛ̃̀ pla gbɛra Abusalomu kú Baali Azo, Ɛflaimu bùsu lɛ́n kũ a sãkãkɛ̃rɛrinↄ, akũ à kína nɛ́nↄ sìsi pↄnna pↄ́blea ń pínki. 24 Akũ à gɛ̀ɛ à kína lè à pì: Kína, òtɛni makũ n zↄ̀bleri sãnↄ kã zↄ̃zↄ̃. Mↄkↄ̃n kũ n ìbanↄ áni gɛ́ kũmaoroo? 25 Akũ kína wè a nɛ́ pìia à pì: Oi! Óni fↄ̃ ò gɛ́ ó pínkiro. Óni kɛnnɛ aso ũ. À nàkara kãao, ama adi gɛ́ro, akũ à sa mana ònɛ. 26 Akũ Abusalomu pì: Tó ĩni gɛ́ro, ǹ tó ma vĩ̀ni Aminↄ gɛ́ kũoo. Kína a là à pì: Bↄ́yãi ń ye à gɛ́ kũnwoo? 27 Abusalomu nàkara kãao, akũ kína tò Aminↄ gɛ̀ɛ kãao kũ a nɛ́ kparanↄ ń pínki.

28 Abusalomu yã dìtɛ a gbɛ̃nↄnɛ à pì: À sã kpá! Tó í Aminↄ kũ̀, tó ma òárɛ à a zↄ̃, à a dɛ. Àsun tó vĩna á kũro. Makũ mɛ́ ma á dán! À zɛ gbãna à gↄ̃gbɛ̃kɛ kɛ. 29 Abusalomu gbɛ̃nↄ kɛ̀ lákũ à òńnɛ nà ò a dɛ̀, akũ kína nɛ́ kparanↄ fùtɛ ò dì ń baragbãsↄ̃nↄ kpɛ ò bàa lɛ̀. 30 Gↄrↄ kũ ò kú zɛ́n, Dauda a baaruu mà ò pì: Abusalomu kína nɛ́nↄ dɛ̀dɛ ń pínki, ń gbɛ̃ke dí gↄ̃ro. 31 Dauda fùtɛ à a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀, akũ à wùtɛ zĩtɛ. A ìbanↄ zɛi kũ ń pↄ́kasanↄ kɛ̃kɛ̃na. 32 Akũ Dauda vĩ̀ni Simɛa nɛ́ Yonadabu pì: Baa, ǹsungↄ̃ da ò n nɛ́ kɛfɛnnanↄ dɛ̀dɛ ń pínkiro, Aminↄ mɛ́ à gà ado. Ò yã pìi dↄ̃̀ Abusalomu wɛ́a zaa gↄrↄ kũ Aminↄ kùsi a dãre Tamaamɛ. 33 Ma dikiri kína, ǹsungↄ̃ yã pì kũna n nɛ̀sɛɛ gũnlo. N nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ dí gaga ń pínkiro, séde Aminↄ ado. 34 Abusalomu sↄ̃ à bàa lɛ̀.

Kũ kɛfɛnna gudãkpãri wɛ́ zù, à è ò tɛ́ Oronaimu zɛ́n sĩ̀sĩgɛrɛɛi dasidasi. À gɛ̀ɛ à pì kínanɛ: Ma gbɛ̃nↄ è tɛ́ sĩ̀sĩgɛrɛɛi Oronaimu kpa. 35 Akũ Yonadabu pì kínanɛ: N è yá? N nɛ́nↄ mɛ́ òtɛn su gwe lákũ ma ònnɛ nà. 36 Kũ à yã pìi ò à làka, akũ kína nɛ́ pìnↄ kà gↄ̃̀nↄ, òtɛn wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ. Kína kũ a ìbanↄ ↄ́ↄ dↄ̀ ń pínki manamana dↄ.

37 Abusalomu bàa lɛ̀ à tà Amiudu nɛ́ Talamai, Gesuru kína kĩnaa. Kína Dauda sↄ̃ àdigↄ̃ a nɛ́ gana ↄ́ↄ dↄ gↄrↄ sĩnda pínki. 38 Kũ Abusalomu bàa lɛ̀ à tà Gesuru, à kú gwe ari wɛ̃̀ aakↄ̃. 39 Kũ kína Dauda nɛ̀sɛɛ kpàtɛ Aminↄ gana yã musu, akũ àtɛn Abusalomu bɛgɛ kɛ sà.

14

Abusalomu suna Yurusalɛmu

1 Zeruya nɛ́ Yoabu dↄ̃ kũ kína pↄ kpɛ́ kú Abusalomua, 2 akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Tɛkoa, ò nↄgbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃de ke sɛ̀ ò sù kãao. Akũ à pìnɛ: Ǹ kɛ lándↄ̃ ntɛn wɛ̃nda kɛ bà. Ǹ gyaanↄ pↄ́kasanↄ da. Ǹsun nísi dↄkↄro. Ǹ kɛ lákũ nↄgbɛ̃ kũ a gbɛ̃ gà àtɛni a ↄ́ↄ dↄ à gìi kɛ̀ bà. 3 Ǹ gɛ́ kína kĩnaa lɛ, ǹ yã díkĩna onɛ. Akũ Yoabu yã kàka nↄgbɛ̃ pìinɛ. 4 Kũ Tɛkoa nↄgbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à kína lè, à kùtɛnɛ kũ à mìio zĩtɛ à pì: Kína, ǹ ma mì sí! 5 Akũ kína pì a là à pì: Bↄ́n ń yeii? À wèa à pì: Gyaanↄn ma ũ, ma zã gà. 6 Makũ n zↄ̀bleri, má nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla. Kũ òtɛn fìti kɛ ń kↄ̃ tɛ̃nɛ bura, gbɛ̃ke kun à ń kpaatɛro. Akũ gbɛ̃ do a gbɛ̃ do lɛ̀ à dɛ̀. 7 Akũ ma bedenↄ fùtɛ ń pínki, ò pì makũ n zↄ̀bleriinɛ mà a nɛ́ kũ à a gbɛ̃ndo dɛ̀ɛ pì kpáḿma ò dɛ, kũ à a gbɛ̃ndo dɛ̀ yãi. Ò ye ò yàka mì'oro tɛ́de kũ à gↄ̃̀mɛnɛ túbibleri ũ pì tɛ́ dɛmɛ, de ma zã súngↄ̃ tↄ́ ke buri vĩ andunia gũn doro yãi. 8 Akũ kína pì nↄgbɛ̃ pìinɛ: Ǹ tá bɛ, mani yã gwa n yã pìi musu. 9 Akũ Tɛkoa nↄgbɛ̃ pìi pì: Ma dikiri kína, taari pì wí ma musu kũ ma de bedenↄ, mↄkↄ̃n ǹgↄ̃ kun taari sari kũ n kíkɛo. 10 Akũ kína pì: Tó gbɛ̃ke lɛ́ pà yã pìia, ǹ mↄ́ kãao ma kĩnaa la, ani le à wari dↄmma doro. 11 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Kína, ǹ sì kũ Dikiri n Ludao, de mↄrakari sún ma nɛ́ mɛ̀n do kũ à gↄ̃̀ lakiti kɛro yãi. Akũ kína pìi pì: Kũ Dikirio n nɛ́ pìi mìkã ke ni lɛ́tɛ zĩtɛro. 12 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Ma dikiri kína, makũ n zↄ̀bleri ǹ ma gba zɛ́ mà ɛra mà yã onnɛ. À wèa à pì: Ǹ o! 13 Akũ à pìnɛ: Bↄ́yãi n yã dí taka kpàkũsũ kũ Luda gbɛ̃nↄↄ? Yã kũ n òmɛnɛ mɛ́ à n da yãn, zaakũ ńdi gbɛ̃ kũ n pɛaa gbɛsɛ n su kãaoro. 14 Ó pínki óni ga, ónigↄ̃ de lán í kũ à kↄ̀tɛ zĩtɛ gbɛ̃ke dí le à sɛ̀tɛ doro bà. Luda dì gbɛ̃ kũ ò pɛ̀aa wɛ̃̀ndi boro, àdi zɛ́ wɛtɛ ade ɛra à suawamɛ. 15 Ma su yã pì o ma dikiri kínanɛmɛ, zaakũ gbɛ̃nↄ tò vĩna ma kũ. Akũ makũ n zↄ̀bleri ma pì mani yã pì onnɛ. Òdigↄ̃ dↄ̃ro ke ĩni ma wɛ́kɛna sí 16 ǹ ma bo gbɛ̃ kũ à ye à makũ kũ ma nɛ́o zĩtɛ kũ Luda tòwɛrɛ sí ó ↄĩ. 17 Ma dikiri kína, makũ n zↄ̀bleri ma pì n yã ni tó ma laakari kpátɛ, zaakũ ń de lán Luda malaikaa bàmɛ, ndì sã kpá yã mana kũ a vãniooi pínki. Dikiri n Luda gↄ̃ kú kũnwo.

18 Akũ kína pìnɛ: Ǹsun gí yã kũ matɛni n la onaairo. Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Ǹ o ma dikiri kína! 19 Akũ kína a là à pì: Yoabu lɛ́ kú yã pìi gũn yá? Nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Ma dikiri kína, kũ n kunnaao yã kũ n òo pì gɛna arɛ kũ kpɛo vĩro. Ee, n zↄ̀bleri Yoabu mɛ́ à yã pìi kàkamɛnɛ pínki. 20 N zↄ̀bleri Yoabu kɛ̀ lɛ, de à le à yã kũ à lokona tera díkũ kɛkɛ yãimɛ. Ma dikiri, ń ↄ̃ndↄ̃ lán Luda malaikaa bàmɛ, ń yã kũ à kɛ̀ andunia gũn dↄ̃ pínki. 21 Akũ kína gɛ̀ɛ à ò Yoabunɛ: Tↄ̀, mani yã pì kɛ sà. Ǹ gɛ́ ǹ kɛfɛnna Abusalomu gbɛsɛ ǹ su kãao. 22 Akũ Yoabu kùtɛ kínanɛ kũ à mìio, à a sáabu kpà à pì: Ma dikiri kína, makũ n zↄ̀bleri, ma dↄ̃̀ gbãra sà kũ ma yã kàngu, zaakũ n ma yã mà. 23 Akũ Yoabu fùtɛ à gɛ̀ɛ à Abusalomu gbɛ̀sɛ zaa Gesuru à sù kãao Yurusalɛmu. 24 Akũ kína pì: Ǹ onɛ à gɛ́ vutɛ a zĩda bɛa, ó wɛ́ ni kɛ siikↄ̃ro. Akũ Abusalomu gɛ̀ɛ à vùtɛ a bɛa, odi wɛ́ sikↄ̃lɛ kũ kínaoro.

25 Gↄ̃ mana ke kú Isarailanↄ tɛ́ lán Abusalomu bàro. Òdigↄ̃ a manakɛ yã o manamana. Sɛna zaa a gɛ̀sɛɛa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ a mìdangura mamberu ke kúaro. 26 Àdigↄ̃ a mì bo wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛomɛ. Àdi kɛa tìkisi. Tó à bò, àdi yↄ̃ kilooa, a tìkisii dìgↄ̃ de kiloo plala. 27 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gbɛ̃nↄn aakↄ̃ kũ nɛ́nↄgbɛ̃o mɛ̀n do. Nɛ́nↄgbɛ̃ pì tↄ́n Tama. Nↄ manamɛ. 28 Abusalomu kú Yurusalɛmu ari wɛ̃̀ pla wɛ́sina kínalɛ sari.

29 Akũ à Yoabu sìsi à gɛ́arɛ kína kĩnaa, ama Yoabu dí we à sù a kĩnaaro. Akũ à ɛ̀ra à a sìsi dↄ, adi we à sùro. 30 Akũ à pì a zĩkɛrinↄnɛ: À Yoabu bura kũ à kú ma pↄ́ sarɛ gwa, a nagã mà. À gɛ́ à tɛ́ sↄ̃a. Akũ Abusalomu zĩkɛrinↄ gɛ̀ɛ ò tɛ́ sↄ̃̀ Yoabu bura pìia. 31 Akũ Yoabu fùtɛ à gɛ̀ɛ Abusalomu bɛa, à a là à pì: Bↄ́yãi n zĩkɛrinↄ tɛ́ sↄ̃̀ ma buraaa? 32 Akũ Abusalomu wèa à pì: Ǹ gwa, ma gbɛ̃ zĩ̀mma ma pì ǹ mↄ́ mà n zĩ kínaa, de ǹ a la bↄ́ mɛ́ à tò à ma gbɛsɛ zaa Gesuru à sù kũmaoo? Ma kunna gwe sã̀namɛnɛ de gu díla! Má ye mà kↄ̃ e kũ kínao tera. Tó má taari ke vĩ, à ma dɛ. 33 Akũ Yoabu gɛ̀ɛ à yã pìi ò kínanɛ. Akũ kína Abusalomu sìsi. Kũ à sù, à kùtɛnɛ kũ a mìio zĩtɛ. Akũ kína lɛ́ pɛ̀a.

15

Abusalomu bona Dauda kpɛ

1 Abire gbɛra Abusalomu sↄ̃go lè a zĩdanɛ kũ sↄ̃nↄ kũ gↄ̃gbɛ̃nↄ gbɛ̃nↄn bupla akuri kũ onigↄ̃ bàa lɛ́ a arɛnↄ. 2 Àdi futɛ kↄnkↄkↄnkↄ àgↄ̃ zɛna bĩnilɛ sarɛ. Tó gbɛ̃ yã vĩ kũ a gbɛ̃dakeo àtɛn gɛ́o kína kĩnaa à kɛkɛnɛ, Abusalomu dì ade sísi à pinɛ: Wɛ̃tɛ kpaten n bonn? Tó à wèa à pì: Makũ n zↄ̀bleri ma bo Isaraila buri dí gũmmɛ, 3 akũ Abusalomu dì pinɛ: N yã nnamɛ, à zɛ́ vĩ, ama kína gbɛ̃ke kun à sã kpá n yãiro. 4 Abusalomu dì ɛra à pi: Tó ò ma kɛ yãkpatɛkɛri ũ ó bùsun, gbɛ̃ kũ à yã vĩ ke gbɛ̃ kũ àtɛn gbɛ̃ gbɛka yãkpatɛkɛkia ń pínki anigↄ̃ su ma kĩnaa, manigↄ̃ a yã kɛkɛnɛ a zɛ́a. 5 Tó gbɛ̃ sù à kùtɛ a arɛ, àdi ↄ bo à ade kũ à lɛ́ pɛ́a. 6 Lɛn àdigↄ̃ kɛ lɛ Isaraila kũ òtɛn su yãkpatɛ kɛ kína kĩnaanↄnɛ ń pínki, akũ ń swɛ̃̀ɛ tà a kpa.

7 Wɛ̃̀ siikↄ̃ gbɛra à pì kínanɛ: Ǹ ma gba zɛ́ mà gɛ́ la kũ ma dà Dikirinɛ sa o zaa Ɛblↄnu. 8 Makũ n zↄ̀bleri ma lɛ́ pìi gbɛ̃̀nɛ gↄrↄ kũ má kú Gesuru, Siria bùsun ma pì: Tó Dikiri tò ma su Yurusalɛmu, mani sa oa Ɛblↄnumɛ. 9 Kína pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ su aafia! Akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ Ɛblↄnu. 10 À gbɛ̃nↄ zĩ̀ Isaraila burinↄ kĩnaa pínki à pì: Tó a kuru'ũ mà dↄ, à pi Abusalomu mɛ́ à kí blè Ɛblↄnu. 11 Gↄrↄ kũ àtɛn futɛ Yurusalɛmu à gbɛ̃nↄ sìsi gbɛ̃nↄn wàa do ò gɛ́ kãáo, akũ ò gɛ̀ɛ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo, ò yã pìi asiri dↄ̃ro. 12 Gↄrↄ kũ àtɛn sa o, à Gilo gbɛ̃ Aitofɛli, Dauda lɛ́dammarii sìsi zaa a bɛ wɛ̃tɛn, akũ lɛ́kpakũsũna Daudai tɛn kara. Gbɛ̃ kũ ò kú kũ Abusalomuonↄ dasi tɛn kara.

Dauda bàasinaa

13 Baarukparii sù à pì Daudanɛ: Isarailanↄ swɛ̃̀ɛ tà Abusalomua. 14 Akũ Dauda pì a ìba kũ ò kú kãao Yurusalɛmunↄnɛ: À futɛ ò bàa lɛ́. Tó ódi kɛ lɛro, óni le ò bo Abusalomu ↄĩro. Ò kɛ likalika. Tó ódi kɛ likalikaro, ani ó le la, ani ó ásaru kɛ, ani wɛ̃tɛdenↄ dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao. 15 Kína ìbanↄ pìnɛ: Ó dikiri kína, yã kũ n zɛo pínki, ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ o lakamɛ. 16 Akũ kína dà zɛ́n. A bedenↄ bò ò tɛ̀i ń pínki, ama à a nↄ yìgisaride mɛ̀n kurinↄ tò gwe ògↄ̃ bɛ gwa. 17 Kína dà zɛ́n lɛ kũ a gbɛ̃nↄ. Kũ ò kà wɛ̃tɛ kpɛ, à lìtɛ à zɛ̀. 18 Akũ a ìbanↄ pínki kũ a dogarinↄ kũ Gatadenↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ ò tɛ́i zaa Gatanↄ gɛ̃̀tɛ ń pínki.

19 Akũ kína pì Gata gbɛ̃ Itainɛ: Bↄ́yãi ntɛn gɛ́ kũoomɛɛ? Ǹ ɛra ǹ tá ǹgↄ̃ kú kũ kína dufuo, zaakũ gbɛ̃ zĩ̀tↄↄmɛ n ũ, n bo n bùsummɛ. 20 N suna dí gↄrↄ pla kɛro, akũ ń ye ǹgↄ̃ likara zↄ̃ kũoo yá? Má dↄ̃ gu kũ matɛn gɛ́nlo. Ǹ n gbɛ̃nↄ kakara ǹ tá kũńwo. Dikiri gbɛ̃kɛ kũ náani yão kɛnnɛ. 21 Akũ Itai wèa à pì: Ma dikiri kína, kũ Dikiri kunnaao kũ n kunnaao, gu kũ ń kun pínki, makũ n zↄ̀bleri manigↄ̃ kú gwemɛ, mani ga yá kesↄ̃ manigↄ̃ kun yá. 22 Akũ Dauda pìnɛ: Ǹ domɛnɛ arɛ ò gɛ́! Akũ Gata gbɛ̃ Itai ɛ̀ra à dà zɛ́n kũ a gbɛ̃nↄ kũ a danɛ kũ ò kú kãaonↄ ń pínki. 23 Kũ òtɛn gɛ̃ zɛ́la ń pínki, akũ bùsudenↄ wiki lɛ̀. Kũ kína bikũ̀ Kidironua, akũ ń pínki ò gbáranna zɛ́ sɛ̀.

24 Zadↄki kú gwe dↄ kũ Levinↄ ń pínki. Ò Luda bàka kunna kũńwo àkpati sɛna. Ò àkpatii pìi dìtɛ Abiata sarɛ ari gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ wɛ̃tɛn ò làka ń pínki. 25 Akũ kína pì Zadↄkinɛ: Ǹ Luda àkpati sɛ́ ǹ gɛ̃o wɛ̃tɛ gũn. Tó ma Dikiri pↄnna lè, ani tó mà su mà wɛ́ sialɛ kũ a kúkio. 26 Tó à pì ma yã dí káaguro sↄ̃, ma laka. À kɛmɛnɛ lákũ à kɛ̀arɛ mana nà. 27 Akũ kína ɛ̀ra à pì sa'ori Zadↄkinɛ: Wɛ́gupu'eriimɛ n ũroo? Ǹ ɛra ǹ tá wɛ̃tɛ gũn aafia kũ n nɛ́ Aimazao kũ Abiata nɛ́ Yonatão. À tá kũ á nɛ́ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ. 28 Manigↄ̃ zɛna swabikũkia sɛ̃̀ntɛ ari mà baaru maáwa. 29 Akũ Zadↄki kũ Abiatao Luda àkpatii sɛ̀ ò tào Yurusalɛmu, akũ ò gↄ̃̀ gwe. 30 Dauda tɛn Kùkpɛ sĩ̀sĩ kũ àtɛn ↄ́ↄ dↄ. À pↄ́ kù a mìia, à kyate kpanaro. Gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ pↄ́ kù ń mìia ń pínki, òtɛn ↄ́ↄ dↄdↄ òtɛn gɛ́o. 31 Kũ ò pì Daudanɛ Aitofɛli kú gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũ Abusalomuonↄ tɛ́, akũ Dauda adua kɛ̀ à pì: Dikiri, ǹ tó a lɛ́damma gↄ̃ de yã fayasaride ũ.

32 Kũ Dauda kà sĩ̀sĩ mìsↄ̃ntɛa, gu kũ donyĩkɛki kún, Aki gbɛ̃ Usai sù à dàalɛ, a uta kɛ̃na akũsↄ̃ bùsu kú a mìia. 33 Dauda pìnɛ: Tó n gɛ kũmao, ĩnigↄ̃ demɛnɛ aso ũmɛ. 34 Tó n ɛra n ta wɛ̃tɛn, akũ n ò Abusalomunɛ a zↄ̀bleriimɛ n ũ sↄ̃, ĩni Aitofɛli lɛ́damma gboromɛnɛmɛ. Ǹ pinɛ a de zↄ̀bleriimɛ n ũ yã, ama tera n gↄ̃ a zↄ̀bleri ũmɛ sà. 35 Sa'orinↄ Zadↄki kũ Abiatao gↄ̃ kú kũnwo gwe. Ǹ yã kũ n mà kínabɛa babańnɛ pínki. 36 Ń nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄn kú kũnwo gwe, Zadↄki nɛ́ Aimaza kũ Abiata nɛ́ Yonatão. Tó n yãke mà, ǹ nɛ́ pìnↄ zĩ ò su ò omɛnɛ. 37 Akũ Dauda gbɛ̃nna Usai pìi tà, à kà Yurusalɛmu gↄrↄ kũ Abusalomu tɛn gɛ̃.

16

Dauda kũ Zibao kũ Simɛio

1 Kũ Dauda vĩ̀ sĩ̀sĩ mìdangurala fíti, à è Mɛfibosɛ bɛgwari Ziba gàarii yĩ̀ zaakinↄnɛ mɛ̀n pla, àtɛn su daalɛ. Ò burodi sɛna mɛ̀n wàa do kũ geepi kàraao mɛ̀n basↄↄro kũ kaka nɛ́ kàraao mɛ̀n basↄↄro kũ sèwɛ̃o tùru do. 2 Akũ Dauda Ziba là à pì: Bↄ́ mɛ́ à tò n su kũ abireoo? Ziba wèa à pì: Kína, zaakinↄ bi n bedenↄ pↄ́mɛ ò dia. Burodi kũ kàranↄ bi n gbɛ̃nↄ pↄ́blemɛ. Wɛ̃ sↄ̃, gbɛ̃ kũ ò kpàsa gbáranna gũnnↄ pↄ́minaamɛ. 3 Kína a là à pì: N dikiri kũ à kɛ̀ sari daikore kú mámɛ? Ziba wèa à pì: À gↄ̃̀ Yurusalɛmu, zaakũ àtɛn da Isarailanↄ a ká a dizi kpatan gbãramɛ. 4 Akũ kína pìnɛ: Pↄ́ kũ Mɛfibosɛ vĩ pínki gↄ̃̀ n pↄ́ ũ. Akũ Ziba pì: Má kútɛ dí! Ma dikiri kína, ǹ tó màgↄ̃ n pↄnna le lɛ.

5 Kũ kína Dauda nà Bahurimui, à è gↄ̃gbɛ̃ ke bò. A tↄ́n Simɛi, Gera nɛ́mɛ. Àkũmɛ buri dokↄ̃nↄ kũ Solu bedenↄ. À bò wɛ̃tɛ gũn, àtɛn Dauda ká. 6 Àtɛn gbɛ̀ zuzu kína Daudai kũ a gbɛ̃nↄ, bee kũ a zĩ̀karinↄ kũ a dogarinↄn kú a ↄplai kũ a ↄzɛio ń pínki. 7 Àtɛni a sↄ̃sↄ̃ àtɛn pi: Ǹ gɛ́! Ǹ gɛ́! Gbɛ̃dɛri! Pↄ́ pã! 8 Dikiri fĩna bònnɛ Solu kũ n kí blè a gɛ̃nɛ ũ bedenↄ dɛdɛna yã yãi. Dikiri n bo kpatan à n nɛ́ Abusalomu kàn. Ásaru kɛ̀mma sà, zaakũ gbɛ̃dɛriimɛ n ũ. 9 Akũ Zeruya nɛ́ Abisai pì kínanɛ: Ma dikiri kína, à mana gbɛ̃da gɛ̀ dí gↄ̃ n sↄ̃sↄ̃ro. Ǹ tó mà gɛ́ mà a mì zↄ̃. 10 Akũ kína pì: Zeruya nɛ́nↄ, bↄ́ mɛ́ à ó kakaraa? Tó Dikiri mɛ́ à ònɛ à ma sↄ̃sↄ̃, akũ àtɛni ma sↄ̃sↄ̃, dí mɛ́ ani fↄ̃ à a la à pi, bↄ́yãi àtɛn kɛ lɛɛ? 11 Akũ Dauda ò Abisainɛ kũ a ìbanↄ ń pínki à pì: À gwa, ma zĩda nɛ́'ina mɛ́ àtɛn wɛtɛ à ma dɛ. Oni Biliaminu buri díkĩna pↄ́ o dↄ yá? À a tó gwe. Tó Dikiri mɛ́ à pìnɛ à ma sↄ̃sↄ̃, à manamɛ. 12 Òdigↄ̃ dↄ̃ro ke Dikiri ni ma wari dↄ̃ à fĩna bomɛnɛ kũ yã manao sↄ̃sↄ̃ kũ òtɛn kɛmɛnɛ gbãra yãi. 13 Kũ Dauda tɛ́ zɛ́n kũ a gbɛ̃nↄ, Simɛi tɛ́ sĩ̀sĩ pãnde kpadoi, àtɛni a sↄ̃sↄ̃ àtɛni gbɛ̀ zuzui àtɛn bùsu fã. 14 Kũ kína kũ a gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ kà swai, ò kpàsa, akũ ò kámma bò gwe.

Abusalomu kana Yurusalɛmu

15 Abusalomu kà Yurusalɛmu kũ Isarailanↄ ń pínki. Aitofɛli kú kãao. 16 Akũ Dauda gbɛ̃nna Usai, Aki gbɛ̃ gɛ̀ɛ à Abusalomu lè à pìnɛ: Luda n dↄ̃ kũ aafiaao Zaaki! Luda n dↄ̃ kũ aafiaao Zaaki! 17 Abusalomu a là à pì: Gbɛ̃kɛ kũ ń vĩ kũ n gbɛ̃nnaon gwe yá? Bↄ́yãi ńdi gɛ́ kũ n gbɛ̃nnaoroo? 18 Usai wèa à pì: Lɛnlo! Gbɛ̃ kũ Dikiri kũ gbɛ̃ díkĩnanↄ sɛ̀ pↄ́n ma ũ. Ma zɛ kũ kína kũ Isarailanↄ kàa pìio. 19 Abire gbɛra dↄ, dí mɛ́ à mana mà zↄ̀ blenɛ, n baasii? Lákũ ma zↄ̀ↄ blè n denɛ nà, lɛn mà blennɛ lɛ.

20 Abusalomu pì Aitofɛlinɛ: À lɛ́ dawá. Bↄ́n óni kɛɛ? 21 Akũ Aitofɛli wèa à pì: Ǹ gɛ́ ǹ wútɛ kũ n de nↄ yìgisaride kũ à ń tó la òtɛn bɛ gwanↄo, de Isarailanↄ le ò dↄ̃ ń pínki kũ n tò n de ye n kãiro, gbɛ̃ kũ ò kú kũnwonↄ gbãna ni kara. 22 Akũ ò bizakuta dↄ̀ Abusalomunɛ kpɛ́ musu, akũ à gɛ̀ɛ à wùtɛ kũ a de nↄ pìnↄ gwe Isarailanↄ pínki wára. 23 Gↄrↄ birenↄa lɛ́ kũ Aitofɛli dì daḿma de lán gbɛ̃ kũ à yã gbɛ̀ka Ludaa yã bàmɛ. Lɛn Aitofɛli lɛ́damma de lɛ Daudanɛ kũ Abusalomuo ń pínki.

17

Usai ↄ̃ndↄ̃kɛna Abusalomunɛ

1 Aitofɛli pì Abusalomunɛ: Tó makũmɛ, mani zĩ̀karinↄ sɛ́ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla mà pɛ́tɛ Daudai kũńwo gwãaniala. 2 Mani lɛ́tɛa gↄrↄ kũ à kpàsa a ↄ bùsa, mani a fu. A gbɛ̃nↄ ni bàa lɛ́ ń pínki, mani a dɛ ado, 3 mani sunnɛ kũ gbɛ̃ pìnↄ ń pínki. Gbɛ̃ kũ ntɛn wɛtɛ ǹ dɛ ganan gbɛ̃ pìnↄ suna ũ ń pínki. Tó à gà, gbɛ̃ kparanↄ ni gↄ̃ aafia ń pínki. 4 Yã pìi kɛ̀ Abusalomunɛ nna kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki. 5 Akũ Abusalomu pì: Ò Aki gbɛ̃ Usai sísi dↄ ò ma lákũ ani o nà se. 6 Kũ Usai kà, Abusalomu pìnɛ: Lákũ Aitofɛli ò nàn dí. Ò kɛ lákũ à ò nàn yá? Ke òsun kɛ lɛro. N è deramɛɛ? 7 Usai wèa à pì: Lɛ́ kũ Aitofɛli dàáwa gbãra manaro. 8 Ń n de dↄ̃ kũ a gbɛ̃nↄ. Zĩ̀kari mananↄmɛ ń ũ, ò pãsĩ lán músu nɛ́rande kũ ò a nɛ́nↄ sìaa bàmɛ. N de bi zĩ̀kariimɛ, ani we à i gu dokↄ̃nↄ kũ a gbɛ̃nↄoro. 9 Gu kũ à kun tera, anigↄ̃ utɛna gbɛ̀wɛɛɛ gũn ke gukea. Tó à sù à lɛ̀tɛ ó gbɛ̃nↄa káaku sↄ̃, gbɛ̃ kũ à a baaruu mà ni pi, ò zĩ̀i blè Abusalomu zĩ̀karinↄamɛ. 10 Bee gↄ̃sa gbãna kũ à wↄ́rↄgↄ vĩ lán músuu bànↄ swɛ̃̀ ni kɛ̃ńgumɛ, zaakũ Isarailanↄ dↄ̃ ń pínki kũ n de bi zĩ̀kari manamɛ, akũsↄ̃ gↄ̃sa gbãnanↄn kú kãao. 11 Abire yãi lɛ́damma yã kũ má vĩn dí. Ǹ Isarailanↄ kakaranyĩ ń pínki zaa Dani ari gɛna Bɛsɛba, ògↄ̃ dasi lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà, ǹ dońnɛ arɛ zĩ̀lan. 12 Óni a le gu kũ à kun pínki, óni lɛ́tɛa lán plí dì kↄ́tɛ zĩtɛa nà. Àpi kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ń pínki, ń gbɛ̃ke ni boro. 13 Tó à sù à gɛ̃̀ wɛ̃tɛ ke gũmmɛ sↄ̃, Isaraila gbɛ̃ sĩnda pínki ni bà sɛ́ à gɛ́o gwe, oni wɛ̃tɛ pì kátɛbↄnↄ gátɛ ò táo guvutɛn. Bee a gbɛ̀ kaso ke, oni e gwe doro. 14 Akũ Abusalomu kũ Isarailanↄ pì ń pínki: Usai lɛ́damma mana de Aitofɛli pↄ́la. Dikiri mɛ́ à zɛ̀o à Aitofɛli lɛ́damma mana pìi gboro, de à le à Abusalomu ásaru kɛ yãi.

15 Akũ Usai ò sa'ori Zadↄkinɛ kũ sa'ori Abiatao à pì: Aitofɛli lɛ́ dà Abusalomua kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ à pì à kɛ lán dí bà, akũ ma lɛ́ dàḿma ma pì ò kɛ lán dí bà. 16 À gbɛ̃nↄ zĩ likalika ò gɛ́ ò o Daudanɛ àsun i swabikũkiaro, à bikũ likalika, de òsun àpii kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ dúgu zↄ̃ro yãi. 17 Yonatã kũ Aimazao kú Ɛnlogɛli, zaakũ oni fↄ̃ ò bo gupuraa Yurusalɛmuro. Akũ nↄkpare zĩkɛri ke gɛ̀ɛ à òńnɛ ò gɛ́ baaruu pìi kpá kína Daudanɛ. 18 Akũsↄ̃ kɛfɛnna ke ń é, akũ à gɛ̀ɛ à ò Abusalomunɛ. Gbɛ̃nↄn pla pìnↄ dà zɛ́n gↄ̃̀nↄ, ò gɛ̀ɛ gbɛ̃ke bɛa Bahurimu. Lↄ̀gↄ kú ↄnn gwe, akũ ò gɛ̃̀n. 19 Akũ bede pì nanↄ lↄ̀gↄↄ pì nɛ́ kpàalɛ à pↄ́blewɛ fã̀tɛa, gbɛ̃ke a yã dↄ̃ro. 20 Kũ Abusalomu gbɛ̃nↄ sù nↄgbɛ̃ pì bɛa ò pì: Aimaza kũ Yonatão kú mámɛɛ? À wèḿma à pì: Ò bikũ̀ swa'ↄnɛa. Ò ń wɛ́tɛ, odi ń ero, akũ ò ɛ̀ra ò tà Yurusalɛmu. 21 Kũ ò tà, akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ bↄ̀tɛ lↄ̀gↄↄ pìi gũn, ò gɛ̀ɛ ò pì kína Daudanɛ: Ǹ bikũ swaa likalika, zaakũ Aitofɛli n kpakpa kũ yã vãniomɛ. 22 Dauda dà zɛ́n kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ń pínki, ò bikũ̀ Yodaa. Kũ gu dↄ̀, ń gbɛ̃ke dí gↄ̃ro, ò bikũ̀ ń pínki. 23 Kũ Aitofɛli è òdi zĩ kɛ a lɛ́damma yãaro, à fùtɛ à gàarii yĩ̀ a zaakinɛ à tà a bɛ wɛ̃tɛn. À a bɛ pↄ́nↄ nàkↄ̃a, akũ à a zĩda lòko à gà, akũ ò a vĩ̀ a de mirawɛɛn.

24 Dauda gɛ̀ɛ Manaimu, akũ Abusalomu bikũ̀ Yodaa kũ Isarailanↄ ń pínki. 25 Abusalomu Amasa dìtɛ zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ Yoabu gɛ̃nɛ ũ. Amasa bi Sumaila buri Yɛta nɛ́mɛ. A dan Naasa nɛ́ Abigaili ũ, Yoabu da Zeruya dakũnamɛ. 26 Isarailanↄ kũ Abusalomuo bùraa kɛ̀ Giliada bùsun.

27 Kũ Dauda kà Manaimu, Naasa nɛ́ Sobi, Raba wɛ̃tɛ kũ à kú Amↄninↄ bùsun gbɛ̃ sù kũ Lodɛba gbɛ̃ Amiɛli nɛ́ Makio kũ Rogɛlimu kũ à kú Giliada bùsun gbɛ̃ Bazilaio. 28 Ò sù kũ wutɛbↄnↄ kũ tanↄ kũ oronↄ kũ éseo kũ nagão kũ wísitio kũ pↄ́blewɛ kpatanaao kũ bláo kũ dò pↄ́nↄ 29 kũ zↄ́o kũ vĩfãaniio kũ sã nↄ̀bↄↄo kũ gàsiio, ò kpà Daudaa kũ gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ ò ble, zaakũ ò pì: Nà kũ ímio gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀ gbárannan, ò kpàsa.

18

Abusalomu ganaa

1 Dauda gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ kàkara, akũ à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dìtɛditɛ gbɛ̃nↄn wàa sↄsↄↄronↄnɛ kũ gbɛ̃nↄn basↄsↄↄronↄ. 2 Akũ à a zĩ̀karii pìnↄ kpàatɛtɛ gã̀ aakↄ̃. À gã̀ do nà Zeruya nɛ́ Yoabunɛ a ↄĩ, a do sↄ̃ Yoabu dakũna Abisai ↄĩ, a do sↄ̃ Gata gbɛ̃ Itai ↄĩ. Akũ kína pì a zĩ̀karinↄnɛ: Makũmɛ mani doárɛ arɛ. 3 Akũ gbɛ̃nↄ pì: Ǹsun gɛ́ro. Tó o sù o bàa lɛ̀, oni ó yã daro. Bee tó ó gbɛ̃ kpadonↄ gàga, oni ó yã daro. Mↄkↄ̃n òtɛni n gwa de gbɛ̃nↄn dúbu kurinↄla. N kpanawái wɛ̃tɛ gũn mɛ́ à mana. 4 Akũ kína pìńnɛ: Lákũ à kɛ̀árɛ mana nàn mani kɛ. Kína gɛ̀ɛ à zɛ̀ bĩnilɛ sarɛ, akũ zĩ̀karinↄ bↄ̀tɛ gã̀ kũ gã̀ao gbɛ̃nↄn basↄsↄↄronↄ kũ gbɛ̃nↄn wàa sↄsↄↄronↄo. 5 Akũ kína yã dìtɛ Yoabunɛ kũ Abisaio kũ Itaio à pì: À kɛ kɛfɛnna Abusalomunɛ busɛbusɛ ma yãi. Zĩ̀karinↄ yã kũ kína dìtɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ Abusalomu yã musu mà ń pínki. 6 Zĩ̀karinↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ lákpɛn, de ò zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ, akũ ò sì kↄ̃ tɛ́ Ɛflaimu dàkon. 7 Dauda zĩ̀karinↄ zĩ̀i blè Isarailanↄa. Gbɛ̃ kũ ò gàga zĩ bireanↄn dasi, gbɛ̃nↄn dúbu baromɛ. 8 Zĩ̀i pìi dà bùsuu pìla pínki, akũ zĩ birea sɛ̃̀ntɛ gbɛ̃nↄ blè dasi de fɛ̃nɛdala.

9 Kũ Abusalomu kpàkũ kũ Dauda gbɛ̃nↄ, à dina baragbãsↄ̃ kpɛ. Akũ baragbãsↄ̃ pìi gɛ̀ɛ gbiri lí zↄ̃kↄ̃ gã̀nↄ gbáru, akũ a wakaa kpà lígãn gíngin, akũ a sↄ̃ pìi gɛ̃̀ zɛ́la, à gↄ̃̀ lokona lígãn gwe. 10 Kũ gbɛ̃ke a è, à gɛ̀ɛ à pì Yoabunɛ: Ma Abusalomu è lokona lígãn. 11 Akũ Yoabu pì gbɛ̃ kũ à baaruu pìi kpàarɛnɛ: Bↄ́ↄↄ? N a è yá? Bↄ́yãin ńdi a lɛ́ n dɛ̀roo? De yã ma n gba andurufu kuri kũ zĩ̀ka'asaao. 12 Akũ gbɛ̃ pìi wè Yoabua à pì: Bee tó ò andurufu wàa sↄↄro yↄ̃̀ ò kà ma ↄn, mani fↄ̃ mà ↄ pá kína nɛ́ pìiaro, zaakũ kína yã dìtɛnnɛ kũ Abisaio kũ Itaio ó sã mà, à pì ò kɛ kɛfɛnna Abusalomunɛ busɛbusɛ. 13 Tó ma a dɛ̀, de ma ásaru kɛ̀ ma zĩdanɛmɛ. A ke utɛna kínanɛro, mↄkↄ̃n sↄ̃ ĩni zɛ kũmaoro. 14 Yoabu pì: Mani n dã doro. Akũ à sári sↄ̃ntɛ sɛ̀ mɛ̀n aakↄ̃, à gɛ̀ɛ à Abusalomu zↄ̃̀o a swɛ̃̀n gↄrↄ kũ à lokona lígãn bɛ̃nɛ. 15 Akũ Yoabu zĩ̀kapↄnↄsɛri gbɛ̃nↄn kurinↄ lìkai ò a dɛ̀.

16 Akũ Yoabu kuru pɛ̀ à a zĩ̀karinↄ dã̀dã, akũ ò kámma bò kũ pɛtɛna Isarailanↄiio. 17 Ò Abusalomu gɛ̀ɛ sɛ̀ ò zù wɛ̀ɛ zↄ̃kↄ̃ↄ gũn lákpɛn gwe, akũ ò gbɛ̀ɛ kàkaraa, à gↄ̃̀ gbɛ̀didikↄ̃ana zↄ̃kↄ̃ ũ. Isarailanↄ sↄ̃ ò bàa lɛ̀, ń baadi tà a bɛa.

18 Gↄrↄ kũ Abusalomu kun, à gbɛ̀ɛ pɛ̀tɛ a zĩdanɛ Kína guvutɛn, zaakũ à pì á nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩro, akũ á ye a tↄ́ garo. À a zĩda tↄ́ kpà gbɛ̀ kũ à pɛ̀tɛ pìinɛ, akũ òdigↄ̃ gwe sísi Abusalomu Dↄngupↄ ari kũ a gbãrao.

Dauda Abusalomu ga baarumanaa

19 Zadↄki nɛ́ Aimaza pì: Ǹ tó mà bàa lɛ́ mà gɛ́ baaru kpá kínanɛ, lákũ Dikiri yã nna kpàa nà à a bò a ibɛrɛnↄ ↄĩ. 20 Akũ Yoabu pìnɛ: Ĩni le ǹ baaru kpá gbãraro, sé gↄrↄ pãnde zĩ. Gbãra pↄ́ dín ĩni kpáro, kũ kína nɛ́ gà yãi. 21 Akũ Yoabu pì Etiopia burinɛ: Ǹ gɛ́ ǹ yã kũ n è o kínanɛ. Akũ Etiopia buri pìi kùtɛ Yoabunɛ à fùtɛ kũ bàao. 22 Zadↄki nɛ́ Aimaza ɛ̀ra à pì Yoabunɛ: Bee deramɛɛ, ǹ tó mà bàa lɛ́ màgↄ̃ tɛ́ Etiopia buri pì kpɛ. Akũ Yoabu pìnɛ: Nɛ́, bↄ́yãi ń ye ǹ gɛ́ɛ? Baaruu pì nigↄ̃ àre vĩnnɛro. 23 Akũ Aimaza pì: Bee deramɛɛ, má ye mà gɛ́mɛ. Akũ Yoabu pìnɛ: Ǹ gɛ́! Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à bↄ̀tɛ kũ swa sarɛ zɛ́o, à Etiopia buri pìi kɛ̃̀.

24 Dauda vutɛna wɛ̃tɛ bĩnilɛ gbà mɛ̀n planↄ dagura. Gudãkpãrii dìdi bĩnia ari gãnu pìi musu. Kũ à wɛ́ zù, à gbɛ̃ke è à tɛ́ kũ bàao. 25 À lɛ́ zù kínai à ònɛ. Akũ kína pì: Lákũ à tɛ́ ado nà, àtɛn su kũ baaru nnaomɛ. Kũ àtɛn su, à kà kãni. 26 Akũ gudãkpãrii pì gbɛ̃ pãnde è dↄ, àtɛn bàa lɛ́. À lɛ́ zù zɛ́dãkpãriii à pì: Gbɛ̃ pãnde tɛ́ a kpɛ dire kũ bàao, àtɛn su dↄ. Akũ kína pì: Àtɛn su kũ baaru nnaomɛ dↄ se. 27 Akũ gudãkpãrii pìi pì: Ma è gbɛ̃ káaku bàasina de lán Zadↄki nɛ́ Aimaza bàasinaa bà. Akũ kína pì: Gbɛ̃ manamɛ, baaru nnan àtɛn suo. 28 Aimaza lɛ́ zù kínai à pì: Aafia kun! Akũ à kùtɛ kínanɛ à mìi pɛ̀tɛ zĩtɛ à pì: Ò Dikiri n Luda sáabu kpá, à gbɛ̃ kũ ò kùsɛɛ bìrimmanↄ kpàmma, ma dikiri kína. 29 Akũ kína a là à pì: Kɛfɛnna Abusalomu kun kũ aafiaao yá? Aimaza wèa à pì: Kũ Yoabu tɛni n zↄ̀bleri zĩ kũ makũ n zↄ̀bleriio, ma mà zuka fùtɛ manamana, ama má dↄ̃ tó bↄ́ mɛ́ à sùro. 30 Kína pì: Ǹ zɛ kpado la gĩa. Akũ à zɛ̀ gwe.

31 Kũ Etiopia buri sù, à pì: Ma dikiri kína, ma sunnɛ kũ baaru nnaomɛ. Dikiri yã nna kpàmma gbãra, à n bo gbɛ̃ kũ ò bò n kpɛnↄ ↄĩ. 32 Akũ kína a là à pì: Kɛfɛnna Abusalomu kun kũ aafiaao yá? Etiopia buri pìi wèa à pì: Ma dikiri kína, Luda tó n ibɛrɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò fùtɛ òtɛn wari dↄmmanↄ gↄ̃ lán kɛfɛnna pìi bà. 33 Swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ kínagu, à dìdi à gɛ̃̀ kpɛ́ kũ à kú gãnu pìi musu, akũ à ↄ́ↄ dↄ̀ gwe. Gↄrↄ kũ àtɛn didi gwe à pì: O'o ma nɛ́ Abusalomu! Ma nɛ́ Abusalomu! Ma gana n gɛ̃nɛ ũ sã̀na yã! Abusalomu ma nɛ́! Ma nɛ́!

19

Yoabu kpãkɛ̃na Daudai

1 Ò pì Yoabunɛ: Kína tɛn ↄ́ↄ dↄ, àtɛn wɛ̃nda kɛ Abusalomu yã musu. 2 Zĩ birea zĩ̀karinↄ zĩ̀blena pↄnna lì wɛ̃ndakɛna ũ, zaakũ ò mà ò pì, kína nɛ̀sɛɛ yàka a nɛ́ yã musu. 3 Zĩ birea zĩ̀karinↄ gɛ̃̀ wɛ̃tɛn sↄrↄrↄsↄrↄrↄ lán gbɛ̃ kũ ò bàa lɛ̀ zĩ̀lan, wé'i ń kũnↄ bà. 4 Kína pↄ́ kù a ãnla, àtɛn wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ àtɛn pi: O'o ma nɛ́ Abusalomu! Abusalomu ma nɛ́! Ma nɛ́!

5 Akũ Yoabu gɛ̀ɛ à kína lè kpɛ́n à pì: N wé'i dà n gbɛ̃nↄa gbãra. Ò n bo gbãra kũ n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ n nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ n nↄnↄ kũ n nↄ yìgisaridenↄ. 6 N zãngurinↄn ń yeńyĩ, akũ ń zã n yenyĩdenↄgu. N mↄ̀wɛrɛ gbãra, ókↄ̃nↄ n zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ó gbɛ̃nↄ ódi kánnɛ pↄ́ke ũro. Ma dↄ̃̀ sà, tó Abusalomu kun gbãra, akũ ókↄ̃nↄ o gaga ó pínki, abirekũ mɛ́ ani kɛnnɛ nna. 7 Ǹ futɛ ǹ bo sà. Ǹ gɛ́ ǹ n gbɛ̃nↄ nɛ̀sɛ kpátɛńnɛ. Ma sìnnɛ kũ Dikirio, tó ńdi gɛ́ro, ń gbɛ̃ke ni i kũnwo la gwãanialaro. Abirekũ ni kɛnnɛ vãni de yã vãni kũ à n le zaa n kɛfɛnnakɛgↄrↄa ari suna gbãrala. 8 Akũ kína fùtɛ à gɛ̀ɛ à vùtɛ bĩnilɛa. Kũ ò ò gbɛ̃nↄnɛ kína vutɛna gãnun, akũ ò sù ò zɛ̀ a arɛ ń pínki.

Dauda gbɛsɛnaa

Isarailanↄ bàa lɛ̀, baadi tà a bɛa. 9 Isaraila burinↄ tɛ́ pínki gbɛ̃nↄ tɛn lɛ́kpakↄ̃ana kɛ ò pì: Kína ó sí ó ibɛrɛnↄa à ó bó Filisitininↄ ↄĩ, akũ à bàa lɛ̀ à bò ó bùsun Abusalomu yãi. 10 O Abusalomu kà kpatan, akũ à gà zĩ̀lan. Bↄ́n átɛn dã kũ kína gbɛsɛnaaoo?

11 Kína Dauda gbɛ̃nↄ zĩ̀ sa'ori Zadↄkia kũ sa'ori Abiatao à pì: Yã kũ Isarailanↄ tɛn o pínki gɛ̃̀ ma sãn zaa ma kúkia la. À yã díkĩna gbɛka Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa à pi: Bↄ́yãi a gↄ̃ kpɛ kũ ma gbɛsɛnaaoo? 12 Ma gbɛ̃nↄ, pↄ́ dokↄ̃nↄnↄn ó ũ, ó aru dokↄ̃nↄmɛ. À kɛ̀ dera a gìi kɛ̀ kũ ma gbɛsɛnaaoo? 13 Ǹ o Amasanɛ pↄ́ dokↄ̃nↄnↄn ó ũ, ó aru dokↄ̃nↄmɛ. Tó mádi tó à gↄ̃̀ ma zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ Yoabu gɛ̃nɛ ũ zaa gbãraro, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. 14 A yã Yudanↄ swɛ̃̀ɛ blè, ń lɛ́ kɛ̀ dokↄ̃nↄ, akũ ò lɛ́gbãzã kɛ̀nɛ ò pì: Ǹ su kũ n gbɛ̃nↄ ń pínki.

15 Kína tɛn su, à kà Yodai, akũ Yudanↄ gɛ̀ɛ daalɛ zaa Giligala, de ò bikũ kãao swa pìia. 16 Gera nɛ́ Simɛi, Biliaminu buri kũ à kú Bahurimu wã̀ à gɛ́ da kína Daudalɛ kũ Yudanↄ. 17 Biliaminu burinↄn kú kãao gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro. Solu bɛgwari Ziba gɛ̀ɛ dↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn gɛ̃ronↄ kũ a zĩkɛri gbɛ̃nↄn baronↄ. Ò wã̀ ò kà Yoda lɛ́a kína ã, 18 de ò le ò bikũ kũ kínabɛdenↄ, ò yã kũ ani kɛ kínanɛ nna kɛ yãi. Akũ Gera nɛ́ Simɛi wùtɛ kína arɛ ari àgↄ̃ gɛ́ bikũ Yodaa. 19 À pìnɛ: Ma dikiri, ǹsun ma taari yã daro. Yã vãni kũ makũ n zↄ̀bleri ma kɛ̀nnɛ gↄrↄ kũ n bo Yurusalɛmu sún dↄnguro. Ma dikiri kína, ǹsungↄ̃ yã pì kũna n swɛ̃̀ɛ gũnlo. 20 Makũ n zↄ̀bleri, má dↄ̃ kũ ma durunna kɛ̀. Yusufu burinↄ tɛ́ ń pínki, makũmɛ ma dońnɛ arɛ ma su danlɛ gbãra ma dikiri kína. 21 Akũ Zeruya nɛ́ Abisai pì: Simɛi kína kũ Dikiri kàa kàmɛ. Adi ká ò a dɛroo? 22 Akũ Dauda pì: Zeruya nɛ́nↄ, bↄ́n ó vĩ kↄ̃oo? Á ye à zɛ́ zↄ̃mɛnɛ gbãran yá? Óni gbɛ̃ke dɛ Isarailanↄ bùsun gbãraro, zaakũ má dↄ̃ gbãra kũ makũmɛ Isarailanↄ kína ũ. 23 Akũ kína pì Simɛinɛ: Ĩni garo. Akũ kína la dànɛ.

24 Solu daikore Mɛfibosɛ gɛ̀ɛ da kínalɛ. Zaa gↄrↄ kũ kína bò wɛ̃tɛn ari gↄrↄ kũ à sù aafia, Mɛfibosɛ dí a gbá pípiro, adi a yĩkã zↄ̃zↄ̃ro, adi a pↄ́nↄ pípiro. 25 Kũ à bò Yurusalɛmu à sù à dà kínalɛ nà, akũ kína a là à pì: Mɛfibosɛ, À kɛ̀ dera ńdi gɛ́ kũmaoroo? 26 À wèa à pì: Ma dikiri kína, ma zĩkɛri mɛ́ à ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀mɛnɛ. Ma ònɛ à gàari yĩmɛnɛ ma zaakinɛ mà dia mà gɛ́ kũnwo, zaakũ ɛrɛɛn ma ũ. 27 Ma dikiri kína, akũ à gɛ̀ɛ à makũ n zↄ̀blerii yàka n kĩnaa. Ma dikiri kína ń de lán Luda malaika bàmɛ. Ǹ kɛ lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà. 28 Ma dikiri kína, à de yã n ma de bedenↄ dɛ̀dɛ ń pínki, akũ n makũ n zↄ̀bleri baka kàkara kũ n gbɛ̃ kũ òdi pↄ́ ble lɛɛlɛnↄ. Má zɛ́ vĩ mà kútɛ ke kɛnnɛ doro. 29 Akũ kína pìnɛ: Yã kpaten ĩni o dↄↄ? Ma dìtɛ mↄkↄ̃n kũ Zibao, à zĩtɛ kpaatɛkↄ̃nɛmɛ. 30 Akũ Mɛfibosɛ pì kínanɛ: Ma dikiri kína, lákũ n su bɛ aafia nà, ǹ tó à sɛ́ pínki.

31 Giliada bùsu gbɛ̃ Bazilai bò Rogɛlimu à gɛ̀ɛ zɛ kínanɛ ari Yoda bara dire. 32 Bazilai zĩ kũ̀ manamana à kà wɛ̃̀ basiikↄ̃. À kína yàrii kɛ̀ gↄrↄ kũ à kú Manaimu, zaakũ aruzɛkɛde zↄ̃kↄ̃ↄmɛ. 33 Akũ kína pìnɛ: Ǹ bikũ kũmao, mani n gwa ma bɛa zaa Yurusalɛmu. 34 Bazilai wèa à pì: Wɛ̃̀ ũgba mɛ́ à gↄ̃̀mɛnɛ andunia gũn kũ mà tá kũnwo Yurusalɛmuu? 35 Ma ka wɛ̃̀ basiikↄ̃ kↄ̀. Má pↄ́ mana kũ a vãnio dↄ̃kↄ̃nɛ dↄ yá? Makũ n zↄ̀bleri mani fↄ̃ mà pↄ́ kũ ma blè ke í kũ ma mì nna ma dↄ yá? Mani gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ lɛ̀sirinↄ kòto ma dↄ yá? Ma dikiri kína, ǹ tó mà aso lagonnɛ. 36 Makũ n zↄ̀bleri óni Yoda bikũ lɛɛlɛ, mà zɛnnɛ kãnikãni gwe. À kɛ̀ dera ń ye ǹ fĩna bomɛnɛ lɛɛ? 37 Makũ n zↄ̀bleri, ǹ tó mà ɛra mà tá ma bɛ wɛ̃tɛn, de màsun ga ma de kũ ma da mirao zã̀ro yãi. Ǹ ma nɛ́ n zↄ̀bleri Kimamu gwa la. Ma dikiri kína, ǹ tó à bikũ kũnwo. Ǹ kɛnɛ lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà. 38 Akũ kína pì: Kimamu ni bikũ kũmao. Mani yã kũ à kɛ̀nnɛ mana kɛnɛ, yã kũ n gbɛ̀kama sↄ̃ pínki mani kɛnnɛ. 39 Gbɛ̃ sĩnda pínki bikũ̀ Yodaa, akũ kína bikũ̀. Kína lɛ́ pɛ̀ Bazilaia à sa mana ònɛ, akũ Bazilai ɛ̀ra à tà bɛ.

40 Kũ kína bikũ̀ à gɛ̀ɛ Giligala, Kimamu bikũ̀ kãao.

Yuda zĩ̀karinↄ ń pínki kũ Isaraila zĩ̀kari kpadonↄ kína bikũ̀. 41 Akũ Isaraila buri pínki sù ò kína lè ò pìnɛ: Bↄ́yãi ó gbɛ̃ Yudanↄ bikũ̀ kãáo kpãni, mↄkↄ̃n kũ n bedenↄ kũ n gbɛ̃nↄ pínkii? 42 Akũ Yudanↄ wèḿma ò pì: Kũ kína de ó danɛ ũ yãimɛ. Bↄ́yãi yã bire kɛ̀árɛ ĩnii? Ódi kína zàna blero, ódi a pↄ́ke sí ó pↄ́ ũro. 43 Akũ Isarailanↄ pì Yudanↄnɛ: Zaakũ ó buri lɛu kurimɛ, ó ↄ kú kũ kína Daudao de á pↄ́la. Bↄ́yãi a ó dítɛ futaa? Ókↄ̃nↄmɛ o kína gbɛsɛna yã ò káakuroo? Ama Yudanↄ wena pãsĩ de Isarailanↄ pↄ́la.

20

Sɛba bona Dauda kpɛ

1 Gaavude ke mɛ́ à kú gwe, a tↄ́n Sɛba, Bikiri nɛ́, Biliaminu burimɛ. Akũ à kuru pɛ̀ à pì:

Ó baka kú kũ Daudaoro,

ó bàka kú kũ Yɛsɛ nɛ́oro,

ákↄ̃nↄ Isarailanↄ, á baadi tá a bɛa.

2 Akũ Isarailanↄ kɛ̃̀ Daudaa ń pínki ò gɛ̀ɛ ò nà Bikiri nɛ́ Sɛbaa, ama Yudanↄ zɛ̀ kũ ń kínao bona zaa Yodai ari Yurusalɛmu. 3 Kũ Dauda sù a bɛa Yurusalɛmu, à a nↄ yìgisaride gbɛ̃nↄn kuri kũ à tò òtɛn bɛ gwanↄ sɛ̀ à ń ká bɛ ken ògↄ̃ ń dãkpã. Dauda ń gwá, ama adi wútɛ kũńwo doro. Ò ń káka kpɛ́n gyaanↄnↄ ũmɛ ari ò gɛ̀ɛ ò gàgao.

4 Akũ kína pì Amasanɛ: Ǹ Yuda zĩ̀karinↄ sísi ò kakaramai gↄrↄ aakↄ̃ dagura. Mↄkↄ̃n sↄ̃, ĩnigↄ̃ kú lamɛ. 5 Amasa gɛ̀ɛ à Yudanↄ sìsi, ama à gìi kɛ̀ de gↄrↄ kũ kína dìtɛnɛla. 6 Akũ Dauda pì Abisainɛ: Bikiri nɛ́ Sɛba ni wari dↄwá tera de wari kũ Abusalomu dↄ̀wála. Ǹ ma gbɛ̃nↄ sɛ́tɛ à pɛ́tɛi, de àsun sí wɛ̃tɛ bĩniden à piti ó ↄĩro yãi. 7 Akũ Yoabu gbɛ̃nↄ kũ kína dãkpãrinↄ kũ zĩ̀karinↄ ń pínki ò bↄ̀tɛ Yurusalɛmu ò pɛ̀tɛ Bikiri nɛ́ Sɛbai.

8 Gↄrↄ kũ ò kú gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ kũ à kú Gibiↄ̃ sarɛ, akũ Amasa sù dańlɛ. Yoabu zĩ̀ka'uta dana, a fɛ̃nɛ dↄna a pi. Kũ à nà Amasai, à fɛ̃nɛ pìi wòto a plɛn 9 à pìnɛ: Ma gbɛ̃, ń aafia yá? Akũ à Amasa kũ̀ a lɛ́kãsãa kũ a ↄ plao lákũ à ye à lɛ́ pɛ́aa bà. 10 Amasa dí fɛ̃nɛ kũ à kú Yoabu ↄn tàasi káro, akũ Yoabu a zↄ̃̀o a gbɛrɛn, a nukãninↄ bↄ̀tɛ à kàtɛ zĩtɛ. Yoabu dí ɛra à a plade zↄ̃̀ doro, zaakũ à gà kↄ̀. Akũ Yoabu kũ a dakũna Abisaio pɛ̀tɛ Bikiri nɛ́ Sɛbai.

11 Yoabu ìbanↄ do gↄ̃̀ zɛna Amasala à pì: Gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũ Yoabuo kũ Daudao, à do Yoabui. 12 Aru dana Amasa gɛ̀la zɛ́dan, akũ zĩ̀kari kũ òtɛn sunↄ zɛ̀ òtɛn gwa ń pínki. Kũ Yoabu ìbaa pìi è gbɛ̃ kũ òtɛn su gwenↄ ń pínki ò zɛ̀ òtɛn gwa, akũ à Amasa gɛ̀ɛ gàtɛ à gòo zɛ́n à dìtɛ sɛ̃̀n, akũ à uta kùala. 13 Kũ à gàtɛ à gòo zɛ́n lɛ, gbɛ̃ sĩnda pínki bò à tɛ̀ Yoabui, akũ ò Bikiri nɛ́ Sɛba gbɛ̀sɛ.

14 Sɛba lìka Isaraila burinↄ bùsuui pínki ari Abɛli Bɛtɛmaka, akũ Bɛri burinↄ sù ò kàkara ò tɛ̀i gwe. 15 Yoabunↄ sù ò lìkai zaa Abɛli Bɛtɛmaka. Ò bùsuu kàtɛkatɛ wɛ̃tɛ bĩni sarɛ, akũ òtɛn wɛtɛ ò bĩni pìi gboro. 16 Akũ nↄgbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃de ke lɛ́ zù zaa wɛ̃tɛ gũn à pì: À sã kpá! À sã kpá! Ǹ o Yoabunɛ à su la, mà yã onɛ. 17 Kũ Yoabu nà nↄgbɛ̃ pìii, akũ à a là à pì: Mↄkↄ̃mmɛ Yoabu ũ yá? À wèa à pì: Makũmɛ! Akũ à pìnɛ: Ǹ sã kpá makũ n zↄ̀bleri yãi. À pì: Ma sã kpà. 18 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Òdi pi yã, ǹ yã gbɛka Abɛlidenↄa, yã le à mì dɛ. 19 Ó kun yãkete sari Isaraila gbɛ̃ náanidenↄ ũ, akũ ntɛn wɛtɛ ǹ Isaraila wɛ̃tɛ tↄ́de dí kakatɛ yá? Bↄ́yãi ń ye ǹ Dikiri wɛ̃tɛ dɛɛ? 20 Yoabu wèa à pì: Gyam! Oi! Má ye mà á dɛdɛro. Má ye mà á wɛ̃tɛ kakatɛro. 21 Lɛnlo! Gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Bikiri nɛ́ Sɛba, Ɛflaimu burinↄ bùsu sĩ̀sĩde gbɛ̃ mɛ́ à fùtɛ kína Daudai. À gbɛ̃ mɛ̀n do pì kpáma, mani go á wɛ̃tɛla. Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Ǹ ma! Oni a mì zunnɛ zaa bĩni musu.

22 Nↄgbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à a gbɛ̃nↄ lè kũ a ↄ̃ndↄ̃kɛo, akũ ò Bikiri nɛ́ Sɛba mìi zↄ̃̀ ò zù Yoabunɛ. Yoabu kuru pɛ̀, akũ ò fã̀kↄ̃a, ò wɛ̃tɛ pìi tò gwe. Baadi tà a bɛa, akũ Yoabu pìi tà kína kĩnaa Yurusalɛmu.

Dauda ìbanↄ

23 Yoabumɛ Isaraila zĩ̀karinↄ pínki gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Yoyada nɛ́ Bɛnayamɛ dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 24 Adoniramumɛ zↄ̀nↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Ailudi nɛ́ Yosafatamɛ baarukpari ũ. 25 Sevamɛ takadakɛ̃ri ũ. Zadↄki kũ Abiataoomɛ sa'orikinↄ ũ. 26 Yairi gbɛ̃ Iramɛ Dauda kpàasi ũ.

21

Fĩnabona Gibiↄ̃denↄnɛ

1 Nà kun Dauda gↄrↄa, à gìi kɛ̀ ari wɛ̃̀ aakↄ̃. Dauda Dikiri arɛ wɛ̀tɛ, akũ Dikiri pì: Solu yãimɛ. Gbɛ̃dɛyã wì a bɛ musu, kũ à Gibiↄ̃denↄ dɛ̀dɛ yãi. 2 Akũ kína Gibiↄ̃denↄ sìsi à yã òńnɛ. Gibiↄ̃denↄn de Isarailanↄ ũro, Amↄri buri kũ ò gↄ̃̀nↄmɛ. Isarailanↄ la dàńnɛ yã ò pì oni ń dɛdɛro, akũ Solu wɛ̀tɛ à ń lakiti kɛ a aniakɛnaa Isarailanↄnɛ kũ Yudanↄ yãi. 3 Akũ Dauda Gibiↄ̃denↄ là à pì: Bↄ́n á ye mà kɛárɛɛ? Deran mani kútɛ kɛárɛ, de à le à Dikiri gbɛ̃nↄ sáabu kpáa? 4 Ò wèa ò pì: Ó zɛ́ vĩ ò andurufu ke wura gbɛka Solua ke a bedeanↄro, akũsↄ̃ ó zɛ́ vĩ ò Isaraila gbɛ̃ke dɛro. Akũ Dauda ń lá à pì: Átɛn pi deramɛɛ? Bↄ́n mani kɛárɛɛ? 5 Ò wèa ò pì: Gbɛ̃ kũ à ó dɛdɛ à lɛ́ kpàkũsũwái à ó láka de à le à ó buri bo Isarailanↄ gũn yãi, 6 tó ò a buri gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n supplanↄ kpáwá, óni ń loko lía Dikiri arɛ Gibɛa, kína Solu kũ Dikiri kàa pì bɛ wɛ̃tɛn. Akũ kína pì: Mani ń kpááwamɛ. 7 Kína dí Yonatã nɛ́ Mɛfibosɛ, Solu daikore kpáḿmaro, lɛ́ kũ ò kɛ̀ Dikiria lɛɛlɛ kũ Yonatão yãi. 8 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn pla kũ Aya nɛ́nↄgbɛ̃ Rizipa ì kũ Soluoo sɛ̀. Ń tↄ́n dí: Amↄni kũ Mɛfibosɛo. À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn sↄↄro kũ Solu nɛ́nↄgbɛ̃ Mɛraba ì kũ Mɛↄla gbɛ̃ Bazilai nɛ́ Adiɛlionↄ sɛ̀ dↄ. 9 À ń ná Gibiↄ̃denↄnɛ ń ↄĩ, akũ ò ń loko lía sĩ̀sĩi musu Dikiri arɛ. Gbɛ̃nↄn suppla pìnↄ gà lɛɛlɛmɛ, ò ń dɛdɛ pↄ́ dúfu kɛkɛgↄrↄa.

10 Aya nɛ́ Rizipa uta kasanↄ sɛ̀ à kpàtɛ a zĩdanɛ gbɛ̀ɛa gwe. Zaa pↄ́ dúfu kɛkɛgↄrↄa ari legũ gɛ̀ɛ à gɛ̀ɛ pìnↄ gbɛ̃̀, àdigↄ̃ gí bãnↄnɛ ò diḿma fãnantɛ̃, àdigↄ̃ gí sɛ̃̀ntɛ nↄ̀bↄnↄnɛ ò nańyĩ gwãani. 11 Ò yã kũ Solu nↄ yìgisaride pìi kɛ̀ɛ ò Daudanɛ, 12 akũ à gɛ̀ɛ à Solu kũ a nɛ́ Yonatão wánↄ sɛ̀tɛ Yabɛsi Giliadadenↄ kia. À sù à lè ò ń gɛ̀nↄ sɛ̀tɛ kpãni Bɛtɛsã gãnulɛa, gu kũ Filisitininↄ ń loko bĩnia Solu dɛna Giliboa gbɛra. 13 Dauda tò ò ń gɛ̀wa pìnↄ sɛ̀tɛ ò tào, ò kàkara kũ gbɛ̃ kũ ò ń loko pìnↄ gɛ̀wanↄ, 14 akũ ò vĩ̀ Solu de Kisi miran Zɛla, Biliaminu burinↄ bùsun. Ò yã kũ kína dìtɛ kɛ̀ pínki, akũ Luda adua kũ ò kɛ̀ Isarailanↄ bùsu yã musu sì kũńwo.

Gbɛ̃ gbã̀nagbãnanↄ dɛdɛnaa

15 Filisitininↄ ɛ̀ra ò zĩ̀i kà kũ Isarailanↄ dↄ. Dauda kũ a gbɛ̃nↄ gɛ̀ɛ ò zĩ̀i kà kũńwo. Kũ Dauda gbãna làka, 16 akũ gbɛ̃ gbã̀nanↄ buri Isibi Bɛnↄbu pì áni Dauda dɛmɛ. A mↄ̀gotɛ̃ sári tìkisi de kiloo aakↄ̃la, à fɛ̃nɛda dufu lokona. 17 Akũ Zeruya nɛ́ Abisai kpài à Filisitini pìi dɛ̀. Akũ Dauda gbɛ̃nↄ la dànɛ ò pì: Ĩni gɛ́ kũoo zĩ̀lan doro, de ó Isarailanↄ fitila sún garo yãi.

18 Abire gbɛra òtɛn zĩ̀ ká kũ Filisitininↄ Gobu, akũ Usa gbɛ̃ Sibekai gbɛ̃ gbã̀na buri kũ òdi pinɛ Safa dɛ̀. 19 Zĩ̀i ɛ̀ra à fùtɛ kũ Filisitininↄ Gobu dↄ, akũ Bɛtilihamu gbɛ̃ Yairi nɛ́ Ɛlana Gata gbɛ̃ Gↄlaya dakũna Lami dɛ̀. Lami sári pá de lán bizatãri gòdo lí bàmɛ. 20 Kũ òtɛn zĩ̀ ká kũńwo Gata dↄ, gbɛ̃ tìkisi ke kú gwe, a ↄnɛnↄ kũ a gbánɛnↄ mɛ̀n suddodomɛ, à kɛ̀ pínki baraasↄↄro donsari. Gbɛ̃ gbã̀nanↄ burimɛ dↄ. 21 À kùsɛɛ bìri Isarailanↄa, akũ Dauda vĩ̀ni Simɛa nɛ́ Yonatã a dɛ̀. 22 Gbɛ̃nↄn siikↄ̃ pìnↄ bi Gata gbɛ̃ gbã̀nanↄ burinↄmɛ. Dauda kũ a gbɛ̃nↄ mɛ́ ò ń dɛdɛ.

22

Dauda Dikiri sáabukpana a zĩ̀blena yã musu

(Zab 18)

1 Kũ Dikiri kína Dauda bò Solu kũ a ibɛrɛ kparanↄ ↄĩ, à lɛ̀ɛ dà kũ Dikiri tↄ́o 2 à pì:

Dikirimɛ ma gbɛ̀si kũ ma zɛki gbãnao ũ,

ma surabariimɛ.

3 Ma Ludamɛ ma gbɛ̀si ũ, madì nai.

Àkũmɛ ma sɛ̃gbako ũ

ma surabari gbãna kũ ma guleio,

ma utɛki kũ ma bokio,

àdi ma sí gbɛ̃ pãsĩnↄa.

4 Dikiri kà ò a sáabu kpá.

Madì a sísi, àdi ma bo ma ibɛrɛnↄ ↄĩ.

5 Gó'itɛ vlɛ̃̀ kũmao,

ísↄ̃ kũ àdi ń kakatɛ tɛni ma ble.

6 Mira bànↄ lìkamai,

ga tankutɛ kpàkpamɛnɛ ma arɛ.

7 Kũ má kú wari gũn lɛ, ma Dikiri sìsi,

ma wiki lɛ̀ ma Ludaa,

akũ à ma kòtoo mà zaa a bɛa,

ma wiki kà a kĩnaa, à gɛ̃̀ a sãn.

8 Zĩtɛ lùkaluka à yĩ̀gãyĩgã,

kpinↄ dègedege ari ń zĩnin.

Ò lùkaluka kũ a pↄ fɛ̃̀ yãi.

9 Túsukpɛ bò a yĩn,

tɛ́ kũ àdi ń kpata bò a lɛ́n,

a yↄ̃̀nↄ tɛn tɛ́ kɛ a arɛ.

10 À musu wɛ̃̀ à kìpa,

legũ sìsi a gbá gbáru.

11 Àtɛn vura dina kɛrubu kpɛ,

àtɛn yàa kɛ ĩala.

12 À gusira dà a zĩdala,

ludambɛ sira kũ̀ a kúkila.

13 Zaa a gakuri tɛ́kɛnaa gũn

legũ tɛn pí pãsĩpãsĩ.

14 Dikiri pàta zaa musu,

Luda Musude kòto dↄ legũpũtãna ũ.

15 À kàa fã̀ ma ibɛrɛnↄa à ń fãkↄ̃a,

à tò legũ pìḿma à pɛ̀ḿma.

16 Kũ Dikiri pàtaḿma,

kũ à pↄ́ bò a yĩn,

ísira zĩtɛ bò gupuraa,

andunia zĩni gↄ̃̀ katɛna pótompo.

17 À ↄ bò zaa musu à ma kũ,

à ma bo swada gũn.

18 À ma si ma ibɛrɛ gbãna ↄĩ

kũ ma zãnguri kũ ń gbãna demalanↄ.

19 Ò lɛ̀tɛma ma sunyĩkɛgↄrↄa,

ama Dikiri zɛ̀ kũmao.

20 À ma bo à ma gba mɛ̀poroki,

à ma sura bà kũ à yemai yãi.

21 Dikiri yã kɛ̀mɛnɛ ma nɛ̀sɛmana lɛ́n,

à fĩna bòmɛnɛ ma gbãsĩsarikɛ lɛ́n.

22 Zaakũ má Luda yãditɛnanↄ kũna,

mádi yã vãni kɛ ma a Luda tònlo.

23 A dokayãnↄ dìgↄ̃ domɛnɛ arɛ pínki,

mádi kpɛ li yã kũ à dìtɛnↄnɛro.

24 Má kunna taari vĩ Dikirinɛro,

má a zĩda kũna durunna sari.

25 Dikiri fĩna bòmɛnɛ ma nɛ̀sɛmana lɛ́n,

zaakũ à è má kun gbãsĩ sari.

26 Náanidemɛ n ũ náanidenↄnɛ,

taarisaridemɛ n ũ taarisaridenↄnɛ.

27 Ń swáswa gbɛ̃ swáswanↄnɛ,

ama ndì ibɛrɛ kpá kũ gbɛ̃ dↄ̀rↄsaridenↄo.

28 Ndì zĩdabusarinↄ sura ba,

ndì zĩdabirinↄ lago.

29 Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ma fitila ũ,

Dikiri, ndì ma gusira litɛ gupura ũ.

30 Kũ n gbãnao mani fↄ̃ mà kusi karaaa,

ma Luda gãi mani fↄ̃ mà vĩ gbĩ̀la.

31 Luda díkĩna sↄ̃ a yãkɛna papana,

Dikiri yã mamberu vĩro, à swáswa,

à de sɛ̃gbako ũ gbɛ̃ kũ ò nàinↄnɛ.

32 Dikiri baasiro, dín Luda ũu?

Ó Luda baasiro, dín gbɛ̀si ũu?

33 Luda mɛ́ àdi ma gba gbãna,

àkũ àdi zɛ́ poromɛnɛ súsu.

34 Àdi tó ma gbá kãi gↄ̃ nna lán zↄ̃ pↄ́ bà,

àdi tó màgↄ̃ táa o guleinↄ musu.

35 Àdi zĩ̀kanaa dadamɛnɛ,

ari ma gã̀sã ni fↄ̃ à mↄ̀gotɛ̃ sá gá.

36 Ndì n zĩ̀blena sɛ̃gbako kpáma,

ndì natɛ ǹ ma tↄ́ bo.

37 Ndì ma zɛ́ yàasa kũmɛnɛ,

de ma gbá sún sataro.

38 Ma pɛtɛ ma ibɛrɛnↄi ma ń dúgu zↄ̃̀,

mádi ɛra mà suro, sé ma gɛ ma ń dɛdɛ.

39 Ma ń wiwi dúgudugu, odi fↄ̃ ò fùtɛ doro,

ò lɛ̀tɛ ò gↄ̃̀ katɛna ma gbá gɛ̃i.

40 N ma gba gbãna ma zĩ̀i kào,

n tò ma ibɛrɛnↄ mìi nàtɛmɛnɛ.

41 N tò ma zãngurinↄ kpɛ lì,

akũ ma a ibɛrɛ pìnↄ kàkatɛ.

42 Ò wiki lɛ̀, gbɛ̃ke dí ń sura baro,

ò lɛ́ zù Dikirii, adi weḿmaro.

43 Ma ń kɛ́ nɛ́kunɛku lán bùsutiti bà,

ma táa òḿma lán zɛ́ gũn bↄkↄtↄ bà.

44 N ma bo ma gbɛ̃ kũ ò fùtɛmainↄ ↄĩ,

n ma kɛ burinↄ mìde ũ.

Buri kũ má ń dↄ̃ronↄ dì zↄ̀ blemɛnɛ,

45 buri zĩ̀tↄnↄ dì kã natɛmɛnɛ.

Tó ò ma yã mà, òdi mì natɛmɛnɛ.

46 Ń kã dì ga,

òdi bo ń kúki gbãnanↄn kũ lukanaao.

47 Dikiri kun! Arubarikademɛ ma gbɛ̀si ũ!

Ò Luda ma gbɛ̀si ma surabari tↄ́ bo!

48 Luda mɛ́ àdi mↄra káḿmamɛnɛ,

àdi tó burinↄ mì natɛmɛnɛ,

49 àdi tó mà piti ma ibɛrɛnↄa.

N ma gba gbãna de ma zãngurinↄla,

n ma bo gbɛ̃ pãsĩnↄ ↄĩ.

50 Abire yãi mani n sáabu kpá burinↄ tɛ́,

mani n tↄ́ kpá, Dikiri.

51 Dikiri dì zĩ̀ zↄ̃kↄ̃ ble kína kũ á sɛ̀ɛnɛ,

àdi gbɛ̃kɛ kɛ kína kũ á kàanɛ,

makũ Dauda kũ ma burinↄ

ari gↄrↄ sĩnda pínki.

23

Yã kpɛde kũ Dauda òo

1 Yã kpɛde kũ Dauda òon dí.

Yɛsɛ nɛ́ Dauda yãn dí,

gbɛ̃ kũ Luda a gbà gbãna yã'onaamɛ.

Yakubu Luda a kà kína ũ,

àkũmɛ Isarailanↄ lɛ̀dari mana ũ.

2 Dikiri Nini yã dàmɛnɛ,

a yã da ma lɛ́n.

3 Isarailanↄ Luda yã ò,

Isarailanↄ Gbɛ̀si pìmɛnɛ:

Tó gbɛ̃ kí blè gbɛ̃nↄa a zɛ́a,

tó à kí blè vĩnakɛna Ludanɛ gũn,

4 àdigↄ̃ de lán ifãntɛ̃ bↄtɛna gupura bàmɛ,

lán gudↄna gukɛ̃kↄ̃anaa bà,

lán legũ kũ àdi tó sɛ̃̀ butɛ bà.

5 Ma bedenↄn nna kũ Ludaoroo?

A bàka nigↄ̃ kú kũmao ari gↄrↄ sĩnda pínki.

À a yã gↄ̃̀gↄ̃ pínki, à sika vĩro.

Ani bo kũ ma surabanaaoroo?

Ani pↄ́ kũ má a ni vĩ kpáma pínkiroo?

6 Gbɛ̃ pãnↄn de lán lɛ̀ɛ bàmɛ,

òdi zↄ̃ ò zukũnamɛ, òdi kũ kyáuro.

7 Gbɛ̃ kũ à ye à ↄ kɛa,

séto àgↄ̃ gↄ̃kɛbↄ ke gò kũna,

àdi tɛ́ naa gu kũ à kún.

Dauda gↄ̃sa gbãnanↄ

8 Dauda gↄ̃sa gbãnanↄ tↄ́n dí. Takemↄ gbɛ̃ Yasↄbeamumɛ zĩ̀kari tↄ́de gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ ũ. Àkũ mɛ́ à sári sɛ̀ gbɛ̃nↄn wàa siikↄ̃nↄi à ń zↄ̃zↄ̃o ń pínki gↄrↄ dokↄ̃nↄ zĩ. 9 Gbɛ̃ bire gbɛra Dodai nɛ́ Ɛlɛaza, Ahoa gbɛ̃ kú zĩ̀kari gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ tɛ́ dↄ. À kú kũ Daudao gↄrↄ kũ Isarailanↄ kàkara ò zĩ̀i kà kũ Filisitininↄ zaa Pasadamimu. Isarailanↄ bòru kpɛ kpa, 10 àkũ mɛ́ à fùtɛ à Filisitininↄ dɛ̀dɛ ari a ↄ wã̀ à gↄ̃̀ fɛ̃nɛda pá kũna. Dikiri tò à zĩ̀i blè manamana zĩ birea. Zĩ̀kari kparanↄ ɛ̀ra ò sù ò a lè, ama pↄ́nↄ porona gɛ̀nↄa yãimɛ. 11 Gbɛ̃ dí gbɛra Age nɛ́ Sama gusĩsĩde gbɛ̃ kun. Kũ Filisitininↄ gã̀a kàkara gu kũ blá bú kún, Isarailanↄ bàa lɛ̀ńnɛ, 12 àkũ mɛ́ à zɛ̀ à gì bú pì dagura. À bú pìi sìḿma à Filisitininↄ dɛ̀dɛ. Dikiri tò à zĩ̀i blè manamana.

13 Pↄ́kɛ̃gↄrↄ wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn baraakurinↄ tɛ́, gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ bò ò gɛ̀ɛ Dauda kĩnaa zaa Adulamu gbɛ̀wɛɛn. Filisitininↄ gã̀a bùra katɛna Rɛfaimu guvutɛn. 14 Gↄrↄ birea Dauda kú sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu, Filisitini gudãkpãrinↄ sↄ̃ ò kú Bɛtilihamu. 15 Dauda tɛni a bɛ í ni dɛ à pì: Dí mɛ́ ani gɛ́ à Bɛtilihamu bĩnilɛ lↄ̀gↄ'i tↄ́mɛnɛɛ? 16 Wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ mɛ́ ò gɛ̀ɛ ò gɛ̃̀ Filisitininↄ bùran, ò Bɛtilihamu bĩnilɛ lↄ̀gↄ'i tↄ̀ ò sùo Daudanɛ. Akũ adi we à mìro, à kↄ̀tɛ Dikiri arɛ sa'o'i ũ. 17 À pì: Haba Dikiri, mani fↄ̃ mà í díkũ miro. Gbɛ̃ kũ ò gì ń wɛ̃̀ndiiinↄ arumɛ. Adi we à mìro. Wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ yãkɛnaan gwe.

18 Zeruya nɛ́ Abisai, Yoabu dakũna mɛ́ à wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn baraakurinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Àkũ mɛ́ à sári sɛ̀ gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ basↄↄronↄi à ń dɛdɛ, akũ à tↄ́ bò gbɛ̃nↄn baraakurii pìnↄ tɛ́. 19 À tↄ́ bò de wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄla, akũ à gↄ̃̀ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, ama à kú wↄ́rↄgↄde tↄ́de gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ tɛ́ro. 20 Yoyada nɛ́ Bɛnaya, Kabazɛli gbɛ̃mɛ zĩ̀kari wↄ́rↄgↄde ũ. A yãkɛnanↄn dasi. À Mↄabu zĩ̀kari tↄ́denↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn pla. À gɛ̃̀ wɛ̀ɛɛ gũn gↄrↄ kũ legũgbɛɛ kↄ̀tɛ, à músuu dɛ̀. 21 À Misila gↄ̃sa gbãna kũ à sári kũnaa dɛ̀. À nài kũ gòoo à a sári sìa à a dɛ̀o. 22 Yoyada nɛ́ Bɛnaya mɛ́ à yã pìnↄ kɛ̀, akũ à tↄ́ bò wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn baraakurii pìnↄ tɛ́. 23 À tↄ́ bò de wↄ́rↄgↄde gbɛ̃nↄn baraakurii pìnↄla, ama à kú wↄ́rↄgↄ tↄ́de gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ tɛ́ro. Akũ Dauda a dìtɛ a dãkpãrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ.

24 Gbɛ̃nↄn baraakurii pìnↄ tↄ́n dí:

Yoabu dakũna Asahɛli,

Dodo nɛ́ Ɛlana Bɛtilihamu gbɛ̃,

25 Arodi gbɛ̃nↄ Sama kũ Ɛlikao,

26 Paliti gbɛ̃ Ɛlɛzi,

Tɛkoa gbɛ̃ Ikɛsi nɛ́ Ira,

27 Anato gbɛ̃ Abiɛza,

Usa gbɛ̃ Mɛbunai,

28 Ahoa gbɛ̃ Salamↄ,

Nɛtofa gbɛ̃ Marai,

29 Nɛtofa gbɛ̃ Baana nɛ́ Ɛlɛbu,

Gibɛa kũ à kú Biliaminu bùsun gbɛ̃ Ribai nɛ́ Itai,

30 Piratↄ̃ gbɛ̃ Bɛnaya,

Gaasi guvutɛ gbɛ̃ Idai,

31 Araba gbɛ̃ Abialabↄ̃,

Bahurimu gbɛ̃ Azamavɛ,

32 Salaboni gbɛ̃ Ɛliabu,

Yasɛ̃ nɛ́nↄ,

33 gusĩsĩde gbɛ̃ Sama nɛ́ Yonatã,

gusĩsĩde gbɛ̃ Saraa nɛ́ Ahiamu,

34 Maaka gbɛ̃ Asabai nɛ́ Ɛlifɛlɛti,

Gilo gbɛ̃ Aitofɛli nɛ́ Ɛliamu,

35 Kaamɛli gbɛ̃ Ɛzɛro,

Larubu buri Parai,

36 Zoba gbɛ̃ Natã nɛ́ Igali,

Gada buri Bani,

37 Amↄni buri Zɛlɛki,

Bero gbɛ̃ Narai, Zeruya nɛ́ Yoabu zĩ̀kapↄnↄsɛrii,

38 Yɛta gbɛ̃nↄ Ira kũ Garɛbuo

39 kũ Iti buri Uriao.

Ń pínki ò gbɛ̃nↄn baraakuri awɛɛsupplamɛ.

24

Dauda a zĩ̀karinↄ naronaa

1 Dikiri ɛ̀ra à pↄ fɛ̃̀ Isarailanↄi, akũ à Dauda dà à ↄ kà yãi à pì: Ǹ gɛ́ ǹ Isarailanↄ kũ Yudanↄ naro. 2 Akũ kína pì Yoabunɛ kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò kú kãaonↄ à pì: À Isaraila burinↄ bùsu para sɛna zaa Dani ari à gɛ́ pɛ́ Bɛsɛbaa, à zĩ̀karinↄ naro de mà le mà ń dasi lɛ́ dↄ̃. 3 Akũ Yoabu pì kínanɛ: Ma dikiri kína, Dikiri n Luda n gbɛ̃nↄ karannɛ lɛu basↄↄro ǹ wɛ́ sialɛ, ama ma dikiri kína, À kɛ̀ dera ń ye ǹ kɛ lɛɛ? 4 Bee kũ abireo kína yã Yoabu kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ blè, akũ ò bↄ̀tɛ kína kĩnaa ò gɛ̀ɛ Isarailanↄ naro. 5 Kũ ò bikũ̀ Yodaa, akũ ò bùraa kàtɛ Aroa sarɛ. Wɛ̃tɛ pì kú guvutɛmmɛ. Akũ ò kurè Gada bùsun ari Yaza. 6 Ò kurè Giliada bùsun ò gɛ̀ɛ Kadɛsi, Iti bùsun ari Daniyani, akũ ò gɛ̀ɛ Sidↄ̃ kpa. 7 Ò gɛ̀ɛ Taya wɛ̃tɛ bĩniden kũ Ivi wɛ̃tɛnↄ kũ Kanaa wɛ̃tɛnↄ pínki, akũ ò gɛ̀ɛ Yudanↄ bùsu gɛ̀nↄmidↄki kpa ari Bɛsɛba. 8 Ò kurè bùsu pì gũn pínki. Mↄ kɛ̃ndo kũ gↄrↄ baroo gbɛra ò ɛ̀ra ò sù Yurusalɛmu. 9 Akũ Yoabu gbɛ̃ kũ à ń naronↄ lɛ́ ò kínanɛ. Isaraila gↄ̃gbɛ̃ kũ ò fɛ̃nɛda dↄ̃nↄ gbɛ̃nↄn dúbu wàa siikↄ̃. Yudanↄ sↄ̃ gbɛ̃nↄn dúbu wàa pla kpɛ́ basↄↄro.

10 Gbɛ̃ pìnↄ naronaa gbɛra Dauda kú tómadↄ̃yã gũn, akũ à pì Dikirinɛ: Ma durunna kɛ̀ yã pì kɛnaa gũn manamana. Dikiri, makũ n zↄ̀bleri, ǹ ma taari kɛ̃ma sà, zaakũ ma yↄ̃nkↄ yã kɛ̀. 11 Ari Dauda gↄ̃ gɛ́ futɛ kↄnkↄ, Dikiri yã dìdi annabi Gada, Dauda wɛ́gupu'eriia à pì: 12 Ǹ gɛ́ ǹ o Daudanɛ ma pì, mani yã mɛ̀n aakↄ̃ kátɛnɛ. À yã pìnↄ do gwa à sɛ́, mani kɛnɛ. 13 Akũ Gada gɛ̀ɛ à Dauda lè à pìnɛ: Nà kana n bùsun wɛ̃̀ suppla ke n ibɛrɛnↄ pɛtɛnanyĩ ǹ bàa lɛ́ńnɛ mↄ aakↄ̃ ke gagagyã gɛ̃na n bùsun gↄrↄ aakↄ̃, a kpaten n sɛ̀ɛ? Ǹ laasun lɛ́a ǹ gwa, mani gɛ́ mà o Luda kũ à ma zĩnɛ. 14 Akũ Dauda pì Gadanɛ: Má kú warikɛna zↄ̃kↄ̃ↄ gũn. Ma sì ò lɛ́tɛ ò da Dikiri ↄĩ, zaakũ à wɛ̃nda vĩ manamana. Àsun tó mà lɛ́tɛ mà da bisãsiri ↄĩro. 15 Akũ Dikiri tò gagagyã gɛ̃̀ Isarailanↄgu zaa kↄnkↄ birea ari gↄrↄ kũ à zɛ̀o. Sɛna zaa Dani ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Bɛsɛbaa Isarailanↄ gàga gbɛ̃nↄn dúbu baaakↄ̃ akuri. 16 Kũ malaika ↄ bò à Yurusalɛmudenↄ kakatɛ, Dikiri a nɛ̀sɛɛ lìtɛ yã pìi musu, akũ à pì malaika kũ àtɛni ń kakatɛ pìinɛ: Ǹ zɛ lɛ! Ǹ n ↄ ɛra sà. Yebusi buri Arauna pↄ́wɛgbɛ̃kin Dikiri malaikaa pì kún. 17 Gↄrↄ kũ Dauda malaika pìi è àtɛni ń dɛdɛ, à pì Dikirinɛ: Makũ mɛ́ ma durunna kɛ̀ ma taari kɛ̀. Gbɛ̃ pìnↄ bi ma kpàsa sãnↄmɛ, odi yãke kɛro. Ǹ tó n ↄ su makũ kũ ma de bedenↄa.

18 Zĩ birea Gada gɛ̀ɛ à Dauda lè à pìnɛ: Ǹ gɛ́ Dikiri gbagbaki bo Yebusi buri Arauna pↄ́wɛgbɛ̃kia. 19 Akũ Dauda gɛ̀ɛ lákũ Dikiri a yã ò Gadanɛ nà. 20 Kũ Arauna wɛ́ zù, à è kína kũ a gbɛ̃nↄ tɛn su a kĩnaa, akũ à gɛ̀ɛ à kùtɛnɛ à wùtɛ a gbɛrɛa 21 à pì: Ma dikiri kína, À kɛ̀ dera ntɛn su makũ n zↄ̀bleri kĩnaa lɛɛ? Dauda wèa à pì: Ma su mà n pↄ́wɛgbɛ̃ki lúmma mà Dikiri gbagbaki bon, de gagagyã pì le à go gbɛ̃nↄa yãi. 22 Akũ Arauna pì Daudanɛ: Ma dikiri kína, ǹ pↄ́ kũ à kɛ̀nnɛ mana sɛ́ ǹ sa oo. Ǹ zùnↄ gwa sa'opↄ ũ. Ǹ pↄ́wɛgbɛ̃gonↄ kũ gbãngonↄ sɛ́tɛ yàka ũ. 23 Kína, ma n gba pínki. Arauna ɛ̀ra à pìnɛ dↄ: Dikiri n Luda sí kũnwo. 24 Akũ kína pìnɛ: Oi! Mani lúmma, mani a fĩna bonnɛ. Mani sa o Dikiri ma Ludaa pã fĩnabonaa sariro. Akũ à pↄ́wɛgbɛ̃ki pì kũ zùnↄ lùa andurufu bupla akuri. 25 Akũ à Dikiri gbagbaki bò gwe à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄnↄ. Dikiri sì kãao a bùsu yã musu, akũ gagagyã pìi zɛ̀.

1 KINANƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

KINANƆ TAKADA KAAKU

Sulemanu kíblenaa 1:1-2:46

Kína Sulemanu yã 3:1-11:43

Yudanↄ kũ Isarailanↄ kↄ̃kpaatɛnaa 12:1-16:34

Iliasu yã 17:1-22:54

1

Adonia a zĩda kana kína ũ

1 Kũ kína Dauda zĩ kũ̀ yúkuyuku, bee tó ò bizanↄ kùala, ĩa dì gí àgↄ̃ a dɛmɛ. 2 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: Ó dikiri kí, ǹ tó ò nↄkpare wɛtɛnnɛ, àgↄ̃ zĩ kɛnnɛ àgↄ̃ n gwa, àgↄ̃ wutɛ n sarɛ de ĩa sún n dɛ doro. 3 Akũ ò gɛ̀ɛ ò kpátɛ kɛ̀ nↄkpare manai Isarailanↄ bùsun pínki, akũ ò bò Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisagaa, ò a sɛ̀ ò sù kãao kínanɛ. 4 Nↄkpare pì bi nↄ manamɛ. Àdigↄ̃ kína gwa àgↄ̃ zĩ kɛnɛ, ama kína dí a dↄ̃ nↄgbɛ̃ ũro.

5 Dauda nanↄ Agi nɛ́ Adonia a zĩda dìtɛ kũ a ka, akũ à pì ákãa mɛ́ áni kí ble sà. Akũ à sↄ̃gonↄ sɛ̀ kũ sↄ̃denↄ kũ gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn bupla akuri kũ onigↄ̃ bàa lɛ́ ògↄ̃ tɛ́nɛ arɛnↄ. 6 A de dí kpãkɛ̃i ziki à pi, à kɛ̀ dera ntɛn kɛ lɛɛro. Àpi sↄ̃ bi kɛfɛnna manamɛ. Abusalomu mɛ́ à yↄ̃ mì à kpàa. 7 Akũ à lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ Zeruya nɛ́ Yoabuo kũ sa'ori Abiatao, akũ ò zɛ̀ kãao. 8 Ama sa'ori Zadↄki kũ Yoyada nɛ́ Bɛnayao kũ annabi Natão kũ Simɛio kũ Dauda gbɛ̃nnanↄ kũ a dogarinↄ dí zɛ kãaoro. 9 Adonia sa ò kũ sãnↄ kũ zùnↄ kũ zùnɛ mɛ̀kpananↄ Gbɛ̀mlɛ̃ kũ à kú Ɛnlogɛli sarɛa. À a dakũna kínanɛnↄ sìsi ń pínki kũ Yuda kũ ò de kína ìba ũnↄ ń pínki. 10 Adi annabi Natã sísiro ke Bɛnaya ke Dauda dogarinↄ ke a zĩda dakũna Sulemanu.

11 Akũ Natã gɛ̀ɛ à Sulemanu da Basɛba là à pì: Ńdi ma kũ Agi nɛ́ Adonia kí blè ó dikiri kína Dauda dↄ̃naa sariroo? 12 Tↄ̀, ǹ tó mà lɛ́ damma sà lákũ ĩni kɛ nà, ǹ n zĩda mì sí kũ n nɛ́ Sulemanu pↄ́o. 13 Ǹ futɛ ǹ gɛ́ kína Dauda le ǹ pinɛ, kũ à la dànnɛ yã à pì n nɛ́ Sulemanu mɛ́ ani kí ble a gɛ̃nɛ ũ à vutɛ a gbàn sↄ̃ bi? À kɛ̀ dera Adonia gↄ̃̀ kína ũu? 14 Gↄrↄ kũ ń kpɛ́ ntɛn yã onɛ, mani gɛ̃ mà yã'i kara se. 15 Akũ Basɛba gɛ̀ɛ à kína lè a kpɛ́nɛ gũn, gu kũ Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga tɛni a gwan. Kína sↄ̃ à zĩ kũ̀. 16 Basɛba kùtɛ à mìi pɛ̀tɛnɛ, akũ kína a là à pì: Bↄ́n ń yeii? 17 À wèa à pì: Baa, mↄkↄ̃n mɛ́ n la dà makũ n zↄ̀bleriinɛ kũ Dikiri n Luda tↄ́o, n pì ma nɛ́ Sulemanu mɛ́ ani kí ble n gɛ̃nɛ ũ à vutɛ n gbàn. 18 Tera sↄ̃ ma dikiri kí, Adonia mɛ́ à kɛ̀ kína ũ, akũsↄ̃ ń a yã dↄ̃ro. 19 À sa ò kũ zùnↄ kũ zùnɛ mɛ̀kpananↄ kũ sãnↄ dasidasi, à n nɛ́nↄ sìsi ń pínki kũ sa'ori Abiatao kũ zĩ̀kari don'arɛde Yoabuo, ama adi n zↄ̀bleri Sulemanu sísiro. 20 Ma dikiri kí, mↄkↄ̃mmɛ Isarailanↄ sã dↄnyĩ ń pínki ò ma tó dí mɛ́ ani kɛ kína ũ n gɛ̃nɛ ũ. 21 Ma dikiri kí, tó n ka n dizinↄla, makũ kũ ma nɛ́ Sulemanuo, onigↄ̃ ó gwa taaridenↄ ũmɛ.

22 Kũ à kpɛ́ àtɛn yã o kũ kínao, akũ annabi Natã sù. 23 Ò ò kínanɛ kũ annabi Natã kú la. Akũ Natã gɛ̃̀ à kùtɛ kínanɛ à wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna 24 à pì: Ma dikiri kí, mↄkↄ̃n mɛ́ n pì Adonia kɛ kína ũ à vutɛ kín n gɛ̃nɛ ũ yá? 25 Zaakũ à gɛ̀ɛ à sa ò gbãra kũ zùnↄ kũ zùnɛ mɛ̀kpananↄ kũ sãnↄ dasidasi. À n nɛ́nↄ sìsi ń pínki kũ n zĩ̀kari don'arɛdeo kũ sa'ori Abiatao. Òtɛn pↄ́ ble kãao, òtɛn í mi tera, òtɛn pi: Luda kína Adonia dↄ̃ kũ aafiaao! 26 Ama adi makũ n zↄ̀bleri sísiro ke sa'ori Zadↄki ke Yoyada nɛ́ Bɛnaya ke n zↄ̀bleri Sulemanu. 27 Ma dikiri kí, ase mↄkↄ̃n mɛ́ n kɛ̀ lɛ, akũ n gi gbɛ̃ kũ ani vutɛ kín n gɛ̃nɛ ũ oi ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄnɛ yá?

Sulemanu kana kína ũ

28 Akũ kína Dauda pì: À Basɛba sísimɛnɛ. Kũ Basɛba sù à gɛ̃̀, à sù à zɛ̀ kína arɛ. 29 Akũ kína la dànɛ à pì: Kũ Dikiri kunnaao! Àkũ mɛ́ à ma bo wari sĩnda pínki gũn. 30 Ladana kũ ma kɛ̀nnɛ kũ Dikiri Isarailanↄ Luda tↄ́o, ma pì n nɛ́ Sulemanu mɛ́ ani kí ble ma gbɛ̀n à vutɛ kín ma gɛ̃nɛ ũ, mani papa gbãra sãnsãmmɛ. 31 Akũ Basɛba kùtɛ à mìi pɛ̀tɛ zĩtɛ kínanɛ à pì: Ma dikiri kína Dauda, Luda n dↄ̃ kũ aafiaao gↄrↄ sĩnda pínki!

32 Akũ kína Dauda pì: À sa'ori Zadↄki sísimɛnɛ kũ annabi Natão kũ Yoyada nɛ́ Bɛnayao. Kũ ò sù kína kĩnaa, 33 à pìńnɛ: À ma ìbanↄ kakara á ma nɛ́ Sulemanu sɛ́ à a di ma baragbãsↄ̃a, á gɛ́ kãao Giↄ̃. 34 Gwen sa'ori Zadↄki kũ annabi Natão ni nísi kúa ò a ká Isarailanↄ kína ũ, á kuru pɛ́ à wiki lɛ́ à pi: Luda kína Sulemanu dↄ̃ kũ aafiaao! 35 Abire gbɛra á su kãao, a vutɛ gbàn àgↄ̃ kí ble ma gɛ̃nɛ ũ. Àkũmɛ ma dìtɛ Isarailanↄ kũ Yudanↄ don'arɛde ũ. 36 Akũ Yoyada nɛ́ Bɛnaya pì kínanɛ: À kɛ lɛ! Dikiri n Luda n lɛ́gbɛ sí ma dikiri kí! 37 Lákũ Dikiri kú kũnwo nà ma dikiri kí, àgↄ̃ kú kũ Sulemanuo lɛ, à a kíkɛ sɛ́ lei de n pↄ́la se.

38 Akũ sa'ori Zadↄki kũ annabi Natão kũ Yoyada nɛ́ Bɛnayao kũ dogarinↄ gɛ̀ɛ ò Sulemanu dì kína Dauda baragbãsↄ̃a, ò gɛ̀ɛ zɛnɛ Giↄ̃. 39 Akũ sa'ori Zadↄki nísi tùruu sɛ̀ Dikiri kpɛ́n, à nísi pìi kù Sulemanua. Akũ ò kuru pɛ̀, gbɛ̃ sĩnda pínki wiki lɛ̀ ò pì: Luda kína Sulemanu dↄ̃ kũ aafiaao! 40 Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki bò ò tɛ̀i, òtɛn su òtɛn úra pɛ́, òtɛn pↄnna kɛ manamana ari zĩtɛ yĩ̀gã kĩni kũ òtɛn kɛ pì yãi.

41 Kũ Adonia kũ gbɛ̃ kũ à ń sisinↄ pↄ́ blè ò làka, òtɛn su futɛ, akũ ò kĩnii pìi mà. Kũ Yoabu kuru ũ pìi mà, akũ à pì: Bↄ́ zuka mɛ́ à dↄ wɛ̃tɛ gũn lɛɛ? 42 Adi yã pì o à làkaro, akũ sa'ori Abiata nɛ́ Yonatã kà gↄ̃̀nↄ. Akũ Adonia pì: Ǹ gɛ̃. Bɛ̀ɛrɛdemɛ n ũ, matɛn sí baaru nnan n suo. 43 Akũ Yonatã pì Adonianɛ: Lɛnlo! Ó dikiri kína Dauda Sulemanu kà kín. 44 À sa'ori Zadↄki kũ annabi Natão kũ Yoyada nɛ́ Bɛnayao kũ a dogarinↄ gbàrɛ ò gɛ́ kãao, akũ ò gɛ̀ɛ ò a dì kína baragbãsↄ̃a. 45 Akũ sa'ori Zadↄki kũ annabi Natão nísi kùa ò a kà kína ũ zaa Giↄ̃. Kũ ò bò gwe, ò sù kũ pↄnnakɛnaao, akũ wɛ̃tɛ lòko. Kĩni kũ a màn gwe. 46 Bee deramɛ Sulemanu vùtɛ kín kↄ̀. 47 Akũ ó dikiri kína Dauda ìbanↄ sù ò fↄ kpàa se, ò pì Luda tó Sulemanu tↄ́ bo de a pↄ́la! Luda a kíkɛ gba gbãna de a pↄ́la! Akũ Dauda mìi nàtɛ à donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ a gádoa 48 à pì: Ò Dikiri Isarailanↄ Luda sáabu kpá, kũ à tò ma wɛ́ sì ma gɛ̃nɛlɛ kana kína ũ gbãra.

49 Kũ gbɛ̃ kũ Adonia ń sisinↄn mà lɛ, akũ ń laakarii fùtɛ, baadi a zɛ́ kũ̀. 50 Kũ Adonia tɛn vĩna kɛ Sulemanunɛ yãi, akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ à nà Dikiri gbagbakii à a bɛ̃nɛ kũ̀. 51 Akũ ò pì Sulemanunɛ: Adonia tɛn vĩna kɛnnɛmɛ, à gɛ̀ɛ à nà Dikiri gbagbakii à a bɛ̃nɛ kũna, àtɛn pi ǹ la da akãa n zↄ̀bleriinɛ gbãra, kũ ĩni a dɛro. 52 Akũ Sulemanu pì: Tó à a zĩda kũna dↄ̃ gbɛ̃ mana ũ, bee a mìkã wɛ́n do ni lɛ́tɛ zĩtɛro. Tó ò sù ò yã vãni ke lèa sↄ̃, à gàmɛ. 53 Akũ kína Sulemanu gbɛ̃nↄ zĩ̀, ò Adonia gò Dikiri gbagbakia. Kũ Adonia pìi sù à kùtɛnɛ, akũ Sulemanu pìnɛ: Ǹ tá n bɛa.

2

Dauda lɛ́ditɛna Sulemanunɛ

1 Kũ Dauda gagↄrↄ kà kãni, à lɛ́ dìtɛ a nɛ́ Sulemanunɛ à pì: 2 Matɛn gɛ́ andunia gbɛ̃ sĩnda pínki gɛ́kia. Ǹ zɛ gbãna, ń n zĩda mↄ kũ nɛ́gↄ̃gbɛ̃mɛ n ũ! 3 Ǹgↄ̃ Dikiri n Luda yãnↄ kũna, ńgↄ̃ tɛ́ a zɛ́i, ńgↄ̃ a ↄdↄki gwa, ńgↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna kũ a dokayãnↄ kũ a yã'onnɛnanↄ, lákũ à kú Musa doka takadan nà, yã kũ ntɛn kɛ sĩnda pínki nigↄ̃ bo mana, n tá pínki nigↄ̃ nna. 4 Lɛn Dikiri ni yã kũ à òmɛnɛ papa lɛ à pì, tó ma nɛ́nↄ ń zĩda kũna dↄ̃ akũsↄ̃ ò tɛ́ ma zɛ́i kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ ń pↄyeinaao pínki, ma burinↄ nigↄ̃ vutɛna Isarailanↄ kín gↄrↄ sĩnda pínki.

5 Ń yã kũ Zeruya nɛ́ Yoabu kɛ̀mɛnɛ dↄ̃, lákũ à Isaraila zĩ̀kari don'arɛde gbɛ̃nↄn planↄ dɛ̀dɛ nà, Nɛrɛ nɛ́ Abana kũ Yɛta nɛ́ Amasao. À gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀dɛ, adi kɛ sↄ̃ zĩ̀ gↄrↄnlo. Ń aru gↄ̃̀ a musu, à kù a asaaa kũ a kyatenↄ. 6 Ǹ yã kɛnɛ n ↄ̃ndↄ̃na lɛ́n. Ǹsun tó a mìkã pura kũ gbasa à ta miran yĩdaro. 7 Ǹ gbɛ̃kɛ kɛ Giliada gbɛ̃ Bazilai nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ. Ǹ ń ditɛ gbɛ̃ kũ ánigↄ̃ pↄ́ ble lɛɛlɛnↄ tɛ́, zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ ò zɛ̀ kũmao gↄrↄ kũ matɛn bàa sí n vĩ̀ni Abusalomunɛ. 8 Biliaminu buri Gera nɛ́ Simɛi, Bahurimu gbɛ̃ kú kũnwo dↄ. À ma ka pãsĩpãsĩ gↄrↄ kũ matɛn gɛ́ Manaimu. Kũ à sù à ma le Yodai, ma la dànɛ ma pì kũ Dikirio mani a dɛro. 9 Bee kũ abireo ǹsun a tó gwe wɛ́tãmmanaa sariro. Ń ↄ̃ndↄ̃, ń dↄ̃ deran ĩni kɛnɛ nà à ga kpã̀m à gɛ̃ miran.

10 Akũ Dauda gà. Yurusalɛmu fárandi kũ ò a vĩ̀n òdi pi Dauda wɛ̃tɛ. 11 À kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ ari wɛ̃̀ bupla, Ɛblↄnu wɛ̃̀ suppla, Yurusalɛmu wɛ̃̀ baraakuri awɛɛ'aakↄ̃. 12 Sulemanu vùtɛ a de gbàn akũsↄ̃ à kpata zĩni pɛtɛna.

Adonia ganaa

13 Agi nɛ́ Adonia gɛ̀ɛ à Sulemanu da Basɛba lè, akũ Basɛba a là à pì: Aafian n su yá? À wèa à pì: Aafiamɛ! 14 Adonia ɛ̀ra à pì: Má yã vĩ mà onnɛ. Basɛba pì: Ǹ o! 15 Akũ Adonia pì: Ń dↄ̃ kũ kpata de ma pↄ́ ũ yã. Isarailanↄ wɛ́ kúma ń pínki mà kɛ ń kína ũ, akũ yã lìtɛ, ma dakũna mɛ́ à kpataa blè, zaakũ Dikiri mɛ́ à a kà. 16 Tera sà yã mɛ̀n don matɛn wɛ́ kɛmma, ǹsun gí kɛmɛnɛiro. Basɛba pì: Ǹ o! 17 Akũ à pì: Ǹ wɛ́ kɛmɛnɛ kína Sulemanua à Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga kpáma nↄ ũ, zaakũ ani gínnɛ kãaoro. 18 Basɛba pìnɛ: Tↄ̀, mani onɛnnɛ.

19 Kũ Basɛba gɛ̀ɛ à kína Sulemanu lè Adonia yã pìi musu, akũ kína pìi fùtɛ à gɛ̀ɛ à dàalɛ à kùtɛnɛ, akũ à ɛ̀ra à sù à vùtɛ a kíblegban. Akũ ò sù Basɛbanɛ kũ kíblegba pãndeo, akũ à vùtɛ kína ↄplai. 20 Basɛba pì: Pↄ́ken má yei mà wɛ́ kɛmma, ǹsun ma tɛ̃ro. Akũ kína pì: Ǹ wɛ́ kɛ Naa, mani n tɛ̃ro. 21 Akũ Basɛba pì: Ǹ tó ò Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga kpá n vĩ̀ni Adoniaa à a sɛ́ nↄ ũ. 22 Akũ kína Sulemanu a da là à pì: Bↄ́yãin ntɛn Sunɛmu nↄgbɛ̃ Abisaga wɛ́ kɛ Adonianɛɛ? Ǹ kpata wɛ́ kɛnɛ gↄ̃̀nↄ sàee! Zaakũ ma vĩ̀nimɛ. Ntɛn kpata wɛ́ kɛnɛ kũ sa'ori Abiatao kũ Zeruya nɛ́ Yoabuomɛ. 23 Akũ kína Sulemanu la dà à pì: Ma sì kũ Dikirio, tó Adonia dí kura a wɛ̃̀ndiii yã kũ à wɛ́ kɛ̀ dí yãiro, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ. 24 Zaakũ Dikiri ma ka kín, à ma ditɛ ma de Dauda gɛ̃nɛ ũ, à ma buri gbà gbãna lákũ à a lɛ́ sɛ̀ nà, ma sì kũ Dikirio Adonia ni ga gbãramɛ. 25 Akũ kína Sulemanu Yoyada nɛ́ Bɛnaya dà, à gɛ̀ɛ à Adonia lɛ̀ à dɛ̀.

Sulemanu pɛna Abiataa kũ Yoabu ganaao

26 Kína pì sa'ori Abiatanɛ: Ǹ ɛra ǹ tá n gun Anato. À kũ̀ ǹ gamɛ, ama mani n dɛ teraro, zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ n Dikiri Luda àkpatii sɛ̀ n doo ma de Daudanɛ arɛ, akũsↄ̃ n zɛ kãao a wari sĩnda pínki gũn. 27 Lɛn Sulemanu pɛ̀ Abiataa lɛ, à a bò Dikiri gbagbana zĩn, de yã kũ Dikiri ò Ɛli bedenↄ musu zaa Silo le à papa yãi.

28 Kũ Yoabu a baaruu mà, akũ à bàa sì à gɛ̀ɛ Dikiri bizakuta kĩnaa, à nà Dikiri gbagbakii à a bɛ̃nɛnↄ kũ̀. Yoabu zɛ̀ kũ Adoniaomɛ yã, ama adi zɛ kũ Abusalomuoro. 29 Ò ò kína Sulemanunɛ kũ Yoabu bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ Dikiri bizakuta kĩnaa, à kú sa'oki pìi sarɛ, akũ Sulemanu pì Yoyada nɛ́ Bɛnayanɛ à gɛ́ à láka kãao gwe. 30 Kũ Bɛnaya kà Dikiri bizakuta kĩnaa, à pìnɛ: Kína pì ǹ bo gwe! Akũ Yoabu pì: Oi! Gu dín mani gan. Akũ Bɛnaya gbɛ̃nↄ zĩ̀ kínaa à pì: Lákũ Yoabu yã wèma nàn dí. 31 Akũ kína pìnɛ: Ǹ kɛnɛ lákũ à ò nà. Ǹ a dɛ, ń a vĩ, de a gbɛ̃dɛna pã yã sún wí makũ kũ ma de bedenↄ musuro. 32 Dikiri ni tó a gbɛ̃dɛna yã wí a musu, zaakũ à lɛ̀tɛ taarisaride gbɛ̃nↄn pla kũ ń mana dealanↄa. À Nɛrɛ nɛ́ Abana, Isaraila zĩ̀karinↄ don'arɛde kũ Yɛta nɛ́ Amasa, Yuda zĩ̀karinↄ don'arɛdeoo dɛ̀dɛ ma de lɛ́ sari. 33 Ń dɛna yã nigↄ̃ wí Yoabu kũ a burinↄ musu gↄrↄ sĩnda pínki, ama Dikiri nigↄ̃ Dauda kũ a burinↄ kũ a ↄnnwo kũ a kpataao gba aafia gↄrↄ sĩnda pínki. 34 Akũ Yoyada nɛ́ Bɛnaya gɛ̀ɛ à Yoabu lɛ̀ à dɛ̀, akũ ò a vĩ̀ a bɛa zaa gbárannan. 35 Akũ kína Yoyada nɛ́ Bɛnaya dìtɛ zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ Yoabu gɛ̃nɛ ũ, sa'ori Zadↄki sↄ̃, Abiata gɛ̃nɛ ũ.

Simɛi ganaa

36 Kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò Simɛi sìsi, akũ à pìnɛ: Ǹ bɛ bo Yurusalɛmu la ǹgↄ̃ kún. Ǹsun bo bɛra la ǹ gɛ́ gukearo. 37 Ǹgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn gↄrↄ kũ n bikũ̀ Kidironua, n gan gwe. Ama n n zĩda dɛ̀. 38 Akũ Simɛi pì kínanɛ: Yã manamɛ ma dikiri kí. Makũ n zↄ̀bleri mani kɛ lákũ n ò nà. Akũ à kú Yurusalɛmu lɛ ari à gìi kɛ̀.

39 Wɛ̃̀ aakↄ̃ gbɛra Simɛi zↄ̀ gbɛ̃nↄn planↄ bàa sì ò tà Maaka nɛ́ Akisi, Gata kína kĩnaa, akũ ò pì Simɛinɛ: N zↄ̀nↄn kú Gata. 40 Akũ Simɛi fùtɛ à gàarii yĩ̀ a zaakinɛ, à gɛ̀ɛ Akisi kĩnaa Gata a zↄ̀ↄ pìnↄ wɛtɛ. Kũ à ń lé, akũ à ń sɛ́tɛ Gata à sù kũńwo. 41 Akũ ò ò Sulemanunɛ, Simɛi bò Yurusalɛmu à gɛ̀ɛ Gata à ɛ̀ra à sù. 42 Akũ kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò Simɛi sìsiarɛ, akũ à pìnɛ: Ma tò n la dà n pì n sì kũ Dikirio, akũ ma lɛ́ dàmma ma pì, zĩ kũ n bo la n gɛ gukea, ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ n gamɛ. Akũ n pìmɛnɛ, yã manamɛ, n mà. 43 Bↄ́yãin n bo ladana kũ n sì kũ Dikiri tↄ́o kpɛ kũ yã kũ ma dànnɛoo? 44 Akũ kína ɛ̀ra à pìnɛ dↄ: Yã vãni kũ n kɛ̀ ma de Daudanɛ dↄngu pínki. Dikiri mɛ́ ani tó a vãni pì wí n musu sà, 45 ama ani arubarika damagu à tó Dauda kpata zĩni gↄ̃ pɛtɛna ari gↄrↄ sĩnda pínki. 46 Kína Yoyada nɛ́ Bɛnaya dà, akũ à gɛ̀ɛ à Simɛi lɛ̀ à dɛ̀. Lɛn Sulemanu kpata zĩni pɛ̀tɛ lɛ.

3

Sulemanu ↄ̃ndↄ̃ wɛ́kɛnaa

1 Sulemanu lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ Misila kína Firi'aunao, à a nɛ́nↄgbɛ̃ sɛ̀ nↄ ũ à sù kãao Dauda wɛ̃tɛn ari àgↄ̃ a bɛ kũ Dikiri ↄnnwo kũ Yurusalɛmu bĩnio bo à láka. 2 Gↄrↄ birea odi kpɛ́ bo Dikirinɛ kↄ̀ro, akũ òdigↄ̃ sa o kpi musu tãnagbagbakinↄa. 3 Sulemanu ye Dikirii, à a de Dauda yãditɛnanↄ kũna, ama àdi sa o gbagbaki pìnↄa, akũ àdigↄ̃ turaretiti kpata gwe.

4 Akũ à gɛ̀ɛ sa o zaa Gibiↄ̃, zaakũ gbagbaki pì mɛ́ à de a kparanↄla. À sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò gwe mɛ̀n wàa sↄↄro. 5 Gwen Dikiri bò à sùa nana gũn gwãani à pì: Ǹ pↄ́ kũ ń yei wɛ́ kɛma. 6 Akũ Sulemanu pì: N gbɛ̃kɛ kɛ̀ n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ manamana, kũ à dennɛ gbɛ̃ mana náanide nɛ̀sɛpurade ũ yãi. N gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀nɛ, n tò makũ a nɛ́ tɛn kí ble a gɛ̃nɛ ũ gbãra dí. 7 Tera sà Dikiri ma Luda, n makũ n zↄ̀blerii kà kína ũ ma de Dauda gɛ̃nɛ ũ. Nɛ́ fítin ma ũ, má yãke gbá dↄ̃ro. 8 Makũ n zↄ̀blerii, má kú n gbɛ̃ kũ n sɛ̀nↄ tɛ́. Ó dasi, oni fↄ̃ ò ń naro ò ń lɛ́ dↄ̃ro. 9 Ǹ makũ n zↄ̀bleri gba ↄ̃ndↄ̃, de màgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a, màgↄ̃ a mana dↄ̃kↄ̃nɛ kũ a vãnio. Tó lɛnlo, deran mani kɛ nà mà yã gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃ dasi pìnↄnɛɛ? 10 Yã kũ Sulemanu wɛ́ kɛ̀ɛ pìi kɛ̀ Dikirinɛ, 11 akũ à pìnɛ: Zaakũ yã kũ n wɛ́ kɛ̀n gwe, ńdi wɛ̃̀ndi gbã̀na wɛ́ kɛro ke aruzɛkɛ ke n ibɛrɛnↄ ga, séde yãgↄ̃gↄ̃na a zɛ́a dↄ̃nan n wɛ́ kɛ̀, 12 mani kɛ lákũ n wɛ́ kɛ̀ nà, mani n gba ↄ̃ndↄ̃ kũ wɛ́zɛ̃o. Gbɛ̃ ke kun n ã ke n gbɛra kũ anigↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ lán n bàro. 13 Mani pↄ́ kũ ńdi wɛ́ kɛro kpámma dↄ. Mani n gba aruzɛkɛ kũ gakurio pínki ari n wɛ̃̀ndi lɛ́n. Kína ke ni ká n ũro. 14 Tó ń tɛ́mai, akũsↄ̃ ń ma yã'onnɛnanↄ kũ ma yãditɛnanↄ kũna lákũ n de Dauda kũna nà, mani n wɛ̃̀ndi dↄnnɛ kũ mↄ̀kakↄ̃anaao. 15 Akũ Sulemanu vù, à è kũ nanan a ò. Akũ à tà Yurusalɛmu, à gɛ̀ɛ à zɛ̀ Dikiri bàka kunna kũ Isarailanↄ àkpati arɛ, à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄnↄ ò gwe, akũ à pↄnna pↄ́ble kɛ̀ a ìbanↄnɛ.

Sulemanu yãgↄ̃gↄ̃na karuanↄnɛ

16 Zĩkea karua gbɛ̃nↄn pla kenↄ sù Sulemanu kĩnaa, ò zɛ̀ a arɛ. 17 Ń gbɛ̃ do pì: Ǹ gaafara kɛmɛnɛ kína. Makũ kũ nↄgbɛ̃ dío ó kú kpɛ́ dokↄ̃nↄmɛ. Akũ ma nɛ́ ì ókↄ̃nↄmɛ ó pla kpɛ́ pìi gũn. 18 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ nↄgbɛ̃ pì nɛ́ ì se. Ókↄ̃nↄmɛ ó pla kpɛ́ pìi gũn, gbɛ̃ke kú kũoo gwero. 19 Kũ nↄgbɛ̃ pìi wùtɛ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìia gwãani, akũ à gà. 20 Akũ à fùtɛ gwãani lizãndo, à ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ sɛ̀ ma sarɛ gↄrↄ kũ makũ n zↄ̀bleri matɛn i o, à wùtɛ a sarɛ, akũ à a nɛ́ gɛ̀ɛ pìi sɛ̀ à wùtɛmɛnɛ ma sarɛ. 21 Kũ ma vu kↄnkↄ mà yↄ̃ kpá ma nɛ́a, akũ ma è gɛ̀ ũ. Kũ ma gwà tíii, akũ ma è ma nɛ́nlo. 22 Akũ nↄgbɛ̃ pì gbɛ̃ do pì: Ɛ́kɛmɛ! Ma nɛ́ mɛ́ à bɛ̃nɛ, n pↄ́ mɛ́ à gà. Akũ nↄgbɛ̃ káaku pì: Ɛ́kɛmɛ! N nɛ́ mɛ́ à gà, ma pↄ́ mɛ́ à bɛ̃nɛ. Akũ òtɛn lɛ́kpakↄ̃ana kɛ kína arɛ.

23 Akũ kína pì: Gbɛ̃ díkĩna tɛn pi a nɛ́ mɛ́ à bɛ̃nɛ, n pↄ́ mɛ́ à gà, akũsↄ̃ gbɛ̃ dire tɛn pi, ɛ́kɛmɛ, n nɛ́ mɛ́ à gà, a pↄ́ mɛ́ à bɛ̃nɛ. 24 Akũ kína pì: À mↄmɛnɛ kũ fɛ̃nɛdao. Akũ ò sùonɛ. 25 Akũ kína pì: À nɛ́ kũ à bɛ̃nɛ zↄ̃kↄ̃rɛ pla, à kpado kpá gbɛ̃ doa, á kpado kpá gbɛ̃ doa. 26 Nↄgbɛ̃ kũ a nɛ́ bɛ̃nɛ sↄ̃, nɛ́ pìi kɛ̀nɛ wɛ̃nda, akũ à pì kínanɛ: Kí, ǹ nɛ́ kũ à bɛ̃nɛ pì kpáa, ǹsun a dɛro. Akũ a gbɛ̃ do pì: Ò a zↄ̃kↄ̃rɛ pla, ó pínki ò kurai. 27 Akũ kína yã mìi zↄ̃̀ à pì: À nɛ́ kũ à bɛ̃nɛ pì kpá nↄgbɛ̃ káakua. Àsun a dɛro. A dan gwe. 28 Kũ Isarailanↄ yãkpatɛ kũ kína kɛ̀ɛ pìi mà, ò vĩna kɛ̀nɛ, zaakũ ò è Luda a gbà ↄ̃ndↄ̃ à yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́a.

4

Sulemanu ìbanↄ

1 Kína Sulemanumɛ Isaraila buri sĩnda pínki kína ũ. 2 A bùsu don'arɛdenↄ tↄ́n dí: Zadↄki nɛ́ Azariamɛ sa'oriki ũ. 3 Sisa nɛ́nↄ Ɛliↄrɛfi kũ Ahiaoomɛ a takadakɛ̃rinↄ ũ. Ailudi nɛ́ Yosafatamɛ yãzĩbaarukɛ̃ri ũ. 4 Yoyada nɛ́ Bɛnayamɛ a zĩ̀kari don'arɛde ũ. Zadↄki kũ Abiataoomɛ sa'orinↄ ũ. 5 Natã nɛ́ Azariamɛ a gu don'arɛdenↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. Sa'ori Zabudu, Natã nɛ́mɛ a kpàasi ũ. 6 Aisamɛ a bɛ azia ũ. Abada nɛ́ Adoniramumɛ zↄ̀zĩ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ.

7 Kína Sulemanu Isarailanↄ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dìtɛditɛ gunↄa gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla. Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀o ń baadi dì su kína kũ a ↄndenↄnɛ kũ pↄ́bleo ń baadi kũ a mↄo. 8 Ń tↄ́n dí: Uru nɛ́ mɛ́ à Ɛflaimu burinↄ gu sĩ̀sĩde vĩ. 9 Dɛka nɛ́ mɛ́ à Makaza kũ Salabimuo kũ Bɛsɛmɛsio kũ Ɛlↄni Bɛtanao vĩ. 10 Ɛsɛdi nɛ́ mɛ́ à Arubo kũ Sokoo vĩ kũ Ɛfa guo pínki dↄ. 11 Abinadabu nɛ́ mɛ́ à Dↄru gusĩsĩde vĩ. Sulemanu nɛ́nↄgbɛ̃ Tafamɛ a nↄ ũ. 12 Ailudi nɛ́ Baana mɛ́ à Tanaki vĩ kũ Mɛgidoo kũ Bɛtɛsã gu kũ à kãni kũ Zarɛtão Yɛzɛrili gɛ̃i kpa pínki zaa Bɛtɛsã ari Abɛli Mɛↄla ari Yↄkɛmɛamu dire kpa. 13 Gɛba nɛ́ mɛ́ à Ramↄ Giliada vĩ kũ Manase nɛ́ Yairi lakutu kũ ò kú Giliada gũnnↄ kũ Agobu gu kũ à kú Basão kũ a wɛ́ra bĩnide mɛ̀n baaakↄ̃nↄ. Ò ń zɛ́ gùrukpananↄ kɛ̀ kũ mↄ̀gotɛ̃omɛ. 14 Ido nɛ́ Ainadabu mɛ́ à Manaimu gu vĩ. 15 Aimaza mɛ́ à Nafatali gu vĩ. Àkũ mɛ́ à Sulemanu nɛ́nↄgbɛ̃ Basɛma sɛ̀ nↄ ũ. 16 Usai nɛ́ Baana mɛ́ à Asa gu vĩ kũ Alotio. 17 Parua nɛ́ Yosafata mɛ́ à Isaka gu vĩ. 18 Ela nɛ́ Simɛi mɛ́ à Biliaminu gu vĩ. 19 Uri nɛ́ Gɛba mɛ́ à Giliada gu vĩ. Amↄrinↄ kína Siↄ̃ kũ Basã kína Oguo mɛ́ ò kú gwe yã. Gɛbamɛ gu pì don'arɛde ũ ado. 20 Yudanↄ kũ Isarailanↄn dasi lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà. Òdigↄ̃ pↄ́ ble ò í mi ò pↄnna kɛ.

Sulemanu nnamana kũ a ↄ̃ndↄ̃o

21 Zaa Yuflati ari Filisitininↄ bùsun kũ Misila bùsu lɛ́o, Sulemanu mɛ́ à kí blè bùsuu pìnↄa pínki. Bùsuu pìnↄ gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ táfe bonɛ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n. 22 Sulemanu ↄn gↄrↄ do pↄ́blen dí: Flawa asasa bupla akuri, wísiti asasa basↄↄro. 23 Zù mɛ̀kpana kũ ò gwà bɛ mɛ̀n kuri, kpàsa zù baro, sã basↄↄro kũ gãnↄ kũ zↄ̃nↄ kũ bùganↄ kũ ko mananↄ dↄ. 24 Zaakũ à kí blè bùsu kũ à kú Yuflati ifãlɛtɛ kpanↄa pínki sɛna zaa Tifisa ari Gaza, akũsↄ̃ yãkete kú gukearo. 25 Sulemanu gↄrↄa Yudanↄ kũ Isaraila kũ ò kú zaa Dã ari Bɛsɛbanↄ katɛna ń bùsun ń laakariiamɛ, baadi kũ a geepi línↄ kũ a kakapura línↄ.

26 Sulemanu sↄ̃ kũ òdi gó gátɛnↄ kↄ́sↄ dúbu siikↄ̃mɛ. A sↄ̃ kũ òdi diḿmanↄ sↄ̃, dúbu kuri awɛɛpla. 27 Gu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ sↄ̃, ń baadi dìgↄ̃ sunɛ kũ pↄ́bleo a mↄa kína Sulemanu kũ gbɛ̃ kũ òdi su pↄ́ ble kãaonↄ pↄ́ ũ. Pↄ́ke dì kĩaḿmaro. 28 Òdigↄ̃ su sↄ̃ pìnↄnɛ kũ éseo kũ sɛ̃̀ɛo dↄ gu kũ ò kún, lákũ ò dìtɛ ń baadinɛ nà.

29 Luda Sulemanu gbà ↄ̃ndↄ̃ kũ wɛ́zɛ̃o manamana. Oni fↄ̃ ò a dↄ̃na lɛ́ dↄ̃ro, lákũ oni fↄ̃ ò ísiralɛ bùsu'atɛ̃ lɛ́ dↄ̃ro nà. 30 Sulemanu ↄ̃ndↄ̃ de ifãbokikpadenↄ kũ Misilanↄ pↄ́la ń pínki. 31 À ↄ̃ndↄ̃ de gbɛ̃ sĩnda pínkila. À de Ɛzɛra buri Etani pↄ́la kũ Maↄli nɛ́nↄ Emani kũ Kalakolio kũ Daadao. À tↄ́ bò bùsu kũ ò lìkainↄ gũn pínki. 32 À yáasi zù dúbu aakↄ̃ akũsↄ̃ lɛ̀ kũ à dànↄ kà dúbu do kũ mɛ̀n sↄↄroo. 33 À línↄ kũ lánↄ yã bↄkↄtɛnaa kɛ̀, naana zaa sida lí kũ à kú Lɛbana bùsun ari à gɛ̀ɛ pɛ́ sɛ̃̀sↄ̃vlã kũ àdi butɛ bĩnianↄa. À nↄ̀bↄnↄ yã dàńnɛ dↄ kũ bãnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ kpↄ̀nↄ. 34 Kína kũ ò kú andunia gũnnↄ a ↄ̃ndↄ̃ baaruu mà ń pínki. Bùsu kũ bùsuuo pínki ń gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò gɛ́ a ↄ̃ndↄ̃yã ma.

5

Dikiri ↄn katɛna soru

1 Kũ Taya kína Hiramu mà kũ ò Sulemanu kà kína ũ a de gɛ̃nɛ ũ, à a ìba kenↄ zĩ̀a, zaakũ Dauda gbɛ̃nnamɛ yã. 2 Akũ Sulemanu lɛ́gbãzã kɛ̀ Hiramunɛ à pì: 3 Ń dↄ̃ kũ ma de Dauda dí le à ↄnn kàtɛ Dikiri a Ludanɛro, kũ buri kũ ò likainↄ tɛn zĩ̀ ká kãao yãi, ari Dikiri gɛ̀ɛ à ń kɛ́nɛ tìntin ũ. 4 Tera sà Dikiri ma Luda tò ma ĩampaki lè. Ibɛrɛ ke kú gukearo, ásaru ke kunlo. 5 Abire yãin má ye mà kpɛ́ bo Dikiri ma Ludanɛ, lákũ Dikiri ò ma de Daudanɛ nà, à pì a nɛ́ kũ áni ká kpatan a gɛ̃nɛ ũ mɛ́ ani kpɛ́ boarɛ. 6 Ǹ gbɛ̃nↄ da ò Lɛbana sida línↄ zↄ̃zↄ̃mɛnɛ. Ma zĩkɛrinↄ ni zĩ pì kɛ kũ n zĩkɛrinↄ lɛɛlɛ, mani n zĩkɛri pìnↄ fĩna bonnɛ lákũ n ò nà pínki. Ń dↄ̃ kũ ó gbɛ̃ke vĩ à lízↄ̃na dↄ̃ lán ákↄ̃nↄ Sidↄ̃denↄ bàro.

7 Kũ Hiramu Sulemanu yã pìi mà, a pↄ kɛ̀ nna manamana à pì: Ò Dikiri tↄ́ kpá gbãra, zaakũ à Dauda gbà nɛ́ ↄ̃ndↄ̃de, àtɛn do a gbɛ̃ dasinↄnɛ arɛ. 8 Akũ Hiramu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Sulemanua à pì: Ma lɛ́gbãzã kũ n kɛ̀mɛnɛ mà. Mani kɛ lákũ ń yei nà sida línↄ kũ pini línↄ yã musu. 9 Ma zĩkɛrinↄ ni lí pìnↄ sɛ́ zaa Lɛbana kpinↄ musu, oni kipao ísira lɛ́a, mani yĩyĩ mà gbɛ̃nↄ zĩonnɛ ísira musu. Gu kũ n òmɛnɛn, gwen mani tó ò kátɛnnnɛ, gbasa ǹ táo. Mↄkↄ̃n sↄ̃, yã kũ má ye ǹ kɛmɛnɛn dí: Ǹ pↄ́ble kpá ma ↄndenↄa. 10 Lɛn Hiramu dìgↄ̃ sida línↄ kũ pini línↄ kpá Sulemanua lɛ lákũ à yei nà. 11 Sulemanu sↄ̃ àdigↄ̃ pↄ́blewɛ kpáa wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo tↄn wàa pla kũ nísio lita dúbu wàa pla. 12 Dikiri Sulemanu gbà ↄ̃ndↄ̃ lákũ à a lɛ́ sɛ̀nɛ nà. Hiramu kũ Sulemanuo nna kũ kↄ̃o, akũ ò lɛ́dokↄ̃nↄ vĩ.

13 Kína Sulemanu gbɛ̃nↄ sɛ̀sɛ Isaraila burinↄ tɛ́ pínki à ń dá zĩ pìi gũn gbɛ̃nↄn dúbu baraakuri. 14 Àdigↄ̃ ń zĩ Lɛbana bùsun mↄ kũ mↄo gbɛ̃nↄn dúbu kuri. Gbɛ̃ pìnↄ dì kɛ Lɛbana mↄ do, akũ òdi su ò kɛ bɛ mↄ plapla. Adoniramumɛ zↄ̀zĩ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 15 Sulemanu gbɛ̀'arinↄ vĩ gukpiden gbɛ̃nↄn dúbu basiikↄ̃, a sɛ̀sɛrinↄ sↄ̃ gbɛ̃nↄn dúbu baaakↄ̃ akuri. 16 Gbɛ̃ pìnↄ baasi, Sulemanu gbɛ̃nↄ dìtɛditɛ gbɛ̃nↄn dúbu aakↄ̃ kũ wàa aakↄ̃o, ògↄ̃ wɛ́ pá zĩ pìia. 17 Kína yã dìtɛ, akũ ò gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ mananↄ yↄ̃̀yↄ̃ ò à, ò sɛ̀tɛ ò sùo kpɛ́ pì ɛ̃pɛtɛgbɛnↄ ũ. 18 Lɛn Sulemanu zĩkɛrinↄ kũ Hiramu zĩkɛrinↄ kũ Gebalidenↄ lí zↄ̃̀zↄ̃ lɛ ò kɛ̀kɛ, ò gbɛ̀ɛ kɛ̀kɛ kpɛ́ pìi bobↄ ũ.

6

Dikiri ↄn katɛnaa

1 Isarailanↄ bona Misila wɛ̃̀ wàa pla kũ basiikↄ̃oo gbɛra, Sulemanu kíblena wɛ̃̀ siikↄ̃den, a mↄ plade kũ òdi pi Zivi gũn, akũ à nà Dikiri ↄn katɛnaaa. 2 Kpɛ́ kũ à bò Dikirinɛɛ pìi gbã̀na kà gã̀sãkuru baaakↄ̃, a yàasa baro, a lei baraakuri. 3 Kpɛ́ pì èda vĩ a arɛ, a gbã̀na lɛɛlɛ kũ kpɛ́ pìio gã̀sãkuru baro, a yàasa sↄ̃ gã̀sãkuru kuri. 4 À a wondonↄ bòbo, a lɛ́nↄn de yàasa, a gũn kpa kpakoto. 5 À kpɛ́nɛnↄ bòbo à lìka kpɛ́ pìii kũ a Ludakukio kpa plapla kũ a kpɛo. 6 À didikↄ̃ana aakↄ̃kↄ̃, kpɛ́nɛ kũ ò kú zĩtɛnↄ yàasaa kà gã̀sãkuru sↄsↄↄro, a kũ ò kú guraguranↄ suddodo, a kũ ò kú musunↄ supplapla. Dikiri kpɛ́ gbɛ̀ kũ ò kú musunↄ yàasa kĩ̀a zĩtɛ pↄ́i, de ò e ò kpɛ́nɛ pìi líkↄ̃kũnↄ didia kpɛ́ pìi gbɛ̀fↄ̃naa sari yãi.

7 Kũ òtɛn kpɛ́ pì bo, ò bò kũ gbɛ̀ kũ ò à zaa a yↄ̃kiaomɛ. Odi ére ke gã ke zĩkɛbↄ ke kĩni ma kpɛ́ pì bokiaro. 8 Kpɛ́nɛ kũ ò kú zĩtɛnↄ pínki gɛ̃ki kú a gɛ̀nↄmidↄki kpamɛ. Didiki gɛ̀ɛ kpɛ́nɛ kũ ò kú guraguranↄ kũ kpɛ́nɛ kũ ò di a musunↄ kĩnaa. 9 Kũ à kpɛ́ pìi bò à làka, à dↄ̀ kũ zà línↄ kũ sida lí lɛ̀kɛtɛnↄ. 10 À kpɛ́nɛ pìnↄ bò kpɛ́ pìi gbã̀na lɛ́mmɛ. A pínki lei gã̀sãkuru sↄsↄↄromɛ, akũsↄ̃ ò ń pɛ́pɛ kpɛ́ pìia kũ sida lío.

11 Akũ Dikiri yã ò Sulemanunɛ à pì: 12 Kpɛ́ kũ ntɛn bo díkĩna yã musu, tó ntɛni ma ↄdↄki gwa, tó n ma yãdannɛnanↄ kɛ̀, tó ń yã kũ ma dìtɛńnɛnↄ kũna ntɛn zĩ kɛa, mani lɛ́ kũ ma sɛ̀ n de Daudanɛ papannɛ. 13 Manigↄ̃ kú ma gbɛ̃ Isarailanↄ tɛ́, mani ń tónlo.

14 Kũ Sulemanu kpɛ́ pìi bò à làka, 15 à sida lí lɛ̀kɛtɛnↄ nàna a gbĩ̀ia a gũn kpɛ́mkpɛm zaa zĩtɛ ari a sakaa, akũ à pini lí lɛ̀kɛtɛnↄ kpàtɛ a zĩtɛ pínki. 16 À kpɛ́nɛ kɛ̀ kpɛ́ pìi gũn Ludakuki ũ, a gbã̀na kà gã̀sãkuru baro, akũ à sida lí lɛ̀kɛtɛnↄ nàna a gbĩ̀ia kpɛ́mkpɛm zaa zĩtɛ ari a sakaa. 17 Kpɛ́ pì kpɛ́da gbã̀na kà gã̀sãkuru bupla. 18 Sida lí kũ ò nàna kpɛ́ pìi gũn, ò ↄzĩ kɛ̀a lán tùru kũ lávu pianaao bà. A pínki bi sida límɛ, a gbɛ̀ ke dí bo gukea ò èro. 19 À kpɛ́ pì nɛ́ kɛ̀kɛ Dikiri bàka kunna kũ Isarailanↄ àkpati ditɛki ũ. 20 Kpɛ́nɛ pìi gbã̀na kà gã̀sãkuru baro, a yàasa dↄ baro, a lei sↄ̃ baro. À wura atɛ̃nɛ nàna kpɛ́nɛ pìi gbĩ̀ia pínki. À turaretitikpataki kũ ò kɛ̀ kũ sida lío nàna kũ wuraao dↄ. 21 À wura atɛ̃nɛ nàna kpɛ́da gbĩ̀ia dↄ, akũ à mↄ̀kakↄ̃ana kũ ò pì kũ wuraaonↄ lòkoloko kpɛ́nɛ gbĩ̀ kũ à wuraa nànaaa pìia kpɛ́lɛlɛ kpa. 22 À wuraa nàna kpɛ́ pìi gũngũn kpɛ́mkpɛm kũ turaretitikpataki kũ à kú kpɛ́nɛ pìi sarɛo.

23 À kù lí à kɛrubunↄ ũ mɛ̀n pla, à dìtɛ kpɛ́nɛ gũn. Kɛrubuu pìnↄ lei kà gã̀sãkuru kuri. 24 Ń dɛ̀mbɛrɛnↄ gbã̀na kà gã̀sãkuru sↄsↄↄro. Zaa dɛ̀mbɛrɛ do lɛ́a la ari a do lɛ́a dire a gbã̀na kà gã̀sãkuru kuri. 25 Kɛrubu mɛ̀n pla pìnↄ bòkↄ̃a, ò lɛɛlɛmɛ. 26 Ń pla ń pínki lei kà gã̀sãkuru kurikuri. 27 Akũ à ń kátɛ kpɛ́ pì nɛ́ gũn. Ń dɛ̀mbɛrɛnↄn poroporona, a do dɛ̀mbɛrɛ gɛ̀ɛ à pɛ̀ gbĩ̀ia dire, a do pↄ́ pɛ̀ gbĩ̀ia la, akũ ń dɛ̀mbɛrɛ kũ ò gↄ̃̀nↄ pɛ̀kↄ̃a kpɛ́nɛ pì guragura. 28 À wuraa nàna kɛrubuu pìnↄa dↄ. 29 À ↄzĩ kɛ̀ kpɛ́ pìi gbĩ̀nↄa kpɛ́da kũ a nɛ́o pínki, à kɛrubunↄ wãnzãn kɛ̀ kũ domina línↄ kũ lávu piananↄ. 30 À wuraa kpàtɛ kpɛ́ pì zĩtɛ dↄ, kpɛ́da kũ a nɛ́o pínki. 31 À kpɛ́nɛ pì gbànↄ kũ a lípɛtɛnↄ kɛ̀ kũ kù lío. A musu kɛ̀ sↄ̃ntɛ. 32 À ↄzĩ kɛ̀ kù lí gbà mɛ̀n pla pìnↄa, à kɛrubunↄ wãnzãn kɛ̀ kũ domina línↄ kũ lávu piananↄ, akũ à wuraa nànaa. 33 À kpɛ́da gbà lí kɛ̀ kusuru siikↄ̃ kũ kù lío dↄ. 34 À a gbànↄ kɛ̀ kũ pini lío nɛ́ pla. Gbàa pìnↄ nɛ́ pínki dì nakↄ̃a guragura. 35 Akũ à ↄzĩ kɛ̀ gbàa pìnↄa, à kɛrubunↄ wãnzãn kɛ̀ kũ domina lío kũ lávu pianaao, akũ à wuraa nànaa.

36 À bĩni bò à lìka a ↄnnyĩ. Bĩni pìi gbɛ̀ kũ ò ànↄ vĩ didikↄ̃ana lɛu aakↄ̃kↄ̃, akũ sida lí kũ ò zↄ̃̀nↄ kpákpa a musu. 37 Ò Dikiri kpɛ́ pì ɛ̃ pɛ̀tɛ Sulemanu kíblena wɛ̃̀ siikↄ̃den, a mↄ kũ òdi pi Zivi gũmmɛ, 38 akũ ò a lakiti kɛ̀ a wɛ̃̀ kuri awɛɛdoden, a mↄ sↄraakↄ̃de kũ òdi pi Bulu gũn lákũ à kpɛ́ zĩ dìtɛ nà. A bona kũ a kɛkɛnaao kà wɛ̃̀ suppla.

7

Sulemanu bɛ bonaa

1 Sulemanu a bɛ bona zĩ kɛ̀ pínki wɛ̃̀ kuri awɛɛ'aakↄ̃mɛ. 2 À kpɛ́ kũ òdi pi Lɛbana líkpɛ bò, a gbã̀na kà gã̀sãkuru basↄↄro, a yàasa kà gã̀sãkuru bupla akuri, a lei sↄ̃ baraakuri. A sida línↄ pɛ̀tɛpɛtɛ dↄ̀rↄ siikↄ̃, akũ à sida lí kũ ò ànↄ dàdańla 3 mɛ̀n bupla awɛɛsↄↄro, dↄ̀rↄ kũ dↄ̀rↄↄo gɛ̃rogɛ̃ro lɛu aakↄ̃, akũ à sida línↄ kpàkpa lí kũ ò kpàa pìnↄla. 4 À a wondonↄ bòbo didikↄ̃ana dↄ̀rↄ aakↄ̃kↄ̃, ń arɛ dↄdↄkↄ̃ana. 5 Kpɛ́ pì lɛ́nↄ lei kũ a yàasaao pínki lɛɛlɛmɛ. A lɛ́nↄ mɛ̀n aakↄ̃kↄ̃ dire kpa kũ la kpao, ń arɛ dↄdↄkↄ̃ana. 6 À lígbanↄ pɛ̀tɛpɛtɛ kpɛ́ pì kpɛ́lɛlɛa. Kpɛ́lɛlɛ pìi gbã̀na kà gã̀sãkuru bupla akuri, a yàasa sↄ̃ baraakuri. À gãnu bò lígba pìnↄ arɛ, akũ à lígbanↄ pɛ̀tɛpɛtɛ à èda dↄ̀ gãnu pì lɛ́a.

7 À a kíblegbaa dìtɛ gãnu pìn. Gwen àdi yã gↄ̃gↄ̃n, akũ òdi pi Yãkpatɛkɛkpɛ. À sida lí lɛ̀kɛtɛnↄ nàna a gbĩ̀ia zaa zĩtɛ ari a sakaa. 8 A kpɛ́ kũ àdi in kú arɛ. À bòkↄ̃a kũ gãnu pìio. Lɛn kpɛ́ kũ à dↄ̀ Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ kũ à sɛ̀ nↄ ũnɛ de lɛ dↄ. 9 Kpɛ́ pìnↄ bona, gbɛ̀ mananↄn ò pɛ̀tɛo ari à gɛ̀ɛ pɛ́ a sakaa. Ò gbɛ̀ɛ pìnↄ yↄ̃̀ gbasa ò zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ kũ sàkasakaao kpa plapla pínki. Lɛmɛ ↄn kpa de lɛ kũ bàai kpao. 10 Ò kpɛ́ pìnↄ ɛ̃ pɛ̀tɛ kũ gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ mananↄ, a kenↄ gbã̀na kà gã̀sãkuru kuri, a kenↄ sↄ̃ sↄraakↄ̃, 11 gbasa ò bò kũ gbɛ̀ mana kũ ò yↄ̃̀ ò ànↄ kũ sida lío. 12 À bĩni bò à lìka ↄn zↄ̃kↄ̃ↄ pìii, à gbɛ̀ kũ ò ànↄ vĩ didikↄ̃ana dↄ̀rↄ aakↄ̃, akũ sida lí kũ ò ànↄ kpákpa a musu, lákũ Dikiri kpɛ́ kũ a èdaao ↄn bĩni de nà.

Dikiri ↄn pↄ́nↄ

13 Kína Sulemanu gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò Huramu sísi zaa Taya, akũ ò sù kãao. 14 Huramu pì da bi Nafatali burimɛ, akũsↄ̃ gyaanↄmɛ. A de bi Taya gbɛ̃mɛ, akũsↄ̃ mↄ̀gotɛ̃ ↄzĩkɛriimɛ. Huramu pì ↄ̃ndↄ̃ kũ asãnsĩnio kũ dↄ̃naao vĩ mↄ̀gotɛ̃ zĩ sĩnda pínki gũn. Kũ à sù kína Sulemanu kĩnaa, akũ à zĩ kũ à dàarɛ kɛ̀ pínki. 15 À mↄ̀gba pì mɛ̀n pla kũ mↄ̀gotɛ̃o. A pínki lei kà gã̀sãkuru baro plansari, a lɛ́ yàasa kà kuri awɛɛpla. 16 À a fùraa pì kũ mↄ̀gotɛ̃o mɛ̀n pla à kùtɛ mↄ̀gba pìnↄ musu. Fùraa pìnↄ lei kà gã̀sãkuru sↄsↄↄro. 17 À mↄ̀kakↄ̃ananↄ pì, akũ à fĩ̀fĩ a fùraa pìnↄa lán mↄ̀wakarɛ bà, ò lokolokona mɛ̀n suppla. 18 À pↄ́nↄ pì lán bísi nɛ́nↄ bà à dↄ̀dↄ mↄ̀gba fùraa pìnↄa à lìkai dↄ̀rↄ pla, mↄ̀kakↄ̃anaa pìnↄ gɛ̃i kũ a musuo. A fùraa pìnↄn lɛɛlɛmɛ pínki. 19 À Dikiri kpɛ́ èdaa mↄ̀gba fùraa pìnↄ pì kũ dↄ̃naao lán tafetira vú bà. Tafetira vú pìnↄ lei kà gã̀sãkuru siisiikↄ̃. 20 Bísi nɛ́ pìnↄn dↄdↄ mↄ̀gba fùraa pìnↄ kũ̀dↄki musu mɛ̀n wàa dodo likana mↄ̀kakↄ̃anaa pìnↄi dↄ̀rↄdↄrↄ. 21 Akũ à mↄ̀gba pìnↄ pɛ̀tɛpɛtɛ kũ ò Dikiri kpɛ́ èda kũna. À tↄ́ kpà ↄpla pↄ́nɛ Ani Kátɛ, ↄzɛ pↄ́ sↄ̃ Gbãna Kúa. 22 Mↄ̀gba pìnↄ fùranↄ bò lán tafetira vú bà. Lɛn à mↄ̀gba pìnↄ pì lɛ pínki.

23 À mↄ̀ↄ kàsa íkaki ũ bùkutu. A lɛ́ la kpa ari a lɛ́ dire kpa kà gã̀sãkuru kuri, a lei kà gã̀sãkuru sↄↄro, a lɛ́ yàasa sↄ̃ baraakuri. 24 À ↄzĩ kɛ̀ íkaki pìia lán tùrunↄ bà, à lìka a lɛ́i gɛ̃i dↄ̀rↄ pla, gã̀sãkuru do pínki tùru mɛ̀n kuri. À íkaki pìi kàsa lɛɛlɛ kũ tùru wãnzãnde pìnↄ. 25 Íkaki pì di zùsa mɛ̀n kuri awɛɛplanↄa. Zù mɛ̀n aakↄ̃nↄ mì dↄ gugbãnduru kpa, mɛ̀n aakↄ̃nↄ ifãlɛtɛ kpa, mɛ̀n aakↄ̃nↄ gɛ̀nↄmidↄki kpa, mɛ̀n aakↄ̃nↄ sↄ̃ ifãboki kpa. Íkaki pì di ń musu, akũsↄ̃ ń pↄ̀rↄnↄ dↄdↄ guragura. 26 Íkaki pìi gègetee kà ↄla yàasa ũ. A sã de lán oro sã bà, lán tafetira sã bà. Dirↄm lɛ́ wàa do ín àdi sí.

27 À tadibↄnↄ pì kũ mↄ̀gotɛ̃o mɛ̀n kuri. Ń pínki gbã̀na kà gã̀sãkuru siikↄ̃, a yàasa dↄ siikↄ̃, a lei sↄ̃ aakↄ̃. 28 Kũ ò tadibↄↄ pìnↄ pì, ò mↄ̀ lɛ̀kɛtɛnↄ kpà à gbánↄ dagura. 29 Akũ ò músu wãnzãnnↄ kɛ̀ mↄ̀ lɛ̀kɛtɛɛ pìnↄa pínki kũ zùsa wãnzãnnↄ kũ kɛrubu wãnzãnnↄo. Ò lávutãna wãnzãn kɛ̀ músuu pìnↄ kũ zùsa pìnↄ musu kũ a gɛ̃io. 30 Tadibↄↄ pìnↄ mↄ̀gotɛ̃ gére kũ gòoo vĩ mɛ̀n siisiikↄ̃. Ò gbá vĩ mɛ̀n siisiikↄ̃ dↄ. Gbá pìnↄ musun òdi ta din. Ò gbá pìnↄ kàsa, ò lávutãna wãnzãn kɛ̀ a kpa siikↄ̃a. 31 Tadibↄↄ pìnↄ lɛ́ wɛ̃na bùkutu, a lɛ́ kpa bona gã̀sãkuru do, akũsↄ̃ à lòkotoo kà ↄtã do. Ò wãnzãn kɛ̀ a lɛ́ kũ à bò musua dↄ. Tadibↄↄ pìnↄ mↄ̀ lɛ̀kɛtɛ kusurudenↄ vĩ, ò de bùkuturo. 32 Gére pìnↄn kú mↄ̀ lɛ̀kɛtɛɛ pìnↄ gɛ̃i. A gònↄ pɛ́pɛna tadibↄↄ pìnↄ gbánↄa. Gére pìnↄ lei kà gã̀sãkuru do kũ a kusuo. 33 Ò gére pìnↄ pì lán sↄ̃go pↄ́ bàmɛ. Ò a gònↄ kũ a gérenↄ kũ a mↄ̀tererenↄ kũ a oronↄ kàsa kũ mↄ̀gotɛ̃o pínki. 34 Tadibↄↄ pìnↄ kũki vĩ mɛ̀n siisiikↄ̃ a kusurunↄa. 35 Tadibↄↄ pìnↄ musu de bùkutu, a lei kà ↄtã do. A gbánↄ kũ a mↄ̀ lɛ̀kɛtɛnↄn na tadibↄↄ pìnↄ musu. 36 À kɛrubu wãnzãn kɛ̀ a gbánↄ kũ a mↄ̀ lɛ̀kɛtɛnↄa kũ músu wãnzãnnↄ kũ domina línↄ wãnzãnnↄo, gu kũ à lè pínki. À lávutãna wãnzãn kɛ̀ à lìkai dↄ. 37 Lɛn à tadibↄↄ pìnↄ pì lɛ. À kàsa pↄ́ dokↄ̃nↄ gũmmɛ, ń zↄ̃kↄ̃kɛ kũ ń bonaao lɛɛlɛmɛ.

38 Akũ à dàgaa pì kũ mↄ̀gotɛ̃o mɛ̀n kuri. A pínki dì í sí dirↄm lɛ́ siisiikↄ̃. Dàgaa pìnↄ yàasa kà gã̀sãkuru siisiikↄ̃. Kũ à dàgaa pìnↄ dìdi tadibↄ mɛ̀n kurii pìnↄa, 39 akũ à kàtɛ Dikiri kpɛ́ arɛ, mɛ̀n sↄↄro ↄplai, mɛ̀n sↄↄro ↄzɛi. À íkaki pìi dìtɛ ↄzɛ kpa Dikiri kpɛ́ kusuru kũ à kú ifãboki gɛ̀nↄmidↄki kpa sarɛ. 40 Akũ Huramu oro túbukabↄnↄ kũ a sɛ́tɛbↄnↄ kũ ta arusibↄnↄ pì dↄ. Lɛn à Dikiri ↄn zĩ kũ kína Sulemanu dàarɛ kɛ̀ lɛ, à a lakiti kɛ̀ pínki. 41 Zĩ kũ à kɛ̀ɛ pìnↄn dí: Mↄ̀gba mɛ̀n pla, a fùra kũ à bò lán lo bà kũ à kú mↄ̀gba pìnↄ musu mɛ̀n pla, mↄ̀kakↄ̃ana kũ à zã blèo a fùraa pìnↄa mɛ̀n pla, 42 bísi nɛ́ kũ à dↄ̀dↄ mↄ̀kakↄ̃anaa pìnↄa musu mɛ̀n wàa pla. À kɛ̀ ari dↄ̀rↄ pla zãblebↄ ũ mↄ̀gba fùraa pìnↄa. 43 Tadibↄↄ pìnↄ mɛ̀n kuri kũ a dàganↄ mɛ̀n kuri. 44 Íkaki mɛ̀n do kũ zùsa kũ à kú a zĩtɛnↄ mɛ̀n kuri awɛɛpla. 45 Túbukabↄↄ pìnↄ kũ a sɛ́tɛbↄnↄ kũ ta arusibↄnↄ. Pↄ́ kũ Huramu pì kína Sulemanunɛ Dikiri ↄn pↄ́ ũnↄ pínki, à ń pí kũ mↄ̀gotɛ̃ kũ ò lↄ̀lↄↄomɛ. 46 Kína tò ò pↄ́ pìnↄ kàsa kũ Yoda gbĩ̀io zaa Suko kũ Zarɛtão dagura. 47 Sulemanu dí tó ò pↄ́ kũ ò pì kũ mↄ̀gotɛ̃oo pìnↄ yↄ̃ kilooa à a tìkisi dↄ̃̀ro, kũ à kɛ̀ dasi yãi.

48 Sulemanu pↄ́ kũ à kú Dikiri kpɛ́ gũnnↄ pì dↄ, turaretitikpataki kũ ò kɛ̀ kũ wuraao kũ wura teburu kũ òdi Dikiri burodi kátɛaao 49 kũ fitiladibↄ kũ ò kàtɛ kpɛ́da gũn kpɛ́nɛ arɛ ↄplai kũ ↄzɛo mɛ̀n sↄsↄↄro. Ò pì kũ wuraao atɛ̃nɛ kũ a fitilanↄ kũ a kpàkonↄ pínki, ò lávu wãnzãn kɛ̀ḿma. 50 À wura tokonↄ pì dↄ kũ fitiladɛbↄnↄ kũ tanↄ kũ gↄ̃mbↄnↄ kũ tɛ́sibↄnↄ kũ kpɛ́nɛ kũ òdi pi Ludakuki gbà asigbenↄ kũ kpɛ́da pↄ́nↄ. 51 Kũ kína Sulemanu Dikiri ↄn zĩ pìi kɛ̀ à làka pínki, akũ à sù kũ wuraao kũ andurufuuo kũ pↄ́ kũ a de Dauda dìtɛ Dikiri pↄ́ ũnↄ, akũ à kà Dikiri ↄn aruzɛkɛkatɛkin.

8

Tana kũ Dikiri àkpatiio a kpɛ́n

1 Akũ kína Sulemanu Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi Yurusalɛmu, ń buri don'arɛdenↄ kũ ń ↄmbedenↄ ń pínki, de ò su ò Dikiri bàka kunna kũńwo àkpati sɛ́ Dauda wɛ̃tɛ kũ òdi pi Zaiↄ̃ ò suo. 2 Akũ Isarailanↄ kàkara a arɛ ń pínki mↄ supplade Ɛtanimu dikpɛgↄrↄ zĩ. 3 Kũ Isaraila gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kàkara ń pínki, akũ sa'orinↄ Dikiri àkpatii pìi sɛ̀ 4 kũ dakarɛki kutao kũ Dikiri pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ. Sa'orinↄ kũ Levi burinↄ mɛ́ ò pↄ́ pìnↄ sɛ̀ ò sùo, 5 akũ kína Sulemanu kũ Isaraila kũ ò kàkaraainↄ sa ò kũ sãnↄ kũ zùnↄ àkpatii pì arɛ. Pↄ́ kũ ò sa òoo pìnↄ dasi kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, adi sí naroro. 6 Akũ sa'orinↄ gɛ̃̀ kũ Dikiri bàka kunna kũńwo àkpatiio a kpɛ́n ari kpɛ́nɛ kũ òdi pi Ludakukin. Ò dìtɛ a ditɛkia gwe kɛrubunↄ gɛ̃i. 7 Kɛrubuu pìnↄ dɛ̀mbɛrɛnↄn poroporona àkpatii pì kũ a sɛ́linↄla. 8 A sɛ́li pìnↄ gbã̀na ari òdi ń lɛ́ e Dikiri kpɛ́ kpɛ́da gũn, ama òdi e ↄnnlo. Lí pìnↄn kú gwe ari kũ a gbãrao. 9 Pↄ́ke kú àkpatii pìi gũnlo, tó adi kɛ gbɛ̀ anlo mɛ̀n pla kũ Musa dàn zaa Orɛbu, gu kũ Dikiri pì a bàka nigↄ̃ kú kũ Isarailanↄ ń bona Misila gbɛra baasiro.

10 Kũ sa'orinↄ bↄ̀tɛ Dikiri kpɛ́n, túsukpɛ kpɛ́ pìi pà, 11 odi fↄ̃ ò gɛ̃̀ ò ń zĩ kɛ gwero túsukpɛ pì yãi, zaakũ Dikiri gakuri a kpɛ́ pà. 12 Akũ Sulemanu pì: Dikiri pì ánigↄ̃ kú túsukpɛ sira gũmmɛ. 13 Akũ à pì Dikirinɛ: Ma kpɛ́ naasi díkĩna bònnɛ, ǹgↄ̃ kú a gũn gↄrↄ sĩnda pínki. 14 Akũ à lìtɛ à arɛ dↄ̀ paria à sa mana òńnɛ. 15 Akũ à pì: Ò Dikiri Isarailanↄ Luda sáabu kpá! À lɛ́ sɛ̀ ma de Daudanɛ, akũ à pàpa. Zaakũ à pì, 16 zaa gↄrↄ kũ a a gbɛ̃ Isarailanↄ bↄ̀tɛ Misila, ádi Isaraila wɛ̃tɛ ke ditɛ ò kpɛ́ bon arɛro. Daudan a sɛ̀ a gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ. 17 Kũ ma de Dauda ye à kpɛ́ bo Dikiri Isarailanↄ Ludanɛ, 18 akũ Dikiri pìnɛ kpɛ́bonaarɛ de a tↄ́ gↄ̃ kúa laasun kũ à kɛ̀ɛ pì mana, 19 ama adi kɛ àkũ mɛ́ ani boarɛro, a zĩda nɛ́ ke mɛ́ ani boarɛ. 20 Akũ Dikiri kɛ̀ lákũ à a lɛ́ sɛ̀nɛ nà. Ma gↄ̃ ma de Dauda gɛ̃nɛ ũ, ma vutɛ Isaraila kpatan lákũ Dikiri Isarailanↄ Luda a lɛ́ sɛ̀ nà, akũ ma kpɛ́ dí bònɛ de a tↄ́ gↄ̃ kúa yãi. 21 Gwen ma Dikiri àkpati ditɛki kɛ̀kɛn. Dikiri bàka kunna kũ ó dizinↄ ń bona Misila gbɛra yã kú a gũn.

Sulemanu aduakɛna a gbɛ̃nↄnɛ

22 Sulemanu arɛ dↄ̀ Dikiri gbagbakia Isaraila kũ ò kakarana gwenↄ wára ń pínki, akũ à a ↄnↄ sɛ̀ musu 23 à pì: Dikiri Isarailanↄ Luda, gbɛ̃ke dì sí lɛkↄ̃a kũnwo musu ke zĩtɛro. N gbɛ̃kɛ gũn n bàka kú kũ n zↄ̀bleri kũ ò tɛ́ n zɛ́n kũ nɛ̀sɛdoonↄ. 24 N yã kũ n a lɛ́ sɛ̀ n zↄ̀bleri ma de Daudanɛɛ pàpa. N ò kũ lɛ́omɛ yã, gbãra sà n pàpa. 25 Tera sà Dikiri Isarailanↄ Luda, n lɛ́ sɛ̀ n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ n pì, tó a burinↄ ń zĩda kũna dↄ̃ akũsↄ̃ ò tɛ́ n zɛ́n lákũ à tɛ́i nà, onigↄ̃ kú Isaraila kpatan gↄrↄ sĩnda pínki. 26 Isarailanↄ Luda, ǹ tó yã kũ n ò n zↄ̀bleri ma de Daudanɛ kɛ yãpura ũ sà. 27 Ama Luda, ĩnigↄ̃ kú zĩtɛ la yãpuran yá? Musu kũ a leikɛo ni fↄ̃ à n síro, bele kpɛ́ kũ ma bònnɛ díkĩna sàa? 28 Dikiri ma Luda, ǹ laakari dↄ makũ n zↄ̀bleriia, ǹ ma aduakɛna kũ ma kutɛkɛnao sí. Ǹ sã kpá ↄ́ kũ makũ n zↄ̀bleri matɛn dↄnyĩi kũ adua kũ matɛn kɛmmao gbãra. 29 Ǹ tó n wɛ́ gↄ̃ pɛna kpɛ́ díkĩnaa gwãani kũ fãnantɛ̃o, gu kũ n pì n tↄ́ nigↄ̃ kúa díkĩna pìi. Ǹ adua kũ makũ n zↄ̀bleri madì kɛ arɛdↄna gu día ma. 30 Tó makũ n zↄ̀bleri ke n gbɛ̃ Isarailanↄ arɛ dↄ̀ gu día, tó ó wɛ́ kɛ̀mma, ǹgↄ̃ ó wɛ́kɛna sí zaa n kúkia musu ǹ sùru kɛ kũoo.

31 Tó gbɛ̃ taari kɛ̀ a gbɛ̃dakenɛ, akũ ò pìnɛ à yã sí kũ n tↄ́o, tó à sù à yã sì kũ n tↄ́o n gbagbaki dí arɛ, 32 ǹgↄ̃ zɛ kũńwo zaa n kúkia musu ǹ mↄńnɛ. Ǹgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ n zↄ̀blerinↄnɛ ǹ yã da taaridela, de a yãkɛna wí a musu ǹ yã nna kpá taarisaridea, de ò le ò dↄ̃ kũ à yãke vĩro. 33 Tó n gbɛ̃ Isarailanↄ ibɛrɛnↄ zĩ̀i blèḿma durunna kũ ò kɛ̀nnɛ yãi, ò tà kũńwo, tó ò ɛ̀ra ò arɛ dↄ̀mma ò n sisi, tó ò wɛ́ kɛ̀mma ò kútɛ kɛ̀nnɛ kpɛ́ díkĩnaa, 34 zaa n kúkia musu ǹgↄ̃ zɛ kũńwo ǹ sùru kɛ kũńwo kũ ń durunnanↄ, ǹ su kũńwo bùsu kũ n kpà ń dizinↄa díkĩna pìi gũn.

35 Tó ludambɛ gↄ̃̀ da wárawara, legũ dì maro kũ ò durunna kɛ̀nnɛ yãi, tó ò arɛ dↄ̀ gu díkĩnaa ò wɛ́ kɛ̀mma ò n sisi, akũsↄ̃ ò kpɛ lì ń durunnanɛ kũ n wɛ́ tã̀ḿma yãi, 36 zaa n kúkia musu ǹgↄ̃ zɛ kũńwo ǹ sùru kɛ kũńwo kũ ń durunnanↄ. Ǹgↄ̃ ń da zɛ́ manan, ǹ tó legũ ma n bùsu kũ n kpà n gbɛ̃nↄa ń pↄ́ ũ dí gũn. 37 Tó nà ke gagagyã kà bùsu dín, ke pↄ́wɛsirakũ ke pↄ́pukpana ke kwanↄ ke kwa'eseblerinↄ ke tó ibɛrɛnↄ lìka ń wɛ̃tɛ kei ke tó kisira ke gyã gɛ̃̀ ń tɛ́, 38 tó ń gbɛ̃ke yã kũ à a le dↄ̃̀, tó à a ↄ dↄ̀ kpɛ́ díkĩna kpa, tó à wɛ́ kɛ̀mma à kútɛ kɛ̀nnɛ, 39 zaa n kúkia musu ǹgↄ̃ zɛ kãao ǹ sùru kɛ kãao, ǹ kpái. Ǹgↄ̃ fĩna bonɛ a yãkɛnaaa, zaakũ ń a nɛ̀sɛ dↄ̃. Mↄkↄ̃n mɛ́ ń gbɛ̃ sĩnda pínki nɛ̀sɛ dↄ̃. 40 Lɛn onigↄ̃ vĩna kɛnnɛ lɛ ari ń wɛ̃̀ndi lɛ́n bùsu kũ n kpà ń dizinↄa díkĩna gũn.

41-42 Zaakũ oni n tↄ́ zↄ̃kↄ̃ kũ n gã̀sã gbãnao kũ n ↄ kũ à poronaao baaru ma, tó gbɛ̃ zĩ̀tↄ kũ à de n gbɛ̃ Isaraila buri ũro bò bùsu zã̀zãn à sù n tↄ́ yãi, tó à arɛ dↄ̀ kpɛ́ día à wɛ́ kɛ̀mma, 43 zaa n kúkia musu ǹgↄ̃ zɛ kãao ǹ yã kũ à wɛ́ kɛ̀mma kɛnɛ, de andunia buri sĩnda pínki le à n tↄ́ dↄ̃, ò vĩna kɛnnɛ lákũ n gbɛ̃ Isarailanↄ dì kɛnnɛ nà, onigↄ̃ dↄ̃ kũ n tↄ́ kú kpɛ́ kũ ma bò día.

44 Tó n gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ zĩ̀ ká kũ ń ibɛrɛnↄ, bee gu kũ n ń zĩn pínki, tó ò arɛ dↄ̀ wɛ̃tɛ kũ n sɛ̀ día kũ kpɛ́ kũ ma bònnɛ dío, tó ò wɛ́ kɛ̀mma, 45 zaa n kúkia musu ǹgↄ̃ zɛ kũńwo kútɛ kũ ò kɛ̀nnɛ yãi, ǹ yã nna kpáḿma. 46 Zaakũ gbɛ̃ke dì gí durunna kɛiro, tó ò durunna kɛ̀nnɛ, tó n pↄ fɛ̃̀ńyĩ n ń ná ń ibɛrɛnↄnɛ ń ↄĩ, tó ò tà kũńwo ń bùsun zĩ̀zↄnↄ ũ bùsu zã̀zã ke a kãnin yá, 47 tó ò nɛ̀sɛɛ lìtɛ bùsu kũ òtɛn zↄ̀ blen pìi gũn, tó ò ɛ̀ra ò kútɛ kɛ̀nnɛ gwe ò pì: O durunna kɛ̀, o taari kɛ̀, o yã vãni kɛ̀, 48 tó ò arɛ dↄ̀mma kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ ń pↄyeinaao pínki zaa bùsu kũ òtɛn zↄ̀ blen ń ibɛrɛnↄnɛ pìi gũn, tó ò arɛ dↄ̀ bùsu kũ n kpà ń dizinↄa kũ wɛ̃tɛ kũ n sɛ̀ɛo kũ kpɛ́ kũ ma bònnɛ díooa, tó ò wɛ́ kɛ̀mma, 49 zaa n kúkia musu ǹgↄ̃ zɛ kũńwo kútɛ kũ ò kɛ̀nnɛ yãi, ǹ yã nna kpáḿma. 50 Ǹgↄ̃ sùru kɛ kũ n gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀nnɛnↄ kũ taari kũ ò kɛ̀ɛo, ǹ tó gbɛ̃ kũ òtɛn zↄ̀ bleńnɛnↄ ń wɛ̃nda gwa, 51 zaakũ n pↄ́vĩnanↄmɛ, n gbɛ̃ kũ n ń bↄ́tɛ Misilanↄ wɛ́tãmma pãsĩ gũnnↄmɛ.

52 Ǹ tó n wɛ́ gↄ̃ kú makũ n zↄ̀bleriia, ǹ sã kpá kútɛ kũ ma kɛ̀nnɛi kũ kútɛ kũ n gbɛ̃ Isarailanↄ kɛ̀nnɛo. Ǹ sã kpáńyĩ gↄrↄ kũ ò wiki lɛ̀mma pínki. 53 Dikiri Luda, zaakũ andunia buri sĩnda pínki gũn mↄ́kↄ̃nↄn n ń sɛ́ n gbɛ̃nↄ ũ, lákũ n ò n zↄ̀bleri Musa gãi nà gↄrↄ kũ n ó dizinↄ bↄ̀tɛ Misila.

54 Gↄrↄ kũ Sulemanu tɛn wɛ́ kɛ Dikiria, à kutɛna a kosoamɛ kũ a ↄnↄo porona musu. Kũ à adua kɛ̀ à làka, akũ à fùtɛ à zɛ̀ Dikiri gbagbakia gwe, 55 akũ à sa mana ò Isaraila kũ ò kú gwenↄnɛ ń pínki, à ò gbãnagbãna à pì: 56 Ò Dikiri sáabu kpá, zaakũ à ókↄ̃nↄ a gbɛ̃ Isarailanↄ gbà ĩampaki lákũ à ò nà. Yã mana kũ à a lɛ́ sɛ̀ a zↄ̀bleri Musa gãinↄ pàpa pínki, a ke dí lɛ́tɛ pãro. 57 Dikiri ó Luda gↄ̃ kú kũoo, lákũ à kú kũ ó dizinↄo nà. Àsun ó tónlo, àsun pã kpáwáiro. 58 À tó ò swɛ̃̀ kpáawa ògↄ̃ tɛ́ a zɛ́n, ògↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna kũ yã kũ à dà ó dizinↄnɛnↄ, ògↄ̃ a ↄdↄki gwa. 59 Adua kũ ma kɛ̀ Dikiri ó Ludaa gↄ̃ dↄn fãnantɛ̃ kũ gwãanio. Àgↄ̃ yã nna kpá makũ a zↄ̀bleriia kũ a gbɛ̃ Isarailanↄ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà, 60 de andunia buri sĩnda pínki le à dↄ̃ kũ Dikiri bi Ludamɛ, a pãnde kunlo. 61 À kũ̀ à á swɛ̃̀ kpá Dikiri ó Ludaa mámmam, àgↄ̃ a ↄdↄki gwa, àgↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna lákũ á kũna gbãra nà.

Dikiri ↄn sakɛnaa

62 Akũ kína kũ Isarailanↄ ń pínki sa ò Dikiria. 63 Sulemanu kɛnnakũkↄ̃o sa ò Dikiria kũ zùnↄ dúbu baro awɛɛpla kũ sãnↄ dúbu basuddo. Lɛn kína kũ Isarailanↄ ń pínki Dikiri ↄn sa kɛ̀ lɛ. 64 Zĩ pìia kína gbã̀ bò ↄn kũ à kú Dikiri kpɛ́ kpɛ́lɛlɛaanɛ, akũ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò gwe kũ pↄ́blewɛ gbao kũ kɛnnakũkↄ̃o sa nísio, zaakũ sa'oki kũ à kɛ̀ kũ mↄ̀gotɛ̃o kũ à kú Dikiri kpɛ́ kpɛ́lɛlɛa zↄ̃kↄ̃ro, adi fↄ̃ à sì pínkiro. 65 Zĩ birea Sulemanu kũ Isarailanↄ ń pínki dikpɛ kɛ̀ Dikiri ń Ludanɛ ari gↄrↄ suppla, akũ ò Kutadↄna dikpɛ kɛ̀ gↄrↄ suppla dↄ. A pínki kɛ̀ gↄrↄ gɛ̃ro donsari. Ò dasi manamana, ò bò zaa Lebo Amata ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Misila bùsu lɛ́zɛki swaa. 66 A gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ à ń gbárɛ, akũ ò lɛ́ zàa ò tà ń bɛa kũ pↄnnao. Ń pↄ kɛ̀ nna yã mana kũ Dikiri kɛ̀ a zↄ̀bleri Dauda kũ a gbɛ̃ Isarailanↄnɛ pínki yãi.

9

Dikiri bo à suna Sulemanua

1 Kũ Sulemanu Dikiri ↄnn kàtɛ à làka kũ a ↄnnwo kũ zĩ kũ a pↄ kúanↄ pínki, 2 akũ Dikiri ɛ̀ra à bò à sùa a gɛ̃̀n pladeo lákũ à bò à sùa Gibiↄ̃ nà 3 à pìnɛ: Ma adua kũ n kɛ̀ kũ kútɛ kũ n kɛ̀mɛnɛoo mà. Ma kpɛ́ kũ n bòo pìi dìtɛ ma pↄ́ ũ, ma tↄ́ nigↄ̃ kúa lakanaa sari. Ma wɛ́ nigↄ̃ kúa, ma pↄ nigↄ̃ kúa. 4 Mↄkↄ̃n sↄ̃, tó ń tɛ́ ma zɛ́n súsu kũ nɛ̀sɛ purao lákũ n de Dauda bà, tó ń yã kũ ma dìtɛnnɛnↄ kũna kũ ma yã'onnɛnanↄ, tó ntɛni ma ↄdↄki gwa, 5 mani n kpata zĩni pɛ́tɛ Isarailanↄ tɛ́, anigↄ̃ lakana vĩro, lákũ ma a lɛ́ sɛ̀ n de Daudanɛ nà, ma pì a burinↄ nigↄ̃ kú Isaraila kpatan gↄrↄ sĩnda pínki. 6 Tó mↄkↄ̃n ke n nɛ́nↄ kpɛ lìmɛnɛ sↄ̃, tó á ma dokayãnↄ kũ yã kũ ma dìtɛárɛnↄ kũnaro, tó a gɛ do tãnanↄi ari átɛni ń gbagba, 7 mani Isarailanↄ bↄtɛ bùsu kũ ma kpàḿman, mani gí kpɛ́ kũ ma dìtɛ ma pↄ́ ũ pìii, oni gↄ̃ lalandi pↄ́ ũ, pina pↄ́ ũ buri sĩnda pínkinɛ. 8 Bee kũ kpɛ́ pì naasikɛo, a yã ni bo gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃tɛ a sarɛnↄ sarɛ. Oni suru gá ò pi: À kɛ̀ dera Dikiri kɛ̀ bùsu dí kũ kpɛ́ díoonɛ lɛɛ? 9 Oni pińnɛ: Kũ ò pã kpà Dikiri ń Luda kũ à ń dizinↄ bↄ̀tɛ Misilai yãimɛ. Ò zɛ̀ kũ tãnanↄ, òtɛni ń gbagba òtɛn kútɛńnɛ. Abire yãin Dikiri kisira dí zĩ̀ḿma pínki.

Sulemanu yãkɛna kparanↄ

10 Sulemanu ↄn mɛ̀n pla pìnↄ kàɛ wɛ̃̀ baromɛ, Dikiri ↄn kũ a zĩda bɛo. Abire gbɛran 11 à Galili bùsu wɛ̃tɛ kpà Taya kína Hiramua mɛ̀n baro, zaakũ Hiramu sida lí kũ pini lío kũ wuraao kpàa lákũ à yei nà. 12 Kũ Hiramu bò Taya à gɛ̀ɛ à wɛ̃tɛ kũ Sulemanu kpàawanↄ gwà, adi kɛnɛro, 13 akũ à pì: Ma gbɛ̃, wɛ̃tɛ kpate takanↄn n kpàma gwee? Akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Kabulu ari kũ a gbãrao. 14 Hiramu gĩnakɛ à wuraa kpã̀zã Sulemanunɛ yã tↄn siikↄ̃.

15 Gbɛ̃ kũ Sulemanu ń dá zↄ̀zĩnnↄ yãn dí. Gbɛ̃ pìnↄ mɛ́ ò Dikiri ↄn kũ Sulemanu ↄnnwo zĩ kɛ̀. Ò Milo wɛ̀ɛɛ tàta kũ bùsuuo, ò Yurusalɛmu bĩni bò, ò ɛ̀ra ò Azo kũ Mɛgidoo kũ Gɛzao kɛ̀kɛ ò kàtɛ. 16 Misila kína Firi'auna lɛ̀tɛ Gɛza pìia yã, akũ à sì à tɛ́ sↄ̃̀a à Kanaa kũ ò kú a gũnnↄ dɛ̀dɛ, akũ à kpà a nɛ́nↄgbɛ̃a zãkɛna gba ũ gↄrↄ kũ à a kpã̀zã Sulemanua. 17 Akũ Sulemanu ɛ̀ra à Gɛza pìi kɛ̀kɛ à kàtɛ kũ Bɛtoroni gɛ̃i pↄ́o 18 kũ Baalao kũ Tadamↄ kũ à kú a bùsu gbárannanwo 19 kũ wɛ̃tɛ kũ à kusuna kàtɛnnↄ kũ wɛ̃tɛ kũ a sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃nↄn kunnↄ kũ kpɛ́ kũ à ye à dↄ Yurusalɛmunↄ kũ Lɛbanao kũ bùsu kũ àtɛn kí bleanↄ pínki. 20 Buri kũ ò de Isaraila ũronↄ: Amↄrinↄ, Itinↄ, Pɛrizinↄ, Ivinↄ kũ Yebusi kũ ò gↄ̃̀nↄ ń pínki, 21 gbɛ̃ kũ Isarailanↄ dí fↄ̃ ò ń dɛdɛronↄ, ń buri kũ ò gↄ̃̀ ń bùsuu pìnnↄn Sulemanu ń dá zↄ̀zĩn, akũ òdigↄ̃ zĩ pì kɛ lɛ ari kũ a gbãrao. 22 Adi Isarailanↄ da zↄ̀zĩnlo. Mↄ́kↄ̃nↄn à ń dítɛ a zĩ̀karinↄ ũ, a ìbanↄ, a kína dakenↄ, a gbɛ̃nↄ don'arɛdenↄ, a sↄ̃godenↄ, a sↄ̃denↄ. 23 Mↄ́kↄ̃nↄmɛ zĩ kũ òtɛn kɛ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ dↄ, ò gbɛ̃nↄn wàa pla kũ basuppla akurio.

24 Kũ Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ bò Dauda wɛ̃tɛn à tà a kpɛ́ kũ Sulemanu bòarɛn, a gbɛran Sulemanu Milo wɛ̀ɛɛ tàta. 25 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo Sulemanu dìgↄ̃ sa o gɛ̃̀n aakↄ̃kↄ̃. Àdi sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'opↄo o sa'oki kũ à bò Dikirinɛɛa, àdi turaretiti kpata Dikiri arɛ gwe dↄ. Lɛn à Dikiri ↄn zĩnↄ kɛ̀ lɛ mámmam.

26 Kína Sulemanu gó'itɛnↄ kɛ̀ Ɛziↄ̃ Gɛba Elata sarɛ Ɛdↄmu bùsun Isira Tɛ̃ra lɛ́a. 27 Hiramu a góde kũ ò ísira dↄ̃nↄ zĩ̀, akũ ò dì ísira musu lɛɛlɛ kũ Sulemanu gbɛ̃nↄ. 28 Ò gɛ̀ɛ Ofi, ò wuraa sɛ̀tɛ gwe tↄn gɛ̃ro ò sùo kína Sulemanunɛ.

10

Seba bùsu saraunia suna Sulemanu kĩnaa

1 Kũ Seba bùsu saraunia mà lákũ Sulemanu tↄ́ bò nà Dikiri yã musu, akũ à sù a yↄ̃ à gwa kũ yã zĩ'ũ gbɛkanaao. 2 À kà Yurusalɛmu kũ a ìbanↄ dasidasi kũ pↄ́ gbĩ nnanↄo kũ wura sà zↄ̃kↄ̃ↄo kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde kũ lakuminↄ sɛnanↄ, akũ à gɛ̀ɛ Sulemanu kĩnaa à yã kũ à kú a nɛ̀sɛɛ gũn fàaii bò kãao pínki. 3 Akũ Sulemanu yã kũ à làlaawanↄ bↄ̀kↄtɛnɛ pínki. A ke bↄkↄtɛna dí a furo. 4 Kũ saraunia pì Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yãnↄ mà pínki, akũsↄ̃ à a bɛ kũ à bòo è 5 kũ pↄ́ble kũ àdi blenↄ kũ a ìbanↄ gwenaao kũ a bɛ zĩkɛrinↄ kunnaao kũ ń pↄ́kasanↄ kũ a wɛ̃kpaatɛrinↄ kũ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ kũ à ò Dikiri ↄnnnↄ, yã pìi a kũ̀ gbãna, akũ a lɛ́ wɛ̃̀. 6 Akũ à pì kínanɛ: N yãkɛnanↄ kũ n ↄ̃ndↄ̃ baaru kũ ma mà zaa ma bùsunwo bi yãpuramɛ. 7 Mádi yã pìnↄ síro ari ma gɛ ma kao la, akũ ma wɛ́ sìalɛ sà. Odi omɛnɛ pínki sero fá! N ↄ̃ndↄ̃ kũ n aruzɛkɛnↄn de lákũ ma a baaruu mà nàla zã̀. 8 Mìnnadenↄmɛ n gbɛ̃nↄ ũ kũ n ìba kũ òdigↄ̃ kú kũnwo gↄrↄ sĩnda pínki, ògↄ̃ n ↄ̃ndↄ̃yã manↄ! 9 Ò Dikiri n Luda sáabu kpá, zaakũ n yã kàagu, akũ à n ka Isarailanↄ kpatan. Yenyĩ kũ Dikiri vĩ kũ Isarailanↄ gↄrↄ sĩnda pínki mɛ́ à tò à n ka kína ũ, de ǹgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ a zɛ́a. 10 Akũ saraunia pì kína gbà wura tↄn siikↄ̃ kũ pↄ́ gbĩ nnanↄo dasidasi manamana kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ. Pↄ́ gbĩ nna kũ à kína Sulemanu gbàa pìnↄ zↄ̃kↄ̃, gbɛ̃ke dí suonɛ à kà lɛ ziki doro.

11 Hiramu gó'itɛ kũ ò sù kũ Ofio kũ wuraaonↄ sù kũ lí bɛ̀ɛrɛdenↄ manamana kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ dↄ. 12 Akũ kína Dikiri ↄn pↄ́nↄ kɛ̀o kũ a zĩda bɛ pↄ́nↄ, à mↄrↄnↄ kũ gidigbonↄ kɛ̀o lɛ̀sirinↄnɛ dↄ. Odi su kũ lí pì burio à kà lɛ ziki doro, odi wɛ́ si a takalɛ doro ari kũ a gbãrao.

13 Pↄ́ kũ Seba bùsu saraunia pì yei pínki à gbɛ̀ka kína Sulemanua, akũ à a gbà, gba kũ à kɛ̀nɛ yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄnↄ baasi. Akũ à ɛ̀ra à tà a bùsun kũ a ìbanↄ.

Sulemanu gakurikɛ

14 Wura kũ àdi su Sulemanua wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo dì ká tↄn baro awɛɛ'aakↄ̃, 15 táfe kũ táa'orinↄ kũ lagatarinↄ kũ Larubu kínanↄ kũ a bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dì suonɛ baasi. 16 À sɛ̃gbako zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ̀ kũ wura kũ ò gbɛ̃̀gbɛ̃ɛo mɛ̀n wàa do, ń baadi tìkisii kà kiloo aakↄ̃kↄ̃ kũ a kusuo. 17 À sɛ̃gbako fítinnanↄ kɛ̀o dↄ, ń baadi tìkisii ye à ká kiloo plapla. À sɛ̃gbako pìnↄ kàtɛ kpɛ́ kũ òdi pi Lɛbana Líkpɛn. 18 Kína kíblegba zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ kũ wisa sakaao, akũ à wura atɛ̃nɛ kùtɛa. 19 Gbàa pì didiki vĩ, a gbápɛki mɛ̀n suddo. A kpɛnaki musu de mↄrↄ kusuru sari. À gã̀sãdikinↄ vĩ, músu taka kũ ò kɛ̀nↄn zɛzɛna gã̀sãdiki pìnↄ sarɛ. 20 Músuu pìnↄn zɛzɛna gbápɛki pìnↄa kpa pla, a pínki kà kuri awɛɛpla. Odi gbàa pìi taka kɛ bùsu ken zikiro. 21 Kína Sulemanu tokonↄ bi wuraamɛ pínki. Kpɛ́ kũ òdi pi Lɛbana Líkpɛ pↄ́nↄ pínki bi wuraamɛ atɛ̃nɛ. Andurufu pↄ́ke kú gwero, zaakũ òdi andurufu ditɛ pↄ́ke ũ Sulemanu gↄrↄaro.

22 Kína gó'itɛnↄ dìgↄ̃ dina ísirala kũ Hiramu gónↄ. Wɛ̃̀ aakↄ̃ pínki òdigↄ̃ su kũ wuraao kũ andurufuuo kũ wisa sakaao kũ gbakũnↄ kũ zã̀nↄ. 23 Kína Sulemanu aruzɛkɛ kũ a ↄ̃ndↄ̃o zↄ̃kↄ̃ de andunia kínanↄ pↄ́la ń pínki. 24 Baadi pínki tɛn zɛ́ wɛtɛ à wɛ́ si Sulemanulɛ à a ↄ̃ndↄ̃yã kũ Luda dànɛ a swɛ̃̀n ma. 25 Wɛ̃̀ sĩnda pínki baadi dìgↄ̃ sunɛ kũ a gbao: Andurufu pↄ́nↄ, wura pↄ́nↄ, utanↄ, zĩ̀kabↄnↄ, pↄ́ gbĩ nnanↄ, sↄ̃nↄ kũ baragbãsↄ̃nↄ. 26 Sulemanu sↄ̃gonↄ kũ sↄ̃nↄ kàkara. A sↄ̃go pìnↄ kà wàa suppla, a sↄ̃nↄ sↄ̃ dúbu kuri awɛɛpla. Òdi a sↄ̃ pìnↄ gwa a sↄ̃go wɛ̃tɛnↄ gũn kũ a bɛ Yurusalɛmuo. 27 Kína tò andurufu gↄ̃ di Yurusalɛmu lán gbɛ̀ɛ bà, akũsↄ̃ sida lí kũ òdi kpɛ́ boo dasi lán bɛ̀tɛ lí bà sɛ̃̀n. 28 Òdi bo kũ Sulemanu sↄ̃ pìnↄ zaa Misila kũ Silisia bùsuuomɛ. Kína lagatarinↄ mɛ́ òdi gɛ́ lúlu gwe. 29 Òdi sↄ̃gonↄ lúlu Misila andurufu ↄgↄ mɛ̀n wàa aakↄ̃mɛ, sↄ̃nↄ sↄ̃ mɛ̀n basuppla akuri, akũ àdi ɛra à sↄ̃ pìnↄ yía Iti kínanↄa kũ Siria kínanↄ.

11

Sulemanu nↄnↄ

1 Kína Sulemanu yè buri pãnde nↄgbɛ̃nↄi dasi. Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ baasi, akũ à Mↄabunↄ kũ Amↄninↄ kũ Ɛdↄmunↄ kũ Sidↄ̃denↄ kũ Itinↄ sɛ̀sɛ nↄnↄ ũ. 2 Dikiri pì Isarailanↄnɛ òsun buri pìnↄ sɛ́ro, zaakũ oni ń sãtɛmɛ, de ò tɛ́ ń tãnanↄi. Bee kũ abireo ń yenyĩ Sulemanu kũ̀ gbãna. 3 À kínanɛnↄ sɛ̀sɛ nↄnↄ ũ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ basↄↄroo, akũsↄ̃ à nↄ yìgisaridenↄ vĩ dↄ wàa do kũ basↄↄroo. Akũ a nↄ pìnↄ a sã̀tɛ. 4 Kũ zĩkũ tɛn gɛ̃n, a nↄnↄ tò à tɛ̀ tãnanↄi, adi a swɛ̃̀ kpá Dikiri a Ludaa mámmam lán a de Dauda bàro. 5 À tɛ̀ Sidↄ̃denↄ tãna Asatorɛi kũ Amↄninↄ tãna Mↄlɛki kũ Luda zã̀aguo. 6 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, adi tɛ́i kũ nɛ̀sɛdoo lán a de Dauda bàro. 7 Akũ à gɛ̀ɛ à tãnagbagbaki bò sĩ̀sĩ kũ à kú Yurusalɛmu ifãboki kpa musu Mↄabunↄ tãna gina Kɛmↄsinɛ kũ Amↄninↄ tãna gina Mↄlɛkio. 8 Lɛn à kɛ̀ lɛ a buri pãnde nↄnↄnɛ ń pínki, akũ ò turaretiti kpàta ń tãnanↄnɛ ò sa òḿma.

9 Akũ Dikiri Isarailanↄ Luda pↄ fɛ̃̀ Sulemanui kũ à kpɛ lìnɛ a swɛ̃̀ kúa doro yãi, zaakũ Dikiri bò à sùa yã gɛ̃̀n pla. 10 Bee kũ Dikiri pìnɛ àsun tɛ́ tãnanↄiro, adi yã kũ Dikiri dìtɛ pì maro. 11 Akũ Dikiri pìnɛ: Zaakũ n kɛ̀ lɛ, ńdi zɛ kũ ma bàka kunna kũnwo yã kũ ma dìtɛnnɛoro, mani kpata símma mà n zↄ̀blerinↄ doke ká n gɛ̃nɛ ũ. 12 Ama n de Dauda yãi mani kɛ lɛ n gↄrↄaro, n nɛ́n mani kɛnɛ. 13 Bee kũ abireo mani kpata sía pínkiro. Buri lɛu don mani tó n nɛ́ pìinɛ ma zↄ̀bleri Dauda kũ Yurusalɛmu kũ ma sɛ̀ ma pↄ́ ũo yãi.

Sulemanu ibɛrɛnↄ

14 Akũ Dikiri tò Ɛdↄmu gbɛ̃ Adada kũ à de kínɛ ũ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ Sulemanuo. 15 Gↄrↄ kũ Dauda tɛn zĩ̀ ká kũ Ɛdↄmunↄ yã, a zĩ̀karinↄ don'arɛde Yoabu gɛ̀ɛ à Isarailanↄ gɛ̀nↄ vĩ̀, akũ à Ɛdↄmu bùsu gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ gwe ń pínki. 16 Àkũ kũ a gbɛ̃nↄn kú gwe ari mↄ suddo ari ò gɛ̀ɛ ò Ɛdↄmu bùsu gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ dɛ̀dɛo ń pínki. 17 Kũ Adada bàa sì, àtɛn tá Misila kũ a de ìba kenↄ. Gↄrↄ birea sↄ̃ Adada bi kɛfɛnnamɛ. 18 Ò bò Midiã ò gɛ̀ɛ Parani, akũ ò Paranide kenↄ sɛ̀ ò gɛ̀ɛ kũńwo Misila kína Firi'auna kĩnaa. Firi'auna kpɛ́ kpàa kũ pↄ́bleo kũ zĩtɛo. 19 Adada yã kà Firi'aunanɛ manamana, akũ à a nanↄ Tapɛnɛsi dakũna kpàa nↄ ũ. 20 Akũ Tapɛnɛsi dakũna pì nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ, òdi pinɛ Genuba, akũ Tapɛnɛsi nɛ́ pìi gwà Firi'auna ↄnn kũ Firi'auna nɛ́nↄo lɛɛlɛ. 21 Gↄrↄ kũ Adada kú Misila, à mà kũ Dauda gà akũsↄ̃ a zĩ̀karinↄ don'arɛde Yoabu gà dↄ. Akũ à pì Firi'aunanɛ: Ǹ ma gba zɛ́ mà tá ma bùsun. 22 Akũ Firi'auna a là à pì: Bↄ́ mɛ́ àtɛn kĩamma ma kĩnaa, gbasa ń ye ǹ tá n bùsunn? À wèa à pì: Pↄ́ke tɛn kĩamaro, ǹ ma gba zɛ́ dé!

23 Akũ Luda tò dↄ Ɛliada nɛ́ Rɛzↄ̃ kũ à bàa sì a dikiri Zoba kína Adadɛzanɛ yã fùtɛ Sulemanui. 24 Kũ Dauda Adadɛza gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ, akũ Rɛzↄ̃ gbɛ̃nↄ kàkaraai ò kɛ̀ gbãnamↄnnɛrinↄ gã̀ ũ, akũ à gↄ̃̀ ń don'arɛde ũ. Ò gɛ̀ɛ ò vùtɛ Damasuku, akũ à gwe sì. 25 Rɛzↄ̃mɛ Isarailanↄ ibɛrɛ ũ ari Sulemanu wɛ̃̀ndi lɛ́n, yãkete kũ Adada fùtɛo baasi. À kpata blè Siria bùsun, à gì Isarailanↄ kãi.

Yeroboamu bona Sulemanu kpɛ

26 Nɛbati nɛ́ Yeroboamu bi Sulemanu ìba kemɛ. Ɛflaimu burimɛ, kũ à bò Zɛrɛda, akũ à bò Sulemanu kpɛ. A da bi gyaanↄmɛ, a tↄ́n Zɛrua. 27 Lákũ à kɛ̀ nà à bò kína kpɛn dí. Sulemanu wɛ̀ɛ kũ òdi pi Milo tàta kũ bùsuuo, akũ à a de Dauda wɛ̃tɛ bĩni bò à pɛ̀kɛrɛ. 28 Yeroboamu bi nɛ́gↄ̃gbɛ̃ laakaridemɛ. Kũ Sulemanu è kɛfɛnna pì kokari vĩ, akũ à a dìtɛ zĩ gbãna kũ Yusufu burinↄ tɛn kɛ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 29 Gↄrↄ birean Yeroboamu bò Yurusalɛmu, akũ à dàkarɛ kũ annabi Ahia, Silo gbɛ̃o zɛ́n, à uta dufu dana. Ò kú sɛ̃̀n gwe ń pla. 30 Akũ Ahia a uta dufu pìi gà à kɛ̃̀ à pàrapara lɛu kuri awɛɛpla. 31 Akũ à pì Yeroboamunɛ à a paranaa pì sɛ́tɛ mɛ̀n kuri, zaakũ Dikiri Isarailanↄ Luda pì: Mani Sulemanu bo kpatammɛ mà Isaraila buri lɛu kuri kpámma. 32 Mani buri lɛu do tónɛ ma zↄ̀bleri Dauda kũ Yurusalɛmu kũ ma sɛ̀ Isaraila buri sĩnda pínki wɛ̃tɛnↄ tɛ́o yãi. 33 Mani kɛnɛ lɛ, kũ à ma zukũna à gɛ̀ɛ àtɛn Sidↄ̃denↄ tãna Asatorɛ kũ Mↄabunↄ tãna Kɛmↄsio kũ Amↄninↄ tãna Mↄlɛkio gbagba yãi. Adi tɛ́mairo, adi yã kũ à manamɛnɛ kɛro, adi ma ↄdↄki gwaro, à ma dokayãnↄ kũna lán a de Dauda bàro. 34 Bee kũ abireo mani kpata bo a ↄĩ sãnsãnlo, zaakũ ma gĩnakɛ ma a kɛ̀ kína ũ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́mmɛ ma zↄ̀bleri Dauda kũ ma sɛ̀ yãi, kũ à ma yãditɛnanↄ kũna akũsↄ̃ à ma ↄdↄki gwà. 35 A nɛ́n mani kpata sí a ↄĩ mà Isaraila buri lɛu kurinↄ kpámma. 36 Isaraila buri lɛu don mani tó a nɛ́ pìinɛ, de ma zↄ̀bleri Dauda buri gↄ̃ kí blemɛnɛ Yurusalɛmu gↄrↄ sĩnda pínki, wɛ̃tɛ kũ ma sɛ̀ ma tↄ́ gↄ̃ kúaa pìi. 37 Mↄkↄ̃n sↄ̃, ma n sɛ Isarailanↄ kína ũ, de ǹgↄ̃ kí ble pↄ́ kũ n pↄ yeiia pínki. 38 Tó ntɛn yã kũ ma dìtɛnnɛ kɛ pínki, tó ń tɛ́mai, ntɛn yã kũ à manamɛnɛ kɛ, tó ntɛni ma ↄdↄki gwa akũsↄ̃ ń ma yãditɛnanↄ kũna lán ma zↄ̀bleri Dauda bà, manigↄ̃ kú kũnwo, manigↄ̃ n burinↄ ká Isaraila kpatan gↄrↄ sĩnda pínki, lákũ ma Dauda burinↄ kàn nà. 39 Mani Dauda burinↄ ɛra kpɛ yã kũ ò kɛ̀ɛ pì yãi, ama adi kɛ gↄrↄ sĩnda pínkinlo.

40 Sulemanu zɛ́ wɛ̀tɛ à Yeroboamu dɛ, akũ à fùtɛ à bàa sì à tà Misila kína Sisaki kĩnaa, à gↄ̃̀ gwe ari Sulemanu gɛ̀ɛ à gào. 41 Sulemanu yã kparanↄ kũ ↄ̃ndↄ̃yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Sulemanu yãnↄ takadan. 42 Sulemanu kɛ̀ Isaraila buri sĩnda pínki kína ũ Yurusalɛmu wɛ̃̀ buplamɛ. 43 Kũ à gà, ò a vĩ̀ a de Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Reoboamu vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

12

Isarailanↄ bona Reoboamu kpɛ

1 Reoboamu gɛ̀ɛ Sɛkɛmu, zaakũ gwen Isaraila buri sĩnda pínki gɛ̀ɛn de ò a ká kína ũ. 2 Kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu a baaruu mà, akũ à bò Misila à sù, zaakũ gwen à kun zaa gↄrↄ kũ à bàa sì Sulemanunɛ. 3 Akũ Isaraila kũ ò kↄ̃ kàkara pìnↄ a sìsi, akũ ò gɛ̀ɛ ò yã ò lɛɛlɛ kũ Reoboamuo ò pì: 4 N de zĩ gbãna dàwɛrɛ pãsĩpãsĩ. Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹ zĩ gbãna pì kũ aso tìkisi kũ à dìwɛrɛo lago, óni mì natɛnnɛ. 5 Akũ à wèḿma à pì: À tá gĩa ari gↄrↄ aakↄ̃, gbasa à ɛra à su. Akũ ò tà.

6 Kína Reoboamu yã pìi gbã̀ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò de a de Sulemanu ìba ũnↄnɛ à pì: Yã kpaten a è à mana mà we gbɛ̃ pìnↄaa? 7 Akũ ò wèa ò pì: Tó n mìi nàtɛńnɛ gbãra, akũ n yã mana wèḿma, onigↄ̃ de n zↄ̀blerinↄ ũ gↄrↄ sĩnda pínki. 8 Akũ Reoboamu gì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ lɛ́dammai, à gɛ̀ɛ à yã pìi gbã̀ a ìba kɛfɛnna kũ ò nɛ́ blè lɛɛlɛnↄnɛ. 9 À ń lá à pì: Gbɛ̃ kũ ò pìmɛnɛ mà zĩ gbãna kũ ma de dàńnɛ lagońnɛ pìnↄ, yã kpaten a è à mana ò síńlaa? 10 Akũ kɛfɛnna pìnↄ wèa ò pì: Gbɛ̃ kũ ò pìnnɛ n de aso tìkisii dìńnɛ ǹ lagońnɛ pìnↄ, ǹ ońnɛ n ↄnɛkparɛ gbìgiri de n de pila. 11 N de aso tìkisii dìńnɛ, mↄkↄ̃n sↄ̃, ĩni aso pì karańnɛ. N de wɛ́ tã̀ḿma kũ flã̀aomɛ, ama flã̀ lɛ̀den ĩni wɛ́ tãoḿma.

12 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ Yeroboamu kũ Isarailanↄ ɛ̀ra ò sù ò Reoboamu lè ń pínki, lákũ à òńnɛ nà à pì, ò ɛra ò su gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra. 13 Akũ kína gì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ lɛ́dammai à yã wèḿma pãsĩpãsĩ. 14 À tɛ̀ kɛfɛnnanↄ lɛ́dammai à pì: Aso tìkisin ma de dìárɛ, makũ sↄ̃ mani aso pì karaárɛmɛ. Flã̀an ma de wɛ́ tã̀oáwa, makũ sↄ̃, flã̀ lɛ̀den mani wɛ́ tãoáwa. 15 Akũ kína gì Isarailanↄ yã mai, zaakũ yã pìi bò Dikiri kĩnaamɛ, de yã kũ à ò Nɛbati nɛ́ Yeroboamunɛ annabi Ahia, Silo gbɛ̃ gãi le à kɛ yãi.

16 Kũ Isarailanↄ è kína gì ń yã mai, ò pìnɛ:

Ó bàka kú kũ Daudaoro,

ó lɛ́ kú Yɛsɛ nɛ́ yãnlo.

Isarailanↄ, á baadi tá a bɛa!

Dauda buri, ǹ n zĩda bɛ kũ!

Akũ Isarailanↄ tà ń bɛa. 17 Isaraila kũ ò kú Yuda burinↄ wɛ̃tɛ gũnnↄn Reoboamu gↄ̃̀ ń kína ũ ado. 18 Kína Reoboamu a zↄ̀zĩ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Adoniramu zĩ̀ Isarailanↄa, akũ ò a pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò a dɛ̀. Akũ kína Reoboamu fùtɛ kũ wãnao à sì a sↄ̃go gũn à bàa sì à tà Yurusalɛmu. 19 Lɛn Isarailanↄ gì Dauda burinↄi lɛ ari kũ a gbãrao. 20 Kũ Isarailanↄ mà ń pínki kũ Yeroboamu sù, akũ ò a sìsi kↄ̃kakaranaa gũn, akũ ò a kà Isaraila burinↄ kína ũ. Isaraila buri ke dí zɛ kũ Dauda burinↄo doro, tó adi kɛ Yuda burinↄ baasiro.

21 Kũ Reoboamu kà Yurusalɛmu, à Yudanↄ kàkara ń pínki kũ Biliaminu burinↄ. Zĩ̀karii pìnↄ gbɛ̃nↄn dúbu bakɛ̃ndomɛ. Akũ òtɛn gɛ́ zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ, de ò le ò Sulemanu nɛ́ Reoboamu kpata sínɛ ò kpáa dↄ. 22 Akũ Luda yã sù Luda gbɛ̃ kũ òdi pi Semayaa à pì: 23 Ǹ o Yudanↄ kína Sulemanu nɛ́ Reoboamunɛ kũ Yudanↄ ń pínki kũ Biliaminu burinↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ, 24 makũ Dikiri ma pì, àsun gɛ́ zĩ̀ ká kũ á Isaraila dakenↄoro. Á baadi tá a bɛa, zaakũ yã kũ à kɛ̀ɛ pìi bò ma kĩnaamɛ. Akũ ò yã kũ Dikiri òńnɛ mà ò tà.

25 Yeroboamu Sɛkɛmu kũ à kú Ɛflaimu gu kpiden bĩni bò, akũ à vùtɛn. Zaa gwen à gɛ̀ɛ à Pɛniɛli kɛ̀kɛ à kàtɛ. 26 Akũ à laasun lɛ̀ à pì: Oni Dauda buri ɛra kpatammɛ fá! 27 Tó Isarailanↄ tɛn gɛ́ sa o Dikiri ↄnn Yurusalɛmu, oni ɛra ò zɛ kũ ń dikiri Yudanↄ kína Reoboamuomɛ, oni ma dɛ ò zɛ kãao. 28 Kũ kína yã pìi gwà, akũ à wura zùsanɛ pì mɛ̀n pla, akũ à pì gbɛ̃nↄnɛ: Isarailanↄ, á gɛna Yurusalɛmu mↄ̀ lɛ. Á dikiri kũ ò á bↄ́tɛ Misilanↄn dí! 29 Akũ à a do dìtɛ Bɛtɛli, a do sↄ̃ ari Dã. 30 Akũ yã pì gↄ̃̀ńnɛ durunna ũ, òdi gɛ́ donyĩ kɛ a donɛ Bɛtɛli, a do sↄ̃ ari Dã. 31 Yeroboamu kpɛ́ bò zùu pìnↄnɛ tãnagbagbakinↄa, akũ à gbɛ̃ dìtɛ sa'orinↄ ũ, bee kũ gbɛ̃ kũ ò de Levi buri ũronↄ. 32 Akũ à mↄ sↄraakↄ̃de gↄrↄ gɛ̃rode dìtɛ dikpɛ ũ lán Yudanↄ pↄ́ bà se, akũ à sa ò tãnagbagbaki kũ à kú Bɛtɛli pìia. À sa ò zùsanɛ kũ à pìi pìnↄa, akũ à sa'orinↄ dìtɛ gwe. 33 Akũ à sa ò sa'oki kũ à kɛ̀ Bɛtɛli pìia mↄ sↄraakↄ̃de gↄrↄ gɛ̃rode zĩ. Gↄrↄ pìin à dìtɛ a zĩda pↄyeinaaa dikpɛ ũ Isarailanↄnɛ.

13

Luda gbɛ̃ lɛ́kɛna Bɛtɛli sa'okinɛ

1 Luda gbɛ̃ke bò Yudanↄ bùsun à sù Bɛtɛli lákũ Dikiri dànɛ nà gↄrↄ kũ Yeroboamu zɛna sa'oki pìi sarɛ de a sa o. 2 Akũ à lɛ́ kɛ̀ sa'oki pìinɛ à pì: Sa'oki, sa'oki, Dikiri pì oni nɛ́ i Dauda bɛa, oni tↄ́ kpánɛ Yosia. Àkũ mɛ́ ani sa omma kũ tãnagbagbaki sa'ori kũ òtɛn zĩ kɛ lanↄ, ani bisãsiri wánↄ kpátamma. 3 Gwe gↄ̃̀nↄ Luda gbɛ̃ pì yã pì kɛna sèedaa òńnɛ à pì: Sèeda kũ Dikiri òn dí. Sa'oki pì ni parakↄ̃rɛ a túbu ni kↄ́tɛ.

4 Kũ kína Yeroboamu lɛ́ kũ Luda gbɛ̃ pìi kɛ̀ Bɛtɛli sa'oki pìinɛɛ mà, akũ à ↄ dↄ̀a zaa sa'okia gwe à pì: À a kũ! Akũ ↄ kũ à dↄ̀aa pìi gbã̀gbã, ani fↄ̃ à kòko doro. 5 Akũ sa'oki pìi pàrakↄ̃rɛ a túbu kↄ̀tɛ lákũ Dikiri dà Luda gbɛ̃ pìinɛ à ò nà. 6 Akũ kína pì Luda gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ kútɛ kɛmɛnɛ Dikiri n Ludanɛ. Ǹ wɛ́ kɛamɛnɛ de ma ↄ le à su a gbɛ̀n. Akũ Luda gbɛ̃ pì kútɛ kɛ̀ Dikirinɛ, akũ a ↄ sù a gbɛ̀n lán yã bà. 7 Akũ kína pì Luda gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ ma bɛa ò pↄ́ ble mà gba kɛnnɛ. 8 Akũ à pì kína pìinɛ: Bee tó n n aruzɛkɛ kpado kpàma, mani gɛ́ kũnworo. Mani pↄ́ ble ke mà í mi gu dínlo, 9 zaakũ Dikiri pìmɛnɛ màsun pↄ́ ble laro, màsun í mi laro, akũsↄ̃ màsun ɛra kũ zɛ́ kũ ma suoooro. 10 Akũ à zɛ́ pãnde sɛ̀, adi zɛ́ kũ à sùo Bɛtɛli sɛ́ doro.

11 Annabi zĩ ke kú Bɛtɛli gwe. Kũ a nɛ́nↄ sù, ò yã kũ Luda gbɛ̃ pìi kɛ̀ gwe zĩ birea bàba ń denɛ kũ yã kũ à ò kínanɛɛo pínki. 12 Akũ ń de ń lá à pì: Zɛ́ kpaten à sɛ̀ɛ? Akũ a nɛ́nↄ zɛ́ kũ Luda gbɛ̃ kũ à bò Yudanↄ bùsun pìi sɛ̀ɛ ònɛ. 13 Akũ à pìńnɛ: À gàari yĩmɛnɛ zaakinɛ. Akũ ò yĩ̀nɛ ò a dì a kpɛ. 14 Kũ à pɛ̀tɛ Luda gbɛ̃ pìii, akũ à a lè vutɛna gbiri lí gbáru. Akũ à a là à pì: Luda gbɛ̃ kũ à bò Yudanↄ bùsummɛ n ũ yá? À wèa à pì: Makũmɛ! 15 Akũ annabi zĩ pìi pìnɛ: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ ma bɛa, ǹ pↄ́ ble. 16 À wèa à pì: Mani fↄ̃ mà ɛra mà tá kũnworo. Mani fↄ̃ mà pↄ́ ble ke mà í mi kũnwo gu dínlo, 17 zaakũ Dikiri pìmɛnɛ màsun pↄ́ ble ke mà í mi laro, akũsↄ̃ màsun tá kũ zɛ́ kũ ma suoooro. 18 Akũ annabi zĩ pìi pìnɛ: Annabiin ma ũ lán n bà. Malaika ke mɛ́ à Dikiri yã òmɛnɛ à pì mà pɛ́tɛnyĩ mà su kũnwo ma bɛa, de ǹ pↄ́ ble ǹ í mi. Ama ɛ́kɛn annabii pì tɛn to. 19 Akũ Luda gbɛ̃ pìi ɛ̀ra kãao, à pↄ́ blè a bɛa à í mì. 20 Gↄrↄ kũ ò vutɛna pↄ́blei, Dikiri yã sù annabi zĩ kũ à sù kãaoo pìia, 21 akũ à wiki lɛ̀ Luda gbɛ̃ kũ à bò Yudanↄ bùsun pìia à pì: Dikiri n Luda pì, lákũ n gi a yã mai nà, ńdi yã kũ à ònnɛ maro, 22 n ɛra n su n pↄ́ blè n í mì gu kũ à ònnɛ ǹsun pↄ́ blenlo ǹsun í minlo pìi, oni n vĩ kũ n dizinↄoro. 23 A pↄ́blena kũ a íminaaoo gbɛra, annabi kũ à sù kãao pìi gàarii yĩ̀nɛ zaakia. 24 Kũ à dà zɛ́n, akũ à kpàkũ kũ músuuo, akũ músuu pì a dɛ̀. A gɛ̀ɛ gↄ̃̀ ditɛna zɛ́n, akũ zaaki kũ músuuo gↄ̃̀ zɛna a gɛ̀ɛ pìii. 25 Kũ gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃tɛnↄ a gɛ̀ɛ è wutɛna zɛ́n gwe kũ músu kũ à zɛna a sarɛo, akũ ò gɛ̀ɛ ò a baaruu kpà wɛ̃tɛ kũ annabi zĩ pì kún. 26 Kũ annabi kũ à sù kãaoo pì a baaruu mà, à pì: Luda gbɛ̃ kũ à gì Dikiri yã main gwe. Akũ Dikiri a kpà músuua, à a ɛ̀'ɛ à dɛ̀ lákũ Dikiri ònɛ nà. 27 Akũ à pì a nɛ́nↄnɛ: À gàari yĩmɛnɛ zaakinɛ. Akũ ò yĩ̀nɛ. 28 À dà zɛ́n, akũ à gɛ̀ɛ à a gɛ̀ɛ lè wutɛna, zaaki kũ músuuo zɛi. Músuu pì dí gɛ̀ɛ pì sóro akũsↄ̃ adi zaaki pì ɛ́'ɛro. 29 Akũ annabii pìi Luda gbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ sɛ̀ à dì zaaki musu à sùo a bɛ wɛ̃tɛn, de à gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ à a vĩ. 30 Akũ à a vĩ̀ a zĩda mirawɛɛn, à ↄ́ↄ dↄ̀ à pì: Waiyoo ma gbɛ̃! 31 Kũ à a vĩ̀ à làka, à pì a nɛ́nↄnɛ: Tó ma ga, à ma vĩ mirawɛɛ kũ ma Luda gbɛ̃ pìi vĩ̀n à ó gɛ̀ kpákũsũ. 32 Zaakũ yã kũ Dikiri dànɛ à ò Bɛtɛli sa'oki musu kũ tãnakpɛ kũ ò kú Samaria bùsu wɛ̃tɛ tãnagbagbakianↄ ni kɛ yãpura.

33 Bee kũ abireo Yeroboamu dí kpɛ li a yãvãnikɛnaanɛro, à ɛ̀ra à Isaraila buri sĩnda pínki dìtɛ tãnagbagbaki sa'orinↄ ũ dↄ. Gbɛ̃ kũ ò ye ò gↄ̃ tãnagbagbaki sa'orinↄ ũn à ń kɛ́ a ũ. 34 Durunna kũ à tò ò Yeroboamu burinↄ dúgu zↄ̃̀ ò làka andunia gũnn gwe.

14

Annabi Ahia yã kũ ani Yeroboamu le onaa

1 Gↄrↄ birea gyã Yeroboamu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ Abia kũ̀. 2 Akũ Yeroboamu pì a nanↄnɛ: Ǹ futɛ ǹ n zĩda litɛ, de òsun n dↄ̃ ma nↄ ũro, ǹ gɛ́ Silo. Annabi Ahia kú gwe. Àkũ mɛ́ à pìmɛnɛ manigↄ̃ de Isarailanↄ kína ũ. 3 Ǹ burodi sɛ́ mɛ̀n kuri kũ kàranↄ kũ zↄ́ tùruuo, ǹ gɛ́onɛ. Ani yã kũ ani nɛ́ pì le onnɛ. 4 Akũ Yeroboamu nanↄ kɛ̀ lɛ, à fùtɛ à gɛ̀ɛ Silo à gɛ̃̀ Ahia bɛa. Ahia wɛ́ dí gu e doro, zaakũ à zĩ kũ̀ a wɛ́ gↄ̃̀ dãadãa. 5 Dikiri gĩnakɛ à ò Ahianɛ kũ Yeroboamu nanↄ nɛ́ tɛn gyã kɛ, akũ àtɛn su à yã gbɛkamma. Ǹ onɛ lán dí bà lán dí bà, zaakũ tó à sù, ani a zĩda litɛnnɛ gbɛ̃ pãnde ũmɛ.

6 Kũ Ahia a gɛ̀sɛ kĩnii mà, àtɛn gɛ̃ kpɛ́n, à pì: Ǹ gɛ̃ Yeroboamu nanↄ! Bↄ́yãin n n zĩda lìtɛ lɛɛ? Yã pãsĩn Luda pì mà onnɛ. 7 Ǹ gɛ́ ǹ o Yeroboamunɛ, Dikiri Isarailanↄ Luda pì, akãamɛ a n sɛ n gbɛ̃nↄ tɛ́, a n kɛ a gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ. 8 A kpataa bò Dauda burinↄ ↄĩ, akũ a n kan, ama ń de lán a zↄ̀bleri Dauda bàro, kũ à a yãditɛnanↄ kũna, à tɛ́i kũ nɛ̀sɛdoo à yã kũ á yeii kɛ̀. 9 N yã vãni kɛ̀ de gbɛ̃ kũ ò dònnɛ arɛnↄla, n gɛ n tãnanↄ kɛ̀ n zĩdanɛ, mↄ̀ kũ n kàsanↄ, akũ n kpɛ lìarɛ, n a pↄ fɛ̃̀. 10 Abire yãin áni ásaru zĩ n burinↄa, áni n gↄ̃gbɛ̃nↄ kakatɛ Isarailanↄ gũn zↄ̀nↄ kũ zĩdadenↄ ń pínki, áni tɛ́ na n bɛa, lákũ òdi tɛ́ na zùgbↄ̃ↄa nà ari à tɛ́ kũ à láka pínki. 11 Gbɛ̃danↄ ni n buri kũ oni gaga wɛ̃tɛnnↄ só, bãnↄ ni n gbɛ̃ kũ oni gaga sɛ̃̀nnↄ ble. Dikiri mɛ́ à ò lɛ. 12 Mↄkↄ̃n sↄ̃ nↄgbɛ̃, ǹ futɛ ǹ tá bɛ. Tó n gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛ wɛ̃tɛ gũn gↄ̃̀nↄ, nɛ́ pì ni ga. 13 Isarailanↄ ni a gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ ò a vĩ. Yeroboamu burinↄ tɛ́ ń pínki, àpiin oni vĩ ado, zaakũ àkũmɛ ado Dikiri Isarailanↄ Luda yã mana lèa Yeroboamu ↄnn. 14 Dikiri ni kína pãnde ditɛ a gbɛ̃ Isarailanↄnɛ. Àkũ mɛ́ ani Yeroboamu burinↄ dɛdɛ. Gbãra día! Bↄ́ↄↄ? Lɛmɛ, tera dí! 15 Dikiri ni gò tↄ̃ Isarailanↄa, oni gↄ̃ lán leba kũ àtɛn yĩgã í gũn bà. Ani Isarailanↄ bↄtɛ bùsu mana kũ à kpà ń dizinↄa dín à ń fãkↄ̃a Yuflati bara dire, kũ ò Asatorɛ lí pɛ̀tɛpɛtɛ ò Dikiri pↄ fɛ̃̀onɛ yãi. 16 Ani Isarailanↄ kpáḿma durunna kũ Yeroboamu kɛ̀ à Isarailanↄ dà a kɛnan yãi.

17 Akũ Yeroboamu nanↄ fùtɛ àtɛn tá. Kũ à kà Tiza, kũ à gɛ̀sɛɛ zɛ̀ kpɛ́lɛlɛa gↄ̃̀nↄ, akũ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìi gà. 18 Ò a vĩ̀, akũ Isarailanↄ ↄ́ↄ dↄ̀ ń pínki lákũ Dikiri ò a zↄ̀bleri annabi Ahia gãi nà. 19 Yeroboamu yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan, zĩ̀ kũ à kànↄ kũ a kíkɛyãnↄ pínki. 20 Yeroboamu kí blè wɛ̃̀ baro awɛɛplamɛ. Kũ à gà, akũ a nɛ́ Nadabu vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Yudanↄ kína Reoboamu

21 Sulemanu nɛ́ Reoboamumɛ Yudanↄ kína ũ. À kí blè a wɛ̃̀ bupla awɛɛdodemmɛ, akũ à kí blè Yurusalɛmu wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛpla, wɛ̃tɛ kũ Dikiri sɛ̀ Isaraila buri sĩnda pínki wɛ̃tɛnↄ tɛ́ de a tↄ́ gↄ̃ kúa. A da tↄ́n Naama, Amↄni burimɛ. 22 Yudanↄ yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, ò a pↄ fɛ̃̀nɛ de ń dizinↄla ń pínki ń durunna kũ ò kɛ̀ yãi. 23 Ò tãnagbagbakinↄ bò ń zĩdanɛ sĩ̀sĩ lei sĩnda pínki musu kũ lí zↄ̃kↄ̃ sĩnda pínki gbáruo, ò gbɛ̀nↄ kũ línↄ pɛ̀tɛpɛtɛn. 24 Bee se tãnagbagbaki karuanↄn kú Isarailanↄ bùsun gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ. Lɛmɛ Isarailanↄ buri kũ Dikiri pɛ̀ḿmańnɛnↄ dà vãninↄ sɛ̀tɛ lɛ pínki.

25 Kína Reoboamu kíblena wɛ̃̀ sↄↄrode gũnn Misila kína Sisaki sù à lɛ̀tɛ Yurusalɛmua. 26 À Dikiri ↄn aruzɛkɛnↄ kũ kínabɛ pↄ́nↄ nàkↄ̃a à wura sɛ̃gbako kũ Sulemanu pìnↄ sɛ̀tɛ pínki. 27 Akũ kína Reoboamu sɛ̃gbako pìnↄ gɛ̃nɛ pì kũ mↄ̀gotɛ̃o à nà a bɛ dogari don'arɛdenↄnɛ ń ↄĩ a bɛ kpɛ́lɛlɛa. 28 Tó kína tɛn gɛ́ Dikiri ↄnn, dogarii pìnↄ dìgↄ̃ sɛ̃gbako pìnↄ kũna. Tó ò ɛ̀ra ò sù, òdi ɛra ò kátɛ ń kpɛ́n.

29 Reoboamu yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan. 30 Reoboamu kũ Yeroboamuo dìgↄ̃ zĩ̀ ká kũ kↄ̃o gↄrↄ sĩnda pínki. 31 Kũ Reoboamu gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄo Dauda wɛ̃tɛn. A da tↄ́n Naama, Amↄni burimɛ. Akũ a nɛ́ Abia vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

15

Yudanↄ kína Abia

1 Nɛbati nɛ́ Yeroboamu kíblena wɛ̃̀ baro plansaride gũnn Abia gↄ̃̀ Yudanↄ kína ũ 2 à kí blè Yurusalɛmu wɛ̃̀ aakↄ̃mɛ. A da tↄ́n Maaka, Abusalomu burimɛ. 3 À durunna kũ a de kɛ̀nↄ kɛ̀ pínki, adi a zĩda kpá Dikiri a Ludaa lán a dizi Dauda bàro. 4 Ama Dauda yãin Dikiri a Luda tò a buri kí blè Yurusalɛmu, à a buri pìi dìtɛ a gɛ̃nɛ ũ à tò Yurusalɛmu gbãna lè. 5 Zaakũ Dauda yã kũ Dikiri yeii kɛ̀, adi gí yã kũ Dikiri dìtɛnɛ mairo ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n, tó adi kɛ yã kũ à kɛ̀ Iti buri Urianɛ baasiro.

6 Abia kũ Yeroboamuo dìgↄ̃ zĩ̀ ká kũ kↄ̃o ari Abia wɛ̃̀ndi lɛ́n. 7 Abia yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan. 8 Kũ à gà, ò a vĩ̀ Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Asa vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Yudanↄ kína Asa

9 Isarailanↄ kína Yeroboamu kíblena wɛ̃̀ barode gũnn Asa gↄ̃̀ Yudanↄ kína ũ, 10 akũ à kí blè Yurusalɛmu wɛ̃̀ bupla awɛɛdo. A dai tↄ́n Maaka, Abusalomu burimɛ. 11 Kína Asa yã kũ Dikiri yeii kɛ̀ lán a dizi Dauda bà. 12 À pɛ̀ tãnagbagbaki karuanↄa a bùsun, akũ à tãna kũ a dizinↄ kɛ̀nↄ kↄ̀tɛ pínki. 13 Bee se à a dai Maaka bò kpatan, kũ à Asatorɛ lí ginaa pɛ̀tɛ yãi. Kína Asa lí pìi zↄ̃̀ à tɛ́ nàa Kidironu guvutɛn. 14 À a zĩda kpà Dikiria ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n, ama adi tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbororo. 15 À wura kũ andurufuuo kũ pↄ́ pãnde kũ akãa kũ a deo dìtɛ Dikiri pↄ́ ũnↄ sɛ̀tɛ à kàtɛ Dikiri ↄnn.

16 Asa kũ Isarailanↄ kína Baasao dìgↄ̃ zĩ̀ ká kũ kↄ̃o ari ń kíblena lɛ́n. 17 Baasa mɛ́ à gɛ̀ɛ à lɛ̀tɛ Yudanↄ bùsuua, akũ àtɛn bĩni bo à lika Ramai, de gbɛ̃ke sún bo ke à gɛ̃ Yudanↄ kína Asa bùsunlo yãi. 18 Akũ Asa andurufu kũ wura kũ à gↄ̃̀ Dikiri ↄn laasinnↄ sɛ̀tɛ kũ pↄ́ kũ ò kú a bɛ laasinnↄ, à nà a ìbanↄnɛ ń ↄĩ, akũ à ń zĩ Damasuku, Siria bùsu kína Bɛnadada, Tabirimↄ nɛ́, Ɛziↄ̃ daikore kĩnaa à pì: 19 Ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ lákũ ma de kũ n deo kɛ̀ nà yã. A andurufu kũ wuraaon dí. Ǹ lɛ́dokↄ̃nↄ kũ ń vĩ kũ Isarailanↄ kína Baasao gboro, de à gomala kũ a zĩ̀karinↄ. 20 Akũ Bɛnadada lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ Asao à a zĩ̀karinↄ gbàrɛ ò gɛ̀ɛ ò lɛ̀tɛ Isaraila wɛ̃tɛnↄa. Ò Iyon sì kũ Dão kũ Abɛli Bɛtɛmakao kũ Gɛnɛsarɛti guo kũ Nafatali burinↄ guo dↄ pínki. 21 Kũ Baasa a baaruu mà, akũ à bĩnibona Ramaii tò à tà Tiza. 22 Akũ kína Asa kpàkpaa kɛ̀ Yudanↄnɛ ń pínki, adi gbɛ̃ke tɛ̃̀ boro à pì, ò Rama gbɛ̀nↄ kũ lí kũ Baasa tɛn bĩni boonↄ sɛ́tɛ. Akũ à bĩni bòo à lìka Gɛba kũ à kú Biliaminu burinↄ gui kũ Mizipao. 23 Kína Asa yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan, a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kũ wɛ̃tɛ bĩni kũ à bònↄ. Kũ à zĩ kũ̀, gyã a kũ̀ a gbálanↄa. 24 Kũ à gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ a dizi Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Yosafata vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Isarailanↄ kína Nadabu

25 Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ plade gũnn Yeroboamu nɛ́ Nadabu kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ à kí blè wɛ̃̀ plamɛ. 26 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à zɛ̀ kũ yã kũ a de kɛ̀ à Isarailanↄ dà durunna gũnwo. 27 Ahia nɛ́ Baasa, Isaka buri lɛ́ kpàkũsũi gↄrↄ kũ àkũ kũ Isarailanↄ tɛn lika Filisitini wɛ̃tɛ Gibetↄ̃i, akũ à a dɛ̀ gwe. 28 À a dɛ̀ Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ aakↄ̃de gũmmɛ, akũ à vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ. 29 Kũ à nà kíblenaaa, akũ à Yeroboamu burinↄ dɛ̀dɛ ń pínki, adi ń gbɛ̃ke tóro, à ń kákatɛ lán Dikiri ò a zↄ̀bleri Ahia, Silo gbɛ̃ gãi nà. 30 Yã pìi kɛ̀ lɛ durunna kũ Yeroboamu kɛ̀ yãi, kũ à Isarailanↄ dà a kɛnan à Dikiri Isarailanↄ Luda pↄ fɛ̃̀onɛ. 31 Nadabu yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 32 Kína Asa kũ Isarailanↄ kína Baasao zĩ̀i kà kũ kↄ̃o ari ń kíblena lɛ́mmɛ.

Isarailanↄ kína Baasa

33 Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ aakↄ̃de gũnn Ahia nɛ́ Baasa kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ. À kí blè Tiza wɛ̃̀ baro awɛɛsiikↄ̃. 34 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à zɛ̀ kũ Yeroboamu yãkɛnaao kũ durunna kũ à Isarailanↄ dà a kɛnanwo.

16

1 Dikiri yã sù Anani nɛ́ Yehua, akũ à yã ò Baasanɛ à pì: 2 Ma n bo bùsutitin, ma n kɛ ma gbɛ̃ Isarailanↄ don'arɛde ũ, akũ n zɛ kũ Yeroboamu yãkɛnaao n ma gbɛ̃ Isarailanↄ dà durunnakɛnan, akũ ń durunna pìnↄ ma pↄ fɛ̃̀. 3 Mↄkↄ̃n kũ n burinↄ, mani á dúgu zↄ̃mɛ sà. Mani kɛ n ↄnnnɛ lákũ ma kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu ↄnnnɛ nà. 4 Gbɛ̃danↄ ni n gbɛ̃ kũ oni gaga wɛ̃tɛ gũnnↄ só, bãnↄ ni n gbɛ̃ kũ oni gaga sɛ̃̀nnↄ ble. 5 Baasa yã kparanↄ, yã kũ à kɛ̀nↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 6 Kũ Baasa gà, ò a vĩ̀ Tiza, akũ a nɛ́ Ela vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

7 Dikiri yã pìi ò Baasanɛ kũ a burinↄ annabi Yehu, Anani nɛ́ gãi, yã vãni kũ à kɛ̀ à Dikiri pↄ fɛ̃̀onɛ lákũ Yeroboamu burinↄ kɛ̀ nà yãi kũ Yeroboamu buri kũ à ń kakatɛnↄ yão dↄ.

Isarailanↄ kína Ela

8 Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ baraasↄↄro awɛɛdode gũnn Baasa nɛ́ Ela kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ à vùtɛ Tiza wɛ̃̀ pla. 9 A ìbanↄ do Zimirimɛ a sↄ̃gonↄ kpado gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, akũ à lɛ́ kpàkũsũi kũńwo. Gↄrↄ kũ í Ela kũ̀ a bɛgwari Aza kpɛ́n zaa Tiza, 10 akũ Zimiri gɛ̃̀ à a dɛ̀ Asa kíblena wɛ̃̀ baraasↄↄro awɛɛplade gũn, akũ à vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ. 11 Kũ à kí blè gↄ̃̀nↄ, akũ à Baasa burinↄ dɛ̀dɛ ń pínki, adi gↄ̃gbɛ̃ ke tó a danɛnↄ ke a gbɛ̃nnanↄ tɛ́ro. 12 À Baasa buri pìnↄ kàkatɛ ń pínki, lákũ Dikiri ò annabi Yehu gãi nà. 13 Baasa kũ a nɛ́ Elao Dikiri Isarailanↄ Luda pↄ fɛ̃̀nɛ durunna kũ ò kɛ̀ tãna pãpãnↄ yã musu, akũ dↄ ò Isarailanↄ dà a kɛnan yãi. 14 Ela yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan.

Isarailanↄ kína Zimiri

15 Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ baraasↄↄro awɛɛplade gũnn Zimiri kí blè Tiza gↄrↄ suppla. Gↄrↄ birea Isaraila zĩ̀karinↄ bùra kú Filisitini wɛ̃tɛ Gibetↄ̃ sarɛ. 16 Kũ zĩ̀karii pìnↄ mà Zimiri lɛ́ kpàkũsũ kũ gbɛ̃nↄ kínai à a dɛ̀, akũ ò ń don'arɛde Ɔmiri kà Isarailanↄ kína ũ ń bùran gwe gↄ̃̀nↄ. 17 Akũ Ɔmiri kũ Isaraila zĩ̀karinↄ fùtɛ Gibetↄ̃ ò gɛ̀ɛ ò lìka Tizai. 18 Kũ Zimiri è ò a wɛ̃tɛ sìawa, akũ à dìdi à gɛ̃̀ a bɛ kpɛ́didikↄ̃ana musu gũn à tɛ́ nàa, akũ à tɛ́ kũ̀ à gà 19 durunna kũ à kɛ̀ yãi. À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à zɛ̀ kũ Yeroboamu yãkɛnaao. À durunna kɛ̀, akũ dↄ à Isarailanↄ dà a kɛnan. 20 Zimiri yã kparanↄ kũ lɛ́ kũ à kpàkũsũ kũńwo Elaiio kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan.

Isarailanↄ kína Ɔmiri

21 Isarailanↄ kpàatɛ lɛu pla. Ń kpadonↄ ye ò Ginati nɛ́ Tibini ká kína ũ, ń kpadonↄ sↄ̃, Ɔmiri. 22 Kũ gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũ Ɔmirionↄ gbãna de gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũ Ginati nɛ́ Tibinionↄla, akũ ò Tibini dɛ̀, Ɔmiri kí blè. 23 Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ baraakuri awɛɛdode gũnn Ɔmiri kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ, à kí blè wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. À kɛ̀ Tiza wɛ̃̀ suddo, 24 akũ à Samaria sĩ̀sĩi lù Sɛmaa kũ andurufuuo kiloo baaakↄ̃ akuri, akũ à wɛ̃tɛ kàtɛa à tↄ́ kpànɛ Samaria kũ Sɛma mɛ́ à sĩ̀sĩi pì vĩ yã yãi. 25 Ɔmiri yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à durunna kɛ̀ de gbɛ̃ kũ ò dònɛ arɛnↄ pↄ́la ń pínki. 26 À zɛ̀ kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu yãkɛnaao pínki. À Dikiri Isarailanↄ Luda pↄ fɛ̃̀nɛ kũ durunna kũ à kɛ̀ tãna pãpãnↄ yã musuo à Isarailanↄ dà a kɛnan dↄ. 27 Ɔmiri yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan. 28 Kũ à gà, ò a vĩ̀ Samaria, akũ a nɛ́ Ahabu vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Isarailanↄ kína Ahabu

29 Yudanↄ kína Asa kíblena wɛ̃̀ bupla plansaride gũnn Ɔmiri nɛ́ Ahabu kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ à kí blè Samaria wɛ̃̀ baro awɛɛplamɛ. 30 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ de gbɛ̃ kũ ò dònɛ arɛnↄ pↄ́la ń pínki. 31 A zɛna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu durunnakɛnaao dí kɛnɛ yãke ũro, akũ à Sidↄ̃denↄ kína Ɛtabaali nɛ́nↄgbɛ̃ Yɛzɛbɛli sɛ̀ nↄ ũ, akũ à nà Baali tãnagbagbanaaa, àdigↄ̃ kútɛnɛ. 32 À kpɛ́ bò Baalinɛ Samaria, akũ à a gbagbaki pɛ̀tɛ kpɛ́ pìi gũn. 33 À Asɛra lí pɛ̀tɛn dↄ à ɛ̀ra à Dikiri Isarailanↄ Luda pↄ fɛ̃̀nɛ de Isarailanↄ kína kũ ò dònɛ arɛnↄ pↄ́la ń pínki.

34 Ahabu gↄrↄan Bɛtɛli gbɛ̃ Iyɛli Yɛriko kɛ̀kɛ à kàtɛ. Kũ à a bĩni ɛ̃ pɛ̀tɛ, akũ a daudu Abiramu gà. Kũ à a zɛ́ gbànↄ pɛ̀tɛ, akũ a nɛ́ kpɛde Segubu gà lákũ Dikiri ò Nuni nɛ́ Yↄsua gãi nà.

17

Kãakãannanↄ annabi Iliasu gwanaa

1 Tisibɛ gbɛ̃ Iliasu bò a bɛa Giliada bùsun à gɛ̀ɛ à Ahabu lè à pì: Kũ Dikiri Isarailanↄ Luda kũ matɛn doi kunnaao, zaa wɛ̃̀nla plí ni kpáro, legũ ni maro, séde gↄrↄ kũ ma ò baasiro.

2 Akũ Dikiri yã sù Iliasua à pì: 3 Ǹ futɛ ǹ gɛ́ ifãboki kpa, ǹ utɛ Kɛriti swawɛɛn Yoda bara dire kpa. 4 Ĩnigↄ̃ swa pì í mi. Ma dìtɛ kãakãannanↄnɛ ògↄ̃ n gwa gwe. 5 Akũ à gɛ̀ɛ à kɛ̀ lákũ Dikiri òarɛ nà, à vùtɛ Kɛriti swawɛɛn Yoda bara dire kpa. 6 Kãakãannanↄ dìgↄ̃ sunɛ kũ burodiio kũ nↄ̀bↄↄo kↄnkↄ kũ ↄkↄsio, akũ àdigↄ̃ swa pì í mi.

Zarɛfa gyaanↄ Iliasu gwanaa

7 Gↄrↄ pla gbɛra swa pì í bàba kũ legũ dí ma bùsuu pìnlo yãi. 8 Akũ Dikiri yã sùa à pì: 9 Ǹ futɛ ǹ gɛ́ Zarɛfa Sidↄ̃ bùsun, ǹgↄ̃ kú gwe. Ma gyaanↄ ke dìtɛ àgↄ̃ n gwa gwe. 10 Akũ à fùtɛ àtɛn gɛ́ Zarɛfa. Kũ à kà wɛ̃tɛ pìi sarɛ, à gyaanↄ ke lè, àtɛn yàka wɛ gwe. Akũ Iliasu lɛ́ zù gyaanↄ pìii à pì: Ǹ gɛ́ ǹ sumɛnɛ kũ ío, bee fíti, mà mi. 11 Kũ àtɛn gɛ́ tↄ́, Iliasu ɛ̀ra à lɛ́ zùi à pì: Ǹ sumɛnɛ kũ burodi kusuo dↄ. 12 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Kũ Dikiri n Luda kunnaao, bee burodi má vĩro, séde wísiti okũ do kũ à gↄ̃̀ gbaka gũn kũ nísio fíti tùruu gũn baasiro. A yàkaan matɛn wɛ la, de mà tá bɛ mà pↄ́ble kɛo, ò ble kũ ma nɛ́o ògↄ̃ ga dã. 13 Akũ Iliasu pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro. Ǹ gɛ́ ǹ kɛ lákũ n ò nà, ama ǹ burodi kɛo fíti ǹ suomɛnɛ gĩa, gbasa ǹ n pↄ́ kɛ kũ n nɛ́o. 14 Zaakũ Dikiri Isarailanↄ Luda pì, wísiti ni láka gbaka pìi gũnlo, akũsↄ̃ nísi ni láka tùruu pìi gũnlo ari gↄrↄ kũ ani tó legũ ma bùsuu pìn. 15 Gyaanↄ pìi gɛ̀ɛ à kɛ̀ lákũ Iliasu òarɛ nà, akũ pↄ́ble mↄ̀ḿma ari gↄrↄ ũgbangba, àpii kũ a bedenↄ kũ Iliasuo. 16 Wísiti dí láka gbaka pìnlo, akũsↄ̃ nísi dí láka tùruu pìnlo, lákũ Dikiri ò Iliasu gãi nà.

17 Abire gbɛra nↄgbɛ̃ bede pì nɛ́ tɛn gyã kɛ. Kũ gyã gbãna kpà manamana, akũ a wɛ̃̀ndii bò. 18 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì Iliasunɛ: Luda gbɛ̃, bↄ́ mɛ́ à ó ká kũ n su ma kĩnaaa? N su ma durunna dↄ Ludagu de à ma nɛ́ dɛ yãin yá? 19 Akũ Iliasu pìnɛ: Ǹ n nɛ́ pì kpáma. Akũ à nɛ́ pìi sì nↄgbɛ̃ pì ↄĩ à dìdi kãao kpɛ́ musu gu kũ à kìpan. À a wùtɛ a gádoa gwe, 20 akũ à ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ à pì: Dikiri ma Luda, mↄkↄ̃n mɛ́ n tò gyaanↄ kũ ma kipa a bɛa nɛ́ gà n pↄsira kpài yá? 21 Akũ à wùtɛ à a zĩda pòro nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìla gɛ̃̀n aakↄ̃ à ↄ́ↄ dↄ̀ Dikirinɛ à pì: Dikiri ma Luda, ǹ tó a wɛ̃̀ndi ɛra à su a mɛ̀ɛ gũn. 22 Dikiri Iliasu ↄ́ↄ dↄ mà, akũ wɛ̃̀ndii ɛ̀ra à sù nɛ́ pìia à fùtɛ. 23 Kũ Iliasu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìi sɛ̀ à kìpa kãao, à gɛ̃̀ kãao kpɛ́n, akũ à a kpà a daa à pì: Ǹ gwa, n nɛ́ pìi wɛ̃̀ndii sù! 24 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì Iliasunɛ: Má dↄ̃ sà kũ Luda gbɛ̃mɛ n ũ. Dikiri yã kũ à bò n lɛ́n bi yãpuramɛ.

18

Iliasu kũ Obadiao

1 À gↄrↄ pla kɛ̀, akũ Dikiri yã sù Iliasua legũmanasari wɛ̃̀ aakↄ̃de gũn à pì: Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ Ahabunɛ, mani tó legũ ma a bùsun. 2 Akũ Iliasu fùtɛ àtɛn gɛ́ a zĩda mↄ Ahabunɛ.

Kũ nàa kɛ̀ gbãna Samaria, 3 akũ Ahabu a bɛgwari Obadia sìsi. Obadia pì sↄ̃ à Dikiri vĩna vĩ manamana. 4 Gↄrↄ kũ Yɛzɛbɛli tɛn Dikiri annabinↄ dɛdɛ yã, akũ Obadia ń gbɛ̃ kenↄ sɛ̀tɛ gbɛ̃nↄn basↄↄro à ń útɛ gbɛ̀wɛɛnↄ gũn gbɛ̃nↄn bupla akurikuri, akũ à ń gwá kũ pↄ́bleo kũ ío. 5 Akũ Ahabu pì Obadianɛ: Ò dodo gunↄi ò gɛ́ ísɛ̃bokinↄ kũ swawɛɛnↄn pínki. Òdigↄ̃ dↄ̃ro ke óni sɛ̃̀ le ò kpá ó sↄ̃nↄa kũ ó baragbãsↄ̃nↄ. 6 Akũ ò gu kpàatɛ, ń baadi a zɛ́ sɛ̀. 7 Kũ Obadia tɛna, akũ ò kpàkũ kũ Iliasuo. À a dↄ̃̀, akũ à wùtɛ a nɛ̀sɛlɛ kutɛna à pì: Ma dikiri Iliasu, mↄkↄ̃mmɛn gwe yá? 8 Iliasu wèa à pì: Makũmɛ! Ǹ gɛ́ o n dikiriinɛ má kú la. 9 Akũ Obadia pì: Bↄ́ taarin ma kɛ̀, kũ ntɛn makũ n zↄ̀bleri na Ahabunɛ a ↄĩ à ma dɛɛ? 10 Ma sì kũ Dikiri n Ludao buri ke bùsu ke kun kũ ma dikiri gì gbɛ̃nↄ zĩḿma ò n wɛtɛnyĩro. Tó ò pì ń kú gwero, àdi tó ò la damɛ. 11 Akũ ntɛn omɛnɛ dↄ mà gɛ́ mà o ma dikiri Ahabunɛ kũ ń kú la yá? 12 Tó ma da zɛ́n, manigↄ̃ dↄ̃ gu kũ Dikiri Nini ni n sɛ́ à tá kũnworo. Tó ma gɛ ma ò Ahabunɛ, tó à sù adi n ero, ani ma dɛmɛ. Makũ n zↄ̀bleri sↄ̃ má Dikiri vĩna vĩ zaa ma kɛfɛnnakɛgↄrↄa. 13 Ma dikiri Iliasu, kũ Yɛzɛbɛli tɛn Dikiri annabinↄ dɛdɛ, ńdi yã kũ ma kɛ̀ maroo? Makũ mɛ́ ma ń gbɛ̃kenↄ sɛ̀tɛ gbɛ̃nↄn basↄↄro, ma ń útɛ gbɛ̀wɛɛnↄ gũn gbɛ̃nↄn bupla akurikuri, ma ń gwá kũ pↄ́bleo kũ ío. 14 Akũ n pìmɛnɛ dↄ mà gɛ́ mà o ma dikiri Ahabunɛ ń kú la yá? Ani ma dɛmɛ. 15 Akũ Iliasu pì: Ma sì kũ Dikiri Zĩ̀karide kũ matɛn doiio, mani ma zĩda mↄnɛ gbãra sà.

Iliasu kũ Baali tãnagbagbarinↄ Kaamɛli kpi musu

16 Akũ Obadia gɛ̀ɛ à dà Ahabulɛ à yã pìi ònɛ, akũ Ahabu gɛ̀ɛ da Iliasulɛ. 17 Kũ Ahabu Iliasu è, à pìnɛ: Isarailanↄ bùsudɛri, mↄkↄ̃mmɛn gwe yá? 18 Akũ Iliasu pì: Adi kɛ makũ mɛ́ ma Isarailanↄ bùsuu dɛ̀ro, mↄkↄ̃n kũ n de bedenↄ ákↄ̃nↄ mɛ́ a dɛ̀, zaakũ a pã kpà Dikiri yãditɛnanↄi a tɛ Baalii. 19 Ǹ Isarailanↄ sísi ń pínki, ò dakarɛ Kaamɛli kpi musu lɛɛlɛ kũ Baali tãnagbagbari gbɛ̃nↄn wàa pla kũ bupla akurio kũ Asɛra tãnade gbɛ̃nↄn wàa pla kũ òdi pↄ́ ble kũ Yɛzɛbɛlionↄ.

20 Ahabu Isarailanↄ sìsi ń pínki, akũ à tãnade pìnↄ kàkara Kaamɛli kpi musu. 21 Akũ Iliasu nà gbɛ̃nↄi à ń lá à pì: Á laasun nigↄ̃ kpaatɛna ari bↄrɛmɛɛ? Tó Dikiri bi Ludamɛ, à tɛ́i. Tó Baalimɛ sↄ̃, à tɛ́i. Odi yãke wearo, 22 akũ Iliasu pìńnɛ: Dikiri annabinↄ tɛ́ makũ mɛ́ ma gↄ̃ mado. Baali tãnagbagbarinↄ sↄ̃, gbɛ̃nↄn wàa pla kũ bupla akuriomɛ. 23 À zùsanↄ kpáwá mɛ̀n pla, tãnade pìnↄ à mɛ̀n do sɛ́ ò zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ ò ká yàkala, òsun tɛ́ naaro. Makũ se mani a do kɛkɛ mà ká yàkala, mani tɛ́ naa sero. 24 Mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃ ò Baali sísi, makũ sↄ̃ mani Dikiri sísi. Ń gbɛ̃ kũ à mà, akũ à sù kũ tɛ́o, àkũmɛ Luda ũ. Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki pì: Yã manamɛ! 25 Akũ Iliasu pì tãnade pìnↄnɛ: À zùsa mɛ̀n do sɛ́ à kɛkɛ káaku, zaakũ ákↄ̃nↄ mɛ́ á dasi. À á tãna sísi, ama àsun tɛ́ naaro. 26 Akũ ò zùsa kũ ò kpàḿma sì ò kɛ̀kɛ, akũ òtɛn Baali sísi zaa kↄnkↄ ari ifãntɛ̃ gɛ̀ɛ káo mìdangura. Òtɛn ũ wã, òtɛn lika sa'oki kũ ò bòoi, òtɛn pi: Baali, ǹ yã mawá! Bee kũ abireo odi yãke maro, adi yã maḿmaro. 27 Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ Iliasu tɛni ń lalandi kɛ à pì: À wiki lɛ́ gbãna à kara, àkũmɛ dikiri ũroo? Ke a laasun tà kpadomɛ. Ke à gɛ̀ɛ bĩnikpɛ kɛmɛ. Ke à gɛ̀ɛ wɛ̃tɛamɛ. Ke àtɛn i omɛ, akũ ádi a vuroo? 28 Akũ òtɛn wiki lɛ́ kũ kòto gbãnao, òtɛni ń zĩda líli kũ fɛ̃nɛdao kũ sário lákũ òdi kɛ nà, ari aru tɛn pla ń mɛ̀ɛa. 29 Kũ ifãntɛ̃ gò mìia, akũ òtɛn yã ya ari sa ↄkↄsi ogↄrↄ gɛ̀ɛ à kào. Bee kũ abireo adi yãke weḿmaro, adi yã maḿmaro, adi sã kpáńyĩro.

30 Akũ Iliasu pì parinɛ: À namai la! Kũ ò nài ń pínki, akũ à Dikiri gbagbaki kũ à gbòroo kɛ̀kɛ àtɛn bo. 31 À gbɛ̀ɛ sɛ̀sɛ mɛ̀n kuri awɛɛpla Yakubu burinↄ dasi lɛ́n. Yakubun Dikiri yã ònɛ yã à pì ògↄ̃ pinɛ sà Isaraila. 32 Kũ à Dikiri gbagbaki pìi bò, akũ à wɛ̀ɛɛ yↄ̃̀ à lìkai. Wɛ̀ɛɛ pìi kà à í sí lita gɛ̃ro. 33 À yàkaa kà sa'oki pìla, à zùu pìi zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ à kà yàkaa pìia à pì: À í tↄ́ lo siikↄ̃, à ká sa'opↄ pìia kũ yàkaa pìio. 34 Kũ ò tↄ̀, akũ à pì: À ɛra à tↄ́ dↄ. Kũ ò tↄ̀, akũ à pì: À ɛra à tↄ́ à kɛ gɛ̃̀n aakↄ̃. Akũ ò tↄ̀ ari gɛ̃̀n aakↄ̃. 35 Í pìi bàa lɛ̀ à lìka sa'oki pìii ari wɛ̀ɛɛ pìi pà. 36 Sa ↄkↄsi ogↄrↄ akũ annabi Iliasu nài à pì: Dikiri, Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Isarailao Luda, ǹ tó ò dↄ̃ gbãra kũ mↄkↄ̃mmɛ Isarailanↄ Luda ũ akũsↄ̃ n zↄ̀bleriimɛ ma ũ, matɛn yã dí kɛ kũ mↄkↄ̃n mɛ́ n ma dan yãi. 37 Ǹ yã mama Dikiri! Ǹ yã mama, de gbɛ̃ dínↄ le ò dↄ̃ kũ Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ń Luda ũ akũsↄ̃ ntɛni ń nɛ̀sɛ litɛńnɛ de ò ɛra ò summa. 38 Akũ Dikiri tɛ́ sù sa'obↄↄ pìia kũ yàkaao kũ gbɛ̀nↄ kũ bùsuuo, ò tɛ́ kũ̀, akũ í kũ à kú wɛ̀ɛɛ pìn bàba. 39 Kũ gbɛ̃nↄ è, akũ ò wùtɛ ń nɛ̀sɛlɛ kutɛna ò pì: Dikirimɛ Luda ũ! Dikirimɛ Luda ũ! 40 Akũ Iliasu dàńnɛ à pì: À Baali tãnagbagbarii pìnↄ kũkũ, ń gbɛ̃ke sún pitiáwaro. Kũ ò ń kũkũ, akũ Iliasu gɛ̀ɛ kũńwo Kisↄ̃ guvutɛn à ń dɛdɛ gwe.

41 Iliasu pì Ahabunɛ: Ǹ gɛ́ pↄ́ ble ǹ í mi, zaakũ ma legũ kĩnii mà dↄ. 42 Akũ Ahabu gɛ̀ɛ pↄ́ ble à í mi. Akũ Iliasu dìdi à gɛ̀ɛ Kaamɛli mìsↄ̃ntɛa à vùtɛ à mìi kà tún. 43 À pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ gɛ́ gu gwa ísira kpa. Akũ à gɛ̀ɛ à gwà. Kũ à sù à pì: Pↄ́ke kú gwero. Akũ Iliasu pìnɛ à ɛra à gɛ́ gwa dↄ, akũ à gɛ̀ɛ lɛ ari gɛ̃̀n suppla. 44 A gɛ̃̀n suppladeo zĩkɛrii pìi pì: Ma legũ è lokona sɛrɛrɛ lán ↄla bà, àtɛn futɛ ísira musu. Akũ Iliasu pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ o Ahabunɛ à sↄ̃go dↄ sↄ̃nↄa à gɛ̃n à kipa kpia ari legũ gↄ̃ gɛ́ a dãdã. 45 Legũ tɛn sísi busɛbusɛ, zàga'ĩa fùtɛ, akũ legũ mà manamana. Ahabu kú sↄ̃gon, àtɛn tá Yɛzɛrili. 46 Dikiri gbãna sù Iliasua, akũ à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ kàkara à kũ̀, à bàa lɛ̀ à Ahabu kɛ̃̀ ari à gɛ̀ɛ káo Yɛzɛrili.

19

Dikiri yã'ona kũ Iliasuo Orɛbu

1 Akũ Ahabu yã kũ Iliasu kɛ̀ɛ bàba Yɛzɛbɛlinɛ pínki, lákũ à tãnade pìnↄ dɛ̀dɛ nà kũ fɛ̃nɛdao ń pínki. 2 Akũ Yɛzɛbɛli lɛ́gbãzã kɛ̀ Iliasunɛ à pì: Ari zia mandara'i, tó mádi kɛnnɛ lákũ n kɛ̀ tãnadenↄnɛ nàro, tãnanↄ yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ! 3 Akũ vĩna Iliasu kũ̀, akũ à fùtɛ à bàa sì à a zĩda mìboki wɛ̀tɛ. Kũ à kà Bɛsɛba, Yudanↄ bùsun, gwen à a zĩkɛrii tòn, 4 akũ à táa ò gbárannan gↄrↄ do. À gɛ̀ɛ à vùtɛ sɛ̃ lí gbáru, akũ à adua kɛ̀ à le à ga à pì: Dikiri, yã díkĩna mↄ̀ma lɛ. Ǹ ma wɛ̃̀ndi sɛ́ gↄ̃̀nↄ, zaakũ má de ma dizinↄlaro. 5 Akũ à wùtɛ àtɛn i o sɛ̃ lí pì gbáru.

Kãnto malaikaa sù à ↄ kɛ̀a à pì: Ǹ futɛ ǹ pↄ́ ble. 6 Kũ Iliasu gu gwà, akũ à kàra asãna è kũ í tùruuo katɛna a mìii. Akũ à pↄ́ blè à í mì à ɛ̀ra à wùtɛ. 7 Dikiri Malaikaa ɛ̀ra à sù a gɛ̃̀n pladeo, à ↄ kɛ̀a à pì: Ǹ futɛ ǹ pↄ́ ble, zaakũ tá gbã̀nan ntɛn su o. 8 Akũ à fùtɛ à pↄ́ blè à í mì. Pↄ́ble pìi tò à gbãna lè, akũ à táa ò gↄrↄ bupla fãnantɛ̃ kũ gwãanio ari à gɛ̀ɛ à kà Luda kpi kũ òdi pi Orɛbua. 9 Akũ à gɛ̃̀ gbɛ̀wɛɛn à ì gwe, akũ Dikiri yã sùa à pì: Iliasu, bↄ́n ntɛn kɛ laa? 10 À wèa à pì: Dikiri Luda Zĩ̀karide, ma laakarii fùtɛ manamana, zaakũ Isarailanↄ pã kpà n bàka kunna kũńwo yãi, akũ ò n gbagbakinↄ gbòro ò n annabinↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao. Makũ mɛ́ ma gↄ̃ mado, akũ òtɛni ma wɛ se. 11 Akũ Dikiri pì: Ǹ bo ǹ gɛ́ zɛ ma arɛ kpi musu, mani gɛ̃tɛ n arɛ.

Zàga'ĩa gbãna fùtɛ, àtɛn kpi pìnↄ para àtɛn gbɛ̀nↄ wíwi Dikiri arɛ, ama Dikiri kú ĩa pìi gũnlo. Ĩa pìi gbɛra zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã, ama Dikiri kú zĩtɛ yĩgãyĩgãnaa pìi gũnlo. 12 Zĩtɛ yĩgãnaa pìi gbɛra akũ tɛ́ bò, ama Dikiri kú tɛ́ pìi gũnlo. Tɛ́ pìi gbɛra akũ kòto busɛɛ bò tɛɛnɛ. 13 Kũ Iliasu kòtoo pìi mà, à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ kù a wɛ́a. Akũ à bò à gɛ̀ɛ à zɛ̀ gbɛ̀wɛɛɛ pì lɛ́a, à mà ò pìarɛ: Iliasu, bↄ́n ntɛn kɛ laa? 14 À wèa à pì: Dikiri Luda Zĩ̀karide, ma laakarii fùtɛ manamana, zaakũ Isarailanↄ pã kpà n bàka kunna kũńwo yãi, akũ ò n gbagbakinↄ gbòro ò n annabinↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao. Makũ mɛ́ ma gↄ̃ mado, akũ òtɛni ma wɛ se. 15 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ ɛra ǹ tá Damasuku gbárannan. Tó n ka gwe, ǹ Azaili ká Siria kína ũ, 16 ǹ Nimisi daikore Yehu ká Isarailanↄ kína ũ, ǹ Abɛli Mɛↄla gbɛ̃ Safata nɛ́ Ɛlisa kɛ n gɛ̃nɛ ũ annabi ũ. 17 Gbɛ̃ kũ bò Azaili fɛ̃nɛda lɛ́i, Yehu mɛ́ ani a dɛ. Tó à bò Yehu fɛ̃nɛda lɛ́i sↄ̃, Ɛlisa mɛ́ ani a dɛ. 18 Bee kũ abireo má Isarailanↄ kũna gbɛ̃nↄn dúbu suppla, kũ ń gbɛ̃ke dí kútɛ Baalinɛ à lɛ́ pɛ̀aro.

Ɛlisa sisinaa

19 Akũ Iliasu fùtɛ à bò gwe à gɛ̀ɛ à Safata nɛ́ Ɛlisa lè, àtɛn bú wí kũ zùnↄ swa kuri awɛɛpla. Àkũ mɛ́ à tɛ́ zù swa kpɛdei. Akũ Iliasu nài à a gyabaa gò à dàala. 20 Akũ Ɛlisa a zùnↄ tò gwe à bàa lɛ̀ à bò à tɛ́ Iliasu kpɛ, akũ à pìnɛ: Ǹ tó mà gɛ́ lɛ́ za ma de kũ ma daooa gĩa, gbasa mà su mà tɛ́nyĩ sà. Akũ Iliasu pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ ɛra ǹ su. Ń dↄ̃ yã kũ ma kɛ̀nnɛ. 21 Akũ Ɛlisa ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à a zùnↄ kùtu kpà à tɛ́ kà kũ a zù swa gbãngoo, akũ à zùu pìnↄ nↄ̀bↄↄ fùfuu kɛ̀ à kpà gbɛ̃nↄa ò sò. Akũ à bò à tɛ̀ Iliasui, à gↄ̃̀ a plade ũ.

20

Bɛnadada kũ a zĩ̀karinↄ likana Samariai

1 Siria kína Bɛnadada a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki. Kína gbɛ̃nↄn baraakuri awɛɛplanↄn kú kãao kũ ń sↄ̃nↄ kũ ń sↄ̃gonↄ. Akũ ò gɛ̀ɛ ò lìka Samariai ò lɛ̀tɛa. 2 Akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Ahabua wɛ̃tɛ gũn à pì: Makũ Bɛnadada ma pì, 3 n andurufu kũ n wuraao gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ. N nↄ mananↄ kũ n nɛ́ mananↄ gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ dↄ. 4 Akũ Isarailanↄ kína pì: Ma dikiri kína, makũ kũ pↄ́ kũ má vĩnↄ gↄ̃̀ n pↄ́ ũ pínki lákũ n ò nà. 5 Akũ Bɛnadada ɛ̀ra à gbɛ̃nↄ zĩ̀a dↄ à pì: Makũ Bɛnadada ma gbɛ̃nↄ zĩ̀ ma n andurufu kũ n wuraao kũ n nↄnↄ kũ n nɛ́nↄ làmma. 6 Zia mandara'i mani ma gbɛ̃nↄ zĩmma ò n bɛ kpukɛ kũ n gbɛ̃nↄ bɛnↄ, oni á pↄ́ bɛ̀ɛrɛdenↄ sɛ́tɛ ò suomɛnɛ pínki. 7 Akũ Isarailanↄ kína a bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi ń pínki à pìńnɛ: A è lákũ àtɛni ó lɛ́ wɛtɛ nà yá? Kũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ma, à ma nↄnↄ kũ ma nɛ́nↄ kũ ma andurufuuo kũ ma wuraao làma, mádi gíonɛro. 8 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ pìnɛ: Ǹsun a yã maro, ǹsun wenɛro. 9 Akũ à pì Bɛnadada zĩ̀rinↄnɛ: À gɛ́ à o ma dikiri kínanɛ, pↄ́ kũ à là makũ a zↄ̀bleriia káakun mani kɛ. Pↄ́ kũ à làma kpɛkpɛ dín mani kɛro. Akũ zĩ̀rii pìnↄ ɛ̀ra Bɛnadadanɛ kũ lɛ́gbãzã pìio. 10 Akũ à ɛ̀ra à gbɛ̃nↄ zĩ̀ Ahabua dↄ à pì: Tó Samaria bùsutiti gↄ̃̀ à kà kũ ma gbɛ̃nↄ le à dãdã okũ dodo, tãnanↄ yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ! 11 Akũ Isarailanↄ kína pì: À gɛ́ à onɛ, gbɛ̃ kũ àtɛn zĩ̀ka'uta da sún ĩa dã lákũ gbɛ̃ kũ à uta pìi bò à kàtɛ bàro. 12 Kũ Bɛnadada yã pìi mà gↄrↄ kũ àtɛn í mi kũ a kína dakenↄ ń bizakutanↄ gũn, akũ à pì a gbɛ̃nↄnɛ ò soru kɛ. Akũ ò gɛ̀ɛ soru kɛ.

Ahabu zĩ̀blena Bɛnadadaa

13 Annabi ke sù à Isarailanↄ kína Ahabu lè à pìnɛ: Dikiri pì, n zĩ̀kari dasinↄ è gwe yá? Áni ń nannɛ n ↄĩ gbãra, ĩnigↄ̃ dↄ̃ kũ akãamɛ Dikiri ũ. 14 Akũ Ahabu a là à pì: Dí mɛ́ ani abire kɛɛ? À wèa à pì: Dikiri pì, n bùsu gu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kɛfɛnna zĩ̀karinↄ mɛ́ oni kɛ. Akũ Ahabu a là dↄ: Dí mɛ́ ani na zĩ̀ia káakuu? À wèa à pì: Mↄkↄ̃mmɛ! 15 Akũ Ahabu gu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kɛfɛnna zĩ̀karii pìnↄ kàkara gbɛ̃nↄn wàa do kũ baraakuri awɛɛplao. Akũ à a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki, ò kɛ̀ gbɛ̃nↄn dúbu suppla. 16 Ò fùtɛ wɛ̃tɛn ifãntɛ̃ kà mìdangura, gↄrↄ kũ í tɛn Bɛnadada kũ a kína dake pìnↄ dɛ ń bizakutanↄ gũn. 17 Akũ gu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kɛfɛnna zĩ̀karii pìnↄ bↄ̀tɛ káaku. Akũ Bɛnadada zĩ̀rinↄ gɛ̀ɛ ò ònɛ, gbɛ̃nↄ tɛn bo Samaria. 18 Akũ Bɛnadada pì: Tó aafian òtɛn sun yoo ke kũ zĩ̀io, à ń kũkũ bɛ̃nɛ. 19 Kũ gu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kɛfɛnna pìnↄ bò wɛ̃tɛn, zĩ̀karinↄn tɛ́ ń kpɛ́, 20 akũ ń baadi a ibɛrɛɛ dɛ̀. Kũ Sirianↄ lɛ̀kↄ̃a, akũ Isarailanↄ pɛ̀ḿma, akũ Siria kína Bɛnadada kũ a sↄ̃de kenↄ bàa sì ò ń kɛ̃ sↄ̃ musu. 21 Akũ Isarailanↄ kína bò à gɛ̀ɛ à sↄ̃denↄ kũ sↄ̃godenↄ dɛ̀dɛ à Sirianↄ ásaru kɛ̀ manamana. 22 Annabi pìi ɛ̀ra à sù à Isarailanↄ kína lè à pì: Ǹ n zĩ̀karinↄ kara ǹgↄ̃ kú soru gũn, zaakũ tó Sɛ̃̀tãgↄrↄ kà, Siria kína ni ɛra à su lɛ́tɛmma dↄ.

23 Akũ Siria kína ìbanↄ pìnɛ: Isaraila tãnanↄ bi sĩ̀sĩ tãnanↄmɛ. Abire yãin ń gbãna deóla. Tó ótɛn zĩ̀ ká kũńwo gusaran, ó gbãna nigↄ̃ deńla. 24 Ǹ n kína dakenↄ lilin kɛ, ń don'arɛde pãndenↄ ditɛditɛ ń gbɛ̀n. 25 Séde n zĩ̀karinↄ kũ n sↄ̃nↄ kũ n sↄ̃gonↄ gↄ̃ dasi lán káakupↄ kũ n kurainↄ bà, ó zĩ̀ ká kũńwo gusaran, ó gbãna ni deńla. Kína ń yã mà, akũ à kɛ̀ lɛ.

26 Kũ Sɛ̃̀tãgↄrↄ kà, Bɛnadada Sirianↄ kàkara, akũ à gɛ̀ɛ zĩ̀ ká kũ Isarailanↄ zaa Afɛki. 27 Ò Isarailanↄ kàkara ò kusuna kɛ̀ńnɛ, akũ ò gɛ̀ɛńyĩ. Sirianↄ dàgula gu sĩnda pínki, akũ Isarailanↄ bùraa kàtɛ lán blè kpàsa fítinna lɛu planↄ bà, ò arɛ dↄ̀kↄ̃a. 28 Akũ Luda gbɛ̃ pìi sù à pì Isarailanↄ kínanɛ: Dikiri pì, zaakũ Sirianↄ tɛn da sĩ̀sĩnↄ dikirin a ũ, guvutɛ dikirin a ũro, áni a zĩ̀kari dasi díkĩnanↄ nannɛ n ↄĩ, ĩnigↄ̃ dↄ̃ kũ akãamɛ Dikiri ũ. 29 Ń bùranↄ arɛ dↄdↄkↄ̃ana lɛ ari gↄrↄ suppla, a gↄrↄ supplade pìn ò nà zĩ̀ia. Akũ Isarailanↄ Siria gɛ̀sɛdenↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn dúbu basↄↄro zĩ pìia. 30 Kũ gbɛ̃ kparanↄ lɛ̀kↄ̃a ò sì Afɛki wɛ̃tɛn, akũ a bĩni lɛ̀tɛ à sìḿma. Gbɛ̃ pìnↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu baraasↄↄro awɛɛsuppla. Bɛnadada sↄ̃ à bàa sì à sì wɛ̃tɛ pìn se, à gɛ̀ɛ à ùtɛ kpɛ́nɛ gũn. 31 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: O mà Isarailanↄ kínanↄn gbɛ̃kɛ vĩ. Ò uta kasanↄ dↄ ó pi, ò bà dↄ ó wakalɛ, ò bo ò gɛ́ ò a le. Òdigↄ̃ dↄ̃ro ke ani n tó kũ wɛ̃̀ndiio. 32 Akũ ò uta kasanↄ dↄ̀ ń pi, ò bàa dↄ̀ ń wakalɛ, ò gɛ̀ɛ ò Isarailanↄ kína lè ò pì: N zↄ̀bleri Bɛnadada pì ǹ a tó kũ wɛ̃̀ndiio. Akũ Isarailanↄ kína pì: Ase à kpɛ́ kun yá? Ma gbɛ̃mɛ. 33 Yã pìi kɛ̀ gbɛ̃ pìnↄnɛ àlesi mana ũ, akũ ò yã pìi dã̀ ò kũ̀ ò pì: Ee, Bɛnadada bi n gbɛ̃mɛ. Akũ kína pì: À gɛ́ à a sɛ́ à su kãao. Kũ Bɛnadada sù, akũ Ahabu pìnɛ à gɛ̃ kãao a sↄ̃gon. 34 Akũ Bɛnadada pìnɛ: Wɛ̃tɛ kũ ma de sì n deanↄ mani ɛra mà kpámma, ĩnigↄ̃ laga yía Damasuku lákũ ma de kɛ̀ nà Samaria. Akũ Ahabu pì: Ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ abire musu, má n gbarɛ. Akũ à lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kãao à a gbàrɛ.

Annabi yãdana kína Ahabula

35 Dikiri pì annabi gã̀ gbɛ̃kenɛ à o a gbɛ̃dakenɛ à a lɛ́. Kũ annabii pìi ònɛ, akũ à gì. 36 Akũ à pìnɛ: Zaakũ ńdi Dikiri yã maro, tó o kɛ̃kↄ̃a gↄ̃̀nↄ, músu ni n dɛmɛ. Kũ ò kɛ̃̀kↄ̃a, akũ músu a è à dɛ̀. 37 Annabii pì gbɛ̃ke lè dↄ, akũ à pìnɛ à a lɛ́. Akũ à a lɛ̀ à kĩ̀nna. 38 Akũ annabii pì biza kù a wɛ́a à a zĩda lìtɛ, akũ à gɛ̀ɛ àtɛn kína dã zɛ́ lɛ́a. 39 Kũ kína tɛn gɛ̃tɛ, akũ annabii pì lɛ́ zùi à pì: Makũ n zↄ̀bleri, kũ ma gɛ zĩ̀lan, akũ gbɛ̃ke sù ma kĩnaa kũ gↄ̃gbɛ̃ keo, à pì màgↄ̃ a dãkpã. Tó ma tò à pìtima, ma wɛ̃̀ndi lɛ́n gwe, kesↄ̃ mani fĩna bo kũ andurufuuo kiloo bupla sↄↄrosari. 40 Kũ ma laakarii tà gu pãndea, akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi gɛ̃̀tɛ. Akũ Isarailanↄ kína pìnɛ: Lákũ oni wɛ́ tãmma nàn n ò gwe. 41 À biza pìi gò a wɛ́a likalika, akũ Isarailanↄ kína a dↄ̃̀ annabi ũ. 42 Akũ annabii pìi pìnɛ: Dikiri pì, zaakũ n gↄ̃gbɛ̃ kũ a dìtɛ à ga gbàrɛ, ĩni ga a gɛ̃nɛ ũ, n gbɛ̃nↄ ni gaga a gbɛ̃nↄ gɛ̃nɛ ũ. 43 Akũ Isarailanↄ kína dà zɛ́n à tà a bɛa zaa Samaria. A nɛ̀sɛɛ yàka à ãnn sìsi.

21

Nabↄti geepi líkpɛ

1 Abire gbɛra Yɛzɛrili gbɛ̃ke kun, a tↄ́n Nabↄti. À geepi líkpɛ vĩ gwe Samaria kína Ahabu bɛ sarɛ. 2 Akũ Ahabu pìnɛ: Ǹ n geepi líkpɛ kpáma mà kɛ dò kara ũ, zaakũ à kú ma bɛ sarɛ. Mani geepi líkpɛ kũ à mana de abirela kpámma a gɛ̃nɛ ũ. Tó ń yei, mani fĩna bonnɛ kũ andurufuuo láku à kũ̀ nà. 3 Akũ Nabↄti pì Ahabunɛ: Kai, ani sí kɛro! Mani fↄ̃ mà túbi kũ ma dizinↄ tòmɛnɛ kpámmaro. 4 Akũ Ahabu nɛ̀sɛɛ yàka, à tà bɛ kũ pↄsirao kũ Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti pìnɛ áni túbi kũ a dizinↄ tòarɛ kpáaro yãi. Akũ à wùtɛ a gádoa à arɛ dↄ̀ gbĩ̀ia à gì pↄ́ blei. 5 A nanↄ Yɛzɛbɛli sù à a là à pì: Bↄ́ mɛ́ à n le n ãnn sìsi, ńdi pↄ́ bleroo? 6 Akũ à wèa à pì: Ma pì Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄtinɛ à a geepi líkpɛ kpáma, mani fĩna bonɛ kũ andurufuuo. Tó geepi líkpɛ pãnden à yei sↄ̃, mani kpáa a gɛ̃nɛ ũ. Akũ à pì áni kpámaro. 7 Akũ a nanↄ Yɛzɛbɛli pìnɛ: Mↄkↄ̃n Isarailanↄ kí'ina yãkɛnan dí yá? Ǹ futɛ ǹ pↄ́ ble kũ pↄnnao, mani Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti geepi líkpɛ sínnɛ.

8 Akũ à takadanↄ kɛ̃̀kɛ̃ kũ Ahabu tↄ́o à a tambari lɛ̀a, à kpã̀zãkpãzã gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kínɛ kũ ò kú Nabↄti wɛ̃tɛ gũnnↄnɛ. 9 Takada pìnↄ gũn à pì: À lɛ́yĩgↄrↄ ditɛ à a kpàkpa kɛ. À vutɛki mana kpá Nabↄtia gbɛ̃nↄ tɛ́ 10 à gbɛ̃ ginanↄ wɛtɛ gbɛ̃nↄn pla à ń kátɛ a arɛ, de ò yã dia ò pi à Luda kũ kínao tↄ́ vãni sì. À a kũ à bo kãao wɛ̃tɛ kpɛ, á a pápa kũ gbɛ̀ɛo à dɛ. 11 Akũ Nabↄti wɛ̃tɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kínɛnↄ kɛ̀ lákũ Yɛzɛbɛli ò takada kũ à kpã̀zãńnɛnↄ gũn nà. 12 Ò lɛ́yĩgↄrↄ dìtɛ, akũ ò vutɛki mana kpà Nabↄtia gbɛ̃nↄ tɛ́. 13 Akũ gbɛ̃ gina gbɛ̃nↄn pla pìnↄ sù ò vùtɛ a arɛ, ò yã dìa gbɛ̃nↄ wára ò pì à Luda kũ kínao tↄ́ vãni sì. Akũ ò a kũ̀ ò bò kãao wɛ̃tɛ kpɛ ò a pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò dɛ̀. 14 Akũ ò lɛ́gbãzã kɛ̀ Yɛzɛbɛlinɛ ò pì, ò Nabↄti pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò dɛ̀.

15 Kũ Yɛzɛbɛli mà ò Nabↄti pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò dɛ̀, akũ à gɛ̀ɛ à pì Ahabunɛ: Ǹ futɛ ǹ gɛ́ Nabↄti geepi líkpɛ kũ à gìonnɛ pì sí n pↄ́ ũ, zaakũ à kun doro à gà. 16 Kũ Ahabu mà Nabↄti gà, akũ à fùtɛ àtɛn gɛ́ de à a geepi líkpɛ sí a pↄ́ ũ.

17 Akũ Dikiri yã sù Tisibɛ gbɛ̃ Iliasua à pì: 18 Ǹ futɛ ǹ gɛ́ Samaria kína Ahabu le. À gɛ̀ɛ Nabↄti geepi líkpɛ sí, à kú gwe. 19 Ǹ onɛ makũ Dikiri ma pì, à gbɛ̃ dɛ̀ à sù a túbi sín gweroo? Ń onɛ dↄ, gu kũ gbɛ̃danↄ Nabↄti aru sã̀sãn, gwen oni àpii pↄ́ sãsãn se.

20 Kũ Ahabu Iliasu è à pì: Ma ibɛrɛ, ari tera ńdi ma tóroo? Akũ Iliasu pìnɛ: Ee, mádi n tóro, zaakũ n n zĩda dà yã kũ à vãni Dikirinɛ kɛnan. 21 Akũ Dikiri pì áni sunyĩ zĩmma áni n burinↄ kakatɛ, n gↄ̃gbɛ̃ ke ni gↄ̃ Isarailanↄ bùsunlo, bee zĩdade kesↄ̃ zↄ̀. 22 Áni kɛ n ↄnnnɛ lákũ à kɛ̀ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu ↄnnnɛ nà, lákũ à kɛ̀ Ahia nɛ́ Baasa ↄnnnɛ nà, zaakũ n Isarailanↄ dà durunnakɛnan n a pↄ fɛ̃̀nɛ. 23 Yɛzɛbɛli sↄ̃, Dikiri pì gbɛ̃danↄ ni a só Yɛzɛrili bĩni sarɛ. 24 Gbɛ̃danↄ ni n gbɛ̃ kũ oni gaga wɛ̃tɛ gũnnↄ só, bãnↄ ni n gbɛ̃ kũ oni gaga sɛ̃̀nnↄ ble.

25 Gbɛ̃ke kun ziki kũ à a zĩda dà yã kũ Dikiri yeiro kɛnan lán Ahabu bàro, akũsↄ̃ a nanↄ Yɛzɛbɛli dì tɛ́ káagu. 26 À yã kũ ò a tɛ̃̀nↄ kɛ̀ manamana, à tɛ̀ tãnanↄi lán Amↄrinↄ kɛ̀ nà, kũ Dikiri pɛ̀ḿma Isarailanↄnɛ.

27 Kũ Ahabu mà lɛ, akũ à a uta gà à kɛ̃̀ à uta kasanↄ dà ari à ìo, akũ à lɛ́ yĩ̀ à gↄ̃̀ tɛ́ kũ pↄsirao. 28 Akũ Dikiri yã sù Iliasua: 29 N è deran Ahabu a zĩda nàtɛmɛnɛ nà yá? Zaakũ à a zĩda nàtɛmɛnɛ, mani yã vãni pì kɛ a ↄnnnɛ a gↄrↄaro. A nɛ́gↄ̃gbɛ̃n mani yã vãni pì kɛ a ↄnnnɛ.

22

Mikaya annabikɛyã vãni ona Ahabunɛ

1 À kà wɛ̃̀ aakↄ̃ kũ Sirianↄ kũ Isarailanↄ dí zĩ̀ ká kũ kↄ̃oro. 2 A wɛ̃̀ aakↄ̃de pìi gũnn Yudanↄ kína Yosafata gɛ̀ɛ à Isarailanↄ kína lè. 3 Isarailanↄ kína pì a gbɛ̃nↄnɛ: Á dↄ̃ kũ Ramↄ Giliada bi ó pↄ́mɛ yãroo? Ama ódi a sina Siria kínaa yã kɛkɛro. 4 Akũ à Yosafata là à pì: Ĩni gɛ́ kũmao zĩ̀ ká kũ Ramↄ Giliadadenↄroo? Akũ Yosafata wèa à pì: Pↄ́ dokↄ̃nↄmɛ ó ũ, ma gbɛ̃nↄ bi n gbɛ̃nↄmɛ. Ma sↄ̃nↄ bi n sↄ̃nↄmɛ. 5 Akũ à ɛ̀ra à pìnɛ: Ǹ Dikiri gbɛka ǹ ma gĩa. 6 Akũ Isarailanↄ kína annabinↄ kàkara lán gbɛ̃nↄn wàa pla bà, akũ à ń lá à pì: Mà gɛ́ zĩ̀ ká kũ Ramↄ Giliadadenↄon yá, ke màsun gɛ́ro? Akũ ò wèa ò pì: Ǹ gɛ́! Dikiri ni ń nannɛ n ↄĩ. 7 Akũ Yosafata pì: Dikiri annabi ke kú la ò a laroo? 8 Akũ Isarailanↄ kína wèa à pì: Gↄ̃gbɛ̃ ke kun dↄ, a tↄ́n Mikaya, Imlã nɛ́mɛ. Ani fↄ̃ à yã gbɛkawɛrɛ Dikiria, ama má yeiro, zaakũ àdi yã mana omɛnɛ zikiro, séde a vãni. Akũ Yosafata pì: Ǹsun o lɛro kína! 9 Akũ Isarailanↄ kína a ìbanↄ doke sìsi à pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ Imlã nɛ́ Mikaya sísi à su likalika.

10 Isarailanↄ kína kũ Yudanↄ kína Yosafatao baadi a kíble'uta dana, ò vutɛna ń kíblegbaaa pↄ́wɛgbɛ̃ki kũ à kú Samaria bĩnilɛa, akũ annabii pìnↄn tɛn annabikɛyã o ń arɛ ń pínki. 11 Kenana nɛ́ Zedekia mↄ̀si pì lán bɛ̃nɛ bà à pì: Dikiri pì bɛ̃nɛ dínↄn ĩni Sirianↄ zↄ̃zↄ̃o ǹ ń dɛdɛ ń pínki. 12 Akũ annabii pìnↄn tɛn yã dokↄ̃nↄ o ń pínki òtɛn pi: Ǹ gɛ́ lɛ́tɛ Ramↄ Giliadaa, ĩni fuaro. Dikiri ni ń nánnɛ n ↄĩ.

13 Gbɛ̃ kũ à gɛ̀ɛ Mikaya sísi pìnɛ: N annabi dakenↄ lɛ́ kɛ̀ dokↄ̃nↄn yee! Yã nnan òtɛn o kínanɛ. Ǹ yã dokↄ̃nↄ pì o se ǹ yã nna onɛ. 14 Akũ Mikaya pì: Ma sì kũ Dikiri kunnaao, yã kũ Dikiri òmɛnɛn mani o kínanɛ.

15 Kũ à kà, akũ kína a là à pì: Mikaya, ò gɛ́ zĩ̀ ká kũ Ramↄ Giliadadenↄon yá, ke òsun gɛ́ro? Akũ à wèa à pì: Ǹ gɛ́ lɛ́tɛḿma! Ĩni fuaro. Dikiri ni ń nánnɛ n ↄĩ. 16 Akũ kína pìnɛ: Gɛ̃̀n ũgban mani n da ǹ sí kũ Dikirio kũ yãpuran ĩni omɛnɛɛ? 17 Akũ Mikaya pì: Ma Isarailanↄ è fãkↄ̃ana sĩ̀sĩnↄ kpadoa lán sã kũ ò dã̀ri vĩronↄ bà. Akũ Dikiri pìmɛnɛ, gbɛ̃ pìnↄn don'arɛde vĩro. Ń baadi tá a bɛa aafia. 18 Akũ Isarailanↄ kína pì Yosafatanɛ: Ńdi ma gweroo? Mádi onnɛ kũ àdi yã nna omɛnɛ zikiro, séde a vãni? 19 Akũ Mikaya ɛ̀ra à pì: Ǹ Dikiri yã ma! Ma Dikiri è vutɛna a kpatan, ludambɛ zĩ̀karinↄ zɛzɛ a sarɛ ń pínki ↄplai kũ ↄzɛo. 20 Akũ Dikiri pì: Dí mɛ́ ani ↄ̃ndↄ̃ kɛmɛnɛ Ahabunɛ à gɛ́ lɛ́tɛ Ramↄ Giliadaa de à ga gwee? Akũ gbɛ̃ke pì la, gbɛ̃ke pì la dↄ. 21 Akũ nini ke bò à sù à zɛ̀ Dikiri arɛ à pì: Makũ mɛ́ mani gɛ́ ↄ̃ndↄ̃ kɛnɛ. Akũ Dikiri a là à pì: Ĩni kɛ deramɛɛ? 22 Akũ à wèa à pì: Mani gɛ́ mà kɛ nini ɛ́kɛde ũ mà yã sóso mà ká a annabinↄnɛ ń lɛ́n. Akũ Dikiri pì: Ĩni ↄ̃ndↄ̃ kɛnɛ, ĩni fuaro. Ǹ gɛ́ kɛ lɛ. 23 Lɛn Dikiri tò nini ɛ́kɛde pì yã sòso à kà n annabi dínↄnɛ ń lɛ́n lɛ ń pínki. Sunyĩn Dikiri kpànyĩ. 24 Akũ Kenana nɛ́ Zedekia gɛ̀ɛ à Mikaya sãn kɛ̀ à pì: Bↄrɛn Dikiri Nini bòma à gɛ̀ɛ à yã ònnɛɛ? 25 Akũ Mikaya wèa à pì: Ĩni dↄ̃ zĩ kũ n bàa lɛ̀ n gɛ utɛ kpɛ́nɛn. 26 Akũ Isarailanↄ kína pì: À Mikaya kũ à tá kãao wɛ̃tɛ kína Amↄ kũ ma nɛ́ Yoasio kĩnaa, 27 á ońnɛ ma pì ò a da kpɛ́siran, ògↄ̃ burodi kpáa kũ ío fítifiti ari mà gɛ́ suo aafia. 28 Akũ Mikaya pì: Tó n gɛ n su aafia, séde adi kɛ Dikiri mɛ́ à yã ò ma gãiro. Akũ Mikaya ɛ̀ra à pì: Asa á baadi pínki ma yã pìi màa?

Ahabu gana zaa Ramↄ Giliada

29 Isarailanↄ kína kũ Yudanↄ kína Yosafatao gɛ̀ɛ Ramↄ Giliada. 30 Akũ Isarailanↄ kína pì Yosafatanɛ: Mani ma zĩda litɛ mà si zĩ̀n. Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹgↄ̃ kú la kũ n kíble'utao dana. Akũ Isarailanↄ kína a zĩda lìtɛ à sì zĩ̀n. 31 Siria kína gĩnakɛ sↄ̃ à ò a sↄ̃go don'arɛde gbɛ̃nↄn baraakuri awɛɛplanↄnɛ à pì: Àsun arɛ dↄ gbɛ̃kea zĩ̀nlo, bee dímɛ, séde Isarailanↄ kína ado. 32 Kũ sↄ̃go don'arɛde pìnↄ Yosafata è, òtɛn da Isarailanↄ kínamɛ. Kũ ò sↄ̃ dàa, akũ Yosafata wiki lɛ̀. 33 Kũ ò è Isarailanↄ kínanlo, akũ ò a tò gwe.

34 Kũ gbɛ̃ke kàa gbàrɛ, akũ à gɛ̀ɛ à Isarailanↄ kína pà, à gɛ̃̀ a mↄ̀'uta pɛkɛrɛki dagura. Akũ à pì a sↄ̃godenɛ: Ǹ sↄ̃ lɛ́ litɛ ò bo zĩ̀n, ò ma kĩnnamɛ gwe. 35 Zĩ̀i pì gbãna kpà zĩ birea, akũ ò kína pì kũkũna a sↄ̃go gũn, ò arɛ dↄ̀ Sirianↄa. Gu kũ ò a kĩ̀nnan pì tɛn aru bo àtɛn kↄ́tɛ sↄ̃go gũn. Zĩ pìia ↄkↄsin à gà. 36 Kũ ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n, zĩ̀karinↄ wiki kàkara ò pì, baadi tá a bùsun ari a bɛ wɛ̃tɛn. 37 Lɛn kína pìi gà lɛ, akũ ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò sùo Samaria ò a vĩ̀. 38 Ò a sↄ̃go pìpi Samaria íkakia, gu kũ karuanↄ dì zú on, akũ gbɛ̃danↄ sù ò a aru sã̀sã lákũ Dikiri ò nà.

39 Ahabu yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan, yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kũ kpɛ́ kũ à bò kũ wisa sakaao kũ wɛ̃tɛ kũ à kɛ̀kɛ à kàtɛnↄ. 40 Kũ Ahabu gà, akũ a nɛ́ Azia vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Yudanↄ kína Yosafata

41 Isarailanↄ kína Ahabu kíblena wɛ̃̀ siikↄ̃de gũnn Asa nɛ́ Yosafata kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 42 A wɛ̃̀ baraakuri awɛɛsↄↄrode gũnn à kɛ̀ kína ũ, akũ à kí blè Yurusalɛmu wɛ̃̀ baraasↄↄro. A da tↄ́n Azuba, Sili nɛ́mɛ. 43 À zɛ̀ kũ a de Asa yãkɛnanↄ zɛ́ sĩnda pínki gũn, adi pãnɛro, à yã kũ Dikiri yeii kɛ̀. Bee kũ abireo adi tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbororo. Ò kpɛ́ òtɛn sa oa òtɛn turaretiti kpáta gwe.

44 Yosafata kũ Isarailanↄ kínao kú kũ kↄ̃o aafia. 45 A yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan, a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ kũ zĩ̀ kũ à kànↄ pínki. 46 Tãnagbagbaki karua kpara kũ ò gↄ̃̀ a bùsun zaa a de Asa gↄrↄanↄ, à pɛ̀ḿma gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo ń pínki. 47 Ɛdↄmu bùsu kína vĩ gↄrↄ birearo, séde gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ Yudanↄ kína dìtɛ.

48 À gó'itɛ lagatabↄnↄ kɛ̀ de ò gɛ́ wura sɛ́ Ofi, ama odi le ò bo kũ táo ísiralaro, zaakũ gó pìnↄ wìwi zaa Ɛziↄ̃ Gɛba. 49 Gↄrↄ birean Ahabu nɛ́ Azia pì Yosafatanɛ à tó a gbɛ̃nↄ da ísira musu kũ a gbɛ̃nↄ lɛɛlɛ, ama Yosafata dí wero. 50 Kũ Yosafata gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ a dizi Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Yoramu vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Isarailanↄ kína Azia

51 Yudanↄ kína Yosafata kíblena wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplade gũnn Ahabu nɛ́ Azia kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ Samaria, à kí blè wɛ̃̀ pla. 52 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à zɛ̀ kũ a de kũ a dao yão kũ dↄ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu kũ à Isarailanↄ dà durunnakɛnan yão. 53 À dò Baalii, à a gbàgba, akũ à Dikiri Isarailanↄ Luda pↄ fɛ̃̀nɛ lákũ a de kɛ̀ nà.

2 KINANƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

KINANƆ TAKADA PLADE

Iliasu yã 1:1-2:18

Ɛlisa yã 2:19-8:15

Yudanↄ kínanↄ kũ Isarailanↄ kínanↄo 8:16-16:20

Isarailanↄ gↄ̃na zĩ̀zↄnↄ ũ 17:1-17:41

Yudanↄ kínanↄ 18:1-24:20

Yudanↄ gↄ̃na zĩ̀zↄnↄ ũ 25:1-25:30

1

Iliasu kũ kína Ahaziao

1 Ahabu gana gbɛra Mↄabunↄ ń zĩda sì Isarailanↄa. 2 Gↄrↄ kũ Ahazia bàkɛ̃ zaa a kpɛ́ musu wondoo gũn Samaria, à kĩ̀nna manamana. Akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ à pì: À gɛ́ à Ɛkɛrↄnu tãna Baalizɛbubu gbɛkamɛnɛ, tó mani aafia le. 3 Akũ Dikiri Malaikaa pì Tisibɛ gbɛ̃ Iliasunɛ: Ǹ futɛ ǹ gɛ́ da Samaria kína zĩ̀rinↄlɛ ǹ ń la, Luda kú Isarailanↄ bùsunlo, gbasa òtɛn gɛ́ yã gbɛka Ɛkɛrↄnu tãna Baalizɛbubua yá? 4 Abire yãin ma pì, Ahazia ni futɛ a gyãpɛ kũ à wutɛnaaaro, ani gamɛ. Akũ Iliasu gɛ̀ɛ à ò lɛ.

5 Kũ zĩ̀rii pìnↄ ɛ̀ra ò tà kína kĩnaa, akũ à ń lá à pì: À kɛ̀ dera a ɛra a su likalika lɛɛ? 6 Akũ ò wèa ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ ke mɛ́ à sù à dàólɛ à pìwɛrɛ ò ɛra ò su ò onnɛ, Dikiri pì á kú Isarailanↄ bùsunlo, akũ n gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò yã gbɛka Ɛkɛrↄnu tãna Baalizɛbubua yá? Abire yãin ĩni futɛ n gyãpɛ kũ n wutɛnaaaro, ĩni gamɛ. 7 Akũ kína ń lá à pì: Gↄ̃gbɛ̃ kũ à sù à dàálɛ à yã òárɛ pì dɛ deramɛɛ? 8 Ò wèa ò pì: Pↄ́kã utan gↄ̃gbɛ̃ pì dana, akũsↄ̃ à bára asa dↄna a pi. Akũ kína pì: Tisibɛ gbɛ̃ Iliasun gwe.

9 Kína a zĩ̀kari gbɛ̃nↄn bupla akuri kũ ń don'arɛdeo zĩ̀ ò Iliasu kũ, akũ ò gɛ̀ɛ ò a lè vutɛna sĩ̀sĩi musu. Don'arɛde pìi pìnɛ: Luda gbɛ̃, kína pì ǹ kipa ǹ mↄ́! 10 Iliasu wèa à pì: Tó Luda gbɛ̃n ma ũ, tɛ́ bo ludambɛ à a dɛdɛ kũ n zĩ̀kari gbɛ̃nↄn bupla akurinↄ. Akũ tɛ́ bò ludambɛ à ń dɛdɛ ń pínki. 11 Akũ kína ɛ̀ra à zĩ̀kari gbɛ̃nↄn bupla akuri pãndenↄ zĩ̀ dↄ kũ ń don'arɛdeo. Don'arɛde pìi pì: Luda gbɛ̃, kína pì ǹ kipa ǹ su likalika! 12 Iliasu pìnɛ: Tó Luda gbɛ̃n ma ũ, tɛ́ bo ludambɛ à a dɛdɛ kũ n zĩ̀kari gbɛ̃nↄn bupla akurinↄ. Akũ Luda tɛ́ bò zaa musu, à ń dɛdɛ ń pínki. 13 Akũ kína ɛ̀ra à zĩ̀kari gbɛ̃nↄn bupla akuri pãndenↄ zĩ̀ kũ ń don'arɛdeo a gɛ̃̀n aakↄ̃dei. Don'arɛde pìi gɛ̀ɛ à kùtɛ Iliasunɛ à kútɛ kɛ̀nɛ à pì: Luda gbɛ̃, makũ kũ n zↄ̀bleri gbɛ̃nↄn bupla akuri dínↄ, ǹ ó wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛrɛ gwa. 14 Tɛ́ bò ludambɛ à don'arɛde gbɛ̃nↄn pla káakunↄ dɛ̀dɛ kũ ń zĩ̀karinↄ ń pínki. Tera sà ǹ ma wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛrɛ gwa. 15 Akũ Dikiri Malaikaa pì Iliasunɛ: Ǹ kipa ǹ tɛ́i, ǹsun vĩna kɛnɛro. Akũ à kìpa, ò gɛ̀ɛ kína kĩnaa lɛɛlɛ. 16 Akũ Iliasu pì kínanɛ: Dikiri pì á kú Isarailanↄ bùsunlo, gbasa n gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò yã gbɛka Ɛkɛrↄnu tãna Baalizɛbubua yá? Abire yãin ĩni futɛ gyãpɛ kũ n wutɛnaaaro, ĩni gamɛ. 17 Akũ kína Ahazia gà lákũ Dikiri ò Iliasu gãi nà.

Yudanↄ kína Yehoramu, Yosafata nɛ́ kíblena wɛ̃̀ plade gũnn Yoramu vùtɛ Ahazia gɛ̃nɛ ũ, kũ Ahazia nɛ́gↄ̃gbɛ̃ vĩro yãi. 18 Ahazia yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ.

2

Iliasu tana Dikiri kĩnaa

1 Gↄrↄ kũ Dikiri ye à Iliasu sɛ́ kũ zàga'ĩao à tá kãao a kĩnaa, Iliasu kũ Ɛlisao bò Giligala ò tɛ́ zɛ́n. 2 Akũ Iliasu pì Ɛlisanɛ: Ǹ zɛ la! Dikiri ma zĩ Bɛtɛli. Akũ Ɛlisa pì: Kũ Dikiri kunnaao kũ n kunnaao mani kɛ̃mmaro. Kũ òtɛn gɛ́ Bɛtɛli, 3 akũ annabinↄ gã̀ gbɛ̃ kũ ò kú Bɛtɛlinↄ bò ò sù ò Ɛlisa là ò pì: Asa ń dↄ̃ kũ Dikiri ye à n dikiri símma gbãraa? À wèḿma à pì: Má dↄ̃ bi. À abire tó! 4 Akũ Iliasu pì Ɛlisanɛ: Ǹ zɛ la! Dikiri ma zĩ Yɛriko. À wèa à pì: Kũ Dikiri kunnaao kũ n kunnaao mani kɛ̃mmaro. Akũ ò gɛ̀ɛ Yɛriko lɛɛlɛ. 5 Annabinↄ gã̀ gbɛ̃ kũ ò kú Yɛrikonↄ bò ò sù ò Ɛlisa là ò pì: Asa ń dↄ̃ kũ Dikiri ye à n dikiri símma gbãraa? À wèḿma à pì: Má dↄ̃ bi! À abire tó! 6 Akũ Iliasu pìnɛ: Ǹ zɛ la! Dikiri ma zĩ Yodan. Akũ à wèa à pì: Kũ Dikiri kunnaao kũ n kunnaao mani kɛ̃mmaro.

Akũ ò tɛ́kↄ̃i, 7 annabi gbɛ̃nↄn bupla akurinↄn tɛ́ńyĩ. Kũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ zɛ̀ Yoda bara, akũ annabii pìnↄ zɛ̀ zã̀zã òtɛni ń gwa. 8 Akũ Iliasu a utagyabaa bò à fĩ̀ à í lɛ̀o, akũ í pìi zↄ̃̀kↄ̃rɛ zaa bara la ari bara dire. Gukori bò, akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ bikũ̀. 9 Kũ ò bikũ̀, akũ Iliasu Ɛlisa là à pì: Bↄ́n ń ye mà kɛnnɛ ari Luda gↄ̃ gɛ́ ma símmaa? Ɛlisa wèa à pì: Ǹ tó n annabikɛgbãna kũ ń vĩ gↄ̃mɛnɛ túbi ũ lɛu pla. 10 Akũ Iliasu pìnɛ: Yã kũ n gbɛ̀kama pì zĩ'ũ. Gↄrↄ kũ Luda tɛni ma símma, tó n ma e, ani gↄ̃nnɛ. Tó ńdi ma e sↄ̃ro, ĩni lero. 11 Kũ ò tɛna, òtɛn yã o lɛɛlɛ, akũ sↄ̃go tɛ́de kũ sↄ̃ tɛ́denↄ ń kɛ̃kↄ̃a, akũ Iliasu tà musu kũ zàga'ĩao. 12 Kũ Ɛlisa è lɛ, à wiki lɛ̀ à pì: Baa! Baa! Mↄkↄ̃mmɛ Isaraila sↄ̃gonↄ kũ a sↄ̃denↄ ũ. Adi a e doro, akũ à a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀kↄ̃rɛ. 13 À Iliasu utagyaba kũ à bò à lɛ̀tɛaa sɛ̀, akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à zɛ̀ Yoda bara. 14 À í lɛ̀ kũ Iliasu utagyaba kũ à kũnaa pìio à pì: Dikiri Iliasu Luda kú mámɛɛ? Kũ à í lɛ̀o, akũ à zↄ̃̀kↄ̃rɛ zaa bara la ari bara dire, akũ à bikũ̀.

15 Annabinↄ gã̀ gbɛ̃ kũ ò bò Yɛrikonↄ tɛni a gwa, akũ ò pì: Iliasu annabikɛgbãna gↄ̃̀ Ɛlisanɛ. Akũ ò sù ò dàalɛ ò kùtɛnɛ 16 ò pì: Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, ó gↄ̃sa gbãna gbɛ̃nↄn bupla akurinↄ vĩ. Ǹ tó ò gɛ́ n dikiri wɛtɛ. Òdigↄ̃ dↄ̃ro tó Dikiri Nini a sɛ̀ à zù kpi ke musu ke guvutɛ ken gwɛɛ. Akũ Ɛlisa pì: Àsun ń zĩro. 17 Ò nàkaraa, akũ à ń wé'i kũ̀ à pì: À ń zĩ. Akũ ò gbɛ̃nↄn bupla akurii pìnↄ gbàrɛ, ò kpátɛ kɛ̀ Iliasui gↄrↄ aakↄ̃, odi boaro. 18 Kũ ò ɛ̀ra ò sù, ò Ɛlisa lè Yɛriko, akũ à pìńnɛ: Asa má òárɛ àsun gɛ́ à a wɛtɛroo?

Ɛlisa daboyã káakunↄ

19 Wɛ̃tɛpidenↄ pì Ɛlisanɛ: Ǹ gwa dikiri! Ó wɛ̃tɛ katɛna mana lákũ n è nà. A í mɛ́ à nnaro, a zĩtɛ dì pↄ́ kɛ manaro. 20 Akũ à pì: À wisi ká ta dufun à mↄ́omɛnɛ. Akũ ò sùonɛ. 21 À gɛ̀ɛ ísɛ̃bokia, akũ à wisi pìi kàn à pì: Dikiri pì a í pìi yↄ̀rↄↄ kɛ̀. Í pì ni su kũ gaga ke zĩtɛ pↄ́kɛnamanasario doro. 22 Akũ í pì kɛ̀ nna ari kũ a gbãrao lákũ Ɛlisa ò nà.

23 Kũ Ɛlisa bò gwe, àtɛn gɛ́ Bɛtɛli. Gↄrↄ kũ à tɛ́ zɛ́n, akũ kɛfɛnna kenↄ bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ gũn ò a kɛ̀ pãpã ò pìnɛ: Mìgbarasude, ǹgↄ̃ gɛ́! Mìgbarasude, ǹgↄ̃ gɛ́! 24 À lìtɛ à ń gwá, akũ à ń ká kũ Dikiri tↄ́o. Akũ nↄ̀bↄ pãsĩnↄ bò líkpɛn mɛ̀n pla, ò nɛ́ gbɛ̃nↄn bupla awɛɛpla pìnↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃rɛ. 25 Kũ Ɛlisa bò gwe, à gɛ̀ɛ Kaamɛli kpi musu, akũ à ɛ̀ra à tà Samaria.

3

Mↄabunↄ ń zĩda sina Isarailanↄa

1 Yudanↄ kína Yosafata kíblena wɛ̃̀ baro plansaride gũnn Ahabu nɛ́ Yoramu kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ Samaria, à kí blè wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. 2 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, ama adi ká a de kũ a dao pↄ́ ũro. À Baali gbɛ̀ kũ a de pɛ̀tɛ wò, 3 ama à zɛ̀ kũ durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnanwo, adi pãnɛro.

4 Mↄabu kína Mɛsa sã kpàsanↄ vĩ, àdigↄ̃ sãnɛ bↄ̀rↄnↄ táfe bo Isarailanↄ kínanɛ dúbu basↄↄro kũ sãkaro dúbu basↄↄronↄ kão. 5 Kũ Ahabu gà, akũ Mↄabu kína a zĩda sì Isarailanↄ kínaa. 6 Gwe gↄ̃̀nↄ kína Yoramu bò Samaria à Isarailanↄ kàkara ń pínki. 7 À gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yudanↄ kína Yosafataa à pì: Mↄabu kína a zĩda sìma. Ĩni gɛ́ kũmao zĩ̀ ká kũ Mↄabunↄroo? À wèa à pì: Mani gɛ́, zaakũ pↄ́ dokↄ̃nↄmɛ ó ũ. Ma zĩ̀karinↄ bi n zĩ̀karinↄmɛ, ma sↄ̃nↄ bi n sↄ̃nↄmɛ.

8 Kũ Yosafata sù, akũ à Yoramu là à pì: Mákpan óni sɛ́tɛn ò lɛ́tɛḿmaa? Yoramu wèa à pì: Óni sɛ́tɛ Ɛdↄmu gbáranna kpamɛ. 9 Akũ Isarailanↄ kína dà zɛ́n kũ Yudanↄ kínao kũ Ɛdↄmu kínao. Kũ ò lìka gui gↄrↄ suppla, akũ í làka zĩ̀karinↄa kũ ń pↄ́kãdenↄ. 10 Akũ Isarailanↄ kína pì: Yã gì! Dikiri ókↄ̃nↄ kína gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ kàkara à ó ná Mↄabunↄnɛ ń ↄĩ yá? 11 Akũ Yosafata pì: Dikiri annabi ke kú la à Dikiri gbɛkawɛrɛroo? Akũ Isarailanↄ kína ìbanↄ doke pì: Safata nɛ́ Ɛlisa kun. Àkũ mɛ́ àdi í kú Iliasunɛ a ↄa yã. 12 Akũ Yosafata pì: Dikiri kú kãao. Akũ Isarailanↄ kína kũ Yosafatao kũ Ɛdↄmu kínao gɛ̀ɛ Ɛlisa kĩnaa. 13 Akũ Ɛlisa pì Isarailanↄ kínanɛ: Ó bàka kú kũ kↄ̃o mámɛɛ? Ǹ gɛ́ n de kũ n dao tãnagbagbarinↄ kĩnaa. Akũ Isarailanↄ kína wèa à pì: Oi! Ókↄ̃nↄ kína gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ, Dikiri mɛ́ à ó kákara à ó ná Mↄabunↄnɛ ń ↄĩ. 14 Akũ Ɛlisa pìnɛ: Kũ Dikiri Zĩ̀karide kũ matɛn zĩ kɛnɛ kunnaao, tó adi kɛ Yudanↄ kína Yosafata yãinlo, mani wɛ́ sɛ́ mà n gwa sero. 15 À sumɛnɛ kũ mↄrↄlɛriio. Kũ mↄrↄlɛrii pìi nà a lɛnaaa, akũ Dikiri gbãna sù Ɛlisaa 16 à pì: Dikiri pì à wɛ̀ɛ yↄ̃yↄ̃ swawɛɛ díkĩnan. 17 Dikiri pì áni zàga'ĩa kũ legũo ero, ama í ni guvutɛ díkĩna pa, áni mi kũ á pↄ́kãdenↄ. 18 Dikiri kĩnaan yã pì zĩ'ũro. Ani Mↄabunↄ naárɛ á ↄĩmɛ dↄ. 19 Áni lɛ́tɛ ń wɛ̃tɛ mana bĩnidenↄa pínki. Áni lí kũ òdi a nɛ́ blenↄ zↄ̃zↄ̃ pínki. Áni ísɛ̃bokinↄ tata pínki. Áni búgbɛ mananↄ yaka kũ gbɛ̀ɛo pínki. 20 Kũ gu dↄ̀ sa kↄnkↄ ogↄrↄ, akũ í bò Ɛdↄmu bùsu kpa à dà zĩtɛla pínki.

21 Kũ Mↄabunↄ mà kína pìnↄ sù zĩ̀ ká kũńwo, ò gbɛ̃ kũ ò kà ò zĩ̀ kánↄ sìsi ń pínki nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, akũ ò ń kákara ń bùsu lɛ́zɛkia. 22 Kũ ò fùtɛ kↄnkↄ, ifãntɛ̃ dↄ̀ í pìia ń arɛ, à deńnɛ tɛ̃ɛ lán aru bà. 23 Akũ ò pì: Arun gwe fá! Kína pìnↄ arɛ dↄ̀kↄ̃a ò kↄ̃ dɛ̀dɛ! Mↄabunↄ, ò gɛ́ ò ń pↄ́nↄ sɛ́tɛ! 24 Kũ ò kà Isarailanↄ bùran, akũ Isarailanↄ fùtɛ ò lɛ̀tɛḿma, akũ Mↄabu pìnↄ fã̀kↄ̃a. Akũ Isarailanↄ sì ń bùsun ò ń dɛdɛ. 25 Ò ń wɛ̃tɛnↄ wìwi. Baadi gbɛ̀ɛ sɛ̀tɛ ò zùzu búgbɛ mananↄn, ò dà búgbɛɛ pìnↄla pínki. Ò ísɛ̃bokinↄ tàta pínki. Ò lí kũ òdi a nɛ́ blenↄ zↄ̃̀zↄ̃ pínki. Ń wɛ́ra Kirarɛsɛ mɛ́ à gↄ̃̀ lési ado, akũ gbɛ̀zurinↄ lìkai, òtɛn wɛ̃tɛ pì bĩni pápa kũ gbɛ̀ zↄ̃kↄ̃nↄ. 26 Kũ Mↄabu kína è ò ye ò zĩ̀ bleawa, akũ à fɛ̃nɛdadenↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ basↄↄroo, de ò gbɛ̃nↄ kɛ̃ kùo gɛna Ɛdↄmu kína kĩnaa, ama ò fùa. 27 Akũ à a daudu kũ ani kí ble a gɛ̃nɛ ũ sɛ̀ à sa ò kãao bĩnia. Akũ vĩna Isarailanↄ kũ̀, ò gò Mↄabunↄla ò tà ń bùsun.

4

Gyaanↄ nísi tùru yã

1 Annabinↄ gã̀ gbɛ̃ke nanↄ ↄ́ↄ dↄ̀ Ɛlisaa à pì: Ma zã kũ à de n gbɛ̃ ũ gà. Ń dↄ̃ kũ n gbɛ̃ pì Dikiri vĩna vĩ. A fĩnade tɛn su à ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ sɛ́tɛ a zↄ̀nↄ ũ. 2 Akũ Ɛlisa pìnɛ: Bↄ́n ń ye mà kɛnnɛɛ? Ǹ omɛnɛ, bↄ́n ń vĩ n kpɛ́nn? À pì: Makũ n zↄ̀bleri, nísi kũ à kú tùruu gũn baasiro má pↄ́ke vĩro. 3 Akũ Ɛlisa pì: Ǹ gɛ́ bàai ǹ ta korinↄ gbɛkagbɛka n gbɛ̃dakenↄa ń pínki, àgↄ̃ dasi, 4 ń gɛ̃ kpɛ́n ǹ zɛ́ tatanlɛ kũ n nɛ́nↄ, ǹgↄ̃ nísi káka ta pìnↄ gũn, ta kũ à pà ńgↄ̃ ditɛ kpado.

5 Akũ nↄgbɛ̃ pìi fùtɛ à bò a kĩnaa à gɛ̀ɛ kɛ lɛ. À gɛ̃̀ kpɛ́n kũ a nɛ́nↄ à zɛ́ tàta, òtɛn ta dↄnɛ, akũ àtɛn nísi kákan. 6 Kũ ta pìnↄ pà pínki, à pì a nɛ́nↄ dokenɛ à ta pãnde dↄarɛ, akũ à pìnɛ ta ke kun doro, akũ nísi pìi yonaa zɛ̀. 7 À gɛ̀ɛ à ò Luda gbɛ̃ pìinɛ, akũ Luda gbɛ̃ pìi pì: Ǹ gɛ́ ǹ nísi pì yía ǹ fĩna boo, mↄkↄ̃n kũ n nɛ́nↄ ánigↄ̃ pↄ́ ble kũ a kpara kũ à gↄ̃̀ↄo.

Ɛlisa Sunɛmu nↄgbɛ̃ nɛ́ futɛna gan

8 Zĩkea Ɛlisa gɛ̀ɛ Sunɛmu. Nↄgbɛ̃ tↄ́de ke kú gwe, à nàkaraa à pì, à pↄ́ ble a bɛa, akũ à pↄ́ blè. Zaa gↄrↄ birea tó àtɛn gɛ̃tɛ, àdi bↄtɛ à pↄ́ ble gwe. 9 Akũ nↄgbɛ̃ tↄ́de pìi pì a zãnɛ: Má dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ gɛ̃tɛ la gɛ̃̀n baaakↄ̃ pì bi Luda gbɛ̃mɛ súsu. 10 Ò kpɛ́nɛ bo ó kpɛ́ musu ò gádo ditɛnɛ gwe kũ teburuuo kũ gbàao kũ fitilaao. Tó à sù ó gwa, anigↄ̃ kipa gwe.

11 Zĩkea kũ Ɛlisa sù gwe, à gɛ̃̀ a kpɛ́ pìn à wùtɛ. 12 Akũ à pì a zĩkɛri Geazinɛ. Ǹ Sunɛmu nↄgbɛ̃ pì sísi. Kũ à a sìsi, akũ à sù à zɛ̀ Ɛlisa arɛ. 13 Akũ Ɛlisa pì Geazinɛ: Ǹ onɛ à nibↄkɛnaa kɛ̀wɛrɛ manamana. Bↄ́n à ye ò kɛarɛ sↄ̃ↄ? À ye ò yãke oarɛ kínanɛ ke zĩ̀kari don'arɛdenɛ yá? Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Pↄ́ke tɛn kĩama ma gbɛ̃nↄ tɛ́ro. 14 Akũ Ɛlisa Geazi là à pì: Bↄ́n à de ò kɛnɛɛ? Akũ Geazi wèa à pì: Too, à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke vĩro, akũsↄ̃ a zã zĩ kũ̀. 15 Akũ Ɛlisa pì: Ǹ a sísi. Kũ à a sìsi, akũ à sù à zɛ̀ kpɛ́lɛlɛa. 16 Akũ Ɛlisa pìnɛ: Ziki mandara'i ĩnigↄ̃ nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũna n ↄĩ. Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Oi ma dikiri Luda gbɛ̃, ǹsun makũ n zↄ̀bleri kɛkɛro.

17 Akũ nↄgbɛ̃ pìi nↄ̀ↄ sì. Kũ wɛ̃̀ɛ pìi kà, à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ lákũ Ɛlisa ònɛ nà. 18 Kũ nɛ́ pìi kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, akũ zĩkea à gɛ̀ɛ à a de lè bura kũ pↄ́kɛ̃rinↄ. 19 Akũ à pì a de pìinɛ: Ma mìi! Ma mìi! Akũ a de pìi pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ nɛ́ pì sɛ́ ǹ tá kãao a danɛ. 20 Kũ à a sɛ̀ à tà kãao a danɛ, akũ a da pìi a sɛ̀ à dì a gbála. Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ à gà. 21 Akũ à a sɛ̀ à dìdi kãao Luda gbɛ̃ pì kpɛ́n à a wùtɛ a gádoa, akũ à bò à zɛ́ tàtaalɛ. 22 Akũ à a zã sìsi à pìnɛ: Ǹ zĩkɛrinↄ doke gbarɛmɛnɛ kũ zaakio. Má ye mà gɛ́ Luda gbɛ̃ kĩnaa likalika. 23 Akũ à a lá à pì: À kɛ̀ dera ntɛn gɛ́ a kĩnaa gbãraa? Mↄ dufu ke kámmabogↄrↄ zĩn gbãraro. Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Yãke kunlo. 24 À gàarii yĩ̀ zaakinɛ à dìa, akũ à pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ a kpakɛ ò gɛ́. Ǹsun zɛro, séto ma ònnɛ. 25 Ò dà zɛ́n ò gɛ̀ɛ Luda gbɛ̃ pì kĩnaa zaa Kaamɛli kpi musu. Kũ Luda gbɛ̃ pìi a è tɛ́ zaa zã̀, à pì a zĩkɛri Geazinɛ: Ǹ Sunɛmu nↄgbɛ̃ gwa, à tɛ́ dire! 26 Ǹ bàa lɛ́ ǹ gɛ́ daalɛ, ń a la, tó à aafia kũ a zão kũ a nɛ́o. Akũ nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Aafiaamɛ! 27 Kũ à kà Luda gbɛ̃ kĩnaa kpi pìi musu, akũ à a kũ̀ a gbáa. Kũ Geazi sù à ↄ sↄ̃i, akũ Luda gbɛ̃ pìi pì: Ǹ a tó. A nɛ̀sɛɛ yàka, ama Dikiri abire ùtɛmɛnɛ, adi omɛnɛro. 28 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Ma dikiri, ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ wɛ́ kɛ̀mman yá? Mádi pi ǹsun ma kɛkɛroroo?

29 Akũ Ɛlisa pì Geazinɛ: Ǹ n asa dↄmma ǹ ma gò sɛ́ ǹ gɛ́. Tó n dakarɛ kũ gbɛ̃keo, ǹsun fↄ kpáaro. Tó gbɛ̃ke fↄ kpàmma sↄ̃, ǹsun wero. Ǹ gɛ́ ǹ ma gòo pì na nɛ́ pì arɛa. 30 Akũ nɛ́ pì da pì: Kũ Dikiri kunnaao kũ n kunnaao mani tá n sariro. Akũ Ɛlisa bò à tɛ́i. 31 Geazi dò arɛ à gɛ̀ɛ à gòo pìi nà nɛ́ pì arɛa, ama adi kĩni ke kɛro, adi yĩgãro. Akũ Geazi ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à dà Ɛlisalɛ à pìnɛ: Nɛ́ pì dí futɛro. 32 Kũ Ɛlisa kà bɛ pìn, à nɛ́ pìi è wutɛna a gádoa gɛ̀ ũ. 33 Akũ à gɛ̃̀ nɛ́ pìii ado, à zɛ́ tàta à wɛ́ kɛ̀ Dikiria. 34 Akũ à wùtɛ nɛ́ pìia. À lɛ́ pɛ̀ a lɛ́a à wɛ́ pɛ̀ a wɛ́n à ↄ dàda a ↄnↄn. Lákũ à wùtɛ nɛ́ pìia nà, akũ a mɛ̀ɛ kɛ̀ lↄ́gↄlↄgↄ. 35 Ɛlisa fùtɛ à zɛ̀ à táa ò kpɛ́ pìn à gɛ̀ɛ à sù, akũ à ɛ̀ra à wùtɛ nɛ́ pìia dↄ. Akũ nɛ́ pì yĩ sã̀ gɛ̃̀n suppla à wɛ́ wɛ̃̀. 36 Akũ Ɛlisa Geazi sìsi à pìnɛ: Ǹ Sunɛmu nↄgbɛ̃ pì sísi. Kũ à à sìsi à sù, akũ Ɛlisa pìnɛ: N nɛ́n dí. 37 Akũ à kùtɛ à mìi pɛ̀tɛ a gbá sarɛ à a nɛ́ pìi sɛ̀ à bò kãao.

Sɛwɛ kana do'oron

38 Ɛlisa tà Giligala. Gↄrↄ birea nà kú bùsuu pìn. Annabinↄn kátɛ a arɛ, akũ à pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ dàga di tɛ́a, ń dò kuku annabi dínↄnɛ. 39 Kũ ń gbɛ̃ke gɛ̀ɛ dò pↄ́nↄ wɛtɛ bura, akũ à bò sɛ̃̀ntɛ boboa. À a nɛ́ bòbo à kà a uta lɛ́baran à pà. Kũ à sùo, akũ ò pàrapara ò kà dòn, gbɛ̃ke dↄ̃ lákũ à de nàro. 40 Kũ ò dòo pìi dã̀ gbɛ̃ pìnↄnɛ ò pↄ́ bleo, kũ ò lɛ́ kɛ̀, ò wiki lɛ̀ ò pì: Luda gbɛ̃, ga kú do'oro pìn. Akũ odi fↄ̃ ò blèro. 41 Akũ Ɛlisa pì: À flawa sɛ́ à suo. Akũ à dã̀ à kà do'oro pìn à pì: Ǹ kpaatɛńnɛ ò ble. Akũ sɛwɛ pìi làka do'oron.

Pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn basↄↄroa

42 Gbɛ̃ke bò Baali Salisa à sù Luda gbɛ̃ pìinɛ kũ burodi kũ ò kɛ̀ kũ pↄ́wɛ káakuo mɛ̀n baro kũ gbado dufuo. Akũ Ɛlisa pì: Ǹ kpá gbɛ̃nↄa ò só. 43 Akũ a zĩkɛri a là à pì: Gbɛ̃ pìnↄ kà gbɛ̃nↄn basↄↄro, deran mani abire kpaatɛńnɛ nàa? À wèa à pì: Ǹ kpáḿma ò só, zaakũ Dikiri pì oni só, a kpara ni gↄ̃. 44 Akũ à kpàḿma, ò sò, a kpara gↄ̃̀ lákũ Dikiri ò nà.

5

Naama werekↄ̃ana kũ a kusuo

1 Naamamɛ Siria kína zĩ̀karinↄ don'arɛde ũ. À bɛ̀ɛrɛ vĩ a dikiri ↄĩ akũsↄ̃ a tↄ́ bò, zaakũ a gãin Dikiri tò Sirianↄ zĩ̀i blè. Nɛ́gↄ̃gbɛ̃mɛ zĩ̀i gũn, ama à kusu kũ̀. 2 Gↄrↄ kũ Siria zĩ̀kari gbãnamↄnnɛrinↄ gɛ̀ɛ Isarailanↄ bùsun yã, ò nɛ́nↄkpare ke kũ̀, akũ à gↄ̃̀ Naama nanↄ zĩkɛri ũ. 3 Akũ nɛ́nↄkpare pìi pì a dikiriinɛ: Tó ó bede ni fↄ̃ à gɛ́ annabi kũ à kú Samaria kĩnaa yã, de à a wèrekↄ̃a kũ a kusuo. 4 Akũ Naama gɛ̀ɛ kína kĩnaa à pì: Yã kũ nↄkpare kũ à bò Isarailanↄ bùsun òn dí. 5 Akũ Siria kína pì: Ǹ gɛ́, má takada kɛ̃ Isarailanↄ kínanɛ. Akũ Naama andurufuu sɛ̀tɛ kiloo wàa do kũ basupplao kũ wuraao kiloo baaakↄ̃ akuri kũ utao waka kuri. 6 À gɛ̀ɛ kũ takada kũ kína kɛ̃̀ Isarailanↄ kínanɛɛo dↄ. Takada pìi gũn kína pì: Ma takada dí kpã̀zãnnɛ kũ ma ìba Naamao, de ǹ a werekↄ̃amɛnɛ kũ a kusuo. 7 Kũ Isarailanↄ kína takada pì kyó kɛ̀, à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà à kɛ̃̀ à pì: Ludamɛ ma ũ kũ mani gbɛ̃ wɛ̃̀ndi bo mà ɛraonɛ dↄ yá? Bↄ́yãin à gbɛ̃ díkĩna gbàrɛma mà a werekↄ̃a kũ a kusuooo? À gwa lákũ àtɛni ma lɛ́ wɛtɛ nà fá!

8 Luda gbɛ̃ Ɛlisa mà kũ Isarailanↄ kína a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà à kɛ̃̀, akũ à lɛ́gbãzã kɛ̀nɛ à pì: Bↄ́yãin n n uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà n kɛ̃̀ɛ? Ǹ tó ade pì su ma kĩnaa, ani dↄ̃ kũ annabi kú Isarailanↄ bùsun. 9 Akũ Naama gɛ̃̀ a sↄ̃gon à gɛ̀ɛ à zɛ̀ Ɛlisa bɛ gãnulɛa. 10 Akũ Ɛlisa gbɛ̃ zĩ̀a à pì: Ǹ gɛ́ ǹ zú o Yoda swan gɛ̃̀n suppla, n mɛ̀ ni ɛra à su a gbɛ̀n, ĩni werekↄ̃a swáswa. 11 Akũ Naama pɛ̃tɛ̃ kɛ̀, àtɛn tá à pì: Matɛn da ani bo a kpɛ́n à su à zɛ ma arɛ à Dikiri a Luda sísi à ↄ lika ma bↄ̀ↄi, de ma kusu pì lákamɛ. 12 Damasuku swanↄ Abana kũ Faapao í mana de Isaraila swanↄ ílaroo? Mani fↄ̃ mà zú o gwe mà gↄ̃ swáswaroo? Akũ à ɛ̀ra kũ pↄfɛ̃o, àtɛn tá.

13 Akũ a ìbanↄ tɛ̀i ò pì: Baa, tó yã zĩ'ũn annabii pìi dànnɛ yã, ĩni kɛroo? Kũ à pìnnɛ ǹ gɛ́ zú o, ń gↄ̃ swáswa, abire ni n fu yá? 14 Akũ à gɛ̀ɛ à a zĩda kpàtɛ Yoda ín gɛ̃̀n suppla lákũ Luda gbɛ̃ pìi òarɛ nà. Akũ a mɛ̀ɛ ɛ̀ra à sù a gbɛ̀n swáswa lán nɛ́ fíti pↄ́ bà. 15 Akũ Naama kũ a ìbanↄ ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ Luda gbɛ̃ kĩnaa ń pínki. À zɛ̀ a arɛ à pì: Má dↄ̃̀ sà kũ Luda kú gukea andunia gũnlo, séde Isarailanↄ bùsun. Ǹ gba kũ makũ n zↄ̀bleri ma suonnɛ dí sí. 16 Akũ Ɛlisa pì: Kũ Dikiri kũ madì zĩ kɛnɛ kunnaao mani síro. Naama nàkaraa à sí, bee kũ abireo à gì síi. 17 Akũ Naama pì: Tó ńdi síro, ǹ makũ n zↄ̀bleri gba zɛ́ mà bùsu sɛ́ baragbãsↄ̃ aso pla, zaakũ mani sa o tãnaa doro, séde Dikiri. 18 Dikiri sùru kɛmɛnɛ kũ yã díkĩnao. Tó ma kína gɛ̀ɛ Rimↄ gbagba a kpɛ́n, tó ma gɛ zɛnɛ, tó ma kutɛ Rimↄ kpɛ́ pìn, Dikiri sùru kɛmɛnɛ kũ yã pìio. 19 Akũ Ɛlisa pìnɛ: Ǹ ká bɛ aafia!

Kũ à dà zɛ́n, à táa ò fíti, 20 akũ Luda gbɛ̃ Ɛlisa zĩkɛri Geazi laasun lɛ̀ à pì: Ma dikiri tò Siria gbɛ̃ Naama tɛn tá pã, adi pↄ́ kũ à sùoarɛ síro. Kũ Dikiri kunnaao mani pɛ́tɛi mà pↄ́ke sía. 21 Akũ Geazi pɛ̀tɛ Naamai. Kũ Naama è à tɛ́ ń kpɛ kũ bàao, akũ à bò a sↄ̃gon, àtɛni a dã. Kũ à kà, akũ Naama a là à pì: Aafiaan yá? 22 À wèa à pì: Aafiaamɛ. Ma dikiri mɛ́ à ma zĩmma, à pì annabinↄ gã̀ kɛfɛnna gbɛ̃nↄn pla kenↄ mɛ́ ò bò Ɛflaimu gusĩsĩden ò sù a kĩnaa tera. Ǹ ń gba andurufu kiloo bupla kũ utao waka pla. 23 Akũ Naama pì: Tó lɛmɛ, ǹ andurufu kiloo basiikↄ̃ sí gↄ̃̀nↄ. À kànɛ asasan mɛ̀n pla kũ utao waka pla. À kpà a ìba gbɛ̃nↄn planↄa, akũ ò sɛ̀ ò dò Geazinɛ arɛ. 24 Kũ ò kà Ɛlisa bɛa sĩ̀sĩi musu, akũ Geazi pↄ́ pìnↄ sìḿma à kàtɛ a kpɛ́n, akũ à gbɛ̃ pìnↄ gbàrɛ ò tà. 25 Kũ à gɛ̀ɛ a dikiri Ɛlisa kĩnaa, akũ Ɛlisa à là à pì: Geazi, mán n gɛnn? À wèa à pì: Makũ n zↄ̀bleri, mádi gɛ́ gukearo. 26 Akũ Ɛlisa pìnɛ: Kũ gↄ̃gbɛ̃ pìi bò a sↄ̃gon, àtɛni n dã, ń dↄ̃ kũ ma nini kú kũnwo gweroo? Andurufu ke utanↄ símmana gↄrↄn díro, ke kùkpɛnↄ ke geepi búnↄ ke sãnↄ ke zùnↄ ke gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄo. 27 Naama kusu ni gↄ̃nnɛ kũ n burinↄ ari gↄrↄ sĩnda pínki. Kũ à bò Ɛlisa kĩnaa, akũ kusu pìi lìi púu lán buu bà.

6

Kpásawɛ funa íla

1 Annabi gã̀ gbɛ̃nↄ pì Ɛlisanɛ: Ǹ gwa, gu kũ òtɛn kↄ̃kakarana kɛn kɛ̀wɛrɛ fíti. 2 Ò gɛ́ Yodai, ó baadi ni lí zↄ̃ ò kpɛ́ boo gwe, gu kũ ónigↄ̃ kun. Akũ Ɛlisa pì: À gɛ́. 3 Akũ ń gbɛ̃ke pì: Ĩni sùru kɛ ǹ gɛ́ kũooroo? Akũ à pì: Mani gɛ́. 4 Akũ à gɛ̀ɛ kũńwo. Kũ ò kà Yodai, òtɛn lí zↄ̃zↄ̃. 5 Kũ ń gbɛ̃ke tɛn lí zↄ̃, akũ a kpásawɛ wò a pán à zù ín bùdum, akũ à wiki lɛ̀ Ɛlisaa à pì: O'o dikiri, ma kpása pìi sɛ̀ḿmamɛ fá! 6 Akũ Luda gbɛ̃ pì: Mákpan à zùn súsuu? Kũ à mↄ̀nɛ, akũ Ɛlisa lí zↄ̃̀ à zù ín gwe, à tò kpásawɛ pìi fù íla. 7 Ɛlisa pì: Ǹ sɛ́ ǹ boo! Akũ gbɛ̃ pì ↄ bò à kũ̀.

Siria zĩ̀karinↄ vĩ̀nakũnaa

8 Siria kína fùtɛ Isarailanↄi kũ zĩ̀io. À lɛ́ kpàkũsũ kũ a ìbanↄ, akũ à pìńnɛ gukean oni bùra kátɛn. 9 Akũ Luda gbɛ̃ lɛ́gbãzã kɛ̀ Isarailanↄ kínanɛ à pì, àgↄ̃ gu pì dãkpã àsun gɛ̃alaro, zaakũ Sirianↄ tɛn su gwemɛ. 10 Akũ Isarailanↄ kína gbɛ̃nↄ zĩ̀ gu kũ Luda gbɛ̃ a yã òarɛ pìi gũn. Lɛn Ɛlisa dìgↄ̃ lɛ́ daa gɛ̃̀n baaakↄ̃ lɛ, akũ àdi tó ògↄ̃ gu pìnↄ dãkpã. 11 Akũ Siria kína laakarii fùtɛ yã pìi yãi. À a ìbanↄ kàkara, akũ à ń lá à pì: Ó dí mɛ́ à de Isarailanↄ kína gbɛ̃ ũu? À omɛnɛ. 12 A ìbaa pìnↄ doke wèa à pì: Ma dikiri kí, adi kɛ ó gbɛ̃ke bi a gbɛ̃nlo. Isarailanↄ bùsu annabi Ɛlisa mɛ́ àdi yã kũ ndì o zaa n kpɛ́nɛ gũn gbã Isarailanↄ kínanɛ. 13 Akũ kína pì: À gɛ́ à a wɛtɛ gu kũ à kún, mani gbɛ̃nↄ zĩ ò a kũ. Akũ ò pìnɛ: À kú Dotãmɛ. 14 Akũ kína zĩ̀karinↄ gbàrɛ gwe dasidasi kũ sↄ̃denↄ kũ sↄ̃gonↄ. Ò gɛ̀ɛ gwe gwãani ò lìka wɛ̃tɛ pìii.

15 Kũ Luda gbɛ̃ zĩkɛrii fùtɛ kↄnkↄ káaku, à bò, akũ à zĩ̀karii pìnↄ è likana wɛ̃tɛi kũ sↄ̃denↄ kũ sↄ̃gonↄ. Akũ à pì Ɛlisanɛ: O'o dikiri, óni kɛ deramɛɛ? 16 À wèa à pì: Ǹsun tó vĩna n kũro. Gbɛ̃ kũ ò kú kũoonↄn dasi de gbɛ̃ kũ ò kú kũńwonↄla. 17 Akũ Ɛlisa wɛ́ kɛ̀ à pì: Dikiri, ǹ a wɛ́ kɛ̃nɛ. Akũ Dikiri zĩkɛrii pì wɛ́ kɛ̃̀nɛ. Kũ à gu gwà dↄ, akũ à sↄ̃denↄ kũ sↄ̃go tɛ́denↄ è likana Ɛlisai, ò dà sĩ̀sĩi pìla. 18 Kũ Sirianↄ tɛn su Ɛlisa kũ, akũ à wɛ́ kɛ̀ Dikiria à pì: Ǹ tó gbɛ̃ pìnↄ vĩ̀na kũ. Akũ Dikiri tò ò vĩ̀naa kũ̀ lákũ Ɛlisa wɛ́ kɛ̀awa nà. 19 Akũ Ɛlisa pì Siria zĩ̀karii pìnↄnɛ: Zɛ́ díkĩnanlo! Wɛ̃tɛ díkĩnanlo! À tɛ́mai mà gɛ́ kãáo gbɛ̃ kũ átɛn wɛtɛ kĩnaa. Akũ à gɛ̀ɛ kũńwo Samaria. 20 Kũ ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ pìi gũn, akũ Ɛlisa pì: Dikiri, ǹ ń wɛ́ wɛ̃ńnɛ sà. Kũ Dikiri ń wɛ́ wɛ̃̀ńnɛ, ò gu gwà ò è Samarian ò kún. 21 Kũ Isarailanↄ kína ń é, à Ɛlisa là à pì: Mà ń dɛdɛn yá? Baa, mà ń dɛdɛn yá? 22 Akũ Ɛlisa wèa à pì: Ǹsun ń dɛdɛro. Ndì gbɛ̃ kũ n ń kũkũ zĩ̀lannↄ dɛdɛn yá? Ǹ pↄ́ble kpáḿma ò ble. Ǹ í kpáḿma ò mi, gbasa ò ta ń dikiri kĩnaa. 23 Akũ kína pↄnna pↄ́ble kɛ̀ńnɛ, ò blè ò í mì, akũ ò ń gbárɛ, ò tà ń dikiri kĩnaa. Abire gbɛra Siria gbãnamↄnnɛrinↄ dí ɛra ò sù lɛ́tɛ Isarailanↄ bùsuua doro.

Sirianↄ Samaria kagurakɛnaa

24 Gↄrↄ pla gbɛra Siria kína Bɛnadada a zĩ̀karinↄ kàkara ń pínki, akũ ò sù ò Samaria kaguraa kɛ̀. 25 Akũ nà gbãna kũ̀ wɛ̃tɛ pìn, ò a kaguraa kɛ̀ à gìi kɛ̀ ari òtɛn zaaki mì yía andurufu kiloo do, lukuluku gbↄ̃̀ zaka fítinna lɛ́ do sↄ̃ andurufu ↄgↄ mɛ̀n sↄↄro. 26 Kũ Isarailanↄ kína tɛ́ bĩni musu, akũ nↄgbɛ̃ ke ↄ́ↄ dↄ̀nɛ à pì: Ma dikiri kí, ǹ ma sura ba. 27 Akũ kína pìnɛ: Tó Dikiri dí n sura baro, mani le mà n sura ba deramɛɛ? Má pↄ́wɛ ke wɛ̃ vĩn yá? 28 Akũ à ɛ̀ra à a là à pì: Bↄ́ mɛ́ à n lee? Akũ nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Nↄgbɛ̃ ke mɛ́ à pìmɛnɛ mà su kũ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃o ò só gbãra, zia sↄ̃ ó a pↄ́ só. 29 Akũ o ma nɛ́ kùku o sò. Kũ gu dↄ̀, akũ ma pìnɛ à su kũ a pↄ́o se ò só, akũ à a pↄ́ ki ùtɛ. 30 Kũ kína mà yã kũ nↄgbɛ̃ pìi ò, akũ à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà à kɛ̃̀. Kũ ò wɛ́ sɛ̀ ò a gwà lákũ à tɛ́ bĩni musu nà, ò a è kũ uta kasanↄ dana a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gɛ̃i. 31 Akũ kína pì: Tó mádi Safata nɛ́ Ɛlisa mì zↄ̃ gbãraro, Luda yã kɛmɛnɛ pãsĩpãsĩ.

32 Ɛlisa vutɛna a kpɛ́n kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ. Akũ kína gbɛ̃ zĩ̀ à doarɛ arɛ à gɛ́ Ɛlisa kũ ari àgↄ̃ ká. Ari zĩ̀rii pì gↄ̃ ká gwe, akũ Ɛlisa pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄnɛ: Gbɛ̃dɛri pì gbɛ̃ zĩ̀, àtɛn su à ma mì zↄ̃. À laakari kɛ! Tó zĩ̀rii pìi kà, à zɛ́ tatanɛ, àsun tó à gɛ̃ro. Ádi a dikiri gɛ̀sɛ kĩni ma dↄ a kpɛroo? 33 Kũ à kpɛ́ àtɛn yã ońnɛ, akũ zĩ̀rii pìi kà. Akũ kína pìi kà à pì: Sunyĩ dí bò Dikiri kĩnaamɛ, bↄ́ mani wɛ́ dↄi dↄↄ?

7

1 Akũ Ɛlisa pì: À Dikiri yã ma! À pì zia mandara'i oni flawa yía Samaria bĩnilɛa zaka lɛ́ do andurufu ↄgↄ mɛ̀n do, pↄ́blewɛ zaka lɛ́ pla sↄ̃, andurufu ↄgↄ mɛ̀n do. 2 Akũ kína kpàasi yã sì Luda gbɛ̃ pìla à pì: Bee tó Dikiri legũ foro fↄ̃̀, yã pì ni sí kɛ yá? Akũ Ɛlisa pìnɛ: Ĩni wɛ́ sialɛ, ama ĩni le ǹ blero.

Kusunↄ baaru nna kpanaa

3 Kusu gbɛ̃nↄn siikↄ̃nↄn kú bĩnilɛa. Akũ ò pìkↄ̃nɛ: Bↄ́yãin ónigↄ̃ vutɛna la ari ò gɛ́ gagaa? 4 Tó o pì óni gɛ̃ wɛ̃tɛ gũn, nà kú gwe, óni gagamɛ. Tó o gↄ̃ la sↄ̃, ga dokↄ̃nↄ pìimɛ. Ò futɛ ò gɛ́ na Sirianↄ bùraai. Tó ò ó tó bɛ̃nɛ, ónigↄ̃ kun. Tó ò ó dɛdɛmɛ sↄ̃, o gagan gwe. 5 Akũ ò fùtɛ ↄkↄsi, òtɛn gɛ́ Sirianↄ bùran. Kũ ò kà bùra lɛ́a, ò è gbɛ̃ke kú gwero. 6 Dikiri tò Siria bùradenↄ sↄ̃gonↄ kũ sↄ̃nↄ kũ zĩ̀kari dasinↄ kĩni mà, akũ ò pìkↄ̃nɛ, Isarailanↄ kína fĩna bò Iti kínanↄa kũ Misila kínanↄ ò su ò lɛ́tɛwá. 7 Akũ ò bàa sì ↄkↄsii pìia gↄ̃̀nↄ ò ń bizakutanↄ tò gwe kũ ń sↄ̃nↄ kũ ń zaakinↄ. Ò ń bùraa tò gwe lákũ à de nà, ò lɛ̀kↄ̃a ò ń zĩda mìboki wɛ̀tɛ.

8 Kũ kusu pìnↄ kà bùraa pìn gwe, ò gɛ̃̀ bizakuta pìnↄ doke gũn, ò pↄ́ blè ò í mì, akũ ò andurufu kũ wuraao kũ pↄ́kasanↄ sɛ̀tɛ ò gɛ̀ɛ ò ùtɛ. Kũ ò ɛ̀ra ò sù, ò gɛ̃̀ bizakuta pãnden dↄ, ò pↄ́nↄ kàkara ò gɛ̀ɛ ò ùtɛ. 9 Akũ ò pìkↄ̃nɛ: Yã kũ ótɛn kɛ dí manaro. Gbãra mɛ́ à de ò baaru nna kpá, akũ ó yĩtɛna yá? Tó o yĩtɛ lɛ ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o, a gò ni ó lɛ́. Ò futɛ gↄ̃̀nↄ ò gɛ́ o kínabɛdenↄnɛ. 10 Kũ ò kà gwe, ò lɛ́ zù wɛ̃tɛ zɛ́dãkpãrinↄi ò pì: O gɛ Sirianↄ bùran, ódi gbɛ̃ke e gwero, ódi gbɛ̃ke kĩni maro. Ń sↄ̃nↄ kũ ń zaakinↄ mɛ́ ò bàdↄdↄna gwe, akũsↄ̃ ń bizakutanↄn kú ń gbɛ̀n gboronaa sari. 11 Kũ zɛ́dãkpãrii pìnↄ lɛ́ zù ò òńnɛ wɛ̃tɛn, akũ ò a baaruu kpà kínabɛ ↄnn. 12 Akũ kína fùtɛ gwãani, à pì a ìbanↄnɛ: Mani yã kũ Sirianↄ kɛ̀wɛrɛ oárɛ. Kũ ò dↄ̃ kũ nà ó kũ gbãna, abire yãin ò bↄ̀tɛ ń bùran ò gɛ̀ɛ ò ùtɛ sɛ̃̀n. Òtɛn da óni bↄtɛ wɛ̃tɛmmɛ, gbasa ò ó kũkũ bɛ̃nɛ ò ó wɛ̃tɛ sí. 13 Akũ a ìbanↄ doke pìnɛ: Zaakũ ókↄ̃nↄ kũ o gↄ̃nↄ ó kú ga lɛ́i, ǹ tó ò sↄ̃ mɛ̀n sↄↄro kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ́ ò gbɛ̃nↄ zĩo, de ò yã kũ à kɛ̀ gwa. 14 Akũ ò sↄ̃gonↄ sɛ̀ mɛ̀n pla kũ sↄ̃nↄ, akũ kína ń gbárɛ à pì: À gɛ́ à Siria zĩ̀karinↄ gbɛsɛ à gwa! 15 Akũ ò ń gbɛsɛ ari Yodai. Ò è kũ Sirianↄ bàa sìmɛ, ò ń pↄ́kasanↄ kũ ń gↄ̃kɛbↄnↄ fã̀kↄ̃a zɛ́ gũn gwe. Akũ zĩ̀rii pìnↄ ɛ̀ra ò sù ò yã pì gbã̀ kínanɛ.

16 Akũ ò bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ Sirianↄ bùran ò pↄ́nↄ sɛ̀tɛ, akũ òtɛn flawa yía zaka lɛ́ do andurufu ↄgↄ mɛ̀n do, pↄ́blewɛ zaka lɛ́ pla andurufu ↄgↄ mɛ̀n do lákũ Dikiri ò nà. 17 Kína a kpàasii dìtɛ bĩnilɛ dãkpãri ũ, akũ gbɛ̃nↄ gɛ̀sɛɛ zɛ̀zɛa bĩnilɛa gwe à gà, lákũ Luda gbɛ̃ gĩnakɛ à ò nà gↄrↄ kũ kína sù a bɛa. 18 À kɛ̀ lákũ Luda gbɛ̃ pìi ò kínanɛ nà à pì: Oni flawa yía zia mandara'i Samaria bĩnilɛa zaka lɛ́ do andurufu ↄgↄ mɛ̀n do, pↄ́blewɛ sↄ̃ zaka lɛ́ pla andurufu ↄgↄ mɛ̀n do. 19 Kína kpàasi yã wè Luda gbɛ̃a à pì: Bee tó Dikiri legũ foro fↄ̃̀, yã pì ni kɛ yá? Akũ Luda gbɛ̃ pìnɛ: Ĩni wɛ́ sialɛ, ama ĩni le ǹ blero. 20 Lɛn à kɛ̀ lɛ, ò gɛ̀sɛɛ zɛ̀zɛa bĩnilɛa à gà.

8

Kína Sunɛmu nↄgbɛ̃ bura ɛrananɛ

1 Ɛlisa pì nↄgbɛ̃ kũ à a nɛ́ fùtɛ pìinɛ à futɛ à tá bùsu pãnden kũ a bedenↄ à gↄrↄ pla kɛ gwe, zaakũ Dikiri dìtɛ nà ni gɛ̃ Isarailanↄ bùsun ari wɛ̃̀ supplamɛ. 2 Akũ nↄgbɛ̃ pìi kɛ̀ lákũ Luda gbɛ̃ òarɛ nà. Àpii kũ a bedenↄ gɛ̀ɛ ò vùtɛ Filisitini bùsun ari wɛ̃̀ suppla. 3 Wɛ̃̀ suppla pìi gbɛran à bò Filisitini bùsun à sù, akũ à gɛ̀ɛ wɛ́ kɛ kínaa a bɛ kũ a burao yã musu. 4 Gↄrↄ birea kína tɛn fàai bo kũ Luda gbɛ̃ zĩkɛri Geazio à pì: Ǹ yã zↄ̃kↄ̃ kũ Ɛlisa kɛ̀nↄ babamɛnɛ. 5 Gↄrↄ kũ àtɛni a gɛ̀futɛna yã o kínanɛ, akũ nↄgbɛ̃ kũ à a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ fùtɛnɛɛ pìi sù wɛ́ kɛ kína pìia, de à a bɛ kũ a burao ɛraarɛ. Akũ Geazi pì: Ma dikiri kí, nↄgbɛ̃ kũ Ɛlisa a nɛ́ fùtɛnɛɛ pìin dí kũ a nɛ́o. 6 Kũ kína a làla yã pìii, akũ nↄgbɛ̃ pì yã pìi bàbanɛ. Akũ kína pì a ìbanↄ dokenɛ: Ǹ nↄgbɛ̃ pì pↄ́nↄ ɛranɛ kũ pↄ́ble kũ à kɛ̀ a buranwo zaa gↄrↄ kũ à fùtɛ la ari kũ a gbãrao.

Azaili kína Bɛnadada dɛnaa

7 Ɛlisa gɛ̀ɛ Damasuku gↄrↄ kũ Siria kína Bɛnadada tɛn gyã kɛ. Kũ ò ònɛ Luda gbɛ̃ sù la, 8 akũ kína pì Azailinɛ: Ǹ gba sɛ́ ǹ gɛ́ dao Luda gbɛ̃lɛ ǹ kpáa ǹ onɛ à Dikiri gbɛkamɛnɛ, tó mani futɛ kũ gyã díkĩnao. 9 Akũ Azaili Damasuku pↄ́ mananↄ sɛ̀tɛ lakumi aso bupla, akũ à gɛ̀ɛ dao Ɛlisalɛ. Kũ à kà a kĩnaa à pì: N zↄ̀bleri Siria kína Bɛnadada mɛ́ à ma zĩmma mà n gbɛka, tó áni futɛ kũ a gyão. 10 Akũ Ɛlisa wèa à pì: Ǹ gɛ́ ǹ onɛ ani futɛ kũ abireo, ama Dikiri mↄ̀mɛnɛ kũ ani gamɛ. 11 Akũ Luda gbɛ̃ wɛ́ pɛ̀ Azailia ari wé'i a kũ̀, akũ Luda gbɛ̃ nà ↄ́ↄdↄnaaa. 12 Akũ Azaili a là à pì: Ma dikiri, bↄ́yãin ntɛn ↄ́ↄ dↄi? À wèa à pì: Kũ má yã vãni kũ ĩni kɛ Isarailanↄnɛ dↄ̃ yãimɛ. Ĩni tɛ́ na ń zɛki gbãnanↄa, ĩni ń kɛfɛnnanↄ dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao, ĩni ń nɛ́nↄ yãmiyãmi, ĩni ń nↄ̀sindarenↄ nɛ̀sɛ fↄ̃fↄ̃. 13 Akũ Azaili pì: Makũ n zↄ̀bleri, gbɛ̃dan ma ũ, deran mani yã zↄ̃kↄ̃ bire taka kɛɛ? Akũ Ɛlisa pìnɛ: Dikiri mↄ̀mɛnɛ kũ ĩni gↄ̃ Siria kína ũ.

14 Kũ à bò Ɛlisa kĩnaa, à ɛ̀ra à tà a dikiriia. Kũ kína yã kũ Ɛlisa òo gbɛ̀kaa, akũ à pì: À òmɛnɛ ĩni futɛ aafia. 15 Kũ gu dↄ̀, Azaili biza gègetee sɛ̀ à yàku, akũ à kù kína ãnla ari à gà, akũ Azaili a gɛ̃nɛ blè.

Yudanↄ kína Yehoramu

16 Isarailanↄ kína Ahabu nɛ́ Yoramu kíblena wɛ̃̀ sↄↄrode gũn, Yudanↄ kína Yosafata nɛ́ Yehoramu nà kíblenaaa. 17 A wɛ̃̀ baraakuri awɛɛpladen à kí blè, à vùtɛ kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ sↄraakↄ̃. 18 À zɛ̀ kũ Isarailanↄ kínanↄ yãkɛnaao lán Ahabu bedenↄ bà, zaakũ à Ahabu nɛ́nↄgbɛ̃ sɛ̀ nↄ ũ, akũ à yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀. 19 Bee kũ abireo Dikiri dí we à Yudanↄ dúgu zↄ̃̀ro a zↄ̀bleri Dauda yãi, zaakũ à lɛ́ sɛ̀nɛ à pì, a buri nigↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki.

20 Yehoramu kíblegↄrↄan Ɛdↄmunↄ ń zĩda sì Yudanↄa ò ń zĩda kína kà. 21 Abire yãi Yehoramu gɛ̀ɛ Zai kũ a sↄ̃gonↄ pínki, akũ Ɛdↄmunↄ lìkai kũ a sↄ̃godenↄ. À fùtɛ à ń kɛ̃ kùo gwãani à tà, akũ a zĩ̀karinↄ bàa sì ò tà bɛ. 22 Ɛdↄmunↄ ń zĩda sì Yudanↄa ari kũ a gbãrao. Gↄrↄ birean Libinadenↄ ń zĩda sì Yudanↄa se. 23 Yehoramu yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 24 Yehoramu gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Ahazia a gɛ̃nɛ blè.

Yudanↄ kína Ahazia

25 Isarailanↄ kína Ahabu nɛ́ Yoramu kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛplade gũn Yudanↄ kína Yehoramu nɛ́ Ahazia nà kíblenaaa. 26 A wɛ̃̀ baro awɛɛplade gũn à kí blè, à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ domɛ. A da tↄ́n Atalia, Isarailanↄ kína Ɔmiri daikoremɛ. 27 Ahazia zɛ̀ kũ Ahabu bedenↄ yãkɛnaao, à yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lán Ahabu bedenↄ bà, zaakũ a anzurenↄmɛ. 28 À gɛ̀ɛ à nà Ahabu nɛ́ Yoramua, akũ òtɛn zĩ̀ ká lɛɛlɛ kũ Siria kína Azailio zaa Ramↄ Giliada. Kũ Sirianↄ Yoramu kĩ̀nna, 29 akũ à ɛ̀ra à tà Yɛzɛrili ari a bↄ̀ↄ pì gↄ̃ láka. Akũ Ahazia gɛ̀ɛ wɛ́ kpátɛi gwe.

9

Yehu kana Isarailanↄ kína ũ

1 Annabi Ɛlisa annabi gã̀ gbɛ̃ke sìsi, akũ à pìnɛ: Ǹ asa dↄmma ǹ kũ, ǹ nísi tùru dí sí ǹ gɛ́o Ramↄ Giliada. 2 Tó n ka gwe, ǹ kpátɛ kɛ Yosafata nɛ́ Yehu, Nimisi daikorei ǹ bo kãao a gbɛ̃nↄ tɛ́, ń gɛ̃ kpɛ́n ari kpɛ́nɛn. 3 Ǹ tùruu pì nísi kú a mìia, ń onɛ kũ Dikiri pì a a kà Isarailanↄ kína ũ. Abire gbɛra ǹ zɛ́ wɛ̃, ń bàa sí ǹ su. Ǹsun gì kɛ gwero. 4 Akũ annabi kɛfɛnna pìi gɛ̀ɛ Ramↄ Giliada. 5 Kũ à kà gwe, à zĩ̀kari don'arɛdenↄ è katɛna, akũ à pì: Don'arɛde, má yã vĩ mà onnɛ. Akũ Yehu a là à pì: Ó dímɛ ntɛn oo? À wèa à pì: Mↄkↄ̃mmɛ don'arɛde. 6 Kũ Yehu fùtɛ à gɛ̃̀ kpɛ́n, akũ kɛfɛnna pì nísi kù a mìia à pì: Dikiri Isarailanↄ Luda pì a n ka a gbɛ̃ Isarailanↄ kína ũ. 7 Ǹ Ahabu bedenↄ dɛdɛ, Dikiri ni a zↄ̀bleri annabinↄ fĩna boḿma kũ a zↄ̀bleri kũ Yɛzɛbɛli ń dɛ́nↄ ń pínki. 8 Ǹ Ahabu bede pìnↄ dɛdɛ zↄ̀nↄ kũ zĩdadenↄ ń pínki. Ń gↄ̃gbɛ̃ ke sún gↄ̃ Isarailanↄ bùsunlo, 9 Ahabu ↄn ni gↄ̃ lán Nɛbati nɛ́ Yeroboamu ↄnn bà, lán Ahia nɛ́ Baasa ↄnn bà. 10 Gbɛ̃danↄ ni Yɛzɛbɛli gɛ̀ só Yɛzɛrili bĩnikpɛmɛ, gbɛ̃ke ni a vĩro. Akũ annabii pì zɛ́ wɛ̃̀ à bàa sì. 11 Kũ Yehu bò à gɛ̀ɛ a don'arɛde dakenↄ kĩnaa, akũ ò a là ò pì: À kɛ̀ deran ĩade pìi sù n kĩnaaa? À wèḿma à pì: Á a dↄ̃ kũ yãzↄ̃zↄ̃riimɛ. 12 Akũ ò pì: Ɛ́kɛmɛ! Ǹ owɛrɛ. Akũ à pì: Yã kũ à òmɛnɛn dí. À pì Dikiri pì a ma ka Isarailanↄ kína ũ. 13 Akũ ń baadi kɛ̀ likalika à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ sɛ̀ à kàtɛ a gbá sarɛ didikia, akũ ò kuru pɛ̀ ò pì: Yehu kɛ̀ kína ũ.

14 Akũ Yehu lɛ́ kpàkũsũ kũńwo Yoramui. Gↄrↄ birea kína Yoramu pì kũ Isarailanↄ ń pínki tɛn gí kũ Ramↄ Giliadao, òtɛn zĩ̀ ká kũ Siria kína Azailio. 15 Kũ Sirianↄ a kĩ̀nna, akũ à ɛ̀ra à tà Yɛzɛrili ari à aafia le. Akũ Yehu pì a gbɛ̃ pìnↄnɛ: Tó a zɛ kũmaomɛ, àsun tó gbɛ̃ke bo wɛ̃tɛn à gɛ́ yã dí baaru kpá Yɛzɛriliro. 16 Akũ Yehu gɛ̃̀ a sↄ̃gon, àtɛn gɛ́ Yɛzɛrili. Yoramu wutɛna gwe kĩnnana, Yudanↄ kína Ahazia kú gwe dↄ, à gɛ̀ɛ wɛ́ kpátɛi. 17 Kũ gudãkpãri kũ à kú Yɛzɛrili gudãkpãki lei musu Yehu è kũ a gbɛ̃nↄ, òtɛn su, akũ à wiki lɛ̀ à pì: Ma gbɛ̃nↄ è, òtɛn su. Akũ Yoramu pì: Ǹ sↄ̃de gbarɛ à gɛ́ dańlɛ à ń la tó aafiaan òtɛn suo. 18 Akũ sↄ̃de bò à gɛ̀ɛ à Yehu lè à pì: Kína pì, aafiaan ntɛn suo yá? Yehu wèa à pì: N bàka ũgba kũ aafiaaoo? Ǹ mↄ́ ǹgↄ̃ tɛ́mai. Akũ gudãkpãrii pì: Zĩ̀rii pì ń lé, ama adi ɛra à sùro. 19 Akũ kína sↄ̃de plade gbàrɛ dↄ. Kũ à ń lé, à pì: Kína pì, aafiaan ntɛn suo yá? Akũ Yehu wèa à pì: N bàka ũgba kũ aafiaaoo? Ǹ mↄ́ ǹgↄ̃ tɛ́mai. 20 Akũ gudãkpãrii pìi pì: À ń lé, ama àkũ sↄ̃ adi ɛra à sùro. Gbɛ̃ pì gófĩna de lán Nimisi daikore Yehu bà, àdi gó baka lán ĩade bàmɛ.

21 Akũ kína Yoramu pì: Ǹ gó dↄmɛnɛ sↄ̃nↄa! Kũ ò dↄ̀a, akũ à bò wɛ̃tɛn kũ Yudanↄ kína Ahaziao, baadi kũ a sↄ̃goo, òtɛn gɛ́ da Yehulɛ. Akũ ò dàkarɛ Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti kũ ò a dɛ̀ yã bura. 22 Kũ Yoramu wɛ́ sì Yehulɛ, akũ à a là à pì: Yehu, aafiaan ntɛn suo yá? À wèa à pì: Aafia kú mámɛɛ? Zaakũ n da Yɛzɛbɛli tãnagbagbana kũ a pↄ́dammanaao dàgula. 23 Kũ Yoramu lìtɛ àtɛn bàa sí, akũ à lɛ́ zù Ahaziai à pì: Bonkpɛyãmɛ Ahazia! 24 Akũ Yehu a sá gà à Yoramu pà a ↄplɛ dagura. Kàa pìi a swɛ̃̀ɛ kũ̀, akũ à kɛ̀ yↄ̀kↄↄ a sↄ̃gon. 25 Akũ Yehu pì a zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Bidikanɛ: Ǹ a gɛ̀ sɛ́ ǹ zu Yɛzɛrili gbɛ̃ Nabↄti buran gwe. Ma dↄn kũ ó kú sↄ̃go gũn lɛɛlɛ yã ó pla, ó tɛ́ a de Ahabu kpɛ, gↄrↄ kũ̀a Dikiri gĩnakɛ à lɛ́ kɛ̀ a yã musu à pì 26 a è lán ò Nabↄti dɛ̀ nà kũ a nɛ́nↄ. Bura dín áni Nabↄti pↄ́ fĩna bonɛ Ahabua. Abire yãin ǹ a gɛ̀ sɛ́ ǹ zukũna buran gwe lákũ Dikiri ò nà.

27 Kũ Yudanↄ kína Ahazia è lɛ, akũ à dà Bɛtagã zɛ́n kũ bàao. Akũ Yehu pɛ̀tɛi àtɛn pi: À a dɛ se. Akũ ò a pà a sↄ̃go gũn gↄrↄ kũ àtɛn Guru sĩ̀sĩ kũ Ibleamu sarɛ. Akũ à ń kɛ̃ à tà Mɛgido, gwe à gɛ̀ɛ à gàn. 28 A ìbanↄ a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò dà sↄ̃go gũn ò tào Yurusalɛmu, akũ ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ Dauda wɛ̃tɛn. 29 Ahabu nɛ́ Yoramu kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛdode gũnn Ahazia kɛ̀ Yudanↄ kína ũ.

Yɛzɛbɛli ganaa

30 Kũ Yehu sù Yɛzɛrili, Yɛzɛbɛli a baaruu mà, akũ à kiro kà à a mìkã kɛ̀kɛ. Zaa bĩni kpɛ́ musu wondoo gũn àtɛn wɛ́ kpátɛ. 31 Kũ Yehu gɛ̃̀ bĩnilɛa, akũ Yɛzɛbɛli pì: N kɛ lɛɛlɛ kũ Zimirio, n n dikirii dɛ̀. Aafiaan n suo la yá? 32 Kũ Yehu wɛ́ sɛ̀ musu, à wondoo gwà, akũ à pì: Dí mɛ́ à zɛ̀ kũmaoo? Dí mɛ́ à kú ma kpaa? Kũ kínabɛ zĩkɛri gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃nↄ sù ò wɛ́ kpàtɛ wondoo gũn, 33 akũ Yehu pìńnɛ: À ↄ sↄ̃i à lɛ́tɛ. Kũ ò ↄ sↄ̃̀i à lɛ̀tɛ, akũ Yehu gɛ̀sɛ pɛ̀tɛpɛtɛa kũ sↄ̃goo ari a aru fã̀ gbĩ̀ia kũ a sↄ̃nↄ. 34 Kũ Yehu gɛ̃̀ kínabɛa, à pↄ́ blè à í mì, akũ à pì: Bee kũ ò láari bò nↄgbɛ̃ pìia, ò a vĩ, zaakũ kína burimɛ. 35 Kũ ò gɛ̀ɛ ò a gɛ̀ sɛ́ ò vĩ, akũ odi pↄ́ke lero, tó adi kɛ a mìtoko kũ a gbálanↄ kũ a ↄlanↄ baasiro. 36 Akũ ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ ò ò Yehunɛ, akũ à pì: Yã kũ Dikiri ò a zↄ̀bleri Tisibɛ gbɛ̃ Iliasu gãin gwe, à pì: Gbɛ̃danↄ ni Yɛzɛbɛli nↄ̀bↄ só Yɛzɛrili bĩni kpɛ. 37 Yɛzɛbɛli gɛ̀ ni gↄ̃ kátɛ zĩtɛ lán pↄ́kãde gbↄ̃̀ↄ bà Yɛzɛrili bĩni kpɛ. Gbɛ̃ke ni le à pi Yɛzɛbɛlin díro.

10

Ahabu burinↄ dɛdɛnaa

1 Ahabu burinↄn kú Samaria gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri. Akũ Yehu takada kɛ̃̀ à kpã̀zã Samaria gbãnadenↄnɛ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn Ahabu nɛ́ gwanↄ à pì: 2 Tó takada díkĩna gɛ̃̀ á ↄĩ, zaakũ á dikiri Ahabu burinↄn kú kãáo akũsↄ̃ á sↄ̃gonↄ vĩ kũ sↄ̃nↄ kũ wɛ̃tɛ bĩnideo kũ zĩ̀kabↄnↄ, 3 à á dikiri nɛ́ kũ à kɛ̀árɛ mana de gbɛ̃ kparanↄla ká a de gɛ̃nɛ ũ à zĩ̀ ká á dikiri pì bedenↄnɛ. 4 Akũ vĩna ń kũ manamana ò pì: Zaakũ kína gbɛ̃nↄn planↄ dí fↄ̃ ò gìnɛro, ókↄ̃nↄ óni fↄ̃ ò gínɛ yá? 5 Akũ kínabɛ dãkpãri kũ wɛ̃tɛ don'arɛdeo kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ nɛ́gwarii pìnↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yehua ò pì: N zↄ̀blerinↄmɛ ó ũ. Yã kũ n òwɛrɛ pínki óni kɛ. Óni gbɛ̃ke ká kína ũro. Ǹ kɛ lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà. 6 Akũ Yehu takada pãnde kɛ̃̀ńnɛ à pì: Tó a zɛ kũmao, átɛni ma yã ma, à á dikiri Ahabu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ mì zↄ̃zↄ̃ à suomɛnɛ Yɛzɛrili zia mandara'i.

Kínanɛ pìnↄ sↄ̃ ò kà gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri, ò kú kũ wɛ̃tɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ òtɛni ń tùtu kɛnↄ. 7 Kũ takada pìi kà, akũ ò kínanɛ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurii pìnↄ kũ̀kũ ò ń dɛdɛ ń pínki, akũ ò ń mìnↄ zↄ̃̀zↄ̃ ò kàka tãnkon ò kpã̀zãnɛ zaa Yɛzɛrili. 8 Kũ zĩ̀rii pìi kà, akũ à pì Yehunɛ: Ò sù kũ kínanɛ pìnↄ mìnↄo. Akũ Yehu pì ò kátɛ bĩnilɛa lɛu pla ari gu dↄ̀.

9 Kũ gu dↄ̀, akũ Yehu bò à gɛ̀ɛ à zɛ̀ gbɛ̃nↄ arɛ à pì: Ákↄ̃nↄ á yãke vĩro, makũ mɛ́ ma bo ma dikiri kpɛ ma a dɛ̀, ama dí mɛ́ à gbɛ̃ dínↄ dɛ̀dɛɛ. 10 Àgↄ̃ dↄ̃ sà kũ yã kũ Dikiri gĩnakɛ à ò Ahabu bedenↄ yã musu, a ke ni lɛ́tɛ pãro. Dikiri kɛ̀ lákũ à ò a zↄ̀bleri Iliasu gãi nà. 11 Akũ Yehu Ahabu bede kũ ò gↄ̃̀ Yɛzɛrilinↄ dɛ̀dɛ ń pínki kũ a ìba gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ a gbɛ̃nnanↄ kũ a sa'orinↄ. Adi a gbɛ̃ke tó kũ wɛ̃̀ndiioro.

12 Akũ à fùtɛ à dà Samaria zɛ́n. Kũ à kà sãdãrinↄ bùrakũkia, 13 akũ à dàkarɛ kũ Yudanↄ kína Ahazia danɛnↄ à ń lá à pì: Dínↄmɛ á ũu? Ò wèa ò pì: Ahazia danɛnↄmɛ ó ũ, o su fↄ kpá kína Yoramu bedenↄamɛ kũ a da Yɛzɛbɛli bedenↄ. 14 Akũ Yehu pì a gbɛ̃nↄnɛ: À ń kũkũ bɛ̃nɛ! Akũ ò ń kũkũ ò ń dɛdɛ bùraa pìn lↄ̀gↄↄ sarɛ. Ń gbɛ̃nↄn bupla awɛɛplamɛ, ń gbɛ̃ke dí boro.

15 Kũ à bò gwe, à dàkarɛ kũ Rekabu nɛ́ Yonadabuo, àtɛn su daalɛ. Akũ Yehu a là à pì: N swɛ̃̀ kúma lákũ ma swɛ̃̀ kúmma nà yá? Yonadabu wèa à pì: Ee! Akũ Yehu pì: Zaakũ lɛmɛ, ǹ n ↄ dↄmɛnɛ. Kũ à ↄ dↄ̀ Yehui, akũ Yehu a kũ̀ à gɛ̃̀ kãao a sↄ̃go gũn. 16 Yehu pì: Ò gɛ́ lɛɛlɛ, ĩni kokari kũ má vĩ kũ Dikiri yão e. Akũ à tò à gɛ̀ɛ kãao lɛɛlɛ a sↄ̃go gũn. 17 Kũ Yehu kà Samaria, à Ahabu buri kũ ò gↄ̃̀ gwenↄ dɛ̀dɛ ń pínki. À ń dúgu zↄ̃̀ lákũ Dikiri ò Iliasu gãi nà.

Baali tãnagbagbarinↄ dɛdɛnaa

18 Yehu gbɛ̃nↄ kàkara ń pínki, akũ à pìńnɛ: Ahabu dò Baalii fítinlemɛ, makũ Yehu, mani doi manamana. 19 Ǹ Baali tãnadenↄ sísimɛnɛ ń pínki kũ a gbàgbarinↄ kũ a don'arɛdenↄ ń pínki. Ń gbɛ̃ke sún gí suiro, má ye mà sa zↄ̃kↄ̃ o Baaliamɛ. Gbɛ̃ kũ à gì sui, à gàmɛ. Yehu tɛn ↄ̃ndↄ̃ kɛńnɛ de à le à Baali gbàgbarii pìnↄ kakatɛmɛ. 20 Akũ à pì: À dikpɛ ditɛ Baali pↄ́ ũ. Akũ ò a kpàkpaa kɛ̀. 21 À lɛ́gbãzã kɛ̀ Isarailanↄ bùsun pínki, akũ Baali gbàgbarinↄ sù ń pínki, ń gbɛ̃ke dí gↄ̃ro. Kũ ò gɛ̃̀ Baali kpɛ́n, ò kpɛ́ pìi pà gíngin, gbápɛtɛki kunlo. 22 Akũ Yehu pì kpɛ́ pìi utakatɛki dãkpãriinɛ: Ǹ bↄtɛ kũ utanↄ Baali gbàgbarinↄnɛ ń pínki. Akũ à bↄ̀tɛńnɛ kũ uta pìnↄ. 23 Yehu kũ Rekabu nɛ́ Yonadabuo gɛ̃̀ Baali kpɛ́n, akũ Yehu pì Baali gbàgbarii pìnↄnɛ: À wɛ́ pá gbɛ̃nↄa à ń gwagwa manamana, de Dikiri gbàgbarinↄ súngↄ̃ kú kãáo laro, sé ákↄ̃nↄ Baali gbàgbarinↄ átɛ̃nɛ baasiro. 24 Akũ Yehu kũ Yonadabuo gɛ̃̀ de ò sa o. À sù à lè Yehu gĩnakɛ à gbɛ̃nↄ kàtɛkatɛ bàai gbɛ̃nↄn basiikↄ̃. À kpã̀kɛ̃ńyĩ à pì tó ń gbɛ̃ke tò gbɛ̃ kũ àtɛni ń nańnɛ ń ↄĩnↄ doke pìtiawa, à wɛ̃̀ndii musumɛ. 25 Kũ Yehu sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò à làka, akũ à pì dogarinↄ kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄnɛ: À gɛ̃ à ń dɛdɛ! Àsun tó ń gbɛ̃ke pitiáwaro. Kũ ò ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao ò ń gɛ̀nↄ kↄ̀tɛ bàai, akũ ò gɛ̃̀ Baali kúkia. 26 Ò Baali tãnakpɛ gbɛ̀ɛ sɛ̀ ò bòo ò tɛ́ sↄ̃̀a, 27 akũ ò wìwi ò a kpɛ́ gbòro, akũ ò gu pìi kɛ̀ bĩnikpɛkɛki ũ ari kũ a gbãrao.

28 Lɛn Yehu Baali tãnagbagbanaa mìi dɛ̀ lɛ Isarailanↄ bùsun. 29 Bee kũ abireo adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro, à tɛ́ wura zùsanɛ bↄ̀rↄ kũ ò kú Bɛtɛli kũ Dãonↄi. 30 Dikiri pìnɛ: Zaakũ n yã kɛ̀ mana, n yã kũ má yeii kɛ̀, n kɛ̀ Ahabu bedenↄnɛ lákũ ma zɛo nà, n buri nigↄ̃ kana Isarailanↄ kín ari n nasionↄa. 31 Ama Yehu dí zɛ kũ Dikiri Isarailanↄ Luda dokayãoro, adi laakari dↄa kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n dooro. Adi kpɛ li durunna kũ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro.

32 Gↄrↄ kũ̀a Dikiri tò Isarailanↄ bùsuu nà lagonaa. Azaili gbãna blè Isarailanↄ bùsu 33 kũ à kú Yoda ifãboki kpaa pínki sɛna zaa Aroa kũ à kú Anↄ swadↄrↄↄi ari Giliada kũ Basã bùsuuo. Gada burinↄ kũ Rubɛni burinↄ kũ Manase burinↄn kú gwe. 34 Yehu yã kpara kũ à kɛ̀nↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ pínki. 35 Yehu gà, ò a vĩ̀ Samaria, akũ a nɛ́ Yoaza kɛ̀ a gɛ̃nɛ ũ. 36 Yehu vùtɛ Samaria à kí blè Isarailanↄnɛ wɛ̃̀ baraakuri plansari.

11

Yoasi kũ a dai Ataliao

1 Kũ Ahazia da Atalia è a nɛ́ gà, akũ à fùtɛ àtɛn kína burinↄ dɛdɛ ń pínki. 2 Akũ kína Yehoramu nɛ́nↄgbɛ̃ Yosɛba, Ahazia dãre, Ahazia nɛ́ Yoasi sɛ̀ ń sarɛ kínanɛ kũ òtɛni ń dɛdɛnↄ tɛ́. À a ùtɛ Atalianɛ kpɛ́ kũ gádonↄn katɛnan kũ nↄgbɛ̃ kũ àtɛn yↄ̃ kpáaao lɛɛlɛ, akũ odi le ò a dɛ̀ro. 3 Nɛ́ pìi gↄ̃̀ utɛna Dikiri ↄnn kũ a gwàrii pìio ari wɛ̃̀ suddo. Gↄrↄ birea Ataliamɛ Yudanↄ bùsu kína ũ.

4 A wɛ̃̀ supplade gũnn sa'oriki Yoyada kínabɛ dogari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi, akũ ò sù kũńwo a kĩnaa Dikiri ↄnn. Akũ à yã yĩ̀ kũńwo à tò ò la dà Dikiri ↄnn gwe, akũ à kína nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pì mↄ̀ńnɛ. 5 Akũ à yã dìtɛńnɛ à pì: Yã kũ áni kɛn dí. Tó a su gu dãkpã kámmabogↄrↄ zĩ, á gã̀ káaku nigↄ̃ kínabɛ dãkpã, 6 á gã̀ plade sↄ̃ Suru gãnu, á gã̀ aakↄ̃de nigↄ̃ gãnu kũ à kú dogari kparanↄ kpɛ dãkpã. 7 Á gã̀ pla kũ òtɛn kámma bo kámmabogↄrↄ zĩnↄ nigↄ̃ kína pì dãkpã Dikiri ↄnn. 8 À likai, á baadi kũ a gↄ̃kɛbↄↄo kũna. Gbɛ̃ kũ à sù à nài sↄ̃, à a dɛ. Àgↄ̃ tɛ́ kína pìii gu kũ àtɛn gɛ́n pínki.

9 Zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ̀ lákũ sa'oriki Yoyada òńnɛ nà. Ń baadi a gbɛ̃nↄ sɛ̀ à gɛ̀ɛ kũńwo Yoyada kĩnaa, gbɛ̃ kũ òtɛn kámma bonↄ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn su ń lilin kɛnↄ ń pínki. 10 Akũ Yoyada kína Dauda sárinↄ kũ a sɛ̃gbako kũ ò kú Dikiri ↄnnnↄ kpà zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄa. 11 Akũ dogarii pìnↄ sù ò kàtɛ Dikiri kpɛ́ kũ sa'okio kpɛ́lɛlɛa sɛna zaa Dikiri ↄn ↄplai ari a ↄzɛi, baadi kũ a gↄ̃kɛbↄↄo kũna, de ògↄ̃ kína pì dãkpão. 12 Akũ Yoyada bò kũ kína nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìio à kífuraa kùnɛ à doka takada kpàa. Kũ ò nísi kù a mìia ò a kà kína ũ, akũ ò ↄkpa lɛ̀ ò wiki lɛ̀ ò pì: Luda kína dↄ̃ kũ aafiaao! 13 Kũ Atalia dogarinↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ kĩni pìi mà, akũ à fùtɛ à gɛ̀ɛ ń kĩnaa Dikiri ↄnn. 14 Kũ à wɛ́ sɛ̀, à kína pìi è zɛna gbɛ̀gba sarɛ lákũ òdi kɛ nà. Zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kãkãkipɛrinↄn zɛna a sarɛ, akũsↄ̃ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn pↄnna kɛ òtɛn kãkãki pɛ́. Akũ Atalia a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀ à pũ̀tã kũ wikio à pì: Ò bò ma kpɛ! Ò bò ma kpɛ! 15 Akũ sa'oriki Yoyada pì zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄnɛ: À nↄgbɛ̃ pì sɛ́ à bo kãao bàai, á gbɛ̃ kũ ò bò ò tɛ́inↄ dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao. Zaakũ à pì òsun a dɛ Dikiri ↄnnlo. 16 Gↄrↄ kũ nↄgbɛ̃ pìi kà kínabɛ gãnu lɛ́ kũ sↄ̃nↄ dì gɛ̃n zɛ́n, akũ ò ↄ pɛ̀tɛa gwe ò a dɛ̀.

17 Yoyada tò kína kũ a gbɛ̃nↄ Dikiri bàka kunna kũńwo yã kɛ̀kɛ, de ò le ògↄ̃ de Dikiri gbɛ̃nↄ ũ yãi. À tò kína kũ a gbɛ̃nↄ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ kↄ̃o dↄ. 18 Akũ ò gɛ̀ɛ ò Baali kpɛ́ gbòro, ò a gbagbakinↄ kũ a tãnanↄ wìwi dúgudugu, akũ ò Baali gbàgbari Matã dɛ̀ gbagbaki pìnↄ sarɛ.

Yoyada Dikiri ↄnn nà gudãkpãrinↄnɛ ń ↄĩ, 19 akũ à zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sɛ̀tɛ kũ dogarinↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ ń pínki, ò bò Dikiri ↄnn kũ kína pìio, ò kínabɛ gãnu lɛ́ kũ dogarinↄ dì gɛ̃n zɛ́ sɛ̀. Kũ ò kà kínabɛa, akũ kína pìi vùtɛ kpatan, 20 akũ bùsuu pì gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ kɛ̀ nna, akũsↄ̃ wɛ̃tɛ gↄ̃̀ yãkete sari, kũ ò Atalia dɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao kínabɛa yãi. 21 Yoasi kí blè a wɛ̃̀ supplade gũn.

12

Dikiri ↄn kɛkɛnaa

1 À kɛ̀ kína ũ Yehu kíblena wɛ̃̀ supplade gũn, akũ à kí blè Yurusalɛmu wɛ̃̀ bupla. A da bi Bɛsɛba gbɛ̃mɛ, a tↄ́n Zibia. 2 Gↄrↄ kũ sa'oriki Yoyada lɛ́ dà Yoasia, akũ à yã kũ à mana Dikirinɛɛ kɛ̀. 3 Ama adi tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbororo, ò kpɛ́ òtɛn sa o gwe, òtɛn turaretiti kpáta.

4 Yoasi pì sa'orinↄnɛ: À ↄgↄ kũ ò sùo Dikiri ↄnn kakara, ↄgↄ kũ ò lìli baadinɛ kũ lɛ́gbɛ̃na ↄgↄo kũ pↄyeina gbanↄ pínki. 5 Sa'orinↄ gↄ̃ ↄgↄ pì sí ↄgↄsirinↄa ò Dikiri ↄn gu kũ à yàkanↄ kɛkɛo. 6 Akũ Yoasi kí blè ari wɛ̃̀ baro awɛɛ'aakↄ̃, ama sa'orinↄ dí Dikiri ↄn gu kũ à yàkanↄ kɛkɛro, 7 akũ kína Yoasi sa'oriki Yoyada sìsi kũ sa'orinↄ ń pínki à ń lá à pì: À kɛ̀ dera adì Dikiri ↄn gu kũ à yàkanↄ kɛkɛroo? Àsun ↄgↄ sí ↄgↄsirinↄa doro. À tó ògↄ̃ Dikiri ↄn gu kũ à yàkanↄ kɛkɛo. 8 Akũ sa'orinↄ wè kũ oni ↄgↄ ke sí gbɛ̃nↄa doro, oni sↄ̃ Dikiri ↄn gu kũ à yàkanↄ kɛkɛro. 9 Akũ sa'oriki Yoyada àkpatii sɛ̀ à a nɛ́ fↄ̃̀, akũ à dìtɛ sa'oki sarɛ tó òtɛn gɛ̃ Dikiri ↄn ↄplai. Akũ sa'ori kũ òtɛn kpɛ́ zɛ́ dãkpãnↄ dì ↄgↄ kũ ò sùo Dikiri ↄnn kán pínki. 10 Tó ò è àkpatii pìi ↄgↄ kɛ̀ dasi, akũ kína takadakɛ̃ri kũ sa'orikio dì naro ò káka asasanↄ gũn. 11 Òdi ↄgↄ pì dedebaru kɛ ò na gbɛ̃ kũ ò Dikiri ↄn zĩ dàńnɛnↄnɛ ń ↄĩ, akũ òdi fĩna boo lí'arinↄnɛ kũ kpɛ́borinↄ 12 kũ gbĩ̀borinↄ kũ gbɛ̀'arinↄ. Akũ ò lí kũ gbɛ̀ ananↄ lùluo dↄ, de ò Dikiri ↄn gu kũ à yàkanↄ kɛkɛo yãi kũ kpɛ́ kɛkɛna zĩ pãndenↄ pínki. 13 Odi Dikiri ↄn andurufu tanↄ pi kũ ↄgↄ kũ ò sùo Dikiri ↄnn pìioro, ke fitila tɛ́dɛbↄnↄ ke arusibↄnↄ ke kãkãkinↄ ke wura pↄ́nↄ ke andurufu pↄ́ kparanↄ. 14 Dikiri ↄn kɛ̀kɛrinↄn òdi fĩna boońnɛ. 15 Gbɛ̃ kũ ò ↄgↄ pìi kpàḿma ò fĩna boo zĩkɛrinↄnɛnↄ, òdi ń gbɛka ↄgↄ pì yãiro, zaakũ gbɛ̃ pìnↄ bi náanidenↄmɛ. 16 Ɔgↄ kũ ò kpà taari fĩnabobↄ ke durunna kútɛkɛbↄ ũnↄ, òdi gɛ̃o Dikiri ↄnnlo, sa'orinↄ pↄ́mɛ.

17 Gↄrↄ kũ̀a Siria kína Azaili gɛ̀ɛ à lɛ̀tɛ Gataa à sì, akũ à ɛ̀ra àtɛn su lɛ́tɛ Yurusalɛmua dↄ. 18 Akũ Yudanↄ kína Yoasi pↄ́ kũ a dizi Yudanↄ kínanↄ Yosafata kũ Yoramuo kũ Ahaziao kpà Dikirianↄ sɛ̀tɛ kũ pↄ́ kũ à kpà Dikirianↄ dↄ kũ wura kũ à kú Dikiri ↄn laasii gũnwo kũ a bɛ laasii gũnwo pínki, à kpã̀zã Azailinɛ, akũ Azaili gò Yurusalɛmula. 19 Yoasi yã kparanↄ kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 20 A ìbanↄ lɛ́ kpàkũsũi, akũ ò a dɛ̀ zaa Bɛtɛmilo Sila zɛ́n. 21 Gbɛ̃ kũ ò a dɛ̀ɛ pìnↄ tↄ́n dí: Simɛata nɛ́ Yozabada kũ Soma nɛ́ Yozabadao. Kũ Yoasi gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄo Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Amazia a gɛ̃nɛ blè.

13

Isarailanↄ kína Yoaza

1 Yudanↄ kína Ahazia nɛ́ Yoasi kíblena wɛ̃̀ baro awɛɛ'aakↄ̃de gũnn Yehu nɛ́ Yoaza kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ, akũ à kí blè Samaria wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛpla. 2 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à zɛ̀ kũ durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnanwo, adi pãnɛro. 3 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ Isarailanↄi à ń ná Siria kína Azailinɛ a ↄĩ kũ a nɛ́ Bɛnadadao ari Yoaza kíblena lɛ́n. 4 Yoaza kútɛ kɛ̀ Dikirinɛ, akũ Dikiri sì, zaakũ à è deran Siria kína pì tɛn wɛ́ tã Isarailanↄa nà. 5 Dikiri tò ò surabarii lè, akũ ò bò Sirianↄ ↄĩ, akũ baadi kú a ↄnn lán zĩ bà. 6 Ama odi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu ń dá a kɛnannɛro, ò zɛ̀o. Asɛra lí sↄ̃ à kpɛ́ pɛtɛna Samaria. 7 Yoaza zĩ̀karinↄ kà lakana, séde sↄ̃de gbɛ̃nↄn bupla akurinↄ kũ sↄ̃go mɛ̀n kurinↄ kũ zĩ̀kari gɛ̀sɛde gbɛ̃nↄn dúbu kurinↄ baasiro, zaakũ Siria kína ń kɛ́ búgubugu, ò gↄ̃̀ lán bùsutiti bà. 8 Yoaza yã kparanↄ, yã kũ à kɛ̀nↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 9 Kũ Yoaza gà, akũ ò a vĩ̀ Samaria, akũ a nɛ́ Yehoasi a gɛ̃nɛ blè.

Isarailanↄ kína Yehoasi

10 Yudanↄ kína Yoasi kíblena wɛ̃̀ baraakuri awɛɛsupplade gũnn Yoaza nɛ́ Yehoasi kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ, akũ à kí blè wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo. 11 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro, à kpɛ́ àtɛn kɛ. 12 Yehoasi yã kpara kũ à kɛ̀nↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄ kũ zĩ̀ kũ à kà kũ Yudanↄ kína Amaziao kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 13 Kũ à gà, ò a mira kpàkũsũ kũ Isarailanↄ kínanↄo Samaria, akũ Yeroboamu a gɛ̃nɛ blè.

Ɛlisa ganaa

14 Ɛlisa tɛn gyã kɛ, ani fↄ̃ à ble doro, akũ Isarailanↄ kína Yehoasi gɛ̀ɛ à à lè, àtɛn ↄ́ↄ dↄ à pìnɛ: Baa! Baa! Mↄkↄ̃mmɛ Isarailanↄ sↄ̃gonↄ ũ kũ ń sↄ̃denↄ. 15 Akũ Ɛlisa pìnɛ: Ǹ sá sɛ́ kũ kànↄ. Kũ à sɛ̀, 16 akũ Ɛlisa pìnɛ: Ǹ kà kpá sála. Kũ à kpà sála, akũ Ɛlisa a ↄnↄ dìdi kína pì ↄnↄa 17 à pì: Ǹ ifãboki kpa wondo wɛ̃. Kũ à wɛ̃̀, akũ Ɛlisa pì: Ǹ kàa pì zu. Kũ à zù, akũ Ɛlisa pì: Dikiri zĩ̀blena kàan gwe. Zĩ̀blena Sirianↄa kàamɛ. Ĩni Sirianↄ kakatɛ mámmam zaa Afɛki. 18 Akũ Ɛlisa pì: Ǹ kàa pìnↄ sɛ́tɛ. Kũ à sɛ̀tɛ, akũ Ɛlisa pìnɛ: Ǹ zĩtɛ lɛ́o. À lɛ̀o gɛ̃̀n aakↄ̃, akũ à zɛ̀. 19 Akũ Luda gbɛ̃ pì pↄ fɛ̃̀i à pì: Tó n zĩtɛ lɛ̀o yã gɛ̃̀n sↄↄro ke suddomɛ, de n zĩ̀i blè Sirianↄa mámmam. Tera sà ĩni zĩ̀ bleḿma gɛ̃̀n aakↄ̃mɛ.

20 Ɛlisa gà, akũ ò a vĩ̀. Tó Sɛ̃̀tãgↄrↄ kà, akũ Mↄabu gbãnamↄnnɛrinↄ dì su lɛ́tɛ Isarailanↄ bùsuua. 21 Gↄrↄ kũ̀a gbɛ̃nↄ tɛn gɛ̀ vĩ. Kũ ò gbãnamↄnnɛrinↄ gã̀a è, akũ ò gɛ̀ɛ pìi sɛ̀ ò zù Ɛlisa miran. Kũ gɛ̀ɛ pìi lɛ̀tɛ à nà Ɛlisa wánↄa, akũ à vù à fùtɛ à zɛ̀.

22 Siria kína Azaili gbãna mↄ̀ Isarailanↄnɛ ari Yoaza kíblena lɛ́n. 23 Akũ Dikiri sùruu kɛ̀ kũńwo à wɛ̃nda dↄ̃̀ńnɛ, à ń wɛ́ gwà a bàka kũ à kú kũ Ibrahĩo kũ Isaakuo kũ Yakubuo yãi. Adi we à ń dúgu zↄ̃ro, adi ń zukũnaro ari kũ a gbãrao. 24 Kũ Siria kína Azaili gà, akũ a nɛ́ Bɛnadada a gɛ̃nɛ blè. 25 Kũ Yoaza nɛ́ Yehoasi zĩ̀i kà kũ Azaili nɛ́ Bɛnadada pìio, à ɛ̀ra à wɛ̃tɛ kũ Azaili sì a de Yoazaanↄ sìa. Yehoasi zĩ̀i blèa gɛ̃̀n aakↄ̃mɛ, akũ à Isaraila wɛ̃tɛ pìnↄ sìa.

14

Yudanↄ kína Amazia

1 Isarailanↄ kína Yoaza nɛ́ Yehoasi kíblena wɛ̃̀ plade gũnn Yoasi nɛ́ Amazia kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 2 A wɛ̃̀ baraasↄↄrode gũnn à kí blè, à vùtɛ kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ baraakuri donsari. A da bi Yurusalɛmu gbɛ̃mɛ, a tↄ́n Yoadĩ. 3 À yã kũ Dikiri yeii kɛ̀, ama adi ká a dizi Dauda pↄ́ ũro. À a de Yoasi ágba sɛ̀ súsu. 4 Adi tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbororo, ò kpɛ́ òtɛn sa o gwe òtɛn turaretiti kpátan. 5 Kũ à kpata zĩni pɛ̀tɛ à làka, akũ à a ìba kũ ò a de dɛ̀nↄ dɛ̀dɛ se. 6 Lákũ à kú Musa doka takadan nà, adi gbɛ̃dɛrii pìnↄ nɛ́nↄ dɛdɛro. Takada pìi gũn Dikiri pì òsun denↄ dɛdɛ ń nɛ́nↄ durunna yãiro, akũsↄ̃ òsun nɛ́nↄ dɛdɛ ń denↄ durunna yãiro. Baadi ni ga a zĩda durunna yãimɛ. 7 Amazia mɛ́ à zĩ̀i blè Ɛdↄmunↄa gbɛ̃nↄn dúbu kuri zaa Guvutɛ Wisiden. Zĩ̀i pìi gũnn à Sela sì, akũ à tↄ́ kpànɛ Yↄkↄtɛli, tↄ́ pì kpɛ́ kúa ari kũ a gbãrao.

8 Abire gbɛra Amazia gbɛ̃nↄ zĩ̀ Isarailanↄ kína Yoaza nɛ́ Yehoasi, Yehu daikorea, à pìnɛ: Ǹ mↄ́ ò kↄ̃ le wɛ́dewɛ zĩ̀lan. 9 Isarailanↄ kína Yoasi wèa à pì: Lɛbana bùsu lɛ̀kara lɛ́gbãzã kɛ̀ Lɛbana bùsu sida línɛ à pì à a nɛ́nↄgbɛ̃ kpãzã a nɛ́a, akũ Lɛbana bùsu nↄ̀bↄ pãsĩ sù à kìtii pà lɛ̀karaa pìia. 10 N zĩ̀i blè Ɛdↄmunↄa, akũ n n zĩda bì. Ǹ zɛ kũ n tↄ́manakɛo ǹ vutɛ tɛɛnɛ. À kɛ̀ dera ntɛn ↄ ká yã pãsĩii? Abire ni sunnɛ kũ kisirao kũ Yudanↄ se. 11 Ama Amazia yã pìi kpà sãkoto, akũ Yehoasi sù lɛ́tɛa. Ò dàkarɛ zaa Bɛsɛmɛsi Yudanↄ bùsun. 12 Isarailanↄ zĩ̀i blè Yudanↄa, akũ Yudanↄ bàa sì ò tà ń bɛa. 13 Bɛsɛmɛsi gwen Yehoasi Amazia kũ̀n à gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmu. À a bĩni gbòro lán mita wàa do bà zaa Ɛflaimu gãnu lɛ́a ari gɛna Kusuru gãnu lɛ́a. 14 À wura kũ andurufuuo kũ pↄ́ kũ ò kú Dikiri ↄnnnↄ kũ pↄ́ kũ ò kú kínabɛ laasinnↄ sɛ̀tɛ pínki, akũ à gbɛ̃kenↄ kũ̀kũ à tà kũńwo Samaria zĩ̀zↄnↄ ũ.

15 Yehoasi yã kpara kũ à kɛ̀nↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. Lákũ à zĩ̀i kà kũ Yudanↄ kína Amaziao nà kú gwe dↄ. 16 Kũ Yehoasi gà, ò a mira kpàkũsũ kũ Isarailanↄ kínanↄo Samaria, akũ a nɛ́ Yeroboamu vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

17 Yudanↄ kína Amazia kɛ̀ wɛ̃̀ gɛ̃ro Yehoasi ganaa gbɛra. 18 Amazia yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 19 Ò lɛ́ kpàkũsũi Yurusalɛmu, akũ à bàa sì à tà Lakisi. Akũ ò gbɛ̃nↄ gbàrɛ ò pɛ̀tɛi ò a dɛ̀ gwe. 20 Akũ ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ kũ sↄ̃o ò sùo Yurusalɛmu, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄo Dauda wɛ̃tɛn. 21 Akũ Yudanↄ Uzia kũ à kà wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo kà kína ũ a de Amazia gɛ̃nɛ ũ. 22 Àkũ mɛ́ à Elata sì à kɛ̀kɛ à kàtɛ Yudanↄnɛ a de ganaa gbɛra.

Isarailanↄ kína Yeroboamu plade

23 Yudanↄ kína Yoasi nɛ́ Amazia kíblena wɛ̃̀ gɛ̃rode gũnn Isarailanↄ kína Yoasi nɛ́ Yeroboamu kɛ̀ kína ũ Samaria, à kú kín wɛ̃̀ bupla awɛɛdo. 24 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro. 25 Àkũ mɛ́ à ɛ̀ra à Isarailanↄ bùsuu sìńnɛ zaa Lebo Amata ari gɛna Ísira Wisidei, lákũ Dikiri Isarailanↄ Luda ò a zↄ̀bleri Amitai nɛ́ Inusa, Gatɛfa gbɛ̃ gãi nà. 26 Zaakũ Dikiri è Isarailanↄ tɛn wari kɛ manamana, zↄ̀nↄ kũ zĩdadenↄ ń pínki, akũsↄ̃ ò gbɛ̃ke vĩ à kpáńyĩro. 27 Dikiri dí pi áni Isaraila tↄ́ dɛdɛ andunia gũnlo, akũ à ń sura bà Yehoasi nɛ́ Yeroboamu gãi. 28 Yeroboamu yã kpara kũ à kɛ̀nↄ kũ zĩ̀ kũ à kànↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. Lákũ à ɛ̀ra à Damasuku kũ Amataoo sì Isarailanↄnɛ nà kú gwe dↄ. 29 Kũ à gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizi Isarailanↄ kínanↄ, akũ a nɛ́ Zakari vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

15

Yudanↄ kína Uzia

1 Isarailanↄ kína Yeroboamu kíblena wɛ̃̀ baraasↄↄro awɛɛplade gũn Amazia nɛ́ Uzia kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 2 A wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdode gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ bupla akuri awɛɛpla. A da bi Yurusalɛmu gbɛ̃mɛ, a tↄ́n Yɛkↄlia. 3 À yã kũ Dikiri yeii kɛ̀ lákũ a de Amazia kɛ̀ nà. 4 Ama adi tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbororo, ò kpɛ́ òtɛn sa o gwe òtɛn turaretiti kpátan. 5 Dikiri tò a kusu kũ̀, à kúo ari à gɛ̀ɛ à gào. À kpɛ́ kúki ado. A nɛ́ Yotamu mɛ́ à kínabɛ ↄn kũna, àkũmɛ Yudanↄ don'arɛde ũ. 6 Uzia yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki. 7 Kũ à gà, ò a vĩ̀ kũ a dizinↄ Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Yotamu vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

Isarailanↄ kína Zakari

8 Yudanↄ kína Uzia kíblena wɛ̃̀ bupla plansaride gũnn Yeroboamu nɛ́ Zakari kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ Samaria, à kí blè mↄ suddo. 9 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lákũ a dizinↄ kɛ̀ nà. Adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro. 10 Akũ Yabɛsi nɛ́ Salumu lɛ́ kpàkũsũi kũ gbɛ̃nↄ à a dɛ̀ zaa Ibleamu, akũ à a gɛ̃nɛ blè. 11 Zakari yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 12 Lɛn yã kũ Dikiri ò Yehunɛɛ kɛ̀ lɛ, à pì a burinↄ mɛ́ onigↄ̃ Isarailanↄ kí ble ari à gɛ́ pɛ́ a nasionↄa.

Isarailanↄ kína Salumu

13 Yabɛsi nɛ́ Salumu kɛ̀ kína ũ Yudanↄ kína Uzia kíblena wɛ̃̀ bupla donsaride gũn, à kí blè Samaria mↄ do. 14 Akũ Gadi nɛ́ Mɛnahɛmu bò Tiza à gɛ̀ɛ Samaria, akũ à Yabɛsi nɛ́ Salumu lɛ̀ à dɛ̀ gwe, akũ à a gɛ̃nɛ blè. 15 Salumu yã kparanↄ kũ lɛ́ kũ à kpàkũsũ kũ gbɛ̃nↄ Zakariiio kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 16 Gↄrↄ birean Mɛnahɛmu bò Tiza à gɛ̀ɛ à lɛ̀tɛ Tifisaa kũ gbɛ̃ kũ ò kú a gũnnↄ kũ gu kũ à lìkainↄ pínki, zaakũ ò gì zɛ́ wɛ̃nɛi. À nↄ̀sindarenↄ nɛ̀sɛɛ pàrapara ń pínki dↄ.

Isarailanↄ kína Mɛnahɛmu

17 Yudanↄ kína Uzia kíblena wɛ̃̀ bupla donsaride gũnn Gadi nɛ́ Mɛnahɛmu kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ, akũ à kí blè Samaria wɛ̃̀ kuri. 18 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n. Adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro.

19 Kũ Asiria kína Tigila Pilɛsa lɛ̀tɛ Isarailanↄ bùsuua, akũ Mɛnahɛmu a gbà andurufu tↄn baraakuri awɛɛsiikↄ̃, de Tigila Pilɛsa le à ↄ daawa, à kpata zĩni le à pɛ́tɛ yãi. 20 Mɛnahɛmu tò Isarailanↄ andurufuu pì fĩnaa bò, akũ ↄgↄdenↄ andurufu ↄgↄ kpà ń mìiamiia mɛ̀n bupla akurikuri Asiria kína pↄ́ ũ. Akũ Asiria kína pìi ɛ̀ra à tà, adi zɛ ń bùsun doro. 21 Mɛnahɛmu yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki. 22 Kũ à gà, akũ a nɛ́ Pekaya a gɛ̃nɛ blè.

Isarailanↄ kína Pekaya

23 Yudanↄ kína Uzia kíblena wɛ̃̀ bupla akuride gũnn Mɛnahɛmu nɛ́ Pekaya kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ, à kí blè Samaria wɛ̃̀ pla. 24 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro. 25 A zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Rɛmalia nɛ́ Pɛka lɛ́ kpàkũsũi kũ gbɛ̃nↄ. Akũ à Giliada bùsudenↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄn bupla akuri à sì kũńwo kína pìii a zɛki gbãnan Samaria, à a dɛ̀ kũ Agobuo kũ Ariɛo, akũ à a gɛ̃nɛ blè. 26 Pekaya yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki.

Isarailanↄ kína Pɛka

27 Yudanↄ kína Uzia kíblena wɛ̃̀ bupla akuri awɛɛplade gũnn Rɛmalia nɛ́ Pɛka kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ, à kí blè Samaria wɛ̃̀ baro. 28 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, adi kpɛ li durunna kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu Isarailanↄ dà a kɛnannɛro. 29 Pɛka gↄrↄan Asiria kína Tigila Pilɛsa sù à Iyon sì kũ Abɛli Bɛtɛmakao kũ Yanↄao kũ Kɛdɛsio kũ Azoo. À Nafatali burinↄ gu sì dↄ, Giliada kũ Galilio pínki, akũ à gupidenↄ kũ̀kũ à tà kũńwo Asiria. 30 Ela nɛ́ Osea lɛ́ kpàkũsũ kũ gbɛ̃nↄ Pɛkai, akũ à a dɛ̀ à a gɛ̃nɛ blè Uzia nɛ́ Yotamu kíblena wɛ̃̀ barode gũn. 31 Pɛka yã kparanↄn kú Isarailanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki.

Yudanↄ kína Yotamu

32 Isarailanↄ kína Rɛmalia nɛ́ Pɛka kíblena wɛ̃̀ plade gũnn Uzia nɛ́ Yotamu kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 33 A wɛ̃̀ baraasↄↄrode gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo. A da tↄ́n Yɛrusa, Zadↄki nɛ́mɛ. 34 À yã kũ Dikiri yeii kɛ̀ lákũ a de Uzia kɛ̀ nà. 35 Ama adi tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbororo, ò kpɛ́ òtɛn sa o gwe òtɛn turaretiti kpátan. Àkũ mɛ́ à Dikiri ↄn gãnu kũ à kú musu kɛ̀kɛ. 36 Yotamu yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki. 37 Gↄrↄ birean Dikiri tò Siria kína Rezĩ kũ Rɛmalia nɛ́ Pɛkao nà lɛtɛna Yudanↄaaa. 38 Kũ Yotamu gà, ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Aza vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

16

Yudanↄ kína Aza

1 Rɛmalia nɛ́ Pɛka kíblena wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛplade gũnn Yotamu nɛ́ Aza kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 2 A wɛ̃̀ barode gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ gɛ̃ro awɛɛdo. Adi yã kũ Dikiri a Luda yei kɛ lán a dizi Dauda bàro. 3 À zɛ̀ kũ Isarailanↄ kínanↄ yãkɛnaao ari sé à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃o. À yã vãni kɛ̀ lákũ buri kũ Dikiri pɛ̀ḿma Isarailanↄnɛnↄ dì kɛ nà yã. 4 À sa ò à turaretiti kpàta tãnagbagbaki kũ ò bònↄa kũ sĩ̀sĩi musunↄ kũ lí zↄ̃kↄ̃ sĩnda pínki gbáruo.

5 Abire gbɛra Siria kína Rezĩ kũ Isarailanↄ kína Rɛmalia nɛ́ Pɛkao sù zĩ̀ ká Yurusalɛmu. Gwen ò lìka Azai, ama odi fↄ̃ ò a blè kũ zĩ̀ioro. 6 Gↄrↄ birean Rezĩ pɛ̀ Yudanↄa à ń bↄ́tɛ Elata à ɛ̀ra à gwe sìḿma, akũ Ɛdↄmunↄ sù ò vùtɛ gwe ari kũ a gbãrao. 7 Akũ Aza gbɛ̃nↄ zĩ̀ Asiria kína Tigila Pilɛsaa à pì: N zↄ̀bleriimɛ ma ũ, n nɛ́mɛ ma ũ. Ǹ mↄ́ ǹ ma bo Siria kína kũ Isarailanↄ kína kũ ò fùtɛmainↄ ↄĩ. 8 Aza andurufu kũ wura kũ à kú Dikiri ↄnn kũ a bɛ laasii gũnwoo sɛ̀tɛ à Asiria kína gbà à kpã̀zãnɛ. 9 Akũ Asiria kína a yã mà, à gɛ̀ɛ à lɛ̀tɛ Damasukua à sì. À Rezĩ dɛ̀, akũ à tà kũ Damasukudenↄo ari Kiri. 10 Kína Aza gɛ̀ɛ à dà Asiria kína Tigila Pilɛsalɛ zaa Damasuku. À sa'oki è gwe, akũ à a taka gà takada gũn à kpã̀zã sa'ori Urianɛ kũ a kɛna takao pínki. 11 Sa'ori Uria sa'oki pìi kɛ̀ lákũ kína Aza kpã̀zãarɛ nà kyáu, à a mìi dɛ̀ ari kína pì gↄ̃ su kũ Damasukuo. 12 Kũ à sù, à sa'oki pìi è, akũ à nài. 13 À sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ òa à wísiti kàn à í tↄ̀a à kɛnnakũkↄ̃o sa'o'aru kùa. 14 Dikiri gbagbaki kũ ò pì kũ mↄ̀gotɛ̃o kú sa'oki dufu pì kũ Dikiri kpɛ́o dagura, akũ Aza sɛ̀ à dìtɛ sa'oki dufu pì ↄplai. 15 Akũ à yã dìtɛ sa'ori Urianɛ à pì: Ĩnigↄ̃ sa'o kↄnkↄpↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o sa'oki zↄ̃kↄ̃ↄ pìia kũ ↄkↄsi pↄ́blewɛ gbao kũ kína sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũo kũ a pↄ́blewɛ gbao kũ gbɛ̃nↄ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũo kũ ń pↄ́blewɛ gbao kũ ń sa'o'io. Ĩnigↄ̃ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ kúa kũ kɛnnakũkↄ̃o sa'o'aruo. Sa'oki kũ ò pì kũ mↄ̀gotɛ̃o sↄ̃, anigↄ̃ de ma màsokɛki ũ. 16 Akũ sa'ori Uria kɛ̀ lákũ kína Aza òarɛ nà.

17 Kína Aza mↄ̀ lɛ̀kɛtɛnↄ gògo tadibↄnↄa à ń tanↄ gò à dìtɛ. À íkaki gò mↄ̀gotɛ̃ zùsa kũ ò kú a zĩtɛnↄa à dìtɛ kĩni gbɛ̀ɛa. 18 À kína tìntin kũ ò bò Dikiri ↄnn kũ a gãnu kũ à kú gweoo gbòro mìnatɛna Asiria kínanɛ yãi. 19 Aza yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki. 20 Aza gà, akũ ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ Dauda wɛ̃tɛn, akũ a nɛ́ Ɛzɛkaya vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

17

Isarailanↄ kína kpɛde Osea

1 Yudanↄ kína Aza kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛplade gũnn Ela nɛ́ Osea kɛ̀ Isarailanↄ kína ũ Samaria, à kí blè wɛ̃̀ kɛ̃ndo. 2 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀, ama adi kɛ lákũ Isarailanↄ kína kũ ò dòarɛ arɛnↄ kɛ̀ nàro. 3 Asiria kína Samanɛsa sù à lɛ̀tɛa, akũ Osea kɛ̀ a zↄ̀bleri ũ, àtɛn táfe bonɛ. 4 Osea gbɛ̃nↄ zĩ̀ Misila kína Soa, akũ adi táfe kũ àdi bo Samanɛsanɛ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo bonɛ doro. Kũ Samanɛsa è Osea bò a kpɛ, akũ à a kũ̀ à a dà kpɛ́siran. 5 Akũ Samanɛsa lɛ̀tɛ Isarailanↄ bùsuua pínki. A gbɛ̃nↄ sù ò Samaria kaguraa kɛ̀ ari wɛ̃̀ aakↄ̃. 6 Osea kíblena wɛ̃̀ kɛ̃ndode gũnn Samanɛsa Samaria sì à tà kũ Isarailanↄ a bùsun, à ń kátɛkatɛ Ala kũ Gozã kũ à kú Abo barao kũ Midiã bùsu wɛ̃tɛnↄ gũnwo.

Isarailanↄ gↄ̃na zĩ̀zↄnↄ ũ ń durunna yãi

7 Yã pìi kɛ̀ lɛ, kũ Isarailanↄ durunna kɛ̀ Dikiri ń Ludanɛ kũ à ń bↄ́tɛ Misila kína Firi'auna ↄĩ yãi. Ò donyĩ kɛ̀ tãnanↄnɛ 8 ò buri kũ Dikiri pɛ̀ḿmańnɛnↄ ágba sɛ̀ ò zɛ̀ kũ yã kũ Isarailanↄ kínanↄ dàńnɛnↄo. 9 Ò yã dↄ̀rↄsari dìtɛ Dikiri ń Luda yã gbɛ̀n ò tãnagbagbakinↄ bò ń zĩdanɛ ń wɛ̃tɛnↄ gũn pínki zaa gudãkpãkia gɛna ari wɛ̃tɛ bĩnidea. 10 Ò gbɛ̀nↄ kũ línↄ pɛ̀tɛpɛtɛ sĩ̀sĩ leinↄa pínki kũ lí zↄ̃kↄ sĩnda pínki gbáruo. 11 Ò turaretiti kpàta tãnagbagbaki kũ ò bòo pìnↄa pínki lákũ buri kũ Dikiri pɛ̀ḿmańnɛnↄ kɛ̀ nà. Yã vãni kũ ò kɛ̀ɛ pìnↄ mɛ́ à Dikiri pↄ fɛ̃̀nɛ. 12 Ò kùtɛ tãnanↄnɛ, bee kũ Dikiri pìńnɛ òsun kɛro. 13 Dikiri Isarailanↄ kũ Yudanↄ sã gà a annabinↄ kũ wɛ́gupu'erinↄ gãi ń pínki à pì, ò kpɛ li ń yã vãninↄnɛ, ògↄ̃ Dikiri yãditɛnanↄ kũ a yãdannɛnaao kũna, lákũ à kú doka takada kũ à dìtɛ ń dizinↄnɛɛ gũn nà, akũ à ɛ̀ra à ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãi.

14 Bee kũ abireo Isarailanↄ gìmai, ń sã gbãna lán ń dizi kũ odi Dikiri ń Luda náani kɛronↄ pↄ́ bàmɛ. 15 Ò gì a ↄdↄki gwai, ò a bàka kunna kũ ń dizinↄ yã gbòro, odi laakari kũ à dàńnɛ yã daro. Ò tɛ̀ pↄ́ pãpãnↄi, akũ mↄ́kↄ̃nↄ kɛ̀ pã. Ò buri kũ ò likańyĩnↄ ágba sɛ̀, buri kũ Dikiri pì òsun ń dà sɛ́ro pìnↄ. 16 Ò pã kpà Dikiri ń Luda yãditɛnanↄi, ò mↄ̀ↄ kàsa mɛ̀n pla lán zùsanɛ bↄ̀rↄnↄ bà ń tãnanↄ ũ, ò Asɛra lí pɛ̀tɛ, ò susunɛnↄ gbàgba, ò kùtɛ Baalinɛ. 17 Ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kũ ń nɛ́nↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ, ò màsoo kɛ̀ ò ɛzɛ vãni kɛ̀, ò ń zĩda kpà yã kũ Dikiri yeiroa, ò a pↄ fɛ̃̀nɛ. 18 Akũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ńyĩ manamana à pɛ̀ḿma. Yudanↄ mɛ́ ò gↄ̃̀ ńtɛ̃nɛ. 19 Bee se Yudanↄ dí Dikiri ń Luda yãditɛnanↄ maro, ò Isarailanↄ ágba sɛ̀. 20 Akũ Dikiri gì Isaraila buri pìnↄi ń pínki. À wɛ́ tã̀ḿma à ń ná gbɛ̃ kũ òtɛn gbãna mↄńnɛnↄnɛ ń ↄĩ ari à gɛ̀ɛ pɛ́oḿma.

21 Kũ Dikiri Isarailanↄ kɛ̃̀ Dauda burinↄa, akũ ò Nɛbati nɛ́ Yeroboamu dìtɛ ń kína ũ. Yeroboamu mɛ́ à Isarailanↄ sã gbã̀gbã Dikirinɛ, à tò ò durunna zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀. 22 Isarailanↄn kpɛ́ òtɛn durunna kũ Yeroboamu kɛ̀nↄ kɛ, odi kpɛ linɛro, 23 akũ Dikiri pɛ̀ḿma lákũ à ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãi nà. Asirianↄ Isarailanↄ sɛ̀tɛ ń bùsun ò tà kũńwo zĩ̀zↄnↄ ũ, akũ ò kú gwe ari kũ a gbãrao.

Samariadenↄ yã

24 Asiria kína tò gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ Babilↄnu kũ Kutao kũ Avao kũ Amatao kũ Sefavaimuo, akũ à ń kátɛkatɛ Samaria wɛ̃tɛnↄ gũn Isarailanↄ gbɛ̀n. Lɛn ò Samaria bùsuu kɛ̀ ń pↄ́ ũ lɛ, ò vùtɛvutɛ a wɛ̃tɛnↄ gũn. 25 Kũ ò kà gwe káaku, odi donyĩ kɛ Dikirinɛro, akũ à músunↄ gbàrɛḿma, òtɛni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ. 26 Akũ ò gɛ̀ɛ ò ò Asiria kínanɛ ò pì: Gbɛ̃ kũ n ń sɛ́ n ń kátɛkatɛ Samaria wɛ̃tɛnↄ gũnnↄ, ò bùsuu pì tãnakɛkɛna dↄ̃ro, akũ à músunↄ gbàrɛḿma, òtɛni ń dɛdɛ. 27 Akũ Asiria kína pì: Ò Samaria sa'ori kũ o su kũńwonↄ doke gbarɛ, à tá gwe à bùsuu pì tãnakɛkɛna dadańnɛ. 28 Akũ Samaria sa'orinↄ doke ɛ̀ra à tà gwe à vùtɛ Bɛtɛli. À dàda gbɛ̃nↄnɛ deran oni kɛ nà ò donyĩ kɛ Dikirinɛ.

29 Gↄrↄ birea gbɛ̃ kũ ò sù ò vùtɛ wɛ̃tɛ pìnↄ gũnnↄ, buri sĩnda pínki kũ a tãnao, akũ ò ń tãna pìnↄ taka kɛ̀ ò pɛ̀tɛpɛtɛ tãnagbagbaki kũ Isarailanↄ bònↄ kpɛ́nↄ gũn. 30 Babilↄnudenↄ Sukobɛnↄti tãna kɛ̀, Kutadenↄ Nɛgali tãna kɛ̀, Amatadenↄ Asima tãna kɛ̀, 31 Avadenↄ Nibazi kũ Tatakio tãna kɛ̀, Sefavaimudenↄ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kũ ń nɛ́nↄ ń tãna Adaramɛlɛkia kũ Anamɛlɛkio. 32 Akũ ò ɛ̀ra ò donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ dↄ. Gbɛ̃nↄ ditɛna tãnagbagbaki pìnↄ sa'orinↄ ũ tɛ̃̀ vĩńnɛro, akũ òdigↄ̃ sa ońnɛ tãnagbagbaki pìnↄ kpɛ́nↄ gũn. 33 Ò donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ, akũ òtɛni ń tãnanↄ gbagba lákũ bùsu kũ ò bòn futɛokarayã de nà. 34 Lɛn ò ń futɛokarayã kũna lɛ ari kũ a gbãrao. Odi vĩna kɛ Dikirinɛro, zaakũ òdi a ↄdↄki gwaro, òdigↄ̃ a yãdannɛna kũnaro ke a doka ke yã kũ à dìtɛ Yakubu kũ à ɛ̀ra à tↄ́ kpànɛ Isaraila burinↄnɛnↄo. 35 Kũ Dikiri pì a bàka nigↄ̃ kú kũ Isaraila pìnↄ yã, à pì òsun do tãnanↄiro òsun kútɛńnɛro, òsun ń gbagbaro òsun sa oḿmaro, 36 séde akãa kũ a ń bↄ́tɛ Misila kũ a gbãna zↄ̃kↄ̃ↄo kũ a gã̀sã gbãnao. Akãamɛ ògↄ̃ donyĩ kɛarɛ, ògↄ̃ kútɛarɛ, ògↄ̃ sa oawa. 37 À pì ògↄ̃ a ↄdↄki gwa, ògↄ̃ a yãdannɛnanↄ kũna kũ a dokayãnↄ kũ yãditɛna kũ a kɛ̃̀ńnɛ takada gũnnↄ ari gↄrↄ sĩnda pínki. Òsun donyĩ kɛ tãnanↄnɛro. 38 Òsun tó a bàka kunna kũńwo yã sãńguro. Òsun tãnanↄ sísiro. 39 Ògↄ̃ donyĩ kɛ akãa Dikiri ń Ludanɛ ado. Akãa mɛ́ áni ń bo ń ibɛrɛnↄ ↄĩ ń pínki.

40 Bee kũ abireo ò gì mai, akũ ò zɛ̀ kũ ń futɛokarayão. 41 Buri pìnↄ donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ, ama ò kpɛ́ òtɛni ń tãnanↄ gbagba dↄ, akũ ń nɛ́nↄ kũ ń daikorenↄn tɛn kɛ lákũ ń dizinↄ kɛ̀ nà ari kũ a gbãrao.

18

Yudanↄ kína Ɛzɛkaya

1 Isarailanↄ kína Ela nɛ́ Osea kíblena wɛ̃̀ aakↄ̃de gũnn Aza nɛ́ Ɛzɛkaya kɛ̀ Yudanↄ kína ũ. 2 A wɛ̃̀ baraasↄↄrode gũnn à kí blè, à kú kpatan Yurusalɛmu wɛ̃̀ baraakuri donsari. A da tↄ́n Abia, Zakari nɛ́mɛ. 3 À yã kũ Dikiri yeii kɛ̀ lákũ a dizi Dauda kɛ̀ nà pínki. 4 À tãnagbagbaki kũ ò bònↄ gbòro à tãna gbɛ̀nↄ wìwi à Asɛra lípɛtɛnↄ zↄ̃̀zↄ̃. À mↄ̀gotɛ̃ mlɛ̃̀ kũ Musa pìi gbɛ̃̀gbɛ̃ à ɛ̀'ɛ, zaakũ ari gↄrↄ birea Isarailanↄn kpɛ́ òtɛn turaretiti kpátaa. Mlɛ̃̀ɛ pìin ò tↄ́ kpànɛ Nɛusutã. 5 Ɛzɛkaya Dikiri Isarailanↄ Luda náani kɛ̀. Yudanↄ kína ke dí sí lɛkↄ̃a kãaoro, gbɛ̃ kũ ò kí blè a ãnↄ kesↄ̃ gbɛ̃ kũ ò kí blè a kpɛnↄ. 6 À nà Dikirii, adi kpɛ linɛro. À yã kũ Dikiri dà Musanɛnↄ kũna. 7 Dikiri kú kãao, akũ yã kũ à kɛ̀nↄ sa'a kɛ̀ pínki. À bò Asiria kína yã kpɛ, adi zↄ̀ blenɛ doro. 8 À zĩ̀i blè Filisitininↄa ari Gaza kũ gu kũ ò likainↄ sɛna zaa gudãkpãkia ari wɛ̃tɛ bĩnidea.

9 Kína Ɛzɛkaya kíblena wɛ̃̀ aakↄ̃de gũn, Isarailanↄ kína Ela nɛ́ Osea kíblena wɛ̃̀ supplade gũnn Asiria kína Samanɛsa sù ò Samaria kaguraa kɛ̀. Ò katɛna gwe 10 ari wɛ̃̀ aakↄ̃, ò wɛ̃tɛ pìi sì Ɛzɛkaya kíblena wɛ̃̀ suddode gũn. Isarailanↄ kína Osea kíblena wɛ̃̀ kɛ̃ndoden gwe. 11 Asiria kína Isarailanↄ sɛ̀tɛ à tà kũńwo a bùsun à ń kátɛkatɛ Ala kũ Gozã kũ à kú Abo bara kũ Midiã bùsu wɛ̃tɛnↄ gũnwo. 12 Yã pìi kɛ̀ lɛ kũ odi Dikiri ń Luda yã maro yãimɛ. Ò a bàka kunna kũńwo yãnↄ kũnaro, odi yã kũ Dikiri zↄ̀bleri Musa dìtɛ ma ò zĩ kɛ̀aro.

Asiria kína vĩnadadana Yurusalɛmudenↄi

13 Kína Ɛzɛkaya kíblena wɛ̃̀ gɛ̃ro donsaride gũnn Asiria kína Sɛnakeribi sù à lɛ̀tɛ Yuda wɛ̃tɛ bĩnidenↄa à sì pínki. 14 Akũ Yudanↄ kína Ɛzɛkaya gbɛ̃nↄ zĩ̀ Asiria kínaa zaa Lakisi à pì: Ma taari kɛ̀. Ǹ gomala, manigↄ̃ fĩna bonnɛ lákũ ĩni límɛnɛ nà. Akũ Asiria kína andurufuu lì Ɛzɛkayanɛ tↄn kuri kũ wuraao tↄn do. 15 Akũ Ɛzɛkaya andurufu kũ à lè Dikiri ↄnn kũ a bɛ laasii gũnwoo kpàa pínki. 16 Gↄrↄ birea à wuraa gò Dikiri kpɛ́ gbànↄa kũ pↄ́ kũ à kùtɛ gbàa pìnↄ lípɛtɛnↄaao à kpà Asiria kínaa.

17 Akũ Asiria kína a kpàasi kũ a ìbanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo kũ a zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo zĩ̀, ò bò Lakisi ò sù Yurusalɛmu kína Ɛzɛkaya kĩnaa kũ zĩ̀karinↄ dasidasi. Kũ ò kà Yurusalɛmu, ò sù ò zɛ̀ musu kpa íkaki sarɛ òsiwɛɛra zɛ́n. 18 Ò kína sìsi, akũ kínabɛgwari Ilikia nɛ́ Ɛliakimu kũ a takadakɛ̃ri Sɛbɛnao kũ a yãzĩbaarukɛ̃ri Asafa nɛ́ Yoao bò ò gɛ̀ɛ ń kĩnaa. 19 Akũ zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìńnɛ: À gɛ́ o Ɛzɛkayanɛ, Asiria kína zↄ̃kↄ̃ mɛ́ àtɛni a la à pì: Bↄ́n à gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛa lɛɛ? 20 À pì á zĩ̀kana gbá dↄ̃ akũsↄ̃ á gbãna, ama yã pã korimɛ. Dín àtɛn náani kɛ, akũ à bò ma yã kpɛɛ? 21 À Misila kína kũ àtɛni a náani kɛ pì gwa. À de lán leba gò ɛnaa bàmɛ. Gbɛ̃ kũ à gbãna lèa, àdi a lí a ↄamɛ. 22 Tó a pìmɛnɛ Dikiri á Ludamɛ á náanikɛna, à de a tãnagbagbakinↄ kũ a sa'okinↄn Ɛzɛkaya gbòro fá! Akũ à pì Yurusalɛmudenↄ kũ Yudanↄnɛ ń pínki ò su ò donyĩ kɛ sa'oki día Yurusalɛmu. 23 À gↄ̃gↄ̃ à dↄkↄ̃i kũ ma dikiri Asiria kínao, mani a gba sↄ̃ dúbu pla, tó á gbɛ̃nↄ vĩ kũ oni diḿma dé! 24 Zaakũ àtɛn Misila sↄ̃gonↄ kũ sↄ̃denↄ náani kɛ, deran ani fↄ̃ à kpá bee ma dikiri zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ à kĩ̀ańyĩnↄ dokenɛɛ? 25 Àtɛn da ma dikiri sù lɛ́tɛ gu día à a kakatɛ Dikiri lɛ́ sarin yá? Dikiri mɛ́ à pìnɛ à lɛ́tɛ bùsu dí pìia à a kakatɛ.

26 Akũ Ɛliakimu kũ Sɛbɛnao kũ Yoaoo pì zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìinɛ: Ǹ yã o ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄnɛ kũ Siria yão, zaakũ odì ma. Ǹsun yã owɛrɛ kũ Eberu yãoro, de gbɛ̃ kũ ò kú bĩni musunↄ sún maro yãi. 27 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi wèḿma à pì: Ma dikiri dí ma zĩ mà yã pìi òárɛ kũ á dikirio átɛ̃nɛro, kũ gbɛ̃ kũ ò vutɛna bĩni musunↄmɛ dↄ, zaakũ oni ń zĩda bↄtↄ ble, oni ń zĩda osoro mi lán á bà. 28 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi fùtɛ à pũ̀tã kũ Eberu yão à pì: À Asiria kína zↄ̃kↄ̃ yã ma! 29 Kína pìi pì, àsun tó Ɛzɛkaya á kɛkɛro, zaakũ ani fↄ̃ à á bo a ↄĩro. 30 Ɛzɛkaya pì Dikiri ni á bo ani á wɛ̃tɛ dí kpá Asiria kínaaro. Àsun Ɛzɛkaya yã ma à Dikiri náani kɛ yã dí musuro. 31 Àsun Ɛzɛkaya yã maro. Asiria kína pì, à a yã ma à su a kpa, á baadi ni a zĩda geepi nɛ́ kũ a zĩda kaka nɛ́o ble, ani a zĩda orozã í mi 32 ari àgↄ̃ su á sɛ́tɛ à tá kãáo bùsu kũ à de lán á pↄ́ bàa gũn. Pↄ́blewɛ kũ sèwɛ̃ nnao dimmɛ, burodi kũ geepi búo kũ kù línↄ kũ zↄ́'io dimmɛ. À zɛ kũ wɛ̃̀ndiio. Àsun zɛ kũ gaoro. Ɛzɛkaya pì Dikiri ni á bo, ama àsun weiro, àsun tó à á kɛkɛro. 33 Burinↄ tãna ke fↄ̃̀ à gì Asiria kínanɛ kũ ń bùsuuo de àsun síḿmaro yá? 34 Amata kũ Apadao tãnanↄn kú mámɛɛ? Sefavaimu ke Ena ke Iva tãnanↄn kú mámɛɛ? Samaria tãnanↄ fↄ̃̀ ò gìnɛ kũ ń wɛ̃tɛo yá? 35 Bùsuu pìnↄ kpate tãna mɛ́ à fↄ̃̀ à gìnɛ kũ a bùsuuoo? Gbasa ò pi Dikiri ni fↄ̃ à gínɛ kũ Yurusalɛmuoo?

36 Gbɛ̃nↄ yĩtɛna kítikiti, odi yã wearo, zaakũ ń kína pìńnɛ òsun yã wearo. 37 Akũ kínabɛgwari Ilikia nɛ́ Ɛliakimu kũ a takadakɛ̃ri Sɛbɛnao kũ Asafa nɛ́ Yoa a yãzĩbaarukɛ̃riio ń pↄ́kasanↄ kɛ̃̀kɛ̃ ò ɛ̀ra ò sù Ɛzɛkayaa ò zĩ̀karinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ yã pìi gbã̀nɛ.

19

Ɛzɛkaya wɛ́kɛna Dikiria

1 Kũ kína Ɛzɛkaya yã pìi mà, à a uta gà à kɛ̃̀, akũ à uta kasa dàala à gɛ̀ɛo Dikiri ↄnn. 2 À a bɛgwari Ɛliakimu kũ a takadakɛ̃ri Sɛbɛnao kũ sa'orikinↄ zĩ̀ annabi Isaya, Amↄzu nɛ́a kũ uta kasanↄo dadana. 3 Ò pìnɛ: Ɛzɛkaya pì yã gì gbãra, ò kpã̀kɛ̃wái ò wé'i dàdawá. O gↄ̃ lán nↄgbɛ̃ kũ a nɛ́ kà bona à gbãna vĩ à fↄ̃ à iro bà. 4 Asiria kína a zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ zĩ̀, à sù à Luda Wɛ̃̀ndide lalandii kɛ̀. Dikiri n Luda yã pìi mà, ani kpãkɛ̃i yã pì ona yãin yá, ó dↄ̃ro. Ǹ adua kɛ ókↄ̃nↄ gbɛ̃ kpara kũ o gↄ̃nↄnɛ.

5 Kũ kína Ɛzɛkaya zĩ̀rii pìnↄ gɛ̀ɛ ò Isaya lè lɛ, 6 à pìńnɛ: À gɛ́ o á dikiriinɛ, Dikiri pì àsun tó vĩna a kũ Asiria kína ìbanↄ dↄkɛna kãao yã kũ à màa pì yãiro. 7 À ma! Tó Asiria kína baaru ke mà, Dikiri ni tó laasun gɛ̃agu à tá a bùsun, Dikiri ni tó ò a dɛ kũ fɛ̃nɛdao gwe.

8 Kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ mà Asiria kína fùtɛ Lakisi, akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à a lè, àtɛn zĩ̀ ká kũ Libinadenↄ. 9 Kũ Asiria kína mà Etiopia kína Tiraka tɛn su zĩ̀ ká kãao, akũ à ɛ̀ra à zĩ̀rinↄ gbàrɛ Ɛzɛkayaa kũ takadao à pì: 10 À o Yudanↄ kína Ɛzɛkayanɛ, tãna kũ àtɛni a náani kɛ gbasa à pì áni Yurusalɛmu namɛnɛ ma ↄĩro, àsun tó tãna pì a kɛkɛro. 11 Adi ma lákũ Asiria kínanↄ kɛ̀ bùsunↄnɛ nà à ń kɛ́ búgubugu pínkiroo? Àkũ mɛ́ ani bo ado sàa? 12 Buri kũ ma dizinↄ ń kákatɛ Gozã kũ Aranao kũ Rɛzɛfio kũ Ɛdɛni kũ à kú Tɛlasaonↄ, ń tãnanↄ ń bó yá? 13 Amata kína kú máa? Apada kína kú máa? Sefavaimu ke Ena ke Iva kínanↄn kú máa?

14 Ɛzɛkaya Asirianↄ takada sì zĩ̀rii pìnↄa. Kũ à a kyó kɛ̀, akũ à gɛ̀ɛ Dikiri ↄnn à pòro a arɛ 15 à wɛ́ kɛ̀a à pì: Dikiri Isarailanↄ Luda, ń kú kɛrubunↄ dagura, mↄkↄ̃mmɛ bùsu kũ à kú andunia gũn pínki Luda ũ. Mↄkↄ̃n mɛ́ n musu kũ zĩtɛoo kɛ̀. 16 Ǹ sã kpá ǹ yã ma, Dikiri. Ǹ wɛ́ sɛ́ ǹ gu gwa, Dikiri. Ǹ dↄkɛna kũ mↄkↄ̃n Luda Wɛ̃̀ndideo lɛ́gbãzã kũ Sɛnakeribi kɛ̀ ma fá! 17 Yãpuramɛ Dikiri, Asiria kínanↄ buri pìnↄ kàkatɛ ń pínki, ń bùsunↄ gↄ̃̀ bɛzĩ ũ. 18 Ò ń tãnanↄ kà tɛ́n ò ń kpáta, zaakũ pↄ́ pìnↄn kú pↄ́ke lɛ́iro, pↄ́ kũ bisãsiri kɛ̀ kũ lío kũ gbɛ̀ɛonↄmɛ. 19 Dikiri ó Luda, ǹ ó bo a ↄĩ, de bùsu kũ à kú andunia gũn sĩnda pínki gↄ̃ dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ Luda ũ ndo.

Sɛnakeribi ganaa

20 Akũ Amↄzu nɛ́ Isaya lɛ́gbãzã kɛ̀ Ɛzɛkayanɛ à pì: Dikiri Isarailanↄ Luda pì a wɛ́kɛna kũ n kɛ̀ Asiria kína Sɛnakeribi yã musu mà, 21 akũ à lɛ́ kɛ̀nɛ a pì:

Zaiↄ̃ nↄkpare bũnu tɛni n gya bo,

àtɛni n lalandi kɛ n kpɛ.

Yurusalɛmu nↄgbɛ̃ tɛn ère kɛ,

àtɛni a mì dada a gã̀n.

22 Dín n dↄkɛ kãao n sↄ̃̀sↄ̃ↄ?

Dín n pataa n n mìi dànɛ íaa?

Isarailanↄ Luda kũ à kú adonan n abire kɛ̀nɛ.

23 N dà n zĩ̀rinↄnɛ, akũ ò Dikiri sↄ̃̀sↄ̃,

n pì n didi kpinↄ musu

kũ n sↄ̃gonↄ dasidasi

ari Lɛbana bùsu kpi mìsↄ̃ntɛa.

N sida lí gbã̀nanↄ zↄ̃̀zↄ̃,

n pini lí zↄ̃kↄ̃nↄ nɛ̀,

n ka a lɛ́a musu ari a líkpɛ sisinan.

24 N lↄ̀gↄↄ yↄ̃̀ buri pãndenↄ bùsun,

n a í mì,

n gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛpɛtɛ Misila swanↄa ari ń í bàba.

25 Kũ makũ mɛ́ ma dìtɛ lɛ zaa zĩ,

ńdi maroo?

Ma zɛo à gìi kɛ̀, akũ ma tò à kɛ̀.

Ma tò n ń wɛ̃tɛ bĩnidenↄ gbòro gbìrim,

a gbɛ̀nↄ gↄ̃̀ katɛna.

26 Wɛ̃tɛpidenↄ gbãna kĩ̀a,

ò gↄ̃̀ sùum, wé'i ń kũ,

ò de lán sɛ̃̀ɛ bà, lán sɛ̃̀la bↄ̀tↄↄ bà,

lán sɛ̃̀ kũ à bò kpɛ́ musu à kori kɛ̀ gↄ̃̀nↄ bà.

27 Má n kúki dↄ̃,

má n gɛna kũ n sunaao dↄ̃,

má n futɛnamai dↄ̃.

28 Zaakũ n futɛmai,

n wɛ́kãkã kũ ń vĩ yã gɛ̃̀ ma sãn,

mani bà kánnɛ n yĩn,

mani sↄ̃mↄ kánnɛ n lɛ́n,

mani tó ǹ ɛra ǹ tá kũ zɛ́ kũ n suooo.

29 Ɛzɛkaya, yã díkĩna nigↄ̃ dennɛ sèeda ũ:

Áni pↄ́ zã̀ ble wɛ̃̀nla,

ziki dↄ áni ble gwe.

Ziki dire sà á pↄ́ tↄ̃ áni pↄ́ kɛkɛ,

á geepi lí pɛ́pɛ áni a nɛ́ ble.

30 Yuda kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ

ni zĩni pɛ́tɛ zĩtɛ gbasa ò nɛ́ i musu.

31 Zaakũ gbɛ̃ kparanↄ ni bo Yurusalɛmumɛ,

gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ↄ pìnↄ ni ↄ tá zaa Zaiↄ̃ kpia.

Dikiri Zĩ̀karide kokari mɛ́ ani abire kɛ.

32 Abire yãin ma yã dí ò Asiria kína musu:

Ani gɛ̃ wɛ̃tɛ dínlo,

ani kà zunlo,

ani a sɛ̃gbako dↄnɛro,

ani likai à gbà lei dairo.

33 Ani ɛra à tá kũ zɛ́ kũ à sùooo,

ani gɛ̃ wɛ̃tɛ dínlo.

Makũ Dikiri makũ mɛ́ ma ò.

34 Mani gí kũ wɛ̃tɛ díomɛ,

mani a sura ba ma zĩda yãi

kũ ma zↄ̀bleri Dauda yão dↄ.

35 Gwãani kũ̀a Dikiri Malaikaa bò à gɛ̀ɛ Asirianↄ bùran à gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ dúbu bakɛ̃ndo awɛɛsↄↄro. Kũ ò fùtɛ kↄnkↄ, akũ ò gɛ̀nↄ è katɛna gu sĩnda pínkia. 36 Akũ Asiria kína Sɛnakeribi fùtɛ a bùraa pìn à ɛ̀ra à tà Ninɛva à gↄ̃̀ gwe. 37 Zĩkea kũ à kutɛna a tãna Nisiroku kpɛ́n, akũ a nɛ́nↄ Adaramɛlɛki kũ Sarɛzao a dɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao. Ò bàa sì ò tà Ararata bùsun, akũ a nɛ́ Esaradↄ̃ a gɛ̃nɛ blè.

20

Ɛzɛkaya gyãkɛnaa

1 Gↄrↄ birea Ɛzɛkaya gyã kɛ̀ à kà gana, akũ annabi Isaya, Amↄzu nɛ́ gɛ̀ɛ à a lè à pìnɛ: Dikiri pì ǹ lɛ́ ditɛ n gbɛ̃nↄnɛ, zaakũ ntɛn su gamɛ, ĩni futɛ doro. 2 Akũ Ɛzɛkaya arɛ dↄ̀ gbĩ̀ia à wɛ́ kɛ̀ Dikiria 3 à pì: Dikiri, n yã nna! Zaakũ ma donyĩ kũ yãpurao, akũsↄ̃ ma yã kũ ń yeii kɛ̀ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo, ǹ tó à dↄngu. Akũ à wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ̀. 4 De Isaya gↄ̃ gɛ́ bo ↄnn, akũ Dikiri yã sùa à pì: 5 Ǹ gɛ́ ǹ o ma gbɛ̃nↄ don'arɛde Ɛzɛkayanɛ, kũ makũ Dikiri a dizi Dauda Luda, ma pì ma a aduakɛnaa mà, ma a wɛ́'i è. Mani a gba aafiaa, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani gɛ́ ma kpɛ́n. 6 Ma a gↄrↄ kàranɛ wɛ̃̀ gɛ̃ro. Mani a sí Asiria kínaa kũ wɛ̃tɛ dío. Mani gí kũ wɛ̃tɛ dío ma zĩda yãi kũ ma zↄ̀bleri Dauda yão.

7 Isaya pì ò kaka nɛ́ lↄ́. Kũ ò lↄ̀, ò dↄ̀kↄ a bↄ̀bũnua, akũ à aafiaa lè. 8 Akũ Ɛzɛkaya Isaya là à pì: Zaakũ Dikiri pì áni ma gba aafiaa mani gɛ́ a kpɛ́n a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ, bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de a sèeda ũu? 9 Akũ Isaya wèa à pì: Sèeda kũ Dikiri ni kɛnnɛ lɛ́ kũ à sɛ̀nnɛ yã musun dí. Ura kũ ifãntɛ̃ tɛn suo Aza didikinↄa, ń ye à gɛ́ ari a gbápɛki mɛ̀n kuriian yá, ke à ɛra à su kpɛ kpa mɛ̀n kuriiamɛ? 10 Akũ Ɛzɛkaya wèa à pì: Ura kipana gbápɛki mɛ̀n kuriia zĩ'ũro. À tó à ɛra kpɛ kpa gbápɛki mɛ̀n kuriia. 11 Kũ annabi Isaya Dikiri wɛ́ kɛ̀, akũ ura kũ ifãntɛ̃ tɛn suo ɛ̀ra à dìdi gbápɛki mɛ̀n kuri kũ à kìpaa yãnↄa.

Babilↄnu bùsu zĩ̀rinↄ suna Yurusalɛmu

12 Gↄrↄ birea Baladã nɛ́ Mɛrodaki Baladã, Babilↄnu kína takada kpã̀zã Ɛzɛkayanɛ kũ gbao, kũ à a gyãkɛna baaruu mà yãi. 13 Ɛzɛkaya gbãnakɛ kpà zĩ̀rii pìnↄi à gɛ̀ɛ kũńwo a laasin, à a andurufu pↄ́nↄ mↄ̀ńnɛ kũ wura pↄ́nↄ kũ pↄ́ gbĩ nnanↄo kũ nísi manao. À gɛ̀ɛ kũńwo a gↄ̃kɛbↄkatɛkin dↄ à a aruzɛkɛnↄ mↄ̀ńnɛ mámmam. Pↄ́ke kú a bɛa ke a bùsun kũ à gì mↄńnɛiro. 14 Akũ annabi Isaya gɛ̀ɛ à a lè à a là à pì: Yã kpaten gbɛ̃ pìnↄ ònnɛɛ? Zaa mákpan ò bòn ò sù n kĩnaaa? Akũ Ɛzɛkaya wèa à pì: Ń boki zã̀, Babilↄnun ò bòn. 15 Akũ Isaya a là à pì: Bↄ́n ò è n bɛaa? À wèa à pì: Ò ma bɛ pↄ́ sĩnda pínki è. Ma aruzɛkɛ ke kun kũ ma gi mↄńnɛiro. 16 Akũ Isaya pìnɛ: Ǹ yã kũ Dikiri ò ma: 17 Gↄrↄ tɛn su, oni n bɛ pↄ́ sĩnda pínki kũ aruzɛkɛ kũ n dizinↄ tònnɛ ń kũna ari gbãranↄ sɛ́tɛ ò táo Babilↄnu. Dikiri pì a ke ni gↄ̃ro. 18 Oni nɛ́ kũ ĩni ń i kenↄ sɛ́tɛ ò tá kũńwo, oni gↄ̃ Babilↄnu kínabɛ zĩkɛrinↄ ũ. 19 Akũ Ɛzɛkaya pì Isayanɛ: Dikiri yã kũ n òmɛnɛ pì mana. Zaakũ àtɛn da vutɛna aafia yãkete sari ánigↄ̃ kun ari a wɛ̃̀ndi lɛ́mmɛ. 20 Ɛzɛkaya yã kparanↄ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛyãnↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ lákũ à íkaki kɛ̀ nà kũ íbazɛ kũ à sↄ̀ gbɛ̀n àdi su kũ ío wɛ̃tɛ gũnwo. 21 Kũ à gà, akũ a nɛ́ Manase a gɛ̃nɛ blè.

21

Yudanↄ kína Manase

1 Manase wɛ̃̀ kuri awɛɛplade gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ baaakↄ̃ asↄↄrosari. A da tↄ́n Ɛfɛziba. 2 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ à zɛ̀ kũ buri kũ Dikiri pɛ̀ḿma Isarailanↄnɛnↄ yãvãnikɛnanↄo. 3 À tãnagbagbaki kũ a de Ɛzɛkaya gbòronↄ kɛ̀kɛ à bò kũ Baali sa'okinↄ. À Asɛra lí pɛ̀tɛ lákũ Isarailanↄ kína Ahabu kɛ̀ nà yã. À kùtɛ susunɛnↄnɛ à ń gbagba. 4 À sa'okinↄ bò Dikiri ↄnn Yurusalɛmu, gu kũ Dikiri pì a tↄ́ nigↄ̃ kúaa pìi. 5 À sa'okinↄ bò Dikiri ↄn mɛ̀n planↄ gũn susunɛnↄnɛ pínki. 6 À sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃o, à pↄ́ dàḿma à màsonↄ kɛ̀, à yã gbɛ̀ka gɛ̀sisirinↄa kũ wedekũnnadenↄ, à yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ manamana, akũ à a pↄ fɛ̃̀nɛ. 7 À Asɛra tãna kũ à kɛ̀ɛ pìi dìtɛ Dikiri ↄnn kũ Dikiri pì Daudanɛ kũ a nɛ́ Sulemanuo a tↄ́ nigↄ̃ kúa gↄrↄ sĩnda pínki, zaakũ Isaraila wɛ̃tɛnↄ tɛ́ pínki Yurusalɛmun à sɛ̀. 8 À pì, tó Isarailanↄn yã kũ a dìtɛńnɛnↄ kũna pínki, tó ò zɛ̀ kũ doka kũ a zↄ̀bleri Musa kpàḿmao pínki, áni ɛra à ń bↄtɛ bùsu kũ a kpà ń dizinↄanlo, áni tó ò likara zↄ̃ doro. 9 Bee kũ abireo ò gì a yã mai. Manase ń sãtɛ, akũ ò yã vãni kɛ̀ de buri kũ Dikiri ń kakatɛ ń dizinↄnɛnↄ pↄ́la.

10 Akũ Dikiri yã ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãi à pì: 11 Zaakũ Yudanↄ kína Manase yã kũ à de tɛ̃̀ ũnↄ kɛ̀ à yã vãni kɛ̀ de Amↄri kũ ò kú a ãnↄla, à Yudanↄ dà durunnakɛnan tãna kũ à kɛ̀nↄ yã musu, 12 abire yãin makũ Dikiri Isarailanↄ Luda ma pì, mani ásaru zĩ Yurusalɛmua kũ Yudanↄ bùsuuo pínki. Gbɛ̃ kũ ò a baaruu mànↄ ni kɛ gìri. 13 Zaka kũ ma yↄ̃̀o Samarianɛn mani yↄ̃o Yurusalɛmunɛ se. Mani kɛnɛ lákũ ma kɛ̀ Ahabu bɛnɛ nà. Mani Yurusalɛmu wawa lákũ òdi ta wawa ò a lɛ́ kútɛ nà. 14 Mani pã kpá ma gbɛ̃ kpara pìnↄi mà ń na ń ibɛrɛnↄnɛ ń ↄĩ. Oni ń pↄ́nↄ nakↄ̃a ò ń sɛ́tɛ, 15 zaakũ ò yã kũ má yeiro kɛ̀, òdigↄ̃ ma pↄ fɛ̃mɛnɛ zaa gↄrↄ kũ ń dizinↄ bò Misila ari kũ a gbãrao.

16 Manase taarisaridenↄ dɛ̀dɛ dasidasi ari ń gɛ̀nↄ Yurusalɛmu pà zaa a lɛ́a la ari a lɛ́a dire, durunna kũ à kɛ̀ à Yudanↄ dà yã kũ Dikiri yeiro kɛnan baasi. 17 Manase yã kparanↄ kũ durunna kũ à kɛ̀nↄ pínki kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan. 18 Kũ à gà, ò a vĩ̀ a bɛa, Uza karan, akũ a nɛ́ Amↄ a gɛ̃nɛ blè.

Yudanↄ kína Amↄ

19 Amↄ wɛ̃̀ baro awɛɛplade gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ pla. A da tↄ́n Mɛsulɛmɛ, Aruzu nɛ́, Yↄtↄba gbɛ̃mɛ. 20 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lákũ a de Manase kɛ̀ nà. 21 À a de ágba sɛ̀ pínki. À dò tãna kũ a de dòńyĩnↄi à kùtɛńnɛ. 22 À Dikiri a dizinↄ Luda tòn, adi a zɛ́ sɛ́ro. 23 Akũ a ìbanↄ lɛ́ kpàkũsũi ò a dɛ̀ a bɛa. 24 Kũ Yudanↄ gbɛ̃ kũ ò lɛ́ kpàkũsũii pìnↄ dɛ̀dɛ ń pínki, akũ ò a nɛ́ Yosia kà kína ũ a gbɛ̀n. 25 Amↄ yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki. 26 Kũ ò a vĩ̀ Uza karan, akũ a nɛ́ Yosia vùtɛ a gɛ̃nɛ ũ.

22

Yudanↄ kína Yosia

1 Yosia wɛ̃̀ sↄraakↄ̃de gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ baraakuri awɛɛdo. A da tↄ́n Yedida, Adaya nɛ́, Bↄzↄka gbɛ̃mɛ. 2 À yã kũ Dikiri yeii kɛ̀ à a dizi Dauda ágba sɛ̀ pínki, adi pãnɛ ↄplai ke ↄzɛiro. 3 A kíblena wɛ̃̀ baro plansaride gũnn à a takadakɛ̃ri Safana, Azalia nɛ́, Mɛsulamu daikore zĩ̀ Dikiri ↄnn à pì: 4 Ǹ gɛ́ sa'oriki Ilikia kĩnaa ǹ onɛ à ↄgↄ kũ ò sùo Dikiri ↄnn kũ zɛ́dãkpãrinↄ sì ń ↄĩ naro 5 à na gbɛ̃ kũ ò ń dítɛ Dikiri ↄn zĩkɛrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũnↄnɛ ń ↄĩ, ò fĩna boo gbɛ̃ kũ òtɛn kpɛ́ pì gu kũ à yàkanↄ kɛkɛnↄnɛ, 6 lí'arinↄ kũ kpɛ́borinↄ kũ gbɛ̀'arinↄ. Ò lí lúo dↄ kũ gbɛ̀ ananↄ ò kpɛ́ pì kɛkɛo. 7 Òsun gbɛka lákũ ò ↄgↄ kũ ò nàńnɛ ń ↄĩ pìi dɛ̀ nàro, zaakũ gbɛ̃ náanidenↄmɛ.

8 Sa'oriki Ilikia pì takadakɛ̃ri Safananɛ a bo Musa doka takadaa Dikiri ↄnn, akũ à kpàa. Kũ à a kyó kɛ̀, 9 akũ à gɛ̀ɛ kína kĩnaa à a yã gbã̀nɛ à pì: N ìbanↄ ↄgↄ kũ à kú Dikiri ↄnn bↄ̀tɛ ò nà ↄn zĩkɛrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ ń ↄĩ. 10 À ɛ̀ra à pìnɛ sa'ori Ilikia takada kpàawa, akũ à a kyó kɛ̀ kínanɛ. 11 Kũ kína Musa doka takada pì yã mà, akũ à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà à kɛ̃̀. 12 Akũ à pì sa'ori Ilikianɛ kũ Safana nɛ́ Aikamuo kũ Mikaya nɛ́ Akaboo kũ takadakɛ̃ri Safanao kũ a ìba Asayao à pì: 13 À gɛ́ gbɛkamɛnɛ Dikiria Yudanↄnɛ ń pínki takada kũ ò bòa dí yã musu. Dikiri pↄ fɛ̃̀wái à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, zaakũ ó dizinↄ dí ó yã kũ à kú takada dí gũn ma ò zĩ kɛ̀aro. 14 Akũ sa'ori Ilikia kũ Aikamuo kũ Akaboo kũ Safanao kũ Asayao gɛ̀ɛ ò yã pìi ò nↄgbɛ̃ annabi Uludanɛ. Nↄgbɛ̃ pì kú Yurusalɛmu fárandi plade gũmmɛ, a zã tↄ́n Salumu, Tikiva nɛ́, Arasa daikoremɛ. Arasan Dikiri ↄn utakatɛki dãkpãri ũ. 15 Dikiri Isarailanↄ Luda yã sù nↄgbɛ̃ pìia à pì: À gɛ́ à o gbɛ̃ kũ à á zĩmanɛ, 16 makũ Dikiri ma pì mani kisira kpá gu díkĩnai kũ gbɛ̃ kũ ò kunnↄ lákũ à kú takada kũ Yudanↄ kína a kyó kɛ̀ɛ pìi gũn nà. 17 Mani pↄfɛ̃ kipa gu díkĩnaa, ma pↄfɛ̃ pì ni kpátɛro, zaakũ ò ma ton ò turaretiti kpàta tãnanↄa ò ma pↄ fɛ̃̀mɛnɛ tãna kũ ò kɛ̀ɛ pìnↄ yãi. 18 À o Yudanↄ kína kũ à á zĩ à gbɛkamanɛ, yã kũ à màa pìi musu, makũ Dikiri Isarailanↄ Luda ma pì 19 yã kũ ma ò gu díkĩnaa kũ gbɛ̃ kũ ò kunnↄ, ma pì ani gↄ̃ bɛzĩ ũ kana pↄ́ ũmɛ, zaakũ à swɛ̃̀ɛ kpà yã pìia à a zĩda bùsa à a uta zↄ̃kↄ̃ↄ gà à kɛ̃̀ à ↄ́ↄ dↄ̀, abire yãi ma a yã mà. Makũ Dikiri makũ mɛ́ ma ò. 20 Abire yãin mani tó à ga, ò a vĩ yĩda gũn. A wɛ́ ni si ásaru kũ mani zĩ gu díalɛro. Akũ zĩ̀rii pìnↄ ɛ̀ra ò tà kína kĩnaa kũ yã pìio.

23

Yosia zɛna kũ Dikiri bàka kunna kũ Isarailanↄ yão

1 Kína Yurusalɛmu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi, akũ ò kàkarai ń pínki. 2 À gɛ̀ɛ kũńwo Dikiri ↄnn kũ sa'orinↄ kũ annabinↄ kũ Yurusalɛmudenↄ kũ Yudanↄ ń pínki, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, akũ à tò ò Dikiri bàka kunna kũńwo takada kũ ò lè a ↄnn pì kyó kɛ̀ ń wára pínki. 3 Kína zɛna kpɛ́ gbɛ̀gba sarɛ, akũ à ɛ̀ra à zɛ̀ kũ Dikiri bàka kunna kũńwo yãnↄ. À pì á tɛ́ Dikirii, ánigↄ̃ a yãditɛnanↄ kũ a yãdannɛnanↄ kũna, ánigↄ̃ a ↄdↄki gwa kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ a pↄyeinaao pínki, lákũ à kú takada pìi gũn nà. Akũ baadi pínki zɛ̀ kũ Dikiri bàka kunna kũńwo yão dↄ.

4 Kína pì sa'oriki Ilikianɛ kũ a kpàasiio kũ Dikiri ↄn zɛ́dãkpãrinↄ ò pↄ́ kũ ò kɛ̀ Baalinɛ kũ Asɛrao kũ susunɛnↄ sɛ́tɛ ò boo Dikiri kpɛ́n. Akũ à gɛ̀ɛ à tɛ́ nàa Yurusalɛmu bĩni kpɛ Kidironu guvutɛ búgbɛn, akũ ò a túbu sɛ̀tɛ ò tào Bɛtɛli. 5 Akũ kína pɛ̀ tãna sa'orinↄa kũ Yudanↄ kínanↄ ń dítɛ ò sa o Yuda wɛ̃tɛ tãnagbagbakinↄa kũ pↄ́ kũ ò lìka Yurusalɛmuinↄ ń pínki kũ sa'ori kũ ò sa ò Baalianↄ kũ ifãntɛ̃o kũ mↄvuraao kũ susunɛ tↄ́denↄ kũ susunɛ kparanↄ pínki. 6 À Asɛra lípɛtɛ sɛ̀ à bòo Dikiri ↄnn à gɛ̀ɛ à tɛ́ nàa Yurusalɛmu bĩni kpɛ zaa Kidironu guvutɛn, akũ à a tí bò à a fã̀fã talakanↄ miranↄa. 7 À gↄ̃gbɛ̃ karuanↄ kpɛ́ kũ à kú Dikiri ↄnnnↄ gbòro dↄ. Kpɛ́ pìnↄ gũnn nↄgbɛ̃nↄ dì Asɛra kuta bizanↄ tãn. 8 À tò sa'ori kũ ò kú Yuda wɛ̃tɛnnↄ sù Yurusalɛmu, akũ à tãnagbagbaki kũ ò bò kũ sa'orinↄ sa òanↄ gbã̀a lɛ̀ sɛna zaa Gɛba ari Bɛsɛba. À tãnagbagbaki kũ ò kú wɛ̃tɛ don'arɛde Yↄsua gãnu lɛ́a wɛ̃tɛ pì bĩnilɛ ↄzɛinↄ gbòro. 9 Bee kũ tãnagbagbaki sa'orii pìnↄ dì sa ò Dikiria Yurusalɛmuro, òdi burodi futɛnasari só kũ ń sa'ori dakenↄ. 10 À tò sa'oki kũ à kú Tofɛti, Bɛninↄmu guvutɛn gbã̀a lɛ̀, de gbɛ̃ke sún sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o Mↄlɛkia kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke a nɛ́nↄgbɛ̃o doro. 11 À sↄ̃ kũ Yudanↄ kínanↄ sa kɛ̀ ifãntɛ̃ pↄ́ ũnↄ Dikiri kpɛ́ kpɛ́lɛlɛa gò, akũ à sↄ̃ pìnↄ gónↄ kpàta. Sↄ̃ pìnↄn kú gbãnade Natãmɛlɛki kpɛ́ sarɛ. 12 À sa'oki kũ Yudanↄ kínanↄ bò Aza kpɛ́ musuanↄ gbòro kũ a kũ Manase bò Dikiri ↄn mɛ̀n pla gũnnↄo. À wìwi búgubugu, akũ à a bùruu sɛ̀tɛ à kↄ̀tɛ Kidironu guvutɛn. 13 Isarailanↄ kína Sulemanu tãnagbagbakinↄ bò yã Sidↄ̃denↄ tãna Asatorɛnɛ kũ Mↄabunↄ tãna Kɛmↄsio kũ Amↄninↄ tãna Mↄlɛkio Yurusalɛmu ifãboki kpa zaa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi gɛ̀nↄmidↄki kpa, akũ Yosia tãnagbagbaki pìnↄ gbã̀a lɛ̀. 14 À a gbɛ̀pɛtɛnↄ wìwi à a lípɛtɛnↄ zↄ̃̀zↄ̃, akũ à bisãsiri gɛ̀wanↄ fã̀kↄ̃a gu pìnↄla.

15 Bee tãnagbagbaki kũ Nɛbati nɛ́ Yeroboamu bò Bɛtɛli kũ a sa'okio à Isarailanↄ dào durunnakɛnan pìi, Yosia gbagbaki pì kũ a sa'okio gbòro. À gbagbaki pìi gbɛ̀nↄ wìwi à a tí bò à tɛ́ nà Asɛra lípɛtɛa dↄ. 16 Kũ à wɛ́ zù, à miranↄ è sĩ̀sĩia gwe, akũ à gɛ̀wanↄ bↄ̀tɛn à kpàta sa'oki pìia à a gbã̀a lɛ̀, lán Dikiri gĩnakɛ à ò nà Luda gbɛ̃ gãi. 17 Akũ kína pì: Dí miran ò sèedaa kɛ̀a zã̀ diree? Akũ wɛ̃tɛpidenↄ pì: Luda gbɛ̃ kũ à bò Yudanↄ bùsummɛ. Àkũ mɛ́ à gĩnakɛ à yã kũ n kɛ̀ Bɛtɛli sa'oki díkĩnanɛɛ pìi ò. 18 Akũ kína pì: À a tó gwe. Gbɛ̃ke sún a wá sɛ́ à sↄ̃sↄ̃oro. Akũ ò a wánↄ tò gwe kũ annabi kũ à bò Samaria wáo. 19 Tãnagbagbaki kpɛ́ kũ Isarailanↄ kínanↄ bò Samaria bùsu wɛ̃tɛnↄ gũn ò Dikiri pↄ fɛ̃̀onɛnↄn Yosia wìwi pínki lákũ à kɛ̀ Bɛtɛli pↄ́nɛ nà. 20 Akũ à gbagbaki pìnↄ sa'orinↄ kùtu kpàkpa sa'oki kũ òdi sa oanↄa ń pínki à bisãsiri gɛ̀wanↄ kpàtaa, akũ à ɛ̀ra à tà Yurusalɛmu.

21 Kína pì gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ: À Vĩnla dikpɛ kɛ Dikiri á Ludanɛ lákũ à kú Dikiri bàka kunna kũoo takada dí gũn nà. 22 Zaa gↄrↄ kũ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ dò Isarailanↄnɛ arɛ kũ gↄrↄ kũ Isarailanↄ kínanↄ kũ Yudanↄ kínanↄ tɛn kí bleo pínki, òdi Vĩnla dikpɛ pì kɛ à kà lɛro. 23 Kína Yosia kíblena wɛ̃̀ baro plansaride gũnn ò Vĩnla dikpɛ pìi kɛ̀ Yurusalɛmu. 24 Abire gbɛra à gɛ̀sisirinↄ kũ wedekũnnadenↄ mìi dɛ̀ kũ kpɛ́ gũn tãnanↄ kũ ↄn tãnanↄ kũ tɛ̃̀ pↄ́ kũ ò è Yurusalɛmu kũ Yudanↄ bùsuuonↄ pínki, de à zĩ kɛ dokayã kũ ò kú takada kũ sa'oriki Ilikia bòa Dikiri ↄnn pìnↄa. 25 Kína kũ ò kú a ãnↄ kũ kína kũ ò kú a gbɛranↄ tɛ́, ń gbɛ̃ke dí arɛ dↄ Dikiria kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ a pↄyeinaao pínki lákũ a bàro. À Musa doka kũna pínki a gbãna lɛ́n. 26 Bee kũ abireo Dikiri pↄfɛ̃na Yudanↄi kũ pɛ̃tɛ̃ pãsĩo yã vãni kũ Manase kɛ̀ yãi dí kpátɛro. 27 Dikiri pì: Mani pɛ́ Yudanↄa mà ń gomala lákũ ma pɛ Isarailanↄa ma ń gómala nà. Mani gí Yurusalɛmu kũ ma sɛ̀i kũ kpɛ́ kũ ma pì ma tↄ́ nigↄ̃ kúaao. 28 Yosia yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki.

29 Kína Yosia gↄrↄa kũ Misila kína Firi'auna Nɛko tɛn gɛ́ Asiria kína le Yuflati, akũ Yosia gɛ̀ɛ zĩ̀ ká kãao Mɛgido. Kũ ò kↄ̃ lè, akũ Nɛko a dɛ̀. 30 A ìbanↄ a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò dà sↄ̃go gũn ò sùo Yurusalɛmu ò vĩ̀. Akũ Yudanↄ a nɛ́ Yoaza kà kína ũ a gɛ̃nɛ ũ.

Yudanↄ kína Yoaza

31 Yoaza wɛ̃̀ baro awɛɛ'aakↄ̃de gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu mↄ aakↄ̃. A da tↄ́n Amutali, Ilimia nɛ́, Libina gbɛ̃mɛ. 32 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lákũ a dizinↄ kɛ̀ nà. 33 Akũ Firi'auna Nɛko mↄ̀ↄ kàa Ribla, Amata bùsun, de àsungↄ̃ de kína ũ Yurusalɛmuro yãi, akũ à pì Yudanↄ fĩna boarɛ andurufu tↄn aakↄ̃ kũ a kusuo kũ wuraao kiloo baraakuri awɛɛsↄↄro. 34 Akũ à Yosia nɛ́ Ɛliakimu dìtɛ kína ũ a de gɛ̃nɛ ũ, akũ à a tↄ́ lìtɛnɛ Yoyakimu. Akũ à Yoaza sɛ̀ à tà kãao Misila, gwen à gàn. 35 Yoyakimu andurufu kũ wura kũ Firi'auna Nɛko gbɛ̀kaawa sì a bùsudenↄa baadi gbãna lɛ́n, akũ à kpàa.

Yudanↄ kína Yoyakimu

36 Yoyakimu wɛ̃̀ baraasↄↄrode gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ kuri awɛɛdo. A da tↄ́n Zebida, Pedaya nɛ́, Ruma gbɛ̃mɛ. 37 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lákũ a dizinↄ kɛ̀ nà.

24

1 Yoyakimu kíblegↄrↄan Babilↄnu kína Nɛbukanɛza sù à lɛ̀tɛ Yudanↄ bùsuua, akũ Yoyakimu gↄ̃̀ a zↄ̀bleri ũ ari wɛ̃̀ aakↄ̃. Abire gbɛra Yoyakimu nɛ̀sɛɛ lìtɛ, akũ à bò a kpɛ. 2 Dikiri Babilↄnia gbãnamↄnnɛrinↄ gbàrɛa kũ Sirianↄ kũ Mↄabunↄ kũ Amↄninↄo. À ń gbárɛ ò Yudanↄ bùsu kakatɛ lákũ à ò a zↄ̀bleri annabinↄ gãi nà. 3 Yã pì Yudanↄ lè kũ Dikiri mɛ́ à ò yãi, de à pɛ́ḿma à ń goala durunna kũ Manase kɛ̀nↄ yãi kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki 4 kũ taarisaride kũ à ń dɛdɛnↄ yão. Manase tò Yurusalɛmu pà kũ taarisaride kũ à ń dɛdɛnↄ aruo. Abire yãi Dikiri dí we à sùru kɛ̀ kãaoro. 5 Yoyakimu yã kparanↄn kú Yudanↄ kínanↄ gĩayãkɛnanↄ takadan kũ yã kũ à kɛ̀nↄ pínki. 6 Kũ à gà, akũ a nɛ́ Yoyakini a gɛ̃nɛ blè. 7 Misila kína dí ɛra à bò a bùsun doro, zaakũ Babilↄnu kína bùsu kũ à de Misila pↄ́ ũ yã sìa pínki sɛna zaa Misila bùsu lɛ́zɛki swai ari Yuflatii.

Yudanↄ kína Yoyakini

8 Yoyakini wɛ̃̀ baro plansaride gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu mↄ aakↄ̃. A da tↄ́n Nɛusuta, Ɛlɛnatã nɛ́, Yurusalɛmu gbɛ̃mɛ. 9 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lákũ a de kɛ̀ nà. 10 Gↄrↄ birean Babilↄnu kína Nɛbukanɛza zĩ̀karinↄ sù Yurusalɛmu ò a kaguraa kɛ̀. 11 Akũ Nɛbukanɛza sù gwe gↄrↄ kũ a zĩ̀karii pìnↄn likai. 12 Akũ Yudanↄ kína Yoyakini bò à gɛ̀ɛ à a zĩda kpàa, àpii kũ a dao kũ a ìbanↄ kũ a sakpanↄ kũ a kpàasinↄ. Babilↄnu kína Yoyakini kũ̀ a kíblena wɛ̃̀ sↄraakↄ̃de gũn. 13 Akũ à Dikiri ↄn aruzɛkɛnↄ kàkara à bòo gwe kũ kínabɛ aruzɛkɛnↄ pínki. À wura pↄ́ kũ Isarailanↄ kína Sulemanu kɛ̀ Dikiri kpɛ́ pↄ́ ũnↄ zↄ̃̀zↄ̃kↄ̃rɛ pínki lákũ Dikiri gĩnakɛ à ò nà. 14 À Yurusalɛmu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ zĩ̀karinↄ kũ̀kũ à tà kũńwo zĩ̀zↄnↄ ũ ń pínki. Ò kà gbɛ̃nↄn dúbu kuri. À tà kũ lí'arinↄ kũ sianↄ dↄ. Gbɛ̃ke dí gↄ̃ro, séde talakanↄ baasiro. 15 Lɛn à Yoyakini kũ̀ Yurusalɛmu lɛ kũ a dao kũ a nↄnↄ kũ a kpàasinↄ kũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ à tà kũńwo Babilↄnu zĩ̀zↄnↄ ũ. 16 À tà Babilↄnu kũ gↄ̃ gbãnanↄ gbɛ̃nↄn dúbu suppla kũ ↄzĩkɛrinↄ kũ sianↄ gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro. Ń pínki zĩ̀kari gbãnanↄmɛ. 17 À Yoyakini disɛ̃ Matania dìtɛ kína ũ a gɛ̃nɛ ũ, akũ à a tↄ́ lìtɛnɛ Zedekia.

Yudanↄ kína Zedekia

18 Zedekia wɛ̃̀ baro awɛɛdode gũnn à kí blè, akũ à kú kín Yurusalɛmu wɛ̃̀ kuri awɛɛdo. A da tↄ́n Amutali, Ilimia nɛ́, Libina gbɛ̃mɛ. 19 À yã kũ Dikiri yeiro kɛ̀ lákũ Yoyakimu kɛ̀ nà. 20 Dikiri pↄfɛ̃ mɛ́ à tò yã pì Yurusalɛmu kũ Yudanↄ bùsuuoo lè pínki ari à gɛ̀ɛ pɛ́ḿma à ń goala. Akũ Zedekia bò Babilↄnu kína kpɛ.

25

Yurusalɛmu kakatɛnaa

1 Zedekia kíblena wɛ̃̀ kɛ̃ndode gũn, a mↄ kuri gↄrↄ kuriden Babilↄnu kína Nɛbukanɛza sù lɛ́tɛ Yurusalɛmua, àpii kũ a zĩ̀karinↄ ń pínki. Ò bùraa pɛ̀tɛ a bĩni sarɛ, akũ ò gbà leinↄ dↄ̀ ò lìkai. 2 Ò wɛ̃tɛ pì kaguraa kɛ̀ lɛ ari kína Zedekia kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛdode gũn. 3 A mↄ siikↄ̃ gↄrↄ kɛ̃ndoden nà gbãna kpà wɛ̃tɛ pìn, gbɛ̃ke pↄ́ble vĩ doro. 4 Kũ ò bĩni fↄ̃̀, bee kũ Babilↄnianↄn likana wɛ̃tɛ pìii, akũ Yuda zĩ̀karinↄ bàa sì ń pínki, ò bↄ̀tɛ kũ kínabɛ karaao ò bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ gɛ̃kia gwãani, akũ ò pɛ̀tɛ Yoda sɛ̃̀n. 5 Akũ Babilↄnia zĩ̀karinↄ pɛ̀tɛ kína pìii ò a lè sɛ̃̀n Yɛriko kpa. Kũ Zedekia zĩ̀karinↄ lɛ̀kↄ̃a ò a tòn, 6 akũ ò a kũ̀ ò tà kãao Babilↄnu kínanɛ zaa Ribla, akũ ò yã dàala. 7 Ò a nɛ́nↄ dɛ̀dɛ a wára, akũ ò a wɛ́ bòbo ò mↄ̀gotɛ̃ kpàtii kpànɛ ò tà kãao Babilↄnu.

8 Babilↄnu kína kíblena wɛ̃̀ baro donsaride gũn, a mↄ sↄↄro gↄrↄ supplade zĩ a ìba Nɛbuzaradã sù Yurusalɛmu. Àkũmɛ Nɛbukanɛza dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 9 À tɛ́ nà Dikiri ↄnnwa kũ kínabɛo kũ Yurusalɛmu kpɛ́nↄ pínki. Kpɛ́ kũ à de kpɛ́ zↄ̃kↄ̃ ũ pínki, à tɛ́ nàa. 10 Akũ à tò Babilↄnia zĩ̀karinↄ ń pínki Yurusalɛmu bĩni gbòro. 11 À gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ wɛ̃tɛ pìi gũnnↄ kàkara à tà kũńwo Babilↄnu kũ gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ ò nà Babilↄnu kínaanↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ. 12 Talakanↄn à tòn de ògↄ̃ geepi búnↄ kũ búgbɛnↄ sɛ̃̀ wa.

13 Babilↄnianↄ Dikiri ↄnn mↄ̀gotɛ̃ gbánↄ kũ tadibↄnↄ kũ íkaki zↄ̃kↄ̃ↄo wìwi ò tào Babilↄnu. 14 Ò túbukabↄnↄ kũ a sɛ́tɛbↄnↄ kũ fitiladɛbↄnↄ kũ gↄ̃mbↄnↄ kũ mↄ̀gotɛ̃ pↄ́ pãnde kũ òdi Dikiri zĩ kɛonↄ kàkara ò tào dↄ. 15 Akũ dogarinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì takasonↄ kũ arusibↄnↄ kũ pↄ́ kũ ò pì kũ wuraao ke kũ andurufuuonↄ sɛ̀tɛ pínki. 16 Mↄ̀gba mɛ̀n pla kũ íkaki pìio kũ tadibↄ kũ Sulemanu pì Dikiri ↄn pↄ́ ũnↄ, òdi fↄ̃ ò a mↄ̀gotɛ̃ yↄ̃̀ kilooaro, a tìkisii kɛ̀ zↄ̃kↄ̃. 17 Mↄ̀gba pìnↄ lei kà gã̀sãkuru baro plansari, akũsↄ̃ a fùra kũ ò kú musunↄ lei kà gã̀sãkuru sↄↄro. Mↄ̀kakↄ̃ana tãna kũ ↄzĩ kũ ò kɛ̀ lán bísi nɛ́ bànↄn likana fùraa pìnↄi pínki. Mↄ̀gba mɛ̀n pla pìnↄn lɛɛlɛmɛ.

18 Dogari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì sa'oriki Seraya kũ̀ kũ a plade Zɛfanayao kũ zɛ́dãkpãri gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ. 19 À gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ à de zĩ̀kari don'arɛde ũ kũ̀ wɛ̃tɛ gũn kũ kína ìba gbɛ̃nↄn sↄↄro kũ à bòḿma wɛ̃tɛ gũnnↄ dↄ kũ zĩ̀kari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ takadakɛ̃ri kũ àdi gbɛ̃nↄ tↄ́ da sozanwo kũ a gbɛ̃nↄ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ kũ ò bòḿma wɛ̃tɛ gũnnↄ. 20 Nɛbuzaradã ń kákara à tà kũńwo Babilↄnu kínanɛ zaa Ribla, 21 akũ Babilↄnu kína ń dɛdɛ Ribla gwe Amata bùsun. Lɛn ò Yudanↄ kàkara ń bùsun ò tà kũńwo lɛ.

Gedalia ditɛna Yudanↄ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ

22 Babilↄnu kína Nɛbukanɛza Aikamu nɛ́ Gedalia, Safana daikore dìtɛ gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ Yudanↄ bùsunnↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 23 Kũ zĩ̀kari don'arɛdenↄ kũ ń gbɛ̃nↄ mà Babilↄnu kína Gedalia dìtɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, akũ ò sù a kĩnaa Mizipa. Nɛtania nɛ́ Sumaila kú ń tɛ́ kũ Karea nɛ́ Yoananao kũ Tanumɛ nɛ́ Seraya, Nɛtofa gbɛ̃o kũ Maaka gbɛ̃ nɛ́ Yazaniao kũ ń gbɛ̃nↄ. 24 Akũ Gedalia la dàńnɛ kũ ń gbɛ̃ pìnↄ à pì: Àsun vĩna kɛ Babilↄnia gbãnadenↄnɛro. À vutɛ ó bùsun la à zↄ̀ ble Babilↄnu kínanɛ, ánigↄ̃ aafia. 25 Ama a mↄ supplade gũnn Nɛtania nɛ́ Sumaila, Ɛlisama daikore kũ à de kínɛ ũ sù kũ gbɛ̃nↄn kurinↄ à Gedalia dɛ̀ kũ Yuda kũ ò kú kãao Mizipanↄ kũ Babilↄnia kũ ò kú kãao gwenↄ. 26 Akũ Yudanↄ fùtɛ, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ń pínki kũ zĩ̀kari don'arɛde pìnↄ, ò bàa sì ò tà Misila, kũ òtɛn vĩna kɛ Babilↄnianↄnɛ yãi.

Yoyakini gbarɛnaa

27 Yudanↄ kína Yoyakini tana Babilↄnu wɛ̃̀ baraakuri awɛɛsupplade, a mↄ kuri awɛɛpla gↄrↄ baraasↄↄro awɛɛpladen Babilↄnu kína Ɛvili Mɛrodaki a bò kpɛ́siran a kíblena wɛ̃̀ káaku gũn. 28 À yã mana ònɛ, akũ à vutɛki kpàa kũ à de a kína dake kũ ò kú kãao Babilↄnunↄ pↄ́la. 29 Akũ Yoyakini a kpɛ́sira uta bò à kàtɛ, àdigↄ̃ pↄ́ ble kũ kínao lɛɛlɛ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n. 30 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà kína dìgↄ̃ pↄ́ble kũ à yei kpáa ari à gɛ̀ɛ à gà.

Bɑndun Gɑri I

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

ISIRELIBAN BANDUN GARI GBIIKII

À n ginɑ Isirelibɑn bɑndun gɑrin tire gbiikiru gɑrɑ kɑɑ nɛɛ, Sɑmuɛlin tirerɑ yɛ̃ro u suɑ u kɑ tu yoruɑ. Dɑfidin bɑndun gɑriyɑ u mɔ̀ te Gusunɔn tii u swĩi. Yɛ̃ro u kĩ u sun sɔ̃ɔsi mɑ Gusunɔ turowɑ u sɑ̃ɑ Isirelibɑn sinɑ boko. Mɑ ben sinɑm be u rɑ swĩi mi, bɑ sɑ̃ɑ win sɔm kowobu.

Tɑ mɑɑ sun sɔ̃ɔmɔ mɑ Dɑfidiwɑ u sɑ̃ɑ yerun bɑnɑn himbɑ kɑ ten sɔmɑ kpuron sɔɔru kuɑ. Mɑ u Lefibɑ bɔnu kuɑ wuu wuukɑ sɑ̃ɑrun sɔ̃. Adɑmɑ Sɑlomɔɔwɑ u tu bɑnɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Bwese tɔ̃ki kɑ yin tɔmbun yĩsɑ, wiru 1n di sere wiru 9.

2. Sɔɔlun gɔɔ, wiru 10.

3. Dɑfidin bɑndun gɑri, wiru 11n di sere wiru 29.

ISIRELIBAN BWESE TƆ̃KI

1

Adɑmun bweserun tɔ̃kɑn di

n kɑ girɑri Esɑun bibun

bweserɔ

1 Adɑmuwɑ u sɑ̃ɑ Sɛtin tundo. Mɑ Sɛti u mɑɑ Enɔsi mɑrɑ. 2 Mɑ Enɔsi u Kenɑni mɑrɑ. Mɑ Kenɑni u Mɑhɑlɑlɛɛli mɑrɑ. Mɑ Mɑhɑlɑlɛɛli u mɑɑ Yerɛdi mɑrɑ. 3 Yerɛdiwɑ u Enɔku Mɑrɑ. Mɑ Enɔku u Mɛtuselɑ mɑrɑ. Mɑ Mɛtuselɑ u Lemɛki mɑrɑ. 4 Mɑ Lemɛki u mɑɑ Nɔwɛ mɑrɑ. Nɔwɛ wiyɑ u sɑ̃ɑ Sɛmu kɑ Kɑmu kɑ Yɑfɛtin tundo.

5 Be bɑ sɑ̃ɑ Yɑfɛtin bibu, berɑ Gomɛɛ, kɑ Mɑgɔgu, kɑ Mɑdɑi, kɑ Yɑfɑni, kɑ Tubɑli, kɑ Mɛsɛki, kɑ sere mɑɑ Tirɑsi. 6 Be bɑ sɑ̃ɑ Gomɛɛn bibu, berɑ Asikenɑsi, kɑ Rifɑti, kɑ Togɑɑmɑ. 7 Be bɑ sɑ̃ɑ Yɑfɑnin bibu, berɑ Elisɑ, kɑ Tɑɑsisɑ, kɑ Kitimu, kɑ sere Dodɑnimu.

8 Kɑmun bibɑ, Kusi, kɑ Misirɑimu, kɑ Puti, kɑ sere Kɑnɑni. 9 Kusin bibɑ mɑɑ, Sɑbɑ, kɑ Hɑfilɑ, kɑ Sɑbutɑ, kɑ Rɑemɑ, kɑ sere Sɑbutekɑ. Be bɑ sɑ̃ɑ Rɑemɑn bibu, berɑ Sebɑ kɑ Dedɑni. 10 Kusi u mɑɑ bii mɑrɑ wi bɑ sokumɔ Nimurodu. Wiyɑ u gbiɑ u kuɑ wɔrugɔ dɑmgii hɑnduniɑ sɔɔ. 11 Misirɑimuwɑ u Ludibɑ mɑrɑ kɑ Anɑnibɑ, kɑ Lehɑbubɑ, kɑ Nɑfitubɑ, 12 kɑ Pɑturusigibu, kɑ Kɑsulugibu, mìn di Filisitibɑn bweserɑ yɑrimɑ, kɑ sere Kɑfitorigibu. 13 Kɑnɑniwɑ u Sidoni kɑ Hɛti mɑrɑ. Sidoni wiyɑ u sɑ̃ɑ win bii gbiikoo. 14 Kɑnɑni win bibu gɑbɑ bɑ kuɑ Yebusibɑ, kɑ Amɔrebɑ, kɑ Girigɑsibɑ, 15 kɑ Hefibɑ, kɑ Aɑkibɑ, kɑ Sinibɑ, 16 kɑ mɑɑ Aɑfɑdibɑ, kɑ Semɑrigibu, kɑ Hɑmɑtibɑ.

17 Be bɑ sɑ̃ɑ Sɛmun bibun bweseru, berɑ Elɑmu, kɑ Asuri, kɑ Aɑpɑsɑdi, kɑ Ludi, kɑ Arɑmu, kɑ Usi, kɑ Uli, kɑ Getɛɛ, kɑ sere Mɛsɛki. 18 Aɑpɑsɑdiwɑ u Selɑ mɑrɑ. Mɑ Selɑ u mɑɑ Heberu mɑrɑ. 19 Bii tɔn durɔbu yiruwɑ Heberu u mɑrɑ. Gbiikoon yĩsirɑ Pelɛgi. Yĩsi ten tubusiɑnɑ, bɑ bɔnu kuɑ, yèn sɔ̃ win wɑɑti sɔɔrɑ duniɑgibɑ tem bɔnu kuɑ. Win wɔnɔn yĩsirɑ mɑɑ Yokutɑni. 20 Yokutɑniwɑ u Alimɔdɑdi mɑrɑ, kɑ Selɛfu, kɑ Hɑsɑmɑfɛti, kɑ Yerɑɑ, 21 kɑ Hɑdorɑmu, kɑ Usɑli, kɑ Dikilɑ, 22 kɑ Ebɑli kɑ Abimɑɛli, kɑ Sebɑ, kɑ Ofiri, kɑ Hɑfilɑ, kɑ Yobɑbu. 23 Beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Yokutɑnin bibu.

24 Sɛmuwɑ u Aɑpɑsɑdi mɑrɑ. Mɑ Aɑpɑsɑdi u mɑɑ Selɑ mɑrɑ. 25 Selɑwɑ u Heberu mɑrɑ. Mɑ Heberu u Pelɛgi mɑrɑ. Mɑ Pelɛgi u mɑɑ Rehu mɑrɑ. 26 Rehuwɑ u Serugu mɑrɑ. Mɑ Serugu u Nɑkori mɑrɑ. Mɑ Nɑkori u mɑɑ Terɑ mɑrɑ. 27 Terɑwɑ u Aburɑmu mɑrɑ wi bɑ mɑɑ sokumɔ Aburɑhɑmu.

28 Aburɑhɑmun bibɑ, Isɑki kɑ Isimɛɛli. 29 Ben bibun bweseru wee.

Isimɛɛlin bii gbiikoowɑ Nɛbɑyɔtu. Win wɔnɔbɑ Kedɑɑ, kɑ Adibɛli, kɑ Mibusɑmu, 30 kɑ Mikimɑ, kɑ Dumɑ, kɑ Mɑsɑ, kɑ Hɑdɑdi, kɑ Temɑ, 31 kɑ Yeturi, kɑ Nɑfisi, kɑ sere Kɛdimɑ. Beniwɑ bɑ sɑ̃ɑ Isimɛɛlin bibu.

32 Aburɑhɑmun kurɔ wi bɑ mɔ̀ Keturɑ, win bibɑ Simurɑni, kɑ Yokusɑni, kɑ Mɛdɑni, kɑ Mɑdiɑni, kɑ Yisibɑku, kɑ sere Suɑ. Yokusɑnin bibɑ mɑɑ Sebɑ kɑ Dedɑni. 33 Mɑdiɑnin bibɑ Efɑ, kɑ Efɛɛ, kɑ Enɔku, kɑ Abidɑ, kɑ Ɛlidɑ. Beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Keturɑn bibu kɑ win nikurɔminu.

34 Aburɑhɑmuwɑ u Isɑki mɑrɑ. Isɑkin bibɑ Esɑu kɑ Isireli. 35 Be bɑ sɑ̃ɑ Esɑun bibu, berɑ Elifɑsi, kɑ Rewɛli, kɑ Yeusi, kɑ Yɑlɑmu, kɑ sere Kore. 36 Be bɑ sɑ̃ɑ Elifɑsin bibu, berɑ Temɑni, kɑ Omɑɑ, kɑ Sefi, kɑ Gɑtɑmu, kɑ Kenɑsi, kɑ Tinnɑ, kɑ sere Amɑlɛki. 37 Be bɑ sɑ̃ɑ Rewɛlin bibu, berɑ Nɑhɑti, kɑ Serɑki, kɑ Sɑmɑ, kɑ sere Misɑ. 38 Seirin bibɑ Lotɑni, kɑ Sobɑli, kɑ Sibeoni, kɑ Anɑ, kɑ Disoni, kɑ Esɛɛ, kɑ sere Disɑni. 39 Be bɑ sɑ̃ɑ Lotɑnin bibu, berɑ Hori, kɑ Homɑmu. Lotɑnin sesuwɑ Tinnɑ. 40 Be bɑ sɑ̃ɑ Sobɑlin bibu, berɑ Aliɑni, kɑ Mɑnɑhɑti, kɑ Ebɑli, kɑ Sefi, kɑ sere Onɑmu. Sibeonin bibɑ mɑɑ Ayɑ kɑ Anɑ. 41 Anɑn biiwɑ Disoni. Disonin bibɑ mɑɑ Hɑmurɑni, kɑ Ɛsibɑni, kɑ Yitirɑni, kɑ sere Kerɑni. 42 Be bɑ sɑ̃ɑ Esɛɛn bibu, berɑ Bilɑni, kɑ Sɑfɑni, kɑ Yɑkɑni. Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Disɑnin bibu, berɑ Usi kɑ Arɑni.

Edɔmun sinɑmbu

(I mɑɑ mɛɛrio Torubu 36:31-43)

43 Sinɑm be bɑ bɑndu di Edɔmuɔ, Isirelibɑ bu sere mɑɑ bɑndu swĩi ben temɔ, berɑ Belɑ, Beorin bii. Win wuun yĩsirɑ Dinɑbɑ. 44 Ye Belɑ u gu, mɑ Yobɑbu, Serɑkin bii, Botisirɑgii u gɔnɑ kɔsire kuɑ. 45 Ye Yobɑbu u gu, mɑ Husɑmu, Temɑnigii u gɔnɑ kɔsire kuɑ. 46 Ye Husɑmu u gu, mɑ Hɑdɑdi, Bedɑdin bii u gɔnɑ kɔsire kuɑ. Wiyɑ u Mɑdiɑnibɑ go Mɔɑbun bɑru kpɑɑnɔ. Win wuuwɑ Afiti. 47 Ye Hɑdɑdi u gu, mɑ Sɑmulɑ, Mɑsirekɑgii u gɔnɑ kɔsire kuɑ. 48 Ye Sɑmulɑ u gu, mɑ Sɔɔlu, Rehobɔtugii u gɔnɑ kɔsire kuɑ. Rehobɔtu ye, yɑ wɑ̃ɑwɑ dɑɑ bɑkɑrun berɑ giɑ. 49 Ye Sɔɔlu u gu, mɑ Bɑɑli Hɑnɑni, Akɑborin bii, u gɔnɑ kɔsire kuɑ. 50 Ye Bɑɑli Hɑnɑni u gu, mɑ Hɑdɑri, Pɑigii, u gɔnɑ kɔsire kuɑ. Win kurɔn yĩsirɑ Mɛhetɑbɛli, Mɑtiredin bii, Mɛsɑɑbun debubu.

51 Hɑdɑrin gɔɔn biru, Edɔmubɑ bɑ bɑndu bɔnu kuɑwɑ bwese kɛrɑ kɑ bwese kɛrɑ. Be bɑ kuɑ wirugibu bwese kɛri yi sɔɔ, berɑ Tinnɑ, kɑ Alifɑ, kɑ Yetɛti, 52 kɑ Oholibɑmɑ, kɑ Elɑ, kɑ Pinɔni, 53 kɑ Kenɑsi, kɑ Temɑni, kɑ Mibisɑɑ, 54 kɑ Mɑdiɛli, kɑ Irɑmu. Be bɑ kuɑ ben bwese kɛrin wirugibu Edɔmuɔ, berɑ mi.

2

Yudɑn bibun bweseru

1 Yɑkɔbu wi bɑ mɑɑ sokumɔ Isireli, win bibun yĩsɑ wee. Rubɛni, kɑ Simɛɔ, kɑ Lefi, kɑ Yudɑ, kɑ Isɑkɑri, kɑ Sɑbuloni, 2 kɑ Dɑnu, kɑ Yosɛfu, kɑ Bɛnyɑmɛɛ, kɑ Nɛfitɑli, kɑ Gɑdi, kɑ Asɛɛ.

3 Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Yudɑn bibu, berɑ Eri kɑ Onɑni, kɑ Selɑ. Ben mɛrowɑ Suɑ, Kɑnɑnigii. Eri, Yudɑn bii gbiikoo wi, u kɔ̃sɑ kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ, mɑ Yinni Gusunɔ u derɑ u gu. 4 Tɑmɑɑ Yudɑn biigii kurɔwɑ u nùn Perɛsi kɑ Serɑki mɑruɑ. Mɑ Yudɑn bibu kpuro bɑ kuɑ tɔmbu nɔɔbu. 5 Be bɑ sɑ̃ɑ Perɛsin bibu, berɑ Hɛsironi, kɑ Hɑmulu. 6 Serɑkin bibɑ mɑɑ Simiri, kɑ Etɑni, kɑ Hemɑni, kɑ Kɑlikoli, kɑ sere Dɑrɑ. Be kpuro bɑ kuɑwɑ mi tɔmbu nɔɔbu. 7 Kɑɑmiwɑ u Akɑni mɑrɑ. Akɑni wiyɑ u Isirelibɑ nɔni swɑ̃ɑru kpɛ̃ɛ kɔ̃sɑ ye u kuɑn sɔ̃. U yɑ̃nu suɑ ni Gusunɔ u nɛɛ bu kpeerɑsiɑ mɑm mɑm. 8 Etɑnin biiwɑ Asɑriɑ. 9 Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Hɛsironin bibu, berɑ Yerɑmɛɛli, kɑ Rɑmu, kɑ Kɑlɛbu, wi bɑ mɑɑ sokumɔ Kelubɑi.

10 Rɑmuwɑ u Aminɑdɑbu mɑrɑ. Mɑ Aminɑdɑbu u mɑɑ Nɑsoni mɑrɑ, wi u kuɑ Yudɑbɑn wirugii. 11 Nɑsoni wiyɑ u Sɑlumɑ mɑrɑ. Mɑ Sɑlumɑ u mɑɑ Boɑsi mɑrɑ. 12 Boɑsiwɑ u Yobɛdi mɑrɑ. Mɑ Yobɛdi u mɑɑ Isɑi mɑrɑ. 13 Eliɑbuwɑ u sɑ̃ɑ Isɑin bii gbiikoo. Mɑ Abinɑdɑbu u sɑ̃ɑ yiruse. Mɑ Sɑmɑ u sɑ̃ɑ itɑse. 14 Mɑ Nɛtɑnɛɛli u sɑ̃ɑ nnɛse. Mɑ Rɑdɑi u sɑ̃ɑ nɔɔbuse. 15 Mɑ Osɛmu u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ tiɑse. Mɑ Dɑfidi u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ yiruse. 16 Ben sesubɑ Seruyɑ kɑ Abigɑli. Be bɑ sɑ̃ɑ Seruyɑn bibu, berɑ Abisɑi kɑ Yoɑbu kɑ Asɑɛli. Bɑ sɑ̃ɑwɑ mi, be itɑ. 17 Amɑsɑn mɛrowɑ Abigɑli. Win tundowɑ mɑɑ Yetɛɛ, Isimɛɛli.

18 Kɑlɛbu, Hɛsironin bii u tɔn durɔbu itɑ mɑrɑ kɑ win kurɔ Asubɑ. Berɑ Yesɛɛ kɑ Sobɑbu kɑ Aɑdoni. U mɑɑ kɑ Yeriɔtu mɑrɑ. 19 Ye Asubɑ u gu, mɑ Kɑlɛbu u Efɑrɑtɑ suɑ kurɔ. Mɑ Efɑrɑtɑ wi, u nùn Huri mɑruɑ. 20 Huri wiyɑ u Uri mɑrɑ. Mɑ Uri u mɑɑ Bɛsɑlɛli mɑrɑ.

21 Yen biru, ye Hɛsironi u kuɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ, yerɑ u Mɑkiri, Gɑlɑdin tundon bii suɑ kurɔ. Mɑ u nùn Segubu mɑruɑ. 22 Segubu wiyɑ u Yɑiri mɑrɑ. Yɑiri wi, u wusu wɑwɑ yɛndɑ itɑ Gɑlɑdin temɔ. 23 Adɑmɑ Gesuribɑ kɑ Sirigibu bɑ Yɑirin wuu si wɔri bɑ mwɑ kɑ Kenɑtin wusu kɑ sin bɑru kpɑɑnu kpuro. Su sɑ̃ɑwɑ wusu wɑtɑ. Be bɑ wɑ̃ɑ wuu si sɔɔ kpuro, bɑ sɑ̃ɑwɑ Mɑkiri Gɑlɑdin tundon debuminu. 24 Hɛsironi, Abiɑn durɔn gɔɔn biru, Kɑlɛbu u mɑɑ kɑ Efɑrɑtɑ mɛnnɑ mɑ u nùn bii tɔn durɔ mɑruɑ wi bɑ sokumɔ Asuri. Asuri wiyɑ u sɑ̃ɑ Tekoɑgibun sikɑdo.

25 Yerɑmɛɛli, Hɛsironin bii gbiikoon bibɑ, Rɑmu, kɑ Bunɑ, kɑ Orɛni, kɑ Osɛmu, kɑ Akiyɑ. Rɑmuwɑ u sɑ̃ɑ ben gbiikoo. 26 Yerɑmɛɛli wi, u mɑɑ kurɔ goo suɑ wi bɑ sokumɔ Atɑrɑ, Onɑmun mɛro. 27 Rɑmu, Yerɑmɛɛlin bii gbiikoon bibɑ Mɑɑsi, kɑ Yɑmini, kɑ Ekɛɛ. 28 Be bɑ sɑ̃ɑ Onɑmun bibu, berɑ Sɑmɑi, kɑ Yɑdɑ. Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Sɑmɑin bibu, berɑ Nɑdɑbu kɑ Abisuri. 29 Abisurin kurɔn yĩsirɑ Abihɑili. Wiyɑ u nùn Akubɑni kɑ Mɔlidi mɑruɑ. 30 Be bɑ sɑ̃ɑ Nɑdɑbun bibu, berɑ Selɛdi kɑ Apɑimu. Selɛdi wi, u ǹ bii mɑrɑ u kɑ gu. 31 Apɑimuwɑ u Yisei mɑrɑ. Mɑ Yisei u Sesɑni mɑrɑ. Mɑ Sesɑni u mɑɑ Alɑi mɑrɑ. 32 Be bɑ sɑ̃ɑ Yɑdɑ, Sɑmɑin wɔnɔn bibu, berɑ Yetɛɛ kɑ Yonɑtɑm. Yetɛɛ wi, u ǹ bii mɑrɑ u kɑ gu. 33 Be bɑ sɑ̃ɑ Yonɑtɑm bibu, berɑ Pelɛti kɑ Sɑsɑ. Beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Yerɑmɛɛlin bibun bweseru.

34 Sesɑni u ǹ bii tɔn durɔbu mɑrɑ. Bii tɔn kurɔbu tɔnɑwɑ u mɑrɑ. Sesɑni wi, u Egibitigii goo mɔ yoo, wi bɑ rɑ soku Yɑrɑ. 35 Mɑ Sesɑni u win bii tɔn kurɔ suɑ u Yɑrɑ win yoo Egibitigii wi wɛ̃ u suɑ kurɔ. Mɑ u nùn Atɑi mɑruɑ. 36 Atɑiwɑ u Nɑtɑni mɑrɑ. Mɑ Nɑtɑni u mɑɑ Sɑbɑdi mɑrɑ. 37 Sɑbɑdiwɑ u Efilɑli mɑrɑ. Mɑ Efilɑli u Obɛdi mɑrɑ. 38 Obɛdiwɑ u Yehu mɑrɑ. Mɑ Yehu u mɑɑ Asɑriɑ mɑrɑ. 39 Asɑriɑwɑ u Hɑlɛsi mɑrɑ. Mɑ Hɑlɛsi u mɑɑ Elɑsɑ mɑrɑ. 40 Elɑsɑwɑ u Sisimɑi mɑrɑ. Mɑ Sisimɑi u mɑɑ Sɑlumu mɑrɑ. 41 Sɑlumuwɑ u Yekɑmiɑ mɑrɑ. Mɑ Yekɑmiɑ u Elisɑmɑ mɑrɑ.

42 Kɑlɛbu, Yerɑmɛɛlin mɔɔn bii gbiikoowɑ Mɛsɑ, wi u sɑ̃ɑ Sifun tundo kɑ Mɑresɑ wi u sɑ̃ɑ Heboronin tundo. 43 Be bɑ sɑ̃ɑ Heboronin bibu, berɑ Kore, kɑ Tɑpuɑ kɑ Rekɛmu, kɑ Semɑ. 44 Semɑwɑ u Rɑkɑmu, Yɔɔkɑmun tundo mɑrɑ. Rekɛmuwɑ u mɑɑ Sɑmmɑi mɑrɑ. 45 Sɑmmɑiwɑ u Mɑoni mɑrɑ. Mɑ Mɑoni u Bɛti Suri mɑrɑ. 46 Efɑ, Kɑlɛbun kurɔ goo, wiyɑ u Hɑrɑni, kɑ Mɔsɑ, kɑ Gɑsɛsi mɑrɑ. Hɑrɑni wi, u mɑɑ bii mɑrɑ mɑ u nùn yĩsiru kɑ̃ Gɑsɛsi. 47 Be bɑ sɑ̃ɑ Yɑdɑin bibu, berɑ Regɛmu kɑ Yotɑmu, kɑ Gesɑni, kɑ Pelɛti, kɑ Efɑ, kɑ Sɑɑfu. 48 Mɑɑkɑ, Kɑlɛbun kurɔ goowɑ u Sebɛɛ kɑ Tirɑnɑ mɑrɑ. 49 Yen biru u mɑɑ Sɑɑfu, Mɑdimɑnɑn tundo mɑrɑ, kɑ Sefɑ, Mɑkibenɑ kɑ Gibeɑn tundo. Kɑlɛbu u bii tɔn kurɔ mɑrɑ. Wiyɑ bɑ mɔ̀ Akusɑ.

50 Win kurɔ Efɑrɑtɑn bii gbiikoowɑ Huri. Bibu itɑwɑ Huri u mɑrɑ. Berɑ Sobɑli wi u sɑ̃ɑ Kiriɑti Yɑrimun kɑbɑ wuko, 51 kɑ Sɑlumɑ, Bɛtelehɛmun kɑbɑ wuko, kɑ Hɑrɛfu, Bɛti Gedɛɛn kɑbɑ wuko. 52 Be bɑ sɑ̃ɑ Sobɑli, Kiriɑti Yɑrimun kɑbɑ wukon bweseru, berɑ Hɑroegibu, kɑ Mɛnuhɔtugibun sukum, 53 kɑ bwese kɛri yi yi wɑ̃ɑ Kiriɑti Yɑrimuɔ. Yiyɑ Yetɛɛbɑ, kɑ Putibɑ, kɑ Sumɑtibɑ, kɑ Misirɑibɑ. Bwese kɛri yin min diyɑ Soreɑgibu kɑ Ɛsitɑoligibu bɑ yɑrɑ.

54 Sɑlumɑn min diyɑ Bɛtelehɛmugibu bɑ yɑrɑ kɑ Nɛtofɑgibu, kɑ Atɑrɔtu Bɛti Yoɑbugibu, kɑ Mɑnɑhɑtigibun sukum, kɑ Soreɑgibu, 55 kɑ be bɑ rɑ tirenu yore bɑ kɑ wɑ̃ɑ Yɑbɛsiɔ. Berɑ Tireɑtigibu kɑ Simɛɑtigibu kɑ Sukɑtigibu. Bɑ sɑ̃ɑwɑ Kenibɑ be bɑ yɑrɑ Hɑmɑtin bweserun di wi u sɑ̃ɑ Rekɑbun bweserun sikɑdo.

3

Dɑfidin bibun bweserun tɔ̃kɑ

1 Bii be Dɑfidi u mɑrɑ Heboroniɔ ben yĩsɑ wee. Amɔɔ, Akinɔɑmu Yisirɛɛligiin biiwɑ u sɑ̃ɑ gbiikoo. Mɑ Dɑniɛli, Abigɑli, Kɑɑmɛligiin bii u sɑ̃ɑ yiruse. 2 Mɑ Abusɑlɔmu, Mɑɑkɑn bii u sɑ̃ɑ itɑse. Mɑɑkɑ wi, u sɑ̃ɑwɑ Tɑlimɑi, Gesurin sinɑ bokon bii. Mɑ Adoniyɑ, Hɑgitin bii u sɑ̃ɑ nnɛse. 3 Mɑ Sefɑtiɑ, Abitɑlin bii u sɑ̃ɑ nɔɔbuse. Mɑ Yitireɑmu, Egilɑn bii u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ tiɑse. Egilɑ wi, u mɑɑ sɑ̃ɑwɑ Dɑfidin kurɔbun turo. 4 Be nɔɔbɑ tiɑ yerɑ bɑ nùn mɑruɑ Heboroniɔ. Dɑfidi u bɑndu diwɑ Heboroni mi wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru kɑ suru nɔɔbɑ tiɑ. Yen biruwɑ u mɑɑ bɑndu di Yerusɑlɛmuɔ wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ itɑ. 5 Bii be u mɑɑ mɑrɑ Yerusɑlɛmuɔ, berɑ Simɛɑ, kɑ Sobɑbu, kɑ Nɑtɑni kɑ Sɑlomɔɔ. Bibu nnɛ ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ Bɑti Sebɑ, Amiɛlin biin bibu. 6 Dɑfidi u mɑɑ bibu gɑbu mɑrɑ. Berɑ Yibɑɑ, kɑ Elisuɑ, kɑ Elifelɛti, 7 kɑ Nɔgɑ, kɑ Nɛfɛgi, kɑ Yɑfiɑ, kɑ Elisɑmɑ, 8 kɑ Eliɑdɑ, kɑ Elifelɛti. Bɑ sɑ̃ɑwɑ mi be nɔɔbɑ nnɛ. 9 Be bɑ sɑ̃ɑ Dɑfidin bibu berɑ mi, win kurɔbu gɑbun bibu bɑɑsi. Ben sesuwɑ Tɑmɑɑ.

10 Sɑlomɔɔwɑ u Roboɑmu mɑrɑ. Mɑ Roboɑmu u Abiyɑ mɑrɑ. Mɑ Abiɑ u Asɑ mɑrɑ. Mɑ Asɑ u Yosɑfɑti mɑrɑ. 11 Mɑ Yosɑfɑti u Yorɑmu mɑrɑ. Mɑ Yorɑmu u Akɑsiɑ mɑrɑ. Mɑ Akɑsiɑ u Yoɑsi mɑrɑ. 12 Mɑ Yoɑsi u Amɑsiɑ mɑrɑ. Mɑ Amɑsiɑ u Asɑriɑ mɑrɑ. Mɑ Asɑriɑ u Yotɑmu mɑrɑ. 13 Mɑ Yotɑmu u Akɑsi mɑrɑ. Mɑ Akɑsi u Esekiɑsi mɑrɑ. Mɑ Esekiɑsi u Mɑnɑse mɑrɑ. 14 Mɑ Mɑnɑse u Amɔɔ mɑrɑ. Mɑ Amɔɔ u Yosiɑsi mɑrɑ. 15 Be bɑ sɑ̃ɑ Yosiɑsin bibu, be wee. Yohɑnɑniwɑ u sɑ̃ɑ gbiikoo. Mɑ Yoyɑkimu u sɑ̃ɑ yiruse. Mɑ Sedesiɑsi u sɑ̃ɑ itɑse. Mɑ Sɑlumu u sɑ̃ɑ nnɛse. 16 Be bɑ sɑ̃ɑ Yoyɑkimun bibu, berɑ Yekoniɑ kɑ Sedesiɑsi.

17 Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Yekoniɑn bibu, berɑ Asiri wi u Seɑlitiɛli mɑrɑ, 18 kɑ Mɑɑkirɑmu, kɑ Pedɑyɑ, kɑ Senɑsɑɑ, kɑ Yekɑmiɑ, kɑ Hosɑmɑ, kɑ Nɛdɑbiɑ. 19 Be bɑ sɑ̃ɑ Pedɑyɑn bibu, berɑ Sorobɑbɛli kɑ Simɛi. Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Sorobɑbɛlin bibu, berɑ Mɛsulɑmu kɑ Hɑnɑniɑ. Selomitiwɑ u sɑ̃ɑ ben sesu. 20 Pedɑyɑ wi, u mɑɑ bibu nɔɔbu gɑbu mɑrɑ. Berɑ Hɑsubɑ, kɑ Ohɛli, kɑ Berekiɑ, kɑ Hɑsɑdiɑ, kɑ Yusɑbu Hesɛdi.

21 Be bɑ sɑ̃ɑ Hɑnɑniɑn bibun bweseru, berɑ Pelɑtiɑ, kɑ Esɑi, kɑ Refɑyɑn bibu, kɑ Anɑnin bibu, kɑ Abudiɑsin bibu, kɑ Sekɑniɑn bibu. 22 Bibu nɔɔbɑ tiɑ Sekɑniɑ u mɑrɑ. Berɑ Semɑyɑ, kɑ Hɑtusi, kɑ Yigeɑli, kɑ Bɑriɑki, kɑ Nɛɑriɑ, kɑ Sɑfɑti. 23 Bibu itɑwɑ Nɛɑriɑ u mɑrɑ. Berɑ Elionɑi, kɑ Esekiɑsi, kɑ Asirikɑmu. 24 Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Elionɑin bibu, berɑ Hodɑfiɑ, kɑ Eliɑsibu, kɑ Pelɑyɑ, kɑ Akubu, kɑ Yokɑnɑni, kɑ Delɑyɑ, kɑ Anɑni. Bɑ mɑɑ sɑ̃ɑwɑ mi be nɔɔbɑ yiru.

4

Yudɑn bibun bweseru

1 Be bɑ sɑ̃ɑ Yudɑn bibu, berɑ Perɛsi, kɑ Hɛsironi, kɑ Kɑɑmi, kɑ Huri, kɑ Sobɑli. 2 Reɑyɑ, Sobɑlin biiwɑ u Yɑsɑti mɑrɑ. Mɑ Yɑsɑti u Akumɑi kɑ Lɑhɑdi mɑrɑ. Berɑ bɑ sɑ̃ɑ Soreɑn bweserun tɔ̃kɑ.

3-4 Huri, Efɑrɑtɑn bii gbiikoo, Bɛtelehɛmun kɑbɑ wuko, u bibu mɑrɑ. Berɑ Etɑmu, kɑ Yisirɛɛli, kɑ Yisimɑ, kɑ Yidibɑsi, kɑ ben sesu Hɛsɛlɛponi, kɑ Penuɛli, Gedorin kɑbɑ wuko, kɑ Esɛɛ, Husɑn kɑbɑ wuko.

5 Kurɔbu yiruwɑ Asuri, Tekoɑn kɑbɑ wuko u mɔ. Berɑ Heleɑ kɑ Nɑɑrɑ. 6 Be Nɑɑrɑ u nùn mɑruɑ, berɑ Akusɑmu, kɑ Hefɛɛ, kɑ Temɛni, kɑ Akɑsitɑri. 7 Be bɑ sɑ̃ɑ Heleɑn bibu, berɑ Serɛti, kɑ Sokɑɑ, kɑ Ɛtinɑni.

8 Kɔsiwɑ u Anubu kɑ Sobebɑ mɑrɑ. Hosi win min diyɑ Akɑɑkɛli, Hɑrumun biin bwese tɔ̃kɑ yɑ yɑrɑ.

9 Yɑbɛsi u bɛɛrɛ mɔ n kere win wɔnɔbu. Win mɛro u nùn yĩsi te kɑ̃wɑ yèn sɔ̃ u wɑhɑlɑ kuɑ win mɑrubu sɔɔ. 10 Yɑbɛsi wi, u kɑnɑru kuɑ u nɛɛ, Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, ɑ de wunɛn domɑru tɑ n mɑn wɑ̃ɑsi. A nɛn tem kpɑ̃ɑru sosio. A wunɛn nɔmu dɛmiɔ ɑ mɑn kɔ̃su. Kpɑ ɑ de nɔni swɑ̃ɑru kɑ wɑhɑlɑ yu kɑ mɑn tondɑ.

Mɑ Gusunɔ u nùn kuɑ ye u bikiɑ.

11 Kelubu, Sukɑn mɔɔwɑ u Mɛkiri, Ɛsitonin tundo mɑrɑ. 12 Ɛsitoniwɑ u sɑ̃ɑ Rɑfɑ kɑ Pɑseɑki kɑ Tekinɑn yɛnugibun sikɑdo. Tekinɑ wiyɑ u wuu ge bɑ mɔ̀ Nɑkɑsi swĩi. Ben bibun bweserɑ tɑ sinɑ Rekɑɔ.

13 Be bɑ sɑ̃ɑ Kenɑsin bibu, berɑ Otiniɛli kɑ Serɑyɑ. Otiniɛlin biiwɑ mɑɑ Hɑtɑti. 14 Mɛnɔtɑiwɑ u Ofɑrɑ mɑrɑ. Mɑ Serɑyɑ u mɑɑ Yoɑbu mɑrɑ. Yoɑbu wiyɑ u sɑ̃ɑ sɔm kowobun sikɑdo be bɑ wɑ̃ɑ wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Nɔmɑn sɔm kowobun wɔwɑ.

15 Kɑlɛbu, Yɛfunɛn biiwɑ u Iru kɑ Elɑ kɑ Nɑɑmu mɑrɑ. Elɑwɑ u mɑɑ Kenɑsi mɑrɑ.

16 Be bɑ sɑ̃ɑ Yehɑlɛɛlin bibu, berɑ Sifu, kɑ Sifɑ, kɑ Tiriɑ, kɑ Asɑrɛli.

17-18 Ɛsidɑrɑsin bibɑ Yetɛɛ, kɑ Mɛrɛdi, kɑ Efɛɛ, kɑ Yɑloni. Mɛrɛdi u Bitiyɑ Egibiti sunɔn bii wɔndiɑ suɑ kurɔ, mɑ u nùn Mɑriɑmu kɑ Sɑmɑi kɑ Yisibɑ mɑruɑ. Yisibɑ wiyɑ u wuu ge bɑ mɔ̀ Ɛsitemɔɑ swĩi. Mɑ Mɛrɛdi wi, u mɑɑ kurɔ Yudɑ goo suɑ. Wiyɑ u Yerɛdi mɑrɑ, kɑ Hebɛɛ, kɑ Yekutiɛli. Yerɛdiwɑ u wuu ge bɑ mɔ̀ Gedori swĩi, mɑ Hebɛɛ u mɑɑ Soko swĩi, mɑ Yekutiɛli u mɑɑ Sɑnɔɑ swĩi.

19 Hodiyɑwɑ u Nɑkɑmun sesu suɑ kurɔ. Win bibun bweserɑ Gɑɑmibɑ be bɑ wɑ̃ɑ Keilɑɔ kɑ sere Mɑɑkɑgibu be bɑ wɑ̃ɑ Ɛsitemɔɑɔ.

20 Be bɑ sɑ̃ɑ Simɔɔn bibu, berɑ Amɔɔ, kɑ Rinɑ, kɑ Bɛni Hɑnɑni, kɑ Tiloni. Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Yisein bibun bweseru, berɑ Sokɛti kɑ win bii.

21 Be bɑ sɑ̃ɑ Selɑ, Yudɑn biin bweseru, berɑ Eri, wi u wuu ge bɑ mɔ̀ Lekɑ swĩi, kɑ Lɑdɑ, wi u mɑɑ Mɑresɑ swĩi, kɑ sere mɑɑ bwese te tɑ rɑ bekɑ wesi kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii Bɛti Asibeɑɔ, 22 kɑ Yokimu kɑ tɔn be bɑ wɑ̃ɑ Kosebɑɔ kɑ Yoɑsi kɑ Sɑrɑfu be bɑ Mɔɑbubɑ suɑ kurɔbu, bɑ sere nɑ bɑ sinɑ Lesɛmuɔ. Yeni yɑ koorɑwɑ yee yellun di. 23 Ben bibun bweserɑ tɑ rɑ wekenu mɔm. Bɑ rɑ n wɑ̃ɑ dɑ̃ɑ gbɑɑnɔ kɑ kpɑrɑ yenɔ bɑ n sinɑ boko sɔmburu kuɑmmɛ.

Simɛɔn bibun bweseru

24 Be bɑ sɑ̃ɑ Simɛɔn bibun bweseru, berɑ Nɛmuɛli, kɑ Yɑmini, kɑ Yɑribu, kɑ Serɑki, kɑ Sɔɔlu. 25 Ye Sɔɔlu u seewɑ, yerɑ u Sɑlumu mɑrɑ. Mɑ Sɑlumu u mɑɑ seewɑ u Mibusɑmu mɑrɑ. Mɑ Mibusɑmu u mɑɑ Misɑmɑ mɑrɑ. 26 Ye Misɑmɑ u seewɑ, yerɑ u Hɑmuɛli mɑrɑ. Mɑ Hɑmuɛli u mɑɑ seewɑ u Sɑkuri mɑrɑ. Mɑ Sɑkuri u mɑɑ Simɛi mɑrɑ. 27 Bii tɔn durɔbu wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ Simɛi u mɑrɑ kɑ sere bii tɔn kurɔbu nɔɔbɑ tiɑ. Ben bweseru tɑ ǹ mɑrɑ n dɑbi. Yen sɔ̃nɑ tɑ ǹ kuure too nge Yudɑn bweseru.

28-31 Wuu sì sɔɔ bɑ wɑ̃ɑ sere n kɑ girɑri Dɑfidin bɑndun wɑɑti sɔɔ, si kɑ sin bɑru kpɑɑnu, siyɑ Beri Sebɑ, kɑ Mɔlɑdɑ, kɑ Hɑsɑɑ Suɑli, kɑ Bilɑ, kɑ Ɛtisɛmu, kɑ Tolɑdi, kɑ Bɛtuɛli, kɑ Hɔɔmɑ, kɑ Sikilɑgi, kɑ Bɛti Mɑɑkɑbɔti, kɑ Hɑsɑɑ Susimu, kɑ Bɛti Bire, kɑ Sɑɑrɑimu, 32 kɑ mɑɑ wusu nɔɔbu yeni, Etɑmu, kɑ Aini, kɑ Rimɔɔ, kɑ Tokɛni, kɑ Asɑni, 33 kɑ sere mɑɑ wuu si su kɑ bu sikerenɛ kɑ sin bɑru kpɑɑnu n kɑ girɑri sere Bɑlɑtiɔ. Ye bɑ yoruɑ ben wɑ̃ɑ yenu kɑ ben bwese tɔ̃kɑn sɔ̃, yerɑ mi.

34 Be bɑ sɑ̃ɑ Simɛɔn bwese kɛrɑn wirugibu, berɑ Mɛsobɑbu, kɑ Yɑmulɛki, kɑ Yosɑ, Amɑsiɑn bii, 35 kɑ Yoɛli kɑ Yehu, Yosibiɑn bii, Serɑyɑn debubu, Asiɛlin sikɑdobu, 36 kɑ Elionɑi, kɑ Yɑɑkobɑ, kɑ Yesosɑyɑ, kɑ Asɑyɑ, kɑ Adiɛli, kɑ Yesimiɛli, kɑ Bɛnɑyɑ, 37 kɑ Sisɑ, Sifein bii, Alonin debubu, Yedɑyɑ kɑ Simuri kɑ Semɑyɑn sikɑdobu. 38 Beniwɑ bɑ sɑ̃ɑ wirugibu ben bwese kɛri sɔɔ. Mɑ ben bweserɑ mɑrurɑ bɑ dɑbiɑ. 39 Mɑ bɑ dɑ Gedorin berɑ giɑ n kɑ dɑ wɔwɑn sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ bu kɑ yɑkɑsu kɑsu ben yɑɑ sɑbenun sɔ̃. 40 Bɑ yɑkɑ geesu wɑ mi. Ben tem mɛ, mu kpɑ̃. Mɑ mu wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. Domi be bɑ rɑɑ wɑ̃ɑ mi yellu bɑ sɑ̃ɑwɑ Kɑmun bweseru. 41 Esekiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ bokon wɑɑti sɔɔrɑ tɔn be, bɑ nɑ tem mɛ sɔɔ, mɑ bɑ Mɑonibɑ kpeerɑsiɑ mɑm mɑm. Mɑ bɑ ben kunu wɔri bɑ kɔsukɑ. Mɑ bɑ sinɑ tem mɛ sɔɔ. Domi yɑkɑsu wɑ̃ɑ mi, ben yɑ̃ɑnun sɔ̃.

42 Simɛɔn bwese kɛrɑn tɔmbu gɑbu bɑ dɑ Seirin guurɔ. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɛɛrɑ wunɔbu (500). Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ ben wirugibu, berɑ Pelɑtiɑ, kɑ Nɛɑriɑ, kɑ Refɑyɑ, kɑ Usiɛli, Yisein bii. 43 Mɑ bɑ Amɑlɛki be bɑ tie mi go. Mɑ bɑ sinɑ mi, sere kɑ gisɔn gisɔ.

5

Rubɛnin bwese kɛrɑn tɔmbu

1 Rubɛni u sɑ̃ɑwɑ Isirelin bii gbiikoo. N deemɑ Rubɛni wi, u kɑ win tundon kurɔ kpunɑ. Mɑ bɑ win yerumɑru mwɑ bɑ win wɔnɔ Yosɛfun bibu wɛ̃. Yen sɔ̃nɑ bɑ ǹ win bwese kɛrɑn tɔmbun yĩsɑ tireru doke yerumɑrun swɑɑ sɔɔ. 2 Isirelin bii be sɔɔ, Yudɑwɑ u dɑm bo. Win bwese kɛrɑn diyɑ kpɑro u yɑrɑ. Adɑmɑ Yosɛfun bibɑ bɑ yerumɑru wɛ̃.

3 Be bɑ sɑ̃ɑ Rubɛni, Isirelin bii gbiikoon bibu, berɑ Enɔku, kɑ Pɑɑlu, kɑ Hɛsironi, kɑ Kɑɑmi.

4 Yoɛliwɑ u Semɑyɑ mɑrɑ. Mɑ Semɑyɑ u seewɑ u Gɔgu mɑrɑ. Mɑ Gɔgu u mɑɑ seewɑ u Simɛi mɑrɑ. 5 Ye Simɛi u seewɑ, mɑ u Misee mɑrɑ, mɑ Misee u seewɑ u Reɑyɑ mɑrɑ. 6 Mɑ Reɑyɑ u seewɑ u Bɑɑli mɑrɑ. Mɑ Bɑɑli u seewɑ u Beerɑ mɑrɑ. Wiyɑ u sɑ̃ɑ Rubɛnibɑn wirugii. Wiyɑ Tigilɑti Pilesɛɛ, Asirin sinɑ boko u yoru mwɑ.

7 Beerɑn tɔmbun yĩsɑ wee nge mɛ bɑ kɑ bu tireru doke yɛnu kɑ yɛnu, bwese kɛrɑ kɑ bwese kɛrɑ, kɑ nge mɛ bɑ kɑ kerɑnɛ. Yeyɛliwɑ u sɑ̃ɑ ben gbiikoo. Mɑ Sɑkɑri u swĩi, 8 kɑ Belɑ, Asɑsin bii, Semɑn debubu, Yoɛlin sikɑdobu.

Belɑn temɑ Aroɛɛn di, n kɑ dɑ guu te bɑ mɔ̀ Nɛboɔ, sere kɑ Bɑɑli Mɛɔniɔ. 9 Sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, win tem mu wɑ̃ɑwɑ sɑɑ Efɑrɑtin dɑɑrun di sere n kɑ dɑ gbɑburun duu yerɔ. Domi ben yɑɑ sɑbenu nu dɑbiɑ Gɑlɑdin tem mɛ sɔɔ. 10 Sɔɔlu, sinɑ bokon wɑɑti sɔɔ, bɑ kɑ Hɑgɑrenibɑ tɑbu kuɑ bɑ kɑmiɑ. Mɑ bɑ sinɑ ben wɑ̃ɑ yenɔ Gɑlɑdin sɔ̃ɔ yɑri yerun berɑ giɑ kpuro.

Gɑdin bwese kɛrɑn tɔmbu

11 Gɑdin bwese kɛrɑn tɔmbu bɑ sinɑ Rubɛnibɑn deedeeru sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, Bɑsɑnin temɔ sere n kɑ girɑri Sɑlikɑɔ sɔɔ yɑri yeru giɑ. 12 Yoɛlin bwese kɛrɑ yɑ kpɑ̃ɑru bo. Mɑ Sɑfɑmugiɑ yɑ sɑ̃ɑ yiruse. Mɑ Yɑnɑigiɑ kɑ Sɑfɑtigiɑ yɑ wɑ̃ɑ Bɑsɑniɔ. 13 Bwese kɛri nɔɔbɑ yiru gɛɛ mɑɑ wɑ̃ɑ. Yiyɑ Mikɑɛlin bwese kɛrɑ, kɑ Mɛsulɑmugiɑ, kɑ Sebɑgiɑ, kɑ Yorɑigiɑ, kɑ Yɑkɑnigiɑ, kɑ Siɑgiɑ, kɑ sere Ebɛɛgiɑ. 14 Be bɑ sɑ̃ɑ Abihɑilin bibun bweseru, berɑ Huri, kɑ Yɑroɑsi, kɑ Gɑlɑdi, kɑ Mikɑɛli, kɑ Yɛsisɑi, kɑ Yɑdo, kɑ sere Busi. 15 Aki, Abudiɛlin bii, Gunin debubuwɑ u sɑ̃ɑ ben wirugii. 16 Gɑdin bwese kɛrin tɔn be, bɑ wɑ̃ɑwɑ Gɑlɑdiɔ kɑ Bɑsɑniɔ kɑ yen bɑru kpɑɑnɔ kɑ yen kpɑrɑ yenɔ sɑɑ Sɑronin di n kɑ dɑ yen nɔɔ burɑ yenɔ.

17 Bɑ ben bwese kɛri yi kpuro tireru dokewɑ nge mɛ yi kɑ swĩinɛ, Yotɑmu Yudɑbɑn sinɑ boko kɑ Yeroboɑmu Isirelibɑn sinɑ bokon wɑɑti sɔɔ.

18 Rubɛnin bwese kɛrɑ kɑ Gɑdigiɑ kɑ sere Mɑnɑsen bwese kɛrɑn bɔnu bɑ tɑbu durɔ dɑmgibu mɔ be bɑ koo kpĩ bu tɛrɛru kɑ tɑkobi nɛnɛ kpɑ bu tɛndu to. Bɑ mɑɑ tɑbu tobu yɛ̃ gem gem. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ weeru kɑ nnɛ kɑ tɔmbu nɑtɑ kɑ wunɔbu kɑ wɑtɑ (44.760). Bɑ mɑɑ sɔɔru sɑ̃ɑ bu kɑ tɑbu to. 19 Mɑ bɑ Hɑgɑrenibɑ kɑ Yeturigibu, kɑ Nɑfisigibu, kɑ Nɔdɑbugibu tɑbu wɔri. 20 Sɑnɑm mɛ bɑ tɑɑ bi mɔ̀, bɑ Yinni Gusunɔ somiru kɑnɑ domi bɑ ben nɑɑnɛ doke wi sɔɔ. Mɑ bɑ Hɑgɑrenigii be, kɑ be bɑ bu somiru nɑ kɑmiɑ. 21 Mɑ bɑ ben yɑɑ sɑbenu mwɛɛrɑ. Niyɑ yooyoosu nɔrɔbun subɑ weerɑɑkuru (50.000) kɑ yɑ̃ɑ ninu nɔrɔbun subɑ goobu kɑ weerɑɑkuru (250.000) kɑ kɛtɛkunu nɔrɔbun subɑ yiru (2.000) kɑ sere tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɔbu (100.000). 22 Tɔn be bɑ go tɑɑ bi sɔɔ, bɑ dɑbi. Domi Yinni Gusunɔwɑ u derɑ n koorɑ mɛ. Mɑ bɑ sinɑ tem mi sere n kɑ turɑ sɑɑ ye bɑ bu yoru mwɑ bɑ kɑ doonɑ.

Mɑnɑsen bwese kɛrɑ

23 Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukum mu nɑ mu sinɑwɑ tem mɛ mu wɑ̃ɑ Bɑsɑniɔ, n kɑ dɑ Bɑɑli Hɛɛmɔɔwɔ kɑ Seniriɔ, sere kɑ guu te bɑ mɔ̀ Hɛɛmɔɔ. Tɔn be, bɑ dɑbi. 24 Ben wirugibun yĩsɑ wee. Efɛɛ, kɑ Yisei, kɑ Eliɛli, kɑ Asiriɛli, kɑ Yeremi, kɑ Hodɑfiɑ, kɑ Yɑdiɛli. Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔn durɔ wɔrugɔbɑ, mɑ bɑ yĩsiru yɑrɑ.

25 Adɑmɑ bɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni torɑri. Bɑ bwese tukunun bũnu sɑ̃wɑ ni u rɑɑ kɑm koosiɑ. 26 Yen sɔ̃nɑ wi, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u derɑ Asirin sinɑm beni, Pulu kɑ Tigilɑti Pilesɛɛ bɑ Rubɛnibɑ, kɑ Gɑdibɑ, kɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukum yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Sɑlɑsiɔ, kɑ Sɑboriɔ, kɑ Hɑrɑɔ, kɑ sere Gosɑnin dɑɑrun bɔkuɔ. Miyɑ bɑ wɑ̃ɑ sere kɑ gisɔ.

Lefi be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowo

tɔnwerobu

27 Be bɑ sɑ̃ɑ Lefin bibu, berɑ Gɛɛsɔni, kɑ Kehɑti, kɑ Mɛrɑri. 28 Ye Kehɑti u seewɑ, mɑ u Amurɑmu kɑ Yisehɑri kɑ Heboroni kɑ Usiɛli mɑrɑ. 29 Ye Amurɑmu u seewɑ, mɑ u Aroni kɑ Mɔwisi kɑ Mɑriɑmu mɑrɑ. Mɑ Aroni u mɑɑ seewɑ u Nɑdɑbu kɑ Abihu kɑ Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑ mɑrɑ. 30 Ye Eleɑsɑɑ u seewɑ, mɑ u Finɛɛsi mɑrɑ. Mɑ Finɛɛsi u seewɑ u Abisuɑ mɑrɑ. 31 Ye Abisuɑ u seewɑ mɑ u Buki mɑrɑ. Mɑ Buki u seewɑ u Usi mɑrɑ. 32 Ye Usi u seewɑ, mɑ u Serɑyɑ mɑrɑ. Mɑ Serɑyɑ u seewɑ u Mɛrɑyɔtu mɑrɑ. 33 Ye Mɛrɑyɔtu u seewɑ, mɑ u Amɑriɑ mɑrɑ. Mɑ Amɑriɑ u seewɑ u Akitubu mɑrɑ. 34 Ye Akitubu u seewɑ, mɑ u Sɑdɔku mɑrɑ. Mɑ Sɑdɔku u seewɑ u Akimɑsi mɑrɑ. 35 Ye Akimɑsi u seewɑ, mɑ u Asɑriɑ mɑrɑ. Mɑ Asɑriɑ u seewɑ u Yokɑnɑni mɑrɑ. 36 Ye Yokɑnɑni u seewɑ, mɑ u Asɑriɑ mɑrɑ. Asɑriɑ wiyɑ u rɑ yɑ̃kunu ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ te Sɑlomɔɔ u bɑnɑ Yerusɑlɛmuɔ. 37 Ye Asɑriɑ wi, u seewɑ, mɑ u Amɑriɑ mɑrɑ. Mɑ Amɑriɑ u seewɑ u Akitubu mɑrɑ. 38 Ye Akitubu u seewɑ mɑ u Sɑdɔku mɑrɑ. Mɑ Sɑdɔku u seewɑ u Sɑlumu mɑrɑ. 39 Ye Sɑlumu u seewɑ, mɑ u Hilikiyɑ mɑrɑ. Mɑ Hilikiyɑ u seewɑ u Asɑriɑ mɑrɑ. 40 Ye Asɑriɑ u seewɑ mɑ u Serɑyɑ mɑrɑ. Mɑ Serɑyɑ u seewɑ u Yosɑdɑki mɑrɑ. 41 Sɑnɑm mɛ Yinni Gusunɔ u derɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu yoru mwɛɛrɑ u kɑ doonɑ, kɑ Yosɑdɑki wi sɑnnɑ mi.

6

Lefin bwese kɛrɑn

tɔmbu gɑbu

1 Lefiwɑ u Gɛɛsɔni kɑ Kehɑti kɑ Mɛrɑri mɑrɑ. 2 Ye Gɛɛsɔni u seewɑ, mɑ u Libini kɑ Simɛi mɑrɑ. 3 Be bɑ sɑ̃ɑ Kehɑtin bibu, berɑ Amurɑmu, kɑ Yisehɑri, kɑ Heboroni, kɑ Usiɛli. 4 Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Mɛrɑrin bibu, berɑ Mɑkili kɑ Musi. Beni kpurowɑ bɑ kuɑ wirugibu Lefin bwese kɛri sɔɔ.

5 Mɑ Gɛɛsɔni u seewɑ u Libini mɑrɑ. Mɑ Libini u seewɑ u Yɑsɑti mɑrɑ. Mɑ Yɑsɑti u seewɑ u Simmɑ mɑrɑ. 6 Mɑ Simmɑ u seewɑ u Yoɑsi mɑrɑ. Mɑ Yoɑsi u seewɑ u Ido mɑrɑ. Mɑ Ido u seewɑ u Serɑki mɑrɑ. Mɑ Serɑki u seewɑ u Yɑtɑrɑi mɑrɑ.

7 Kehɑtibɑ sɔɔ, Kehɑti u seewɑ u Aminɑdɑbu mɑrɑ. Mɑ Aminɑdɑbu u seewɑ u Kore mɑrɑ. Mɑ Kore u seewɑ u Asiri mɑrɑ. 8 Mɑ Asiri u seewɑ u Ɛlikɑnɑ mɑrɑ. Mɑ Ɛlikɑnɑ u seewɑ u Abiɑsɑfu mɑrɑ. Mɑ Abiɑsɑfu u seewɑ u Asiri mɑrɑ. 9 Mɑ Asiri u seewɑ u Tɑhɑti mɑrɑ. Mɑ Tɑhɑti u seewɑ u Uriɛli mɑrɑ. Mɑ Uriɛli u seewɑ u Osiɑsi mɑrɑ. Mɑ Osiɑsi u seewɑ u Sɔɔlu mɑrɑ.

10 Be bɑ sɑ̃ɑ Ɛlikɑnɑn bibu gɑbu, berɑ Amɑsɑi kɑ Akimɔti. 11 Ahimɔtin bweseru sɔɔ, Akimɔti u seewɑ u Ɛlikɑnɑ mɑrɑ. Mɑ Ɛlikɑnɑ u seewɑ u Sofɑi mɑrɑ. Mɑ Sofɑi u seewɑ u Nɑhɑti mɑrɑ. 12 Mɑ Nɑhɑti u seewɑ u Eliɑbu mɑrɑ. Mɑ Eliɑbu u seewɑ u Yeroɑmu mɑrɑ. Mɑ Yeroɑmu u seewɑ u Ɛlikɑnɑ goo mɑrɑ. 13 Sɑmuɛlin bibɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Yoɛli kɑ Abiyɑ.

14 Mɛrɑrin bwese kɛrɑ sɔɔ, Mɛrɑri u seewɑ u Mɑkili mɑrɑ. Mɑ Mɑkili u seewɑ u Libini mɑrɑ. Mɑ Libini u seewɑ u Simɛi mɑrɑ. Mɑ Simɛi u seewɑ u Usɑ mɑrɑ. 15 Mɑ Usɑ u seewɑ u Simɛɑ mɑrɑ. Mɑ Simɛɑ u seewɑ u Hɑgiyɑ mɑrɑ. Mɑ Hɑgiyɑ u seewɑ u Asɑyɑ mɑrɑ.

16 Sɑnɑm mɛ bɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkororu yii yeru wɑɑwɑ, sɑnɑm mɛyɑ Dɑfidi u Lefi ben gɑbu kuɑ wom kowobun wirugibu Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 17 Berɑ bɑ rɑ wom kowobu kpɑre Yinni Gusunɔn kuu bekurugirun wuswɑɑɔ sere Sɑlomɔɔ u rɑ kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru bɑnɑ Yerusɑlɛmuɔ. Bɑ ben sɔmburu kuɑwɑ dee dee nge mɛ bɑ bu ten woodɑ wɛ̃.

18 Be bɑ kuɑ wom kowobun wirugibu kɑ ben bibun bweseru wee.

Kehɑtin bweseru sɔɔ, Hemɑniwɑ u sɑ̃ɑ wom kowobun wirugii. Win sikɑdobɑrɑ Yoɛli kɑ Sɑmuɛli, 19 kɑ Ɛlikɑnɑ, kɑ Yeroɑmu, kɑ Eliɛli, kɑ Toɑ, 20 kɑ Sufu, kɑ Ɛlikɑnɑ, kɑ Mɑhɑti, kɑ Amɑsɑi, 21 kɑ mɑɑ Ɛlikɑnɑ goo, kɑ Yoɛli goo kɑ Asɑriɑ, kɑ Sofoni, 22 kɑ Tɑhɑti, kɑ Asiri, kɑ Abiɑsɑfu, kɑ Kore, 23 kɑ Yisehɑri, kɑ Kehɑti, kɑ Lefi, kɑ Isireli.

24 Asɑfu u mɑɑ sɑ̃ɑwɑ wom kowobun wirugii turo. Wiyɑ u rɑ n wɑ̃ɑ Hemɑnin nɔm geuɔ u n nùn somimɔ. Win sikɑdobɑrɑ Berekiɑ, kɑ Simɛɑ, 25 kɑ Mikɑɛli, kɑ Bɑɑseyɑ, kɑ Mɑɑkiyɑ, 26 kɑ Etini, kɑ Serɑki, kɑ Adɑyɑ, 27 kɑ Etɑni, kɑ Simmɑ, kɑ Simɛi, 28 kɑ Yɑsɑti, kɑ Gɛɛsɔni, kɑ Lefi.

29 Mɛrɑrin bweseru sɔɔ, be bɑ rɑ womusu ko, bɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ Hemɑnin nɔm dwɑru giɑ. Ben wirugiiwɑ Etɑni. Etɑni win sikɑdobɑrɑ Kisi, kɑ Abudi, kɑ Mɑluku, 30 kɑ Hɑsɑbiɑ, kɑ Amɑsiɑ, kɑ Hilikiyɑ, 31 kɑ Amusi, kɑ Sɑni, kɑ Semɛɛ, 32 kɑ Mɑkili, kɑ Musi, kɑ Mɛrɑri, kɑ Lefi.

33 Ben mɛro bisi be bɑ tie, berɑ bɑ rɑ sɔmɑ ko ye yɑ wɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kpuro.

34 Aroni kɑ win bibun bweserɑ bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko yɑ̃ku yeru wɔllɔ kpɑ bu mɑɑ turɑre dɔ̃ɔ doke mi. Berɑ bɑ rɑ sɔmɑ kpuro ko dii te tɑ dɛɛre gem gem sɔɔ kpɑ bu torɑrun yɑ̃kunu ko Isirelibɑn sɔ̃ nge mɛ Mɔwisi, Gusunɔn sɔm kowo u bu yiire. 35 Aronin bweserun tɔ̃kɑ wee. Aroni u seewɑ u Eleɑsɑɑ mɑrɑ. Mɑ Eleɑsɑɑ u seewɑ u Finɛɛsi mɑrɑ. Mɑ Finɛɛsi u seewɑ u Abisuɑ mɑrɑ. 36 Mɑ Abisuɑ u seewɑ u Buki mɑrɑ. Mɑ Buki u seewɑ u Usi mɑrɑ. Mɑ Usi u seewɑ u Serɑyɑ mɑrɑ. 37 Mɑ Serɑyɑ u seewɑ u Mɛrɑyɔtu mɑrɑ. Mɑ Mɛrɑyɔtu u seewɑ u Amɑriɑ mɑrɑ. Mɑ Amɑriɑ u seewɑ u Akitubu mɑrɑ. 38 Mɑ Akitubu u seewɑ u Sɑdɔku mɑrɑ. Mɑ Sɑdɔku u seewɑ u Akimɑsi mɑrɑ.

Wuu si bɑ Lefin bibun

bweseru wɛ̃

39 Ye bɑ tɛtɛ tobɑ, be bɑ gbiɑ bɑ tem wɛ̃ berɑ Kehɑtin bwese kɛrɑgibu, Aronin bweseru sɔɔ. Ben wɑ̃ɑ yenu kɑ ben kpɑrɑ yenu kɑ ben tem nɔɔ burɑ yenu wee. 40 Niyɑ Heboroni ye yɑ wɑ̃ɑ Yudɑn temɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu ni nu kɑ ye sikerenɛ. 41 Adɑmɑ yen bɑru kpɑɑnu, Kɑlɛbu, Yɛfunɛn biiwɑ bɑ mi wɛ̃. 42 Wuu si bɑ Aronin bibun bweseru wɛ̃, siyɑ Heboroni mi bɑ ko n dɑ kpikiru de, kɑ Libinɑ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Yɑtiri, kɑ Ɛsitemɔɑ kɑ yen kpɑrɑ yenu, 43 kɑ Hilɛni kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Debiri kɑ yen kpɑrɑ yenu, 44 kɑ Asɑni kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Bɛti Semɛsi kɑ yen kpɑrɑ yenu, 45 kɑ Bɛnyɑmɛɛn tem wuu sini, Gibeɑ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Alemɛti kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Anɑtɔtu kɑ yen kpɑrɑ yenu. Wuu si kpuro su kuɑwɑ mi wɔkurɑ itɑ nge mɛ bwese kɛri yi, yi geeru nɛ.

46 Ye bɑ mɑɑ tɛtɛ tobɑ, Kehɑtin bibun bwese te tɑ tie, tɑ wusu wɔkuru wɑ Efɑrɑimun bwese kɛrɑn tem sɔɔ kɑ Dɑnun bwese kɛrɑgim sɔɔ, kɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukumgim sɔɔ. 47 Gɛɛsɔnin bibun bweseru tɑ wusu wɑwɑ wɔkurɑ itɑ nge mɛ ben bwese kɛrin geerɑ nɛ. Wuu si, su wɑ̃ɑwɑ Isɑkɑrin bwese kɛrɑn tem sɔɔ kɑ Asɛɛn bwese kɛrɑgim sɔɔ, kɑ Nɛfitɑlin bwese kɛrɑgim sɔɔ kɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑgim sɔɔ Bɑsɑniɔ. 48 Ye bɑ mɑɑ wure bɑ tɛtɛ tobɑ, wusu wɔkurɑ yiruwɑ Mɛrɑrin bibun bweserɑ wɑ Rubɛnin bwese kɛrɑn tem sɔɔ, kɑ Gɑdigiɑn tem sɔɔ, kɑ Sɑbulonigiɑn tem sɔɔ nge mɛ ben bwese kɛrin geerɑ nɛ. 49 Isirelibɑ bɑ mɑɑ Lefibɑ wusu gɑsu wɛ̃ kɑ sin kpɑrɑ yenu. 50 Bɑ wuu si gɔsɑwɑ kɑ tɛtɛ Yudɑn bwese kɛrɑn temɔ, kɑ Simɛɔn bwese kɛrɑgim sɔɔ, kɑ Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑgim sɔɔ.

51 Kehɑtin bibun bwese te tɑ mɑɑ tie, tɑ wusu wɑwɑ Efɑrɑimun bwese kɛrɑn tem sɔɔ. 52 Wuu si bɑ bu wɛ̃, siyɑ Sikɛmu ye yɑ wɑ̃ɑ Efɑrɑimun guurɔ, kɑ yen kpɑrɑ yenu. Miyɑ bɑ ko n dɑ kpikiru de. Kɑ Gesɛɛ kɑ yen kpɑrɑ yenu, 53 kɑ Yokumɛɑmu kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Bɛti Horoni kɑ yen kpɑrɑ yenu, 54 kɑ Ayɑloni kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ sere mɑɑ Gɑti Rimɔɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu. 55 Wuu si Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukum mu mɑɑ wɑ, siyɑ Anɛɛ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Bileɑmu kɑ yen kpɑrɑ yenu. Siyɑ bɑ Kehɑtin bwese kɛrɑgii be bɑ tie wɛ̃.

56 Bɑ mɑɑ Gɛɛsɔnin bwese kɛrɑn tɔmbu wusu wɛ̃. Wuu si bɑ wɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukum min di, siyɑ Golɑni ye yɑ wɑ̃ɑ Bɑsɑniɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Asitɑrɔtu kɑ yen kpɑrɑ yenu. 57 Wuu si bɑ wɑ Isɑkɑrin bwese kɛrɑn min di, siyɑ Kedɛsi kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Dɑbɑrɑti kɑ yen kpɑrɑ yenu, 58 kɑ Rɑmɔti kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ sere Anɛmu kɑ yen kpɑrɑ yenu. 59 Wuu si bɑ wɑ Asɛɛn bwese kɛrɑn min di, siyɑ Mɑsikɑli kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Abudoni kɑ yen kpɑrɑ yenu, 60 kɑ Hukɔku kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ sere Rehɔbu kɑ yen kpɑrɑ yenu. 61 Wuu si bɑ wɑ Nɛfitɑlin bwese kɛrɑn min di, siyɑ Kedɛsi ye yɑ wɑ̃ɑ Gɑlilen temɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Hɑmɔɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ sere Kiriɑtɑimu kɑ yen kpɑrɑ yenu.

62 Bɑ Lefi be bɑ tie Mɛrɑrin bweseru sɔɔ wusu wɛ̃. Wuu si bɑ wɑ Sɑbulonin bwese kɛrɑn min di, siyɑ Rimɔnɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Tɑbori kɑ yen kpɑrɑ yenu. 63 Wuu si bɑ wɑ Rubɛnin bwese kɛrɑn min di Yuudɛnin guru giɔ, Yerikon deedeeru sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, siyɑ Beseri ye yɑ wɑ̃ɑ tem sɑɑrɑɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Yɑsɑ kɑ yen kpɑrɑ yenu, 64 kɑ Kedemɔti kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ sere Mɛfɑti kɑ yen kpɑrɑ yenu. 65 Wuu si bɑ mɑɑ wɑ Gɑdin bwese kɛrɑn min di, siyɑ Rɑmɔti, Gɑlɑdin temɔ kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ Mɑhɑnɑimu kɑ yen kpɑrɑ yenu, 66 kɑ Hɛsiboni kɑ yen kpɑrɑ yenu, kɑ sere Yɑsɛɛ kɑ yen kpɑrɑ yenu.

7

Isɑkɑrin bibun bweseru

1 Bibu nnɛwɑ Isɑkɑri u mɑrɑ. Berɑ Tolɑ, kɑ Puɑ, kɑ Yɑsubu, kɑ Simuroni. 2 Tolɑn bibɑ Usi, kɑ Refɑyɑ, kɑ Yeriɛli kɑ Yɑmɑi, kɑ Yibisɑmu, kɑ sere Sɑmuɛli. Berɑ bɑ sɑ̃ɑ wirugibu ben yɛnusɔ, Tolɑn bwese kɛrɑ sɔɔ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ ben wɑɑti ye sɔɔ. Dɑfidin wɑɑti sɔɔ, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ yɛndɑ yiru kɑ tɔmbu nɑtɑ (22.600). 3 Usin biiwɑ Yisirɑyɑ. Yisirɑyɑ kɑ win bibu bɑ sɑ̃ɑwɑ be wirugibu nɔɔbu. Win bii berɑ Mikɑɛli, kɑ Abudiɑsi, kɑ Yoɛli, kɑ Yisiyɑ. 4 Be bɑ wɑ̃ɑ kɑ be sɑnnu, tɔn kurɔbu kɑ bibu bɑ dɑbi sere bɑ koo kpĩ bu tɔn durɔbu nɔrɔbun subɑ tɛnɑ kɑ nɔɔbɑ tiɑ (36.000) wɑ be sɔɔ be bɑ koo kpĩ bu tɑbu ko.

5 Isɑkɑrin bwese kɛrɑ sɔɔ, be bɑ tireru doke, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ wɛnɛ kɑ nɔɔbɑ yiru (87.000). Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ.

Bɛnyɑmɛɛ kɑ Nɛfitɑlin

bibun bweseru

6 Bibu itɑwɑ Bɛnyɑmɛɛ u mɑrɑ. Berɑ Belɑ, kɑ Bekɛɛ, kɑ Yediɛli. 7 Bibu nɔɔbuwɑ Belɑ u mɑrɑ. Berɑ Ɛsiboni, kɑ Usi, kɑ Usiɛli, kɑ Yerimɔti, kɑ mɑɑ Iri. Ben bɑɑwure u sɑ̃ɑwɑ win bwese kɛrɑn wirugii. Be kpuro mɑɑ wɔrugɔbɑrɑ. Bɑ bu tireru doke mɑ ben geerɑ kuɑ nɔrɔbun subɑ yɛndɑ yiru kɑ tɔmbu tɛnɑ kɑ nnɛ (22.034). 8 Bekɛɛn bibɑ Semirɑ, kɑ Yoɑsi, kɑ Ɛliesɛɛ, kɑ Elionɑi, kɑ Omiri, kɑ Yeremɔti, kɑ Abiyɑ, kɑ Anɑtɔtu, kɑ Alɑmɛti. Beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Bekɛɛn bibu. 9 Mɑ bɑ bu tireru doke nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ bwese kɛrɑ ye sɔɔ. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ yɛnu yɛ̃ro wɔrugɔbɑ. Mɑ ben geerɑ sɑ̃ɑ tɔnu nɔrɔbun subɑ yɛndu kɑ goobu (20.200). 10 Yediɛlin biiwɑ Bilihɑni. Bilihɑnin bibɑ mɑɑ Yeusi, kɑ Bɛnyɑmɛɛ, kɑ Ehudu, kɑ Kenɑɑnɑ, kɑ Setɑni, kɑ Tɑɑsisi, kɑ sere Akisɑsɑɑ. 11 Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Yediɛlin bibun bweseru. Be kpuro mɑɑ wɔrugɔbɑrɑ. Mɑ ben bɑɑwure u sɑ̃ɑ wirugii win bwese kɛrɑ sɔɔ. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ yiru, kɑ tɔmbu goobu (17.200) be bɑ koo kpĩ bu tɑbu ko.

12 Supimu kɑ Hupimu bɑ sɑ̃ɑwɑ Irin bibu. Mɑ Husimu u mɑɑ sɑ̃ɑ Akɛɛn bii.

13 Nɛfitɑlin bibɑ Yɑsiɛli, kɑ Guni, kɑ Yesɛɛ, kɑ sere Sɑlumu. Beni kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Bilihɑn nikurɔminu.

Mɑnɑsen bibun bweseru

14 Bii be Mɑnɑse u kɑ win kurɔ Sirigii mɑrɑ, berɑ Asiriɛli kɑ Mɑkiri wi u sɑ̃ɑ Gɑlɑdin tundo. 15 Mɑkiri wiyɑ u Hupimu kɑ Supimu kurɔbu suɑ. Win sesun yĩsirɑ Mɑɑkɑ. Win bii yirusen yĩsirɑ Selofɑdi. Bii tɔn kurɔbɑ Selofɑdi wi, u mɑrɑ. 16 Mɑɑkɑ, Mɑkirin kurɔ u bii tɔn durɔ mɑrɑ mɑ bɑ nùn yĩsiru kɑ̃ Perɛsi. U mɑɑ wure u bii tɔn durɔ mɑrɑ mɑ bɑ nùn yĩsiru kɑ̃ Serɛsi. Serɛsi wiyɑ u Ulɑmu kɑ Rekɛmu mɑrɑ. 17 Ulɑmun biiwɑ Bedɑni.

Beniwɑ bɑ sɑ̃ɑ Gɑlɑdi, Mɑkirin bii, Mɑnɑsen debubun bibun bweseru.

18 Hɑmɔlekɛti, Gɑlɑdin sesuwɑ u Isodu kɑ Abiesɛɛ kɑ Mɑlɑ mɑrɑ. 19 Be bɑ sɑ̃ɑ Semidɑn bibu, berɑ Akiyɑni kɑ Sikɛmu kɑ Likisi kɑ sere Aniɑmu.

Efɑrɑimun bibun bweseru

20 Efɑrɑimun bibun bweseru wee. Efɑrɑimu u Sutelɑki mɑrɑ. Mɑ Sutelɑki u Berɛdi mɑrɑ. Mɑ Berɛdi u Tɑhɑti mɑrɑ. Mɑ Tɑhɑti u Eleɑdɑ mɑrɑ. Mɑ Eleɑdɑ u Tɑhɑti mɑrɑ. 21 Mɑ Tɑhɑti u Sɑbɑdi mɑrɑ. Mɑ Sɑbɑdi u Sutelɑki mɑrɑ. Efɑrɑimu u mɑɑ bibu yiru mɑrɑ, Sutelɑki bɑɑsi, beyɑ Esɛɛ kɑ Eleɑdi. Berɑ bɑ Gɑtigibu wɔri bu kɑ sibun yɑɑ sɑbenu mwɑ. Adɑmɑ Gɑtigii be, sibɑ bu go. 22 Mɑ Efɑrɑimu u gɔɔ wooru sinɑ n kɑ tɛ. Mɑ win mɛro bisibu bɑ nɑ bɑ nùn nukuru yɛmiɑsiɑ. 23 Yen biruwɑ u kɑ win kurɔ mɛnnɑ, mɑ u gurɑ suɑ u bii tɔn durɔ mɑrɑ. Mɑ bɑ nùn yĩsiru kɑ̃ Beriɑ yèn sɔ̃ u nuku sɑnkirɑnu wɑ win yɛnuɔ. 24 U mɑɑ bii tɔn kurɔ mɑrɑ wi bɑ mɔ̀ Serɑki. Wiyɑ u Bɛti Horoni bɑnɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wɔwɑɔ, kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ gunguru wɔllɔ, kɑ mɑɑ Usɛni Seerɑ. 25 Mɑ Beriɑ wi, u seewɑ u Refɑ mɑrɑ. Mɑ Refɑ u seewɑ u Resɛfu mɑrɑ. Mɑ Resɛfu u seewɑ u Telɑki mɑrɑ. Mɑ Telɑki u seewɑ u Tɑkɑni mɑrɑ. 26 Mɑ Tɑkɑni u seewɑ u Lɑdɑni mɑrɑ. Mɑ Lɑdɑni u seewɑ u Amihudu mɑrɑ. Mɑ Amihudu u seewɑ u Elisɑmɑ mɑrɑ. 27 Mɑ Elisɑmɑ u seewɑ u Nuni mɑrɑ. Mɑ Nuni u seewɑ u Yosue mɑrɑ.

28 Tem mɛ bɑ wɑ bɑ sinɑ mɛyɑ Betɛli kɑ yen wuu si su kɑ ye sikerenɛ. Siyɑ Nɑɑrɑni ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ kɑ Gesɛɛ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ kɑ yen bɑru kpɑɑnu, kɑ Sikɛmu kɑ yen bɑru kpɑɑnu, n kɑ girɑri Gɑsɑɔ kɑ yen bɑru kpɑɑnɔ.

29 Tem mɛ Mɑnɑsen bibun bweserɑ wɑ, mɛyɑ Bɛti Seɑni kɑ yen bɑru kpɑɑnu, kɑ Tɑɑnɑki kɑ yen bɑru kpɑɑnu, kɑ Mɛgido kɑ yen bɑru kpɑɑnu, kɑ sere Dori kɑ yen bɑru kpɑɑnu.

Wuu si sɔɔrɑ Yosɛfu, Isirelin biin bibun bweserɑ sinɑ.

Asɛɛn bibun bweseru

30 Be bɑ sɑ̃ɑ Asɛɛn bibu, berɑ Yiminɑ kɑ Yisifɑ kɑ Yisifi kɑ Beriɑ kɑ sere ben sesu Serɑki. 31 Be bɑ sɑ̃ɑ Beriɑn bibu, berɑ Hebɛɛ kɑ Mɑɑkiɛli. Mɑɑkiɛli wiyɑ u wuu ge bɑ mɔ̀ Biisɑfiti swĩi. 32 Hebɛɛwɑ u Yɑfilɛti mɑrɑ kɑ Somɛɛ kɑ Hotɑmu kɑ sere ben sesu Suɑ. 33 Be bɑ sɑ̃ɑ Yɑfilɛtin bibu, berɑ Pɑsɑki kɑ Bimɑli kɑ sere Asifɑti. Be bɑ sɑ̃ɑ Yɑfilɛtin bibu, berɑ mi. 34 Be bɑ sɑ̃ɑ Sɑmɛɛn bibu, berɑ Aki kɑ Rogɑ kɑ Hubɑ kɑ sere Arɑmu. 35 Be bɑ sɑ̃ɑ win wɔnɔ Helɛmun bibu, berɑ Sofɑki kɑ Yiminɑ kɑ Selɛsi kɑ sere Amɑli. 36 Be bɑ sɑ̃ɑ Sofɑkin bibu, berɑ Suɑ kɑ Hɑɑnɛfɛɛ kɑ Suɑli kɑ Beri kɑ Yimurɑ, 37 kɑ Beseri kɑ Hɔdu kɑ Sɑmmɑ kɑ Silisɑ kɑ Yitirɑni kɑ sere Beerɑ. 38 Be bɑ sɑ̃ɑ Yetɛɛn bibu, berɑ Yɛfunɛ kɑ Pisipɑ kɑ sere Arɑ.

39 Be bɑ sɑ̃ɑ Ulɑn bibu, berɑ Arɑ kɑ Hɑniɛli kɑ sere Risiɑ.

40 Be bɑ sɑ̃ɑ Asɛɛn bibun bweseru, berɑ mi. Ben bɑɑwure u sɑ̃ɑwɑ wirugii win berɑɔ. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ. Be bɑ tireru doke, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu kɑ tiɑ (26.000) be, be bɑ koo kpĩ bu tɑbu ko.

8

Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑgii

be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ

1 Bibu nɔɔbuwɑ Bɛnyɑmɛɛ u mɑrɑ. Wee nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ, Belɑ kɑ Asibɛli 2 kɑ Arɑ kɑ Nɔkɑ kɑ sere Rɑfɑ. 3 Be bɑ sɑ̃ɑ Belɑn bibu, berɑ Adɑri kɑ Gerɑ kɑ Abihudu 4 kɑ Abisuɑ kɑ Nɑɑmɑ kɑ Akoɑsi 5 kɑ Gerɑ kɑ Sefufɑni kɑ sere Hurɑmu.

6 Ehudun bii be bɑ sɑ̃ɑ wirugibu Gebɑgibun suunu sɔɔ, mɑ bɑ kɑ bu dɑ Mɑnɑhɑtiɔ, 7 berɑ Nɑmɑni kɑ Akiyɑ kɑ sere Gerɑ. Gerɑ wi u kɑ bu dɑ mi, wiyɑ u Usɑ kɑ Ahihudu mɑrɑ.

8 Sɑɑrɑimu u win kurɔbu yiru beni girɑ. Berɑ Husimu kɑ Bɑɑrɑ. Yen biruwɑ u bibu gɑbu mɑrɑ Mɔɑbubɑn temɔ. 9 Bii be u kɑ win kurɔ Hodɛsi mɑrɑ, berɑ Yobɑbu kɑ Sibiyɑ kɑ Mɛsɑ kɑ Mɑlikɑmu, 10 kɑ Yeusi kɑ Sokiɑ kɑ sere Mirimɑ. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ yɛnu yɛ̃robu. 11 Be u kɑ win kurɔ Husimu mɑrɑ, berɑ Abitubu kɑ Ɛlipɑli. 12 Be bɑ sɑ̃ɑ Ɛlipɑlin bibu, berɑ Ebɛɛ kɑ Miseɑmu kɑ sere Semɛɛ wi u wuu ge bɑ mɔ̀ Onɔɔ bɑnɑ kɑ sere mɑɑ Lodu kɑ yen bɑru kpɑɑnu.

13 Beriɑ kɑ Semɑ be bɑ sɑ̃ɑ wirugibu Ayɑlonigibun suunu sɔɔ, berɑ bɑ Gɑtigibu girɑ. 14-16 Be bɑ sɑ̃ɑ Beriɑn bibu, berɑ Akiyo kɑ Sɑsɑki kɑ Yeremɔti kɑ Sebɑdiɑ kɑ Arɑdi kɑ Edɛɛ kɑ Mikɑɛli kɑ Yisifɑ kɑ sere Yoɑsi.

17-18 Be bɑ sɑ̃ɑ Ɛlipɑlin bibu, berɑ Sebɑdiɑ kɑ Mɛsulɑmu kɑ Hisiki kɑ Hebɛɛ kɑ Yisimɛrɑi kɑ Yisiliɑ kɑ sere Yobɑbu.

19-21 Be bɑ sɑ̃ɑ Simɛin bibu, berɑ Yɑkimu kɑ Sikiri kɑ Sɑbidi kɑ Ɛlienɑi, kɑ Silitɑi kɑ Eliɛli kɑ Adɑyɑ kɑ Berɑyɑ kɑ Simurɑti.

22-25 Be bɑ sɑ̃ɑ Sɑsɑkin bibu, berɑ Yisipɑni kɑ Ebɛɛ kɑ Eliɛli kɑ Abudoni kɑ Sikiri kɑ Hɑnɑnu kɑ Hɑnɑniɑ kɑ Elɑmu kɑ Antotiɑ kɑ Yifideyɑ kɑ sere Penuɛli.

26-27 Be bɑ sɑ̃ɑ Yerohɑmun bibu, berɑ Sɑnserɑi kɑ Sehɑriɑ kɑ Atɑliɑ kɑ Yɑɑresiɑ kɑ Eliyɑ kɑ sere Sikiri.

28 Be bɑ sɑ̃ɑ wirugibu nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ, berɑ mi. Bɑ wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmuɔ.

29 Wi u Gɑbɑoni swĩi, u wɑ̃ɑ Gɑbɑoni mi. Win kurɔn yĩsirɑ Mɑɑkɑ. 30 Win bii gbiikoowɑ Abudoni. Be bɑ mɑɑ tie, berɑ Suri kɑ Kisi kɑ Bɑɑli kɑ Nɑdɑbu, 31 kɑ Gedori kɑ Akiyo kɑ Sekɛɛ, 32 kɑ sere Mikoloti, Simɛɑn tundo. Ben tii bɑ wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmuɔ, ben mɛro bisibun bɔkuɔ.

Sɔɔlun bibun bweseru

(I mɑɑ mɛɛrio 9:39-44)

33 Nɛriwɑ u Kisi mɑrɑ. Mɑ Kisi u Sɔɔlu mɑrɑ. Mɑ Sɔɔlu u Yonɑtɑm mɑrɑ kɑ Mɑɑkisuɑ kɑ Abinɑdɑbu kɑ sere Ɛsibɑɑli. 34 Yonɑtɑmwɑ u Mɛribu Bɑɑli mɑrɑ. Mɑ Mɛribu Bɑɑli u mɑɑ Misee mɑrɑ. 35 Be bɑ sɑ̃ɑ Miseen bibu, berɑ Pitoni kɑ Mɛlɛki kɑ Tɑreɑ kɑ sere Akɑsi. 36 Akɑsiwɑ u Yehoyɑdɑ mɑrɑ. Mɑ Yehoyɑdɑ u Alemɛti mɑrɑ kɑ Asimɑfɛti kɑ sere Simiri. Simiriwɑ u Mɔsɑ mɑrɑ. 37 Mɑ Mɔsɑ u Binɛɑ mɑrɑ. Mɑ Binɛɑ u Rɑfɑ mɑrɑ. Mɑ Rɑfɑ u Eleɑsɑɑ mɑrɑ. Mɑ Eleɑsɑɑ u Asɛli mɑrɑ. 38 Bibu nɔɔbɑ tiɑ Asɛli u mɑrɑ. Berɑ Asirikɑmu kɑ Bokuru kɑ Isimɛɛli kɑ Seɑriɑ kɑ Abudiɑsi kɑ sere Hɑnɑnu. Beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Asɛlin bibu. 39 Asɛli wi, u wɔnɔ mɔ wi bɑ sokumɔ Esɛki. Bibu itɑwɑ Esɛki wi, u mɑrɑ. Berɑ Ulɑmu kɑ Yeusi kɑ Elifelɛti. 40 Ulɑmun bibu bɑ kuɑwɑ wɔrugɔbɑ kɑ tɛn towobu. Ben bibu kɑ ben debuminu dɑbi. Bɑ turɑ nge tɔmbu wunɑɑ weeru kɑ wɔkuru (150).

Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Bɛnyɑmɛɛn bibun bweseru.

9

1 Bɑ Isirelibɑ kpuron yĩsɑ yoruɑ ben gɑri gɑrin tireru sɔɔ nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ, bwese kɛrɑ kɑ bwese kɛrɑ.

Isireli be bɑ wurɑmɑ yorun di

N deemɑ bɑ Yudɑbɑ kpuro yoru mwɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑn sɔ̃. 2 Be bɑ gbiɑ bɑ sinɑ ben tem wusu sɔɔ, berɑ Isirelibɑ kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ kɑ sere Nɛtinibɑ.

3 Be bɑ nɑ bɑ sinɑ Yerusɑlɛmuɔ, berɑ Yudɑn bweseru kɑ Bɛnyɑmɛɛn bweseru kɑ Efɑrɑimugiru kɑ Mɑnɑsegiru.

4 Kɑ sere Utɑi wi u wɑ̃ɑ Yudɑn bwese kɛrɑ sɔɔ. U sɑ̃ɑwɑ Amihudun bii. Amihudu wi, u sɑ̃ɑwɑ Omirin bii, Imirin debubu, Bɑnin sikɑdobu, Perɛsin bwese kɛrɑ sɔɔ. 5 Silonigibun bwese kɛrɑ sɔɔrɑ Asɑyɑ u wɑ̃ɑ kɑ win bibu. Asɑyɑ wiyɑ u sɑ̃ɑ win bii gbiikoo. 6 Serɑkin bwese kɛrɑ sɔɔrɑ Yewɛli kɑ wigibu bɑ wɑ̃ɑ. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɑtɑ kɑ wɛnɛ kɑ wɔkuru (690).

7 Be bɑ wɑ̃ɑ Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑ sɔɔ, berɑ Sɑlu, Mɛsulɑmun bii, Hodɑfiɑn debubu, Asenuɑn sikɑdobu, 8 kɑ Yibinɛɑ, Yorɑmun bii, kɑ Elɑ, Usin bii, Mikirin debubu kɑ Mɛsulɑmu, Sefɑtiɑn bii, Rewɛlin debubu, Yibiniɑn sikɑdobu, kɑ sere ben tɔmbu gɑbu. 9 Tɔn be kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ wirugibu ben yɛnusɔ nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɛnɛ kɑ wunɔbu kɑ weerɑɑkuru kɑ nɔɔbɑ tiɑ (956).

10 Be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu, berɑ Yedɑyɑ kɑ Yoyɑribu kɑ Yɑkini, 11 kɑ Asɑriɑ. Win sikɑdobɑrɑ Hilikiyɑ kɑ Mɛsulɑmu kɑ Sɑdɔku kɑ Mɛrɑyɔtu kɑ sere Akitubu wi u sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun wirugii. 12 Adɑyɑ u mɑɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowo. Win sikɑdobɑrɑ Yerohɑmu kɑ Pɑsuri kɑ Mɑɑkiyɑ kɑ Mɑsɑi kɑ Adiɛli kɑ Yɑsisiɑ kɑ Mɛsulɑmu kɑ Mɛsilemiti kɑ Imɛri. 13 Be kɑ begii be bɑ sɑ̃ɑ wirugibu ben yɛnusɔ, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbu kɑ nɑtɑ kɑ wunɔbu kɑ wɑtɑ (1.760). Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ. Berɑ bɑ rɑ sɔmburu ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ.

14 Semɑyɑ u sɑ̃ɑwɑ Lefi. Win sikɑdobɑ wee, nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. Berɑ Hɑsubu kɑ Asirikɑmu kɑ sere Hɑsɑbiɑ, Mɛrɑrin bwese kɛrɑ sɔɔ. 15 Be bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Lefibɑ, berɑ Bɑkibɑkɑɑ kɑ Herɛsi kɑ Gɑlɑli kɑ Mɑtɑniɑ. Mɑtɑniɑ win sikɑdobɑrɑ Misee kɑ Sikiri kɑ Asɑfu. 16 Abudiɑsin tii u sɑ̃ɑ wɑ Lefi. Win sikɑdobɑrɑ Semɑyɑ kɑ Gɑlɑli kɑ Yedutum. Berekiɑ, Asɑn bii, Ɛlikɑnɑn debubu wi u wɑ̃ɑ Nɛtofɑgibun temɔ, u mɑɑ sɑ̃ɑwɑ Lefi.

17 Be bɑ sɑ̃ɑ kɔnnɔ kɔ̃sobu, berɑ Sɑlumu kɑ Akubu kɑ Tɑlumɔɔ, kɑ Ahimɑni kɑ begibu. Sɑlumuwɑ u sɑ̃ɑ ben wirugii. 18 Wiyɑ u rɑ n wɑ̃ɑ sinɑ bokon kɔnnɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ sere kɑ gisɔ. Be bɑ sɑ̃ɑ kɔnnɔ kɔ̃sobu Lefin bweseru sɔɔ, berɑ mi. 19 Sɑlumu, Koren bii, Abiɑsɑfun debubu, Koren sikɑdobu kɑ wigii be bɑ tie, berɑ bɑ rɑ Yinni Gusunɔn kuu bekurugirun kɔnnɔ kɔ̃su. Ben sikɑdobɑrɑ bɑ rɑ rɑɑ sɔmbu te ko. 20 Finɛɛsi, Eleɑsɑɑn biiwɑ u sɑ̃ɑ ben wirugii. Mɑ Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ kɑ wi. 21 Sɑkɑri, Mɛselemiɑn biiwɑ u rɑ kuu bekurugii ten kɔnnɔ kɔ̃su.

22 Be kpuron geerɑ sɑ̃ɑwɑ mi goobu kɑ wɔkurɑ yiru (212). Berɑ bɑ rɑ kɔnnɔsu kɔ̃su. Ben yĩsɑ bɑ mɑɑ doke tireru sɔɔ kɑ ben wusu. Dɑfidi kɑ Gusunɔn sɔmɔ Sɑmuɛliwɑ bɑ bu sɔmbu te nɔmu sɔndiɑ. 23 Be kɑ ben bibun bweserɑ bɑ rɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔ si kɔ̃su.

24 Be bɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ si kɔ̃su mi, bɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ berɑ kɑ berɑ, sɔ̃ɔ yɑri yerɔ kɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ, kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geuɔ kɑ yen nɔm dwɑrɔ. 25 Begibu gɑbu bɑ rɑ nɛ ben mi sɑɑ ben wusun di bu kɑ bu sinɑ mi ɑlusumɑ tiɑ. 26 Kɔnnɔ kɔ̃sobun wirugibu nnɛ be, bɑ sɑ̃ɑwɑ Lefibɑ. Bɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ ben sɔmburu sɔɔ bɑɑdommɑ. Berɑ bɑ rɑ mɑɑ sɑ̃ɑ yerun dii sɔsu kɑ sɑ̃ɑ yee ten ɑrumɑni kɔ̃su. 27 Bɑ rɑ kpunɛwɑ bu kɑ sɑ̃ɑ yee te sikerenɑ. Yɑm mù n sɑ̃rɑ, kpɑ bu ten kɔnnɔsu wukiɑ.

28 Kɔnnɔ kɔ̃so ben gɑbɑ bɑ rɑ yɑ̃kurun dendi yɑ̃nu kɔ̃su. Bɑ rɑ nu gɑriwɑ bɑ̀ n nu yɑrɑmɔ. Kpɑ bu mɑɑ nu gɑri bɑ̀ n nu duusiɑmɔ. 29 Ben gɑbɑ bɑ rɑ mɑɑ sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃ɑ ni nu tie kɔ̃su kɑ sere mɑɑ som kɑ tɑm kɑ gum kɑ turɑre ye bɑ rɑ dɔ̃ɔ doke kɑ mɑɑ turɑre nubu durorugiɑ. 30 Yɑ̃ku kowobɑ bɑ rɑ turɑre nubu durorugiɑ ye ko.

31 Lefi ben turo, Mɑtitiɑ, Sɑlumun bii gbiikoo, Koren bweseru sɔɔ, wiyɑ u rɑ kirɑnu wɔ̃. 32 Wigibu gɑbu Kehɑtin bweseru sɔɔ, berɑ bɑ rɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru bɑɑteren pɛ̃ɛ ko, ye bɑ rɑ Yinni Gusunɔ yiiye.

33 Berɑ bɑ sɑ̃ɑ Lefibɑn yɛnu yɛ̃robu. Berɑ bɑ rɑ mɑɑ wom kowobu kpɑre. Bɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ sɑ̃ɑ yerun dinu gɑnu sɔɔ. Bɑ ku rɑ mɑɑ sɔmɑ gɑɑ ko, yèn sɔ̃ bɑ rɑ n sɔmburu mɔ̀ sɔ̃ɔ sɔɔ kɑ wɔ̃kuru.

34 Berɑ bɑ sɑ̃ɑ Lefibɑn yɛnu yɛ̃robu nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. Be, bɑ wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmuɔ.

Sɔɔlun bibun bweseru

(I mɑɑ mɛɛrio 8:29-38)

35 Yeyɛli wi u Gɑbɑoni swĩi, u wɑ̃ɑwɑ Gɑbɑoniɔ. Win kurɔn yĩsirɑ Mɑɑkɑ. 36 Win bii gbiikoowɑ Abudoni. Be bɑ mɑɑ tie, berɑ Suri kɑ Kisi kɑ Bɑɑli kɑ Nɛri kɑ Nɑdɑbu, 37 kɑ Gedori kɑ Akiyo kɑ Sɑkɑri kɑ sere Mikoloti. 38 Mikoloti wiyɑ u Simɛɑmu mɑrɑ. Be kpuro bɑ wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmuɔ begibun bɔkuɔ.

39 Nɛriwɑ u Kisi mɑrɑ. Mɑ Kisi u Sɔɔlu mɑrɑ. Mɑ Sɔɔlu u Yonɑtɑm mɑrɑ kɑ Mɑɑkisuɑ kɑ Abinɑdɑbu kɑ sere Ɛsibɑɑli. 40 Yonɑtɑmwɑ u Mɛribu Bɑɑli mɑrɑ. Mɑ Mɛribu Bɑɑli u mɑɑ Misee mɑrɑ. 41 Miseen bibɑ Pitoni kɑ Mɛlɛki kɑ sere Tɑreɑ. 42 Akɑsiwɑ u Yɑrɑ mɑrɑ. Mɑ Yɑrɑ u Alemɛti mɑrɑ kɑ Asimɑfɛti kɑ sere Simiri. Simiriwɑ u Mɔsɑ mɑrɑ. Mɑ Mɔsɑ u mɑɑ Binɛɑ mɑrɑ. 43 Binɛɑwɑ u Refɑyɑ mɑrɑ. Mɑ Refɑyɑ u Eleɑsɑɑ mɑrɑ. Mɑ Eleɑsɑɑ u Asɛli mɑrɑ. 44 Bibu nɔɔbɑ tiɑ Asɛli u mɑrɑ. Ben yĩsɑ wee, Asirikɑmu kɑ Bokuru kɑ Isimɛɛli kɑ Seɑriɑ kɑ Abudiɑsi kɑ sere Hɑnɑnu. Be bɑ sɑ̃ɑ Asɛlin bibu, berɑ mi.

DAFIDI, ISIRELIBAN SINA BOKON GARI

Sɔɔlu kɑ win bibun gɔɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli I, 31:1-13)

10

1 Filisitibɑ bɑ Isirelibɑ tɑbu wɔri. Mɑ Isirelibɑn tɑbu kowobu bɑ duki suɑ. Filisiti be, bɑ bu nɑɑ girɑ bɑ go go Giliboɑn guurɔ. 2 Bɑ mɑɑ Sɔɔlun tii kɑ win bibu itɑ Yonɑtɑm kɑ Abinɑdɑbu kɑ Mɑɑkisuɑ nɑɑmwɛ. Mɑ bɑ bii be go. 3 Sɑnnɔ ge, gɑ Sɔɔlu swĩɛ. Tɛn towobu bɑ nùn sɛ̃ɛnu twee bɑ mɛɛrɑ kuɑ gem gem. 4 Yerɑ u win tɑbu yɑ̃ɑ sɔɔwo sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, u win tɑkobi womɔ u nùn ye sɔku kpɑ bɑngo sɑrirugii be, bu ku rɑɑ nùn sɔku bu yɑɑ kɑsiki.

Adɑmɑ durɔ wi, u yinɑ u ko mɛ, domi bɛrum nùn mwɑ gem gem. Mɑ Sɔɔlu u tɑkobi ye mwɑ u kɑ tii sɔkɑ u kibɑrisi u tɑɑre. 5 Ye win tɑbu yɑ̃ɑ sɔɔwo wi, u wɑ mɑ u gu, yerɑ u mɑɑ win tɑkobi suɑ u tii sɔkɑ nge mɛ Sɔɔlu u kuɑ. Mɑ bɑ gu yɑm tem mi.

6 Nge mɛyɑ Sɔɔlu u kɑ gu kɑ win bibu itɑ be, kɑ win tɑbu yɑ̃ɑ sɔɔwo kɑ sere mɑɑ win tɑbu kowobu kpuro sɑnnu. 7 Ye Isireli be bɑ wɑ̃ɑ Yisirɛɛlin wɔwɑɔ bɑ nuɑ mɑ ben tɑbu kowobɑ duki suɑ, Sɔɔlu kɑ win bii tɔn durɔbu bɑ mɑɑ gu, yerɑ bɑ ben wusu deri bɑ duki suɑ. Mɑ Filisitibɑ bɑ nɑ bɑ sinɑ wuu si sɔɔ.

8 Ye n kuɑ sisiru Filisitibɑ bɑ nɑ bɑ goo nin yɑ̃nu potirimɔ. Yerɑ bɑ Sɔɔlu kɑ win bibu itɑn gonu wɑ Giliboɑn guurɔ. 9 Mɑ bɑ Sɔɔlun wiru burɑ bɑ win tɑbu yɑ̃nu kpuro potirɑ. Yerɑ bɑ sɔmɔbu gɔrɑ bu yen lɑbɑɑri kpɑrɑ ben bũu diɑɔ kɑ ben tɔmbun mi, ben tem sɔɔ kpuro. 10 Yerɑ bɑ win tɑbu yɑ̃nu suɑ bɑ doke ben bũu dirɔ. Mɑ bɑ win wiru suɑ bɑ bwɛ̃ ben bũu wi bɑ mɔ̀ Dɑgonin dirɔ.

11 Sɑnɑm mɛ Yɑbɛsi ye yɑ wɑ̃ɑ Gɑlɑdin temɔ, yen tɔmbu bɑ nuɑ ye Filisitibɑ bɑ Sɔɔlu kuɑ, 12 yerɑ be bɑ sɑ̃ɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ bɑ seewɑ bɑ Sɔɔlu kɑ win bibun goo ni suɑ bɑ kɑ dɑ Yɑbɛsiɔ. Mɑ bɑ ben kukunu sikuɑ dɑ̃ru gɑrun nuurɔ Yɑbɛsi mi. Mɑ bɑ nɔɔ bɔkuɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru.

13 Sɔɔlu u guwɑ yèn sɔ̃ u Yinni Gusunɔ tɔnu kɑm kom kuɑ, u ǹ win woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ. U bikiɑru dɑwɑ be bɑ rɑ gɔribu sokun mi. 14 U ǹ Yinni Gusunɔ bikie. Mɑ Yinni Gusunɔ u derɑ u gu. Mɑ u win bɑndu suɑ u Isɑin bii, Dɑfidi wɛ̃.

Dɑfidi u kuɑ Isirelibɑn sunɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 5:1-3)

11

1 Isirelibɑ kpuro bɑ mɛnnɑ bɑ nɑ Dɑfidin mi Heboroniɔ. Mɑ bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, bɛsɛ kɑ wunɛ, sɑ sɑ̃ɑwɑ yɛm tem. 2 Bɑɑ yellun di, sɑɑ ye Sɔɔlu u sɑ̃ɑ bɛsɛn sunɔ, wunɑ ɑ rɑ sun mɛnnɛ ɑ sun kpɑrɑ ɑ kɑ tɑbu dɑ, kpɑ ɑ kɑ mɑɑ sun wurɑmɑ. Gusunɔ wunɛn Yinni u mɑɑ nun sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wunɑ kɑɑ ko bɛsɛn wirugii kpɑ ɑ bɛsɛ win tɔmbu kpɑrɑ.

3 Yerɑ Isirelibɑn guro gurobu kpuro bɑ nɑ Dɑfidi sinɑ bokon mi Heboroniɔ. Mɑ u kɑ bu ɑrukɑwɑni bɔkuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ Heboroni mi. Yerɑ bɑ nùn gum tɑ̃re wirɔ, bɑ nùn kuɑ be, Isirelibɑn sunɔ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ sɑɑ Sɑmuɛlin nɔɔn di.

Dɑfidi u Yerusɑlɛmu wɔri

u mwɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 5:6-10)

4 Sɔ̃ɔ teeru, Dɑfidi kɑ Isirelibɑ kpuro bɑ Yerusɑlɛmu wɔri. Yerusɑlɛmu yerɑ bɑ mɑɑ sokumɔ Yebusi. Miyɑ Yebusibɑ bɑ wɑ̃ɑ. 5 Yerɑ bɑ Dɑfidi sɔ̃ɔwɑ bɑ bɛɛ, n ǹ koorɔ u duumɑ wuu ge sɔɔ.

Adɑmɑ Dɑfidi u bu wɔri u ben wuu gbɑ̃rɑruguu ge mwɑ. N deemɑ gerɑ bɑ mɑɑ sokumɔ Siɔni. Yen biru bɑ gu sokɑ Dɑfidin wuu. 6 N deemɑ Dɑfidi u rɑɑ win tɑbu kowobu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wi u gbiɑ u Yebusibɑ wɔri u kɑmiɑ, yɛ̃rowɑ u koo ko tɑbu kowobun wirugii. Mɑ Yoɑbu, Seruyɑn bii u gbiɑ u bu wɔri u kɑmiɑ. Mɑ u kuɑ wirugii.

7 Dɑfidi u dɑ u sinɑ wuu gbɑ̃rɑruguu gen mi. Yen sɔ̃nɑ bɑ gu sokɑ Dɑfidin wuu. 8 Mɑ u bɑni kuɑ u kɑ gu sikerenɑ. U bɑnɑwɑ sɑɑ Milon di u kɑ sikerenɑ. Mɑ Yoɑbu u mɑɑ gen mi n tie sɔnwɑ.

9 Mɑ Dɑfidin dɑm mu sosimɔ. Domi Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u wɑ̃ɑ kɑ wi.

Dɑfidin tɑbu kowobu

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 23:8-39)

10 Wee be bɑ sɑ̃ɑ Dɑfidin tɑbu kowobun wirugibu. Be kɑ Isirelibɑ kpurowɑ bɑ nùn kuɑ sinɑ boko nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ win tɔmbun sɔ̃. Bɑ nùn mɛm nɔɔwɑwɑ mɑm mɑm win bɑndun wɑɑti ye kpuro sɔɔ.

11 Yɑsobeɑmu, Hɑkumɔnin bii u sɑ̃ɑ tɑbu kowobun wirugii ben turo. Wiyɑ u tɔmbu goobɑ wunɔbu (300) go kɑ yɑɑsɑ nɔn teerun tɑbu sɔɔ.

12 Yen biru Eleɑsɑɑ, Dodon bii, Akosigii, u sɑ̃ɑwɑ tɑbu kowobu itɑ yen turo. 13 U wɑ̃ɑ kɑ Dɑfidi Pɑsi Dɑmimuɔ, sɑnɑm mɛ Filisitibɑ bɑ mɛnnɑ bu kɑ bu tɑbu wɔri. Mɑ Isirelibɑ bɑ duki Filisitibɑn wuswɑɑn di. N deemɑ gberu gɑrɑ wɑ̃ɑ mi, tè sɔɔ bɑ ɔɔsu duurɑ. 14 Yerɑ Eleɑsɑɑ kɑ win tɔmbu bɑ yɔ̃rɑ gbee ten suunu sɔɔ bɑ kɑ tu yinɑ. Mɑ bɑ kɑ Filisitibɑ tɑbu kuɑ bɑ bu go. Yinni Gusunɔ u bu nɑsɑrɑ bɑkɑ wɛ̃ dɔmɑ te.

15 Sɔ̃ɔ teeru Dɑfidin tɑbu sinɑmbu tɛnɑ ye sɔɔ, ben itɑ bɑ dɑ bɑ nùn deemɑ Adulɑmun kpee wɔruɔ, sɑnɑm mɛ Filisitibɑn tɑbu kowobun wuuru gɑru tɑ nɑ tɑ ten sɑnsɑni girɑ Refɑbɑn wɔwɑɔ. 16 Sɑɑ ye sɔɔ, Dɑfidi u wɑ̃ɑ kpee wɔru ge sɔɔ, mɑ Filisitibɑn sɑnsɑni yɑ mɑɑ gire Bɛtelehɛmuɔ. 17 Mɑ Dɑfidi u Bɛtelehɛmun bɛkɛ kuɑ u nɛɛ, wɑrɑ u koo kɑ mɑn Bɛtelehɛmun gbɑ̃rɑ kɔnnɔn dɔkɔn nim nɑɑwɑ n nɔ.

18 Yerɑ win tɑbu durɔbu itɑ be, bɑ dɑ bɑ Filisitibɑn sɑnsɑni ye wɔri kɑ dɑm bɑ Dɑfidi nim mɛ tɑkɑmɑ bɑ kɑ nɑ. Adɑmɑ u ǹ mu nɔrɑ. U kɑ mu yɑ̃kuru kuɑwɑ, u Yinni Gusunɔ yɑriɑ. 19 U nɛɛ, Gusunɔ u mɑn gbɑrɑ bu nɛɛ, nɛnɑ nɑ nim mɛ nɔrɑ. Domi mɛn sɔ̃nɑ tɔn beni bɑ ben wɑ̃ɑru kɑri bɔrie. Nim mɛ, mu sɑ̃ɑwɑ nge ben yɛm mɛ mu koo rɑɑ yɑri.

Yen sɔ̃nɑ u yinɑ u mu nɔ.

Yenibɑ kpurowɑ Dɑfidin tɑbu kowobu itɑ be, bɑ kuɑ.

20 Abisɑi, Yoɑbun wɔnɔwɑ u sɑ̃ɑ tɑbu sinɑmbu tɛnɑ yen wirugii. Tɔmbu goobɑ wunɔbuwɑ (300) u go kɑ win yɑɑsɑ. Mɑ u yĩsiru yɑrɑ wigibun suunu sɔɔ. 21 Bɑ nùn bɛɛrɛ wɛ̃ too. Adɑmɑ u ǹ tɑbu durɔbu itɑ be turɑ.

22 Bɛnɑyɑ, Kɑbisɛɛligii, Yehoyɑdɑn bii, u sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ wɔrugɔ. Mɑ u yĩsiru yɑrɑ nɑsɑrɑ dɑbi te u wɑn sɔ̃. Wiyɑ u Mɔɑbubɑn tɔmbu yiru gɑbu go, be bɑ sɛ̃ nge gbee sinɑnsu. Wiyɑ u mɑɑ duɑ dɔkɔ kpiriru sɔɔ u gbee sunɔ kɑ̃ɑsi mi, u go purɑn sɑɑ sɔɔ. 23 Mɑ u Egibitin tɑbu durɔ dɑmgii goo go. Win gunum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. Mɑ u yɑɑsɑ nɛni. Yen buru tɑ sɑ̃ɑwɑ nge weson dɛkɑ ye u rɑ beku yɑsɑ tɛ̃ke. Sɑɑ yè sɔɔ u nùn wɔrim dɔɔ, bokurɑ u nɛni. Ye u turɑ mi, mɑ u durɔ win yɑɑsɑ ye u nɛni mi wɔrɑ u kɑ nùn sɔkɑ u go. 24 Yenibɑ kpurowɑ Bɛnɑyɑ Yehoyɑdɑn bii u kuɑ. Mɑ u yĩsiru yɑrɑ tɑbu kowobu tɛnɑ ye sɔɔ. 25 U bɛɛrɛ bɑkɑ wɑ Dɑfidin tɑbu durɔbu tɛnɑ ye sɔɔ. Adɑmɑ yɑ ǹ tɑbu durɔ gbiikobu itɑ begiɑ turɑ. Mɑ Dɑfidi u nùn kuɑ win tiin kɔ̃sobun wirugii.

26 Dɑfidin tɑbu kowo ben gɑbun yĩsɑ wee, Asɑɛli, Yoɑbun wɔnɔ, kɑ Ɛlikɑnɑni, Dodon bii, Bɛtelehɛmugii, 27 kɑ Sɑmɔti, Hɑrorigii, kɑ Helɛsi, Pɑlonigii, 28 kɑ Irɑ, Ikɛsin bii, Tekoɑgii, kɑ Abiesɛɛ, Anɑtɔtugii, 29 kɑ Sibekɑi, Husɑgii, kɑ Ilɑi, Akoɑsigii, 30 kɑ Mɑhɑrɑi, Nɛtofɑgii, kɑ Helɛdi, Bɑɑnɑn bii, wi u mɑɑ sɑ̃ɑ Nɛtofɑgii, 31 kɑ Itɑi, Ribɑin bii, Gibeɑgii, ye yɑ wɑ̃ɑ Bɛnyɑmɛɛn temɔ, kɑ Bɛnɑyɑ, Pirɑtonigii, 32 kɑ Hurɑi, Nɑsɑle Gɑɑsigii, kɑ Abiɛli, Arɑbɑgii, 33 kɑ Asimɑfɛti, Bɑsɑrumugii, kɑ Eliɑbɑ, Sɑɑbonigii, 34 kɑ Bɛnɛ Hɑsɛmu, Gisonigii, kɑ Yonɑtɑm, Sɑgen bii, Hɑrɑrigii, 35 kɑ Akiɑmu, Sɑkɑɑn bii, Hɑrɑrigii, kɑ Elifɑli, Urun bii, 36 kɑ Hefɛɛ, Mɛkerɑgii, kɑ Akiyɑ, Pɑlonigii, 37 kɑ Hɛsiro, Kɑɑmɛligii, kɑ Nɑɑrɑi, Ɛsibɑin bii, 38 kɑ Yoɛli, Nɑtɑnin mɔɔ, kɑ Mibisɑɑ, Hɑgirin bii, 39 kɑ Selɛki, Amɔnigii, kɑ Nɑkɑrɑi, Berɔtugii wi u rɑ Yoɑbu, Seruyɑn biin tɑbu yɑ̃nu sɔbe, 40 kɑ Irɑ, kɑ Gɑrɛbu be bɑ sɑ̃ɑ Yetɛɛbɑ, 41 kɑ Uri, Hɛti, kɑ Sɑbɑdi, Alɑigii, 42 kɑ Adinɑ, Sisɑn bii, Rubɛnin bwese kɛrɑn wirugii turo, wi u tɑbu kowobu tɛnɑ mɔ, 43 kɑ Hɑnɑni, Mɑɑkɑn bii, kɑ Yosɑfɑti, Mitinigii, 44 kɑ Osiɑsi, Asitɑrɔtugii, kɑ Sɑmɑ, kɑ Yeyɛli be bɑ sɑ̃ɑ Hotɑmun bibu, Aroɛɛgibu, 45 kɑ Yediɛli, Simurin bii, kɑ win wɔnɔ Yokɑ, Tisigii, 46 kɑ Eliɛli, Mɑkɑfimugii, kɑ Yeribɑi, kɑ Yosɑfiɑ, Elinɑmun bibu, kɑ Yitimɑ, Mɔɑbu, 47 kɑ Eliɛli, kɑ Obɛdi, kɑ Yɑsiɛli, Sobɑgii.

12

Tɑbu kowo be bɑ kɑ Dɑfidi

nɔɔ tiɑ kuɑ Sɔɔlun wɑɑti

1 Sɑnɑm mɛ Dɑfidi u kpikiru suɑ u dɑ Sikilɑgiɔ u kɑ Sɔɔlu Kisin bii tondɑ, yerɑ gɑbɑ seewɑ bɑ dɑ win mi. Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ be bɑ sɔɔru sɑ̃ɑ bu kɑ nùn tɑbu somi. 2 Mɑ bɑ tɛnnu kɑ kpurɑntɛɛnu nɛni. Bɑ mɑɑ ye kpuron tobu yɛ̃wɑ nɔm geu kɑ nɔm dwɑru.

Be bɑ sɑ̃ɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ, Sɔɔlun bwese kɛrɑ sɔɔ, 3 berɑ tɑbu sunɔ Akiesɛɛ kɑ Yoɑsi be bɑ sɑ̃ɑ Semɑ, Gibeɑgiin bibu, kɑ Yesiɛli, kɑ Pelɛti be bɑ sɑ̃ɑ Asimɑfɛtin bibu, kɑ Berɑkɑ kɑ Yehu be bɑ sɑ̃ɑ Anɑtɔtugibu, 4 kɑ Yisimɑyɑ, Gɑbɑonigii, wi u sɑ̃ɑ tɑbu sinɑmbu tɛnɑ yen wirugii turo, 5 kɑ Yeremi kɑ Yɑsiɛli, kɑ Yokɑnɑni kɑ Yosɑbɑdi, Gederɑgii, 6 kɑ Elusɑi kɑ Yerimɔti kɑ Beɑliɑ kɑ Semɑriɑ kɑ Sefɑtiɑ, Hɑrɔfugii, 7 kɑ Ɛlikɑnɑ kɑ Yisiyɑ kɑ Asɑrɛli, kɑ Yoesɛɛ kɑ Yɑsobeɑmu, be bɑ sɑ̃ɑ Koren bwese kɛrɑgibu, 8 kɑ Yoelɑ kɑ Sebɑdiɑ be bɑ sɑ̃ɑ Yerohɑmun bibu, Gedorigibu.

9 Gɑdibɑ sɔɔ, tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ bɑ nɑ Dɑfidin mi kpee wɔru gen mi, gbɑburɔ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ be bɑ tɑbu tobu yɛ̃. Mɑ bɑ tɛrɛnu kɑ yɑɑsi nɛni. Bɑ dɑm mɔwɑ nge gbee sinɑnsu. Mɑ bɑ sɑ̃u nge nɛm ni nu wɑ̃ɑ guunu wɔllɔ. 10-14 Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnu wɔkurɑ tiɑ. Berɑ tɑbu sunɔ Esɛɛ kɑ Abudiɑsi kɑ Eliɑbu kɑ Misimɑnɑ kɑ Yeremi kɑ Atɑi kɑ Eliɛli kɑ Yokɑnɑni kɑ Ɛlisɑbɑdi kɑ Yeremi kɑ Mɑkibɑnɑi. 15 Be bɑ sɑ̃ɑ Gɑdigibu bɑ kɑ sɑ̃ɑ tɑbu sinɑmbu, berɑ mi. Wi u piiburu bo be sɔɔ, wiyɑ u koo tɔmbu wunɔbu (100) tɑbu wɔri. Wi u mɑɑ bo, kpɑ u tɔmbu nɔrɔbu (1.000) tɑbu wɔri. 16 Berɑ bɑ Yuudɛni tɔburɑ wɔ̃ɔn suru gbiikoo sɔɔ, sɑnɑm mɛ yɑ nim yibɑ sere bɔ̃ɔwɔ. Berɑ bɑ mɑɑ tɔn be bɑ wɑ̃ɑ wɔwi sɔɔ girɑ yen sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ kɑ yen sɔ̃ɔ duu yeru giɑ.

17 Bɛnyɑmɛɛbɑ kɑ Yudɑbɑ ben tii bɑ mɑɑ nɑ Dɑfidin mi kpee wɔru mi. 18 Dɑfidi u bu sennɔ dɑ, mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ì n ween nɑ nɛn mi kɑ bwisiku geenu, i kɑ mɑn somi, kon kɑ bɛɛ nɔɔ tiɑ ko. Adɑmɑ ì n ween nɑ i kɑ mɑn sɑmbɑ ko, kpɑ nɛn yibɛrɛbɑ bu kɑ mɑn go sɑnɑm mɛ nɑ ǹ tɑɑrɛ gɑɑ kue, Gusunɔ bɛsɛn bɑɑbɑbɑn Yinni u ye wɑɑwo, kpɑ u sun siriɑ.

19 Yerɑ Yinni Gusunɔn Hunde u duɑ Amɑsɑi, tɑbu sinɑmbu tɛnɑ yen turo sɔɔ, mɑ u geruɑ u nɛɛ,

wunɑ sɑ kɑ yɔ̃rɑ,

wunɛ Dɑfidi, Isɑin bii.

Wunɛ kɑ be bɑ nun somimɔn bwɛ̃rɑ yu kpunɔ.

Domi Gusunɔ wunɛn Yinni u nun fɑɑbɑ kuɑ.

Mɑ Dɑfidi u bu mwɑ kɑ nuku dobu. Mɑ u derɑ bɑ duɑ win tɑbu sinɑmbun wuuru sɔɔ.

20 Mɑnɑsen bwese kɛrɑn tɔmbu bɑ Dɑfidi swĩi sɑnɑm mɛ wi kɑ Filisitibɑ bɑ dɔɔ bu kɑ Sɔɔlu tɑbu ko. Adɑmɑ bɑ ǹ Filisiti be somi. Domi ye Filisiti ben wirugibu bɑ wesiɑnɑ, bɑ Dɑfidi girɑwɑ bɑ nɛɛ, u ko n wɑ̃ɑwɑ Sɔɔlu win yinnin biruɔ kpɑ u rɑ bu wiru bɔɔri. 21 Mɑnɑsen bwese kɛrɑgii be bɑ Dɑfidi swĩimɑ sɑnɑm mɛ u gɔsirɑmɑ Sikilɑgiɔ, berɑ Adinɑ kɑ Yosɑbɑdi kɑ Yediɛli kɑ Mikɑɛli kɑ Yosɑbɑdi goo kɑ Elihu kɑ Silitɑi. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑn tɑbu kowo wuunun wirugibu. 22 Berɑ bɑ Dɑfidi somi domi be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ kɑ mɑɑ tɑbu sinɑmbu. 23 Tɔ̃ɔ bɑɑtere, tɔmbu bɑ rɑ n nɑɑmɔwɑ Dɑfidin mi bu kɑ nùn somi sere win tɑbu kowobu bɑ dɑbiɑ bɑ dɑm kuɑ nge Gusunɔn tɑbu kowobu.

Tɑbu sinɑm be bɑ Dɑfidi kuɑ

Isirelibɑ kpuron sunɔ

24 Tɑbu kowo be bɑ nɑ Dɑfidin mi Heboroniɔ bu kɑ nùn Sɔɔlun bɑndu wesiɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ, ben geeru wee.

25 Yudɑn bwese kɛrɑ sɔɔ, tɑbu kowo be bɑ tɛrɛnu kɑ yɑɑsi nɛni, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ tiɑ kɑ nɛnɛ (6.800). 26 Simɛɔn bwese kɛrɑ sɔɔ, be bɑ sɑ̃ɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiru kɑ wunɔbu (7.100). 27 Lefibɑn bwese kɛrɑ sɔɔ, tɔmbu nɔrɔbun subɑ nnɛ kɑ nɑtɑ (4.600) bɑ wɑ̃ɑ, 28 kɑ Yehoyɑdɑ, Aronin yɛnun wirugii kɑ win tɔmbu nɔrɔbun subɑ itɑ kɑ nɑtɑ kɑ wunɔbu (3.700), 29 kɑ Sɑdɔku, ɑluwɑɑsi kpɛmbu wi u sɑ̃ɑ tɑbu durɔ wɔrugɔ kɑ wirugibu yɛndɑ yiru be bɑ sɑ̃ɑ win tundon yɛnugibu. 30 Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑ sɔɔ, be bɑ sɑ̃ɑ Sɔɔlun mɛro bisibu, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000) domi ben dɑbirɑ bɑ kɑ Sɔɔlu yɔ̃rɑ n kɑ sɑɑ ye girɑri. 31 Efɑrɑimun bwese kɛrɑ sɔɔ bɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ yɛndu kɑ nɛnɛ (20.800). Bɑ bu gɑrɑ yɛnu kɑ yɛnu. Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ be bɑ yĩsiru yɑrɑ. 32 Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukumgibu bɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ itɑ (18.000). Berɑ bɑ sokɑ kɑ ben yĩsɑ bu kɑ dɑ bu Dɑfidi ko sunɔ. 33 Isɑkɑrin bwese kɛrɑ sɔɔ, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu sinɑmbu goobu (200) kɑ sere mɑɑ ben tɔn be bɑ kpɑre. Isɑkɑrin bwese kɛrɑgii be, bɑ ben wɑɑtin ɑsɑnsi yɛ̃ bu kɑ tubu ye Isirelibɑ bɑ koo ko. 34 Sɑbulonin bwese kɛrɑ sɔɔ, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ weerɑɑkuru (50.000) be bɑ tɑbu yɛ̃, bɑ mɑɑ tɑbu yɑ̃ɑ bwese bwesekɑ nɛni, bɑ sɔɔru kpeere bu kɑ tɑbu ko kɑ gɔ̃ru tiɑ. 35 Nɛfitɑlin bwese kɛrɑ sɔɔ, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu sinɑmbu nɔrɔbu (1.000) kɑ sere mɑɑ tɑbu kowobu nɔrɔbun subɑ tɛnɑ kɑ nɔɔbɑ yiru (37.000) be bɑ tɛrɛnu kɑ yɑɑsi nɛni. 36 Dɑnun bwese kɛrɑ sɔɔ, be bɑ tɑbun sɔɔru kpeere, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu kɑ itɑ kɑ tɔnu nɑtɑ (28.600). 37 Asɛɛn bwese kɛrɑ sɔɔ, be bɑ tɑbu yɛ̃ mɑ bɑ sɔɔru sɑ̃ɑ bu kɑ tɑbu ko, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ weeru (40.000). 38 Be bɑ wɑ̃ɑ Yuudɛnin sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, Rubɛnibɑ kɑ Gɑdigibu kɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukumgibu bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɑɑ teeru (120.000). Bɑ mɑɑ tɑbu yɑ̃ɑ bwese bwesekɑ mɔ.

39 Tɔn be bɑ tɑbun sɔɔru sɑ̃ɑ mi, be kpurowɑ bɑ nɑ Heboroniɔ kɑ gɔ̃ru tiɑ, kpɑ bu kɑ Dɑfidi ko Isirelibɑ kpuron sunɔ. Mɑ Isireli be bɑ tie bɑ kɑ bu nɔɔ tiɑ kuɑ. 40 Mɑ bɑ kuɑ sɔ̃ɔ itɑ Dɑfidin mi, bɑ dimɔ bɑ nɔrumɔ. Domi begibu bɑ dĩɑnun sɔɔru kuɑ ben sɔ̃. 41 Yen biru be bɑ wɑ̃ɑ ben bɔkuɔ n kɑ girɑri Isɑkɑribɑ, kɑ Sɑbulonibɑ kɑ sere Nɛfitɑlibɑ, bɑ rɑ ben kɛtɛkunu kɑ ben yooyoosu kɑ ben birɑkɔsu kɑ sere mɑɑ ben kɛtɛbɑ dĩɑnu sɔbimɛwɑ bu kɑ nɑ, kɑ mɑɑ som kɑ figi gbebi, kɑ resɛm gbebi, kɑ tɑm kɑ gum, kɑ kɛtɛbɑ kɑ yɑ̃ɑnu dɑbi dɑbinu, domi be kpuro bɑ wɑ̃ɑ nuku dobu sɔɔ.

Dɑfidi u Yinni Gusunɔn

woodɑn kpɑkororu yi

Obɛdi Edɔmun yɛnuɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 6:1-11)

13

1 Sɔ̃ɔ teeru Dɑfidi u tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm kɑ wunɔm wunɔm wirugibu mɛnnɑ kɑ sere mɑɑ wirugii be bɑ tie. 2 Mɑ u be kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yeni yɑ̀ n ween nɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin min di, mɑ yɑ bɛɛ wɛ̃re, i de su sɔmɔbu gɔri bɛsɛgibun mi Isirelin tem kpuro sɔɔ, yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑn mi be bɑ wɑ̃ɑ wuu mɑrosɔ kɑ kpɑrɑ yenɔ kpɑ bu mɛnnɑmɑ. 3 Kpɑ su kɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin woodɑn kpɑkoro te wurɑmɑ. Domi sɑ ǹ ten gɑri kue Sɔɔlun wɑɑti sɔɔ.

4 Mɑ tɔn be kpuro bɑ wurɑ bu ko mɛ. Domi gɑri yi, yi kɑ bu nɑɑwɑ. 5 Mɑ Dɑfidi u Isirelibɑ kpuro mɛnnɑ sɑɑ Sikorin di ye yɑ wɑ̃ɑ Egibitiɔ sere kɑ Hɑmɑtin duu yerɔ kpɑ bu dɑ bu Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te suɑmɑ Kiriɑti Yɑrimun di. 6 Yerɑ Dɑfidi u seewɑ kɑ Isireli be kpuro bɑ dɑ Bɑɑlɑɔ ye bɑ mɑɑ mɔ̀ Kiriɑti Yɑrimu, Yudɑn temɔ, bu kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te tɑmɑ, tèn wuswɑɑɔ bɑ rɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru soku, wi u rɑ n sɔ̃ ten wɔllɔ wɔllun kɔ̃sobun suunu sɔɔ. 7 Mɑ bɑ tu suɑ bɑ doke nɑɑ kɛkɛ kpɑɑ gɑɑ sɔɔ bɑ kɑ doonɑ Aminɑdɑbun yɛnun di. Usɑ kɑ Akiyowɑ bɑ nɑɑ kɛkɛ ye kpɑre. 8 Mɑ Dɑfidi kɑ Isirelibɑ kpuro bɑ bu swĩi bɑ mɔrɔkunu soomɔ kɑ gɔ̃ɔgenu, kɑ bɑrɑ kpɑ̃nu, kɑ sɛkɛtirɛnu, kɑ yɑnkokonu. Mɑ bɑ womusu mɔ̀ bɑ yɑɑmɔ kɑ ben dɑm kpuro bɑ kɑ Gusunɔ sɑ̃ɑmɔ. 9 Sɑɑ yè sɔɔ bɑ turɑ Kidonin doo soo yerɔ, yerɑ kpɑkoro te, tɑ wɔrumɑɑ dɔɔ, mɑ Usɑ u nɔmɑ dɛmiɑ u tu gɑbɑ. 10 Mii mii, Yinni Gusunɔ u kɑ nùn mɔru kuɑ. Mɑ u derɑ u wɔrumɑ kpɑkoro ten bɔkuɔ u gu, yèn sɔ̃ u tu bɑbɑ.

11 Dɑfidi u mɔru kuɑ too yèn sɔ̃ Yinni Gusunɔ u kɑ Usɑ sɛɛyɑsiɑ mɛ. Mɑ u yɑm mi yĩsiru kɑ̃ Perɛsi Usɑ. Yen tubusiɑnɑ Usɑn goo yeru. Yĩsi terɑ bɑ kɑ mu sokumɔ sere kɑ gisɔn gisɔ. 12 Mɑ Dɑfidi u Yinni Gusunɔ nɑsiɑ dɔmɑ te. Yerɑ n derɑ u kɑ nɛɛ, ɑmɔnɑ u koo ko u kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te turi win yɛnuɔ.

13 U ǹ dere bu ginɑ kɑ tu dɑ win yɛnuɔ Yerusɑlɛmuɔ. U derɑ bɑ kɑ tu dɑwɑ Obɛdi Edɔmu Gɑtigiin yɛnuɔ. 14 Mɑ tɑ kuɑ mi suru itɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u durɔ wi kɑ win yɛnugibu kɑ mɑɑ ye u mɔ kpuro domɑru kuɑ.

Dɑfidi u wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ

(I mɑɑ mɛɛrio 3:5-9; Sɑmuɛli II, 5:11-16)

14

1 Sɔ̃ɔ teeru, Hirɑmu, Tirin sunɔ u Dɑfidi sɔmɔbu gɔriɑ kɑ dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ sokumɔ sɛduru kɑ dɑ̃ɑ dɑ̃kobu kɑ be bɑ rɑ kpenu dɑ̃ku, kpɑ bu nùn sinɑ kpɑɑru bɑniɑ. 2 Dɑfidi u tubɑ mɑ Gusunɔwɑ u win bɑndun dɑm siremɔ. Wiyɑ u mɑɑ bɑn te wɔlle suɑmɔ win tɔmbu Isirelibɑn sɔ̃.

3 Yen biru Dɑfidi u mɑɑ kurɔbu gɑbu suɑ Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ bɑ nùn bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu mɑruɑ. 4 Berɑ Sɑmuɑ kɑ Sobɑbu kɑ Nɑtɑni kɑ Sɑlomɔɔ 5 kɑ Yibɑɑ kɑ Elisuɑ kɑ Elifelɛti 6 kɑ Nɔgɑ kɑ Nɛfɛgi kɑ Yɑfiɑ 7 kɑ Elisɑmɑ kɑ Beliɑdɑ kɑ sere Elifelɛti goo.

Dɑfidi u Filisitibɑ kɑmiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 5:17-25)

8 Ye Filisitibɑ bɑ nuɑ bɑ Dɑfidi gum tɑ̃re wirɔ u kuɑ Isirelibɑ kpuron sunɔ, yerɑ be kpuro bɑ seewɑ bɑ nùn wɔrim wee. Ye u nuɑ mɛ, yerɑ u sɑrɑ u dɑ u kɑ bu yinnɑ. 9 Sɑɑ ye sɔɔrɑ Filisiti be, bɑ tunumɑ bɑ tɛriɑ Refɑn wɔwɑɔ. 10 Mɑ Dɑfidi u Yinni Gusunɔ bikiɑ u nɛɛ, n doo n Filisiti be wɔri? Kɑɑ mɑn bu nɔmu bɛriɑ?

Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn wisɑ u nɛɛ, ɑ doo, kon nun bu nɔmu bɛriɑ.

11 Mɑ bɑ seewɑ bɑ dɑ Bɑɑli Perɑsimuɔ. Miyɑ Dɑfidi u Filisiti be go go. Mɑ u geruɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ u nɛn yibɛrɛbɑn wuuru gĩɑ nge mɛ nim torɑ yɑ rɑ gunɑ gĩɛ.

Yen sɔ̃nɑ bɑ yɑm mi yĩsiru kɑ̃ Bɑɑli Perɑsimu. 12 Yerɑ Filisiti be, bɑ duki suɑ bɑ ben bwɑ̃ɑrokunu deri mi. Mɑ Dɑfidi u win tɔmbu sɔ̃ɔwɑ bu nu guro bu dɔ̃ɔ mɛni.

13 Amɛn biru, Filisiti be, bɑ kpɑm nɑ bɑ tɛriɑ Refɑn wɔwɑ mi. 14 Mɑ Dɑfidi u Yinni Gusunɔ bikiɑ u nɛɛ, n mɑɑ doo n bu wɔri? Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn wisɑ u nɛɛ, oo. Adɑmɑ ɑ ku dɑ sɔru sɔrum mɛ. A besiro kpɑ ɑ dɑ ɑ n wɑ̃ɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ miren sɔ̃ɔwɔ. 15 Sɑnɑm mɛ ɑ nɑɑ dɑmu dɑmusu gɑsu nɔɔmɔ dɑ̃ɑ wɔllɔ, ɑ yɑrimɑ. Domi nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ nun gbiiye n kɑ ben sɑnsɑni ye wɔri.

16 Mɑ Dɑfidi u kuɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. U dɑ u Filisiti be go go sɑɑ Gɑbɑonin di n kɑ dɑ Gesɛɛɔ. 17 Mɑ Dɑfidi u yĩsiru yɑrɑ tem bɑɑmɑ kpuro sɔɔ. Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn dɑm wɛ̃ bwesenu kpuro sɔɔ.

15

Dɑfidi u Yinni Gusunɔn

woodɑn kpɑkororu wɑ̃ɑ yeru

sɔɔru kuɑ

1 Yenibɑn biru, Dɑfidi u tii diɑ bɑniɑ Yerusɑlɛmuɔ. U mɑɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkororu wɑ̃ɑ yeru kuɑ mi. 2 Mɑ u nɛɛ, Lefibɑ tɔnɑwɑ n weenɛ bu tu sɔbe. Domi berɑ Yinni Gusunɔ u gɔsɑ bu kɑ tu sɔbe, kpɑ bu mɑɑ ten sɔmburu ko sɑɑ kpuro sɔɔ.

3 Mɑ Dɑfidi u Isirelibɑ kpuro mɛnnɑ Yerusɑlɛmuɔ bu kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te dɑ ten ɑyerɔ mi u sɔɔru kuɑ ten sɔ̃. 4 U mɑɑ yɑ̃ku kowobu Aronin bweserugibu kɑ Lefibɑ mɛnnɑ. 5 Kehɑtin bweseru sɔɔ, Uriɛliwɑ u sɑ̃ɑ wirugii kɑ wigibu tɔnu wunɑɑ teeru (120). 6 Mɛrɑrin bwese kɛrɑ sɔɔ, Asɑyɑwɑ u sɑ̃ɑ wirugii, kɑ wigibu tɔmbu goobu kɑ yɛndu (220). 7 Gɛɛsɔnin bwese kɛrɑ sɔɔ, Yoɛliwɑ u sɑ̃ɑ wirugii kɑ wigibu tɔmbu wunɑɑ teeru kɑ wɔkuru (130). 8 Elisɑfɑnin bwese kɛrɑ sɔɔ, Semɑyɑwɑ u sɑ̃ɑ wirugii kɑ wigibu tɔnu goobu (200). 9 Heboronin bwese kɛrɑ sɔɔ, Eliɛliwɑ u sɑ̃ɑ wirugii kɑ wigibu tɔnu wɛnɛ (80). 10 Usiɛlin bwese kɛrɑ sɔɔ, Aminɑdɑbuwɑ u sɑ̃ɑ wirugii kɑ wigibu tɔnu wunɔbu kɑ wɔkurɑ yiru (112). 11 Mɑ Dɑfidi u yɑ̃ku kowobu Sɑdɔku kɑ Abiɑtɑɑ sokɑ, kɑ sere mɑɑ Lefi beni, Uriɛli kɑ Asɑyɑ kɑ Yoɛli kɑ Semɑyɑ kɑ Eliɛli kɑ sere Aminɑdɑbu. 12 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bɛɛyɑ i sɑ̃ɑ wirugibu Isirelibɑn bwese kɛri sɔɔ. Yen sɔ̃, i tii dɛɛrɑsio bɛɛ kɑ bɛɛn yɛnugibu, kpɑ i dɑ i kɑ Gusunɔ bɛsɛ Isirelibɑn Yinnin woodɑn kpɑkororu suɑmɑ i kɑ nɑ yɑm mi nɑ tu wɑ̃ɑ yeru kuɑ sɔɔ. 13 Yellu, Gusunɔ bɛsɛn Yinni u sun sɛɛyɑsiɑ kɑ gɔɔ yèn sɔ̃ i ǹ dɑɑ wɑ̃ɑ mi, mɑ sɑ ǹ win woodɑ mɛm nɔɔwɛ.

14 Yerɑ yɑ̃ku kowo be, kɑ Lefi be, bɑ tii dɛɛrɑsiɑ bu wɑ bu kɑ Gusunɔ be Isirelibɑn Yinnin woodɑn kpɑkoro te suɑmɑ. 15 Mɑ Lefi be, bɑ kpɑkoro te suɑ bɑ seru sɔndi kɑ ten dɑ̃ɑ pɔɔsi yi bɑ rɑ kɑ tu sue nge mɛ Yinni Gusunɔ u rɑɑ yiire bu ko sɑɑ Mɔwisin nɔɔn di. 16 Mɑ Dɑfidi u mɑɑ Lefibɑn wirugii be sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu begibu sɔɔru koosio be bɑ koo womusu ko bɑ n guunu kɑ mɔrɔkunu kɑ sɛkɛtirɛnu soomɔ kɑ dɑm bu kɑ nuku dobu sɔ̃ɔsi. 17 Be Lefibɑ bɑ sɔɔru koosiɑ, berɑ Hemɑni, Yoɛlin bii kɑ win sɔm kowosii beni, Asɑfu, Berekiɑn bii kɑ sere mɑɑ Etɑni, Kusɑyɑn bii, Mɛrɑrin bwese kɛrɑgii. 18 Be bɑ mɑɑ swĩi, berɑ Sɑkɑri kɑ Bɛni kɑ Yɑɑsiɛli kɑ Semirɑmɔtu kɑ Yehiɛli kɑ Uni kɑ Eliɑbu kɑ Bɛnɑyɑ kɑ Mɑɑseyɑ kɑ Mɑtitiɑ kɑ Elifɛle kɑ Mikinɛyɑ kɑ Obɛdi Edɔmu kɑ sere Yeyɛli. N deemɑ beni kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ kɔnnɔ kɔ̃sobu. 19 Wom kowo be bɑ sɛkɛtirɛnu soomɔ ni bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu, berɑ Hemɑni kɑ Asɑfu kɑ sere Etɑni. 20 Be bɑ mɑɑ guunu soomɔ ni nu gɔ̃ru yɑ̃kɑ mɔ, berɑ Sɑkɑri kɑ Asiɛli kɑ Semirɑmɔtu kɑ Yehiɛli kɑ Uni kɑ Eliɑbu kɑ Mɑɑseyɑ kɑ sere mɑɑ Bɛnɑyɑ. 21 Mɑtitiɑ kɑ Elifɛle kɑ Mikinɛyɑ kɑ Obɛdi Edɔmu kɑ Yeyɛli kɑ sere Asɑsiɑ, berɑ bɑ mɔrɔku sɛrum nɔɔbɑ itɑginu soomɔ bɑ kɑ womusu swĩi. 22 Lefi be sɔɔ, Kenɑniɑwɑ u sɑ̃ɑ wom kowo ben wirugii. Wiyɑ u bu womusu koosiɑmɔ domi u yɛ̃ru mɔ. 23 Be bɑ rɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te sɔbe, berɑ Berekiɑ kɑ Ɛlikɑnɑ 24 kɑ Obɛdi Edɔmu kɑ Yehiɑ. Yɑ̃ku kowo be bɑ rɑ kɔbi so Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro ten wuswɑɑɔ, berɑ Sebɑniɑ kɑ Yosɑfɑti kɑ Nɛtɑnɛɛli kɑ Amɑsɑi kɑ Sɑkɑri kɑ Bɛnɑyɑ kɑ sere Ɛliesɛɛ.

Yinni Gusunɔn

woodɑn kpɑkororu

tɑ turɑ Yerusɑlɛmuɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 6:12-19)

25 Dɑfidi kɑ Isirelibɑn guro gurobu kɑ tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm wirugibu bɑ swɑɑ wɔri bɑ kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te wee Obɛdi Edɔmun yɛnun di kɑ nuku dobu. 26 Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ kɑ Lefi be bɑ win woodɑn kpɑkoro te sɔɔwɑ. Mɑ bɑ kɛtɛ nɔɔbɑ yiru kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu nɔɔbɑ yiru go bɑ kɑ yɑ̃kuru kuɑ. 27 Dɑfidi kɑ Lefi be bɑ woodɑn kpɑkoro te sɔɔwɑ kɑ wom kowobu, kɑ sere Kenɑniɑ wi u wom kowo be kpɑre, be kpuro bɑ yɑbenu sebuɑ ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii. Yen biru, Dɑfidi u mɑɑ yɑ̃ku kowon yɑbe tɑrɑkpe doke. 28 Isirelibɑ kpuro bɑ kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te nɑ Yerusɑlɛmuɔ. Bɑ kuuki mɔ̀ nuku dobun sɔ̃, mɑ bɑ kɔbi kɑ sɛkɛtirɛnu kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu soomɔ.

29 Ye bɑ kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te duɔ Dɑfidin wuuɔ, yerɑ Mikɑli Sɔɔlun bii tɔn kurɔ u mɛɛrimɑ sɑɑ fɛnɛntin di. Ye u wɑ sinɑ boko Dɑfidi u yɔ̃ɔkumɔ u yɑɑmɔ, yerɑ u nùn gɛmɑ.

16

1 Ye bɑ kɑ kpɑkoro te tunumɑ, yerɑ bɑ tu doke ten ɑyerɔ kuu bekurugiru sɔɔ te Dɑfidi u kuɑ ten sɔ̃. Yen biruwɑ u Yinni Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ. 2 Ye Dɑfidi u yɑ̃ku ni kuɑ u kpɑ, yerɑ u win tɔmbu Isirelibɑ domɑru kuɑ kɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru. 3 Mɑ u be kpuro dĩɑnu bɔnu kuɑ, tɔn kurɔbu kɑ tɔn durɔbu. U bɑɑwure pɛ̃ɛ kɑ yɑɑ wɔ̃ɔrɑ wɛ̃ kɑ sere mɑɑ kirɑ te bɑ kuɑ kɑ resɛm gbebɑ.

Lefibɑ bɑ Yinni Gusunɔ

siɑrɑmɔ kɑ womusu

(I mɑɑ mɛɛrio Womu 105:1-15; 96; 106:1,47-48)

4 Mɑ Dɑfidi u Lefi ben gɑbu sɔmɑ wɛ̃ woodɑn kpɑkoro ten sɔ̃, kpɑ bu kɑ Gusunɔ be Isirelibɑn Yinni sɑ̃. Kpɑ bu nùn siɑrɑ, kpɑ bu nùn bɛɛrɛ wɛ̃. 5 Asɑfuwɑ u sɑ̃ɑ ben wirugii. Mɑ Sɑkɑri u sɑ̃ɑ win yiruse. Mɑ Yeyɛli kɑ Semirɑmɔtu kɑ Yehiɛli kɑ Mɑtitiɑ kɑ Eliɑbu kɑ Bɛnɑyɑ kɑ Obɛdi Edɔmu kɑ sere Yeyɛli bɑ guunu kɑ mɔrɔkunu soomɔ. Mɑ Asɑfu u mɑɑ sɛkɛtirɛnu soomɔ. 6 Mɑ yɑ̃ku kowo beni, Bɛnɑyɑ kɑ Yɑsiɛli bɑ kɔbi soomɔ tɑ̃ɑ tɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro ten wuswɑɑɔ. 7 Tɔ̃ɔ terɑ Dɑfidi u derɑ Asɑfu kɑ wigibu bɑ Yinni Gusunɔ tɔmɑm toruɑ. Bɑ nɛɛ,

8 i Yinni Gusunɔ siɑro, kpɑ i nùn sɑ̃,

kpɑ i bwesenu nɔɔsiɑ sɔm bɑkɑ ni u kuɑ.

9 I nùn tɔmɔ.

I nùn siɑro kɑ womusu,

kpɑ i win sɔm mɑɑmɑɑkiginun gɑri kpɑrɑ.

10 I yɛ̃ɛrio win yĩsi dɛɛrɑrun sɔ̃,

kpɑ i nuku dobu ko

bɛɛ bèn gɔ̃ru gɑ nùn kɑsu.

11 I gɔsiro Yinni Gusunɔ Dɑm kpurogiin mi,

kpɑ i nùn kɑsu bɑɑdommɑ.

12-13 Bɛɛ Isirelibɑ, Yɑkɔbu Gusunɔn sɔm kowon bweseru,

bɛɛ be u gɔsɑ,

i yɑɑyo sɔm mɑɑmɑɑkigii ni u kuɑ

kɑ gɑri yi u bɛɛ sɔ̃ɔwɑ.

14 Gusunɔwɑ u sɑ̃ɑ bɛsɛn Yinni.

Wiyɑ u koo hɑnduniɑ kpuro siri.

15-16 I ɑrukɑwɑni ye yɑɑyo bɑɑdommɑ

ye u kɑ Aburɑhɑmu bɔkuɑ

kɑ mɑɑ nɔɔ mwɛɛ te u Isɑki kuɑ.

17 U kɑ ye Isirelibɑ, Yɑkɔbun bweseru bɔkuɑwɑ

yɑ n sɑ̃ɑ woodɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

18 U nɛɛ, u koo bu Kɑnɑnin tem wɛ̃

bu tubi di.

19 N deemɑ sɑnɑm mɛ,

Isirelibɑ bɑ ǹ dɑbi,

mɑ bɑ sɑ̃ɑ sɔbu tem mɛ sɔɔ.

20 Bɑ rɑ n dɑɑmɔwɑ bwese tukunun mi

kɑ wuu tukusɔ.

21 Adɑmɑ u ǹ dere goo u bu dɑm dɔre.

U mɑɑ sinɑmbu sɛɛyɑsiɑ ben sɔ̃.

22 U nɛɛ, i ku nɛn tɔn be nɑ gɔsɑ bɑbɑ.

I ku mɑɑ nɛn sɔmɔbu kɔ̃sɑ kuɑ.

23 Yen sɔ̃, bɛɛ hɑnduniɑgibu,

i Yinni Gusunɔ tɔmɔ.

I win fɑɑbɑn gɑri kpɑro tɔ̃ɔ bɑɑtere.

24 I win yiikon girimɑ kɑ win sɔm mɑɑmɑɑkiginu kpɑro

bwesenun suunu sɔɔ.

25 Domi Yinni Gusunɔ u kpɑ̃.

Wiyɑ n weenɛ bu siɑrɑ.

U bũnu kpuro nɑnum kere.

26 Bwese tukunun bũnu nu sɑ̃ɑwɑ kɑm dirum.

Adɑmɑ Yinni Gusunɔwɑ u wɔllu kuɑ.

27 Yiiko kɑ girimɑ yɑ wɑ̃ɑ win wuswɑɑɔ.

Mɑ dɑm kɑ nuku dobu wɑ̃ɑ win wɑ̃ɑ yerɔ.

28 Bɛɛ bwesenu kpuro,

i Yinni Gusunɔ yiiko kɑ bɛɛrɛ wɛ̃ɛyɔ.

29 I Yinni Gusunɔn yĩsiru yiiko wɛ̃ɛyɔ.

I kɑ nùn kɛ̃nu dɑɑwo win sɑ̃ɑ yerɔ.

Kpɑ i yiirɑ win wuswɑɑɔ

i nùn sɑ̃ win dɛɛrɑrun sɔ̃.

30 Bɛɛ hɑnduniɑgibu kpuro,

i diirio win wuswɑɑɔ.

Tem mu dɑm mɔ,

mu ǹ bɑ̃ɑrimɔ.

31 Wɔllu, ɑ yɛ̃ɛrio,

kpɑ tem mu nuku dobu ko.

I bwesenu kpuro sɔ̃ɔwɔ

mɑ Yinni Gusunɔ u bɑndu dii.

32 Nim wɔ̃ku gu kuuki koowo,

kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ ge sɔɔ.

Ye yɑ wɑ̃ɑ gen berɑ mi giɑ kpuro,

yu nuku dobu koowo.

33 Dɑ̃nu, i nuku dobun kuuki koowo

Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

Domi u wee u hɑnduniɑgibu siri.

34 I Yinni Gusunɔ siɑro win tɔn geerun sɔ̃.

Win kĩru tɑ ǹ nɔru mɔ.

35 I nùn nɔɔgiru sueyo i nɛɛ,

Gusunɔ bɛsɛn Fɑɑbɑ kowo, ɑ sun fɑɑbɑ koowo.

A sun wɔro bwese tukunun nɔmɑn di,

kpɑ ɑ sun mɛnnɑ.

Sɑɑ yerɑ sɑ ko nun tɔmɑ

sɑ n wunɛn yĩsi dɛɛrɑru soku,

kpɑ sɑ n yɛ̃ɛrimɔ, sɑ n mɔ̀,

36 Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni,

wunɑ bɑ ko n siɑrɑmɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Mɑ tɔmbu kpuro bɑ nɛɛ, ɑmi! I Yinni Gusunɔ siɑro.

37 Yen biru Dɑfidi u Asɑfu kɑ wigibu yiire bɑ n wɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro ten mi, bɑ n sɔmburu mɔ̀ bɑɑdommɑ. 38 Mɑ u Obɛdi Edɔmu kɑ Hosɑ kɑ begibu gɔsɑ. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu wɑtɑ kɑ nɔɔbɑ itɑ (68). Obɛdi Edɔmu, Yedutum bii, kɑ Hosɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ kɔnnɔ kɔ̃sobu.

39 Mɑ Dɑfidi u yɑ̃ku kowo Sɑdɔku kɑ wigibu yiire bu sɔmburu ko gunguru wɔllɔ Gɑbɑoniɔ, mi bɑ rɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kue, 40 bɑ n dɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kue bɑɑdommɑ yɑ̃ku yerɔ, bururu kɑ yokɑ, kpɑ bu mɑɑ ko kpuro ye yɑ wɑ̃ɑ woodɑ sɔɔ ye u Isirelibɑ wɛ̃. 41 Be sɔɔrɑ Hemɑni kɑ Yedutum kɑ sere be bɑ gɔsɑ bɑ ben yĩsɑ siɑ siɑ mi, bu kɑ Yinni Gusunɔ sɑ̃ bɑ wɑ̃ɑ. Domi wi, Yinni Gusunɔn tɔn geeru tɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 42 Hemɑni kɑ Yedutum, berɑ bɑ rɑ kɔbi kɑ sɛkɛtirɛnu kɑ sere mɑɑ yɑ̃ɑ ni nu tien wunɑnɔsu ko, ni bɑ rɑ kɑ womusu ko bɑ̀ n Yinni Gusunɔ sɑ̃ɑmɔ. Yedutum bibɑ bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ kɔnnɔn kɔ̃sobu.

43 Yen biru, tɔmbu kpuro bɑ gɔsirɑ bɑ wurɑ ben yɛnusɔ. Mɑ Dɑfidi u mɑɑ dɑ win yɛnuɔ u kɑ win yɛnugibu domɑru kuɑ.

Nɔɔ mwɛɛ te Gusunɔ u Dɑfidi

kɑ win bibun bweseru kuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 7:1-17)

17

1 Ye Dɑfidi u dɑ u sinɑ win yɛnuɔ, yerɑ u Gusunɔn sɔmɔ Nɑtɑni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n weenɛ nɑ n wɑ̃ɑ diru sɔɔ te bɑ kuɑ kɑ dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru, kpɑ Gusunɔn woodɑn kpɑkororu tɑ n wɑ̃ɑ kuu bekurugiru sɔɔ?

2 Mɑ Nɑtɑni u nùn wisɑ u nɛɛ, ɑ doo ɑ ko nge mɛ ɑ gɔ̃ru doke kpuro. Domi Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ kɑ wunɛ.

3 Ye n kuɑ wɔ̃kuru, yerɑ Yinni Gusunɔ u Nɑtɑni sɔ̃ɔwɑ kɑ̃siru sɔɔ u nɛɛ, 4 ɑ doo ɑ nɛn sɔm kowo Dɑfidi sɔ̃ ɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nùn sɔ̃ɔmɔ mɑ n ǹ wi u koo mɑn diru bɑniɑ mi nɑ ko n wɑ̃ɑ. 5 Domi nɑ ǹ sinɑre diru gɑru sɔɔ sɑɑ mìn di nɑ kɑ Isirelibɑ yɑrɑmɑ Egibitin di sere n kɑ kuɑ gisɔ. Adɑmɑ nɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ kuu bekurugirɔ kpɑ bɑ n kɑ mɑn bɔsu. 6 Bɑɑmɑ mi sɑ dɑ nɛ kɑ Isirelibɑ, nɑ rɑ kpɑrobu gɔsiwɑ bɑ n be bɑ tie kpɑre. Adɑmɑ nɑ ǹ ben goo tɑɑrɛ wɛ̃ɛre n nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ u ǹ mɑn diru bɑniɛ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru. 7 Yen sɔ̃, ɑ doo ɑ Dɑfidi nɛn sɔm kowo sɔ̃ ɑ nɛɛ, nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni, nɑ nɛɛ, yɑ̃ɑ kpɑrɑbun diyɑ nɑ nùn wunɑmɑ u n kɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑn kpɑro. 8 Nɑ wɑ̃ɑ kɑ wi, bɑɑmɑ kpuro mi u dɑ. Mɛyɑ nɑ nùn win yibɛrɛbɑ dɛrɑ. Mɑ nɑ derɑ u yĩsiru yɑrɑ nge tɔn boko duniɑ sɔɔ. 9 Nɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑ ɑyeru kuɑ nɑ bu sinɑsiɑ bɑ n kɑ wɑ̃ɑ mi kɑ bɔri yɛndu, kpɑ tɔn kɔ̃sobu bu ku rɑɑ mɑɑ se bu bu nɔni sɔ̃ 10 nge mɛ bɑ bu kuɑ yellu kpɑrobun wɑɑti sɔɔ. Nɑ win yibɛrɛbɑ kpuro sekuru doke. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ nùn sɔ̃ɔmɔ mɑ kon nùn ko bwese bɑkɑrun nuuru. 11 Win sɑɑ yɑ̀ n turɑ u gu, bɑ nùn sikɑ win bɑɑbɑbɑn sikɑɔ, kon win bii turo wunɑ u bɑndu di, kpɑ n bɑn ten dɑm sire. 12 Bii wiyɑ u koo mɑn diru bɑniɑ, kpɑ n win sinɑ gɔnɑ swĩi yɑ n dɑm mɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 13 Nɑ kon sɑ̃ɑ nge win tundo, kpɑ u n mɑɑ sɑ̃ɑ nge nɛn bii. Nɑ ǹ nùn nɛn durom wunɑrimɔ nge mɛ nɑ mu sunɔ wi u nùn gbiiye wunɑri. 14 Kon nùn ko nɛn tɔmbun sunɔ, kpɑ n win bɑn ten dɑm sire sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

15 Ye Nɑtɑni u gɑri yi kpuro nuɑ u kpɑ, yerɑ u dɑ u yi Dɑfidi sɔ̃ɔwɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔsi kɑ̃si te sɔɔ.

Dɑfidi u kɑnɑru kuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 7:18-29)

16 Mɑ Dɑfidi u seewɑ u dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. U geruɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ yɛ̃ mɑ nɑ ǹ sɑ̃ɑ gɑ̃ɑnu. Nɛn bweserɑ kun mɑɑ gɑ̃ɑnu turɑ. Kɑ mɛ, ɑ mɑn kuɑ sunɔ Yerusɑlɛmu mini. 17 Mɑ ɑ ye gɑrisi gɑ̃ɑ piiminu wunɛn mi. Domi ɑ kpɑm gerumɔ nge mɛ nɛn bweseru tɑ ko n sɑ̃ɑ siɑ. Mɑ wunɛ wi ɑ kpɑ̃, ɑ mɑn ye sɔ̃ɔmɔ nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ tɔn diro. 18 Mbɑ kon mɑɑ gere bɛɛrɛ ye ɑ mɑn doke min sɔ̃. Domi ɑ mɑn yɛ̃ kɔ. 19 Yinni Gusunɔ, wunɛn gɑri kɑ mɑɑ wunɛn gɔ̃run kĩrun sɑɑbuwɑ ɑ kɑ mɑn gɑ̃ɑ bɑkɑ nini kpuro kuɑ. Mɑ ɑ mɑn nu sɔ̃ɔsi. 20 Gɑ̃ɑnu kpuro ye sɑ nuɑ ɑ kuɑ, yɑ sɔ̃ɔsi mɑ ɑ kpɑ̃. Goo sɑri wi u sɑ̃ɑ nge wunɛ. Wunɛ turowɑ ɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ. 21 Bweseru gɑru mɑɑ sɑri nge bɛsɛ Isirelibɑ te tɑ koo nɛɛ, ten bũu u tu yɑkiɑmɑ yorun di, mɑ u tu yĩsiru kɑ̃ tɑ n kɑ sɑ̃ɑ wigiru. Kɑ geemɑ, gɑ̃ɑ bɑkɑnɑ ɑ sun kuɑ. A mɑɑ gɑ̃ɑ mɑɑmɑɑkiginu kuɑ bɛsɛn wuswɑɑɔ ye ɑ kɑ bwese tukunu girɑ bɛsɛn wuswɑɑn di, mɑ ɑ sun yɑkiɑmɑ Egibitigibun min di. 22 A wunɛn tɔmbu Isirelibɑ swĩi bɑ n kɑ sɑ̃ɑ wunɛgibu mɑm mɑm sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Mɑ wunɛ Gusunɔ, ɑ kuɑ ben Yinni. 23 Ǹ n mɛn nɑ, gɑri yi ɑ geruɑ nɛ kɑ nɛn bweserun sɔ̃ ɑ de yi koorɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 24 A de wunɛn yĩsiru tu wɔlle suɑrɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Kpɑ bu nɛɛ, wunɛ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ ɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn Yinni. Kpɑ ɑ de nɛn bwese kɛrɑ yɑ n bɑndu dii wunɛn wuswɑɑɔ. 25 Yinni Gusunɔ, wunɛn tiiwɑ ɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ ɑ nɛɛ, kɑɑ de nɛn bibun bweseru tu bɑndu di nɛn biru. Yen sɔ̃nɑ nɑ kɑ kɑ̃kɑ nɑ kɑnɑ teni mɔ̀. 26 Yinni, wunɑ ɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ. Wunɑ ɑ mɑɑ nɛ wunɛn sɔm kowo durom mɛnin nɔɔ mwɛɛru kuɑ. 27 Ǹ n mɛn nɑ, ɑ nɛn bweseru domɑru kuo, kpɑ tɑ n bɑndu dii sere kɑ bɑɑdommɑɔ wunɛn wuswɑɑɔ. Ye ɑ domɑru kuɑ, yɑ ko n mɑɑ domɑru mɔwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Dɑfidi u bwese tukunu kɑmiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 8:1-14)

18

1 Yenibɑn biru, Dɑfidi u Filisitibɑ kɑmiɑ, u bu sekuru doke. Mɑ u Gɑti kɑ yen bɑru kpɑɑnu mwɑ. 2 Mɑ u Mɔɑbubɑ kɑmiɑ bɑ kuɑ win yobu. Mɑ bɑ nùn wɔ̃ɔ gobi kɔsiɑmɔ. 3 Yen biru u Hɑdɑdesɛɛ, Sobɑn sinɑ boko kɑmiɑ Hɑmɑtin berɑ giɑ, sɑnɑm mɛ wi, Hɑdɑdesɛɛ u dɔɔ u win tem yɑsiɑsiɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtiɔ. 4 Mɑ Dɑfidi u nùn tɑbu kɛkɛ nɔrɔbu (1.000) mwɑɑri ye dumi gɑwe, kɑ mɑɑsɔbu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiru (7.000), kɑ nɑɑnɑɑkobu nɔrɔbun subɑ yɛndu (20.000). Mɑ u ben dumi kpuron nɑɑ sĩinu bɔɔrɑ mɑ n kun mɔ wunɔbu (100) yi u tii deriɑ. 5 Sirigii be bɑ wɑ̃ɑ Dɑmɑsiɔ bɑ nɑ bu kɑ Hɑdɑdesɛɛ, Sobɑn sinɑ boko somi. Mɑ Dɑfidi u ben tɔmbu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ yiru (22.000) go. 6 Mɑ u bu kpɑrobu yiiyɑ. Mɑ Sirigii be, bɑ kuɑ win yobu, bɑ nùn wɔ̃ɔ gobi kɔsiɑmɔ. Yinni Gusunɔ u rɑ n Dɑfidi kɔ̃suwɑ bɑɑmɑ kpuro mi u dɑ. 7 Mɑ u Hɑdɑdesɛɛn sɔm kowobun tɛrɛnu mwɛɛrɑ ni bɑ kuɑ kɑ wurɑ. Mɑ u kɑ nu nɑ Yerusɑlɛmuɔ. 8 U mɑɑ sii gɑndu gurɑmɑ tɑ kpɑ̃ Tibusɑti kɑ Kunun di. Wusu yiru ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ Hɑdɑdesɛɛgisu. Sii gɑn teyɑ Sɑlomɔɔ u kɑ boo kuɑ kɑ gen yɔ̃rɑtii kɑ mɑɑ sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃nu.

9 Ye Tohu, Hɑmɑtin sinɑ boko u nuɑ mɑ Dɑfidi u Hɑdɑdesɛɛ, Sobɑn sinɑ boko kɑ win tɑbu kowobu kɑmiɑ, 10 yerɑ u win bii Hɑdorɑmu gɔrɑ Dɑfidin mi u nùn tɔbiri kpɑ u nùn siɑrɑ yèn sɔ̃ u Hɑdɑdesɛɛ tɑbu wɔri u kɑmiɑ. Domi Tohu u rɑɑ kɑ Hɑdɑdesɛɛ tɑbu mɔ̀wɑ. Mɑ u Dɑfidi gbɛ̃ɑ mɔrisiɑ bwese bwesekɑ ye bɑ kuɑ kɑ wurɑ kɑ sii geesu kɑ mɑɑ sii gɑndu. 11 Mɑ Dɑfidi u ye kpuro yi Yinni Gusunɔn sɔ̃, kɑ mɑɑ sii geesu, kɑ wurɑ ye u mwɛɛrɑ bwese tuku ninin min di. Niyɑ, Edɔmubɑ kɑ Mɔɑbubɑ kɑ Amɔnibɑ kɑ Filisitibɑ kɑ sere Amɑlɛkibɑ.

12 Abisɑi, Seruyɑn bii, u Edɔmubɑ kɑmiɑ wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Bɔru. Mɑ u ben nɔrɔbun subɑ yɛndu yiru sɑri (18.000) go. 13 Mɑ u kpɑrobu yi yi Edɔmu mi. Mɑ Edɔmu be kpuro bɑ kuɑ Dɑfidin yobu. Yinni Gusunɔ u rɑ n Dɑfidi kɔ̃suwɑ bɑɑmɑ kpuro mi u dɑ.

Dɑfidin sɔm kowobun yĩsɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 8:15-18)

14 Dɑfidi u bɑndu di Isirelibɑ kpuro sɔɔ. Mɑ u geɑ mɔ̀, u bu siriɑmmɛ dee dee. 15 Yoɑbu, Seruyɑn biiwɑ u tɑbu kowobu kpɑre. Mɑ Yosɑfɑti, Ahiludun bii u sɑ̃ɑ tirenun bero. 16 Sɑdɔku, Akitubun bii, kɑ Abimɛlɛki, Abiɑtɑɑn biiwɑ bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu. Mɑ Sɑfusɑ u sɑ̃ɑ tire yoro. 17 Bɛnɑyɑ, Yehoyɑdɑn biiwɑ u sɑ̃ɑ Keretibɑ kɑ Pelɛtibɑn kpɑro. Mɑ Dɑfidin bibu bɑ sɑ̃ɑ win gerunɑsibu.

Bɑ Dɑfidin sinɑ ɑsɑkpɔbu

sekuru doke

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 10:1-5)

19

1 Yenibɑn biru Nɑkɑsi, Amɔnibɑn sinɑ boko u gu. Mɑ win bii u bɑndu kɔsire kuɑ. 2 Mɑ Dɑfidi u nɛɛ, kon Hɑnuni, Nɑkɑsin bii wi tɔn geeru kuɑ. Domi mɛyɑ win tundo u mɑn kuɑ. Yerɑ Dɑfidi u sɔmɔbu gɔrɑ bu nùn nukuru yɛmiɑsiɑ win tundon gɔɔn sɔ̃. Ye Dɑfidin sɔmɔ be, bɑ turɑ Hɑnuni win mi, Amɔnibɑn temɔ bu kɑ nùn nukuru yɛmiɑsiɑ, 3 yerɑ Amɔnibɑn wirugibu bɑ Hɑnuni sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, ɑ tɑmɑɑ Dɑfidi u kɑ wunɛn tundo bɛɛrɛ wɛ̃n sɔ̃nɑ u sɔmɔbu gɔrimɑ bu nun nukuru yɛmiɑsiɑ? A ǹ yɛ̃ bu kɑ wuu ge bukiɑnɑ bu gen sɑriɑ giɑ kpɑ bu gu wɔrimɑ bu kɑm koosiɑn sɔ̃nɑ sɔmɔ beni bɑ nɑ wunɛn mi?

4 Yerɑ Hɑnuni u Dɑfidin sɔmɔ be mwɑ u ben tobɑ kɔnɑ mɑ u ben yɑbenu kɑrɑnɑ sɑɑ suunun di sere tɑɑnɔ. Mɑ u bu yɔ̃su bɑ doonɑ. 5 Ye Dɑfidi u nuɑ ye n tɔn be deemɑ mɑ u wɑ bɑ wɑ̃ɑ seku bɑkɑru sɔɔ, yerɑ u gɑbu gɔrɑ bu kɑ bu yinnɑ kpɑ bu bu sɔ̃ bu ginɑ doo bu sinɑ Yerikoɔ sere ben tobɑ ye, yɑ̀ n kpiɑ bu sere wurɑmɑ.

Dɑfidi u kɑ Amɔnibɑ

kɑ Sirigibu tɑbu kuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 10:6-19)

6 Ye Amɔni be, bɑ wɑ mɑ bɑ Dɑfidin mɔru seeyɑwɑ, yerɑ Hɑnuni kɑ Amɔni be, bɑ sii geesun gobi nɔrɔbu (1.000) mɔrisiɑ Sirigibun mi be bɑ wɑ̃ɑ Mɛsopotɑmiɔ kɑ Mɑɑkɑɔ kɑ sere Sobɑɔ bu kɑ bu tɑbu kɛkɛbɑ kɑ mɑɑsɔbu wɛ̃ɛmɑ. 7 Mɑ bɑ bu tɑbu kɛkɛ nɔrɔbun subɑ tɛnɑ kɑ yiru (32.000) wɛ̃ɛmɑ, kɑ mɑɑ Mɑɑkɑn sunɔ kɑ win tɑbu kowobu. Mɑ bɑ nɑ bɑ ben sɑnsɑni girɑ Mɛdebɑɔ. Mɑ Amɔnibɑ bɑ mɑɑ yɑrimɑ ben wusun di bɑ mɛnnɑ kɑ tɑbun sɔɔru.

8 Ye Dɑfidi u nuɑ mɛ, yerɑ u bu Yoɑbu kɑ win tɑbu kowo dɑmgibu sure. 9 Mɑ Amɔnibɑ bɑ yɑrimɑ bɑ wɑ̃ɑ wuun duu yerɔ. Sinɑm be bɑ mɑɑ bu somiru nɑ, mɑ bɑ dɑ bɑ yɔ̃rɑ nɛnnɛnkɑ. 10 Mɑ Yoɑbu u deemɑ u koo tɑbu kowɑ biruɔ kɑ wuswɑɑɔ. Mɑ u Isirelibɑn tɑbu kowo dɑmgibu sɔɔ tɑbu kowo wuuru suɑ u Sirigibu kpɑre. 11 Mɑ u mɑɑ win wɔnɔ Abisɑi tɑbu kowo be bɑ tie wɛ̃ bu kɑ Amɔnibɑ wɔri. 12 Mɑ u nɛɛ, Sirigibu bɑ̀ n mɑn kɑmiɑmɔ, ɑ mɑn somiru nɑ. Amɔnibɑ bɑ̀ n mɑɑ nun kɑmiɑmɔ, kon nun somiru nɑ. 13 A de ɑ n wɔrugɔru mɔ, kpɑ su tɑɑ bi ko kɑ wɔrugɔru bɛsɛn tɔmbun sɔ̃ kɑ mɑɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin wusun sɔ̃. Kpɑ Yinni Gusunɔ u ko ye n ko n nùn wɛ̃re.

14 Mɑ Yoɑbu kɑ win tɔmbu bɑ Sirigibu tɑbu wɔri. Mɑ Sirigii be, bɑ duki suɑ Yoɑbun wuswɑɑn di. 15 Ye Amɔnibɑ bɑ wɑ mɑ Sirigibu bɑ duki suɑ, yerɑ ben tii bɑ mɑɑ duki yɑrinɑ Abisɑi, Yoɑbun wɔnɔn wuswɑɑn di bɑ duɑ wuuɔ. Mɑ Yoɑbu u gɔsirɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ.

16 Ye Sirigibu bɑ wɑ mɑ Isirelibɑ bɑ bu kɑmiɑwɑ, yerɑ bɑ sɔmɔbu gɔrɑ bu Sirigii be bɑ wɑ̃ɑ dɑɑrun guru giɔ sokumɑ. Sofɑki, Hɑdɑdesɛɛn tɑbu kowobun wirugii u bu gbiiye. 17 Mɑ bɑ ye Dɑfidi nɔɔsiɑ. Yerɑ u Isirelibɑn tɑbu kowobu kpuro mɛnnɑ, u kɑ bu Yuudɛni tɔburɑ, mɑ bɑ sĩɑ bɑ dɑ Sirigii ben berɑ giɑ bɑ bu tɑbu wɔri bɑ kɑmiɑ. Mɑ Sirigii be, bɑ duki suɑ Isirelibɑn wuswɑɑn di. 18 Dɑfidi u ben tɑbu kɛkɛ be dumi gɑwe nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiru (7.000) kɔsukɑ kɑ be bɑ wɑ̃ɑ be sɔɔ, kɑ nɑɑnɑɑkobu nɔrɔbun subɑ weeru (40.000), kɑ sere mɑɑ ben tɑbu sunɔ Sofɑki.

19 Ye Hɑdɑdesɛɛn sɔm kowobu bɑ wɑ mɑ Isirelibɑ bɑ bu kɑmiɑwɑ, yerɑ bɑ kɑ Dɑfidi nɔɔ tiɑ kuɑ bɑ nùn tii wɛ̃. Sɑɑ dɔmɑ ten di, Sirigibu bɑ ku rɑ mɑɑ kɑ̃ bu Amɔnibɑ somiru dɑ.

Yoɑbu u Rɑbɑ tɑbu wɔri

u mwɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 11:1; 12:26-31)

20

1 Wɔ̃ɔ kpɔɔn sɑɑ yè sɔɔ sinɑmbu bɑ rɑ tɑbu yɑri, yerɑ Yoɑbu kɑ win tɑbu kowo dɑmgii be u kpɑre bɑ dɑ bɑ Amɔnibɑn tem wɔri bɑ kɔsukɑ. Mɑ bɑ Rɑbɑ tɑrusi bɑ mwɑ. N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, Dɑfidi u wɑ̃ɑwɑ win yɛnuɔ Yerusɑlɛmuɔ.

2 Yen biruwɑ Dɑfidi u wuu gen sunɔn furɔ wurɑguu mwɑ. Gen bunum mu sɑ̃ɑwɑ kilo tɛnɑ kɑ nnɛ. Mɑ bɑ gu kpee gobiginu gore. Mɑ bɑ gu suɑ bɑ Dɑfidi dokeɑ wirɔ. Yen dɔmɑ te, dukiɑ bɑkɑ Dɑfidi u gurɑ wuu gen min di u kɑ doonɑ. 3 Mɑ u gen tɔmbu yoo sɔmɑ koosiɑ. Ben gɑbɑ dɑ̃ɑ bɔɔrimɔ kɑ sii, gɑbu kɑ gbɛ̃ɛ, gɑbɑ kpenu dɑ̃kumɔ, mɑ gɑbɑ tem gbemɔ kɑ dɑ̃kunu. Nge mɛyɑ u mɑɑ Amɔnibɑn wusu kpuron tɔmbu yoo sɔmɑ koosiɑ. Yen biru, Dɑfidi u gɔsirɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ win tɑbu kowobu.

Bɑ Filisitibɑ kɑmiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 21:18-22)

4 Yenibɑn biru Isirelibɑ bɑ kɑ Filisitibɑ tɑbu kuɑ Gesɛɛɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Sibekɑi, Husɑgii u Sipɑi, Rɑfɑn bweserun turo go. Mɑ u Filisiti be sekuru doke. 5 Yen biru tɑbu mɑɑ seewɑ Isirelibɑ kɑ Filisitibɑn suunu sɔɔ. Yerɑ Ɛlikɑnɑni Yɑirin bii, u Lɑsimi, Goliɑti, Gɑtigiin wɔnɔ go. Lɑsimi win yɑɑsɑn buru tɑ bɔɔruwɑ nge weson beku tɛ̃ketiru. 6 Isirelibɑ bɑ mɑɑ kɑ Filisitibɑ tɑbu kuɑ Gɑti mi. Miyɑ tɑbu kowo goo wɑ̃ɑ u gunu too. Niki binu nɔɔbɑ tiɑ tiɑwɑ u mɔ nɔmɑɔ kɑ nɑɑsɔ. Mɑ ni kpuro nu kuɑ yɛndɑ nnɛ. Win tii u sɑ̃ɑwɑ Rɑfɑn bweserugii. 7 U Isirelibɑ nɔɔ kuurɑ, mɑ Yonɑtɑm, Dɑfidin mɔɔ, Simɛɑn bii, u nùn go.

8 Tɔn be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Rɑfɑn bweseru. Dɑfidi kɑ win tɑbu kowobɑ bɑ bu go Gɑtiɔ.

Dɑfidi u derɑ bɑ Isirelibɑ gɑrɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 24:1-9)

21

1 Sɔ̃ɔ teeru Setɑm u Isirelibɑ seesi, mɑ u Dɑfidi bɔrie u kɑ bu gɑri. 2 Mɑ Dɑfidi u Yoɑbu kɑ tɑbu kowobun wirugii be bɑ tie sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu doo bu Isirelibɑ gɑri sɑɑ ben tem sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di sere mɛn sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrɔ, kpɑ bu nɑ bu nùn gɔrɑ tusiɑ. Nge mɛyɑ u koo kɑ ben geeru giɑ.

3 Yoɑbu u wisɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ u de win tɔmbu bu dɑbiɑ wunɔm wunɔm subenu. Nɛn yinni sinɑ boko, tɔn beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ wunɛn sɔm kowobu. Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ mɑɑ yeni bikiɑmɔ. Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ bu torɑsiɑ.

4 Adɑmɑ sinɑ boko u yɔ̃rɑriwɑ win woodɑ ye sɔɔ dim dim, ye u Yoɑbu wɛ̃ mi. Mɑ Yoɑbu u dɑ u Isirelibɑn tem kpuro bukiɑnɑ. Mɑ u wurɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ. 5 U Dɑfidi gɑri gɑri yi tusiɑ. Isireli be bɑ koo kpĩ bu tɑbu ko, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ yɑko tiɑ kɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɔbu (1.100.000). Yudɑbɑn geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ nɛɛru kɑ wɑtɑ kɑ wɔkuru (470.000).

6 Yoɑbu u ǹ Lefin bwese kɛrɑgibu kɑ Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑgibu gɑrɑ. Domi sinɑ bokon woodɑ ye, yɑ ǹ kɑ nùn nɑɑwɛ.

Yinni Gusunɔ u Dɑfidi

tɑɑrɛ wɛ̃

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 24:10-17)

7 Dɑfidin woodɑ ye, yɑ ǹ Yinni Gusunɔ dore. Mɑ u Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ. 8 Mɑ Dɑfidi u Yinni Gusunɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ye nɑ kuɑ mi, torɑ bɑkɑrɑ. A de ɑ nɛ wunɛn sɔm kowo suuru kuɑ, domi wiirɑ kookoosɑ nɑ kuɑ mi.

9 Mɑ Yinni Gusunɔ u win sɔmɔ Gɑdi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 10 ɑ doo ɑ Dɑfidi sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wee, nɑ nùn nɔni swɑ̃ɑnu itɑ yiiye. U gɔsio te u kĩ n kɑ nùn sɛɛyɑsiɑ.

11 Yerɑ Gɑdi u dɑ Dɑfidin mi, mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ. 12 U nɛɛ, gɔ̃ɔru tu wunɛn tem wɔri wɔ̃ɔ itɑ, ǹ kun mɛ wunɛn yibɛrɛbɑ bu kɑ nun tɑbu ko suru itɑ bu kɑmiɑ, ǹ kun mɛ Yinni Gusunɔ u de gɔɔn gɔrɑdo u kɛ̃si kɛ̃si bɑrɑru pusi Isirelibɑn tem kpuro sɔɔ u mu kpeerɑsiɑ. Nɔni swɑ̃ɑnu itɑ ye sɔɔ, ɑ gɔsio ye ɑ kĩ kpɑ n dɑ n ye Yinni Gusunɔ sɔ̃, wi u mɑn gɔrimɑ.

13 Dɑfidi u Gɑdi wisɑ u nɛɛ, nɑ wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑ bɑkɑnu sɔɔ. Adɑmɑ n burɑm bo n wɔri Yinni Gusunɔn nɔmuɔ ye kon kɑ wɔri tɔmbun nɔmɑɔ. Domi win wɔnwɔndɑ kpɑ̃.

14 Mɑ Yinni Gusunɔ u kɛ̃si kɛ̃si bɑrɑru sure Isirelibɑ sɔɔ. Mɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ wɑtɑ kɑ wɔkuru (70.000) bɑ gu. 15 Yinni Gusunɔ u win gɔrɑdo gɔrɑ Yerusɑlɛmuɔ u ye kpeerɑsiɑ. Sɑnɑm mɛ gɔrɑdo wi, u ye kpeerɑsiɑmɔ, Yinni Gusunɔ u mɛɛrɑ, mɑ u gɔ̃ru gɔsiɑ kɔ̃sɑ yen di. Mɑ u win gɔrɑdo wi u wuu ge kpeerɑsiɑmɔ mi, sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n den turɑ mɛ, ɑ wunɛn nɔmu wunɔ.

N deemɑ gɔrɑdo wi, u wɑ̃ɑwɑ Ɔɔnɑni, Yebusin doo soo yerɔ. 16 Dɑfidi u nɔni seeyɑ u gɔrɑdo wi wɑ u wɑ̃ɑ wɔllu kɑ tem bɑɑ sɔɔ, u win tɑkobi sue Yerusɑlɛmun berɑ giɑ. Yerɑ Dɑfidi kɑ win tɔmbun guro gurobu bɑ sɑɑki dewɑ mɑ bɑ yiirɑ bɑ wuswɑɑ tem girɑri nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. 17 Yerɑ Dɑfidi u Yinni Gusunɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɛnɑ nɑ woodɑ wɛ̃ bu tɔn be gɑri. Ǹ n mɛn nɑ, nɛnɑ nɑ torɑ. Tɔn beni bɑ ǹ gɑ̃ɑnu kue. Yen sɔ̃, ɑ nɛ kɑ nɛn yɛnugibu nɔmɑ dokeo kpɑ ɑ wunɛn tɔmbu Isirelibɑ deri.

Dɑfidi u Yinni Gusunɔ

yɑ̃ku yeru bɑniɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sɑmuɛli II, 24:18-25)

18 Yinni Gusunɔn gɔrɑdo u Gɑdi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ Dɑfidi sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, u doo Ɔɔnɑni, Yebusin doo soo yeru mi, u Yinni Gusunɔ yɑ̃ku yeru bɑniɑ.

19 Mɑ Dɑfidi u seewɑ u dɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u Gɑdi sɔ̃ɔwɑ. 20 N deemɑ Ɔɔnɑni u wɑ̃ɑ win doo soo yerɔ kɑ win bibu nnɛ bɑ ɑlikɑmɑ soomɔ. Ye u sĩirɑ yerɑ u Gusunɔn gɔrɑdo wɑ mɑ bɑ dɑ bɑ kukuɑ. 21 Mɑ Dɑfidi u dɑ Ɔɔnɑnin mi. Ye Ɔɔnɑni u Dɑfidi wɑ, yerɑ u yɑrimɑ doo soo yee ten min di u yiirɑ win wuswɑɑɔ u siriru tem girɑri. 22 Mɑ Dɑfidi u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ mɑn wunɛn doo soo yee te derio n Yinni Gusunɔ yɑ̃ku yeru bɑniɑ mi. Kpɑ wɑhɑlɑ ye yɑ nɛn tɔmbu deemɑ mi, yu kpe. Kon tu dwe kɑ sii geesun gobi nge mɛ kɑɑ ten gobin geeru bure.

23 Mɑ u Dɑfidi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɛn yinni sinɑ boko, ɑ tu suo ɑ kɑ ko ye ɑ kĩ. Kɛtɛbɑ wee, ɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko. Nɑɑ kɛkɛbɑ wee yi ko yɑ̃ku dɑ̃ɑ. Alikɑmɑ wee ɑ kɑ kɛ̃run yɑ̃kuru ko. Ye kpuro nɑ nun kɑ̃wɑ.

24 Mɑ Dɑfidi sinɑ boko u nùn wisɑ u nɛɛ, ɑɑwo, kon tu dwewɑ nge mɛ kɑɑ ten gobin geeru burɑ. Nɑ ǹ Yinni Gusunɔ gɑ̃ɑnu wɛ̃ɛmɔ ni nu sɑ̃ɑ wunɛginu n kɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ te tɑ ǹ mɑn gɑ̃ɑnu diiri.

25 Mɑ Dɑfidi u nùn wurɑn gobi nɑtɑ (600) wɛ̃ yɑm min sɔ̃. 26 Dɑfidi u Yinni Gusunɔ yɑ̃ku yeru bɑniɑ mi. Mɑ u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ. Yen biru u Yinni Gusunɔ kɑnɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u win kɑnɑru mwɑ, u derɑ dɔ̃ɔ u sɑrɑmɑ wɔllun di yɑ̃ku yeru wɔllu mi, u yɑ̃ku ni mwɑ. 27 Yinni Gusunɔ u kɑ win gɔrɑdo wi gɑri kuɑ, mɑ u win tɑkobi wesiɑ yen kɑrɑrɔ.

28 Sɑɑ yerɑ Dɑfidi u tubɑ mɑ Yinni Gusunɔ u win kɑnɑru mwɑ Ɔɔnɑni Yebusin doo soo yeru mi. Sɑɑ dɔmɑ ten diyɑ u rɑ nùn yɑ̃kuru kue mi. 29 Sɑɑ ye sɔɔ, Yinni Gusunɔn kuu bekurugii te Mɔwisi u kuɑ gbɑburɔ, tɑ wɑ̃ɑwɑ Gɑbɑonin gungurɔ kɑ yɑ̃ku yeru sɑnnu mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko. 30 Dɑfidi kun kpɛ̃ u dɑ kuu bekurugii ten mi, u kɑ bikiɑru ko Yinni Gusunɔn mi, yèn sɔ̃ bɛrum nùn mwɑ gɔrɑdo win sɔ̃.

22

1 Mɑ Dɑfidi u nɛɛ, yɑm miniwɑ bɑ koo Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru bɑni. Miyɑ yɑ̃ku yerɑ ko n mɑɑ wɑ̃ɑ mi Isirelibɑ bɑ ko n dɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko.

Dɑfidi u Yinni Gusunɔn

sɑ̃ɑ yerun sɔɔru mɔ̀

2 Dɑfidi u derɑ bɑ sɔbu kpuro mɛnnɑ be bɑ wɑ̃ɑ Isireliɔ. Mɑ u bu yiire bu kpee bɑkɑnu dɑ̃ku bu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru bɑni. 3 U mɑɑ sisu sɔɔru kuɑ siki siki bu kɑ kulumbɑ seku gɑmbobɑn kɑdiribɑn sɔ̃ kɑ mɑɑ sɔretii. Sii gɑn te u mɛnnɑ, tɑ kpɑ̃ sere n ǹ koorɔ bu tu yĩire. 4 Mɛyɑ u mɑɑ dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ mɔ̀ sɛdurubɑ mɛnnɑ siki siki sere bɑ ǹ kpɛ̃ bu ye gɑri. Sidonigibu kɑ Tirigibɑ bɑ kɑ nùn ye nɑɑwɑ. 5 Domi Dɑfidi u tii sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, win bii Sɑlomɔɔ u sɑ̃ɑwɑ bii piibu. U ǹ ginɑ bwisi mɔ. Wee sɑ̃ɑ yee te bɑ koo Yinni Gusunɔ bɑniɑ mi, tɑ ko n yĩsiru yɑrɑwɑ tem kpuro sɔɔ ten girimɑn kpɑ̃ɑrun sɔ̃. Yen sɔ̃nɑ u kĩ u nùn ten sɔɔru kuɑ. Mɑ Dɑfidi u sɔɔru dɑbinu kuɑ u sere gu.

Dɑfidi u Sɑlomɔɔ yiire

u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee te

bɑni

6 Dɑfidi u win bii Sɑlomɔɔ sokɑ mɑ u nùn yiire u nɛɛ, ɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni sɑ̃ɑ yeru bɑniɔ. 7 Nɛn bii, nɛn tiiwɑ nɑ rɑɑ gɔ̃ru doke n nùn tu bɑniɑ. 8 Adɑmɑ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ tɔmbun yɛm yɑri too win wuswɑɑɔ tɑɑ bɑkɑ bi nɑ kuɑn sɔ̃. Yen sɔ̃ n ǹ nɛ kon nùn sɑ̃ɑ yeru bɑniɑ mi bɑ ko n dɑ nùn sɑ̃. 9 Adɑmɑ kon bii mɑ. Bii wi, u ko n wɑ̃ɑwɑ bɔri yɛndu sɔɔ. U koo mɑɑ nùn wɔrɑ win yibɛrɛ be bɑ kɑ nùn sikerenɛn nɔmɑn di. Bɑ koo nùn sokuwɑ Sɑlomɔɔ. Yen tubusiɑnɑ bɔri yɛndu. Domi win bɑndun sɑɑ sɔɔ, u koo de Isirelibɑ bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. 10 Wiyɑ u koo nùn sɑ̃ɑ yeru bɑniɑ. U ko n sɑ̃ɑwɑ win bii, kpɑ wi, u n mɑɑ sɑ̃ɑ win tundo. Kpɑ u win bɑndun dɑm sire Isirelibɑn suunu sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 11 Tɛ̃, nɛn bii, Gusunɔ wunɛn Yinni u ko n kɑ nun wɑ̃ɑ. Kpɑ wunɛn wɑ̃ɑru tu dɑkɑɑ dɑ. Kpɑ ɑ kpĩ ɑ nùn sɑ̃ɑ yee te bɑniɑ nge mɛ u nun yiire. 12 U de ɑ n bwisi kɑ yɛ̃ru mɔ sɑnɑm mɛ u koo de ɑ bɑndu di Isirelibɑ sɔɔ, kpɑ ɑ win woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ. 13 À n Yinni Gusunɔn woodɑ kɑ win yiirebu mɛm nɔɔwɑ bi u Mɔwisi wɛ̃ Isirelibɑn sɔ̃, sɑɑ yerɑ ye ɑ mɔ̀ kpuro yɑ koo nun koorɑ. A n gesi dɑm kɑ wɔrugɔru mɔ. A ku nɑndɑ, ɑ ku mɑɑ bɛrum ko. 14 Wee nɑ kookɑri kuɑ nɑ wurɑ sɔɔru kuɑ yɑ tɔnnu nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000) kere Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃. Mɑ nɑ sii geesu sɔɔru kuɑ su tɔnnu nɔrɔbun subɑ tɛnɑ (30.000) kere. Nɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusu sɔɔru kuɑ siki siki sere bɑ ǹ kpɛ̃ bu su yĩire. Mɛyɑ nɑ mɑɑ dɑ̃ɑ kɑ kpenu sɔɔru kuɑ. Adɑmɑ wunɛn tii kɑɑ kpĩ ɑ mɑɑ sosi mi sɔɔ. 15 Sɔm kowobɑ ko n wɑ̃ɑ wunɛn bɔkuɔ dɑbi dɑbinu. Berɑ be bɑ rɑ kpenu dɑ̃ku kɑ be bɑ rɑ dɑ̃ɑ dɑ̃ku kɑ sere be bɑ sɔm bwese bwesekɑn kobu yɛ̃. 16 Wee ɑ wurɑ kɑ sii geesu kɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusu mɔ su ǹ geeru mɔ. Tɛ̃, ɑ seewo, kpɑ ɑ sɔmbu te ko. Kpɑ Yinni Gusunɔ u n kɑ nun wɑ̃ɑ.

17 Yen biru Dɑfidi u Isirelibɑn guro gurobu kpuro yiire bu win bii Sɑlomɔɔ somi sɔmbu te sɔɔ. 18 U mɑɑ bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Gusunɔ bɛɛn Yinni u wɑ̃ɑ kɑ bɛɛ. Wiyɑ u derɑ i wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ beri berikɑ. Domi u mɑn tem mɛ nɔmu bɛriɑ. Mɑ mu kuɑ wi kɑ win tɔmbugim. 19 Tɛ̃ i Gusunɔ bɛɛn Yinni kɑsuo kɑ bɛɛn gɔ̃ru kpuro kɑ bɛɛn bwɛ̃rɑ kpuro. I seewo i win sɑ̃ɑ yeru bɑni, kpɑ i kɑ win woodɑn kpɑkororu kɑ win sɑ̃ɑrun dendi yɑ̃nu kpuro dɑ mi.

23

Dɑfidi u derɑ bɑ Lefibɑ gɑrɑ

1 Ye Dɑfidi u tɔkɔ kuɑ, yerɑ u win bii Sɑlomɔɔ kuɑ Isirelibɑn sunɔ. 2 Mɑ u Isirelibɑn guro gurobu kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ mɛnnɑ.

3 Mɑ bɑ Lefibɑ gɑrɑ tiɑ tiɑ be bɑ wɔ̃ɔ tɛnɑ mɔ, kɑ be bɑ kere mɛ. Mɑ ben geerɑ kuɑ nɔrɔbun subɑ tɛnɑ kɑ nɔɔbɑ itɑ (38.000). 4 Mɑ Dɑfidi u tɔmbu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nnɛ (24.000) gɔsɑ be sɔɔ, be bɑ ko n dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑ nɔni doke, kɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ tiɑ (6.000) be bɑ koo tɔmbu kpɑrɑ, kpɑ bɑ n dɑ bu sirie. 5 U mɑɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ nnɛ (4.000) gɔsɑ be bɑ tie sɔɔ, bɑ n dɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔsu kɔ̃su, kpɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ nnɛ (4.000) be bɑ tie bɑ n dɑ Yinni Gusunɔ tɔmɛ kɑ dwee yɑ̃ɑ ni wi, Dɑfidi u derɑ bɑ kuɑ bu kɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑ. 6 Mɑ u bu bɔnu kuɑ wuu wuukɑ nge mɛ bɑ kɑ wɑ̃ɑ Gɛɛsɔni kɑ Kehɑti kɑ Mɛrɑri, Lefin bibun bwese kɛri sɔɔ.

7 Gɛɛsɔnin bibɑ Lɑdɑni kɑ Simɛi. 8 Bibu itɑwɑ Lɑdɑni u mɑrɑ. Berɑ Yehiɛli kɑ Setɑmu kɑ Yoɛli. Yehiɛliwɑ u sɑ̃ɑ ben gbiikoo. 9 Bibu itɑwɑ Simɛi u mɑrɑ. Berɑ Selomiti kɑ Hɑsiɛli kɑ Hɑrɑni. Berɑ bɑ sɑ̃ɑ Lɑdɑnin bwese kɛrɑn wirugibu. 10 Simɛi u mɑɑ bibu nnɛ gɑbu mɑrɑ. Berɑ Yɑsɑti kɑ Sinɑ kɑ Yeusi kɑ Beriɑ. 11 Yɑsɑtiwɑ u sɑ̃ɑ ben gbiikoo. Mɑ Sinɑ u sɑ̃ɑ yiruse. Yeusi kɑ Beriɑ bɑ ǹ bibu mɑrɑ n dɑbi. Mɑ bɑ bu gɑrisi bwese kɛri tiɑ.

12 Bibu nnɛwɑ Kehɑti u mɑrɑ. Berɑ Amurɑmu kɑ Yisehɑri kɑ Heboroni kɑ Usiɛli. 13 Amurɑmun bibɑ Aroni kɑ Mɔwisi. Mɑ bɑ Aroni kɑ win bibun bweseru gɔsɑ bɑ yi nɛnɛm sere kɑ bɑɑdommɑɔ bɑ n dɑ kɑ Yinni Gusunɔ turɑre dɔ̃ɔ dokeye, kpɑ bɑ n dɑ mɑɑ sɑ̃ɑrun sɔmburu ko, kpɑ bɑ n dɑ mɑɑ tɔmbu domɑru kue kɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru. 14 Adɑmɑ bɑ Mɔwisi Gusunɔn sɔm kowon bibu gɑrisiwɑ Lefin bwese kɛrɑ sɔɔ. 15 Mɔwisin bibɑ, Gɛɛsɔmu kɑ Ɛliesɛɛ. 16 Gɛɛsɔmun bii gbiikoowɑ Sebuɛli. 17 Ɛliesɛɛn biiwɑ Rehɑbiɑ. Bii turo win biru u ǹ mɑɑ goo mɑrɑ. Adɑmɑ Rehɑbiɑ u bibu mɑrɑ bɑ dɑbi. 18 Yisehɑrin bii gbiikoowɑ Selomiti. 19 Bibu nnɛwɑ Heboroni u mɑrɑ. Berɑ Yeriyɑ kɑ Amɑriɑ kɑ Yɑsiɛli kɑ Yekɑmɛɑmu. 20 Bibu yiruwɑ Usiɛli u mɑrɑ. Berɑ Misee kɑ Yisiyɑ.

21 Mɛrɑrin bibɑ Mɑkili kɑ Musi. Mɑkilin bibɑ mɑɑ Eleɑsɑɑ kɑ Kisi. 22 Eleɑsɑɑ u ǹ bii tɔn durɔbu mɑrɑ u kɑ gu. Bii tɔn kurɔbɑ u mɑrɑ. Berɑ ben mɛro bisibu Kisin bibu bɑ suɑ kurɔbu. 23 Bibu itɑwɑ Musi u mɑrɑ. Berɑ Mɑkili kɑ Edɛɛ kɑ Yeremɔti.

24 Be bɑ sɑ̃ɑ ben yɛnun wirugibu Lefin bibun bweseru sɔɔ nge mɛ bɑ kɑ bu tireru doke tiɑ tiɑ, berɑ mi. Berɑ bɑ ko n dɑ sɔmburu ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ sɑɑ be bɑ wɔ̃ɔ yɛndu mɔn di n kɑ dɑ be bɑ mɛ kere. 25 Domi Dɑfidi u rɑɑ nɛɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u win tɔmbu bɔri yɛndu wɛ̃. Yen biru u ko n wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmuɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 26 Sɑɑ ye sɔɔ, Lefibɑ bɑ ǹ mɑɑ Yinni Gusunɔn kuu bekurugiru kɑ ten dendi yɑ̃nu sɔɔmɔ. 27 Dɑfidin yiire dɑ̃ɑki bin biruwɑ bɑ Lefibɑ gɑrɑ sɑɑ be bɑ wɔ̃ɔ yɛndu mɔn di n kɑ girɑri be bɑ kere mɛ. 28 Bɑ bu dokewɑ Aronin bibun bweserun wuuru sɔɔ bu kɑ sɔmburu ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑɔ kɑ ten dii sɔsɔ. Berɑ bɑ ko n dɑ sɑ̃ɑ yee ten dendi yɑ̃nu kpuro dɛɛrɑsie kpɑ bu mɑɑ sɔmɑ gɑɑ ko mi. 29 Berɑ bɑ ko n dɑ pɛ̃ɛ ye bɑ ko n dɑ Yinni Gusunɔ yiiye ko, kɑ sere mɑɑ som mɛ bɑ ko n dɑ kɑ kɛ̃nun yɑ̃kunu ko, kɑ pɛ̃ɛ ye bɑ ku rɑ seeyɑtiɑ doke, kɑ pɛ̃ɛ ye bɑ rɑ wɔ̃ pɛrɛnti sɔɔ, kɑ kirɑ ni bɑ rɑ sɔmɛ. Beyɑ bɑ ko n dɑ yebɑ kpuron kpɑ̃ɑru kɑ yen dɛ̃ɛbun sɑriɑ mɛɛri. 30 Bɑ ko n dɑ nɛwɑ sɑ̃ɑ yeru mi bururu kɑ yokɑ bu kɑ Yinni Gusunɔ tɔmɑ, kpɑ bu nùn bɛɛrɛ wɛ̃. 31 Mɛyɑ bɑ ko n dɑ mɑɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kue bɑɑdommɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ, kɑ suru kpɑo ù n yɑrɑ, kɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ ni nu tiɑ sɔɔ nge mɛ nin geerɑ nɛ kɑ nge mɛ bɑ nin woodɑ yi. 32 Berɑ bɑ ko n dɑ Yinni Gusunɔn kuu bekurugirun sɔmburu ko, kpɑ Aronin bibun bweseru tu mɑɑ win sɑ̃ɑ yerun sɔmburu ko.

24

Yɑ̃ku kowobun wuunu

1 Bɑ Aronin bibun bweseru bɔnu kuɑ wuuru kɑ wuuru. Bibu nnɛwɑ Aroni wi, u mɑrɑ. Berɑ Nɑdɑbu kɑ Abihu kɑ Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑ. 2 Nɑdɑbu kɑ Abihu bɑ gbiɑ bɑ guwɑ ben tundo u sere gu. Be, bɑ ǹ bibu mɑrɑ. Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑ, be tɔnɑwɑ bɑ yɑ̃ku sɔmɑ kuɑ. 3 Dɑfidi u Aronin bibun bweseru bɔnu kuɑwɑ nge mɛ ben bɑɑwuren sɔmburɑ sɑ̃ɑ. Sɑdɔku u wɑ̃ɑwɑ Eleɑsɑɑn bibun bweseru sɔɔ. Mɑ Akimɛlɛki u mɑɑ wɑ̃ɑ Itɑmɑɑn bibun bweseru sɔɔ. 4 N deemɑ tɔmbɑ dɑbiru bo Eleɑsɑɑn bibun bweseru sɔɔ n kere Itɑmɑɑn bibugiru sɔɔ. Yen sɔ̃nɑ bɑ Eleɑsɑɑn bibun bweseru bɔnu kuɑ wuuru wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ, nin bɑɑtere kɑ ten wirugii. Mɑ bɑ mɑɑ Itɑmɑɑn bibugiru bɔnu kuɑ wuuru nɔɔbɑ itɑ, nin bɑɑtere kɑ ten wirugii. 5 Bɑ bu bɔnu kuɑwɑ kɑ tɛtɛ. Domi be bɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yerun wirugibu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑrun wirugibu, be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑn bibun bweseru.

6 Tire yoro Semɑyɑ, Nɛtɑnɛɛlin bii, Lefin bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u ben yĩsɑ tireru doke sinɑ boko kɑ wirugibu kɑ yɑ̃ku kowo Sɑdɔku kɑ Akimɛlɛki, Abiɑtɑɑn bii kɑ yɑ̃ku kowobun wirugibu kɑ Lefibɑn wirugibun wuswɑɑɔ. Bɑ Eleɑsɑɑ kɑ Itɑmɑɑn bibun bwese nin yĩsɑ tireru dokewɑ kɑ tɛtɛ. Bɑ rɑ ginɑ Eleɑsɑɑgibu gɔsiwɑ, yen biru kpɑ bu mɑɑ Itɑmɑɑgibu gɔsi. 7-18 Wuuru kɑ wuurun wirugii be bɑ gɔsɑ kɑ tɛtɛ, ben yĩsɑ wee.

Yehoyɑribuwɑ u sɑ̃ɑ gbiikoo.

Mɑ Yedɑyɑ u sɑ̃ɑ yiruse.

Mɑ Hɑrimu u sɑ̃ɑ itɑse.

Mɑ Seorimu u sɑ̃ɑ nnɛse.

Mɑ Mɑɑkiyɑ u sɑ̃ɑ nɔɔbuse.

Mɑ Miyɑmini u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ tiɑse.

Mɑ Hɑkɔtu u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ yiruse.

Mɑ Abiyɑ u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ itɑse.

Mɑ Yosue u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ nnɛse.

Mɑ Sekɑniɑ u sɑ̃ɑ wɔkuruse.

Mɑ Eliɑsibu u sɑ̃ɑ wɔkurɑ tiɑse.

Mɑ Yɑkimu u sɑ̃ɑ wɔkurɑ yiruse.

Mɑ Hupɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ itɑse.

Mɑ Yesebɑbu u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nnɛse.

Mɑ Biligɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbuse.

Mɑ Imɛri u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑse.

Mɑ Hesiri u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ yiruse.

Mɑ Hɑpisɛsi u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ itɑse.

Mɑ Petɑhiɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ nnɛse.

Mɑ Esekiɛli u sɑ̃ɑ yɛnduse.

Mɑ Yɑkini u sɑ̃ɑ yɛndɑ tiɑse.

Mɑ Gɑmulu u sɑ̃ɑ yɛndɑ yiruse.

Mɑ Delɑyɑ u sɑ̃ɑ yɛndɑ itɑse.

Mɑ Mɑɑsiɑ u sɑ̃ɑ yɛndɑ nnɛse.

19 Nge mɛyɑ bɑ kɑ bu yi yi bu kɑ sɔmburu ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Bɑ rɑ ben sɔmburu kowɑ nge mɛ ben sikɑdo Aroni u bu yiire bu ko. N deemɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinnin tiiwɑ u Aroni woodɑ ye wɛ̃.

Lefi be bɑ tien yĩsɑ

20 Lefin bibun bweserun wirugii be bɑ tien yĩsɑ wee.

Amurɑmun bibun bweseru sɔɔ, Subɑɛliwɑ. Subɑɛlin bibun bweseru sɔɔ, Yesidiɑwɑ. 21 Rekɑbiɑn bibun bweseru sɔɔ, Yisiyɑwɑ u sɑ̃ɑ gbiikoo. 22 Yisehɑrin bibun bweseru sɔɔ, Selomɔtuwɑ. Selomɔtun bibun bweseru sɔɔ mɑɑ, Yɑsɑtiwɑ. 23 Heboronin bibun bweseru sɔɔ, Yeriyɑwɑ u sɑ̃ɑ gbiikoo. Mɑ Amɑriɑ u sɑ̃ɑ yiruse. Mɑ Yɑsiɛli u sɑ̃ɑ itɑse. Mɑ Yekɑmɛɑmu u sɑ̃ɑ nnɛse. 24 Usiɛlin bibun bweseru sɔɔ, Miseewɑ. Miseen bibun bweseru sɔɔ, Sɑmiriwɑ. 25 Yisiyɑ, Miseen mɔɔn bibun bweseru sɔɔ, Sɑkɑriwɑ. 26 Mɛrɑrin bibun bweseru sɔɔ, Mɑkili kɑ Musi kɑ Musin bii Yɑsiɑn bibɑ. 27 Yɑɑsiyɑ, Mɛrɑrin biin bibun bweseru sɔɔ, Sohɑmu kɑ Sɑkuri kɑ Ibiriwɑ. 28-29 Mɑkilin bibun bweseru sɔɔ, Eleɑsɑɑwɑ, wi u kun bibu mɑrɑ. Kisin bibun bweseru sɔɔ, Yerɑmɛɛliwɑ. 30 Musin bibun bweseru sɔɔ, Mɑkili kɑ Edɛɛ kɑ Yerimɔtiwɑ.

Be bɑ sɑ̃ɑ Lefin bibun bweserun kɛri, berɑ mi. 31 Ben tii bɑ tɛtɛ tobɑwɑ nge mɛ begibu Aronin bibun bweserugibu bɑ kuɑ sinɑ boko Dɑfidi kɑ Sɑdɔku kɑ Akimɛlɛki kɑ yɑ̃ku kowobun wirugibu kɑ Lefibɑn wirugibun wuswɑɑɔ. Kɑ woro tee teyɑ bɑ kɑ ben bɑɑwuren yĩsiru tireru doke, bɑ ǹ ben kerɑnɑɑ mɛɛrɑ.

25

Wom kowobun wuunu

1 Dɑfidi kɑ tɑbu sinɑmbu bɑ Asɑfun bibun bweseru kɑ Hemɑnin bibugiru kɑ Yedutum bibugiru gɔsɑ bɑ yi nɛnɛm sɑ̃ɑrun sɔ̃. Gɑri yi Gusunɔ u bu sɔ̃ɔwɑ, yiyɑ bɑ rɑ kɑ womusu ko kɑ mɔrɔkunu kɑ guunu kɑ sɛkɛtirɛnu. Be bɑ sɔmɑ ye mɔ̀, ben yĩsɑ wee.

2 Asɑfun bibun bweseru sɔɔ, Sɑkuri kɑ Yosɛfu kɑ Nɛtɑniɑ kɑ Asɑrelɑ. Ben tundo Asɑfuwɑ u rɑ n bu kpɑre. Gɑri yi Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ yiyɑ u rɑ n kɑ womu mɔ̀ nge mɛ sinɑ boko u nùn yiire.

3 Yedutum bibun bweseru sɔɔ, Gedɑliɑ kɑ Seri kɑ Esɑi kɑ Hɑsɑbiɑ kɑ Mɑtitiɑ kɑ Simɛiwɑ. Ben tundo Yedutumwɑ u rɑ n bu kpɑre. Gɑri yi Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ, yiyɑ u rɑ n kɑ womu mɔ̀ kɑ mɔrɔku, u n kɑ Gusunɔ siɑrɑmɔ kpɑ u n nùn bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ.

4 Hemɑnin bibun bweseru sɔɔ mɑɑ, Bukiɑ kɑ Mɑtɑniɑ kɑ Usiɛli kɑ Sebuɛli kɑ Yerimɔti kɑ Hɑnɑniɑ kɑ Hɑnɑni kɑ Eleɑtɑ kɑ Gidɑliti kɑ Romɑnti Esɛɛ kɑ Yosibekɑsɑ kɑ Mɑlɔti kɑ Hotiri kɑ Mɑkɑsiɔti. 5 Beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Hemɑnin bibun bweseru. Hemɑni wiyɑ u rɑ Yinni Gusunɔn dɑm wɔlle sue kpɑ u sinɑ boko sɔ̃ ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. Hemɑni wi, u bii tɔn durɔbu mɑrɑ wɔkurɑ nnɛ, bii tɔn kurɔbu mɑɑ itɑ.

6 Tɔn be kpurowɑ bɑ rɑ womusu ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kɑ sɛkɛtirɛnu kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu kpɑ ben tundobu bɑ n bu kpɑre. Bɑ rɑ ben sɔmburu kowɑ kɑ sinɑ bokon woodɑ. Kpɑ Asɑfu kɑ Yedutum kɑ Hemɑni bɑ n bu gbiiye. 7 Be bɑ womusu yɛ̃ kɑ be bɑ bu swĩi, be kpuron geerɑ sɑ̃ɑwɑ goobu kɑ wɛnɛ kɑ nɔɔbɑ itɑ (288).

8 Bɑ tɛtɛ tobɑwɑ bu kɑ sɔmburun kpunɑɑ yi. Bɑ ǹ nɛɛ, bukurowɑ gee, ǹ kun mɛ biiwɑ gee. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ nɛɛ, be bɑ womusu yɛ̃wɑ gee, ǹ kun mɛ be bɑ torumɔwɑ gee.

9-31 Wuuru kɑ wuurun wirugii be bɑ gɔsɑ kɑ tɛtɛ, be wee.

Yosɛfu, Asɑfun bweseru sɔɔ, wiyɑ u sɑ̃ɑ gbiikoo.

Mɑ Gedɑliɑ u sɑ̃ɑ yiruse.

Mɑ Sɑkuri u sɑ̃ɑ itɑse.

Mɑ Yiseri u sɑ̃ɑ nnɛse.

Mɑ Nɛtɑniɑ u sɑ̃ɑ nɔɔbuse.

Mɑ Bukiɑ u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ tiɑse.

Mɑ Yesɑrelɑ u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ yiruse.

Mɑ Esɑi u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ itɑse.

Mɑ Mɑtɑniɑ u sɑ̃ɑ nɔɔbɑ nnɛse.

Mɑ Simɛi u sɑ̃ɑ wɔkuruse.

Mɑ Asɑrɛli u sɑ̃ɑ wɔkurɑ tiɑse.

Mɑ Hɑsɑbiɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ yiruse.

Mɑ Subɑɛli u sɑ̃ɑ wɔkurɑ itɑse.

Mɑ Mɑtitiɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nnɛse.

Mɑ Yeremɔti u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbuse.

Mɑ Hɑnɑniɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑse.

Mɑ Yosibekɑsɑ u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ yiruse.

Mɑ Hɑnɑni u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ itɑse.

Mɑ Mɑlɔti u sɑ̃ɑ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ nnɛse.

Mɑ Eliɑtɑ u sɑ̃ɑ yɛnduse.

Mɑ Hotiri u sɑ̃ɑ yɛndɑ tiɑse.

Mɑ Gidɑliti u sɑ̃ɑ yɛndɑ yiruse.

Mɑ Mɑkɑsiɔti u sɑ̃ɑ yɛndɑ itɑse.

Mɑ Romɑnti Esɛɛ u sɑ̃ɑ yɛndɑ nnɛse.

Wuuru bɑɑteren wirugii kɑ win yɛnugibu bɑ rɑ n sɑ̃ɑwɑ wɔkurɑ yiru.

26

Be bɑ rɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔsu

kɔ̃su

1 Bɑ be bɑ rɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔsu kɔ̃su bɔnu kuɑ wuu wuukɑ. Koren bweseru sɔɔ, Mɛselemiɑ, Koren bii, Asɑfun debubuwɑ bɑ gɔsɑ. 2 Bibu nɔɔbɑ yiruwɑ u mɑrɑ. Wee nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. Sɑkɑri kɑ Yediɛli kɑ Sebɑdiɑ kɑ Yɑtiniɛli, 3 kɑ Elɑmu kɑ Yokɑnɑni kɑ sere Elionɑi.

4 Bɑ mɑɑ Obɛdi Edɔmu gɔsɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn domɑru kuɑ, u bibu nɔɔbɑ itɑ mɑrɑ. Wee nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. Semɑyɑ kɑ Yosɑbɑdi kɑ Yoɑsi kɑ Sɑkɑɑ kɑ Nɛtɑnɛɛli, 5 kɑ Amiɛli kɑ Isɑkɑri kɑ sere Pɛlitɑi. 6 Semɑyɑ, Obɛdi Edɔmun bii gbiikoo u bibu mɑrɑ be bɑ kuɑ dɑmgibu, begibun suunu sɔɔ. Domi bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ. 7 Bii berɑ, Otini kɑ Refɑɛli kɑ Obɛdi kɑ Ɛlisɑbɑdi kɑ sere ben wɔnɔbu yiru beni, Elihu kɑ Semɑyɑ be bɑ sɑ̃ɑ wɔrugɔbɑ. 8 Tɔn be kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Obɛdi Edɔmun bibun bweseru. Be kɑ ben bibu kɑ ben dusibu bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ mɑ bɑ hɑniɑ mɔ sɔmburu sɔɔ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu wɑtɑ kɑ yiru.

9 Mɛselemiɑn bibu kɑ win wɔnɔbu bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu wɔkurɑ nɔɔbu kɑ itɑ. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ.

10-11 Mɛrɑrin bweseru sɔɔ, Hosɑwɑ bɑ gɔsɑ. Bibu nnɛwɑ u mɑrɑ. Berɑ Simiri kɑ Hilikiyɑ kɑ Tebɑliɑ kɑ Sɑkɑri. Mɑ u Simuri kuɑ ben wirugii bɑɑ mɛ n ǹ wi u sɑ̃ɑ bii gbiikoo. Hosɑn bibu kɑ win wɔnɔbu bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu wɔkurɑ itɑ.

12 Kɔnnɔ kɔ̃sobun wuu ni, kɑ nin wirugibu kɑ ben mɛro bisibu, berɑ bɑ ko n dɑ kɔnnɔsu kɔ̃su Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 13 Bɑ kɔnnɔsu bɔnu kuɑwɑ kɑ tɛtɛ, yɛnu kɑ yɛnu, bibu kɑ bukurobu, bɑɑwure u n kɑ yɛ̃ mi u koo kɔ̃su.

14 Ye bɑ tɛtɛ tobɑ, sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑrɑ Selemiɑ u wɑ. Mɑ win bii Sɑkɑri wi u sɑ̃ɑ bwisi kɛ̃ɔ u mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ tɛtɛ di. 15 Obɛdi Edɔmuwɑ u sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrugiɑ tɛtɛ di. Mɑ win bii u mɑɑ yɛnusu tɛtɛ di mi bɑ rɑ dĩɑnu bere. 16 Supimu kɑ Hosɑwɑ bɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ tɛtɛ di, kɑ ge bɑ mɔ̀ Sɑlekɛti, gɑ mɛɛrɑ swɑɑɔ ye yɑ dɔɔ gunguru giɑ. Kɔ̃so be, bɑ mɛɛrinɛwɑ.

17 Tɔ̃ɔ bɑɑtere Lefibɑ nɔɔbɑ tiɑ bɑ rɑ n wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, kpɑ tɔmbu nnɛ bɑ n wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, kpɑ nnɛ bɑ n wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrɔ kpɑ nnɛ bɑ n mɑɑ wɑ̃ɑ diɑɔ mi bɑ rɑ dĩɑnu bere. Adɑmɑ bɑ diɑgii be bɔnu sɑ̃ɑwɑ wuunu yiru, wuu teerɔ tɔmbu yiru. 18 Sɔ̃ɔ duu yeru giɑ, diɑ ye bɑ gɔri gɔri sɔɔ, tɔmbu yiru, swɑɑn berɑ giɑ, mɑɑ tɔmbu yiru.

19 Kɔnnɔ kɔ̃sobun wuu ni bɑ kuɑ Kore kɑ Mɛrɑrin bwese kɛri sɔɔ, niyɑ mi.

Sɔmɑ ye bɑ Lefi gɑbu wɛ̃

20 Lefibɑ sɔɔ, Akiyɑwɑ u rɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun ɑrumɑni bere kɑ sere mɑɑ kɛ̃ɛ ni bɑ kɑ Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ. 21 Gɛɛsɔnin bweseru sɔɔ, Lɑdɑnin bibun bweserɑ bɑ sɑ̃ɑ yɛnu yɛ̃robu. Wee nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. 22 Yeyɛli kɑ win bibu Setɑmu kɑ win wɔnɔ Yoɛli berɑ bɑ rɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun ɑrumɑni bere. 23 Amurɑmun bweseru sɔɔ kɑ Yisehɑrin bweseru sɔɔ, kɑ Heboronin bweseru sɔɔ kɑ Usiɛlin bweseru sɔɔ, 24 Sebuɛli, Gɛɛsɔmun bii, Mɔwisin debubuwɑ u sɑ̃ɑ ɑrumɑnin berobun wirugii. 25 Win bweseru sɔɔrɑ Ɛliesɛɛ, Gɛɛsɔmun wɔnɔn bibun bweserɑ wɑ̃ɑ. Rehɑbiɑ, Ɛliesɛɛn bii u Esɑi mɑrɑ. Mɑ Esɑi u Yorɑmu mɑrɑ. Mɑ Yorɑmu u Sikiri mɑrɑ. Mɑ Sikiri u Selomiti mɑrɑ. 26 Arumɑni ye sinɑ boko Dɑfidi kɑ yɛnu yɛ̃robu kɑ tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm kɑ wunɔm wunɔm wirugibu kɑ tɑbu sinɑmbu bɑ kɑ Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ, yerɑ Selomiti kɑ wigibu bɑ kɔ̃su. 27 N deemɑ ɑrumɑni ye bɑ tɑbu di, yen sukumɑ bɑ kɑ Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ bu kɑ win sɑ̃ɑ yeru sɔmɛ. 28 Arumɑni ye Gusunɔn sɔmɔ Sɑmuɛli kɑ Sɔɔlu, Kisin bii kɑ Abinɛɛ, Nɛrin bii kɑ Yoɑbu, Seruyɑn bii, bɑ kɑ Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ, Selomiti kɑ wigii berɑ bɑ mɑɑ ye kpuro beruɑ.

29 Kenɑniɑ kɑ win bibu be bɑ wɑ̃ɑ Yisehɑrin bweseru sɔɔ, berɑ bɑ rɑ tɔmbun wunɑnɔsu kɑ siribu ko Isirelin temɔ.

30 Hɑsɑbiɑ kɑ tɔmbu nɔrɔbu kɑ nɑtɑ kɑ wunɔbu (1.700) gɑbu be bɑ sɑ̃ɑ wɔrugɔbɑ Yisehɑrin bweseru sɔɔ, berɑ bɑ Isirelibɑn tem kpɑre mɛ mu wɑ̃ɑ Yuudɛnin sɔ̃ɔ duu yeru giɑ. Berɑ bɑ rɑ mɑɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun sɔmburu ko kɑ mɑɑ sinɑ bokogiru. 31 Yeriyɑwɑ u sɑ̃ɑ wirugii Heboronin bweseru sɔɔ. Dɑfidin bɑndun wɔ̃ɔ weeruse sɔɔrɑ bɑ bwese ten tɔ̃kɑn kɑso kuɑ. Mɑ bɑ wɔrugɔbɑ wɑ be sɔɔ Yɑsɛɛɔ Gɑlɑdin temɔ. 32 Yeriɑn mɛro bisi be, bɑ sɑ̃ɑwɑ wɔrugɔbɑ. Be kpuro mɑɑ yɛnu yɛ̃robɑ. Ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ yiru kɑ tɔmbu nɑtɑ kɑ wunɔbu (2.700). Berɑ bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun sɔmburu kɑ mɑɑ sinɑ bokogiru nɔmu bɛriɑ berɑ mi Rubɛnibɑ kɑ Gɑdigibu kɑ Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukumgibɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ.

27

Tɑbu kowobun sɔmɑ

1 Wee Isireli be bɑ sinɑ bokon sɔmburu mɔ̀. Bɑ sɑ̃ɑwɑ yɛnu yɛ̃robu kɑ tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm kɑ wunɔm wunɔm wirugibu. Berɑ bɑ rɑ tɑbu kowobun wuunu kpɑre be bɑ rɑ n sɔmburu nɑɑmɔ suru kɑ suru, wɔ̃ɔ sɔɔ. Wuuru bɑɑtere tɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nnɛ (24.000). 2-15 Wuu nin bɑɑtere tɑ ten wirugii mɔ.

Suru gbiikoo sɔɔ, Yɑsobeɑmu, Sɑbudiɛlin bii, Perɛsin bweseru sɔɔ, wiyɑ u wuu gbiikii ten tɑbu sinɑmbu kpɑrɑ.

Suru yiruse sɔɔ, Dodɑi, Akosigiiwɑ u wuuru yiruse kpɑrɑ. Mɑ Mikoloti u sɑ̃ɑ win yiruse.

Suru itɑse sɔɔ, Bɛnɑyɑ, yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑn biiwɑ u wuuru itɑse kpɑrɑ. U sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ tɛnɑn turo. Wiyɑ u mɑɑ sɑ̃ɑ ben wirugii. Win bii Amisɑbɑdiwɑ u nùn kɔsire kuɑ u wuu te kpɑrɑ.

Suru nnɛse sɔɔ, Asɑɛli, Yoɑbun mɔɔwɑ u wuuru nnɛse kpɑrɑ. Yen biruwɑ win bii Sebɑdiɑ u nùn kɔsire kuɑ.

Suru nɔɔbuse sɔɔ, Sɑmɛhutu Yisirɑgiiwɑ u wuuru nɔɔbuse kpɑrɑ.

Suru nɔɔbɑ tiɑse sɔɔ, Yirɑ, Ikɛsin bii, Tekoɑgiiwɑ u wuuru nɔɔbɑ tiɑse kpɑrɑ.

Suru nɔɔbɑ yiruse sɔɔ, Helɛsi Pɑlonigii, Efɑrɑimun bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u wuuru nɔɔbɑ yiruse kpɑrɑ.

Suru nɔɔbɑ itɑse sɔɔ, Sibekɑi Husɑgii, Serɑkin bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u wuuru nɔɔbɑ itɑse kpɑrɑ.

Suru nɔɔbɑ nnɛse sɔɔ, Abiesɛɛ Anɑtɔtugii, Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u wuuru nɔɔbɑ nnɛse kpɑrɑ.

Suru wɔkuruse sɔɔ, Mɑrɑi Nɛtofɑgii, Serɑkin bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u wuuru wɔkuruse kpɑrɑ.

Suru wɔkurɑ tiɑse sɔɔ, Bɛnɑyɑ Pirɑtonigii, Efɑrɑimun bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u wuuru wɔkurɑ tiɑse kpɑrɑ.

Suru wɔkurɑ yiruse sɔɔ, Hɛlidɑi Nɛtofɑgii, Otiniɛlin bwese kɛrɑ sɔɔ, wiyɑ u wuuru wɔkurɑ yiruse kpɑrɑ.

Bwese kɛrin wirugibu

16 Wee be bɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn bwese kɛrin wirugibu.

Rubɛnin bwese kɛrɑ sɔɔ, Ɛliesɛɛ, Sikirin biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Simɛɔn bwese kɛrɑ sɔɔ, Sefɑtiɑ, Mɑɑkɑn biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

17 Lefin bwese kɛrɑ sɔɔ, Hɑsɑbiɑ, Kemuɛlin biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Aronin bibun bweseru sɔɔ, Sɑdɔkuwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

18 Yudɑn bwese kɛrɑ sɔɔ, Elihu, Dɑfidin mɛro bisibu sɔɔ, wiyɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Isɑkɑrin bwese kɛrɑ sɔɔ, Omiri, Mikɑɛlin biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

19 Sɑbulonin bwese kɛrɑ sɔɔ, Yisimɑyɑ, Abudiɑsin biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Nɛfitɑlin bwese kɛrɑ sɔɔ, Yerimɔti, Asiriɛlin biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

20 Efɑrɑimun bibun bweseru sɔɔ, Hosee, Asɑsiɑn biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukumgibu sɔɔ, be bɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ, Yoɛli, Pedɑyɑn biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

21 Mɑnɑsen bwese kɛrɑn sukumgibu sɔɔ, be bɑ mɑɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, Gɑlɑdin temɔ, Ido, Sɑkɑrin biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Bɛnyɑmɛɛn bwese kɛrɑ sɔɔ, Yɑɑsiɛli, Abunɛɛn biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

22 Dɑnun bwese kɛrɑ sɔɔ, Asɑrɛli, Yerohɑmun biiwɑ u sɑ̃ɑ wirugii.

Tɔn beni kpurowɑ bɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn bwese kɛrin wirugibu.

23 Dɑfidi u ǹ Isirelibɑ gɑrɑ be bɑ wɔ̃ɔ yɛndu mɔ kɑ be bɑ ǹ turɑ mɛ, yèn sɔ̃ Yinni Gusunɔ u nɔɔ mwɛɛru kuɑ mɑ u koo Isirelibɑ dɑbiɑsiɑ nge wɔllun kperi. 24 Yoɑbu, Seruyɑn biiwɑ u rɑɑ Isirelibɑ gɑribu toruɑ, mɑ yɑ Yinni Gusunɔ mɔru kuɑ. Yen sɔ̃nɑ u ǹ ye kurɑsie. Adɑmɑ bɑ ǹ tɔn be bɑ gɑrɑ min geeru yoruɑ sinɑ boko Dɑfidin wɑ̃ɑrun fɑɑgin tireru sɔɔ.

Dɑfidin sɔm kowobu gɑbu

25 Asimɑfɛti, Abudiɛlin biiwɑ u rɑ sinɑ bokon ɑrumɑni bere.

Yonɑtɑm, Osiɑsin biiwɑ u rɑ mɑɑ gbeɑn dĩɑnu bere, wuu mɑrosuginu kɑ bɑru kpɑɑnuginu, kɑ sere kɔ̃su yenuginu.

26 Ɛsiri, Kelubun bii wiyɑ u sɑ̃ɑ be bɑ gbeɑn sɔmɑ mɔ̀n wirugii.

27 Simɛi, Rɑmɑgii, wiyɑ u sɑ̃ɑ resɛm gbɑɑ sɔm kowobun wirugii.

Sɑbidi Sefɑmugii, wiyɑ u sɑ̃ɑ mi bɑ rɑ tɑm bere kpuron wirugii.

28 Bɑɑli Hɑnɑni, Gedɛɛgii, wiyɑ u rɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ olifi kɑ sikɑmɔre ye yɑ wɑ̃ɑ wɔwɑ ye bɑ mɔ̀ Sefɑlɑɔn wunɑnɔsu ko.

Yoɑsi, wiyɑ u mɑɑ sɑ̃ɑ gum beru yenun wirugii.

29 Sitɑrɑi Sɑronigii, wiyɑ u rɑ kɛtɛ yi bɑ kpɑrɑmɔ Sɑroniɔn wunɑnɔsu ko.

Sɑfɑti, Adilɑin bii, wiyɑ u rɑ mɑɑ kɛtɛ yi bɑ kpɑrɑmɔ wɔwi sɔɔn wunɑnɔsu ko.

30 Obili, Isimɛɛli, wiyɑ u rɑ yooyoo si bɑ mɔn wunɑnɔsu ko.

Yesidiɑ Mɛronɔtugii, wiyɑ u rɑ mɑɑ kɛtɛku ninu ni bɑ mɔn wunɑnɔsu ko.

31 Yɑsisi Hɑgɑrenigii, wiyɑ u rɑ yɑ̃ɑ ni bɑ mɔn wunɑnɔsu ko.

Beni kpurowɑ bɑ sinɑ boko Dɑfidin ɑrumɑnin wunɑnɔsu mɔ̀.

Sinɑ bokon gerunɑsibu

32 Yonɑtɑm, Dɑfidin dusiwɑ u sɑ̃ɑ win bwisi kɛ̃ɔ. Yonɑtɑm wi, u bwisi kɑ yɛ̃ru mɔ too. Yehiɛli, Hɑkumɔnin bii wiyɑ u sɑ̃ɑ sinɑ bokon bibun keu koosio. 33 Ahitofɛli u mɑɑ sɑ̃ɑwɑ sinɑ bokon bwisi kɛ̃ɔ. Usɑi Aɑkigii, wiyɑ u sɑ̃ɑ sinɑ bokon bɔ̃ɔ kpɑɑsi. 34 Ahitofɛlin biru, Yehoyɑdɑ, Bɛnɑyɑn bii kɑ Abiɑtɑɑ, beyɑ bɑ mɑɑ kuɑ win bwisi kɛ̃ɔbu. Mɑ Yoɑbu u sɑ̃ɑ win tɑbu sunɔ.

28

Dɑfidi u Sɑlomɔɔ yiire

u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru bɑni

1 Dɑfidi u Isirelibɑn guro gurobu kpuro mɛnnɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ ben bwese kɛrin wirugibu kɑ tɑbu kowo wuunun wirugibu kɑ tɑbu sinɑm be bɑ tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm kɑ wunɔm wunɔm kpɑre kɑ be bɑ sinɑ bokon ɑrumɑni kɑ win sɑbenun wunɑnɔsu mɔ̀n wirugibu, kɑ win bibun keu koosiobu kɑ win sinɑ kpɑɑrun sɔm kowobu kɑ win tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ kɑ ben dɑmgibu kpuro gesi. 2 Yerɑ sinɑ boko Dɑfidi u seewɑ u yɔ̃rɑ u nɛɛ, bɛɛ nɛn mɛro bisibu, bɛɛ nɛn tɔmbu kpuro, i mɑn swɑɑ dɑkio i nɔ. Wee nɑ rɑɑ gɔ̃ru doke n Gusunɔ bɛsɛn Yinni diru bɑniɑ mi bɑ koo win woodɑn kpɑkororu yi te tɑ sɑ̃ɑ win nɑɑ sɔnditiru, mɑ nɑ sɔɔru sɑ̃ɑ n kɑ tu bɑni. 3 Adɑmɑ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n ǹ nɛ kon tu bɑni. Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnu wi u tɑbu kuɑ mɑ u yɛm yɑri. 4 Wi, Gusunɔ bɛsɛ Isirelibɑn Yinni u mɑn gɔsɑ nɛn tundon yɛnun di n kɑ ko bɛɛ Isirelibɑn sunɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Yellun di, Yudɑn bweserɑ u kuɑ wirugii. Yudɑn bwese te sɔɔ, mɑ u nɛn tundon yɛnu gɔsɑ. Nɛn tundon yɛnu ge sɔɔ, mɑ u mɑn gɔsɑ n kɑ bɑndu di bɛɛ Isirelibɑ sɔɔ. 5 Yinni Gusunɔ u mɑn bii dɑbiru kɑ̃. Be sɔɔrɑ u Sɑlomɔɔ gɔsɑ u swĩi bɛɛ Isirelibɑn sinɑ gɔnɑ sɔɔ, ye yɑ sɑ̃ɑ wi, Yinni Gusunɔgiɑ. 6 U mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɛn bii Sɑlomɔɔwɑ u koo nùn diru bɑniɑ kɑ ten yɑɑri mi bɑ ko n dɑ nùn sɑ̃. Domi wiyɑ u gɔsɑ u n kɑ sɑ̃ɑ nge win bii kpɑ wi, Yinni Gusunɔ u n mɑɑ sɑ̃ɑ nge win tundo. 7 U koo win bɑndun dɑm sire sere kɑ bɑɑdommɑɔ ù n win woodɑbɑ kɑ win yiirebu mɛm nɔɔwɑmmɛ nge mɛ u mɔ̀ gisɔ. 8 Tɛ̃, nɛgibu, nɑ bɛɛ yiiremɔ Isirelibɑ, Gusunɔn tɔmbun wuswɑɑɔ kɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin tii wi u sun swɑɑ dɑkin wuswɑɑɔ, i de i win woodɑ mɛm nɔɔwɑ, i ye nɛnɛ bɛɛn gɔ̃rusɔ kpɑ i wɑ i n tem mɛ mɔ, kpɑ i mɑɑ bɛɛn bibu mu deriɑ bu tubi di sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

9 Mɑ u mɑɑ nɛɛ, wunɛ mɑɑ Sɑlomɔɔ nɛn bii, ɑ Gusunɔ, nɛ wunɛn tundon Yinni gio kpɑ ɑ nùn sɑ̃ kɑ wunɛn gɔ̃ru kpuro kɑ wunɛn bwɛ̃rɑ kpuro. Domi wiyɑ u rɑ tɔmbun gɔ̃rusu kɑ ben bwisikunu wɛ̃ɛri. À n nùn kɑsu, u koo de ɑ nùn wɑ. Adɑmɑ ɑ̀ n nùn deri, u koo mɑɑ nun deriwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 10 Tɛ̃, ɑ n yɛ̃ mɑ Yinni Gusunɔ u nun gɔsɑwɑ ɑ kɑ nùn diru bɑniɑ mi bɑ ko n dɑ nùn sɑ̃. Yen sɔ̃ ɑ de ɑ n wɔrugɔru mɔ kpɑ ɑ se ɑ sɔmburu ko.

Dɑfidi u Sɑlomɔɔ

sɑ̃ɑ yee ten kpunɑɑ wɛ̃

11 Yen biru Dɑfidi u win bii Sɑlomɔɔ sɑ̃ɑ yee ten kpunɑɑ wɛ̃ kɑ ten diɑ ye bɑ gɔri gɔrigiɑ, kɑ ten ɑrumɑni beru yerugiɑ, kɑ dii wɔrukinugiɑ, kɑ dii sɔɔkinugiɑ, kɑ dii tèn mi bɑ koo Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkororu yigiɑ. 12 Dii ten kpunɑɑ kpurowɑ u nùn wɛ̃ ye u rɑɑ himbɑ sɑ̃ɑ u ko kpuro. Yerɑ sɑ̃ɑ yerun yɑɑrin kpunɑɑ kɑ diɑ ye yɑ kɑ yi sikerenɛgiɑ kɑ diɑ yèn mi bɑ ko n dɑ sɑ̃ɑ yee ten ɑrumɑni beregiɑ, kɑ yèn mi bɑ ko n dɑ kɛ̃nu beregiɑ ni bɑ Gusunɔ wɛ̃, 13 kɑ nge mɛ bɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ bɔnu kuɑ wuu wuukɑgiɑ, kɑ nge mɛ bɑ ko n dɑ ben sɔmburu koosinɛ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔgiɑ, kɑ sere mɑɑ dendi yɑ̃ɑ ni bɑ ko n dɑ kɑ sɔmburu kogiɑ. 14 U nùn wurɑ sɔ̃ɔsi ye u koo kɑ dendi yɑ̃ɑ wurɑginu ko, nge mɛ nin bɑɑniren bunum nɛ. Mɑ u nùn sii geesu sɔ̃ɔsi si u koo kɑ dendi yɑ̃ɑ sii geesuginu ko, nge mɛ nin bɑɑniren bunum nɛ. Bɑ koo dendi yɑ̃ɑ ni kowɑ nin bɑɑnire kɑ nin sɔmburu. 15 Mɛyɑ u mɑɑ bu wurɑ kɑ sii geesun bunum sɑkɑ wɛ̃ ye bɑ koo kɑ dɑbu wurɑginu kɑ sii geesuginu ko, ni kpuro kɑ nin fitilɑbɑ. 16 U mɑɑ nùn wurɑ wɛ̃ mɛ̀n sɑkɑ bɑ koo kɑ tɑbulu wurɑgii ko mi bɑ ko n dɑ Yinni Gusunɔ pɛ̃ɛ yiiye, mɑ u mɑɑ nùn sii geesu wɛ̃ u kɑ tɑbulu gɛɛ ko. 17 Yen biru u mɑɑ nùn sɔ̃ɔsi nge mɛ bɑ koo kɑɑto donnuginu koosinɑ kɑ gbɛ̃ɑ kɑ nɔri yi bɑ kuɑ kɑ wurɑ geɑ kɑ sii geesugii, kɑ yin bɑɑyeren bunum, 18 kɑ yɑ̃ku yee wurɑgiru mi bɑ ko n dɑ turɑre dɔ̃ɔ doke kɑ ten bunum. U mɑɑ nùn sɔ̃ɔsi nge mɛ bɑ koo nɑɑ kɛkɛ kɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsibu koosinɑ kɑ wurɑ. Yin kɑsi yi ko n dɛriewɑ yi n Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkororu wukiri. 19 Mɑ Dɑfidi u nɛɛ, Yinni Gusunɔn tiiwɑ u yenibɑ kpuron kpunɑɑ yoruɑ u mɑn wɛ̃. Mɑ u mɑn yen bwisi wɛ̃ n kɑ ye tubu.

20 Yen biru, Dɑfidi u win bii Sɑlomɔɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ tii dɑm kɛ̃ɔ, kpɑ ɑ n wɔrugɔru mɔ, kpɑ ɑ se ɑ sɔmburu ko. A ku bɛrum ko, ɑ ku mɑɑ nɑndɑ. Domi Gusunɔ nɛn Yinni u ko n kɑ nun wɑ̃ɑ. U ǹ nun derimɔ, u ǹ mɑɑ nun biru kisimɔ sere win sɑ̃ɑ yee ten sɔmburu kpuro tu kɑ wiru goorɑ. 21 Yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ wee bɑ bɔnu sɑ̃ɑ wuu wuukɑ bu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑrun sɔmɑ ko. Ǹ n sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑn sɔ̃n nɑ, tɔmbu wee be bɑ sɔm bwese bwesekɑn kobu yɛ̃ bɑ mɑɑ tii wɛ̃ kɑ kĩru. Be kɑ wirugibu kɑ Isirelibɑ kpuro bɑ koo nun wiru kpĩiyɑ.

29

Kɛ̃ɛ ni bɑ wɛ̃

sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑn sɔ̃

1 Sinɑ boko Dɑfidi u tɔn be bɑ mɛnnɛ mi kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɛn bii Sɑlomɔɔ wi Yinni Gusunɔ u gɔsɑ, u sɑ̃ɑwɑ bii piibu. U ǹ ginɑ tɔmbun kpɑrɑbun bwisi mɔ. Sɔmbu te u koo mɑɑ ko tɑ kpɑ̃, domi sɑ̃ɑ yee te, tɑ ǹ ko n sɑ̃ɑ tɔnugiru. Tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔgiru. 2 Nɑ nɛn dɑm kpuro doke n kɑ Gusunɔ nɛn Yinni sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑn sɔɔru ko. Dendi yɑ̃ɑ ni bɑ koo ko kɑ wurɑ, nɑ nin wurɑ yii. Ni bɑ koo mɑɑ ko kɑ sii geesu, nɑ nin sii geesu yii. Ni bɑ koo mɑɑ ko kɑ sii gɑndu, nɑ nin sii gɑndu yii. Ni bɑ koo mɑɑ kɑ sii wɔ̃kusu ko, nɑ nin sii wɔ̃kusu yii. Ni bɑ koo mɑɑ ko kɑ dɑ̃ɑ, nɑ nin dɑ̃ɑ yii. Ni bɑ koo mɑɑ ko kɑ kpee gobigii nɔni bwese bwesekɑginu, nɑ nin kpee gobiginu yii. Mɑ mɑɑ kpee kpiki burɑnu yii nu kpɑ̃. 3 Gusunɔ nɛn Yinnin sɑ̃ɑ yee ten kĩrun sɔ̃, wurɑ ye nɑ mɔ kɑ sii gee si nɑ mɔ, ye kpurowɑ nɑ wɛ̃ sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃ ye nɑ rɑɑ sɔɔru kuɑ yellu bɑɑsi. 4 Yerɑ wurɑ ye yɑ nɑ Ofirin di tɔnnu wunɔbu (100), kɑ sii geesu tɔnnu goobu kɑ weeru (240) bu kɑ sɑ̃ɑ yee ten gɑni pote, 5 kɑ sere mɑɑ dendi yɑ̃ɑ ni bɑ koo kɑ wurɑ ko kɑ ni bɑ koo kɑ sii geesu ko, dendi yɑ̃ɑ ni sɔm kowo be, bɑ koo gesi ko kpuro. Tɛ̃, bɛɛ sɔɔ, wɑrɑ kĩ u Yinni Gusunɔ kɛ̃ru wɛ̃ kɑ nuku tiɑ, kpɑ sɔm kowobu bu kɑ ye gɑ̃ɑ wurɑginu kɑ sii geesuginu seku.

6 Yerɑ yɛnu yɛ̃robu kɑ Isirelibɑn bwese kɛrin wirugibu kɑ tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm kɑ wunɔm wunɔm wirugibu kɑ sinɑ bokon sɔm kowobun wirugibu bɑ kɛ̃nu wɛ̃ kɑ nuku tiɑ. 7 Ye bɑ wɛ̃ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃, yerɑ wurɑn tɔnnu wunɑɑ wɑtɑ kɑ wɔkuru kɑ wurɑn gobi nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000) kɑ sii geesun tɔnnu goobɑ wunɔbu (300) kɑ sii gɑndun tɔnnu nɑtɑ (600) kɑ sii wɔ̃kusun tɔnnu nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000). 8 Be bɑ kpee gobiginu mɔ, bɑ nu Yeyɛli, Gɛɛsɔnin bweserugii wɛ̃ u doke Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun ɑrumɑnin beru yerɔ. 9 Tɔn be kpuro bɑ nuku dobu kuɑ kɛ̃ɛ ni bɑ Yinni Gusunɔ wɛ̃n sɔ̃, domi bɑ nu wɛ̃wɑ kɑ nuku tiɑ. Mɑ sinɑ boko Dɑfidin tii u nuku doo bɑkɑbu kuɑ.

Dɑfidin kɑnɑru

10 Dɑfidi u Yinni Gusunɔ siɑrɑ tɔn be bɑ mɛnnɛ mi kpuron wuswɑɑɔ. U nɛɛ, i Gusunɔ bɛsɛn sikɑdo Yɑkɔbun Yinni siɑro sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 11 Yinni Gusunɔ, wunɑ ɑ kpɑ̃, ɑ dɑm mɔ, ɑ mɑɑ yiiko mɔ. A ǹ nɔru mɔ. Domi wunɑ ɑ mɔ kpuro ye yɑ wɑ̃ɑ wɔllɔ kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ temɔ. Wunɑ ɑ bɑndu dii, wunɑ ɑ kpuro kere. 12 Wunɛn min diyɑ dukiɑ kɑ bɛɛrɛ yɑ rɑ nɛ. Wunɑ ɑ bɑndu dii kpuron wɔllɔ. Wunɛn nɔmuɔrɑ dɑm kpuro mu wɑ̃ɑ. Wunɑ kɑɑ kpĩ ɑ gɑ̃ɑnu kpuro wɔlle suɑ kpɑ ɑ nu tɑ̃sisiɑ. 13 Tɛ̃, Gusunɔ bɛsɛn Yinni, sɑ nun siɑrɑmɔ, sɑ mɑɑ wunɛn yĩsirun kpɑ̃ɑru bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ. 14 Nɛ kɑ nɛn tɔmbu sɑ ǹ gɑ̃ɑnu turɑ su kɑ nun kɛ̃nu wɛ̃. Gɑ̃ɑnu kpuro nɑɑmɔwɑ wunɛn min di. Ye sɑ mɑɑ nun wɛ̃ɛmɔ kpuro, wunɛn min diyɑ sɑ ye wɑɑmɔ. 15 Sɑ bɛsɛn wɑ̃ɑru dimɔwɑ wunɛn wuswɑɑɔ nge sɔbu nge mɛ bɛsɛn sikɑdobɑ bɑ kuɑ. Bɛsɛn wɑ̃ɑrun tɔ̃ru kpuro koo doonɑwɑ nge sɑɑru, yĩiyɔbu sɑri. 16 Gusunɔ bɛsɛn Yinni, wunɑ ɑ kpuro mɔ. Wunɛn min diyɑ ɑrumɑni yeni kpuro yɑ wee ye sɑ sɔɔru kuɑ su kɑ nun diru bɑniɑ te tɑ ko n wunɛn yĩsi dɛɛrɑru sɔɔwɑ. 17 Gusunɔ nɛn Yinni, nɑ yɛ̃ mɑ wunɑ ɑ rɑ tɔnun gɔ̃ru wɛ̃ɛri, ɑ rɑ mɑɑ gem kɑ̃. Wee nɑ kɑ nun kɛ̃ɛ nini nɑɑwɑ kɑ gɔ̃ru dɛɛrɔ. Nɑ mɑɑ wɑ wunɛn tɔn be bɑ wɑ̃ɑ mini, bɑ nun kɛ̃nu wɛ̃ɛmɔ kɑ nuku dobu. 18 Gusunɔ, bɛsɛn sikɑdobɑ Aburɑhɑmu kɑ Isɑki kɑ Yɑkɔbun Yinni, ɑ de wunɛn tɔmbun gɔ̃rusu kɑ ben bwisikunu nu n sɑ̃ɑ mɛni bɑɑdommɑ, kpɑ ben gɔ̃rusu su n tɑ̃sɑ wunɛ sɔɔ. 19 Kpɑ ɑ de nɛn bii Sɑlomɔɔn gɔ̃ru gɑ n sɔ̃, u kɑ wunɛn yiirebu kɑ wunɛn sɔ̃ɔsinu kɑ wunɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ, u kɑ ye kpuro sɔmburu ko, kpɑ u sɑ̃ɑ yee te bɑni tèn sɔ̃ nɑ sɔɔru yeni kpuro kuɑ.

20 Dɑfidi u mɑɑ tɔn be bɑ mɛnnɛ mi kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i Gusunɔ bɛɛn Yinni siɑro.

Mɑ be kpuro bɑ Gusunɔ ben sikɑdobɑn Yinni siɑrɑ, bɑ yiirɑ win wuswɑɑɔ kɑ mɑɑ sinɑ bokon wuswɑɑɔ.

Bɑ Sɑlomɔɔ kuɑ sinɑ boko

21 Yen sisiru, bɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑbun yɑ̃kunu kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ kɑ kɛtɛ nɔrɔbu (1.000) kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu nɔrɔbu (1.000) kɑ yɑ̃ɑ kpɛmminu nɔrɔbu (1.000), yɑ̃ku nin bɑɑtere kɑ ten tɑm. Mɑ bɑ mɑɑ yɑ̃ku dɑbinu gɑnu kuɑ Isirelibɑ kpuron sɔ̃. 22 Yen tɔ̃ɔ te, bɑ di bɑ nɔrɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kɑ nuku doo bɑkɑbu. Mɑ bɑ mɑɑ Sɑlomɔɔ Dɑfidin biin bɑndu dɑm sire bɑ nùn gum tɑ̃re wirɔ nɔn yiruse Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ, u kɑ ko kpɑro. Yen biru, bɑ mɑɑ Sɑdɔku gum tɑ̃re wirɔ bɑ nùn kuɑ yɑ̃ku kowo. 23 Sɑlomɔɔ u sinɑ Isirelibɑn sinɑ gɔnɑɔ ye yɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔgiɑ. U kuɑ sunɔ win tundo Dɑfidin ɑyerɔ. U kuurɑ, mɑ Isirelibɑ kpuro bɑ nùn wiru kpĩiyɑ. 24 Wirugibu kɑ tɑbu kowo dɑmgibu kɑ mɑm sinɑ boko Dɑfidin bii be bɑ tie kpuro, bɑ nùn wiru kpĩiyɑwɑ. 25 Yinni Gusunɔ u Sɑlomɔɔ wɔlle suɑ Isirelibɑ kpuron suunu sɔɔ. Mɑ u win bɑndu girimɑ doke n kere sinɑm be bɑ nùn gbiiye Isireliɔ.

Dɑfidin gɔɔ

26 Dɑfidi Isɑin bii u bɑndu di Isirelibɑ kpuro sɔɔ. 27 U bɑndu diwɑ wɔ̃ɔ weeru Isirelibɑ sɔɔ. Heboroniɔ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru, Yerusɑlɛmuɔ mɑɑ wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ itɑ. 28 Dɑfidi u dukiɑ kɑ girimɑ wɑ. U tɔkɔ kuɑwɑ kɔ̃ɔ kɔ̃ɔ. Mɑ u gu bɔri yɛndu sɔɔ. Mɑ win bii Sɑlomɔɔ u bɑndu kɔsire kuɑ.

29 Ye sinɑ boko Dɑfidi u gbiɑ u kuɑ, kɑ ye u kuɑ dɑ̃ku te, ye kpuron gɑri yi yoruɑ yɑm wɑo Sɑmuɛlin tireru sɔɔ kɑ Gusunɔn sɔmɔ Nɑtɑnin tireru sɔɔ, kɑ sere mɑɑ yɑm wɑo Gɑdin tireru sɔɔ. 30 Tire ni sɔɔrɑ bɑ mɑɑ win bɑndun gɑri yoruɑ kɑ win wɔrugɔru, kɑ ye n koorɑ Isirelibɑn temɔ kɑ tem tukumɔ win wɑɑti ye sɔɔ.

Bɑndun Gɑri II

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

ISIRELIBAN BANDUN GARI YIRUSE

Sɑlomɔɔn bɑndun fɑɑgiwɑ tire te, tɑ mɔ̀ kɑ nge mɛ Isirelibɑn bwese kɛri wɔkuru tɑ win bii Roboɑmu seesi mɑ tɑ Yeroboɑmu kuɑ ten sinɑ boko. Mɑ Roboɑmu u kuɑ Yudɑbɑ tɔnɑn sinɑ boko mɑ win bibun bweserɑ bɑn te wɛ̃ɛnɑmɔ sere Bɑbilonigibu bɑ rɑ kɑ nɑ bɑ Yerusɑlɛmu wɔri bɑ kɑmiɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Sɑlomɔɔn bɑndun gɑri, wiru 1n di sere wiru 9.

2. Isirelibɑn bɑndɑ bɔnu kuɑ yiru, wiru 10:1n di sere wiru 11:4.

3. Yudɑbɑn bɑndun gɑri, wiru 11:5n di sere wiru 36:23.

SALOMƆƆ, ISIRELIBAN SINA BOKON GARI

1

1 Sɑlomɔɔ, Dɑfidin biin bɑndɑ dɑm kuɑ domi Gusunɔ win Yinni u wɑ̃ɑ kɑ wi, mɑ u nùn wɔlle suɑ.

Sɑlomɔɔ u bwisi kɑnɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 3:4-15)

2 Sɔ̃ɔ teeru Sɑlomɔɔ u kɑ Isirelibɑ kpuro gɑri kuɑ kɑ ben tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm (1.000) kɑ wunɔm wunɔm sinɑmbu kɑ ben siri kowobu kɑ ben yɛnu yɛ̃robu, ben wirugibu kpuro gesi. 3 U kɑ tɔn be kpuro dɑ Gɑbɑoniɔ gungurɔ. N deemɑ miyɑ Yinni Gusunɔn kuu bekurugiru tɑ wɑ̃ɑ te Mɔwisi Gusunɔn sɔm kowo u kuɑ sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ wɑ̃ɑ gbɑburɔ.

4 Adɑmɑ bɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkororu suɑ sɑɑ Kiriɑti Yɑrimun di bɑ kɑ dɑ Yerusɑlɛmuɔ bɑ yi kuu bekurugirɔ. 5 N deemɑ kuu ten wuswɑɑɔrɑ yɑ̃ku yee te Bɛsɑlɛli, Urin bii, Hurin debubu u kuɑ kɑ sii gɑndu tɑ wɑ̃ɑ.

Miyɑ Sɑlomɔɔ kɑ tɔn be kpuro bɑ bikiɑru kuɑ Yinni Gusunɔn mi. 6 Yerɑ Sɑlomɔɔ u dɑ u yɑ̃kuru kuɑ yɑ̃ku yee ten mi, te tɑ wɑ̃ɑ kuu bekurugii ten wuswɑɑɔ. Yɑ̃ɑnu nɔrɔbuwɑ (1.000) u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ. 7 Ye n kuɑ wɔ̃kuru, yerɑ Yinni Gusunɔ u Sɑlomɔɔ kure. Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ mɑn bikio ye ɑ kĩ n nun kɛ̃.

8 Mɑ Sɑlomɔɔ u nɛɛ, wee ɑ nɛn tundo Dɑfidi durom kuɑ. Mɑ ɑ mɑn kɔsire kuɑ win ɑyerɔ. 9 Tɛ̃, ɑ de wunɛn nɔɔ mwɛɛru tu yibiɑrɑ te ɑ nɛn tundo Dɑfidi kuɑ. Domi ɑ derɑ nɑ bɑndu di tɔn wuurun suunu sɔɔ te tɑ dɑbi nge yɑni sɛɛri. 10 Yen sɔ̃ tɛ̃, ɑ mɑn bwisi kɑ lɑɑkɑri kɛ̃ɛyɔ, kpɑ n kpĩ n kɑ tɔn be kpɑrɑ. Mɑ n kun mɛ, wɑrɑ u koo kpĩ u wunɛn tɔn dɑbi te kpɑrɑ.

11 Gusunɔ u Sɑlomɔɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ nuɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wunɛn gɔ̃ruɔ. Wee, ɑ ǹ dukiɑ kɑ ɑrumɑni bikie, ǹ kun mɛ bɛɛrɛ, ǹ kun mɛ be bɑ nun tusɑn gɔɔ. Mɛyɑ ɑ ǹ mɑɑ bikie wunɛn wɑ̃ɑru tu dɑkɑɑ dɑ. Adɑmɑ bwisi kɑ lɑɑkɑriwɑ ɑ bikiɑ ɑ kɑ nɛn tɔmbu kpɑrɑ bèn wɔllɔ nɑ derɑ ɑ bɑndu dii. 12 Tɛ̃, kon nun bwisi kɑ lɑɑkɑri ye wɛ̃. Ye bɑɑsi, kon mɑɑ nun dukiɑ kɑ ɑrumɑni kɑ bɛɛrɛ wɛ̃ ye sinɑm be bɑ nun gbiiye bɑ ǹ wɑɑre ɑ sere bɑndu di. Mɛyɑ wunɛn biru, goo kun mɑɑ ye wɑsi.

13 Yenibɑn biru, Sɑlomɔɔ u sɑrɑmɑ gunguu ten min di, mi Yinni Gusunɔn kuu bekurugirɑ wɑ̃ɑ. Mɑ u wurɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ u bɑndu dii Isirelibɑ kpuron wɔllɔ.

Yiiko kɑ ɑrumɑni

ye Sɑlomɔɔ u mɔ

(I mɑɑ mɛɛrio 9:25-28, Sinɑmbu I, 10:26-29)

14 Sɑlomɔɔ u tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe mɛnnɑ nɔrɔbu kɑ nɛɛru (1.400). Mɑ u mɑɑ mɑɑsɔbu mɛnnɑ nɔrɔbun subɑ wɔkurɑ yiru (12.000). Mɑ u be kpuro yi yi wusu gɑsu sɔɔ kɑ sere mɑɑ Yerusɑlɛmuɔ mi win tii u wɑ̃ɑ. 15 U derɑ wurɑ kɑ sii geesu dɑbiɑ Yerusɑlɛmuɔ nge kpenu. Mɑ u derɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru yɑ mɑɑ dɑbiɑ bɑɑmɑ nge dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sikɑmɔre ye yɑ rɑ n wɑ̃ɑ Sefɑlɑn wɔwɑɔ. 16 Egibitin diyɑ bɑ rɑ kɑ nùn dumi nɑɑwɛ. Tenkubɑrɑ bɑ rɑ yi dwem de. 17 Bɑ rɑ nùn tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwen tiɑ dɔrewɑ sii geesun gobi nɑtɑ (600). Kpɑ bu mɑɑ nùn dumɑ dɔre sii geesun gobi wunɑɑ weeru kɑ wɔkuru. Berɑ bɑ rɑ mɑɑ kɑ Hɛtibɑn sinɑmbu kɑ Sirigibun sinɑmbu dumi dɑɑwe.

Sɑlomɔɔ u sɑ̃ɑ yerun bɑnɑn

sɔɔru mɔ̀

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 5:15-32, 7:13-14)

18 Sɑlomɔɔ u woodɑ wɛ̃ bu Yinni Gusunɔ diru bɑniɑ, kpɑ bu mɑɑ win tii sinɑ kpɑɑru bɑniɑ.

2

1 Yerɑ u tɔmbu nɔrɔbun subɑ wɑtɑ kɑ wɔkuru (70.000) gɔsɑ be bɑ ko n dɑ sɔmunu sue, kɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ wɛnɛ (80.000) be bɑ ko n dɑ kpenu dɑ̃ku guunɔ. Mɑ u mɑɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ itɑ kɑ nɑtɑ (3.600) gɔsɑ be bɑ ko n sɔmbu te nɔni doke.

2 Sɑlomɔɔ u Hirɑmu, Tirin sunɔ gɔriɑ u nɛɛ, nge mɛ ɑ rɑɑ nɛn tundo Dɑfidi dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru kɑ̃ u kɑ win sinɑ kpɑɑru bɑnɑ, nge mɛyɑ nɛn tii nɑ mɑɑ kĩ ɑ mɑn kɛ̃ɛmɑ. 3 Wee nɑ Gusunɔ nɛn Yinni diru bɑniɑmmɛ tɑ n sɑ̃ɑ wigiru. Miyɑ bɑ ko n dɑ nùn turɑre nubu durorugiɑ dɔ̃ɔ dokeye, kpɑ bu win pɛ̃ɛ yi mi bɑɑdommɑ. Miyɑ bɑ ko n dɑ mɑɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko bururu kɑ yokɑ, tɔ̃ɔ bɑɑtere, kɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ, kɑ suru kpɑo bɑɑwure sɔɔ, kɑ Yinni Gusunɔn tɔ̃ɔ bɑkɑru bɑɑtere sɔɔ nge mɛ bɑ Isirelibɑ yen woodɑ wɛ̃ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 4 Dii te, tɑ ko n kpɑ̃. Domi Gusunɔ bɛsɛn Yinni u bũnu kpuro kpɑ̃ɑru kere. 5 Ǹ n mɛn nɑ, goo kun kpɛ̃ u nùn diru bɑniɑ. Domi bɑɑ wɔllu kɑ ten kpɑ̃ɑru tɑ ǹ kpɛ̃ tu nùn mwɑ. Yen sɔ̃, wɑrɑ rɑ n nɛ, Sɑlomɔɔ n sere kɑ nùn diru bɑniɑ. Nɛgiɑ n ko mi ko nɑ n dɑ nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeye. 6 Yen sɔ̃ tɛ̃, wunɛ Hirɑmu, ɑ mɑn goo mɔrisiɑmɑ wi u wurɑ kɑ sii geesu kɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusun sɔmburu yɛ̃ kɑ sere bekɑ ye bɑ wɔ̃kuɑ kɑ wunɔm kɑ mɑɑ gɑɑdurɑ kpɑ u n mɑɑ gɑ̃ɑnun weenɑsinun kobu yɛ̃ gɑnɑ sɔɔ, kpɑ bu sɔmburu ko sɑnnu kɑ nɛn tɔn be bɑ mɑɑ yɛ̃ru mɔ bɑ kɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmu mini kɑ Yudɑn tem kpuro sɔɔ. Tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ be nɛn tundo Dɑfidi u gɔsɑ. 7 A de ɑ mɑn dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru kɑ sipɛrɛ kɑ sɑntɑli mɔrisiɑmɑ Libɑnin di. Domi nɑ yɛ̃ mɑ wunɛn sɔm kowobu bɑ yen burɑbu yɛ̃. Nɛn sɔm kowobu bɑ koo bu somi sɔmbu te sɔɔ. 8 A de bu mɑn dɑ̃ɑ ye kɑsuɑmɑ yɑ n kpɑ̃. Domi dii te nɑ kĩ n bɑni mi, tɑ kpɑ̃. Tɑ ko n mɑɑ wɑ̃. 9 Sɑɑ ye sɔɔ, kon wunɛn sɔm kowobu ɑlikɑmɑn som tɔnnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ tiɑ (6.000) wɛ̃ kɑ dĩɑ bimi yi bɑ mɔ̀ ɔɔsun som tɔnnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ tiɑ kɑ tɑm ditiri nɔrɔbun subɑ nɛnɛ (800.000) kɑ sere mɑɑ gum ditiri nɔrɔbun subɑ nɛnɛ.

10 Mɑ Hirɑmu, Tirin sunɔ, u Sɑlomɔɔ wisɑ tireru sɔɔ u nɛɛ, geemɑ, yèn sɔ̃ Yinni Gusunɔ u win tɔmbu kĩ, yen sɔ̃nɑ u nun kuɑ ben sunɔ. 11 I kɑ mɑn Gusunɔ Isirelibɑn Yinni siɑro wi u wɔllu kɑ tem tɑkɑ kuɑ. Wee u Dɑfidi bii bwisigii kɑ lɑɑkɑrigii kɑ̃ wi u koo wi, Yinni Gusunɔ sɑ̃ɑ yeru bɑniɑ kɑ sere mɑɑ win tiin sinɑ kpɑɑru. 12 Tɛ̃, wunɛ Sɑlomɔɔ, kon sɔm yɛ̃ro goo mɔrisiɑmɑ. Yɛ̃ro u bwisi mɔ too. Win yĩsirɑ Hurɑmɑbi. 13 U sɑ̃ɑwɑ kurɔ goon bii. Kurɔ wi, u sɑ̃ɑwɑ Dɑnun bweserugii. Mɑ win tundo u sɑ̃ɑ Tirigii. Hurɑmɑbi wi, u wurɑ kɑ sii geesu kɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusu kɑ kpenu kɑ dɑ̃ɑn sɔmburu yɛ̃. U mɑɑ bekɑn sɔmburu yɛ̃, ye bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii kɑ gɑɑdurɑgii, kɑ wɛ̃ɛ swɛ̃ɛ kɑ sere mɑɑ wɛ̃ɛ dɑmgii. Mɛyɑ u mɑɑ gɑ̃ɑnun weenɑsinun kobu gɑni sɔɔn sɔmburu yɛ̃. Sɔmbu te bɑ gesi nùn nɔmu sɔndiɑ kpuro, u koo kpĩ u tu kowɑ. U koo sɔmbu te kowɑ kɑ wunɛn sɔm kowobu sɑnnu kɑ sere be nɛn Yinni Dɑfidi wunɛn tundo u gɔsɑ. 14 Tɛ̃, wunɛ mɑɑ, ɑ sun ɑlikɑmɑ kɑ ɔɔsu kɑ gum kɑ tɑm mɛ mɔrisiɑmɑ yèn gɑri ɑ geruɑ mi. 15 Bɛsɛ sɑ ko mɑɑ nun dɑ̃ɑ bɔɔriɑ nge mɛ̀n nɔɔ ɑ kĩ, kpɑ su ye mɔrisiɑmɑ kɑ goo nimkusu sere Yɑfoɔ. Kpɑ wunɛgibu bu mɑɑ nɑ bu kɑ ye dɑ Yerusɑlɛmuɔ.

16 Sɑlomɔɔ u sɔbu gɑrɑ be bɑ wɑ̃ɑ Isirelibɑ sɔɔ. N deemɑ win tundo Dɑfidi u rɑɑ bu gɑrɑ. Sɔɔ ben geerɑ kuɑwɑ tɔnu nɔrɔbun subɑ wunɑɑ weeru kɑ wɔkurɑ itɑ kɑ nɑtɑ (153.600). 17 Mɑ u ben nɔrɔbun subɑ wɑtɑ kɑ wɔkuru (70.000) gɔsɑ bɑ n dɑ sɔmunu sue, kpɑ ben nɔrɔbun subɑ wɛnɛ (80.000) bɑ n dɑ kpenu dɑ̃ku guunɔ. Ben nɔrɔbun subɑ itɑ kɑ nɑtɑ (3.600) ye yɑ tie, bɑ n dɑ sɔm kowo be bɑ tie nɔni doke.

Sɑ̃ɑ yerun bɑnɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 6:1-38)

3

1 Sɑlomɔɔ u sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑ toruɑ Yerusɑlɛmuɔ guu te bɑ mɔ̀ Mɔriyɑn wɔllɔ mi bɑ win tundo Dɑfidi sɔ̃ɔsi. N deemɑ yɑm mi n dɑɑ sɑ̃ɑwɑ Ɔɔnɑni, Yebusin doo soo yeru. 2 U sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑ toruɑwɑ win bɑndun wɔ̃ɔ nnɛsen suru yirusen sɔ̃ɔ yiruse sɔɔ.

3 Bɑ dii te yĩirɑwɑ kɑ yellun yĩirutiɑ ye bɑ rɑ kɑ gɑ̃ɑnu yĩire. Ten dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wɑtɑ. Ten yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndu. 4 Dii ten yɑsum kɑ ten duu yee gbiikirun dɛ̃ɛbu n nɛwɑ. N sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ ten gunum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu wunɑɑ teeru. Mɑ Sɑlomɔɔ u ten sɔɔwɔ wurɑ geɑ pote. 5 Mɑ u dii ten tiin gɑni dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sipɛrɛ wukiri. Yen biru, u mɑɑ ye wurɑ ye yɑ geɑ sɑ̃ɑ pote. Mɑ u derɑ bɑ kpɑkpɑ wurusu kɑ yɔnin weenɑsii kuɑ kuɑ gɑni yi sɔɔ. 6 Mɑ u tu burɑru kuɑ kɑ kpee gobiginu. N deemɑ wurɑ ye u kɑ sɔmɑ ye kpuro kuɑ mi, yɑ weewɑ sɑɑ Pɑɑfɑimun di. 7 U dii te wurɑ potewɑ kɑ ten gberebɑ sɔɔ, kɑ ten kɔnnɔ suukusɔ kɑ ten gɑniɔ, kɑ ten gɑmbobɑ sɔɔ, mɑ u wɔllun kɔ̃sobun weenɑsibu kuɑ ten gɑni sɔɔ.

8 Mɑ u dii te tɑ dɛɛre gem gem bɑnɑ mi. Ten dɛ̃ɛbu kɑ dii ten tiin yɑsum mu nɛwɑ. Mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ ten yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ u tu wurɑ geɑ pote. Wurɑ yen geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnnu yɛndu. 9 Wurɑ ye bɑ kɑ kulumbɑ kuɑn geerɑ sɑ̃ɑwɑ kilon bɔnu. Bɑɑ kɑ diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wɔllɔ kpuro bɑ ye wurɑ potewɑ.

10 U mɑɑ kɔ̃sobun weenɑsibu yiru kuɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem mi sɔɔ. Mɑ u ye wurɑ pote. 11 Wɔllun kɔ̃so ben kɑsɑ nnɛ ye kpuron dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Kɑsɑ yen tiɑn dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. Mɑ ben turon kɑse teeru tɑ gɑnɑ girɑri. Mɑ tee teni tɑ kɑ kɔ̃so yirusegirun teeru girɑrinɛ. 12 Mɑ kɔ̃so yiruse win kɑse teeru tɑ mɑɑ dii ten goo teɔnɔ girɑri. N deemɑ ten yirusewɑ tɑ kɑ gbiikoo wigiru girɑrinɛ. 13 Kɔ̃so be kpuron kɑsɑ yɑ dɛriɑrewɑ. Mɑ yen dɛ̃ɛbu kuɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ bɑ yɔ̃ bɑ wuswɑɑ tĩi dii ten kɔnnɔ giɑ. 14 Mɑ u dii ten beku kɑreru kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii yi bɑ wɔ̃kuɑ kɑ gɑɑdurɑ kɑ wunɔm kɑ sere mɑɑ tom. Mɑ bɑ mɑɑ kɔ̃sobun weenɑsibu kuɑ beku te sɔɔ.

Dii ten gbere be bɑ kuɑ

kɑ sii gɑndu

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 7:15-22)

15 U dii ten wuswɑɑɔ gbere yiru kuɑ. Yen bɑɑyeren gunum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu tɛnɑ kɑ nɔɔbu. Mɑ bɑ ye furɔsu sɔndiɑ wɔllɔ. Sin gunum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. 16 U mɑɑ yɔnin weenɑsiin burɑru gɑru kuɑ nge te u rɑɑ kuɑ sɑ̃ɑ yeru mi. Mɑ u burɑ te doke furɔ sin wɔllɔ. Mɑ u dɑ̃ɑ mɑrum gɑm weenɑsim kuɑ wunɔbu (100) u doke yɔni yi sɔɔ. 17 Mɑ u gbere yiru ye girɑ sɑ̃ɑ yee ten wuswɑɑɔ. Tiɑ nɔm geuɔ, tiɑ mɑɑ nɔm dwɑrɔ. Mɑ u nɔm geugiɑ ye yĩsiru kɑ̃ Yɑkini. Mɑ u mɑɑ nɔm dwɑrugiɑ ye yĩsiru kɑ̃ Boɑsi.

4

1 U mɑɑ yɑ̃ku yeru kuɑ kɑ sii gɑndu. Ten dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ ten yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ ten gunum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu wɔkuru.

Boo sii gɑnduguu

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 7:23-26)

2 U boo sii gɑnduguu kuɑ. Gen nɔɔn yɑsum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wɔkuru. Gen gunum mɑɑ gɔm soonu nɔɔbu. Mɑ gen kɛkɛrɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu tɛnɑ. Gɑ sɑ̃ɑwɑ bwɛɛrɛkɛ mɑm mɑm. 3 Bɑ gen nɔɔ bɔkɑn temɔ kɛtɛbɑn weenɑsii kuɑ bɑ kɑ sikerenɑ. Gɔm soo teerun bɑɑ sɔɔ, kɛtɛ wɔkurɑ bɑ kuɑ. Bɑ kɛtɛn weenɑsii yi kuɑwɑ sĩɑ yiru. Mɑ ye kpuro yɑ sɑ̃ɑ sii bɔri tiɑ kɑ boo sii gɑnduguu ge. 4 Bɑ boo ge sɔndiwɑ kɛtɛn weenɑsii wɔkurɑ yirun wɔllɔ. Yen itɑ yɑ wuswɑɑ kisi sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, itɑ mɑɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ, itɑ yeni mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ, itɑ ye yɑ mɑɑ tie, sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Mɑ boo ge, gɑ sɔndi kɛtɛn weenɑsii yin wɔllɔ. Mɑ kɛtɛ ben biru gɑ wurɑ sɔɔwɔ. 5 Boo gen sinum mu kɑ nɔm tɑrɑru nɛ. Mɑ bɑ gen nɔɔ bɔkɑ kuɑ nge nɔrɑgiɑ. Mɑ gɑ mɑɑ nɔɔ dɛriɑre nge biibii. Gɑ koo kpĩ gu nim mwɑ ditiri nɔrɔbun subɑ wunɑɑ teeru (120.000).

6 U wekenu wɔkuru kuɑ mɑ u nin nɔɔbu yi sɑ̃ɑ yee ten nɔm geuɔ. Nɔɔbu yeni mɑɑ ten nɔm dwɑrɔ bu wɑ bu kɑ tii sɑ̃rɑsiɑ, kpɑ bu mɑɑ kɑ yɑ̃ku yɑɑ kpɑkiɑ bɑ̀ n yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu mɔ̀. Boo sii gɑnduguu gen nimɑ yɑ̃ku kowobu bɑ rɑ kɑ ben nɔmɑ kɑ nɑɑsu kpɑkie.

Dendi yɑ̃ɑ ni bɑ kuɑ kɑ sisu

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 7:40-51)

7 U mɑɑ dɑbu wurɑginu kuɑ wɑsi wɔkuru. U nu kuɑwɑ nge mɛ bɑ nin woodɑ yi. Mɑ u nin nɔɔbu yi sɑ̃ɑ yee ten nɔm geuɔ. Nɔɔbu yeni mɑɑ nɔm dwɑrɔ.

8 U tɑbulu wɔkuru kuɑ u yi sɑ̃ɑ yeru mi. U nɔɔbu yi nɔm dwɑrɔ, mɑ u mɑɑ nɔɔbu yi nɔm geuɔ.

Mɑ u mɑɑ gbɛ̃ɛ wurɑginu kuɑ wunɔbu (100) nì sɔɔ bɑ ko n dɑ yɑ̃ku yɑɑ yɛm doke bu kɑ yɛ̃kɑ.

9 U yɑɑrɑ gɑɑ kuɑ yɑ̃ku kowobun sɔ̃. Yen biru, u mɑɑ yɑɑrɑ bɑkɑ gɑɑ kuɑ kɑ yen gɑmbobɑ. Mɑ u gɑmbo be sii gɑndu pote.

10 U boo sii gɑnduguu ge yiwɑ yɑɑrɑ yen nɔm geuɔ sɔ̃ɔ yɑri yerun nɔm dwɑru giɑ.

11 Hurɑmu u torom gurɑtii kuɑ kɑ kɑɑtonu kɑ gbɛ̃ɑ yè sɔɔ bɑ ko n dɑ yɑ̃ku yɑɑ yɛm doke bu kɑ yɛ̃kɑ. Nge mɛyɑ u kɑ sɔmbu te kuɑ u kpɑ te sinɑ boko Sɑlomɔɔ u nùn yiire u ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃. 12 Wee ye u mɑɑ kuɑ. Yerɑ gbere yiru

kɑ furɔsu yiru si bɑ koo doke gbere ben wɔllɔ

kɑ kɔkɔsɔ bwesenu yiru ye bɑ koo sɔndi furɔ sin wɔllɔ.

13 U mɑɑ dɑ̃ɑ mɑrum weenɑsim kuɑ nɛɛru (400) kɔkɔsɔ yiru yen sɔ̃. Kɔkɔsɔ yiru yen bɑɑyere sɔɔ, dɑ̃ɑ mɑrum weenɑsim mɛn sĩɑ yiru yiruwɑ u kuɑ u kɑ sɔndi furɔ sin wɔllɔ.

14 U wekenu kuɑ wɔkuru kɑ nin sɔwɑritii wɔkuru.

15 U boo sii gɑnduguu kuɑ, kɑ kɛtɛn weenɑsii wɔkurɑ yiru yi yi boo ge sɔɔwɑ.

16 U mɑɑ torom gurɑtii kuɑ, kɑ kɑɑtonu, kɑ kɑɑto donnuginu.

Dendi yɑ̃ɑ ni sinɑ boko Sɑlomɔɔ u derɑ Hurɑmɑbi u kuɑ mi, u nu kuɑwɑ kɑ sii gɑn te bɑ wɔriɑsiɑ. 17 U derɑ bɑ yɑ̃ɑ ni kpuro kuɑ kɑ sii gɑndu Yuudɛnin wɔwɑɔ mi sɔndɑ wɑ̃ɑ Sukɔtu kɑ Seredɑn bɑɑ sɔɔ. 18 Sɑlomɔɔ u derɑ bɑ dendi yɑ̃ɑ ni kuɑ nu dɑbi sere bɑ ǹ mɑɑ sii gɑn ten bunum yĩirɑ.

19 Sɑlomɔɔ u mɑɑ derɑ bɑ dendi yɑ̃ɑ ni nu tie kuɑ. Niyɑ

yɑ̃ku yee wurɑgii te,

kɑ tɑbulu yè sɔɔ bɑ rɑ pɛ̃ɛ sɔndi,

20 kɑ dɑbunu kɑ nin fitilɑnu ni bɑ kuɑ kɑ wurɑ geɑ. Bɑ koo nu sɔ̃rɑwɑ nge mɛ sɑ̃ɑ yerun woodɑ yɑ geruɑ.

21 U mɑɑ biibiin weenɑsii kuɑ kɑ fitilɑnu kɑ nin bɑkusu. U ye kpuro kuɑwɑ kɑ wurɑ geɑ.

22 U mɑɑ wobɑ kuɑ, kɑ nɔri, kɑ gbɛ̃ɑ, kɑ dɔ̃ɔ gurɑtii. Bɑ ye kpuro kuɑwɑ kɑ wurɑ geɑ.

U mɑɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem gɑmbobɑ kɑ sɑ̃ɑ yee ten tiin kɔnnɔn gɑmbobɑ kuɑ kɑ wurɑ.

5

1 Ye Sɑlomɔɔ u sɑ̃ɑ yee ten sɔmburu kuɑ u kpɑ, yerɑ u sii geesu kɑ wurɑ kɑ gɑ̃ɑ ni win tundo u rɑɑ yi sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃ kpuro gurɑmɑ u doke Yinni Gusunɔn ɑrumɑnin beru yerɔ.

Bɑ woodɑn kpɑkororu yi

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 8:1-13)

2 Yen biru, Sɑlomɔɔ u Isirelibɑn guro gurobu kɑ ben yɛnu yɛ̃robu kɑ bwese kɛrɑ bɑɑyeren wirugibu sokusiɑ Yerusɑlɛmuɔ bu kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkororu suɑmɑ sɑɑ Dɑfidin sinɑ kpɑɑrun di te bɑ mɑɑ mɔ̀ Siɔni, kpɑ bu tu doke sɑ̃ɑ yeru mi. 3 Yerɑ Isirelibɑ kpuro bɑ mɛnnɑ Sɑlomɔɔn mi wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ yiruse wì sɔɔ bɑ rɑ tɔ̃ɔ bɑkɑru gɑru ko. 4 Ye ben guro guro be kpuro bɑ tunumɑ, yerɑ Lefibɑ bɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te suɑ, 5 kɑ win kuu bekurugii te, kɑ sere sɑ̃ɑrun dendi yɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ te sɔɔ kpuro. Yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑrɑ bɑ ye kpuro suɑmɑ. 6 Sinɑ boko Sɑlomɔɔ kɑ Isirelibɑ kpuro be bɑ mɛnnɛ mi, bɑ nɑ bɑ yɔ̃rɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro ten wuswɑɑɔ. Mɑ bɑ yɑ̃ɑnu kɑ kɛtɛ dɑbinu go bɑ kɑ yɑ̃kunu kuɑ. Sɑbe ni bɑ go mi, nu ǹ gɑrirɔ.

7 Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ kɑ Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro te dɑ ten ɑyerɔ dii te tɑ dɛɛre gem gem sɔɔ. Bɑ tu yiwɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsibu yirun kɑsin kɔkɔrɔ. 8 Kɔ̃so be, bɑ kɑsɑ dɛriewɑ bɑ woodɑn kpɑkoro te kɑ ten nɛnutii wukiri. 9 Bɑ koo kpĩ bu nɛnutii yi wɑ yi tere sɑɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem kɔnnɔn di. Domi bɑ yi kuɑwɑ yi dɛ̃u. Adɑmɑ bɑ ǹ kpɛ̃ bu yi wɑ sɑɑ tɔɔn di. Miyɑ kpɑkoro te, tɑ wɑ̃ɑ sere kɑ gisɔn gisɔ. 10 Gɑ̃ɑnu sɑri kpɑkoro te sɔɔ, mɑ n kun mɔ woodɑ wɔkurun kpee bɛsi yiru ye Mɔwisi u doke mi. Yinni Gusunɔwɑ u nùn yi wɛ̃ Horɛbun guurɔ sɑnɑm mɛ u kɑ Isirelibɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ ye bɑ yɑrimɑ Egibitin di.

11 Yɑ̃ku kowobu bɑ tii dɛɛrɑsiɑ. Adɑmɑ bɑ ǹ kue nge mɛ woodɑ yɑ nɛɛ bu ko wuuru kɑ wuuru. Mɑ be kpuro bɑ yɑrɑ sɑ̃ɑ yee ten min di. 12 Mɑ Lefibɑ kpuro be bɑ sɑ̃ɑ wom kowobu, Asɑfu kɑ Hemɑni kɑ Yedutum kɑ ben bibu kɑ begibu kpuro bɑ yɑbenu sebuɑ ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii bɑ kɑ yɔ̃ yɑ̃ku yerun sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ bɑ sɛkɛtirɛnu nɛni kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu. Mɑ yɑ̃ku kowobu wunɑɑ teeru bɑ wɑ̃ɑ ben bɔkuɔ bɑ kɔbi soomɔ. 13 Be bɑ kɔbi soomɔ kɑ be bɑ womusu mɔ̀ bɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑmɔ bɑ mɔ̀, i Yinni Gusunɔ siɑro, domi u sɑ̃ɑwɑ tɔn geo, win durom mu ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Ye bɑ mɔ̀ mɛ, sɑɑ yerɑ guru wii wurorɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee te wukiri. 14 Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ kpɑnɑ bu yɔ̃rɑ bu ben sɔmburu ko guru wii ten sɔ̃. Domi Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ dii te yibɑ.

6

1 Yerɑ Sɑlomɔɔ u nɔɔgiru suɑ u nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, ɑ bwisikɑ ɑ n wɑ̃ɑ guru wii sinumgiru sɔɔ.

2 Adɑmɑ nɛ, nɑ nun wɑ̃ɑ yee geeru bɑniɑ

mi kɑɑ n wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Gɑri yi Sɑlomɔɔ

u Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 8:14-21)

3 Yerɑ sinɑ boko Sɑlomɔɔ u sĩirɑ Isirelibɑ kpuron mi giɑ, mi bɑ yɔ̃. Mɑ u bu domɑru kuɑ. 4 U geruɑ u nɛɛ, nɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni siɑrɑ. Domi u win nɔɔ mwɛɛru yibiɑ te u Dɑfidi nɛn tundo kuɑ u nɛɛ, 5 sɑɑ mìn di u win tɔmbu Isirelibɑ yɑrɑmɑ Egibitin di, u ǹ wuu gɑgu gɔsɑ ben wusu gɑsu sɔɔ bu kɑ diru bɑni mi bɑ koo nùn sɑ̃. U ǹ mɑɑ goo gɔsɑ u n kɑ sɑ̃ɑ win tɔmbun kpɑro. 6 Adɑmɑ Yerusɑlɛmuwɑ u gɔsɑ bu kɑ nùn sɑ̃ɑ yeru bɑniɑ mi. Mɛyɑ u mɑɑ Dɑfidi gɔsɑ u n kɑ sɑ̃ɑ ben kpɑro. 7 Nɛn tundo Dɑfidi wi, u rɑɑ gɔ̃ru doke u Gusunɔ bɛsɛn Yinni diru bɑniɑ. 8 Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɑ wɑ̃ ye u gɔ̃ru doke u kɑ nùn diru bɑniɑ. 9 Adɑmɑ n ǹ wi, u koo nùn tu bɑniɑ. Win bii wi u koo mɑ, wiyɑ u koo tu bɑni. 10 Tɛ̃, Yinni Gusunɔ u win nɔɔ mwɛɛ te yibiɑ. Wee nɛ, Sɑlomɔɔ, nɑ sinɑ bɛsɛ Isirelibɑn sinɑ gɔnɑ wɔllɔ nɑ kuɑ nɛn tundo Dɑfidin kɔsire. Yen biru, nɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinni dii te bɑniɑ mi bɑ ko n dɑ nùn sɑ̃. 11 Dii te sɔɔrɑ nɑ win woodɑn kpɑkororu wɑ̃ɑ yeru kuɑ. Kpee bɛsi yiruwɑ yi wɑ̃ɑ kpɑkoro te sɔɔ, yì sɔɔ bɑ win woodɑbɑ yoruɑ be u bɛsɛn bɑɑbɑbɑ wɛ̃.

Sɑlomɔɔn kɑnɑru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 8:22-53)

12 Yerɑ Sɑlomɔɔ u yɔ̃rɑ Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yerun wuswɑɑɔ Isirelibɑn nɔni biru, mɑ u nɔmɑ yiiyɑ wɔllɔ u kɑnɑru kuɑ. 13 N deemɑ Sɑlomɔɔ u rɑɑ turɑru gɑru kuɑ kɑ sii gɑndu. Mɑ u tu doke sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑ yen suunu sɔɔ. Turɑ ten dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. Ten yɑsum mɑɑ gɔm soonu nɔɔbu. Mɑ ten gunum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu itɑ. Miyɑ u yɔɔwɑ u yiirɑ Isirelibɑ kpuron wuswɑɑɔ. Mɑ u nɔmɑ yiiyɑ wɔllɔ u nɛɛ, 14 Gusunɔ, bɛsɛ Isirelibɑn Yinni, goo mɑɑ sɑri nge wunɛ wɔllɔ kɑ temɔ. Wunɛn bwɑ̃ɑ be bɑ nun mɛm nɔɔwɑmmɛ kɑ gɔ̃ru tiɑ, ɑ rɑ ɑrukɑwɑni ye ɑ kɑ bu bɔkuɑ yibie, kpɑ ɑ bu wunɛn wɔnwɔndu sɔ̃ɔsi. 15 Wee ɑ wunɛn nɔɔ mwɛɛru yibiɑ te ɑ wunɛn bɔ̃ɔ Dɑfidi nɛn tundo kuɑ. Ye ɑ nùn sɔ̃ɔwɑ kpuro, ɑ ye kuɑ gisɔ kɑ wunɛn dɑm. 16 Yen sɔ̃, Gusunɔ bɛsɛn Yinni, ɑ nɔɔ mwɛɛ te yibio te ɑ nùn kuɑ mi. A nɛɛ, u ǹ kɔsire biɑmɔ win bibun bweseru sɔɔ wi u koo win bɑndu di, bii be, bɑ̀ n tii nɛni dee dee ben wɑ̃ɑru sɔɔ, mɑ bɑ nun mɛm nɔɔwɑmmɛ nge mɛ wi, Dɑfidi u kuɑ. 17 Ǹ n mɛn nɑ, Gusunɔ bɛsɛn Yinni, ɑ de wunɛn gɑri yi ɑ nùn sɔ̃ɔwɑ mi kpuro yi koorɑ.

18 Adɑmɑ kɑɑ sere kpĩ ɑ sinɑ tem mɛ sɔɔ kɑ gem? Domi wɔllɑ kun nun turɑ. Kɑɑ sere gere dii te nɑ nun bɑniɑ mini? 19 Kɑ mɛ, Gusunɔ nɛn Yinni, ɑ nɛn gere swɑɑ dɑkio, kpɑ ɑ nɛn kɑnɑru nɔ te nɑ mɔ̀ gisɔ. 20 A de wunɛn nɔni yi n wɑ̃ɑ dii te sɔɔ wɔ̃kuru kɑ sɔ̃ɔ sɔɔ. A nɛn kɑnɑru swɑɑ dɑkio te nɑ mɔ̀ yɑm mini. Domi miyɑ ɑ nɛɛ, kɑɑ tii sɔ̃ɔsi. 21 Nɛ kɑ wunɛn tɔmbu, sɑ̀ n mɛnnɑ yɑm mini, sɑ kɑnɑru mɔ̀, ɑ sun swɑɑ dɑkio sɑɑ wɔllun di mi ɑ wɑ̃ɑ kpɑ ɑ sun suuru kuɑ.

22 Goo ù n win winsim torɑri, mɑ bɑ yɛ̃ro tilɑsi kuɑ u kɑ nɑ mini u bɔ̃re yɑ̃ku yerɔ, 23 nɑ nun kɑnɑmɔ ɑ yɛ̃ro swɑɑ dɑkio wɔllun di kpɑ ɑ bu siriɑ. A tɔn kɔ̃so nùn win kɔ̃sɑ kɔsieyo, kpɑ ɑ mɑɑ gemgii nùn win gem wɛ̃.

24 Yibɛrɛbɑ bɑ̀ n wunɛn tɔmbu Isirelibɑ kɑmiɑ yèn sɔ̃ bɑ nun torɑri, mɑ bɑ gɔ̃ru gɔsiɑ bɑ nɑ bɑ nun suuru kɑnɑmɔ dii teni sɔɔ, 25 ɑ bu swɑɑ dɑkio sɑɑ wɔllun di, kpɑ ɑ bu ben durum suuru kuɑ. Kpɑ ɑ de be bɑ yoru mwɛɛrɑ bu wurɑmɑ tem mɛ sɔɔ mɛ ɑ rɑɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃.

26 À n derɑ gurɑ yɑ yɔ̃rɑ yèn sɔ̃ bɑ nun torɑri, mɑ bɑ gɔ̃ru gɔsiɑ yèn sɔ̃ ɑ bu sekuru doke, mɑ bɑ mɛɛrimɑ yɑm mini bɑ nun sɑ̃ɑmɔ bɑ kɑnɑru mɔ̀, 27 ɑ bu swɑɑ dɑkio sɑɑ wɔllun di, kpɑ ɑ bu ben durum suuru kuɑ. A bu swɑɑ geɑ sɔ̃ɔsio yè sɔɔ bɑ koo sĩ, kpɑ ɑ de gurɑ yu nɛ tem mɛ sɔɔ, mɛ bɛsɛ wunɛn tɔmbu sɑ tubi di mi.

28 Gɔ̃ɔru tɑ̀ n duɑ tem mɛ sɔɔ, ǹ kun mɛ kɛ̃si kɛ̃si bɑrɑru, ǹ kun mɛ dĩɑnun gɔɔ, ǹ kun mɛ twee, ǹ kun mɛ kɔkɔnu gɑnu ni nu rɑ dĩɑnu sɑnku, ǹ kun mɛ yibɛrɛbɑ bɑ̀ n tem mɛn wusu tɑrusi, ǹ kun mɛ bɑrɑ bwese bwesekɑ yɑ̀ n wunɛn tɔmbu deemɑ, ǹ kun mɛ wɑhɑlɑ gɑɑ, 29 bɑ̀ n seewɑ bɑ kɑnɑru mɔ̀ mɑ ben bɑɑwure u win torɑru wurɑ win gɔ̃ruɔ, mɑ u win nɔmɑ suemɑ dii tenin berɑ giɑ, 30 ɑ bu swɑɑ dɑkio sɑɑ wɔllun di mi ɑ wɑ̃ɑ kpɑ ɑ bu suuru kuɑ ɑ bɑɑwure kuɑ nge mɛ u sɑ̃ɑ. Domi wunɛ turowɑ ɑ tɔnun gɔ̃ru yɛ̃. 31 Kpɑ bu nun nɑsiɑ bɑ n sĩimɔ wunɛn swɛɛ sɔɔ ben wɑ̃ɑru kpuro sɔɔ tem mɛ sɔɔ, mɛ ɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃.

32 Tɔn tuko goo ù n nɑ u kɑ nun sɑ̃ yèn sɔ̃ u nuɑ wunɛn yĩsirɑ kpɑ̃, mɑ ɑ dɑm bɑkɑm mɔ, mɑ yɛ̃ro u kɑnɑru mɔ̀ dii te sɔɔ, 33 ɑ nùn swɑɑ dɑkio sɑɑ wɔllun di mi ɑ wɑ̃ɑ, kpɑ ɑ nùn kuɑ ye u nun bikiɑmɔ. Kpɑ hɑnduniɑn tɔmbu kpuro bu nun giɑ, kpɑ bu nun nɑsiɑ nge mɛ wunɛn tɔmbu Isirelibɑ bɑ nun nɑsie, kpɑ bɑ n yɛ̃ mɑ wunɑ bɑ rɑ sɑ̃ dii te sɔɔ, te nɑ bɑnɑ mini.

34 À n wunɛn tɔmbu Isirelibɑ woodɑ wɛ̃ bu dɑ bu ben yibɛrɛbɑ tɑbu wɔri, mɑ bɑ kɑnɑru koosimɑ wunɛn mi, bɑ mɛɛrimɑ wunɛn gee ɑ gɔsɑ, kɑ dii te nɑ nun bɑniɑn berɑ giɑ, 35 ɑ ben kɑnɑru swɑɑ dɑkio wɔllun di kpɑ ɑ bu kuɑ dee dee.

36 Bɑ̀ n dɑɑ mɑɑ nun torɑri domi goo sɑri wi u ku rɑ tore, mɑ wunɛn mɔru yɑ seewɑ, ɑ bu yibɛrɛbɑ nɔmu sɔndiɑ, mɑ bɑ bu mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ bɑ yoru dimɔ turukuɔ ǹ kun mɛ mi n tomɑ, 37-38 bɑ̀ n bwisikɑ tem mi bɑ yoru dimɔ mi mɑ bɑ gɔ̃ru gɔsiɑ mɑm mɑm bɑ nun tii wɛ̃, mɑ bɑ tem mɛni mɛɛrimɑ mɛ ɑ ben bɑɑbɑ wɛ̃, kɑ wuu geni ge ɑ gɔsɑ kɑ sɑ̃ɑ yee te nɑ nun bɑniɑ mini, bɑ̀ n kɑnɑru mɔ̀ bɑ mɔ̀, bɑ nun torɑri, bɑ durum kuɑ, 39 ɑ bu swɑɑ dɑkio sɑɑ wɔllun di mi ɑ wɑ̃ɑ kpɑ ɑ bu kuɑ dee dee, kpɑ ɑ bu ben torɑnu kpuron suuru kuɑ. 40 Tɛ̃, Gusunɔ nɛn Yinni, ɑ de ɑ nɔni wukiɑ kpɑ ɑ swɑɑ dɑki kɑnɑ te nɑ mɔ̀.

41 Yinni Gusunɔ,

ɑ seewo ɑ nɑ mi ɑ rɑ wɛ̃re,

wunɛ kɑ wunɛn woodɑn kpɑkororu,

mi wunɛn dɑm mu rɑ sɔ̃ɔsire.

A de wunɛn yɑ̃ku kowobu bɑ n fɑɑbɑ mɔ.

Kpɑ be bɑ nun mɛm nɔɔwɑmmɛ

bɑ n nuku dobu mɔ̀ doo nɔɔru sɔ.

42 Yinni Gusunɔ,

ɑ ku wi ɑ gɔsɑ biru kisi.

A wunɛn durom yɑɑyo

mɛ ɑ Dɑfidi wunɛn sɔm kowo kuɑ.

Sɑ̃ɑ yee ten wukiɑbu

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 8:62-66)

7

1 Sɑnɑm mɛ Sɑlomɔɔ u kɑnɑru kuɑ u kpɑ, yerɑ dɔ̃ɔ u sɑrɑmɑ wɔllun di u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ni kɑ yɑ̃ku ni nu tie mwɑ. Mɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ dii te wukiri. 2 Yɑ̃ku kowobu bɑ ǹ kpĩɑ bu du Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ, domi win yiikon girimɑ yɑ yibɑ ten mi. 3 Ye Isirelibɑ kpuro bɑ dɔ̃ɔ wi kɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ ye wɑ yɑ sɑrɑmɑ yɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yee ten wɔllɔ, yerɑ bɑ yiirɑ bɑ siriru tem girɑri turɑrun wɔllɔ te bɑ kuɑ kɑ kpenu. Mɑ bɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑmɔ bɑ mɔ̀, Yinni Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ tɔn geo. Win durom mu rɑ n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

4 Isirelibɑ kpuro kɑ sinɑ boko bɑ yɑ̃kunu kuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 5 Yen dɔmɑ te, Sɑlomɔɔ u nɑɑ kinɛnu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ yiru (22.000) go kɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ wunɑɑ teeru (120.000). Nge mɛyɑ bɑ kɑ sɑ̃ɑ yee te wukiɑ. 6 Yɑ̃ku kowobu bɑ yɔ̃ ben ɑyenɔ, mɑ Lefibɑ bɑ dwee yɑ̃nu soomɔ, ni sinɑ boko Dɑfidi u derɑ bɑ kuɑ bu kɑ Yinni Gusunɔ sɑ̃. N deemɑ u rɑɑ bu yiire bu womu geni ko bu nɛɛ, Gusunɔn durom mu ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ kɔbi soomɔ Isirelibɑ kpuron wuswɑɑɔ mi bɑ yɔ̃. 7 Sɑlomɔɔ u sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑn suunu dɛɛrɑsiɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yee ten tii tiin wuswɑɑɔ. Domi miyɑ u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ yèn sɔ̃ yɑ̃ku yee te bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu ten ɑyerɑ kun turɑ bu kɑ yɑ̃ku ni kpuro ko mi.

8 Sɑlomɔɔ kɑ Isirelibɑ kpuro bɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ te diwɑ sere sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Mɑ tɔn dɑbiru tɑ nɑ sɑɑ Hɑmɑtin tem kpuron di, n kɑ girɑri Egibitin dɑɑru giɑn di. 9 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, bɑ mɑɑ mɛnnɑ be kpuro bɑ yɑ̃ku yee te dɛɛrɑsiɑ bɑ yi nɛnɛm. Bɑ ye kuɑwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Yen biruwɑ bɑ mɑɑ tɔ̃ɔ bɑkɑrun tii di sere sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 10 Wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ yɛndɑ itɑse sɔɔrɑ Sɑlomɔɔ u derɑ tɔmbɑ wurɑ ben yɛnusɔ. Mɑ bɑ nuku dobu mɔ̀ durom mɛ Gusunɔ u Dɑfidi kɑ Sɑlomɔɔ kɑ sere win tɔmbu Isirelibɑ kuɑn sɔ̃.

Yinni Gusunɔ

u kpɑm Sɑlomɔɔ kure

(I mɑɑ mɛɛrio 1:7-12, Sinɑmbu I, 9:1-9)

11 Sɑnɑm mɛ Sɑlomɔɔ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɑ win tiin sinɑ kpɑɑru bɑnɑ u kpɑ, mɑ ye kpuro yɑ koorɑ, ye u gɔ̃ru doke u ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kɑ sere mɑɑ win tiin sinɑ kpɑɑrɔ, 12 yerɑ Yinni Gusunɔ u nùn kure wɔ̃kuru. Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ wunɛn kɑnɑru nuɑ. Nɑ yɑm mi gɔsɑ. Miyɑ bɑ ko n dɑ mɑn yɑ̃kunu kue. 13 Nɑ̀ n wɔllu kɛnuɑ, mɑ gurɑ kun mɑɑ nɛmɔ, ǹ kun mɛ nɑ derɑ twee yi tem mɛ wukiri yi mɛn dĩɑnu di, ǹ kun mɛ nɑ̀ n mɛn tɔmbu kɛ̃si kɛ̃si bɑrɑnu sure, 14 sɑɑ ye sɔɔ, bɛɛ be i sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu, i nɛn yĩsiru sɔɔwɑ, mɑ i tii kɑwɑ i bɛɛn dɑɑ kɔ̃sɑ deri, mɑ i mɑn sokɑ, kon bɛɛ wurɑri wɔllun di kpɑ n bɛɛ bɛɛn torɑnu suuru kuɑ, kpɑ n bɛɛn tem ɑrumɑni wesiɑ. 15 Sɑɑ ye sɔɔ, kon bɛɛ mɛɛri kpɑ n kɑnɑ ni i mɑn koosimɑ sɑ̃ɑ yeru mini swɑɑ dɑki. 16 Tɛ̃, nɑ tu gɔsɑ nɑ yi nɛnɛm nɛn sɔ̃, tɑ n kɑ nɛn yĩsiru sɔɔwɑ. Ten miyɑ nɛn nɔni kɑ nɛn gɔ̃ru kpuro ko n woo. 17 Wunɛ mɑɑ Sɑlomɔɔ, ɑ̀ n sĩimɔ nge mɛ wunɛn tundo Dɑfidi u sĩɑ, mɑ ɑ mɔ̀ ye nɑ nun yiire kpuro, mɑ ɑ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑmmɛ, 18 kon wunɛn bɑndun dɑm sire nge mɛ nɑ wunɛn tundo Dɑfidi nɔɔ mwɛɛru kuɑ nɑ nɛɛ, u ǹ kɔsire biɑmɔ wi u koo bɑndu di Isireliɔ. 19 Adɑmɑ ì n gɔsirɑ i nɛn woodɑbɑ deri be nɑ bɛɛ wɛ̃, mɑ i mɑɑ dɑ i bũnu sɑ̃wɑ, 20 kon bɛɛ wunɑwɑ nɛn tem di mɛ nɑ bɛɛ wɛ̃. Kpɑ n dii te yinɑ te nɑ gɔsɑ nɑ yi nɛnɛm nɛn yĩsirun sɔ̃ mi. Kpɑ n de bwesenu kpuro nu tu yɛ̃ɛ. 21 Be bɑ rɑɑ ten kpɑ̃ɑru yɛ̃ yellu, bɑ̀ n sɑrɔ mi, biti koo bu mwɑ kpɑ bu bikiɑ bu nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ Yinni Gusunɔ u wuu geni kɑ dii teni kuɑ mɛ. 22 Kpɑ bu wisi bu nɛɛ, bɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni deriwɑ, wi, wi u bu yɑrɑmɑ Egibitin di mɑ bɑ dɑ bɑ bũnu yiirɑmmɛ bɑ sɑ̃ɑmɔ. Yen sɔ̃nɑ u derɑ wɑhɑlɑ yeni kpuro yɑ bu deemɑ.

Ye Sɑlomɔɔ u mɑɑ kuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 9:10-28)

8

1 Wɔ̃ɔ yɛndun bɑɑ sɔɔrɑ Sɑlomɔɔ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɑ sere mɑɑ win tiin sinɑ kpɑɑru bɑnɑ u kpɑ. 2 U mɑɑ wuu si Hurɑmu u nùn kɑ̃ sɔnwɑ. Mɑ u derɑ Isirelibɑ bɑ sinɑ mi.

3 Sɑlomɔɔ u Hɑmɑti wɔri ye yɑ wɑ̃ɑ Sobɑn berɑ giɑ, mɑ u ye mwɑ. 4 U tem mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpin wuu ge bɑ mɔ̀ Tɑdimɔri bɑnɑ kɑ sere mɑɑ Hɑmɑtin wuu sìn mi bɑ ko n dɑ win dĩɑnu bere. 5 U Bɛti Horoni ye yɑ wɑ̃ɑ gunguru wɔllɔ kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wɔwɑɔ bɑnɑ. Wuu si, su gbɑ̃rɑnu kɑ gɑmbobɑ mɔ, kɑ mɑɑ yen sɛ̃retinu. 6 U mɑɑ wuu ge bɑ mɔ̀ Bɑlɑti bɑnɑ kɑ wuu sìn mi u ko n dɑ win dĩɑnu bere. Mɑ u sin gɑsu sɔɔ win tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe beruɑ kɑ mɑɑsɔbu. Ye Sɑlomɔɔn gɔ̃ru gɑ kĩ, yerɑ u bɑnɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ Libɑniɔ, kɑ sere wuu si u mɔ sɔɔ.

7 Tɔn be bɑ tie Hɛtibɑ sɔɔ, kɑ Amɔrebɑ sɔɔ, kɑ Feresibɑ sɔɔ, kɑ Hefibɑ sɔɔ, kɑ Yebusibɑ sɔɔ, be, be bɑ ǹ sɑ̃ɑ Isirelibɑ, 8 ben bibun bwese te tɑ seewɑ ben biru, terɑ Sɑlomɔɔ u yoo sɔmɑ koosiɑ sere kɑ gisɔn gisɔ. 9 Sɑlomɔɔ u ǹ Isirelibɑn goo yoo sɔmburu koosie. Be, bɑ sɑ̃ɑwɑ win tɑbu kowobu kɑ wirugibu, kɑ tɑbu sinɑmbu, kɑ tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwen kpɑrobu. 10 Wirugii be Sɑlomɔɔ u gɔsɑ bu kɑ win tɔmbu kpɑrɑ sɔmbu te sɔɔ, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ goobu kɑ weerɑɑkuru (250).

11 Sɑlomɔɔ u derɑ win kurɔ wi u sɑ̃ɑ Egibiti sunɔn bii u yɑrɑ Dɑfidin yɛnun di ge u bɑnɑ. U nɛɛ, win kurɔ kun sinɑmɔ Dɑfidi Isirelibɑn sinɑ bokon yɛnuɔ. Domi mi bɑ woodɑn kpɑkororu doke, yɑm mi, mu kuɑwɑ mi yɑm dɛɛrɑm.

12 Yerɑ Sɑlomɔɔ u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ yɑ̃ku yee ten wɔllɔ te u bɑnɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun wuswɑɑɔ. 13 U rɑ yɑ̃kunu ko nge mɛ Mɔwisin woodɑ yɑ geruɑ tɔ̃ɔ bɑɑteren sɔ̃, kɑ suru kpɑon sɔ̃, kɑ tɔ̃ɔ wɛ̃ɛrɑrugiru sɔɔ kɑ tɔ̃ɔ bɑkɑnu itɑ yenin sɔ̃ ni bɑ rɑ ko wɔ̃ɔ tiɑ sɔɔ. Niyɑ pɛ̃ɛ ye bɑ ku rɑ seeyɑtiɑ doken tɔ̃ɔ bɑkɑru, kɑ duurubun tɔ̃ɔ bɑkɑru, kɑ sere mɑɑ Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru. 14 U yɑ̃ku kowobu yi wuu wuukɑ nge mɛ win tundo Dɑfidi u rɑɑ kuɑ. Yɑ̃ku kowo ben bɑɑwure kɑ win sɔmburu. Lefibɑ kɑ mɑɑ ben sɔmburu. Berɑ bɑ rɑ n Yinni Gusunɔ siɑrɑmɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere kpɑ bu mɑɑ yɑ̃ku kowobu somi ben sɔmɑ sɔɔ. Mɑ bɑ kɔnnɔsun kɔ̃sobu yi yi wuu wuukɑ. 15 Bɑ ǹ sinɑ bokon woodɑ sɑre ye u yi yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑn sɔ̃ kɑ sere mɑɑ ɑrumɑni beru yerun sɔ̃.

16 Nge mɛyɑ bɑ kɑ sɑ̃ɑ yee ten sɔmbu te kpuro kpɑrɑ sɑɑ ten torubun di sere bɑ dɑ bɑ kɑ tu wiru go. Nge mɛyɑ bɑ kɑ dii te bɑnɑ bɑ kpɑ.

17 Yen biru Sɑlomɔɔ u dɑ Ɛsioni Gebɛɛɔ kɑ Elɔtuɔ. Wuu si, su wɑ̃ɑwɑ nim wɔ̃kun bɔkuɔ Edɔmun temɔ. 18 Hurɑmu u derɑ win sɔm kowo be bɑ nim yɛ̃ bɑ kɑ Sɑlomɔɔ goo nimkusu dɑɑwɑ. Mɑ bɑ dɑ Ofiriɔ kɑ Sɑlomɔɔn sɔm kowobu sɑnnu. Min diyɑ bɑ kɑ sinɑ boko Sɑlomɔɔ wurɑn tɔnnu wɔkurɑ itɑ nɑɑwɑ.

Sebɑn sunɔ tɔn kurɔ

u Sɑlomɔɔ mɛɛrim dɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 10:1-13)

9

1 Sɑɑ yè sɔɔ Sebɑn sunɔ tɔn kurɔ u nuɑ mɑ Yinni Gusunɔ u derɑ Sɑlomɔɔ u yĩsiru yɑrɑ, yerɑ u dɑ u kɑ Sɑlomɔɔn bwisi yin sɑkɑ mɛɛri kpɑ u nùn gɑ̃ɑ dɑbinu bikiɑ. U turɑ Yerusɑlɛmuɔ, kɑ win sinɑ bwɑ̃ɑ dɑbinu be bɑ nùn swĩi, kɑ yooyoo si su turɑre kɑ wurɑ dɑbinu sɔɔwɑ, kɑ kpee gobiginu. Ye u turɑ Sɑlomɔɔn mi, mɑ u geruɑ kpuro ye yɑ wɑ̃ɑ win gɔ̃ruɔ. 2 Mɑ Sɑlomɔɔ u nùn wisɑ kpuro ye u bikiɑ. Yen gɑɑ kun nùn wisibu sɛ̃sie. 3 Ye kurɔ wi, u Sɑlomɔɔn bwisi yi kpuro wɑ, kɑ dii te u bɑnɑ 4 kɑ dĩɑ ni u rɑ di, kɑ win bwɑ̃ɑbun wɑ̃ɑ yeru, kɑ win sɔm kowobun yɑ̃ɑ ni bɑ rɑ doke bu kɑ nùn nɔɔri, kɑ sere be bɑ rɑ nùn tɑm dokeye nɔrɑɔginu, kɑ yɑ̃ku ni u rɑ ko diru mi u rɑ Yinni Gusunɔ sɑ̃, 5 ye kpuro yɑ nùn biti mwɑ sere u wom mwɛ. Mɑ u sinɑ boko Sɑlomɔɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wunɛn dɑm kɑ wunɛn bwisin bɑɑru ye nɑ nuɑ sɑɑ nɛn tem di, ye kpuro geemɑ. 6 Adɑmɑ nɑ ǹ dɑɑ gɑri yi nɑɑnɛ kue sere nɑ kɑ tunumɑ mini. Wee nɛn nɔni yi ye kpuro wɑ. Kɑ gem, ye nɑ wɑ mini, bɑ ǹ dɑɑ mɑn yen bɔnu sɔ̃ɔwɑ. Wunɛn bwisi kɑ wunɛn dukiɑ yɑ kpɑ̃ n kere nge mɛ wunɛn yĩsirɑ yɑrɑ. 7 Doo nɔɔrugibɑ wunɛn tɔmbu kɑ wunɛn sɔm kowo be bɑ nun nɔɔrimɔ sɑɑ bɑɑyere. Mɑ bɑ wunɛn bwisi yin gɑri swɑɑ dɑki. 8 Nɑ Gusunɔ wunɛn Yinni siɑrɑ wi u nun durom kuɑ u nun swĩi Isirelibɑn sinɑ gɔnɑ wɔllɔ. U bu kĩwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Yen sɔ̃nɑ u nun kuɑ ben sunɔ ɑ n dɑ kɑ bu sirie dee dee.

9 Mɑ u sinɑ boko wurɑ kɑ̃ tɔnnu itɑ kɑ bɔnu, kɑ mɑɑ turɑre kɑ kpee gobiginu. Sɑlomɔɔ kun mɑɑ turɑre wɑɑre gɑm gum di yɑ n kpɑ̃ɑru nɛ mɛ.

10 Hurɑmun sɔm kowobu kɑ Sɑlomɔɔgii be bɑ kɑ wurɑ nɑɑmɔ Ofirin di, beyɑ bɑ mɑɑ kɑ dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ mɔ̀ sɑntɑli kɑ kpee gobiginu nɑɑmɔ. 11 Mɑ sinɑ boko u kɑ dɑ̃ɑ ye yɔɔtii kuɑ sɑ̃ɑ yerɔ kɑ sere mɑɑ win tiin dirɔ. Dɑ̃ɑ yerɑ u mɑɑ kɑ wom kowobun mɔrɔkunu kɑ ben guunu kuɑ. Dɑ̃ɑ yen bweserɑ kun sɑɑrɑ mɔ. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ yen bweseru wɑɑre Yudɑn temɔ.

12 Sɑlomɔɔ u sunɔ tɔn kurɔ wi wɛ̃ kpuro ye u bikiɑ. U nùn kɛ̃ru kɑ̃wɑ n kere ye u kɑ nɑ. Yen biru, mɑ kurɔ wi, u gɔsirɑ u wurɑ win temɔ kɑ win bwɑ̃ɑbu.

Sɑlomɔɔn dukiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 10:14-29)

13 Wurɑ ye Sɑlomɔɔ u rɑ wɑ wɔ̃ɔ kɑ wɔ̃ɔ yɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnnu yɛndu. 14 Ye bɑɑsi, u rɑ mɑɑ wurɑ kɑ sii geesu mwɛ tenkubɑn mi kɑ mɑɑ sinɑm be u kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑn mi, kɑ sere mɑɑ win tem beri berikɑn wirugibun mi.

15-16 U derɑ bɑ tɛrɛ bɑkɑnu goobu (200) kɑ tɛrɛ piiminu goobɑ wunɔbu (300) kuɑ kɑ wurɑ. Tɛrɛ bɑkɑ nin teerun bunum mu sɑ̃ɑwɑ kilo nɔɔbɑ tiɑ. Mɑ piimii nin teerun bunum mu mɑɑ sɑ̃ɑ kilo itɑ. Mɑ u tɛrɛ ni doke diru gɑru sɔɔ te bɑ sokumɔ Libɑnin dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ, win sinɑ kpɑɑrɔ.

17 Yerɑ u mɑɑ sinɑ kitɑru kuɑ kɑ suunu donnu, mɑ u tu wurɑ geɑn tii pote. 18 Sinɑ kitɑ te, tɑ yɔɔtiɑ mɔwɑ nɑɑ dɑbusɑnu nɔɔbɑ tiɑ. Mɑ bɑ ten nɑɑ sɔnditiɑ kuɑ kɑ wurɑ. Mɑ tɑ nɔm sɔnditiɑ mɔ yɛ̃si yɛ̃sikɑ. Yen bɑɑyeren bɔkuɔrɑ bɑ gbee sunɔn weenɑsiɑ kuɑ yɑ yɔ̃, tiɑ nɔm dwɑrɔ, tiɑ mɑɑ nɔm geuɔ. 19 Mɑ bɑ mɑɑ gbee sinɑn sin weenɑsisu kuɑ wɔkurɑ yiru bɑ doke tiɑ tiɑ yɔɔtiɑ yen nɑɑ dɑbusɑru bɑɑteren yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ. Nɔɔbɑ tiɑ yɑ wɑ̃ɑ nɔm dwɑrɔ, nɔɔbɑ tiɑ mɑɑ wɑ̃ɑ nɔm geuɔ. Sunɔ goo mɑɑ sɑri wi bɑ mɑɑ kitɑ ten bweseru kuɑre.

20 Sɑlomɔɔn nɔri kpuro yi sɑ̃ɑwɑ wurɑ geɑ kɑ sere mɑɑ win gbɛ̃ɑ ye u rɑ kɑ di win sinɑ kpɑɑrɔ te bɑ sokumɔ Libɑnin dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ. Gɑ̃ɑnu gɑnu sɑri mi ni bɑ kuɑ kɑ sii geesu, domi win wɑɑti ye sɔɔ, bɑ ǹ sii geesu gɑrisi gɑ̃ɑnu. 21 Yèn sɔ̃ Hurɑmun sɔm kowobu bɑ kɑ Sɑlomɔɔn goo nimkusu tenkuru mɔ̀ su rɑ n nɑɑmɔ wɔ̃ɔ itɑ kɑ wɔ̃ɔ itɑ sɑɑ tontonden di, su n wurɑbɑ kɑ sii geesu sɔɔwɑ kɑ suunu donnu, kɑ wɔnnu kɑ gunɔ burɑsu.

22 Sɑlomɔɔ u sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ duniɑ sɔɔ kpuro bwisi kɑ dukiɑ kere. 23 Sinɑmbu kpuro bɑ rɑ n kɑsuwɑ bu win gɑri nɔ win bwisi yi Yinni Gusunɔ u nùn kɑ̃n sɔ̃. 24 Wɔ̃ɔ bɑɑgere, ben bɑɑwure u rɑ kɑ nùn kɛ̃ru nɑɑwɛwɑ. Gɑbu sii geesu, gɑbu wurɑ, gɑbu yɑbenu, gɑbu tɑbu yɑ̃nu, gɑbu turɑre, gɑbu mɑɑ dumi kɑ kɛtɛkunu.

25 Mɑ Sɑlomɔɔ u tɑbu kɛkɛbɑ kɑsu yi dumi gɑwe kɑ mɑɑsɔbu. U dum gɔ̃nu kuɑ nɔrɔbun subɑ nnɛ (4.000). Mɑɑsɔ be, bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ nɔrɔbun subɑ wɔkurɑ yiru (12.000). Mɑ u bu yi yi wuu mɑrosɔ, mi win tɑbu kɛkɛbɑ bɑ wɑ̃ɑ kɑ sere mɑɑ Yerusɑlɛmuɔ mi win tii u wɑ̃ɑ. 26 Sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ sɑɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtin di sere n kɑ girɑri Filisitibɑn temɔ, n kɑ dɑ Egibitin dɑɑrɔ, Sɑlomɔɔwɑ u be kpuro mɔ. 27 Mɑ u derɑ sii geesu koorɑ Yerusɑlɛmu mi nge kpenu. Mɛyɑ u mɑɑ derɑ dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru yɑ dɑbiɑ nge yɑkɑsun dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sikɑmɔre ye yɑ rɑ n wɑ̃ɑ Sefɑlɑn wɔwɑɔ. 28 Sɑlomɔɔ u tenkubɑ mɔ be bɑ rɑ nùn dumi dwem dɑɑwe Egibitiɔ kɑ sere mɑɑ tem bɑɑmɑɔ.

Sɑlomɔɔn gɔɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 11:41-43)

29 Sɑlomɔɔn kookoo si u kuɑ, gbiikisu kɑ dɑ̃ɑkisu, si kpuron gɑrin sukum yoruɑ Gusunɔn sɔmɔ Nɑtɑnin tireru sɔɔ, kɑ Gusunɔn sɔmɔ Akiyɑ, Silogiin tireru sɔɔ, kɑ sere mɑɑ Gusunɔn sɔmɔ Yedon kɑ̃sinun tireru sɔɔ. Yedo wiyɑ u Yeroboɑmu, Nɛbɑtin bii, Isirelibɑn sinɑ bokon wɑ̃ɑrun fɑɑgi yoruɑ. 30 Sɑlomɔɔ u bɑndu diwɑ wɔ̃ɔ weeru Isirelibɑ kpuron wɔllɔ Yerusɑlɛmuɔ. 31 Yen biruwɑ u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ nùn sikuɑ win tundo Dɑfidin wuuɔ. Mɑ win bii Roboɑmu u bɑndu kɔsire kuɑ.

YUDAN SINAMBUN GARI

Isirelibɑn bɑndɑ

bɔnu kuɑ yiru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 12:1-15)

10

1 Roboɑmu u dɑ Sikɛmuɔ. Domi Isirelibɑ kpurowɑ bɑ dɑ mi bu kɑ nùn ko sunɔ. 2 N deemɑ Yeroboɑmu, Nɛbɑtin bii, u rɑɑ kpikiru suɑ Sɑlomɔɔn sɔ̃ u dɑ u wɑ̃ɑ Egibitiɔ. Sɑnɑm mɛ u nuɑ Roboɑmu u bɑndu di, yerɑ u gɔsirɑmɑ Egibiti min di. 3 Yerɑ bɑ nùn sɔmɔ gɔriɑ bɑ nɛɛ, u nɑ. Ye u tunumɑ, yerɑ wi kɑ Isirelibɑn bwese kɛri wɔkuru bɑ mɛnnɑ bɑ dɑ bɑ Roboɑmu sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, 4 wunɛn tundo u sun yoo sɔmɑ koosiɑ, mɑ yɑ sun buniɛ nge kɛtɛn sugu. Adɑmɑ wunɛ ɑ sun tu kɑwo kpɑ su nun swĩi.

5 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i ginɑ doo. Ǹ n kuɑ sɔ̃ɔ itɑ kpɑ i wurɑmɑ.

Mɑ tɔn be, bɑ doonɑ. 6 Yerɑ Roboɑmu u Isirelibɑn bukurobu mɛnnɑ win mi, be bɑ rɑ rɑɑ win tundo Sɑlomɔɔ bwisi kɛ̃. Mɑ u bu bikiɑ u nɛɛ, bwisi yirɑ̀ i mɑn kɛ̃mɔ n tɔn be sɔ̃.

7 Mɑ bɑ nùn wisɑ bɑ nɛɛ, ɑ̀ n wurɑ sɑɑ gisɔn di, ɑ tɔn be nɔɔri kpɑ ɑ ko ye bɑ nun bikiɑ, kpɑ ɑ bu wisi kɑ kĩru, bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wunɛn tɔmbu sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

8 Adɑmɑ Roboɑmu wi, u ǹ bukuro ben gɑri wure. Win sɑɑrɑsi kɑ be u biru di sɑnnu, berɑ u bwisi bikiɑ. 9 U bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bwisi yirɑ̀ i mɑn kɛ̃mɔ n kɑ tɔn be wisi be bɑ nɛɛ, n bu yoo sɔmɑ kɑwo ye nɛn tundo u rɑɑ bu koosiɑ.

10 Yerɑ bɑ nùn wisɑ bɑ nɛɛ, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wunɛn niki bii piibu gɑ wunɛn tundon pɔrɑ bɔɔrum kere. 11 Wunɛn tundo u rɑɑ bu yoo sɔmɑ koosiɑ. Mɛyɑ kɑɑ mɑɑ tu sosi. Wunɛn tundo u rɑɑ bu sɛɛyɑsiɑ kɑ yii sɛnnu. Mɛyɑ kɑɑ mɑɑ bu sɛɛyɑsiɑ kɑ som kpɑki.

12 Yerɑ Yeroboɑmu kɑ tɔn be kpuro bɑ nɑ Roboɑmun mi sɔ̃ɔ itɑse te, nge mɛ u rɑɑ geruɑ. 13 Roboɑmu u tɔn be wisɑ kɑ dɑm. U ǹ bukuro ben gɑri yi gɑrisi gɑ̃ɑnu. 14 Adɑmɑ win sɑɑrɑsi ben bwisiyɑ u kɑ sɔmburu kuɑ, mɑ u nɛɛ, nɛn tundo u rɑɑ bɛɛ yoo sɔmɑ koosiɑ. Adɑmɑ tɛ̃, nɛgirɑ tɑ koo kerɑ. U rɑɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ kɑ yii sɛnnu. Adɑmɑ nɛ, som kpɑkiyɑ kon kɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ.

15 Nge mɛyɑ Roboɑmu u yinɑ u tɔn begii swɑɑ dɑki, domi Yinni Gusunɔwɑ u derɑ n koorɑ mɛ, kpɑ win gɑri yi kɑ koorɑ yi u rɑɑ Yeroboɑmu, Nɛbɑtin bii sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Akiyɑ, Silogiin nɔɔn di.

Roboɑmu

u kuɑ Yudɑbɑn sunɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 12:16-25)

16 Ye Isirelibɑ kpuro bɑ wɑ mɑ sinɑ boko u ǹ ben gere swɑɑ dɑki, yerɑ bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ,

mbɑ n sun mɔɔsinɛ bɛsɛ kɑ Dɑfidi, Isɑin bii.

Sɑ ǹ mɑɑ bɔnu gɑɑ mɔ kɑ wi.

Bɛsɛ Isirelibɑ i de su gɔsirɑ

su wurɑ bɛsɛn yɛnusɔ.

Wunɛ Roboɑmu,

ɑ wunɛn bweserun wunɑnɔ koowo.

Mɑ Isireli be, bɑ gɔsirɑ bɑ wurɑ ben yɛnusɔ. 17 Mɑ Roboɑmu u kuɑ Yudɑbɑ tɔnɑn sunɔ. 18 Sɑɑ ye sɔɔrɑ u Hɑdorɑmu gɔrɑ Isirelibɑn mi, wi u rɑ bu kpɑre bu kɑ wɔ̃ɔ gobi mwɑ. Mɑ bɑ nùn kpenu kɑsukɑ bɑ go. Yerɑ n derɑ Roboɑmun tii u win tɑbu kɛkɛ wɔri fuuku fuuku u dɑ Yerusɑlɛmuɔ. 19 Nge mɛyɑ Isirelibɑn bwese kɛri wɔku te, tɑ kɑ Dɑfidin yɛnugibu kɑrɑnɑ sere kɑ gisɔ.

11

1 Sɑɑ yè sɔɔ Roboɑmu u tunumɑ Yerusɑlɛmuɔ, yerɑ u Yudɑbɑ kɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ kpuro mɛnnɑ, mɑ u be sɔɔ tɑbu durɔ dɑmgibu nɔrɔbun subɑ wunɔbu kɑ wɛnɛ (180.000) gɔsɑ bu dɑ bu Isirelibɑn bwese kɛri wɔku te wɔri kpɑ bu bɑn te wɔrɑmɑ bu nùn wesiɑ. 2 Adɑmɑ Gusunɔ u kɑ win sɔmɔ Semɑyɑ gɑri kuɑ u nɛɛ, 3 ɑ Roboɑmu, Sɑlomɔɔn bii, Yudɑbɑn sunɔ kɑ Yudɑbɑ kɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ kpuro sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, 4 wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bu ku rɑɑ dɑ bu kɑ ben mɛro bisibu Isirelibɑ tɑbu ko. Ben bɑɑwure u gɔsiro win yɛnuɔ. Domi yeni yɑ nɑwɑ sɑɑ nɛn min di.

Mɑ bɑ Yinni Gusunɔn gere wurɑ, bɑ gɔsirɑ bɑ wurɑ ben yɛnusɔ.

Roboɑmu

u wusu gbɑ̃rɑnu bɑnisi

5 Roboɑmu u dɑ u sinɑ Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u Yudɑn wusu gbɑ̃rɑnu bɑnisi. 6 U Bɛtelehɛmu bɑnɑ, kɑ Etɑmu kɑ Tekoɑ 7 kɑ Bɛti Suri kɑ Soko kɑ Adulɑmu 8 kɑ Gɑti kɑ Mɑresɑ kɑ Sifu 9 kɑ Adorɑimu kɑ Lɑkisi kɑ Asekɑ 10 kɑ Soreɑ kɑ Ayɑloni kɑ Heboroni. Wuu si, su wɑ̃ɑwɑ Yudɑn temɔ kɑ Bɛnyɑmɛɛn temɔ. Mɑ u su tɑ̃sisiɑ. 11 U su gbɑ̃rɑnu toosi, mɑ u tɑbu sinɑmbu yi yi mi. Mɑ u diɑ kuɑ mi bɑ ko n dɑ dĩɑnu kɑ gum kɑ tɑm bere. 12 U wuu sin bɑɑgere sɔɔ tɛrɛnu kɑ yɑɑsi yi. Mɑ u su tɑ̃sisiɑ. Mɑ Yudɑbɑ kɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ bɑ kɑ nùn yɔ̃rɑ.

Yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ

bɑ wurɑ Roboɑmun mi giɑ

13 Yɑ̃ku kowobu kɑ Lefi be bɑ wɑ̃ɑ Isirelibɑn tem sɔɔ kpuro, bɑ seewɑ ben wɑ̃ɑ yerun di bɑ nɑ Roboɑmun mi. 14 Lefibɑ bɑ ben wɑ̃ɑ yenu deri mɑ bɑ nɑ Yudɑɔ kɑ Yerusɑlɛmuɔ yèn sɔ̃ Yeroboɑmu kɑ win bibu bɑ bu yinɑri bu ben yɑ̃ku kowo sɔmɑ ko. 15 Yeroboɑmu u yɑ̃ku kowobu yi yi win bwɑ̃ɑrokunun sɔ̃, ni u kuɑ nu kɑ boo kinɛnu kɑ kɛtɛbɑ weenɛ. 16 Isireli be bɑ tie bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑrun kĩru mɔ, bɑ Lefibɑ swĩi Yerusɑlɛmuɔ bu kɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni yɑ̃kuru kuɑ. 17 Mɑ bɑ Yudɑn bɑndun dɑm sire, bɑ Roboɑmu, Sɑlomɔɔn bii tɑ̃sisiɑ wɔ̃ɔ itɑ. Wɔ̃ɔ itɑ ye sɔɔrɑ bɑ sĩɑ Dɑfidi kɑ Sɑlomɔɔn yirɑ sɔɔ.

Roboɑmun bweseru

18 Roboɑmu u Mɑhɑlɑti suɑ kurɔ. Mɑhɑlɑtin tundon yĩsirɑ Yerimɔti, Dɑfidin bii. Win mɛron yĩsirɑ Abihɑili, Eliɑbun bii, Isɑin debubu. 19 Mɑhɑlɑti wi, u bii tɔn durɔbu mɑrɑ. Berɑ Yeusi kɑ Semɑriɑ kɑ Sɑhɑmu. 20 Mɑhɑlɑtin biru, u Mɑɑkɑ suɑ kurɔ. Mɑɑkɑ wi, u sɑ̃ɑwɑ Abusɑlɔmun bii. Mɑ u Roboɑmu Abiɑ kɑ Atɑi mɑruɑ kɑ mɑɑ Sisɑ kɑ Selomiti. 21 Roboɑmu u Mɑɑkɑ kĩ too n kere win kurɔ be bɑ tie. Domi kurɔbu yɛndu yiru sɑriwɑ u sue yɛnuɔ mɑ u mɑɑ kurɔ tɑnɔbu mɔ wɑtɑ tɔɔwɔ. Bii tɔn durɔbu tɛnɑ yiru sɑriwɑ u mɑrɑ. Bii tɔn kurɔbu mɑɑ wɑtɑ. 22 Roboɑmu u Abiɑ, Mɑɑkɑn bii yerumɑru wɛ̃. Mɑ u nùn kuɑ win mɑɑbu kɑ win wɔnɔbun guro guro. Domi u kĩ u nùn ko sunɔ. 23 Yen biru, u win bii be bɑ tie yɑrinɑsiɑ kɑ bwisi. U derɑ bɑ dɑ bɑ wɑ̃ɑ Yudɑbɑ kɑ Bɛnyɑmɛɛn wuu gbɑ̃rɑnugisu sɔɔ. U bu dĩɑnu wɛ̃ nu kpɑ̃. Mɑ u mɑɑ bu kurɔ dɑbinu suɑ.

Egibitin sunɔ Sisɑki

u Yudɑbɑ wɔri

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 14:25-28)

12

1 Ye Roboɑmu u wɑ mɑ win bɑndɑ dɑm kuɑ, u tɑ̃sɑ, yerɑ u Yinni Gusunɔn woodɑbɑ deri. Mɑ Isirelibɑ kpuro bɑ mɑɑ win yirɑ swĩi. 2 Roboɑmun bɑndun wɔ̃ɔ nɔɔbuse sɔɔrɑ Sisɑki, Egibitin sunɔ u Yerusɑlɛmu wɔri. Domi Roboɑmu kɑ wigibu bɑ Yinni Gusunɔ torɑri. 3 Sisɑki wi, u tɑbu kɛkɛbɑ mɔwɑ nɔrɔbu kɑ goobu (1.200), mɑɑsɔbu mɑɑ nɔrɔbun subɑ wɑtɑ (60.000). Mɑ u nɑ sɑɑ Egibitin di kɑ tɔn dɑbi dɑbinu. Berɑ Libigibu kɑ Sukigibu kɑ Etiopigibu. 4 Mɑ u Yudɑn wuu gbɑ̃rɑnugisu mwɛɛrɑ sere n kɑ girɑri Yerusɑlɛmuɔ. 5 Yerɑ Gusunɔn sɔmɔ Semɑyɑ u dɑ u Roboɑmu deemɑ kɑ Yudɑbɑn tɑbu sinɑmbu be bɑ duki suɑ sɑnɑm mɛ Sisɑki u wee. Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, i nùn deri. Wee u koo mɑɑ bɛɛn tii deri, kpɑ u bɛɛ bɛri Sisɑkin nɔmuɔ.

6 Isirelibɑn tɑbu sinɑmbu kɑ ben sinɑ bokon tii, bɑ ben torɑnu wurɑ bɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ gemgii.

7 Ye Yinni Gusunɔ u wɑ bɑ tii kɑwɑ, yerɑ u Semɑyɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee bɑ tii kɑwɑ. Yen sɔ̃, nɑ ǹ mɑɑ bu kpeerɑsiɑmɔ. Nɑ ǹ tɛɛmɔ n kɑ bu somiru nɑ. Nɑ ǹ derimɔ Sisɑki u mɑɑ Yerusɑlɛmu wɔri nɛn mɔrun sɔ̃. 8 Adɑmɑ bɑ koo ko Sisɑkin yobu kpɑ bu giɑ mɑ nɛn yinniru kɑ hɑnduniɑn sinɑmbun yinniru nu ǹ tiɑ.

9 Sisɑki, Egibitin sinɑ boko u dɑ u Yerusɑlɛmu wɔri mɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɑ sinɑ bokon dirun ɑrumɑni gurɑ. Ye kpurowɑ u suɑ. U mɑɑ tɛrɛnu gurɑ ni Sɑlomɔɔ u kuɑ kɑ wurɑ. 10 Mɑ Roboɑmu u tɛrɛ nin kɔsire kuɑ kɑ sii gɑndu. Mɑ u nu sinɑ kpɑɑrun kɔnnɔn kɔ̃sobun wirugibu nɔmu sɔndiɑ. 11 Mɛ̀n nɔɔ sinɑ boko u gesi dɔɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ, kɔnnɔ kɔ̃so be, bɑ rɑ nɛwɑ bu nu suɑ. Yen biru, kpɑ bu mɑɑ kɑ nu wurɑ bu yi ben dirɔ.

12 Mɔru ye Yinni Gusunɔ u rɑɑ kɑ Roboɑmu sɑ̃ɑ yɑ sure yèn sɔ̃ u tii kɑwɑ. Mɑ u ǹ dere bu nùn kɑm koosiɑ mɑm mɑm. Mɑ u derɑ gɑ̃ɑ geenu tiɑrɑ Yudɑɔ.

Roboɑmun bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 14:21-24,29-31)

13 Roboɑmu u mɔwɑ wɔ̃ɔ weeru kɑ tiɑ sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u win bɑndun dɑm sire. U kuɑwɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ yiru bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmu mi. N deemɑ wuu gerɑ Yinni Gusunɔ u gɔsɑ Isirelibɑ kpuron sɔ̃ gɑ n kɑ win yĩsiru sɔɔwɑ. Roboɑmu win mɛron yĩsirɑ Nɑɑmɑ, wi u sɑ̃ɑ Amɔni. 14 Kɔ̃sɑ u kuɑ, domi u ǹ Yinni Gusunɔ kɑsu kɑ win gɔ̃ru kpuro.

15 Roboɑmun kookoo si u kuɑ, gbiikisu kɑ dɑ̃ɑkisu, ye kpuron gɑri yi yoruɑ Gusunɔn sɔmɔbu Semɑyɑ kɑ Idon tirenu sɔɔ. Tire ni sɔɔrɑ bɑ ben yĩsɑ yoruɑ nge mɛ bɑ kɑ swĩinɛ. Roboɑmu kɑ Yeroboɑmu bɑ rɑ n tɑbu mɔ̀wɑ bɑɑdommɑ. 16 Roboɑmu u kpunɑ u gu, mɑ bɑ nùn sikuɑ win bɑɑbɑbɑn sikɑɔ Dɑfidin wuuɔ. Mɑ win bii Abiɑ u bɑndu kɔsire kuɑ.

Abiɑ u bɑndu di Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 15:1-8)

13

1 Yeroboɑmun bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ itɑse sɔɔrɑ Abiɑ u bɑndu di Yudɑɔ. 2 U bɑndu diwɑ wɔ̃ɔ itɑ Yerusɑlɛmuɔ. Win mɛron yĩsirɑ Mɑɑkɑ, Uriɛli, Gibeɑgiin bii.

Abiɑ kɑ Yeroboɑmu bɑ tɑbu kuɑwɑ ben wɑ̃ɑru kpuro sɔɔ. 3 Abiɑ u tɑbu kowo dɑmgibu suɑ nɔrɔbun subɑ nɛɛru (400.000) u kɑ Yeroboɑmu wɔri. Mɑ Yeroboɑmu u mɑɑ tɑbu durɔ dɑmgibu suɑ nɔrɔbun subɑ nɛnɛ (800.000) u bu sure. 4 Yerɑ Abiɑ u seewɑ u nɔɔgiru suɑ sɑɑ guu te bɑ mɔ̀ Semɑrɑimun di. Guu te, tɑ sɑ̃ɑwɑ Efɑrɑimun guurun bee tiɑ. U nɛɛ, Yeroboɑmu, wunɛ kɑ Isirelibɑ, i mɑn swɑɑ dɑkio i nɔ. 5 I ǹ yɛ̃ mɑ Dɑfidi kɑ win bibun bweserɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u bɑndu wɛ̃ Isirelibɑ kpuro sɔɔ? U mɑɑ nɛɛ, u ǹ ɑrukɑwɑni ye kusiɑmɔ. 6 Adɑmɑ Yeroboɑmu, Nɛbɑtin bii, Sɑlomɔɔ, Dɑfidin biin sɔm kowo u win yinni seesi. 7 N deemɑ gɑru koo sɑribɑrɑ bɑ mɛnnɑ bɑ nɑ wi Yeroboɑmun mi. Mɑ bɑ Roboɑmu kɑmiɑ. Roboɑmu u sɑ̃ɑwɑ ɑluwɑɑsi. U ku rɑ gɑ̃ɑnu ko kɑ toro sindu. Mɑ u kpɑnɑ u yɔ̃rɑ dim dim ben wuswɑɑɔ. 8 Tɛ̃, i tɑmɑɑ i ko i kɑ bɑn te yinɑ te Yinni Gusunɔ u Dɑfidin bibun bweseru nɔɔ mwɛɛru kuɑ. Geemɑ i dɑbi too. Mɑ i kɛtɛn bwɑ̃ɑrokunu mɔ ni Yeroboɑmu u bɛɛ kuɑ kɑ wurɑ nu n sɑ̃ɑ bɛɛn yinnibu. 9 Mɑ i Yinni Gusunɔn yɑ̃ku kowobu Aronin bibu kɑ sere Lefibɑ yinɑ. Mɑ i tii yɑ̃ku kowo kpɑobu kuɑ nge bwese tukunu. Wi u gesi seewɑ u kɑ nɑɑ kpɛmɑ kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu nɔɔbɑ yiru nɑ, wiyɑ bɑ rɑ ko bwɑ̃ɑroku nin yɑ̃ku kowo, ni, ni nu ǹ sɑ̃ɑ Gusunɔ. 10 Adɑmɑ bɛsɛ Yudɑbɑ, Gusunɔwɑ u sɑ̃ɑ bɛsɛn Yinni. Sɑ ǹ mɑɑ nùn deri. Yɑ̃ku kowobu Aronin bweseru kɑ Lefibɑ, berɑ bɑ win sɔmɑ mɔ̀. 11 Sɑ rɑ Yinni Gusunɔ tɔ̃ɔ bɑɑteren yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kue bururu kɑ yokɑ. Sɑ rɑ nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeye kpɑ su nùn pɛ̃ɛ yiiyɑ tɑbulu dɛɛrɑ yen wɔllɔ. Mɛyɑ sɑ rɑ mɑɑ fitilɑnu sɔ̃re yokɑ bɑɑyere dɑbu wurɑguu gen wɔllɔ. Bɛsɛ, sɑ nùn mɛm nɔɔwɑmmɛ. Adɑmɑ bɛɛ i nùn deri. 12 Mɛyɑ Gusunɔ kɑ win yɑ̃ku kowobu bɑ wɑ̃ɑ kɑ bɛsɛ. Bɑ sun swɑɑ gbiiye. Mɛyɑ sɑ kɔbi mɔ yìn swĩi yi dɑm mɔ. Sɑ ko bɛɛ yi swee. Bɛɛ Isirelibɑ, i ku kɑ Gusunɔ bɛɛn bɑɑbɑbɑn Yinni tɑbu ko. Domi i ǹ kɑmiɑmɔ.

13 Yerɑ Yeroboɑmu u derɑ win tɔn be bɑ kukuɑ Yudɑbɑn biruɔ bɑ yɑrimɑ bɑ Yudɑ be wɔri. N deemɑ Yeroboɑmun tɑbu kowobu gɑbu bɑ wɑ̃ɑ Yudɑbɑn wuswɑɑɔ. Nge mɛyɑ n kuɑ bɑ kɑ bu suunu doke. 14 Ye Yudɑbɑ bɑ sĩirɑ, yerɑ bɑ wɑ mɑ bɑ koo tɑbu kowɑ biruɔ kɑ wuswɑɑɔ. Mɑ bɑ nɔɔgiru suɑ bɑ Yinni Gusunɔ somiru kɑnɑ. Sɑnɑm mɛ, yɑ̃ku kowobu bɑ kɔbi soomɔ, 15 yerɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ tɑbun kuuki wurɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u Yeroboɑmu kɑ wigibu wɔri Abiɑ kɑ Yudɑbɑn wuswɑɑɔ. 16 Isirelibɑ bɑ duki yɑkikirɑ ɑdɑmɑ Gusunɔ u bu bɛri Yudɑbɑn nɔmɑɔ. 17 Mɑ Abiɑ kɑ win tɔmbu bɑ Isirelibɑ kɑmiɑ. Isireli be sɔɔ, tɔmbu nɔrɔbun subɑ nɛɛrɑ wunɔbuwɑ (500.000) bɑ wɔrukɑ bɑ gu. 18 Isirelibɑ bɑ sekuru wɑ dɔmɑ te. Mɑ Yudɑbɑ bɑ nɑsɑrɑ suɑ. Domi Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinniwɑ bɑ tɑ̃sɑ. 19 Abiɑ u Yeroboɑmu nɑɑ girɑ, mɑ u nùn wuu sini mwɑɑri, Betɛli kɑ yen bɑru kpɑɑnu kɑ Yesɑnɑ kɑ yen bɑru kpɑɑnu kɑ Eforoni kɑ yen bɑru kpɑɑnu.

20 Yeroboɑmun dɑm kpuro mu kpɑ Abiɑn wɑɑti ye sɔɔ. Mɑ Yinni Gusunɔ u derɑ u gu. 21 Yen biru, Abiɑ u win bɑndun dɑm sire. U kurɔbu suɑ wɔkurɑ nnɛ. Mɑ u bii tɔn durɔbu yɛndɑ yiru mɑrɑ kɑ bii tɔn kurɔbu wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ.

22 Ye Abiɑ u kuɑn sukum kɑ ye u geruɑ, yɑ yoruɑ Gusunɔn sɔmɔ Idon tireru sɔɔ. 23 Abiɑ u kpunɑ u gu, mɑ bɑ nùn sikuɑ win bɑɑbɑbɑn sikɑɔ, Dɑfidin wuuɔ. Mɑ win bii Asɑ u bɑndu kɔsire kuɑ.

Asɑ u bɑndu di Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 15:9-11)

Mɑ bɔri yɛndɑ duɑ tem mɛ sɔɔ sere wɔ̃ɔ wɔkuru.

14

1 Asɑ u sĩɑ dee dee Gusunɔ win Yinnin wuswɑɑɔ. 2 U bũu yɑ̃ku yenu kɑ gungunu kɑ bwɑ̃ɑrokunu kɔsukɑ. 3 U Yudɑbɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni kɑsuo, kpɑ bu win yiirebu kɑ win woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ. 4 U bwɑ̃ɑroku kɑ gungunu mi bɑ rɑ bũnu sɑ̃ kpuro kɔsukɑ. Mɑ win bɑndɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. 5 U derɑ bɑ wuu gbɑ̃rɑnugisu seeyɑ. Win bɑndu sɔɔ, tɑbu sɑri. Bɔri yɛndɑ tɑ wɑ̃ɑ, domi Yinni Gusunɔ u derɑ u wɛ̃rɑ. 6 Asɑ u mɑɑ Yudɑbɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, su wuu si sɔmɛ su si gbɑ̃rɑnu kɑ kɔ̃su yenu toosi kpɑ su sin kɔnnɔsun gɑmbobɑ kɔkɔrɔbɑ doke, domi tem mɛ, mu sɑ̃ɑwɑ bɛsɛgim. Mɛyɑ sɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinni kɑsu mɑ u sun wɛ̃rɑbu wɛ̃ beri berikɑ kpuro.

Mɑ bɑ kpĩɑ bɑ wuu si sɔnwɑ.

7 Asɑ u tɑbu kowobu nɔrɔbun subɑ goobɑ wunɔbu (300.000) mɔ Yudɑbɑ sɔɔ be bɑ tɛrɛnu kɑ yɑɑsi mɔ. Bɛnyɑmɛɛbɑ sɔɔ mɑɑ, tɔmbu nɔrɔbun subɑ goobu kɑ wɛnɛ (280.000) be bɑ tɛrɛnu nɛni mɑ bɑ tɛn toobu yɛ̃. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ dɑmgibu. 8 Yerɑ Serɑki, Etiopigii u Yudɑbɑ wɔrim wee. Mɑ u tunumɑ Mɑresɑɔ kɑ win tɑbu kowobu nɔrɔbun subɑ nɔrɔbu (1.000.000), kɑ tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe goobɑ wunɔbu (300). 9 Mɑ Asɑ u seemɑ u kɑ nùn yinnɑ wɔwɑ ye bɑ mɔ̀ Sefɑtɑɔ, Mɑresɑn bɔkuɔ. 10 Mɑ Asɑ u Gusunɔ win Yinni kɑnɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, wunɛ turowɑ kɑɑ kpĩ ɑ dɑmgii ǹ kun mɛ dɑm sɑrirugii somiru nɑ. Yen sɔ̃, ɑ nɑ ɑ sun somi. Domi wunɛ sɔɔrɑ sɑ tɑ̃sɑ. Mɛyɑ kɑ wunɛn yĩsirɑ sɑ kɑ tɔn dɑbi teni wɔrim nɑ. Gusunɔ bɛsɛn Yinni, ɑ ku de tɔnu u nɑsɑrɑ wɑ wunɛn wɔllɔ.

11 Mɑ Yinni Gusunɔ u derɑ Asɑ kɑ Yudɑbɑ bɑ Etiopigibu kɑmiɑ, bɑ duki yɑrinɑ Yudɑbɑn wuswɑɑn di. 12 Mɑ Asɑ kɑ wigibu bɑ bu nɑɑ girɑ sere Gerɑɔ. Mɑ Etiopigii be, bɑ wɔrukɑ bɑ gu. Domi Yinni Gusunɔ kɑ win tɑbu kowobɑ bɑ Etiopigii be kɑm koosiɑ. Yen dɔmɑ te, Yudɑbɑ bɑ yɑ̃nu gurɑwɑ too. 13 Asɑ kɑ win tɔmbu bɑ wuu si su wɑ̃ɑ Gerɑɔ wɔri bɑ kɔsukɑ. Mɑ bɑ dukiɑ bɑkɑ gurɑ. Domi sin tɔmbɑ Yinni Gusunɔn bɛrum kuɑ bɑ nɑndɑ. 14 Bɑ be bɑ yɑɑ sɑbenu kɔ̃sun kuu bekunuginu kɑsukɑ. Mɑ bɑ yɑ̃ɑnu kɑ yooyoosu mwɛɛrɑ dɑbi dɑbinu. Yen biru, bɑ gɔsirɑ bɑ wurɑ Yerusɑlɛmuɔ.

Asɑ u bũu sɑ̃ɑru yinɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 15:12-15)

15

1 Yinni Gusunɔ u derɑ win Hunde u Asɑriɑ, Odɛdin bii yɔɔwɑ. 2 Mɑ u dɑ Asɑn wuswɑɑɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Asɑ, wunɛ kɑ Yudɑbɑ, kɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ, i swɑɑ dɑkio i nɔ. Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ kɑ bɛɛ, ì n kɑ nùn yɔ̃rɑ. Ì n nùn kɑsu, i ko i nùn wɑ. Adɑmɑ ì n nùn deri, u koo mɑɑ bɛɛ deri. 3 N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, Isirelibɑ bɑ Yinni Gusunɔ deri. Bɑ ǹ yɑ̃ku kowobu mɔ be bɑ koo bu Yinni Gusunɔn woodɑbɑ sɔ̃ɔsi. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ Gusunɔn woodɑ gɑɑ mɔ. 4 Adɑmɑ ben nuku sɑnkirɑnu sɔɔ, bɑ gɔsirɑmɑ Gusunɔ ben Yinnin mi bɑ nùn kɑsu. Mɑ u tii bu sɔ̃ɔsi. 5 Wɑɑti ye sɔɔ, be bɑ dumɔ kɑ be bɑ yɑrimɔ bɑ ǹ bɔri yɛndu mɔ. Domi tɑbu wɑ̃ɑwɑ tem kpuro sɔɔ. 6 Tɑbu wɑ̃ɑ bwesenu sɔɔ kɑ wusu sɔɔ. Domi Gusunɔwɑ u bu wɑhɑlɑ dɑbi ni suremɔ. 7 Yen sɔ̃ tɛ̃, i yɔ̃ro dim dim, kpɑ i ku mwiɑ kpɑnɑ. Domi i ko i bɛɛn kookoosun ɑre wɑ i mwɑ.

8 Ye Asɑ u Gusunɔn sɔmɔ Asɑriɑ, Odɛdin biin gɑri yi nuɑ, yerɑ u dɑm wɑ mɑ u bũu ni nu wɑ̃ɑ Yudɑn tem sɔɔ kɑ Bɛnyɑmɛɛn tem sɔɔ kpuro kpeerɑsiɑ kɑ sere mɑɑ ni nu wɑ̃ɑ wuu si bɑ mwɛɛrɑ sɔɔ Efɑrɑimun guurɔ. Mɑ u Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yeru seeyɑ te tɑ rɑ n wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yerun wuswɑɑɔ. 9 Mɑ u Yudɑbɑ kpuro mɛnnɑ kɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ kɑ Efɑrɑimubɑ kɑ Mɑnɑsebɑ kɑ sere Simɛɔbɑ, be, be bɑ wurɑmɑ win mi Yudɑɔ. Domi Isirelibɑ dɑbirɑ tɑ wurɑmɑ Yudɑɔ yèn sɔ̃ bɑ wɑ mɑ Gusunɔ, Asɑn Yinni u kɑ nùn wɑ̃ɑ. 10 Mɑ bɑ mɛnnɑ Yerusɑlɛmuɔ wɔ̃ɔn suru itɑse sɔɔ. N deemɑ Asɑn bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbuse sɔɔrɑ mi. 11 Yen tɔ̃ɔ te, ɑrumɑni ye bɑ gurɑ sɔɔ, kɛtɛ nɑtɑ kɑ wunɔbu (700) kɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiruwɑ (7.000) bɑ kɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃kunu kuɑ. 12 Bɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ mɑ bɑ koo Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni kɑsuwɑ kɑ ben gɔ̃ru kpuro, kɑ ben bwɛ̃rɑ kpuro. 13 Ben wi u yinɑ u Gusunɔ Isirelibɑn Yinni kɑsu, bɑ koo yɛ̃ro gowɑ, bɑɑ ù n sɑ̃ɑn nɑ bukuro ǹ kun mɛ bii, tɔn durɔ ǹ kun mɛ tɔn kurɔ. 14 Mɑ bɑ bɔ̃ri yi wurɑmɔ kɑ dɑm Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ, mɑ bɑ nuku dobun kuuki mɔ̀ bɑ kɔbi kɑ guunu soosimɔ. 15 Mɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ nuku dobu kuɑ ben nɔɔ mwɛɛ te bɑ kuɑn sɔ̃. Domi bɑ tu kuɑwɑ kɑ ben gɔ̃ru kpuro. Mɑ bɑ Yinni Gusunɔ kɑsu kɑ ben gɔ̃ru kpuro. Mɑ u bu tii sɔ̃ɔsi, u bu wɛ̃rɑbu wɛ̃ beri berikɑ.

16 Asɑ u mɑm Mɑɑkɑ win mɛro yɑrɑ bɑndun di. Domi u bwɑ̃ɑroku kuɑ Asitɑɑten sɔ̃. Mɑ Asɑ u gu kɔsukɑ muku muku u dɔ̃ɔ mɛni wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Sedoroni. 17 Adɑmɑ Asɑ u ǹ kpĩɑ u gungunu mi bɑ rɑ bũnu sɑ̃ kpuro kpeerɑsie bɑɑ mɛ u tii Gusunɔ wɛ̃ mɑm mɑm win wɑ̃ɑru kpuro sɔɔ. 18 Wi kɑ win tundo bɑ sii geesu kɑ wurɑ kɑ gɑ̃ɑ bwese bwesekɑ yi Yinni Gusunɔn sɔ̃. Mɑ u ye kpuro suɑ u kɑ dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ.

19 Mɑ tɑbu yɔ̃rɑ sɑɑ ye sɔɔ, sere n kɑ kuɑ Asɑn bɑndun wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ nɔɔbuse sɔɔ.

Asɑ u kɑ Bɑsɑ,

Isirelibɑn sinɑ boko tɑbu kuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 15:16-22)

16

1 Asɑn bɑndun wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ nɔɔbɑ tiɑse sɔɔ, yerɑ Bɑsɑ, Isirelibɑn sinɑ boko u Yudɑbɑ tɑbu wɔrimɑ. Mɑ u Rɑmɑ gbɑ̃rɑru toosi u kɑ Asɑn tɔmbu Yudɑbɑ yinɑri bu du bu yɑri. 2 Yerɑ Asɑ u sii geesu kɑ wurɑ yɑrɑmɑ Yinni Gusunɔn ɑrumɑni beru yerun di kɑ mɑɑ sinɑ bokon ɑrumɑni beru yerun di. Mɑ u kɑ ye kpuro gɔrɑ Sirin sinɑ boko Bɛni Hɑdɑdin mi, wi u wɑ̃ɑ Dɑmɑsiɔ. 3 U nɛɛ, u de bu ɑrukɑwɑni bɔke nge mɛ ben bɑɑbɑbɑ bɑ rɑɑ bɔkuɑ. Wee u nùn sii geesu kɑ wurɑ mɔrisiɑmmɛ. Yen sɔ̃, u de u win ɑrukɑwɑni kusiɑ ye wi kɑ Bɑsɑ Isirelibɑn sinɑ boko bɑ bɔkuɑ, kpɑ Bɑsɑ u wɑ u wi, Asɑ deri. 4 Mɑ Bɛni Hɑdɑdi u Asɑn gɑri yi wurɑ. Mɑ u win tɑbu sinɑmbu gɔrɑ bu Isirelibɑn wusu wɔri. Mɑ bɑ Iyoni wɔri kɑ Dɑnu kɑ Abɛli Mɑimu kɑ sere mɑɑ Nɛfitɑlin wuu sìn mi bɑ rɑ dĩɑnu bere. 5 Sɑnɑm mɛ Bɑsɑ u ye nuɑ, yerɑ u win sɔmburu yɔ̃rɑsiɑ u Rɑmɑn bɑnɑ ye deri. 6 Mɑ Asɑ u derɑ Yudɑbɑ bɑ kpenu kɑ dɑ̃ɑ ye Bɑsɑ u rɑɑ kɑ Rɑmɑ bɑnimɔ mi gurɑ. Mɑ bɑ kɑ ye Gebɑ kɑ Misipɑ bɑnɑ.

Asɑ u Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑni

pirisɔm doke

7 Sɑɑ ye sɔɔrɑ, Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑni u dɑ u Asɑ Yudɑbɑn sinɑ boko deemɑ u nɛɛ, yèn sɔ̃ ɑ wunɛn nɑɑnɛ doke Sirin sinɑ boko sɔɔ, n ǹ mɔ Gusunɔ wunɛn Yinni sɔɔ, yen sɔ̃, Sirin sinɑ bokon tɑbu kowobu bɑ koo nun kisirɑri. 8 Etiopigibu kɑ Libigibu bɑ tɑbu kowo dɑbi dɑbinu mɔ kɑ tɑbu kɛkɛ dɑbi dɑbinu yi dumi gɑwe, kɑ sere mɑɑ mɑɑsɔbu. Kɑ mɛ, Yinni Gusunɔ u nun bu nɔmu bɛriɑ yèn sɔ̃ ɑ nùn nɑɑnɛ kuɑ. 9 Domi Yinni Gusunɔ u kpuro mɛɛrɑ hɑnduniɑ ye sɔɔ u kɑ wɑ be bɑ nùn kĩ kɑ ben gɔ̃ru kpuro. Adɑmɑ wunɛ, ɑ gɑri bɑkɑ kookoosu kuɑ gɑri yi sɔɔ. Yen sɔ̃, sɑɑ tɛ̃n di, bɑ koo kɑ nun tɑbu ko.

10 Mɑ Asɑ u kɑ Gusunɔn sɔmɔ wi mɔru kuɑ gem gem. Mɑ u derɑ bɑ nùn pirisɔm doke. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u mɑɑ Yudɑbɑn gɑbu dɑm dɔremɔ.

Asɑn bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 15:23-24)

11 Asɑn bɑndun tore kɑ ten kpeerun gɑri yi yoruɑ Yudɑbɑn sinɑmbu kɑ Isirelibɑn sinɑmbun tireru sɔɔ. 12 Asɑn bɑndun wɔ̃ɔ weeru tiɑ sɑrise sɔɔ, u nɑɑsu bɑrɑ sere u nɔni sɔ̃ɔrɑ. Bɑɑ mɛ u bɑrɔ, kɑ mɛ, u ǹ Yinni Gusunɔ kɑsu. Timgibɑ u kɑsu. 13 Mɑ Asɑ u kpunɑ u gu win bɑndun wɔ̃ɔ weeru kɑ tiɑse sɔɔ. U dɑ u win bɑɑbɑbɑ deemɑ. 14 Bɑ nùn sikuɑ siki ni u derɑ bɑ gbɑn teerɔ Dɑfidin wuuɔ. Bu sere nùn sike, bɑ nùn kpĩwɑ kpin yeru gɑrun mi tè sɔɔ bɑ turɑre bwese bwesekɑ mɛnnɑ ye bɑ kuɑ nge mɛ turɑre kowobu bɑ rɑ ko. Mɑ bɑ nùn ye dɔ̃ɔ dokeɑ gem gem.

17

Yosɑfɑti u bɑndu di

1 Asɑn gɔɔn biru, win bii Yosɑfɑtiwɑ u bɑndu kɔsire kuɑ. 2 U win bɑndun dɑm sire Isirelibɑn sɔ̃. Mɑ u tɑbu kowobu yi yi Yudɑn wuu gbɑ̃rɑnugisu kpuro sɔɔ. Mɑ u mɑɑ wirugibu yi yi Yudɑn tem mɛ sɔɔ kɑ sere mɑɑ Efɑrɑimun wusu sɔɔ si win tundo Asɑ u rɑɑ mwɛɛrɑ. 3 Yinni Gusunɔ u kɑ Yosɑfɑti wɑ̃ɑ. Domi u sĩɑ Dɑfidi win sikɑdon yiri gbiikii sɔɔ. U ǹ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli kɑsu u sɑ̃wɑ. 4 Gusunɔ win sikɑdon Yinniwɑ u kɑsu. Mɑ u win woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ. U ǹ Isirelibɑn yirɑ swĩi. 5 Yinni Gusunɔ u Yosɑfɑtin bɑndu dɑm sire. Mɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ kɑ nùn kɛ̃nu nɑɑwɑmmɛ. U dukiɑ bɑkɑ kɑ bɛɛrɛ bɑkɑ wɑ. 6 Mɑ win gɔ̃ru gɑ tɑ̃sɑ Yinni Gusunɔ sɔɔ. Mɑ u derɑ bɑ bũnu kɑ nin sɑ̃ɑ yenu kɔsukɑ Yudɑɔ.

7 Win bɑndun wɔ̃ɔ itɑse sɔɔ, yerɑ u win tɑbu sinɑm beni gɔsɑ bu dɑ bu keu sɔ̃ɔsi Yudɑn wusu sɔɔ. Berɑ Bɛni Hɑili kɑ Abudiɑsi kɑ Sɑkɑri kɑ Nɛtɑnɛɛli kɑ Misee. 8 Mɑ u derɑ Lefibɑ bɑ bu swĩi. Lefi berɑ Semɑyɑ kɑ Nɛtɑniɑ kɑ Sebɑdiɑ kɑ Asɑɛli kɑ Semirɑmɔtu kɑ Yonɑtɑm kɑ Adoniyɑ kɑ Tobiyɑ kɑ Tobi Adoniyɑ kɑ sere yɑ̃ku kowo beni, Elisɑmɑ kɑ Yorɑmu. 9 Bɑ Yinni Gusunɔn woodɑn tireru nɛni bɑ kɑ Yudɑbɑn wusu bukiɑnɛ, bɑ bu woodɑ yen keu sɔ̃ɔsimɔ.

Yosɑfɑtin bɑndun dɑm

10 Sinɑm be bɑ kɑ Yudɑbɑ sikerenɛ bɑ bɛrum duurɑ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Bɑ ǹ mɑɑ kɑ Yosɑfɑti tɑbu kue. 11 Filisitibɑ bɑ kɑ Yosɑfɑti kɛ̃nu nɑɑwɑ, kɑ sere mɑɑ wɔ̃ɔ gobi yi bɑ rɑ nùn kɔsie kɑ sii geesun gobi. Mɑ Dɑɑrububɑ bɑ kɑ nùn yɑɑ sɑbenu nɑɑwɑ. Niyɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiru kɑ nɑtɑ kɑ wunɔbu (7.700) kɑ bonu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiru kɑ nɑtɑ kɑ wunɔbu.

12 Mɑ Yosɑfɑtin yiiko yɑ sosimɔ yɑ dɔɔ. Mɑ u dii dɑmginu kɑ mɑɑ wusu bɑnɑ Yudɑɔ mi bɑ rɑ dĩɑnu bere. 13 U sɔm dɑbi dɑbinu kuɑ Yudɑn wusu sɔɔ. Mɑ u tɑbu kowo wɔrugɔbɑ mɔ Yerusɑlɛmuɔ. 14 Tɑbu kowo ben geeru wee yɛnu kɑ yɛnu. Yudɑbɑ sɔɔ, be bɑ sɑ̃ɑ tɑbu kowobu nɔrɔm nɔrɔm (1.000) wirugibu, be wee. Adinɑ kɑ win tɑbu kowo wɔrugɔbɑ nɔrɔbun subɑ goobɑ wunɔbu (300.000). 15 Yen biru, Yokɑnɑni kɑ win tɑbu kowobu nɔrɔbun subɑ goobu kɑ wɛnɛ (280.000). 16 Mɑ Amɑsiɑ, Sikirin bii wi u tii Yinni Gusunɔ wɛ̃ kɑ kĩru, u mɑɑ tɑbu kowobu nɔrɔbun subɑ goobu (200.000) kpɑre. 17 Bɛnyɑmɛɛn bweseru sɔɔ, Eliɑdɑ tɑbu kowo wɔrugɔwɑ u tɑbu kowobu nɔrɔbun subɑ goobu (200.000) kpɑre be bɑ tɛnnu kɑ tɛrɛnu mɔ. 18 Mɑ Sosɑbɑdi u mɑɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɔbu kɑ wɛnɛ (180.000) kpɑre be bɑ tɑbu yɑ̃nu nɛni. 19 Tɑbu kowo beniwɑ bɑ sinɑ bokon sɔmɑ mɔ̀, be bɑ wɑ̃ɑ Yudɑn wuu gbɑ̃rɑnugisu sɔɔ bɑɑsi.

Yosɑfɑti u kɑ Akɑbu

ɑrukɑwɑni bɔkuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 22:1-4)

18

1 Yosɑfɑti u dukiɑ bɑkɑ kɑ bɛɛrɛ bɑkɑ wɑ. Mɑ u kɑ Akɑbu ɑrukɑwɑni bɔkuɑ kurɔ kɛ̃ɛnɑɑ sɔɔ. 2 Amɛn biru, u dɑ u Akɑbu deemɑ Sɑmɑriɔ. Mɑ Akɑbu u derɑ bɑ kɑ yɑ̃ɑnu kɑ kɛtɛ dɑbi dɑbinu go Yosɑfɑti kɑ win tɔmbun sɔ̃. Mɑ Akɑbu u Yosɑfɑti kɑnɑ bu dɑ bu Rɑmɔti wɔri ye yɑ wɑ̃ɑ Gɑlɑdin temɔ. 3 U nɛɛ, Yosɑfɑti, kɑɑ kɑ mɑn dɑ Rɑmɔtiɔ, Gɑlɑdin temɔ?

Mɑ Yosɑfɑti u nùn wisɑ u nɛɛ, oo. À n sɔɔru kpɑ, nɑ mɑɑ kpɑwɑ mi. Wunɛn tɔmbu bɑ̀ n seewɑ, nɛgibɑ mɑɑ seewɑwɑ mi. Sɑ ko kɑ nun tɑɑ bi dɑ kpɑ su wuu ge wɔri sɑnnu.

Sɔmɔ weesugibɑ nɛɛ,

Akɑbu koo tɑbu di

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 22:5-12)

4 Mɑ Yosɑfɑti u Isirelibɑn sinɑ boko sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑdɑmɑ ɑ ginɑ Yinni Gusunɔ bikio ɑ nɔ mɛ u koo nun sɔ̃.

5 Mɑ Isirelibɑn sinɑ boko u sɔmɔbu mɛnnɑ tɔmbu nɛɛru (400). Mɑ u bu bikiɑ u nɛɛ, su tɑbu doo Rɑmɔtiɔ Gɑlɑdin temɔ? Nge su ku dɑ.

Mɑ bɑ wisɑ bɑ nɛɛ, ɑ doo, Gusunɔ u koo nun ge nɔmu bɛriɑ.

6 Adɑmɑ Yosɑfɑti u mɑɑ bikiɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔn sɔmɔ goo mɑɑ sɑri mini wìn min di sɑ ko win gere nɔ?

7 Isirelibɑn sinɑ boko u wisɑ u nɛɛ, Gusunɔn sɔmɔ turowɑ u wɑ̃ɑ mini wìn min di sɑ ko kpĩ su Gusunɔn gere nɔ. Adɑmɑ nɑ nùn tusɑ domi u ku rɑ mɑn gɑ̃ɑ geenu sɔ̃ mɑ n kun mɔ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu. Win yĩsirɑ Misee Yimilɑn bii.

Mɑ Yosɑfɑti u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, sinɑ boko, ɑ ku gere mɛ.

8 Yerɑ Isirelibɑn sinɑ boko u win sɔm kowo gɔrɑ u dɑ u Misee Yimilɑn bii sokumɑ fuuku.

9 Mɑ Isirelibɑn sinɑ boko wi, kɑ Yosɑfɑti Yudɑbɑn sinɑ boko bɑ ben sinɑ yɑ̃nu doke, ben bɑɑwure u sɔ̃ win sinɑ kitɑrɔ Sɑmɑrin gbɑ̃rɑ kɔnnɔwɔ. Mɑ Gusunɔn sɔmɔ be kpuro bɑ wɑ̃ɑ ben wuswɑɑɔ bɑ gɑri mɔ̀. 10 Yerɑ Sedesiɑsi, Kenɑɑnɑn bii u sisun kɔbunu sekɑ. U nɛɛ, ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, kɔbi yini yi sɑ̃ɑwɑ yĩreru te tɑ wunɛn dɑm sɔ̃ɔsimɔ mɛ kɑɑ kɑ Sirigibu go mɑm mɑm.

11 Mɑ Gusunɔn sɔmɔ be kpuro bɑ gɑri tee yi geruɑ. Bɑ mɔ̀, ɑ doo Rɑmɔtiɔ Gɑlɑdin temɔ. Kɑɑ nɑsɑrɑ wɑ. Yinni Gusunɔ u koo nun wuu ge nɔmu bɛriɑ.

Misee u nɛɛ,

bɑ koo Akɑbu kɑmiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 22:13-28)

12 Sɔmɔ wi bɑ gɔrɑ u bu Misee sokuɑ u Misee sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee Gusunɔn sɔmɔ be bɑ wɑ̃ɑ mi kpuro bɑ sinɑ boko gɑri dori geruɑ. Yen sɔ̃, ɑ de wunɛ kɑ ben gɑri yi ko tee.

13 Mɑ Misee u wisɑ u nɛɛ, sere kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru, ye wi, Gusunɔ nɛn Yinni u mɑn sɔ̃ɔwɑ, yerɑ kon gere.

14 Ye Misee u tunumɑ sinɑ bokon mi, yerɑ sinɑ boko u nùn bikiɑ u nɛɛ, Misee, sɑ ko kpĩ su tɑbu dɑ Rɑmɔtiɔ Gɑlɑdin temɔ? Nge su ku dɑ.

Mɑ Misee u wisɑ u nɛɛ, i doo mɛ. I ko i nɑsɑrɑ wɑ. Yinni Gusunɔ u koo nun bu nɔmu bɛriɑ.

15 Adɑmɑ sinɑ boko u nɛɛ, nɔn nyewɑ kon nun bɔ̃rusiɑ ɑ sere mɑn gem sɔ̃ mɛ Yinni Gusunɔ u nun sɔ̃ɔwɑ ɑ gere.

16 Misee u nɛɛ,

nɑ Isirelibɑ wɑ bɑ yɑrinɛ guunu wɔllɔ,

bɑ sɑ̃ɑ nge yɑ̃ɑ ni nu kun kpɑro mɔ.

Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

tɔn beni bɑ ǹ kpɑro mɔ.

Ben bɑɑwure u gɔsiro u wurɑ yɛnuɔ kɑ ɑlɑfiɑ.

17 Yerɑ Isirelibɑn sinɑ boko u Yosɑfɑti sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ ǹ dɑɑ nun sɔ̃ɔwɑ mɑ u ku rɑ mɑn gɑ̃ɑ geenu sɔ̃, mɑ n kun mɔ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu?

18 Yerɑ Misee u Akɑbu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ Yinni Gusunɔn gɑri swɑɑ dɑkio. Nɑ nùn wɑ u sɔ̃ win sinɑ kitɑrɔ. Mɑ win tɑbu kowobu bɑ yɔ̃ win nɔm geuɔ kɑ win nɔm dwɑrɔ. 19 Mɑ u nɛɛ, wɑrɑ koo Akɑbu nɔni wɔ̃ke u kɑ tɑɑ bi dɑ Rɑmɔtiɔ Gɑlɑdin temɔ, kpɑ u gbi mi. Mɑ bɑ yen wesiɑnɔ mɔ̀. Wini ù n geruɑ mɛni, wiɔnɔ u gere mɛ. 20 Yerɑ hunde gɑɑ yɑ yɑrimɑ yɑ yɔ̃rɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ yɑ nɛɛ, kon Akɑbu wi nɔni wɔ̃ke. Mɑ Yinni Gusunɔ u ye bikiɑ u nɛɛ, ɑmɔnɑ kɑɑ koosinɑ. 21 Hunde ye, yɑ nɛɛ, kon yɑri kpɑ n du Gusunɔn sɔmɔ be sɔɔ, kpɑ n de bu weesu ko bu kɑ sinɑ boko nɔni wɔ̃ke. Mɑ Yinni Gusunɔ u ye wisɑ u nɛɛ, yɑ wɑ̃. Swɑɑ geɑ. Kɑɑ mɑɑ kpĩ ɑ bu nɔni wɔ̃ke. Ǹ n mɛn nɑ, ɑ yɑrio ɑ dɑ ɑ ko mɛ. 22 Wee tɛ̃, Yinni Gusunɔ u derɑ hunde ye, yɑ duɑ win sɔmɔ be sɔɔ bu kɑ nun weesu kuɑ. Yen sɔ̃, ɑ n yɛ̃ mɑ kɔ̃sɑ Yinni Gusunɔ u koo de yu nun deemɑ.

23 Yerɑ Sedesiɑsi, Kenɑɑnɑn bii u susi Miseen bɔkuɔ, u nùn bɑɑrɑ so. Mɑ u nɛɛ, swɑɑ yerɑ̀ Yinni Gusunɔn hunde u kɑ yɑrɑ nɛn min di u kɑ sere nun gɑri kuɑ.

24 Misee u nùn wisɑ u nɛɛ, kɑɑ ye giɑ dɔmɑ te kɑɑ n duku dukubu mɔ̀ ɑ n kuku yeru kɑsu diɑɔ.

25 Yerɑ Isirelibɑn sinɑ boko u nɛɛ, i Misee mɔɔ i kɑ dɑ Amɔɔ wi u sɑ̃ɑ wuun wirugii kɑ mɑɑ Yoɑsi sinɑ bokon biin mi. 26 Kpɑ i bu sɔ̃ i nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ sinɑ boko nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bu nùn mɔɔ bu kpɛ̃ɛ pirisɔm sɔɔ kpɑ bɑ n nùn dĩɑnu kɑ nim wɛ̃ɛmɔ sɑkɑ sɔɔ sere n kɑ wurɑmɑ tɑbu gberun di kɑ ɑlɑfiɑ.

27 Misee u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ̀ n wurɑmɑ kɑ ɑlɑfiɑ, n ǹ Yinni Gusunɔ u kɑ mɑn gɑri kuɑ. Bɛɛ be i wɑ̃ɑ mini, bɛɛn bɑɑwure u gɑri yi swɑɑ suo.

Akɑbun gɔɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 22:29-40)

28 Yenibɑn biru, Isirelibɑn sinɑ boko kɑ Yosɑfɑti, Yudɑbɑn sinɑ boko bɑ seewɑ bɑ tɑɑ bi dɑ Rɑmɔtiɔ Gɑlɑdin temɔ. 29 Yerɑ Isirelibɑn sinɑ boko u Yosɑfɑti sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, kon yɑ̃nu gɑnu kɔsi ni bɑ ǹ kɑ mɑn tubu. Adɑmɑ wunɛ, ɑ n wunɛn sinɑ yɑ̃nu doke.

Mɛsumɑ Isirelibɑn sinɑ boko u kuɑ u kɑ tɑɑ bi dɑ. 30 N deemɑ Sirin sinɑ boko u win tɑbu kɛkɛbɑn tɑbu sinɑmbu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i ku goo go mɑ n kun mɔ Isirelibɑn sinɑ boko tɔnɑ.

31 Ye tɑbu sinɑm be, bɑ Yosɑfɑti wɛndɛ kuɑ, yerɑ bɑ nɛɛ, Isirelibɑn sunɔwɑ. Mɑ bɑ nùn kooro bure bu kɑ nùn wɔri. Adɑmɑ u nɔɔgiru suɑ u somiru kɑnɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn somi, u bu girɑ bɑ kɑ nùn tondɑ. 32 Ye tɑbu sinɑm be, bɑ wɑ mɑ n ǹ Isirelibɑn sinɑ boko mi, yerɑ bɑ nùn deri bɑ doonɑ.

33 Yerɑ goo u sɛ̃u toomɑ Isirelibɑn mi giɑ. U ǹ goo yĩisi. Adɑmɑ gɑ nɑ gɑ Akɑbu wɔri deedeeru mi win tɑrɑkpe gɑ yɔ̃rɑ. Yerɑ u win tɑbu kɛkɛ swɑɑ sɔ̃ɔsio sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ tɑbu kɛkɛ ye sĩiyɔ biruɔ, kpɑ ɑ mɑn yɑrɑ tɑbu sĩɑn di. Domi bɑ mɑn mɛɛrɑ kuɑ.

34 Tɑbu swĩɑ yen dɔmɑ te, sere bɑ sinɑ boko nɛni u kɑ yɔ̃ win tɑbu kɛkɛ sɔɔ u mɛɛrɑ Sirigibun sɑnsɑni giɑ sere n kɑ kuɑ yokɑ. Ye sɔ̃ɔ u duɑ, mɑ u gu.

19

Yosɑfɑti u wirugibu gɔsɑ

1 Yenibɑn biru, Yosɑfɑti u wurɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ bɔri yɛndu. 2 Mɑ Yehu, Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑnin bii u nùn sennɔ dɑ. Mɑ u Yosɑfɑti sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bɑ rɑ tɔn kɔ̃so somi? A be bɑ Gusunɔ tusɑ kĩ? Yenibɑn sɔ̃, Yinni Gusunɔ u kɑ nun mɔru sɑ̃ɑ. 3 Adɑmɑ u gɑ̃ɑ geenu wɑ ni ɑ kuɑ. Yerɑ ɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑten bwɑ̃ɑrokunu kpuro kɔsukɑ mɑm mɑm tem mɛ kpuro sɔɔ. Mɑ ɑ wunɛn tii wɛ̃ ɑ kɑ wi, Yinni Gusunɔ kɑsu.

4 Yen biru Yosɑfɑti u mɑɑ sinɑ Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u win tɔmbu berɑ sɑɑ Beri Sebɑn di n kɑ dɑ Efɑrɑimun guunɔ. Mɑ u ben gɔ̃rusu wesiɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinnin mi. 5 Mɑ u siri kowobu yi Yudɑn wuu gbɑ̃rɑruguu bɑɑgere sɔɔ. 6 Mɑ u siri kowo be sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i de i n tii sɛ ye i sirimɔ sɔɔ. Domi n ǹ tɔmbun sɔ̃ i siribu mɔ̀. Yinni Gusunɔn sɔ̃nɑ i sirimɔ. U ko n mɑɑ wɑ̃ɑ bɛɛn bɔkuɔ. 7 Yen sɔ̃, i de i nùn nɑsiɑ kpɑ i n tii sɛ. Domi Yinni Gusunɔn mi, weesu sɑri. U ku rɑ mɑɑ goo gɑrisi tuko. Mɛyɑ u ku rɑ mɑɑ nɔm birɑm kɛ̃nu mwɛ.

8 Sɑnɑm mɛ bɑ wurɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ, Yosɑfɑti u Lefibɑ kɑ yɑ̃ku kowobu yi, kɑ sere mɑɑ Isirelibɑn guro gurobu, bu kɑ tɔmbu siriɑ bɑ̀ n gɑri gɛɛ mɔ. 9-10 Wee woodɑ ye u bu wɛ̃. U nɛɛ, goo ù n kɑ siribu nɑ bɛɛn mi sɑɑ wuu gɑgun di yèn sɔ̃ bɑ goo go, ǹ kun mɛ goo u woodɑ sɑrɑ, ǹ kun mɛ u Yinni Gusunɔn yiirebu gɑbu yinɑ, i ko i nùn siriɑwɑ dee dee Gusunɔn nɑsiɑru sɔɔ, kɑ murɑfitiru sɑriru sɔɔ, kɑ gɔ̃ru dɛɛrɔ. I de i bu swɑɑ geɑ sɔ̃ɔsi kpɑ bu ku rɑɑ Yinni Gusunɔ torɑri kpɑ u ku bɛɛ kɑ bɛɛgibu mɔru ko. Nge mɛyɑ i ko i n dɑ kɑ bu sirie kpɑ i ku kɑ tɑɑrɛ wɑ. 11 Wee yɑ̃ku kowo tɔnwero Amɑriɑ u ko n sɑ̃ɑ wirugii sɑ̃ɑrun swɑɑ sɔɔ, kpɑ Sebɑdiɑ, Isimɛɛlin bii Yudɑbɑn yɛnu yɛ̃ro u n sɑ̃ɑ wi u rɑ sinɑ bokon yɛnun wunɑnɔsu ko, kpɑ Lefibɑ bɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ siri kowobu. Yen sɔ̃, i tii dɑm kɛ̃ɛyɔ kpɑ i se i sɔmɑ ko, kpɑ Yinni Gusunɔ u n wɑ̃ɑ kɑ wi u koo geɑ ko.

20

Yosɑfɑti u kɑ Edɔmubɑ

tɑbu kuɑ

1 Yenibɑn biru, Mɔɑbubɑ kɑ Amɔnibɑ bɑ seewɑ bɑ Yosɑfɑti tɑbu wɔrim wee. 2 Mɑ bɑ nɑ bɑ ye Yosɑfɑti sɔ̃ɔwɑ. Bɑ nɛɛ, wee tɔn dɑbiru tɑ nun wɔrim wee sɑɑ nim wɔ̃ku bɔruguun guru giɔn di, Edɔmun temɔ. Bɑ wɑ̃ɑ Hɑsɑsɔn Tɑmɑɑɔ ye yɑ wɑ̃ɑ Engɛdiɔ.

3 Yerɑ Yosɑfɑti u nɑndɑ. Mɑ u Gusunɔ kɑsu. U derɑ bɑ nɔɔ bɔkuɑ Yudɑn tem kpuro sɔɔ. 4 Mɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ mɛnnɑ bu kɑ Yinni Gusunɔ kɑnɑ. Tɔmbu kpurowɑ bɑ nɑ sɑɑ Yudɑn wusu kpuron di bu kɑ Yinni Gusunɔ kɑsu. 5 Yosɑfɑti u seewɑ u yɔ̃rɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugii ben suunu sɔɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑ kpɑɑn wuswɑɑɔ. 6 Mɑ u nɛɛ, Gusunɔ bɛsɛn bɑɑbɑbɑn Yinni, wunɑ ɑ sɑ̃ɑ Yinni wɔllɔ. Wunɑ ɑ bwesenu kpuron bɑndu nɛni. Wunɑ ɑ mɑɑ dɑm kpuro nɛni wunɛn nɔmɑɔ. Goo sɑri wi u koo kɑ nun tɑbu ko. 7 Yinni Gusunɔ, wunɑ ɑ tem min tɔmbu girɑ bɛsɛ, wunɛn tɔmbu Isirelibɑn wuswɑɑn di. Mɑ ɑ mu bɛsɛ, Aburɑhɑmu wi u nun kĩɑn bibun bweseru wɛ̃. 8 Sɑ sinɑ tem mɛ sɔɔ. Mɑ sɑ sɑ̃ɑ yeru bɑnɑ te tɑ wunɛn yĩsiru sɔɔwɑ. 9 Sɑ nɛɛ, wɑhɑlɑ gɑɑ yɑ̀ n sun deemɑ, ɑɑ, tɑbɑ? Wunɛn siribu bu sun wɔriwɑ? Aɑ, bɑrɑrɑ? Aɑ, gɔ̃ɔrɑ? Mɑ sɑ seemɑ sɑ nɑ diru mini wunɛn wuswɑɑɔ sɑ nun kɑnɑ bɛsɛn wɑhɑlɑ sɔɔ, kɑɑ sun wurɑri kpɑ ɑ sun fɑɑbɑ ko. 10-11 Wee tɛ̃, Mɔɑbubɑ kɑ Amɔnibɑ kɑ Edɔmubɑ be bɑ wɑ̃ɑ Seirin guurɔ bɑ nɑ bu bɛsɛ Isirelibɑ girɑ tem mɛ ɑ sun wɛ̃n di. N deemɑ ɑ rɑɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ sɔ̃ɔwɑ ɑ nɛɛ, bu ku du bwese ni sɔɔ sɑnɑm mɛ bɑ wee Egibitin di. Mɑ bɑ bu deri, bɑ ǹ bu kɑm koosie. Wee, bɑ wee bu sun kɔ̃sɑ kuɑ. 12 Yerɑ wunɛ Yinni Gusunɔ, ɑ ǹ kɑɑ bwese ni siri? Domi bɛsɛ, sɑ ǹ dɑm gɑm mɔ. Wee tɔn dɑbirɑ sun wɔrim wee, sɑ ǹ yɛ̃ ye sɑ ko ko. Adɑmɑ wunɑ sɑ mɛɛrɑ.

13 Mɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ yɔ̃ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kɑ ben kurɔbu kɑ bibu kpuro.

Gusunɔ u derɑ

Yudɑbɑ bɑ tɑbu di

14 Yerɑ Yinni Gusunɔn Hunde u Yɑɑsiɛli, Sɑkɑrin bii yɔɔwɑ tɔmbun suunu sɔɔ. Yɑɑsiɛli wi, u sɑ̃ɑwɑ Asɑfun bweseru, Lefibɑ sɔɔ. Win sikɑdobɑrɑ Bɛnɑyɑ kɑ Yeyɛli kɑ Mɑtɑniɑ. 15 Mɑ Yɑɑsiɛli u nɛɛ, bɛɛ Yudɑbɑ kpuro, kɑ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu kpuro, kɑ sere wunɛ sinɑ boko Yosɑfɑti, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye Yinni Gusunɔ u gerumɔ. U nɛɛ, i ku nɑndɑ, i ku mɑɑ wururɑ tɔn dɑbi ten wuswɑɑɔ. Domi n ǹ bɛɛ i ko i tɑbu ko. Wi, Yinni Gusunɔn tiiwɑ u koo tɑɑ bi ko. 16 Siɑ i doo i bu wɔri. Bɑ koo kurɑnɑ sɑɑ gunguu te bɑ mɔ̀ Sisin di, kpɑ i bu deemɑ wɔwi piibu gɑgu sɔɔ gbɑbu te bɑ mɔ̀ Yeruɛliɔ. 17 Bɛɛn tii i ǹ tɑbu mɔ̀. Adɑmɑ i gesi doo i yɔ̃rɑ mi. I ko i wɑ fɑɑbɑ ye Yinni Gusunɔ u koo bɛɛ ko. Bɛɛ Yudɑbɑ kɑ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i ku nɑndɑ, i ku mɑɑ wururɑ. Siɑ i yɑrio i kɑ bu yinnɑ. Wi, Yinni Gusunɔ u ko n kɑ bɛɛ wɑ̃ɑ.

18 Yerɑ Yosɑfɑti kɑ Yudɑbɑ kpuro kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ yiirɑ bɑ wuswɑɑ tem girɑri Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ bu kɑ nùn bɛɛrɛ wɛ̃. 19 Yerɑ Lefibɑ sɔɔ, Kehɑtibɑ kɑ Korebɑ bɑ seewɑ bɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni siɑrɑmɔ kɑ nɔɔgiru.

20 Yerɑ bɑ yɑrɑ buru buru yellu bɑ dɑ gbɑburu giɑ te bɑ mɔ̀ Tekoɑ. Sɑnɑm mɛ bɑ yɑriɔ, yerɑ Yosɑfɑti u seewɑ u yɔ̃rɑ. U nɛɛ, bɛɛ Yudɑbɑ kɑ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i mɑn swɑɑ dɑkio i nɔ. I Gusunɔ bɛɛn Yinni nɑɑnɛ koowo, kpɑ i dɑm wɑ. I bɛɛn nɑɑnɛ dokeo win sɔmɔbun gere sɔɔ, kpɑ i nɑsɑrɑ wɑ.

21 Mɑ bɑ nɔɔsinɑ kɑ tɔn be. Yerɑ Yosɑfɑti u wom kowobu gɔsɑ bɑ n sɑ̃ɑ yɑ̃nu sebuɑ, kpɑ bɑ n tɑbu kowobu gbiiye, bɑ n Yinni Gusunɔ siɑrɑmɔ kɑ womu geni, bɑ n mɔ̀, i Yinni Gusunɔ siɑro. Domi win durom mu ǹ nɔru mɔ.

22 Sɑnɑm mɛ tɔn be, bɑ tɑki seewɑ bɑ womu mɔ̀ bu kɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑ, yerɑ Yinni Gusunɔ u Amɔnibɑ kɑ Mɔɑbubɑ kɑ Edɔmu be bɑ wɑ̃ɑ guu te bɑ mɔ̀ Seiriɔ burisinɑ. Mɑ bɑ sɛ̃sukunɑ ben tii tiinɛ. 23 Amɔnibɑ kɑ Mɔɑbubɑ bɑ Edɔmubɑ wɔri bɑ kɑm koosiɑ mɑm mɑm. Ye bɑ bu go bɑ kpɑ, yerɑ bɑ wɔrinɑ ben tii tiinɛ bɑ goonɑ. 24 Sɑnɑm mɛ Yudɑbɑ bɑ tunumɑ mìn di bɑ rɑ n tem mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi wɛndɛ sɑ̃ɑ, yerɑ bɑ mɛɛrɑ berɑ mì giɑ tɔn dɑbirɑ rɑɑ wɑ̃ɑ, mɑ bɑ deemɑ gonɑ nu kpĩ kpĩ. Goo kun kisire. 25 Yerɑ Yosɑfɑti kɑ wigibu bɑ nɑ bɑ goo nin yɑ̃nu potirɑ. Bɑ dukiɑ gurɑwɑ be sɔɔ kɑ sere gɑ̃ɑ gobiginu. Bɑ yɑ̃ɑ ni gurɑwɑ nge mɛ̀n nɔɔ bɑ koo kpĩ bu suɑ. Bɑ kuɑwɑ sɔ̃ɔ itɑ bɑ yɑ̃ɑ ni gurɑmɔ. Domi nu kpɑ̃.

26 Sɔ̃ɔ nnɛse, bɑ mɛnnɑ wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Berɑkɑ. Mɑ bɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑ. Yen sɔ̃nɑ bɑ yɑm mi yĩsiru kɑ̃ Berɑkɑ. Terɑ bɑ kɑ mu sokumɔ sere kɑ gisɔ. Yĩsi ten tubusiɑnɑ, mi bɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑ. 27 Yosɑfɑti u Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro kpɑrɑ kɑ nuku dobu bɑ kɑ wurɑ Yerusɑlɛmuɔ. Domi Yinni Gusunɔ u bu nuku dobu wɛ̃ ben yibɛrɛ be u bu kɑmiɑn sɔ̃. 28 Bɑ duɑ Yerusɑlɛmuɔ bɑ womusu mɔ̀ kɑ mɔrɔkunu kɑ gɔ̃ɔgenu kɑ kɔbi bɑ kɑ duɑ sere Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ.

29 Mɑ tem tukum sinɑmbu kpuro bɑ Yinni Gusunɔ nɑsiɑ sɑnɑm mɛ bɑ nuɑ mɑ u Isirelibɑn yibɛrɛbɑ kpeerɑsiɑ. 30 Yosɑfɑti u win bɑndu diwɑ bɔri yɛndu sɔɔ. Mɑ Gusunɔ win Yinni u nùn wɛ̃rɑbu wɛ̃ beri berikɑ kpuro.

Yosɑfɑtin bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu I, 22:41-51)

31 Sɑnɑm mɛ Yosɑfɑti u bɑndu di Yudɑɔ, wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ nɔɔbuwɑ u mɔ. Win mɛron yĩsirɑ Asubɑ, Silikin bii. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 32 Yosɑfɑti u win tundo Asɑn yirɑ swĩiwɑ mɑm mɑm. Geɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 33 Adɑmɑ u ǹ gunguu nìn mi bɑ rɑ bũu yɑ̃kunu ko kpuro kpeerɑsie. Domi win tɔmbu Yudɑbɑ bɑ ǹ ben gɔ̃ru Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni wɛ̃ mɑm mɑm. 34 Yosɑfɑtin kookoosun sukum, gbiikisu kɑ dɑ̃ɑkisu, ye kpuro yɑ yoruɑ Yehu, Hɑnɑnin biin tireru sɔɔ te bɑ doke Isirelibɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ.

35 Yenibɑn biru, Yosɑfɑti u dɑ u kɑ Akɑsiɑ Isirelibɑn sinɑ boko ɑrukɑwɑni bɔkuɑ. Akɑsiɑ wi, u ǹ Yinni Gusunɔn bɛɛrɛ yɛ̃. 36 Durɔ wiyɑ Yosɑfɑti u kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ mɑ bɑ goo nimkusu kuɑ si su rɑ de Tɑɑsisiɔ. Bɑ goo nimkuu si kuɑwɑ Ɛsioni Gebɛɛɔ. 37 Yerɑ Ɛliesɛɛ, Dodɑfɑn bii, Mɑresɑgii u Gusunɔn gɑri geruɑ Yosɑfɑtin sɔ̃ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ u koo wunɛn sɔmburu kɑm koosiɑ yèn sɔ̃ ɑ kɑ Akɑsiɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ.

Yen biruwɑ goo nimkuu si, su kɔsikirɑ. Su ǹ mɑɑ kpĩɑ su Tɑɑsisi de.

21

1 Yenibɑn biru, Yosɑfɑti u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ nùn sikɑ win bɑɑbɑbɑn sikɑɔ, Dɑfidin wuuɔ. Mɑ win bii Yorɑmu u bɑndu kɔsire kuɑ.

Yorɑmu u bɑndu di

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 8:16-24)

2 Yorɑmu u wɔnɔbu mɔwɑ nɔɔbɑ tiɑ. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Yosɑfɑtin bibu. Berɑ Asɑriɑ kɑ Yeyɛli kɑ Sɑkɑri kɑ Asɑriɑ kɑ Mikɑɛli kɑ Sefɑtiɑ. 3 Ben tundo u ben bɑɑwure kɛ̃ru wɛ̃ tɑ kpɑ̃. Terɑ sii geesu kɑ wurɑ kɑ gɑ̃ɑ gobiginu kɑ wuu si su gbɑ̃rɑnu mɔ Yudɑn temɔ. Adɑmɑ Yorɑmuwɑ u bɑndu wɛ̃ domi wiyɑ u sɑ̃ɑ win bii gbiikoo.

4 Sɑnɑm mɛ Yorɑmu u bɑn te di u kpɑ, mɑ u tu tɑ̃sisiɑ, yerɑ u win wɔnɔ be kpuro kɑ Isirelibɑn bukurobu gɑbu go. 5 Sɑnɑm mɛ Yorɑmu u bɑn te di, u mɔwɑ wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ yiru. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 6 Isirelibɑn sinɑmbun yirɑ u swĩi nge mɛ Akɑbun yɛnugibu bɑ kuɑ. Domi Akɑbun bii tɔn kurɔwɑ u suɑ kurɔ. Kɔ̃sɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. 7 Adɑmɑ Yinni Gusunɔ u ǹ wure u nùn go, ɑrukɑwɑni ye u kɑ Dɑfidi bɔkuɑn sɔ̃ ye u nɛɛ, Dɑfidi kun kɔsire biɑmɔ bɑndu sɔɔ win bweserɔ.

8 Yorɑmun wɑɑti ye sɔɔ, Edɔmubɑ bɑ kɑ tii yinɑ, mɑ bɑ ben sunɔ kuɑ. 9 Yerɑ Yorɑmu u seewɑ kɑ win tɑbu sinɑmbu kɑ tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe, mɑ bɑ bu tɑrusi. Adɑmɑ, ye n kuɑ wɔ̃kuru, mɑ bɑ duki yɑkurɑ. 10 Sɑɑ yen dɔmɑ ten diyɑ Edɔmubɑ bɑ kɑ tii yinɛ sere kɑ gisɔn gisɔ.

Mɑ Libinɑgibu bɑ mɑɑ Yudɑbɑ seesi yèn sɔ̃ bɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni deri. 11 Yorɑmu u mɑm bũu yɑ̃ku yenu kuɑ Yudɑbɑn guunu wɔllɔ. Mɑ u derɑ bɑ bũu gɑsirinu wɔri. U bu bɔriewɑ ni sɔɔ mɑm mɑm.

12 Yerɑ Gusunɔn sɔmɔ Eli u nùn yoruɑ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Gusunɔ wunɛn bɑɑbɑ Dɑfidin Yinni u geruɑ. U nɛɛ, wee, ɑ ǹ sĩɑ wunɛn bɑɑbɑbɑ Yosɑfɑti kɑ Asɑ, Yudɑbɑn sinɑmbun yirɑ sɔɔ. 13 Isirelibɑn sinɑmbun yirɑ sɔɔrɑ ɑ sĩɑ. Mɑ ɑ derɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro bɑ bũu gɑsirinu wɔri nge mɛ Akɑbun yɛnugibu bɑ derɑ Isirelibɑ bɑ kuɑ. Yen biru, ɑ mɑɑ wunɛn wɔnɔbu mwɛɛrɑ ɑ go, be, be bɑ nun sɑnɔ kere wunɛn tundon yɛnuɔ. 14 Yen sɔ̃, Yinni Gusunɔ u koo wunɛn tɔmbu wɑhɑlɑ bɑkɑ doke, kɑ wunɛn kurɔbu kɑ wunɛn bibu kɑ sere mɑɑ bɛɛn ɑrumɑni ye i mɔ. 15 Kpɑ u wunɛn tii bɑrɑ bɑkɑru kpɛ̃ɛ nuki sɔɔ. Kpɑ tɑ n kpɛ̃ɑmɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere sere tu kɑ wunɛn nuki yɑrɑmɑ tɔɔwɔ.

16 Yerɑ Yinni Gusunɔ u Filisitibɑ seeyɑ kɑ Dɑɑrububɑ be bɑ wɑ̃ɑ Kusigibun bɔkuɔ. Mɑ bɑ Yorɑmu wɔri. 17 Yerɑ bɑ Yudɑbɑ wɔri bɑ ben dukiɑbɑ mwɛɛrɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sinɑ bokon yɛnuɔ kɑ mɑɑ win bibu kɑ win kurɔbu bɑ kɑ doonɑ. Win bii dɑ̃ɑko Akɑsiɑwɑ bɑ deri, wi bɑ mɑɑ mɔ̀ Yoɑkɑsi.

18 Yenibɑn biru, Yinni Gusunɔ u sinɑ bokon tii bɑrɑru kpɛ̃ɛ nukurɔ te u ǹ bɛkurɑmɔ. 19 Mɑ win bɑrɑ te, tɑ sosimɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere. Bɑrɑ ten wɔ̃ɔ yiruse sɔɔrɑ win nuki yɑrimɑ ten wɑhɑlɑn sɔ̃. Mɑ u gu nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑru sɔɔ. Win tɔmbu bɑ ǹ nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeye nge mɛ u win bɑɑbɑbɑ kuɑ.

20 Yorɑmu u mɔwɑ wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ yiru sɑnɑm mɛ u bɑndu di. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. Ye u gu, goo kun nùn wɔnwɔndu kue. Mɑ bɑ nùn sikuɑ Dɑfidin wuuɔ. Adɑmɑ n ǹ mɔ sinɑmbun sikɑɔ.

Akɑsiɑ u bɑndu di Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 8:25-29, 9:27-29)

22

1 Yerusɑlɛmugibu bɑ derɑ Akɑsiɑ, Yorɑmun bii dɑ̃ɑko u bɑndu di win tundon ɑyerɔ. Domi yibɛrɛ be bɑ nɑ kɑ Dɑɑrububɑ bɑ win mɑɑbu kpuro wɔri bɑ go. Nge mɛyɑ Akɑsiɑ u kɑ bɑndu wɑ u di. 2 Sɑnɑm mɛ u bɑndu di, u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ yiru. Wɔ̃ɔ tiɑ u kuɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. Win mɛron yĩsirɑ Atɑli, Omirin bii. 3 U sĩɑwɑ Akɑbun yɛnugibun yirɑ sɔɔ. Domi bwisi kɔ̃siyɑ win mɛro u nùn kɛ̃mɔ u kɑ kɔ̃sɑ ko. 4 Kɔ̃sɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ nge mɛ Akɑbun yɛnugibu bɑ kuɑ. Ben miyɑ u bwisi kɛ̃ɔbu wɑ win tundon gɔɔn biru. Bɑ nùn bwisi kɔ̃si kɑ̃, mɑ yi nùn kɑm koosiɑ. 5 Domi u kɑ Yorɑmu Akɑbun bii, Isirelibɑn sinɑ boko tɑbu dɑ bu kɑ Hɑsɑɛli, Sirin sinɑ boko tɑbu wɔri Rɑmɔtiɔ Gɑlɑdin temɔ. Mɑ Sirigibu bɑ Yorɑmu mɛɛrɑ kuɑ. 6 Mɑ u gɔsirɑ Yisirɛɛliɔ bu kɑ win mɛɛrɑ ye tim kuɑ. Yerɑ Akɑsiɑ, Yorɑmun bii, Yudɑbɑn sinɑ boko u nɑ Yisirɛɛli mi u kɑ nùn wɑ mi bɑ nùn tim nɛndu kuɑmmɛ. Domi mɛɛrɑ ye, yɑ ǹ sɑnɔ mɔ̀.

7 Yinni Gusunɔ u derɑ Akɑsiɑ u Yorɑmu berɑm dɑ kpɑ u kɑ kɑm ko mi. Ye Akɑsiɑ u turɑ mi, yerɑ wi kɑ Yorɑmu bɑ Yehu, Nimusin bii wɔrim dɑ. N deemɑ Yinni Gusunɔwɑ u Yehu wi gɔsɑ u kɑ Akɑbun yɛnugibu kpeerɑsiɑ. 8 Sɑnɑm mɛ u Akɑbun yɛnugii be kpeerɑsiɑmɔ, yerɑ u kɑ Akɑsiɑn sinɑ bwɑ̃ɑbu yinnɑ kɑ win mɑɑbun bibu be bɑ nùn kɔ̃su. Mɑ Yehu u be kpuro mwɛɛrɑ u go. 9 Mɑ bɑ Akɑsiɑn tii kɑsu bɑ mwɑ Sɑmɑriɔ, mi u kukuɑ. Bɑ kɑ nùn nɑ Yehun mi, bɑ go. Mɑ bɑ nùn sikuɑ yèn sɔ̃ u sɑ̃ɑ sinɑ boko Yosɑfɑti wi u Gusunɔ kɑsu kɑ win gɔ̃ru kpuron bii.

Akɑsiɑn bwese te sɔɔ, goo sɑri wi u sɑ̃ɑ dee dee u kɑ bɑndu di.

Atɑli u bɑndu di

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 11:1-3)

10 Ye Atɑli u wɑ win bii Akɑsiɑ u gu, yerɑ u Yudɑbɑn sinɑ bibu kpuro go. 11 Sɑnɑm mɛ bɑ bii be goomɔ, yerɑ Yosebɑ, sinɑ boko Yorɑmun bii tɔn kurɔ u Yoɑsi, Akɑsiɑn bii suɑ u beruɑ ɑsiri sɔɔ. Mɑ u nùn suɑ u kɑ dɑ kɑ win nɔɔrio mi kpin yenu wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yerɔ. Nge mɛyɑ Yosebɑ, yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑn kurɔ u kɑ Yoɑsi wɔrɑ Atɑlin nɔmɑn di, u ǹ kɑ nùn wɑ u go. Yosebɑ wi, u sɑ̃ɑwɑ Akɑsiɑn sesu. 12 Bɑ nùn beruɑwɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Domi Atɑli u bɑndu dii sɑɑ ye.

Bɑ Atɑli bɑndu yɑrɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 11:4-20)

23

1 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse sɔɔ, Yehoyɑdɑ u wɔrugɔru kuɑ u kɑ tɑbu kowobun wirugii be bɑ tɑbu kowobu wunɔm wunɔm kpɑre ɑrukɑwɑni bɔkuɑ. Berɑ Asɑriɑ, Yerohɑmun bii kɑ Isimɛɛli, Yokɑnɑnin bii kɑ Asɑriɑ, Obɛdin bii kɑ Mɑseyɑ, Adɑyɑn bii kɑ Elisɑfɑti, Sikirin bii. 2 Bɑ Yudɑn tem bukiɑnɑ. Mɑ bɑ Lefibɑ mɛnnɑ sɑɑ Yudɑn wusu kpuron di kɑ sere Isirelibɑn yɛnu yɛ̃robu. Be kpuro bɑ nɑ Yerusɑlɛmuɔ. 3 Mɑ be kpuro bɑ kɑ sinɑ bokon bii Yoɑsi ɑrukɑwɑni bɔkuɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Yerɑ Yehoyɑdɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee, sinɑ bokon bii u koo bɑndu di Yerusɑlɛmuɔ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ Dɑfidin bibun sɔ̃. 4 Wee ye bɑ koo ko. Be bɑ koo sɔmburu ko tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ, yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ, bɑ koo tii bɔnu kowɑ wuunu itɑ. 5 Wuu teeru tɑ n sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔsu kɔ̃su, kpɑ wuu teeru tɑ n sinɑ kpɑɑru kɔ̃su, kpɑ itɑseru tɑ n wɑ̃ɑ kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ Kpɛɛkpɛɛku, kpɑ tɔn be bɑ tie kpuro bɑ n yɔ̃ sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑɔ. 6 Goo u ku rɑɑ du Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ mɑ n kun mɔ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ be bɑ sɔmburu mɔ̀ dɔmɑ te. Beyɑ bɑ koo kpĩ bu du mi, domi beyɑ bɑ dɛɛre. Tɔmbu kpuro bɑ koo yɔ̃rɑwɑ tɔɔwɔ bu kɔnnɔ kɔ̃su. 7 Lefibɑ bɑ koo sinɑ boko sikerenɑwɑ, kpɑ ben bɑɑwure u n tɑbu yɑ̃nu nɛni, wi u duɑ mi, bu kɑ nùn go. I ko i n wɑ̃ɑwɑ sinɑ bokon bɔkuɔ sɑnɑm mɛ u duɔ kɑ sɑnɑm mɛ u yɑriɔ.

8 Lefibɑ kɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ kuɑ kpuro ye yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑ u geruɑ. Ben bɑɑwure u win tɔmbu suɑ be bɑ duɔ sɔmburu sɔɔ kɑ be bɑ yɑriɔ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te sɔɔ. Domi yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑ u ǹ goo bure. 9 U tɑbu kowobu wunɔm wunɔm wirugibu yɑɑsi kɑ tɛrɛ bɑkɑnu kɑ piiminu wɛ̃. Tɛrɛ ni, nu sɑ̃ɑwɑ sinɑ boko Dɑfidiginu ni nu wɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 10 Mɑ u tɔmbu yi yi bɑ sinɑ boko sikerenɛ sɑɑ sɑ̃ɑ yee ten nɔm geu giɑn di n kɑ dɑ ten nɔm dwɑrɔ yɑ̃ku yerun bɔkuɔ. Ben bɑɑwure u win tɑbu yɑ̃nu nɛni. 11 Yerɑ bɑ kɑ Yoɑsi susimɑ. Mɑ Yehoyɑdɑ kɑ win bibu bɑ nùn bɑndun gum tɑ̃re u kuɑ sinɑ boko. Mɑ bɑ nùn sinɑ furɔ dokeɑ. Mɑ bɑ nùn woodɑn tireru wɛ̃ bɑ nɛɛ, sinɑ boko, wunɛn wɑ̃ɑru tu dɑkɑɑ dɑ.

12 Ye Atɑli u nuɑ tɔmbɑ duki mɔ̀ bɑ sinɑ boko tɔmɑmɔ, 13 yerɑ u nɑ ben mi, Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. U mɛɛrɑ u deemɑ sinɑ boko u yɔ̃ turɑru wɔllɔ. Mɑ wirugibu kɑ be bɑ kɔbi wurɑmɔ bɑ yɔ̃ win bɔkuɔ. Tɔmbu kpuro bɑ nuku dobu mɔ̀, bɑ kɔbi soomɔ. Yerɑ wom kowobu bɑ womusu mɔ̀ kɑ ben dwee yɑ̃nu bɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑmɔ. Yerɑ Atɑli u win yɑ̃nu nɛnuɑ u gɛ̃ɛkɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. U nɛɛ, bɑ mɑn seesi! Bɑ mɑn seesi!

14 Mɑ Yehoyɑdɑ u tɑbu sinɑm be yɑrɑ be bɑ sɑ̃ɑ tɑbu kowobu wunɔm wunɔm wirugibu. U bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i Atɑli wi yɑro. Wi u mɑɑ nùn swĩi, kpɑ i yɛ̃ro go kɑ tɑkobi. N deemɑ yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑ u rɑɑ bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu ku nùn go sɑ̃ɑ yeru mi.

15 Mɑ bɑ nùn deri u dɑ sinɑ bokon dirɔ sɑɑ dumin kɔnnɔn di. Miyɑ bɑ nùn sɛ̃re bɑ go.

16 Yenibɑn biru, Yehoyɑdɑ kɑ tɔn be bɑ tie kɑ sinɑ boko Yoɑsi bɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ bɑ nɛɛ, bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔn tɔmbu. 17 Mɑ tɔn be kpuro bɑ duɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin dirɔ bɑ ye kɔsukɑ kɑ yen turɑrɔ kɑ yen bwɑ̃ɑrokunɔ. Mɑ bɑ yen yɑ̃ku kowo Mɑtɑni go yen yɑ̃ku yenɔ. 18 Yehoyɑdɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru Lefi be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu nɔmu bɛriɑ bu kɔ̃su. N deemɑ Dɑfidi u rɑɑ bu bɔnu kuɑ wuu wuukɑ bu kɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ nge mɛ Mɔwisin woodɑ yɑ geruɑ. Kpɑ bɑ n dɑ mɑɑ womusu ko kɑ nuku dobu bu kɑ Gusunɔ siɑrɑ. 19 U kɔnnɔn kɔ̃so be yiwɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔwɔ kpɑ disigii goo u ku rɑɑ kɑ du mi.

20 U tɑbu sinɑmbu kɑ sinɑ bibu kɑ wuun bukurobu kɑ sere tɔmbu kpuro mɛnnɑ. Mɑ u derɑ bɑ kɑ sinɑ boko yɑrɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun di, mɑ bɑ kɑ nùn dɑ sinɑ kpɑɑrɔ sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ gunguru giɑn di. Miyɑ bɑ sinɑ boko sinɑsiɑ sinɑ kitɑrɔ. 21 Mɑ tɔmbu kpuro bɑ nuku dobu mɔ̀.

Wuu gɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ yèn sɔ̃ bɑ Atɑli go.

Yoɑsi u derɑ bɑ Yinni Gusunɔn

sɑ̃ɑ yeru sɔnwɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 12:1-17)

24

1 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruwɑ Yoɑsi u mɔ sɑnɑm mɛ u bɑndu di. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ weeru bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. Win mɛron yĩsirɑ Sibiɑ, Beri Sebɑgii. 2 Yoɑsi u kuɑwɑ ye yɑ Yinni Gusunɔ wɛ̃re yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑn wɑ̃ɑru kpuro sɔɔ. 3 Yerɑ Yehoyɑdɑ u Yoɑsi kurɔbu yiru suɑ. Mɑ bɑ Yoɑsi bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu mɑruɑ.

4 Yenibɑn biruwɑ Yoɑsi u gɔ̃ru doke u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru sɔmɛ. 5 Mɑ u yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ mɛnnɑ u nɛɛ, i yɑrio i dɑ Yudɑbɑn wusu sɔɔ, kɑ Isirelibɑgisɔ i gobi mwɛɛri wɔ̃ɔ bɑɑgere i kɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin sɑ̃ɑ yeru sɔmɛ. I de i ye ko fuuku.

Adɑmɑ Lefibɑ bɑ ǹ ye kue. 6 Yerɑ sinɑ boko u yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑ sokɑ. U nùn bikiɑ u nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ ǹ Lefibɑ gobi yi bikie yi Mɔwisi Yinni Gusunɔn sɔm kowo u Isirelibɑ bure bu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru sɔmɛ. 7 Domi Atɑli tɔn kɔ̃so wi kɑ win bibu bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun yɑ̃nu gurɑ kɑ ten dendi yɑ̃nu bɑ kɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃wɑ.

8 Yerɑ sinɑ boko u nɛɛ, bu de bu kpɑkoro piibu gɑgu ko, kpɑ bu gu yi sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ tɔɔwɔ. 9 Mɑ bɑ kpɑrɑ Yudɑɔ kɑ Yerusɑlɛmuɔ bɑ nɛɛ, bu kɑ gobi yi nɑ yi Mɔwisi Gusunɔn sɔm kowo u Isirelibɑ bure gbɑburɔ mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi. 10 Yɛnu yɛ̃robu kɑ tɔn be kpuro bɑ nuku dobu kuɑ. Mɑ bɑ kɑ gobi nɑ bɑ kpɛ̃ɛmɔ kpɑkoro te sɔɔ sere tɑ kɑ yibɑ. 11 Tɔ̃ɔ bɑɑtere Lefibɑ bɑ rɑ nɛwɑ bu kpɑkoro te suɑ bu kɑ dɑ tɔn be sinɑ boko u gɔsɑ bɑ n dɑ ginɑ tu mɛɛrim mi. Bɑ̀ n deemɑ kpɑkoro te, tɑ yibɑ, yerɑ sinɑ bokon tire yoro kɑ yɑ̃ku kowo tɔnweron sɔmɔ bɑ rɑ gobi yi wie kpɑ bu kpɑkoro te wesiɑ ten ɑyerɔ. Nge mɛyɑ bɑ rɑ ko tɔ̃ɔ bɑɑtere, kpɑ bu gobi wɑ yi n kpɑ̃. 12 Yen biru sinɑ boko kɑ Yehoyɑdɑ bɑ rɑ gobi yi tɔn be wɛ̃ be bɑ sɔmbu te nɔmu sɔndiɑ. Domi bɑ sɔm kowobu suɑ be bɑ koo gobi kɔsiɑ. Ben gɑbu bɑ sɑ̃ɑwɑ kpee dɑ̃kobu, gɑbu dɑ̃ɑ dɑ̃kobu, gɑbu mɑɑ be bɑ rɑ sisu kɑ sii gɑndun sɔmburu ko. Tɔn beni kpurowɑ bɑ koo dii te sɔmɛ. 13 Be bɑ sɔmbu te nɔmu sɔndiɑ, bɑ sɔmburu kuɑ. Mɑ bɑ derɑ bɑ sɑ̃ɑ yee te sɔmmɔ. Bɑ dii te sɔnwɑ tɑ dɑm kuɑ.

14 Sɑnɑm mɛ bɑ sɔmbu te kuɑ bɑ kpɑ yerɑ bɑ kɑ gobi yi yi tie nɑ sinɑ boko kɑ Yehoyɑdɑn mi. Bɑ sɑ̃ɑ yee ten dendi yɑ̃nu kuɑ kɑ mi bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kon dendi yɑ̃nu, kɑ nɔri, kɑ dendi yɑ̃nu gɑnu ni bɑ kuɑ kɑ wurɑ kɑ sii geesu. Bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ni kowɑ Yehoyɑdɑn wɑ̃ɑrun tɔ̃ru kpuro sɔɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ.

Yoɑsi u Gusunɔ biru kisi

15 Yen biru, Yehoyɑdɑ u tɔkɔru kuɑ kɔ̃ɔ kɔ̃ɔ. Mɑ u kpunɑ u gu. U mɔwɑ wɔ̃ɔ wunɑɑ teeru kɑ wɔkuru sɑnɑm mɛ u gu. 16 Mɑ bɑ nùn sikuɑ Dɑfidin wuuɔ, mi bɑ rɑ sinɑmbu sike. Domi u geɑ kuɑ Isireliɔ kɑ mɑɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ kɑ sere sɑ̃ɑ yee ten mi.

17 Yehoyɑdɑn gɔɔn biru, Yudɑn wirugibu bɑ nɑ bɑ sinɑ boko kpunɑ kɑ bɛɛrɛ, mɑ u ben gɑri swɑɑ dɑki. 18 Yerɑ bɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinnin sɑ̃ɑ yeru biru kisi. Mɑ bɑ dɑ bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑte sɑ̃ɑmɔ kɑ sere bwɑ̃ɑrokunu gɑnu. Yerɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu mɔru kuɑ. Domi bɑ torɑ. 19 Yinni Gusunɔ u bu win sɔmɔbu gɔriɑ bu wɑ bu kɑ gɔ̃ru gɔsiɑ bu wurɑmɑ win mi. Mɑ sɔmɔ be, bɑ kɑ bu gɑri kuɑ. Adɑmɑ bɑ ǹ swɑɑ dɑki. 20 Yerɑ Yinni Gusunɔn Hunde u Sɑkɑri, yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑn bii yɔɔwɑ. Mɑ u yɔ̃rɑ tɔmbun wuswɑɑɔ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u gerumɔ. U nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ i win woodɑbɑ sɑrɑmɔ. I ǹ mɑɑ koorɔ. Domi i wi, Yinni Gusunɔ deri. Yen sɔ̃nɑ win tii u koo mɑɑ bɛɛ deri.

21 Yerɑ bɑ nɔɔ toosi kuɑ kɑ sinɑ boko. Mɑ u bu woodɑ wɛ̃ bu kɑ Sɑkɑri kpenu kɑsuku bu go Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑɔ. 22 Sinɑ boko Yoɑsi u duɑri geɑ ye Sɑkɑrin tundo Yehoyɑdɑ u nùn kuɑ. Ye Sɑkɑri u gɔɔ dɔɔ, yerɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, ɑ wɑɑwo kpɑ ɑ bɑɑwure siriɑ.

Yoɑsin bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 12:18-22)

23 Wɔ̃ɔ tiɑn biru, Sirigibun tɑbu kowobu bɑ Yoɑsi wɔrimɑ. Bɑ Yudɑn tem kpuro wukiri, bɑ tunumɑ sere Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ bɑ wirugibu go go bɑ ben yɑ̃nu gurɑ bɑ kɑ ben sinɑ boko dɑɑwɑ Dɑmɑsiɔ. 24 Tɑbu kowo be Sirigibu bɑ kɑ nɑ mi, bɑ ǹ dɑbi. Adɑmɑ kɑ mɛ, Yinni Gusunɔ u derɑ bɑ Yudɑbɑn tɑbu kowo dɑbi dɑbinu kɑmiɑ. Domi bɑ wi, Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni deri. Nge mɛyɑ Yinni Gusunɔ u Sirigibu dendɑ u kɑ Yoɑsi sɛɛyɑsiɑ. 25 Sɑnɑm mɛ Sirigii be, bɑ biru kisi, bɑ Yoɑsi deri wɑhɑlɑ bɑkɑ sɔɔ, mɑ win bwɑ̃ɑbɑ nùn seesi bɑ go win kpin yerɔ yèn sɔ̃ u yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑn bibu go. Mɑ bɑ nùn sikuɑ Dɑfidin wuuɔ. Adɑmɑ bɑ ǹ kɑ nùn de mi bɑ rɑ sinɑmbu sike. 26 Be bɑ nùn seesi, berɑ Sɑbɑdi kɑ Yosɑbɑdi. Sɑbɑdin mɛron yĩsirɑ Simɛɑti, wi u sɑ̃ɑ Amɔni, Yosɑbɑdin mɛron yĩsirɑ mɑɑ Simɛriti, wi u sɑ̃ɑ Mɔɑbu.

27 Yoɑsin bibun geeru kɑ gɑri yi bɑ geruɑ win sɔ̃ kɑ sere Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee te u sɔnwɑ, ye kpuron gɑri yi yoruɑ sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. Win bii Amɑsiɑwɑ u bɑndu di win ɑyerɔ.

Amɑsiɑ

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 14:1-7)

25

1 Amɑsiɑ u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu kɑ nnɛ bɑndu sɔɔ. Win mɛron yĩsirɑ Yoɑdɑni, Yerusɑlɛmugii. 2 U kuɑ dee dee Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ. Adɑmɑ u ǹ win gɔ̃ru kpuro Yinni Gusunɔ wɛ̃.

3 Sɑnɑm mɛ win bɑndɑ dɑm kuɑ, yerɑ u win bwɑ̃ɑbu go be bɑ rɑɑ win tundo go. 4 Adɑmɑ u ǹ ben bibu go. U Yinni Gusunɔn woodɑ swĩiwɑ ye u Mɔwisi sɔ̃ɔwɑ u yoruɑ woodɑn tireru sɔɔ u nɛɛ, bɑɑbɑbɑ bɑ ǹ gbimɔ ben bibun torɑnun sɔ̃. Mɛyɑ mɑɑ bibu bɑ ǹ gbimɔ ben bɑɑbɑbɑn torɑnun sɔ̃. Bɑɑwure u koo gbiwɑ win tiin torɑrun sɔ̃.

5 Yerɑ Amɑsiɑ u Yudɑbɑ kɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ mɛnnɑ yɛnu kɑ yɛnu kɑ sere tɑbu sinɑm be bɑ tɑbu kowobu wunɔm wunɔm kɑ nɔrɔm nɔrɔm (1.000) kpɑre. Mɑ u bu gɑrɑ sɑɑ be bɑ wɔ̃ɔ yɛndu mɔn di n kɑ girɑri be bɑ kere mɛ. Mɑ bɑ kuɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ goobɑ wunɔbu (300.000). Bɑ sɑ̃ɑwɑ be bɑ tɑbu yɛ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Bɑ koo kpĩ bu kɑ yɑɑsi kɑ tɛrɛnu sɑnnɑ. 6 Mɑ u mɑɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ kɑsu Isirelibɑ sɔɔ, tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɔbu (100.000) bu kɑ nùn somi kpɑ u bu sii geesun gobi tɔnnu itɑ wɛ̃. 7 Yerɑ Gusunɔn sɔmɔ goo u nɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Yinni, ɑ ku de Isirelibɑ bu kɑ nun dɑ. Domi Yinni Gusunɔ u ǹ kɑ bu wɑ̃ɑ, be Efɑrɑimu be. 8 À n kɑ bu dɑ, bɑɑ mɛ ɑ dɑm mɔ, Gusunɔ u koo nun surɑ yibɛrɛbɑn wuswɑɑɔ. Domi wiyɑ u rɑ somi kpɑ u kɑmiɑ.

9 Mɑ Amɑsiɑ u sɔmɔ wi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑmɔnɑ kon ko tɛ̃ n kɑ nɛn sii geesun gobi tɔnnu itɑ ye mwɑ ye nɑ Isirelibɑn tɑbu kowo be wɛ̃ mi.

Yerɑ sɔmɔ wi, u nùn wisɑ u nɛɛ, Gusunɔ u koo kpĩ u nun wɛ̃ n ye kpuro kere.

10 Yerɑ Amɑsiɑ u tɑbu kowo be bɑ nɑ sɑɑ Efɑrɑimubɑn min di mi wunɑ, kpɑ bu kɑ gɔsirɑ bu we. Adɑmɑ tɑbu kowo be, bɑ kɑ Yudɑbɑ mɔru kuɑ, mɑ bɑ gɔsirɑ ben yɛnusɔ kɑ mɔru bɑkɑ.

11 Mɑ Amɑsiɑ u wɔrugɔru seewɑ u win tɔmbu kpɑrɑ mɑ u dɑ u wɑ̃ɑ wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Bɔru. Miyɑ u tɔmbu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000) go Seirin bibun bweseru sɔɔ. 12 Mɑ bɑ mɑɑ tɔn ben nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000) mwɛɛrɑ wɑsiru bɑ kɑ dɑ guuru wɔllɔ. Min diyɑ bɑ bu kɑsi koomɑ bɑ kɑsikirɑ.

13 Adɑmɑ Efɑrɑimu be Amɑsiɑ u yinɑri bu kɑ nùn tɑbu dɑ mi, bɑ pusi Yudɑn wusu sɔɔ sɑɑ Sɑmɑrin di n kɑ dɑ Bɛti Horoniɔ. Mɑ bɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000) go, bɑ ben yɑ̃nu gurɑ.

Yoɑsi, Isirelibɑn sinɑ boko

u Amɑsiɑ kɑmiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 14:8-14)

14 Sɑnɑm mɛ Amɑsiɑ u Edɔmubɑ kɑmiɑ u wurɑmɑ, yerɑ u derɑ bɑ Seirin bibun bweserun bũnu gurɑmɑ bɑ kɑ nɑ win temɔ. Mɑ u nu kuɑ win tiiginu. U nu yiirɑmmɛ u sɑ̃ɑmɔ. Mɑ u nu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ. 15 Yerɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Amɑsiɑ mɔru kuɑ. Mɑ u nùn win sɔmɔ goo gɔriɑmɑ. U nùn bikiɑ u nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ Edɔmubɑn bũnu gurɑmɑ, ni, ni nu ǹ kpĩɑ nu bu wɔre wunɛn nɔmɑn di.

16 Sɑnɑm mɛ u gɑri yi mɔ̀ u dɔɔ, yerɑ Amɑsiɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wɑrɑ nun gɔsɑ ɑ n kɑ sɑ̃ɑ nɛ sinɑ bokon bwisi kɛ̃ɔ. A doonɔ min di. Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ kĩ bu nun go.

Ye sɔmɔ wi, u doonɔ, yerɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ yɛ̃ mɑ Gusunɔ u gɔ̃ru doke u nun kpeerɑsiɑ yèn sɔ̃ ɑ kuɑ mɛ. Wee ɑ ǹ nɛn bwisi kɛ̃ru wure.

17 Sɑnɑm mɛ Amɑsiɑ kɑ wigibu bɑ nɔɔsinɑ, yerɑ u gɔrɑ bu Yoɑsi, Isirelibɑn sinɑ boko Yoɑkɑsin bii, Yehun debubu sɔ̃ bu nɛɛ, u nɑ bu tɑbu yinnɑ. 18 Yerɑ Yoɑsi Isirelibɑn sinɑ boko u wisimɑ u nɛɛ, sɑ̃kin kikiru gɑru tɑ wɑ̃ɑ Libɑnin guurɔ. Terɑ tɑ dɑ̃ɑ bɑkɑru sɔmɔbu gɔriɑ Libɑniɔ tɑ nɛɛ, ɑ mɑn wunɛn bii wɔndiɑ kɛ̃ɛmɑ u ko nɛn biin kurɔ. Adɑmɑ gbeeku yɛɛ yi seewɑ yi dɑ yi sɑ̃kin kiki te tɑɑkɑ yi go. 19 Geemɑ Amɑsiɑ. Wee, ɑ Edɔmubɑ kɑmiɑ. Mɑ ɑ tii sue. Yen sɔ̃, ɑ sinɔ sɛ̃ɛ wunɛn yɛnuɔ. Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ tii tɑbu sure bi bu koo kɑ nun kɔ̃sɑ nɑɑwɑ. Domi wunɛ kɑ Yudɑbɑ, sɑ ko bɛɛ kɑm koosiɑ.

20 Adɑmɑ Amɑsiɑ kun nùn swɑɑ dɑki. Domi ye kpuro yɑ weewɑ sɑɑ Yinni Gusunɔn min di u kɑ wɑ u nùn yibɛrɛbɑ nɔmu bɛriɑ. Domi Amɑsiɑ wi, u Edɔmubɑn bũnu gurɑmɑwɑ u sɑ̃ɑmɔ. 21 Yerɑ Yoɑsi, Isirelibɑn sinɑ boko u seewɑ u dɑ u Amɑsiɑ, Yudɑbɑn sinɑ boko wɔri Bɛti Semɛsiɔ Yudɑbɑn temɔ. 22 Mɑ Isirelibɑ bɑ Yudɑbɑ kɑmiɑ. Mɑ Yudɑ ben bɑɑwure u dukɑ suɑ u wurɑ win yɛnuɔ. 23 Yoɑsi, Isirelibɑn sinɑ boko u Amɑsiɑ, Yudɑbɑn sinɑ boko Yoɑsin bii, Yoɑkɑsin debubu yoru mwɑ Bɛti Semɛsiɔ. Mɑ u kɑ nùn dɑ Yerusɑlɛmuɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ wi, Yoɑsi, u Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑru surɑ gɔm soonu nɛɛru (400) sɑɑ kɔnnɔ ge bɑ mɔ̀ Efɑrɑimun di sere n kɑ dɑ kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ Gɑni gɔmburu. 24 Mɑ Yoɑsi wi, u wurɑ kɑ sii geesu gurɑ kɑ sɑ̃ɑ yerun gɑ̃ɑ gee ni nu wɑ̃ɑ Obɛdi Edɔmun yɛnuɔ kɑ sere mɑɑ sinɑ kpɑɑrun ɑrumɑni. Mɑ u gɑbu mɔɔru mwɛɛrɑ u kɑ gɔsirɑ win wuuɔ Sɑmɑriɔ.

Amɑsiɑn gɔɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 14:15-20)

25 Isirelibɑn sinɑ boko Yoɑsi, Yoɑkɑsin biin gɔɔn biru, Amɑsiɑ, Yudɑbɑn sinɑ boko Yoɑsin bii, u mɑɑ kuɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu bɑndu sɔɔ. 26 Ye Amɑsiɑ u gbiɑ u kuɑ kɑ ye u kuɑ dɑ̃ku ten sukum, ye kpuro yɑ yoruɑ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. 27 Ye Amɑsiɑ u kɑ Yinni Gusunɔ tondɑ u kpɑ, yerɑ bɑ nùn seesi Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u dukɑ suɑ u dɑ u wɑ̃ɑ Lɑkisiɔ. Miyɑ bɑ nùn nɑɑ swĩi bɑ go. 28 Mɑ bɑ win goru suɑmɑ kɑ dumi bɑ kɑ nɑ bɑ sikuɑ win bɑɑbɑbɑn sikɑɔ Dɑfidin wuuɔ.

Osiɑsi

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 14:21-22, 15:1-3)

26

1 Amɑsiɑn gɔɔn biru, Yudɑbɑ kpuro bɑ Osiɑsi suɑ bɑ swĩi bɑndu sɔɔ win tundo Amɑsiɑn ɑyerɔ. Sɑɑ ye sɔɔ, u mɔwɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ. 2 Wiyɑ u Elɑti bɑnɑ u sɔnwɑ. Mɑ u derɑ yɑ kuɑ Yudɑbɑgiɑ win tundon gɔɔn biru.

3 Osiɑsi u kuɑwɑ wɔ̃ɔ weerɑɑkuru kɑ yiru Yerusɑlɛmuɔ. Win mɛron yĩsirɑ Yekoliɑ Yerusɑlɛmugii. 4 U sĩɑwɑ dee dee Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ nge mɛ win tundo Amɑsiɑ u kuɑ.

Osiɑsi u Gusunɔ biru kisi

5 Osiɑsi u kookɑri kuɑ u kɑ Yinni Gusunɔ sɑ̃wɑ Sɑkɑrin wɑ̃ɑru kpuro sɔɔ. Sɑkɑri wi, u bwisi mɔ u kɑ kɑ̃sinu tubusiɑ ni nu wee Gusunɔn min di. Sɑɑ ye sɔɔ, ye Osiɑsi u mɔ̀ kpuro yɑ rɑ nùn koorewɑ.

6 Sɔ̃ɔ teeru u yɑrɑ u kɑ Filisitibɑ wɔri. Mɑ u dɑ u Gɑtin gbɑ̃rɑru yɑbɑ kɑ Yɑbinɛgiru kɑ Asidɔdugiru. Mɑ u wusu bɑnɑ Asidɔdugibun temɔ Filisitibɑn wusun suunu sɔɔ. 7 Yinni Gusunɔ u nùn somi u kɑ Filisitibɑ kɑ Dɑɑrububɑ tɑbu kuɑ kɑ be bɑ wɑ̃ɑ Guri Bɑɑliɔ kɑ sere Mɑonibɑ.

8 Sɑɑ ye sɔɔ, Amɔnibɑ bɑ kɑ Osiɑsi kɛ̃nu nɑɑwɑmmɛ mɑ u yĩsiru yɑrɑ sere Egibitin tem nɔɔ burɑ yerɔ. Domi win dɑm mu nɔɔrɑ bɑɑmɑ kpuro. 9 Osiɑsi u kɔ̃su yenu kuɑ Yerusɑlɛmuɔ kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ Gɑni gɔmburu, kɑ ge gɑ wɑ̃ɑ wɔwɑ giɑ, kɑ gbɑ̃rɑrun goo gɔmkirɔ. Mɑ u derɑ nu dɑm mɔ. 10 U mɑɑ kɔ̃su yenu bɑnɑ gbɑburɔ, mɑ u dɔkɔ dɑbi dɑbinu gbɑ, domi u sɑbe dɑbi dɑbinu mɔ ni nu wɑ̃ɑ Sefɑlɑn wɔwɑɔ kɑ nim wɔ̃kun goorɔ. Mɛyɑ u mɑɑ gbɑɑ wukobu mɔ kɑ be bɑ rɑ resɛm sɔmburu ko guunɔ kɑ guu te bɑ mɔ̀ Kɑɑmɛliɔ. Domi u rɑ gbee sɔmburu kɑ̃.

11 Osiɑsi u tɑbu durɔbu mɔ be bɑ rɑ tɑbu de wuu wuukɑ nge mɛ win tire yoro Yeyɛli kɑ win tɑbu sunɔ turo Mɑɑseyɑ bɑ kɑ bu gɑrɑ. Win sinɑ ɑsɑkpɔ turo wi bɑ mɔ̀ Hɑnɑniɑ, wiyɑ u bu kpɑre. 12 Yɛnu yɛ̃robu kɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ, be kpuron geerɑ sɑ̃ɑwɑ nɔrɔbun subɑ yiru kɑ nɑtɑ (2.600). 13 Tɔn be, bɑ tɑbu durɔbu nɔrɔbun subɑ goobɑ wunɔbu kɑ nɔɔbɑ yiru kɑ nɛɛrɑ wunɔbu mɔ bɑ kpɑre (307.500). Berɑ bɑ rɑ sinɑ boko somi tɑbu sɔɔ. 14 Osiɑsi u tɑbu kowo be kpuro tɛrɛnu kɑ yɑɑsi wɛ̃ kɑ sii furɔsu kɑ yɑbe tɑrɑkpenu kɑ tɛnnu kɑ kpurɑntɛɛnu. 15 U derɑ bwisigii goo u tɑbu yɑ̃nu gɑnu kuɑ ni bɑ yi kɔ̃su yenɔ kɑ gɑni gɔmunɔ. Niyɑ nu rɑ n sɛ̃ɛnu toomɔ, ǹ kun mɛ nu n kpenu kɑsukumɔ. Mɑ sinɑ boko Osiɑsi u yĩsiru yɑrɑ n tomɑ. Domi u somiru wɑ sere u kɑ win bɑndu tɑ̃sisiɑ.

16 Sɑnɑm mɛ Osiɑsi u win bɑndu tɑ̃sisiɑ u kpɑ, yerɑ u tii suɑ sere bu nùn kɑm kuɑ. U ǹ Gusunɔ win Yinni mɛm nɔɔwɛ. Mɑ u dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ u kɑ turɑre dɔ̃ɔ doke mi, kɑ tii. 17 Yen biru, yɑ̃ku kowo Asɑriɑ u duɑ mi, kɑ yɑ̃ku kowobu wɛnɛ, 18 be bɑ wɔrugɔru mɔ. Mɑ bɑ sinɑ boko Osiɑsi sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, Osiɑsi, n ǹ wunɛ kɑɑ Yinni Gusunɔ turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ. Aronin bibun bweserɑ bɑ gɔsɑ yen sɔ̃. Ǹ n mɛn nɑ, ɑ yɑrio sɑ̃ɑ yeru min di. Domi ɑ kuɑ mɛm nɔɔ sɑri. A ǹ mɑɑ bɛɛrɛ wɑsi Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

19 Yerɑ sinɑ boko Osiɑsi u mɔru seewɑ. N deemɑ u ye bɑ rɑ kɑ turɑre dɔ̃ɔ doke nɛni. Yerɑ bɑrɑ disigirɑ nùn wɔri win sirikɑnɑɔ yɑ̃ku kowo ben nɔni biru Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru mi, mi bɑ rɑ turɑre dɔ̃ɔ doken wuswɑɑɔ. 20 Yerɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero Asɑriɑ kɑ yɑ̃ku kowo be bɑ tie, bɑ nùn mɛɛrɑ, mɑ bɑ deemɑ wee, bɑrɑ disigirɑ win sirikɑnɑɔ. Yerɑ bɑ yɑnde nɛɛ, u yɑrio tɔɔwɔ. Mɑ Osiɑsi u yɑrɑ tɔɔwɔ fuuku fuuku, domi u wɑ mɑ Yinni Gusunɔ u nùn bɑrɑ disigiru kpɛ̃ɛ.

Osiɑsin bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 15:5-7)

21 Mɑ bɑrɑ disigii te, tɑ Osiɑsi wɑ̃ɑsi sere u dɑ u kɑ gu. Bɑ nùn yɑrɑ Isirelibɑn suunu sɔɔn di, u dɑ u wɑ̃ɑ wi turo. Win bii Yotɑmuwɑ u nùn kɔsire kuɑ u tem mɛ kpɑrɑmɔ. 22 Ye Osiɑsi u gbiɑ u kuɑ, kɑ ye u kuɑ win wɑ̃ɑ dɑ̃ɑkiru sɔɔ, ye kpuron gɑri yi yoruɑ Gusunɔn sɔmɔ Esɑi, Amɔtin biin tireru sɔɔ. 23 Osiɑsi u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ kɑ nùn dɑ mi bɑ rɑ sinɑmbu sike. Adɑmɑ bɑ ǹ nùn sikuɑ win bɑɑbɑbɑn siki wɔruɔ, domi bɑ nɛɛ, u bɑrɑ disigiru mɔ. Mɑ win bii Yotɑmu u bɑndu kɔsire kuɑ.

Yotɑmu

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 15:32-38)

27

1 Wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbuwɑ Yotɑmu u mɔ sɑnɑm mɛ u bɑndu di. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. Win mɛron yĩsirɑ Yerusɑ, Sɑdɔkun bii. 2 U sĩɑwɑ dee dee Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Win tundo Osiɑsin yirɑ u swĩi mɑm mɑm. Adɑmɑ u ǹ due Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Yen biru, u derɑ tɔmbɑ sɑnkirɑmɔ win tem mɛ sɔɔ.

3 Wiyɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ gunguru giɑ bɑnɑ. Mɑ u mɑɑ bɑni dɑbinu kuɑ Ofɛlin gbɑ̃rɑrɔ. 4 U wusu bɑnɑ Yudɑn guunɔ. Mɑ u mɑɑ kɔ̃su mɑru yenu kuɑ kɑ dii bɑkɑ dɑmginu yɑkɑsɔ.

5 U mɑɑ kɑ Amɔnibɑ tɑbu kuɑ, mɑ u bu kɑmiɑ. Wɔ̃ɔ ge sɔɔ, Amɔnibɑ bɑ nùn sii geesun gobi wunɔbu (100) wɛ̃ kɑ dĩɑ bimi yi bɑ mɔ̀ ɔɔsun tɔnnu nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000) kɑ ɑlikɑmɑn tɔnnu nɔrɔbun subɑ itɑ. Nge mɛyɑ bɑ mɔ̀ sere n kɑ girɑri wɔ̃ɔ itɑ. 6 Yotɑmu u dɑm kuɑ. Domi u win nɑɑnɛ doke Yinni Gusunɔ sɔɔ.

7 Ye Yotɑmu u kuɑn sukum, win tɑbu kɑ win sɔmɑ ye u kuɑ, ye kpuron gɑri yoruɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. 8 Yotɑmu u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu sɑnɑm mɛ u kuɑ sinɑ boko. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ bɑn te sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 9 Yen biru, u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ nùn sikuɑ Dɑfidin wuuɔ. Mɑ win bii Akɑsi u bɑndu kɔsire kuɑ.

Akɑsi u kuɑ sinɑ boko Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 16:1-6)

28

1 Akɑsi u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndu sɑnɑm mɛ u bɑndu di. U kuɑwɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. U ǹ sĩɑ dee dee Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. U ǹ win sikɑdo Dɑfidin yirɑ swĩi. 2 Isirelibɑn sinɑmbun yirɑ u swĩi. U mɑm bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin bwɑ̃ɑroku sii gɑnduguu kuɑ. 3 U turɑre dɔ̃ɔ doke Hinɔmun bibun bweserun wɔwɑɔ. Mɑ u kɑ win tiin bibu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ nge mɛ bwese tukunu nu rɑ ko ni Yinni Gusunɔ u girɑ Isirelibɑn wuswɑɑn di. 4 U rɑ bũu yɑ̃kunu ko kpɑ u nu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ gungunɔ kɑ guunɔ kɑ sere dɑ̃ɑ kubenɔ.

5 Gusunɔ wi, Akɑsin Yinni u nùn Sirin sinɑ boko nɔmu bɛriɑ. Mɑ bɑ nùn kɑmiɑ bɑ win tɔn dɑbinu mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Dɑmɑsiɔ. Yen biru, Gusunɔ u mɑɑ nùn bɛri Isirelibɑn nɔmɑɔ. Mɑ Isireli be, bɑ nùn kɑmiɑ. 6 Pekɑ, Remɑliɑn bii, u tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɑɑ teeru (120.000) go sɔ̃ɔ teerun sɔ̃ɔ, yèn sɔ̃ bɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni deri. Tɔn be bɑ go mi, be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ. 7 Sikiri, Efɑrɑimubɑn tɑbu durɔ u Mɑɑseyɑ, sinɑ bokon bii go kɑ Asirikɑmu wi u sɑ̃ɑ sinɑ bokon yɛnun sɔm kowobun wirugii kɑ sere Ɛlikɑnɑ sinɑ bokon sinɑ ɑsɑkpɔ gbiikoo. 8 Isirelibɑ bɑ ben mɛro bisibu Yudɑbɑ yoru mwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ goobu (200.000), kurɔbu kɑ bibu. Mɑ bɑ ben yɑ̃ɑ dɑbinu gurɑ bɑ kɑ dɑ Sɑmɑriɔ.

9 N deemɑ Yinni Gusunɔn sɔmɔ goo u wɑ̃ɑ mi. Win yĩsirɑ Odɛdi. Yerɑ u tɑbu kowo be sennɔ dɑ. U nɛɛ, wee Gusunɔ bɛɛn bɑɑbɑbɑn Yinni u kɑ Yudɑbɑ mɔru kuɑ, mɑ u bɛɛ bu nɔmu bɛriɑ, mɑ i bu go kɑ wɔnwɔndu sɑriru sere ben wuri yi nùn girɑri. 10 Yerɑ i kĩ tɛ̃, Yudɑ be, kɑ Yerusɑlɛmugii be, bu ko bɛɛn yobu? I ǹ tɑmɑɑ i Gusunɔ bɛɛn Yinni torɑri? 11 I swɑɑ dɑkio i nɔ. I yoo be i mwɛɛrɑ bɛɛn mɛro bisibu sɔɔ mi yɔ̃suo bu wurɑ ben yɛnusɔ. Domi Yinni Gusunɔ u kɑ bɛɛ mɔru bɑkɑ mɔ̀.

12 Efɑrɑimubɑn wirugibu gɑbu, Asɑriɑ, Yokɑnɑnin bii kɑ Berekiɑ, Mɛsilemɔtun bii kɑ Esekiɑsi, Sɑlumun bii kɑ Amɑsɑ, Adilɑin bii, berɑ bɑ tɑbu kowobu seesi be bɑ wee tɑbu gberun di. 13 Bɑ bu sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, i ǹ kɑ yoo be duɔ mini. I kĩ i bɛsɛn tɑɑrɛ sosiwɑ Yinni Gusunɔn mi. Domi sɑ tore kɔ. Mɑ Yinni Gusunɔ u kɑ sun mɔru sɑ̃ɑ.

14 Yerɑ tɑbu kowo be, bɑ yoo be yɔ̃su, bɑ bu ben yɑ̃nu wesiɑ Isirelibɑ kɑ ben wirugibun wuswɑɑɔ. 15 Wirugii be bɑ sokɑ kɑ ben yĩsɑ bɑ yoo be suɑ, bɑ ben be bɑ wɑ̃ɑ tereru yɑ̃nu dokeɑ ni tɑbu kowobɑ mwɛɛrimɑ. Bɑ bu yɑ̃nu kɑ bɑrɑnu wɛ̃. Bɑ derɑ bɑ di mɑ bɑ nɔrɑ. Mɑ bɑ ben mɛɛrɑn bosu bɔkuɑ. Mɑ bɑ yoo be sɔɔ be bɑ kun kpɛ̃ bu sĩ kɛtɛkunu sɔndi bɑ kɑ dɑ Yerikoɔ mi kpɑkpɑ bɛ̃ɛ wɑ̃ɑ. Yen biru, Isireli be bɑ kɑ bu dɑ bɑ wurɑmɑ Sɑmɑriɔ.

Akɑsi u somiru kɑsu

Asirigibun mi

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 16:7-20)

16 Sɑɑ ye sɔɔrɑ sinɑ boko Akɑsi u gɔrɑ Asirin sinɑmbun mi, u bu somiru kɑnɑ. 17 Edɔmubɑ bɑ nɑ bɑ kpɑm Yudɑbɑ wɔri bɑ kɑmiɑ, mɑ bɑ Yudɑ be, yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ doonɑ. 18 Filisitibɑ bɑ wɔrɑɑ nɑ wuu si su wɑ̃ɑ Sefɑlɑn wɔwɑɔ kɑ si su wɑ̃ɑ Yudɑn tem sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Mɑ bɑ Bɛti Semɛsi kɑ Ayɑloni mwɑ kɑ Gederɔtu kɑ Soko kɑ yen bɑru kpɑɑnu kɑ Tinnɑ kɑ yen bɑru kpɑɑnu kɑ Gimuso kɑ yen bɑru kpɑɑnu. Mɑ bɑ sinɑ wuu si sɔɔ. 19 Domi Yinni Gusunɔ u Yudɑbɑ sekuru doke ben sinɑ boko Akɑsin sɔ̃. Akɑsi wi, u kom bɛrɛtɛkɛ kuɑwɑ Yudɑɔ, u Yinni Gusunɔ mɛm nɔɔbu sɑriru koosiwɑ mɑm mɑm.

20 Mɑ Asirin sinɑ boko Tigilɑti Pilesɛɛ u nɑ u nùn wɔri nge yibɛrɛ. U ǹ nùn somi. 21 Domi Akɑsi u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɑ sinɑ kpɑɑru kɑ win tem wirugibun ɑrumɑni gurɑ u Asirin sinɑ boko wɛ̃. Adɑmɑ kɑ mɛ, yen gɑɑ kun nùn yɑre. 22 Sɑnɑm mɛ u wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ, kɑ mɛ, u Yinni Gusunɔ mɛm nɔɔbu sɑriru koosimɔwɑ u dɔɔ. 23 U Dɑmɑsin bũnu yɑ̃kuru kuɑ ni nu nùn kɑmiɑ mi. Domi u nɛɛ, wee Sirin sinɑ bokon bũnu nu rɑ bu somi. Tɛ̃, win tii u koo mɑɑ nu yɑ̃kuru kuɑ kpɑ nu wɑ nu nùn somi. Adɑmɑ nu ǹ nùn somi. Nu nùn kɑm kuɑwɑ wi kɑ Isirelibɑ kpuro. 24 Akɑsi u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃nu kpɑɑsinɑ u kɔsukɑ. Mɑ u derɑ bɑ tu kɛnuɑ. Mɑ u bũu yɑ̃ku yenu kuɑ beri berikɑ kpuro Yerusɑlɛmuɔ. 25 Yerɑ u gungunu kuɑ Yudɑn wusu kpuro sɔɔ bu kɑ bũnu yɑ̃kuru kuɑ kpɑ bu mɑɑ nu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ mi. Nge mɛyɑ u kuɑ u kɑ Gusunɔ win bɑɑbɑbɑn Yinnin mɔru seeyɑ.

26 Akɑsin kookoosun sukum gbiikisu kɑ dɑ̃ɑkisu si kpuro su yoruɑ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. 27 Yen biru, Akɑsi u kpunɑ u gu, mɑ bɑ nùn sikuɑ Yerusɑlɛmuɔ. Adɑmɑ bɑ ǹ nùn sikuɑ Isirelibɑn sinɑmbun sikɑɔ. Yen biru, win bii Esekiɑsi u bɑndu kɔsire kuɑ.

Esekiɑsi u bɑndu di Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 18:1-4)

29

1 Esekiɑsi u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu sɑnɑm mɛ u bɑndu di. Win mɛron yĩsirɑ Abiyɑ, Sɑkɑrin bii. U kuɑwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu kɑ nnɛ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 2 U kuɑ ye yɑ Yinni Gusunɔ wɛ̃re. Win sikɑdo Dɑfidin yirɑ u swĩi mɑm mɑm.

3 Win bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuun suru gbiikoo sɔɔ, u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɛniɑ. Mɑ u ten gɑmbobɑ sɔnwɑ. 4 U derɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ bɑ nɑ. Mɑ u bu mɛnnɑ sɑ̃ɑ yerun bɑtumɑɔ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. 5 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bɛɛ Lefibɑ i swɑɑ dɑkio i nɔ. I tii dɛɛrɑsio, kpɑ i mɑɑ Gusunɔ bɛɛn bɑɑbɑbɑn Yinnin sɑ̃ɑ yeru dɛɛrɑsiɑ. I ye yɑ disi mɔ kpuro yɑro sɑ̃ɑ yee ten min di. 6 Bɛsɛn bɑɑbɑbɑ bɑ kuɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ. Bɑ kɔ̃sɑ kuɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin nɔni sɔɔ. Bɑ wi kɑ win sɑ̃ɑ yeru biru kisi. 7 Mɑ bɑ sɑ̃ɑ yee te kɛnuɑ, bɑ ten fitilɑbɑ go. Bɑ ku rɑ nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeye. Bɑ ku rɑ mɑɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kue. 8 Yerɑ Yinni Gusunɔ u Yudɑ kɑ Yerusɑlɛmu mɔru seesi. Mɑ u derɑ ye kpuro yɑ kuɑ bɑnsu bɑ ye yɛ̃ɛmɔ nge mɛ i wɑɑmɔ gisɔ. 9 Bɛsɛn bɑɑbɑbɑ bɑ gbisukɑ tɑbu sɔɔ mɑ bɛsɛn bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu kɑ bɛsɛn kurɔbu bɑ yoru dɑ tem tukumɔ Yinni Gusunɔn mɔru yen sɔ̃. 10 Tɛ̃, nɑ kĩ n kɑ Gusunɔ bɛsɛ Isirelibɑn Yinni ɑrukɑwɑni bɔke, kpɑ win mɔru ye, yu wɑ yu sure u sun deri. 11 Yen sɔ̃, nɛn bibu, i ku mɑɑ Gusunɔ ɑtɑfiiru ko. Domi u bɛɛ gɔsɑwɑ i kɑ nùn sɔmburu kuɑ, i n nùn sɑ̃ɑmɔ, kpɑ i n nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ.

12 Lefibɑ be bɑ seewɑ bɑ nɑ, berɑ Mɑhɑti, Amɑsɑin bii kɑ Yoɛli, Asɑriɑn bii Kehɑtin bibun bweseru sɔɔ kɑ Kisi, Abudin bii kɑ Asɑriɑ, Yehɑlɛɛlin bii Mɛrɑrin bibun bweseru sɔɔ kɑ Yoɑsi, Simmɑn bii kɑ Edɛni, Yoɑn bii Gɛɛsɔnin bibun bweseru sɔɔ 13 kɑ Simuri kɑ Yeyɛli Elisɑfɑnin bibun bweseru sɔɔ kɑ Sɑkɑri kɑ Mɑtɑniɑ Asɑfun bibun bweseru sɔɔ 14 kɑ Yeyɛli kɑ Simɛi Hemɑnin bibun bweseru sɔɔ kɑ Semɑyɑ kɑ Usiɛli Yedutum bibun bweseru sɔɔ. 15 Bɑ ben mɛro bisibu mɛnnɑ ye bɑ tii dɛɛrɑsiɑ bɑ kpɑ. Yen biru, bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru dɛɛrɑsiɑ nge mɛ sinɑ boko u geruɑ kɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u woodɑ wɛ̃. 16 Yɑ̃ku kowobu bɑ duɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ bu kɑ tu dɛɛrɑsiɑ. Mɑ bɑ disinu kpuro yɑrɑ ni nu wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yeru mi, kɑ ten yɑɑrɑɔ. Min diyɑ Lefibɑ bɑ disi ni gurɑ bɑ kɑ dɑ bɑ kube wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Sedoroni. 17 Bɑ sɑ̃ɑ yee ten dɛɛrɑsiɑbu toruɑwɑ wɔ̃ɔn suru gbiikoon tɔ̃ɔ gbiikirun di. Yen sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, mɑ bɑ turɑ ten ɑdɛrɔwɔ. Yen biruwɑ bɑ mɑɑ kuɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑ bɑ kɑ tu dɛɛrɑsiɑ bɑ kpɑ. Sɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ tiɑ bɑ kuɑ bɑ kɑ te kpuro dɛɛrɑsiɑ bɑ kpɑ.

18 Mɑ bɑ dɑ sinɑ boko Esekiɑsin mi bɑ nɛɛ, wee sɑ sɑ̃ɑ yee te dɛɛrɑsiɑ sɑ kpɑ kɑ yɑ̃ku yee te, kɑ ten dendi yɑ̃nu kɑ tɑbulu mi bɑ rɑ pɛ̃ɛ yi kɑ yen dendi yɑ̃nu. 19 Yɑ̃ɑ ni kpurowɑ sɑ sɔnwɑ, mɑ sɑ nu dɛɛrɑsiɑ ni Akɑsi u rɑɑ disi doke win mɛm nɔɔbu sɑrirun sɔ̃ sɑnɑm mɛ u bɑndu dii. Ni kpurowɑ sɑ yi Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yerun wuswɑɑɔ.

Esekiɑsi u mɑɑ

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑru seeyɑ

20 Yerɑ sɔ̃ɔ teeru, Esekiɑsi u seewɑ buru buru yellu u wuun wirugibu mɛnnɑ, mɑ bɑ dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 21 Mɑ bɑ kɑ nɑɑ kinɛnu nɔɔbɑ yiru nɑ kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu nɔɔbɑ yiru kɑ yɑ̃ɑ kpɛmminu nɔɔbɑ yiru kɑ boo kinɛnu nɔɔbɑ yiru bu kɑ torɑnun yɑ̃kunu ko bɑndun sɔ̃ kɑ yɑ̃ku yee ten sɔ̃ kɑ sere Yudɑbɑn sɔ̃. Yerɑ sinɑ boko u yɑ̃ku kowobu Aronin bibun bweseru sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu ye kpuro goowo Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yerɔ. 22 Mɑ bɑ kɛtɛ kinɛ ni sɑkirɑ bɑ nin yɛm suɑ bɑ yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerɔ. Yen biru, bɑ yɑ̃ɑ kinɛ ni sɑkirɑ mɑ bɑ nin yɛm yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerɔ. Mɛyɑ bɑ mɑɑ yɑ̃ɑ kpɛmmii ni sɑkirɑ bɑ nin yɛm yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerɔ. 23 Yen biru, bɑ mɑɑ kɑ boo kinɛ ni nɑ sinɑ bokon wuswɑɑɔ kɑ tɔmbu kpuron wuswɑɑɔ bu kɑ torɑnun yɑ̃kunu ko. Mɑ be kpuro bɑ ben nɔmɑ sɔndi boo nin wiru wɔllɔ. 24 Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ boo ni sɑkirɑ bɑ nin yɛm yɑri yɑ̃ku yerun temɔ. Bɑ yɑ̃ku te kuɑwɑ Isirelibɑ kpuron torɑnun sɔ̃. Domi sinɑ boko u nɛɛ, yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ni, kɑ torɑrun yɑ̃ku ni, bɑ koo nu kowɑ Isirelibɑ kpuron sɔ̃.

25 U Lefibɑ doke Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ bɑ sɛkɛtirɛnu nɛni kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu nge mɛ Dɑfidi kɑ Gusunɔn sɔmɔbu Gɑdi kɑ mɑɑ Nɑtɑni bɑ woodɑ wɛ̃ bu ko. Yinni Gusunɔwɑ u bu woodɑ ye wɛ̃. 26 Mɑ Lefibɑ bɑ nɑ bɑ sinɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kɑ dwee yɑ̃ɑ ni Dɑfidi u derɑ bɑ kuɑ. Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ mɑɑ duɑ kɑ ben kɔbi. 27 Mɑ Esekiɑsi u nɛɛ, bu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru koowo yɑ̃ku yeru wɔllɔ. Ye bɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii te toruɑ, yerɑ bɑ mɑɑ womusu toruɑ. Mɑ bɑ kɔbi so kɑ sere Dɑfidi Isirelibɑn sinɑ bokon dwee yɑ̃ɑ ni. 28 Mɑ tɔn be kpuro bɑ yiirɑ bu kɑ Yinni Gusunɔ bɛɛrɛ wɛ̃. Bɑ kɔbi soomɔ, bɑ womusu mɔ̀ sere bɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii te wiru go. 29 Sɑnɑm mɛ bɑ yɑ̃ku ni kuɑ bɑ kpɑ, yerɑ sinɑ boko kɑ win tɔn be kpuro bɑ yiirɑ bɑ Yinni Gusunɔ bɛɛrɛ wɛ̃. 30 Yerɑ Esekiɑsi kɑ Yudɑbɑn wirugibu bɑ Lefibɑ sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, bu Yinni Gusunɔ siɑro kɑ Dɑfidin womusu kɑ mɑɑ Asɑfun womusu. Mɑ bɑ Yinni Gusunɔ kpunɑ bɑ nùn sɑ̃wɑ kɑ nuku doo bɑkɑbu.

31 Esekiɑsi u nɛɛ, tɛ̃, wee i tii dɛɛrɑsiɑ, i kuɑ Yinni Gusunɔgibu. Yen sɔ̃, i susimɑ i nùn siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ win sɑ̃ɑ yerɔ.

Yerɑ tɔn be, bɑ mɑɑ kɑ yɑɑ sɑbenu nɑ bɑ kɑ nùn siɑrɑbun yɑ̃ku ni kuɑ. Mɑ gɑbɑ mɑɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ kɑ nuku tiɑ. 32 Yɑɑ sɑbe ni bɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ni kuɑ mi, nu dɑbi. Kɛtɛbɑn geerɑ sɑ̃ɑwɑ wɑtɑ kɑ wɔkuru, yɑ̃ɑ kinɛnu mɑɑ wunɔbu (100) kɑ sere yɑ̃ɑ kpɛmminu goobu (200). Ye kpurowɑ bɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugii ni kuɑ. 33 Yen biru, bɑ mɑɑ kɛtɛ nɑtɑ (600) go kɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000). 34 Adɑmɑ yɑ̃ku kowobu bɑ ǹ dɑbi dɔmɑ te. Yen sɔ̃nɑ bɑ ǹ kpĩɑ bu yɑ̃ku yɑ̃ɑ ni koku. Ben mɛro bisibu Lefibɑrɑ bɑ bu somi bɑ kɑ sɔmbu te kuɑ sere sɑɑ ye yɑ̃ku kowobu be bɑ tie bɑ tii dɛɛrɑsiɑ. Domi Lefibɑ bɑ tii wɛ̃ kɑ kĩru n kere yɑ̃ku kowobu. 35 Dɔmɑ te, bɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ nu dɑbi kɑ siɑrɑbun yɑ̃ku ni bɑ kuɑ kɑ yɑɑ gum kɑ sere tɑm mɛ bɑ kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ.

Nge mɛyɑ bɑ kɑ sɑ̃ɑru seeyɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 36 Esekiɑsi kɑ tɔn be kpuro bɑ nuku dobu kuɑ yèn sɔ̃ Gusunɔ u doke tɔmbun gɔ̃rusɔ bɑ kɑ win sɑ̃ɑru seeyɑ mɛsum fuuku.

30

Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑrun

sɔɔru

1 Esekiɑsi u sɔmɔbu gɔrɑ Isireliɔ kɑ Yudɑɔ. N deemɑ u rɑɑ Efɑrɑimubɑ kɑ Mɑnɑsebɑ tireru yoruɑ bu kɑ nɑ bu Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di Gusunɔ, be Isirelibɑn Yinnin sɑ̃ɑ yerɔ, Yerusɑlɛmuɔ. 2 Sinɑ boko Esekiɑsi kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ Yudɑbɑ bɑ nɔɔsinɑ mɑ bɑ koo Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑ te di wɔ̃ɔn suru yiruse sɔɔ. 3 Domi bɑ ǹ kpɛ̃ bu tu di ten sɑɑ sɔɔ yèn sɔ̃ yɑ̃ku kowo dɑbiru tɑ ǹ tii dɛɛrɑsie. Mɛyɑ tɔn dɑbirɑ kun mɑɑ mɛnnɛ Yerusɑlɛmuɔ. 4 Sinɑ boko kɑ tɔn be kpuro bɑ tɔ̃ɔ te wurɑ. 5 Mɑ bɑ derɑ bɑ kpɑrɑ Isirelin tem kpuro sɔɔ sɑɑ Beri Sebɑn di n kɑ dɑ sere Dɑnuɔ, tɔmbu bu kɑ nɑ Yerusɑlɛmuɔ bu Gusunɔ Isirelibɑn Yinni Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑ te diiyɑ. Domi tɔn dɑbiru tɑ ku rɑ rɑɑ mɑɑ tu di nge mɛ bɑ yoruɑ bu ko. 6 Mɑ gɔro be, bɑ sinɑ boko kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbun tire ni suɑ bɑ kɑ dɑ Isireliɔ kɑ Yudɑɔ. Mɑ bɑ bu sɔ̃ɔwɑ kɑ sinɑ bokon yĩsiru bɑ nɛɛ, bɛɛ Isirelibɑ, i wurɑmɑ Gusunɔ Aburɑhɑmu kɑ Isɑki kɑ Yɑkɔbun Yinnin mi, kpɑ win tii u mɑɑ wurɑmɑ bɛɛn mi. I de i wurɑmɑ bɛɛ be i kisirɑ Asirin sinɑ bokon nɔmɑn di. 7 I ku bɛɛn bɑɑbɑbɑ kɑ bɛɛn mɑɑbu sɑɑri be bɑ ǹ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni mɛm nɔɔwɛ, mɑ u bu kɑm koosiɑ nge mɛ i wɑɑmɔ gisɔ. 8 I ku swɑɑ tɑɑyɑ nge bɛɛn bɑɑbɑbɑ. I wurɑmɑ Yinni Gusunɔn mi. I nɑ i nùn sɑ̃ win sɑ̃ɑ yerɔ te u tii yiiye sere kɑ bɑɑdommɑ. I nɑ i Gusunɔ bɛɛn Yinni sɑ̃ kpɑ win mɔru bɑkɑ ye, yu bɛɛ doonɑri. 9 Ì n wurɑmɑ Yinni Gusunɔn mi, bɛɛn tɔmbu kɑ bɛɛn bii be bɑ mwɛɛrɑ bɑ kɑ yoru dɑ, bɑ koo bu wɔnwɔndu kuɑ kpɑ bu den de bu wurɑmɑ tem mɛ sɔɔ. Domi Gusunɔ bɛɛn Yinni u rɑ suuru ko. Win wɔnwɔndɑ kpɑ̃. U ǹ mɑɑ bɛɛ biru kisimɔ ì n wurɑmɑ win mi.

10 Nge mɛyɑ gɔro be, bɑ gerumɔ bɑ kɑ wusu gɑsirimɔ sɑɑ Efɑrɑimun tem di kɑ Mɑnɑsen temɔ n kɑ girɑri Sɑbulonin temɔ. Mɑ bɑ bu yɛ̃ɛmɔ bɑ yɑɑkoru koosimɔ. 11 Adɑmɑ gɑbɑ tii kɑwɑ Asɛɛn temɔ kɑ Mɑnɑsen temɔ kɑ Sɑbulonin temɔ, mɑ bɑ seemɑ bɑ nɑ Yerusɑlɛmuɔ. 12 Mɛyɑ mɑɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yudɑbɑ wɑ̃ɑ. Mɑ u derɑ ben gɔ̃ru gɑ kuɑ tiɑ bu kɑ sinɑ boko kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbun gɑri mɛm nɔɔwɑ nge mɛ wi, Yinni Gusunɔ u geruɑ.

Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru

13 Tɔn dɑbiru tɑ mɛnnɑ wɔ̃ɔn suru yiruse sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ bu kɑ pɛ̃ɛ ye bɑ kun seeyɑtiɑ doken tɔ̃ɔ bɑkɑru ko. Dɔmɑ te, tɔn be, bɑ dɑbiɑ. 14 Yerɑ bɑ seewɑ bɑ bũu yɑ̃ku yee ni nu wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ kɔsukɑ kɑ sere mi bɑ rɑ nu turɑre dɔ̃ɔ dokeye. Mɑ bɑ ye kpuro gurɑ bɑ sure wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Sedoroni. 15 Yen biru, bɑ Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑrun yɑ̃ku yɑɑ sɑkirɑ wɔ̃ɔn suru yirusen sɔ̃ɔ wɔkurɑ nnɛse sɔɔ. Sekurɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ mwɑ, mɑ bɑ tii dɛɛrɑsiɑ. Bɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 16 Ben bɑɑwure u dɑ u wɑ̃ɑ win ɑyerɔ nge mɛ Mɔwisi Yinni Gusunɔn tɔnu u yoruɑ woodɑn tireru sɔɔ. Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ yɛm yɛ̃kɑmɔ mɛ Lefibɑ bɑ bu wɛ̃ɛmɔ. 17 Nge mɛ tɔn dɑbirɑ wɑ̃ɑ be bɑ ǹ tii dɛɛrɑsie dɔmɑ te, yerɑ n derɑ Lefibɑ bɑ bu yɑ̃ku yɛɛ yi sɑkiriɑmmɛ, kpɑ bu kɑ yi dɛɛrɑsiɑ bu yi nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃. 18-19 Tɔn dɑbiru tɑ wɑ̃ɑ te tɑ ǹ tii dɛɛrɑsie, n mɑm nɛɛre Efɑrɑimubɑ sɔɔ kɑ Mɑnɑsebɑ sɔɔ kɑ Isɑkɑribɑ sɔɔ kɑ sere Sɑbulonibɑ sɔɔ. Bɑ Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di. Adɑmɑ bɑ ǹ ten woodɑ swĩi. Yen sɔ̃nɑ Esekiɑsi u bu kɑnɑru kuɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, wunɛ tɔn geowɑ. Be bɑ tii wɛ̃ kɑ ben gɔ̃ru kpuro bɑ kɑ wunɛ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni kɑsu, bɑɑ mɛ bɑ ǹ tii dɛɛrɑsie, ɑ bu suuru kuo.

20 Yinni Gusunɔ u Esekiɑsin kɑnɑ te mwɑ mɑ u tɔn be suuru kuɑ.

21 Nge mɛyɑ Isireli be bɑ mɛnnɑ Yerusɑlɛmuɔ, bɑ kɑ pɛ̃ɛ ye bɑ kun seeyɑtiɑ doken tɔ̃ɔ bɑkɑru di sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru kɑ nuku dobu. Tɔ̃ɔ bɑɑtere yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ bɑ rɑ n Yinni Gusunɔ siɑrɑmɔwɑ kɑ dwee yɑ̃nu. 22 Esekiɑsi u Lefi bɑɑwure siɑrɑ sɔmbu te u kuɑn sɔ̃ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Bɑ yɑ̃ku yɑɑ ye temɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Mɑ bɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ bɑ kɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni siɑrɑ. 23 Yen biru, tɔn be, bɑ mɑɑ wurɑ bu tɔ̃ɔ bɑkɑru di sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Mɑ bɑ mɑɑ sinɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru bɑ tɔ̃ɔ bɑkɑru di kɑ nuku dobu. 24 Domi Esekiɑsi u kɛtɛ kinɛnu nɔrɔbu (1.000) gɔsɑ kɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbɑ yiru (7.000). Mɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu bɑ mɑɑ kɛtɛ kinɛnu nɔrɔbu gɔsɑ kɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000). Mɑ yɑ̃ku kowobu dɑbinu bɑ tii dɛɛrɑsiɑ. 25 Yudɑbɑ kpuro kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ kɑ sere be bɑ nɑ Isirelin di kɑ sɔbu be bɑ wɑ̃ɑ Isireliɔ kɑ Yudɑɔ, be kpurowɑ bɑ nuku dobu kuɑ dɔmɑ te. 26 Nuku doo bɑkɑbu bu wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ. Sɑɑ Sɑlomɔɔ Dɑfidi Isirelibɑn sinɑ bokon biin wɑɑtin di, bɑ ǹ tɔ̃ɔ bɑkɑ ten bweseru koore Yerusɑlɛmuɔ. 27 Yerɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ bɑ seewɑ bɑ tɔn be domɑru kuɑ. Yinni Gusunɔ u ben nɔɔ nuɑ domi ben kɑnɑ te, tɑ nùn girɑri sere win wɑ̃ɑ yee dɛɛrɑrɔ wɔllɔ.

31

Esekiɑsi

u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑru seeyɑ

1 Yenibɑ kpuron biru, Isireli be bɑ wɑ̃ɑ mi, bɑ seewɑ bɑ dɑ Yudɑn wusu kpuro sɔɔ bɑ bwɑ̃ɑrokunu kɔsukɑ mɑ bɑ gungunu kɑ bũu yɑ̃ku yenu kpuro kɔsukɑ Yudɑn temɔ kɑ Bɛnyɑmɛɛn temɔ kɑ Efɑrɑimun temɔ kɑ Mɑnɑsen temɔ. Yen biru, be kpuro bɑ wurɑmɑ ben temɔ, ben bɑɑwure u dɑ u wɑ̃ɑ win wɑ̃ɑ yerɔ.

2 Esekiɑsi u wure u yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ wesiɑ ben sɔmburu sɔɔ nge mɛ bɑ kɑ bɔnu sɑ̃ɑ kɑ sɔmbu te bɑɑwure u rɑ ko. Berɑ bɑ ko n dɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu ko kɑ sere womusu bu kɑ Yinni Gusunɔ siɑrɑ win sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ. 3 Sinɑ boko Esekiɑsi u win dukiɑn sukum wɛ̃ bu kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko ni bɑ rɑ ko bururu kɑ yokɑ kɑ ni bɑ rɑ ko tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ kɑ suru kpɑon tɔ̃ɔ bɑkɑru sɔɔ kɑ sere tɔ̃ɔ bɑkɑ ni nu tie sɔɔ nge mɛ bɑ yoruɑ woodɑn tireru sɔɔ.

4 Yerɑ u Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ ben bɑɑ wɛ̃ɛyɔ, kpɑ bu kpĩ bu Yinni Gusunɔn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. 5 Sɑnɑm mɛ gɑri yi, yi nɔɔrɑ bɑɑmɑ, yerɑ Isirelibɑ bɑ ben ɑlikɑmɑ ye yɑ gbiɑ yɑ ye wɛ̃ kɑ tɑm kpɑm kɑ gum kɑ tim kɑ sere ben dĩɑnu gɑnu. Mɛyɑ bɑ mɑɑ kɑ gɑ̃ɑnu kpuron wɔkuru bɑɑteren wɔllɔn tiɑ tiɑ nɑ. 6 Mɛyɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ be bɑ wɑ̃ɑ Yudɑn wuu mɑrosɔ bɑ ben yɑɑ sɑbenun wɔkuru bɑɑteren wɔllɔn tiɑ tiɑ wɛ̃ kɑ sere gɑ̃ɑ ni bɑ gɔsɑ bɑ yi nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃. Mɑ bɑ nu subɑ subɑ. 7 Bɑ nin subenu toruɑwɑ sɑɑ wɔ̃ɔn suru itɑsen di n kɑ dɑ wɔ̃ɔ gen suru nɔɔbɑ yiruse sɔɔ. 8 Esekiɑsi kɑ win sinɑ bwɑ̃ɑbu bɑ nɑ bɑ subu ni wɑ, yerɑ bɑ Yinni Gusunɔ kɑ win tɔmbu siɑrɑ.

9 Mɑ Esekiɑsi u yɑ̃ku kowobu kɑ Lefi be bikiɑ u nɛɛ, subu nirɑ̀ mini. 10 Yerɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero Asɑriɑ, Sɑdɔkun bweseru sɔɔ, u nùn wisɑ u nɛɛ, sɑɑ mìn di bɑ kɑ kɛ̃nu nɑɑmɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ, dĩɑnu rɑ n wɑ̃ɑwɑ sɑ n dimɔ, sɑ n debumɔ. Ni nu tiɑrɑ nu kpɑ̃ niyɑ mini. Domi Yinni Gusunɔ u sun domɑru kuɑ.

11 Mɑ Esekiɑsi u woodɑ wɛ̃ bu dinu sɔmɛ mi bɑ koo nu yi. Mɑ bɑ dinu sɔnwɑ. 12 Mɑ bɑ kɑ kɛ̃nu kɑ wɔkuru bɑɑteren wɔllɔn tiɑ tiɑ nɑ kɑ yɑ̃ku dĩɑ ni nu sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔginu. Lefi wi bɑ mɔ̀ Konɑniɑ wiyɑ bɑ dĩɑ ni nɔmu sɔndiɑ, mɑ win mɛro bisi Simɛi u sɑ̃ɑ win yiruse. 13 Yeyɛli kɑ Asɑsiɑ kɑ Nɑkɑti kɑ Asɑɛli kɑ Yerimɔti kɑ Yosɑbɑdi kɑ Eliɛli kɑ Yisimɑkiɑ kɑ Mɑkɑti kɑ Bɛnɑyɑ be kpurowɑ Konɑniɑ kɑ win mɛro bisi Simɛi bɑ kpɑre nge mɛ sinɑ boko Esekiɑsi kɑ yɑ̃ku kowo Asɑriɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun wirugii bɑ woodɑ wɛ̃. 14 Kore wi u sɑ̃ɑ Lefi Yiminɑn bii, u sɑ̃ɑwɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn kɔ̃so. Wiyɑ bɑ kɛ̃ɛ ni nɔmu sɔndiɑ nì bɑ kɑ Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ kɑ nuku tiɑ kɑ sere ni bɑ rɑ wunɛ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Beyɑ bɑ ko n dɑ kɛ̃ɛ ni bɔnu ko. 15 Yɑ̃ku kowobun wusu sɔɔ, Edɛni kɑ Miyɑmini kɑ Yosue kɑ Semɑyɑ kɑ Amɑriɑ kɑ Sekɑniɑwɑ bɑ gɔsɑ bu Kore wi somi bɑ n dɑ kɑ kɛ̃ɛ ni begibu bɔnu kue dee dee bibu kɑ bukurobu kpuro nge mɛ bɑ kɑ bu bɔnu sɑ̃ɑ wuu wuukɑ. 16 Beyɑ tɔn durɔ bii be bɑ gɑrɑ sɑɑ wɔ̃ɔ itɑn di n kɑ dɑ be bɑ kere mɛ, kɑ be bɑ gesi dumɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere bu kɑ ben sɔmɑ ko wuu wuukɑ, 17 kɑ yɑ̃ku kowo be bɑ gɑrɑ yɛnu kɑ yɛnu kɑ Lefibɑ be bɑ gɑrɑ sɑɑ be bɑ wɔ̃ɔ yɛndu mɔn di nge mɛ ben sɔmburɑ sɑ̃ɑ wuu wuukɑ, 18 kɑ sere mɑɑ tɔn be bɑ tie kpuro kɑ ben debuminu kɑ ben kurɔbu kɑ bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu, domi bɑ tii wɛ̃wɑ mɑm mɑm Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun sɔmburu sɔɔ. 19 Aronin bibun bweseru te tɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu bɑru kpɑɑnɔ wuu mɑrosun bɔkuɔ, bɑ tɔmbu gɔsɑ wuu bɑɑgere sɔɔ be bɑ ko n dɑ bu dĩɑnu bɔnu kue ben suunu sɔɔ, kɑ sere Lefi be bɑ gɑrɑ gɑrɑn suunu sɔɔ.

20 Wee ye Esekiɑsi u kuɑ Yudɑ kpuro sɔɔ. U sĩɑwɑ dee dee gem sɔɔ Gusunɔ win Yinnin wuswɑɑɔ. 21 Sɔmɑ ye u kuɑ bu kɑ sɑ̃ɑru ko Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kɑ sere win woodɑn mɛm nɔɔbu, u ye kpuro kuɑwɑ kɑ gɔ̃ru tiɑ. Mɑ u koorɑ.

Asirin sinɑ boko Sɑnkeribu

u Yudɑn tem wɔri

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 18:13, Esɑi 36:1)

32

1 Esekiɑsi u sĩɑ dee dee Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Yenibɑn biruwɑ Sɑnkeribu, Asirin sinɑ boko u nɑ Yudɑɔ, mɑ u derɑ bɑ wuu gbɑ̃rɑrugisu tɑrusi. U nɛɛ, u koo su wɔriwɑ kɑ dɑm. 2 Ye Esekiɑsi u wɑ Sɑnkeribu u nɑ u kɑ Yerusɑlɛmu tɑrusi, yerɑ u wirugibu kɑ tɑbu kowo dɑmgibu sokɑ, 3 bu wesiɑnɑ bu kɑ bwii yi kɛnɛ yi yi wɑ̃ɑ wuun biruɔ. 4 Tɔn dɑbirɑ tɑ nùn somi bɑ kɑ bwii yi kɔruɑ kɑ nim torɑ ye yɑ kokumɔ berɑ yen suunu sɔɔ. Domi Esekiɑsi u nɛɛ, u ǹ kĩ Asirigibu bɑ̀ n tunumɑ bu nim deemɑ n kpɑ̃.

5 Mɑ u win bɑndun dɑm tɑ̃sisiɑ. U Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑrun mi n wɔrumɑ seeyɑ kɑ mɑɑ wuun kɔ̃su yenu. Mɑ u gbɑ̃rɑru gɑru bɑnɑ wuun biruɔ u kɑ sikerenɑ. Mɑ u kɑrì ye sɔnwɑ ye bɑ mɔ̀ Milo Dɑfidin wuuɔ. U tɑbu yɑ̃ɑ dɑbi dɑbinu kɑsu kɑ mɑɑ tɛrɛnu.

6 U tɑbu sinɑmbu kuɑ mɑ u bu mɛnnɑ wuun gbɑ̃rɑrun kɔnnɔwɔ. Mɑ u bu kirɔ kuɑ u nɛɛ, 7 bu tii dɑm kɛ̃ɛyɔ kpɑ bu wɔrugɔru sɔ̃ɔsi. Bu ku bɛrum ko bu diiri Asirin sinɑ boko kɑ win tɔn dɑbi ten wuswɑɑɔ. Domi be bɑ kɑ bu wɑ̃ɑ bɑ dɑbi n kere be bɑ kɑ nùn wɑ̃ɑ. 8 Tɔmbɑ bɑ kɑ nùn wɑ̃ɑ. Adɑmɑ be, Gusunɔ ben Yinniwɑ u koo bu somi. Wiyɑ u koo bu dɑm wɛ̃ tɑbu sɔɔ.

Mɑ tɔn be, bɑ Esekiɑsi Yudɑn sinɑ bokon gɑri yi nɑɑnɛ kuɑ.

Sɑnkeribu u gɔrɑ

Yerusɑlɛmuɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 18:17-37, Esɑi 36:2-22)

9 Yenibɑn biru, Sɑnkeribu, Asirin sinɑ boko u win sɔm kowobu gɔrɑ Yerusɑlɛmuɔ sɑnɑm mɛ u wɑ̃ɑ Lɑkisiɔ kɑ win tɑbu kowobu kpuro. U sɔm kowo be gɔrɑwɑ Esekiɑsi kɑ Yudɑ be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ kpuron mi, 10 bu nɛɛ, ɑmɛniwɑ wi, Sɑnkeribu, Asirin sinɑ boko u geruɑ. U nɛɛ, mɑ sɔɔrɑ bɑ ben nɑɑnɛ doke bɑ kɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ nuku sɑnkirɑnu. 11 Bu ku de Esekiɑsi u bu nɔni wɔ̃ke kpɑ u de bu gbi gɔ̃ɔru kɑ nim nɔrun sɔ̃ ye u nɛɛ, Gusunɔ ben Yinni u koo bu wɔrɑ wi, Asirin sinɑ bokon nɔmɑn di. 12 Bɑ ǹ yɛ̃ mɑ wi, Esekiɑsiwɑ u gungunu kɔsukɑ kɑ Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yee te? Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɑ̃ku yee teeru tɔnɑn miyɑ bɑ ko n dɑ de bu yiirɑ bu Yinni Gusunɔ sɑ̃ kpɑ bu nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ. 13 Adɑmɑ be, bɑ ǹ yɑɑye ye wi, Sɑnkeribu kɑ win bɑɑbɑbɑ bɑ bwesenu kpuro kuɑ? Nin bũnu nu kpĩɑ nu bu yɑrɑ sɑɑ win nɔmɑn di? 14 Bwese ni win bɑɑbɑbɑ bɑ kɑm koosiɑ sɔɔ, nin niren bũnɑ nu kpĩɑ nu bu yɑkiɑ win nɔmɑn di ben tii bu kɑ sere nɛɛ, Gusunɔ ben Yinni u koo bu yɑkiɑ. 15 Yen sɔ̃, bu ku de Esekiɑsi u bu nɔni wɔ̃ke kpɑ u n bu gɑ̀rì seeyɑmɔ mɛsum. Bu ku nùn nɑɑnɛ ko. Domi bweseru gɑrun bũnu kun kpĩɑ nu tu wɔre win nɔmɑn di, ǹ kun mɛ win bɑɑbɑbɑn nɔmɑn di. Kɑɑ sere gere Yudɑbɑn bũnu?

16 Nge mɛyɑ Sɑnkeribun sɔmɔ be, bɑ Yinni Gusunɔ kɑ win sɔm kowo Esekiɑsi wɔmmɔ.

Sɑnkeribun sɔmɔbu

bɑ Yinni Gusunɔ wɔmmɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 19:14-19, Esɑi 37:14-20)

17 Sɑnkeribu u tireru yoruɑ u kɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wɔmɛ. U nɛɛ, nge mɛ bwese ni nu tien bũnu nu ǹ kpĩɑ nu nin tɔmbu wɔre win nɔmɑn di, nge mɛyɑ Gusunɔ, Esekiɑsin Yinni u ǹ mɑɑ kpɛ̃ u bu wɔrɑ win nɔmɑn di.

18 Mɑ Sɑnkeribun sɔmɔ be, bɑ gbɑ̃rɑmɔ kɑ dɑm kɑ Yudɑn bɑrum bu kɑ tɔmbu nɑndɑsiɑ be bɑ wɑ̃ɑ gbɑ̃rɑ ten sɔɔwɔ kpɑ bu wɑ bu wuu ge mwɑ. 19 Bɑ Gusunɔ Yerusɑlɛmugibun Yinnin gɑri mɔ̀ nge bwese ni nu tien bũu ni bɑ kɑ tii sekɑ.

Asirigibu bɑ duki yɑkikirɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 19:15,35-37, Esɑi 37:15,36-38)

20 Yerɑ Esekiɑsi kɑ Gusunɔn sɔmɔ Esɑi, Amɔtin bii bɑ kɑnɑru wɔri gɑri yin sɔ̃ bɑ Yinni Gusunɔ nɔɔgiru sue wɔllɔ. 21 Yerɑ Yinni Gusunɔ u gɔrɑdo goo gɔrɑ u Asirigibun sɑnsɑni wɔri u ben tɑbu durɔ wɔrugɔbɑ kɑ ben tɑbu sinɑmbu kɑ ben wirugibu go. Yerɑ Asirin sinɑ boko u gɔsirɑ u wurɑ win temɔ kɑ sekuru. Mɑ u dɑ win bũu dirɔ. Miyɑ win tiin bibu bɑ nɑ bɑ nùn kɑ̃ɑsi bɑ go kɑ tɑkobi.

22 Nge mɛyɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Esekiɑsi kɑ Yerusɑlɛmugibu fɑɑbɑ kuɑ sɑɑ Sɑnkeribun nɔmɑn di kɑ sere be bɑ tie kpuron nɔmɑn di. Mɑ u bu kɔ̃su be bɑ kɑ bu sikerenɛn sɔ̃. 23 Tɔn dɑbirɑ tɑ rɑ kɑ Yinni Gusunɔ kɛ̃nu nɑɑwɛ Yerusɑlɛmuɔ kpɑ tu mɑɑ kɑ Esekiɑsin tii kɛ̃ɛ gobiginu nɑɑwɑ. Sɑɑ yen dɔmɑ ten di, u yĩsiru yɑrɑwɑ bwesenu kpuro sɔɔ.

Esekiɑsin bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 20:1-21, Esɑi 38:1-8, 39)

24 Sɑɑ ye sɔɔ, Esekiɑsi u bɑrɑ sere u gɔɔ turuku kuɑ. Mɑ u Yinni Gusunɔ kɑnɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn wisɑ, mɑ u nùn sɔm mɑɑmɑɑkiginu kuɑ. 25 Adɑmɑ Esekiɑsi kun kue nge u durom wɑ Yinni Gusunɔn min di. Mɑ u tii suɑ. Yerɑ Yinni Gusunɔ u bu mɔru seesi wi kɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu. 26 Ye u wɑ mɛ, yerɑ wi kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ tii kɑwɑ. Mɑ Yinni Gusunɔn mɔru yɑ doonɑ ben min di Esekiɑsin wɑɑti ye sɔɔ.

27 Esekiɑsi u dukiɑ bɑkɑ kɑ bɛɛrɛ bɑkɑ wɑ. U sii geesu kɑ wurɑ kɑ kpee gobiginu kɑ turɑrebɑ kɑsu kɑ tɛrɛnu kɑ gɑ̃ɑ bwese bwesekɑ ye yɑ wɑ̃. 28 U ɑlikɑmɑn birɑnu kuɑ, mɑ u tɑm kpɑm kɑ gum beru yenu kuɑ mɑ u yɑɑ sɑbenu bɑɑniren gɔ̃ru kuɑ kɑ sere nin dii yenu. 29 Mɑ u tii wusu bɑniɑ. U yɑɑ sɑbenu wɑ dɑbi dɑbinu, kɛtɛbɑ kɑ yɑ̃ɑnu kɑ bonu. Domi Yinni Gusunɔ u nùn dukiɑ bɑkɑ wɛ̃.

30 Wiyɑ u mɑɑ Gihonin yɛru gèn nɔɔ gɑ wɑ̃ɑ gungurun berɑ giɑ kɔruɑ, mɑ u nɔɔ kpɔɔ yɑbɑ Dɑfidin wuun sɔ̃ɔ duu yeru giɑ.

Ye Esekiɑsi u gɔ̃ru doke u ko kpuro, yɑ nùn koorɑwɑ. 31 Adɑmɑ sɑnɑm mɛ Bɑbilonin sinɑ boko u sɔmɔbu mɔrisiɑ u kɑ wɑ sɔm mɑɑmɑɑki ye Yinni Gusunɔ u mɔ̀ Isireliɔ, yerɑ Gusunɔ u Esekiɑsi deri u kɑ wɑ ye yɑ wɑ̃ɑ win gɔ̃ruɔ.

32 Ye Esekiɑsi u kuɑn sukum kɑ nge mɛ u Gusunɔ sɑ̃wɑ kɑ nɑɑnɛ, ye kpuron gɑri yi yoruɑ Gusunɔn sɔmɔ Esɑi, Amɔtin biin kɑ̃sinun tireru sɔɔ kɑ mɑɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. 33 Esekiɑsi u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ nùn sikuɑ Dɑfidin bibun bweserun siku yerɔ berɑ gee n gunum bo. Yerusɑlɛmugibu kɑ Yudɑbɑ bɑ nùn gɔɔ swĩiyɑ. Yen biru, win bii Mɑnɑse u bɑndu kɔsire kuɑ.

Mɑnɑse

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 21:1-18)

33

1 Mɑnɑse u mɔwɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ yiru sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yudɑɔ. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ weerɑɑkuru kɑ nɔɔbu bɑn te sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 2 Kɔ̃sɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ. Bwese ni Yinni Gusunɔ u girɑ Isirelibɑn wuswɑɑn di nin kom kɔ̃sum mɛyɑ u swĩi. 3 U wure u gungunu seeyɑ ni win tundo Esekiɑsi u kɔsukɑ. Mɑ u bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin yɑ̃ku yenu kuɑ kɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑten bwɑ̃ɑrokunu ni win tundo u rɑɑ kɔsukɑ. Mɑ u kperi kɑ sɔ̃ɔ kɑ surun sɑ̃ɑru wɔri. 4 U bũu turɑnu bɑnɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ tèn mi Yinni Gusunɔ u win yĩsiru doke sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 5 U mɑɑ suru kɑ sɔ̃ɔ kɑ kperin yɑ̃ku yenu kuɑ sɑ̃ɑ yee ten yɑɑri yiru ye sɔɔ. 6 U derɑ bɑ kɑ win bii tɔn durɔbu yɑ̃kuru kuɑ Hinɔmun wɔwɑɔ. U rɑ kɑ wɛɛ kɑ guru winu sɔroru ko kpɑ u dobo dobobɑ ko. U gɔri sokobu yii be bɑ rɑ nùn siɑn gɑri sɔ̃. Mɑ u kɔ̃sɑ mɔ̀ u dɔɔ ye yɑ Yinni Gusunɔn mɔru seeyɑ. 7 U win bũun bwɑ̃ɑroku kuɑ u yi Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. N deemɑ Yinni Gusunɔ u rɑɑ Dɑfidi kɑ win bii Sɑlomɔɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, sɑ̃ɑ yee teni kɑ Yerusɑlɛmu yeniwɑ nɑ gɔsɑ Isirelibɑn suunu sɔɔ yɑ n kɑ nɛn yĩsiru sɔɔwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 8 Nɑ ǹ mɑɑ Isirelibɑ yɑrɑmɔ sɑɑ ben tem di mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃ bɑ̀ n gesi nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn gere mɛm nɔɔwɑmmɛ ye nɑ Mɔwisi wɛ̃ u yoruɑ. 9 Adɑmɑ Mɑnɑse u derɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ kɑ Yinni Gusunɔ tondɑ, mɑ bɑ kɔ̃sɑ kuɑ n kere bwese ni Yinni Gusunɔn tii u girɑ be Isirelibɑn wuswɑɑn di.

10 Yinni Gusunɔ u kɑ Mɑnɑse kɑ win tɔmbu gɑri kuɑ. Adɑmɑ bɑ ǹ nùn swɑɑ dɑki. 11 Yerɑ Yinni Gusunɔ u Asirin sinɑ bokon tɑbu sinɑmbu gɔrɑ bɑ Mɑnɑse mwɑ bɑ yɔni doke, mɑ bɑ nùn bɔkuɑ kɑ sii gɑndun yɔni bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 12 Sɑnɑm mɛ u wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ, yerɑ u tii kɑwɑ Gusunɔ win bɑɑbɑbɑn Yinnin wuswɑɑɔ. Mɑ u nùn kɑnɑ. 13 Mɑ Yinni Gusunɔ u gɔ̃ru gɔsiɑ u win kɑnɑru mwɑ, u kɑ nùn wurɑ Yerusɑlɛmuɔ win bɑndu sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Mɑnɑse u giɑ mɑ Gusunɔwɑ u sɑ̃ɑ Yinni.

14 Yenibɑn biru, u gɑnɑ bɑnɑ Yerusɑlɛmun tɔɔwɔ Gihonin sɔ̃ɔ duu yeru giɑ wɔwɑɔ. Gɑnɑ ye, yɑ dɑwɑ sere kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ Swɛ̃ɛ. Mɑ yɑ kɑ Yerusɑlɛmun wɔɔ berɑ ye bɑ mɔ̀ Ofɛli sikerenɑ. U derɑ gɑnɑ ye, yɑ guniɑ too. Mɑ u tɑbu sinɑmbu doke Yudɑn wuu si su gbɑ̃rɑnu mɔ kpuro sɔɔ. 15 Mɑ u tɔn tukobun bũnun bwɑ̃ɑrokunu kɑ win tiiguu ge, ni u rɑɑ doke Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kpuro wunɑ kɑ sere bũu yɑ̃ku yee ni u bɑnɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun guurɔ Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u nu kɑsi kuɑ wuun biruɔ. 16 Yerɑ u Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yeru wesiɑ sɑ̃ɑ yerɔ. Mɑ u siɑrɑbun yɑ̃kunu kuɑ. U Yudɑbɑ woodɑ wɛ̃ bu Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi turo sɑ̃. 17 Sɑɑ ye sɔɔ, tɔmbɑ yɑ̃kunu mɔ̀ gungunɔ, ɑdɑmɑ Gusunɔ ben Yinniwɑ bɑ nu kuɑmmɛ.

18 Ye Mɑnɑse u kuɑn sukum kɑ kɑnɑ te u kuɑ kɑ Yinni Gusunɔn gɑri yi win sɔmɔbu bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ, ye kpuro yɑ yoruɑ Isirelibɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. 19 Win kɑnɑru kɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn wurɑri kɑ win torɑnu kɑ gunguu ni u kuɑ kɑ mɛm nɔɔbu sɑri te u kuɑ kɑ sere bwɑ̃ɑroku ni u sekɑ mɑ u nu girɑ u sɑ̃wɑ u sere tii kɑwɑ, ye kpuron gɑri yi yoruɑ Hosɑin tireru sɔɔ. 20 Yen biruwɑ Mɑnɑse u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ nùn sikuɑ win tiin dirɔ. Mɑ win bii Amɔɔ u bɑndu kɔsire kuɑ.

Amɔɔ u kuɑ sinɑ boko Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 21:19-26)

21 Wɔ̃ɔ yɛndɑ yiruwɑ Amɔɔ u mɔ sɑnɑm mɛ u bɑndu di. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ yiru bɑn te sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 22 Kɔ̃sɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ nge win tundo Mɑnɑse. U bwɑ̃ɑroku ni Mɑnɑse u kuɑ kpuro yɑ̃kuru kuɑ u sɑ̃wɑ. 23 U ǹ tii kɑwe Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ nge mɛ win tundo u tii kɑwɑ. Adɑmɑ u win torɑnu sosimɔwɑ u dɔɔ.

24 Win sɔm kowobu bɑ nùn seesi mɑ bɑ nùn go win dirɔ. 25 Adɑmɑ be bɑ nùn seesi bɑ go mi, tɔmbɑ mɑɑ ben tii so bɑ go. Mɑ bɑ win bii Yosiɑsi kɔsire kuɑ bɑndu sɔɔ.

Yosiɑsi

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 22:1-2, 23:4-20)

34

1 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑwɑ Yosiɑsi u mɔ sɑnɑm mɛ u bɑndu di. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ tɛnɑ kɑ tiɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 2 Geɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ. Win sikɑdo Dɑfidin yirɑ sɔɔrɑ u sĩɑ mɑm mɑm. U ǹ yen gɑm gɛre.

3 Win bɑndun wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse sɔɔ, sɑnɑm mɛ u sɑ̃ɑ ɑluwɑɑsi, u Gusunɔ win sikɑdo Dɑfidin Yinni kɑsum wɔri. Win bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ yiruse sɔɔ, u Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑ dɛɛrɑsiɑbu toruɑ. U gunguu nìn mi bɑ rɑ bũnu sɑ̃ kɔsukɑ kɑ nin bwɑ̃ɑroku bwese bwesekɑ. 4 Bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin yɑ̃ku yenu kɔsukɑ win wuswɑɑɔ. Mɑ u bwɑ̃ɑroku ni bɑ kuɑ sɔ̃ɔn sɔ̃ kɑ ni bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu kɔsukɑ. U derɑ bɑ nu munkɑwɑ mɑ bɑ nin kɛ̃ki gurɑ bɑ wisi be bɑ nu sɑ̃ɑmɔn sikɑn wɔllɔ. 5 Mɑ u bũu yɑ̃ku kowobun kukunu sikiɑ u dɔ̃ɔ doke ben yɑ̃ku yenɔ. Nge mɛyɑ u kɑ Yudɑ kɑ Yerusɑlɛmu dɛɛrɑsiɑ.

6 Mɑnɑsen wusu sɔɔ kɑ Efɑrɑimugisɔ kɑ Simɛɔgisɔ kɑ Nɛfitɑligisɔ si su kuɑ bɑnsu, u bũu yɑ̃ku yenu kɔsukɑwɑ 7 mɑ u bwɑ̃ɑrokunu sururɑ mɑ bɑ nu kɔsukɑ muku muku nu kuɑ tuɑ. Mɛyɑ u mɑɑ bwɑ̃ɑroku ni bɑ kuɑ sɔ̃ɔn sɔ̃ kɔsukɑ Isirelibɑn tem kpuro sɔɔ. Mɑ u gɔsirɑ u wurɑ Yerusɑlɛmuɔ.

Yɑ̃ku kowo tɔnwero

u woodɑn tireru wɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 22:3-10)

8 Yosiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ yɛndu yiru sɑrise sɔɔ, sɑnɑm mɛ u tem mɛ, kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee te dɛɛrɑsiɑ u kpɑ, yerɑ u Sɑfɑni, Asɑliɑn bii gɔrɑ kɑ Mɑɑseyɑ wi u sɑ̃ɑ wuun guro guro kɑ Yoɑsi, Yoɑkɑsin bii wi u sɑ̃ɑ tire bero bu kɑ Gusunɔ win Yinnin sɑ̃ɑ yeru sɔmɛ. 9 Tɔn be kpuro bɑ dɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero Hilikiyɑn mi. Mɑ bɑ nùn gobi wɛ̃ yi Lefibɑ bɑ rɑɑ mwɛɛrɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun sɔ̃ sɑɑ Mɑnɑsen tem di kɑ Efɑrɑimun tem di kɑ Yudɑbɑn min di kɑ Isirelibɑ kpuron min di kɑ Bɛnyɑmɛɛn tem di kɑ sere Yerusɑlɛmugibun min di. 10 Be bɑ sɔmbu te kpɑre berɑ bɑ gobi yi nɔmu sɔndiɑ mɑ bɑ yi sɔm kowobu wɛ̃ be bɑ sɑ̃ɑ yee te sɔmmɔ. 11 Berɑ dɑ̃ɑ dɑ̃kobu kɑ bɑnɔbu. Gobi yiyɑ bɑ koo kɑ kpee bɑkɑnu dwe kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ koo kɑ diɑ kpɛ ye Yudɑbɑn sinɑmbɑ sɑnkɑ. 12 Tɔn be, bɑ sɔmburu kuɑwɑ kɑ nɑɑnɛ. Yɑsɑti kɑ Abudiɑsi be bɑ sɑ̃ɑ Lefibɑ, Mɛrɑrin bweseru sɔɔ kɑ Sɑkɑri kɑ Mɛsulɑmu, Kehɑtin bweseru sɔɔ, berɑ bɑ bu kpɑre. 13 Lefi be bɑ womusu kɑ dweebu yɛ̃, berɑ bɑ rɑ mɑɑ be bɑ rɑ sɔmunu sue nɔni doke kɑ sere mɑɑ sɑ̃ɑ yee ten sɔm bwese bwesekɑn kowobu. Mɑ Lefibɑ gɑbu bɑ sɑ̃ɑ tire yorobu kɑ sɔmɑn guro gurobu. Gɑbɑ mɑɑ sɑ̃ɑ kɔnnɔn kɔ̃sobu.

14 Sɑnɑm mɛ bɑ dɑ bu kɑ gobi yi suɑ yi bɑ wɛ̃ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun sɔ̃, yerɑ yɑ̃ku kowo Hilikiyɑ u woodɑn tireru wɑ tè Yinni Gusunɔ u rɑɑ Mɔwisi wɛ̃. 15 Yerɑ Hilikiyɑ u Sɑfɑni, tire yoro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ woodɑn tireru wɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Mɑ Hilikiyɑ u tu suɑmɑ u Sɑfɑni wɛ̃. 16 Mɑ Sɑfɑni u tire te suɑ u kɑ sinɑ boko dɑɑwɑ. Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wunɛn sɔm kowobu bɑ kuɑ kpuro ye ɑ bu yiire. 17 Bɑ tɔn be ɑ sɑ̃ɑ yee ten sɔmburu nɔmu sɔndiɑ kɑ tɔn be bɑ sɔmɑ mɔ̀ mi, gobi yi wɛ̃.

18 Yen biru, yɑ̃ku kowo Hilikiyɑ u mɑɑ mɑn tireru gɑru wɛ̃.

Mɑ Sɑfɑni u tu gɑrɑ sinɑ bokon wuswɑɑɔ.

Yosiɑsi u tɔmbu gɔrɑ

bu bikiɑru ko Huludɑn mi

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 22:11-20ɑ)

19 Sɑnɑm mɛ sinɑ boko u woodɑ yen gɑri nuɑ, yerɑ u win yɑ̃nu nɛnuɑ u kɑrɑnɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. 20 Yerɑ sinɑ boko u Hilikiyɑ kɑ Akikɑmu, Sɑfɑnin bii kɑ Abudoni, Miseen bii kɑ tire yoro Sɑfɑni kɑ Asɑyɑ win sɔm kowo sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 21 i doo i bikiɑru ko Yinni Gusunɔn mi Isirelibɑ kɑ Yudɑ be bɑ tien sɔ̃ tire te sɑ wɑ minin gɑrin sɔ̃. Domi Yinni Gusunɔ u kɑ sun mɔru mɔ̀ yɑ kpɑ̃ yèn sɔ̃ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ bɑ ǹ win gɑri mɛm nɔɔwɛ. Bɑ ǹ kue nge mɛ yɑ yoruɑ woodɑn tire te sɔɔ.

22 Hilikiyɑ kɑ tɔn be sinɑ boko u gɔsɑ mi, bɑ dɑ Gusunɔn sɔmɔ tɔn kurɔ Huludɑn mi. Huludɑ wi, u sɑ̃ɑwɑ Sɑlumun kurɔ, Tokehɑtin bii, Hɑsirɑ wi u rɑ sɑ̃ɑ yɑ̃nu kɔ̃sun debubu. Huludɑ wi, u wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmun wɔɔ beri kpɑɑɔ. Sɑnɑm mɛ bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ ye bɑ kĩ, 23 yerɑ u bu wisɑ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u geruɑ. U nɛɛ, i durɔ wi u bɛɛ gɔrimɑ sɔ̃ɔwɔ i nɛɛ, 24 u koo de kɔ̃sɑ kɑ bɔ̃ri yi tem mɛn tɔmbu deemɑ yi yi yoruɑ tireru sɔɔ tè i gɑrɑ Yudɑbɑn sinɑ bokon wuswɑɑɔ. 25 Domi bɑ nùn biru kisi bɑ dɑ bɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ. Mɑ bɑ win mɔru seeyɑ kɑ bwɑ̃ɑroku ni bɑ tii kuɑ bɑ sɑ̃ɑmɔ. Yen sɔ̃, u ko n kɑ tem mɛn tɔmbu mɔru sɑ̃ɑwɑ, yɑ ǹ suremɔ. 26-27 Adɑmɑ i ko i Yudɑbɑn sinɑ boko wi u bɛɛ gɔrimɑ i kɑ bikiɑru ko Yinni Gusunɔn mi sɔ̃ i nɛɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u nɛɛ, u win kɑnɑru mwɑ. Domi ye u win woodɑn gɑri yi nuɑ, yi win gɔ̃ru tɑɑrɛ wɛ̃, mɑ u tii kɑwɑ Gusunɔn wuswɑɑɔ, mɑ u win yɑberu nɛnuɑ u kɑrɑnɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃, mɑ u swĩ wi, Gusunɔn wuswɑɑɔ. 28 Tɛ̃, Gusunɔ wi, u koo de u gbi bɔri yɛndu sɔɔ kpɑ bu nùn sike win sikirɔ. Win nɔni kun wɑhɑlɑ ye wɑsi ye u koo de yu Yerusɑlɛmu kɑ yen tɔmbu deemɑ.

Yosiɑsi u wure u kɑ Gusunɔ

ɑrukɑwɑni bɔkuɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 22:20b-23:3)

Yerɑ Hilikiyɑ kɑ wigibu bɑ kɑ sinɑ boko gɑri yi dɑɑwɑ. 29 Mɑ sinɑ boko u gɔrɑ bu Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmun guro gurobu kpuro mɛnnɑ. 30 Yen biru, u dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ kɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ tɔmbu kpuro gesi, sɑɑ bukurobun di n kɑ dɑ bibɔ. Mɑ u be kpuro Yinni Gusunɔn woodɑn tire te gɑriɑ te bɑ wɑ sɑ̃ɑ yee ten mi. 31 Yerɑ sinɑ boko u yɔ̃rɑ win turɑru wɔllɔ, mɑ u kɑ Yinni Gusunɔ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ u nɛɛ, u koo wi, Yinni Gusunɔn woodɑbɑ kɑ win gere swĩiwɑ kɑ win gɔ̃ru kpuro kɑ win bwɛ̃rɑ kpuro kpɑ u kɑ gɑri yi mɛm nɔɔwɑ yi bɑ yoruɑ woodɑn tire te sɔɔ. 32 Mɑ u derɑ tɔn be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ Bɛnyɑmɛɛn temɔ bɑ duɑ ɑrukɑwɑni ye sɔɔ. Mɑ bɑ kuɑ nge mɛ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinnin ɑrukɑwɑni ye, yɑ gerumɔ. 33 Yosiɑsi u bũnun bwɑ̃ɑrokunu kɔsukɑ ni Isirelibɑ bɑ wɑɑmɑ tem tukum di. Mɑ u be bɑ wɑ̃ɑ Isireliɔ kpuro tilɑsi kuɑ bu kɑ Gusunɔ ben Yinni sɑ̃. Win wɑ̃ɑrun tɔ̃ru kpuro sɔɔ, bɑ ǹ gɛre Yinni Gusunɔn yirɑn di.

Yosiɑsi

u Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 23:21-23)

35

1 Yosiɑsi u Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di Yerusɑlɛmuɔ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Bɑ ten yɑ̃ku yɛɛ sɑkirɑwɑ wɔ̃ɔn suru gbiikoon sɔ̃ɔ wɔkurɑ nnɛse sɔɔ. 2 U yɑ̃ku kowobu doke ben sɔmburu sɔɔ. Mɑ u bu dɑm kɑ̃ bu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun sɔmburu ko. 3 U Lefi be bɑ gɔsɑ nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃ bɑ Isirelibɑ keu sɔ̃ɔsimɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i Yinni Gusunɔn woodɑn kpɑkoro dɛɛrɑ te dokeo sɑ̃ɑ yerɔ tè Sɑlomɔɔ Dɑfidi Isirelibɑn sinɑ bokon bii u bɑnɑ. I ǹ mɑɑ tu suɑmɔ senɔ. I de bɛɛ kɑ bɛɛn tɔmbu i Gusunɔ bɛɛn Yinni sɑ̃. 4 I de i n sɔɔru sɑ̃ɑ yɛnu kɑ yɛnu kɑ nge mɛ Dɑfidi Isirelibɑn sinɑ boko kɑ win bii Sɑlomɔɔ bɑ bɛɛ bɔnu kuɑ bɑ yoruɑ. 5 I de i bɛɛn ɑyeru mwɑ sɑ̃ɑ yerɔ yɛnu kɑ yɛnu nge mɛ bɑ bɛɛn mɛro bisibu Lefibɑ bɔnu sɑ̃ɑ. 6 Bɛɛyɑ i ko i Gɔɔ sɑrɑribun yɑ̃ku yɛɛ sɑkiri. Yen sɔ̃, i de i tii dɛɛrɑsiɑ, kpɑ i ten sɔɔru ko bɛɛn mɛro bisibun sɔ̃ nge mɛ Yinni Gusunɔ u Mɔwisi woodɑ wɛ̃.

7 Yosiɑsi u tɔn be bɑ wɑ̃ɑ mi yɑ̃ɑnu kɑ bonu wɛ̃ nɔrɔbun subɑ tɛnɑ (30.000) kɑ sere kɛtɛbɑ nɔrɔbun subɑ itɑ (3.000) bu kɑ ye kpuro Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru ko. Yɑɑ sɑbe ni kpuro nu weewɑ sinɑ bokon ɑrumɑnin di. 8 Win sinɑ bwɑ̃ɑbu bɑ tɔmbu kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ kɛ̃nu kɑ̃ kɑ nuku tiɑ. Mɑ sɑ̃ɑ yerun wirugibu, Hilikiyɑ kɑ Sɑkɑri kɑ Yehiɛli bɑ yɑ̃ku kowobu yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ yiru kɑ nɑtɑ (2.600) kɑ sere kɛtɛbɑ goobɑ wunɔbu (300) wɛ̃. 9 Konɑniɑ kɑ Semɑyɑ kɑ Nɛtɑnɛɛli kɑ ben mɛro bisibu Lefibɑn wirugibu, Hɑsɑbiɑ kɑ Yeyɛli kɑ Yosɑbɑdi bɑ Lefibɑ yɑ̃ɑnu nɔrɔbun subɑ nɔɔbu (5.000) kɑ kɛtɛbɑ nɛɛrɑ wunɔbu (500) wɛ̃. 10 Wee nge mɛ bɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ ten kpunɑɑ koosinɑ. Yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ bɑ ben ɑyeru suɑ wuu wuukɑ nge mɛ sinɑ boko u geruɑ. 11 Bɑ Gɔɔ sɑrɑribun yɛɛ go. Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ yɛm yɛ̃kɑmɔ mɛ Lefibɑ bɑ bu tĩimɔ. Yen biru, mɑ Lefi be, bɑ yɛɛ yi kokumɔ. 12 Bɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginun yɛɛ yi nɛnɛm bu kɑ ye tɔmbu wɛ̃ yɛnu kɑ yɛnu kpɑ bu kɑ ye Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ nge mɛ bɑ yoruɑ woodɑn tireru sɔɔ te Yinni Gusunɔ u Mɔwisi wɛ̃. Nge mɛyɑ bɑ mɑɑ kuɑ kɑ kɛtɛbɑ. 13 Bɑ Gɔɔ sɑrɑribun yɑ̃ku yɑɑ ye wɔ̃ɔwɑ nge mɛ woodɑ yɑ geruɑ. Yen biru, bɑ yɑɑ ye bɑ wĩɑ nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃ yikuɑ. Mɑ bɑ yɑnde ye tɔmbu kpuro bɔnu kuɑ. 14 Yen biruwɑ bɑ ben tiigiɑ kɑ yɑ̃ku kowobugiɑ yikuɑ. Domi yɑ̃ku kowo Aronin bibu bɑ sɔmburu kuɑ sere kɑ wɔ̃kurɔ. Bɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ yɑɑ gum yɑ̃kunu mɔ̀. Yen sɔ̃nɑ Lefibɑ bɑ bu yɑɑ yikuɑmmɛ. 15 Wom kowo Asɑfun bibu bɑ wɑ̃ɑ ben ɑyerɔ nge mɛ Dɑfidi kɑ Asɑfu kɑ Hemɑni kɑ Yedutum, sinɑ bokon bwisi kɛ̃ɔ bɑ woodɑ yi. Mɑ kɔnnɔn kɔ̃sobu bɑ yɔ̃ kɔnnɔ bɑɑgeren mi. Bɑ ǹ doonɛ ben ɑyerun di, domi Lefibɑ bɑ bu ben dĩɑnu kuɑmmɛ. 16 Nge mɛyɑ bɑ kpunɑɑ yi dɔmɑ te, bu kɑ Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di, kpɑ bu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko Yinni Gusunɔn yɑ̃ku yerɔ nge mɛ sinɑ boko u woodɑ yi.

17 Isireli be bɑ wɑ̃ɑ mi kpuro bɑ Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di dɔmɑ te, mɑ bɑ pɛ̃ɛ ye bɑ kun seeyɑtiɑ doken tɔ̃ɔ bɑkɑru di sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 18 Sɑɑ Gusunɔn sɔmɔ Sɑmuɛlin wɑɑtin di sere n kɑ gisɔ girɑri, bɑ ǹ Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru gɑru diire mɛ Isireliɔ. Mɛyɑ sinɑ boko goo mɑɑ sɑri Isireliɔ wi u Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru diire nge Yosiɑsi kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Lefibɑ kɑ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ dɔmɑ te. 19 Yosiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ yɛndu yiru sɑrise sɔɔrɑ bɑ Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑ te di.

Yosiɑsin bɑndun kpeeru

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 23:28-30)

20 Ye Yosiɑsi u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee te sɔnwɑ u kpɑ, yen biruwɑ Egibitin sunɔ Nɛko u seewɑ u tɑbu dɔɔ Kɑɑkemisiɔ, dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtiɔ. Yerɑ Yosiɑsi u seewɑ u nùn wɔrim dɑ mi. 21 Yerɑ Nɛko u nùn sɔmɔbu gɔriɑ u nɛɛ, mbɑ n sun mɔɔsinɛ nɛ kɑ wunɛ Yudɑbɑn sinɑ boko. Domi n ǹ wunɛ nɑ tɑbu wɔrim wee gisɔ. Yɛnu ge gɑ kɑ mɑn tɑbu mɔ̀, gerɑ nɑ wɔrim dɔɔ. Yinni Gusunɔwɑ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n doo fuuku. Yen sɔ̃, ɑ ku kɑ Gusunɔ gɑbirinɑ wi u kɑ mɑn wɑ̃ɑ, kpɑ u ku rɑɑ nun kɑm koosiɑ. 22 Adɑmɑ Yosiɑsi u yinɑ u nùn deri. U ǹ Nɛkon gɑri yi wure yi yi wee Yinni Gusunɔn min di. Mɑ u tii kɔsɑ bu ku kɑ nùn tubu. U dɑ u Nɛko tɑbu wɔri wɔwɑɔ ye bɑ mɔ̀ Mɛgido. 23 Yerɑ tɛn towobu bɑ Yosiɑsi twee. Mɑ u win sɔm kowobu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, i kɑ mɑn doonɔ minin di, domi bɑ mɑn mɛɛrɑ kuɑ yɑ kpɑ̃.

24 Win sɔm kowobu bɑ nùn suɑ sɑɑ win tɑbu kɛkɛn di mɑ bɑ nùn doke win tɑbu kɛkɛ gɑɑ sɔɔ bɑ kɑ dɑ Yerusɑlɛmuɔ. Mɑ u kpunɑ u gu. Mɑ bɑ nùn sikuɑ win bɑɑbɑbɑn sikɑɔ. Mɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ win gɔɔ swĩ.

25 Yeremi u gɔɔ swĩ Yosiɑsin sɔ̃. Mɑ wom kowobu, tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu bɑ Yosiɑsi doke gɔɔ swĩin womusu sɔɔ sere kɑ gisɔ. Su kuɑ wororu Isireliɔ. Womu si, su wɑ̃ɑ ben gɔɔ swĩin womusun tireru sɔɔ.

26-27 Ye Yosiɑsi u kuɑn sukum, ye u gbiɑ u kuɑ kɑ ye u kuɑ dɑ̃ku te, kɑ nge mɛ u Gusunɔ sɑ̃wɑ kɑ nɑɑnɛ nge mɛ Yinni Gusunɔn woodɑn tirerɑ geruɑ, ye kpuron gɑri yi yoruɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ.

Yoɑkɑsi kɑ Yoyɑkimu

kɑ Yoyɑkini bɑ bɑndu di

bɑ wɛ̃ɛnɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 23:30-24:17)

36

1 Tɔmbɑ Yoɑkɑsi, Yosiɑsin bii suɑ mɑ bɑ nùn kuɑ sunɔ win tundon ɑyerɔ Yerusɑlɛmuɔ. 2 Yoɑkɑsi u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ itɑ sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yudɑɔ. Mɑ u kuɑ suru itɑ bɑn te sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 3 Egibitin sunɔwɑ u nùn bɑndu yɑrɑ. Mɑ u win tɔmbu sii geesun tɔnnu itɑ kɑ wurɑn kilo tɛnɑ bure bu kɔsiɑ wɔ̃ɔ kɑ wɔ̃ɔ. 4 Yen biruwɑ u Yoɑkɑsi win wɔnɔ, Eliɑkimu suɑ u kɔsire kuɑ bɑndu sɔɔ. Mɑ u nùn yĩsi kpɑɑru kɑ̃ Yoyɑkimu. Mɑ u Yoɑkɑsi suɑ u kɑ dɑ Egibitiɔ.

Yoyɑkimu

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

5 Yoyɑkimu u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yudɑɔ, mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑ bɑndu sɔɔ. Kɔ̃sɑ u kuɑ Gusunɔ win Yinnin nɔni sɔɔ. 6 Yerɑ sɔ̃ɔ teeru Bɑbilonin sinɑ boko, Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɑ u Yoyɑkimu tɑbu wɔri. Mɑ u nùn mwɑ u bɔkuɑ kɑ sii gɑndun yɔni u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 7 Nɛbukɑnɛsɑɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃nu gurɑ u kɑ dɑ u yi win sinɑ kpɑɑrɔ.

8 Ye Yoyɑkimu u kuɑn sukum kɑ kɔ̃sɑ ye u kuɑ, ye kpuron gɑri yi yoruɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn sinɑmbun fɑɑgin tireru sɔɔ. Yen biru, win bii Yoyɑkiniwɑ u bɑndu kɔsire kuɑ.

Yoyɑkini

u kuɑ Yudɑbɑn sinɑ boko

9 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑwɑ* Yoyɑkini u mɔ sɑɑ ye u bɑndu di. Mɑ u kuɑ suru itɑ kɑ sɔ̃ɔ wɔkuru bɑn te sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. Kɔ̃sɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ. 10 Ye n kuɑ wɔ̃ɔ kpɔɔ, yerɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ Bɑbilonin sinɑ boko u nɑ u Yoyɑkini mwɑ u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. Mɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃nu gɑnu gurɑ. Mɑ u Yoyɑkinin bɑɑ yɑ̃kɑbu Sedesiɑsi kuɑ sunɔ Yudɑbɑn suunu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ.

Sedesiɑsi u bɑndu di Yudɑɔ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 24:18-25:21, Yeremi 39:1-10, 52:1-27)

11 Sedesiɑsi u mɔwɑ wɔ̃ɔ yɛndɑ tiɑ sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yudɑɔ. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑ bɑn te sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. 12 Kɔ̃sɑ u kuɑ Gusunɔ win Yinnin wuswɑɑɔ. U ǹ tii kɑwe Gusunɔn sɔmɔ Yeremin wuswɑɑɔ wi u rɑ nùn Yinni Gusunɔn gɑri sɔ̃. 13 U swɑɑ tɑɑyɑ, mɑ u gɔ̃ru bɔbiɑ. U ǹ win gɔ̃ru wesie Gusunɔ Isirelibɑn Yinnin mi giɑ. U mɑm Nɛbukɑnɛsɑɑ seesiwɑ wi u nùn bɔ̃rusiɑ kɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru sɑnɑm mɛ bɑ ɑrukɑwɑni bɔkumɔ. 14 Yɑ̃ku kowobun wirugibu kɑ Yudɑ be bɑ tie kpuro bɑ kɔ̃sɑ kuɑ yɑ kpɑ̃. Domi bɑ tɔn tukobun komɑnu swĩi. Mɑ bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru disi doke te u gɔsɑ Yerusɑlɛmuɔ. 15 N deemɑ Gusunɔ ben bɑɑbɑbɑn Yinni wi, u bu kirɔ kuɑ yee yellun di sɑɑ win sɔmɔbun min di. Domi u kĩ u win tɔmbu kɑ win sɑ̃ɑ yee te fɑɑbɑ ko. 16 Adɑmɑ bɑ Yinni Gusunɔn sɔmɔ be yɛ̃ɛ bɑ yɑɑkoru koosi. Bɑ ben gɑri ɑtɑfiiru kuɑ sere Yinni Gusunɔn tii u kɑ bu mɔru kuɑ ye bɑ ǹ kpɛ̃ bu suresiɑ. 17 Yerɑ Yinni Gusunɔ u derɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko u bu tɑbu wɔri, mɑ u ben ɑluwɑɑsibɑ tɑkobinu sɔkurɑ u go ben sɑ̃ɑ yerɔ. U ǹ goo deri, ɑluwɑɑsibɑ kɑ wɔndiɑbɑ kɑ durɔ tɔkɔnu. Be kpurowɑ Yinni Gusunɔ u bɛri win nɔmɑɔ. 18 Nɛbukɑnɛsɑɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun ɑrumɑni gurɑ bɑkɑ kɑ piibu kɑ ben sinɑ kpɑɑrun ɑrumɑni kɑ sinɑ bokon tiigiɑ kɑ sere mɑɑ win sinɑ bwɑ̃ɑbugiɑ. 19 Mɑ bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɑ Yerusɑlɛmun dii geenu dɔ̃ɔ sɔkɑ. Mɑ bɑ yen gɑ̃ɑ geenu kɔsukɑ. Mɑ bɑ yen gbɑ̃rɑru surɑ. 20 Nɛbukɑnɛsɑɑ u be bɑ ǹ go tɑbu sɔɔ gurɑ u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. Mɑ bɑ kuɑ wi kɑ win bibun yobu sere Pɛɛsibɑ bɑ kɑ bɑndu di. 21 Nge mɛyɑ Yinni Gusunɔn gɑri yi kɑ koorɑ yi win sɔmɔ Yeremi u rɑɑ geruɑ u nɛɛ, bɑ koo Yudɑbɑ yoru mwɑ kpɑ tem mɛ, mu wɑ mu sɑnɑm wɛ̃rɑgim di kpɑ mu wɛ̃rɑ sere wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔkuru, wɑhɑlɑ ye mu rɑɑ wɑn sɔ̃.

Sirusi u Yudɑbɑ woodɑ wɛ̃

bu wurɑ ben temɔ

22 Sirusi, Pɛɛsin sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuu sɔɔ, yerɑ Yinni Gusunɔ u gɔ̃ru doke u win gɑri yibiɑ yi u rɑɑ geruɑ sɑɑ win gɔro Yeremin nɔɔn di. Mɑ u doke Sirusin gɔ̃ruɔ bu kɑ gɑri yini yore. Mɑ bɑ yi kpɑrɑ win tem kpuro sɔɔ. 23 Yi nɛɛ, ɑmɛniwɑ Sirusi, Pɛɛsin sinɑ boko u geruɑ. U nɛɛ, Gusunɔ Wɔrukoo u mɑn hɑnduniɑn bɑnnu kpuro wɛ̃. Mɑ u mɑn yiire n nùn sɑ̃ɑ yeru bɑniɑ Yerusɑlɛmuɔ Yudɑbɑn temɔ. Yen sɔ̃, be bɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑ kpuro bu wuro Yerusɑlɛmuɔ kpɑ Gusunɔ ben Yinni u n kɑ bu wɑ̃ɑ.

* 36:9 wɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑwɑ - Sinɑmbu II, 24:8 yɑ nɛɛ, Yoyɑkini u mɔwɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbu kɑ itɑ sɑnɑm mɛ u bɑndu di.

ƐZƐRA

1

2

3

4

5

6

7

ƐZƐRA

1

Sirusu Isarailanↄ gbarɛnaa

1 Pɛsianↄ kína Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku gũn Dikiri tɛ́ kàagu de yã kũ à dà Ilimianɛ à ò kɛ yãi. Akũ Sirusu kpàkpaa kɛ̀ a bùsun pínki, gbasa à kɛ̃̀ takadan à pì: 2 Yã kũ makũ Sirusu, Pɛsianↄ kína ma òon dí. Dikiri Luda Musude tò andunia kpata sĩnda pínki gↄ̃̀ ma pↄ́ ũ, akũ à ma ditɛ mà kpɛ́ boarɛ Yurusalɛmu, Yudanↄ bùsun. 3 Gbɛ̃ kũ à de a gbɛ̃ ũ á tɛ́, Luda gↄ̃ kú kãao à tá Yurusalɛmu, Yudanↄ bùsun, à kpɛ́ bo Dikiri Isarailanↄ Luda kũ à de Dikiri ũ Yurusalɛmunɛ gwe. 4 Ń gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ↄ pìnↄ gbɛ̃dakenↄ kpáńyĩ kũ andurufuuo kũ wuraao kũ aruzɛkɛnↄ kũ pↄ́kãdenↄ kũ Luda kpɛ́ kũ òtɛn gɛ́ bo Yurusalɛmu gbanↄ.

5 Akũ Yudanↄ kũ Biliaminunↄ ↄmbedenↄ kũ sa'orinↄ kũ Levinↄ kũ gbɛ̃ kũ Luda tɛ́ kàńgunↄ fùtɛ, òtɛn gɛ́ Dikiri kpɛ́ bo Yurusalɛmu. 6 Ń gbɛ̃dakenↄ ↄ dàḿma ò ń gbá andurufu pↄ́nↄ kũ wura pↄ́nↄ kũ aruzɛkɛnↄ kũ pↄ́kãdenↄ kũ pↄ́ ↄgↄdenↄ kũ Dikiri kpɛ́ gbanↄ pínki. 7 Akũ Pɛsianↄ kína Sirusu bò kũ Dikiri kpɛ́ pↄ́ kũ Nɛbukanɛza sɛ̀tɛ yã zaa Yurusalɛmu à kàtɛ a tãna kpɛ́ gũnnↄo. 8 À pì a ↄgↄ'utɛri Mitirɛdanɛ à pↄ́ pìnↄ naro à kpá Yudanↄ kína Sesebazaa, akũ à kɛ̀ lɛ. 9 Pↄ́ pìnↄ dasi lɛ́n dí:

Wura ta baraakuri,

andurufu ta wàa sↄↄro,

tire baraakuri donsari,

10 wura toko baraakuri,

andurufu toko wàa pla kũ kuriio,

ta buri pãndenↄ wàa sↄↄro.

11 Wura kũ andurufu tanↄ fùtɛ pínki mɛ̀n dúbu sↄↄro kpɛ́ wàa pla. Kũ zĩ̀zↄↄ pìnↄ bↄ̀tɛ Babilↄnu ò sù Yurusalɛmu, akũ Sesebaza sù kũ pↄ́ pìnↄ pínki.

2

Zĩ̀zↄ kũ ò sùnↄ

1 Babilↄnu kína Nɛbukanɛza Isarailanↄ kũ̀kũ zĩ̀zↄ ũ à tà kũńwo Babilↄnu yã, akũ ń gbɛ̃kenↄ bò zĩ̀zↄkɛ pìn ò sù Yurusalɛmu, Yudanↄ bùsun sà, akũ ń baadi tà wɛ̃tɛa. 2 Ń don'arɛdenↄn dí: Zɛrubabɛli, Yesua, Nɛɛmaya, Seraya, Relaya, Mↄdekai, Bilisã, Misipa, Bigivai, Reumu kũ Baanao. Isaraila gↄ̃gbɛ̃ kũ ò sùnↄ dasi lɛ́n dí.

3 Parↄsu burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu pla kũ mɛ̀n basↄraakↄ̃ akuri awɛɛplao.

4 Sefatia burinↄ gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n basↄraakↄ̃ akuri awɛɛplao.

5 Ara burinↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n bakɛ̃ndo sↄↄrosario.

6 Pamↄabu buri kũ ò de Yesua kũ Yoabuo burinↄ ũnↄ gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ro donsari kũ kuri awɛɛplao.

7 Elamu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa suddo kũ mɛ̀n bupla akuri awɛɛsiikↄ̃o.

8 Zatu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa siikↄ̃ kũ mɛ̀n basuppla awɛɛsↄↄroo.

9 Zakai burinↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n basↄraakↄ̃o.

10 Bani burinↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n bupla awɛɛplao.

11 Bebai burinↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n baro awɛɛ'aakↄ̃o.

12 Azagada burinↄ gbɛ̃nↄn wàa suddo kũ mɛ̀n baro awɛɛplao.

13 Adonikamu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n baaakↄ̃ awɛɛsuddoo.

14 Bigivai burinↄ gbɛ̃nↄn wàa kuri kũ mɛ̀n bupla akuri awɛɛsuddoo.

15 Adini burinↄ gbɛ̃nↄn wàa pla kũ mɛ̀n bupla akuri awɛɛsiikↄ̃o.

16 Ata burinↄ gbɛ̃nↄn basↄↄro plansari.

17 Bezai burinↄ gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n basuddo awɛɛ'aakↄ̃o.

18 Yora burinↄ gbɛ̃nↄn basↄↄro akuri awɛɛpla.

19 Asumu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n baro awɛɛ'aakↄ̃o.

20 Giba burinↄ gbɛ̃nↄn basiikↄ̃ akuri awɛɛsↄↄro.

21 Bɛtilihamudenↄ gbɛ̃nↄn basuddo awɛɛ'aakↄ̃.

22 Nɛtofadenↄ gbɛ̃nↄn bupla akuri awɛɛsuddo.

23 Anatodenↄ gbɛ̃nↄn basuddo akuri plansari.

24 Azamavɛdenↄ gbɛ̃nↄn bupla awɛɛpla.

25 Kiriayarimudenↄ kũ Kɛfiradenↄ kũ Berodenↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n basuppla awɛɛ'aakↄ̃o.

26 Ramadenↄ kũ Gɛbadenↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n baro awɛɛdoo.

27 Mikimasadenↄ gbɛ̃nↄn basuddo awɛɛpla.

28 Bɛtɛlidenↄ kũ Aidenↄ gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n baro awɛɛ'aakↄ̃o.

29 Nɛbodenↄ gbɛ̃nↄn bupla akuri awɛɛpla.

30 Magbisidenↄ gbɛ̃nↄn basuppla akuri awɛɛsuddo.

31 Elamu pãnde burinↄ gbɛ̃nↄn wàa suddo kũ mɛ̀n bupla akuri awɛɛsiikↄ̃o.

32 Arimu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n basuddoo.

33 Lodudenↄ kũ Adididenↄ kũ Onↄdenↄ gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n basuddo awɛɛsↄↄroo.

34 Yɛrikodenↄ gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n basuppla awɛɛsↄↄroo.

35 Senadenↄ gbɛ̃nↄn wàa baro plansari kũ mɛ̀n baraakurio.

36 Sa'ori buri kũ ò sùnↄn dí:

Yesua buri Yedaya burinↄ gbɛ̃nↄn wàa siikↄ̃ kũ mɛ̀n basↄraakↄ̃ akuri awɛɛ'aakↄ̃o.

37 Ima burinↄ gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro kũ mɛ̀n bupla akuri awɛɛplao.

38 Pasu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa suddo kũ mɛ̀n bupla awɛɛsupplao.

39 Arimu burinↄ gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro kũ mɛ̀n gɛ̃ro awɛɛplao.

40 Levi kũ ò sùnↄn dí:

Odavia buri Yesua kũ Kadamiɛlio burinↄ gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛsiikↄ̃o.

41 Asafa buri lɛ̀sirinↄ gbɛ̃nↄn basuddo akuri plansari.

42 Zɛ́dãkpãri kũ ò de Salumu kũ Atao kũ Talamↄo kũ Akubuo kũ Atitao kũ Sobaio buri ũnↄ gbɛ̃nↄn basuppla donsari.

43 Gbɛ̃ dínↄ burinↄ mɛ́ ò Luda ↄn zĩkɛrinↄ ũ:

Zia, Asufa, Tabao,

44 Kerosu, Sia, Padↄ̃,

45 Lebana, Agaba, Akubu,

46 Agabu, Salamai, Anana,

47 Gidɛli, Gaa, Raya,

48 Rezĩ, Nɛkoda, Gazamu,

49 Uza, Pasea, Besai,

50 Asana, Mɛunimu, Nɛfusimu,

51 Bakabuku, Akufa, Aru,

52 Bazalu, Mɛida, Asa,

53 Bakosi, Sisera, Tema,

54 Nɛzia kũ Atifao.

55 Sulemanu zↄ̀bleri dínↄ burinↄ mɛ́ ò bò zĩ̀zↄkɛn ò sù:

Sotai, Asofɛrɛ, Peruda,

56 Yala, Daakↄ̃, Gidɛli,

57 Sefatia, Atili, Pↄkɛrɛ Azebaimu kũ Amio.

58 Luda ↄn zĩkɛrii pìnↄ kũ Sulemanu zↄ̀blerii buri pìnↄ kà gbɛ̃nↄn wàa do kũ mɛ̀n bakɛ̃ndo akuri awɛɛplao.

59 Gbɛ̃kenↄ bò Tɛlɛmɛla kũ Tɛlasao kũ Kɛrubuo kũ Adↄ̃o kũ Imao, akũ odi le ò ń buri bozirɛ òńnɛ kũ Isarailanↄmɛ ń ũro. 60 Delaya kũ Tobiao kũ Nɛkodao burinↄmɛ, ò kà gbɛ̃nↄn wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n bupla akuri awɛɛplao. 61 Sa'ori buri kũ ò de Obaya kũ Akozuo kũ Bazilaio burinↄ ũ sù dↄ. Bazilai pì Giliada bùsu gbɛ̃ Bazilai nɛ́ sɛ̀ yã, akũ à a anzure pì tↄ́ sɛ̀. 62 Gbɛ̃ pìnↄ ń tↄ́ wɛ̀tɛ buri bozirɛ takadan, ama odi boaro, akũ ò gìńnɛ kũ sa'orikɛo. 63 Bùsu don'arɛde pìńnɛ, tó adi kɛ sa'ori ń yã gwà kũ Urimuo kũ Tumimuo baasiro, òsun sa'opↄ blero.

64 Gbɛ̃ pìnↄ ń pínki gbɛ̃nↄn dúbu bupla awɛɛpla kpɛ́ wàa do kũ basↄraakↄ̃omɛ. 65 Ń zↄ̀bleri gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kun dↄ gbɛ̃nↄn dúbu suppla kpɛ́ wàa do kũ basuddo akuri awɛɛsupplao. Lɛ̀sirinↄ gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃o kú kũńwo dↄ gbɛ̃nↄn wàa do. 66 Ò sↄ̃ vĩ mɛ̀n wàa aakↄ̃ kũ mɛ̀n basuddo akuri awɛɛsuddoo, baragbãsↄ̃ wàa do kũ mɛ̀n bupla awɛɛsↄↄroo, 67 lakumi wàa pla kũ mɛ̀n baraakuri awɛɛsↄↄroo, zaaki dúbu suddo kpɛ́ wàa aakↄ̃ kũ basuddo.

68 Kũ ò kà Dikiri kpɛ́ bokia Yurusalɛmu, ń ↄmbedenↄ gba dà, de ò le ò Luda kpɛ́ kɛkɛ ò boo a gbɛ̀n. 69 Ò gba dà kpɛ́ zĩ ↄgↄditɛki gũn ń gbãna lɛ́n, wura kiloo wàa pla kpɛ́ basↄↄro, andurufu tↄn aakↄ̃ kũ sa'ori gyabanↄ basↄↄro. 70 Sa'orinↄ kũ Levinↄ kũ lɛ̀sirinↄ kũ zɛ́dãkpãrinↄ kũ Luda ↄn zĩkɛrinↄ kũ gbɛ̃ kpara kenↄ vùtɛvutɛ lakutu kũ ò kɛ̀kɛńnɛnↄ gũn, akũ Isaraila kparanↄ vùtɛ ń wɛ̃tɛnↄ gũn.

3

Dikiri gbagbaki bonaa

1 Kũ wɛ̃̀ mↄ supplade kà, Isarailanↄn vutɛna ń wɛ̃tɛnↄ gũn, akũ ò kↄ̃ kàkara Yurusalɛmu gbɛ̃ dokↄ̃nↄnↄ ũ. 2 Yozadaka nɛ́ Yesua kũ a sa'ori dakenↄ kũ Sealatiɛli nɛ́ Zɛrubabɛlio kũ a gbɛ̃nↄ Isarailanↄ Luda gbagbaki bò, de ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ oa lákũ Luda gbɛ̃ Musa ò a doka gũn nà. 3 Bee kũ òtɛn vĩna kɛ gbɛ̃ kũ ò kú bùsuu pìi gũnnↄnɛ, ò gbagbaki pìi bò a gbɛ̀n, akũ ò sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ ò Dikiria kↄnkↄ kũ ↄkↄsio. 4 Ò Kutadↄna dikpɛ kɛ̀ lákũ à kú takada gũn nà, òdigↄ̃ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà lákũ ò a lɛ́ dìtɛ nà. 5 Abire gbɛra ò sa'opↄ kũ òdigↄ̃ ká tɛ́n à tɛ́ kũ gↄrↄ sĩnda pínki ò kũ mↄ dufu pↄ́o kũ dikpɛ kũ Dikiri dìtɛnↄ pↄ́o kũ gba kũ òdi suonɛnↄ. 6 Mↄ supplade gↄrↄ káaku zĩn ò nà Dikiri gbagbanaa lɛ, bee kũ odi a kpɛ́ bo kↄ̀ro.

7 Ò ↄgↄ kpà gbɛ̀'arinↄ kũ lí'arinↄa, akũ ò pↄ́ble kũ pↄ́minaao kũ nísio kpà Sidↄ̃denↄ kũ Tayadenↄa, de ò sida lí zↄ̃zↄ̃ Lɛbana bùsun ò yĩyĩ ò gɛ́o ari Yↄpa funa ísirala, lákũ Pɛsianↄ kína Sirusu ń gbá zɛ́ nà. 8 Ń kana Luda kpɛ́ bokia Yurusalɛmu wɛ̃̀ plade mↄ plade gũn, Sealatiɛli nɛ́ Zɛrubabɛli kũ Yozadaka nɛ́ Yesuao nà zĩa kũ ń gbɛ̃ kparanↄ, sa'orinↄ kũ Levinↄ kũ gbɛ̃ kũ ò bò zĩ̀zↄkɛn ò sù Yurusalɛmunↄ ń pínki. Ò Levi kũ ò kà wɛ̃̀ baro ke kũ ò dealanↄ dìtɛ Dikiri kpɛ́ zĩ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ. 9 Yesua kũ a burinↄ nàkↄ̃a kũ Kadamiɛlio kũ a nɛ́ Odavia burinↄ, akũ ò gↄ̃̀ zĩ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ kũ Enadadao kũ a burinↄ. Levinↄmɛ ń pínki. 10 Kũ Dikiri kpɛ́borinↄ tɛn kpɛ́ pì ɛ̃ pɛ́tɛ, sa'orinↄn zɛzɛ gwe sa'ori pↄ́kasanↄ dadana, ò ń kãkãkinↄ kũkũna, akũsↄ̃ Levi nɛ́ Asafa burinↄn kú gwe dↄ kũ sɛ̃̀gɛ̃nↄ de ò Dikiri táaki lɛ́o lákũ Isarailanↄ kína Dauda dìtɛ yã nà. 11 Ò lɛ̀ sì ò Dikiri táaki lɛ̀ ò a sáabu kpà ò pì:

Dikiri mana,

a gbɛ̃kɛ kɛna ókↄ̃nↄ Isarailanↄnɛ lakana vĩro.

Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki wiki gbãna lɛ̀ ò Dikiri táaki lɛ̀, kũ ò Dikiri kpɛ́ ɛ̃ pɛ̀tɛ yãi. 12 Ama sa'ori paride kũ Levinↄ kũ bede kũ ò zĩ kũ̀ ò wɛ́ sì kpɛ́ káakulɛnↄ, kũ ò kpɛ́ pì ɛ̃bonaa è, ò wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ̀. Gbɛ̃ kparanↄ sↄ̃, òtɛn pↄnna wiki lɛ́ dasi. 13 Gbɛ̃ke dí pↄnna wiki dↄ̃kↄ̃nɛ kũ wɛ̃nda ↄ́ kũ òtɛn dↄo doro, kũ baadi tɛn wiki gbãna lɛ́ yãi, akũsↄ̃ ò wiki pìi mà zã̀.

4

Ibɛrɛsɛna kũ Dikiri kpɛ́borinↄ

1 Kũ Yudanↄ kũ Biliaminunↄ ibɛrɛnↄ mà zĩ̀zↄ kũ ò sùnↄ tɛn kpɛ́ bo Dikiri Isarailanↄ Ludanɛ, 2 ò sù ò Zɛrubabɛli kũ ↄmbedenↄ lè ò pìńnɛ: À tó ò kpɛ́ bo kãáo, zaakũ odì á Luda ki wɛtɛ lán á bàmɛ se. Odìgↄ̃ a gbagbamɛ zaa gↄrↄ kũ Asirianↄ kína Esaradↄ̃ sù kũoo la. 3 Akũ Zɛrubabɛli kũ Yesuao kũ Isaraila bede kparanↄ pìńnɛ: Ó Luda kpɛ́bona de á yã ũro. Óni ó pↄ́ bo Dikiri Isarailanↄ Ludanɛ ó tɛ̃nɛ lákũ Pɛsianↄ kína Sirusu dìtɛwɛrɛ nà. 4 Akũ bùsupidenↄ tɛn wɛtɛ ò Yudanↄ nɛ̀sɛɛ yaka, òtɛn wɛ́ tãḿma de òsun kpɛ́ pì boro yãi. 5 Ò fĩna bò kína lɛ́dammarinↄnɛ zaa Sirusu gↄrↄ ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Pɛsianↄ kína Dariusu kíblegↄrↄa, akũ ò gìńnɛ kũ yã kũ òtɛn pɛ́aao.

6 Ò takada kɛ̃̀ Asuerunɛ kũ à kí blè gↄ̃nↄ ò gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmunↄ kũ Yudanↄ bùsuuo pínki káara kɛ̀ a kia. 7 Bisilamu kũ Mitirɛdao kũ Tabɛlio kũ ń gbɛ̃ kparanↄ takada kɛ̃̀ Pɛsianↄ kína Atasɛsɛnɛ dↄ a kíblegↄrↄa. Ò kɛ̃̀nɛ kũ Siria yão, akũ ò bↄ̀kↄtɛnɛ. 8 Bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Reumu kũ a takadakɛ̃ri Simisaio takada kɛ̃̀ kína Atasɛsɛnɛ Yurusalɛmu yã musu dↄ ò pì: 9 Bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Reumu kũ a takadakɛ̃ri Simisaio kũ ń gbɛ̃ kpara yãkpatɛkɛrinↄ kũ gbãnadenↄ kũ Tiripↄlidenↄ kũ Pɛsianↄ kũ Ɛrɛkidenↄ kũ Babilↄnudenↄ kũ Susade kũ ò bↄ̀tɛ Elamu bùsuu gũnnↄ 10 kũ gbɛ̃ kũ kína zↄ̃kↄ̃ bɛ̀ɛrɛde Asubanipali ń bↄ́tɛ ń bùsun à ń vútɛvutɛ Samaria wɛ̃tɛn kũ Yuflati bara la gu pãndenↄ, 11 ókↄ̃nↄ Yuflati baraladenↄ n zↄ̀blerinↄ mɛ́ o takada dí kɛ̃̀nnɛ kína Atasɛsɛ, o pì:

12 Kína, ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ Yuda kũ ò bò n kĩnaa ò sù lanↄ gɛ̀ɛ òtɛn Yurusalɛmu wɛ̃tɛ vãni pãsĩ pì kátɛ, ò ɛ̀ra òtɛni a bĩni bo dↄ, òtɛni a bɛzĩ futɛ. 13 Kína, ǹgↄ̃ dↄ̃ dↄ, tó ò ɛ̀ra ò wɛ̃tɛ pìi kàtɛ ò a bĩni bò ò làka, oni táfe bonnɛ doro ke ɛtɛ'ↄgↄ ke bɛ'ↄgↄ, n ↄgↄ kũ ndì sí ni lago. 14 Tera lán dí bà kína, lákũ n bɛ wisin odì ble nà, adi kũ ò n kpɛ ero. A yã mɛ́ à tò o takada díkĩna kpã̀zãnnɛ de ò yã pì onnɛ. 15 Ǹ wɛtɛ n dizinↄ takadanↄ gũn ǹ gwa, ĩni dↄ̃ dera wɛ̃tɛpidenↄ sã gbãna, ò wari dↄ̀ kínanↄa kũ bùsu gbãnadenↄ. Zaa zĩ wɛ̃tɛpidenↄ yãkete kɛ̀ zↄ̃kↄ̃. Abire yãin ò wɛ̃tɛ pìi gbòro. 16 Kína, ótɛn onnɛ, tó ò ɛ̀ra ò wɛ̃tɛ pìi fùtɛ ò ɛ̀ra ò a bĩni bò ò làka, ĩnigↄ̃ pↄ́ke vĩ Yuflati bara la doro.

17 Abire gbɛra kína takada kpã̀zãńnɛ à pì: Bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Reumu kũ a takadakɛ̃ri Simisaio kũ á gbɛ̃ kpara kũ ò kú Samaria kũ Yuflati bara direnↄ, ma fↄ kpàáwa. 18 Takada kũ a kpã̀zãmɛnɛ, ò a kyó kɛ̀ ò bↄ̀kↄtɛmɛnɛ. 19 Ma pì ò wɛtɛ takada zĩnↄ gũn, akũ ò lè yãpuramɛ, wɛ̃tɛpidenↄ dìgↄ̃ bo kínanↄ kpɛmɛ. Zaa zĩ yãketedenↄmɛ. 20 Kína zↄ̃kↄ̃nↄ kpata blè Yurusalɛmu gwe, ò gbãna blè Yuflati baradiredenↄa ń pínki, akũ ò táfe bòńnɛ kũ ɛtɛ'ↄgↄo kũ bɛ'ↄgↄo. 21 À yã ditɛ gbɛ̃ pìnↄnɛ ò kámma bo sà. Òsun ɛra ò wɛ̃tɛ pì futɛro ari mà ń gba lɛ́. 22 À laakari kɛ! Àsun nigãzĩ kpá yã pìiaro, de yã vãni pì sún ↄ tá à ó ásaru kɛro yãi.

23 Kũ ò kína Atasɛsɛ takada pì kyó kɛ̀ ò bↄ̀kↄtɛ Reumunɛ kũ a takadakɛ̃ri Simisaio kũ ń gbɛ̃ kparanↄ, akũ ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò Yudanↄ lè Yurusalɛmu gↄ̃̀nↄ. Ò gìńnɛ pãsĩpãsĩ ò pì ò kámma bo. 24 Lɛn ò kámma bò lɛ kũ Luda kpɛ́ zĩ kũ òtɛn kɛ Yurusalɛmuo ari Pɛsianↄ kína Dariusu kíblena wɛ̃̀ plade gũn.

5

Tatenai takadakɛ̃na kína Dariusunɛ

1 Annabi Agai kũ annabi Zakari, Ido nɛ́o annabikɛyã ò Yuda kũ ò kú Yurusalɛmunↄ kũ Yudanↄ bùsuuo kũ Isarailanↄ Luda tↄ́o. 2 Akũ Sealatiɛli nɛ́ Zɛrubabɛli kũ Yozadaka nɛ́ Yesuao fùtɛ ò nà Luda kpɛ́ bonaaa Yurusalɛmu. Luda annabii pìnↄn kú kũńwo òtɛn kpáńyĩ. 3 Gwe gↄ̃̀nↄ Yuflati bara la don'arɛde Tatenai kũ Seta Bozɛnaio kũ ń gbɛ̃nↄ sù ò ń lé ò ń lá ò pì: Dí mɛ́ à á gbá zɛ́ à kpɛ́ dí kɛkɛ à boo? 4 Ò gbɛ̃ kũ òtɛn kpɛ́ pì bonↄ tↄ́ gbɛ̀ka dↄ. 5 Ama Luda wɛ́ tɛ́ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄi, akũ odi ońnɛ ò kámma boro. Ò pì oni lɛ́gbãzã kɛ Dariusunɛ gĩa, oni takada kũ ani kɛ̃ a yã musu le. 6 Yuflati bara la don'arɛde Tatenai kũ Seta Bozɛnaio kũ ń gbɛ̃ Pɛsianↄ takada kɛ̃̀, akũ ò kpã̀zã kína Dariusunɛ. 7 Lɛ́gbãzã kũ ò kɛ̀nɛɛn dí, ò pì:

Kína Dariusu, o fↄ kpàmma manamana. 8 Kína, ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ o gɛ Yudanↄ bùsun ari Luda kũ à zↄ̃kↄ̃ kpɛ́n. Òtɛn kpɛ́ pì bo kũ gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ òtɛn lí lɛ̀kɛtɛ kpátɛ kpɛ́ pìi gbĩ̀nↄn. Òtɛn zĩ pì kɛ kũ laakariio àtɛn táa o. 9 O yã làla ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa o pì: Dí mɛ́ à á gbá zɛ́ à kpɛ́ díkĩna kɛkɛ à boo? 10 O ń tↄ́ gbɛ̀ka de ò le ò onnɛ, akũ o ń don'arɛde pìnↄ tↄ́ dà takadan. 11 Lákũ ò yã wèwá nàn dí. Ò pì, musu kũ zĩtɛo Luda zↄ̀blerinↄmɛ ń ũ. Kpɛ́ kũ ò bò yã à wɛ̃̀ɛ kɛ̀ ò kɛ̀kɛ òtɛn bo dↄ. Isarailanↄ kína zↄ̃kↄ̃ mɛ́ à bò yã. 12 Ò pì ń dizinↄ Luda Musude pↄ fɛ̃̀, akũ à ń ná Kaladia buri Nɛbukanɛza, Babilↄnu kínanɛ a ↄĩ, akũ à kpɛ́ pìi wìwi à gbɛ̃ pìnↄ sɛ̀tɛ à tà kũńwo Babilↄnu. 13 Ama Babilↄnu kína Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku gũn à yã dìtɛ à pì ò ɛra ò Luda kpɛ́ pì bo dↄ. 14 Bee wura kũ andurufu pↄ́ kũ Nɛbukanɛza sɛ̀tɛ Luda kpɛ́n zaa Yurusalɛmu à kàtɛ a tãna kpɛ́n Babilↄnunↄ, kína Sirusu bↄ̀tɛ à kpà Sesebaza kũ à dìtɛ bùsu don'arɛde ũa. 15 À pìnɛ à pↄ́ pìnↄ sɛ́ à gɛ́ à kátɛ Luda kpɛ́n zaa Yurusalɛmu, tó ò kpɛ́ pìi kɛ̀kɛ ò bò. 16 Akũ Sesebaza sù Luda kpɛ́ ɛ̃ pɛ̀tɛ. Òtɛn kpɛ́ pì bo zaa gↄrↄ kũ̀a ari kũ a gbãrao, ama adi láka kↄ̀ro. 17 Kína, tó à kɛ̀nnɛ mana, ǹ takada wɛtɛ kínanↄ takadakatɛkia zaa Babilↄnu ǹ gwa tó kína Sirusu yã dìtɛ ò Luda kpɛ́ bo Yurusalɛmu. Lákũ n è nà, ǹ lɛ́gbãzã kɛwɛrɛ.

6

Dariusu yãditɛna Luda kpɛ́ bona yã musu

1 Kína Dariusu yã dìtɛ, akũ ò takada pìi wɛ̀tɛ takada kũ ò kàtɛ Babilↄnu takadakatɛkianↄ tɛ́. 2 Akũ ò bò takada kokonaaa Ɛkɛbatana wɛ̃tɛ bĩniden Midiã bùsun. Yã díkĩna kú a gũn de òsun sãsãiro yãi:

3 Kína Sirusu kíblena wɛ̃̀ káaku gũn à yã dìtɛ Luda kpɛ́ kũ à kú Yurusalɛmu musu, à pì ò kpɛ́ pì bo sa'oki ũ. Ò a ɛ̃ kpátɛ, kpɛ́ pì lei ká gã̀sãkuru baaakↄ̃, a yàasa gã̀sãkuru baaakↄ̃. 4 Ò gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ mɛ̀n aakↄ̃ didikↄ̃a, lí lɛ̀kɛtɛ mɛ̀n do, gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ aakↄ̃, lí lɛ̀kɛtɛ mɛ̀n do. Oni a fĩna bo kũ kínabɛ ↄgↄo. 5 Wura kũ andurufu pↄ́ kũ Nɛbukanɛza sɛ̀tɛ Luda kpɛ́n Yurusalɛmu à sùo Babilↄnunↄ sↄ̃, oni ɛra ò gɛ́ kátɛ a gbɛ̀n Luda kpɛ́n Yurusalɛmu.

6 Akũ kína Dariusu lɛ́gbãzã kɛ̀ à pì: Tera sà Yuflati bara dire gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Tatenai kũ Seta Bozɛnaio kũ á gbɛ̃ kũ ò kú Yuflati bara gwenↄ, à á zĩda gá gwe. 7 À Luda kpɛ́ bòrinↄ tó tɛɛnɛ. À tó Yuda don'arɛdenↄ kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ Luda kpɛ́ pì kɛkɛ ò bo. 8 Matɛn yã kũ àsun kɛ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ Luda kpɛ́ pì bonaa musu ditɛárɛ. À pↄ́ kũ ò yeinↄ sɛ́tɛ ma aruzɛkɛkatɛkin gwe kũ Yuflati bara dire táfe kũ ò bòo, à kpáḿma pínki de zĩ pì sún zɛ doro yãi. 9 Pↄ́ kũ ò yei pínki, zùsaa, sãkaroo, sãnɛ bↄ̀rↄ kũ òdi Luda Musude gbagbaoo, pↄ́blewɛ, wisi, sèwɛ̃, nísi, àgↄ̃ kpá Yurusalɛmu sa'orinↄa lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà lákũ ò gbɛ̀ka nà funaa sari, 10 de ò le ò sa kũ à kà Luda Musudegu oa, ò wɛ́ kɛamɛnɛ kũ ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ. 11 Tó gbɛ̃ke yã kũ ma dìtɛ díkĩna lìtɛ, oni ade kpɛ́ lí wo ò a páa ò pɛ́tɛ ò a bɛ kɛ tubura ũ. 12 Tó kína ke buri ke tɛn wɛtɛ yã pì litɛ ke àtɛn wɛtɛ Luda kpɛ́ kũ à kú Yurusalɛmu pì wí, Luda kũ à tò a tↄ́ kúaa pì a kakatɛ. Makũ Dariusu makũ mɛ́ ma yã pìi dìtɛ. Ò zĩ kɛa manamana.

Luda kpɛ́ sakɛnaa

13 Kũ kína Dariusu lɛ́gbãzã pìi kɛ̀ lɛ, Yuflati bara la gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Tatenai kũ Seta Bozɛnaio kũ ń gbɛ̃nↄ yã pìi kɛ̀ kũ laakariio. 14 Akũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kpɛ́bona tɛn gɛ́ arɛ lákũ annabi Agai kũ annabi Zakari Ido nɛ́o annabikɛyã ò nà. Ò kpɛ́ pìi bò ò làka lákũ Isarailanↄ Luda ò nà, lákũ Pɛsianↄ kínanↄ Sirusu kũ Dariusuo kũ Atasɛsɛo a yã dìtɛ nà. 15 Ò Luda kpɛ́ làka Ada gↄrↄ aakↄ̃de zĩ kína Dariusu kíblena wɛ̃̀ suddode gũn. 16 Akũ Isarailanↄ Luda kpɛ́ sa kɛ̀ kũ pↄnnao, sa'orinↄ kũ Levinↄ kũ gbɛ̃ kpara kũ ò sù kũ zĩ̀zↄkɛonↄ ń pínki. 17 Luda kpɛ́ sakɛnaa pì yãi ò sa ò kũ zùsanↄ mɛ̀n basↄↄro kũ sãkaronↄ mɛ̀n wàa do kũ sãnɛ bↄ̀rↄnↄ mɛ̀n wàa pla, akũ ò sa ò kũ blèkofĩninↄ mɛ̀n kuri awɛɛpla Isaraila dasi lɛ́n ń pínki durunna kútɛkɛbↄ ũ.

18 Ò sa'orinↄ dìtɛditɛ gã̀ kũ gã̀ao, akũ ò Levinↄ dìtɛditɛ gã̀ kũ gã̀ao dↄ de ò zĩ kɛ Ludanɛ Yurusalɛmu lákũ à kú Musa takada gũn nà. 19 Mↄ káaku gↄrↄ kuri awɛɛsiikↄ̃de zĩ, zĩ̀zↄ kũ ò sùu pìnↄ Vĩnla dikpɛ kɛ̀. 20 Sa'orinↄ kũ Levinↄ gbã̀ bò ń zĩdanɛ ò gↄ̃̀ gbãsĩ sari ń pínki, akũ ò Vĩnla sã kùtu kpàkpa zĩ̀zↄ kũ ò sùnↄnɛ kũ ń sa'ori dakenↄ pↄ́o kũ ń zĩda pↄ́o. 21 Isaraila zĩ̀zↄ kũ ò sùu pìnↄ mɛ́ ò sò kũ gbɛ̃ kũ ò ń zĩda kɛ̃̀ buri pãndenↄ yãbɛ̃̀nɛkɛnanↄa òtɛn Dikiri Isarailanↄ Luda ki wɛtɛnↄ. 22 Akũ ò Burodi Futɛnasari dikpɛ kɛ̀ kũ pↄnnao ari gↄrↄ suppla. Dikiri tò ń pↄ kɛ̀ nna, zaakũ à tò Asirianↄ kína nɛ̀sɛɛ lìtɛ ń yã musu, akũ à kpàńyĩ a kpɛ́ bona zĩ gũn, Isarailanↄ Luda pìi.

7

Ɛzɛra su à Yurusalɛmu sorukɛnaa

1-5 Yã birenↄ gbɛra Pɛsianↄ kína Atasɛsɛ kíblegↄrↄa Ɛzɛra bò Babilↄnu à sù. Sa'oriki zↄ̃kↄ̃ Haruna mɛ́ à Ɛlɛaza ì, Ɛlɛaza Finɛasi ì, Finɛasi Abisua ì, Abisua Buki ì, Buki Uzi ì, Uzi Zeraya ì, Zeraya Mɛrayo ì, Mɛrayo Azaria ì, Azaria Amaria ì, Amaria Aitubu ì, Aitubu Zadↄki ì, Zadↄki Salumu ì, Salumu Ilikia ì, Ilikia Azaria ì, Azaria Seraya ì, akũ Seraya Ɛzɛra pìi ì. 6 Ɛzɛra bi yãdannɛriimɛ, à Musa doka kũ Dikiri Isarailanↄ Luda dìtɛ dↄ̃ sãnsãn. Lákũ Dikiri a Luda ↄ kúa nà, kína pↄ́ kũ à wɛ́ kɛ̀aa kpàa pínki. 7 Kína Atasɛsɛ kíblena wɛ̃̀ supplade gũn Isaraila kenↄ sù Yurusalɛmu dↄ. Sa'orinↄn kú ń tɛ́ kũ Levinↄ kũ lɛ̀sirinↄ kũ zɛ́dãkpãrinↄ kũ Luda ↄn zĩkɛrinↄ. 8 Ɛzɛra kà Yurusalɛmu kína kíblena wɛ̃̀ supplade mↄ sↄↄrode gũn. 9 À fùtɛ Babilↄnu mↄ káaku gↄrↄ káaku zĩ, akũ à kà Yurusalɛmu mↄ sↄↄro gↄrↄ káaku zĩ. A Luda ↄ kúa, 10 zaakũ Ɛzɛra mɛ̀ɛ kpà Dikiri doka wàaripanaaa kũ a kɛnaao, de à le à a yãditɛnanↄ kũ a dokayãnↄ dada Isarailanↄnɛ.

Takada kũ kína Atasɛsɛ kpà Ɛzɛraa

11 Takada kũ kína Atasɛsɛ kpà sa'ori Ɛzɛraa yãn dí, kũ àdi Dikiri yãditɛnanↄ kũ a dokayãnↄ da Isarailanↄnɛ. 12 Atasɛsɛ, kínanↄ kína mɛ́ à takada díkĩna kɛ̃̀ Luda Musude dokadannɛri sa'ori Ɛzɛranɛ. Ma fↄ kpàmma. 13 Ma yã dìtɛ ma pì Isaraila ke sa'ori ke Levi kũ à kú ma bùsun kũ à ye à gɛ́ kũnwo Yurusalɛmu à gɛ́. 14 Makũ kũ ma ìba gbɛ̃nↄn supplanↄ mɛ́ o n gbarɛ de ǹ gɛ́ Yurusalɛmu kũ Yudanↄ bùsuuo pínki yã gwagwa n Luda doka kũ ń kũna musu. 15 Ǹ andurufu kũ wura kũ makũ kũ ma ìbanↄ o Isarailanↄ Luda kũ a bɛ kú Yurusalɛmu gbà sɛ́tɛ ǹ gɛ́o 16 kũ andurufuuo kũ wura kũ n lè Babilↄnu bùsunwo pínki kũ pↄ́ kũ gbɛ̃nↄ kũ sa'orinↄ kpà ń Luda kpɛ́ pↄ́ ũ Yurusalɛmuo. 17 Ǹ zùsanↄ kũ sãkaronↄ kũ sãnɛ bↄ̀rↄnↄ lúlu kũ ↄgↄ pìio n laakariia ǹ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o n Luda kpɛ́ gbagbakia Yurusalɛmu kũ flawa gbao kũ pↄ́mina gbao. 18 Mↄkↄ̃n kũ n gbɛ̃nↄ à kɛ kũ andurufuuo kũ wura kũ à gↄ̃̀ↄo lákũ à kɛ̀árɛ mana nà, lákũ á Luda yei nà. 19 Ǹ pↄ́ kũ ò nànnɛ n ↄĩ n Luda kpɛ́ donyĩkɛbↄ ũnↄ kpá Luda kũ à kú Yurusalɛmu pìia. 20 Tó ń ye Luda kpɛ́ pↄ́ kparanↄi, tó a kɛkɛnaa gↄ̃̀ n yã ũmɛ, ǹ sɛ́ ma laasin gwe. 21 Makũ kína Atasɛsɛ, ma yã dìtɛ Yuflati bara dire ↄgↄ'utɛrinↄnɛ ń pínki. À wɛ́kɛ kũ Luda Musude dokadannɛri sa'ori Ɛzɛra kɛ̀áwa kpáa gↄ̃̀nↄ pínki. 22 Andurufu sún de tↄn aakↄ̃laro. Pↄ́blewɛ sún de tↄn baraakurilaro. Sèwɛ̃ kũ nísio sún de lita wàa basↄsↄↄrolaro. Wisi sↄ̃, lákũ à yei nà lɛ́n. 23 Lákũ Luda Musude dìtɛ pínki nà, à kpá gↄ̃̀nↄ a kpɛ́ pↄ́ ũ, de àsun pɛ̃tɛ̃ kɛ kũ ma kíkɛo ke kũ ma nɛ́nↄoro. 24 Àgↄ̃ dↄ̃ sↄ̃ kũ á zɛ́ vĩ à táfe ke ɛtɛ'ↄgↄ ke bɛ'ↄgↄ sí Luda ↄnn pì zĩkɛrinↄaro ke sa'orinↄ ke Levinↄ ke lɛ̀sirinↄ ke zɛ́dãkpãrinↄ ke zĩkɛri pãndenↄ.

25 Mↄkↄ̃n sↄ̃ Ɛzɛra, ǹ yãkpatɛkɛrinↄ kũ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ ditɛditɛ ↄ̃ndↄ̃ kũ n Luda kpàmma lɛ́n, de ògↄ̃ yã kɛkɛ a zɛ́a gbɛ̃ kũ ò kú Yuflati bara direnↄnɛ ń pínki. Onigↄ̃ de gbɛ̃ kũ ò n Luda doka dↄ̃nↄ ũ. Gbɛ̃ kũ ò dↄ̃ronↄ sↄ̃, ǹ dadańnɛ. 26 Gbɛ̃ kũ n Luda doka kũ bùsu dokao kũna ↄplaplaro, oni yã daala, a dɛnaa ke a bona bùsun ke a aruzɛkɛ sinaa ke a dana kpɛ́sirann yá.

27 Akũ Ɛzɛra pì: Ò Dikiri ó dizinↄ Luda sáabu kpá! À laasun mana dà kínanɛ a swɛ̃̀n, akũ kína pì gbãna kpà a kpɛ́ kũ à kú Yurusalɛmua lɛ. 28 À tò ma yã kà kína kũ a ìbanↄgu kũ a kína gbãnade dakenↄ ń pínki. Lákũ Dikiri ma Luda ↄ kúma nà, ma kùu kɛ̀ gbãna, akũ ma Isaraila don'arɛdenↄ kàkara ò gɛ́ kũmao.

NƐƐMAYA

1

2

4

5

6

7

8

9

NƐƐMAYA

1

Nɛɛmaya Yurusalɛmu damukɛnaa

1 Akalia nɛ́ Nɛɛmaya yãn dí. Atasɛsɛ kíblena wɛ̃̀ barode mↄ kũ òdi pi Kisilɛvi gũn má kú kínabɛa Susa wɛ́ran. 2 Akũ ma dakũna Anani bò Yudanↄ bùsun à sù kũ gbɛ̃kenↄ. Ma yã làlaḿma Yuda gbɛ̃ kpara kũ ò bò zĩ̀zↄkɛnannↄ musu kũ Yurusalɛmuo. 3 Ò wèma ò pì, gbɛ̃ kũ ò bò zĩ̀zↄkɛn ò tà Yudanↄ bùsuu gũnnↄn tɛn wari kɛ manamana, òtɛni ń lalandi kɛ, zaakũ Yurusalɛmu bĩni gborona akũsↄ̃ a bĩnilɛ gbànↄ tɛ́kũna. 4 Kũ ma yã pìi mà, ma vutɛ, akũ wɛ́'i bòma. Ma ↄ́ↄ dↄ̀ gↄrↄ pla, matɛn lɛ́ yĩ matɛn wɛ́ kɛ Luda Musudea 5 ma pì: N yã nna Dikiri Luda Musude! Ń zↄ̃kↄ̃ akũsↄ̃ ń naasi vĩ. Gbɛ̃kɛ gũn n bàka dìgↄ̃ kú kũ gbɛ̃ kũ ò yenyĩ ò n yãditɛnanↄ kũnanↄo. 6 Ǹ wɛ́ tɛ́ makũ n zↄ̀bleriii ǹ sã kpá adua kũ matɛn kɛ fãnantɛ̃ kũ gwãanio n zↄ̀bleri Isarailanↄnɛɛa. Matɛn durunna kũ o kɛ̀nnɛ yã o. Bee makũ kũ ma de bedenↄ o durunna kɛ̀ se. 7 O yã vãni kɛ̀nnɛ manamana, ódi n yãditɛnanↄ daro, ódi n ↄdↄki gwaro, ó n doka kũ n dìtɛ n zↄ̀bleri Musanɛ yã kũnaro. 8 Ǹ tó yã kũ n dìtɛ n zↄ̀bleri Musanɛ díkĩna dↄngu. N pì tó o bo n kpɛ, ĩni ó fãkↄ̃a burinↄ tɛ́. 9 N pì dↄ tó o ɛra o arɛ dↄ̀mma akũsↄ̃ ó n yãditɛnanↄ kũna ótɛn zĩ kɛa, bee kũ n pɛ̀wá ari andunia lɛ́a, ĩni ó kakara ǹ su kũoo gu kũ n sɛ̀ n tↄ́ kúaa kũ̀n. 10 Gbɛ̃ pìnↄ bi n zↄ̀blerinↄmɛ, n gbɛ̃ kũ n ń bó kũ n iko zↄ̃kↄ̃ↄo kũ n gã̀sã gbãnaonↄmɛ. 11 N yã nna Dikiri, ǹ sã kpá makũ n zↄ̀bleri aduakɛnaai kũ n zↄ̀bleri kũ n yã dì kɛńnɛ nna akũsↄ̃ ò n vĩna vĩnↄ aduakɛnaao. Ǹ tó makũ n zↄ̀bleri sa'a kũ gbãra de kína ma wɛ̃nda gwa.

Gↄrↄ birea sↄ̃, kína pì wɛ̃kpaatɛriimɛ ma ũ.

2

Kína Atasɛsɛ Nɛɛmaya zĩna Yurusalɛmu

1 Kína Atasɛsɛ kíblena wɛ̃̀ barode mↄ kũ òdi pi Nisã gũn kína ye à wɛ̃ mi, akũ ma sɛ̀ ma kpàa. Adi ma e kũ ãnsisinaao zikiro, 2 akũ à ma la à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò n ãn sisinaa? Ntɛn gyã kɛro. N nɛ̀sɛ mɛ́ à yàkaa? Vĩna ma kũ manamana, 3 akũ ma pìnɛ: Luda n dↄ̃ kũ aafiaao, Zaaki! Ma ãn sisina, zaakũ wɛ̃tɛ kũ ma dizinↄ mira kun gↄ̃̀ bɛzĩ ũ. A bĩnilɛ gbànↄ tɛ́kũna. 4 Akũ à pìmɛnɛ: Ń ye mà kɛ deramɛɛ? Ma wɛ́ kɛ̀ Luda Musudea gĩa, 5 akũ ma wea ma pì: Kí, tó à kɛ̀nnɛ mana akũsↄ̃ makũ n zↄ̀bleri yã kàngu, ǹ ma zĩ Yudanↄ bùsu wɛ̃tɛ kũ ma dizinↄ mira kun pìn, de mà le mà kɛkɛ mà kátɛ. 6 Kína pì nanↄ vutɛna a sarɛ, akũ à ma la à pì: Ĩnigↄ̃ kú gwe ari bↄrɛmɛɛ? Bↄrɛn ĩni suu? Kũ kína wè ma gɛnaai, akũ ma gↄrↄ dìtɛnɛ. 7 Ma pìnɛ: Tó à kɛ̀nnɛ, ǹ takada kɛ̃ Yuflati bara dire don'arɛdenↄnɛ ǹ kpáma. Ǹ ońnɛ ò tó mà gɛ̃ ń bùsun ari mà gɛ́ káo Yudanↄ bùsun. 8 Ǹ takada kɛ̃ n líkpɛ dãkpãri Asafanɛ dↄ. Ǹ onɛ à ma gba lí mà zɛki gbãna kũ à kú Luda kpɛ́ sarɛ lɛ́nↄ kɛo kũ bĩnilɛnↄ kũ kpɛ́ kũ manigↄ̃ kun pↄ́o. Akũ kína pↄ́ kũ ma gbɛ̀kaawa kpàma, zaakũ ma Luda ↄ kúma. 9 Kína soza bàdenↄ kũ sↄ̃denↄ dàmɛnɛ ò gɛ́ kũmao. Akũ ma gɛ ma Yuflati bara dire don'arɛdenↄ lè ma kína takadanↄ kpàḿma. 10 Kũ Oronu gbɛ̃ Sambala kũ a ìba Tobia, Amↄni burio mà gbɛ̃ke sù Isarailanↄ gwena kara, à kɛ̀ńnɛ ĩni manamana.

11 Kũ ma ka Yurusalɛmu, ma kámma bò gĩa gↄrↄ aakↄ̃. 12 Akũ ma futɛ gwãani kũ gbɛ̃kenↄ, mádi yã kũ ma Luda dà ma swɛ̃̀n mà kɛ Yurusalɛmu o gbɛ̃kenɛro. Má di zaaki kpɛ, gbɛ̃ kparanↄ tɛ́ gɛ̀sɛ. 13 Ma bo Guvutɛ bĩnilɛn gwãani ma mìi pɛ̀ Gbɛ̃gbon lↄ̀gↄↄa kũ Tubura bĩnilɛo. Matɛn Yurusalɛmu bĩni kũ ò gbòro gwagwa kũ a bĩnilɛ tɛ́kũnanↄ. 14 Akũ ma gɛ arɛ ari Ísɛ̃boki bĩnilɛa kũ Kína íkakio. Gu ke kú gwe, ma zaaki dí fↄ̃ à gɛ̃̀nlo, 15 akũ má tɛ́ swawɛɛn gwãani, matɛn bĩni gwagwa. Akũ ma ɛra ma su ma gɛ̃ Guvutɛ bĩnilɛn. 16 Gbãnadenↄn gu kũ ma gɛn ke yã kũ ma kɛ̀ dↄ̃ro, zaakũ mádi yãke o Yudanↄnɛ gĩaro, bee sa'orinↄ ke kínɛnↄ ke gbãnadenↄ ke gbɛ̃ kpara kũ oni zĩ pì kɛnↄ. 17 Akũ ma pìńnɛ: A wari kũ à ó lé è yá? Yurusalɛmu gↄ̃̀ bɛzĩ ũ, a bĩnilɛnↄ tɛ́kũna. À tó ò ɛra ò bĩni bo dↄ de òsungↄ̃ de lalandi pↄ́ ũ doro yãi. 18 Ma pìńnɛ dↄ lákũ ma Luda ↄ kúma nà kũ yã kũ kína òmɛnɛo. Akũ ò pì: Ò futɛ ò na a bonaaa. Akũ ò nà zĩ mana pìia ↄplapla.

19 Kũ Oronu gbɛ̃ Sambala kũ a ìba Tobia, Amↄni burio kũ Larubu buri Gɛsɛmuo a baaruu mà, ò ó fobò ò ó gya bò ò pì: Bↄ́n átɛn kɛ gwee? Átɛn bo kína yã kpɛn yá? 20 Akũ ma yã sìńla ma pì: Luda Musude ni tó ò sa'a kũ. Ókↄ̃nↄ a zↄ̀blerinↄ, Yurusalɛmu bĩnibonaan ótɛn naa dí. Ákↄ̃nↄ sↄ̃ á baka kunlo. Á yã kú la doro, á tↄ́ nigↄ̃ dↄ gbɛ̃kegu wɛ̃tɛ dí gũn doro.

4

Ibɛrɛsɛna kũ Yurusalɛmu bĩniborinↄ

1 Kũ Sambala mà ókↄ̃nↄ Yudanↄ ótɛn Yurusalɛmu bĩni bo, a pↄ fɛ̃̀ a laakarii fùtɛ manamana, akũ àtɛni ó lalandi kɛ. 2 À pì a gbɛ̃nↄ kũ Samaria zĩ̀karinↄ wára: Bↄ́n Yuda ginaa pìnↄ tɛn kɛɛ? oni fↄ̃ ò ɛra ò bĩni pì bo yá? Oni sa o ò zĩ pì nɛ́ gↄrↄ do yá? Oni fↄ̃ ò wɛ̃tɛ pì vu kũ gbɛ̀ kũ à tɛ́ kũ̀ à katɛnaa pìnↄ yá? 3 Amↄni buri Tobia kú a sarɛ, akũ à pì: Bĩni kũ òtɛn bo pìi, tó gbɛ̃gbon dìdia, a gbɛ̀nↄ gboro fá!

4 Akũ ma pì: Ó Luda, ǹ ó yã ma, zaakũ ò dↄkɛ̀ kũoo. Ǹ tó ó lalandi kũ òtɛn kɛ wí ń musu. Ǹ tó ò ń kũkũ ò tá kũńwo zĩ̀zↄnↄ ũ. 5 Ǹsun lá kú ń taarinↄlaro. Ǹsun ń durunnanↄ wararo, zaakũ ò bĩniborinↄ sↄ̃̀sↄ̃. 6 Lɛn o bĩni pìi bò lɛ ari à pɛ̀kↄ̃a, akũ a lei kà guragura, zaakũ gbɛ̃nↄ tɛn zĩ pì kɛ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doomɛ.

7 Kũ Sambala kũ Tobiao kũ Larubunↄ kũ Amↄninↄ kũ Asadↄdidenↄ mà Yurusalɛmu bĩnikɛkɛna tɛn gɛ́ arɛ guforonↄ tɛn tata, ń pↄ fɛ̃̀ manamana. 8 Akũ ò lɛ́ kpàkũsũ ń pínki ò pì oni su lɛ́tɛ Yurusalɛmua ò yãkete likańyĩ. 9 Akũ o wɛ́ kɛ̀ ó Ludaa akũsↄ̃ o gudãkpãrinↄ dìtɛditɛ fãnantɛ̃ kũ gwãanio ń yãi. 10 Akũ Yudanↄ pì: Asosɛrinↄ gbãna tɛn láka. Gbɛ̀ kũ ò gbòro ò wùtɛ dasi, óni fↄ̃ ò bĩni pì bo ò a lákaro. 11 Ó ibɛrɛnↄ pì, ari ògↄ̃ gɛ́ ń yã dↄ̃, oni siógu ò ó dɛdɛ, zĩ pì ni gↄ̃ kpana zɛ́n. 12 Ó gbɛ̃ kũ ò kú ń sarɛnↄ sù ò pìwɛrɛ à kà gɛ̃̀n kuri ò pì: òtɛn bo gu sĩnda pínkia, ò ye ò su ò lɛ́tɛwá. 13 Akũ ma gbɛ̃nↄ dìtɛditɛ bĩni foronↄ gũn kũ a gu kũ ò kɛ̀ ɛtɛnlenↄ. Ma ń dítɛditɛ danɛdanɛ, baadi kũ a fɛ̃nɛdao kũ a sário kũ a sáo. 14 Kũ ma wɛ́ pɛ̀ gunↄi, ma futɛ ma pì kínɛnↄnɛ kũ gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ: Àsun vĩna kɛńnɛro. Àgↄ̃ dↄ̃ kũ Dikiri zↄ̃kↄ̃ à naasi vĩ. À zĩ̀ ká á gbɛ̃nↄnɛ kũ á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ á nɛ́nↄgbɛ̃nↄ kũ á nↄnↄ kũ á bɛnↄ. 15 Kũ ó ibɛrɛnↄ mà Luda ń fú à tò o ń lɛ́kpakũsũna asiri mà, akũ ó pínki o ɛra o na bĩnibonaaa, baadi kũ a zĩo.

16 Zaa gↄrↄ birea ma gbɛ̃nↄ kpàatɛtɛ lɛu pla. Gbɛ̃kenↄ tɛn zĩ kɛ, gbɛ̃kenↄ sári kũna kũ sɛ̃gbakoo kũ sáo kũ mↄ̀'utao dana. Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄn zɛna gbɛ̃ kũ òtɛn bĩni bonↄ kpɛ. 17 Gbɛ̃ kũ ò aso sɛnanↄ aso kũna ↄdo, gↄ̃kɛbↄ ↄdo. 18 Bĩniborinↄ fɛ̃nɛda dↄna ń pi ń pínki. Kurupɛri dìgↄ̃ kú ma sarɛ. 19 Akũ ma pì kínɛnↄnɛ kũ gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ kparanↄo: Zĩ dasi akũsↄ̃ bĩni pìi gbã̀na, akũ o kↄ̃ kpàatɛtɛ a lɛ́n. 20 Gu kũ a mà òtɛn kuru pɛ́n, à kↄ̃ kakarawái gwe, ó Luda ni zĩ̀ káwɛrɛ. 21 Akũ o ɛra o na zĩa, gbɛ̃kenↄ sári kũna zaa gugurugurua ari susunɛnↄ gɛ̀ɛ ò bↄ̀tɛo. 22 Zĩ kũ̀a ma pì gbɛ̃nↄnɛ: Á baadi gↄ̃ i Yurusalɛmu la kũ a ìbanↄ, de àgↄ̃ le à gu dãkpã gwãani àgↄ̃ zĩ kɛ fãnantɛ̃. 23 Makũ kũ ma dakũnanↄ kũ ma ìbanↄ kũ gudãkpãri kũ ò kú kũmaonↄ, odì ó pↄ́kasa boro, baadi dìgↄ̃ a gↄ̃kɛbↄ kũna a ↄplammɛ.

5

Nɛɛmaya zɛna kũ takasidenↄ

1 Gↄrↄ kũ̀a ó Yuda kenↄ kũ ń nanↄnↄ tɛn wiki lɛ́ ń gbɛ̃nↄa manamana. 2 Ń gbɛ̃kenↄ pì: Ókↄ̃nↄ kũ ó nɛ́nↄ ó dasi. Ó ye pↄ́blewɛi ò pↄ́ ble ò le ògↄ̃ aafia. 3 Ń gbɛ̃kenↄ pì dↄ: Nà kun, akũ o ó buranↄ kũ ó geepi búnↄ kũ ó kpɛ́nↄ tↄrↄma kɛ̀ pↄ́blewɛ yãi. 4 Ń gbɛ̃kenↄ pì: O ↄgↄ sã̀kã de ò ó buranↄ kũ ó geepi búnↄ táfe bo kínanɛ yãi. 5 Bee tó ó buri dokↄ̃nↄmɛ, akũsↄ̃ ó nɛ́nↄ dokↄ̃nↄ kũ ń nɛ́nↄ, ótɛni ó nɛ́nↄ yíaḿma zↄ̀nↄ ũ tilasi. Ó nɛ́nↄgbɛ̃ kenↄ tɛn zↄ̀ ble kↄ̀ akũsↄ̃ ó gbãna dí ká ò pↄ́ke kɛ̀ro, zaakũ ó buranↄ kũ ó geepi búnↄ gↄ̃̀ ń pↄ́ ũmɛ.

6 Kũ ma ń wiki pìi mà kũ gbɛ̃nↄ káara kũ ò kɛ̀ɛo, ma pↄ fɛ̃̀ manamana. 7 Ma yã pìi laasun lɛ̀ ma swɛ̃̀ɛ gũn, akũ ma zuka dↄ̀ kínɛnↄ kũ gbãnadenↄa ma pìńnɛ: Á baadi tɛn ↄgↄ'i ká a gbɛ̃dakenɛ. Akũ ma pì ò pari kakara ń yã pì yãi. 8 Ma pìńnɛ: O ó gbɛ̃ Yuda kũ ò gↄ̃̀ buri pãndenↄ pↄ́ ũnↄ bò ó gbãna lɛ́n, akũ a tò á gbɛ̃nↄ tɛni ń zĩda yíawá dↄ yá? Akũ ò yĩtɛ kpɛ̃n, òdi yãke le ò òro. 9 Akũ ma ɛra ma pì: Yã kũ átɛn kɛ pì manaro. Àgↄ̃ ó Luda vĩna vĩ de ó ibɛrɛ buri pãndenↄ sún ó sↄ̃sↄ̃ro yãi. 10 Makũ kũ ma danɛnↄ kũ ma ìbanↄ, o ↄgↄ kũ pↄ́wɛo sã̀kãńnɛ dↄ. À ↄgↄ'ikannɛna tó sà, 11 à ń buranↄ kũ ń geepi búnↄ kũ ń kùkpɛnↄ kũ ń kpɛ́nↄ sukpańnɛ kũ pↄ́ basↄↄrode kũ átɛn síḿma ↄgↄ'i ũo, ↄgↄ kũ pↄ́wɛo kũ wɛ̃o kũ nísio pínki. 12 Akũ ò pì: Óni sukpańnɛ, óni pↄ́ke wɛtɛḿma doro. Óni kɛ lákũ n ò nà. Akũ ma sa'orinↄ sìsi ma tò gbɛ̃ pìnↄ la dàń wára lákũ ò a lɛ́ sɛ̀ nà. 13 Ma a uta zↄ̃kↄ̃ↄ kpùkɛ ma pì: Luda gbɛ̃ kũ adi zĩ kɛ lɛ́ kũ à gbɛ̃̀ɛ pìiaro kpukɛ lɛ à a bɛ kũ a aruzɛkɛnↄ sía. Luda a kpukɛ de à gↄ̃ kori lɛ. Pari pì: Aami! Akũ ò Dikiri sáabu kpà. Akũ gbɛ̃nↄ kɛ̀ lákũ ò a lɛ́ sɛ̀ nà.

14 Abire gbɛra zaa gↄrↄ kũ kína Atasɛsɛ ma ditɛ Yudanↄ bùsu don'arɛde ũ a kíblena wɛ̃̀ baroden ari a wɛ̃̀ baraakuri awɛɛplade gũn, à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla, makũ kũ ma danɛnↄ ódi don'arɛdekɛ pↄ́ blero. 15 Don'arɛde káaku kũ à dòmɛnɛ arɛnↄ aso tìkisii tↄ̃̀ gbɛ̃nↄa, ò pↄ́ble kũ sèwɛ̃o sì baadia kũ andurufu ↄgↄ mɛ̀n buplabuplao. Ń ìbanↄ gbãna blèḿma dↄ. Makũ sↄ̃, mádi kɛ lɛro, zaakũ má Luda vĩna vĩ. 16 Ma mɛ̀ɛ kpà bĩni pì bonaaa, mádi zĩtɛ sɛ́ ma pↄ́ ũro. Ma ìbanↄ kakarana gwe zĩ pì yãi. 17 Yudanↄ dìgↄ̃ pↄ́ ble ma bɛa gbɛ̃nↄn basuppla akurikuri, gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ kũ ò bò buri kũ ò likanawáinↄ kĩnaanↄ. 18 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà òdigↄ̃ zù kɛkɛmɛnɛ mɛ̀n dodo kũ sã mɛ̀kpananↄ mɛ̀n suddodo kũ konↄ, akũsↄ̃ òdigↄ̃ sèwɛ̃ ba zↄ̃kↄ̃zↄ̃kↄ̃ gↄrↄ kuri kũ gↄrↄ kuriio. Bee kũ abireo mádi don'arɛdekɛ pↄ́ble gbɛkaḿmaro, zaakũ zĩ kũ gbɛ̃ abirenↄ tɛn kɛ zↄ̃kↄ̃. 19 Ma Luda, yã mana kũ ma kɛ̀ gbɛ̃ dínↄnɛ pínki gↄ̃ dↄngu.

6

Nɛɛmaya ibɛrɛnↄ zɛ́wɛtɛna ò ↄ̃ndↄ̃ kɛnɛ

1 Ma bĩni bò ma làka a foro kú gukea doro, ama mádi a bĩnilɛ gbànↄ pɛ́tɛpɛtɛ gĩaro. Kũ Sambala kũ Tobiao kũ Larubu buri Gɛsɛmuo kũ ma ibɛrɛ kparanↄ a baaruu mà, 2 Sambala kũ Gɛsɛmu pìio lɛ́gbãzã kɛ̀mɛnɛ ò pì mà mↄ́ mà dańlɛ Onↄ guvutɛ lakutu ke gũn. Yã vãnin òtɛn wɛtɛ kũmao. 3 Ma gbɛ̃nↄ zĩ̀ḿma ma pì: Matɛn zĩ zↄ̃kↄ̃ kɛmɛ, mani le mà suro. Mani le mà zĩ pì tón mà su á kĩnaaro. 4 Ò lɛ́gbãzã pìi kɛ̀mɛnɛ gɛ̃̀n siikↄ̃, akũ ma yã mɛ̀n do pìi sìńla. 5 A gɛ̃̀n sↄↄrode Sambala a ìba ke zĩ̀ma. À takada kũ òdi kãni'ↄ naaro kũna. 6 Ò kɛ̃̀ takada pìi gũn ò pì: O yãke mà burinↄ kĩnaa, akũ Gɛsɛmu pì yãpuramɛ. À pì mↄkↄ̃n kũ Yuda kparanↄ a zɛo à bo kína yã kpɛmɛ. Abire yãin átɛn bĩni pì bo. Ò pì dↄ ń ye ǹ gↄ̃ Yudanↄ kína ũmɛ, 7 akũ n annabinↄ dìtɛ ò o Yurusalɛmu, mↄkↄ̃mmɛ ń kína ũ. Kína ni yã pì ma. A yã mɛ́ à tò ǹ mↄ́ ò lɛ́ kpákũsũ. 8 Akũ ma lɛ́gbãzã kɛ̀nɛ ma pì: Yã kũ ntɛn o kunlo. Mↄkↄ̃mmɛ n yã pìi ò n zĩdaa. 9 Ń pínki ò ye vĩna ma kũ ò pì, ó ↄ ni gↄ̃ dↄwáimɛ, óni le ò zĩ pì lákaro. Ma Luda, ǹ ma ↄ gba gbãna.

10 Ma gɛ Delaya nɛ́ Semaya, Mɛtabɛli daikore bɛa, zaakũ à a zĩda yĩ̀ a kpɛ́n. À pì: Ò dakarɛ Luda kpɛ́n ò a gbà taólɛ, zaakũ gbɛ̃nↄ tɛn su n dɛmɛ. Oni su ò n dɛ gwãanimɛ. 11 Akũ ma pì: Ma taka dì bàa sí yá? Ma taka ni fↄ̃ à gɛ́ utɛ Luda kpɛ́n ma zĩda surabana yãi yá? Mani gɛ́ro. 12 Má dↄ̃ ma zĩdaa a yã pì dí bo Luda kĩnaaro. À annabikɛyã pìi ò ma yã musu kũ Tobia kũ Sambalao fĩnaa bònɛ yãimɛ. 13 À fĩnaa bònɛ de vĩna le à ma kũ mà durunna kɛ mà gɛ́ gwe, gbasa ò ma tↄ́ yaka ò ma sↄ̃sↄ̃. 14 Ma Luda, Tobia kũ Sambalao yãkɛnaa pì gↄ̃ dↄngu. Nↄgbɛ̃ annabi Nↄadia yã gↄ̃ dↄngu dↄ kũ annabi kpara kũ ò ye vĩna ma kũnↄ.

Yurusalɛmu bĩni lakanaa

15 Gↄrↄ bupla akuri awɛɛpla gbɛra ò bĩni pìi làka Ɛlulu mↄ gↄrↄ baraasↄↄrodea. 16 Kũ ó ibɛrɛnↄ a baaruu mà akũsↄ̃ buri kũ ò likanawáinↄ wɛ́ sìalɛ, ń kã gà ò dↄ̃̀ sà kũ o zĩ pìi kɛ̀ kũ ó Luda gbãnao. 17 Gↄrↄ birea Yudanↄ kínɛnↄ tɛn takada kpãzã Tobianɛ dasi, akũsↄ̃ Tobia pì tɛn kpãzãńnɛ. 18 Yudanↄ yã yĩ̀ kãao dasi, zaakũ Ara nɛ́ Sɛkaniamɛ a anzure ũ akũsↄ̃ Bɛrɛkia nɛ́ Mɛsulamu mɛ́ à Tobia nɛ́ Yoanana anzure ũ. 19 Òdi a sáabu kpá ma wára dↄ, akũ òdi ɛra ò ma yã babanɛ. Tobia pì takadanↄ kpã̀zãmɛnɛ dↄ de vĩna le à ma kũ.

7

1 Kũ o bĩni bò akũsↄ̃ ma a lɛ́ gbànↄ pɛ̀tɛpɛtɛ, ò zɛ́dãkpãrinↄ kũ lɛ̀sirinↄ kũ Levinↄ dìtɛ. 2 Akũ ma a dakũna Anani dìtɛ Yurusalɛmu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ kũ zɛki gbãna gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Ananiao, zaakũ gbɛ̃ náanidemɛ. À Luda vĩna vĩ de gbɛ̃ dasinↄla. 3 Ma pìńnɛ: Òsungↄ̃ Yurusalɛmu bĩnilɛ gbànↄ wɛ̃ro ari ifãntɛ̃ gɛ́ gbãna kũ. Ògↄ̃ zɛ́ tata ò lígurukpanↄ dan ari zɛ́dãkpãrinↄ tá. Ò Yurusalɛmudenↄ ditɛditɛ gudãkpãrinↄ ũ dↄ, ń gbɛ̃kenↄ gↄ̃ kú dãkpãkia, ń gbɛ̃kenↄ ń bɛ sarɛ.

8

Ɛzɛra Musa doka kyókɛnaa

1 Baadi pínki kàkara kũ lɛ́dokↄ̃nↄo batu kũ à kú Í bĩnilɛ sarɛ, akũ ò pì dannɛri Ɛzɛranɛ à bo kũ Musa doka kũ Dikiri dìtɛ Isarailanↄnɛ takadao. 2 Mↄ suppla gↄrↄ káakun sa'ori Ɛzɛra bò kũ Musa dokao pari arɛ. Gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ oni fↄ̃ ò yã manↄ ń pínki kú gwe. 3 À arɛ dↄ̀ batu kũ à kú Í bĩnilɛ pìi sarɛa, akũ àtɛn takada pì kyó kɛ zaa kↄnkↄkↄnkↄ ari ifãntɛ̃ kà mìdangura gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ oni fↄ̃ ò manↄ wára. Gbɛ̃ sĩnda pínki sã dↄ̀ Musa doka takada pì kyókɛnaai. 4 Dannɛri Ɛzɛra zɛna tìntin lei kũ ò kɛ̀ kũ lío musu takada pì kyókɛna yãi. Matitia kũ Sɛmao kũ Anayao kũ Uriao kũ Ilikiao kũ Masiao kú a ↄplai. Pedaya kũ Misailio kũ Malakiao kũ Asumuo kũ Asabadanao kũ Zakario kũ Mɛsulamuo kú a ↄzɛi. 5 Kũ Ɛzɛra takada wɛ̃̀, gbɛ̃ sĩnda pínki è, zaakũ a zɛki lei deńla. Kũ à wɛ̃̀, gbɛ̃ sĩnda pínki fùtɛ ò zɛ̀. 6 Ɛzɛra Dikiri Luda zↄ̃kↄ̃de sáabu kpà, akũ gbɛ̃ sĩnda pínki ↄ sɛ̀ musu ò pì: Aami! Aami! Akũ ò mìi pɛ̀tɛ zĩtɛ ò donyĩ kɛ̀ Dikirinɛ. 7 Gↄrↄ kũ gbɛ̃nↄ zɛna gwe, Levi kenↄ Musa doka dàdańnɛ. Levi pìnↄ tↄ́n dí: Yesua, Bani, Serebia, Yami, Akubu, Sabetai, Odia, Masia, Kelita, Azaria, Yozabada, Anana kũ Pelayao. 8 Ò Luda doka takada pì kyó kɛ̀, akũ ò bↄ̀kↄtɛ ò a wɛ́ wɛ̃̀ńnɛ, de ò le ò kyó pì ma. 9 Akũ bùsu gbãnade Nɛɛmaya kũ dannɛri sa'ori Ɛzɛrao kũ Levi kũ òtɛn yã dada gbɛ̃nↄnɛnↄ pìńnɛ: Gↄrↄ díkĩna bi Dikiri á Luda pↄ́mɛ. Àsun wɛ̃nda kɛro àsun ↄ́ↄ dↄro. Zaakũ kũ òtɛn Musa doka yã ma, òtɛn ↄ́ↄ dↄ ń pínki. 10 Nɛɛmaya pì: À gɛ́ à pↄ́ níside ble à í nnanna mi. À li gbɛ̃ kũ ò pↄ́ke vĩronↄnɛ. Gↄrↄ díkĩna bi ó Dikiri pↄ́mɛ. Àsun wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄro, zaakũ pↄnna kũ Dikiri dì kpáwá de á gbãnaleki ũ. 11 Levinↄ gɛ̀ɛ ò gbɛ̃nↄ nɛ̀sɛɛ kpàtɛńnɛ ò pì: À yĩtɛ! Gↄrↄ díkĩna bi Luda pↄ́mɛ, àsun wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄro. 12 Akũ ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ ò pↄ́ blè ò í mì, ò lìkↄ̃nɛ ò pↄnna kɛ̀ manamana, zaakũ ò yã kũ ò òńnɛ mà sà.

13 Mↄ pì gↄrↄ pladea ↄndenↄ kũ sa'orinↄ kũ Levinↄ kàkara dannɛri Ɛzɛrai, de ò le ò wɛ́ tɛ́ Musa dokai. 14 Akũ ò yã kũ Dikiri dìtɛ Musanɛɛ lè gwe à pì, Isarailanↄ gↄ̃ kú lá kutanↄ gũn mↄ supplade dikpɛgↄrↄa, 15 ò yã díkĩna kpàkpa kɛ ń lakutunↄ gũn kũ Yurusalɛmuo ò pi: À bↄtɛ à gɛ́ sɛ̃̀n à kù lánↄ kɛ̃ à suo kũ sãma lánↄ kũ gbɛ̃tɛ̃ lánↄ kũ domina lánↄ kũ lí urade lánↄ, de à lá kutanↄ dↄo lákũ à kú takadan nà. 16 Akũ gbɛ̃nↄ gɛ̀ɛ ò kɛ̃̀kɛ̃ ò sùo, baadi kuta dↄ̀o a kpɛ́ musu ke ↄnn ke Luda ↄnn ke Í bĩnilɛ batun ke Ɛflaimu bĩnilɛ batun. 17 Gbɛ̃ kũ ò bò zĩ̀zↄkɛn pìnↄ lá kutanↄ dↄ̀dↄ ń pínki, akũ ò kú a gũn. Zaa Nuni nɛ́ Yↄsua gↄrↄ ari gↄrↄ birea Isarailanↄ dí dikpɛ pì kɛ lɛro. Akũ ò pↄnna kɛ̀ manamana. 18 Ɛzɛra dìgↄ̃ Luda doka takada kyó kɛ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà naana zaa dikpɛgↄrↄ káakua ari à gɛ̀ɛ à làkao. Ò dikpɛ pìi kɛ̀ gↄrↄ supplamɛ. A gↄrↄ sↄraakↄ̃dea ò kↄ̃kakaranaa kɛ̀ lákũ ò dìtɛ nà.

9

Isarailanↄ ń durunnanↄ ona Ludanɛ

1 Mↄ dokↄ̃nↄ pì gↄrↄ baro awɛɛsiikↄ̃dea Isarailanↄ kↄ̃ kàkara kũ lɛ́yĩnaao kũ uta kasanↄ dadana, bùsu ká ń mìn. 2 Ò ń zĩda kɛ̃̀ buri pãndenↄa akũ ò zɛna, òtɛni ń durunnanↄ kũ ń dizinↄ yãvãnikɛnanↄ o. 3 Ò gↄ̃̀ zɛna gu kũ ò kún, akũ ò Dikiri ń Luda doka takada kyó kɛ̀ńnɛ awa aakↄ̃, akũ ò ń durunnanↄ ò ò donyĩ kɛ̀ Dikiri ń Ludanɛ awa aakↄ̃. 4 Levi kenↄ zɛna tìntin kũ ò kɛ̀ńnɛ musu, ò lɛ́ zù Dikiri ń Ludai gbãngbãn. Ń tↄ́nↄn dí: Yesua, Bani, Kadamiɛli, Sebania, Buni, Serebia, Bani kũ Kenanio. 5 Levinↄ Yesua kũ Kadamiɛlio kũ Banio kũ Asabaniao kũ Serebiao kũ Odiao kũ Sebaniao kũ Petayao pì:

À futɛ à Dikiri á Luda táaki lɛ́!

À kun zaa káaku ari gↄrↄ sĩnda pínki.

Ò n tↄ́ gakuride bo,

à de gbɛ̃ tↄ́kpana kũ táakiola pínki.

6 Mↄkↄ̃mmɛ Dikiri ũ ndo.

N sarapura kɛ̀ kũ n bɛ kũ à kú musuo

kũ pↄ́ kũ ò kú gwenↄ pínki.

N andunia kɛ̀ kũ pↄ́ kũ ò kúnnↄ.

N ísira kɛ̀ kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ.

Ndì wɛ̃̀ndi kpá ń pínkia,

n bɛ malaika dasinↄ dì donyĩ kɛnnɛ.

7 Mↄkↄ̃mmɛ Dikiri Luda kũ à Abramu sɛ̀ ũ,

n bo kãao Uru, Kaladia bùsun,

n a tↄ́ lìtɛnɛ Ibrahĩ.

8 N è à n náani vĩ a swɛ̃̀ɛ gũn,

akũ n pì n bàka nigↄ̃ kú kãao,

ĩni Kanaanↄ bùsu kpáa kũ a burinↄ,

bùsu kũ Itinↄ kũ Amↄrinↄn kún

kũ Pɛrizinↄ kũ Yebusinↄ kũ Gigasinↄ.

Akũ n lɛ́ kũ ń gbɛ̃̀nɛɛ pìi pàpa,

kũ ń mana yãi.

9 N wari kũ ó dizinↄ kɛ̀ Misila è,

n wiki kũ ò lɛ̀ Isira Tɛ̃raii mà.

10 N sèedanↄ kũ daboyãnↄ kɛ̀ Firi'aunanɛ,

n sunyĩ kpài kũ a ìbanↄ

kũ a bùsudenↄ ń pínki,

zaakũ ń dↄ̃ lákũ ò ania pãsĩ kɛ̀ kũ ó dizinↄ nà.

N tↄ́ bò lákũ à kun ari kũ a gbãrao nà.

11 N ísira zↄ̃̀kↄ̃rɛńnɛ,

akũ ò táa ò gukoria ò bikũ̀.

N gbɛ̃ kũ ò pɛ̀tɛńyĩnↄ zù í lòkoton,

n ń zú lán gbɛ̀ɛ bà í zↄ̃kↄ̃ↄ pìi gũn.

12 N do n gbɛ̃nↄnɛ arɛ tɛ́luku gũn fãnantɛ̃,

gwãani sↄ̃ tɛ́ gũn.

N zɛ́ kũ à de ò sɛ́ pùńnɛ.

13 N kipa Sinai kpi musu,

n yã òńnɛ zaa musu.

N doka zɛ́de yãpurade kpàḿma

kũ yã mana kũ n dìtɛnↄ.

14 N tò ò kámmabogↄrↄ dↄ̃̀ n pↄ́ ũ.

N n yãditɛnanↄ kũ n ↄdↄkio

kũ n dokao dà n zↄ̀bleri Musanɛ

akũ à kpàḿma.

15 Kũ nà ń dɛ́, n pↄ́ble gbàrɛńnɛ zaa musu.

Kũ ími ń dɛ́, n í bòńnɛ gbɛ̀sin.

Bùsu kũ n a la dàńnɛ n pì ĩni kpáḿman

n pìńnɛ ò gɛ́ ò sí ń pↄ́ ũ.

16 Bee kũ abireo ó dizi pìnↄ karambaani vĩ,

ń sã gbãna kũ̀,

òdigↄ̃ n yãditɛnanↄ kũnaro.

17 Ò gì n yã mai,

daboyã kũ n kɛ̀ńnɛnↄ yã sã̀ńgu.

Ń sã gbãna kũ̀ ò bò n yã kpɛ

ò don'arɛde dìtɛ à ɛra à tá kũńwo zↄ̀blen.

Luda, ndì gbɛ̃nↄ durunna kɛ̃ḿma,

ń sùru vĩ kũ wɛ̃ndao,

n pↄ dì fɛ̃ likaro, ń gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃kↄ̃,

akũ ńdi pã kpáńyĩro.

18 Bee kũ ò mↄ̀ↄ kàsa lán zùsanɛ bↄ̀rↄↄ bà,

ò pì ń dikiri kũ à ń bↄ́tɛ Misilan gwe,

akũsↄ̃ ò dↄkɛ̀ kũnwo manamana,

19 ńdi pã kpáńyĩ gbárannanlo

n wɛ̃nda zↄ̃kↄ̃ yãi.

Tɛ́luku pìi dòńnɛ arɛ à zɛ́ mↄ̀ńnɛ fãnantɛ̃,

tɛ́ pì zɛ́ kũ à de ò sɛ́ pùńnɛ gwãani,

adi ń tón zikiro.

20 N n Nini kpàḿma à yã dàńnɛ.

Ńdi ń tɛ̃ manaro,

kũ ími tɛni ń dɛ, n ń gbá í.

21 N ń gwá gbárannan wɛ̃̀ bupla,

pↄ́ke dí kĩaḿmaro.

Ń pↄ́kasanↄ dí yakaro,

ń gbá dí sɛ́sɛro.

22 N burinↄ kpàḿma kũ ń bùsunↄ,

n ń bùsuu pìnↄ kpàatɛtɛńnɛ míↄmiↄ.

Ò Ɛsɛbↄ̃ kína Siↄ̃ bùsuu sì ń pↄ́ ũ

kũ Basã kína Ogu pↄ́o.

23 N tò ń burinↄ dasi kũ̀ lán susunɛnↄ bà,

n gɛ̃ kũńwo bùsu kũ n ò ń denↄnɛ ò gɛ́ ò sí ń pↄ́ ũ gũn.

24 Kũ ń nɛ́nↄ gɛ̀ɛ ò bùsuu pìi sì ń pↄ́ ũ,

akũ n Kanaa kũ ò kú gwenↄ kã dɛ̀ńnɛ,

n ń náńnɛ ń ↄĩ kũ ń kínanↄ ń pínki,

n bùsuu pìi burinↄ kpàḿma,

ò ń pↄyeinaa kɛ̀ḿma.

25 Ò wɛ̃tɛ bĩnidenↄ sì kũ zĩtɛ manao,

ò kpɛ́nↄ sì kũ pↄ́ mana kũ ò kunnↄ

kũ lↄ̀gↄ kũ ò yↄ̃̀nↄ

kũ geepi búnↄ kũ kùkpɛnↄ

kũ lí kũ òdi a nɛ́ blenↄ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃.

Ò pↄ́ blè ò kã̀ ò mɛ̀ɛ kpà,

ò nnamanaa mà n arubarika zↄ̃kↄ̃ yãi.

26 Bee kũ abireo ń sã gbãna kũ̀,

akũ ò bò n yã kpɛ ò kpɛ lì n dokanɛ.

Ò annabi kũ ò lɛ́ dàḿma

de ò summanↄ dɛ̀dɛ,

ò dↄkɛ̀ kũnwo manamana.

27 N ń ná ń ibɛrɛnↄnɛ ń ↄĩ,

ò gbãna sùńnɛ,

akũ ò wiki lɛ̀mma ń warikɛnaa gũn.

Zaa musu n ń wɛ́kɛ sì

n wɛ̃nda zↄ̃kↄ̃ yãi,

n surabarinↄ dìtɛńnɛ,

akũ ò ń bó ń ibɛrɛɛ pìnↄ ↄĩ.

28 Tó ò a yĩda lè,

òdi ɛra ò yã kũ à vãninnɛ kɛmɛ,

akũ n ń kpá ń ibɛrɛnↄa,

ò gbãna blèḿma.

Ò ɛ̀ra ò wiki lɛ̀mma,

akũ zaa musu n ń wɛ́kɛ sì,

n ń bó gɛ̃̀n ũgbangba n wɛ̃nda yãi.

29 N lɛ́ dàḿma ò arɛ dↄ n dokaa,

ama ò dↄkɛ̀ kũnwo òdigↄ̃ n yãditɛnanↄ kũnaro,

yã kũ tó gbɛ̃ kũna anigↄ̃ kun a gãi.

Ò zã̀ n yã pìnↄa ò kpɛ lìnnɛ,

ń sã gbãna kũ̀ ò gì n yã mai.

30 N mɛna kũńwo a wɛ̃̀ dasi,

n Nini yã dà n annabinↄnɛ,

akũ ò lɛ́ dàoḿma, ama odi sã dↄiro,

akũ n ń ná buri pãndenↄnɛ ń ↄĩ.

31 N wɛ̃nda zↄ̃kↄ̃ↄ gũn ńdi ń lákaro,

Luda sùrude wɛ̃ndadↄ̃nnɛrimɛ n ũ,

ńdi pã kpáńyĩro.

32 A yã mɛ́ à tò ó Luda,

ń zↄ̃kↄ̃, ń gbãna akũsↄ̃ ń naasi vĩ,

lákũ n bàka dìgↄ̃ kú kũoo n gbɛ̃kɛ gũn nà,

wari kũ à ó lé

kũ ó kínanↄ kũ ó don'arɛdenↄ

kũ ó sa'orinↄ kũ ó annabinↄ

kũ ó dizinↄ kũ n gbɛ̃nↄ ń pínki

zaa Asiria kínanↄ gↄrↄ ari kũ a gbãrao,

ǹsun tó à kɛnnɛ fítiro.

33 Yã kũ à ó lénↄ pínki musu ń mana,

bee kũ o yã vãni kɛ̀, ń náani vĩ.

34 Ó kínanↄ kũ ó don'arɛdenↄ

kũ ó sa'orinↄ kũ ó dizinↄ

odi zĩ kɛ n dokaaro,

odi laakari dↄ n yãditɛnanↄaro

ke lɛ́ kũ n dàḿmanↄ.

35 Bee gↄrↄ kũ ò ń zĩda vĩ

akũsↄ̃ ò pↄ́ mana dasi kũ n ń gbánↄ vĩ

kũ bùsu yàasa tↄkↄtɛde kũ n kpàḿmao,

odi donyĩro odi kpɛ li ń yã vãninↄnɛro.

36 Ǹ gwa! Zↄ̀nↄn ó ũ gbãra.

Bùsu kũ n kpà ó dizinↄa

ò a línɛnↄ kũ a pↄ́ mananↄ ble,

zↄ̀nↄn ó ũ a gũn.

37 Kína kũ n tò ò kí blewánↄ

ó búgbɛ yàasanↄ gↄ̃̀ ń pↄ́ ũ ó durunnanↄ yãi.

Òdi kí blewá kũ ó pↄ́kãdenↄ

lákũ ò yei nà.

Ó kú wɛ́tãmma zↄ̃kↄ̃ↄ gũn.

38 Yã birenↄ yãi pínki ótɛn lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũnwo kũ yãpurao ótɛn kɛ̃ takada gũn. Ó don'arɛdenↄ kũ Levinↄ kũ ó sa'orinↄ tɛni ń sèeda kɛa.

ƐSITA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

ƐSITA

1

Kína Asueru nanↄ Vasati bona kpatan

1 Kína Asueru gↄrↄa à kí blè bùsu mɛ̀n basuddo awɛɛsupplanↄa sɛna zaa India bùsun ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Etiopia bùsuua. 2 Vutɛna a bɛa Susa wɛ́ran 3 a kíblena wɛ̃̀ aakↄ̃de gũn à gbãnadenↄ kũ a ìbanↄ kàkara ń pínki dikpɛ pↄ́blea. Pɛsia kũ Midião bùsu zĩ̀kari bàdenↄn kú gwe kũ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ kũ bùsu gbãnadenↄo. 4 À a kpata aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ a zↄ̃kↄ̃kɛ gakurio mↄ̀ńnɛ ari mↄ suddo. 5 Kũ gↄrↄ birenↄ pàpa, à dikpɛ pↄ́ble kɛ̀ gbɛ̃ kũ ò kú Susanↄnɛ, kínɛnↄ kũ talakanↄ ń pínki. Ò dikpɛ pↄ́ blè ari gↄrↄ suppla a bɛ ↄn líkpɛn. 6 Ò biza pura kũ a búguo dↄ̀dↄ andurufu tãnkanↄa kũ bà puranↄ kũ bà gaaruradenↄ, akũ ò lòko kpɛ́ gbɛ̀gba kũ ò bò kũ gbɛ̀punↄa. Wura kũ andurufu wutɛbↄnↄ katɛna gusara kũ ò kɛ̀ kũ gbɛ̀puo kũ gbɛ̀tɛ̃o kũ gbɛ̀sirao kũ gbɛ̀ búguo. 7 Ò wɛ̃ kpàkpaḿma gwe kũ wura tokonↄ. Toko pìnↄ buri donadona kↄ̃nɛ pínki. Kína wɛ̃ pìi kpàḿma à gɛ̃̀ ↄla. 8 Kína dìtɛ kũ òsun gí wɛ̃mirinↄnɛro. À pì a bɛgwarinↄnɛ ò wɛ̃ kpá baadia lákũ à yei nà.

9 Kína Asueru nanↄ Vasati dikpɛ pↄ́ble kɛ̀ nↄgbɛ̃nↄnɛ kínabɛa dↄ. 10 A gↄrↄ supplade zĩ kína pↄ kɛ̀ nna wɛ̃a, akũ à pì a dogari gbɛ̃nↄn suppla kũ ò ń fɛ̀rɛɛ kɛ̀nↄnɛ: Mɛuma, Bizita, Abona, Bigita, Abagata, Zeta kũ Kakasao, 11 ò suarɛ kũ a nanↄ Vasatio kũ a kí nanↄ fùraao kuna, de à a manakɛ mↄ gbɛ̃nↄnɛ kũ gbãnadenↄ, zaakũ nↄgbɛ̃ pì bi nↄmɛ. 12 Kũ kína dogari pìnↄ yã pìi ò a nanↄnɛ, à gì sui, akũ kína pɛ̃tɛ̃ kɛ̀ a pↄ fɛ̃̀i manamana. 13 Kína yã pìi ò wɛ́zɛ̃ri susunɛ tàasikarinↄnɛ, zaakũ àdigↄ̃ yã sĩnda pínki gbɛka gbɛ̃ kũ ò bùsu doka dↄ̃nↄamɛ. 14 Pɛsia kũ Midião gbãnade kũ òdigↄ̃ kú a sarɛ gbɛ̃nↄn supplanↄ tↄ́n dí: Kasena, Seta, Adamata, Tasisi, Mɛrɛsi, Masena kũ Mɛmukão. Mↄ́kↄ̃nↄmɛ a kpàasinↄ ũ. A kpata gbãnadenↄn gwe. 15 À pìńnɛ: Ma a dogarinↄ zĩ̀ ma nanↄ Vasatia kũ yão, akũ à gì mai. Óni kɛ kãao deramɛɛ? Doka pì deramɛɛ? 16 Akũ Mɛmukã pì kínanɛ kũ gbãnade pìnↄo: Kí, mↄkↄ̃mmɛ n nanↄ Vasati taari kɛ̀nnɛ ndoro, à taari kɛ̀ gbãnadenↄnɛ kũ n bùsu gbɛ̃ sĩnda pínkio. 17 Yã kũ n nanↄ pìi kɛ̀ ni dagula, nↄgbɛ̃ sĩnda pínki ni ma ò ń zãnↄ gya bo ò pi: Kína Asueru pì ò a nanↄ Vasati sísiarɛ, akũ à gì sui. 18 Pɛsia kũ Midião bùsu gbãnadenↄ nↄgbɛ̃ kũ ò n nanↄ yã pìi mànↄ nigↄ̃ yã vãni we ń zãnↄa tera. Lɛ́'ɛna kↄ̃a kũ zukao ni kɛ dasi. 19 Kí, tó à kàngu, ǹ yã ditɛ Vasatinɛ àsun wɛ́ kɛ pla kũnwo doro, ǹ nↄgbɛ̃ kũ à deala ká kpatan a gɛ̃nɛ ũ. Oni yã pì kɛ̃ Pɛsia kũ Midião doka kũ òdi gbororo takada gũn. 20 Tó ò yã kũ n dìtɛ kpàkpaa kɛ̀ n bùsu zↄ̃kↄ̃ↄ gũn pínki, nↄgbɛ̃nↄ ni bɛ̀ɛrɛ lí ń zãnↄnɛ, nↄ gbãnadenↄ kũ nↄ fítinnanↄ ń pínki. 21 Yã pìi kà kínagu kũ gbãnadenↄ ń pínki, akũ à kɛ̀ lákũ Mɛmukã ònɛ nà. 22 Akũ à lɛ́gbãzã kɛ̀ bùsu kũ à vĩnↄnɛ pínki, bùsu kũ bùsuuo kũ a takadakɛ̃na burio, buri kũ burio baadi kũ a buriyão. À pì gↄ̃gbɛ̃ mɛ́ anigↄ̃ gbãna ble ↄnn, a buriyãn ògↄ̃ o ↄnn pìi gũn.

2

Ɛsita gↄ̃na kína nanↄ ũ

1 Yã birenↄ gbɛra kũ kína Asueru pↄ kpàtɛ, yã kũ Vasati kɛ̀nɛ kũ yã kũ à dìtɛ a yã musuo dí sãaguro. 2 Akũ kína ìbanↄ pìnɛ: Kí, ǹ tó ò nↄkpare mananↄ wɛtɛnnɛ. 3 Ǹ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ditɛ n bùsunↄ gũn pínki ò nↄkpare mananↄ kakara ò su ò ń ká n nↄgbɛ̃nↄ tɛ́ Susa la. N nↄgbɛ̃nↄ gwàri Egai kũ ò a fɛ̀rɛɛ kɛ̀ ni ń gwa kũ n nↄnↄ, oni ń kɛkɛ kũ nísidↄkↄnanↄ swáswa. 4 Nↄgbɛ̃ kũ à kàngu ni gↄ̃ n nanↄ ũ Vasati gɛ̃nɛ ũ. Yã pìi kɛ̀ kínanɛ nna, akũ à zɛ̀o lɛ.

5 Yuda ke kú Susa Biliaminu burimɛ, a tↄ́n Mↄdekai, Yairi nɛ́mɛ. Simɛi kũ Kisio kú a dizinↄ tɛ́. 6 À kú zĩ̀zↄnↄ tɛ́ kũ Babilↄnu kína Nɛbukanɛza ń kũkũ Yurusalɛmu kũ Yudanↄ kína Yɛkↄniao à tà kũńwo. 7 Àtɛni a disɛ̃ nɛ́ Adasa kũ òdi pinɛ dↄ Ɛsita gwa, zaakũ a de kũ a dao kunlo. Nↄkpare pì kakana mana akũsↄ̃ à mana. Kũ a de kũ a dao gà, Mↄdekai a sɛ̀ a nɛ́ ũ. 8 Kũ ò yã kũ kína dìtɛ pìi mà, akũ ò gɛ̀ɛ kũ nↄkparenↄ dasidasi Susa ò ń ná Egainɛ a ↄĩ. Akũ ò Ɛsita sɛ̀ ò gɛ̀ɛ kãao kínabɛa kína nↄgbɛ̃nↄ gwàrii pìinɛ. 9 Nↄkpare pìi kɛ̀nɛ mana, akũ à gbɛ̃kɛ kɛ̀nɛ à pì ò a kɛkɛ kũ nísidↄkↄnanↄ swáswa gↄ̃̀nↄ, ò pↄ́ble mana kpáa. À kínabɛa nↄkpare kũ a sɛ̀ gbɛ̃nↄn supplanↄ kpàa, akũ à kpɛ́ mana kpàa kína nↄgbɛ̃nↄ bɛa. 10 Ɛsita dí a buri ke a bɛ bùsu o gbɛ̃kenɛro, zaakũ Mↄdekai pìnɛ àsun tó gbɛ̃ke dↄ̃ro. 11 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà Mↄdekai dìgↄ̃ kína nↄgbɛ̃nↄ bɛ gãnulɛ zɛ́ sↄ, de à le àgↄ̃ Ɛsita kunna dↄ̃ kũ yã kũ àtɛni a leo.

12 Ari nↄkparenↄ zɛ́ e ògↄ̃ gɛ́ i kũ kína Asueruo, séto ò yã kũ ò dìtɛńnɛ kɛ gĩa ari mↄ kuri awɛɛpla. Òdigↄ̃ nísi kũ ò kɛ̀ kũ lí'ↄ gbĩ nnao dↄkↄḿma ari mↄ suddo, akũ òdigↄ̃ ń kɛkɛ kũ nísi gbĩ nnanↄ kũ nↄgbɛ̃ mɛ̀kɛkɛbↄnↄ ari mↄ suddo. 13 Nↄkpare kũ kína pì ina kàa, kína nↄnↄ bɛ pↄ́ kũ à gbɛ̀ka pínki òdi kpáa à gɛ́omɛ. 14 Àdi gɛ́ ↄkↄsi à su kína nↄnↄ bɛa kↄnkↄ gwàri kũ òdi pinɛ Sasagaza kũ ò a fɛ̀rɛɛ kɛ̀ fárandi. Àkũ mɛ́ àdi ↄ lika kína nↄ yìgisaride pìnↄi. Àdi le à ɛra à gɛ́ kína kĩnaa doro, séto a yã kà kína pìn à a sìsi dↄ baasiro. 15 Kũ inaa kà Abihaili nɛ́ Ɛsita kũ a disɛ̃ Mↄdekai a sɛ̀ nɛ́ ũ pìia, adi pↄ́ke gbɛkaro, séde pↄ́ kũ kína nↄgbɛ̃nↄ gwàri Egai pìi ònɛ baasiro. Ɛsita yã kà gbɛ̃ kũ ò a ènↄgu ń pínki. 16 Kína kíblena wɛ̃̀ supplade gũn ò gɛ̀ɛ kãao a bɛa mↄ kuride Tɛbɛ gũn. 17 Kína ye Ɛsitai de a nↄ kparanↄla ń pínki. A yã kàagu, à kɛ̀nɛ mana de nↄkpare kparanↄla ń pínki, akũ à kína nanↄ fùraa kùnɛ à a dìtɛ a nↄ Vasati gɛ̃nɛ ũ. 18 Akũ kína pì dikpɛ pↄ́ble kàkara gbãnadenↄnɛ kũ a ìbanↄ Ɛsita sɛna yã musu. À dìtɛ kũ ò dikpɛ zↄ̃kↄ̃ kɛ, akũ ò a kpàkpaa kɛ̀ bùsu kũ bùsuuo, akũ à gba dà gbɛ̃nↄnɛ à gɛ̃̀ ↄla.

Mↄdekai kũ Amanao

19 Nↄkparenↄ kakarana gɛ̃̀n pladen Mↄdekai vutɛna kínabɛ gãnu gũn. 20 Ɛsita dí a bɛ bùsu ke a buriyã o gbɛ̃ke màro lákũ Mↄdekai ònɛ nà. À tɛ̀ Mↄdekai yãi lákũ àdigↄ̃ kɛ nà zaa gↄrↄ kũ àtɛni a gwa. 21 Kũ Mↄdekai vutɛna kínabɛ gãnu gũn lɛ, kína Asueru dogari zɛ́dãkpãri gbɛ̃nↄn planↄ pↄ fɛ̃̀ kínai, akũ ò lɛ́ kpàkũsũi ò a dɛ. Ń tↄ́n dí: Bigitana kũ Tɛrɛsio. 22 Kũ Mↄdekai yã pìi mà kpãni, à ò kína nanↄ Ɛsitanɛ, akũ Ɛsita ò kínanɛ kũ Mↄdekai tↄ́o. 23 Ò yã pìi gwàgwa ò è yãpuramɛ, akũ ò gbɛ̃nↄn pla pìnↄ lòko lía ò gà. Ò yã pìi kɛ̃̀ bùsu gĩayãkɛna takadan kína wára.

3

1 Yã birenↄ gbɛra kína Asueru Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga buri gwenaa kàra à a gbà gbãna, à vutɛki kũ à de a gbãnade dakenↄ pↄ́la ń pínki kpàa. 2 Kína ìba kũ ò kú a bɛ gãnu gũnnↄ dì kútɛ ò mì natɛ Amananɛ lákũ kína dìtɛ nà, ama Mↄdekai dì kútɛ à mì natɛnɛro. 3 Akũ kína ìbaa pìnↄ Mↄdekai là ò pì: À kɛ̀ dera ńdi kína yã maroo? 4 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà òdigↄ̃ onɛ lɛ, ama àdi ń yã daro, à pì Yudan a ũ. Akũ ò ò Amananɛ de ò le ò dↄ̃ tó ani Mↄdekai yãkɛnaa pì fↄ̃. 5 Kũ Amana è Mↄdekai dì kútɛ à mì natɛarɛro, akũ a pↄ fɛ̃̀. 6 Kũ ò Mↄdekai buri ònɛ, akũ a dɛna ado kɛ̀nɛ fíti, akũ àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Mↄdekai buri Yuda kũ ò kú Asueru bùsuu gũnnↄ dɛdɛ ń pínki.

Amana lɛ́kpakũsũna Yudanↄi

7 Kína Asueru kíblena wɛ̃̀ kuri awɛɛpladen a mↄ káaku Nisã gũn, Amana gbɛ̀ kũ òdi pi purimu zù à gu gwà, de à mↄ kũ ani yã pì kɛa dↄ̃ kũ a gↄrↄo. Akũ gugwanaa pìi bò mↄ kuri awɛɛpla kũ òdi pi Ada gũn. 8 Akũ Amana pì kína Asuerunɛ: Buri ke kun a gbɛ̃nↄ fã̀kↄ̃a buri pãndenↄ tɛ́ n bùsu dasinↄ gũn pínki. Ń futɛokarayãnↄ donadona kũ buri kparanↄ pↄ́o, òdi n doka daro. Adi kↄ̃ sí ǹ ń tó tɛɛnɛro. 9 Kí, tó à kɛ̀nnɛ nna, ǹ yã ditɛ de ò láka kũńwo, mani andurufu tↄn wàa pla kpá n ↄgↄ'utɛrinↄa ò ká n aruzɛkɛkatɛkin. 10 Kína a tãnka sèedakɛbↄↄ bò à kpà Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga buri Yudanↄ zãngurii pìia 11 à pì: Ǹ kɛ buri pìinɛ lákũ à kɛ̀nnɛ mana nà, ǹgↄ̃ andurufu pì kũna n pↄ́ ũ.

12 Mↄ káaku gↄrↄ kuri awɛɛ'aakↄ̃de zĩ Amana kína takadakɛ̃rinↄ sìsi. Ò yã kũ Amana dìtɛ kína ìbanↄ kũ kína kũ ò kú bùsu kũ bùsuuonↄ, buri kũ burio gbãnadenↄnɛ dà takadan. Ò kɛ̃̀ buri kũ burioonɛ, baadi kũ a yã takao, bùsu kũ bùsuuo kũ a takadakɛ̃na burio. Ò kɛ̃̀ kũ kína Asueru tↄ́o, akũ ò a sèedaa kɛ̀ takada pìia kũ a tãnkao. 13 Ò takada pìnↄ nà zĩ̀rinↄnɛ ń ↄĩ ò ń gbárɛ kína bùsu dasinↄ gũn. Takada pìi gũn ò pì ò Yudanↄ dɛdɛ ò láka kũńwo ò ń buri bo, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄo gↄrↄ do gũn, mↄ kuri awɛɛplade Ada gↄrↄ kuri awɛɛ'aakↄ̃de zĩ, ò ń pↄ́nↄ kakara. 14 Oni yã kũ à dìtɛ pì takada kpãzã bùsu kũ bùsuuoonɛ pínki de àgↄ̃ de doka ũ, oni a kpàkpa kɛ buri sĩnda pínkinɛ de ògↄ̃ kú soru gũn gↄrↄ pì zĩ. 15 Zĩ̀rinↄ wã̀ ò gɛ̀ɛ gↄ̃̀nↄ yã kũ kína dìtɛ pì yãi, akũ ò a kpàkpaa kɛ̀ Susa wɛ́ran. Kína kũ Amanao vùtɛ òtɛn í gbɛ̃. Susadenↄ sↄ̃ ò bídi kɛ̀ yã pìia.

4

Mↄdekai wɛ́kɛna Ɛsitaa de à lɛ́ da yãn

1 Kũ Mↄdekai yã kũ ò kɛ̀ɛ pìi mà, à a pↄ́kasanↄ gà à kɛ̃̀, akũ à uta kasanↄ kùala à túbu gbɛ̃̀ a mìia, akũ àtɛn kure wɛ̃tɛ gũn àtɛn wɛ̃nda ↄ́ gbãna dↄ. 2 À gɛ̀ɛ ari kínabɛ gãnulɛa, zaakũ gbɛ̃ke dì fↄ̃ à gɛ̃ kínabɛ gãnu gũn kũ uta kasanↄ danaro. 3 Ò yã kũ kína dìtɛ doka ũ pìi kpàkpaa kɛ̀ bùsu kũ bùsuuoonɛ pínki, akũ Yudanↄ nà ↄ́ↄdↄnaaa manamana gu sĩnda pínki kũ lɛ́yĩnaao. Òtɛn wɛ́tɛ̃ kↄ́tɛ òtɛn wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ. Ń gbɛ̃nↄ uta kasanↄ dàda dasi ò túbu gbɛ̃̀ ń mìia.

4 Kũ Ɛsita ìba nↄgbɛ̃nↄ kũ gↄ̃gbɛ̃nↄ sù ò ònɛ, a nɛ̀sɛɛ yàka manamana. À pↄ́kasanↄ kpã̀zã Mↄdekainɛ à da uta kasanↄ gbɛ̀n, ama adi we à sìro. 5 Ataka kũ ò a fɛ̀rɛɛ kɛ̀ɛmɛ dogari kũ kína dìtɛ àgↄ̃ kú Ɛsita sarɛ ũ. Ɛsita a sìsi à a zĩ̀ Mↄdekaia à gɛ́ à a lá: Bↄ́ yã mɛ́ à sùu? Bↄ́ yã mɛ́ à tò àtɛn kɛ lɛɛ? 6 Ataka bò kínabɛ gãnulɛa à Mↄdekai lè. 7 Mↄdekai yã kũ à a le bàbanɛ pínki, akũ à andurufu kũ Amana pì ani ká kína aruzɛkɛkatɛkin Yudanↄ dɛdɛna yãi lɛ́ ònɛ papana. 8 À yã kũ ò dìtɛ Yudanↄ dɛdɛna yã musu kũ ò a kpàkpaa kɛ̀ Susa takada kpàa dↄ de à mↄ Ɛsitanɛ à a bↄkↄtɛnɛ. À pì à o Ɛsitanɛ à gɛ́ kína kĩnaa à kútɛ kɛnɛ à wɛ́ kɛa a gbɛ̃nↄ yã musu. 9 Ataka tà à yã kũ Mↄdekai ò bàba Ɛsitanɛ.

10 Akũ Ɛsita pìnɛ à gɛ́ à yã dí o Mↄdekainɛ: 11 Kía ìbanↄ kũ a bùsu gbɛ̃nↄ dↄ̃ ń pínki kũ tó gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ nà kínai a kpɛ́ gũn, tó adi a sísiro, doka kun mɛ̀n domɛ. Òdi ade dɛmɛ, tó adi kɛ kína a wura gòo dↄ̀ adea de à le àgↄ̃ kun baasiro. Makũ sↄ̃, à kà gↄrↄ baraakuri kũ odi ma sísi mà gɛ́ kína kĩnaaro. 12 Kũ à gɛ̀ɛ à Ɛsita yã pì bàba Mↄdekainɛ, 13 akũ Mↄdekai ɛ̀ra à lɛ́gbãzã kɛ̀nɛ à pì: Ǹsungↄ̃ da mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni bo ndo Yudanↄ tɛ́ n kunna kínabɛa yãiro. 14 Tó ń yĩtɛna gↄrↄ díkĩna taka gũn, kpányĩ ni bo gukea à Yudanↄ mì sí à ń bo. Mↄkↄ̃n kũ n de bedenↄ sↄ̃ áni gaga. Tó gↄrↄ díkĩna taka yãimɛ n gↄ̃ kína nanↄ ũ, dí mɛ́ à dↄ̃ↄ? 15 Akũ Ɛsita lɛ́gbãzã kɛ̀ Mↄdekainɛ à pì: 16 Ǹ gɛ́ ǹ Yuda kũ ò kú Susanↄ kakara ń pínki, à lɛ́ yĩ ma yã musu. Àsun pↄ́ blero àsun í miro gↄrↄ aakↄ̃ fãnantɛ̃ kũ gwãanio. Makũ kũ ma ìbanↄ óni lɛ́ yĩ lɛ se. Abire gbɛra mani gɛ́ kína kĩnaa, bee tó má gɛna zɛ́ vĩro. Tó sↄ̃ ma ga, ma gan gwe. 17 Akũ Mↄdekai tà à yã kũ Ɛsita ònɛɛ kɛ̀ pínki.

5

Ɛsita wɛ́kɛna kínaa

1 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ Ɛsita a kína nanↄ bizanↄ yĩ̀, akũ à gɛ̀ɛ à zɛ̀ kínabɛ ↄnn kpɛ́ kũ à kun kpɛ́lɛlɛa. Kína vutɛna kíblegbaaa kpɛ́ gũn gwe, a arɛ dↄna kpɛ́lɛlɛa. 2 Kũ à a nanↄ Ɛsita è zɛna kpɛ́lɛlɛa, a pↄ kɛ̀a nna, akũ à a wura gò kũ a kũna dↄ̀a. Ɛsita nài à ↄ kɛ̀ a gòo pì lɛ́a. 3 Kína a là à pì: Ɛsita, bↄ́mɛɛ? Bↄ́n ntɛn gbɛkamaa? Bee tó ma kpata kpadomɛ mani kpámma. 4 À wèa à pì: Kí, tó à kɛ̀nnɛ mana, ǹ Amana sísi pↄ́ble kũ matɛn kɛnnɛa gbãra. 5 Akũ kína pì ò su kũ Amanao gↄ̃̀nↄ, de ò gɛ́ ò yã kũ Ɛsita gbɛ̀kaa pì kɛ. Akũ kína kũ Amanao gɛ̀ɛ de ò pↄ́ble kũ Ɛsita kɛ̀ńnɛ pì ble.

6 Kũ òtɛn sèwɛ̃ mi, kína Ɛsita là à pì: Bↄ́n ntɛn wɛ́ kɛ maa? Mani kɛnnɛ. Yã kpaten ntɛn gbɛkamaa? Bee tó ma kpata kpadomɛ mani kpámma. 7 Ɛsita wèa à pì: Yã kũ matɛn wɛ́ kɛmman dí. 8 Kína, tó ma n pↄnna lè, tó à kɛ̀nnɛ, ǹ yã kũ matɛn wɛ́ kɛmma kɛmɛnɛ, à mↄ́ à pↄ́ble kũ mani kɛárɛ zia ble, mani yã kũ n ma lai onnɛ.

9 Kũ Amana bò zĩ birea, a pↄ kɛ̀ nna àtɛn yáa dↄ. Ama kũ à Mↄdekai è kínabɛ gãnu gũn adi futɛ à zɛ̀arɛro adi vĩna kɛarɛro, akũ à pↄ fɛ̃̀i. 10 À a zĩda kũ̀ à tà bɛ. Kũ à a gbɛ̃nnanↄ sìsi kũ a nanↄ Zɛrɛsio, 11 akũ àtɛn ĩa dã a aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ dasinↄ yã musu. À pì a karanaa lè kína kĩnaa à a gba gbãna de a ìba kparanↄla kũ gbãnadenↄo ń pínki. 12 À pì dↄ: Madon kína nanↄ Ɛsita ma sisi à pↄ́ble kɛ̀mɛnɛ kũ kínao. À ɛ̀ra à ma sisi mà pↄ́ ble kũ kínao zia dↄ. 13 Bee kũ abireo tó ma Yuda buri Mↄdekai è vutɛna kínabɛ gãnu gũn, yã birenↄ pínki dì kɛmɛnɛ pↄ́ke ũro. 14 Akũ a nanↄ Zɛrɛsi kũ a gbɛ̃nnanↄ pìnɛ: Ǹ tó gbɛ̃nↄ lí pɛ́tɛnnɛ a lei kà gã̀sãkuru bupla akuri, ǹ wɛ́ kɛ kínaa zia kↄnkↄ à n gba zɛ́ ǹ Mↄdekai lokoa, gbasa ǹ gɛ́ kũ kínao ǹ pↄ́ ble kũ pↄnnao. Yã pìi kà Amanagu manamana, akũ à lí pìi pɛ̀tɛ.

6

Bɛ̀ɛrɛkarana Mↄdekainɛ

1 Gwãani birea kína dí fↄ̃ à i òro. Akũ à pì ò mↄ́ kũ a bùsu gĩayãkɛna takadao. Ò a kyó kɛ̀nɛ, 2 akũ ò Mↄdekai yã è gwe, lákũ kína dogari zɛ́dãkpãri gbɛ̃nↄn planↄ Bigitana kũ Tɛrɛsio lɛ́ kpàkũsũi nà, akũ Mↄdekai bòo. 3 Kína a ìbanↄ là à pì: Ò Mↄdekai bɛ̀ɛrɛɛ kàra ò a gbà gbãna yã pì yãi deramɛɛ? Ò wèa ò pì: Odi yãke kɛnɛro. 4 Akũ kína pì: Dí mɛ́ à kú ↄnn gwee? Gↄrↄ kũ̀a Amana gɛ̃̀ kínabɛ ↄnn gↄ̃̀nↄ de à Mↄdekai lokona lí kũ à pɛ̀tɛ pìia yã onɛ. 5 Akũ kína ìbanↄ wèa ò pì: Amana mɛ́ à kú ↄnn gwe. Akũ kína pì à gɛ̃. 6 Kũ à gɛ̃̀, kína a là à pì: Bↄ́n oni kɛ gↄ̃gbɛ̃ kũ má ye mà a karanɛɛ? Amana laasunn lɛ̀ à pì: Dín kína ye à bɛ̀ɛrɛ karanɛ de makũlaa? 7 Akũ à wèa à pì: Tó ń ye ǹ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛ kara, 8 oni kína arukĩmba kũ n dà yã sɛ́ ò mↄ́o kũ n sↄ̃ kũ ò kífuraa kùaao. 9 Ǹ arukĩmbaa pì kũ sↄ̃ pìio kpá n gbãnade bɛ̀ɛrɛdenↄ dokea, à arukĩmbaa pì da gbɛ̃ kũ ń ye ǹ a bɛ̀ɛrɛ karanɛ à a di sↄ̃a àgↄ̃ tɛ́ a arɛ wɛ̃tɛ zɛ́danↄ gũn àgↄ̃ pũtã àgↄ̃ pi: Lɛn kína dì kɛ lɛ gbɛ̃ kũ à ye à a bɛ̀ɛrɛ karanɛɛnɛ. 10 Akũ kína pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ arukĩmbaa pì sɛ́ gↄ̃̀nↄ kũ sↄ̃o lákũ n ò nà, ǹ yã pì kɛ Yuda buri Mↄdekai kũ àdigↄ̃ vutɛna ma bɛ gãnu gũnnɛ. Ǹsun yã kũ n pì ò kɛnɛɛ pì ke tóro.

11 Amana gɛ̀ɛ à arukĩmbaa pìi sɛ̀ kũ sↄ̃ pìio à sùo. Akũ à arukĩmbaa pìi dà Mↄdekainɛ à a dì sↄ̃a, à tɛ́ a arɛ wɛ̃tɛ zɛ́danↄ gũn, àtɛn pũtã à pì: Lɛn kína dì kɛ lɛ gbɛ̃ kũ à ye à a bɛ̀ɛrɛ karanɛɛnɛ. 12 Kũ ò sù, Mↄdekai gɛ̀ɛ à vùtɛ kínabɛ gãnu gũn, akũ Amana ↄ kù a wɛ́a à tà bɛ kũ ↄ́ↄdↄo. 13 À yã kũ à a le bàba a nanↄ Zɛrɛsinɛ kũ a gbɛ̃nnanↄ ń pínki. Akũ a lɛ́dammarii pìnↄ kũ Zɛrɛsio pìnɛ: Zaakũ Mↄdekai kũ n gↄ̃ kpɛ a yãi pì bi Yuda burimɛ, ĩni a fↄ̃ doro, ĩnigↄ̃ kĩai ǹgↄ̃ gɛ́mɛ. 14 Gↄrↄ kũ òtɛn yã pì onɛ, kína dogari kũ ò ń fɛ̀rɛɛ kɛ̀nↄ kà, akũ ò a sɛ̀ likalika ò gɛ̀ɛ kãao pↄ́ble kũ Ɛsita kɛ̀ɛa.

7

Amana lokona lía

1 Akũ kína kũ Amanao gɛ̀ɛ pↄ́ ble kũ Ɛsitao. 2 Gↄrↄ kũ òtɛn wɛ̃ mi a gↄrↄ plade pì zĩ, akũ kína Ɛsita là à pì: Ɛsita, bↄ́n ĩni wɛ́ kɛmaa? Mani kɛnnɛ. Yã kpaten ntɛn gbɛkamaa? Bee ma kpata kpadomɛ mani kpámma. 3 À wèa à pì: Tó ma n pↄnna lè akũsↄ̃ yã pìi kɛ̀nnɛ, ǹ tó màgↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio. Wɛ́kɛ kũ ma kɛ̀mman gwe. Ǹ tó ma gbɛ̃nↄ gↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. Yã kũ ma gbɛ̀kan gwe. 4 Zaakũ makũ kũ ma gbɛ̃nↄ, ò dìtɛ kũ ò ó dɛdɛ ò láka kũńwo ò ó buri bomɛ. Tó òtɛni ó yía zↄ̀nↄ ũ yãmɛ, de má yĩtɛna. Wari dí taka dí ká mà wari dↄmmaro. 5 Akũ kína a là à pì: Dímɛɛ? Dí mɛ́ ani fↄ̃ à zɛ kũ yã bire taka buri kɛnaaoo? 6 À wèa à pì: Amana vãni díkĩnan ibɛrɛ kũ à zã̀ógu pì ũ. Swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ Amanaa kína kũ a nanↄ pìio yã musu. 7 Kína fùtɛ a wɛ̃la pↄfɛ̃ gũn à gɛ̀ɛ líkpɛn a ↄnn. Amana sↄ̃ à gↄ̃̀ gwe kũ Ɛsitao, akũ Amana tɛn kútɛ kɛnɛ a wɛ̃̀ndi yã musu, zaakũ à è kũ kína zɛ̀o à vãni kɛarɛmɛ. 8 Kũ kína bò líkpɛn à sù pↄ́blekia gↄ̃̀nↄ, Amana lɛ̀lɛ gbà wutɛbↄ kũ Ɛsita gɛngɛsɛkɛnaaa, akũ à pì: À ye à kusi ma nanↄa ma wára kpɛ́ gũn lan yá? Kũ yã pìi bò kína lɛ́n gↄ̃̀nↄ, ò sù ò pↄ́ yĩ̀ Amana ãnnwa. 9 Kína dogarinↄ doke Abona pìnɛ: Lí pɛtɛna Amana pì bɛ sarɛ à kà gã̀sãkuru bupla akuri. Àkũ mɛ́ à lí pìi pɛ̀tɛ de à le à Mↄdekai kũ à yã mana kɛ̀nnɛ lokoa. Akũ kína pì: À a lokoa. 10 Kũ ò Amana lòko lí kũ à pɛ̀tɛ Mↄdekainɛ pìia, akũ kína pↄ kpàtɛ.

8

Kína yã pãnde ditɛna Yudanↄ yã musu

1 Zĩ pìian kína Asueru Yudanↄ zãnguri Amana bɛ kpà a nanↄ Ɛsitaa. Ɛsita pì kínanɛ Mↄdekaimɛ a danɛ ũ, akũ Mↄdekai nà kínai. 2 Kína a tãnka kũ à sì Amanaa bò à dà Mↄdekainɛ, akũ Ɛsita Amana bɛ nànɛ a ↄĩ.

3 Ɛsita ɛ̀ra à gɛ̀ɛ yã o kínanɛ dↄ. À wùtɛ a gbá arɛ àtɛn wɛ́tɛ̃ kↄ́tɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ de à yã vãni kũ Agaga buri Amana a lɛ́ kpàkũsũ Yudanↄii gboro. 4 Kína wura gò dↄ̀a, akũ à fùtɛ à zɛ̀ a arɛ 5 à pì: Tó ma yã kàngu akũsↄ̃ ma n pↄnna lè, tó yã díkĩna zɛ́ vĩ akũsↄ̃ ma yã kànnɛ, zaakũ Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga buri zɛ̀o à Yuda kũ ò kú n bùsu gũnnↄ dɛdɛ ń pínki, ǹ o n takadakɛ̃rinↄnɛ ò takada kɛ̃ ò Amana yã pì litɛ kpɛdangara. 6 Mani kɛ deran mà kisira kũ ani su ma gbɛ̃nↄ le gwaa? Mani kɛ dera mà wɛ́ kɛ pla kũ ma burinↄ dɛdɛnaaoo? 7 Akũ kína Asueru pì a nanↄ Ɛsitanɛ kũ Mↄdekaio: À gwa, ma Amana bɛ kpà Ɛsitaa, akũ ma Amana pìi lòko lía kũ à yã vãni kpàkũsũ Yudanↄi yãi. 8 À takada kɛ̃ Yudanↄ yã musu lákũ à kɛ̀árɛ mana nà. À kɛ̃ kũ ma tↄ́o à ma tãnka sèeda kɛa, zaakũ takada kũ ò kɛ̃̀ kũ ma tↄ́o ò ma tãnka sèedaa kɛ̀a litɛna vĩro. 9 Gwe gↄ̃̀nↄ ò kína takadakɛ̃rinↄ sìsi. Mↄ aakↄ̃de Sivã gↄrↄ baro awɛɛ'aakↄ̃de zĩn ò yã kũ Mↄdekai dìtɛ Yudanↄnɛ kũ kína ìbanↄ kũ kínanↄ kũ bùsu gbãnadenↄo kɛ̃̀ pínki bùsu mɛ̀n basuddo awɛɛsupplanↄnɛ sɛna zaa India bùsun ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Etiopia bùsuua. Ò takada kɛ̃̀ bùsu kũ bùsuuo kũ ń takadakɛ̃na burio, buri kũ burio kũ ń yão. Ò takada kɛ̃̀ Yudanↄnɛ kũ ń takadakɛ̃na takao kũ ń buriyão dↄ. 10 Mↄdekai takada kɛ̃̀ kũ kína Asueru tↄ́o à kína tãnka sèedaa kɛ̀a à takada pìnↄ nà zĩ̀rinↄnɛ ń ↄĩ, akũ ò dì sↄ̃ bàalɛri kũ ò bò kína sↄ̃yĩkianↄa ò gɛ̀ɛo.

11 Yã kũ kína dìtɛ pì Yuda kũ ò kú wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛonↄ gbà zɛ́ ò kↄ̃ kakara ò gí kũ ń zĩdao. Tó buri ke bùsu zĩ̀kari ke lɛ̀tɛḿma kũ ń nɛ́nↄ kũ ń nↄgbɛ̃nↄ, ò ń dɛdɛ ò láka kũńwo ò ń mì dɛ ò ń pↄ́nↄ sɛ́tɛ. 12 À ń gbá zɛ́ ò abire kɛ kína Asueru bùsunↄ gũn pínki mↄ kuri awɛɛplade Ada gↄrↄ kuri awɛɛ'aakↄ̃de zĩn. 13 Ò yã kũ à dìtɛ pì takada kpã̀zã bùsu kũ bùsuuo pínki doka ũ. Ò a kpàkpaa kɛ̀ buri sĩnda pínkinɛ de Yudanↄ gↄ̃ kú soru gũn ò yã yía ń ibɛrɛnↄa zĩ birea. 14 Kína yãditɛna pì yãin zĩ̀rii pìnↄ kɛ̀ likalika dina kína sↄ̃ bàalɛrinↄa ò gɛ̀ɛ. Akũsↄ̃ ò yã pìi kpàkpaa kɛ̀ Susa wɛ́ran. 15 Mↄdekai bò kínabɛa à kíkɛ pↄ́ pura kũ pↄ́ búguo dana, à kífura zↄ̃kↄ̃ kũ ò pì kũ wuraao kuna. À táaru biza arukĩmba tɛ̃ra dana dↄ, akũ Susadenↄ ayuwii kɛ̀ kũ pↄnnao. 16 Gu pù Yudanↄnɛ zĩ birea, òtɛn pↄnna kɛ kũ yáa dↄo, zaakũ ò ń gbá gbãna. 17 Bùsu kũ bùsuuo wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, gu kũ kína yã ditɛnaa pìi kàn pínki Yudanↄ pↄnna kɛ̀ kũ yáa dↄo ò dikpɛ kɛ̀ kũ pↄ́blegbɛ̃naao. Buri pãndenↄ gↄ̃̀ Yudanↄ ũ dasi, kũ vĩna ń kũ Yudanↄ yã musu yãi.

9

Yudanↄ zĩ̀blena ń ibɛrɛnↄa

1 Mↄ kuri awɛɛplade Ada gↄrↄ kuri awɛɛ'aakↄ̃de zĩn yã kũ kína dìtɛ kɛgↄrↄ ũ. Zĩ kũ̀a Yudanↄ ibɛrɛnↄ wɛ́ dↄi yã kũ ò gbãna mↄ Yudanↄnɛ, ama yã pìi lìtɛ kpɛdangara, akũ Yudanↄ gbãna mↄ̀ ń ibɛrɛnↄnɛ. 2 Kína Asueru bùsunↄ gũn pínki Yudanↄ kↄ̃ kàkara fárandi kũ ò kun de ò lɛ́tɛ gbɛ̃ kũ ò yã vãni kpàkũsũńyĩnↄa. Gbɛ̃ke dí fↄ̃ à ń furo, zaakũ buri pãndenↄ tɛn vĩna kɛńnɛ ń pínki. 3 Bùsu gbãnadenↄ, kína ìbanↄ kũ kínɛnↄ kũ a zĩkɛrinↄ ń pínki zɛ̀ Yudanↄ kpɛ, kũ òtɛn vĩna kɛ Mↄdekainɛ yãi. 4 Mↄdekai bɛ̀ɛrɛ vĩ kínabɛa, akũ a tↄ́ dà bùsu sĩnda pínkila, zaakũ a gbãna tɛn karamɛ.

5 Yudanↄ ń ibɛrɛnↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao ò láka kũńwo ń pínki ò ń pↄyeinaa kɛ̀ ń zãngurii pìnↄa. 6 Ò gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ Susa wɛ́ran gbɛ̃nↄn wàa pla kpɛ́ basↄↄro. 7 Ò Pasandata kũ Dalafↄ̃o kũ Asapatao 8 kũ Poratao kũ Adaliao kũ Aridatao 9 kũ Pamasatao kũ Arisaio kũ Aridaio kũ Vaizatao dɛ̀dɛ dↄ. 10 Gbɛ̃ pìnↄ bi Amɛdata nɛ́ Amana, Yudanↄ zãnguri nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn kurinↄmɛ. Bee kũ abireo odi ↄ kɛ ń pↄ́kearo.

11 Zĩ dokↄ̃nↄ pìian ò gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛ Susanↄ dasi lɛ́ gbã̀ kínanɛ. 12 Akũ à pì a nanↄ Ɛsitanɛ: Yudanↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ Susa la gbɛ̃nↄn wàa pla kpɛ́ basↄↄro kũ Amana nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn kurinↄ. Bↄ́n ò kɛ̀ ma bùsu kparanↄ gũn sɛ́ɛ! Yã kpaten ntɛn wɛ́ kɛma dↄↄ? Mani kɛnnɛ. Bↄ́ yãn ntɛn gbɛkamaa? Mani kpámma. 13 Ɛsita wèa à pì: Kína, tó à kɛ̀nnɛ mana, ǹ Yuda kũ ò kú Susa lanↄ gba zɛ́ ò yã kũ n dìtɛ ò kɛ gbãra kɛ zia dↄ, ò Amana nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn kurii pìnↄ loko lía. 14 Kína pì, ò kɛ lɛ. Ò a kpàkpaa kɛ̀ Susa, akũ ò Amana nɛ́ pìnↄ gɛ̀ɛ lòkoloko. 15 Yuda kũ ò kú Susanↄ kↄ̃ kàkara Ada gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ, akũ ò gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ dↄ gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ basↄↄro. Bee kũ abireo odi ↄ kɛ ń pↄ́kearo.

16 Yuda kpara kũ ò kú kína búsunↄ gũnnↄ ń pínki kↄ̃ kàkara de ò gí kũ ń zĩdao ò bo ń ibɛrɛnↄ yãn, akũ ò ń zãngurii pìnↄ dɛ̀dɛ gbɛ̃nↄn dúbu basiikↄ̃ sↄↄro sari. Bee kũ abireo odi ↄ kɛ ń pↄ́kearo. 17 Ò yã pìi kɛ̀ Ada gↄrↄ kuri awɛɛ'aakↄ̃de zĩmɛ, a gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩn ò kámma bò. Ò gↄrↄ pìi dìtɛ dikpɛ ũ de ò dikpɛ pↄ́ble kɛ ò pↄnna kɛ gↄrↄ pìia.

18 Yuda kũ ò kú Susanↄ kↄ̃ kàkara a gↄrↄ kuri awɛɛ'aakↄ̃de zĩ kũ a gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩo, akũ ò kámma bò a gↄrↄ gɛ̃rode zĩ. Ò gↄrↄ pìi dìtɛ dikpɛ ũ de ò dikpɛ pↄ́ble kɛ ò pↄnna kɛ gↄrↄ pìiĩ. 19 Abire yãin Yuda búbari kũ ò kú lakutu gũnnↄ dì dikpɛ pì kɛ Ada gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ ò dikpɛ pↄ́ble kɛ ò pↄnna kɛ òdi pↄ́ble dakↄ̃nɛ.

Purimu dikpɛ ditɛnaa

20 Mↄdekai yã pìnↄ kɛ̃̀ takada gũn, akũ à kpã̀zã Yuda kũ ò kú kína Asueru bùsuu gũnnↄnɛ ń pínki, gbɛ̃ kũ ò kú kãninↄ kũ gbɛ̃ kũ ò kú zã̀nↄ ń pínki. 21 À dìtɛńnɛ kũ ògↄ̃ dikpɛ pì kɛ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo Ada gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ kũ a gↄrↄ gɛ̃rode zĩo. 22 Gↄrↄ pìnↄmɛ Yudanↄ bona ń ibɛrɛnↄ ↄĩ dikpɛ ũ. Mↄ pìi gũn ń pↄsira lìtɛ pↄnna ũ, ń wɛ̃ndakɛnaa lìtɛ dikpɛkɛna ũ. Ògↄ̃ dikpɛ pì kɛ gↄrↄ pìnↄ zĩ, ògↄ̃ dikpɛ pↄ́ble kɛ ògↄ̃ pↄnna kɛ, ògↄ̃ pↄ́ble dakↄ̃nɛ, ògↄ̃ gba da takasidenↄnɛ. 23 Yudanↄ zɛ̀ kũ yã kũ Mↄdekai kɛ̃̀ńnɛo, akũ dikpɛ kũ ò kɛ̀ pìi gↄ̃̀ńnɛ futɛokarayã ũ.

24 Amɛdata nɛ́ Amana, Agaga buri Yudanↄ pínki zãnguri yã vãni kpàkũsũńyĩ kũ à ń dɛdɛ, akũ à gbɛ̀ kũ òdi pi purimu zù à a gu gwà de à le à ń fu à ń dɛdɛ. 25 Ama kũ kína yã pìi mà kpãni, à yã dìtɛ takada gũn, de yã vãni kũ à a lɛ́ kpàkũsũ Yudanↄii pì ɛra a musu. Akũ ò a lòko lía kũ a nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ lɛɛlɛ. 26 A yã mɛ́ à tò òdi gↄrↄ pìnↄ sísi Purimu, zaakũ gbɛ̀ kũ à zù à a gu gwà tↄ́n gwe. Yã kũ Mↄdekai kɛ̃̀ takada pìi gũn kũ yã kũ à ń lénↄ yãin 27 ò sì kũ ò dikpɛ kɛ gↄrↄ pla pìnↄ gũn wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo. Ò pì mↄ́kↄ̃nↄ kũ ń nɛ́nↄ kũ gbɛ̃ kũ ò nàḿmanↄ ni gí dikpɛ pì kɛiro, ògↄ̃ kɛ a gↄrↄa lákũ ò kɛ̃̀ takadan nà. 28 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo gↄrↄ pìnↄ yã gↄ̃ dↄńgu, ògↄ̃ a dikpɛ kɛ ↄn kũ ↄnnwo wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo bùsu kũ bùsuuo, de Purimu dikpɛ pì sún láka Yudanↄ kĩnaaro yãi, a kɛgↄrↄ sún mì dɛ ń burinↄaro.

29 Kína nanↄ Ɛsita, Abihaili nɛ́ takada plade kɛ̃̀ kũ a ikooo pínki Purimu yã musu, à gbãna kpào takada kũ Yuda buri Mↄdekai kɛ̃̀a. 30 Mↄdekai takada pìi kpã̀zã Yuda kũ ò kú kína Asueru bùsu mɛ̀n basuddo awɛɛsuppla gũnnↄnɛ. À kunna aafia kũ laakarikpatɛnaao yã òńnɛ, 31 akũ à Purimu dikpɛ pìi dìtɛ a gↄrↄa, lákũ àpii kũ kína nanↄ Ɛsitao dìtɛńnɛ nà, lákũ mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃ ò sì ò kɛ nà kũ ń burinↄ ń kpɛ kũ lɛ́yĩnaao kũ ↄ́ↄdↄo. 32 Yã kũ Ɛsita dìtɛ pì gbãna kpà Purimu doka pìnↄa, akũ ò kɛ̃̀ takadan.

10

Kína Asueru kũ Mↄdekaio yã

1 Kína Asueru tò gbɛ̃ kũ ò kú a bùsuu gũnnↄ pínki kũ ísira luannↄ táfe boarɛ. 2 Yã zↄ̃kↄ̃ kũ à kɛ̀nↄ kũ a ikokɛyãnↄ kɛ̃na Midiãnↄ kũ Pɛsianↄ kínanↄ gĩayãkɛna takadan. Lákũ kína Mↄdekai gbà gbãna à gↄ̃ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ nà, a yã kú takada pìi gũn dↄ. 3 Yuda buri Mↄdekaimɛ kína Asueru kpàasi ũ. À tↄ́ bò Yudanↄ tɛ́ akũsↄ̃ a yã kàńgu dasi, zaakũ à a gbɛ̃nↄ aafiaa wɛ̀tɛ, akũ à kunna nna zɛ́ kɛ̀kɛ a buri pìnↄnɛ.

AYUBA

1

2

3

4

5

14

19

31

38

39

40

41

42

AYUBA

Setan Ayuba yↄ̃naa 1:1-2:13

Ayuba a igↄrↄ gyabonaa 3:1-3:26

Ayuba gbɛ̃nnanↄ yãweanaa 4:1-5:22

Ayuba wena a gbɛ̃nnanↄa 14, 19, 31

Dikiri wena Ayubaa 38:1-41:34

Ayuba yã mìdɛnaa 42:1-42:17

1

Setan Ayuba yↄ̃na káaku

1 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú Uzu bùsun yã, a tↄ́n Ayuba. Gbɛ̃ manamɛ, àdigↄ̃ taari vĩro. À Luda vĩna vĩ akũsↄ̃ à gì yãvãnikɛnaai. 2 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn suppla, nɛ́nↄgbɛ̃nↄ gbɛ̃nↄn aakↄ̃. 3 À sãnↄ vĩ dúbu suppla, lakuminↄ dúbu aakↄ̃, zùnↄ wàa sↄↄro, zaakinↄ wàa pla kpɛ́ basↄↄro, akũsↄ̃ a zĩkɛrinↄn dasi manamana. À aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la ifãboki kpa. 4 A nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ pↄnna pↄ́ble kɛkↄ̃nɛ bɛ kũ bɛo, òdi ń dãre pìnↄ sísi ò mↄ́ ò pↄ́ ble ò í mi kũńwo lɛɛlɛ. 5 Gↄrↄ kũ ò pↄnna pↄ́ blè ò làka pínki, Ayuba dì gbɛ̃ zĩḿma ò gbã̀ bońnɛ. Tó gu dↄ̀, àdi futɛ kↄnkↄkↄnkↄ à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o ń baadinɛ à pi: Òdigↄ̃ dↄ̃ro ma nɛ́nↄ durunna kɛ̀ ò dↄkɛ̀ kũ Ludao ń swɛ̃̀n gwɛɛ. Lɛn Ayuba dìgↄ̃ kɛ lɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

6 Zĩkea malaikanↄ sù ò zɛ̀ Dikiri arɛ, akũsↄ̃ Setan kú ń tɛ́. 7 Akũ Dikiri pì Setannɛ: N bo mámɛɛ? À wèa à pì: Matɛn gɛ́ matɛn su matɛn likara andunia gũmmɛ. 8 Akũ Dikiri pìnɛ: N ma zↄ̀bleri Ayuba è yá? A sára kú andunia gũnlo. Gbɛ̃ manamɛ, à taari vĩro. À ma vĩna vĩ akũsↄ̃ à gì yãvãnikɛnaai. 9 Akũ Setan pì Dikirinɛ: Ayuba n vĩna vĩ pãn yá? 10 Mↄkↄ̃mmɛ n karaa kpà n likai kũ a bɛo kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki. N arubarikaa dà a zĩn, akũ a pↄ́nↄ kàra à dàgula. 11 Ǹ ↄ bo ǹ pá a pↄ́nↄa pínki ǹ gwa, tó adi yã vãni onnɛro. 12 Akũ Dikiri pìnɛ: Tↄ̀! Ma a pↄ́ sĩnda pínki nànnɛ n ↄĩ, ama ǹsun ↄ pá a mɛ̀ɛaro. Akũ Setan gò Dikiri arɛ.

13 Zĩkea Ayuba nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ a nɛ́nↄgbɛ̃nↄ tɛn pↄ́ ble òtɛn sèwɛ̃ mi ń vĩ̀ni bɛa. 14 Akũ gbɛ̃ke sù Ayuba kĩnaa à pì: Zùnↄ tɛn bú wí akũsↄ̃ zaakinↄ tɛn sɛ̃̀ ble ń sarɛ, 15 akũ Sɛbanↄ lɛ̀tɛḿma ò ń sɛ́tɛ ò tà kũńwo, ò ń dã̀rinↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao. Makũ mɛ́ ma bo mado ma su a baaru kpánnɛ. 16 Adi yã o à làkaro, akũ gbɛ̃ pãnde sù à pì: Sura pɛ̀tɛ n sã kpàsanↄa ò tɛ́ kũ̀, pↄ́dãrinↄ gàga. Makũ mɛ́ ma bo mado ma su a baaru kpánnɛ. 17 Adi yã o à làkaro, akũ gbɛ̃ pãnde sù à pì: Kaladianↄ kↄ̃ kpàatɛtɛ gã̀ aakↄ̃ ò sù ò lɛ̀tɛ n lakuminↄa ò ń sɛ́tɛ ò tà kũńwo, ò ń dã̀rinↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao. Makũ mɛ́ ma bo mado ma su a baaru kpánnɛ. 18 Adi yã o à làkaro, akũ gbɛ̃ pãnde sù à pì: N nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ n nɛ́nↄgbɛ̃nↄ tɛn pↄ́ ble òtɛn sèwɛ̃ mi ń vĩ̀ni bɛa, 19 akũ zàga'ĩa gbãna kàka à bò gbárannan à sù ń kpɛ́ kusuru siikↄ̃nↄa, akũ à lɛ̀tɛ à sì nɛ́ pìnↄa ò gàga. Makũ mɛ́ ma bo mado ma su a baaru kpánnɛ.

20 Akũ Ayuba fùtɛ à a uta gà à kɛ̃̀ à a mìi bò. Akũ à wùtɛ a gbɛrɛa à donyĩ kɛ̀ Ludanɛ 21 à pì:

Ma bo ma da gbɛrɛn ↄkori

akũsↄ̃ mani ɛra mà tá ↄkori.

Dikiri kpàma akũ à ɛ̀ra à sìma.

Ò Dikiri sáabu kpá.

22 Yã pìnↄ gũn pínki Ayuba dí durunna kɛ à Luda taari èro.

2

Setan Ayuba yↄ̃na a gɛ̃̀n plade

1 Zĩkea malaikanↄ ɛ̀ra ò sù ò zɛ̀ Dikiri arɛ, akũsↄ̃ Setan kú ń tɛ́. À zɛ̀ Dikiri arɛ, 2 akũ Dikiri a là à pì: N bo mámɛɛ? À wèa à pì: Matɛn gɛ́ matɛn su matɛn likara andunia gũmmɛ. 3 Akũ Dikiri pìnɛ: N ma zↄ̀bleri Ayuba è yá? A sára kú andunia gũnlo. Gbɛ̃ manamɛ, à taari vĩro. À ma vĩna vĩ akũsↄ̃ à gì yãvãnikɛnaai. Bee kũ n ma sã vùnɛ, ma kisira kpài pã, à kpɛ́ kun taari sari ari tera. 4 Akũ Setan pìnɛ: Ǹ kɛmɛnɛ mà kɛnnɛ. Pↄ́ kũ gbɛ̃ vĩ sĩnda pínki ani kpá a surabana yãi. 5 Ǹ n ↄ bo ǹ pá a mɛ̀ɛa ǹ gwa. Ani yã vãni onnɛ. 6 Akũ Dikiri pìnɛ: Tↄ̀! Ma a nànnɛ n ↄĩ, ama ǹ a wɛ̃̀ndi tó.

7 Setan gò Dikiri arɛ, akũ à bↄ̀bũnu zĩ̀ Ayubaa sɛna zaa a gɛ̀sɛɛa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ a mìdangura. 8 Akũ Ayuba takaso sɛ̀ à gɛ̀ɛ à vùtɛ tubura, àtɛni a zĩda wao. 9 A nanↄ pìnɛ: Ĩnigↄ̃ kpɛ́ kun taari sari ari teran yá? Ǹ yã vãni o Ludanɛ ǹ ga. 10 Akũ à pìnɛ: Ntɛn yã o lán nↄgbɛ̃ yↄ̃nkↄ bà. Ónigↄ̃ yã mana le Luda ↄĩ ò gí a vãni lei yá? Yã pìnↄ gũn pínki Ayuba dí durunna kɛ a yã'onaa gũnlo.

Ayuba gbɛ̃nnanↄ suna a kĩnaa

11 Kũ Ayuba gbɛ̃nna gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ kisira kũ à a lènↄ baaruu mà, ń baadi bò a bɛa ò kↄ̃ kàkara, akũ ò gɛ̀ɛ ò wɛ̃nda kɛ kãao ò a laakari kpátɛnɛ. Ń tↄ́nↄn dí: Temana gbɛ̃ Ɛlifaza, Sua gbɛ̃ Bilidada kũ Naamati gbɛ̃ Zofao. 12 Kũ ò a wĩna kɛ̀ zã̀zã, odi a dↄ̃ro, akũ ò ↄ́ↄ dↄ̀, ń baadi a uta gà à kɛ̃̀, akũ ò bùsuu dã̀ ò fã̀ musu ń mìla. 13 Akũ ò vùtɛ kãao zĩtɛ gↄrↄ suppla fãnantɛ̃ kũ gwãanio. Ń gbɛ̃ke dí yãke o kãaoro, zaakũ ò è lákũ a warikɛnaa kɛ̀ zↄ̃kↄ̃ manamana nà.

3

Ayuba a igↄrↄ gyabonaa

1 Abire gbɛra Ayuba lɛ́ wɛ̃̀ à yã vãni ò a igↄrↄ musu 2 à pì:

3 Luda ma igↄrↄ kɛ pã

atɛ̃nsa gwãani kũ ò ma nↄ̀ↄ sìi pìi.

4 Gↄrↄ pì li gusira ũ,

zaa musu Luda sún a yã daro,

àsun tó gu puaro.

5 Gusira kũ níkiniki gↄrↄ pìia,

ludambɛ sira kútɛa,

gusira bìtim daala.

6 Gwãani pì sↄ̃ à sira kũ níkiniki,

òsun a da wɛ̃̀ gↄrↄnↄ tɛ́ doro,

òsun a naro mↄ gↄrↄnↄ gũnlo.

7 Gwãani pì kɛ gwãani fĩni ũ,

ayuwii súngↄ̃ dↄ gↄrↄ kũ̀aro.

8 Pↄ́dammari kũ òdi tó ifãntɛ̃ gu puronↄ láari kɛ gↄrↄ pìia,

gbɛ̃ kũ ò dↄ̃ lákũ òdi ↄ ká kwãsaaii pìnↄ.

9 A gudↄnao susunɛnↄ sira kũ,

oni a gudↄna dã pã, gu ni kɛ̃ro.

10 Zaakũ gↄrↄ pì dí ma da nɛ́'isↄ zɛ́ tatamalɛro,

à tò ma wɛ́ wari è.

11 À kɛ̀ dera òdi ma i gɛ̀ ũroo?

Bↄ́yãi mádi bo gbɛrɛn ma ɛra gↄ̃̀nↄroo?

12 À kɛ̀ dera ò ma kpa gbálaa?

Bↄ́yãin ò yↄ̃ kpàma ma mìi?

13 Tó ma ga yã, de ma gↄ̃ kítikiti,

de ma i ò ma kámma bò

14 kũ kínanↄ kũ andunia gũn lɛ́dammari

kũ ò kínabɛ zĩnↄ kɛ̀kɛ ò bò ń zĩdanɛnↄ,

15 kínɛ kũ ò wuraa kàkarańyĩnↄ

akũsↄ̃ ò andurufuu kà ń kpɛ́n à pà.

16 À mana yã ò ma vĩ lán nↄ̀bↄtɛnɛ bà,

lán nɛ́ kũ à sù gɛ̀ ũ adi andunia ero bà.

17 Gwen yãvãnikɛrinↄ dì ń vãnikɛna tón

akũsↄ̃ gbɛ̃ busananↄ dì kámma bon.

18 Zĩ̀zↄnↄ dì ĩampaki le gwe,

òdi ń wɛ́tãmmarinↄ kòto ma doro.

19 Gbãnadenↄ kũ talakanↄn kú gwe ń pínki,

akũsↄ̃ zↄ̀ↄ dìgↄ̃ de a dikiri pↄ́ ũ gwe doro.

20 Bↄ́yãi Luda dì gu pu wɛ̃ndadenↄnɛɛ?

À kɛ̀ dera àdi wɛ̃̀ndi kpá gbɛ̃ kũ ń pↄ siranↄaa?

21 Ń wɛ́ dìgↄ̃ dↄ gai òdi lero,

òdi kpátɛ kɛi de aruzɛkɛ kũ à utɛnala.

22 Tó ò gà ò ń vĩ, òdi pↄnna kɛ,

ń nɛ̀sɛɛ dì kɛ nna.

23 Luda ń zia yã ùtɛńnɛ,

à karaa lìkańyĩ kpa sĩnda pínkia.

24 Wesakakara à bona mɛ́ à gↄ̃̀ ma pↄ́ble ũ,

ma ndanaa dì lákaro.

25 Yã kũ ma vĩna kɛ̀nɛɛ pì mɛ́ à ma le,

yã kũ ma kã gìi pì mɛ́ à sùma.

26 Má ĩampana vĩro, ma laakari kpátɛnaro.

Má kámmabona vĩro, ma wari dì lákaro.

4

Ɛlifaza yãwena Ayubaa

1 Akũ Temana gbɛ̃ Ɛlifaza yã wèa à pì:

2 Asa tó gbɛ̃ yã ònnɛ, ĩni pↄ fɛ̃roo?

Zaakũ mani fↄ̃ màgↄ̃ yĩtɛnaro.

3 Ǹ dↄn lákũ n lɛ́ dà gbɛ̃nↄa dasi nà,

n gbɛ̃ kũ ń gbãna làkanↄ gbà swɛ̃̀ɛ.

4 N yã gbɛ̃ kũ òtɛn funↄ sɛ̀ lei,

n gbɛ̃ kũ ò busananↄ gbà gbãna.

5 Kũ yã n le sà, akũ ntɛn fu,

kũ à sùmma, n bídi kɛ̀.

6 N vĩnakɛna Ludanɛ dí n laakari kpátɛroo?

N kunna taari sari dì tó ǹgↄ̃ tãmaa vĩroo?

7 Ǹ laasun lɛ́ ǹ gwa!

Kisira taarisaride lè ziki ari à gà yá?

Mán ò gbɛ̃ mananↄ kàkatɛn zikii?

8 Gbɛ̃ kũ à yã vãni bú wì à yãkete tↄ̃̀a,

ma è abire mɛ́ àdi butɛnɛ.

9 Luda lɛ́'ĩa mɛ́ àdi a kakatɛ,

a pↄ́ bona a yĩn mɛ́ àdi a dúgu zↄ̃.

10 A pũtãna kũ kòto gbãnao lán músuu bà dì láka,

Luda dì a saka woronɛ.

11 Àdi ga lán músu kũ à nↄ̀bↄↄ wɛ̀tɛ à kùraii bà,

a nɛ́nↄ ni gbasa ò fãkↄ̃a.

12 Yã sùma kpãni asiri gũn,

a ĩa gɛ̃̀ ma sãn.

13 Gↄrↄ kũ matɛn nana bɛ̃̀nɛ o gwãani,

gↄrↄ kũ gbɛ̃nↄ i ò ò kà zã̀,

14 vĩna ma kũ matɛn lukaluka,

ma mɛ̀gu sĩnda pínki tɛn luka.

15 Ĩa ke buri ma pa ma ãnnwa,

ma mɛ̀kãsɛsɛɛ fùtɛ à zɛ̀.

16 Kũ à zɛ̀, mádi a taka dↄ̃ro,

pↄ́ pì kú ma arɛ,

akũ ma a kòto kpãni mà à pì,

17 bisãsiri ni fↄ̃ àgↄ̃ de yãnnade ũ Ludanɛ yá?

Gbɛ̃ ni fↄ̃ àgↄ̃ zɛ̃na a Kɛ̀ri arɛ yá?

18 Zaakũ Luda dì a malaikanↄ náani kɛro,

akũsↄ̃ àdi a zĩkɛrii pìnↄ taari le,

19 ókↄ̃nↄ kũ ó mɛ̀ de lán ɛ̃ kpɛ́ bà,

ó kasana de bùsu kori ũ

akũsↄ̃ òdi ó dúgu zↄ̃ lán dã̀mboroo bà,

oni ó pↄ́ o dↄ yá?

20 Zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi gbɛ̃nↄ dì gaga,

òdi kakatɛ ari gↄrↄ sĩnda pínki,

òdi ń tàasi káro.

21 Luda dì ń kuta lí gborońnɛ,

akũ òdi ga ↄ̃ndↄ̃ sari.

5

1 Ǹ lɛ́ zú sà ǹ ma tó gbɛ̃ke ni wemma.

Malaika kpaten ĩni arɛ dↄaa?

2 Íbɛtɛsɛnaa dì yↄ̃nkↄ dɛ,

nɛ̀sɛgↄ̃baa dì mìsaride kakatɛ.

3 Ma è yↄ̃nkↄ zĩni pɛ̀tɛ,

akũ zĩni pìi yↄ̀ kãnto.

4 A nɛ́nↄ zã̀ kũ aafia kĩnaao,

òdi ń yãnↄ mátɛmatɛńnɛ yãkpatɛkɛkia,

gbɛ̃ke dì zɛ kũńworo.

5 Nàdɛrinↄ dì a burapↄnↄ ble,

bee pↄ́ kũ à lɛ̀ɛ lìkainↄ,

ímidɛrinↄ dì luka a aruzɛkɛi.

6 Kisira dì futɛ bùsunlo,

wari dì butɛ zĩtɛro.

7 Lákũ tɛ́pũtãna gɛna musu sika vĩro nà,

lɛn gbɛ̃ kũ ò ì pínki dì wari le lɛ.

8 Tó makũmɛ sↄ̃, Ludan mani gbɛka,

mani ma yã kpátɛ a arɛ.

9 Àdi yã zↄ̃kↄ̃ kɛ kũ oni fↄ̃ ò a gbá dↄ̃ro,

oni fↄ̃ ò a yãbonsarɛkɛnanↄ lɛ́ dↄ̃ro.

10 Àdi tó legũ ma zĩtɛ,

àdi tó a í dagula sɛ̃̀ntɛ.

11 Àdi gbɛ̃ busananↄ sɛ́ lei,

àdi wɛ̃ndadenↄ da pↄnnan.

12 Àdi yã kũ manafikidenↄ tɛn pɛ́a gboro,

de ń ↄzĩ súngↄ̃ arubarika vĩro yãi.

13 Àdi ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ ń wɛ́zɛ̃ gũn,

àdi tó yãlɛkpɛrɛ'orinↄ yãgↄ̃gↄ̃na kɛ pã.

14 Gu dì sira kũḿma fãnantɛ̃,

òdi ↄ mátɛmatɛ fãnantɛ̃ lán gwãani bà.

15 Àdi takasidenↄ bo ga lɛ́i,

àdi pↄ́saridenↄ bo gbãnamↄnnɛrinↄ ↄĩ.

16 A yã mɛ́ à tò gbãnasaridenↄn tãmaa vĩ,

yãzɛdesaridenↄ dì yĩtɛ kyáu.

17 Arubarikaden gbɛ̃ kũ Luda dì a toto ũ.

Tó àtɛni n sã gaga, ǹsun yãvunu káro.

18 Zaakũ àdi gbɛ̃ kĩnna akũ àdi a bↄ̀ gwa,

àdi gbɛ̃ wíwi akũ àdi a werekↄ̃a.

19 Ani n bo yãn gɛ̃̀n suddo,

bee tó à kà gɛ̃̀n suppla, kisira ni n lero.

20 Ani n sí gaa nàgↄrↄ,

ani n bo fɛ̃nɛda lɛ́i zĩ̀lan.

21 Dikiri ni n bo gbɛ̃yakarinↄ ↄĩ,

tó yakanaa sù, vĩna ni n kũro.

22 Ĩni yakana kũ nàao yáa dↄ,

ĩni vĩna kɛ nↄ̀bↄ pãsĩnↄnɛro.

23 Zaakũ ĩnigↄ̃ kun aafia kũ gbɛ̀nↄ,

ĩnigↄ̃ nna kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ,

24 ĩnigↄ̃ dↄ̃ kũ n ↄn nigↄ̃ nna,

tó n gɛ n kpàsan, pↄ́ke ni kĩaro.

25 Ĩnigↄ̃ dↄ̃ kũ n nɛ́nↄ ni kɛ dasi,

n burinↄ ni dagula lán sɛ̃̀ɛ bà.

26 Ĩni zĩ kũ yúkuyuku gbasa ǹ ga

lán ése kũ à mà ò kɛ̃̀ a gↄrↄaa bà.

27 Kũ o yã pìi asiri gbɛ̀ka, lɛn à de lɛ.

Ǹ yã pì sí ńgↄ̃ dↄ̃ kũ n zĩda yãmɛ.

14

Ayuba yã'ona Ludanɛ

1 Bisãsiri dì bo nↄgbɛ̃ kĩnaamɛ,

a wɛ̃̀ndii kusu, àdigↄ̃ kun yãkete sariro.

2 Àdi pia lán lávu bà àdi kori kɛ,

àdi gɛ̃tɛ lán uraa bà àdi gì kɛro.

3 Gbɛ̃ dí takan ĩni wɛ́ dↄa

ǹ yãkpatɛ kɛ kãao yá?

4 Pↄ́ gbãsĩ ni fↄ̃ à pↄ́ gbãsĩsari i yá?

Ani sí kɛro.

5 N bisãsiri gↄrↄ dìtɛnɛ,

a mↄ lɛ́ kú n ↄĩ,

n a wɛ̃̀ lɛ́ dànɛ, ani fↄ̃ à vĩalaro.

6 Ǹ wɛ́ goa ǹ a tó gwe

ari a gↄrↄ lɛ́ papa lán zamalingakɛrii bà.

7 Lí dìgↄ̃ tãmaa vĩmɛ,

zaakũ tó ò zↄ̃̀, àdi ɛra à bↄ̀tↄ pá,

akũsↄ̃ a bↄ̀tↄ dufu pìi dì furo.

8 Bee tó a zĩni zĩ kũ̀ zĩtɛ gũn,

akũsↄ̃ a mukutu gà bùsun,

9 tó à í gbĩ mà, ani bↄ̀tↄ pá,

ani gã̀ bo lán lí kũ ò pɛ̀ɛ bà.

10 Tó gbɛ̃ gà sↄ̃, àdigↄ̃ wutɛna sↄ̀rↄrↄ,

àdi tá àdigↄ̃ kun doro.

11 Lákũ sɛ̀bɛ'i dì lago nà,

akũsↄ̃ swa'i dì baba à láka,

12 lɛn bisãsiri dì wútɛ lɛ àdi futɛ doro,

ari ludambɛ gɛ́ gɛ̃tɛo, ani vuro,

ani vu kũ i pìioro.

13 Tó ĩni ma utɛ gyãwãnn

ǹ ↄ kúma ari n pↄ gòma dé!

Tó ĩni gↄrↄ lɛ́ ditɛmɛnɛ gwe

gbasa ǹ dↄ ma yãn dé!

14 Tó gbɛ̃ gà, ani ɛra àgↄ̃ kun yá?

Tó lɛmɛ, manigↄ̃ wɛ́ dↄ ma vunaai

ma ↄsikanaa gũn gↄrↄ sĩnda pínki.

15 Ĩni lɛ́ zumai mani wemma,

ĩni makũ kũ má de n ↄzĩ ũ bɛgɛ kɛ.

16 Gↄrↄ birea n wɛ́ nigↄ̃ tɛ́ ma yãkɛnanↄi,

ama ĩni ma durunna yã da doro.

17 Ĩni ma taarinↄ ká bↄ̀kↄn ǹ yĩ ǹ ditɛ,

ĩni lá kú ma yãvãnikɛnaa pìnↄa.

18 Lákũ kpi dì gboro à fãkↄ̃a nà,

akũsↄ̃ sĩ̀sĩ musu gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ dì sↄ̃sↄ̃,

19 lákũ swa'i dì gbɛ̀ lↄ́lↄ nà,

akũsↄ̃ í dì bùsu sɛ́tɛ à táo,

lɛn ndì bisãsiri tãmaa nɛnɛ lɛ.

20 Ndì gbãna mↄnɛ à tá, àdi su doro,

ndì tó a ãn litɛ à andunia tó.

21 Tó a nɛ́nↄ gↄ̃̀ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ ũ, ani dↄ̃ro,

tó ò kɛ̀ gbɛ̃ fítinↄ ũmɛ sↄ̃, ani ero.

22 Wãwãn anigↄ̃ ma ado,

a zĩda pↄsiran àdigↄ̃ kɛ.

19

Ayuba wena a gbɛ̃nnanↄa

1 Akũ Ayuba wè a gbɛ̃nnanↄla à pì:

2 Ari bↄrɛn ánigↄ̃ wari dↄma,

àgↄ̃ ma nɛ̀sɛ yakamɛnɛ kũ yãzↄ̃zↄ̃naaoo?

3 A ma sↄ̃sↄ̃ à kɛ̀ gɛ̃̀n kuri sà,

átɛni ma fobo, wé'i dì á kũro.

4 Tó ma sãtɛmɛ yãpura,

ma taari de ma zĩda yã ũmɛ.

5 Tó a gi átɛni á zĩda sɛ́ lei demala,

akũsↄ̃ átɛni ma taari e yã kũ à ma le musu,

6 àgↄ̃ dↄ̃ kũ Luda mɛ́ à yã dí kɛ̀mɛnɛ kpɛdangara,

à tankutɛ kpàkpamɛnɛ à ma kũ.

7 Madì faaba wiki lɛ́, gbɛ̃ke dì wemaro,

madì surabana ↄ́ↄ dↄ, yãzɛde kunlo.

8 Luda zɛ́ zↄ̃̀mɛnɛ, gɛ̃ki kunlo,

à gusira dà ma zɛ́la.

9 À ma kpe bò,

à ma fùraa gò.

10 Àdi ma wíwi kpa sĩnda pínkia ari ma laka,

àdi ma tãmaa nɛ lákũ òdi lí nɛ́ nà.

11 Àdi a pↄfɛ̃ kipama,

àdi ma ditɛ a ibɛrɛ ũ.

12 A zĩ̀karinↄ dì futɛmai lɛɛlɛ,

òdi ma kagura kɛ,

òdi bùra kátɛ ò lika ma kpɛ́i.

13 À tò ma gbɛ̃nↄ dì kakara kũmao doro,

gbɛ̃ kũ ò ma dↄ̃nↄ lɛ̀ɛ zↄ̃̀ ò tàtamalɛ.

14 Ma danɛnↄ pã kpàmai,

ma gbɛ̃nnanↄ sã̀ ma yãn.

15 Ma gↄ̃ nibↄ ũ ma bɛ zĩkɛrinↄnɛ,

ma gↄ̃ńnɛ lán buri zĩ̀tↄↄ bà.

16 Tó ma a bɛgwarii sìsi, àdi wema doro,

bee tó ma kútɛ kɛ̀nɛ kũ ma zĩda lɛ́o.

17 Ma lɛ́'ĩa dì kɛ ma nanↄnɛ lɛ́fↄtↄ ũmɛ,

ma vĩ̀ninↄ kũ ma dakũnanↄ yemai doro.

18 Bee nɛ́ ketenↄ dì ma gya bo se,

tó ma futɛ ma zɛ, òdigↄ̃ ma lalandi kɛmɛ.

19 Ma kpàasinↄn ye ma yãiro,

ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ bò ma kpɛ.

20 Ma mɛ̀ yitoro kũ̀,

à gↄ̃̀ fíti mà ga.

21 À ma wɛ̃nda gwa ma gbɛ̃nnanↄ,

à ma wɛ̃nda gwa, zaakũ Luda ↄ tↄ̃̀mamɛ.

22 À kɛ̀ dera adì wɛ́ dↄma lán Luda dì wɛ́ dↄma nà?

Ma nↄ̀bↄ sona dí mↄ́áwa lɛroo?

23 De ò ma yãnↄ kɛ̃̀

ò kà takadan.

24 De ò kɛ̃̀ gbɛ̀ɛa kũ gão,

ò daruma kpàtɛn àgↄ̃ kun ari gↄrↄ sĩnda pínki.

25 Zaakũ má dↄ̃ kũ ma Zɛkũnwode kun,

ani futɛ à zɛ ma sèedade ũ kpɛkpɛ.

26 Tó ma mɛ̀bara díkĩna kàkatɛ,

mani wɛ́ si Ludalɛ mɛ̀ɛ sari.

27 Mani wɛ́ sialɛ ma zĩda,

ani kɛmɛnɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũro.

Yã pì ma kũna gbãna ma swɛ̃̀ɛ gũn.

28 À kɛ̀ dera a wɛ́ dↄ̀mɛnɛ,

a pì makũ ma a zĩda lèoo?

29 À vĩna kɛ Luda fɛ̃nɛdanɛ,

zaakũ ani pↄfɛ̃ kipao yãvãnikɛrinↄa,

de àgↄ̃ dↄ̃ kũ yãkpatɛ tɛni á dã.

31

Ayuba zɛna kũ a taarisarikɛo

1 Ma la dà kũ ma wɛ́ nigↄ̃ kú nↄkparearo.

2 Bↄ́ mɛ́ ani gↄ̃ bisãsiri baka ũ Luda kĩnaa zaa musuu?

Bↄ́ túbin ani le Gbãnasĩndapinkide kĩnaa zaa ludambɛɛ?

3 Gbɛ̃ vãninↄn kisira dì ń leroo?

Vãnikɛrinↄn kakatɛnaa dì gɛ̃ńyĩroo?

4 À de Luda tɛni ma yãkɛnanↄ e

à ma gɛ̀sɛsɛna lɛ́ dↄ̃roo?

5 Madìgↄ̃ táa o kũ manafikion yá?

Madì wã mà gbɛ̃ sãtɛn yá?

6 Luda ma yↄ̃ a zɛ́a à gwa,

ani dↄ̃ kũ má taari vĩro.

7 Tó ma pã zɛ́nɛ,

akũsↄ̃ pↄ́ kũ ma wɛ́ ènↄ mɛ́ àtɛni ma swɛ̃̀ ble,

ke tó ma ↄ kú yã vãni ke gũn,

8 tó lɛmɛ, mà pↄ́ tↄ̃ gbɛ̃ pãndenↄ ble,

ò pↄ́ kũ ma bànↄ wowo.

9 Tó gbɛ̃ke nↄ ni gɛ̃̀ ma swɛ̃̀n,

tó ma nagui ma gbɛ̃dake nↄ yãi,

10 tó lɛmɛ, gbɛ̃ pãnde gbá di ma nanↄa,

àgↄ̃ kĩni kɛ dakenↄnɛ.

11 Zaakũ tó ma yã pìi kɛ̀, dà vãnimɛ,

durunna kũ à kà ò a yã gↄ̃gↄ̃mɛ.

12 Yã pì bi tɛ́ pↄ́kakatɛriimɛ,

kũ à de à dↄ ma burapↄnↄa à tɛ́ kũ kororo.

13 Tó ma gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ zĩkɛri yã vĩ kũmao,

tó mádi gↄ̃gↄ̃ a zɛ́aro,

14 mani kɛ deramɛ, tó Luda fùtɛmaii?

Tó à sùmai, mani pinɛ deramɛɛ?

15 Luda kũ à ma í kàsa nɛ́'isↄn mɛ́ à ade í kàsa seroo?

Luda mɛ̀n do pì mɛ́ à ó baadi kɛ̀ a da gbɛrɛnloo?

16 Tó ma takaside tɛ̃̀ pↄ́ kũ àtɛni a ni dɛ,

tó ma gi gyaanↄ wɛ̃nda gwai,

17 tó ma pↄ́ blè,

ma tonɛ kũ à gwàri vĩro tɛ̃̀ sↄ̃, tↄ̀!

18 Lɛnlo! Zaa ma kɛfɛnnakɛgↄrↄa

tonɛnↄ demɛ ma ũ.

Zaa lákũ ma bo ma da nɛ́'isↄn nà

gyaanↄnↄ kpànyĩriimɛ ma ũ.

19 Tó ma gbɛ̃ke è kũ ĩa tɛni a dɛ,

ke tó ma takaside è kũ à biza vĩ à kúalaro,

20 tó adi ma sáabu kpá

kũ ma a sãkã biza kùala a mɛ̀ɛ kɛ̀ lↄ́gↄlↄgↄro,

21 tó ma gbãna mↄ̀ tonɛnɛ,

kũ má dↄ̃ kũ oni zɛ kũmao yãkpatɛkɛnan yãi,

22 ma gã̀ bokũn,

ma gã̀sã wó a pɛ́kia.

23 Má Luda wɛ́tãmmanaa vĩna vĩ,

a zↄ̃kↄ̃kɛ yãi mani fↄ̃ mà yã dí taka kɛro.

24 Tó wuraan ma gbãna lèa,

tó ma pì wura atɛ̃nɛ má náanikɛna,

25 tó ma aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ↄn ma pↄ dↄa,

ↄgↄda kũ à gɛ̃̀ ma ↄĩ pìi,

26 tó ifãntɛ̃ tɛ́kɛnaan má tɛ́i,

ke mↄvura táa'ona kũ a manakɛo,

27 akũ ń yã tɛni ma swɛ̃̀ ble busɛbusɛ,

ari ma lɛ́ pɛ̀ ma ↄa ma fↄ kpàoḿma,

28 abirekũ bi durunna kũ à kà ò a yã gↄ̃gↄ̃mɛ,

manafikikɛna Luda Musudenɛn gwe.

29 Mádi pↄnna kɛ ma zãnguri kũ kisira a lè yã musuro,

mádi a yáa dↄ kũ yã a lè yãiro.

30 Mádi we ma durunna kɛ̀ ma a kàro.

31 Dí mɛ́ à kìpama kũ adi pↄ́ ble à kã̀roo?

Ma bedenↄmɛ ma sèedadenↄ ũ.

32 Ma bɛ zɛ́ dìgↄ̃ wɛ̃na nibↄnↄnɛ,

madì we nibↄ gɛ̃̀zɛla ì batunlo.

33 Ma a taarinↄ ùtɛ gbɛ̃nↄnɛ yá?

Ma lá kù ma durunnanↄan yá?

34 Pari vĩna ma kũ ari ma fua mà yã o yá?

Kũ oni ma gya bo yãin ma gi bo kpɛ́nyĩ yá?

35 O'o! Dí mɛ́ ani ma yã díkĩna mamaa?

Ma zɛo. Gbãnasĩndapinkide wema sà.

Luda kũ à yã vĩ kũmao pì kɛ̃ takadan.

36 Mani takada pì sɛ́ mà da ma gã̀n,

mani kú fùra ũ,

37 mani gɛ́ mà yã kũ ma kɛ̀nↄ babanɛ pínki,

mani nai lán kínɛ bà.

38 Tó ma bura tɛn gímai,

akũsↄ̃ a dↄ̀rↄnↄn tɛn wiki lɛ́ma,

39 tó ma burapↄ blè akũsↄ̃ mádi zĩtɛ pìi fĩna boro,

ke tó ma gbɛ̃ kũ ò vĩ yãnↄ dɛ̀dɛ,

40 tó lɛmɛ, lɛ̀kara butɛ gbado gɛ̃nɛ ũ,

pampara sↄ̃ à butɛ ése gbɛ̀n.

Ayuba yã lɛ́n gwe.

38

Dikiri a kíkɛ mↄna Ayubanɛ

1 Akũ Dikiri yã wè Ayubaa zàga'ĩa gũn à pì:

2 Dí mɛ́ àtɛn fayasariyã ká ma ↄ̃ndↄ̃laa?

3 Ǹ futɛ ǹ zɛ lán nɛ́gↄ̃gbɛ̃ bà,

mani n la yãi, ĩni wema.

4 Kũ ma andunia kàtɛ, ń kú mámɛɛ?

Tó ń dↄ̃na vĩ, ǹ omɛnɛ.

5 Dí mɛ́ à a zĩtɛ lɛ́ sèedaa lɛ̀ɛ?

Dí mɛ́ à bàa yↄ̃̀a à gwàa? À de ń dↄ̃ↄ?

6 Bↄ́ mɛ́ à zĩtɛ kũnaa?

Dí mɛ́ à a ɛ̃ pɛ̀tɛ

7 gↄrↄ kũ gudↄna susunɛnↄn tɛn ayuwii kɛ,

malaikanↄ pↄnna wiki dↄ ń pínkii?

8 Kũ ísira gu fↄ̃̀ à bò,

dí mɛ́ à zɛ́ tàtaalɛɛ?

9 Ma ludambɛ luku dànɛ pↄ́kasa ũ,

ma gusira yĩ̀nɛ biza ũ.

10 Ma a lɛ́zɛki dànɛ,

ma zɛ́nↄ tàta ma gùrukpanↄ dàdan.

11 Ma pìnɛ: Ĩnigↄ̃ ká la ǹsun vĩalaro,

n ísↄ̃kɛna gbãnanↄ ni zɛ la.

12 Zaa lákũ ò n i nà n yã dìtɛ kↄnkↄnɛ yá?

N boki mↄ̀ gudↄnaanɛ ziki yá?

13 Gudↄnaa dì andunia kũ a lɛ́a

de à gbãkɛ lán biza bà a yãvãnikɛrinↄ kↄ́tɛ.

14 Àdi andunia litɛ kokũkokũ lán kwã kpɛ bà,

kpinↄ dì bo gupuraa lán uta yĩyĩkↄ̃anaa bà.

15 Àdi gí yãvãnikɛrinↄnɛ ò ń gusira yã kɛ,

àdi ń ↄ sɛna musu ɛ́'ɛ.

16 N gɛ ari zaa ísira ísɛ̃bokinↄa yá?

N táa ò í lòkotoo pìi gãnun ziki yá?

17 Ò ga bĩnilɛ gbànↄ mↄ̀nnɛ yá?

N gyãwãn gãnulɛnↄ è yá?

18 N andunia yàasa lɛ́ tàasii kà yá?

Tó ń yã birenↄ dↄ̃ pínki, ǹ omɛnɛ.

19 Gupura bɛ zɛ́n máa?

Ń gusirakuki dↄ̃ yá?

20 Ĩni fↄ̃ ǹ gɛ́ kũńwo ń bùsun yá?

Ń ń bɛ zɛ́ dↄ̃roo?

21 Ń dↄ̃ sàee! À de ò n i gↄrↄ birea!

À de n wɛ̃̀ lɛ́ vĩroo?

22 N gɛ̃ laasi kũ ma gu yĩda kàtɛn yá?

N ma legũgbɛ dↄ̃̀ↄ è yá?

23 Madì utɛ ari warikɛgↄrↄa,

madì gbarɛ zĩ̀kagↄrↄ zĩ.

24 Gupura dì bo mámɛ à dagulaa?

Ifãboki kpa ĩa dì bo à da zĩtɛla deramɛɛ?

25 Dí mɛ́ àdi zɛ́ bo legũ dasinɛɛ?

Dí mɛ́ àdi gu para surapũtãnaanɛɛ?

26 Àdi mↄtↄ pisi zĩtɛ kũ gbɛ̃ke kunloa,

bee gbáranna kũ bisãsiri kunlo.

27 Àdi bɛzĩ kũ tàragaao yĩda kũ,

àdi tó sɛ̃̀ butɛ gwe.

28 Legũ de vĩ yá?

Dí mɛ́ à plí ìi?

29 Dí nɛ́'isↄn legũgbɛɛ dì bonn?

Dí mɛ́ àdi suka i gbasa à kpáa?

30 Dí mɛ́ àdi tó í li à kɛ gbɛ̀ ũ

à tó ísira musu kɛ kpakparakpaa?

31 Ĩni fↄ̃ ǹ susunɛ mɛ̀n supplanↄ yĩ ǹ kakara yá?

Ĩni fↄ̃ ǹ susunɛ azianↄ fãkↄ̃a yá?

32 Ĩni fↄ̃ ǹ mↄ'azia bo a gↄrↄa yá?

Ĩni fↄ̃ ǹ gu mↄ susunɛ ko nɛ́rande kũ a nɛ́nↄnɛ yá?

33 Ń musu pↄ́nↄ doka dↄ̃ yá?

Ĩni fↄ̃ ǹ ń ká kpatan zĩtɛla yá?

34 Ĩni fↄ̃ ǹ lɛ́ zu legũi

de à sisi à í bo à n yaku yá?

35 Ĩni fↄ̃ ǹ legũpinanↄ gbarɛ ò da zɛ́n yá?

Òdi su ò onnɛ ókↄ̃nↄ dí yá?

36 Dí mɛ́ à ↄ̃ndↄ̃ dà ludambɛ lukunↄnɛ à legũ maa?

Dí mɛ́ à dↄ̃naa kpà sukaa à kpáa?

37 Dí ↄ̃ndↄ̃ mɛ́ à kà à ludambɛ lukunↄ naroo?

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à musu orozãnↄ kpákasia kɛɛ?

38 Tó a í bↄ̀tɛ, bùsu kori dì gↄ̃ bↄkↄtↄ ũ,

làkpakↄ̃nↄnↄ dì nanakↄ̃a.

39-40 Mↄkↄ̃mmɛ ndì tofe ká músudanɛ,

tó àtɛn nↄ̀bↄ dãdã dàkoo gũn yá?

Mↄkↄ̃mmɛ ndì pↄ́ble kpá a nɛ́nↄa ò kã

gↄrↄ kũ ò kú ń tòn yá?

41 Tó kãakãanna nɛ́nↄ tɛn likara gui,

òtɛn lɛ́ zu Ludai kũ pↄ́ble kĩ̀aḿma yãi,

dí mɛ́ àdi pↄ́ble kpáḿmaa?

39

1 Ń zↄ̃ nɛ́'igↄrↄ dↄ̃ yá?

N gãsi è gↄrↄ kũ àtɛn nɛ́ i yá?

2 Ndì ń nↄ̀ mↄ dↄdↄ yá?

Ndì ń nɛ́'igↄrↄ dↄ̃ yá?

3 Òdi kútɛ ò nɛ́ imɛ,

akũ ń nɛ́'iwãwã dì kpátɛ.

4 Ń nɛ́nↄ dì gbãna kũ sɛ̃̀n òdi pɛ́tɛ,

òdi gɛ̃ zɛ́la òdi su ń danↄa doro.

5 Dí mɛ́ à tò zaakisɛ̃ntɛ gↄ̃̀ a zĩdanɛɛ?

Dí mɛ́ à a pòro à a gbàrɛɛ?

6 Ma sɛ̃̀ntɛ dìtɛnɛ a bɛ ũmɛ,

ma zĩtɛ wiside kɛ̀nɛ a kúki ũ.

7 Àdi pã kpá wɛ̃tɛ kĩnii,

àdi a kpàkɛrii zuka maro.

8 Àdigↄ̃ kure sĩ̀sĩnↄa àgↄ̃ sɛ̃̀ wɛtɛ,

àdigↄ̃ kpátɛ kɛ pↄ́ ísinↄi pínki.

9 Zùsɛ̃ntɛ ni we à zĩ kɛnnɛ yá?

Ani we à i n zùnↄ karan yá?

10 Ĩni bà dↄa de à bú wínnɛ yá?

Ĩni gbãngo danɛ de à kpase kɛ̃nnɛ yá?

11 Ĩni náani dↄa a gbãna zↄ̃kↄ̃ yãii?

Ĩni n zĩ tónɛ yá?

12 Ĩni a náani kɛ à n pↄ́wɛ sɛ́sɛ

à suonnɛ pↄ́wɛgbɛ̃kia yá?

13 Sↄ̃bã dì a dɛ̀mbɛrɛnↄ poro kũ pↄnnao,

ama ani sí lɛkↄ̃a kũ tokũ dɛ̀mbɛrɛoro.

14 Àdi nɛ́gbĩni da zĩtɛ,

àdi tó bùsu'atɛ̃ nɛ́gbĩnii pìnↄ wã à pipi.

15 À sã̀sãn kũ oni su ò gɛ̀sɛ pɛ́tɛa à wíwi,

kesↄ̃ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ ni táa oa.

16 Àdigↄ̃ pãsĩ kũ a nɛ́nↄ,

ĩnigↄ̃ dↄ̃ se a zĩda nɛ́nↄnlo,

zĩ pã kɛnaa dì kɛnɛ yãke ũro.

17 Zaakũ mádi a gba ↄ̃ndↄ̃ro,

mádi a baka da fayadenↄ tɛ́ro.

18 Ama tó à fùtɛ à bò kũ bàao,

àdi gɛ̃ sↄ̃la à a dìri yáa dↄ.

19 Mↄkↄ̃n mɛ́ ndì tó sↄ̃ gↄ̃ gbãna vĩ yá?

Mↄkↄ̃n mɛ́ n sɛ̀rɛkã pɛ̀pɛ a wakaaa yá?

20 Mↄkↄ̃n mɛ́ ndì tó àgↄ̃ vĩvĩ lán kwa bà yá?

A pↄ́ bona a yĩn kĩni gbãna dì tó vĩna ń kũ.

21 Àdi a gbá gátɛgatɛ guvutɛn,

àdi pↄnna kɛ a gbãna yãi,

akũ àdi gɛ́ da zĩ̀karinↄlɛ.

22 Àdi pↄ́ kũ òdi vĩna kɛnɛ yáa dↄ,

swɛ̃̀ɛ dì kɛ̃aguro, àdi boru kpɛ fɛ̃nɛdanɛro.

23 Kàa dìgↄ̃ kĩni kɛ gbàtan a musu,

sári lɛ̀kɛtɛ kũ sári gésedeo dì pí.

24 Tó ò zĩ̀ kuru pɛ̀, àdigↄ̃ a zĩda daki dↄ̃ro,

àdigↄ̃ zĩtɛ lɛ́lɛ àdigↄ̃ vĩvĩ àdigↄ̃ kɛ kɛ̀rɛkɛrɛ.

25 Tó ò kuru yĩsãm pà,

àdi pↄ́ bo a yĩn à pi, ɛ̃hɛ̃!

Àdigↄ̃ zĩ̀ ĩa sɛ́sɛ zaa zã̀zã

kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ wiki gbãnao kũ kùwikikɛnaao.

26 N ↄ̃ndↄ̃ mɛ́ à tò boro dì yàa kɛ,

à a dɛ̀mbɛrɛ poro à gɛ́ gɛ̀nↄmidↄki kpa yá?

27 Mↄkↄ̃n mɛ́ n dìtɛ vãunɛ

àgↄ̃ vura zã̀zã à a sà da zaa musu yá?

28 Àdigↄ̃ kú gbɛ̀ɛ musu, gwen àdi in,

àdi di gbɛ̀ mìsↄ̃ntɛa a aafialeki ũ.

29 Zaa gwen àdigↄ̃ kpátɛ kɛ pↄ́blei,

àdi wɛ́ pá pↄ́nↄa zaa zã̀.

30 Arun a nɛ́nↄ pↄ́ble ũ,

gu kũ pↄ́ gɛ̀ kún, gwen àdigↄ̃ kún.

40

Bisãsiri dì fↄ̃ à Luda vãni boro

1 Akũ Dikiri ɛ̀ra à pì Ayubanɛ:

2 Makũ Gbãnasĩndapinkide,

ĩni ma taari e ǹ ma gba laakari yá?

Ludavãnibori, ǹ yã wema sà.

3 Akũ Ayuba wèa à pì:

4 Pↄ́ken ma ũro fá! Deran mani wemmaa?

Séde mà ↄ kú ma lɛ́a baasiro.

5 Ma yã ò gɛ̃̀n do, mani ɛra mà o doro,

ma ò gɛ̃̀n pla se, mani yã wemma doro.

6 Akũ Dikiri ɛ̀ra à yã ò Ayubanɛ zàga'ĩa gũn à pì:

7 Ǹ futɛ ǹ zɛ lán nɛ́gↄ̃gbɛ̃ bà,

mani n lala yãi, ĩni wema.

8 Ĩni lá kú ma yãkɛna a zɛ́alan yá?

Ń ye ǹ ma taari e de n yã bo nnan yá?

9 N gã̀sã gbãna kà ma pↄ́ ũ yá?

N kòto ni fↄ̃ à gu yĩgã lán ma pↄ́ bà yá?

10 Ǹ zↄ̃kↄ̃kɛ kũ kíkɛo da pↄ́kasa mananↄ ũ,

ǹ gakuri kũ bɛ̀ɛrɛɛo da uta zↄ̃kↄ̃ ũ.

11 Ǹ n pↄfɛ̃ kipaḿma,

ǹ zĩdabirinↄ gwa kũ wɛ́ pãsĩo ǹ wé'i daḿma.

12 Ǹ zĩdabirinↄ gwa kũ wɛ́ pãsĩo ǹ ń busa,

ǹ ń dúgu zↄ̃ gu kũ ò kún,

13 ǹ ń vĩ zĩtɛ ń pínki,

ǹ ń yĩyĩ ǹ ń ká gyãwãnn,

14 gbasa mà n sáabu kpá,

kũ n zĩ̀i blè kũ n gã̀sã gbãnao yãi.

Ũma yã

15 Ǹ ũma gwa,

kũ ma a kɛ̀ lákũ ma n kɛ nà.

Àdi sɛ̃̀ ble lán zùu bàmɛ.

16 A gbãna kú a wógbaaamɛ,

a iko kú a gbɛrɛ báasiamɛ.

17 A vlã porona lán sida lí bà,

a gbáda tĩ de lán bà tãnaa bà.

18 A wánↄ gbãna lán mↄ̀gotɛ̃ bà,

a gbánↄ de lán mↄ̀ gòo bà.

19 A zↄ̃kↄ̃ mɛ́ à de pↄ́ bɛ̃nɛ kũ ma kɛ̀nↄla pínki,

a Kɛ̀ri ado mɛ́ ani a fↄ̃.

20 Sĩ̀sĩnↄ musun àdi pↄ́ blen,

gwen nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ dì fàai bon ń pínki.

21 Àdi wútɛ lɛ̀'itɛ gbáru,

àdigↄ̃ sↄtↄ vↄ̃n dã̀dãa gũn.

22 Lɛ̀'itɛ uraa dì daala,

swa sarɛ lubanↄ dì likai.

23 Bee tó ísↄ̃ tɛn vĩvĩ, àdi bídi kɛro,

tó Yoda ísↄ̃kɛna tɛni a lɛ́ pá,

a laakarii dìgↄ̃ kpátɛnamɛ.

24 Oni fↄ̃ ò a wɛ́ wíwi ò a kũ yá?

Oni fↄ̃ ò ↄ̃ndↄ̃ kɛnɛ ò a yĩ fↄ̃ yá?

41

Kwã kàsaraa

1 Ĩni fↄ̃ ǹ kwã kàsara kũ kũ daburuuo

ǹ gátɛ ǹ boo yá?

Ĩni fↄ̃ ǹ bà dↄ a nɛ́nɛa yá?

2 Ĩni fↄ̃ ǹ bà ká a yĩn yá?

Ĩni fↄ̃ ǹ a lɛ́gbako fↄ̃ kũ kúrao yá?

3 Ani kútɛ kɛnnɛ ǹ a gbarɛ yá?

Ani pinnɛ ǹ sùru kɛ yá?

4 Ani wennɛ ǹ a sɛ́ n zↄ̀ ũ

ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n yá?

5 Ĩni a dato lákũ òdi bã dato nà yá?

Ĩni bà dↄa ǹ kpá n nɛ́nↄgbɛ̃nↄa yá?

6 Sↄrↄkↄnↄ ni kwã kàsaraa pì tↄkɛḿma yá?

Oni a líli lagatarinↄnɛ yá?

7 Ĩni fↄ̃ ǹ a pápa kũ sakao ǹ a bára fↄ̃ yá?

Ĩni fↄ̃ ǹ a mì kɛ yákiyaki kũ sário yá?

8 Ǹ wɛtɛ ǹ ↄ naa ǹ gwa!

Ɔsi pì yã ni sãnguro,

ĩni we ǹ a buri kɛ doro.

9 Tó ntɛn da ĩni a fↄ̃, ntɛni n zĩda kɛkɛmɛ,

tó n wɛ́ sìalɛ, ndìgↄ̃ sùummɛ.

10 Zaakũ gbɛ̃ke wↄ́rↄgↄ dí ká à a go a gbɛ̀nlo,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à zɛ ma arɛ sↄ̃ↄ?

11 Dí fĩna mɛ́ à dↄma kũ mani bonɛɛ?

Pↄ́ kũ à kú andunia gũn sĩnda pínki bi ma pↄ́mɛ.

12 Mani gí kwã kàsaraa pì gbánↄ yã oiro

ke a gↄ̃sagbãnakɛ ke a manakɛ.

13 Dí mɛ́ ani fↄ̃ à a tɛ̀kɛɛ gogoo?

Dí mɛ́ ani we à sↄ̃mↄ kánɛɛ?

14 Dí mɛ́ ani we à a lɛ́ wɛ̃kↄ̃aa?

A saka kà à gbɛ̃ naasi kũ.

15 A tɛ̀kɛ de lán sɛ̃gbakonↄ bà a kpɛ,

à didikↄ̃ana sarapura sari dↄ̀rↄdↄrↄ.

16 A tɛ̀kɛɛ pìnↄ nanakↄ̃amɛ,

bee ĩa dì gɛ̃ki lero.

17 Ò pɛ́pɛkɛrɛna gíngin,

oni sí gokↄ̃aro.

18 Tó à yĩ sã̀, gu dì pumɛ,

a wɛ́ de lán ifãntɛ̃ bina kↄnkↄ bà.

19 Tɛ́nɛnɛ dì bↄtɛ a lɛ́n,

sĩsĩ tɛ́de dì bon dↄ.

20 Túsukpɛ dìgↄ̃ bↄtɛ a yĩn

lán í kũ ò dì tɛ́a àtɛn pípi puusu bà.

21 A lɛ́'ĩa dì tó sĩsĩ tɛ́ sɛ́,

tɛ́nɛnɛ dì bo a lɛ́n.

22 A gbãna kú a wakaaamɛ,

gbɛ̃ kũ à bòa mɛ̀ɛ dì kɛ kpã̀m.

23 A báasi dìgↄ̃ sↄ̃sↄ̃kↄ̃ana gíngin,

à naa gbãngbãn, àdi yĩgãro.

24 A kù gbãna lán gbɛ̀ɛ bà,

lán wísilↄgbɛ da bà.

25 Tó à fùtɛ, swɛ̃̀ɛ dì kɛ̃ gↄ̃sa gbãnanↄgu,

òdi kↄ̃ kɛ̃ kùo ò kura gɛ́kii.

26 Fɛ̃nɛda kũ ò a lɛ̀o pínki dì pↄ́ke kɛnɛro

ke sári ke kà ke saka.

27 Àdi mↄ̀si gwa lán leba bàmɛ,

mↄ̀gotɛ̃ dìgↄ̃ denɛ lán lí mùkumukuu bàmɛ.

28 Àdi bàa lɛ́ kàanɛro,

gbɛ̀mba gbɛ̀ɛ dìgↄ̃ denɛ lán ése ũkã bàmɛ.

29 Àdigↄ̃ gò gwa lán sɛ̃̀ kori bàmɛ,

sári kĩni dìgↄ̃ denɛ yáadↄyã ũmɛ.

30 A gbɛrɛ tɛ̀kɛ de lán takaso bà,

a gbɛ̀ɛ dìgↄ̃ tɛ́ bↄkↄtↄn

lán zùswa guwibↄↄ bà.

31 Àdi í lòkoto ya lán í kũ àtɛn pípi oron bà,

àdi ísira dɛ lán nísidɛnaa bà.

32 Íwisi dìgↄ̃ tɛ́ a kpɛ,

ísira pìi dì ya a kpɛ púu.

33 A sára kú andunia gũnlo,

ma pↄ́nↄ tɛ́ àkũ mɛ́ à vĩna vĩro.

34 Àdi nↄ̀bↄ kũ òdi ń zĩda binↄ da pↄ́ke ũro,

àkũmɛ nↄ̀bↄ kũ ò dìtɛ ò kànↄ kína ũ.

42

Ayuba mìnatɛna Ludanɛ

1 Akũ Ayuba pì Dikirinɛ:

2 Má dↄ̃ kũ ĩni fↄ̃ ǹ yã sĩnda pínki kɛ,

gbɛ̃ke ni fↄ̃ à kpá n pↄyeinaanɛro.

3 N pì, dí mɛ́ àtɛn kpá ↄ̃ndↄ̃nɛ dↄ̃naa sarii?

Yãpuramɛ, ma yã kũ má a gbá dↄ̃ro ò,

yãbonsarɛ kũ à de ma dↄ̃nala.

4 N pì mà sã kpá, ĩni yã o,

ĩni yã lalama, mani wemma.

5 Ma n yã mà kũ sãomɛ yã,

tera sà ma wɛ́ sìnlɛ.

6 Abire yãi ma a zĩda gya bò,

ma a nɛ̀sɛɛ lìtɛ ma vutɛ bùsutitin tubura.

Dikiri ɛra à Ayuba zĩni pɛtɛnaa

7 Dikiri yã birenↄ onaa gbɛra à yã ò Temana gbɛ̃ Ɛlifazanɛ à pì: Ma pↄ fɛ̃̀nyĩ kũ n gbɛ̃nna gbɛ̃nↄn planↄ, zaakũ ádi ma yã o a zɛ́a lán ma zↄ̀bleri Ayuba bàro. 8 À zùsanɛ bↄ̀rↄ sɛ́ mɛ̀n suppla kũ sãkarooo mɛ̀n suppla, à gɛ́o ma zↄ̀bleri Ayuba kĩnaa à sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ oo, ma zↄ̀bleri Ayuba ni adua kɛárɛ. Mani a aduakɛna sí mani kɛárɛ á yↄ̃nkↄkɛnaaaro. Ádi ma yã o a zɛ́a lán ma zↄ̀bleri Ayuba bàro. 9 Akũ Temana gbɛ̃ Ɛlifaza kũ Sua gbɛ̃ Bilidadao kũ Naamati gbɛ̃ Zofao gɛ̀ɛ ò kɛ̀ lákũ Dikiri òńnɛ nà, akũ Dikiri Ayuba aduakɛnnɛnaa sì.

10 Ayuba aduakɛna a gbɛ̃nnanↄnɛɛ gbɛra Dikiri tò à sù a gwena zĩn. À ɛ̀ra à pↄ́ kũ à vĩ yã kàranɛ lɛu pla. 11 A vĩ̀ni kũ a dakũnanↄ sù a kĩnaa ń pínki kũ a gbɛ̃ dↄ̃nanↄ ń pínki. Ò pↄ́ blè kãao a bɛa ò wɛ̃nda kɛ̀ kãao, ò a laakarii kpàtɛnɛ yã kũ Dikiri tò à a lè pínki yãi. Akũ ń baadi a gbà andurufu ↄgↄ kũ wura tãnkao mɛ̀n dodo.

12 Dikiri arubarikaa dà Ayubagu kpɛkpɛ de káakupↄla. À sãnↄ vĩ dúbu gɛ̃ro donsari, lakuminↄ dúbu suddo, zùnↄ wàa kuri kũ zaakinↄ wàa sↄↄro. 13 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gbɛ̃nↄn suppla kũ nɛ́nↄgbɛ̃nↄ mɛ̀n aakↄ̃ dↄ. 14 A nɛ́nↄgbɛ̃ káakude tↄ́n Yemima, a plade tↄ́n Kezia, a aakↄ̃de tↄ́n Kɛrɛnapuku. 15 Bùsuu pìi gũn pínki nↄgbɛ̃ ke kun a mana kà Ayuba nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ ũro. Ń de ń túbi dìtɛńnɛ kũ ń dãgↄ̃nↄ.

16 Ayuba warikɛnaa gbɛra à kɛ̀ wɛ̃̀ basuppla dↄ, à wɛ́ sì a daikorenↄ kũ a sãkpɛnↄ kũ a nasionↄ lɛ́. 17 À zĩ kũ̀ yúkuyuku, àkũ à gà.

ZABURA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

ZABURA

TAKADA KAAKU

1

Zabura 1-41

Arubarikade

1 Arubarikaden gbɛ̃ kũ àdi gbɛ̃ vãninↄ lɛ́damma maro ũ,

àdi kifirinↄ zɛ́ sɛ́ro,

àdi vutɛ kũ gbɛ̃ foborinↄoro.

2 Dikiri doka mɛ́ àdi káagu,

àdigↄ̃ laasun lɛ́a fãnantɛ̃ kũ gwãanio.

3 À de lán lí kũ ò pɛ̀tɛ swa sarɛ bà,

a lá dì kori kɛro,

àdigↄ̃ nɛ́ i a gↄrↄa,

yã kũ àdi kɛ pínki karana vĩ.

4 À de lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ vãninↄoro,

ò de lán ése ũkã kũ ĩa dì sɛ́tɛ bà.

5 Gbɛ̃ vãninↄ ni bo mana yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩro,

kifirinↄ ni zɛ gbɛ̃ mananↄ sarɛro.

6 Dikiri dì gbɛ̃ mananↄ zɛ́ dãkpãńnɛ,

gbɛ̃ vãninↄ zɛ́ sↄ̃ à mì pɛ́ kakatɛnaaa.

2

Kína kũ Luda kà

1 Bↄ́yãi burinↄ tɛn zuka káa?

À kɛ̀ dera òtɛn lɛ́ pã kpákũsũu?

2 Andunia kínanↄ tɛn zĩ̀ soru kɛ,

kpatablerinↄ tɛn kakara Dikirii

kũ Kína kũ à kào.

3 Òtɛn pi: Ò ń mↄ̀kakↄ̃ananↄ kɛ̃kɛ̃,

ò ń bàa porowá.

4 Dikiri tɛni ń fobo,

à vutɛna musu, àtɛni ń yáa dↄ.

5 Àtɛn pataḿma kũ pↄfɛ̃o,

a pɛ̃tɛ̃ dì ń gba vĩna.

6 À pì a a Kína kà a kpi Zaiↄ̃ musu.

7 Mani yã kũ Dikiri dìtɛmɛnɛ o kũ à pì:

Ma Nɛ́mɛ n ũ, gbãran ma n i.

8 Ǹ wɛ́ kɛma,

mani buri sĩnda pínki kpámma n pↄ́ ũ,

mani n gba andunia kusuru siikↄ̃.

9 Ĩni kí bleḿma kũ mↄ̀ gòoo,

ĩni ń wíwi lákũ òdi oro wíwi nà.

10 Kínanↄ, à lɛ́damma díkĩna ma,

andunia kpatablerinↄ, à ↄ̃ndↄ̃ kũ sà.

11 À do Dikirii kũ vĩnao,

à pↄnna kɛo kũ lukanaao.

12 À lɛ́ pɛ́ a Nɛ́a

de a pↄ sún fɛ̃ái à gaga zɛ́nlo,

zaakũ a pↄ dì fɛ̃ kãntomɛ.

Arubarikaden gbɛ̃ kũ à nài ũ.

3

Lɛ́zuna Ludai ibɛrɛnↄ yã musu

(2Sa 15:13-17)

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ à bàa lɛ̀ a nɛ́ Abusalomunɛ.

1 Dikiri, ma wɛtɛrinↄn dimmɛ fá,

gbɛ̃ kũ ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũmaonↄn dasi.

2 Òtɛni ma yã o dasidasi,

òtɛn pi Luda ni ma sura baro.

3 Mↄkↄ̃n sↄ̃ Dikiri,

ndì ↄ likamai sɛ̃gbako ũ,

ma gakurimɛ n ũ,

ndì tó ma mì gↄ̃ dana íla.

4 Madì wiki lɛ́ Dikiria,

àdi wema zaa a kúkia kpi musu.

5 Madì wútɛ mà i o mà vu,

zaakũ Dikirimɛ ma kũna ũ.

6 Gbɛ̃nↄn dúbu kurinↄ tɛni ma wɛ kpa sĩnda pínkia,

ama madì vĩna kɛńnɛro.

7 Ǹ futɛ, Dikiri,

ǹ ma sura ba, ma Luda,

ǹ ma ibɛrɛnↄ sãn kɛkɛ,

ǹ gbɛ̃ vãninↄ saka ɛ́'ɛ.

8 Dikiri mɛ́ àdi gbɛ̃ sura ba.

Ǹ arubarika da n gbɛ̃nↄgu.

4

Ɔkↄsi aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ. Òdi sí kũ mↄrↄlɛnaaomɛ.

1 Tó ma n sisi, ǹ wema Luda ma zɛkũnwode,

tó má kakũnna, ǹ ma gba ĩampaki,

ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ ma aduakɛna sí.

2 Gbɛ̃nↄ, áni gí àgↄ̃ wé'i da ma Luda gakuridea ari bↄrɛmɛɛ?

Ánigↄ̃ ye pↄ́ pãnↄi àgↄ̃ tɛ́ tãnanↄin yá?

3 Àgↄ̃ dↄ̃ kũ Dikiri a gbɛ̃nↄ dìtɛ adona,

tó ma a sìsi, ani ma yã ma.

4 Tó a pↄ fɛ̃̀, àsun durunna kɛro,

à laasun lɛ́ á wutɛbↄ musu à yĩtɛ.

5 À sa kũ à de à o o,

à Dikiri náani kɛ.

6 Parinↄ dì pi: Dí mɛ́ ani yã mana kɛwɛrɛɛ?

Ǹ ãn werewá, Dikiri, ǹ arubarika daógu.

7 Bee tó pↄ́blewɛ kũ sèwɛ̃o dińyĩ,

pↄnna kũ ń dàmɛnɛ ma swɛ̃̀n de ń pↄ́la.

8 Madì wútɛ mà i o nnanna,

zaakũ Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ndì tó màgↄ̃ kú ma laakariia.

5

Kↄnkↄ aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ. Òdi sí kũ kutɛpɛnaaomɛ.

1 Ǹ sã kpá ma yãi, Dikiri,

ǹ laakari dↄ ma ndanaaa.

2 Ma Kína, ǹ ma ↄ́ↄdↄna ma,

ma Luda, matɛn wɛ́ kɛmma.

3 Dikiri, ndì ma kòto ma gudↄo,

madì ma yãnↄ dↄdↄnnɛ kↄnkↄ,

ma wɛ́ dìgↄ̃ dↄnyĩ.

4 Mↄkↄ̃n Luda ń ye yã vãniiro,

ndìgↄ̃ kú lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ vãnioro.

5 Ĩadãrii dì le à zɛ n arɛro,

n zã yãvãnikɛrinↄi ń pínki.

6 Dikiri, ndì ɛ́kɛdenↄ mì dɛ,

ń ye gbɛ̃dɛrinↄ kũ gbɛ̃blerinↄ kãiro.

7 Makũ sↄ̃, mani gɛ̃ n ↄnn n gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ yãi,

mani kútɛ mà arɛ dↄ n kpɛ́a mà mì natɛnnɛ.

8 Dikiri, ǹ ma da zɛ́n n náanikɛna yãi,

ǹ zɛ́ poromɛnɛ ma wɛtɛrinↄ yãi.

9 Zaakũ ń yãke náani vĩro,

ń nɛ̀sɛ de lán kaka bɛ bàmɛ,

ń kòto de lán mira wɛ̃naa bàmɛ,

òdi lɛ́nna kɛńnɛ.

10 Ǹ tó yã vutɛḿma Luda,

ǹ tó yã vãni kũ òtɛn kpákpanↄ wí ń musu.

Ǹ pɛ́ḿma n arɛ ń taari dasinↄ yãi,

zaakũ ò gì n yã mai.

11 Ǹ tó gbɛ̃ kũ ò utɛna n kĩnaanↄ yáa dↄ,

ògↄ̃ lɛ̀ sí kũ pↄnnao gↄrↄ sĩnda pínki.

Ǹ ↄ kú gbɛ̃ kũ ò yenyĩnↄa,

de ò pↄnna kɛ n yã musu.

12 Dikiri, ndì arubarika da gbɛ̃ mananↄgu,

ndì likańyĩ kũ yenyĩo lán sɛ̃gbako bà.

6

Faaba wikilɛna Ludaa

Dauda lɛ̀. Òdi sí kũ mↄrↄlɛnaaomɛ.

1 Dikiri, ǹsun patama kũ pɛ̃tɛ̃oro,

ǹsun ma toto kũ pↄfɛ̃oro.

2 Ǹ ma wɛ̃nda gwa, Dikiri,

zaakũ ma gↄ̃ fɛ̃fɛ̃na,

ǹ ma gba aafiaa, Dikiri,

zaakũ ma wánↄ tɛn wímɛ.

3 Ma pↄ yàka manamana,

Dikiri, ĩni kpámai bↄrɛmɛɛ?

4 Ǹ ɛra ǹ ma mì sí, Dikiri,

ǹ ma sura ba n gbɛ̃kɛ yãi.

5 Zaakũ gɛ̀ ni le à n tↄ́ kpáro,

oni n sáabu kpá mira gũnlo.

6 Ma ndana ma kpasa,

ma mìbↄkↄↄ dì yaku kũ wɛ́'io,

ma wutɛbↄ dì yĩda kũ ari gu gɛ́ dↄo.

7 Ma wɛ́ kakana kũ pↄsira ↄ́ↄdↄnaao,

àtɛn ga kũ ma ibɛrɛnↄn dasi yãi.

8 À go ma kĩnaa yãvãnikɛrinↄ,

zaakũ Dikiri ma ↄ́ↄ dↄ mà.

9 Dikiri ma wikilɛnaa mà,

Dikiri ma aduakɛnaa sì.

10 Wé'i ni ma ibɛrɛnↄ kũ ò gↄ̃ bídi gũn,

oni fua kãnto ò kpɛ li ń pínki.

7

Ǹ yã nna kpáma, Dikiri!

Lɛ̀ kũ Dauda sì Dikirinɛ Biliaminu buri Kusu yã musu.

1 Dikiri ma Luda, ma nanyĩ,

ǹ ma mì sí ǹ ma sura ba

gbɛ̃ kũ ò pɛ̀tɛmainↄ ↄĩ.

2 Tó lɛnlo, oni ma kɛ yákiyaki

lán músuu dì kɛńnɛ nàmɛ,

oni ma kɛ̃kɛ̃kↄ̃rɛ,

gbɛ̃ke ni ma mì síro.

3 Dikiri ma Luda, tó ma taari ke kɛ̀,

tó ma ↄ kú yã vãnin,

4 tó ma a vãni kɛ̀ ma gbɛ̃dakenɛ,

ke tó ma gbãna mↄ̀ ma ibɛrɛɛnɛ pã,

5 ǹ tó ma ibɛrɛ pì pɛ́tɛmai à ma kũ,

à gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛma zĩtɛ,

à ma vĩ bùsu'atɛ̃n.

6 Ǹ futɛ ǹ zɛ kũ pↄfɛ̃o, Dikiri,

ǹ futɛ ma ibɛrɛnↄi ń nɛ̀sɛ kpã̀kpã yãi.

Ǹ vu, ma Luda,

ǹ yã gↄ̃gↄ̃ a zɛ́a.

7 Ǹ tó gbɛ̃nↄ kakaranyĩ,

ǹ kí bleḿma zaa musu.

8 Dikiri, ndì yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃nↄ.

Dikiri, ǹ tó yã bo kũmao nna ma yãzɛdekɛ lɛ́n.

Luda Musude, ǹ yã kɛmɛnɛ ma nɛ̀sɛpura lɛ́n.

9 Luda, mↄkↄ̃mmɛ mana,

ndì nɛ̀sɛ kũ laasunnwo kpátɛ kɛ.

Ǹ gbɛ̃ vãninↄ pãsĩkɛnaa mì dɛ,

ǹ gbɛ̃ mananↄ gba zɛki.

10 Luda Musudemɛ ma sɛ̃gbako ũ,

àdi gbɛ̃ kũ ń nɛ̀sɛ mananↄ sura ba.

11 Luda dì yãkpatɛ kɛ a zɛ́a,

àdi tó yã gↄ̃ vutɛḿma gↄrↄ sĩnda pínki.

12 Tó gbɛ̃ dí a nɛ̀sɛ litɛro,

Luda dì a fɛ̃nɛda lɛ́ kɛkɛ

àdi a sá kú à kã.

13 Àdi a gↄ̃kɛbↄ kũ àdi ga ińnɛnↄ kɛkɛ,

àdi a kà tɛ́denↄ kpá sála.

14 Ǹ gwa, yã vãni dì nↄ̀ dↄ gbɛ̃n,

akũ àdi wari nↄ̀ sí à nɛ́ i ɛ́kɛ ũ.

15 Àdi wɛ̀ɛ yↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ zã̀zã tankutɛ ũ,

akũ àdi zu wɛ̀ɛ kũ à yↄ̃̀ↄ pìi gũn.

16 A àlesi pãsĩ dì doi,

a wɛ́tãna gbɛ̃nↄa dì wí a mìia.

17 Mani Dikiri sáabu kpá a manakɛ yãi,

mani Dikiri Musude tↄ́ bo kũ lɛ̀sinaao.

8

Luda gakuri yã'onaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri ó Dikiri, n tↄ́ bò andunia gũn pínki,

n gakuri bò gupuraa musu.

2 N dà nɛ́ fítinↄnɛ kũ nɛ́kpãntɛ̃nↄ ò n sáabu kpá

de n ibɛrɛnↄ kũ n zãnguri mↄrakarinↄ yĩtɛ.

3 Kũ ma n zĩ gwà musu,

mↄvura kũ susunɛ kũ n pɛ̀pɛ gwenↄ,

4 ma pì bↄ́n bisãsiri ũ kũ a yã dìgↄ̃ dↄnguu?

Bↄ́mɛ a ũ kũ n laakari dↄaa?

5 N a kɛ̀ kĩana malaikanↄi fíti,

n a kà kpatan kũ gakurio kũ bɛ̀ɛrɛɛo.

6 N tò à kí blè pↄ́ kũ n kɛ̀nↄa,

n tò pↄ́ sĩnda pínki mì nàtɛnɛ,

7 sãnↄ kũ zùnↄ kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ pínki,

8 bãnↄ kũ kpↄ̀nↄ kũ pↄ́ kũ ò kú ísira gũnnↄ.

9 Dikiri ó Dikiri, n tↄ́ bò andunia gũn pínki.

9

Luda sáabukpana kũ àdi yã kɛkɛ gbɛ̃nↄnɛ yãi

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, mani n sáabu kpá kũ nɛ̀sɛdoo,

mani n yãbonsarɛkɛnanↄ kpàkpa kɛńnɛ.

2 Mani pↄnna kɛ mà ĩa dã n yã musu,

Luda Musude, mani n tↄ́ kpá kũ lɛ̀sinaao.

3 Ma ibɛrɛnↄ dì kpɛ li,

òdi lɛ́tɛ ò gaga n arɛ.

4 Zaakũ n zɛ kũmao n yã nna kpàma,

vutɛna n tìntinnwa n yã gↄ̃̀gↄ̃ a zɛ́a.

5 N kpãkɛ̃ burinↄi,

n gbɛ̃ vãninↄ kàkatɛ n ń tↄ́ dɛ̀dɛ míↄmiↄ.

6 N kisira kũ àdi lákaro kpà ma zãngurinↄi,

n ń wɛ̃tɛnↄ gbòro, ń yã dↄ gbɛ̃kegu doro.

7 Dikiri dì kí ble gↄrↄ sĩnda pínki,

à a kpata dìtɛ yãkpatɛkɛna yãi.

8 Ani yãkpatɛ kɛ kũ andunia gbɛ̃nↄ súsu,

ani kí ble burinↄa a zɛ́a.

9 Dikirimɛ utɛki ũ gbɛ̃ kũ òtɛn gbãna mↄńnɛnↄnɛ,

à deńnɛ aafialeki ũ warikɛgↄrↄa.

10 Dikiri, gbɛ̃ kũ ò n tↄ́ dↄ̃ↄnↄn n náani vĩ,

ndì n ki wɛtɛrinↄ zukũnaro.

11 À lɛ̀ sí Dikirinɛ, àtɛn kí ble zaa Zaiↄ̃,

à a yãkɛnanↄ kpàkpa kɛ buri sĩnda pínkinɛ.

12 Zaakũ àdi mↄraa ká gbɛ̃dɛriia, yã dì sãnlo,

àdi takasidenↄ wikilɛna yã da.

13 Dikiri, ǹ gwa lákũ ma ibɛrɛnↄ tɛn wari dↄma nà,

ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ ma bo ga lɛ́i,

14 de mà n tↄ́ kpá Zaiↄ̃ bĩnilɛa,

mà pↄnna kɛ kũ n ma sura bà yãi.

15 Burinↄ sì wɛ̀ɛ kũ ò yↄ̃̀n,

ń gbá zù bà kũ ò kpàkpan.

16 Ò Dikiri dↄ̃ kũ yãkpatɛkɛna a zɛ́aao,

àdi tó gbɛ̃ vãni yãkɛna ɛra a musu.

17 Gbɛ̃ vãninↄ dì tá gyãwãn,

buri kũ òdi Luda yã daro pìnↄ.

18 Wɛ̃ndadenↄ yã ni sãagu zikiro,

takaside sↄ̃ à wɛ́dↄina lakana vĩro.

19 Ǹ futɛ Dikiri, ǹsun tó bisãsiri n gã̀ fĩro,

ǹ buri sĩnda pínki kakara ǹ yãkpatɛ kɛ kũńwo.

20 Dikiri, ǹ tó vĩna burinↄ kũ,

de ò le ò dↄ̃ kũ bisãsirinↄmɛ ń ũ.

10

Wɛ́kɛna Ludaa à yãkpatɛ kɛ bisãsirinↄnɛ

1 Dikiri, bↄ́yãi ń zɛna zã̀zãa?

À kɛ̀ dera ndì n zĩda utɛ warikɛgↄrↄaa?

2 Gbɛ̃ vãni dì gbãnasaride wɛtɛ à dɛ zĩdabi gũn,

àdi manafiki kɛnɛ à a kũ.

3 Gbɛ̃ vãni dì a pↄ́nidɛnanↄ ĩa dã,

àdi sãnkarade sáabu kpá àdi Dikiri tↄ́ yaka.

4 Gbɛ̃ vãni zĩdabi mɛ́ à tò àdi Dikiri ki wɛtɛro,

à Luda laasun vĩro.

5 Yã kũ àdi kɛ pínki dì bonɛ manamɛ,

àdi a zĩda kara, àdi n doka daro,

àdi lɛ́zuki kɛ a ibɛrɛnↄa.

6 Àdi pi áni kpágularo,

ánigↄ̃ kú kũ pↄnnao warikɛnaa sari.

7 Ɛ́kɛ kũ gbɛ̃kanaao kũ yã pãsĩo a lɛ́ pà,

àlesi pãsĩ kũ yã vãnio mɛ́ àdigↄ̃ da a lɛ́n.

8 Àdi natɛ taarisaridenɛ lakutu kpɛ

de à le à a dɛ asiri gũn,

àdi àleside kpákpa gukpado.

9 Àdi natɛ gbɛ̃nↄnɛ asiri gũn lán músu bà,

àdi natɛ lákpɛn de à le à gbãnasaride kũ.

Tó à a kũ̀, àdi a gátɛ kũ a bàao.

10 Gbɛ̃ kũ à a lè à kũ̀ dìgↄ̃ wutɛna sùum,

gbãna mɛ́ à a nɛ̀.

11 Gbɛ̃ vãni dì pi Luda dì yã tàasi káro,

àdi ↄ kú a wɛ́amɛ àdi gu ero.

12 Dikiri, ǹ futɛ ǹ su kũ n gbãnao,

Luda, ǹgↄ̃ takasidenↄ tàasi ká.

13 Luda, bↄ́yãin gbɛ̃ vãni dì dↄkɛ kũnwo lɛɛ?

Àdi pi a swɛ̃̀ɛ gũn ĩni wari dↄáwaro.

14 Bee kũ abireo ndì gbɛ̃nↄ yã'ũmmana e sãnsãn,

ndì ń pↄsira yã da de ǹ le ǹ ↄ daḿma.

Gbãnasaride dì a zĩda kpámma,

tonɛ kũ à gwàri vĩro kpànyĩriimɛ n ũ.

15 Ǹ gbɛ̃ vãninↄ kũ gbɛ̃ pãsĩnↄ gã̀sã ɛ́ńnɛ,

ǹ ń yã vãni kũ òtɛn da ò dↄ̃ro ɛraḿma.

16 Dikiri dìgↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki,

a yãdarisarinↄ ni kakatɛ a bùsun.

17 Dikiri dì takasidenↄ wɛ́kɛna sí,

àdi ń gba swɛ̃̀ɛ, àdi sã kpá ń ↄ́ↄ dↄi.

18 Àdi zɛ kũ tonɛ kũ à gwàri vĩronↄ

kũ gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãḿmanↄ,

de bisãsiri kũ à de bùsutiti ũ

sún tó swɛ̃̀ kɛ̃ gbɛ̃nↄgu doro yãi.

11

Laakarikpatɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ma na Dikirii.

Bↄ́ yã mɛ́ à tò átɛn pimɛnɛ mà vura

mà tá kpi musu lán bã bàa?

2 À yãvãnikɛrinↄ gwa, ò kàa kpà sála,

ò nàtɛ gusarɛ ò ń sá gà,

ò kàa dↄ̀dↄ nɛ̀sɛmanadenↄa.

3 Tó futɛokarayã tɛn kakatɛ,

gbɛ̃ mananↄ ni kɛ deramɛɛ?

4 Dikiri kú a kpɛ́ kũ à kú adonaa gũn,

à vutɛna kpatan musu gwe.

Àdi wɛ́ pɛ́ bisãsirinↄla à ń tàasi ká.

5 Dikiri dì gbɛ̃ mananↄ gwagwa,

ama à zã̀ yãvãnikɛrinↄgu

kũ gbɛ̃ kũ yã pãsĩ dì kɛńnɛ nnanↄ.

6 Ani tɛ́yↄ̃ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo kú yãvãnikɛrinↄa,

ĩa wãna mɛ́ anigↄ̃ de ń baka ũ.

7 Zaakũ Dikiri dì yã kɛ a zɛ́a,

yãmanakɛnaa dì kɛnɛ nna,

gbɛ̃ mananↄ ni wɛ́ kɛ kãao pla.

12

Bisãsiri vãnikɛ

Dauda lɛ̀ɛ. Òdi sí kũ mↄrↄlɛnaaomɛ.

1 Ǹ ma sura ba, Dikiri,

zaakũ gbɛ̃ mana ke kun doro,

náanide làka bisãsirinↄ tɛ́.

2 Baadi dì ɛ́kɛ to a gbɛ̃dakenɛ,

àdi lɛ́nna kásańnɛ kũ nɛ̀sɛplao.

3 Dikiri, ǹ lɛ́nnade lɛ́ kↄ̀ ɛ́

kũ zĩdabiri pínki pↄ́o.

4 Òdi pi ń lɛ́ mɛ́ ani tó ò zĩ̀ ble,

ò ń lɛ́ vĩ, dí mɛ́ ani kí bleḿmaa?

5 Wɛ́tãna gbɛ̃ busɛnↄa

kũ wɛ̃ndadenↄ ndanaao yãi

Dikiri pì áni futɛ sà

à ń gba zɛ́boki kũ òtɛni a ni dɛ.

6 Dikiri yã mamberu vĩro,

à de lán andurufu kũ ò yↄ̀ tɛ́vuraa gũn

ò bàasa gɛ̃̀n suppla bà.

7 Mↄkↄ̃n Dikiri, ĩnigↄ̃ ó dãkpã gↄrↄ sĩnda pínki,

ń ó sí gbɛ̃ bire takanↄa.

8 Tó gbɛ̃nↄ yã bɛ̃̀nɛ kũ̀ ↄplapla,

gbɛ̃ vãninↄ dìgↄ̃ kure kũ zĩdabio gu sĩnda pínkia.

13

Wikilɛna Ludaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ari bↄrɛɛ, Dikiri?

Ma yã nigↄ̃ sãngu gↄrↄ sĩnda pínkin yá?

Ĩni kpɛ limɛnɛ ari bↄrɛmɛɛ?

2 Manigↄ̃ ↄsi ká kũ ma laasunnↄ ari bↄrɛmɛɛ?

Ma pↄ dìgↄ̃ sira lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà,

ma ibɛrɛ nigↄ̃ gbãna blema ari bↄrɛmɛɛ?

3 Dikiri ma Luda, ǹ ma gwa ǹ ma yã ma,

ǹ ma ãn weremɛnɛ de màsun garo yãi,

4 de ma ibɛrɛ sún pi a ma nɛro yãi,

de ma zãngurinↄ sún pↄnna kɛ ma fuana yã musuro.

5 Matɛni n gbɛ̃kɛ náani kɛ,

ma pↄ kɛ̀ nna kũ n ma sura bà.

6 Mani lɛ̀ sí Dikirinɛ,

zaakũ à yã mana kɛ̀mɛnɛ.

14

Yↄ̃nkↄ yã'onaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Yↄ̃nkↄ dì o a swɛ̃̀n Luda kunlo.

Gbɛ̃nↄ yàku kpà, ń yãkɛna vãni,

yãmanakɛri ke kú ń tɛ́ro.

2 Zaa musu Dikiri dì bisãsirinↄa tàasi ká

à gwa tó gbɛ̃ke ↄ̃ndↄ̃ kà à a ki wɛtɛ.

3 Ò sã̀tɛ ń pínki ò gↄ̃̀ dↄ̀rↄↄ sari míↄmiↄ,

yãmanakɛri ke kú ń tɛ́ro, bee mɛ̀n do.

4 Vãnikɛrinↄn dↄ̃na vĩnloo?

Òdi ma gbɛ̃nↄ mↄ́mↄ lán ú bà,

òdi Dikiri sísiro.

5 Gwen vĩna ń kũn manamana,

zaakũ Luda kú kũ gbɛ̃ mananↄ.

6 Òdi kpá takasidenɛ a pↄyeinakɛnaa,

ama Dikirimɛ a utɛki ũ.

7 Luda, ǹ bo Zaiↄ̃ ǹ mↄ́ ǹ Isarailanↄ sura ba!

Tó Dikiri sù kũ a gbɛ̃nↄ ń gwena zĩn,

Yakubu burinↄ ni pↄnna kɛ,

Isarailanↄ ni yáa dↄ.

15

Ludayãmari yã'onaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, dí mɛ́ à zɛ́ vĩ à gɛ̃ n bɛ ↄnnn?

Dí mɛ́ ani fↄ̃ àgↄ̃ kú n kpi musuu?

2 Gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ kun taari sari,

àdi yã kɛ a zɛ́a,

àdi yãpura o zaa a nɛ̀sɛn.

3 Àdi yã di gbɛ̃kearo,

àdi taari kɛ a gbɛ̃dakenɛro,

àdi a gbɛ̃ do sↄ̃sↄ̃ro.

4 Àdi ludayãdarisarinↄ gya bo,

àdi bɛ̀ɛrɛ li ludayãmarinↄnɛ.

Àdi a lɛ́gbɛ̃na papa, bee tó à kɛ̀nɛ zĩ'ũ.

5 Àdi ↄgↄ sãkãńnɛ kũ a íoro,

àdi bo taarisaride kpɛ gusarɛgba yãiro.

Gbɛ̃ kũ àdi kɛ lɛ ni kpágula zikiro.

16

Nana Ludai aduaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ǹ ma dãkpã Luda, mↄkↄ̃n ma nanyĩ.

2 Ma pì Dikirinɛ: Mↄkↄ̃mmɛ ma Dikiri ũ,

n baasiro má pↄ́ mana ke vĩro.

3 N gbɛ̃ kũ ò kú bùsu dí gũnnↄ,

mↄ́kↄ̃nↄmɛ gakuride kũ ò kàmagunↄ ũ.

4 Gbɛ̃ kũ òdi wã ò gɛ́ tãna kĩnaanↄ

dì yã'ũmmana kpá ń zĩdaimɛ.

Mani sa'o'aru kↄ́tɛ kũńworo,

oni ń tãnanↄ tↄ́ ma ma lɛ́nlo.

5 Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ má n vĩ ndo,

n ma ka ma bakaaa,

ma wɛ̃̀ndi kú n ↄĩmɛ.

6 N zĩtɛ lɛ́zɛkinↄ dàmɛnɛ gu mana gũn,

gba kũ n dàmɛnɛ kàmagu.

7 Mani Dikiri sáabu kpá kũ àdi lɛ́ dama yãi,

bee gwãani àdi tó ma swɛ̃̀ ma gba laakarii.

8 Madìgↄ̃ Dikiri e ma wɛ́n baala'i,

lákũ à kú ma ↄplai nà, pɛ́ke ni ma lukaro.

9 Abire yãi ma pↄ dìgↄ̃ nna,

ma nɛ̀sɛgũn pù.

Má tãmaa vĩ kũ ma mɛ̀ nigↄ̃ kun,

10 zaakũ ĩni ma tó mira gũnlo,

ĩni we n gbɛ̃ kũ à kú adona yagi kũro.

11 N ma da wɛ̃̀ndi zɛ́a,

ma pↄnna nigↄ̃ pana n kĩnaa,

pↄ́ mananↄ nigↄ̃ kú n ↄĩ gↄrↄ sĩnda pínki.

17

Taarisaride aduakɛnaa

Dauda aduakɛnaa

1 Dikiri, ǹ ma yãzɛde ma,

ǹ sã kpá ma wikilɛnaai,

ǹ ma wɛ́kɛna sí,

zaakũ matɛn kɛ kũ manafikioro.

2 N kĩnaan mani yã nna len,

n wɛ́ tɛn yã kũ à zɛ́ vĩ e sãnsãn.

3 N ma swɛ̃̀ɛ gwà, n wɛ́ tɛ́mai gwãani,

n ma tàasii kà, ńdi yãke emaro,

zaakũ ma zɛo kũ ma lɛ́ ni ma kari boro.

4 Madì tɛ́ bisãsiri yãkɛnanↄiro,

madì gbɛ̃ pãsĩnↄ turuba sɛ́ro.

5 Ma kure n zɛ́n súsu,

mádi pã n yãnɛro.

6 Matɛn lɛ́ zunyĩ, zaakũ ĩni wema.

Luda, ǹ sã kpá ma aduakɛnaai.

7 Ǹ n gbɛ̃kɛ yãbonsarɛ kɛmɛnɛ,

ǹ gbɛ̃ kũ ò nànyĩnↄ bo ń ibɛrɛnↄ ↄĩ.

8 Ǹ laakari dↄma lán n wɛ́nɛ bà,

ǹ ma sↄtↄ n orun.

9 Ǹ ma sí gbɛ̃ pãsĩ kũ òdi wari dↄmanↄa,

ma ibɛrɛ kũ ò likanamai pìnↄ.

10 Òdi gbɛ̃ke wɛ́ gwaro,

ń lɛ́ dì zĩda sɛna lei yã o.

11 Ò pɛ̀tɛmai ò lìkamai,

ò wɛ́ pìtima de ò le ò ma pãtɛ zĩtɛ.

12 Ò ye ò ma kɛ yákiyaki

lákũ músu nàdɛri dì kɛ nà,

lán músu kũ à natɛna gukpado bà.

13 Dikiri, ǹ futɛ ǹ dańlɛ ǹ ń nɛ,

ǹ ma sí gbɛ̃ pãsĩnↄa kũ n fɛ̃nɛdao.

14 Ǹ ma bo ń ↄĩ kũ n gbãnao.

Ń baka kú andunia díkĩna gũn,

ń aruzɛkɛ dìgↄ̃ dińyĩ, ń nɛ́nↄ dì kã,

òdi pↄ́ kũ à dìńyĩnↄ kátɛ ń nɛ́nↄnɛ.

15 Makũ sↄ̃, mani wɛ́ kɛ pla kũnwo ma nɛ̀sɛmana yãi,

tó ma n e ma vugↄrↄa, abirekũ ni ma kã.

18

Zĩ̀ble sáabukpanaa

(2Sa 22:1-51)

Lɛ̀ kũ Dikiri zↄ̀bleri Dauda sìnɛ gↄrↄ kũ à a bò Solu kũ a ibɛrɛ kparanↄo ↄĩ.

1 Má yenyĩ Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ma gbãna ũ.

2 Dikirimɛ ma gbɛ̀si ũ kũ ma zɛki gbãnao,

ma surabariimɛ.

Ma Ludamɛ ma zɛki gbãna ũ, madì nai.

Àkũmɛ ma sɛ̃gbako ũ,

ma surabari gbãna kũ ma guleio.

3 Dikiri kà ò a sáabu kpá.

Madì a sísi, àdi ma bo ma ibɛrɛnↄ ↄĩ.

4 Gó'itɛ vlɛ̃̀ kũmao,

ípaka kũ àdi ń kakatɛ tɛni ma ble.

5 Mira bànↄ lìkamai,

ga tankutɛ kpàkpamɛnɛ ma arɛ.

6 Kũ má kakũnna, ma Dikiri sìsi,

ma wiki lɛ̀ ma Ludaa,

akũ à ma kòtoo mà zaa a bɛa,

ma wiki kà à kĩnaa, à gɛ̃̀ a sãn.

7 Zĩtɛ lùkaluka à yĩ̀gãyĩgã,

kpinↄ dègedege ari ń zĩnin.

Ò lùkaluka kũ à pↄ fɛ̃̀ yãi.

8 Túsukpɛ bò a yĩn,

tɛ́ kũ àdi ń kpata bò a lɛ́n,

a yↄ̃̀nↄ tɛn tɛ́ kɛ a arɛ.

9 À musu wɛ̃̀ à kìpa,

legũ sìsi a gɛ̀sɛ gbáru.

10 Àtɛn vura dina kɛrubu kpɛ,

àtɛn yàa kɛ ĩala.

11 À gusira dà a zĩdala,

ludambɛ sira kũ̀ a kúkila.

12 Zaa a gakuri tɛ́kɛnaa gũn legũ tɛn sisi,

legũgbɛ tɛn kↄtɛ, legũ tɛn pi pãsĩpãsĩ.

13 Dikiri pàta zaa musu,

Luda Musude kòto dↄ legũpũtãna ũ.

14 À kàa fã̀ ma ibɛrɛnↄa à ń fãkↄ̃a,

à tò legũ pìḿma à pɛ̀ḿma.

15 Kũ n pataḿma Dikiri,

kũ n pↄ́ bò n yĩn,

ísira zĩtɛ bò gupuraa,

andunia zĩni gↄ̃̀ katɛna punsi.

16 À ↄ bò zaa musu à ma kũ,

à ma bo swada gũn.

17 À ma si ma ibɛrɛ gbãna ↄ̃i

kũ ma zãnguri kũ ń gbãna demalanↄ.

18 Ò lɛ̀tɛma ma sunyĩkɛgↄrↄa,

ama Dikiri zɛ̀ kũmao.

19 À ma bo à ma gba mɛ̀poroki,

à ma sura bà kũ à yemai yãi.

20 Dikiri yã kɛ̀mɛnɛ ma nɛ̀sɛmana lɛ́n,

à fĩna bòmɛnɛ ma gbãsĩsarikɛna lɛ́n.

21 Zaakũ má Luda yãditɛnanↄ kũna,

mádi yã vãni kɛ ma a Luda tònlo.

22 A dokayãnↄ dìgↄ̃ domɛnɛ arɛ pínki,

mádi kpɛ li yã kũ à dìtɛnↄnɛro.

23 Ma kunna taari vĩ Dikirinɛro,

má a zĩda kũna durunna sari.

24 Dikiri fĩna bòmɛnɛ ma nɛ̀sɛmana lɛ́n,

zaakũ à è má kun gbãsĩ sari.

25 Náanidemɛ n ũ náanidenↄnɛ,

taarisaridemɛ n ũ taarisaridenↄnɛ.

26 Ń swáswa gbɛ̃ swáswanↄnɛ,

ama ndì kisira li gbɛ̃ dↄ̀rↄsaridenↄi.

27 Ndì zĩdabusarinↄ sura ba,

ndì zĩdabirinↄ lago.

28 Dikiri, ndì ma fitila tɛ́ tó nana,

ma Luda, ndì ma gusira litɛ gupura ũ.

29 Kũ n gbãnao mani fↄ̃ mà kùsɛ kpá karaa,

ma Luda gãi mani fↄ̃ mà vĩ gbĩ̀la.

30 Luda díkĩna sↄ̃ a yãkɛna bↄtɛna.

Dikiri yã mamberu vĩro, à swáswa.

À de sɛ̃gbako ũ gbɛ̃ kũ ò nàinↄnɛ.

31 Dikiri baasiro, dímɛ Luda ũu?

Ó Luda baasiro, dín gbɛ̀si ũu?

32 Luda mɛ́ àdi ma gba gbãna,

àkũ mɛ́ àdi zɛ́ poromɛnɛ súsu.

33 Àdi tó ma gbá kãi gↄ̃ nna lán zↄ̃ pↄ́ bà,

àdi tó màgↄ̃ táa o guleinↄ musu.

34 Àdi zĩ̀kanaa dadamɛnɛ

ari ma gã̀sã ni fↄ̃ à mↄ̀gotɛ̃ sá gá.

35 Ndì n zĩ̀blesɛ̃gbako kpáma,

ń ma kũna n ↄplaa,

ndì natɛ ǹ ma tↄ́ bo.

36 Ndì ma zɛ́ yàasa kũmɛnɛ

de ma gbá sún sataro.

37 Ma pɛtɛ ma ibɛrɛnↄi ma ń kũkũ,

mádi ɛra ma suro, sé ma gɛ ma ń dɛdɛ.

38 Ma ń zↄ̃zↄ̃, odi fↄ̃ ò fùtɛ doro,

ò lɛ̀tɛ ò gↄ̃̀ katɛna ma gbá lɛ́i.

39 N ma gba gbãna ma zĩ̀i kào,

n tò ma ibɛrɛnↄ mìi nàtɛmɛnɛ.

40 N tò ma zãngurinↄ kpɛ lì,

akũ ma a ibɛrɛ pìnↄ kàkatɛ.

41 Ò wiki lɛ̀, gbɛ̃ke dí ń sura baro,

ò lɛ́ zù Dikirii, adi weḿmaro.

42 Ma ń kɛ́ nɛ́kunɛku lán bùsutiti kũ ĩa sɛ̀tɛ bà,

ma táa òḿma lán zɛ́ gũn bↄkↄtↄ bà.

43 N ma bo gbɛ̃ kũ ò fùtɛ kũmaonↄ ↄĩ,

n ma kɛ buri kũ burio mìde ũ.

Buri kũ má ń dↄ̃ronↄ dì zↄ̀ blemɛnɛ,

44 buri zĩ̀tↄnↄ dì kã natɛmɛnɛ.

Tó ò ma yã mà, òdi mì natɛmɛnɛ.

45 Ń kã dì busa,

òdi bo kũ lukanaao ń zɛki gbãnanↄn.

46 Dikiri kun! Arubarikademɛ ma gbɛ̀si ũ!

Ò Luda ma surabari tↄ́ bo.

47 Luda mɛ́ àdi mↄra káḿmamɛnɛ,

àdi tó burinↄ mì natɛmɛnɛ,

48 àdi tó mà piti ma ibɛrɛnↄa.

N ma gba gbãna de ma zãngurinↄla,

n ma bo gbɛ̃ pãsĩnↄ ↄĩ.

49 Abire yãi mani n sáabu kpá burinↄ tɛ́,

mani n tↄ́ kpá, Dikiri.

50 Dikiri dì zĩ̀ zↄ̃kↄ̃ ble kína kũ à a sɛ̀ɛnɛ,

àdi gbɛ̃kɛ kɛ kína kũ à a kàanɛ,

makũ Dauda kũ ma burinↄo

ari gↄrↄ sĩnda pínki.

19

Ludambɛ gakuri kũ Luda yã gakurio

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Musu dì Luda gakuri bo gupuraa,

sarapurapↄnↄ dì a ↄzĩ mↄńnɛ.

2 Àdigↄ̃ yã o'ońnɛ lán gu dìgↄ̃ dↄ nà,

àdi dↄ̃na kpáńnɛ gwãani kũ gwãanio.

3 Àdi yã oro, a yã'ona buri ke kunlo,

òdi a kĩni maro.

4 A kòtoo dì da anduniala pínki,

a yã'onaa dì gɛ́ ari zĩtɛ lɛ́a.

Luda kpɛ́ bò ifãntɛ̃nɛ gwe,

5 àdi bo kpɛ́n à futɛ lán nↄsɛrii bà,

àdi futɛ táo kũ pↄnnao lán gↄ̃sa gbãna bà.

6 Àdi futɛ ludambɛlɛa la,

àdi bikũ à gɛ́ ari a lɛ́a dire,

pↄ́ke dìgↄ̃ utɛna a puusuiro.

7 Dikiri doka papana,

àdi ń kunna kɛkɛ à kɛńnɛ dↄ.

Dikiri yã náani vĩ,

àdi lɛ́ da ↄ̃ndↄ̃saridenↄa.

8 Dikiri dì ↄdↄki dↄńnɛ súsu,

àdi ń pↄ kɛ nna.

Dikiri yãditɛnanↄn gbãsĩ vĩro,

àdi ń ãn wereńnɛ.

9 Mìnatɛna Dikirinɛ zɛ́ pì wɛ́bona,

onigↄ̃ tɛ́i gↄrↄ sĩnda pínki,

Dikiri yãkpatɛkɛna yãpura vĩ,

àdigↄ̃ mana swáswa.

10 A mana de wurala, bee wura mana,

a nna de zↄ́'ila, bee zↄ́ búsu.

11 Abire musu ndì lɛ́ da makũ n zↄ̀bleriia,

gbɛ̃ kũ à n yã kũnaa àree dìgↄ̃ zↄ̃kↄ̃.

12 Dí mɛ́ ani fↄ̃ à yã kũ à zã̀anↄ dↄ̃ↄ?

Ǹ sùru kɛ kũmao kũ ma taari kũ ò utɛnanↄ.

13 Ǹsun tó makũ n zↄ̀bleri taari kɛnnɛ gbĩnigbĩniro,

ǹsun tó durunnanↄ kí blemaro,

manigↄ̃ kun swáswa taari zↄ̃kↄ̃ sari.

14 Ǹ tó yã kũ àtɛn bo ma lɛ́n kángu

kũ laasun kũ à kú ma swɛ̃̀ɛ gũnwo,

Dikiri, ma gbɛ̀si, ma surabarii.

20

Zĩ̀ble wɛ́kɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri sí kũnwo n warikɛgↄrↄa,

Yakubu Luda ↄ kúmma.

2 À n sura ba bona a kúkia,

à kpáńyĩ bona zaa Zaiↄ̃.

3 À n sa'ona sí pínki,

n sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũnↄ dↄn.

4 À pↄ́ kũ n pↄ yei kpámma,

à tó ǹ pↄ́ kũ ntɛn pɛ́a le.

5 Óni ayuwii kɛ zĩ̀ kũ n blè yã musu,

óni tuta dↄ musu kũ ó Luda tↄ́o.

Dikiri wɛ́kɛ kũ n kɛ̀ sí pínki.

6 Má dↄ̃ sà kũ Dikiri dì kína kũ à à kà sura ba,

àdi yã sí kãao zaa a bɛ kũ à kú adona,

àdi tó à zĩ̀ ble kũ a gã̀sã gbãnao.

7 Gbɛ̃kenↄ dì sↄ̃gonↄ náani kɛ,

gbɛ̃kenↄ dì sↄ̃nↄ náani kɛ,

ókↄ̃nↄ sↄ̃, Dikiri ó Ludan odì náani kɛ.

8 Oni sata ò lɛ́tɛ,

ókↄ̃nↄ sↄ̃ ónigↄ̃ zɛna gíngin.

9 Dikiri, ǹ tó kína zĩ̀ ble.

Tó o n sisi, ǹ wewá.

21

Zĩ̀ble sáabukpana

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, kína tɛn pↄnna kɛ kũ n gbãnao,

a pↄ nna manamana kũ n tò à zĩ̀i blè.

2 N pↄ́ kũ a pↄ yeii kpàa,

ńdi gí a wɛ́kɛna síiro.

3 N daalɛ kũ arubarika zↄ̃kↄ̃ↄo,

n wura fùraa kùnɛ.

4 À wɛ̃̀ndii gbɛ̀kamma, akũ n kpàa,

n tò àgↄ̃ kun ari gↄrↄ sĩnda pínki.

5 A gakuri zↄ̃kↄ̃ kũ n tò à zĩ̀i blè,

n bɛ̀ɛrɛ kũ zↄ̃kↄ̃kɛo kpàa.

6 Ndìgↄ̃ arubarika daagu gↄrↄ sĩnda pínki,

n kunna kãao tò a pↄ kɛ̀ nna.

7 Zaakũ kína Dikiri náani kɛ̀,

kunna Luda Musude gbɛ̃kɛn ani yĩgãro.

8 N ↄ ni n ibɛrɛnↄ kũ ń pínki,

ĩni n zãngurinↄ kũ kũ n ↄplao.

9 Ĩni ń kɛ tãmatɛ yàka ũ n sugↄrↄa.

Dikiri ni ń kakatɛ a pↄfɛ̃gↄrↄa,

ani tó tɛ́ ń ble.

10 Ĩni ń nɛ́nↄ dɛdɛ andunia gũn,

ĩni ń burinↄ kɛ̃ bisãsirinↄa.

11 Bee tó ò lɛ́ kpàkũsũnyĩ,

ń pↄyeinayã ni zĩ kɛro.

12 Ĩni kà dↄdↄ ń wɛ́a,

ĩni tó ò kpɛ li.

13 N gbãnakɛ gũn, Dikiri, ǹ n zĩda sɛ́ lei,

óni lɛ̀ sí ò n zↄ̃kↄ̃kɛ sáabu kpá.

22

Ɔ́ↄdↄna Ludaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ma Luda, ma Luda,

à kɛ̀ dera n ma tonn?

Ma wiki lɛ̀,

à kɛ̀ dera ńdi su ma sura baroo?

2 Ma Luda,

ma lɛ́ zùnyĩ fãnantɛ̃, ama ńdi wemaro,

ma wiki lɛ̀mma gwãani dↄ, mádi yĩtɛro.

3 Ń kú adona ń vutɛna kpatan,

mↄkↄ̃n kũ Isarailanↄ dì n sáabu kpá.

4 Mↄkↄ̃mmɛ ó dizinↄ náani kɛ̀,

ò n náani kɛ̀, akũ n ń mìi sì.

5 Ò lɛ́ zùnyĩ, akũ ò boki lè,

ò n náani kɛ̀, akũ wé'i dí ń kũro.

6 Kↄ̀kↄ fítinnan ma ũ, bisãsirimɛ ma ũro,

òtɛni ma sↄ̃sↄ̃, òtɛni ma gya bo.

7 Gbɛ̃ kũ òtɛni ma gwanↄ tɛni ma fobo,

òtɛn lɛ́zuki kɛma,

òtɛni ń mì kɛ dékũdekũ òtɛn pi:

8 Lákũ àtɛn Dikiri náani kɛ nà, à a sura ba,

tó a yã kàagumɛ, à a mì sí.

9 Mↄkↄ̃mmɛ n ma bo ma da nɛ̀sɛn,

n ma gwa aafia ma yↄ̃migↄrↄ.

10 Má na n ↄĩ zaa nɛ́'isↄmmɛ,

ma Ludamɛ n ũ zaade má kú ma da nɛ̀sɛn.

11 Ǹsungↄ̃ kú kũmao zã̀ro,

zaakũ wari kɛ̀ kãni kũmao,

gbɛ̃ke kun à kpámairo.

12 Ò likamai dasidasi lán zùsanↄ bà,

ò ma kaguraa kɛ̀ lán Basã bùsu zùsa gbãnanↄ bà.

13 Òtɛn lɛ́ atɛ̃ma lán músu ↄ́ↄdↄri

kũ òtɛn pↄ́ kɛ yákiyakinↄ bà.

14 Ma gbãna tà lán í kↄtɛnaa bà,

ma mɛ̀ gupɛkinↄ bòkũn pínki,

ma mɛ̀ɛ yↄ̀ lán zↄ́saa bà.

15 Ma kòto kori kɛ̀ lán kpɛ̃nɛ kaso bà,

ma nɛ́nɛ nà ma lɛ́ musu,

ò ma wutɛ lán gɛ̀ɛ bà lukutɛ̃n.

16 Lɛwannanↄ gã̀ likanamai,

gbɛ̃ vãni pìnↄ nàkarama,

ò ma ↄnↄ kũ ma gbánↄ zↄ̃̀zↄ̃.

17 Mani fↄ̃ mà a wánↄ naro pínki,

ò wɛ́ bìribiri, òtɛni ma gwa.

18 Ò ma pↄ́kasanↄ kpàatɛkↄ̃nɛ,

ò kàpaa kpà ma uta yã musu.

19 Dikiri, ǹsungↄ̃ kú kũmao zã̀ro,

mↄkↄ̃mmɛ ma gbãna ũ,

ǹ mↄ́ ǹ kpámai likalika.

20 Ǹ ma bo ń fɛ̃nɛda lɛ́i,

ǹ ma wɛ̃̀ndi sí lɛwanna pìnↄa.

21 Ǹ ma bo músu pìnↄ lɛ́i,

ǹ ma si zùsɛ̃ntɛ pìnↄ bɛ̃nɛa.

22 Mani n tↄ́ bo ma gbɛ̃nↄ tɛ́,

mani n sáabu kpá kↄ̃kakaranaa gũn.

23 Ákↄ̃nↄ Dikiri vĩnakɛrinↄ, à a sáabu kpá,

ákↄ̃nↄ Yakubu burinↄ, à a tↄ́ bo,

ákↄ̃nↄ Isarailanↄ, à mì natɛnɛ.

24 Zaakũ adi takaside gya boro,

adi a wɛ̃ndakɛ foboro,

adi mìkpɛrɛ zunɛro,

à sã kpà a wikilɛnaai.

25 Mani n sáabu kpá pari kↄ̃kakaranaa gũn,

mani lɛ́ kũ ma gbɛ̃̀nnɛ papa n vĩnakɛrinↄ wára.

26 Takasidenↄ ni pↄ́ ble ò kã,

Dikiri ki wɛtɛrinↄ ni a sáabu kpá,

onigↄ̃ kú kũ wɛ̃̀ndiio gↄrↄ sĩnda pínki.

27 Andunia lɛ́zɛkidenↄ nigↄ̃ Dikiri dↄ̃ ò arɛ dↄa,

buri kũ ò kunnↄ ni kútɛnɛ ń pínki,

28 zaakũ kíblena bi Dikiri pↄ́mɛ,

àdi kí ble buri sĩnda pínkia.

29 Andunia aruzɛkɛdenↄ ni donyĩ kɛnɛ ń pínki,

kũ gbɛ̃ kũ ò kú ga lɛ́inↄ,

gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ gɛ́kianↄ ni mì natɛnɛ ń pínki.

30 Zia gbɛ̃nↄ ni donyĩ,

oni Dikiri yã baba gbɛ̃ kũ oni sunↄnɛ.

31 Ò surabana yã o gbɛ̃ kũ òdi ń i kↄ̀ronↄnɛ,

zaakũ à gĩnakɛ à kɛ̀.

23

Dikirimɛ ma dã̀ri ũ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikirimɛ ma dã̀ri ũ,

pↄ́ke ni kĩamaro.

2 Àdi ma wútɛ sɛ̃̀la bↄ̀tↄnↄn,

àdi gɛ́ kũmao í katɛna kítikiti sarɛ.

3 Àdi ma kunna kɛkɛ dↄ,

àdi domɛnɛ arɛ zɛ́ mananↄ gũn a tↄ́bona yãi.

4 Bee tó ma táa ò guvutɛ sira pãsĩn,

mani yã vãni vĩna kɛro, zaakũ ń kú kũmao,

n sári kũ n gòo dì ma laakari kpátɛmɛnɛ.

5 Ndì pↄ́ble kátɛ ma arɛ ma ibɛrɛnↄ wára,

ndì nísi gbĩnnade kú ma mìia,

ndì í ká ma tokon ari à pa yɛ́rɛrɛ.

6 Yãpura Dikiri gbɛ̃kɛ kũ a yenyĩo nigↄ̃ kú kũmao gↄrↄ sĩnda pínki,

manigↄ̃ kú a ↄnn ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n.

24

Dikiri gɛ̃na a kpɛ́ gũn

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Zĩtɛ kũ pↄ́ kũ ò kúnnↄ bi Dikiri pↄ́mɛ,

andunia kũ gbɛ̃ kũ ò kúnↄ ń pínki.

2 À zĩtɛ zĩni pɛ̀tɛ ísiran,

à andunia kàtɛ kũ swanↄ.

3 Dí mɛ́ à zɛ́ vĩ à didi Dikiri kpiaa?

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à gɛ̃ a ↄnnn?

4 Gbɛ̃ kũ à taari vĩro akũsↄ̃ a nɛ̀sɛ mana,

gbɛ̃ kũ a laakari dì tá tãnanↄ kparo

akũsↄ̃ àdi sí kũ tãna tↄ́oro.

5 Dikiri ni arubarika da adegu,

Luda a surabari ni tó yã bo kãao nna.

6 Lɛn à de lɛ kũ a ki wɛtɛrinↄ,

Yakubu burinↄ Luda arɛ wɛtɛrinↄ.

7 À bĩnilɛnↄ wɛ̃wɛ̃,

à gbà zĩnↄ wɛ̃wɛ̃,

à tó Kína gakuride gɛ̃.

8 Dímɛ Kína gakuride pì ũu?

Dikiri gbãnazↄ̃kↄ̃demɛ,

àkũmɛ Dikiri zĩ̀kari gbãnade pì ũ.

9 À bĩnilɛnↄ wɛ̃wɛ̃,

à gbà zĩnↄ wɛ̃wɛ̃,

à tó Kína gakuride gɛ̃.

10 Dín Kína gakuride pì ũu?

Dikiri Zĩ̀karidemɛ Kína gakuride pì ũ.

25

Luda ó dãkpãrii

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ma a swɛ̃̀ɛ kpàmma,

2 Ma Luda, matɛni n náani kɛ,

ǹsun tó wé'i ma kũro,

ǹsun tó ma ibɛrɛnↄ ma nɛro.

3 Wé'i ni gbɛ̃ kũ ò wɛ́ dↄnyĩnↄ kũ zikiro,

sé gbɛ̃ kũ ò bò n kpɛ sèeda ke sarinↄ.

4 Dikiri, ǹ n zɛ́ mↄmɛnɛ,

ǹ n yã dadamɛnɛ.

5 Ǹ ma da n yãpura zɛ́n,

ǹ a yã dadamɛnɛ,

zaakũ Luda ma surabariimɛ n ũ,

ma wɛ́ dìgↄ̃ dↄnyĩmɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

6 N wɛ̃nda kũ n yenyĩo gↄ̃ dↄngu,

zaakũ abirekũnↄ kú kũnwo zaa zĩ, Dikiri.

7 Ǹsun taari kũ ma kɛ̀nↄ yã daro

ke durunna kũ ma kɛ̀ ma kɛfɛnnakɛgↄrↄanↄ.

Ǹ tó ma yã gↄ̃ dↄngu yenyĩ gũn,

kũ ń mana yãi, Dikiri.

8 Dikiri mana, àdi yã kɛ a zɛ́a,

abire yãi àdi a yã dada durunnakɛrinↄnɛ.

9 Àdi zĩdabusarinↄ da a zɛ́a,

àdi yã mana dadańnɛ.

10 Dikiri dìgↄ̃ yenyĩ kũ náanio vĩ

kũ gbɛ̃ kũ ò a bàka kunna kũńwo yã kũnanↄ.

11 Bee kũ ma durunna zↄ̃kↄ̃ Dikiri,

ǹ kɛ̃ma n tↄ́bona yãi.

12 Dí mɛ́ à Dikiri vĩna vĩi?

Dikiri dì ade da zɛ́ kũ à de à sɛ́a.

13 Ade nigↄ̃ kú nnamanaa gũn,

a burinↄ mɛ́ onigↄ̃ ń bùsu vĩ.

14 Dikiri nna kũ a vĩnakɛrinↄ,

àdi tó ògↄ̃ a bàka kunna kũńwo yã dↄ̃.

15 Ma wɛ́ dìgↄ̃ dↄ Dikiria baala'i,

àkũ mɛ́ àdi ma gbá bo bàn.

16 Ǹ arɛ dↄma, ń ma wɛ̃nda gwa,

zaakũ má kú mado wɛ́tãmma gũn.

17 Ma yã'ũmmananↄ kàra ma nɛ̀sɛɛ gũn,

ǹ ma bo ma wari pìn.

18 Ǹ ma wɛ́tãmma kũ ma pↄsirao gwa,

ǹ ma durunnanↄ kɛ̃ma pínki.

19 Ǹ gwa lákũ ma ibɛrɛnↄ dàgula nà,

ò zã̀magu pãsĩpãsĩ.

20 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã, ń ma sura ba,

ǹsun tó wé'i ma kũro, zaakũ ma nanyĩ.

21 Ǹ tó yãpura kũ kunna manao gↄ̃ ma dãkpã,

zaakũ ma wɛ́ dìgↄ̃ dↄnyĩ.

22 Luda, ǹ Isarailanↄ bo ń warikɛnanↄn pínki.

26

Gbɛ̃ mana aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ǹ yã nna kpáma Dikiri,

zaakũ ma yã kɛ̀ a zɛ́a,

ma n náani kɛ̀ sikaa sari.

2 Ǹ ma yↄ̃ ǹ ma gwa Dikiri,

ń ma nɛ̀sɛ kũ ma laasunnↄ gwa,

3 zaakũ n yenyĩ dìgↄ̃ domɛnɛ arɛ,

madì zĩ kɛ n yãpuraa.

4 Madì vutɛ kũ ɛ́kɛdenↄoro,

madì gɛ̃ manafikidenↄ tɛ́ro.

5 Ma zã durunnakɛrinↄ kↄ̃kakaranan,

madì vutɛ kũ gbɛ̃ vãninↄoro.

6 Ma ↄ pìpi ma taarisarikɛ sèeda ũ,

matɛn lika n gbagbakii, Dikiri,

7 de mà le mà n sáabu kpá lɛ̀sinaa gũn,

mà n yãbonsarɛnↄ kpàkpa kɛ.

8 Dikiri, má ye n kpɛ́ kũ ndìgↄ̃ kunyĩ,

gu kũ n gakuri dì kipan.

9 Ǹsun ma kakara kũ durunnakɛrinↄoro,

ǹsun ma baka kakara kũ gbɛ̃dɛrinↄ pↄ́oro.

10 Laasun vãni mɛ́ àdigↄ̃ dońnɛ arɛ,

ń ↄ dìgↄ̃ pa kũ ↄdↄnkpɛgbanↄ.

11 Makũ sↄ̃, madì yã kɛ a zɛ́a,

ǹ ma wɛ̃nda gwa, ń ma sura ba.

12 Ma zɛki è gu manan,

mani Dikiri sáabu kpá pari kↄ̃kakaranaa gũn.

27

Dikirimɛ ma gupura ũ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikirimɛ ma gupura ũ kũ ma surabariio,

dín mani vĩna kɛnɛɛ?

Dikirimɛ ma utɛki ũ,

dí vĩnan mani kɛɛ?

2 Tó gbɛ̃ vãninↄ sìmagu de ò ma kɛ yákiyaki

ke tó ma ibɛrɛnↄ kũ ma zãngurinↄ lɛ̀tɛma,

ò gɛ̃̀ sí ò lɛ́tɛ.

3 Bee tó zĩ̀karinↄ lìkamai,

ma kù ni vĩro,

bee tó gbɛ̃nↄ fùtɛma kũ zĩ̀io,

ma laakari nigↄ̃ kpatɛna.

4 Yã mɛ̀n don matɛn gbɛka Dikiria,

yã pìn matɛn wɛtɛ manamana.

Má ye màgↄ̃ kú Dikiri ↄnn ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

de mà le màgↄ̃ a arɛ wɛtɛ a kpɛ́n gwe,

má wɛ́ dↄ a manakɛnaai.

5 Ani ma utɛ a kpɛ́n warikɛgↄrↄa,

ani ma gwa a bizakutan,

ani ma zɛ gbɛ̀ɛ musu aafia.

6 Ma mì ni bo ma ibɛrɛ kũ ò likamainↄ pↄ́la,

má sa o Dikiri ↄnn kũ ayuwiikɛnaao,

má lɛ̀ sí mà a sáabu kpá.

7 Tó ma n sisi Dikiri, ǹ wema,

ǹ ma wɛ̃nda gwa, ń ma yã ma.

8 Ma nɛ̀sɛ tɛn lɛ́ dama mà n arɛ wɛtɛ,

Dikiri, matɛni n arɛ wɛtɛ.

9 Ǹsun n mìkpɛrɛ zu makũ n zↄ̀bleriinɛro,

ǹsun kpɛ dↄmɛnɛ kũ pↄfɛ̃oro.

Ma kpanyĩriimɛ n ũ, ǹsun ma zukũnaro,

Luda ma surabarii, ǹsun ma tónlo.

10 Tó ma de kũ ma dao pã kpàmai,

Dikiri ni ↄ likamai.

11 Dikiri, ǹ ma da n zɛ́a,

ǹ domɛnɛ arɛ zɛ́ súsu gũn ma wɛ́tãmmarinↄ yãi.

12 Ǹsun tó ma ibɛrɛnↄ pↄyeina kɛmɛnɛro,

zaakũ sèeda ɛ́kɛdenↄ tɛn yã dima,

gbɛ̃ pãsĩnↄ tɛn yĩ fɛ̃ma.

13 Má yã díkĩna náanikɛna,

kũ Dikiri ni yã mana kɛmɛnɛ andunia díkĩna gũn.

14 Ǹ wɛ́ dↄ Dikirii,

ǹ zɛ gbãna, ń laakari kpátɛ,

ǹ wɛ́ dↄ Dikirii.

28

Wɛ́kɛna kũ sáabukpanaao

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ma gbɛ̀si ũ, matɛni n sísi,

ǹsun n sã tatamɛnɛro.

Tó n yĩtɛma dé,

mani gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ ò sì gyãwãnnnↄ bàmɛ.

2 Matɛn kpányĩ ↄ́ↄ dↄnnɛ,

ǹ sã kpámai,

matɛni ma ↄ sɛ́ n kúkia.

3 Ǹsun ma gátɛ lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ bɛ̃̀nɛnↄ ke vãnikɛrinↄoro.

Òdi yã nna o ń gbɛ̃dakenↄnɛ,

ama zãngu mɛ́ à kú ń swɛ̃̀n.

4 Ǹ kɛńnɛ ń yãkɛnaaa kũ ń vãnikɛnaao,

ǹ fĩna bońnɛ ń dàaa

de a gbɛ̀ wí ń musu.

5 Òdi Dikiri yãkɛna kũ à zĩkɛnaao yã daro,

ani ń litɛ kpɛdangara, ani ń futɛ doro.

6 Arubarikademɛ Dikiri ũ,

zaakũ à sã kpà ma wɛ̃nda wikilɛnaai.

7 Dikirimɛ ma gbãna ũ kũ ma sɛ̃gbakoo,

má a náani vĩ ma swɛ̃̀n.

Àdi kpámai, ma pↄ dì kɛ nna,

madì a sáabu kpá kũ lɛ̀sinaao.

8 Dikirimɛ a gbɛ̃nↄ gbãna ũ,

à de utɛki ũ kína kũ à kàanɛ, àdi a sura ba.

9 Ǹ n gbɛ̃nↄ sura ba ǹ arubarika dańgu,

ǹ ń dãkpã ǹgↄ̃ ń kũna gↄrↄ sĩnda pínki.

29

Dikiri yã'ona zàga'ĩa gũn

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ákↄ̃nↄ malaikanↄ, à Dikiri tↄ́ kpá,

à gakuri kũ gbãnao dↄ̃ Dikirinɛ.

2 À Dikiri tↄ́ kpá,

à kútɛ Dikirinɛ a kúadona gupuran.

3 Dikiri kòto kú ínↄ musu,

Luda Gakuride dì tó legũ pũtã,

Dikiri kòto kĩni dↄ ínↄ musu.

4 Dikiri kòto gbãna dↄ,

Dikiri kòto gakuri vĩ.

5 Dikiri kòtoo dì sida línↄ para,

Dikiri dì Lɛbana bùsu sida línↄ para.

6 Àdi tó Lɛbana kpinↄ vĩvĩ lán zùnɛ bà,

Ɛmↄ gbɛ̀ sↄ̃ lán zùsanɛ bↄ̀rↄↄ bà.

7 Dikiri kòtoo dì bo kũ legũpinanↄ,

8 Dikiri kòtoo dì gbáranna yĩgãyĩgã,

Dikiri dì Kadɛsi gbáranna yĩgãyĩgã.

9 Dikiri kòtoo dì línↄ yĩgãyĩgã,

àdi líkpɛnↄ pura kũ,

gbɛ̃ kũ ò kú à ↄnnↄ tɛn pinɛ,

Gakuridemɛ a ũ.

10 Dikiri kú í kũ à da anduniala musu,

Dikiri vutɛna Kína ũ gↄrↄ sĩnda pínki.

11 Dikiri dì a gbɛ̃nↄ gba gbãna,

Dikiri dì arubarika dańgu ògↄ̃ aafia.

30

Dikiri sáabukpanaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà Luda ↄn sakɛna yãi.

1 Mani n tↄ́ sɛ́ lei Dikiri,

zaakũ n ma kara,

ńdi tó ma ibɛrɛnↄ ma nɛro.

2 Dikiri ma Luda, ma ↄ́ↄ dↄ̀nnɛ,

akũ n ma gba aafia.

3 Dikiri, n ma si miraa,

ńdi tó ma si gyãwãnnlo.

4 Dikiri gbɛ̃nↄ, à a tↄ́ kpá,

à a tↄ́ kũ à kú adona sáabu kpá.

5 Zaakũ a pↄfɛ̃naa dì la kũ lao lero,

à arubarika mɛ́ àdigↄ̃ kun ari gbɛ̃ wɛ̃̀ndi lɛ́n.

Ɔ́ↄdↄnaa dìgↄ̃ kun gwãani,

akũ gu dì dↄ kũ pↄnnao.

6 Kũ má kú nnamanaa gũn ma pì:

Mani kpágula zikiro.

7 Dikiri, kũ n arubarikaa dàmagu,

n ma zɛ gíngin lán kpi bà.

Ama kũ n kpɛ lìmɛnɛ,

ma gↄ̃ bídi gũn.

8 Mↄkↄ̃n Dikiri, ma n sisi,

ma kútɛ kɛ̀ ma dikiriinɛ ma pì:

9 Bↄ́ àreen ma gana ke ma sina gyãwãn vĩi?

Ma mira ni n tↄ́ kpán yá?

Ani n náani kpàkpa kɛn yá?

10 Ǹ ma yã ma Dikiri ǹ ma wɛ̃nda gwa,

Dikiri, ǹgↄ̃ de ma kpanyĩri ũ.

11 N ma ↄ́ↄdↄnaa lìtɛ ũwãna ũ,

n ma uta kasanↄ bↄ̀tɛma,

n pↄnna dàmɛnɛ pↄ́kasa ũ.

12 Manigↄ̃ yĩtɛnaro, manigↄ̃ n tↄ́ kpámɛ,

Dikiri ma Luda,

manigↄ̃ n sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki.

31

Zĩdakpana Dikiria

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, mↄkↄ̃nn ma nanyĩ,

ǹsun tó wé'i ma kũ zikiro.

Ǹ ma sura ba n manakɛna yãi.

2 Ǹ sã kpámai ń ma faaba kɛ likalika,

ǹ gↄ̃ ma utɛki gbɛ̀ ũ,

zɛki gbãna kũ ani ma faaba kɛ ũ.

3 Ma gbɛ̀si kũ ma zɛki gbãnaoomɛ n ũ,

ǹ domɛnɛ arɛ ń ma da zɛ́a n tↄ́ yãi.

4 Ǹsun tó mà zu bà kũ ò kpàkpamɛnɛnlo,

zaakũ ma surabariimɛ n ũ.

5 Ma a nini nànnɛ n ↄĩ,

ǹ ma sura ba Dikiri Luda yãpurade.

6 Ma zã gbɛ̃ kũ òdi na tãnanↄinↄn,

Dikirin ma náani kɛ̀.

7 Mani yáa dↄ mà pↄnna kɛ kũ n yenyĩo,

zaakũ n ma yã'ũmmanaa è,

n ma warikɛnaa dↄ̃̀mɛnɛ.

8 Ńdi ma na ma ibɛrɛnↄnɛ ń ↄĩro,

n ma gba mɛ̀poroki.

9 Ǹ ma wɛ̃nda gwa Dikiri,

zaakũ má kú wari gũmmɛ,

pↄsira tò ma wɛ́ gↄ̃̀ súkusuku,

ma pↄ sira kũ̀ ma nɛ̀sɛɛ yàka.

10 Pↄsira tɛni ma swɛ̃̀ ble,

ndana tɛni ma wɛ̃̀ lago,

laasun tò má gbãna vĩ doro,

ma wánↄ bùsa.

11 Ma gbɛ̃dakenↄ dì ma gya bo ma ibɛrɛnↄ yãi,

ma yã dì ma gbɛ̃nↄ gba vĩna manamana,

gbɛ̃ kũ odì dakarɛ batunↄ dì pãmɛnɛ.

12 Ma yã dí dↄ gbɛ̃kegu doro,

ma gↄ̃ lán gɛ̀ɛ bà,

ma gↄ̃ńnɛ lán oro kaso bà.

13 Madì ma kũ gbɛ̃nↄ tɛni ma pi dasi,

vĩnapↄnↄn likamai.

Òdi kakara ò lɛ́ kpákũsũmai,

òdi lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ ma wɛ̃̀ndibona yãi.

14 Ama ma n náani kɛ̀ Dikiri,

madì pi ma Ludamɛ n ũ.

15 Ma wɛ̃̀ndii dìgↄ̃ kú n ↄĩ gↄrↄ sĩnda pínki,

ǹ ma sí ma ibɛrɛ kũ òtɛni ma wɛtɛ

ò ma dɛnↄ ↄĩ.

16 Ǹ ãn were makũ n zↄ̀bleriia,

ń ma sura ba n yenyĩ gũn.

17 Dikiri, ǹsun tó wé'i ma kũro,

zaakũ ma wiki lɛ̀mma.

Ǹ tó wé'i yãvãnikɛrinↄ kũ,

ǹ tó ń lɛ́ gↄ̃ nakↄ̃ana gyãwãnn,

18 ǹ tó ɛ́kɛtorii pìnↄ nɛ́nɛ natɛ.

Òdi dↄkɛ kũ gbɛ̃ mananↄ,

òdi ń gya bo kũ ĩadãnaao.

19 Aruzɛkɛ kũ n kàkara n vĩnakɛrinↄnɛ zↄ̃kↄ̃,

ndì arubarika da gbɛ̃ kũ ò nanyĩnↄgu

gbɛ̃ sĩnda pínki wára.

20 Tó gbɛ̃nↄ lɛ́ kpàkũsũńyĩ, ndì ń utɛ n kuru,

tó òtɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ kũńwo, ndì ń dãkpã n kukia.

21 Arubarikademɛ Dikiri ũ,

zaakũ à yenyĩ zↄ̃kↄ̃ↄ mↄ̀mɛnɛ

wɛ̃tɛ kũ ò lìkaii gũn.

22 Swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀magu gwe,

akũ ma dà, n ma zukũnamɛ.

Kũ ma faaba lɛ́ zùnyĩ,

n ma wɛ̃nda ↄ́ↄdↄnaa mà.

23 Àgↄ̃ ye Dikirii, ákↄ̃nↄ á gbɛ̃nↄ.

Dikiri dì a náanikɛrinↄ dãkpã,

àdi fĩna bo zĩdabirinↄnɛ pãsĩpãsĩ.

24 Ákↄ̃nↄ kũ á wɛ́ dↄ Dikiriinↄ,

àgↄ̃ gbãna à á swɛ̃̀ kpátɛ.

32

Durunna'ona Ludanɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ Luda a taarinↄ tònɛ

à a durunnanↄ kɛ̃̀nɛ ũ.

2 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ Dikiri dì a durunna yã daro ũ,

akũsↄ̃ manafiki kú à nɛ̀sɛɛ gũnlo.

3 Kũ ma yĩtɛ kũ ma durunnao, ma fɛ̃fɛ̃,

ma wiki dìgↄ̃ dↄ zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi.

4 N ↄ dìgↄ̃ tↄ̃nama fãnantɛ̃ kũ gwãanio,

ma gbãna làka lákũ guwãnagↄrↄ ifãntɛ̃ ma lɛ bà.

5 Akũ ma wennɛ ma durunnai,

mádi ma yã vãni utɛnnɛ doro.

Ma pì, mani ma taarinↄ o Dikirinɛ,

akũ a ma durunna kɛ̃̀mɛnɛ.

6 Abire yãi n náanikɛri wɛ́ kɛmma a gↄrↄa,

tó kisira tɛn su, ani a lero.

7 Ma utɛkimɛ n ũ,

ndì ma bo wɛ́tãmmanaa gũn,

ndì likamai ǹ ma sura ba.

8 Mani yã dannɛ mà n da zɛ́ kũ à de ǹ sɛ́a,

mani lɛ́ damma, ma wɛ́ gↄ̃ tɛ́nyĩ.

9 Ǹsungↄ̃ kun laasunn sari

lán sↄ̃ ke baragbãsↄ̃ bàro,

tó ńdi sↄ̃mↄ káńnɛ kũ a bàaoro,

òdi da n dↄ̀rↄↄaro.

10 Yã'ũmmanaa dì da gbɛ̃ vãninↄla,

Dikiri yenyĩ dì lika a náanikɛrinↄa.

11 Gbɛ̃ mananↄ, à pↄnna kɛ Dikiri yãi,

nɛ̀sɛpuradenↄ, à ayuwii kɛ à yáa dↄ.

33

Luda sáabukpanaa

1 À ayuwii kɛ Dikirinɛ gbɛ̃ mananↄ,

à kũ̀ nɛ̀sɛpuradenↄ a sáabu kpá.

2 À Dikiri tↄ́ kpá kũ gidigboo,

à lɛ̀ sínɛ kũ mↄrↄↄo.

3 À lɛ̀ dufu sínɛ,

à pↄ́'ũborinↄ lɛ́ kũ dↄ̃naao kũ pↄnna wikio.

4 Zaakũ yã kũ Dikiri ò bi yãpuramɛ,

à náani vĩ a yãkɛnaa gũn pínki.

5 À ye yã manai kũ yãzɛdeo,

Dikiri yenyĩ andunia pà.

6 Dikiri yã'ona mɛ́ à musu kɛ̀,

a lɛ́'ĩa mɛ́ à musupↄnↄ pɛ̀pɛ.

7 À í kàtɛ gu dokↄ̃nↄ, à gↄ̃̀ ísira ũ,

à ínↄ kàkara, à gↄ̃̀ í lòkoto ũ.

8 Andunia gbɛ̃ sĩnda pínki, à vĩna kɛ Dikirinɛ,

gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ pínki, à mì natɛnɛ.

9 Zaakũ à yã ò, akũ andunia gↄ̃̀ katɛna,

à yã dìtɛ, akũ pↄ́ sĩnda pínki gↄ̃̀ kun.

10 Dikiri dì lɛ́ kũ burinↄ kpàkũsũ kɛ pã,

àdi kpá bùsudenↄnɛ kũ pↄ́ kũ òtɛn pɛ́aao.

11 Yã kũ Dikiri zɛ̀o dìgↄ̃ zɛna gíngin,

yã kũ à a pↄ gbà dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

12 Arubarikaden buri kũ Dikiri de a Luda ũ ũ,

gbɛ̃ kũ à ń sɛ́ a pↄ́ ũnↄ.

13 Zaa musu Dikiri dì gu gwa zĩtɛ,

àdi bisãsirinↄ e ń pínki.

14 Zaa gu kũ à kun àdi wɛ́ pã

gbɛ̃ kũ ò kú andunia gũnnↄla ń pínki.

15 Àkũ mɛ́ à gbɛ̃ sĩnda pínki swɛ̃̀ɛ kɛ̀,

àdi ń yãkɛnanↄ dↄ̃ pínki.

16 Kína ke dì zĩ̀ ble a zĩ̀kari gbãnanↄ yãiro,

zĩ̀kari ke dì bo a gↄ̃sagbãnakɛ yãiro.

17 Sↄ̃ náanikɛna à n mì sí bi ɛ́kɛmɛ,

bee kũ a gbãnakɛnao ani fↄ̃ à gbɛ̃ sura baro.

18 Dikiri wɛ́ kú a vĩnakɛrinↄa,

gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄ a yenyĩanↄ.

19 Ani ń bo ga lɛ́i,

ani ń gwa nàgↄrↄ.

20 Ó wɛ́ dìgↄ̃ dↄ Dikirii,

àkũmɛ ó kpanyĩri ũ kũ ó sɛ̃gbakoo.

21 Zaakũ Dikirin ó pↄ dìgↄ̃ nna kãao,

ó a tↄ́ kũ à kú adona náani vĩ.

22 Dikiri, ǹ tó n yenyĩ gↄ̃ kú kũoo

lákũ ó wɛ́ dↄnyĩ nà.

34

Dikiri manakɛnaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ à a zĩda dìtɛ ĩade ũ Abimɛlɛki arɛ, ari Abimɛlɛki pɛ̀a à tà.

1 Manigↄ̃ Dikiri tↄ́ sɛ́ lei lakanaa sari,

manigↄ̃ a tↄ́ kpá lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

2 Manigↄ̃ ĩa dã Dikiri yã musu,

takasidenↄ ni ma ò pↄnna kɛ.

3 À zↄ̃kↄ̃kɛ dↄ̃ Dikirinɛ kũmao,

ò a tↄ́ bo lɛɛlɛ.

4 Ma Dikiri ki wɛ̀tɛ, akũ à wèma,

à ma bo ma vĩnanↄ gũn.

5 Gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄinↄ ãn nigↄ̃ werena,

wé'i ni ń kũ zikiro.

6 Gbɛ̃ takaside dí Dikiri sìsi, akũ à wèa,

à a bò a warinↄ gũn pínki.

7 Dikiri Malaika dìgↄ̃ kú a vĩnakɛrinↄ sarɛ,

àdi ń mì sí.

8 À lɛ́ kɛ à gwa, áni dↄ̃ kũ Dikiri nna,

arubarikaden gbɛ̃ kũ à nài ũ.

9 Dikiri gbɛ̃nↄ, à vĩna kɛnɛ,

pↄ́ke dì kĩa à vĩnakɛrinↄaro.

10 Nà dì músunↄ dɛ, pↄ́ble dì kĩaḿma,

ama pↄ́ mana ke dì kĩa Dikiri ki wɛtɛrinↄaro.

11 Gbɛ̃nↄ, à mↄ́ à ma yã ma,

mà vĩnakɛna Dikirinɛɛ dadaárɛ.

12 Ákↄ̃nↄ kũ á ye á wɛ̃̀ndi gↄ̃ mana

akũsↄ̃ á ye á kunna gↄ̃ nna,

13 à á lɛ́ kũ kũ yãvãni'onaao,

àsun tó ɛ́kɛ bo á lɛ́nlo.

14 À kpɛ li yã vãninɛ à yã mana kɛ,

à aafia zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ tɛ́i.

15 Dikiri dìgↄ̃ wɛ́ tɛ́ gbɛ̃ mananↄi,

àdi sã kpá ń ↄ́ↄdↄnaai.

16 Dikiri dì kpɛ li yãvãnikɛrinↄnɛ,

de ń yã sún dↄ gbɛ̃keguro yãi.

17 Tó gbɛ̃ mananↄ lɛ́ zù Dikirii, àdi ma,

àdi ń bo ń warinↄ gũn pínki.

18 Dikiri kãni kũ gbɛ̃ kũ ń pↄ yàkanↄ,

àdi kpá gbɛ̃ kũ ń ãn sisinanↄi.

19 Wari dìgↄ̃ gbɛ̃ mana le gɛ̃̀n baaakↄ̃,

ama Dikiri dì a bo a gũn pínki.

20 Àdi a wánↄ dãkpã pínki,

a ke dì ɛ́ro, bee mɛ̀n do.

21 Kisira ni gbɛ̃ vãninↄ dɛdɛ,

yã ni vutɛ gbɛ̃ mana ibɛrɛnↄa.

22 Dikiri dì a zↄ̀blerinↄ mì sí,

yã ni vutɛ gbɛ̃ kũ à naiaro.

35

Gbɛ̃ mana ↄ́ↄdↄna Dikirinɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ǹ íbɛrɛ sɛ́ kũ ma ibɛrɛnↄo,

ǹ zĩ̀ ká kũ gbɛ̃ kũ òtɛn zĩ̀ ká kũmaonↄ.

2 Ǹ n sɛ̃gbako kũ n zĩ̀kabↄnↄ sɛ́tɛ,

ǹ futɛ ǹ kpámai.

3 Ǹ n sári kũ n fɛ̃nɛdao sɛ́ dↄ,

ǹ gɛ́ ǹ da gbɛ̃ kũ òtɛn pɛ́tɛmainↄlɛ.

Ǹ omɛnɛ ma surabariimɛ n ũ.

4 Gbɛ̃ kũ òtɛni ma wɛtɛ ò ma dɛnↄ,

ǹ tó ò kpɛ li, wé'i ń kũ.

Gbɛ̃ kũ òtɛn kisira gↄ̃gↄ̃mainↄ,

ǹ tó ò fua, mà ń kpɛ e.

5 Ògↄ̃ de lán ése ũkã kũ ĩa sɛ̀tɛ bà,

Dikiri Malaika pɛ́ḿma.

6 Ń zɛ́ gↄ̃ gusira ũ kũ guzãrɛɛo,

Dikiri Malaika ↄ sↄ̃ńyĩ.

7 Zaakũ ò wɛ̀ɛɛ yↄ̃̀mɛnɛ pã,

mádi yãke kɛńnɛro, akũ ò bàa kpàkpamɛnɛ.

8 Ǹ tó kisira ń le kãnto,

ǹ tó bà kũ ò kpàkpamɛnɛ ń kũ

de ò lɛ́tɛ wɛ̀ɛ kũ ò yↄ̃̀ↄ pìi gũn.

9 Ma pↄ ni gbasa à kɛ Dikiria nna,

mani pↄnna kɛ kũ à ma sura bà yãi.

10 Mani pi kũ nɛ̀sɛdoo,

Dikiri, dí mɛ́ à de lán n bàa?

Ndì takasidenↄ sí gbãnamↄnnɛrinↄa,

ndì wɛ̃ndadenↄ bo ń wɛ́tãmmarinↄ ↄĩ.

11 Sèeda ɛ́kɛdenↄ dì futɛmai,

òdi yã kũ má a yã dↄ̃ro lalama.

12 Òdi yã mana fĩna bomɛnɛ kũ yã vãnio,

akũ ma gↄ̃ boado ũ.

13 Tó ò gyã kɛ̀ sↄ̃, ma uta kasa dà,

ma ma zĩda bùsa kũ lɛ́yĩnaao,

ma adua kɛ̀ńnɛ lakanaa sari,

14 lákũ ò de ma gbɛ̃nna ke ma danɛ ũ bà.

Ma kure má mìpɛtɛna kũ pↄsirao,

lákũ ma dan matɛn wɛ̃nda kɛnɛɛ bà.

15 Ama kũ ma gɛ̃̀ɛ sì,

ò lìkamai kũ pↄnnao,

ò ma kɛ pã ò lɛ̀tɛma,

ò ma yaka lakanaa sari.

16 Ò ma fobò pãsĩpãsĩ,

ò saka pìtima.

17 Dikiri, ĩnigↄ̃ ma gwa lɛ ari bↄrɛɛ?

Músu pìnↄ tɛni ma kɛ yákiyaki,

ǹ ma síḿma màgↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio.

18 Mani n sáabu kpá pari kↄ̃kakarana gũn,

mani n tↄ́ kpá gbɛ̃nↄ wára.

19 Ǹsun tó ma ibɛrɛnↄ ma yáa dↄro,

ǹsun tó gbɛ̃ kũ ò zã̀magu pãnↄ

ma gwa kũ wɛ́ vãnioro.

20 Yã nna dì bo ń lɛ́nlo,

òdi yã di yãketesaridenↄa.

21 Òdi lɛ́ atɛ̃ ò pi:

Ɛ̃hɛ̃, ɛ̃hɛ̃, ó wɛ́ è.

22 Dikiri, n wɛ́ è, ǹsungↄ̃ yĩtɛnaro,

ma Dikiri, ǹsungↄ̃ zã̀ kũmaoro.

23 Ma Luda, ǹ futɛ ǹ zɛ kũmao,

ma Dikiri, ǹ tó yã bo kũmao nna.

24 Ndì yã kɛ a zɛ́a,

Dikiri ma Luda, ǹ yã nna kpáma,

ǹsun tó ò ma yáa dↄro.

25 Ǹsun tó ò o ń swɛ̃̀n ò ma nɛro,

ǹsun tó ò pi ò ma mↄ bɛ̃nɛro.

26 Lákũ òtɛn pↄnna kɛ ma wɛ́tãmmanaa musu nà,

ǹ tó wé'i ń kũ, mà ń kpɛ e.

Lákũ òtɛn zↄ̃kↄ̃kɛ mↄmɛnɛ nà,

ǹ wé'i daḿma ǹ ń kpe bo.

27 Gbɛ̃ kũ ma bona mana dì kɛńnɛ nnanↄ

ǹ tó ò pↄnna kɛ ò ayuwii kɛ.

Gbɛ̃ kũ ma bona aafiaa dì káńgunↄ

ǹ tó ògↄ̃ pi baala'i, Dikiri mɛ́ à zↄ̃kↄ̃.

28 Makũ sↄ̃, mani n náani yã o,

manigↄ̃ n sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki.

36

Bisãsiri vãni

Dikiri zↄ̀bleri Dauda lɛ̀ɛ.

1 Gbɛ̃ vãni durunna yã dↄ ma swɛ̃̀ɛa,

à wɛ́ dìgↄ̃ Luda wé'i vĩro.

2 Zaakũ àdigↄ̃ a zĩda e gbɛ̃ mana ũmɛ,

àdi a durunna dↄ̃ gbasa à zãnlo.

3 Ɛ́kɛ kũ manafikio kú a lɛ́n,

à ↄ̃ndↄ̃ kũ manakɛnaaoo tò.

4 Àdi yã vãni laasun lɛ́ a wútɛkia,

àdi gí yã pãsĩiro,

àdi a zĩda da zɛ́ fayasariden.

5 Dikiri, n yenyĩ zↄ̃kↄ̃ↄ kà ludambɛa,

ń náani vĩ manamana, à zↄ̃̀ susunɛnↄa.

6 N manakɛna zↄ̃kↄ̃ lán kpinↄ bà,

n yãzɛdekɛ lɛ́ vĩro lán ísira lòkotoo bà.

Dikiri, ndì bisãsirinↄ kũ nↄ̀bↄnↄ bo pínki.

7 Luda, n yenyĩ bɛ̀ɛrɛ vĩ fá,

bisãsirinↄ dì utɛ n orun.

8 Òdi n ↄn pↄ́ble níside ble ò kã,

ndì n swa'i pↄnnade kpáḿma ò mi.

9 Zaakũ mↄkↄ̃mmɛ wɛ̃̀ndiboki ũ,

ó kunna n gupuran mɛ́ à ó wɛ́ kɛ̃̀.

10 Ǹgↄ̃ yenyĩ mↄ gbɛ̃ kũ ò n dↄ̃nↄnɛ,

ǹgↄ̃ nɛ̀sɛpuradenↄ sura ba ǹgↄ̃ gɛ́.

11 Ǹsun tó zĩdabirinↄ gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛmaro,

ǹsun tó yãvãnikɛrinↄ ↄ sↄ̃mairo.

12 Ǹ gwa, manafikide pìnↄ lɛ̀tɛ,

ò gↄ̃̀ wutɛna sↄ̀rↄrↄ, oni fↄ̃ ò futɛro.

37

Gbɛ̃ mananↄ kũ gbɛ̃ vãninↄ ziakpɛ zĩ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ǹsun tó gbɛ̃ vãninↄ yã n kũ gbãnaro,

ǹsun yãvãnikɛrinↄ gwena ni dɛro,

2 zaakũ ò kori kɛ tera lán sɛ̃̀ɛ bàmɛ,

ń manakɛna ni láka lán sɛ̃̀la ísi bà.

3 Ǹ Dikiri náani kɛ, ǹgↄ̃ yã mana kɛ,

ǹgↄ̃ kú bùsu dín, ǹgↄ̃ nna ma.

4 Ǹ tó n pↄ gↄ̃ nna kũ Dikirio,

ani pↄ́ kũ n nɛ̀sɛ yei kpámma.

5 Ǹ zɛ kũ Dikirio ǹ a náani kɛ,

ani yã dínↄ kɛnnɛ.

6 Ani tó yã bo kũnwo nna lán gudↄnaa bà,

ani tó ǹ bo mana lán fãnantɛ̃ gupurakũnaa bà.

7 Ǹ zɛ kũ mɛnao Dikiri arɛ ǹ a dã,

ǹsun tó aruzɛkɛde yã n kũ gbãna

gↄrↄ kũ à bò kũ a wɛ́zɛ̃ vãnioro.

8 Ǹ pↄfɛ̃ tó ǹ mì kɛ̃ pɛ̃tɛ̃a.

Ǹsun tó yã birenↄ n kũ gbãnaro,

àdi su kũ yãvãnikɛnaaomɛ.

9 Zaakũ gbɛ̃ vãninↄ ni kakatɛ,

gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄ Dikiriinↄ mɛ́ ògↄ̃ bùsu vĩ.

10 À gↄ̃̀ fíti kũ gbɛ̃ vãninↄ nigↄ̃ kun doro,

bee tó n ń wɛ́tɛ, ĩni ń lero.

11 Zĩdabusarinↄ mɛ́ onigↄ̃ bùsu vĩ,

onigↄ̃ pↄnna kɛ kũ aafia zↄ̃kↄ̃ↄo.

12 Gbɛ̃ vãni dì yã vãni kpákpa gbɛ̃ mananɛ,

àdi sakaa pìtia.

13 Ama Dikiri dìgↄ̃ a yáa dↄ,

zaakũ à dↄ̃ kũ a gↄrↄ ni papa.

14 Gbɛ̃ vãninↄ dì fɛ̃nɛda woto,

òdi ń kà kpá sála,

de ò le ò takasidenↄ kũ wɛ̃ndadenↄ dɛdɛo,

ò gbɛ̃ kũ ń yãkɛna mananↄ kakatɛ.

15 Ń zĩda fɛ̃nɛda ni ń zↄ̃ ń swɛ̃̀n,

oni ń sánↄ ɛ́'ɛńnɛ.

16 Pↄ́ fíti kũ gbɛ̃ mana vĩ

de gbɛ̃ vãni dasinↄ aruzɛkɛla,

17 zaakũ gbɛ̃ vãninↄ gbãna ni mì dɛ,

ama Dikirimɛ gbɛ̃ mananↄ kũna ũ.

18 Dikiri taarisaridenↄ yã dↄ̃,

ń bakaa dìgↄ̃ de ń pↄ́ ũ gↄrↄ sĩnda pínki.

19 Wé'i ni ń kũ yã pãsĩ gↄrↄ zĩro,

bee tó nàa kà, onigↄ̃ kãna.

20 Gbɛ̃ vãninↄ sↄ̃ oni kakatɛ,

Dikiri ibɛrɛnↄ ni láka lán sɛ̃̀la bↄ̀tↄↄ bà,

ò gɛ̃tɛ lán túsukpɛ bà.

21 Gbɛ̃ vãni dì pↄ́ sãkãḿma à a fĩna boro,

gbɛ̃ mana sↄ̃ àdi gba da yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄ.

22 Gbɛ̃ kũ Dikiri arubarikaa dàńgunↄ mɛ́ ògↄ̃ bùsu vĩ,

gbɛ̃ kũ à lɛ́ kɛ̀ńnɛnↄ sↄ̃ oni kakatɛ.

23 Dikiri mɛ́ àdi zɛ́milɛ kũ gbɛ̃nɛ,

a pↄ dìgↄ̃ nna a kunnaaa.

24 Bee tó à gɛ̃̀ɛ sì, ani lɛ́tɛ sↄrↄrↄro,

kũ Dikiri a kũna yãi.

25 Kɛfɛnnan ma ũ yã, akũ ma zĩ kũ̀,

mádi e Luda gbɛ̃ mana zùkũna zikiro,

mádi e à nɛ́nↄ tɛn bara kɛro.

26 Àdigↄ̃ gba da gↄrↄ sĩnda pínki

àdigↄ̃ pↄ́ sãkãńnɛ,

a nɛ́nↄ nigↄ̃ de arubarikadenↄ ũ.

27 Ǹ kpɛ li yã vãninɛ ǹgↄ̃ yã mana kɛ,

ĩnigↄ̃ kú bùsu dín gↄrↄ sĩnda pínki.

28 Zaakũ Dikiri ye yãzɛdei,

ani a náanikɛrinↄ zukũnaro.

Onigↄ̃ kun aafia gↄrↄ sĩnda pínki,

gbɛ̃ vãninↄ sↄ̃ oni kakatɛ.

29 Gbɛ̃ mananↄ mɛ́ ògↄ̃ bùsu vĩ,

onigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

30 Ɔ̃ndↄ̃yã dì bo gbɛ̃ mana lɛ́n,

a lɛ́ dì yãzɛde o.

31 A Luda doka kú a swɛ̃̀n,

a gbá dì sata pↄ́kearo.

32 Gbɛ̃ vãni dì gbɛ̃ mana kpákpa

de à le à a dɛ,

33 ama Dikiri ni a tó a ↄĩro,

ani we yãkpatɛ a blero.

34 Ǹ Dikiri dã ǹgↄ̃ a yã kũna,

ani n kara de ǹgↄ̃ bùsu vĩ,

ĩni gbɛ̃ vãninↄ mìdɛna e.

35 Ma gbɛ̃ pãsĩ gbãnade ke è yã,

àtɛn ↄ tá lán lí kũ zĩtɛ kɛ̀nɛ nna bà.

36 Kũ tá kà kũmao gwe, à kú gwe doro,

ma a wɛ̀tɛ, mádi a lero.

37 Ǹ taarisaride yã gwa,

ǹ wɛ́ pɛ́ gbɛ̃ mana yãi,

zaakũ nɛ̀sɛyĩdade burinↄ ni gↄ̃ buri ũ.

38 Durunnakɛrinↄ sↄ̃ oni kakatɛ lɛɛlɛlɛɛlɛ,

gbɛ̃ vãninↄ buri ni mì dɛ.

39 Dikiri mɛ́ ani gbɛ̃ mananↄ sura ba,

anigↄ̃ deńnɛ utɛki ũ warikɛgↄrↄa.

40 Dikiri ni kpáńyĩ à ń bo,

ani ń sí gbɛ̃ vãninↄa à ń sura ba

kũ ò nài yãi.

38

Takaside aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ǹsun ma toto kũ pↄfɛ̃oro,

ǹsun ma sã fĩ kũ pɛ̃tɛ̃oro.

2 N kànↄ ma papa,

n ↄ tↄ̃̀ma.

3 Ma mɛ̀ gbãna làka n pɛ̃tɛ̃ yãi,

ma wá aafiaro ma durunna yãi.

4 Ma taarinↄ dàmala,

ò tↄ̃̀ma lán aso tìkisii bà.

5 Ma bↄ̀nↄ lì fↄ̃nna ũ,

ò yagi kɛ̀ ma yↄ̃nkↄkɛ yãi.

6 Má kuna, ma gↄ̃ zↄ̀lↄlↄ,

madìgↄ̃ tɛ́ ãnsisinamɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

7 Ma kpɛwa tɛn wí yãpura,

ma mɛ̀ gbãna vĩro.

8 Má gbãna vĩro, ma mɛ̀ɛ kɛ̀ búgubugu,

matɛn wiki lɛ́ ma pↄyakana yãi.

9 Dikiri, ń pↄ́ kũ má yei dↄ̃ pínki,

ndì ma ndana ma sãnsãn.

10 Ma kù tɛn vĩ gbì gbì, ma gbãna làka,

ma wɛ́ tɛn tɛ́ kɛ doro.

11 Ma gbɛ̃nnanↄ kũ ma gbɛ̃nↄ dì gbãtɛmɛnɛ,

ma danɛnↄ dì bàa lɛ́mɛnɛ ma bↄ̀nↄ yãi.

12 Gbɛ̃ kũ ò wɛtɛ ò ma dɛnↄ dì bà kpákpamɛnɛ,

ma wɛtɛrinↄ dì yã vãni kpákũsũ kũmao,

òdigↄ̃ manafikiyã gwa kũ kↄ̃o gↄrↄ sĩnda pínki.

13 Ma gↄ̃ lán sãto bà, madì yã maro,

lán gbɛ̃ kũ a nɛ́nɛ nàtɛ bà, madì lɛ́ wɛ̃kↄ̃aro.

14 Má de lán gbɛ̃ kũ àdi yã maro bà,

madì weḿmaro.

15 Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ma wɛ́ dↄnyĩ,

ĩni ma yã ma, Dikiri ma Luda.

16 Ma pì, ǹsun tó ò yↄ̃̀gↄ̃ kɛmaro,

ǹsun tó ò ĩa dã ma satana yãiro.

17 Ma ka lɛtɛna,

madìgↄ̃ kú yã'ũmmanaa gũn.

18 Mani ma yã vãninↄ onnɛ sà,

zaakũ ma durunna yãin ma pↄ yakana.

19 Ma ibɛrɛ pãsĩnↄn lɛ́ vĩro,

gbɛ̃ kũ ò zã̀magu pãpãnↄn dasi.

20 Òdi yã mana fĩna bomɛnɛ kũ yã vãnio,

yã manan má tɛ́i, akũ ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũmao.

21 Dikiri, ǹsun ma zukũnaro,

ma Luda, ǹsungↄ̃ kú kũmao zã̀ro.

22 Ǹ mↄ́ ǹ kpámai likalika,

ma Dikiri, ma surabarii.

39

Takaside ↄ́ↄdↄna Ludanɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ma pì, manigↄ̃ ma zĩda kũna dↄ̃,

mani tó ma lɛ́ ma da durunnakɛnaa gũnlo.

Tó gbɛ̃ vãni kú kũmao, mani ma lɛ́ kũ.

2 Ma lɛ́ nakↄ̃ana, ma yĩtɛ kítikiti,

mádi yãke oro, bee yã mana se,

akũ ma yã'ũmmanaa ɛ̀ra à kàra.

3 Ma swɛ̃̀ɛ puusu bò ma gũn,

kũ ma laasunn lɛ̀, ma nɛ̀sɛɛ wã̀,

akũ ma lɛ́ bò ma pì:

4 Dikiri, ǹ tó mà a wɛ̃̀ndigↄrↄ lɛ́ dↄ̃

kũ ma gↄrↄ dasi lɛ́o.

Ǹ tó màgↄ̃ dↄ̃ lákũ ma wɛ̃̀ndii ni láka nà araga.

5 N ma wɛ̃̀ndi lɛ́ yↄ̃̀ n ↄla lɛ́n,

ma kunna de wɛ́ kũ yĩola n kĩnaaro.

Gbɛ̃ sĩnda pínki dì gɛ̃tɛ lán ĩa bàmɛ,

6 bisãsiri tɛna dìgↄ̃ de lán uraa bàmɛ.

Àdi kɛ gàragara à aruzɛkɛ kakara,

ama à dↄ̃ ke dín ani gↄ̃nɛro.

7 Tó lɛmɛ, bↄ́ tãmaan manigↄ̃ vĩi?

Mↄkↄ̃mmɛ ma wɛ́ donyĩ, Dikiri.

8 Ǹ ma taarinↄ kɛ̃ma,

ǹsun tó yↄ̃nkↄnↄ ma foboro.

9 Ma lɛ́ nakↄ̃ana, mádi ma lɛ́ wɛ̃kↄ̃aro,

zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ n yã bire kɛ̀.

10 Ǹsun ma lɛ́ doro,

n okũ tɛni ma ká gaa.

11 Ndì gbɛ̃ toto ndì wɛ́ tãa a durunna yãi,

ndì a aruzɛkɛ ble lán blɛ́ bà.

Gbɛ̃ sĩnda pínki dì gɛ̃tɛ lán ĩa bàmɛ.

12 Ǹ ma aduakɛna sí Dikiri,

ǹ sã kpá ma wikilɛnaaa.

Ǹsun sã tata ma ↄ́ↄdↄnaanɛro,

zaakũ n nibↄↄn ma ũ,

má de gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ lán ma dizinↄ bà.

13 Ǹ wɛ́ goma de ma pↄ le àgↄ̃ nna dↄ,

ari màgↄ̃ gɛ́ andunia tó.

40

Dikiri sáabukpanaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ma wɛ́ dↄ̀ Dikirii manamana,

akũ à arɛ dↄ̀ma à ma ↄ́ↄdↄnaa mà.

2 À ma bo tↄ̃̀nↄwɛɛɛ gũn,

à ma bo fokon.

À ma gbá pɛ̀tɛ gbɛ̀si musu,

à ma zɛ gwe gíngin.

3 À lɛ̀ dufu dàmɛnɛ ma lɛ́n

ó Luda sáabukpana pↄ́ ũ.

Gbɛ̃nↄ ni e dasi, vĩna ni ń kũ,

ò Dikiri náani kɛ.

4 Arubarikaden gbɛ̃ kũ à Dikiri náani vĩ ũ,

akũsↄ̃ àdi arɛ dↄ zĩdabirinↄ kũ tãnagbagbarinↄaro.

5 Dikiri ma Luda, n yãbonsarɛkɛnanↄn dasi,

oni fↄ̃ ò yã kũ ntɛn pɛ́awɛrɛ dↄdↄro.

Tó matɛn babannɛ, à lɛ́ vĩro,

mani fↄ̃ mà o pínkiro.

6 Ń ye sa'opↄ ke gbairo,

akũ n ma gba sã mà yã mao.

Ńdi sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ

ke durunna kútɛkɛbↄ gbɛkaro.

7 Akũ ma pì: Makũmɛ la,

ma su lákũ à kɛ̃na takadan ma yã musu nà.

8 Má ye n pↄyenyĩna kɛmɛ, ma Luda,

n doka kú ma swɛ̃̀ɛ gũn.

9 Mani yãzɛde baaru kpá pari kↄ̃kakaranaa gũn,

mani ma lɛ́ nakↄ̃aro, lákũ ń dↄ̃ nà Dikiri.

10 Mádi n yãzɛdekɛ utɛńnɛro,

ma n náani kũ n surabanaao yã ò.

Mádi gí n yenyĩ kũ n yãpurao oi

pari kↄ̃kakaranaa gũnlo.

11 Dikiri, ǹsun gí ma wɛ̃nda gwairo,

n yenyĩ kũ n yãpurao gↄ̃ ma dãkpã.

12 Zaakũ yã vãni kũ à likanamai lɛ́ vĩro,

ma taarinↄ dàmala, matɛn gu ero,

à dasi de ma mìkãla, swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀magu.

13 Dikiri, ǹ sùru kɛ ǹ ma sura ba,

Dikiri, ǹ kɛ likalika ǹ mↄ́ ǹ kpámai.

14 Wé'i gbɛ̃ kũ òtɛn wɛtɛ ò ma dɛnↄ kũ,

ò ń mì pɛ́tɛ.

Gbɛ̃ kũ ò ye mà kisira enↄ kpɛ li,

ń ãn gↄ̃ sisina.

15 Gbɛ̃ kũ òdi pimɛnɛ, taarɛ, taarɛnↄ,

wé'i ń kũ ò gↄ̃ gìri.

16 Gbɛ̃ kũ òtɛni n ki wɛtɛnↄ,

ǹ tò ń pↄ kɛmma nna ò yáa dↄ.

Gbɛ̃ kũ ò ye n surabanainↄ

gↄ̃ pi Dikiri zↄ̃kↄ̃.

17 Takaside wɛ̃ndademɛ ma ũ,

ǹ laasun lɛ́ ma yãa, Dikiri.

Mↄkↄ̃mmɛ ma kpanyĩri ũ kũ ma mìsiriio,

ma Luda, ǹsun gì kɛro.

41

Gyãre aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Arubarikaden gbɛ̃ kũ àdi gbãnasaride yã da ũ,

Dikiri dì a bo warikɛnagↄrↄa.

2 Dikiri ni à dãkpã à a gba wɛ̃̀ndi gbã̀na,

ani arubarika daagu a bùsun,

ani a kpá a ibɛrɛnↄa ò ń pↄyeina kɛaro.

3 Dikiri ni zɛ kãao tó à wutɛna gyãn,

ani tó à futɛ gyã pìn aafia.

4 Ma pì: Dikiri, ma durunna kɛ̀nnɛ,

ǹ ma wɛ̃nda gwa, ń ma gba aafiaa.

5 Ma ibɛrɛnↄ tɛni ma wɛtɛ kũ gao ò pì:

Bↄrɛn ani ga de a tↄ́ sãtɛɛ?

6 Tó ò sù ma gwa, yã pãn òdi omɛnɛ,

òdi baaru vãni wɛtɛ ma yã musu,

gbasa òdi futɛ ò gɛ́ ò yã pì fã bàai.

7 Ma zãngurinↄ dì ma kpákpa kũ yã vãnio,

ń pínki òdi àlesi vãni dↄma ò pi:

8 Gagagyã mɛ́ à a lè,

ani futɛ a wutɛna bire gũn doro.

9 Bee ma gbɛ̃nna kũ ma a náani kɛ̀,

kũ odì ↄ kakara ta dokↄ̃nↄ gũn bò ma kpɛ.

10 Mↄkↄ̃n sↄ̃ Dikiri, ǹ ma wɛ̃nda gwa,

ǹ ma gba aafiaa de mà fĩna bońnɛ.

11 Tó ma ibɛrɛnↄ dí ma yↄ̃̀gↄ̃ kɛmaro,

manigↄ̃ dↄ̃ sà kũ ma yã kàngu.

12 Ń ma kũna ma nɛ̀sɛmana yãi,

ń tò màgↄ̃ kú n arɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

13 Arubarikade Dikiri, Isarailanↄ Luda

zaa káaku ari gↄrↄ sĩnda pínki!

Aami! Aami!

TAKADA PLADE

Zabura 42-72

42

Zĩ̀zↄ ↄ́ↄdↄnaa

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Lákũ zↄ̃ dì swa sarɛ ni dɛ nà,

lɛn n ni dì ma dɛ lɛ, Luda.

2 Ma nini tɛn Luda ni dɛ, Luda Wɛ̃̀ndide pìi.

Bↄrɛn mani le mà gɛ́ daalɛɛ?

3 Wɛ́tɛ̃ mɛ́ à gↄ̃̀ ma pↄ́ble ũ

fãnantɛ̃ kũ gwãanio,

òdigↄ̃ pimɛnɛ gↄrↄ sĩnda pínki:

N Luda kú máa?

4 Ma nɛ̀sɛɛ wɛ̃̀nnɛ, akũ yã díkĩnanↄ dↄ̀magu,

lákũ madì gɛ́ pari gũn nà ari Luda ↄnn,

gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ tɛ́tɛ ma kpɛ kũ ayuwiio,

dikpɛkɛrinↄ dì dodomai kũ sáabukpanaao.

5 Bↄ́yãin ma nɛ̀sɛɛ yàkaa?

À kɛ̀ dera ma laakarii fùtɛɛ?

Séde màgↄ̃ wɛ́ dↄ Ludai,

zaakũ mani ɛra màgↄ̃ à sáabu kpá,

ma Surabari, ma Luda.

6 Ma nɛ̀sɛɛ yàka, akũ n yã dↄ̀magu

zaa Miza kpigɛrɛɛi ari Yoda mìia,

zaa Ɛmↄ kpinↄ musu.

7 Ndì tó ísↄ̃kɛna kĩni gↄ̃ dↄ,

í lòkotonↄ tɛn lɛ́ zukↄ̃i.

N tò í tɛn damala,

a sↄ̃ tɛn tá kũmao.

8 Dikiri dì yenyĩ mↄmɛnɛ fãnantɛ̃,

a lɛ̀ɛ dìgↄ̃ dↄ ma lɛ́n gwãani,

matɛn wɛ́ kɛ Luda kũ à de ma wɛ̃̀ndi ũa.

9 Madì pi Luda ma gbɛ̀sinɛ:

Bↄ́yãin ma yã sã̀nguu?

À kɛ̀ dera n tò màgↄ̃ tɛ́ kũ pↄsirao

ma ibɛrɛ wɛ́tãmmana yãii?

10 Ma waridↄmmarinↄ dì ma sↄ̃sↄ̃,

akũ ma wánↄ dìgↄ̃ wí,

òdigↄ̃ pimɛnɛ gↄrↄ sĩnda pínki:

N Luda kú máa?

11 Bↄ́yãin ma nɛ̀sɛɛ yàkaa?

À kɛ̀ dera ma laakarii fùtɛɛ?

Séde màgↄ̃ wɛ́ dↄ Ludai,

zaakũ mani ɛra màgↄ̃ a sáabu kpá,

ma Surabari, ma Luda.

43

1 Ǹ ma yã nna kpáma Luda,

ǹ zɛ kũmao buri ludadↄ̃risarinↄ yã musu,

ǹ ma bo gbɛ̃ vãni manafikidenↄ ↄĩ.

2 Luda, mↄkↄ̃mmɛ ma utɛki ũ,

bↄ́yãin n gimaii?

À kɛ̀ dera n tò ma gↄ̃ tɛ́ kũ pↄsirao

ma ibɛrɛ wɛ́tãmmana yãii?

3 Ǹ n gupura kũ n yãpurao zĩma,

à domɛnɛ arɛ n kpi musu,

à gɛ́ kũmao ari n kúkia gwe.

4 Gbasa mà gɛ́ n gbagbakia Luda,

ma pↄ ni kɛmma nna, Luda ma pↄnna,

mani n tↄ́ kpá kũ mↄrↄↄo,

Luda ma Luda.

5 Bↄ́yãin ma nɛ̀sɛɛ yàkaa?

À kɛ̀ dera ma laakarii fùtɛɛ?

Manigↄ̃ wɛ́ dↄ Ludai,

zaakũ mani ɛra màgↄ̃ a sáabu kpá,

ma Surabari, ma Luda.

44

Isarailanↄ faaba wɛ́kɛnaa

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Luda, yã kũ n kɛ̀ zaa gìkɛna ó dizinↄ gↄrↄa,

ò òwɛrɛ ó sã mà.

2 N ↄ sↄ̃̀ burinↄi n wari dↄ̀ḿma,

n ó dizinↄ kàtɛ ń gbɛ̀n,

n ń kara ò dàgula.

3 Adi kɛ ń fɛ̃nɛda mɛ́ à ń ká bùsu díaro,

ń gã̀sã gbãnan ò zĩ̀i blèoro.

N zĩda gã̀sã gbãna mɛ́ à tò,

n arɛ dↄ̀ḿma kũ ń yeńyĩ yãi.

4 Mↄkↄ̃mmɛ ma Kína ũ ma Luda,

ndì tó Yakubu burinↄ zĩ̀ ble.

5 N gãin odì ↄ sↄ̃ ó ibɛrɛnↄi,

kũ n tↄ́on odì gbá pɛ́tɛpɛtɛ ó zãngurinↄa.

6 Adi kɛ ma sá náanikɛnanlo,

adi kɛ ma fɛ̃nɛda mɛ́ àdi ma boro.

7 Zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ ndì ó sí ó ibɛrɛnↄa,

ndì wé'i da ó zãngurinↄa.

8 Luda, odìgↄ̃ n sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki,

odìgↄ̃ n tↄ́ kpá lakanaa sari.

9 Bee kũ abireo n giwái n tò wé'i ó kũ,

ndì bo kũ ó zĩ̀karinↄ doro.

10 N tò o boru kpɛ ó ibɛrɛnↄnɛ,

n tò ó zãngurinↄ ó pↄ́nↄ nàkↄ̃a.

11 N ń gbá zɛ́ ò ó dɛdɛ lán sãnↄ bà,

n ó fãkↄ̃a burinↄ tɛ́.

12 N n gbɛ̃nↄ yìa araga,

ńdi àre le a gũnlo.

13 N tò ó gbɛ̃dakenↄ ó sↄ̃sↄ̃,

gbɛ̃ kũ ò kú ó sarɛnↄ ó lalandii kɛ̀.

14 N tò o gↄ̃ baaru pↄ́ ũ burinↄnɛ,

gbɛ̃nↄ dì ń mì yĩgãwɛrɛ.

15 Madìgↄ̃ kú kũ wé'io gↄrↄ sĩnda pínki,

ma gasuu gↄ̃̀ kpá ma wɛ́i

16 ma lalandikɛrinↄ kũ ma sↄ̃̀sↄ̃rinↄ yãi

kũ ma ibɛrɛ kũ ò ye ò fĩna bomanↄ yão.

17 Abirekũ ó lé pínki,

bee kũ n yã dí sãóguro,

ódi n bàka kunna kũoo yã gbororo.

18 Ó laasun dí kɛ̃mmaro,

ódi kɛ̃ n zɛ́aro.

19 N ó kɛ́ dúgudugu,

n ó bùsu kɛ̀ gbɛ̃gbonnↄ kureki ũ,

n gusira níkiniki dàóla.

20 Tó ó Dikiri tↄ́ sã̀ógu yã,

ke tó ó wɛ́ dↄ̀ buri zĩ̀tↄnↄ tãnanↄi,

21 Luda ni gí ei yá?

Zaakũ àkũ mɛ́ à ó nɛ̀sɛgũnyãnↄ dↄ̃ pínki.

22 N yãi ó kú ga lɛ́i zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi,

òdi ó ditɛ lán sã kũ oni ń kùtu kpánↄ bà.

23 Ǹ vu Dikiri! À kɛ̀ dera ntɛn i oo?

Ǹ futɛ! Ǹsun gíwái gↄrↄ sĩnda pínkiro.

24 À kɛ̀ dera n kↄ̀kↄtↄↄ dↄ̀wɛrɛɛ?

Ó wɛ̃ndakɛ kũ ó wɛ́tãmmanaao sã̀ngun yá?

25 O gↄ̃ yĩna lukutɛ̃n,

o gↄ̃ wutɛna zĩtɛ.

26 Ǹ futɛ ǹ kpáwái,

ǹ mↄ́ ǹ ó bo n yenyĩ yãi.

45

Kína nↄsɛna lɛ̀ɛ

Yenyĩ lɛ̀ kũ Kora burinↄ dà.

1 Yã nna tɛn pípi ma swɛ̃̀ɛ gũn,

lákũ matɛn lɛ̀ díkĩna da kínanɛ nà.

Ma lɛ́ nna lán takadakɛ̃ri mana takadakɛ̃bↄↄ bà.

2 N manakɛ de gbɛ̃ sĩnda pínkila,

n lɛ́gbɛɛ dìgↄ̃ nna,

arubarika kũ Luda dàngu lakana vĩro.

3 Mↄkↄ̃n zĩ̀kari pãsĩ, ǹ n fɛ̃nɛda sɛ́

ǹ loko n kíkɛgakuri sèeda ũ.

4 Ǹ di sↄ̃a ǹ gɛ́ zĩ̀ ble n gakurikɛ gũn

yãpura kũ nɛ̀sɛdoo kũ yãzɛdeo yãi,

ǹ yã náasidenↄ kɛ kũ n ↄpla gbãnao.

5 Kí, n kànↄ lɛ́ sↄ̃ntɛ,

àdi gɛ̃ à n ibɛrɛnↄ swɛ̃̀ zↄ̃,

burinↄ dì lɛ́tɛ n gbá sarɛ.

6 Luda, ĩnigↄ̃ vutɛna kpatan gↄrↄ sĩnda pínki,

ĩnigↄ̃ n kíkɛgo kũna yãzɛde ũ.

7 Ń ye yãmanakɛnaai, n zã a yãvãnikɛnagu.

À yã mɛ́ à tò Luda, n Luda, n ka kín,

à pↄnna pìsimma de n gbɛ̃nↄla.

8 Lí'ↄ gbĩ nnanna pìsi n pↄ́kasanↄa,

mↄrↄ'ũ dì n pↄ kɛ nna

n kpɛ́ kũ ò kɛ̀kɛ kũ wisa sakaao gũn.

9 Kína nɛ́nↄgbɛ̃nↄn kú n nↄ yenyĩdenↄ tɛ́,

n nↄ dufu kú n ↄplai,

à Ofi bùsu wurapↄnↄ dana.

10 Nɛ́nↄkpare, ǹ sã kpá ǹ ma!

N de bɛ kũ n gbɛ̃nↄ yã sún donnɛ arɛro.

11 N nↄmanakɛ tɛn kína mɛ̀ɛ luka,

ǹ mì natɛnɛ, zaakũ n dikirimɛ a ũ.

12 Tayadenↄ ni su ò gba dannɛ,

aruzɛkɛdenↄ ni n wɛ́ wɛtɛ.

13 Kína nɛ́nↄkpare vutɛna kpɛ́nɛ gũn kũ gakurio,

ò ↄzĩ kɛ̀ a pↄ́kasanↄa kũ wura bàao.

14 Òtɛn su kãao kínanɛ

kũ a pↄ́kasa wãnzãndenↄo dana.

Nɛ́nↄkpare zɛnnɛrinↄ tɛ́i,

òtɛn su kãao a kĩnaa.

15 Òtɛn gɛ̃ kũńwo kínabɛa,

òtɛn pↄnna kɛ kũ ayuwiikɛnaao.

16 N nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ni gↄ̃ n denↄ gɛ̃nɛ ũ,

ĩni ń ditɛditɛ kínanↄ ũ andunia gũn pínki.

17 Mani tó n tↄ́ gↄ̃ dↄ gbɛ̃nↄgu lakanaa sari,

burinↄ nigↄ̃ n sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki.

46

Luda kú kũoo

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Ludan ó utɛki ũ kũ ó gbãnao,

àdigↄ̃ kpáwái gↄrↄ sĩnda pínki ó warikɛnaa gũn.

2-3 A yã mɛ́ à tò bee tó andunia yàka

akũsↄ̃ kpinↄ lɛ̀tɛ ò sì ísiran,

bee tó í pì kĩni kà à fùtaa bò

akũsↄ̃ kpinↄ dège kũ kĩnio,

swɛ̃̀ ni kɛ̃óguro.

4 Swa ke kun kũ a í dì su kũ pↄnnao Luda wɛ̃tɛ gũn,

Luda Musude kúki kũ à kú adonaa pìi.

5 Luda kú wɛ̃tɛ pìi gũn, ani gↄ̃ bɛzĩ ũro,

Luda ni kpái gudↄo.

6 Burinↄ tɛn wiki lɛ́, kpatanↄ tɛn yĩgã,

Luda pũ̀tã, akũ andunia yↄ̀.

7 Dikiri Zĩ̀karide kú kũoo,

Yakubu Ludan ó utɛki ũ.

8 À mↄ́ à Dikiri yãkɛnanↄ gwa,

lákũ à yã yìa anduniaa nà.

9 Àkũ mɛ́ àdi zĩ̀i mì dɛ ari andunia lɛ́n,

àdi sánↄ ɛ́'ɛ àdi sárinↄ dúgu zↄ̃,

àdi tɛ́ sↄ̃ sɛ̃gbakonↄa.

10 À zɛ tɛɛnɛ àgↄ̃ dↄ̃ kũ makũmɛ Luda ũ.

Burinↄ ni ma tↄ́ sɛ́ lei,

oni ma tↄ́ kpá andunia gũn pínki.

11 Dikiri Zĩ̀karide kú kũoo,

Yakubu Ludan ó utɛki ũ.

47

Ludamɛ andunia pínki kína ũ

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Buri sĩnda pínki, à ↄkpa lɛ́,

à pↄnna wiki lɛ́ Ludanɛ kũ ayuwiio.

2 Zaakũ Dikiri Musude naasi vĩ,

andunia pínki Kína zↄ̃kↄ̃ↄmɛ a ũ.

3 À tò o zĩ̀i blè burinↄa,

à tò o gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛ gbɛ̃nↄa.

4 À ó zĩtɛ bakaa kpàwá,

a yenyĩde Yakubu burinↄ ĩadãbↄ ũ.

5 Luda fùtɛ, òtɛn ayuwii kɛ,

Dikiri zɛna, òtɛn kuru pɛ́.

6 À lɛ̀ sí Ludanɛ, à lɛ̀ sínɛ,

à lɛ̀ sí ó Kínanɛ, à lɛ̀ sínɛ.

7 Zaakũ andunia pínki Kínamɛ a ũ,

à lɛ̀ sínɛ kũ dↄ̃naao.

8 Luda tɛn kí ble burinↄa,

à vutɛna a kpata kũ à kú adonaaa.

9 Burinↄ kpatablerinↄ tɛn kↄ̃ kakara

gbɛ̃ kũ ò de Ibrahĩ Luda gbɛ̃nↄ ũ,

zaakũ andunia kínanↄ bi Luda pↄ́mɛ.

À deńla ń pínki.

48

Zaiↄ̃ bi Luda wɛ̃tɛmɛ

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Dikiri zↄ̃kↄ̃, à kà ò a sáabu kpá manamana

ó Luda wɛ̃tɛ gũn a kpi kũ à kú adonaa musu.

2 Zaiↄ̃ gbɛ̀ katɛna mana,

à de andunia gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ pↄnna ũ.

Kína zↄ̃kↄ̃ wɛ̃tɛ pì kú kpi gugbãnduru kpa.

3 Luda kú a gudãkpãkinↄ gũn,

à tò ò a dↄ̃ aafialeki ũ.

4 Kũ kínanↄ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀

de ò su ò lɛ́tɛa lɛɛlɛ,

5 kũ ò wɛ̃tɛ pìi è lɛ, akũ à bò ń sarɛ,

vĩna ń kũ, akũ ò bàa lɛ̀.

6 Ò gↄ̃̀ kũ lukanaao

lán nↄgbɛ̃ nↄ̀wãwãkɛrii bà.

7 N ń kɛ́ dúgudugu

lákũ ifãboki ĩa dì lagatarinↄ gó'itɛnↄ kakatɛ nà.

8 Yã kũ o màan ó wɛ́ è

Dikiri Zĩ̀karide ó Luda wɛ̃tɛ gũn.

Luda wɛ̃tɛ pìi kàtɛ àgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

9 Luda, ó kú n kpɛ́ ↄnn,

ótɛn laasun lɛ́ n yenyĩkɛnaaa.

10 Luda, lákũ n tↄ́ dàgula ari andunia lɛ́n nà,

lɛn n sáabukpanaa dàgula lɛ dↄ.

Ndì yã gↄ̃gↄ̃ n gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a.

11 Zaiↄ̃ kpidenↄ tɛn pↄnna kɛ,

Yudanↄ bùsu wɛ̃tɛdenↄ pↄ kɛ̀ nna,

yãkpatɛ kũ n kɛ̀nↄ yãi.

12 À dↄdↄkↄ̃a à lika Zaiↄ̃i,

à a bĩni dãkpãki lei dasinↄ naro.

13 À a bĩninↄ tàasi ká kũ a zɛki gbãnanↄ

de à le à baba ziadenↄnɛ.

14 Zaakũ Luda dímɛ ó Luda ũ gↄrↄ sĩnda pínki,

àdi dowɛrɛ arɛ ari ò gɛ́ gao.

49

Aruzɛkɛ náanikɛna bi yↄ̃nkↄyãmɛ

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Buri sĩnda pínki, à yã díkĩna ma,

andunia pínki, à sã kpá,

2 kínanↄ kũ talakanↄ,

aruzɛkɛdenↄ kũ takasidenↄ á pínki.

3 Ɔ̃ndↄ̃yã kú ma lɛ́n,

dↄ̃na kú ma swɛ̃̀n.

4 Mani sã dↄ yáasi yãi

mà a bↄkↄtɛ kɛ kũ mↄrↄlɛnaao.

5 Mani vĩna kɛ yã pãsĩ gↄrↄnɛro,

bee tó ma zãngurinↄ likanamai.

6 Ò ń aruzɛkɛ náani vĩ,

òdi ń ↄgↄda ĩa dã.

7 Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à gí a gbɛ̃dakenɛ ga kũ ani gairo,

ani le à pↄ́ke kpá Ludaa à a wɛ̃̀ndi booro.

8 Zaakũ gbɛ̃ wɛ̃̀ndi bona zĩ'ũ,

aruzɛkɛ ni fↄ̃ à bo zikiro.

9 Ani fↄ̃ à tó àgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkiro,

ani fↄ̃ à gínɛ àsun wɛ́ kɛ pla kũ gyãwãnworo.

10 Zaakũ ò dↄ̃ kũ bee ↄ̃ndↄ̃rinↄ dì ga,

mìsaridenↄ kũ yↄ̃nkↄnↄ dì mì dɛ lɛ se,

òdi ń aruzɛkɛ tó gbɛ̃ pãndenↄnɛ.

11 Bee kũ ò ń tↄ́nↄ kpà bùsunↄnɛ yã,

ń mira nigↄ̃ de ń bɛ ũmɛ gↄrↄ sĩnda pínki,

anigↄ̃ ń kúki ũ ari ń buria.

12 Bisãsiri kũ a bɛ̀ɛrɛkɛo

dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkiro,

ani kakatɛ lán nↄ̀bↄnↄ bàmɛ.

13 Mìsaridenↄ lakanaan gwe,

lɛmɛ à de lɛ dↄ kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ ń ágbainↄ.

14 Oni si gyãwãnn lán sãnↄ bà,

ga mɛ́ anigↄ̃ de ń dã̀ri ũ,

gbɛ̃ mananↄ ni kí bleḿma gudↄo.

Ń mɛ̀nↄ ni yagi kũ miran,

gyãwãn mɛ́ anigↄ̃ de ń bɛ ũ.

15 Ama Luda ni ma wɛ̃̀ndi sí gyãwãnnwa

à gbãnakɛ kpámai.

16 Tó gbɛ̃ tɛn gↄ̃ aruzɛkɛde ũ

akũsↄ̃ a bɛ tↄ́ tɛn bo nna,

ǹsun tó à kɛnnɛ yãke ũro,

17 zaakũ ani le à pↄ́ke sɛ́ à táo a gagↄrↄro,

a aruzɛkɛnↄ ni bo tɛ́iro.

18 Bee tó à a zĩda dↄ̃̀ arubarikade ũ a wɛ̃̀ndi gↄrↄ

akũsↄ̃ ò a sáabu kpà a nnamana yãi,

19 ani ká a dizinↄlamɛ,

ani wɛ́ kɛ pla kũ gupurao ziki doro.

20 Bisãsiri kũ a bɛ̀ɛrɛkɛo,

tó a wɛ́ dí kɛ̃ro,

ani gɛ̃tɛ lán nↄ̀bↄnↄ bàmɛ.

50

Donyĩkɛna yãpura

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Dikiri Luda Gbãnasĩndapinkide tɛn yã o,

àtɛn lɛ́ zu andunia gbɛ̃nↄi

zaa ifãboki kpa ari a lɛ́tɛ kpa.

2 Luda gakuri tɛn bi Zaiↄ̃,

wɛ̃tɛ kũ a manakɛ papana.

3 Ó Luda tɛn su, anigↄ̃ yĩtɛnaro.

Tɛ́ kũ àdi ń ble kú a arɛ,

zàga'ĩa pãsĩ likai.

4 Àtɛn musudenↄ sísi kũ zĩtɛdenↄo

de à le à yãkpatɛ kɛ kũ a gbɛ̃nↄ.

5 À pì: À ma yãmarinↄ kakaramɛnɛ,

gbɛ̃ kũ ma bàka kú kũńwo sa'onaa gãinↄ.

6 Ludamɛ yãkpatɛkɛri ũ,

musudenↄ dì a yãkɛna a zɛ́a kpàkpa kɛ.

7 À ma, ma gbɛ̃nↄ, má yã vĩ mà oárɛ,

Isarailanↄ, mani á dà bobo,

makũmɛ Luda á Luda ũ.

8 Matɛn zuka káái á sa'ona yãiro,

ke sa'opↄ kũ adìgↄ̃ ká tɛ́n à tɛ́ kũ.

9 Má zùsa kũ à kú á kpàsan ni vĩro,

kesↄ̃ blè kũ à kú á karaa gũn,

10 zaakũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ bi ma pↄ́nↄmɛ

kũ pↄ́kãde kpàsa kũ ò kú sĩ̀sĩ dasinↄ musuo.

11 Má kpi musu bãnↄ dↄ̃ pínki,

sɛ̃̀ntɛ pↄ́ ketenↄ kun ma pↄ́ ũmɛ.

12 Tó nà tɛni ma dɛ, mani oárɛro,

zaakũ makũmɛ má andunia vĩ

kũ pↄ́ kũ ò kunnↄ pínki.

13 Madì zùsa nↄ̀bↄ són yá?

Madì blèkofĩnii aru min yá?

14 À sa oma kɛnnakũkↄ̃o pↄ́ ũ,

à lɛ́ kũ a gbɛ̃̀ makũ Luda Musudea fĩna bo.

15 À ma sísi warikɛgↄrↄa,

mani á bo, áni bɛ̀ɛrɛ límɛnɛ.

16 Akũ Luda pì yãvãnikɛrinↄnɛ:

À kɛ̀ dera átɛni ma yãditɛnanↄ dↄdↄↄ?

Bↄ́yãi ma bàka kunna kũńwo yã da á lɛ́nn?

17 Á ye ma yãdannɛnaairo,

a ma yãnↄ kpà kpɛ.

18 Tó a kpãni è, adì a kɛ á gbɛ̃nna ũmɛ,

á bàkaa dìgↄ̃ kú kũ zinakɛrinↄ.

19 Á lɛ́gbɛɛ vãni,

adì lɛ́nna kɛńnɛ.

20 Adìgↄ̃ á gbɛ̃ndo pi,

adì á da nɛ́ ɛ́kɛ bo.

21 A yã birenↄ kɛ̀, akũ má yĩtɛna.

Átɛn da má de lán á bàmɛ,

ama mani kpãkɛ̃ái mà á dà bobo.

22 Ákↄ̃nↄ kũ ma yã sã̀águnↄ, à yã pì ma.

Tó lɛn sↄ̃ro, mani á kɛ yákiyaki,

gbɛ̃ke ni fↄ̃ à á símaro.

23 Gbɛ̃ kũ à kɛnnakũkↄ̃o sa òma zↄ̃kↄ̃kɛ dↄ̃̀mɛnɛ,

àtɛni ma gba zɛ́ mà mↄárɛ

lákũ madì gbɛ̃nↄ sura ba nà.

51

Sùrukpana Ludaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ annabi Natã gɛ̀ɛ a kĩnaa a zinakɛna kũ Basɛbao gbɛra

1 Luda, ǹ ma wɛ̃nda gwa n yenyĩ gũn,

ǹ ma taarinↄ gogo n mana zↄ̃kↄ̃ yãi.

2 Ǹ ma durunna kɛ̃ma mà gↄ̃ swáswa,

ǹ ma durunna kɛ̃ma míↄmiↄ.

3 Má a taarinↄ dↄ̃ sà,

ma durunna dìgↄ̃ sãmaguro.

4 Mↄkↄ̃mmɛ ma durunna kɛ̀nnɛ,

ma yã kũ ń yeiro kɛ̀.

Tó n yã ò, n yã nigↄ̃ zɛ́ vĩ,

tó n yãkpatɛ kɛ̀ kũmao, n yã nigↄ̃ nna.

5 Zaa ma da nɛ̀sɛn má vãni,

má durunna vĩ zaa ma ina gↄrↄmɛ.

6 Nɛ̀sɛmana mɛ́ àdi kángu,

ǹ ↄ̃ndↄ̃ damɛnɛ ma swɛ̃̀ɛ gũn.

7 Ǹ ma zú o kũ sakoo mà pu swáswa,

ǹ ma nɛ̀sɛ pípimɛnɛ mà gↄ̃ púu táitai.

8 Ǹ tó mà pↄnna kɛ kũ yáadↄnaao,

ǹ tó ma wá kũ n bùsanↄ were.

9 Ǹsun ma durunnanↄ yã daro,

ǹ ma yã vãninↄ bo ǹ zukũna pínki.

10 Luda, ǹ nɛ̀sɛpura damɛnɛ,

ǹ ɛra ǹ tó ma laakari gↄ̃ kpatɛna.

11 Ǹsun ma zukũnaro,

ǹsun n Nini símaro.

12 Ǹ ɛra ǹ tó ma pↄ kɛ nna

kũ n ma sura bà yãi.

Ǹ ma nini gba màgↄ̃ n yã ma,

13 gbasa mà n yã dada yãvãnikɛrinↄnɛ,

durunnakɛrinↄ ni ɛra ò arɛ dↄmma.

14 Ǹ ma bo gbɛ̃dɛna yãn,

Luda, Luda ma surabarii,

mani lɛ̀ sí n yãkɛna a zɛ́a musu.

15 Dikiri, ǹ ma gba lɛ́

mà n sáabu kpá.

16 Sa'onaa dì kɛnnɛ nnaro,

tó lɛnlo de ma ò.

Sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ dì kánguro.

17 Sa kũ matɛn ommamɛ ma nɛ̀sɛyĩda ũ,

ndì wɛ̃ndade sùrude gya boro.

18 Luda, ǹ arubarika da Zaiↄ̃gu

n pↄyeina mana gũn,

ǹ Yurusalɛmu bĩni gba gbãna,

19 gbasa sa'ona a zɛ́a ni kángu

kũ sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũo,

oni sa o kũ zùsanɛnↄ n gbagbakia.

52

Aruzɛkɛde ĩadãnaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ à gɛ̀ɛ Aimɛlɛki bɛa, akũ Ɛdↄmu gbɛ̃ Doɛgi gɛ̀ɛ à ò Solunɛɛ

1 Gↄ̃sa gbãna, Luda gbɛ̃kɛ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

à kɛ̀ dera ntɛn ĩa dã kũ yã vãnioo?

2 Ndìgↄ̃ lɛ́fↄtↄ kɛ kũ gbɛ̃nↄ gↄrↄ sĩnda pínki,

n lɛ́ nna lán gɛ̃ mìbobↄↄ bà,

ndì gbɛ̃nↄ gbákĩ zↄ̃o.

3 Ń ye yã vãnii de a manala,

ɛ́kɛtonaa dì kɛnnɛ nna de yãpurala.

4 Ń ye gbɛ̃kakatɛna yãi,

manafikiyã mɛ́ à da n lɛ́n.

5 Luda ni n gbãna kↄ̀ ɛ́ ari gↄrↄ sĩnda pínki,

ani n kũ à bo kũnwo n kpɛ́n,

ani n bo gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ tɛ́.

6 Tó gbɛ̃ mananↄ è, vĩna ni ń kũ,

oni n lalandi kɛ ò pi:

7 Gbɛ̃ kũ adi Luda kɛ a utɛki ũron dí!

À náani kpà a aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ↄa,

à gↄ̃̀ gbãnade ũ gbɛ̃kakatɛnaa gũn.

8 Má de lán kù lásirade kũ à kú Luda ↄnn bà,

manigↄ̃ zɛ kũ Luda yenyĩo gↄrↄ sĩnda pínkimɛ.

9 Manigↄ̃ n sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki

yã kũ n kɛ̀ yãi,

mani n tↄ́ sɛ́ lei n yãmarinↄ wára,

kũ ń mana yãi.

53

Yↄ̃nkↄ yã'onaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Yↄ̃nkↄ dì pi a swɛ̃̀n Luda kunlo.

Gbɛ̃nↄ yàka, ń yãkɛnaa vãni,

yãmanakɛri ke kú ń tɛ́ro.

2 Zaa musu Luda dì bisãsirinↄ tàasi ká

à gwa tó gbɛ̃ke ↄ̃ndↄ̃ kà à a kĩnaa wɛtɛ.

3 Ò sã̀tɛ ń pínki ò gↄ̃̀ dↄ̀rↄↄ sari míↄmiↄ,

yãmanakɛri ke kú ń tɛ́ro, bee mɛ̀n do.

4 Yãvãnikɛrinↄↄ dↄ̃na vĩroo?

Òdi ma gbɛ̃nↄ mↄ́mↄ lán ú bà,

òdi Luda sísiro.

5 Gwen vĩna ń kũn manamana,

vĩnapↄnↄn kú gwe sↄ̃ro.

Luda tò gbɛ̃ kũ ò lɛ̀tɛáwanↄ gↄ̃̀ katɛna gɛ̀nↄ ũ,

a wé'i dàḿma kũ Luda gìńyĩ yãi.

6 Luda, ǹ bo Zaiↄ̃ ǹ mↄ́ ǹ Isarailanↄ sura ba!

Tó Luda ɛ̀ra à sù kũ a gbɛ̃nↄ ń gwena zĩn,

Yakubu burinↄ ni pↄnna kɛ,

Isarailanↄ ni yáa dↄ.

54

Gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãa aduakɛnaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ Zifidenↄ gɛ̀ɛ ò pì Solunɛ, Dauda utɛna ń bùsun.

1 Luda, ǹ ma sura ba n tↄ́ yãi,

ǹ yã símɛnɛ kũ n gbãnao.

2 Luda, ǹ ma aduakɛna ma,

ǹ sã kpá ma yã'onaai.

3 Zaakũ buri pãndenↄ fùtɛmai,

gbɛ̃ pãsĩnↄ tɛni ma wɛ ò ma dɛ,

òdi Luda yã daro.

4 Ludamɛ ma kpanyĩri ũ,

Dikiri mɛ́ à ma kũna.

5 Ǹ ma zãngurinↄ vãni ɛraḿma,

ǹ ń dúgu zↄ̃ n náani yãi.

6 Mani sa omma kũ ma pↄyeinaao,

mani n tↄ́ bo Dikiri, zaakũ ń mana.

7 À ma bo ma warinↄ gũn pínki,

à tò ma yↄ̃̀gↄ̃ kɛ̀ ma ibɛrɛnↄa.

55

Aduakɛna kunna wɛ́tãmmanaa gũn

Dauda lɛ̀ɛ. Òdi sí kũ guruminↄmɛ.

1 Luda, ǹ ma aduakɛna ma,

ǹsun lá kú ma yãlaro.

2 Ǹ sã wɛ̃ ma yãi ǹ wema,

ma laasun ma likara ma gↄ̃ bídi gũn,

3 ma ibɛrɛnↄ yã'ona yãi

kũ gbɛ̃ vãninↄ wɛ́birimanaao,

zaakũ òtɛn wari dↄmamɛ,

ò ma kũna kũ pↄfɛ̃o.

4 Swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀magu,

ga vĩna gɛ̃̀magu.

5 Vĩna ma kũ, matɛn lukaluka,

ma nini vùra.

6 Tó má dɛ̀mbɛrɛ vĩ lán potɛ̃nɛ bà,

de mani vura mà gɛ́ kámma bo,

7 mani bàa lɛ́ mà gɛ́ zã̀zã,

mani gɛ́ mà vutɛ gbárannan.

8 Mani wã mà gɛ́ mà utɛki wɛtɛ,

de zàga'ĩa gbãna sún ma lero yãi.

9 Ǹ ń yã gboro, Dikiri, ǹ ń yã yãkatɛńnɛ,

zaakũ ma è zuka kũ fìtiio kú wɛ̃tɛ gũn.

10 Òdi kpátɛ kɛ bĩni musu fãnantɛ̃ kũ gwãanio,

yã vãni kũ yã gbãnao di wɛ̃tɛ gũn.

11 Gbɛ̃dɛdɛyã mɛ́ à wɛ̃tɛ pìi pà,

gbãnamↄnnɛna kũ manafikio dì kɛ̃ a batunlo.

12 Tó ma ibɛrɛ mɛ́ àtɛni ma sↄ̃sↄ̃ yã, mani mɛna,

tó ma zãnguri mɛ́ à fùtɛmai, mani utɛnɛ.

13 Ama mↄkↄ̃n, mↄkↄ̃n kũ ó sára lɛ́lɛ,

ma gbɛ̃ndo, ma gbɛ̃nna!

14 Odì fàai bo kũ kↄ̃o yã nnanna,

odìgↄ̃ tɛ́kↄ̃i pari tɛ́ Luda ↄnn.

15 Ga ni zãmba kɛ ma ibɛrɛnↄnɛ,

ò si gyãwãn ń gbãnagↄrↄ,

zaakũ vãni vutɛki è ń gũn.

16 Makũ sↄ̃, madì Luda sísi,

akũ Dikiri dì ma sura ba.

17 Kↄnkↄ, fãnantɛ̃ kũ ↄkↄsio

madìgↄ̃ ma yã'ũmmananↄ bↄtɛnɛ kũ ndanaao,

akũ àdi ma yã ma.

18 Bee kũ ma ibɛrɛnↄn dasi,

àdi ma sí à ma bo fìtin aafia.

19 Luda dìgↄ̃ vutɛna kpatan gↄrↄ sĩnda pínki,

ani ma yã ma, ani wé'i daḿma,

zaakũ òdi ń dà litɛro, ò Luda vĩna vĩro.

20 Ma gbɛ̃ pìi fìti kɛ̀ kũ a gbɛ̃nↄo,

à bò lɛ́dokↄ̃nↄ kũ ò kɛ̀ kũ kↄ̃o kpɛ.

21 Àdi yã nna o lán zↄ́ bà,

ama fìti laasun kú a swɛ̃̀n.

Àdi lɛ́nna kɛńnɛ páipai,

ama yáadↄmma bà da a bↄ̀kↄmmɛ.

22 Ǹ n yã'ũmmananↄ tó Dikirinɛ,

anigↄ̃ n kũna,

àdi tó gbɛ̃ mana fu zikiro.

23 Gbɛ̃dɛri náanisaridenↄ ni ń gↄrↄ dagura lero,

Luda, ĩni tó ò si gyãwãn tↄ̃̀nↄwɛɛn.

Makũ sↄ̃, manigↄ̃ n náani vĩ.

56

Zĩdakpana Ludaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ Filisitininↄ a kũ̀ zaa Gata.

1 Ǹ ma wɛ̃nda gwa Luda, òtɛn pɛ́ma,

òdigↄ̃ zĩ̀ ká kũmao ògↄ̃ wɛ́ tãma gↄrↄ sĩnda pínki.

2 Ma kpàkparinↄ dìgↄ̃ pɛ́ma gↄrↄ sĩnda pínki,

ń karambaani yãin òtɛn zĩ̀ ká kũmao.

3 Tó vĩna tɛni ma kũ, mani n náani kɛ.

4 Mani Luda tↄ́ kpá yã kũ à ò yãi,

má Luda náani vĩ, mani vĩna kɛro.

Bↄ́n bisãsiri ni fↄ̃ à kɛmɛnɛɛ?

5 Òdigↄ̃ ma yã litɛ kpɛdangara gↄrↄ sĩnda pínki,

òdigↄ̃ ma kpákpa kũ yã vãnio.

6 Òdi kↄ̃ kakaramai ò natɛmɛnɛ,

òdi ma kpákpa ògↄ̃ ye ò ma dɛ.

7 Luda, ǹsun tó ń gbɛ̃ke boro,

ǹ burinↄ nɛ kũ pↄfɛ̃o.

8 Ǹ ma warikɛna yã da,

ǹ ma wɛ́tɛ̃kↄtɛna ká n tùruu gũn.

À kú n takada gũnloo?

9 Tó ma lɛ́ zù Ludai,

ma ibɛrɛnↄ ni boru kũ kpɛo,

manigↄ̃ dↄ̃ kũ à yã sìmɛnɛ.

10 Mani Luda tↄ́ kpá yã kũ à ò yãi,

ee, mani Dikiri tↄ́ kpá yã pì ona yãi.

11 Má Luda náani vĩ, mani vĩna kɛro.

Bↄ́n bisãsiri ni fↄ̃ à kɛmɛnɛɛ?

12 Luda, mani lɛ́ kũ ma gbɛ̃̀nnɛnↄ fĩna bo,

mani kɛnnakũkↄ̃o sa omma.

13 Zaakũ n ma si ga lɛ́i,

ńdi tó ma gɛ̃̀ɛ sìro,

de màgↄ̃ kure kũnwo

gupura kũ àdi wɛ̃̀ndi kpáḿma gũn.

57

Wikilɛna Luda Musudei

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ à bàa lɛ̀ Solunɛ à ùtɛ gbɛ̀wɛɛn.

1 Ǹ ma wɛ̃nda gwa Luda, ǹ ma wɛ̃nda gwa,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma nanyĩ.

Ǹ ma sↄtↄ n orun ari ma bo ga lɛ́i.

2 Matɛn wiki lɛ́ Luda Musudei,

Luda kũ àdi yã kũ à ò papamɛnɛ pìi.

3 Ani tó kpányĩ bo zaa musu à ma sura ba,

ani wé'i da gbɛ̃ kũ òtɛn pɛ́manↄa,

ani a gbɛ̃kɛ kũ a náaniyão kɛmɛnɛ.

4 Má kú músunↄ tɛ́,

ma gↄ̃ wutɛna nↄ̀bↄ pãsĩnↄ dagura.

Gbɛ̃ pìnↄ nɛ́nɛ nna lán fɛ̃nɛda bà,

ń saka bi sárimɛ kũ kàao.

5 Luda, ǹ n zĩda tↄ́ sɛ́ lei ari musumusu,

ǹ tó n gakuri da anduniala pínki.

6 Ò tankutɛ kpàkpamɛnɛ ma zɛ́n,

akũ ma gↄ̃ wari gũn,

ò wɛ̀ɛɛ yↄ̃̀ ma arɛ, akũ ò zù wɛ̀ɛɛ pìn.

7 Ma laakari kpatɛna Luda, ma laakari kpatɛna,

mani lɛ̀ sí mà n táaki lɛ́.

8 Ǹ vu, ma swɛ̃̀!

Ma mↄrↄ kũ ma gidigboo kú máa?

Mani gudↄ pá mìio.

9 Dikiri, mani n sáabu kpá burinↄ tɛ́,

mani n táaki lɛ́ gbɛ̃nↄnɛ.

10 Zaakũ n gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ↄ kà n kĩnaa,

n náani ludambɛ luku lè.

11 Luda, ǹ n zĩda tↄ́ sɛ́ lei ari músumusu,

ǹ tó n gakuri da anduniala pínki.

58

Gbɛ̃ vãninↄ tona kũ Ludao

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Gbãnadenↄ, adì yã o a zɛ́a sↄ̃ yá?

Adì yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃nↄo súsu yá?

2 Adì yã vãni laasun lɛ́ á swɛ̃̀ɛ gũn,

adì gbãna mↄ gbɛ̃nↄnɛ á bùsun.

3 Gbɛ̃ vãninↄn sãtɛna zaa ń ina gↄrↄmɛ,

ɛ́kɛdenↄn yakana zaa ń da nɛ̀sɛn.

4 Ń lɛ́gbɛ de lán mlɛ̃̀ sɛwɛ bà,

ò de lán káre kũ à a sã tàtaa bà,

5 de mlɛ̃̀ɛ pì sún a kↄ̃kↄ̃'ori úra ũ maro,

de àsun a dabukɛri gonikɛ ero.

6 Luda, ǹ ń saka ɛ́'ɛńnɛ ń lɛ́n,

Dikiri, ǹ músuu pìnↄ saka sↄ̃ntɛnↄ ɛ́'ɛńnɛ.

7 Ǹ tó ò gɛ̃tɛ lán í bàasinaa bà.

Tó ò sá gà, ǹ ń kànↄ ɛ́'ɛńnɛ.

8 Ǹ tó ò kori kɛ zɛ́n lán kↄntↄ lɛ́'i bà,

ògↄ̃ de lán nↄ̀bↄtɛnɛ kũ adi ifãntɛ̃ ero bà.

9 Ari yàka tɛ́ gↄ̃ oro wã,

gbɛ̃ vãninↄ ni gɛ̃tɛ kũ ĩao.

10 Gbɛ̃ mananↄ ni pↄnna kɛ

zĩ kũ Luda fĩna bòńnɛ gbɛ̃ vãninↄa,

kũ ò ń gbá pìpi ń aru gũn.

11 Gbɛ̃nↄ ni pi: Gbɛ̃ mananↄn láada vĩ fá!

Luda kun, àdi yãkpatɛ kɛ andunia gũn.

59

Ǹ ma sí ma ibɛrɛnↄa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ Solu gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò a dãdã a bɛa ò a dɛ.

1 Ma Luda, ǹ ma sí ma ibɛrɛnↄa,

ǹ ma bo gbɛ̃ kũ ò fùtɛmainↄ ↄĩ.

2 Ǹ ma sí yãvãnikɛrinↄa,

ǹ ma bo gbɛ̃dɛrinↄ ↄĩ.

3 Ǹ gwa, òtɛni ma kpákpa,

gbɛ̃ pãsĩnↄ tɛn fìti kɛ kũmao.

Dikiri, mádi taari ke durunna kɛńnɛro,

4 mádi zãńnɛ yãkearo,

akũ ò kú kũ soruo ò nakarama.

Ǹ ma wɛ̃nda gwa ǹ futɛ ǹ mↄ́ ǹ kpámai!

5 Mↄkↄ̃n Dikiri Luda Zĩ̀karide, Isarailanↄ Luda,

ǹ futɛ ǹ wɛ́ tã buri kũ̀nↄa ń pínki.

Ǹsun bonkpɛde vãni kũ̀nↄ wɛ̃nda gwaro.

6 Òdi ɛra ò su ↄkↄsi dↄ,

òdi likara zↄ̃ wɛ̃tɛn,

òdi hũ̀u kɛma lán gbɛ̃nↄ bà.

7 Ǹ gwa, ń lɛ́'i tɛn tↄ,

fɛ̃nɛ kpá ń lɛ́n,

òdi pi gbɛ̃ke tɛni ń maro.

8 Mↄkↄ̃n sↄ̃ Dikiri, ndì ń yáa dↄ,

ndì buri pìnↄ lalandi kɛ ń pínki.

9 Luda ma gbãna, ma wɛ́ dↄnyĩ,

mↄkↄ̃mmɛ ma aafialeki ũ.

10 Luda ni domɛnɛ arɛ a gbɛ̃kɛ gũn,

ani tó mà yↄ̃̀gↄ̃ kɛ ma zãngurinↄa.

11 Dikiri ó sɛ̃gbako, ǹsun ń dɛdɛro,

de ń yã sún sã ma gbɛ̃nↄguro yãi.

Ǹ tó ò likara zↄ̃ ǹ ń kↄ́tɛ kũ n gbãnao.

12 Yã kũ àdi bo ń lɛ́n bi durunna yãmɛ.

Ǹ tó ń karambaanikɛna ń kũ,

zaakũ òdi ɛ́kɛ to òdi gbɛ̃ ká.

13 Ǹ ń kakatɛ kũ pↄfɛ̃o,

ǹ ń dúgu zↄ̃, òsungↄ̃ kun doro,

gbasa ògↄ̃ dↄ̃ ari andunia lɛ́a

kũ Luda tɛn kí ble Yakubu burinↄa.

14 Òdi ɛra ò su ↄkↄsi dↄ,

òdi likara zↄ̃ wɛ̃tɛ gũn,

òdi hũ̀u kɛ lán gbɛ̃nↄ bà.

15 Òdi likara ògↄ̃ pↄ́ble wɛtɛ,

tó odi kãro, òdi wiki lɛ́.

16 Makũ sↄ̃, mani lɛ̀ sí n gbãna yã musu,

mà ayuwii kɛ kↄnkↄ n gbɛ̃kɛ yãi,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma aafialeki ũ,

mↄkↄ̃mmɛ ma utɛki ũ warikɛgↄrↄa.

17 Luda ma gbãna, mani n táaki lɛ́,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma aafialeki ũ,

Luda kũ àdi gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ.

60

Óni zĩ̀ ble kũ Luda gbãnao

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ à zĩ̀i kà kũ Siria kũ ò kú Mɛsↄpↄtamia bùsun kũ Zoba bùsuu gũnnↄ, akũ Yoabu sù à Ɛdↄmunↄ dɛ̀dɛ Guvutɛ Wisiden gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla.

1 Luda, n pↄ fɛ̃̀wái,

n ↄ gbàrɛwái n ó zukũna.

Ǹ ɛra ǹ arɛ dↄwá sà.

2 N tò ó bùsuu yĩ̀gã ari à pàra.

Ǹ ɛra ǹ tata a gbɛ̀n,

zaakũ à gↄ̃̀ kpámmɛ.

3 N tò yã zĩ'ũ sù n gbɛ̃nↄa,

n ó káka kũ í gbãnao,

akũ ótɛn tàtantatan kɛ.

4 Ama n tuta dↄ̀ n vĩnakɛrinↄnɛ,

de ò le ò bo gbɛ̃nↄ ságana lɛ́i.

5 Ǹ wewá ǹ ó sura ba kũ n gã̀sã gbãnao

de ókↄ̃nↄ n gbɛ̃ yenyĩdenↄ le ò bo.

6 Luda yã ò zaa a kúkia à pì:

Mani Sɛkɛmu kpaatɛ kũ kùwikio,

mani gba da kũ Suko guvutɛo.

7 Giliada bùsu bi ma pↄ́mɛ,

Manase burinↄ bùsu bi ma pↄ́mɛ,

Ɛflaimu burinↄ bùsu bi ma mↄ̀furaamɛ,

Yudanↄ bùsu bi ma gòomɛ.

8 Mↄabunↄ bùsu bi ma ↄpipibↄↄmɛ,

madì ma kyate kátɛ Ɛdↄmunↄ bùsun,

madì kùwiki dↄ Filisitininↄ bùsuua.

9 Dí mɛ́ ani gɛ̃ kũmao wɛ̃tɛ bĩnide gũnn?

Dí mɛ́ ani domɛnɛ arɛ ari Ɛdↄmunↄ bùsunn?

10 Luda, à de mↄkↄ̃n mɛ́ n ↄ gbàrɛwái,

ndì bo kũ ó zĩ̀karinↄ doroo?

11 Ǹ ↄ dawá ó ibɛrɛnↄ yãi,

zaakũ bisãsiri kpányĩ bi yã pãmɛ.

12 Óni zĩ̀ ble kũ Luda gbãnao,

àkũ mɛ́ ani gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛ ó ibɛrɛnↄa.

61

Kína aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda, ǹ sã kpá ma wikilɛnaai,

ǹ ma aduakɛna ma.

2 Kunna zaa andunialɛa ma wiki lɛ̀mma,

kũ ma wɛ̃̀ndii gↄ̃̀ lɛɛkɛɛ, akũ ma n sisi.

Ǹ gɛ́ kũmao gbɛ̀si kũ à lei demala kĩnaa.

3 Zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma aafialeki ũ,

ma utɛki gbãna ũ ma ibɛrɛnↄ arɛ.

4 Má ye màgↄ̃ kú n ↄnn gↄrↄ sĩnda pínki,

màgↄ̃ sↄtↄna n orun.

5 Luda, zaakũ n lɛ́ kũ ma gbɛ̃̀nnɛ mà,

n n vĩnakɛrinↄ bakaa kpàma.

6 Ǹ kína dↄ̃ kũ aafiaao,

ǹ tó à ká a gↄrↄa.

7 Àgↄ̃ kpata ble n dↄ̃naa gũn gↄrↄ sĩnda pínki,

ǹ a dãkpã n gbɛ̃kɛ kũ n náanikɛnaao yãi,

8 gbasa màgↄ̃ n táaki lɛ́ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà,

manigↄ̃ lɛ́ kũ ma gbɛ̃̀nnɛ fĩna bo gↄrↄ sĩnda pínki.

62

Ludamɛ utɛki ũ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda ado mɛ́ à tò ma laakari kpátɛna,

àkũ mɛ́ àdi ma sura ba.

2 Àkũmɛ ma gbɛ̀si ũ ma surabari ũ,

madì gbãna lea, mani yĩgã zikiro.

3 Gɛ̃̀n ũgban ánigↄ̃ futɛ gbɛ̃aa?

Áni a nɛ lán gbĩ̀ kũ à ɛ̀ à kpán

ke kara zĩ bàn yá?

4 A gona a tía lɛ́n átɛn kpákũsũ,

ɛ́kɛtona mɛ́ àdi kɛárɛ nna.

Adì sa mana o gbɛ̃nɛ kũ lɛ́omɛ,

akũ adì ń ká á swɛ̃̀ɛ gũn.

5 Luda ado mɛ́ à tò ma laakari kpátɛna,

zaakũ àkũmɛ ma wɛ́ dↄi.

6 Àkũmɛ ma gbɛ̀si ũ ma surabari ũ,

madì gbãna lea, mani yĩgã zikiro.

7 Ma aafia kũ ma bɛ̀ɛrɛɛo dì bo a kĩnaamɛ,

àkũmɛ ma gbɛ̀si gbãna ũ, ma utɛki ũ.

8 Gbɛ̃nↄ, àgↄ̃ a náani vĩ gↄrↄ sĩnda pínki,

à á swɛ̃̀ wɛ̃nɛ, àkũmɛ ó utɛki ũ.

9 Talakanↄn de lán lɛ́'ĩa bàmɛ,

gbãnadenↄn kú pↄ́ke lɛ́iro.

Tó ò ń yↄ̃ kilooa,

ń pínki nigↄ̃ de fáuunle.

10 Àsun gbɛ̃ble'ↄgↄ náani kɛro,

àsun ĩa dã kũ kpãni pↄ́oro.

Tó á aruzɛkɛ tɛn kↄ̃,

àsun tó à á swɛ̃̀ blero.

11 Yã mɛ̀n don Luda ò,

yã mɛ̀n pla dínↄn ma mà:

Luda, mↄkↄ̃n mɛ́ ń gbãna vĩ,

12 Dikiri, mↄkↄ̃n mɛ́ ń gbɛ̃kɛ vĩ,

akũ ndì fĩna bo baadinɛ a yãkɛnaaa.

63

Luda nidɛnaa

Lɛ̀ kũ Dauda dà gↄrↄ kũ à kú Yuda gbárannan.

1 Luda, ma Ludamɛ n ũ,

matɛni n arɛ wɛtɛ,

ma nini yenyĩ, matɛni lukanyĩ

lán zĩtɛ kori kũ à ye íi bà.

2 Ma n e n kúkia,

ma wɛ́ sì n gbãna kũ n gakuriolɛ.

3 Zaakũ n gbɛ̃kɛ manamɛnɛ de wɛ̃̀ndila,

n sáabukpana nigↄ̃ da ma lɛ́n.

4 Manigↄ̃ n tↄ́ kpá ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

mani ↄ sɛ́ musu mà n sísi.

5 Ma nɛ̀sɛ ni kã lákũ òdi pↄ́ nna ble ò kã nà,

n táakilɛna nigↄ̃ da ma lɛ́n kũ ayuwiikɛnaao.

6 N yã dì dↄmagu ma wútɛkia,

madì laasun lɛ́mma gwãani.

7 Ma sↄtↄna n orun, matɛn lɛ̀ sí,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma kpanyĩri ũ.

8 Ma nini namma,

ń ma kũna n ↄplan.

9 Gbɛ̃ kũ òtɛni ma wɛnↄ ni kakatɛ,

ò gɛ̃ zĩtɛ.

10 Luda ni tó ò ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdaomɛ,

ò gↄ̃ gbɛ̃gbonnↄ pↄ́ble ũ.

11 Kína sↄ̃ ani pↄnna kɛ kũ Ludao.

Gbɛ̃ kũ òdi la da kũ Ludaonↄ ni a sáabu kpá,

ɛ́kɛdenↄ sↄ̃, ń lɛ́ nigↄ̃ nakↄ̃ana.

64

Ǹ ma sí gbɛ̃ vãninↄ ↄĩ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda, ǹ ma ndana ma,

ǹ ma bo ma ibɛrɛ kũ òtɛni vĩna damainↄ ↄĩ.

2 Ǹ ma utɛ gbɛ̃ vãni kũ ò lɛ́ kpàkũsũmainↄnɛ,

yãvãnikɛri zukade pìnↄ.

3 Òdi ń lɛ́ kɛkɛ lán fɛ̃nɛda bà,

yã pãsĩnↄ dì bo ń lɛ́n lán kà sɛwɛde bà.

4 Òdi taarisaride dãdã ò a pá,

òdi a pá kãnto, vĩna dì ń kũro.

5 Òdi tɛ́ kákↄ̃gu ń vãnikɛnaa gũn,

òdi bàkpakpannɛna gusarɛ yã gↄ̃gↄ̃

òdi pi: Gbɛ̃ke ni ó ero.

6 Òdi vãnikɛna yã gↄ̃gↄ̃ ò pi,

yã kũ o a lɛ́ kpàkũsũ papana.

Bisãsiri nɛ̀sɛgũnyãnↄ asiri zↄ̃kↄ̃.

7 Ama Luda ni ń pá kũ kàao,

ani ń kĩnna kãnto.

8 Ani tó yã kũ ò ò wí ń musu,

gbɛ̃ kũ à ń é pínki nigↄ̃ mì kɛ dékũdekũ

ò pi taarɛ.

9 Vĩna ni gbɛ̃ sĩnda pínki kũ,

oni Luda yãkɛnanↄ baba,

onigↄ̃ yã kũ à kɛ̀nↄ laasun lɛ́.

10 Gbɛ̃ mananↄ, àgↄ̃ pↄnna kɛ Dikiri gũn ò nai,

nɛ̀sɛpuradenↄ, àgↄ̃ a táaki lɛ́ ń pínki.

65

Buri sĩnda pínki wɛ́ dↄ Ludai

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda, à kũ̀ ò n táaki lɛ́ Zaiↄ̃

ò lɛ́ kũ ò gbɛ̃̀nnɛnↄ fĩna bo.

2 Mↄkↄ̃n kũ ndì aduakɛna ma,

n kĩnaan buri sĩnda pínki ni sun.

3 Ó yã vãninↄ ó fú,

akũ n ó taarinↄ kɛ̃̀wá.

4 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ n sɛ̀

n gɛ̃ kãao n ↄnn ũ.

N kpɛ́ pↄ́ mananↄ mↄ̀wá,

n kpɛ́ kũ à kú adona pìi.

5 Ndì wewá kũ yã mana naasidenↄ,

Luda ó Surabari.

Andunia lɛ́zɛkidenↄ kũ ísirabaradenↄ

wɛ́ dↄnyĩ ń pínki.

6 N gbãna dànla,

n kpinↄ kɛ̀ kũ n ikoo.

7 Ndì ísira kũ a sↄ̃nↄ kĩni kpátɛ,

ndì burinↄ zuka lákańnɛ.

8 N daboyãnↄ dì swɛ̃̀ kɛ̃

gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛlɛanↄn,

òdi ayuwii dↄmma zaa ifãboki kpa

kũ a lɛ́tɛ kpao.

9 Ndì laakari dↄ anduniaa, ndì a gba í,

ndì taaki ká zĩtɛnɛ, n swanↄn pana kũ ío,

ndì tó pↄ́wɛnↄ kɛ, zaakũ lɛn n dìtɛ lɛ.

10 Ndì í dagula ari búgbanↄ pa,

ndì gunↄ foko fↄ̃ kũ legũo,

ndì arubarika da pↄ́ kũ à bùtɛnↄgu.

11 Ndì arubarika da burazĩn wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo,

pↄ́ble níside dì kↄ́tɛ n ágban.

12 Pↄ́dãdãkinↄ sɛ̃̀la bↄ̀tↄↄ kù sɛ̃̀ntɛ,

sĩ̀sĩnↄ pↄnna dà uta ũ.

13 Pↄ́kãdenↄ dàgula ń dãdãkinↄa,

pↄ́wɛ dàgula sĩ̀sĩgɛrɛɛi.

Òtɛn pↄnna wiki lɛ́, òtɛn lɛ̀ sí.

66

Luda sáabukpanaa

1 Andunia gbɛ̃ sĩnda pínki,

à ayuwii kɛ Dikiria.

2 À lɛ̀ sí a tↄ́ gakurikɛ musu,

à a táaki lɛ́ à a tↄ́ bo.

3 À o Ludanɛ: N yãkɛnanↄn naasi vĩ,

n gbãna zↄ̃kↄ̃ↄ dì tó n ibɛrɛnↄ kã natɛ.

4 Andunia pínki dì kútɛnnɛ,

òdi n táaki lɛ́ ò n tↄ́ bo.

5 À mↄ́ à Luda yãkɛnanↄ gwa,

yã kũ àdi kɛ bisãsirinↄnɛ naasi vĩ.

6 À ísira lì gukori ũ,

ò swa bikũ̀ gɛ̀sɛ.

Ò pↄnna kɛ a yã musu.

7 Àdigↄ̃ kí ble kũ a gbãnao gↄrↄ sĩnda pínki,

a wɛ́ dìgↄ̃ kú burinↄa.

Sãgbãnadenↄ sún dↄkɛ kãaoro.

8 Burinↄ, à ó Luda sáabu kpá,

a táakilɛna gↄ̃ dↄ á lɛ́n.

9 À ó wɛ̃̀ndi dã̀kpãwɛrɛ,

adi tó ó gbá sàtaro.

10 Luda, zaakũ n ó lɛ́ n ó gwá,

n ó baasa lán andurufuu bà.

11 N ó ká kpɛ́siran,

n aso tìkisii dìwɛrɛ ó kpɛ.

12 N tò ò dìwá lán sↄ̃ bà,

ó wɛ́ tɛ́ mà, í dàóla,

akũ n su kũoo nnamana kĩnaa.

13 Mani su n ↄnn mà sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ o,

mani lɛ́ kũ ma kɛ̀mmanↄ fĩna bo,

14 yã kũ à bò ma lɛ́n ma warikɛgↄrↄa.

15 Mani sa omma kũ pↄ́ mɛ̀kpananↄ,

mani sãkaronↄ kpátannɛ,

mani n gbagba kũ zùsanↄ kũ blèkofĩninↄo.

16 Ákↄ̃nↄ kũ á Luda vĩna vĩnↄ,

à mↄ́ à ma á pínki,

mani yã kũ à kɛ̀mɛnɛ oárɛ.

17 Ma wiki lɛ̀a,

a táakilɛna da ma lɛ́n.

18 Tó ma yã vãni dà ma swɛ̃̀n,

de Dikiri gì ma yã mai.

19 Ama à ma yã mà,

akũ à ma aduakɛnaa sì.

20 Arubarikademɛ Dikiri ũ,

adi gí ma aduakɛna mairo,

adi gí gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛiro.

67

Arubarika gbɛkana Ludaa

Lɛ̀ kũ òdi sí kũ guruminↄo.

1 Luda, ǹ ó wɛ̃nda gwa,

ǹ ãn werewá ǹ arubarika daógu,

2 de andunia pínki gↄ̃ n zɛ́ dↄ̃,

buri sĩnda pínki dↄ̃ lákũ ndì gbɛ̃ sura ba nà.

3 Ò n táaki lɛ́ Luda,

gbɛ̃ sĩnda pínki n táaki lɛ́.

4 Burinↄ pↄnna kɛ à ayuwii kɛ,

zaakũ ndì yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃nↄ a zɛ́a,

ndì do andunia burinↄnɛ arɛ.

5 Ò n táaki lɛ́ Luda,

gbɛ̃ sĩnda pínki n táaki lɛ́,

6 gbasa zĩtɛ pↄ́ble kɛ,

Luda ó Luda ni arubarika daógu.

7 Luda ni arubarika daógu,

andunia lɛ́zɛkidenↄ ni vĩna kɛnɛ ń pínki.

68

Luda zↄ̃kↄ̃kɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda futɛ, a ibɛrɛnↄ fãkↄ̃a,

a zãngurinↄ bàa lɛ́nɛ.

2 Lákũ túsukpɛ dì gɛ̃tɛ kũ ĩao nà,

ǹ tó ò gɛ̃tɛ lɛ.

Lákũ zↄ́saa dì yↄ́ tɛ́ sarɛ nà,

yãvãnikɛrinↄ ni kakatɛ Luda arɛ lɛ.

3 Gbɛ̃ mananↄ sↄ̃ ò pↄnna kɛ,

ò yáa dↄ Luda arɛ,

ò vĩvĩ kũ pↄnna zↄ̃kↄ̃ↄo.

4 À lɛ̀ sí Ludanɛ à lɛ́ maa,

à di ludambɛ lukua, à a tↄ́ bo,

a tↄ́n Dikiri, à pↄnna wiki lɛ́ a arɛ.

5 Kunna a kpɛ́ kũ à kú adonaa gũn,

Luda bi tonɛnↄ demɛ,

gyaanↄnↄ zɛkũnwodemɛ.

6 Luda dì bɛ kɛ gbɛ̃ kũ à gbɛ̃ vĩronɛ,

àdi purusunanↄ bↄtɛ à ń da nnamanan,

sãgbãnadenↄ sↄ̃ onigↄ̃ kú gu kori gũmmɛ.

7 Luda, kũ n do n gbɛ̃nↄnɛ arɛ,

gↄrↄ kũ n táa ò kũńwo gbárannan,

8 zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã, ludambɛ legũ gbàrɛ n arɛ,

mↄkↄ̃n Luda kũ n yã ò Sinai kpi musu,

Luda, Isarailanↄ Luda.

9 Luda, n mùsɛɛ pìsi ń bùsuua baala'i,

n n gbɛ̃ busananↄ gbà gbãna.

10 N gbɛ̃nↄ vùtɛ a gũn Luda,

akũ n wɛ̃ndadenↄ gbà pↄ́ n manakɛ yãi.

11 Dikiri yã ò,

akũ nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃̀ a baarukparinↄ ũ dasi.

12 Kínanↄ kũ ń zĩ̀karinↄ tɛn bàa lɛ́ likalika,

nↄgbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ bɛnↄ tɛni ń pↄ́nↄ kpaatɛtɛ.

13 Bee kũ a wutɛ a kpàsa guragura,

andurufu í kú ma potɛ̃nɛ dɛ̀mbɛrɛnↄa,

a kãnↄ tɛn tɛ́ kɛ lán wuraa bà.

14 Kũ Gbãnasĩndapinkide kínanↄ fã̀kↄ̃a,

ò kↄ̀tɛ Zalamↄ kpia lán legũgbɛɛ bà.

15 Basã kpi gakuri vĩ,

Basã kpi mìsↄ̃ntɛnↄn dasi.

16 Ákↄ̃nↄ kpi mìsↄ̃ntɛnↄ,

bↄ́yãi átɛn kpi kũ Luda sɛ̀

a kíbleki ũ gwa kũ nɛ̀sɛgↄ̃baaoo?

Gwen Dikiri nigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

17 Luda sↄ̃gonↄ lɛ́ vĩro,

à kà dúbu lɛu ũgbangba,

Dikiri bòo zaa Sinai,

à sù à kìpa a gu kũ à kú adonan.

18 N futɛ n ta musu dona zĩ̀zↄnↄnɛ arɛ,

n gba sì gbɛ̃nↄa ari kũ sãgbãnadenↄ,

akũ n vutɛ gwe, Dikiri Luda.

19 Arubarikademɛ Dikiri Luda ó surabari ũ,

àkũmɛ àdigↄ̃ ó asonↄ sɛna lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

20 Ó Luda bi Luda kũ àdi ń sura bamɛ,

Dikiri Luda mɛ́ àdi ó bo ga lɛ́i.

21 Luda ni a ibɛrɛnↄ mì wíwińnɛ,

bisãsiri mìkã dↄrɛ kũ ò tɛ́ ń durunnaanↄ.

22 Dikiri pì: Mani ń bↄtɛ Basã bùsun,

mani ń bↄtɛ ísira lↄ̀n,

23 de à á gbá ya á ibɛrɛnↄ arun,

á gbɛ̃danↄ ni nɛ́nɛ matɛn ò ń baka ble.

24 Luda, o n gbɛ̃nↄ è ò tɛ́tɛkↄ̃i,

ma Luda ma Kína, òtɛn su n kúkia.

25 Lɛ̀sirinↄn tɛ́ arɛ, batanↄn tɛ́ ń kpɛ,

nↄkpare sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃parinↄn tɛ́ ń guragura.

26 À Luda tↄ́ bo pari kↄ̃kakaranaa gũn,

à Dikiri sáabu kpá ákↄ̃nↄ Isaraila burinↄ.

27 Nɛ́ kpɛde Biliaminu burinↄn tɛ́ arɛ gwe,

abire gbɛra Yudanↄ kínɛnↄ kũ ń gbɛ̃nↄ

kũ Zɛbuluni buri kínɛnↄ

kũ Nafatali buri kínɛnↄo.

28 Luda, ǹ n gbãna mↄwɛrɛ,

Luda, ǹ bo kũ n gbãna kũ n mↄ̀wɛrɛ yão.

29 Kínanↄ ni sunnɛ kũ ń gbanↄ

n kpɛ́ kũ à kú Yurusalɛmu yãi.

30 Ǹ kpãkɛ̃ Misila ítɛnↄbↄↄi,

ǹ pata burinↄ zùsanↄa kũ ń gbɛ̃nↄo.

Ǹ andurufu gò tↄ̃ḿma,

ǹ gbɛ̃ kũ zĩ̀kanaa dì kɛńnɛ nnanↄ fãkↄ̃a.

31 Misilanↄ ni zĩ̀rinↄ gbarɛmma,

Etiopianↄ ni ↄ dↄmma, Luda.

32 Andunia kpatablerinↄ, à lɛ̀ sí Ludanɛ,

à Dikiri táaki lɛ́,

33 àkũ kũ à di ludambɛ kũ à kun zaa zĩzĩa.

À ma, àtɛn pũtã gbãnagbãna.

34 À Luda gbãna kpàkpa kɛ,

ò a zↄ̃kↄ̃kɛ dↄ̃ Isarailanↄa,

a gbãna kú ludambɛa.

35 Luda, ń naasi vĩ n kúkia,

Isarailanↄ Luda dì gbãna kũ ikooo kpá a gbɛ̃nↄa.

Arubarikademɛ Luda ũ!

69

Wɛ́tãmmana gũn aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda, ǹ ma sura ba,

zaakũ í ma kũ ma wakalɛ.

2 Foko tɛni ma mↄ́ ma ka zã̀,

gɛ̀sɛpɛtɛki kunlo,

ma kpatɛ í lòkoton,

ísↄ̃ tɛn damala.

3 Ma wiki lɛ̀ ma kpasa,

ma kòtoo nà,

ma wɛ́ dↄ̀ ma Ludai

ari ma wɛ́ tɛn sira kũ.

4 Gbɛ̃ kũ ò zã̀magu pãnↄn

dasi de ma mìkãla.

Ma ibɛrɛnↄn lɛ́ vĩro,

ò ye ò ma dɛ pↄ́ke wíńnɛ sari.

Pↄ́ kũ mádi a kpãni oron

ò pì mà kpáḿma.

5 Luda, ń ma yↄ̃nkↄyãnↄ dↄ̃,

ma taarinↄn utɛnannɛro.

6 Dikiri Luda Zĩ̀karide,

gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄnyĩnↄ

ǹsun tó wé'i ń kũ ma yãiro.

Isarailanↄ Luda,

gbɛ̃ kũ òdi n ki wɛtɛnↄ

ǹsun tó ń tↄ́ yaka ma yãiro.

7 Zaakũ n yãin matɛn sↄ̃sↄ̃na fↄ̃,

akũ ma gasuu gↄ̃̀ kpá ma wɛ́i.

8 Ma gↄ̃ zĩ̀tↄ ũ ma gbɛ̃nↄ tɛ́,

ma gↄ̃ boado ũ ma da bedenↄ tɛ́.

9 N ↄn yã ma kũ gbãna manamana,

gbɛ̃nↄ dↄkɛna kũnwo gↄ̃̀mɛnɛ.

10 Tó ma lɛ́ yĩ̀ pↄsira gũn,

òdigↄ̃ ma sↄ̃sↄ̃.

11 Tó ma uta kasanↄ fĩ̀fĩma,

òdigↄ̃ ma lalandi kɛ.

12 Gbɛ̃ kũ ò vutɛna gãnulɛanↄ dì ma pi,

ígbãnamirinↄ dì lɛ̀ da ma yãi.

13 Ama tó à gↄ̃̀ ma yãi, Dikiri,

mↄkↄ̃n manigↄ̃ wɛ́ kɛmma a gↄrↄa.

Ǹ wema Luda n gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ yãi,

ǹ ma sura ba yãpura.

14 Ǹ ma bo fokon,

ǹsun tó mà vlɛ̃nlo.

Ǹ ma bo í lòkoton,

ǹ ma sí ma zãngurinↄa.

15 Ǹsun tó ísↄ̃ damalaro,

ǹsun tó mà kpátɛ í lòkotonlo,

ǹsun tó wɛ̀ɛ tatamalɛro.

16 Ǹ wema Dikiri, zaakũ n gbɛ̃kɛ mana,

ǹ arɛ dↄma n sùru zↄ̃kↄ̃ↄ gũn.

17 Ǹsun mìkpɛrɛ zu n zↄ̀bleriinɛro,

ǹ wema likalika,

zaakũ ma gↄ̃ kagura gũmmɛ.

18 Ǹ namai ǹ ma mì sí,

ǹ ma sura ba ma ibɛrɛnↄa.

19 Ń ma sↄ̃sↄ̃na dↄ̃

kũ ma wé'idammanaao kũ ma kpebonaao,

ntɛn gbɛ̃ kũ ò ma kũna kũ yãonↄ e.

20 Sↄ̃sↄ̃naa ma swɛ̃̀ɛ zↄ̃̀, ma gↄ̃ gbãna sari,

gbɛ̃ kũ ani ma wɛ̃nda gwan ma wɛ̀tɛ,

mádi lero,

gbɛ̃ kũ ani ma nɛ̀sɛ kpátɛmɛnɛn ma wɛ́ dↄ̀i,

à kunlo.

21 Ò ɛzɛ vãni kàmɛnɛ pↄ́blen,

kũ ími ma kũ, ò sèwɛ̃ kpã̀kpãa kpàma mà mi.

22 Ń dikpɛkɛna gↄ̃ńnɛ tankutɛ ũ

à ń kũ à yã lúńnɛ.

23 Ń wɛ́ sira kũ de òsun gu ero,

ń wó gↄ̃ kokona.

24 Ǹ n pɛ̃tɛ̃ kipaḿma,

ǹ n pↄfɛ̃ pãsĩ pisiḿma.

25 Ń bɛ gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ,

ń gbɛ̃ke súngↄ̃ kun de à vutɛ ń kpɛ́n doro.

26 Zaakũ òdi wɛ́ tã gbɛ̃ kũ n ń lɛ́nↄa,

òdi gbɛ̃ kũ n ń kĩnnanↄ wãwã yã o.

27 Ǹ ń yã sĩnda pínki taari dińnɛ,

ń baka súngↄ̃ kú n surabanaa gũnlo.

28 Ǹ ń tↄ́ gogo wɛ̃̀ndi takada gũn,

ń tↄ́ súngↄ̃ kú kũ gbɛ̃ mananↄ tↄ́oro.

29 Luda, má kú wãwã kũ yã'ũmmanaao gũn,

ǹ ma sɛ́ lei de mà bo aafia.

30 Mani Luda tↄ́ bo lɛ̀sinaa gũn,

mani a sáabu kɛ mà a tↄ́ sɛ́ lei.

31 Abirekũ ni ká Dikirigu de sa'ona kũ zùuola,

bee zùsanɛ kũ à bɛ̃nɛ vĩ.

32 Takasidenↄ ni e ò pↄnna kɛ,

ákↄ̃nↄ Luda ki wɛtɛrinↄ nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

33 Zaakũ Dikiri dì wɛ̃ndadenↄ yã ma,

àdi a gbɛ̃ kũ ò de zĩ̀zↄ ũnↄ gya boro.

34 À a táaki lɛ́ musu kũ zĩtɛo,

ísira kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ pínki.

35 Zaakũ Luda ni Zaiↄ̃ sura ba,

ani ɛra à Yuda wɛ̃tɛnↄ kátɛ,

a gbɛ̃nↄ ni vutɛn ń pↄ́ ũ.

36 A zↄ̀bleri nɛ́nↄ mɛ́ ògↄ̃ vĩ,

gbɛ̃ kũ ò ye a tↄ́ nnainↄ nigↄ̃ kún.

70

Wikilɛna surabariii

(Zab 40:14-18)

Dauda lɛ̀ɛ.

1 N yã nna Luda, ǹ ma mì sí,

Dikiri, ǹ kɛ likalika ǹ mↄ́ ǹ kpámai.

2 Ǹ tó wé'i gbɛ̃ kũ òtɛni ma wɛ ò ma dɛnↄ kũ,

ò ń mì pɛ́tɛ.

Ǹ tó gbɛ̃ kũ ò ye mà sunyĩ lenↄ kpɛ li,

ń ãn gↄ̃ sisina.

3 Gbɛ̃ kũ òdi omɛnɛ, taarɛ, taarɛnↄ,

ǹ tó ò ɛra kũ wé'iyão.

4 Gbɛ̃ kũ òtɛni n ki wɛtɛnↄ pↄ kɛmma nna ò yáa dↄ,

gbɛ̃ kũ ò ye ǹ surabanaainↄ gↄ̃ pi Luda zↄ̃kↄ̃.

5 Takaside wɛ̃ndademɛ ma ũ,

Luda, ǹ kɛ likalika.

Mↄkↄ̃mmɛ ma kpanyĩri ũ kũ ma surabariio,

Dikiri, ǹsun gì kɛro.

71

Mare zↄ̃kↄ̃ aduakɛnaa

1 Dikiri, mↄkↄ̃nn ma nanyĩ,

ǹsun tó wé'i ma kũ zikiro.

2 Ǹ ma bo ǹ ma mì sí n manakɛna yãi,

ǹ sã kpámai ǹ ma sura ba.

3 Ǹgↄ̃ de ma utɛki gbɛ̀ kũ manigↄ̃ gɛ́ utɛn ũ.

N dìtɛ ǹ ma sura ba,

ma gbɛ̀si kũ ma zɛki gbãnaoomɛ n ũ fá!

4 Ma Luda, ǹ ma bo yãvãnikɛrinↄ ↄĩ,

ǹ ma sí gbɛ̃ vãni pãsĩnↄa.

5 Mↄkↄ̃nn ma wɛ́ dↄnyĩ, Dikiri Luda,

mↄkↄ̃nn má n náani vĩ zaa ma kɛfɛnnakɛgↄrↄa.

6 Ma gbãna lèmma zaa ma igↄrↄ,

mↄkↄ̃n mɛ́ n ma bo ma da nɛ̀sɛn.

N táakin madìgↄ̃ lɛ́.

7 Ma kunna de yãbonsarɛ ũ gbɛ̃nↄnɛ dasi,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma utɛki gbãna ũ.

8 N táakilɛna dìgↄ̃ da ma lɛ́n,

madìgↄ̃ n manakɛ bo kↄnkↄ kũ ↄkↄsio.

9 Ǹsun pã kpámai ma zĩkũkɛna yãiro,

ǹsun ma zukũna ma gbãna lakana yãiro.

10 Zaakũ ma ibɛrɛnↄ tɛni ma pi,

ma wɛtɛrinↄ tɛn lɛ́ kpákũsũmai ma wɛ̃̀ndi bona yãi.

11 Ò pì: Luda gìimɛ, ò pɛ́a ò kũ,

gbɛ̃ke kun kũ à a sura baro.

12 Luda, ǹsungↄ̃ kú kũmao zã̀ro,

ma Luda, ǹ kɛ likalika ǹ mↄ́ ǹ kpámai.

13 Ǹ tó wé'i gbɛ̃ kũ òtɛn yã dimanↄ kũ

de ò kakatɛ,

ǹ tó sↄ̃sↄ̃na da gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãmanↄla

de ń tↄ́ yaka.

14 Makũ sↄ̃, ma wɛ́ nigↄ̃ dↄnyĩ,

manigↄ̃ n táaki lɛ́ màgↄ̃ gɛ́.

15 N manakɛna nigↄ̃ da ma lɛ́n gↄrↄ sĩnda pínki

kũ n surabana kũ má a lɛ́ dↄ̃roo.

16 Mani su mà n zↄ̃kↄ̃kɛyãnↄ o Dikiri Luda

n mɛ̀n do manakɛn mani da gbɛ̃nↄnɛ.

17 N yã dàmɛnɛ zaa ma kɛfɛnnakɛgↄrↄa,

Luda, ari tera matɛni n yãbonsarɛnↄ o'o.

18 Bee kũ ma zĩ kũ̀, ma mìkã pura,

ǹsun ma tónlo, Luda,

de mà le mà n gbãna baba teradenↄnɛ,

mà n gbãnakɛyã da gbɛ̃ kũ òtɛn futɛnↄnɛ ń pínki.

19 Luda, n manakɛnaa zↄ̃̀ susunɛnↄa,

n yã zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀, dín oni lɛkↄ̃a kũnwoo?

20 N tò wari pãsĩ ma le dasidasi,

ama ĩni ɛra ǹ ma gba wɛ̃̀ndii dↄ,

ĩni ɛra ǹ ma bo zĩtɛ.

21 Ĩni ma bɛ̀ɛrɛ karamɛnɛ,

ĩni ɛra ǹ ma laakari kpátɛmɛnɛ dↄ.

22 Ma Luda, mani n sáabu kpá

kũ mↄrↄↄo n náani yãi.

Isarailanↄ Luda kũ ń kú adona,

mani n táaki lɛ́ kũ gidigboo.

23 Ayuwii nigↄ̃ dↄ ma lɛ́n,

makũ kũ n ma mìi sì mani n táaki lɛ́.

24 Manigↄ̃ n manakɛna o gↄrↄ sĩnda pínki,

zaakũ wé'i gbɛ̃ kũ ò ma wɛtɛ kũ vãnionↄ kũ̀,

ò gↄ̃̀ bídi gũn.

72

Aduakɛna kínanɛ

Sulemanu lɛ̀ɛ.

1 Luda, ǹ dada kínanɛ à yãkpatɛ kɛ kũ yãpurao,

ǹ tó kína yã mana kɛ lákũ ndì kɛ nà,

2 de à do n gbɛ̃nↄnɛ arɛ a zɛ́a,

à yã gↄ̃gↄ̃ talakanↄnɛ súsu,

3 gbasa kpinↄ ni su gbɛ̃nↄnɛ kũ aafiaao,

sĩ̀sĩnↄ ni tó ògↄ̃ kú nnamanaa gũn.

4 Kína ni tó yã bo kũ talakanↄ nna,

ani takaside nɛ́nↄ sura ba,

ani gbãnamↄnnɛrinↄ dúgu zↄ̃.

5 Anigↄ̃ kun lákũ ifãntɛ̃ dìgↄ̃ kun nà,

lán mↄvura dìgↄ̃ kun nà wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo.

6 Anigↄ̃ de lán kabura legũ bà,

lán mↄtↄ kũ àdi pisi zĩtɛaa bà.

7 Gbɛ̃ mananↄ ni ↄ tá a gↄrↄa,

nnamana nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ ari mↄ súngↄ̃ kun doro.

8 Ani kí ble zaa ísira bara la kũ bara direo,

sɛna zaa Yuflati ari gɛna andunia lɛ́a.

9 Buri kũ ò kú gbáranna gũnnↄ ni su ò kútɛnɛ,

a ibɛrɛnↄ ni wútɛ kũ kùaao a arɛ.

10 Tasisi kína kũ ísira bara kínanↄ ni táfe bonɛ,

Seba kũ Sɛba kínanↄ ni su ò gba danɛ.

11 Kínanↄ ni su ò kútɛ a arɛ ń pínki,

buri sĩnda pínki ni donyĩ.

12 Zaakũ ani wɛ̃ndade kũ ń wiki dↄnↄ bomɛ,

ani takaside kũ ò kpanyĩri vĩronↄ sura ba.

13 Ani gbãnasaridenↄ wɛ̃nda gwa,

ani takasidenↄ bo ga lɛ́i.

14 Ani ń bo gbãnamↄnnɛrinↄ kũ gbɛ̃ pãsĩnↄ ↄĩ,

zaakũ à ye ń arukↄtɛnaairo.

15 Luda kína dↄ̃ kũ aafiaao!

Ògↄ̃ a gba Seba bùsu wuraa,

ògↄ̃ wɛ́ kɛnɛ Ludaa lakanaa sari,

ògↄ̃ sa mana onɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

16 Ǹ tó burapↄnↄ kɛ a bùsun manamana,

a lánↄ gↄ̃ da sĩ̀sĩnↄ musu síi,

ò nɛ́ i ò pia lán Lɛbana lákpɛ bà,

ò gbã lán kàsapli bà sɛ̃̀ntɛ.

17 Ǹ tó a tↄ́ gↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki

lán ifãntɛ̃ bà,

buri sĩnda pínki ni arubarika le a gãi,

oni a tↄ́ nna sí.

18 Arubarikaden Dikiri Luda, Isarailanↄ Luda!

Àkũ mɛ́ àdi yãbonsarɛnↄ kɛ ado.

19 Ògↄ̃ a tↄ́ gakuride bo gↄrↄ sĩnda pínki!

À tó a gakuri da anduniala pínki!

Aami! Aami!

20 Yɛsɛ nɛ́ Dauda aduakɛna lɛ́n gwe.

TAKADA AAKƆ̃DE

Zabura 73-89

73

Yãvãnikɛrinↄ nnamanaa

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Luda dì yã mana kɛ Isarailanↄnɛ yãpuramɛ,

atɛ̃nsa nɛ̀sɛpuradenↄ.

2 Makũ sↄ̃, ma ka kãni lɛtɛna,

ma gbá ye à satamɛ yã.

3 Kũ ma yãvãnikɛrinↄ kunna mana è,

ma ĩadãrii pìnↄ gwena ni dɛ̀.

4 Yãke dì kpáńnɛro,

aafia mↄ̀ḿma akũsↄ̃ ò mɛ̀kpana.

5 Òdi wari kɛ lán dakenↄ bàro,

òdi gyã kɛ lán dakenↄ bàro.

6 Òdi ĩadãna da ń wakan lán mↄ̀wakarɛ bà,

òdi pãsĩkɛ da pↄ́kasa ũ.

7 Ń swɛ̃̀ɛ kɛ̀ gbãna kũ yãvãnikɛnaao,

yã bɛ̃̀nɛ ń nɛ̀sɛɛ pà.

8 Òdi gbɛ̃ lalandi kɛ òdi yã vãni liḿma,

òdi gbãna mↄńnɛ ń zↄ̃kↄ̃kɛ yãi.

9 Òdi pi: Luda kipa ò ↄsi ká,

akũsↄ̃ ń yã mɛ́ àdi ble andunia gũn.

10 Abire yãi òdi ɛra ń kpa,

òdi yã kũ ò ò pínki sí yãpura ũ.

11 Òdi pi: Luda dↄ̃ mámɛɛ?

Luda Musude dↄ̃na kà lɛ yá?

12 Ǹ yãvãnikɛrinↄ gwa, òdi yãke damu kɛro,

ń gwenaa dìgↄ̃ kara gↄrↄ sĩnda pínki.

13 Ase ma nɛ̀sɛ pura pãn yá?

Ma a ↄ bↄ̀tɛ taarin swáswa pãmɛ yá?

14 Ndìgↄ̃ ma gbɛ̃ gↄrↄ sĩnda pínki,

ndìgↄ̃ ma sã gágamɛnɛ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

15 Tó ma zɛ kũ yã dí taka onaao,

abirekũ nigↄ̃ de bona n gbɛ̃nↄ kpɛ yã ũmɛ.

16 Kũ ma laasunn lɛ̀ yã pìia de mà dↄ̃,

à kɛ̀mɛnɛ zĩ'ũ.

17 Sé kũ ma gɛ̃ Luda kúkia,

gbasa ma wɛ́ kɛ̃̀ lákũ oni láka nà.

18 N ń dá guzãrɛ kpa yãpura,

ndì ↄ sↄ̃ńyĩ ò lɛ́tɛ ò kakatɛ.

19 Òdi gↄ̃ kakatɛna pↄ́ ũ kãnto,

vĩnapↄnↄ dì ń le ò láka.

20 Lákũ nana dì gɛ̃tɛ kũ ĩao nà tó gbɛ̃ vù,

tó n futɛ Dikiri, ǹ tó ò gɛ̃tɛ lɛ.

21 Kũ ma nɛ̀sɛɛ yàka,

akũsↄ̃ ma pↄ sira kũ̀,

22 ma kɛ yↄ̃nkↄ, má yãke dↄ̃ro,

ma gↄ̃nnɛ lán nↄ̀bↄsɛ̃ntɛ bà.

23 Bee kũ abireo madìgↄ̃ kú kũnwo,

ń ma kũna ma ↄplaa.

24 Ndì domɛnɛ arɛ kũ n lɛ́dammao,

ĩni láka ǹ ma sí n gakuri gũn.

25 Dín ma wɛ́ dↄi musu n baasii?

N baasiro pↄ́ke ni tɛni ma dɛ andunia gũnlo.

26 Bee tó ma mɛ̀ kũ ma swɛ̃̀ɛo tɛn láka,

Ludamɛ ma swɛ̃̀ gbãnaleki ũ,

àkũmɛ ma baka ũ gↄrↄ sĩnda pínki.

27 Gbɛ̃ kũ ò kɛ̃̀mmanↄ ni láka,

ĩni gbɛ̃ kũ ò bò n kpɛnↄ kakatɛ.

28 Luda, ma nanyĩna mɛ́ à kɛ̀mɛnɛ nna,

Dikiri Luda, ma n kɛ ma utɛki ũ,

mani n yãkɛnanↄ babańnɛ.

74

Wikilɛna Ludai a kpɛ́ kũ ò wì yãi

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Luda, bↄ́yãi n giwái ari gↄrↄ sĩnda pínkii?

À kɛ̀ dera n pɛ̃tɛ̃ tɛn futɛ n kpàsa sãnↄii?

2 Ǹ tó gbɛ̃ kũ n ń sí zaa zĩnↄ yã dↄngu,

buri kũ n bò ò gↄ̃̀ n pↄ́ ũnↄ

kũ Zaiↄ̃ kpi kũ n kɛ̀ n kúki ũo.

3 N ibɛrɛnↄ n kúki wì ò dàtɛ mámmam,

ǹ dↄdↄi ǹ gwa, à gbòro pínki.

4 N zãngurinↄ zuka kàkara gu kũ odì danlɛn,

ò ń zĩda tutanↄ pɛ̀tɛ gwe sèeda ũ.

5 O è, ń kpása dↄ musu,

òtɛn kɛ lákũ òdigↄ̃ dàko gbɛ̃ nà.

6 Lí ana mana kũ ò nàna n kpɛ́ kpataaa,

ò gbɛ̃̀ ò gbòro kũ kpásao kũ adao.

7 Ò tɛ́ sↄ̃̀ n kúkia à kↄ̀tɛ,

ò tò kpɛ́ kũ n tↄ́ kúaa pìi gbã̀a lɛ̀.

8 Ò ò ń nɛ̀sɛn: Ò ↄ tↄ̃ḿma mámmam.

Ò tɛ́ sↄ̃̀ ó bùsu aduakɛkpɛnↄa.

9 N kpɛ́ sèedanↄ kun doro,

annabi ke kun doro.

Ónigↄ̃ kun lɛ ari bↄrɛmɛɛ?

Ó gbɛ̃ke dↄ̃ro.

10 Luda, ĩni tó n ibɛrɛnↄ gↄ̃ n yáa dↄ ari bↄrɛmɛɛ?

N zãngurinↄ nigↄ̃ n gya bo lakanaa sarin yá?

11 Bↄ́yãin n ↄ kakũnnaa?

Ǹ ↄ go n kùaaa ǹ ń dɛdɛ.

12 Ludamɛ ma kína ũ zaa káaku,

àkũ mɛ́ àdi gbɛ̃ sura ba andunia gũn.

13 Mↄkↄ̃n mɛ́ n ísira zↄ̃̀kↄ̃rɛ kũ n gbãnao,

n kwã kàsaraa mìnↄ wìwi í gũn.

14 N Misilanↄ kàkatɛ gwe,

n ń gɛ̀nↄ kpà gbáranna nↄ̀bↄnↄa pↄ́ble ũ.

15 N swanↄ bò n zɛ́ wɛ̃̀ ísɛ̃bokinↄnɛ,

n swa kũ a í babana vĩro zↄ̃̀kↄ̃rɛ.

16 Fãnantɛ̃ kũ gwãanio de n pↄ́ ũ,

n mↄvura kũ ifãntɛ̃o kúki kɛ̀ńnɛ.

17 Mↄkↄ̃n mɛ́ n andunia lɛ́zɛkinↄ dà pínki,

n sakare kũ bunsirɛɛo gↄrↄ dìtɛ.

18 N yá kũ n ibɛrɛnↄ dↄ̀ yã dↄngu Dikiri,

yↄ̃nkↄnↄ n tↄ́ gya bò.

19 Ǹsun n potɛ̃nɛ kpá nↄ̀bↄ pãsĩnↄaro,

n gbɛ̃ wɛ̃ndadenↄ yã sún sãnguro.

20 Ǹ laakari dↄ n bàka kunna kũoooa,

zaakũ ó bùsu gusarɛnↄ pãsĩ kũ̀ pínki.

21 Ǹsun tó ó gↄ̃nawɛ̃ndadenↄ boru kpɛ kũ wé'ioro,

ǹ tó wɛ̃ndadenↄ kũ takasidenↄ n táaki lɛ́.

22 Luda, ǹ futɛ ǹ gí kũ n zĩdao,

ǹ n yá kũ yↄ̃nkↄnↄ tɛn dↄ zɛnaa sari ma dé!

23 Ǹsun zuka kũ n ibɛrɛnↄ tɛn kányĩ kpá sãkotoro,

n zãngurinↄ kĩni dìgↄ̃ dↄ lakanaa sari.

75

Ludamɛ yãkpatɛkɛri ũ

Asafa lɛ̀ɛ.

1 O n sáabu kɛ̀ Luda, o n sáabu kɛ̀.

Tó ò n yãbonsarɛnↄ bàba, ndìgↄ̃ kú kãni.

2 Luda pì: Ma gↄrↄ dìtɛ

kũ mani yãkpatɛ kɛ a zɛ́a.

3 Tó andunia yĩ̀gã kũ gbɛ̃ kũ ò kunnↄ ń pínki,

makũ mɛ́ madì a gbɛ̀gbanↄ kũ gíngin.

4 Madì o zĩdabirinↄnɛ òsun ĩa dãro,

madì o yãvãnikɛrinↄnɛ òsun kùa biriro.

5 Àsun kùa biri ludambɛaro,

àsun waka nↄnↄmairo.

6 Zaakũ gbãna dì bo ifãboki kpa ke a lɛ́tɛ kparo,

àdi bo gbárannanlo,

7 Ludamɛ yãkpatɛkɛri ũ,

àkũ mɛ́ àdi gbɛ̃ do lago à gbɛ̃ do kara.

8 Toko kú Dikiri ↄĩ, í gbãna kán à pà,

àtɛn sɛ́n a pↄfɛ̃ ũ fùuu.

Àdi atɛ̃ andunia yãvãnikɛrinↄa ń pínki,

òdi mi à láka lái kũ a gbↄ̃̀ↄo.

9 Makũ sↄ̃, manigↄ̃ yã pì o gↄrↄ sĩnda pínki,

mani Yakubu Luda táaki lɛ́.

10 Mani yãvãnikɛrinↄ bɛ̃nɛ ɛ́'ɛ,

gbɛ̃ mananↄ bɛ̃nɛ sↄ̃, mani sɛ́ musu.

76

Ludamɛ zĩ̀blena gbãna ũ

Asafa lɛ̀ɛ. Òdi sí kũ guruminↄo.

1 Ò Luda dↄ̃ Yudanↄ bùsummɛ,

a tↄ́ zↄ̃kↄ̃ Isarailanↄ tɛ́.

2 A bizakuta kú Salɛmu,

a kúki kú Zaiↄ̃.

3 Zaa gwen à kà wãnanↄ ɛ̀'ɛn

kũ sɛ̃gbakonↄ kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ zĩ̀kabↄnↄo.

4 Ndì gu pu ndìgↄ̃ tɛ́ kɛ,

n zↄ̃kↄ̃kɛ de kpi kũ ò kun gↄrↄ sĩnda pínkinↄla.

5 N kùgbãnadenↄ gↄ̃kɛbↄnↄ sìḿma,

ò wutɛna kũ ga'io,

gↄ̃ gbãna pìnↄ doke dí fↄ̃ à a ↄ sɛ̀ro.

6 Yakubu Luda, n kpãkɛ̃ńyĩ,

akũ sↄ̃denↄ kũ ń sↄ̃nↄ gↄ̃̀ katɛna gɛ̀nↄ ũ.

7 Mↄkↄ̃n mɛ́ ń naasi vĩ ndo,

tó n pↄ́ bò n yĩn,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à zɛ n arɛɛ?

8 Zaa musu n yãkpatɛ kɛ̀,

akũ vĩna andunia kũ̀, à yĩ̀tɛ kítikiti,

9 zĩ kũ Luda, n futɛ ǹ yã gↄ̃gↄ̃ andunianɛ

de ǹ gbãnasaridenↄ sura ba.

10 N pↄfɛ̃na gbɛ̃nↄi dì n tↄ́ bo,

n pↄfɛ̃ kpara dìgↄ̃ dↄ n pi.

11 À lɛ́ kɛ Dikiri á Ludaa à a fĩna bo.

Ákↄ̃nↄ kũ á likanawáinↄ, à mↄ́

à Luda kũ à de ògↄ̃ a vĩna vĩ gba pↄ́.

12 Àdi kpatablerinↄ kã kpátɛ,

àdi tó vĩna andunia kínanↄ kũ.

77

Luda kpányĩ bɛgɛkɛna wari gũn

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Ma lɛ́ zù Ludai ma a sìsi,

ma wiki lɛ̀ Ludaa de à ma yã ma.

2 Kũ má kú wari gũn ma Dikiri ki wɛ̀tɛ,

ma ↄ sɛ̀ musu gwãani kámmabonaa sari,

ma laakari gì kpátɛi.

3 Kũ ma laasun tà Luda kĩnaa, akũ ma ã'ã,

kũ ma dↄ a yãn, ma gↄ̃ kpam lɛɛkɛɛ.

4 N tò ma wɛ́ tɛ̃̀ i'onaa,

ma gↄ̃ bídi gũn má dↄ̃ deran ma ò nàro.

5 Ma dↄ yã zĩnↄn

kũ wɛ̃̀ kũ ò gɛ̃̀tɛnↄ.

6 Ma laasunn lɛ̀ ma swɛ̃̀ɛ gũn gwãani,

ma a zĩda là mà wɛtɛ mà dↄ̃.

7 Ma pì: Dikiri gìwai sãnsãnn yá?

A pↄ ni kɛ nna kũoo doroo?

8 A gbɛ̃kɛ làka mámmann yá?

A yã nigↄ̃ futɛna gↄrↄ sĩnda pínkin yá?

9 Ó wɛ̃ndagwana yã sã̀ Ludagun yá?

A pↄ fɛ̃̀wái, ani wɛ̃nda kɛwɛrɛ doroo?

10 Akũ ma pì: Yã kũ à ũ̀man dí.

Luda Musude ↄ bùsawɛrɛ.

11 Mani laasun lɛ́ Dikiri yãbonsarɛnↄa,

mani dↄ yã kũ à kɛ̀ yãnↄn.

12 Mani n daboyãkɛnanↄ laasun lɛ́ pínki,

mani n yãzↄ̃kↄ̃kɛnanↄ da ma swɛ̃̀n.

13 Luda, n zɛ́ kú adona.

Dikiri kpate zↄ̃kↄ̃ mɛ́ à kà lán ó Luda bàa?

14 Mↄkↄ̃mmɛ Luda yãbonsarɛkɛri ũ,

n n gbãna mↄ̀ burinↄnɛ.

15 N n gbɛ̃nↄ sura bà kũ n gã̀sã gbãnao,

ókↄ̃nↄ Yakubu kũ Yusufu burinↄ.

16 Kũ ísira wɛ́ sìnlɛ Luda,

kũ ísira wɛ́ sìnlɛ, akũ à kↄ́tↄ kpà,

à yĩ̀gãyĩgã ari a lòkoton.

17 Ludambɛ í kↄ̀tɛ,

surapatana kĩni dↄ musu,

n kànↄ tɛn fã legũpina ũ.

18 N pũtãna kĩni dↄ zàga'ĩa gũn,

n legũpinaa andunia pù pínki,

zĩtɛ kɛ̀ gìri à yĩ̀gãyĩgã.

19 N zɛ́ dà ísiran,

n gɛ̃ki kɛ̀ í zↄ̃kↄ̃nↄ dagura,

odi n gɛ̀sɛgbɛ ero.

20 N do n gbɛ̃nↄnɛ arɛ lán sã kpàsaa bà

Musa kũ Harunao gãi.

78

Lɛ̀ kũ Isarailanↄ yã ó gbáo laakarii

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Ma gbɛ̃nↄ, à ma yãdannɛna ma,

à sã kpá ma yãi.

2 Mani yã oárɛ kũ yáasio,

mani yã kũ à utɛna zaa zĩ bↄkↄtɛárɛ,

3 yã kũ o mà akũsↄ̃ ó dↄ̃,

yã kũ ó denↄ bàbawɛrɛ.

4 Óni yã pì utɛ ó nɛ́nↄnɛro,

óni Dikiri táakilɛna da ó daikorenↄnɛ,

a gbãna kũ yãbonsarɛ kũ à kɛ̀nↄ.

5 À yã dìtɛ Yakubu burinↄnɛ,

à a doka dà Isarailanↄnɛ,

à dìtɛ ó dizinↄnɛ ò tó ń nɛ́nↄ dↄ̃,

6 de à gↄ̃ ń buri kũ ò kpɛ́nↄnɛ futɛokarayã ũ,

gbasa ò futɛ ò dada ń nɛ́nↄnɛ se,

7 de ò le ò Luda náani kɛ,

a yãkɛnanↄ sún sãńguro,

ama onigↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna.

8 Ògↄ̃ de lán ń dizinↄ bàro,

zaakũ ò sãgbãna kɛ̀ ò gì Luda yãi,

ń swɛ̃̀ kú Ludaaro, ò yãpura vĩnɛro.

9 Ɛflaimu burinↄ bi kàzurinↄmɛ,

akũ ò bòru kpɛ zĩ̀i gũn.

10 Odi zɛ kũ Luda bàka kunna kũńwo yãoro,

ò gì tɛ́ a dokaiii.

11 A yãkɛnanↄ sã̀ńgu

kũ yãbonsarɛ kũ à mↄ̀ńnɛnↄ.

12 À daboyãnↄ kɛ̀ ń dizinↄ wára

Zoã wɛ̃tɛ gũn, Misila bùsun.

13 À ísira zↄ̃̀kↄ̃rɛ à bikũ̀ kũńwo,

à tò í gↄ̃̀ zɛna lán bĩni bà.

14 À dòńnɛ arɛ tɛ́luku gũn fãnantɛ̃,

gwãani sↄ̃ kũ tɛ́ gupurao.

15 À gbɛ̀si pàra gbárannan,

à í kpàḿma zↄ̃kↄ̃ lán ísira'i bà.

16 À tò í bòńnɛ gbɛ̀n,

à tò í bàa lɛ̀ lán sɛ̀bɛɛ bà.

17 Akũ ò kpɛ́ òtɛn durunna kɛnɛ,

ò gì Luda Musude yã mai gbárannan.

18 Ò Luda lɛ̀ ò gwà kũ nɛ̀sɛ plao,

ò ń pↄyeina pↄ́ble gbɛ̀kaa.

19 Ò Luda vãni bò ò pì:

Luda ni fↄ̃ à ó gbá pↄ́ble gbárannan la yá?

20 Bee kũ à gbɛ̀ɛ lɛ̀, í bò à dàgula,

ani fↄ̃ à pↄ́ble ke nↄ̀bↄ kpáwá dↄ yá?

21 Kũ Dikiri yã pìi mà, à pↄ fɛ̃̀,

akũ tɛ́ fùtɛ à dà Yakubu burinↄla,

à pↄfɛ̃ kìpa Isarailanↄa.

22 Zaakũ odi Luda yã síro,

odi a surabana gbãna náani kɛro.

23 Bee kũ abireo à yã dìtɛ ílukunɛ,

à musu zɛ́ wɛ̃̀,

24 akũ à mana kↄ̀tɛńnɛ ò blè,

à pↄ́ble kũ à bò musu kpàḿma.

25 Ò malaikanↄ pↄ́ble blè,

à zànaa kɛ̀ńnɛ, à gɛ̃̀ ↄla.

26 À tò ĩa gbãna bò ifãboki kpa,

à pɛ̀ gɛ̀nↄmidↄki kpa ĩaa dↄ kũ a gbãnao,

27 akũ à nↄ̀bↄↄ kↄ̀tɛńnɛ dasi lán lukutɛ̃ bà,

bãnↄ dàńla lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà.

28 À tò ò kìpakipa ń bùran,

ò gↄ̃̀ kátɛ likana ń kpɛ́nↄi.

29 Luda pↄ́ kũ òtɛni a ni dɛnↄ kpàḿma,

akũ ò blè ò kã̀ gíngin.

30 De a ni kpɛ́ à boḿma,

gↄrↄ kũ pↄ́ble pì kpɛ́ da ń lɛ́n,

31 Luda pↄfɛ̃ fùtɛńyĩ,

à Isaraila gↄ̃ gbãnanↄ dɛ̀dɛ,

à ń kɛfɛnnanↄ lɛ̀ à nɛ̀.

32 Bee kũ abireo ò kpɛ́ òtɛn durunna kɛ,

bee kũ a yãbonsarɛkɛnanↄ, odi a náani kɛro.

33 Akũ à ń wɛ̃̀ndii kɛ̀ńnɛ pã lán lɛ́'ĩa bà,

à tò sunyĩ ń lé.

34 Tó à ń gbɛ̃kenↄ dɛ̀dɛ, òdi a ki wɛtɛ,

òdi ɛra ò arɛ dↄa kũ wãnao.

35 Akũ ò dↄ̀n sà kũ Ludamɛ ń gbɛ̀si ũ,

ò dↄ̃̀ kũ Luda Musudemɛ ń surabari ũ.

36 Gↄrↄ kũ̀a sà òdi lɛ́ maa,

òdi ɛ́kɛ tonɛ,

37 ń swɛ̃̀ kúaro,

ò a bàka kunna kũńwo yã gbòro.

38 Àpi sↄ̃ à ń wɛ̃nda gwà,

à ń durunnanↄ kɛ̃̀ḿma, adi ń kakatɛro.

Àdigↄ̃ a zĩda milɛ ble baala'i,

àdi a pↄfɛ̃kipammana ↄ lago.

39 À ń bisãsirikɛ dↄ̃̀ḿma,

kũ òdi gɛ̃tɛ sunaa sari lán ĩa bà.

40 Ò sãgbãna kɛ̀nɛ gbárannan gɛ̃̀n ũgbangbaa!

Ò a pↄ yàkanɛ sɛ̃̀ntɛ gwe à kɛ̀ dasi.

41 Ò Luda lɛ̀ ò gwà, ò Luda lɛ̀ ò gwà,

ò Isarailanↄ Luda kũ à kú adonaa fɛ̃̀.

42 A iko gbãna sã̀ńgu,

lákũ à ń sí ń ibɛrɛnↄa nà,

43 lákũ à daboyãnↄ kɛ̀ Misila nà,

akũsↄ̃ à yãbonsarɛnↄ kɛ̀ Zoã bùsun.

44 À ń swa ínↄ lì aru ũ,

akũ odi fↄ̃ ò a í mì doro.

45 À ífĩninↄ kàńgu, ò ń soso,

kũ kaso kũ ò kisira kpàńyĩnↄ.

46 À tò kwanↄ ń bú pↄ́blewɛnↄ blè,

à sutɛ̃nↄ kà ń burapↄnↄn.

47 À tò legũgbɛ ń geepi líkpɛnↄ kɛ̀ búgubugu,

zàga'ĩa ń kaka línↄ ɛ̀'ɛ.

48 À ń pↄ́kãdenↄ kàkatɛ kũ legũgbɛɛo,

sura pɛ̀tɛ ń kpàsanↄa.

49 À a pↄfɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ bòboḿma,

à kɛ̀ ĩni kũńwo kũ pↄfɛ̃o kũ pɛ̃tɛ̃o,

à malaika kisiradenↄ gbàrɛḿma.

50 À a pↄfɛ̃ zɛ́ wɛ̃̀, adi gí ganɛ doro,

à gagagyã kàńgu.

51 À Misila daudunↄ dɛ̀dɛ ń pínki,

Hamu buri nɛ́gↄ̃gbɛ̃ káakunↄ gàga.

52 Ama à bò kũ a gbɛ̃nↄ lán sãnↄ bà,

à dòńnɛ arɛ gbárannan lán sã kpàsanↄ bà.

53 À tɛ́ kũńwo kũ laakariio kpátɛna vĩna sari,

ń ibɛrɛnↄ sↄ̃, ísira dàńla.

54 À kà kũńwo a bùsu lɛ́n,

gusĩsĩde kũ à sì kũ a gbãnaoo pìi.

55 À pɛ̀ńnɛ burinↄa,

akũ à ń bùsuu kpàatɛtɛńnɛ ń pↄ́ ũ,

à ↄnn kpàkpa Isaraila burinↄa.

56 Akũ ò Luda yↄ̃̀ ò gwà ò gì a yã mai,

ò Luda Musude yãditɛnanↄ kũnaro.

57 Ò ɛ̀ra ò bò a kpɛ lán ń denↄ bà,

ò náani vĩro lán sá kotinaa bà.

58 Ò a pↄ fɛ̃̀ kũ ń sa'okinↄo,

ò a nɛ̀sɛgↄ̃ba fùtɛ kũ ń tãnanↄ.

59 Kũ Luda dↄ̃̀ lɛ, akũ a pↄ fɛ̃̀,

à gì Isarailanↄi pãsĩpãsĩ.

60 À a bizakuta tò zaa Silo gwe,

a bɛ kũ à dↄ̀ bisãsirinↄ tɛ́ pìi.

61 À tò ń wɛtɛrinↄ sù ò a àkpatii sɛ̀,

àkũmɛ a gbãna kũ a gakuribokio ũ.

62 À tò ò a gbɛ̃nↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao,

a pↄ fɛ̃̀ buri kũ ń sɛ́i.

63 Ń kɛfɛnnanↄ tɛ́ kũ̀ zĩ̀i gũn,

ń nↄkparenↄ dí le ò zãkɛlɛɛ sì doro.

64 Ò ń sa'orinↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛdao,

ń gyaanↄnↄ dí fↄ̃ ò ↄ́ↄ dↄ̀ro.

65 Akũ Dikiri fùtɛ sà lán i'orii bà,

lán gↄ̃sa kũ à vù kũ wɛ̃'io bà.

66 À ń wɛtɛrinↄ gbɛ̃̀, ò bòru kpɛ,

à tò ò gↄ̃̀ kũ wé'io gↄrↄ sĩnda pínki.

67 À gì Ɛflaimu burinↄi,

adi Yusufu buri pì sɛ́ doro.

68 Yuda burin à sɛ̀ sà

kũ Zaiↄ̃ kpi kũ à yeiio.

69 À a kúki bò musumusu gwe,

anigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki lán andunia katɛnaa bà.

70 Akũ à a zↄ̀bleri Dauda sɛ̀,

à a bò sãkpasan.

71 À a bò sãdãnan, à dò Isarailanↄnɛ arɛ,

Luda gbɛ̃ Yakubu burinↄ kínamɛ.

72 Dauda ń kpá a kpɛ kũ nɛ̀sɛdoo,

à dòńnɛ arɛ kũ a ↄ arubarikadeo.

79

Ɔ́ↄdↄna Yurusalɛmu wina yã musu

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Luda, burinↄ sì n bùsun,

ò n kpɛ́ kũ à kú adona yàka,

ò Yurusalɛmu wìwi ò dàtɛ.

2 Ò n zↄ̀blerinↄ gɛ̀ɛ kpà bãnↄa,

ò n yãmarinↄ mɛ̀ɛ tò nↄ̀bↄ pãsĩnↄnɛ pↄ́ble ũ.

3 Ò ń aru kↄ̀tɛ lán í bà Yurusalɛmu bĩnikpɛ,

gbɛ̃ke kun à ń vĩro.

4 O gↄ̃ sↄ̃sↄ̃na pↄ́ ũ ó sarɛdenↄnɛ,

o gↄ̃ lalandi pↄ́ ũ gbɛ̃ kũ ò likawáinↄnɛ.

5 Dikiri, ĩnigↄ̃ pↄ fɛ̃ kũoo ari bↄrɛmɛɛ?

N pɛ̃tɛ̃ tɛ́ nigↄ̃ kũ gↄrↄ sĩnda pínkin yá?

6 Ǹ pↄfɛ̃ kipa buri kũ ò n dↄ̃ronↄa,

gbɛ̃ kũ òdi n sísironↄ bùsunↄa.

7 Zaakũ ò Yakubu burinↄ blè,

ò ń bùsuu yàka.

8 Ǹsun ó denↄ durunnanↄ wí ó musuro.

Ǹ wɛ̃nda dↄ̃wɛrɛ likalika,

zaakũ o busa o gↄ̃ búgubugu.

9 Ǹ kpáwái, Luda ó surabari,

ǹ ó sura ba de ǹ tↄ́ bo,

ǹ ó durunnanↄ kɛ̃wá n tↄ́ yãi.

10 Bↄ́yãi ĩni tó burinↄ ó lá ò pi:

Ó Luda kú mámɛ sɛ́ɛ?

Ǹ tó burinↄ gↄ̃ dↄ̃ ó wára

kũ ndì n zↄ̀blerinↄ dɛdɛna fĩna boḿma.

11 Ǹ tó zĩ̀zↄnↄ ↄ́ↄdↄna gɛ̃ n sãn,

ǹ gbɛ̃ kũ ò kú ga lɛ́inↄ bo

kũ n gã̀sã gbãnao.

12 Ǹ lalandi kũ buri kũ ò likawáinↄ kɛ̀nnɛ

fĩna boḿma gɛ̃̀n suppla, Dikiri.

13 Ókↄ̃nↄ n gbɛ̃nↄ, n kpàsa sãnↄ,

ónigↄ̃ n sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki,

ónigↄ̃ n tↄ́ babańnɛ ari ó buria.

80

Isarailanↄ suna ń gwena zĩn aduakɛnaa

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Ǹ sã kpá, Isarailanↄ Don'arɛde,

mↄkↄ̃n kũ ndì Yusufu burinↄ dã lán sã bà.

Ǹ bo ǹ mↄ́, mↄkↄ̃n kũ ń vutɛna kɛrubunↄ dagura,

2 ǹ do Ɛflaimu burinↄnɛ arɛ

kũ Biliaminu burinↄ kũ Manase burinↄ.

Ǹ futɛ kũ n gbãnao, ǹ mↄ́ ǹ ó sura ba!

3 Luda, ǹ tó ò ɛra ò su ó gwena zĩn,

ǹ ãn werewá, ń ó sura ba.

4 Dikiri Luda Zĩ̀karide,

ĩni fɛ̃ ǹ gí n gbɛ̃nↄ aduakɛna síi ari bↄrɛmɛɛ?

5 N wɛ́'i dↄ̀ńnɛ ń pↄ́mina ũ,

n ń wɛ́'i yↄ̃̀ńnɛ a pↄ́ pà, ò mì.

6 N tò o gↄ̃ fobona pↄ́ ũ ó sarɛdenↄnɛ,

ó ibɛrɛɛnↄ tɛni ó lalandi kɛ.

7 Luda Zĩ̀karide, ǹ tó ò su ó gwena zĩn,

ǹ ãn werewá ń ò sura ba.

8 N geepi lí wò Misila,

n pɛ burinↄa, akũ n lí pìi pɛ̀ ń gbɛ̀n.

9 N gu kɛ̀kɛnɛ à zĩni pɛ̀tɛ,

akũ à ↄ tà à gu sì.

10 A uraa dà kpinↄla,

a gã̀nↄ de sida lí zↄ̃kↄ̃nↄla.

11 À ↄ tà à gɛ̀ɛ ari ísira lɛ́a,

a ↄnɛnↄ kà ari Yuflati.

12 Bↄ́yãin n a karaa gbòro

de gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃tɛnↄ gↄ̃ ↄ mátɛ a nɛ́ii?

13 Sàkpanↄ dì lɛ́ kái ò bi,

nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ dì su ò a lá ble.

14 N yã nna! Luda Zĩ̀karide, ǹ ɛra ǹ arɛ dↄwá!

Zaa musu ǹ wɛ́ kpátɛ ǹ gwa!

Ǹ laakari dↄ geepi lí día,

15 pↄ́ kũ n pɛ̀ kũ n ↄplao,

nɛ́ kũ n tùtuu kɛ̀ n zĩdanɛɛ.

16 Ò n geepi lí pìi zↄ̃̀ ò tɛ́ sↄ̃̀a,

ǹ wɛ́ tɛ̃ra pitiḿma de ò kakatɛ.

17 Ǹ ↄ kú gbɛ̃ kũ à kú n ↄplaiia,

bisãsiri nɛ́ kũ n sɛ̀ n pↄ́ ũ pìi,

18 óni kɛ̃mma doro.

Ǹ ó kunna kɛkɛ ǹ kɛwɛrɛ, óni n sísi.

19 Dikiri Luda Zĩ̀karide,

ǹ tó ò su ó gwena zĩn,

ǹ ãn werewá ń ó sura ba.

81

Isarailanↄ dikpɛ lɛ̀ɛ

Asafa lɛ̀ɛ.

1 À ayuwii kɛ Luda ó gbãnaa,

à pↄnna wiki lɛ́ Yakubu burinↄ Ludaa.

2 À lɛ̀ dↄ à bata lɛ́

kũ mↄrↄ'ũ nnao kũ gidigboo.

3 À kuru pɛ́ mↄ dufu bonaao,

à pɛ́ tó mↄ kɛ̀ papana ó dikpɛgↄrↄ,

4 zaakũ à de doka ũ Isarailanↄnɛmɛ,

yã kũ Yakubu burinↄ Luda dìtɛn gwe.

5 À yã pìi dà Yusufu burinↄnɛ

gↄrↄ kũ à vĩ̀ Misila bùsula.

Ò kòto kũ ò dↄ̃ro mà à pì:

6 Ma aso gò á gã̀aa,

ma á ↄ bò ɛ̃bona zĩn.

7 A ↄ́ↄ dↄ̀mɛnɛ warikɛgↄrↄa, akũ ma á bó,

ma weáwa zaa legũvĩnaa gũn,

ma á lɛ́ ma á gwá zaa Mɛriba í kĩnaa.

8 À sã kpá ma gbɛ̃nↄ, mani lɛ́ daáwa,

ákↄ̃nↄ Isarailanↄ, tó áni ma yã ma dé!

9 Àsungↄ̃ buri zĩ̀tↄnↄ tãna vĩ á tɛ́ro,

àsun kútɛ dikiri pãndenɛro.

10 Makũmɛ Dikiri á Luda ũ,

ma á bↄ́tɛ Misila.

À á lɛ́ wɛ̃, mani tó à kã.

11 Ama Isarailanↄ gì ma yã mai,

ma gbɛ̃ pìnↄ dí mì natɛmɛnɛro.

12 Akũ ma ń tó kũ ń sãgbãnakɛo,

ò tɛ́ ń zĩda pↄyeinaai.

13 Tó ò pi Isarailanↄ ni ma yã ma,

tó ma gbɛ̃nↄn tɛ́ ma yãi,

14 de mani ń ibɛrɛnↄ sↄ̃pɛtɛ gↄ̃̀nↄgↄ̃nↄ,

mani ↄ sↄ̃ ń zãngurinↄi.

15 Ma zãngurinↄ ni kã natɛ ma arɛ,

ń wɛ́tãmmana nigↄ̃ lakana vĩro.

16 Gbasa mà á gwa kũ pↄ́blewɛ manao,

mà ɛra mà gbɛ̀ zↄ́'i kpááwa à mↄ́awa.

82

Yãkpatɛkɛna kũ gbãnadenↄ

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Luda vutɛna pari kↄ̃kakaranaa gũn,

àtɛn yãkpatɛ kɛ kũ Ludanↄ à pì:

2 Ari bↄrɛn ánigↄ̃ yãkpatɛ kɛɛ a kpɛdangara

à yã sí yãvãnikɛrinↄnɛɛ?

3 À yã nna kpá gbãnasaridenↄa kũ tonɛnↄo,

à zɛ kũ takasidenↄ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãḿmanↄo.

4 À gbãnasaridenↄ kũ wɛ̃ndadenↄ sura ba,

à ń bo yãvãnikɛrinↄ ↄĩ.

5 Ò yãke dↄ̃ro, ò a ke gbá dↄ̃ro,

ò kú gusira gũmmɛ,

akũ andunia yĩ̀gã ari a gɛ̃i.

6 Ma pì Ludanↄmɛ á ũ,

Luda Musude nɛ́nↄn á ũ á pínki.

7 Bee kũ abireo áni ga bisãsiri gana ũmɛ,

áni kpágula lán gbãnade kparanↄ bàmɛ.

8 Luda, ǹ futɛ ǹ yãkpatɛ kɛ kũ anduniao,

zaakũ buri sĩnda pínki bi n pↄ́mɛ.

83

Ibɛrɛnↄ kpana Ludaa

Asafa lɛ̀ɛ.

1 Luda, ǹsungↄ̃ yĩtɛnaro,

n lɛ́ súngↄ̃ nakↄ̃anaro,

ǹsungↄ̃ kun kítikitiro, Luda.

2 Ǹ n ibɛrɛnↄ gwa lákũ ò fùtɛ ò zɛ̀ nà,

n zãngurinↄ tɛni ń mì zuzu.

3 Òtɛn ↄ̃ndↄ̃ kɛ n gbɛ̃nↄnɛ,

òtɛn lɛ́ kpákũsũ n gbɛ̃ yenyĩdenↄi.

4 Òtɛn pi: À mↄ́ ò ń buri bo,

de ń tↄ́ Isaraila súngↄ̃ dↄ gbɛ̃ken doro.

5 Ò lɛ́ kpàkũsũ, ń yã kↄ̃ sɛ̀,

ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ kũ kↄ̃o ò futɛnyĩ.

6 Ɛdↄmunↄ kũ Sumaila burinↄ

kũ Mↄabunↄ kũ Hazara burinↄ

7 kũ Gebalidenↄ kũ Amↄninↄ

kũ Amalɛkinↄ kũ Filisitininↄ kũ Tayadenↄo.

8 Bee se Asirianↄ nàḿma dↄ,

de ò ↄ da Lutu burinↄa.

9 Ǹ kɛńnɛ lákũ n kɛ̀ Midiãnↄnɛ nà,

lákũ n kɛ̀ Sisera kũ Yabĩonɛ nà Kisↄ̃i.

10 N ń kɛ́ búgubugu Ɛndↄ,

akũ ò gↄ̃̀ katɛna zĩtɛ lán bisaa bà.

11 Ǹ kɛ ń wɛ̃nɛnↄnɛ

lákũ ò kɛ̀ Orɛbu kũ Zebuonɛ nà.

Ǹ kɛ ń kínanɛnↄnɛ

lákũ ò kɛ̀ Zɛba kũ Zalamunaonɛ nà.

12 Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ ò pì yã,

ò Luda sãdãki sɛ́ ń pↄ́ ũ.

13 Ma Luda, ǹ tó ò gↄ̃ lán sɛ̃̀'ĩampuruu bà,

lán ése ũkã kũ ĩa tɛn sɛ́ bà.

14 Lákũ dàkoo dì tɛ́ kũ nà,

kesↄ̃ lákũ tɛ́ dì kpinↄ ble nà,

15 ǹ pɛ́tɛńyĩ kũ n zàga'ĩao,

ǹ tó n ĩa pãsĩ swɛ̃̀ kɛ̃ńgu.

16 Ǹ tó ń gasu gↄ̃ kpá ń wɛ́i,

de ò n gbãna dↄ̃ Dikiri.

17 Wé'i nigↄ̃ ń kũ gↄrↄ sĩnda pínki kũ bídio,

ò boru kpɛ ò mì dɛ.

18 Ǹ tó ògↄ̃ dↄ̃ kũ n tↄ́n Dikiri,

mↄkↄ̃mmɛ Luda Musude ũ andunia gũn pínki.

84

Luda ↄn bɛgɛkɛnaa

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 N kúki mana fá, Dikiri Zĩ̀karide!

2 Matɛn Dikiri ↄn bɛgɛ kɛ ari gu tɛn lima,

ma nini kũ ma mɛ̀ɛo tɛn luka Luda Wɛ̃̀ndidei.

3 Dikiri Zĩ̀karide ma Kína ma Luda,

bee bãntoro sàa dà n gbagbaki sarɛ,

Ludakibɛbã kpɛ́ bò gwe à a nɛ́nↄ kàn.

4 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ò kú n ↄnnnↄ ũ,

òdigↄ̃ n táaki lɛ́ gↄrↄ sĩnda pínki.

5 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ń gbãnan n ũnↄ ũ,

n ↄn gɛna yã kú ń swɛ̃̀ɛ gũn.

6 Tó òtɛn gɛ̃tɛ Baka guvutɛa,

àdi gↄ̃ lán gu kũ à ísɛ̃bokinↄ vĩ bà,

pↄ́tↄ̃gↄrↄ legũ dì tó arubarika dagula.

7 Ń gɛnaa gũn ń gbãna dìgↄ̃ karamɛ

ari ò gɛ́ káo n kĩnaa Zaiↄ̃.

8 Dikiri Luda Zĩ̀karide, ǹ ma aduakɛna sí,

ǹ sã kpá ma yãi, Yakubu Luda.

9 Luda, ǹ kína kũ à de ó sɛ̃gbako ũ gwa,

ǹ wɛ́ pɛ́ kína kũ n kàai.

10 Kunna n ↄn gↄrↄ do manamɛnɛ

de kunna gu pãndea gↄrↄ wàa sↄↄrola.

Ma Luda ↄn zɛ́dãkpãrikɛ sì

de kunna ↄn dokↄ̃nↄ kũ yãvãnikɛrinↄola.

11 Dikiri Luda deńnɛ ifãntɛ̃ kũ sɛ̃gbako ũ,

Dikiri dì gbɛ̃kɛ kɛńnɛ kũ bɛ̀ɛrɛɛo,

àdi gí pↄ́ mana kpá taarisaridenↄairo.

12 Dikiri Zĩ̀karide,

arubarikademɛ gbɛ̃ kũ àtɛni n náani kɛ ũ.

85

Aafia wɛ́kɛna Ludaa

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 N arubarikaa dà n bùsun, Dikiri,

n su kũ Yakubu burinↄ ń gwena zĩn.

2 N n gbɛ̃nↄ taarinↄ gòḿma,

n ń durunnanↄ kɛ̃̀ḿma pínki.

3 N n pↄ kpã̀kpãa tò pínki,

n n pↄfɛ̃ pãsĩ tò.

4 Ǹ su kũoo ó gwena zĩn, Luda ó Surabari,

ǹ pɛ̃tɛ̃ kũ n kɛ̀ kũoo lago.

5 N pↄ nigↄ̃ fɛ̃nawái gↄrↄ sĩnda pínkin yá?

Ĩnigↄ̃ n pↄfɛ̃gↄrↄ gága wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛon yá?

6 Ĩni ɛra ǹ n gbɛ̃nↄ kunna kɛkɛ ǹ kɛńnɛ dↄ,

de ń pↄ le à kɛmma nnaroo?

7 Dikiri, ǹ n gbɛ̃kɛ mↄwɛrɛ,

ǹ ó sura ba kũ n gbãnao.

8 Ma sã dↄ Dikiri Luda yã'onaaa,

zaakũ àdi aafia lɛ́ sɛ́ a yãmarinↄnɛ,

tó odi ɛra ò sù ń yↄ̃̀nkↄyãnↄaro.

9 A vĩnakɛrinↄ surabanaa gↄrↄ zã̀ro,

de a gakuri le àgↄ̃ kú ó bùsun yãi.

10 Gbɛ̃kɛ kũ náanio dì dakarɛ,

yãzɛde kũ aafiaao dì ↄ kpákↄ̃a.

11 Náani dì ↄ poro musu,

yãzɛde dì ↄ nↄnↄ zĩtɛ.

12 Dikiri ni yã mana kɛwɛrɛ,

ó zĩtɛ ni pↄ́ble kɛ.

13 Yãzɛde dìgↄ̃ tɛ́ a arɛ,

àdi zɛ́ kɛkɛnɛ.

86

Kpányĩ wɛ́kɛna Ludaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ǹ sã kpá ma yãi ǹ wema,

zaakũ takaside wɛ̃ndaden ma ũ.

2 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã,

zaakũ má a zĩda kpàmma.

Ǹ makũ n zↄ̀bleri sura ba,

zaakũ matɛni n náani kɛ,

mↄkↄ̃mmɛ ma Luda ũ.

3 Ǹ sùru kɛ kũmao, Dikiri,

zaakũ madìgↄ̃ n sísi kↄnkↄ kũ ↄkↄsio.

4 Ǹ makũ n zↄ̀bleri pↄ kɛ nna,

zaakũ ma laakarii tà n kĩnaa, Dikiri.

5 Ń mana akũsↄ̃ ń sùru vĩ, Dikiri,

n gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ n sìsirinↄnɛ.

6 Dikiri, ǹ sã kpá ma wɛ́kɛnaai,

ǹ laakari dↄ ma wɛ̃nda wikia.

7 Mani n sísi ma warikɛgↄrↄ zĩ,

zaakũ ndì wema.

8 Tãna ke ni sí lɛkↄ̃a kũnworo, Dikiri,

gbɛ̃ke dì fↄ̃ à n kɛna kɛro.

9 Buri kũ n kɛ̀nↄ ni su ò kútɛnnɛ,

ò n tↄ́ bo ń pínki.

10 Zaakũ ń zↄ̃kↄ̃ akũsↄ̃ ndì daboyãnↄ kɛ,

mↄkↄ̃mmɛ Luda ũ ndo.

11 Ǹ n zɛ́ mↄmɛnɛ, Dikiri, manigↄ̃ táa o n yãpura gũn,

ǹ ma laasun kɛmɛnɛ do, de màgↄ̃ n vĩna vĩ.

12 Mani n sáabu kpá kũ nɛ̀sɛdoo,

Dikiri ma Luda, manigↄ̃ n tↄ́ bo gↄrↄ sĩnda pínki.

13 Zaakũ gbɛ̃kɛ kũ n kɛ̀mɛnɛ zↄ̃kↄ̃,

n ma wɛ̃̀ndii sì gyãwãn lↄ̀n.

14 Luda, karambaanidenↄ tɛn futɛmai,

gbɛ̃ pãsĩnↄ tɛni ma wɛ, òdi n yã daro.

15 Mↄkↄ̃n Dikiri, Luda wɛ̃ndadↄ̃nnɛrimɛ n ũ,

ń sùru vĩ akũsↄ̃ n pↄ dì fɛ̃ likalikaro,

n gbɛ̃kɛ kũ n náanio zↄ̃kↄ̃.

16 Ǹ arɛ dↄma ǹ ma wɛ̃nda gwa,

ǹ n zↄ̀bleri gba gbãna,

ǹ makũ n zↄ̀nↄkpare nɛ́ sura ba.

17 Ǹ yãmanakɛna sèeda kɛmɛnɛ

de ma zãngurinↄ e, wé'i ń kũ,

zaakũ Dikiri, n kpamai,

n ma laakarii kpàtɛmɛnɛ.

87

Zaiↄ̃ bi Luda wɛ̃tɛmɛ

Kora burinↄ lɛ̀ɛ.

1 Luda a wɛ̃tɛ kàtɛ

kpi kũ à kú adona musu,

2 Dikiri ye Zaiↄ̃ bĩnilɛnↄi

de Yakubu burinↄ wɛ̃tɛ kparanↄla pínki.

3 Luda wɛ̃tɛ,

Luda gakuriyã ò n musu à pì:

4 Mani Misilanↄ kũ Babilↄnudenↄ da

gbɛ̃ kũ ò ma dↄ̃nↄ tɛ́.

Filisitininↄn kú a gũn dↄ

kũ Tayadenↄ kũ Etiopianↄ.

Oni pi, ò gbɛ̃ birenↄ ì gwemɛ.

5 Zaiↄ̃ yã musu oni pi:

Ò wãanɛ kũ wãanɛo ì gwemɛ,

Luda Musude mɛ́ àdi a zĩni pɛ́tɛ gíngin.

6 Tó Dikiri tɛn gbɛ̃nↄ tↄ́ da takadan,

ani pi: Ò gbɛ̃ dí ì gwemɛ.

7 Lɛ̀sirinↄ kũ ũwãrinↄ ń pínki ò pi:

Ó manakɛ pínki dì bo Zaiↄ̃mɛ.

88

Kunna ga lɛ́i aduakɛnaa

Ɛzɛra buri Emani lɛ̀ɛ.

1 Dikiri Luda ma Surabari,

matɛn wiki lɛ́mma fãnantɛ̃ kũ gwãanio.

2 Ǹ tó ma aduakɛna kámma,

ǹ sã kpá ma ↄ́ↄdↄnaai.

3 Zaakũ yã'ũmmana ma nɛ̀sɛɛ pà,

ma wɛ̃̀ndii kú ga lɛ́i.

4 Ò ma da gbɛ̃ kũ òtɛn si gyãwãnnnↄ tɛ́,

ma gↄ̃ gbãnasaride ũ.

5 Ò pã kpàmai ò ma da gɛ̀nↄ tɛ́

lán gbɛ̃ kũ ò wutɛna miran sↄ̀rↄrↄnↄ bà,

lán gbɛ̃ kũ ń yã dↄngu doro

ń bàka kú kũnworonↄ bà.

6 N ma zu wɛ̀ɛ lòkoton

ari zĩtɛ tú tↄ̃̀nↄwɛɛ gusiran.

7 N pↄfɛ̃ tↄ̃̀ma,

a ísↄ̃ dàmala.

8 N tò ma gbɛ̃nↄ ma zukũna,

n tò ò ye ma kãiro.

Ò ma tata, boki kunlo,

9 warikɛna ma wɛ́ sira kũ̀.

Matɛni n sísi zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi,

ma ↄnↄ dↄnanyĩ.

10 Gɛ̀nↄn ndì yãbonsarɛ kɛńnɛ yá?

Gyãwãndenↄ mɛ́ òdi futɛ ò n sáabu kpá yá?

11 Òdi n gbɛ̃kɛ baba mira gũnn yá?

Òdi n náanikɛna yã o gyãwãnn yá?

12 Ò n daboyãnↄ dↄ̃ gusira gũnn yá?

N yãmanakɛnanↄ dↄ̃na kú yãsãnguki gũnn yá?

13 Dikiri, matɛn ↄ́ↄ dↄnnɛ,

ma aduakɛna kↄnkↄ dì ká n kĩnaa.

14 Bↄ́yãi ntɛn gímaii, Dikiri?

À kɛ̀ dera n mìkpɛrɛ zùmɛnɛɛ?

15 Má kú ga lɛ́i wɛ̃ndawɛ̃nda zaa ma kɛfɛnnakɛgↄrↄa,

n yã pãsĩnↄ tↄ̃̀ma, ma gↄ̃ sã̀ii.

16 N pↄfɛ̃namai dàmala,

n vĩnapↄnↄ ma kakatɛ.

17 Ò dàmala lán í bà zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi,

ò lìkamai mámmam.

18 N tò ma gbɛ̃nↄ kũ ma gbɛ̃nnanↄ ma zukũna,

gusira mɛ́ à gↄ̃̀ ma kpàasi ũ.

89

Luda lɛ́sɛna Daudanɛ

Ɛzɛra buri Etani lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, manigↄ̃ lɛ̀ sí n gbɛ̃kɛ yã musu lakanaa sari,

manigↄ̃ n náanikɛna kpàkpa kɛ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo.

2 Mani o kũ n gbɛ̃kɛ lakana vĩro,

n náanikɛna zĩni pɛtɛna n bɛa zaa musu.

3 N pì: Ma bàka kú kũ gbɛ̃ kũ ma sɛ̀ɛo,

ma lɛ́ sɛ̀ ma zↄ̀bleri Daudanɛ.

4 Mani tó a buri gↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki,

mani a kpata gba gbãna ari a buria.

5 Musudenↄ dì n daboyãnↄ sáabu kpá, Dikiri,

malaikanↄ dì n náanikɛna yã o ń kↄ̃kakaranaa gũn.

6 Zaakũ gbɛ̃ke kú musu kũ à kà Dikiri ũro,

malaika ke ni sí lɛkↄ̃a kãaoro.

7 Luda vĩna dì malaikanↄ kũ ń kↄ̃kakaranan,

à naasi vĩ de gbɛ̃ kũ ò likainↄla.

8 Dikiri Luda Zĩ̀karide, dí mɛ́ à lɛɛlɛ kũnwoo?

Ń gbãna kũ náanio vĩ yã sĩnda pínki gũn.

9 Ndì gbãna mↄ ísiranɛ,

tó à sↄ̃ fùtɛ kũ vĩvĩnaao, ndì a gbãna fↄ̃.

10 N Misilanↄ dúgu zↄ̃̀, ò gↄ̃̀ gɛ̀nↄ ũ,

n n zãngurinↄ fã̀kↄ̃a kũ n gã̀sã gbãnao.

11 Musu bi n pↄ́mɛ, zĩtɛ dↄ bi n pↄ́mɛ,

n andunia kàtɛ kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ pínki.

12 N gugbãnduru kũ gɛ̀nↄmidↄkio kɛ̀,

Tabo kũ Ɛmↄ gbɛ̀nↄ dì ayuwii kɛ kũ n tↄ́o.

13 N gã̀sã bi gbãna pↄ́mɛ,

n ↄ gbãna akũsↄ̃ n ↄpla dↄ musu.

14 Yãmanakɛ kũ yãzɛdekɛoomɛ n kpata zĩni ũ,

gbɛ̃kɛ kũ náanio mɛ́ à donnɛ arɛ.

15 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ò ayuwiikɛmmanↄ ũ,

kũ òdigↄ̃ táa o gupura kũ à kú n kurunyĩ, Dikiri.

16 Òdigↄ̃ pↄnna kɛ kũ n tↄ́o gↄrↄ sĩnda pínki,

òdi ĩa dã kũ n manakɛo.

17 Zaakũ ń gakuri kũ ń gbãnaomɛ n ũ,

n zɛna kũoo dì ó sɛ́ lei.

18 Ó kína bi Dikiri pↄ́mɛ,

ó sɛ̃gbako pì bi Isarailanↄ Luda pↄ́mɛ.

19 N yã ò n yãmarinↄnɛ yã wɛ́gupu'enaa gũn

n pì: Ma kpányĩ kɛ̀ gↄ̃saanɛ,

ma kɛfɛnna sɛ̀ musu a gbɛ̃nↄ tɛ́.

20 Ma a zↄ̀bleri Dauda lè,

ma a nísi kùa ma a dìtɛ.

21 Manigↄ̃ a kũna ma ↄĩ,

ma gã̀sã gbãna nigↄ̃ kú kãao.

22 Ibɛrɛ ke ni fↄ̃ à táfe síaro,

gbɛ̃ vãni ke ni le à gbãna mↄnɛro.

23 Mani a wɛtɛrinↄ mì dɛ a arɛ,

mani a zãngurinↄ nɛ.

24 Mani gbɛ̃kɛ kɛnɛ kũ náanio,

oni a sɛ́ lei kũ ma tↄ́o.

25 Mani ísira nanɛ a ↄĩ,

anigↄ̃ iko vĩ swanↄa.

26 Ani ma sísi à pi,

má de a De ũ kũ a Ludao,

a gbɛ̀si ũ kũ a surabariio.

27 Mani a kɛ ma daudu ũ,

anigↄ̃ de andunia kínanↄ mìde ũ.

28 Manigↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kãao gↄrↄ sĩnda pínki,

ma bàka kũ à kú kãao gborona vĩro.

29 Mani tó a buri gↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki,

a kpata nigↄ̃ kun lákũ ludambɛ dìgↄ̃ kun nà.

30 Tó a burinↄ pã kpà ma dokai,

akũsↄ̃ odi tɛ́ ma yãditɛnanↄiro,

31 tó ò bò ma yã kpɛ,

akũsↄ̃ ò ma yãdannɛnanↄ kũnaro,

32 mani gò tↄ̃ḿma ń taarinↄ yãi,

mani ń kɛ búgubugu ń vãnikɛnaa musu.

33 Ama gbɛ̃kɛ kũ má vĩ kãao ni lákaro,

mani fↄ̃ mà náanisariyã kɛro.

34 Mani ma bàka kunna kãao yã gbororo,

mani yã kũ à bò ma lɛ́n litɛro.

35 Ma sì kũ ma kunnaao gɛ̃̀n do,

mani ɛ́kɛ to Daudanɛro, kũ ma pì,

36 a buri nigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

a kpata nigↄ̃ kun ma wára lán ifãntɛ̃ bà.

37 Lákũ mↄvura de sèeda náanide ũ musu nà,

lɛn a kpata nigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki lɛ.

38 Bee kũ abireo n gi kína kũ n kài,

n ↄ gbàrɛi n pↄ fɛ̃̀ kãao manamana.

39 N n bàka kunna kũ n zↄ̀bleriio yã gbòro,

n a kífura gya bò n pã̀tɛ zĩtɛ.

40 N a wɛ̃tɛ bĩninↄ gbòro,

n a zɛki gbãnanↄ kↄ̀tɛ n dàtɛ.

41 Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃tɛnↄ ń baka bòn ń pínki,

à gↄ̃̀ lalandi pↄ́ ũ a buri dakenↄnɛ.

42 N a wɛtɛrinↄ gã̀a sɛ̀ lei,

n tò a ibɛrɛnↄ pↄnna kɛ̀.

43 N a fɛ̃nɛda gbãna ɛ̀,

ńdi zɛ kãao zĩ̀i gũnlo.

44 N a kíkɛgoo sìa,

n a kpataa nɛ̀.

45 N tò à zĩ kũ̀ a gbãnan,

n wé'i dàa arukĩmba ũ.

46 Dikiri, ĩnigↄ̃ utɛnawɛrɛ ari bↄrɛmɛɛ?

N pↄfɛ̃ tɛ́ nigↄ̃ kũ gↄrↄ sĩnda pínkin yá?

47 Ǹ laasun lɛ́ ma wɛ̃̀ndi kutukɛa.

N bisãsiri kɛ̀ pãn yá?

48 Dí mɛ́ anigↄ̃ kun à gí gaii?

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à a zĩda sí mira gbãnaaa?

49 Dikiri, gbɛ̃kɛ kũ ń vĩ yã gɛ̀ɛ máa?

N yenyĩ kũ n a lɛ́ sɛ̀ Daudanɛ kũ náanio sↄ̃ bi?

50 Ǹ tó n zↄ̀bleri fobona yã dↄngu,

burinↄ ma sↄ̃sↄ̃ ò ma nɛ̀sɛɛ yàka.

51 N ibɛrɛnↄ kína kũ n kà lalandii kɛ̀

ari gu kũ a gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛn, Dikiri.

52 Arubarikaden Dikiri ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki!

Aami! Aami!

TAKADA SIIKƆ̃DE

Zabura 90-106

90

Luda kũ bisãsirio

Luda gbɛ̃ Musa aduakɛnaa.

1 Dikiri, ó utɛkimɛ n ũ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo.

2 De ń kpɛ́ ǹ kpinↄ kɛ,

de ń kpɛ́ ǹ zĩtɛ kũ anduniao kátɛ,

Ludamɛ n ũ zaa káaku ari gↄrↄ sĩnda pínki.

3 N dìtɛ kũ bisãsiri ɛra zĩtɛ,

ndì pińnɛ ò ɛra bùsun.

4 Wɛ̃̀ wàa sↄↄro dennɛ lán gↄrↄ do bà,

à dennɛ lán gĩa ke gwãani zaka bà.

5 Ndì bisãsiri sɛ́ kũ ga'io,

ò de lán sɛ̃̀ yĩda bà kↄnkↄ.

6 Àdi butɛ kↄnkↄ à gbã,

àdi yitoro kũ ↄkↄsi à kori kɛ.

7 N pↄfɛ̃ dì ó kakatɛ,

n patammanaa dì swɛ̃̀ kɛ̃ógu.

8 Ó yã vãninↄn katɛna n arɛ,

ó asiriyãnↄ bò gupuran n kùru.

9 Ó gↄrↄ dì gɛ̃tɛ n pɛ̃tɛ̃ yãi,

ó wɛ̃̀ndii dì láka kũ ndanaao.

10 Ó wɛ̃̀ɛ dì ká baaakↄ̃ akuri,

tó ó gbãna sↄ̃, basiikↄ̃.

Wari kũ pↄsiraoon wɛ̃̀ɛ pìnↄ dì suowɛrɛ,

òdi gɛ̃tɛ likalika, akũ odì kpágui.

11 Dí mɛ́ à n pↄfɛ̃ gbãna lɛ́ dↄ̃ↄ?

n pɛ̃tɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ kà vĩna kũ à de ò kɛnnɛ ũ.

12 Ǹ dadawɛrɛ ògↄ̃ ó wɛ̃̀ndi kutukɛ lɛ́ dↄ̃,

de ò ↄ̃ndↄ̃ le ó swɛ̃̀ɛ gũn.

13 Dikiri, bↄrɛn ĩni n pↄfɛ̃ kpátɛɛ?

Ǹ n zↄ̀blerinↄ wɛ̃nda gwa.

14 Ǹ tó n gbɛ̃kɛ suwá lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà,

de ògↄ̃ pↄnna kɛ kũ ayuwiikɛnaao ari ó gↄrↄ lɛ́n.

15 Ǹ ó pↄ kɛ nna ↄ kũ n tↄ̃̀wá gↄrↄ lɛ́n,

wari kũ o kɛ̀ wɛ̃̀ lɛ́n.

16 Ǹ n yãkɛnanↄ mↄ ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄnɛ,

ǹ tó ó nɛ́nↄ n gbãna gakuri dↄ̃.

17 Dikiri ó Luda, ǹ tó ò n pↄnna le,

ǹ tó ó zĩ àre le,

ee, ǹ tó ó zĩ àre le.

91

Ludamɛ ó dãkpãri ũ

1 Gbɛ̃ kũ à utɛna Luda Musude ↄĩ

nigↄ̃ kú Gbãnasĩndapinkide uraai.

2 Ani pi Dikirimɛ a zɛki gbãna ũ,

a Ludamɛ a utɛki ũ, á a náani vĩ.

3 Àkũ mɛ́ ani n sí kariia,

ani n sura ba kũ gagagyão.

4 Ani n sↄtↄ a pↄtɛn, ĩnigↄ̃ utɛna a orun,

a náanikɛna mɛ́ ani n dãkpã lán sɛ̃gbako bà.

5 Gwãani karinↄ kũ fãnantɛ̃ kà vĩnlanↄ

ń ke vĩna ni n kũro,

6 ke gagagyã kũ àdigↄ̃ tɛ́ gusiran

ke gyãgɛ̃wɛ̃tɛ kũ àdi ń le fãnantɛ̃ gbãna.

7 Bee tó gbɛ̃nↄn wàa sↄↄro tɛn lɛ́tɛ n sarɛ,

ke gbɛ̃nↄn dúbu kuri tɛn ga n ↄplai,

pↄ́ke ni n lero.

8 Ĩni wɛ́ sɛ́ ǹ gwa,

ĩni e lákũ òdi wɛ́ tã yãvãnikɛrinↄa nà.

9 Tó n Luda Musude kɛ̀ n utɛki ũ,

tó n Dikiri kɛ̀ n kúki ũ,

10 yã vãni ke ni n lero,

kisira ni gɛ̃ n ↄnnlo.

11 Zaakũ ani n yã o a malaikanↄnɛ,

de ò n dãkpã gu kũ ntɛn gɛ́n pínki.

12 Oni n sɛ́ ń ↄĩ

de ǹsun gɛ̃̀ sí gbɛ̀ɛaro yãi.

13 Ĩni gɛ̀sɛ zɛ músuua kũ káreo,

ĩni gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛ sàbooa kũ pitikoo.

14 Dikiri pì: Zaakũ à nàmai, mani a bo,

zaakũ à ma dↄ̃, mani ↄ kúa.

15 Ani ma sísi, mani wea,

tó yã nàkaraa, manigↄ̃ kú kãao,

mani a sura ba mà a kpe ta.

16 Mani a pↄ kɛ nna kũ wɛ̃̀ndi gbã̀nao,

mani tó à e lákũ madì gbɛ̃ sura ba nà.

92

Luda sáabukpanaa

Kámmabogↄrↄ lɛ̀ɛ.

1 À mana ò n sáabu kpá, Dikiri,

ò lɛ̀ sí ò n tↄ́ bo, Luda Musude,

2 ò n gbɛ̃kɛ baba kↄnkↄ,

ò n náanikɛyã o gwãani,

3 ò n táaki lɛ́ kũ mↄrↄↄo

kũ gidigboo kũ kontigiio.

4 N yãkɛnanↄ dì ma pↄ kɛ nna, Dikiri,

madì ayuwii kɛ n ↄzĩkɛnanↄa.

5 Dikiri, n yãkɛnanↄn zↄ̃kↄ̃ manamana,

n laasunnↄn zã̀ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃.

6 Yↄ̃nkↄ yã pì dↄ̃ro,

mìsaride ni fↄ̃ à dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

7 Bee tó gbɛ̃ vãninↄ fùtɛ ò gbã̀ lán sɛ̃̀ɛ bà

akũsↄ̃ yãvãnikɛrinↄ karana lè ń pínki,

ń zia bi kakatɛna lakanasarimɛ.

8 Mↄkↄ̃n sↄ̃ Dikiri,

ndìgↄ̃ kú musu gↄrↄ sĩnda pínki.

9 Ǹ gwa, n ibɛrɛnↄ tɛn láka,

vãnikɛrinↄ tɛn fãkↄ̃a ń pínki.

10 N ma gba gbãna lán zùsɛ̃ntɛ bà,

n nísi mana kù ma mìia.

11 Ma wɛ́ sì ma wɛtɛrinↄ lɛtɛnalɛ,

ma sã ma ibɛrɛ vãninↄ wikilɛnaa mà dↄ.

12 Gbɛ̃ mananↄ ni gbã lán domina línↄ bà,

oni kɛ zↄ̃kↄ̃ lán Lɛbana sida línↄ bà.

13 Ò pɛna Dikiri bɛ gũn,

oni gbã ó Luda ↄnn.

14 Bee kũ ń zĩkũkɛo onigↄ̃ nɛ́ imɛ,

ń lá nigↄ̃ tɛ́ kɛ síi plɛ̀plɛ.

15 Ò pi, Dikirin mana,

àkũmɛ ó gbɛ̀si ũ, vãni ke kú a gũnlo.

93

Dikirimɛ Kína ũ

1 Dikiri mɛ́ àtɛn kí ble,

à zↄ̃kↄ̃kɛ dana uta ũ.

Dikiri zↄ̃kↄ̃kɛ dana,

à gbãna dↄ̀ a pi,

à andunia kàtɛ gíngin,

ani yĩgãro.

2 N kpata pɛtɛna zaa zĩzĩ,

ń kun zaa káaku.

3 Í zↄ̃kↄ̃ↄ dàgula Dikiri,

í zↄ̃kↄ̃ kĩni dↄ,

í zↄ̃kↄ̃ tɛn gã̀gã lɛ́.

4 Dikirin kú musu, à zↄ̃kↄ̃,

a zↄ̃kↄ̃ de í dasi kĩnila,

a gbãna de ísira sↄ̃ vĩvĩnala.

5 Dikiri, n yãditɛnanↄn gborona vĩro,

à kũ̀ n kpɛ́ gↄ̃ kú adona ari gↄrↄ sĩnda pínki.

94

Ludamɛ yãkpatɛkɛri ũ

1 Dikiri Luda Mↄrakari,

Luda Mↄrakari, ǹ bo gupuran!

2 Andunia yãkpatɛkɛri, ǹ futɛ,

ǹ fĩna bo zĩdabirinↄa ń yãkɛnaaa.

3 Gbɛ̃ vãninↄ nigↄ̃ pↄnna kɛ ari bↄrɛmɛɛ?

Ari bↄrɛmɛɛ, Dikiri?

4 Yãvãnikɛrinↄ dì gↄ̃sa yã o,

òdi yã bↄtɛ òdi ĩa dã ń pínki.

5 Dikiri, òdi n gbɛ̃nↄ dúgu zↄ̃,

òdi gbãna mↄ gbɛ̃ kũ n ń sɛ́nↄnɛ.

6 Òdi gyaanↄnↄ kũ bòasunↄ dɛdɛ,

òdi tonɛnↄ kakatɛ.

7 Òdi pi Dikiri dí ń ero,

Yakubu burinↄ Luda laakari kúḿmaro.

8 Ákↄ̃nↄ yↄ̃nkↄnↄ, à laakari kɛ!

Ákↄ̃nↄ mìsaridenↄ, áni ↄ̃ndↄ̃ kũ bↄrɛmɛɛ?

9 Luda mɛ́ à sã pɛ̀, ani gí yã mai yá?

À wɛ́ kɛ̀, ani gí gu ei yá?

10 Àdi burinↄ toto, ani ń sã gágaro yá?

Àdi yã dańnɛ, à dↄ̃na vĩro yá?

11 Dikiri bisãsiri laasun dↄ̃,

kũ yã pãmɛ.

12 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ ndì toto

ǹ n doka dadanɛ ũ, Dikiri.

13 Ndì a laakari kpátɛnɛ warikɛgↄrↄa

ari ò gɛ́ wɛ̀ɛ yↄ̃ vãnikɛriinɛ.

14 Dikiri ni pã kpá a gbɛ̃nↄiro,

ani gbɛ̃ kũ à ń sɛ́ a pↄ́ ũnↄ zukũnaro.

15 Oni ɛra ò yãkpatɛ kɛ a zɛ́a,

nɛ̀sɛpuradenↄ ni zɛo.

16 Dí mɛ́ ani futɛmɛnɛ gbɛ̃ vãninↄaa?

Dí mɛ́ ani zɛ kũmao yãvãnikɛrinↄ yã musuu?

17 Tó adi kɛ Dikiri kpányĩ kɛ̀mɛnɛnlo,

de má kú miran kítikiti kↄ̀.

18 Kũ ma pì guzãrɛ tɛni ma sɛ́tɛ,

n ma kũ n gbɛ̃kɛ gũn, Dikiri.

19 Kũ laasun pà ma swɛ̃̀n,

n ma laakarii kpàtɛmɛnɛ n ma pↄ kɛ̀ nna.

20 N bàka nigↄ̃ kú kũ yãlɛkpɛrɛgↄ̃gↄ̃rinↄ kpataao yá?

Ń yãditɛnanↄ dì suńnɛ kũ wario.

21 Òdi lɛ́ kpákũsũ gbɛ̃ manai,

òdi yã da taarisaridela ò a dɛ.

22 Dikirimɛ ma zɛki gbãna ũ,

ma Ludamɛ gbɛ̀si kũ madì utɛn ũ.

23 Ani ń vãnikɛna ɛraḿma,

ani ń buri bo ń taarinↄ yãi.

Dikiri ó Luda ni ń buri bo.

95

Luda táakilɛnaa

1 À mↄ́ ò pↄnna lɛ̀ sí Dikirinɛ,

ò ayuwii dↄ Gbɛ̀si kũ àdi ó sura baa.

2 Ò su a arɛ ò a sáabu kpá,

ò lɛ̀ sí ò a táaki lɛ́.

3 Zaakũ Dikiri bi Luda kũ à zↄ̃kↄ̃mɛ.

Kína zↄ̃kↄ̃ↄmɛ, à de dikiri sĩnda pínkila.

4 Zĩtɛ lòkoto kú a ↄĩ,

kpi mìsↄ̃ntɛnↄ bi a pↄ́mɛ.

5 Ísira bi a pↄ́mɛ, zaakũ à kɛ̀,

àkũ mɛ́ à zĩtɛ í kàsa kũ a ↄo.

6 À mↄ́ ò kútɛ ò donyĩ kɛ

ò wútɛ Dikiri ó Kɛ̀ri arɛ.

7 Zaakũ àkũmɛ ó Luda ũ,

a kpàsa gbɛ̃nↄmɛ ó ũ,

a sã kũ àtɛni ń dãnↄ ũ.

Tó a a kòtoo mà gbãra,

8 àsun sãgbãna kɛ lákũ á dizinↄ kɛ̀ nà zaa Mɛribaro

ke Masa gↄrↄ kũ ò kú gbárannan.

9 Bee kũ ò ma yãkɛnanↄ è,

ò ma lɛ ò ma gwa gwe.

10 Akũ ma pↄ fɛ̃̀ gbɛ̃ pìnↄi ari wɛ̃̀ bupla,

ma pì gbɛ̃ sãsãnanↄmɛ ń ũ,

ò ma zɛ́nↄ dↄ̃ro.

11 Akũ ma la dà ma pↄfɛ̃ gũn ma pì,

oni gɛ̃ ma kámmabokinlo.

96

Dikirimɛ Kína zↄ̃kↄ̃ ũ

1 À lɛ̀ dufu sí Dikirinɛ,

andunia gbɛ̃ sĩnda pínki, à lɛ̀ sí Dikirinɛ.

2 À lɛ̀ sí Dikirinɛ à a tↄ́ bo,

àgↄ̃ a surabana baaru kpá lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

3 À a gakurikɛyã o burinↄnɛ,

à a yãbonsarɛnↄ baba gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ.

4 Dikirin zↄ̃kↄ̃, à kà ò a táaki lɛ́,

à kũ̀ ò vĩna kɛnɛ de tãnanↄla ń pínki.

5 Burinↄ tãnanↄ bi pↄ́ ginanↄmɛ,

ama Dikiri mɛ́ à musu kɛ̀.

6 Zↄ̃kↄ̃kɛ kũ bɛ̀ɛrɛɛo kúa,

gbãna kũ gakurio kú a kúkiamɛ.

7 À gakuri kũ gbãnao dↄ̃ Dikirinɛ,

bùsu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ, à dↄ̃ Dikirinɛ.

8 À Dikiri tↄ́ gakuri dↄ̃nɛ,

à mↄ́ kũ gbao à gɛ̃o a ↄnn.

9 À donyĩ kɛ Dikirinɛ a kúadona manakɛn,

zĩtɛdenↄ, àgↄ̃ luka a arɛ á pínki.

10 À o burinↄnɛ, Dikiri tɛn kí ble.

Andunia katɛna gíngin, à yĩgãna vĩro,

ani yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio a zɛ́a.

11 Musudenↄ, à pↄnna kɛ,

zĩtɛdenↄ, à vĩ kũ pↄnnao,

ísira kũ pↄ́ kũ ò kunnↄ, à kĩni kɛ.

12 Sɛ̃̀ntɛ kũ pↄ́ kũ ò kunnↄ, à pↄnna wiki lɛ́,

lí kũ ò kú dàkoo gũnnↄ, à ayuwii kɛ á pínki.

13 Oni pↄnna kɛ Dikiri arɛ, zaakũ àtɛn su,

àtɛn su yãkpatɛ kɛ kũ anduniao.

Ani yãkpatɛ kɛ kũ anduniao a zɛ́a,

à yã gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ kũ yãpurao.

97

Dikiri sunaa

1 Dikiri mɛ́ àtɛn kí ble,

zĩtɛdenↄ pↄnna kɛ,

ísirabaradenↄ gↄ̃ kú pↄnna gũn.

2 Legũ luku kũ gusira níkinikio likai,

manakɛ kũ yãzɛdeoomɛ a kpata zĩni ũ.

3 Tɛ́ dìgↄ̃ kũ a arɛ,

àdi ibɛrɛ kũ ò likainↄ kpata.

4 A legũpinaa dì zĩtɛ pu,

tó andunia è, àdi luka.

5 Kpinↄ dì yↄ́ lán zↄ́saa bà Dikiri arɛ,

andunia pínki Dikiri arɛ.

6 Musudenↄ dì a manakɛ kpàkpa kɛ,

buri sĩnda pínki dì a gakuri e.

7 Wé'i dì tãnagbagbarinↄ kũ ń pínki,

gbɛ̃ kũ òdi ĩa dã kũ pↄ́ ginanↄ.

Tãnanↄ ni donyĩ kɛnɛ ń pínki.

8 Zaiↄ̃denↄ mà ò pↄnna kɛ̀,

Yuda wɛ̃tɛdenↄn kú pↄnna gũn

n yãkpatɛkɛnanↄ yãi, Dikiri.

9 Zaakũ ń kú musu de andunia pínkila,

Dikiri, ń de tãnanↄla ń pínki.

10 Dikiri ye gbɛ̃ kũ ò zã̀ yã vãninnↄi,

àdigↄ̃ a yãmarinↄ wɛ̃̀ndi dãkpã,

àdi ń bo yãvãnikɛrinↄ ↄĩ.

11 Gu dì dↄ gbɛ̃ mananↄa,

nɛ̀sɛpuradenↄn pↄnna vĩ.

12 Gbɛ̃ mananↄ, à pↄnna kɛ Dikiri gũn,

à a tↄ́ kũ à kú adona bo.

98

Dikiri suna táakilɛnaa

1 À lɛ̀ dufu sí Dikirinɛ,

zaakũ à yãbonsarɛnↄ kɛ̀,

à zĩ̀i blè kũ a ↄpla kũ à kú adona gbãnao.

2 Dikiri tò ò a surabanaa dↄ̃̀,

à a manakɛnaa mↄ̀ burinↄnɛ.

3 Gbɛ̃kɛ kũ náani kũ à vĩ kũ Isarailanↄo dↄ̀n,

andunia lɛ́zɛkidenↄ ó Luda surabanaa è ń pínki.

4 Andunia pínki, à pↄnna wiki lɛ́ Dikiria,

à kakũn kũ ayuwiikɛnaao.

5 À mↄrↄlɛna ũ dↄ Dikirinɛ,

à mↄrↄ lɛ́nɛ kũ lɛ̀sinaao

6 kũ kãkãkipɛnaao kũ kuru yĩsãmpanaao.

À pↄnna wiki lɛ́ Dikiri ó Kínanɛ.

7 Ísira kũ pↄ́ kũ ò kunnↄ kĩni kɛ,

andunia kũ gbɛ̃ kũ ò kunnↄ ń pínki.

8 Swanↄ ↄkpa lɛ́ Dikiri arɛ,

kpinↄ ayuwii kɛ lɛɛlɛ,

9 zaakũ àtɛn su yãkpatɛ kɛ zĩtɛmɛ,

ani yãkpatɛ kɛ kũ anduniao a zɛ́a,

ani yã gↄ̃gↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ kũ yãpurao.

99

Luda kũ à kú adonaa

1 Dikiri tɛn kí ble, burinↄ luka,

à vutɛna kɛrubunↄ dagura,

andunia yĩgã

2 Dikirin zↄ̃kↄ̃ Zaiↄ̃,

à de buri sĩnda pínkila.

3 Ò a tↄ́ zↄ̃kↄ̃ à naaside bo,

à kú adona.

4 Kína pì gbãna vĩ, à ye yãzɛdei,

àkũ mɛ́ à yãkpatɛkɛna a zɛ́aa dà,

à yã gↄ̃̀gↄ̃ Yakubu burinↄnɛ a zɛ́a.

5 À Dikiri ó Luda tↄ́ sɛ́ lei,

à kútɛ a tìntin arɛ,

à kú adona.

6 Musa kũ Harunao kú a gbàgbarinↄ tɛ́,

Samuɛlimɛ a sìsirinↄ doke ũ,

ò a sìsi, akũ à wèḿma.

7 Zaa tɛ́luku gũnn à yã òńnɛ,

ò a doka kũ a yãdannɛnanↄ kũna.

8 Dikiri ó Luda, n weḿma,

mↄkↄ̃mmɛ Luda kũ àdi ń taari kɛ̃ḿma ũ,

bee kũ abireo n ń yã vãninↄ wì ń musu.

9 À Dikiri ó Luda tↄ́ sɛ́ lei,

à donyĩ kɛnɛ a kpi kũ à kú adona musu,

zaakũ Dikiri ó Luda kú adona.

100

Dikiri sáabukɛnaa

Sáabukɛna lɛ̀ɛ.

1 Andunia pínki, à pↄnna wiki lɛ́ Dikiria.

2 À donyĩ kɛ Dikirinɛ kũ pↄnnao,

à mↄ́ a kĩnaa kũ ayuwiikɛnaao.

3 À dↄ̃ kũ Dikirimɛ Luda ũ,

àkũ mɛ́ à ó kɛ́, ó de a pↄ́ ũ,

ó de a gbɛ̃nↄ ũ, a kpàsa sãnↄ ũ.

4 À gɛ̃ a ↄnlɛn kũ sáabukɛnaao,

à gɛ̃ a ↄnn kũ a táakilɛnaao,

à a sáabu kɛ à a tↄ́ sɛ́ lei.

5 Zaakũ Dikiri mana, a gbɛ̃kɛ lakana vĩro,

àdigↄ̃ náani vĩ gↄrↄ sĩnda pínki.

101

Kína lɛ́sɛna Ludanɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Mani lɛ̀ da gbɛ̃kɛ kũ yãzɛdeoo musu,

mani lɛ̀ sínnɛ, Dikiri.

2 Mani laakari kɛ màgↄ̃ kun taari sari,

bↄrɛn ĩni sumaa?

Manigↄ̃ kú ma ↄnn kũ nɛ̀sɛpurao.

3 Ma wɛ́ nigↄ̃ kú pↄ́ ginaaaro,

mani zã yãdↄrↄsarikɛnan, ani namaro.

4 Ma nɛ̀sɛ nigↄ̃ manafiki vĩro,

ma bàka nigↄ̃ kú kũ yã vãnioro.

5 Mani gbɛ̃ kũ àdi a gbɛ̃dake yaka a kpɛ kakatɛ,

mani sùru fↄ̃ kũ karambaanidenↄ kũ zĩdabirinↄoro.

6 Ma wɛ́ nigↄ̃ kú ma bùsu náanidenↄa,

de ògↄ̃ kú kũmao,

gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ kú taari sari nigↄ̃ de ma zĩkɛri ũ.

7 Mani we gbɛ̃sãtɛri gↄ̃ kú ma bɛaro,

mani tó manafikide zɛ ma arɛro.

8 Manigↄ̃ ma bùsu gbɛ̃ vãninↄ láka lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà,

manigↄ̃ yãvãnikɛrinↄ buri bo Dikiri wɛ̃tɛ gũn.

102

Gbãnasaride aduakɛnaa

Wɛ̃ndade gbãnasaride kũ àtɛni a yã'ũmmananↄ bↄtɛ Dikirinɛɛ aduakɛnaa.

1 Dikiri, ǹ ma aduakɛna ma,

ǹ tó ma wiki n ki le.

2 Ǹsun wɛ́ utɛmɛnɛ ma warikɛgↄrↄaro,

ǹ sã kpámai,

tó ma n sisi, ǹ wema likalika.

3 Zaakũ ma gↄrↄ tɛn gɛ̃tɛ lán túsukpɛ bà,

ma mɛ̀ tɛn puusu bo lán tɛ́yↄ̃ↄ bà.

4 Ma nɛ̀sɛɛ yàka, ma gↄ̃ lán sɛ̃̀ kori bà,

ma sã pↄ́bleyãn.

5 Ma ndana gbãna mɛ́ à tò

ma gↄ̃ wàakuu ũ.

6 Ma gↄ̃ lán gbáranna tiongo bà,

lán bɛzĩ kóro bà.

7 I dì gɛ̃ ma wɛ́nlo,

ma gↄ̃ lán bã kũ à di kpɛ́ musu ado bà.

8 Ma ibɛrɛnↄ dìgↄ̃ ma sↄ̃sↄ̃ gↄrↄ sĩnda pínki,

ma foborinↄ dì gbɛ̃ ká kũ ma tↄ́o.

9 Túbumɛ ma pↄ́blee ũ,

ma wɛ́'i dì ká ma ímibↄn

10 n pↄfɛ̃ kũ n pɛ̃tɛ̃o yãi,

zaakũ n ma sɛ n ma zukũna.

11 Ma gↄrↄ tɛn gɛ̃tɛ lán uraa bà,

akũ matɛn kori kɛ lán sɛ̃̀ɛ bà.

12 Mↄkↄ̃n sↄ̃ Dikiri,

ndìgↄ̃ kú kpatan gↄrↄ sĩnda pínki,

n tↄ́ ni garo ari ó buria.

13 Ĩni futɛ ǹ Zaiↄ̃ wɛ̃nda gwa, zaakũ gↄrↄ kà,

gↄrↄ kũ n dìtɛ kà, kũ ĩni a pↄnna wɛtɛ.

14 A gbɛ̀nↄ kɛ̀ n zↄ̀blerinↄnɛ mana,

a gborona bùsuu dì kɛńnɛ wɛ̃nda.

15 Buri sĩnda pínki ni vĩna kɛnnɛ, Dikiri,

andunia kínanↄ ni n kíkɛ dↄ̃ ń pínki.

16 Zaakũ Dikiri ni Zaiↄ̃ kɛkɛ à bo dↄ,

ani bo à suḿma kũ gakurio.

17 Ani takasidenↄ aduakɛna sí,

ani ń wɛ́kɛna kpá sãkotoro.

18 Ò yã dí kɛ̃ kpɛdenↄ yãi

de gbɛ̃ kũ ò kpɛ́nↄ Dikiri táaki lɛ́.

19 Dikiri zĩtɛ gwà zaa a kúkia,

zaa musu à wɛ́ kpàtɛ zĩtɛ,

20 de à gbɛ̃nↄ zↄ̀ble ↄ́ↄ dↄ ma

à ń bo ga lɛ́i yãi.

21 Oni Dikiri tↄ́ bo Zaiↄ̃,

oni a táaki lɛ́ Yurusalɛmu,

22 zĩ kũ bùsu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ ni kↄ̃ kakara gwe,

kũ kpatablerinↄ ò donyĩ kɛnɛ.

23 À ma gbãna bùsa zɛ́gbãn,

à ma wɛ̃̀ndi kɛ̀ kutu,

24 akũ ma pì: Ma Luda,

ǹsun ma wɛ̃̀ndi bo gugbãnlo,

mↄkↄ̃n kũ ń kun ari ó buria.

25 N andunia zĩni pɛ̀tɛ zaa káaku,

musu bi n ↄzĩmɛ.

26 Ń pínki ni gɛ̃tɛ, ama ĩnigↄ̃ kun,

oni zĩ kũ lán pↄ́kasa bà,

ĩni ń litɛ lán uta bà ǹ ń zukũna.

27 Mↄkↄ̃n sↄ̃ n kunnaa dìgↄ̃ dokↄ̃nↄ,

n gↄrↄ lakana vĩro.

28 N zↄ̀blerinↄ nɛ́nↄ nigↄ̃ kun aafia,

ń burinↄ ni zĩni pɛ́tɛ n kuru.

103

Luda gbɛ̃kɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ma swɛ̃, ǹ Dikiri sáabu kpá,

ma gu sĩnda pínki, ǹ a tↄ́ kũ à kú adona bo.

2 Ma swɛ̃̀, ǹ Dikiri sáabu kpá,

ǹsun sã a yãmanakɛna kenlo.

3 Àdi ma taarinↄ kɛ̃ma pínki,

àdi ma werekↄ̃a kũ ma gyãnↄ pínki.

4 Àdi ma wɛ̃̀ndi bo gyãwãn,

àdi a nna diramɛnɛ a gbɛ̃kɛ kũ a wɛ̃ndaoo gũn.

5 Àdi tó pↄ́ mana kũ má yeinↄ mↄ́ma,

de ma kɛfɛnnakɛ le àgↄ̃ dufu lán vãu pↄ́ bà.

6 Dikiri dì yã kɛ a zɛ́a,

àdi tó yã bo gↄ̃nawɛ̃ndadenↄo nna.

7 À tò Musa a pↄyeina yã dↄ̃̀,

à a yãbonsarɛnↄ mↄ̀ Isarailanↄnɛ.

8 Dikiri sùru vĩ kũ wɛ̃ndao,

a pↄ dì fɛ̃ likaro, a gbɛ̃kɛ dasi manamana.

9 Ani ń taari le gɛ̃̀n baaakↄ̃ro,

ani pↄfɛ̃ da a nɛ̀sɛn gↄrↄ sĩnda pínkiro.

10 Àdi yã kɛwɛrɛ lán ó durunnanↄn de nàro,

àdi fĩna bowá lán ó sãtɛnanↄn de nàro.

11 Lákũ ludambɛ lei de nà kũ zĩtɛo,

lɛn à gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ kũ a vĩnakɛrinↄo lɛ.

12 Lákũ ifãboki zã̀kↄ̃nɛ kũ a lɛ́tɛ kpao nà,

lɛn àdi ó taarinↄ kɛ̃wá lɛ.

13 Lákũ de dì a nɛ́nↄ wɛ̃nda gwa nà,

lɛn Dikiri dì wɛ̃nda dↄ̃ a vĩnakɛrinↄnɛ lɛ.

14 Zaakũ à dↄ̃ pↄ́ kũ à ó kɛ́o,

à dↄ̀n kũ bùsuumɛ ó ũ.

15 Bisãsiri wɛ̃̀ndi kutu lán sɛ̃̀ɛ bà,

àdigↄ̃ gakuri vĩ gↄrↄ pla lán lávu bà.

16 Tó ĩa pàa, àdi gɛ̃tɛ,

gu kũ à kunn pìi dì dↄ a yãn doro.

17 Dikiri dìgↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kũ a vĩnakɛrinↄ

zaa káaku ari gↄrↄ sĩnda pínki,

àdi yã mana kɛ ń nɛ́nↄnɛ kũ ń daikorenↄ,

18 gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũ a bàka kunna kũńwo yão

akũsↄ̃ ò yã kũ à dìtɛnↄ kũnanↄ.

19 Dikiri a kpataa dìtɛ musu,

à gbãna vĩ gbɛ̃ sĩnda pínkia.

20 À Dikiri sáabu kpá, ákↄ̃nↄ a malaikanↄ,

ákↄ̃nↄ gbãnade kũ adì a yã ma à zĩ kɛanↄ.

21 À Dikiri sáabu kpá, ákↄ̃nↄ ludambɛ zĩ̀karinↄ á pínki,

ákↄ̃nↄ a zĩkɛri kũ adì a pↄyenyĩna yã kɛnↄ.

22 À Dikiri sáabu kpá, ákↄ̃nↄ a pↄ́kɛnanↄ á pínki

gu kũ àtɛn kí blennↄ pínki.

Ma swɛ̃̀, ǹ Dikiri sáabu kpá.

104

Dikiri Pↄ́sĩndapinkikɛri táakilɛnaa

1 Ma swɛ̃̀, ǹ Dikiri sáabu kpá.

Dikiri ma Luda, ń zↄ̃kↄ̃ manamana,

ń gakuri dana pↄ́kasa ũ, àtɛn tɛ́ kɛ,

2 n gupura kùnla lán biza bà,

n musu kpàtɛ lán pɛ̀ɛ bà,

3 n bɛ bò ínↄla musu.

N ludambɛ luku kɛ̀ n sↄ̃go ũ,

ndì di ĩa ↄa.

4 Ndì ĩa kɛ n zĩ̀rinↄ ũ,

ndì tɛ́vura kɛ n zĩkɛrinↄ ũ.

5 N andunia kàtɛ, n a zĩni pɛ̀tɛ,

à yĩgãna vĩ zikiro.

6 N ísira kùa arukĩmba ũ,

í pìi dà kpinↄla.

7 N kpãkɛ̃ í pìii, akũ à bàa lɛ̀,

n pataa, akũ à nàgui.

8 Kpinↄ bò gupuran, guvutɛnↄ sìkũn,

akũ í tà gu kũ n dìtɛnɛn.

9 N lɛ́zɛki kɛ̀ í pìinɛ, ani fↄ̃ à vĩalaro,

ani ɛra à da zĩtɛla ziki doro.

10 Ndì tó ísɛ̃bokinↄ í pisi swa'ↄnɛnↄa,

akũ a í dìgↄ̃ bàa lɛ́ kpinↄ dagura.

11 Sɛ̃̀ntɛ pↄ́ sĩnda pínki dìgↄ̃ a í mi,

a í dì saginↄ ími kɛ̃ḿma.

12 Bãnↄ dì sà da swanↄ sarɛ,

òdigↄ̃ kú a dàkoo gũn, ń wiki dìgↄ̃ dↄ.

13 Zaa n bɛ musu ndì legũ gbarɛ kpinↄa,

n zĩ gbɛ̀ɛ dì andunia kã.

14 Ndì tó sɛ̃̀ butɛ pↄ́kãdenↄnɛ,

ndì tó burapↄnↄ butɛ bisãsirinↄnɛ,

ndì pↄ́ble butɛńnɛ zĩtɛa,

15 sèwɛ̃ kũ àdi ń pↄ kɛ nna

kũ nísi kũ àdi ń ãn tɛ́ kɛo

kũ pↄ́ble kũ àdi ń gba gbãnao.

16 Dikiri línↄ dì mↄtↄ le manamana,

Sida lí kũ à bà Lɛbananↄ.

17 Gwen bãnↄ dì sà dadan,

zùbaananↄ dì bɛ kɛ pini lí musu.

18 Kpi leinↄ de kpasaranↄ kúki ũ,

gbɛ̀sↄkↄnↄ de gbɛ̀'ɛ̃nɛnↄ utɛki ũ.

19 N mↄvura kɛ̀ gↄrↄ tàasikabↄ ũ

kũ ifãntɛ̃ kũ à a gɛ̃na kpɛ́n gↄrↄ dↄ̃o.

20 Ndì tó gu si, akũ gwãani dì kɛ,

lákpɛ pↄ́nↄ dì futɛ kũ táo ń pínki.

21 Músunↄ dì nàdɛna ↄ́ↄ dↄ,

òdi pↄ́ble wɛtɛ Ludaa.

22 Tó ifãntɛ̃ bò, òdi lↄↄtɛ

ò tá wútɛ ń tòn.

23 Bisãsiri dì bo à gɛ́ zĩ kɛ,

àdigↄ̃ a zĩda yã ma ari ↄkↄsi.

24 Dikiri, n yãkɛnanↄn dasi fá!

A sĩnda pínki bò n ↄ̃ndↄ̃ gũmmɛ,

andunia pà kũ pↄ́ kũ n kɛ̀nↄ.

25 Ísira kun, à zↄ̃kↄ̃ akũsↄ̃ à yàasa,

pↄ́ bɛ̃nɛ kũ ò kú a gũnnↄn lɛ́ vĩro,

a fíti kũ a zↄ̃kↄ̃ↄo pínki.

26 Gó'itɛnↄ dìgↄ̃ táa on

kũ kwã zↄ̃kↄ̃ kũ n kɛ̀ à kↄ̃kↄ̃ o a gũnwo.

27 Pↄ́ pìnↄ dì wɛ́ dↄnyĩ ń pínki

de ǹ pↄ́ble kpáḿma a gↄrↄa.

28 Ndì kpáḿma, òdi sɛ́tɛ,

ndì ↄ porońnɛ, akũ pↄ́ mananↄ dì mↄ́ḿma.

29 Tó n mìkpɛrɛ zùńnɛ, òdi bídi kɛmɛ,

tó n wɛ̃̀ndii sìḿma, òdi ga ò ɛra ò tá bùsutitin.

30 Tó n n Nini gbàrɛ, pↄ́nↄ dì wɛ̃̀ndi le,

ndì tó zĩtɛ ɛra à kɛ dufu.

31 Ò tó Dikiri gakuri gↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

ò tó Dikiri pↄ kɛ nna a yãkɛnanↄa.

32 Àkũ mɛ́ àdi zĩtɛ gwa, akũ àdi yĩgã,

àdi ↄ na kpinↄa, akũ túsukpɛ dì bo.

33 Mani lɛ̀ sí Dikirinɛ ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

mani ma Luda táaki lɛ́ ari ma gↄrↄ lɛ́n.

34 Ǹ tó ma laasun kánnɛ, Dikiri,

lákũ matɛn pↄnna kɛ kũnwo nà.

35 Durunnakɛrinↄ mì dɛ andunia gũn,

yãvãnikɛrinↄ súngↄ̃ kun doro.

Ma swɛ̃̀, ǹ Dikiri sáabu kpá.

Aleluya!

105

Luda a gbɛ̃nↄ surabanaa

1 À Dikiri sáabu kɛ à a tↄ́ kpá,

à tó burinↄ a yãkɛnanↄ dↄ̃.

2 À lɛ̀ sí à a táaki lɛ́,

à a yãbonsarɛkɛnanↄ baba pínki.

3 À ĩa dã kũ Dikiri tↄ́ kũ à kú adonaao,

ákↄ̃nↄ Dikiri kiwɛtɛrinↄ à pↄnna kɛ.

4 À Dikiri ki wɛtɛ à gbãna wɛ́ kɛa,

àgↄ̃ a arɛ wɛtɛ lakanaa sari.

5 À tó yãbonsarɛ kũ à kɛ̀nↄ dↄágu,

a daboyãkɛnanↄ kũ a yãkpatɛkɛnanↄo,

6 ákↄ̃nↄ Dikiri zↄ̀bleri Ibrahĩ burinↄ,

ákↄ̃nↄ Yakubu buri kũ à á sɛ́nↄ.

7 Àkũmɛ Dikiri ó Luda ũ,

a yãkpatɛkɛna kú andunia gũn pínki.

8 A bàka kunna kũoo yã dì sãagu zikiro,

yã kũ à dìtɛ nigↄ̃ kun ari ó buria.

9 A bàka kú kũ Ibrahĩo,

à ɛ̀ra à sì kũ a kunnaao Isaakunɛ dↄ.

10 A yã pìi pàpa Yakubunɛ dokayã ũ,

akũ à kú kũ Isarailanↄo ari gↄrↄ sĩnda pínki.

11 À pì áni Kanaanↄ bùsu kpáḿma,

anigↄ̃ de ń baka ũ kũ ògↄ̃ vĩ.

12 Gↄrↄ birea ò dasiro, òdi ń yã daro,

ò kú Kanaanↄ bùsun bòasunↄ ũmɛ.

13 Òdigↄ̃ likara zↄ̃ buri kũ burionↄ tɛ́,

òdigↄ̃ kure bùsu kũ bùsuuo.

14 Adi we ò gbãna mↄ̀ńnɛro,

à kpã̀kɛ̃ kínanↄi ń yã musu à pì,

15 òsun ↄ na gbɛ̃ kũ a ń sɛ́nↄaro,

òsun wɛ́ tã a annabinↄaro.

16 Akũ à tò nàa gɛ̃̀ bùsuu pìn,

à tò ń zànaa làka pínki.

17 Akũ à Yusufu gbàrɛ à dòńnɛ ń arɛ,

ò a yìa zↄ̀ ũ.

18 Ò mↄ̀kpatii kpà a gbáa,

ò mↄ̀kakↄ̃anaa kà a wakalɛ

19 ari yã kũ à gĩnakɛ à òo gɛ̀ɛ à pàpao,

akũ yã kũ Dikiri dànɛɛ tò yã bò kãao nna.

20 Kũ kína gbɛ̃ zĩ̀, akũ ò a gbàrɛ,

bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì a kɛ̃̀.

21 À a dìtɛ a bùsu don'arɛde ũ,

à tò à iko vĩ a aruzɛkɛnↄa pínki.

22 Yusufu a kínanɛnↄ tòto a pↄyeinaaa,

à ↄ̃ndↄ̃ dàda a ìbanↄnɛ.

23 Akũ Yakubu sù Misila,

Isarailanↄn kun nibↄnↄ ũ Hamu burinↄ bùsun.

24 Dikiri tò a gbɛ̃nↄ kↄ̃̀ gwe manamana,

à tò ò dasi kũ̀ de ń ibɛrɛnↄla.

25 À ń ibɛrɛɛ pìnↄ sã vùńnɛ, akũ ò zã̀ a gbɛ̃nↄgu,

de ò ↄ̃ndↄ̃ kɛ a zↄ̀blerinↄnɛ.

26 À a zↄ̀bleri Musa zĩ̀ḿma

kũ Haruna kũ à a sɛ̀ɛo.

27 Ò dabodabonↄ kɛ̀ Misilanↄnɛ,

ò yãbonsarɛnↄ kɛ̀ Hamu burinↄ bùsun.

28 À gusira gbàrɛḿma, gu sì ń bùsun,

kũ ò gì a yã mai yãi.

29 À ń ínↄ lì aru ũ,

akũ ń kpↄ̀nↄ gàga.

30 Kasonↄ dà ń bùsula

kũ ń gbãnadenↄ wutɛkinↄ pínki.

31 À yã ò, akũ ífĩninↄ dàńla,

sàanↄ sì ń tɛ́ ari ń bùsu lɛ́n pínki.

32 À legũgbɛɛ kↄ̀tɛńnɛ legũ gɛ̃nɛ ũ,

surapatanaa dà ń bùsula pínki.

33 À ń geepi línↄ ɛ̀'ɛ kũ ń kakapura línↄ,

à ń bùsu línↄ kɛ̀ búgubugu.

34 À yã ò, akũ kwanↄ dàńla,

kwa zɛ̃kↄ̃nↄ kà ò lɛ́ vĩro.

35 Ò ń bùsu sɛ̃̀ kũ láo blè ò nɛ̀,

ò ń burapↄnↄ blè pínki.

36 À ń bùsu daudunↄ dɛ̀dɛ ń pínki,

ń nɛ́ daudu kũ ò ì ń kɛfɛnnakɛgↄrↄanↄ.

37 À bò kũ Isarailanↄ,

ò andurufu kũ wuraao sɛna,

ń buri gbɛ̃ke dí gɛ̃̀ sí zɛ́nlo.

38 Kũ ò bↄ̀tɛ, Misilanↄ pↄ kɛ̀ nna,

kũ vĩna ń kũ Isarailanↄ yã musu.

39 À tɛ́luku dà a gbɛ̃nↄla,

à kɛ̀ tɛ́ ũ gwãani à gu pùńnɛ.

40 Ò wɛ́ kɛ̀a, akũ à sùńnɛ kũ kpɛkpɛrɛwinↄ,

à musu pↄ́ble kpàḿma, ò mↄ̀ḿma.

41 À gbɛ̀si pàra, akũ í bòn,

í bàa lɛ̀ gbárannan gwe lán swa'i bà.

42 Zaakũ à dↄ̀ lɛ́ kũ à sɛ̀

a zↄ̀bleri Ibrahĩnɛ yãn.

43 À bò kũ a gbɛ̃nↄ, òtɛn pↄnna kɛ,

gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ tɛn ayuwii dↄ.

44 À burinↄ bùsuu kpàḿma,

ò zĩ kũ dakenↄ kɛ̀ɛ àree blè,

45 de ò le ògↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna,

ò a dokayãnↄ da.

Aleluya!

106

Isarailanↄ ń durunnanↄ ona Ludanɛ

1 Aleluya!

À Dikiri sáabu kɛ, zaakũ à mana,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

2 Dí mɛ́ ani fↄ̃ à Dikiri yãzↄ̃kↄ̃kɛnanↄ oo?

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à a táaki lɛ́ pínkii?

3 Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ òdi yã kɛ a zɛ́anↄ ũ,

kũ òdi yã mana kɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

4 Tó ntɛni a nna kɛ n gbɛ̃nↄnɛ,

ǹ tó ma yã gↄ̃ dↄngu, Dikiri,

tó ntɛni ń sura ba, ǹ ma wɛ́ gwa,

5 de ma baka le àgↄ̃ kú n gbɛ̃nↄ nnamanan,

mà pↄnna kɛ kũ buri kũ n ń sɛ́nↄo,

de mani n táaki lɛ́ n gbɛ̃ pìnↄ tɛ́.

6 O durunna kɛ̀ lán ó dizinↄ bà,

o taari kɛ̀ o yã vãni kɛ̀.

7 Kũ ó dizinↄ kú Misila,

odi Dikiri daboyãkɛnanↄ yã daro,

gbɛ̃kɛyã dasi kũ à kɛ̀ńnɛnↄ sã̀ńgu,

akũ ò sãgbãna kɛ̀ Isira Tɛ̃ra sarɛ.

8 Bee kũ abireo à ń sura bà a tↄ́ yãi,

de à a gbãna zↄ̃kↄ̃ mↄńnɛ.

9 À kpã̀kɛ̃ Isira Tɛ̃rai, akũ gukori bò,

à gɛ̃̀ kũńwo a wɛ̀ɛn, ò bikũ̀ lán ò pi gbárannan bà.

10 À ń bó ń ibɛrɛnↄ ↄĩ,

à ń sí ń zãngurinↄ gbãnaa.

11 Í dà ń wɛtɛrinↄla,

bee ń gbɛ̃ mɛ̀n do adi boro.

12 Akũ ò a yã kũ à òo sì,

ò a táaki lɛ̀.

13 Ama a yãkɛnanↄ sã̀ńgu gↄ̃̀nↄ,

akũ odi zɛ de à lɛ́ daḿmaro.

14 Ò pↄ́ble pãnde ni dɛ̀ gbárannan,

akũ ò Dikiri lɛ̀ ò gwà sɛ̃̀ntɛ gwe.

15 À pↄ́ kũ ò wɛ́ kɛ̀awa kpàḿma,

akũ à mɛ̀'ibabagyã zĩ̀ḿma.

16 Ò gↄ̃ba kpà kũ Musao bùran

kũ Haruna kũ à kú adona Dikirinɛɛo.

17 Zĩtɛ pàra à Datani mↄ̀,

à nàkↄ̃a Abiramua kũ a gbɛ̃nↄo.

18 Tɛ́ fùtɛ ń ìbanↄ tɛ́,

tɛ́vuraa kùtɛ gbɛ̃ vãninↄa à ń blé.

19 Ò mↄ̀ↄ pì zaa Orɛbu lán zùsanɛ bↄ̀rↄↄ bà,

ò donyĩ kɛ̀ ń tãna kũ ò pìinɛ.

20 Ò Luda gakuride lilin kɛ̀

kũ zù sɛ̃̀sorii takao.

21 Ò sã̀sã Luda ń surabari yãn,

kũ à yã zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ̀ńnɛ zaa Misila,

22 kũ à daboyãnↄ kɛ̀ Hamu burinↄ bùsun,

kũ à naasiyãnↄ kɛ̀ Isira Tɛ̃ra lɛ́a.

23 Abire yãin à pì áni a gbɛ̃nↄ kakatɛ,

akũ Musa kũ à a sɛ̀ɛ kpànɛ,

à tò a pↄ kpàtɛ, adi ń kakatɛro.

24 Ò bùsu nide kũ̀ gya bò,

ò gì Dikiri yã náani kɛi.

25 Ò yãvunu kà ń bizakutanↄ gũn,

odi do Dikiri yãiro.

26 Akũ à ↄ pã̀tɛ à la dàńnɛ à pì,

áni tó ò gaga gbárannan,

27 áni tó ń burinↄ gaga burinↄ tɛ́

áni ń fãkↄ̃a bùsunↄ gũn.

28 Ò dò Peo tãnai,

ò pↄ́ kũ ò sa òo pↄ́gɛnↄaa blè.

29 Ń yãkɛnanↄ Dikiri pↄ fɛ̃̀,

akũ gagagyã gɛ̃̀ńgu.

30 Finɛasi fùtɛ à yã pì tɛ́ dɛ̀,

akũ gyã pìi zɛ̀.

31 Akũ Dikiri tò yã bò kãao nna,

a bàka kú kãao ari a buria.

32 Ò Dikiri pↄ fɛ̃̀ Mɛriba í kĩnaa,

akũ yã bò kũ Musao vãni ń yãi.

33 Zaakũ ò a nɛ̀sɛɛ yàka,

akũ à yã ò laasunn sari.

34 Odi bùsupidenↄ kakatɛ

lákũ Dikiri dìtɛńnɛ nàro.

35 Ò kɛ̀ kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ kũ buri pìnↄ,

ò ń futɛokara ágba sɛ̀.

36 Ò dò ń tãnanↄi,

akũ yã pì gↄ̃̀ńnɛ tankutɛ ũ.

37 Ò ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kɛ̀ sa'opↄ ũ,

ò sa ò tãnanↄa kũ ń nɛ́nↄgbɛ̃nↄo.

38 Ò taarisaridenↄ kùtu kpàkpa,

ń nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ ń nɛ́nↄgbɛ̃ pìnↄ.

Ò sa ò kũńwo Kanaanↄ bùsu tãnanↄa,

akũ ń bùsuu pìi gbã̀a lɛ̀.

39 Ò gbã̀a lɛ̀ ń yãkɛnanↄ yãi,

ò gↄ̃̀ náanisaridenↄ ũ ń yãkɛnanↄa.

40 Akũ Dikiri pↄfɛ̃ kìpaḿma,

à ye gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ kãi doro.

41 À ń kpá burinↄa,

akũ ń zãngurinↄ kí blè ń musu.

42 Ń ibɛrɛnↄ gbãna mↄ̀ńnɛ,

ò ↄ tↄ̃̀ḿma.

43 Àdigↄ̃ ń bo gɛ̃̀n baaakↄ̃,

ama ò zɛ̀ kũ ń sãgbãnakɛnaao,

akũ ò vlɛ̃̀ ń durunna gũn.

44 Bee kũ abireo tó à ń wiki mà,

àdi ń warikɛna yã da.

45 Ń yãi àdi dↄ a bàka kunna kũńwo yãn,

àdi a nɛ̀sɛ litɛ a gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ yãi.

46 À tò gbɛ̃ kũ ò ń kũkũ zĩ̀zↄ ũnↄ

ń wɛ̃nda gwà.

47 Dikiri ó Luda, ǹ ó sura ba,

ǹ ó bↄtɛ burinↄ tɛ́ ǹ ó kakara,

de ò n tↄ́ kũ à kú adona bo

ò ĩa dã kũ n táakilɛnaao.

48 Arubarikade Dikiri, Isarailanↄ Luda

zaa káaku ari gↄrↄ sĩnda pínki!

Gbɛ̃ sĩnda pínki pi aami!

Aleluya!

TAKADA SƆƆRODE

Zabura 107-150

107

Dikiri sáabukɛnaa

1 À Dikiri sáabu kɛ, zaakũ à mana,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

2 Gbɛ̃ kũ Dikiri ń bónↄ o lɛ,

gbɛ̃ kũ à ń bó ń ibɛrɛnↄ ↄĩnↄ.

3 Gbɛ̃ kũ à ń bó bùsu kũ bùsuuo à ń kakara

bona ifãboki kpa kũ a lɛ́tɛ kpao

kũ gugbãnduru kpao kũ gɛ̀nↄmidↄki kpaonↄ.

4 Ń gbɛ̃kenↄ likara zↄ̃̀ gbárannan,

odi wɛ̃tɛ kũ oni gɛ́ vutɛn zɛ́ dↄ̃ro.

5 Nà ń dɛ́, ími ń kũ,

ǹ wɛ̃̀ndii gↄ̃̀ lɛɛkɛɛ.

6 Akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria ń warikɛnan,

akũ à ń bó ń wɛ́tɛ̃ra gũn.

7 À ń dá zɛ́ súsun

ari ò kà wɛ̃tɛ kũ oni vutɛn.

8 Ò Dikiri sáabu kɛ a gbɛ̃kɛ yãi

kũ yãbonsarɛ kũ àdi kɛ gbɛ̃nↄnɛɛo.

9 Zaakũ àdi ímidɛrinↄ kòto yĩda kũńnɛ,

àdi pↄ́ mana kpá nàdɛrinↄa ò kã.

10 Ń gbɛ̃kenↄ kú ga gusiran,

òtɛn wari kɛ yĩna kũ mↄ̀kakↄ̃anaao.

11 Zaakũ ò gì Luda yã mai,

ò Luda Musude lɛ́damma gya bò.

12 À tò ò ń búsa kũ zĩ gbãnao,

ò gɛ̃̀ɛ sì ò lɛ̀tɛ, kpanyĩri kunlo.

13 Akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria ń warikɛnan,

akũ à ń bó ń wɛ́tɛ̃ra gũn.

14 À ń bó ga gusiran,

à ń mↄ̀kakↄ̃ananↄ gà à kɛ̃̀kɛ̃.

15 Ò Dikiri sáabu kɛ a gbɛ̃kɛ yãi

kũ yãbonsarɛ kũ àdi kɛ gbɛ̃nↄnɛɛo.

16 Zaakũ àdi bĩnilɛ gbà kũ ò pì kũ mↄ̀gotɛ̃oo gboro,

àdi mↄ̀si gbãngo zɛ́tatabↄnↄ ɛ́'ɛ.

17 Ń gbɛ̃kenↄ lìkara ń sãgbãna yãi,

ò wɛ́tãmma lè ń taarinↄ yãi.

18 Pↄ́ble ni bò ń pↄn,

ò kà gana.

19 Akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria ń warikɛnan,

akũ à ń bó ń wɛ́tɛ̃ra gũn.

20 À a yã zĩ̀ḿma, akũ ò wèrekↄ̃a,

à ń bó ga lɛ́i.

21 Ò Dikiri sáabu kɛ a gbɛ̃kɛ yãi

kũ yãbonsarɛ kũ àdi kɛ gbɛ̃nↄnɛɛo.

22 Ò kɛnnakũkↄ̃o sa oa,

ò a yãkɛnanↄ baba kũ ayuwiikɛnaao.

23 Ń gbɛ̃kenↄ dì ísira musu gó gũn,

òtɛn laga tá í zↄ̃kↄ̃la.

24 Ò Dikiri yãkɛnanↄ è,

kũ yãbonsarɛ kũ àdi kɛ í daguranↄo.

25 À yã ò, akũ zàga'ĩa gbãna kàka,

ísira sↄ̃ à fùtɛ musumusu.

26 Òtɛn futɛ musu, òtɛn su zĩtɛ,

ò kú kari lɛ́i, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu.

27 Gó yĩ̀gãyĩgã kũńwo,

ò tàtantatan kɛ̀ lán wɛ̃dɛrii bà,

ítɛ'ↄ̃ndↄ̃ sĩnda pínki làkaḿma.

28 Akũ ò wiki lɛ̀ Dikiria ń warikɛnan,

akũ à ń bó ń wɛ́tɛ̃ra gũn.

29 À ĩa gbãna zɛ̀, à gↄ̃̀ ĩa fɛɛɛ ũ,

à ísↄ̃ kpàtɛ, akũ í zɛ̀ kítikiti.

30 Kũ gu yĩ̀, ń pↄ kɛ̀ nna,

akũ à gɛ̀ɛ kũńwo gódↄki kũ òtɛn wɛtɛ kpa.

31 Ò Dikiri sáabu kɛ a gbɛ̃kɛ yãi

kũ yãbonsarɛ kũ àdi kɛ gbɛ̃nↄnɛɛo.

32 Ò a tↄ́ bo dasi kↄ̃kakaranaa gũn,

ò a táaki lɛ́ don'arɛdenↄ kakaranan.

33 À swa ídenↄ kɛ̀ gbáranna ũ,

à tò ísɛ̃bokinↄ gↄ̃̀ gukori ũ.

34 À zĩtɛ arubarikade lì guwiside ũ

gbɛ̃ kũ ò vutɛnↄ yãvãnikɛna yãi.

35 À gbáranna lì sɛ̀bɛ ũ,

à tò gukori gↄ̃̀ ísɛ̃bokinↄ ũ.

36 À nàdɛrinↄ kàtɛ gwe,

akũ ò wɛ̃tɛ kàtɛ ò vùtɛn.

37 Ò burapↄnↄ tↄ̃̀, ò geepi línↄ bà,

akũ à nɛ́ ìńnɛ manamana.

38 À arubarikaa dàńgu, ò kɛ̀ dasi manamana,

adi tó ń pↄ́kãdenↄ làgoro.

39 Akũ à ń lago dↄ, ò bùsa

gbãnamↄnnɛna kũ kisirao kũ pↄsirao yãi.

40 À wé'i dà kínɛnↄa,

à tò ò likara zↄ̃̀ gukori zɛ́saride gũn.

41 Ama à wɛ̃ndadenↄ bò takasikɛn à ń sɛ́ lei,

à tò ń ↄndenↄ kɛ̀ dasi lán kpàsapↄnↄ bà.

42 Tó gbɛ̃ mananↄ è, òdi pↄnna kɛ,

gbɛ̃ vãninↄ sↄ̃ òdi ń lɛ́ nakↄ̃a.

43 Ɔ̃ndↄ̃de laakari dↄ yã pìnↄa,

à Dikiri gbɛ̃kɛ gwa lákũ à de nà.

108

Luda mɛ́ àdi tó ò zĩ̀ ble

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Ma laakari kpatɛna, Luda,

mani lɛ̀ sí mà n táaki lɛ́ kũ nɛ̀sɛdoo.

2 Ma mↄrↄ kũ ma gidigboo kú máa?

Mani gudↄ pá mìio.

3 Dikiri, mani n sáabu kpá burinↄ tɛ́,

mani n táaki lɛ́ gbɛ̃nↄnɛ.

4 Zaakũ n gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ↄ kà n kĩnaa,

n náanikɛnaa ludambɛ luku lè.

5 Luda, ò n tↄ́ sɛ́ lei ari n kukia,

ǹ tó n gakuri da anduniala pínki.

6 Ǹ wewá ǹ ó sura ba kũ n gã̀sã gbãnao,

de ókↄ̃nↄ n gbɛ̃ yenyĩdenↄ le ò bo.

7 Luda yã ò zaa a kúkia à pì:

Mani Sɛkɛmu kpaatɛtɛ kũ kùwikio,

mani Suko guvutɛ kpáḿma.

8 Giliada bùsu bi ma pↄ́mɛ,

Manase burinↄ bùsu bi ma pↄ́mɛ,

Ɛflaimu burinↄ bùsu bi ma mↄ̀furaamɛ,

Yuda bùsu bi ma gòomɛ.

9 Mↄabunↄ bùsu bi ma ↄpipibↄↄmɛ,

madì ma kyate kátɛ Ɛdↄmunↄ bùsuua,

madì kùwiki dↄ Filisitininↄ bùsuua.

10 Dí mɛ́ ani gɛ̃ kũmao wɛ̃tɛ bĩnide gũnn?

Dí mɛ́ ani domɛnɛ arɛ ari Ɛdↄmunↄ bùsunn?

11 Luda, à de mↄkↄ̃n mɛ́ n ↄ gbàrɛwái,

ndì bo kũ ó zĩ̀karinↄ doroo?

12 Ǹ ↄ dawá ó ibɛrɛnↄ yãi,

zaakũ bisãsiri kpányĩ bi yã pãmɛ.

13 Óni zĩ̀ ble kũ Luda gbãnao,

àkũ mɛ́ ani gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛ ó ibɛrɛnↄa.

109

Sa vãni ona ibɛrɛɛnɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Luda, mↄkↄ̃nn madì n táaki lɛ́,

ǹsungↄ̃ yĩtɛnaro.

2 Zaakũ gbɛ̃ vãni bonkpɛdenↄ dì ma yaka,

òdi lɛ́ bo ò ɛ́kɛyã dima.

3 Òdi likamai kũ zãnguyão,

òdi fìti kɛ kũmao pↄ́ke wíwinnɛnaa sari.

4 Òdi yenyĩ ɛramɛnɛ kũ yãdimmanaao,

bee kũ madì adua kɛńnɛ.

5 Òdi yã mana fĩna bomɛnɛ kũ a vãnio,

yenyĩ sↄ̃, kũ zãnguo.

6 Ǹ Setan sùu kɛa,

ǹ a kpakũ kũ Ibilisio.

7 Ǹ tó yãkpatɛ a nɛ,

ǹ tó a aduakɛna yã inɛ.

8 A wɛ̃̀ndi gↄ̃ kutu,

gbɛ̃ pãnde gↄ̃ a gɛ̃nɛ ũ.

9 Ǹ tó a nɛ́nↄ gↄ̃ de sari,

a nanↄ gↄ̃ gyaanↄ ũ.

10 A nɛ́nↄ gↄ̃ likarazↄ̃rinↄ ũ ògↄ̃ bara kɛ,

ògↄ̃ ń kpakɛ ń bɛ zĩinↄ gũn.

11 A fĩnade a pↄ́nↄ nakↄ̃a pínki,

buri zĩ̀tↄnↄ a zĩ àre sía.

12 Gbɛ̃ke sún gbɛ̃kɛ kɛnɛro,

òsun wɛ̃nda dↄ̃ a nɛ́ kũ à tònↄnɛro.

13 Ǹ tó a burinↄ láka,

ń tↄ́ súngↄ̃ kú buri kũ oni futɛnↄ tɛ́ro.

14 A dizinↄ vãnikɛna yã gↄ̃ dↄngu, Dikiri,

ǹsun tó a da durunna kɛ̃a zikiro.

15 Ń durunna gↄ̃ dↄngu, Dikiri,

ń yã sã gbɛ̃nↄgu andunia gũn.

16 Zaakũ adi dↄn à gbɛ̃kɛ kɛ gbɛ̃kenɛro,

àdi wɛ́ tã takasidenↄa kũ wɛ̃ndadenↄ

kũ pↄsiradenↄo ari gyãwãn.

17 À ye sa vãni onnɛnaai,

ǹ tó à wí a musu.

Sa mana onnɛnaa dì kánɛro,

ǹ tó arubarika kɛ kãao zã̀.

18 À lɛ́kɛnnɛnaa dà lán uta bà,

à a mɛ̀ɛ yàku lán í bà,

à gɛ̃̀ a wánↄn lán nísi bà.

19 Kanaa pì gↄ̃ daala lán uta bà,

àgↄ̃ dↄ a pi lán asa bà.

20 Dikiri fĩna bo ma yãdimmarinↄa lɛ

kũ gbɛ̃ kũ òdi yã vãni o ma musunↄo.

21 Dikiri Gbãnasĩndapinkide,

ǹ ma wɛ̃nda gwa n tↄ́ yãi,

ǹ ma bo n manakɛ kũ n gbɛ̃kɛo yãi.

22 Zaakũ takaside wɛ̃ndademɛ ma ũ,

ma pↄ yàka búgubugu.

23 Matɛn gɛ̃tɛ lán ↄkↄsi uraa bà,

má de lán kwa kũ ĩa tɛn sɛ́ bà.

24 Lɛ́yĩnaa tò ma gbá dì sí sɛ́ doro,

ma fɛ̃fɛ̃ ma gↄ̃ wàakuu.

25 Ma gↄ̃ yáadↄnapↄ ũ ma yãdimmarinↄnɛ,

òdi ma gwa ò mì gbãkɛ.

26 Ǹ kpámai, Dikiri ma Luda,

ǹ ma sura ba n gbɛ̃kɛ yãi,

27 de ò dↄ̃ kũ n ↄ mɛ́ à kɛ̀,

mↄkↄ̃n Dikiri, n kɛnaamɛ.

28 Bee tó ò ma ka, ĩni arubarika damagu,

tó ò fùtɛmai, wé'i ni ń kũ,

makũ n zↄ̀bleri mani pↄnna kɛ.

29 Tↄ́ vãni ni gↄ̃ ma yãdimmarinↄnɛ uta ũ,

oni wé'i daḿma lán arukĩmbaa bà.

30 Mani Dikiri sáabu kpá kũ kòto gbãnao,

mani a táaki lɛ́ dasi kↄ̃kakaranaa gũn.

31 Zaakũ àdi zɛ kũ wɛ̃ndadenↄ,

àdi ń sí gbɛ̃ kũ òdi yã vútɛḿmanↄa.

110

Arumasihu kíkɛ

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri pì ma dikiriinɛ à vutɛ a ↄplai

ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kɛnɛ a tìntin ũ.

2 Dikiri ni tó n iko dagula,

ĩni kí ble n ibɛrɛnↄa zaa Zaiↄ̃.

3 N gbɛ̃nↄ ni ń zĩda kpámma zĩ̀kagↄrↄ

kpi kũ à kú adona musu,

n kɛfɛnnanↄ ni su n kĩnaa lán gudↄ plíkpanaa bà.

4 Dikiri la dà, ani lɛ́ sukparo à pì:

Ĩnigↄ̃ de sa'ori ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki

lán Mɛlɛkizɛdɛki bàmɛ.

5 Dikiri kú n ↄplai,

ani kínanↄ dúgu zↄ̃ a pↄfɛ̃gↄrↄ.

6 Ani yãkpatɛ kɛ kũ burinↄo,

ń gɛ̀nↄ nigↄ̃ kpá,

ani andunia pínki kínanↄ dúgu zↄ̃.

7 Ani í mi swai zɛ́ lɛ́a,

abire yãin a mì nigↄ̃ dana íla.

111

Dikiri tↄ́bonaa

1 Aleluya!

Mani Dikiri sáabu kpá kũ nɛ̀sɛdoo

gbɛ̃ mananↄ kↄ̃kakaranaa gũn.

2 Dikiri yãkɛnanↄn zↄ̃kↄ̃,

gbɛ̃ kũ a yã kɛ̀ńnɛ nnanↄ dì a laasun lɛ́.

3 A yãkɛnanↄn bɛ̀ɛrɛ vĩ kũ gakurio,

a yãmanakɛna lakana vĩro.

4 Dikiri tò a yãbonsarɛkɛnanↄ dↄ̀ógu,

à sùru vĩ kũ wɛ̃ndao.

5 Àdi pↄ́ble kpá a vĩnakɛrinↄa,

àdigↄ̃ dↄ a bàka kunna kũńwo yãn.

6 À a yãkɛnanↄ gbãna mↄ̀ a gbɛ̃nↄnɛ,

à buri pãndenↄ bùsunↄ sì à kpàḿma.

7 A yãkɛnanↄn náani vĩ akũsↄ̃ à zɛ́ vĩ,

a yãdannɛnanↄn yãpura vĩ pínki.

8 Yã pìnↄ zĩni pɛtɛna gↄrↄ sĩnda pínki,

àdi yã kɛ a zɛ́a kũ náanio.

9 À surabarii zĩ̀ à a gbɛ̃nↄ bò,

a bàka kú kũńwo gↄrↄ sĩnda pínki.

A tↄ́ kú adona, à naasi vĩ.

10 Vĩnakɛna Dikirinɛɛmɛ ↄ̃ndↄ̃ zĩni ũ,

gbɛ̃ kũ ò a vĩna vĩnↄmɛ asãnsĩnidenↄ ũ.

A táakilɛna nigↄ̃ lakana vĩro.

112

Gbɛ̃ kũ à Dikiri vĩna vĩ

1 Aleluya!

Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ à Dikiri vĩna vĩ ũ,

akũsↄ̃ Dikiri yãditɛnanↄ dì kánɛ manamana.

2 A nɛ́nↄ nigↄ̃ gbãnadenↄ ũ ń bùsun,

nɛ̀sɛpurade burinↄ nigↄ̃ de arubarikadenↄ ũ.

3 Ɔgↄ kũ aruzɛkɛo di a bɛa,

a yãmanakɛna lakana vĩro.

4 Bee gusiran gu dì pu gbɛ̃ mananɛ,

nɛ̀sɛpurade kũ à sùru kũ wɛ̃ndao vĩ.

5 Gbɛ̃ kũ àdi ↄ poro, kũ àdi pↄ́ sãkãńnɛ,

akusↄ̃ àdi yã kɛ a zɛ́a, yã dì bo kãao nna.

6 Pↄ́ke ni gbɛ̃ mana lá ble zikiro,

a yã nigↄ̃ dↄńgu gↄrↄ sĩnda pínki.

7 Baaru vãni dì a vĩna kũro,

a laakarii dìgↄ̃ kpatɛna, àdigↄ̃ Dikiri náani vĩ.

8 A kùu dì vĩro, vĩna dì a kũro

ari à gɛ́ à yↄ̃̀gↄ̃ kɛ a ibɛrɛnↄa.

9 Àdi pↄ́ fã takasidenↄnɛ,

a yãmanakɛna lakana vĩro,

a gbãna dìgↄ̃ kara kũ bɛ̀ɛrɛɛo.

10 Gbɛ̃ vãni dì a e à pↄ fɛ̃,

àdi saka kakũn à nagui,

gbɛ̃ vãni pↄyeinaa dì kɛ pã.

113

Dikiri táakilɛnaa

1 Aleluya!

Dikiri zↄ̀blerinↄ, à a táaki lɛ́,

à Dikiri tↄ́ bo!

2 Ò Dikiri sáabu kpá

zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki.

3 Ò Dikiri tↄ́ bo

zaa ifãboki kpa ari a lɛ́tɛ kpa.

4 Dikiri zↄ̃kↄ̃ de buri sĩnda pínkila,

a gakuri dana musula.

5 Dí mɛ́ à kà Dikiri ó Luda ũu?

À vutɛna kpatan zaa musu,

6 àdi wɛ́ zu zĩtɛ

à musu kũ zĩtɛo gwa.

7 Àdi gbãnasaridenↄ bo bùsu tɛ́ à ń futɛ,

àdi wɛ̃ndadenↄ bo tuburan à ń sɛ́ lei.

8 Àdi ń da kínanɛnↄ tɛ́,

buri kũ à sɛ̀ kínanɛnↄ.

9 Àdi para kara a bɛn,

àdi a kɛ nɛ́rande pↄnnade ũ.

Aleluya!

114

Vĩnla dikpɛ lɛ̀ɛ

1 Kũ Isarailanↄ bò Misila,

kũ Yakubu burinↄ bò gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ tɛ́,

2 Yudanↄ bùsuu gↄ̃̀ Dikiri kúki ũ,

Isarailanↄ bùsuu gↄ̃̀ a kíbleki ũ.

3 Isira Tɛ̃ra wɛ́ sìńlɛ à bàa lɛ̀,

Yoda í ɛ̀ra kpɛ.

4 Kpinↄ vĩ̀vĩ lán sãkaronↄ bà,

sĩ̀sĩnↄ kↄrↄ lɛ̀ lán sãnɛnↄ bà.

5 Ísira, bↄ́ mɛ́ à n le n bàa lɛ̀ɛ?

Yoda, à kɛ̀ dera n ɛ̀ra kpɛɛ?

6 Kpinↄ, bↄ́yãin a vĩvĩ lán sãkaronↄ bàa?

Sĩ̀sĩnↄ, à kɛ̀ dera a kↄrↄ lɛ̀ lán sãnɛnↄ bàa?

7 Andunia, ǹ yĩgãyĩgã Dikiri arɛ,

Yakubu Luda arɛ.

8 À gbɛ̀si kɛ̀ íkatɛki ũ,

à gbɛ̀pu lì ísɛ̃boki ũ.

115

Dikiri mɛ́ àdi arubarika dańgu

1 Adi kɛ ókↄ̃nↄnlo Dikiri,

adi kɛ ókↄ̃nↄnlo,

mↄkↄ̃mmɛ ń de ò n tↄ́ bo

n gbɛ̃kɛ kũ n náanio yãi.

2 À kɛ̀ dera burinↄ dì ó la

ò pi ó Luda kú máa?

3 Ó Luda kú musu,

pↄ́ kũ à yein àdi kɛ.

4 Ò ń tãnanↄ pì kũ andurufuuo kũ wuraao,

bisãsiri ↄzĩmɛ.

5 Ò lɛ́ vĩ, ama òdi yã oro,

ò wɛ́ vĩ, ama òdi gu ero.

6 Ò sã vĩ, ama òdi yã maro,

ò yĩ vĩ, ama òdi pↄ́ gbĩ maro.

7 Ò ↄ vĩ, ama òdi pↄ́ kũro,

ò gbá vĩ, ama òdi táa oro,

òdi kòto kɛkɛro.

8 Ń pìrinↄn lɛɛlɛ kũńwomɛ

kũ gbɛ̃ kũ òtɛni ń náani kɛnↄ ń pínki.

9 Isarailanↄ, à Dikiri náani kɛ!

Àkũmɛ á kpanyĩri ũ kũ á sɛ̃gbakoo.

10 Haruna burinↄ, à Dikiri náani kɛ!

Àkũmɛ á kpanyĩri ũ kũ á sɛ̃gbakoo.

11 Dikiri vĩnakɛrinↄ, à Dikiri náani kɛ!

Àkũmɛ á kpanyĩri ũ kũ á sɛ̃gbakoo.

12 Dikiri dↄ̀ ó yãn,

ani arubarika daógu.

Ani arubarika da Isaraila burinↄgu,

ani arubarika da Haruna burinↄgu,

13 ani arubarika da a vĩnakɛrinↄgu,

nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃.

14 Dikiri á buri kara,

ákↄ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ.

15 Dikiri arubarika daágu,

musu kũ zĩtɛo Kɛ̀rii.

16 Musu bi Dikiri pↄ́mɛ,

ama à zĩtɛ nà bisãsirinↄnɛ ń ↄĩ.

17 Adi kɛ gɛ̀nↄ mɛ́ òdi Dikiri táaki lɛ́ro,

kesↄ̃ gbɛ̃ kũ ń lɛ́ yĩtɛnↄ.

18 Ókↄ̃nↄ, ónigↄ̃ Dikiri sáabu kpá

zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki.

Aleluya!

116

Gbɛ̃ kũ à bò ga lɛ́i Dikiri sáabukpanaa

1 Má ye Dikirii, zaakũ à ma yã mà,

à ma wikilɛnaawa mà.

2 Manigↄ̃ a sísi ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n,

kũ à sã kpàmai yãi.

3 Ga bàa fĩ̀kãmai yã,

mira wãwã tↄ̃̀ma,

wɛ́tãmmana kũ pↄsirao dàmala.

4 Akũ ma Dikiri sìsi ma pì:

Dikiri, n yã nna, ǹ ma mì sí.

5 Dikirin sùru vĩ akũsↄ̃ à mana,

ó Luda wɛ̃nda vĩ.

6 Dikiri dì gbãnasaridenↄ dãkpã,

kũ ma busa, à ma sura bà.

7 Ma swɛ̃̀, ǹ kɛkɛ ǹ kpátɛ,

zaakũ Dikiri yã mana kɛ̀nnɛ.

8 Dikiri, n ma bo ga lɛ́i,

n wɛ́'i wàramɛnɛ, ńdi tó ma gɛ̃̀ síro,

9 de màgↄ̃ tɛ́ n arɛ gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ kukia la.

10 Bee kũ wari tↄ̃̀ma ma gↄ̃ búgubugu,

má kpɛ́ a náanikɛna, akũ ma yã ò.

11 Bídi ma kũ ma pì:

Gbɛ̃ sĩnda pínki bi ɛ́kɛdenↄmɛ.

12 Bↄ́n mani fĩna boo Dikirinɛ

yã mana kũ à kɛ̀mɛnɛ pínki musuu?

13 Mani Dikiri surabana toko sɛ́ musu,

mani a sísio.

14 Mani lɛ́ kũ ma kɛ̀ Dikirianↄ papa

a gbɛ̃nↄ wára ń pínki.

15 Dikiri yãmarinↄ gana bɛ̀ɛrɛ vĩnɛ.

16 Dikiri, n yã nna, n zↄ̀bleriimɛ ma ũ,

nↄgbɛ̃ kũ à zↄ̀ↄ blènnɛ nɛ́mɛ ma ũ,

n ma bo bàn.

17 Mani kɛnnakũkↄ̃o sa omma,

mani n sísio, Dikiri.

18 Mani lɛ́ kũ ma kɛ̀ Dikirianↄ papa

a gbɛ̃nↄ wára ń pínki

19 a kpɛ́ ↄnn Yurusalɛmu gũn.

Aleluya!

117

Dikiri táakilɛnaa

1 Ákↄ̃nↄ buri sĩnda pínkinↄ à Dikiri tↄ́ kpá,

ákↄ̃nↄ bùsu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ à a táaki lɛ́.

2 Zaakũ gbɛ̃kɛ kũ à vĩ kũoo kɛ̀ zↄ̃kↄ̃,

Dikiri náani vĩ gↄrↄ sĩnda pínki.

Aleluya!

118

Gɛna Dikiri ↄnn kũ sáabukɛnaao

1 À Dikiri sáabu kɛ, zaakũ à mana,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

2 Isarailanↄ o:

A gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

3 Haruna burinↄ o:

A gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

4 A vĩnakɛrinↄ o:

A gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

5 Ma lɛ́ zù Dikirii ma warikɛnaa gũn,

akũ à wèma à ma gba mɛ̀poroki.

6 Dikiri kú kũmao, vĩna ni ma kũro.

Bↄ́n bisãsiri ni fↄ̃ à kɛmɛnɛɛ?

7 Dikiri kú kũmao ma kpanyĩri ũ,

mani yↄ̃̀gↄ̃ kɛ ma ibɛrɛnↄa.

8 Nana Dikirii mana de

bisãsiri náanikɛnala.

9 Nana Dikirii mana de

gbãnadenↄ náanikɛnala.

10 Buri sĩnda pínki lìkamai,

akũ ma ń kakatɛ kũ Dikiri tↄ́o.

11 Ò lìkamai kpa sĩnda pínki,

akũ ma ń kakatɛ kũ Dikiri tↄ́o.

12 Ò fĩ̀ma lán zↄ́nↄ bà,

akũ ò làka lán kãni tɛ́kũnaa bà,

ma ń kakatɛ kũ Dikiri tↄ́o.

13 Ò ↄ sↄ̃̀mai kpɛ, má ye mà lɛ́tɛ,

akũ Dikiri kpàmai.

14 Dikiri mɛ́ à ma gbãna ũ, a táakin madì lɛ́,

àkũ mɛ́ à gↄ̃̀ ma surabari ũ.

15 À ma, pↄnna wiki dↄ gbɛ̃ mananↄ bùran,

Dikiri ↄpla zĩ zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀.

16 Dikiri ↄpla kú musu,

Dikiri ↄpla zĩ zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀.

17 Mani garo, manigↄ̃ kun,

manigↄ̃ Dikiri yãkɛnanↄ baba.

18 Dikiri ma toto manamana,

ama adi tó ga ma sɛro.

19 À zɛ́ mana gbànↄ wɛ̃mɛnɛ,

de mà gɛ̃ mà Dikiri sáabu kpá.

20 Dikiri ↄn zɛ́n dí,

gbɛ̃ mananↄ mɛ́ òdi gɛ̃n.

21 Ma n sáabu kɛ̀ Dikiri, zaakũ n wema,

n gↄ̃ ma surabari ũ.

22 Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.

23 Dikiri mɛ́ à abirekũ kɛ̀,

akũ à kɛ̀wɛrɛ yãbonsarɛ ũ.

24 Gↄrↄ kũ Dikiri dìtɛn dí,

ò pↄnna kɛn ó nɛ̀sɛ kɛ nna.

25 N yã nna Dikiri! Ǹ ó sura ba!

Ǹ sùru kɛ Dikiri! Ǹ tó ò sa'a le!

26 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ,

zaa Dikiri ↄnn ótɛn gbãnakɛ kpányĩ.

27 Dikirimɛ Luda ũ, à gu pùwɛrɛ.

À zà lá kpákpa àgↄ̃ tɛ́o dikpɛkɛrinↄi

ari sa'oki bɛ̃nɛnↄ kĩnaa.

28 Ma Ludamɛ n ũ, mani n sáabu kɛ,

ma Luda, mani n tↄ́ sɛ́ lei.

29 À Dikiri sáabu kɛ, zaakũ à mana,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

119

Luda yã sɛna lei

1 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ò kun taari sari

ò Dikiri doka kũnanↄ ũ.

2 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ò Dikiri yã kũna

ò a ki wɛtɛ kũ nɛ̀sɛdoonↄ ũ.

3 Òdi yã kpɛdangara kɛro,

òdi táa o a zɛ́ gũn.

4 N n ↄdↄki mↄ̀wɛrɛ,

de ògↄ̃ tɛ́i kũ laakariio.

5 Má ye màgↄ̃ kú ma dↄ̀rↄↄa

màgↄ̃ n yãdannɛnanↄ kũna.

6 Tó má n yãditɛnanↄ kũna pínki,

abirekũ ni tó wé'i ma kũro.

7 Gↄrↄ kũ matɛni n dokayã mananↄ dada,

mani n sáabu kpá kũ nɛ̀sɛpurao.

8 Manigↄ̃ n yãdannɛnanↄ kũna,

ǹsun ma tón sãnsãnlo.

9 Deran kɛfɛnna ni fↄ̃ àgↄ̃ kun gbãsĩ sari nàa?

Séde a yãkɛna kↄ̃ sɛ́ kũ n yão.

10 Matɛni n ki wɛtɛ kũ nɛ̀sɛdoo,

ǹsun tó mà zã n yãditɛnanↄaro.

11 Ma n yã dà ma swɛ̃̀ɛ gũn

de màsun durunna kɛnnɛro yãi.

12 Arubarikademɛ mↄkↄ̃n Dikiri ũ,

ǹ n yãditɛnanↄ damɛnɛ.

13 Dokayã kũ ò bò n lɛ́nnↄ pínki,

mani babańnɛ kũ ma lɛ́o.

14 Madì pↄnna kɛ kũ n yãnↄ

lákũ òdi kɛ kũ aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ↄo nà.

15 Madì laasun lɛ́ n ↄdↄkia,

ma wɛ́ kú n zɛ́nↄa.

16 Ma pↄ kɛ̀ nna n yãditɛnanↄa,

n yã ni sãmaguro.

17 Ǹ yã mana kɛ makũ n zↄ̀bleriinɛ

de màgↄ̃ kun kũ wɛ̃̀ndiio, mágↄ̃ n yã kũna.

18 Ǹ ma wɛ́ kɛ̃mɛnɛ

de mà wɛ́ si yãbonsarɛnↄlɛ n dokan.

19 Nibↄↄmɛ ma ũ andunia gũn,

ǹsun n yãditɛnanↄ utɛmɛnɛro.

20 N dokayãnↄ nidɛna baala'i

ma swɛ̃̀ɛ blè.

21 Ndì kpãkɛ̃ karambaanide kũ lɛ́ ń kũnↄi,

gbɛ̃ kũ ò zã̀ n yãditɛnanↄanↄ.

22 Ǹ ma bo sↄ̃sↄ̃nan kũ gyabonaao,

zaakũ má n yãnↄ kũna.

23 Bee kũ kínanɛnↄ vùtɛ ò lɛ́ kpàkũsũmai,

ma laasun nigↄ̃ kú n yãdannɛnanↄa.

24 N yãnↄ dì ma pↄ kɛ nna,

n yã pì dì lɛ́ dama.

25 Ma gↄ̃ wutɛna zĩtɛ,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã lákũ n ò nà.

26 Ma a yãkɛnanↄ dↄ̀dↄnnɛ, akũ n wema,

ǹ n yãdannɛnanↄ damɛnɛ.

27 Ǹ tó mà n ↄdↄkinↄ dↄ̃,

ma laasun nigↄ̃ kú n yãbonsarɛnↄa.

28 Ma pↄ sira à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃,

ǹ ma gba gbãna lákũ n ò nà.

29 Ǹ ma bo manafiki zɛ́a,

ǹ ma gba zɛ́ mà zɛ kũ n dokao.

30 Ma yãpura zɛ́ sɛ̀,

ma swɛ̃̀ɛ dìgↄ̃ kú n dokaa.

31 Má n yãnↄ kũna ↄplapla,

ǹsun tó wé'i ma kũro, Dikiri.

32 Madì wã n yãditɛnanↄ zɛ́i,

zaakũ n ma laakarii kpàtɛmɛnɛ.

33 Dikiri, ǹ n yãdannɛnanↄ zɛ́ mↄmɛnɛ

de màgↄ̃ kũna ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n.

34 Ǹ ma gba ↄ̃ndↄ̃ màgↄ̃ n doka kũna,

màgↄ̃ zĩ kɛa kũ nɛ̀sɛdoo.

35 Ǹ ma da n yãditɛnanↄ zɛ́n,

zaakũ abirekũ mɛ́ àdi kámagu.

36 Ǹ tó ma swɛ̃̀ tá n yãnↄa,

àsun tá bĩni zɛ́nlo.

37 Ǹ ma wɛ́ go pↄ́ pãnↄa,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã lákũ n ò nà.

38 Ǹ yã kũ n ò papa makũ n zↄ̀bleriinɛ,

lɛ́ kũ n sɛ̀ n vĩnakɛrinↄnɛɛ.

39 Ǹ tó sↄ̃sↄ̃na kũ madì a vĩna kɛ goma,

zaakũ n dokayãnↄn mana.

40 Má ye n ↄdↄkii fá,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã n manakɛ gũn.

41 Dikiri, ǹ mↄ́ ǹ gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ,

ǹ ma sura ba lákũ n ò nà,

42 gbasa mà yã we ma sↄ̃̀sↄ̃rinↄa,

zaakũ matɛni n yã náani kɛ.

43 Ǹsun yãpura yã sí ma lɛ́nlo,

zaakũ n dokayãnↄn ma wɛ́ dↄi.

44 Manigↄ̃ n doka kũna

ari gↄrↄ sĩnda pínki.

45 Manigↄ̃ tɛ́ aafia,

zaakũ ma n ↄdↄki wɛ̀tɛ.

46 Mani n yãnↄ o kínanↄ arɛ,

wé'i ni ma kũro.

47 N yãditɛnanↄ dì ma pↄ gba,

zaakũ má yei.

48 Ma gã̀a sɛ̀ n yãditɛna kũ má yeinↄnɛ,

madì laasun lɛ́ n yãdannɛnanↄa.

49 Ǹ dↄ yã kũ n ò n zↄ̀bleriinɛn,

zaakũ n tò ma wɛ́ dↄi.

50 Yã kũ àdi ma laakari kpátɛ ma warikɛnan dí,

n lɛ́sɛna mɛ́ àdi ma wɛ̃̀ndi dãkpã.

51 Karambaanidenↄ tɛni ma fobo lakanaa sari,

bee kũ abireo madì zã n dokaaro.

52 Madì dↄ n dokayã kũ à kú zaa zĩnↄn,

akũ òdi ma nɛ̀sɛ yĩda kũmɛnɛ, Dikiri.

53 Madì pↄ fɛ̃ manamana,

kũ yãvãnikɛrinↄ dì pã kpá n dokai yãi.

54 Madì lɛ̀ sí n yãdannɛnanↄ musu

ma kunna andunia díkĩna gũn.

55 N yã dìgↄ̃ dↄmagu gwãani, Dikiri,

madìgↄ̃ n dokayãnↄ kũna.

56 Ma dↄ́nɛ kɛ̀ kũ yã birenↄo,

zaakũ madìgↄ̃ n ↄdↄki gwa.

57 Dikiri, mↄkↄ̃mmɛ ma baka ũ,

ma lɛ́ sɛ̀ kũ mani n yã ma.

58 Madì kútɛ kɛnnɛ kũ nɛ̀sɛdoo,

ǹ sùru kɛ kũmao lákũ n ò nà.

59 Ma a yãkɛnanↄ laasunn lɛ̀,

akũ ma ɛra n dokayãnↄa.

60 Mani wã, mani zɛzɛro,

de mà n yãditɛnanↄ da.

61 Bee kũ gbɛ̃ vãninↄ bàa fĩ̀kãmai,

n dokayãnↄ ni sãmaguro.

62 Madì futɛ mà sáabu kɛnnɛ lizãndo

n dokayã mananↄ musu.

63 N vĩnakɛri pínki gbɛ̃nnamɛ ma ũ,

gbɛ̃ kũ òdi n ↄdↄki gwanↄ.

64 Dikiri, n gbɛ̃kɛ andunia pà,

ǹ n yãditɛnanↄ damɛnɛ.

65 N a mana kɛ̀ makũ n zↄ̀bleriinɛ,

lákũ n ò nà, Dikiri.

66 Ǹ wɛ́zɛ̃ kũ dↄ̃naao damɛnɛ,

zaakũ ma n yãditɛnanↄ sì.

67 De ń kpɛ́ ǹ ↄ tↄ̃ma, má sãtɛnamɛ,

ama tera sà má n yã kũna.

68 Ń mana, akũsↄ̃ n yãkɛnanↄn mana,

ǹ n yãditɛnanↄ damɛnɛ.

69 Bee kũ karambaanidenↄ yãsira nàma,

madìgↄ̃ n ↄdↄki gwa kũ nɛ̀sɛdoo.

70 Ń sã dì, àdi yã maro,

makũ sↄ̃ ma pↄ nna n dokaa.

71 N ↄtↄ̃manaa kɛ̀mɛnɛ mana,

de mà le mà n yãdannɛnanↄ dada.

72 Doka kũ à bò n lɛ́n manamɛnɛ

de wura kũ andurufu mɛ̀n dúbu ũgbangbanↄla.

73 N ↄ ma í kàsa à ma kɛ,

ǹ ma gba ↄ̃ndↄ̃ mà n yãditɛnanↄ dada.

74 N vĩnakɛrinↄ ni ma e ò pↄnna kɛ,

zaakũ n yãn ma wɛ́ dↄi.

75 Dikiri, má dↄ̃ kũ n dokayãnↄn mana,

kũ ń náani vĩ yãin n ↄ tↄ̃̀ma.

76 Ǹ gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ de ma nɛ̀sɛ le à yĩda kũ,

lákũ n ò makũ n zↄ̀bleriinɛ nà.

77 Ǹ mↄ́ ǹ wɛ̃nda dↄ̃mɛnɛ de màgↄ̃ kun,

zaakũ n dokayãnↄmɛ ma pↄnna ũ.

78 Ǹ tó wé'i karambaanide kũ ò taari kɛ̀mɛnɛ pãnↄ kũ,

makũ sↄ̃ mani laasun lɛ́ n ↄdↄkia.

79 Ǹ tó n vĩnakɛrinↄ su ma kĩnaa,

gbɛ̃ kũ ò n yãnↄ dↄ̃nↄ.

80 Ǹ tó ma nɛ̀sɛ gↄ̃ yãke vĩro n yãnↄ musu

de wé'i sún ma kũro yãi.

81 N surabana yã tɛni ma swɛ̃̀ ble,

n yãn ma wɛ́ dↄi.

82 Ma wɛ́ dↄdↄna n lɛ́sɛnaai ari ma wɛ́ wò,

bↄrɛn ĩni ma nɛ̀sɛ yĩda kũmɛnɛɛ?

83 Má de lán bára bↄ̀kↄ kũ à túsukpɛ màa bà,

bee kũ abireo n yãditɛnanↄ dì sãmaguro.

84 Makũ n zↄ̀bleri manigↄ̃ n dã ari bↄrɛɛ?

Bↄrɛn ĩni wari dↄ ma wɛ́tãmmarinↄaa?

85 Karambaanidenↄ dì wɛ̀ɛ yↄ̃mɛnɛ mà zun,

ń yã dì kↄ̃ sɛ́ kũ n dokaoro.

86 N yãditɛnanↄ pínki náani vĩ,

ǹ kpámai, zaakũ òtɛn wɛ́ tãma pãmɛ.

87 À gↄ̃̀ fíti kũ oni láka kũmao andunian,

makũ sↄ̃ mádi pã kpá n ↄdↄkinɛro.

88 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã n gbɛ̃kɛ yãi,

mani n yãnↄ da.

89 Dikiri, n yã dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

a zĩni pɛtɛna zaa musu.

90 Ń náani vĩ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo,

n andunia kàtɛ, akũ à kpɛ́ kun.

91 Pↄ́ sĩnda pínki kpɛ́ kun gbãra n doka yãi,

zaakũ pↄ́ sĩnda pínki dì donyĩ.

92 Tó n dokamɛ ma pↄnna ũ yãro,

de ma laka ma warikɛnaa gũn.

93 N ↄdↄki ni sãmagu zikiro,

zaakũ a gãin n ma wɛ̃̀ndii dã̀kpã.

94 N pↄ́mɛ ma ũ, ǹ ma sura ba,

zaakũ ma n ↄdↄki wɛ̀tɛ.

95 Gbɛ̃ vãninↄ tɛni ma dã ò ma dɛ,

ama ma laakari kú n yãnↄa.

96 Ma è kũ pↄ́ mana sĩnda pínki zaka lɛ́ kummɛ,

ama n yãditɛnanↄ zↄ̃kↄ̃ lɛ́ vĩro.

97 Má ye n dokai à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃ fá,

madìgↄ̃ laasun lɛ́a zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi.

98 N yãditɛnanↄ dì tó ma ↄ̃ndↄ̃ gↄ̃ de ma ibɛrɛnↄ pↄ́la,

zaakũ à kú ma swɛ̃̀n gↄrↄ sĩnda pínki.

99 Ma wɛ́zɛ̃ de ma yãdannɛrinↄ pↄ́la ń pínki,

zaakũ ma laasun dìgↄ̃ kú n yãnↄamɛ.

100 Ma ↄ̃ndↄ̃ de marenↄ pↄ́la,

zaakũ madìgↄ̃ n ↄdↄkinↄ gwa.

101 Madì mì kɛ̃ zɛ́ vãni sĩnda pínkia

de mà le màgↄ̃ n yã kũna yãi.

102 Mádi kɛ̃ n dokayãnↄaro,

zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ n dàmɛnɛ.

103 N yãnↄn nnamɛnɛ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃,

à nna de zↄ́la ma lɛ́n.

104 N ↄdↄki dì ma gba laakarii,

abire yãi ma zã sãtɛna zɛ́ sĩnda pínkin.

105 N yãmɛ fitila ũ ma gbánɛ,

àdi gu pumɛnɛ zɛ́n.

106 Ma la dà ma zɛo

kũ manigↄ̃ tɛ́ n dokayã mananↄi.

107 Ma wɛ́tãmmanaa kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, Dikiri,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã lákũ n ò nà.

108 Ǹ ma sáabukpana sí,

gbasa ǹ n dokayãnↄ damɛnɛ, Dikiri.

109 Madìgↄ̃ ma zĩda da karii gũn,

bee kũ abireo n dokayãnↄ dì sãmaguro.

110 Yãvãnikɛrinↄ tankutɛ kpàkpamɛnɛ,

ama mádi zã n ↄdↄkiaro.

111 N yãnↄmɛ ma túbi ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki,

mↄ́kↄ̃nↄmɛ ma pↄnna ũ.

112 Ma swɛ̃̀ kú n yãdannɛnanↄa

ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́n.

113 Ma zã nɛ̀sɛpladenↄn,

má ye n dokai.

114 Mↄkↄ̃mmɛ ma utɛki kũ ma sɛ̃gbakoo ũ,

n yãn ma wɛ́ dↄi.

115 À gomala ákↄ̃nↄ yãvãnikɛrinↄ

de màgↄ̃ ma Luda yãditɛnanↄ kũna.

116 Ǹgↄ̃ ma kũna lákũ n ò nà, manigↄ̃ kun,

ǹsun tó tãmaa ma nɛro.

117 Ǹ ma sɛ́ musu de mà bo aafia,

ma wɛ́ nigↄ̃ pɛ́ n yãdannɛnanↄa.

118 Ndì gí gbɛ̃ kũ ò zã̀ n yãdannɛnaaanↄi,

ń manafikikɛna bi pãmɛ.

119 Ndì andunia yãvãnikɛrinↄ kↄ́tɛ lán mↄ̀gbↄ̃ↄ bà,

abire yãin má ye n yãnↄi.

120 Ma mɛ̀ɛ dì futɛ n vĩna yãi,

n dokayãnↄn naasi vĩmɛ.

121 Ma yã kɛ̀ a zɛ́a súsu,

ǹsun ma tó ma wɛ́tãmmarinↄnɛro.

122 Ǹ zɛnkpɛkɛ sɛ́ makũ n zↄ̀bleriinɛ de mà bo mana,

ǹsun tó karambaanidenↄ ma wɛ́ tãro.

123 Ma wɛ́ dↄ n surabanaai ari ma kpasa,

matɛni n lɛ́sɛna mana dã.

124 Ǹ yã kɛmɛnɛ n gbɛ̃kɛ gũn,

ǹ n yãdannɛnanↄ da makũ n zↄ̀bleriinɛ.

125 N zↄ̀bleriimɛ ma ũ, ǹ ma gba laakarii

de mà n yãnↄ dↄ̀rↄ dↄ̃.

126 Yãkɛna gↄrↄ kà, Dikiri,

zaakũ òtɛn bo n doka kpɛ.

127 Má ye n yãditɛnanↄi de wurala,

bee wura baasanaa.

128 Ma è n ↄdↄki mana,

abire yãi sãtɛna zɛ́ pínki dì kɛmɛnɛro.

129 N yãnↄn demɛnɛ yãbonsarɛ ũ,

abire yãi má kũna ma swɛ̃̀n.

130 N yã bↄkↄtɛnaa dì gu puńnɛ,

àdi nɛ̀sɛdodenↄ gba laakarii.

131 Ma lɛ́ wɛ̃na, matɛn wesa bo fɛ̀ɛkuu,

zaakũ n dokayãnↄ ni tɛni ma dɛ.

132 Ǹ arɛ dↄma ǹ sùru kɛ kũmao,

lákũ ndì kɛ gbɛ̃ kũ ò ye n tↄ́inↄnɛ nà.

133 Ǹ ma da zɛ́a lákũ n ò nà,

ǹsun tó yã vãni ke kí blemaro.

134 Ǹ ma bo gbɛ̃ takikɛrinↄ ↄĩ

de mà n ↄdↄki gwa.

135 Ǹ ãn were makũ n zↄ̀bleriia,

ǹ tó mà n yãdannɛnanↄ dↄ̃.

136 Wɛ́'i tɛn pla ma wɛ́n

kũ ò n doka kũnaro yãi.

137 Dikiri, ń mana,

n dokayãnↄn zɛ́ vĩ.

138 N n yãnↄ dìtɛ a zɛ́a,

ò náani vĩ manamana.

139 Ma ibɛrɛnↄ sã̀ n yãn,

akũ ń yã ma kũ gbãna manamana.

140 Ò n yã yↄ̃̀ ò gwà à sãnkara ke vĩro,

makũ n zↄ̀bleri, má yei manamana.

141 Pↄ́ken ma ũro, òdi ma gya bo,

bee kũ abireo n ↄdↄki dì sãmaguro.

142 N yãmanakɛna lakana vĩro,

n doka yãpura vĩ.

143 Wari kũ yã'ũmmanaao ma le,

ama n yãditɛnanↄmɛ ma pↄnna ũ.

144 N yãnↄn mana gↄrↄ sĩnda pínki,

ǹ ma gba laakari de màgↄ̃ kun.

145 Madì n sísi kũ nɛ̀sɛdoo Dikiri,

ǹ wema, manigↄ̃ n yãditɛnanↄ kũna.

146 Madì lɛ́ zunyĩ ǹ ma sura ba,

manigↄ̃ n yãnↄ kũna.

147 Madì futɛ gudↄo mà wiki lɛ́mma,

n yãn ma wɛ́ dↄi.

148 I dì na ma wɛ́a gwãaniro

de mà le mà laasun lɛ́ n yãa yãi.

149 Ǹ ma yã ma n gbɛ̃kɛ yãi, Dikiri,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã lákũ n yãzɛdekɛ de nà.

150 Gbɛ̃ kũ òdi lɛ́ kpákũsũmainↄ kãni kũmao,

ama ò zã̀ kũ n dokao.

151 Ń kú kũmao kãni Dikiri,

n yãditɛnanↄ pínki yãpura vĩ.

152 Zaa gìkɛna ma dↄ̃̀ n yãnↄa

kũ n dìtɛ àgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

153 Ǹ ma warikɛna gwa ǹ ma sura ba,

zaakũ n doka dí sãmaguro.

154 Ǹ zɛ kũmao ǹ ma bo,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã lákũ n a lɛ́ sɛ̀ nà.

155 N surabanaa zã̀ kũ yãvãnikɛrinↄ,

zaakũ òdi n yãdannɛnanↄ wɛtɛro.

156 N wɛ̃nda zↄ̃kↄ̃, Dikiri,

ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã lákũ n yãzɛdekɛ de nà.

157 Ma ibɛrɛ kũ òdi wɛ́ tãmanↄn dasi,

ama mádi zã n yãnↄaro.

158 Má ye n náanisaridenↄ kãiro,

kũ ò n yã kũnaro yãi.

159 Ǹ gwa lákũ má ye n ↄdↄkii nà.

Dikiri, ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã n gbɛ̃kɛ yãi.

160 N yã sĩnda pínki bi yãpuramɛ,

n dokayãnↄn mana ò lakana vĩro.

161 Gbãnadenↄ dì wɛ́ tãma pã,

ama n yã vĩna dì ma kũ.

162 Madì pↄnna kɛ kũ n lɛ́sɛnaao,

lákũ ma aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ sɛ̀tɛ zĩ̀i gũn bà.

163 Ma zã manafikin, má ye a yãiro,

n dokan má yei.

164 Madìgↄ̃ n táaki lɛ́ gↄrↄ do gɛ̃̀n supplapla

kũ n dokayãnↄn mana yãi.

165 Gbɛ̃ kũ ò ye n dokainↄ aafia zↄ̃kↄ̃,

yãke dì tó ò furo.

166 Ma wɛ́ dↄi ǹ ma sura ba, Dikiri,

madì tɛ́ n yãditɛnanↄi.

167 Má n yãnↄ kũna,

zaakũ má yei manamana.

168 Madì n ↄdↄki gwa madì n yãnↄ ma,

zaakũ ma yãkɛna sĩnda pínki kú n ↄĩmɛ.

169 Ǹ tó ma wikilɛna n kĩnaa le, Dikiri,

ǹ ma gba laakari lákũ n ò nà.

170 Ǹ tó ma aduakɛna n ki le,

ǹ ma sura ba lákũ n lɛ́ sɛ̀ nà.

171 N táakilɛna gↄ̃ da ma lɛ́n,

zaakũ ndì n yãdannɛnanↄ damɛnɛ.

172 Mani lɛ̀ sí n lɛ́sɛnaa musu,

zaakũ n yãditɛnanↄn mana pínki.

173 Ǹgↄ̃ kú kũ soruo ǹ ↄ dama,

zaakũ ma zɛ kũ n ↄdↄkio.

174 Matɛni a ni dɛ ǹ ma sura ba, Dikiri,

n dokamɛ ma pↄnna ũ.

175 Ǹ tó màgↄ̃ kun, manigↄ̃ n táaki lɛ́,

ǹ tó n dokayãnↄ gↄ̃ ma kũna.

176 Ma zã zɛ́a lán sã kũ à sã̀tɛ bà,

ǹ makũ n zↄ̀bleri wɛtɛ,

zaakũ n yãdannɛnanↄ dí sãmaguro.

120

Kunna yãketedenↄ tɛ́

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Ma warikɛnaa gũn ma Dikiri sìsi,

akũ à wèma.

2 Ǹ ma sí yãsiradenↄ ↄĩ

kũ manafikidenↄ lɛ́o.

3 Manafikide, deran Luda ni kɛ nà kũnwoo?

Ke bↄ́n ani kɛnnɛɛ?

4 Ani wɛ́ tãma kũ gↄ̃sa kà lɛ́ nnanↄ

kũ sɛ̃ lí sĩsĩ wãnao.

5 Waiyoo makũ kũ má kú Mɛsɛkinↄ tɛ́,

má vutɛna Kedanↄ bizakutan.

6 Ma vutɛ à gìi kɛ̀ manamana

kũ gbɛ̃ kũ ò zã̀ aafianↄ.

7 Vutɛna aafiaan má yei,

ama tó ma yã ò, fìtiin òdi futɛomai.

121

Dikiri ó Dãkpãrii

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Ma wɛ́ dↄ sĩ̀sĩnↄ kpa,

gu kũ ma kpányĩ dì bon.

2 Ma kpányĩ dì bo Dikiri kĩnaamɛ,

àkũ mɛ́ à musu kũ zĩtɛoo kɛ̀.

3 Ani tó n gbá sataro,

n dãkpãri ni idekũ dɛro.

4 Isarailanↄ dãkpãri ni idekũ dɛro fá,

ani i o sero.

5 Dikirimɛ n dãkpãri ũ,

Dikiri dennɛ ura ũ n ↄplai.

6 Ifãntɛ̃ ni n lɛ́ fãnantɛ̃ro,

kesↄ̃ mↄvura gwãani.

7 Dikiri ni n sí kisira sĩnda pínkia,

ani n wɛ̃̀ndi dãkpãnnɛ.

8 Dikiri ni n dãkpã n gɛnaa gũn kũ n sunaao

zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki.

122

Dauda aduakɛna Yurusalɛmunɛ

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Kũ ò pìmɛnɛ ò gɛ́ Dikiri ↄnn,

ma pↄ kɛ̀ nna.

2 Ó zɛna n bĩnilɛa sà Yurusalɛmu.

3 Ò Yurusalɛmu kàtɛ nanakↄ̃ana gíngin.

4 Gwen Isaraila burinↄ dì gɛ̃n,

buri kũ Dikiri sɛ̀ɛ pìnↄ.

Òdi gɛ́ Dikiri sáabu kpá

lákũ à dìtɛńnɛ nà.

5 Gwen yãgↄ̃gↄ̃rinↄ gbànↄn kátɛn,

Dauda burinↄ kpata gbànↄ ũ.

6 À aafia wɛ́ kɛ Yurusalɛmunɛ à pi:

Luda tó gbɛ̃ kũ ò yenyĩnↄ arubarika le!

7 Aafia gↄ̃ kú n bĩninↄ dagura,

n gudãkpãkinↄ gↄ̃ katɛna nna.

8 Ma gbɛ̃nↄ kũ ma gbɛ̃nnanↄ yãi mani pi,

Luda n gba aafia.

9 Dikiri ó Luda kpɛ́ yãi

mani yã mana wɛ́ kɛnnɛ.

123

Wɛ́dↄna Ludai

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Ma wɛ́ sɛ̀, matɛni n ki gwa,

mↄkↄ̃n kũ n kpata kú zaa musu.

2 Lákũ zↄ̀ wɛ́ dìgↄ̃ dↄ pↄ́i a bede ↄĩ nà

akũsↄ̃ zↄ̀nↄgbɛ̃ wɛ́ dìgↄ̃ dↄ a dai,

lɛn ó wɛ́ dìgↄ̃ dↄ Dikiri ó Ludai lɛ

ari à gɛ́ ó wɛ̃nda gwao.

3 Ǹ ó wɛ́ gwa, Dikiri, ǹ ó wɛ́ gwa,

zaakũ gbɛ̃nↄ ó gyabona ó kpasa manamana.

4 O zĩdabirinↄ lalandikɛnaa fↄ̃̀ manamana

kũ karambaanidenↄ gyabonaao.

124

Dikiri ó zɛkũnwode

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ kũ Dauda dàa.

1 Tó Dikiri kú kũoo yãro,

Isarailanↄ o:

2 Tó Dikiri kú kũoo yãro

gↄrↄ kũ ò fùtɛwái,

3 de ò ó mↄmↄ bɛ̃nɛ kũ ò pↄ fɛ̃̀wái,

4 de ò dàóla lán í zↄ̃kↄ̃ↄ bà,

de ò ó sɛ́tɛ ò tà kũoo lán swa panaa bà,

5 de ò ó wára lán swa'i kũ à fɛ̃̀ɛ bà.

6 Arubarikademɛ Dikiri ũ,

kũ adi tó ò ó kɛ yákiyakiro.

7 O bo tankutɛn lán bã bà,

bàa kɛ̃̀, o pitiḿma.

8 Ó kpányĩ dì bo Dikiri kĩnaamɛ,

àkũ mɛ́ à musu kũ zĩtɛoo kɛ̀.

125

Luda gbɛ̃nↄ kunna aafia

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Dikiri náanikɛrinↄn de lán Zaiↄ̃ kpi bà,

à yĩgãyĩgãna vĩro, àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

2 Lákũ kpinↄn likana Yurusalɛmui nà,

lɛn Dikiri likana a gbɛ̃nↄi lɛ

zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki.

3 Gbɛ̃ vãninↄ ni le ògↄ̃ kí ble

gbɛ̃ mananↄ bùsun ògↄ̃ gɛ́ro,

de gbɛ̃ mananↄ sún ↄ da vãnikɛnanlo yãi.

4 Dikiri, ǹ yã mana kɛ gbɛ̃ mananↄnɛ,

gbɛ̃ kũ ń nɛ̀sɛ puranↄ.

5 Gbɛ̃ kũ ò zɛ́ kotinaa sɛ̀nↄ sↄ̃,

Dikiri ni ń wara kũ vãnikɛrinↄmɛ.

Luda Isarailanↄ gba aafia!

126

Isarailanↄ suna ń gwena zĩn

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Kũ Dikiri ó bó zↄ̀blen à sù kũoo Zaiↄ̃,

à dewɛrɛ lán nana bàmɛ.

2 O vĩ kũ yáadↄo o ayuwii kɛ̀,

akũ burinↄ pìkↄ̃nɛ,

Dikiri yã zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀wɛrɛ.

3 Dikiri yã zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀wɛrɛ,

akũ ótɛn pↄnna kɛ.

4 Dikiri, ǹ su kũoo ó gwena zĩn,

lákũ ndì su kũ ío gbárannan nà.

5 Gbɛ̃ kũ ò pↄ́ tↄ̃̀ kũ wɛ́'ionↄ,

adenↄ ni kɛkɛ kũ ayuwiikɛnaaomɛ.

6 Gbɛ̃ kũ à bò kũ ↄ́ↄdↄo kũ pↄ́wɛ burio kũna,

ade ni ɛra à su kũ ayuwiikɛnaao

kũ ése bàkaao sɛna.

127

Pↄ́ sĩnda pínki bi Luda gbamɛ

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ kũ Sulemanu dàa.

1 Tó adi kɛ Dikiri mɛ́ à kpɛ́ bòro,

a bòrinↄ tɛn zĩ pã kɛmɛ.

Tó adi kɛ Dikiri mɛ́ à wɛ̃tɛ dã̀kpãro,

a dãkpãrinↄ tɛn ibɛ̃nɛ kɛ pãmɛ.

2 Futɛna kↄnkↄkↄnkↄ, wutɛna lizãndo,

zĩkɛna bã̀mbãm pↄ́ble yãi bi pãmɛ,

zaakũ Dikiri dì a gbɛ̃ yenyĩdenↄ gba ĩampanaa.

3 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ bi Dikiri gbamɛ,

nɛ́nↄ bi a láadamɛ.

4 Lákũ kànↄn de nà zĩ̀kari ↄĩ,

lɛn kɛfɛnnakɛgↄrↄ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄn de lɛ.

5 Arubarikaden gbɛ̃ kũ a gbàta pana kũńwo ũ,

tó a ibɛrɛnↄ a lè gãnulɛa, wé'i ni a kũro.

128

Yã mana kũ Dikiri vĩnakɛrii dì le

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ à Dikiri vĩna vĩ

akũsↄ̃ à tɛ́ a zɛ́n ũ.

2 Ĩni n zĩ àre ble,

ĩnigↄ̃ arubarika vĩ, ĩnigↄ̃ kun aafia.

3 N nↄ nigↄ̃ kú n ↄnn

lán geepi lí nɛ́'irii bà,

n nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ nigↄ̃ lika n teburuui

lán kù lí ketenↄ bà.

4 Lɛn gbɛ̃ kũ à Dikiri vĩna vĩ

dìgↄ̃ arubarika vĩ lɛ.

5 Zaa Zaiↄ̃ Dikiri arubarika dangu

ari n wɛ̃̀ndi lɛ́n.

À tó ǹ wɛ́ sí Yurusalɛmu nnamanalɛ,

6 à tó ǹ n daikorenↄ e kũ wɛ́o.

Dikiri Isarailanↄ gba aafia!

129

Isarailanↄ sa vãni ona ń ibɛrɛnↄnɛ

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Zaa ó nɛ́fitikɛgↄrↄ ò wɛ́ tã̀wá a lɛ́ vĩro.

Isarailanↄ o:

2 Zaa ó nɛ́fitikɛgↄrↄ ò wɛ́ tã̀wá a lɛ́ vĩro,

ama òdi fↄ̃ ò ó fúro.

3 Ò ó kpɛdagura bú kpàtɛ,

ò a dↄ̀rↄↄ kɛ̀ gbã̀nagbãna.

4 Dikirin mana,

à gbɛ̃ vãninↄ bàa zↄ̃̀wɛrɛ.

5 Gbɛ̃ kũ ò zã̀ Zaiↄ̃nnↄ

ɛra kpɛ kũ wé'iyão.

6 Ògↄ̃ de lán sɛ̃̀ kũ à bùtɛ kpɛ́ musu bà,

ari àgↄ̃ gbã à kori kɛ̀.

7 Ani sɛ̃̀kɛ̃ri okũ paro,

ani bàka kɛ à sí yĩ ò da gã̀nlo.

8 Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃tɛnↄ sún pi,

Dikiri arubarika dańguro,

ke ò arubarika dańgu kũ Dikiri tↄ́o.

130

Wɛ́dↄna Dikirii

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Zaa í lòkoton ma wiki lɛ̀ Dikiria ma pì,

2 Dikiri, ǹ ma yã ma,

ǹ sã kpá ma wikilɛnaai ǹ ma wɛ́ gwa.

3 Dikiri, tó ndì ó durunnanↄ kɛ̃ ǹ ditɛmɛ,

Dikiri, dí mɛ́ ani boo?

4 Mↄkↄ̃n mɛ́ ń durunnakɛ̃mmana zɛ́ vĩ,

abire yãin òdi vĩna kɛnnɛ.

5 Ma wɛ́ dìgↄ̃ dↄ Dikirii, matɛni a dã,

a yã náanin má vĩ.

6 Lákũ gudãkpãrinↄ wɛ́ dìgↄ̃ dↄ gudↄnaai nà,

ma wɛ́ dìgↄ̃ dↄ Dikirii deńla,

ee, à de gudãkpãrinↄ wɛ́dↄna gudↄnaaila.

7 Ákↄ̃nↄ Isarailanↄ, à wɛ́ dↄ Dikirii,

zaakũ Dikiri gbɛ̃kɛ vĩ,

à surabana gbãna vĩ papana.

8 Àkũ mɛ́ ani Isarailanↄ bo

ń durunnanↄ gũn pínki.

131

Nana Dikirii

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ kũ Dauda dàa.

1 Dikiri, madì ma zĩda biro,

madì wɛ́ matɛńyĩro,

madì ↄ ká yã kũ à demalairo

kesↄ̃ yã kũ à zĩ'ũmɛnɛ.

2 Lɛnlo! Ma a nɛ̀sɛɛ dà dokↄ̃nↄ,

ma a laakarii kpàtɛ

lán nɛ́ yↄ̃miri kũ à kú a da ↄ̃i bà,

ma nɛ̀sɛ de lán nɛ́ yↄ̃miri pↄ́ bà.

3 Ákↄ̃nↄ Isarailanↄ, á wɛ́ gↄ̃ dↄ Dikirii

zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki.

132

Dauda burinↄ vutɛna kpatan Zaiↄ̃

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ǹ tó Dauda yã gↄ̃ dↄngu

kũ wari kũ à kɛ̀nↄ pínki.

2 À la dà Dikirinɛ,

à lɛ́ sɛ̀ Yakubu Luda gbãnadenɛ à pì,

3 áni gɛ̃ kpɛ́nlo,

áni wútɛ a gádoaro,

4 áni we à idekũ dɛro,

áni tó i na a wɛ́aro,

5 ari à gɛ́ gu leo Dikirinɛ

à kpɛ́ bo Yakubu Luda gbãnadenɛ.

6 O a baaruu mà Ɛflata bùsun,

o boa Yarimu bura.

7 Ò gɛ́ a kúkia,

ò kútɛ a tìntin arɛ.

8 Dikiri, ǹ futɛ ǹ su n kipakia,

mↄkↄ̃n kũ n gbãnakɛ àkpatiio.

9 N gbàgbarinↄ manakɛ da uta ũ,

n yãmarinↄ ayuwii gↄ̃ dↄ.

10 Ǹsun mìkpɛrɛ zu kína kũ n kàanɛro

n zↄ̀bleri Dauda yãi.

11 Dikiri sì kũ a kunnaao Daudanɛ,

à náani vĩ, ani lɛ́ litɛro, à pì:

Mani n burinↄ doke ká n kpatan.

12 Tó n burinↄ ma bàka kunna kũńwo yã dà,

tó ò yã kũ ma dàńnɛnↄ kũna,

ń burinↄ nigↄ̃ vutɛ n kpatan gↄrↄ sĩnda pínki.

13 Zaakũ Dikiri Zaiↄ̃ sɛ̀,

à ye àgↄ̃ de a vutɛki ũ, à pì:

14 Gu dín manigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

lan manigↄ̃ vutɛna, zaakũ à ma pↄ gbàmɛ.

15 Mani arubarika dan manamana,

mani pↄ́ble kpá a takasidenↄa à mↄ́ḿma.

16 Mani surabana da a sa'orinↄnɛ uta ũ,

ma yãmarinↄ ayuwii nigↄ̃ dↄ.

17 Gwen mani Dauda buri kína gbãnade bon,

gwen kína kũ ma kà tɛ́ nigↄ̃ kún.

18 Mani wé'i da a ibɛrɛnↄa,

a kífura nigↄ̃ pí a mìia.

133

Kunna kũ kↄ̃o kũ lɛ́dokↄ̃nↄo

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ kũ Dauda dàa.

1 À gwa lákũ à mana nà akũsↄ̃ à nna,

tó Luda gbɛ̃nↄ kun kũ kↄ̃o kũ lɛ́dokↄ̃nↄo.

2 À de lán sakɛna nísi

kũ ò kù Haruna mìiaa bà,

kũ à plà a lɛ́kãsãi ari à kà a uta lɛ́a.

3 À de lákũ ò pi

Ɛmↄ plí mɛ́ àtɛn kpá Zaiↄ̃ kpinↄa bà.

Gwen Dikiri a arubarikadangunaa dìtɛn

wɛ̃̀ndi lakanasari ũ.

134

Dikiri sáabukpana gwãani

Gɛna Yurusalɛmu lɛ̀ɛ.

1 Ákↄ̃nↄ Dikiri zĩkɛrinↄ,

à Dikiri sáabu kpá á pínki,

ákↄ̃nↄ kũ átɛn zĩ kɛ Dikiri ↄnn gwãaninↄ.

2 À á ↄ sɛ́ musu Dikiri kúki kpa,

à a sáabu kpá.

3 Zaa Zaiↄ̃ Dikiri arubarika daágu,

àkũ mɛ́ à musu kũ zĩtɛoo kɛ̀.

135

Dikiri táakilɛnaa

1 Aleluya!

À Dikiri tↄ́ bo!

À Dikiri sáabu kpá, ákↄ̃nↄ a zĩkɛrinↄ!

2 Ákↄ̃nↄ kũ adì zĩ kɛ Dikiri bɛanↄ,

á gbɛ̃ kũ adìgↄ̃ zɛna ó Luda ↄnnnↄ.

3 À Dikiri tↄ́ bo, zaakũ à mana,

à a táaki lɛ́, zaakũ abirekũ mɛ́ à nna.

4 Dikiri Yakubu burinↄ sɛ̀ a pↄ́ ũ,

à Isarailanↄ dìtɛ a gbɛ̃ yenyĩdenↄ ũ.

5 Má dↄ̃ kũ Dikirin zↄ̃kↄ̃,

ó Luda mɛ́ à de tãnanↄla ń pínki.

6 Dikiri dì yã kũ à yei kɛ

musu kũ zĩtɛo,

ísira gũn kũ a lↄ̀nↄo.

7 Àdi tó legũ sisi ari andunia lɛ́zɛkia,

àdi tó legũ ma kũ a pinaao,

àdi bo kũ zàga'ĩao a pↄ́katɛkin.

8 À Misila daudunↄ dɛ̀dɛ

kũ pↄ́kãde nɛ́ káakunↄ pínki.

9 À sèedanↄ kũ daboyãnↄ kɛ̀ Misila,

à wɛ́ tã̀ Firi'auna kũ a ìbanↄa ń pínki.

10 À burinↄ làka dasi,

à kína gbãnadenↄ dɛ̀dɛ,

11 Amↄrinↄ kína Siↄ̃

kũ Basã kína Oguo

kũ Kanaanↄ bùsu kínanↄ ń pínki.

12 À ń bùsu sì à kpà

a gbɛ̃ Isarailanↄa túbi ũ.

13 Dikiri, n tↄ́ dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

Dikiri, n yã nigↄ̃ dↄ gbɛ̃nↄgu ari ó buria.

14 Zaakũ Dikiri ni tó a gbɛ̃nↄ bo mana,

ani a zↄ̀blerinↄ wɛ̃nda gwa.

15 Burinↄ ń tãnanↄ pì kũ andurufuuo kũ wuraao,

bisãsiri ↄzĩnↄmɛ.

16 Ò lɛ́ vĩ, ama òdi yã oro,

ò wɛ́ vĩ, ama òdi gu ero,

17 ò sã vĩ, ama òdi yã maro,

òdi wesa boro.

18 Ń pìrinↄn lɛɛlɛ kũńwomɛ

kũ gbɛ̃ kũ òtɛni ń náani kɛnↄ ń pínki.

19 Isarailanↄ, à Dikiri sáabu kpá!

Haruna burinↄ, à Dikiri sáabu kpá!

20 Levi burinↄ, à Dikiri sáabu kpá!

Dikiri vĩnakɛrinↄ, à Dikiri sáabu kpá!

21 Arubarikademɛ Dikiri ũ zaa Zaiↄ̃,

àkũ kũ à kú Yurusalɛmu.

Aleluya!

136

Dikiri sáabukɛnaa

1 À Dikiri sáabu kɛ, zaakũ à mana,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

2 À Luda kũ à de tãnanↄla sáabu kɛ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

3 À Dikiri kũ à de dikirinↄla sáabu kɛ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

4 Àkũ mɛ́ àdi daboyã zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ ado,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

5 À musu kɛ̀ kũ a ↄ̃ndↄ̃o,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

6 À zĩtɛ kpàtɛ í musu,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

7 À pↄ́gupuri zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ̀,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

8 À ifãntɛ̃ kɛ̀ à kí ble fãnantɛ̃,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

9 À mↄvura kũ susunɛnↄ kɛ̀ ò kí ble gwãani,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

10 À Misila daudunↄ dɛ̀dɛ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro,

11 À Isarailanↄ bↄ̀tɛ ń tɛ́,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

12 À a gã̀a pòro kũ a iko gbãnao,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

13 À Isira Tɛ̃ra zↄ̃̀kↄ̃rɛ pla,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

14 À tò Isarailanↄ gɛ̃̀tɛ a dagura,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

15 À Firi'auna kũ a zĩ̀karinↄ kà Isira Tɛ̃ran,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

16 À dò a gbɛ̃nↄnɛ arɛ gbárannan,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

17 À kína zↄ̃kↄ̃nↄ lɛ̀ à nɛ̀,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

18 À kína gbãnadenↄ dɛ̀dɛ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

19 Amↄrinↄ kína Siↄ̃,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

20 Kũ Basã kína Oguo,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

21 À ń bùsuu sì à gba dào,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

22 À kpà a zↄ̀bleri Isarailanↄa túbi ũ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

23 À dↄ̀ ó yãn ó gwena vãnin,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

24 À ó bó ó ibɛrɛɛnↄ ↄĩ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

25 Àdi pↄ́ble kpá pↄ́ sĩnda pínkia,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

26 À Luda Musude sáabu kɛ,

a gbɛ̃kɛ lakana vĩro.

137

Zĩ̀zↄnↄ wikilɛnaa

1 Kũ o vutɛ Babilↄnu swanↄ sarɛ,

Zaiↄ̃ yã dↄ̀ógu, akũ o ↄ́ↄ dↄ̀.

2 O ó mↄrↄnↄ tò lokona luba línↄa gwe.

3 Gwen gbɛ̃ kũ ò ó kũnanↄ pì ò lɛ̀ síńnɛ,

ó wɛ́tãmmarinↄ ye ò kↄ̃kↄ̃ ońnɛ,

ò Zaiↄ̃ lɛ̀nↄ doke síńnɛ.

4 Deran óni Dikiri lɛ̀nↄ sí nà

buri pãndenↄ bùsuu gũnn?

5 Tó n yã sã̀magu Yurusalɛmu,

ma ↄpla ga.

6 Tó Yurusalɛmu yã dí dↄmaguro,

tó mádi a ditɛ ma pↄnnakɛna mìde ũro,

ma nɛ́nɛ natɛ.

7 Dikiri, ǹ dↄ yã kũ Ɛdↄmunↄ kɛ̀n

zĩ kũ ò yã mↄ̀ Yurusalɛmunɛ

ò pì: À wíwi,

à wíwi à datɛ manamana.

8 Babilↄnudenↄ bi pↄ́ kakatɛnanↄmɛ!

Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ ani yã kũ a kɛ̀wɛrɛ fĩna boárɛ ũ,

9 kũ ani á nɛ́nↄ kũkũ à ń pápa gbɛ̀ɛa.

138

Dikiri sáabukpana a gbɛ̃kɛ yãi

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Mani n sáabu kpá kũ nɛ̀sɛdoo,

mani n táaki lɛ́ gbãnadenↄ arɛ.

2 Mani kútɛ mà arɛ dↄ

n kpɛ́ kũ à kú adona kpa,

mani n tↄ́ bo n gbɛ̃kɛ kũ n náanio yãi,

zaakũ n n tↄ́ kũ n yãoo sɛ̀ lei de pↄ́ sĩnda pínkila.

3 Kũ ma n sisi, n wema,

ǹ ma kù kɛ gbãna, ǹ ma swɛ̃̀ kpátɛ.

4 Tó andunia kínanↄ yã kũ n òo mà,

oni n sáabu kpá ń pínki, Dikiri.

5 Oni lɛ̀ sí Dikiri yãkɛnanↄ musu,

zaakũ Dikiri gakuri zↄ̃kↄ̃.

6 Bee kũ Dikiri kunnamusukɛo,

àdi gbɛ̃ kĩananↄ wɛ̃nda gwa,

àdi wɛ́ tá zĩdabirinↄla.

7 Bee tó wɛ́tãmmanaa lìkamai,

ndì ma wɛ̃̀ndi dãkpã,

ndì ma ibɛrɛnↄ pↄfɛ̃ kpátɛ,

ndì ma sura ba kũ n gã̀ gbãnao.

8 Dikiri ni yã kũ à ò papamɛnɛ.

Dikiri, n gbɛ̃kɛ lakana vĩro,

ǹsun makũ kũ n ma kɛ tóro.

139

Dikiri yã sĩnda pínki dↄ̃

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, n ma yã gwàgwa n dↄ̃̀,

2 ń ma vutɛna kũ ma futɛnaao dↄ̃,

zaa zã̀zã ń ma laasunnↄ dↄ̃.

3 Ndì ma táa'ona kũ ma wutɛnaao tàasi ká,

n kↄ̃ dↄ̃̀ kũ ma yãnↄ pínki.

4 Ari yã gↄ̃ bo ma lɛ́n,

Dikiri, ń dↄ̃ sãnsãn.

5 Ń likamai kpɛ kũ arɛo,

n ↄ kúmala.

6 Dↄ̃na bire demɛnɛ daboyã ũmɛ,

à demala, ma ↄ̃ndↄ̃ dí káaro.

7 Mán mani gɛ́n mà kɛ̃ n Niniaa?

Mán mani bàa sí mà gɛ́n mà kuranyĩi?

8 Tó ma futɛ ma gɛ musu, ń kú gwe!

Tó ma wutɛki kɛ̀ gyãwãn, mↄkↄ̃mmɛ gwe!

9 Tó ma futɛ ma gɛ ifãboki kpa,

tó ma gɛ vutɛ ísira bara ifãlɛtɛ kpa,

10 bee gwemɛ má na n ↄĩ,

ĩnigↄ̃ ma kũna kũ n ↄplao.

11 Tó ma pì gusira damala,

ke gupura kũ à likamai li gwãani ũ,

12 gu dìgↄ̃ sirannɛro,

gwãani dìgↄ̃ dennɛ lán fãnantɛ̃ bàmɛ,

gupura kũ gusirao dìgↄ̃ lɛɛlɛnnɛmɛ.

13 Mↄkↄ̃n mɛ́ n ma gũn kɛ̀,

n ma í kàsa ma da nɛ̀sɛn.

14 Ma n sáabu kɛ̀ kũ ma kɛna naasi vĩ

akũsↄ̃ à yãbonsarɛ vĩ.

N yãkɛnanↄ dì bo ń sarɛ,

má dↄ̃ sãnsãn ma nɛ̀sɛn.

15 Gↄrↄ kũ n ma í kàsa nɛ́'isↄↄ gũn,

ma wá ke utɛnannɛro.

Kũ ma mɛ̀ tɛn li asiri gũn gwe,

16 n wɛ́ sì ma nɛ́gbĩnilɛ.

Lákũ n ma gↄrↄ dìtɛ nà pínki,

a lɛ́ kú n takadan

zaade a ke dí naaro.

17 Luda, n laasunn bɛ̀ɛrɛ vĩmɛnɛ manamana,

a lɛ́ vĩro fá!

18 Tó má ye mà naro,

ń dasi de bùsu'atɛ̃la,

tó ma vu,

madìgↄ̃ kú kũnwo ari tera.

19 Luda, tó ĩni gbɛ̃ vãninↄ dɛdɛ dé?

À gomala, ákↄ̃nↄ gbɛ̃dɛrinↄ!

20 N ibɛrɛnↄ dì n yã o kũ nɛ̀sɛ vãnio,

n tↄ́ bɛ̀ɛrɛ vĩ n lɛ́nlo.

21 Dikiri, madì zã gbɛ̃ kũ ò zã̀ngunↄguroo?

Madì gí gbɛ̃ kũ ò fùtɛnyĩnↄ kãi.

22 Má yãke vĩńnɛro, se zãngu,

madì ń ditɛ ma ibɛrɛnↄ ũmɛ.

23 Luda, ǹ ma gwagwa ǹ ma nɛ̀sɛ dↄ̃,

ǹ ma yↄ̃ ǹ ma gwa ǹ ma laasun dↄ̃.

24 Ǹ gwa tó má laasun vãni ke vĩ,

ǹ ma da zɛ́ kũ àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkiaa gũn.

140

Aduakɛna gbɛ̃ vãninↄ musu

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ǹ ma sí gbɛ̃ vãninↄa,

ǹ ma dãkpã gbɛ̃ pãsĩnↄ yãi.

2 Òdi yã vãni laasun lɛ́ ń swɛ̃̀ɛ gũn,

fìtiin òdigↄ̃ wɛtɛ gↄrↄ sĩnda pínki.

3 Òdi ń lɛ́ kɛkɛ lán mlɛ̃̀ɛ bà,

ń lɛ́gbɛ bi pitiko sɛwɛmɛ.

4 Dikiri, ǹsun tó gbɛ̃ vãninↄ ↄ namaro,

ǹ ma sí gbɛ̃ pãsĩnↄa,

òdi lɛ́ kpákũsũ de ò ma pãtɛ.

5 Zĩdabirinↄ wɛ̀ɛɛ yↄ̃̀mɛnɛ,

ò tankutɛ kpàkpamɛnɛ,

ò bàa kpàmɛnɛ zɛ́n.

6 Dikiri, ma pìnnɛ: Ma Ludamɛ n ũ,

ǹ sã kpá ma wɛ̃nda wikii, Dikiri.

7 Dikiri Luda, ma surabari gbãna,

mↄkↄ̃n kũ ndì ↄ kúmala zĩ̀lan,

8 ǹsun tó gbɛ̃ vãninↄ ń pↄyeina zɛ́ lero,

Dikiri, ǹsun tó ń lɛ́kpakũsũna kↄ̃ sɛ́ro.

9 Gbɛ̃ kũ ò likamainↄ,

ǹ tó yã vãni kũ òtɛni ma kpákpao wí ń musu.

10 Ǹ tó tɛ́yↄ̃ wãna kúḿma, ǹ tó ò ń zu tɛ́n,

ǹ tó ò si wɛ̀ɛ kũ oni bonlo gũn.

11 Ǹsun tó gbɛ̃yakarinↄ zɛki le andunia gũnlo,

ǹ tó kisira gↄ̃ gbɛ̃ pãsĩnↄ wɛ zɛnaa sari.

12 Má dↄ̃ kũ Dikiri dì yã nna kpá wɛ̃ndadenↄa,

àdi yã kɛkɛ takasidenↄnɛ a zɛ́a.

13 Yãpura, gbɛ̃ mananↄ ni n tↄ́ bo,

nɛ̀sɛpuradenↄ nigↄ̃ kú n arɛ.

141

Surabana aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, matɛn wiki lɛ́nyĩ, ǹ kɛ likalika,

tó ma n sisi, ǹ sã kpá ma yãi.

2 Ǹ tó ma aduakɛna ká n kĩnaa

lán turaretiti túsukpɛ bà.

Ǹ tó ma ↄ dↄna musu gↄ̃ dennɛ

sa ↄkↄsi ona ũ.

3 Dikiri, ǹ lɛ́sↄ damɛnɛ ma lɛ́nɛ,

ǹ tó mà a lɛ́ fↄ̃.

4 Ǹsun tó yã vãni ma swɛ̃̀ gátɛro,

de màsun kakara kũ yãvãnikɛrinↄ

ń yãvãnikɛnaa gũnlo,

de màsun ń pↄ́ nnanↄ ble kũńworo.

5 Tó gbɛ̃ mana ma lɛ, à gbɛ̃kɛ kɛ̀mɛnɛmɛ!

Tó à kpã̀kɛ̃mai, mani gíiro,

nísi kũ a kpɛ̃̀oomɛ.

Madìgↄ̃ adua kɛ baala'i

de gbɛ̃ vãninↄ yãkɛna gboro.

6 Tó ò ń gbãnadenↄ kà sĩ̀sĩgororo wɛ̀ɛn,

yãvãnikɛrinↄ ni sí kũ ma yã mɛ́ à nna.

7 Lákũ òdi yàkaa para a bùru fãkↄ̃a nà,

lɛn ń wá nigↄ̃ fãkↄ̃ana ń mira lɛ́a lɛ.

8 Dikiri Luda, mↄkↄ̃mmɛ ma wɛ́ dↄnyĩ,

ma nanyĩ, ǹsun ma kpá gairo.

9 Ǹ ma bo tankutɛ kũ ò kpàkpamɛnɛnↄn,

bà kũ yãvãnikɛrinↄ kpàkpamɛnɛnↄ.

10 Ǹ tó gbɛ̃ vãninↄ si ń zĩda bàa gũn,

makũ sↄ̃ mani gɛ̃tɛ aafia.

142

Aduakɛna gbɛ̀wɛɛn

Dauda aduakɛna gↄrↄ kũ à kú gbɛ̀wɛɛn.

1 Matɛn ↄ́ gbãna dↄ Dikirinɛ,

matɛn wɛ̃nda wiki lɛ́ Dikiria.

2 Matɛni ma yã'ũmmana bↄtɛnɛ,

matɛni ma warikɛna gbãnɛ.

3 Tó ma nɛ̀sɛɛ yàka manamana,

mↄkↄ̃n, ndìgↄ̃ ma gɛ̀sɛsɛna dↄ̃.

Ò tankutɛ kpàkpamɛnɛ ma zɛ́n.

4 Ǹ wɛ́ sɛ́ ǹ ma ↄpla gwa,

gbɛ̃ke dì ma yã daro.

Má naki vĩ doro,

gbɛ̃ke dì ma aafiaa gbɛkaro.

5 Dikiri, matɛn wiki lɛ́mma ma pì:

Mↄkↄ̃mmɛ ma utɛki ũ,

mↄkↄ̃mmɛ ma baka ũ andunian.

6 Ǹ sã kpá ma wikilɛnaai,

zaakũ ma gↄ̃ múkumukumɛ.

Ǹ ma sí gbɛ̃ kũ òtɛn pɛ́manↄa,

zaakũ ń gbãna demala.

7 Ǹ ma bo kagura díkĩnan,

de mà n tↄ́ bo,

gbasa gbɛ̃ mananↄ likamai

kũ n yã mana kɛ̀mɛnɛ yãi.

143

Kunna ibɛrɛnↄ ↄĩ aduakɛnaa

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Dikiri, ǹ ma aduakɛna sí,

ǹ sã kpá ma wɛ̃nda wikii,

ǹ wema n náani kũ n manao yãi.

2 Ǹsun yãkpatɛ kɛ kũ makũ n zↄ̀bleriioro,

zaakũ gbɛ̃ke taari sari n kĩnaaro.

3 Ma ibɛrɛ pɛ̀tɛmai à ma nɛ,

à tò má kú gusiran

lán gbɛ̃ kũ à gà zaa gìkɛnaa bà.

4 Akũ ma nɛ̀sɛɛ yàka manamana,

ma sↄ̃pɛ̀tɛ vãni.

5 Yã zĩzĩnↄ dↄ̀magu,

madì laasun lɛ́ n zĩkɛnanↄa,

madì n yãkɛnanↄ da.

6 Ma a ↄ dↄnyĩ,

madì n ni dɛ lán gukori dì í ni dɛ nà.

7 Ǹ wema likalika Dikiri,

ma gbãna làka.

Ǹsun mìkpɛrɛ zumɛnɛro,

de màsun gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ ò sì gyãwãnnↄ bàro.

8 Ǹ n gbɛ̃kɛ mↄmɛnɛ kↄnkↄ,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ má n náani vĩ.

Ǹ ma da zɛ́ kũ à de mà sɛ́a,

zaakũ mↄkↄ̃mmɛ ma a swɛ̃̀ɛ kpàmma.

9 Ǹ ma sí ma ibɛrɛnↄa, Dikiri,

mↄkↄ̃mmɛ ma nanyĩ.

10 Mↄkↄ̃mmɛ ma Luda ũ,

ǹ n pↄyenyĩna yã damɛnɛ.

Ǹ tó n Nini mana domɛnɛ arɛ gusaran.

11 Ǹ ma wɛ̃̀ndi dãkpã n tↄ́ yãi, Dikiri,

ǹ ma bo yã'ũmmanaa gũn n mana yãi.

12 Ǹ ma ibɛrɛnↄ láka n gbɛ̃kɛ yãi,

ǹ ma zãngurinↄ dɛdɛ ń pínki,

zaakũ n zↄ̀bleriimɛ ma ũ.

144

Aduakɛna surabana yã musu

Dauda lɛ̀ɛ.

1 Arubarikademɛ Dikiri ma gbɛ̀si ũ,

àdi zĩ̀kana dadamɛnɛ,

àdi ma ↄ tùtu kɛ zĩ̀kana yãi.

2 Àkũmɛ ma utɛki ũ, àdi gbɛ̃kɛ kɛmɛnɛ,

à de ma zɛki gbãna ũ, àdi ma sura ba.

À de ma sɛ̃ngbako ũ kũ madì nai,

àdi tó burinↄ mì natɛmɛnɛ.

3 Dikiri, bↄ́n bisãsiri ũ

kũ a yã dìgↄ̃ dↄnguu?

Bↄ́n a ũ kũ ndì laakari dↄaa?

4 Bisãsiri de lán kàsa plí bàmɛ,

a wɛ̃̀ndii dì gɛ̃tɛ lán uraa bà.

5 Dikiri, ǹ musu natɛ ǹ kipa,

ǹ ↄ na kpinↄa de ò túsukpɛ bo.

6 Ǹ tó legũ pí ǹ gbɛ̃nↄ fãkↄ̃a,

ǹ kà fã ń tɛ́ ò lɛkↄ̃a.

7 Ǹ ↄ bo zaa musu ǹ ma kũ,

ǹ ma bo í zↄ̃kↄ̃ↄ gũn,

ǹ ma sí buri zĩ̀tↄnↄa.

8 Ɛ́kɛtona ń lɛ́ pà,

òdi ↄ pãtɛ kũ lɛ́pãgbɛ̃naao.

9 Luda, mani lɛ̀ dufu sínnɛ,

mani n táaki lɛ́ kũ mↄrↄ bà mɛ̀n kurideo,

10 mↄkↄ̃n kũ ndì tó kínanↄ zĩ̀ ble,

ndì n zↄ̀bleri Dauda bo fɛ̃nɛda pãsĩ lɛ́i.

11 Ǹ ma sí ǹ ma bo buri zĩ̀tↄnↄ ↄĩ,

ɛ́kɛtona ń lɛ́ pà,

òdi ↄ pãtɛ kũ lɛ́pãgbɛ̃naao.

12 Ó nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ni futɛ ń kɛfɛnnakɛgↄrↄa

lán lí kũ à nna màa bà,

ó nɛ́nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃ de

lán kínabɛ gbɛ̀gba kũ ò zã blèaa bà.

13 Ó dↄ̃̀nↄ ni pa kũ pↄ́ buri sĩnda pínkio.

Ó sãnↄ ni kↄ̃ lɛu wàa do,

oni ká ũgbangba ó kpàsan.

14 Ó zùnↄ nigↄ̃ de nɛ́randenↄ ũ,

nↄ̀bↄtɛna nigↄ̃ kunlo,

lagona nigↄ̃ kunlo,

wɛ̃nda'ↄ́ↄdↄna nigↄ̃ kú gãnulɛaro.

15 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ń kunna de lɛnↄ ũ,

arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ Dikiri de ń Luda ũnↄ ũ.

145

Dikiri táakilɛna a manakɛna yãi

Dikiri táaki kũ Dauda lɛ̀ɛ.

1 Mani n táaki lɛ́, ma Luda ma Kína,

manigↄ̃ n tↄ́ bo gↄrↄ sĩnda pínki.

2 Manigↄ̃ n sáabu kpá lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà,

manigↄ̃ n táaki lɛ́ lakanaa sari.

3 Dikiri zↄ̃kↄ̃, à kà ò a táaki lɛ́,

a zↄ̃kↄ̃kɛ lɛ́ vĩro.

4 Kpàinↄ ni n yãkɛnanↄ sáabu kpá Wurenↄnɛ,

oni n yãzↄ̃kↄ̃kɛnanↄ kpàkpa kɛ.

5 Oni n manakɛ zↄ̃kↄ̃ gakuride yã o,

mani n yãbonsarɛkɛnanↄ laasun lɛ́.

6 Oni n yãkɛna naasi gbãna yã o,

mani n zↄ̃kↄ̃kɛ gadi kɛńnɛ.

7 Oni n manakɛ zↄ̃kↄ̃ baaru kpá,

oni ayuwii kɛ n yãzɛdekɛnanↄ yãi.

8 Dikiri sùru vĩ kũ wɛ̃ndao,

àdi pↄ fɛ̃ likaro, à gbɛ̃kɛ vĩ zↄ̃kↄ̃.

9 Dikiri dì yã mana kɛ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ,

àdi a pↄ́ kũ à kɛ̀nↄ wɛ̃nda gwa ń pínki.

10 Pↄ́ kũ n kɛ̀nↄ ni n sáabu kpá ń pínki,

n yãmarinↄ ni n tↄ́ sɛ́ lei, Dikiri.

11 Oni n kpata gakuri gadi kɛ,

oni n iko gbãna yã o,

12 de gbɛ̃ sĩnda pínki n yãzↄ̃kↄ̃kɛnanↄ dↄ̃

kũ n kpata mana gakuride yão.

13 N kpata bi kpata lakanasarimɛ,

ĩnigↄ̃ de kína ũ ari ó buria.

Dikirin náani vĩ yã kũ à ò musu pínki,

à sùru vĩ kũ pↄ́ kũ à kɛ̀nↄ ń pínki.

14 Dikiri dì gbɛ̃ kũ òtɛn lɛ́tɛnↄ kũ,

àdi gbɛ̃ kũ wari tↄ̃̀ḿmanↄ futɛ.

15 Pↄ́ sĩnda pínki wɛ́ dↄnyĩ,

ndì pↄ́ble kpáḿma a gↄrↄa.

16 Ndì ↄ porońnɛ pↄ́ mↄ́ḿma,

ndì pↄ́ sĩnda pínki pↄyeina bↄkↄtɛnɛ.

17 Dikiri yãkɛnanↄn mana pínki,

à gbɛ̃kɛ vĩ a yã sĩnda pínki kɛnaa gũn.

18 Dikiri kãni kũ a sìsirinↄ ń pínki,

gbɛ̃ kũ òdi a sísi kũ yãpuraonↄ.

19 Àdi a vĩnakɛrinↄ pↄyeina bↄkↄtɛńnɛ,

àdi ń wikilɛna ma à ń sura ba.

20 Dikiri dì gbɛ̃ kũ ò yeainↄ dãkpã ń pínki,

ama ani yãvãnikɛrinↄ kakatɛ.

21 Dikiri táakilɛna nigↄ̃ da ma lɛ́n,

pↄ́ sĩnda pínki gↄ̃ a tↄ́ kũ à kú adona bo

gↄrↄ sĩnda pínki.

146

Dikiri laakaridↄna wɛ̃ndadenↄa

1 Aleluya!

Ma swɛ̃̀, ǹ Dikiri táaki lɛ́.

2 Manigↄ̃ Dikiri táaki lɛ́ ari ma wɛ̃̀ndi lɛ́a,

manigↄ̃ lɛ̀ sí ma Ludanɛ ari ma kunna lɛ́a.

3 Àsun náani kpá gbãnadenↄaro,

surabana kú bisãsiri kĩnaaro.

4 Tó ń wɛ̃̀ndii tà, òdi ɛra ò gɛ̃ bùsun,

zĩ birean yã kũ òtɛn pɛ́a dì láka.

5 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ Yakubu Luda de a kpanyĩri ũ ũ,

kũ à wɛ́ dↄ Dikiri a Ludai.

6 Àkũ mɛ́ à musu kũ zĩtɛo kɛ̀,

ísira kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ pínki.

Dikiri náani vĩ gↄrↄ sĩnda pínki,

7 àdi yã sí kũ gbɛ̃ kũ òtɛn gbãna mↄńnɛnↄo,

àdi pↄ́ble kpá nàdɛrinↄa.

Dikiri dì bàa poro gbɛ̃ kũ ò yĩnanↄa,

8 Dikiri dì vĩ̀nanↄ wɛ́ wɛ̃ńnɛ,

Dikiri dì gbɛ̃ kũ wari tↄ̃̀ḿmanↄ futɛ,

Dikiri dìgↄ̃ ye gbɛ̃ mananↄi.

9 Dikiri dì bòasunↄ gwa,

àdi ↄ da gyaanↄnↄa kũ tonɛnↄo,

ama àdi zɛ́ yãkatɛ gbɛ̃ vãninↄnɛ.

10 Dikiri dìgↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki,

Zaiↄ̃denↄ, á Luda dìgↄ̃ kun ari á buria.

Aleluya!

147

Pↄ́ sĩnda pínki kú Luda ↄĩ

1 Aleluya!

Lɛ̀sina ó Ludanɛ mana,

à nna akũsↄ̃ à kũ̀ ò a táaki lɛ́.

2 Dikiri tɛn Yurusalɛmu futɛ dↄ,

à Isaraila zĩ̀zↄnↄ kàkara àtɛn ɛra à su kũńwo.

3 Àdi gbɛ̃ kũ ń nɛ̀sɛɛ yàkanↄ laakari kpátɛńnɛ,

àdi ń bↄ̀ pípińnɛ.

4 À susunɛnↄ lɛ́ dↄ̃,

àdi ń baadi sísi a tↄ́a.

5 Ó Dikiri zↄ̃kↄ̃, à iko vĩ manamana,

a ↄ̃ndↄ̃ lɛ́ vĩro.

6 Dikiri dì zĩdabusarinↄ gba gbãna,

ama àdi ↄ tↄ̃ yãvãnikɛrinↄa ari zĩtɛ.

7 À lɛ̀ sí Dikirinɛ kũ a sáabukɛnaao,

à ó Luda táaki lɛ́ kũ mↄrↄↄo.

8 Àdi tó legũ sisi,

àdi zĩtɛ gba legũ,

àdi tó sɛ̃̀ butɛ sĩ̀sĩnↄa.

9 Àdi pↄ́ble kpá nↄ̀bↄnↄa

kũ kãakãanna nɛ́nↄ, tó òtɛn wiki pɛ́.

10 Adi kɛ sↄ̃ gbãnakɛ mɛ́ àdi kánɛro,

adi kɛ gↄ̃sagbãnakɛ mɛ́ àdi kɛnɛro.

11 Gbɛ̃ kũ ò a vĩna vĩnↄ mɛ́ àdi kánɛ,

gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄ a gbɛ̃kɛinↄ.

12 Yurusalɛmudenↄ, à Dikiri tↄ́ bo,

Zaiↄ̃denↄ, à á Luda táaki lɛ́.

13 Zaakũ àdi arubarika daágu,

àdi á wɛ̃tɛ bĩnilɛnↄ gbãna karaárɛ.

14 Àdi á gba aafia ari á bùsulɛ lɛ́n,

àdi pↄ́buri mana kpááwa à kã.

15 Àdi yã o à kpãzã zĩtɛnɛ,

a yã dì ká gↄ̃̀nↄgↄ̃nↄ.

16 Àdi tó legũgbɛ kↄ́tɛ púu lán buu bà,

àdi tó plí kpá lán túbu bà,

17 àdi legũgbɛ fã lán gbɛ̀kↄsↄↄ bà.

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à zɛ a ĩa yĩdaii?

18 Àdi yã o à kpãzã, legũgbɛɛ dì yↄ́,

àdi ĩa gbarɛ, a í dì bàa lɛ́.

19 Àdi tó Yakubu burinↄ gↄ̃ a yã dↄ̃,

àdi doka kũ à dìtɛnↄ da Isarailanↄnɛ.

20 Adi abirekũ kɛ buri pãnde kenɛro,

ò a yãditɛnanↄ dↄ̃ro.

Aleluya!

148

Dikiri pↄ́ kũ à kɛ̀nↄ a táakilɛnaa

1 Aleluya!

À Dikiri táaki lɛ́, a bedenↄ!

À a táaki lɛ́ zaa musu!

2 À a táaki lɛ́, a malaikanↄ á pínki!

À a táaki lɛ́, a ìbanↄ á pínki!

3 À a táaki lɛ́, ifãntɛ̃ kũ mↄvuraao!

À a táaki lɛ́, susunɛ ínnanↄ pínki!

4 À à táaki lɛ́, sarapura musumusu pↄ́nↄ

kũ í kũ à kú ludambɛlanↄ.

5 Ò Dikiri tↄ́ bo,

zaakũ à yã ò, akũ ò kun.

6 À ń pɛpɛ ń pɛ́pɛkia

de ògↄ̃ kú gwe gↄrↄ sĩnda pínki,

à doka dìtɛńnɛ, oni fↄ̃ ò vĩalaro.

7 À Dikiri táaki lɛ́, pↄ́ kũ ò kú zĩtɛnↄ,

kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ kũ ísira lↄ̀nↄ

8 kũ legũpinaao kũ legũgbɛɛo kũ legũsisinaao

kũ zàga'ĩa kũ àdi mìi natɛ a yãnɛɛo,

9 kũ kpinↄ kũ sĩ̀sĩnↄ pínki

kũ lí nɛ́'irinↄ kũ sida línↄ pínki,

10 kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ kũ pↄ́kãdenↄ pínki

kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ bãnↄ,

11 kũ andunia kínanↄ kũ burinↄ pínki

kũ kínanɛnↄ kũ bùsu gbãnadenↄ ń pínki,

12 kũ kɛfɛnnanↄ kũ nↄkparenↄ ń pínki

kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ nɛ́ fítinↄo.

13 Ò Dikiri tↄ́ bo,

zaakũ a mɛ̀n do tↄ́ mɛ́ à zↄ̃kↄ̃,

a gakuri de musu kũ zĩtɛola.

14 À kína kà a gbɛ̃nↄnɛ,

kũ a yãmarinↄ dì a táaki lɛ́,

Isaraila kũ ò kãni kãaonↄ.

Aleluya!

149

Dikiri gbɛ̃nↄ yãkpatɛkɛna kũ burinↄo

1 Aleluya!

À lɛ̀ dufu sí Dikirinɛ,

à a táaki lɛ́ a gbɛ̃nↄ kↄ̃kakaranaa gũn.

2 Isarailanↄ pↄ kɛ nna ń Kɛ̀riia,

Zaiↄ̃denↄ pↄnna kɛ kũ ń kínao.

3 Ò ũ wã ò a tↄ́ bo,

ò a táaki lɛ́ kũ mↄrↄↄo kũ sɛ̃gɛ̃sɛ̃gɛ̃o.

4 Zaakũ Dikiri gbɛ̃nↄ yã dì káagu,

àdi surabana fùra kú zĩdabusarinↄnɛ.

5 Dikiri yãmarinↄ pↄnna wiki lɛ́ ń zĩ̀blena yãi,

ò ayuwii kɛ ń wutɛbↄↄ musu.

6 Luda táakilɛna gↄ̃ da ń lɛ́n,

fɛ̃nɛda lɛ́kpaplade gↄ̃ na ń ↄĩ,

7 de ò mↄra káo burinↄa,

ò bùsu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ wɛ́ tão,

8 de ò ń kínanↄ yĩyĩ kũ mↄ̀kakↄ̃ananↄ,

ò mↄ̀ ká ń kínɛnↄa,

9 de ò yã dańla lákũ à kɛ̃na takada gũn nà.

Gakuri kũ Dikiri yãmarinↄ ni len gwe.

Aleluya!

150

Dikiri táakilɛnaa

1 Aleluya!

À Luda táaki lɛ́ a kúkia,

à a táaki lɛ́ sarapura zↄ̃kↄ̃ↄ gũn.

2 À a táaki lɛ́ a gbãnakɛ yãi,

à a táaki lɛ́ kũ a zↄ̃kↄ̃ deńla yãi.

3 À a táaki lɛ́ kũ kurupɛnaao,

à a táaki lɛ́ kũ mↄrↄↄo kũ gidigboo.

4 À a táaki lɛ́ kũ gã̀gãao kũ ũwãnaao,

à a táaki lɛ́ kũ gugeo kũ úrao.

5 À a táaki lɛ́ kũ sɛ̃̀gɛ̃panaao,

à a táaki lɛ́ kũ sɛ̃̀gɛ̃ ũ gbãnao.

6 Pↄ́ bɛ̃nɛ sĩnda pínki, à Dikiri táaki lɛ́!

Aleluya!

YAASINƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

YAASINƆ

1

Yã kũ à tò òdi yáasi zu

1 Yáasi kũ Dauda nɛ́ Sulemanu, Isarailanↄ kína zù,

2 de gbɛ̃nↄ le ò ↄ̃ndↄ̃ kũ ògↄ̃ laakari vĩ,

ò dↄ̃na yã dada,

3 ò gↄ̃ wɛ́zɛ̃ri laakaridenↄ ũ

manakɛna kũ yãzɛdeo kũ náanio yã gũn.

4 Yáasi dínↄ dì nɛ̀sɛdode gba laakarii,

àdi tó kɛfɛnna gↄ̃ kú a dↄ̀rↄↄa kũ dↄ̃naao.

5 Laakaride ni ma, a yãdadana le à kara,

nɛ̀sɛde ni lɛ́damma le a gũn,

6 ani yáasi kũ yãlɛkↄ̃anaao mì dↄ̃

kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ yã'onaao kũ ń gara kutu yãnↄ.

7 Vĩnakɛna Dikirinɛɛmɛ dↄ̃na naana ũ,

ama yↄ̃nkↄ dì ↄ̃ndↄ̃ kũ lɛ́dammao gya bo.

Laakarikɛna gbɛ̃ vãni manafikii

8 Ma nɛ́, ǹ n de yã'onnɛna ma,

ǹsun pã kpá n da lɛ́dammairo.

9 Anigↄ̃ de fùra mana ũ n mìia,

anigↄ̃ de mↄ̀wakarɛ ũ n wakaaa.

10 Tó durunnakɛrinↄ tɛni n laakari gátɛ,

ǹsun wero, ma nɛ́.

11 Òdi pi: Ǹ mↄ́ ò gɛ́ gbɛ̃nↄ dãdã ò ń dɛdɛ,

ò taarisaridenↄ kpákpa ò ń kũkũ.

12 Ò ń mↄ́mↄ bɛ̃nɛ lákũ mira dì kɛ nà,

ò ń mↄ́ vãni lákũ gyãwãn dì kɛ nà,

13 óni pↄ́ ↄgↄde buri sĩnda pínki le,

ó kpɛ́nↄ ni pa kũ pↄ́ kũ o nàkↄ̃anↄ.

14 Ǹ mↄ́ ò ó baka kakara,

ó pínki ó ↄgↄsↄ̃nↄ nigↄ̃ dokↄ̃nↄ.

15 Ma nɛ́, ǹsun gɛ́ kũńworo,

ǹsun zɛ́ sɛ́ kũńworo.

16 Zaakũ òdigↄ̃ lika kũ yãvãnikɛnaao,

ò wãna kũ gbɛ̃dɛnaao.

17 Bàkpakpana bãnↄ wára bi yã pãmɛ.

18 Òtɛn tankutɛ kpákpa ń zĩdanɛmɛ,

ń toke mɛ́ à ń para.

19 Ɔgↄvãniwɛtɛrinↄ zian gwe ń pínki,

ń lukana pↄ́i mɛ́ àdi ń wɛ̃̀ndi bo.

Ɔ̃ndↄ̃ tɛni ó sisi

20 Ɔ̃ndↄ̃ tɛn wiki lɛ́ gãnulɛa,

a kòto dↄ zɛ́dan.

21 Àtɛn lɛ́ zu zɛ́ kũ òdi kↄ̃ kakaran lɛ́a,

àtɛn kpàkpa kɛ wɛ̃tɛ bĩnilɛnↄ gũn à pi:

22 Ɔ̃ndↄ̃saridenↄ, ánigↄ̃ kun kũ ↄ̃ndↄ̃sarikɛo ari bↄrɛɛ?

Lalandikɛrinↄ, áni ma fobona tó bↄrɛɛ?

Yↄ̃nkↄnↄ, ánigↄ̃ zã dↄ̃nan ari bↄrɛɛ?

23 Tó a ma lɛ́damma mà yã,

de ma a dↄ̃naa pìsiáwa,

mani tó àgↄ̃ ma laasun vĩ.

24 Lákũ ma á sisi a gi sã kpái nà,

ma ↄ pòroárɛ á gbɛ̃ke dí laakari kɛro,

25 lákũ a ma lɛ́damma kpà sãkoto nà pínki,

ádi we laakari kũ ma á gbáiro,

26 tó kisira á lé, mani á yáa dↄmɛ,

tó yã á lé, mani á lalandi kɛmɛ,

27 bee tó yã á lé lán zàga'ĩa bà,

ke tó kisira á lé lán tùtuu bà,

ke tó takasi kũ yã'ũmmanaao gɛ̃̀ái.

28 Zĩ birea áni lɛ́ zumai, mani we sↄ̃ro,

áni ma ki wɛtɛ, áni ma e sↄ̃ro.

29 Zaakũ a zã dↄ̃nan,

ádi zɛ kũ vĩnakɛna Dikirinɛɛoro.

30 Ádi we ma lɛ́dammairo,

a laakari kũ ma á gbá gya bò.

31 Áni á dàa gbɛ̀ le,

yã vãni kũ a zɛo ni wí á musu.

32 Kpɛlina ↄ̃ndↄ̃nɛ ni ↄ̃ndↄ̃saridenↄ dɛdɛ,

laasunsari ni yↄ̃nkↄnↄ dúgu zↄ̃.

33 Gbɛ̃ kũ à ma yã kũna sↄ̃ anigↄ̃ kun aafia,

anigↄ̃ kun kũ laakariio kpatɛna vĩnakɛna vãninɛɛ sari.

2

Tɛna ↄ̃ndↄ̃i àree

1 Ma nɛ́, tó n ma yã sì,

tó ń ma yãditɛnanↄ kũna n swɛ̃̀n,

2 tó ntɛn sã kpá ↄ̃ndↄ̃yãi,

tó n swɛ̃̀ɛ kpà yã asãnsia,

3 tó n lɛ́ zù wɛ́zɛ̃i,

tó n wiki lɛ̀ yã dↄ̀rↄ dↄ̃naaa,

4 tó n kpatɛ kɛ̀i lán andurufuu bà,

tó n wɛ̀tɛ lán aruzɛkɛ kũ à utɛnaa bà,

5 ĩnigↄ̃ vĩnakɛna Dikirinɛ dↄ̃ sà,

ĩni bo Luda dↄ̃naaa.

6 Zaakũ Dikiri mɛ́ àdi ń gba ↄ̃ndↄ̃,

dↄ̃na kũ yã dↄ̀rↄ dↄ̃naao dì bo a kĩnaamɛ.

7 À zĩ̀blena kũna gbɛ̃ mananↄnɛ,

à de sɛ̃gbako ũ taarisaridenↄnɛ.

8 Àdi ↄ lika gbɛ̃ mananↄi ń zɛ́ gũn,

àdi a yãmarinↄ dãkpã ń táa'onaa gũn.

9 Ĩnigↄ̃ yãzɛde dↄ̃ sà kũ yã súsuo

kũ yã manao kũ zɛ́ manao pínki.

10 Zaakũ ↄ̃ndↄ̃ ni gɛ̃ n swɛ̃̀n,

dↄ̃na ni n pↄ kɛ nna.

11 N laakari ni n dãkpã,

asãnsi ni ↄ likanyĩ.

12 Ani n bo gbɛ̃ vãninↄ zɛ́n

ani n sí yãbɛ̃nɛ'orinↄ ↄĩ.

13 Gbɛ̃ pìnↄ pã̀ zɛ́ súsunɛ,

ò gusira zɛ́ sɛ̀.

14 Òdi pↄnna kɛ vãnikɛnaa gũn,

òdi yã vãni fayasari nna ma.

15 Ń yãkɛna súsuro,

òdigↄ̃ yã kɛ kũ manafikiomɛ.

16 Ɔ̃ndↄ̃ pì ni n sí zinakɛri ↄĩ,

ani n bo karua yãnnanna'onnɛnan.

17 Nↄgbɛ̃ pì pã kpà a nɛ́nↄkparekɛgↄrↄ gↄ̃i,

à Luda bàka kunna kãao yã gbòro.

18 A bɛ dì mì pɛ́ kũńwo gaamɛ,

a kpɛ́ zɛ́ dì tá kũńwo gyãwãn.

19 Gbɛ̃ kũ à gɛ̃̀ii dì nɛ̀sɛ litɛro,

àdi wɛ̃̀ndi zɛ́ le doro.

20 Ɔ̃ndↄ̃ pì ni n da gbɛ̃ mananↄ zɛ́a,

ĩnigↄ̃ dↄ̀rↄdenↄ zɛ́ kũna.

21 Zaakũ nɛ̀sɛpuradenↄ mɛ́ oni gↄ̃ bùsu vĩ,

taarisaridenↄ mɛ́ onigↄ̃ kú a gũn.

22 Yãvãnikɛrinↄ sↄ̃, oni pɛ́ḿma ò ń bↄtɛ bùsun,

oni náanisaridenↄ kpakɛ a gũn.

3

Dikiri náanikɛnaa dì ń gba ↄ̃ndↄ̃

1 Ma nɛ́, ǹsun tó ma yãdannɛna sãnguro,

ǹgↄ̃ yã kũ ma dìtɛnnɛnↄ kũna n swɛ̃̀n.

2 Zaakũ ani n ká wɛ̃̀ndi gbã̀naa,

ani aafia karannɛ.

3 Gbɛ̃kɛ kũ náanio sún kɛ̃mmaro,

ǹgↄ̃ dana mↄ̀wakarɛ ũ,

ǹ kɛ̃ n swɛ̃̀ɛa lákũ òdi yã kɛ̃ anloa nà,

4 n tↄ́ nigↄ̃ nna,

ĩnigↄ̃ mana Luda kĩnaa kũ bisãsirinↄ.

5 Ǹ Dikiri náani kɛ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo,

ǹsun gbãna kpá n zĩda dↄ̃naaaro.

6 Ǹgↄ̃ a dↄ̃ n yã sĩnda pínki kɛnaa gũn,

ani zɛ́ poronnɛ súsu.

7 Ǹsun n zĩda gwa ↄ̃ndↄ̃de ũro,

ǹgↄ̃ Dikiri vĩna vĩ ǹ kɛ̃ yã vãnia.

8 Abirekũ nigↄ̃ de n mɛ̀ aafia ɛzɛ ũ,

ani n wánↄ gba gbãna.

9 Ǹ bɛ̀ɛrɛ lí Dikirinɛ kũ n aruzɛkɛo

kũ n burapↄ káakunↄ pínki,

10 pↄ́blewɛnↄ ni n dↄ̃̀ pa ari àgↄ̃ kↄ́tɛ,

n lo zↄ̃kↄ̃nↄ ni pa yɛ́rɛrɛ kũ sèwɛ̃ dufuo.

11 Ma nɛ́, tó Dikiri tɛn foru dↄmma,

ǹsun dↄkɛ kũ a yãoro,

tó à kpã̀kɛ̃nyĩ, ǹsun tó à kɛnnɛ ĩniro.

12 Zaakũ gbɛ̃ kũ Dikiri yeiin àdi toto,

lákũ de dì kɛ a nɛ́ kũ à kɛ̀nɛ mananɛ nà.

Ɔ̃ndↄ̃ àree

13 Arubarikaden gbɛ̃ kũ à ↄ̃ndↄ̃ lè à kũ̀

à dↄ̃naa lè à pàpa ũ.

14 Zaakũ à àre vĩ de andurufula,

àdi karana kɛńnɛ de wurala.

15 À bɛ̀ɛrɛ vĩ de gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdela,

pↄ́ kũ ń a ni vĩnↄ ke dí ká a ũro.

16 Wɛ̃̀ndi gbã̀na kú a ↄplan,

aruzɛkɛ kũ gakurio kú a ↄzɛn.

17 A yãkɛnanↄn nna,

a zɛ́ sĩnda pínki aafia vĩ.

18 À de lí wɛ̃̀ndide ũ gbɛ̃ kũ ò kũnanↄnɛ,

arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ò sìnↄ ũ.

19 Dikiri gonikɛ gũn à zĩtɛ kàtɛ,

a ↄ̃ndↄ̃ gũn à musu kɛ̀.

20 À ísira wɛ̀ɛ bò a dↄ̃naa gũn,

à tò ludambɛ luku mↄtↄ vĩ.

21 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ wɛ́zɛ̃ vĩ kũ fayaao,

ǹsun wɛ́ vĩalaro.

22 Anigↄ̃ de n nini wɛ̃̀ndi ũ,

anigↄ̃ de mↄ̀wakarɛ ũ n wakaaa.

23 Ĩnigↄ̃ kure n laakariia,

pↄ́ke ni kpánnɛro.

24 Tó n wutɛ, vĩna ni n kũro,

ĩni wútɛ ǹ i o nna.

25 Ĩni vĩna kɛ kariinɛro,

ke kisira kũ àdi yãvãnikɛrinↄ le kãnto.

26 Zaakũ Dikiri nigↄ̃ de n mìkpaki ũmɛ,

ani tó n gbá vĩ tankutɛla.

27 Tó n ↄ tɛni n kpɛ le,

ǹsun gí ǹ yã mana kɛ gbɛ̃ kũ à de ǹ kɛnɛɛnɛro.

28 Tó ń kpányĩ zɛ́ vĩ,

ǹsun pi n gbɛ̃dakenɛ à gɛ́ gĩa ari ziaro.

29 N gbɛ̃dake kũ à kú n sarɛ kũ à n náanikɛna,

ǹsun a kũ yã vãnioro.

30 Tó gbɛ̃ dí yãke kɛnnɛro,

ǹsun lɛ́kpakↄ̃a kɛ kãao pãro.

31 Ǹsun gbãnamↄnnɛri kunna ni dɛro,

ǹsun tɛ́ a yãkɛna keiro.

32 Zaakũ Dikiri tɛ̃̀ɛmɛ manafikidenↄ ũ,

nɛ̀sɛpuradenↄn àdi kɛ a kpàasinↄ ũ.

33 Dikiri dì láari bo gbɛ̃ vãninↄ ↄnnwa,

àdi arubarika da gbɛ̃ mananↄ bɛn.

34 Àdi lalandidenↄ lalandi kɛ,

ama à gbɛ̃kɛ vĩ kũ zĩdabusarinↄ.

35 Ɔ̃ndↄ̃de dì bɛ̀ɛrɛ le,

yↄ̃nkↄ sↄ̃ àdi wé'i da a zĩdaa.

4

Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ lɛ́damma

1 Ma nɛ́nↄ, à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ lɛ́damma ma,

à laakari dↄa de à asãnsi le.

2 Dↄ̃na súsun matɛn daárɛ,

àsun pã kpá ma yãdannɛnaairo.

3 Kũ má kun nɛ́ ũ ma de ↄĩ,

má busana ma da nɛ́ mɛ̀n do légelege ũ.

4 Ma de yã dàmɛnɛ à pì:

Ǹgↄ̃ ma yã kũna n swɛ̃̀ɛ gũn,

ǹ ma yãditɛnanↄ da ĩnigↄ̃ kun.

5 Ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ ǹgↄ̃ dↄ̃na vĩ,

ǹsun sãsãi ǹ pã ma yãnɛro.

6 Ǹsun pã kpá ↄ̃ndↄ̃iro, ani n dãkpã,

ǹgↄ̃ yei, ani ↄ kúmma.

7 Ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ, àkũmɛ yã sĩnda pínki mì ũ,

ǹ dↄ̃na wɛtɛ kũ aruzɛkɛ kũ ń vĩo pínki.

8 Ǹ a kũ gbãngbãn, ani n kara,

ǹ a kũ ↄplapla, ani bɛ̀ɛrɛ línnɛ.

9 Anigↄ̃ de fùra mana ũ n mìia,

anigↄ̃ dennɛ kífura gakuride ũ.

10 Ma nɛ́, ǹ sã kpá ma yãi,

ǹ yã pì da, n wɛ̃̀ndi nigↄ̃ gbã̀na.

11 Ma ↄ̃ndↄ̃ zɛ́ mↄ̀nnɛ,

ma n da yã mana zɛ́n.

12 Tó ntɛn táa on, pↄ́ke ni kpánnɛro,

tó ntɛn bàa lɛ́n, ĩni gɛ̃̀ síro.

13 Ǹgↄ̃ ma lɛ́damma kũna, ǹsun gbarɛro,

ǹ a kũ gbãna, zaakũ àkũmɛ n wɛ̃̀ndi ũ.

14 Ǹsun yãvãnikɛrinↄ zɛ́ sɛ́ro,

ǹsun tɛ́ gbɛ̃ vãninↄ zɛ́iro.

15 Ǹ pãńnɛ, ǹsun naḿmaro,

ǹ kɛ̃ḿma ǹ n gɛna kɛ.

16 Tó odi vãni le ò kɛ̀ro, òdi i oro,

tó odi gbɛ̃ le ò kari boro, i dì gɛ̃ ń wɛ́nlo.

17 Zaakũ vãnikɛnaamɛ ń pↄ́ble ũ,

wɛ́tãna gbɛ̃nↄaamɛ ń pↄ́mina ũ.

18 Gbɛ̃ mananↄ zɛ́ de lán gudↄnaa bàmɛ,

a gupura dìgↄ̃ bo lán ifãntɛ̃ bonaa bà.

19 Yãvãnikɛrinↄ zɛ́ de lán gusira níkiniki bàmɛ,

òdi pↄ́ kũ à tò òdi gɛ̃̀ sí dↄ̃ro.

20 Ma nɛ́, ǹ laakari dↄ yã pìnↄa,

ǹ sã kpá ma yã'onnɛnaaa.

21 Ǹsun kpá sãkotoro,

ǹgↄ̃ kũna n swɛ̃̀ɛ gũn.

22 Zaakũ à de wɛ̃̀ndi ũ gbɛ̃ kũ à lè à kũnaanɛ,

à de mɛ̀ pínki aafia ũ.

23 A kũ à denla ǹ laakari dↄ n swɛ̃̀ yãa,

zaakũ wɛ̃̀ndi zĩni bò swɛ̃̀ kĩnaamɛ.

24 Ǹ bo yãvãni'onan,

ǹ mì kɛ̃ yãlɛkpɛrɛ'onaaa.

25 Ǹ wɛ́ dↄ n arɛ,

ǹ gu gwa n kuru súsu.

26 Ǹ zɛ́ sɛ́ súsu,

n yãkɛnanↄ pínki ni bo mana.

27 Ǹsun na ↄplai ke ↄzɛiro,

ǹsun gbá pɛ́tɛ yã vãni zɛ́nlo.

5

Laakarikɛna karuaai

1 Ma nɛ́, ǹ laakari dↄ ma dↄ̃naaa,

ǹ sã kpá ǹ ma ↄ̃ndↄ̃ yã ma,

2 de ǹgↄ̃ kú n laakariia,

dↄ̃na yã nigↄ̃ kú n lɛ́n.

3 Karua yã'onaa dìgↄ̃ nna lán zↄ́ bàmɛ,

àdi ń gátɛ kũ lɛ́nnao,

4 ama kpɛkpɛ àdi kɛńnɛ kyã̀kyã lán sɛwɛ bà,

àdi ń zↄ̃ lán fɛ̃nɛda lɛ́nna kpa plade bà.

5 A zɛ́ dì mì pɛ́ kũńwo gaa,

àdi si kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́inↄo gyãwãn.

6 Àdi laasun lɛ́ wɛ̃̀ndi zɛ́aro,

à dↄ̃ a zã zɛ́ pìiaro.

7 Ma nɛ́, ǹ sã kpá ma yãi sà,

ǹsun kpɛ li ma lɛ́dammanɛro.

8 Ǹ pã nↄgbɛ̃ dí takanɛ zã̀zã,

ǹsun na a bɛ gãnulɛiro,

9 de n bɛ̀ɛrɛ sún gↄ̃ gbɛ̃ pãndenↄnɛro,

de ǹsun n wɛ̃̀ndi kpá gbɛ̃ pãsĩnↄaro,

10 de n aruzɛkɛnↄ sún gↄ̃ dakenↄnɛro,

de n zĩ àre sún gↄ̃ ↄn pãnde bedenↄnɛro.

11 Ĩnigↄ̃ nda n gↄrↄ lakanaaa,

ĩni fɛ̃fɛ̃ n gbãna ni láka.

12 Ĩni pi: Ma gi lɛ́dammai fá!

Ma dↄkɛna kũ foruo mɛ́ à tò.

13 Mádi arufannanↄ yã'onnɛna maro,

mádi sã kpá ma yãdannɛrinↄiro.

14 À gↄ̃̀ fíti kũ mà kpe bo

andunia dagura.

15 Ǹ n zĩda orozã í mi,

ǹ zɛ kũ n zĩda lↄ̀gↄ'io.

16 N í kↄtɛna bàai manaro.

N í bona gãnulɛa zɛ́ vĩro.

17 Ǹ tó àgↄ̃ de n nanↄ pↄ́ ũ ado,

àsungↄ̃ de gbɛ̃ pãnde pↄ́ ũro.

18 Luda arubarika da n íboki pìn,

ǹ pↄnna kɛ kũ n kɛfɛnnakɛgↄrↄ nↄo.

19 N gã yenyĩde! N bikyao mana!

Ǹ tó a bã̀ndaragana gↄ̃ kɛnnɛ nna,

ǹ a yenyĩ ni dɛ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

20 Ma nɛ́, bↄ́yãin ĩni karua ni dɛɛ?

Bↄ́yãin ĩni bã̀ndara gá kũ gbɛ̃ pãnde nↄoo?

21 Bisãsiri yãkɛna ke utɛna Dikirinɛro,

àdigↄ̃ zɛ́ kũ à sɛ̀ dↄ̃ pínki.

22 Yãvãnikɛri taari dì bà kpákpanɛ,

a durunna dì a kũ.

23 Lɛ́dammamanasari ni a kpá gai,

a yↄ̃nkↄkɛ zↄ̃kↄ̃ ni a sãtɛ.

6

Fĩna kũ ma'ão kũ bisãsiri pão yã

1 Ma nɛ́, tó n n gbɛ̃dake fĩna dì n musu,

tó n zɛnkpɛkɛ sɛ̀ gbɛ̃nɛ,

2 tó n lɛ́ n ásaru kɛ̀,

tó n yã'ona n da yãn,

3 ǹ kɛ dí bà, ma nɛ́, ǹ lɛ́ bo yã pìn,

zaakũ n na n gbɛ̃dake ↄĩ.

Ǹ gɛ́ ǹgↄ̃ zɛzɛ n gbɛ̃dake pìii,

ǹ kútɛ kɛnɛ.

4 Ǹsun tó i gɛ̃ n wɛ́ gũnlo,

ǹsun tó n wɛ́bara tìkisi kũro,

5 ǹ n zĩda sía lákũ gã dì ń kɛ̃ nà,

lákũ bã dì bo gbàgidikpakpari ↄn nà.

6 Ma'ãde, ǹ gɛ́ blɛ̀nↄ gwa,

ǹ a yãkɛna tàasi ká ĩni ↄ̃ndↄ̃ kũ.

7 À don'arɛde vĩro,

à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ke dikiri vĩro.

8 Àdi zàna zĩ di sakaremɛ,

àdi a pↄ́ble kakara pↄ́kɛ̃gↄrↄa.

9 Ma'ãde, ĩnigↄ̃ wutɛna ari bↄrɛɛ?

Bↄrɛn ĩni vu inn?

10 Ndì kámma bo fíti ndì i o fíti,

ndì wútɛ fíti ↄkpana n kùsɛɛa.

11 Takasi ni gɛ̃nyĩ lán kpãni wɛ́dewɛ bà,

pↄ́kĩammana ni summa

lán gbɛ̃ kũ à gↄ̃kɛbↄ kũna bà.

12 Bisãsiri pã bi gbɛ̃ vãnimɛ,

àdigↄ̃ kure kũ ɛ́kɛo da a lɛ́n.

13 Àdi yã o kũ wɛ́o kũ ↄo,

àdi sèeda kɛńnɛ kũ gbáo.

14 Manafiki mɛ́ à a nɛ̀sɛ pana,

yã vãni laasunnn àdigↄ̃ lɛ́ gↄrↄ sĩnda pínki.

15 Abire yãi kisira ni sua lɛ́zammanaa sari,

kakatɛna ni gɛ̃i kãnto, anigↄ̃ futɛna vĩro.

16 Yã mɛ̀n suddo kun kũ Dikiri zã̀agu,

à kà se suppla kũ à denɛ tɛ̃̀ ũ.

17 Zĩdabinaa, ɛ́kɛtonaa, taarisaride dɛnaa,

18 yã pãsĩ laasunlɛnaa, wãna vãnii,

19 sèeda ɛ́kɛtona kũ danɛnↄ dↄkↄ̃anaao.

Laakarikɛna zinakɛnaai

20 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ n de yãditɛnanↄ kũna,

ǹsun pã kpá n da yãdannɛnaairo.

21 Ǹgↄ̃ kũna n swɛ̃̀ɛ gũn,

ǹgↄ̃ dana mↄ̀wakarɛ ũ.

22 Ani donnɛ arɛ n táa'onaa gũn,

ani n dãkpã n wutɛnaa gũn.

Tó n vu, ani lɛ́ damma.

23 Zaakũ yãditɛnaa pìnↄ bi fitilamɛ,

yãdannɛnaa pì bi gupuramɛ,

lɛ́damma kũ foruo bi zɛ́ wɛ̃̀ndidemɛ.

24 Ani n sí nↄgbɛ̃ vãni ↄĩ,

ani n bo gbɛ̃ pãnde nↄ yãnnanna'onnɛnan.

25 Ǹsun a manakɛ ni dɛro,

ǹsun tó a wɛ́kpãntɛ̃ n kũro.

26 Karuaa dì ń kɛ kori,

gbɛ̃ pãnde nↄ sↄ̃ àdi ń wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛrɛde kakatɛ.

27 Tó gbɛ̃ tɛ́ sɛ̀ à dà a pↄtɛn,

a pↄ́kasa ni gí tɛ́ kũi yá?

28 Tó gbɛ̃ gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛ tɛ́yↄ̃a,

ani gí a kpátai yá?

29 Lɛn à de lɛ kũ gbɛ̃ kũ à gɛ̃̀ a gbɛ̃dake nↄiio,

zaakũ tó à ↄ kɛ̀a, ani bo pãro.

30 Tó nà tɛn gbɛ̃ dɛ, tó à kpãni ò,

òdi a yã da pã yá?

31 Tó ò a kũ̀, ani a fĩna bo lɛu suppla,

ani pↄ́ kũ à vĩ a ↄnn kpá pínki.

32 Zinakɛri laasun vĩro,

gbɛ̃ kũ àdi abirekũ kɛ dì a zĩda kakatɛmɛ.

33 Gbɛ̃na mana kũ kpebonaaoomɛ a baka ũ,

a tↄ́ vãni ni kɛ̃aro.

34 Zaakũ gↄ̃gbɛ̃ nɛ̀sɛgↄ̃ba mɛ́ ani su kũ pↄfɛ̃o,

tó àtɛn fĩna boḿma, ani ń wɛ̃nda dↄ̃ro.

35 Ani kútɛkɛbↄ ke síro,

bee tó à gba zↄ̃kↄ̃ↄ dànɛ, ani weiro.

7

Laakarikɛna karuaai

1 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ ma yãnↄ kũna,

ǹ ma yãditɛnanↄ da n nɛ̀sɛn.

2 Ǹgↄ̃ ma yãditɛnanↄ kũna ĩnigↄ̃ kun kũ wɛ̃̀ndiio,

ǹ laakari dↄ ma yãdannɛnaaa lán n wɛ́nɛ bà.

3 Ǹ da n ↄnɛa tãnka ũ,

ǹ kɛ̃ n swɛ̃̀ɛa lákũ òdi kɛ̃ anloa nà.

4 Ǹ o ↄ̃ndↄ̃nɛ n dãren a ũ,

ǹ asãnsi sísi n gbɛ̃ ũ.

5 Ani n sí bona karua ↄĩ,

ani n bo gbɛ̃ pãnde nↄ yãnnanna'onnɛnan.

6 Má zɛna ma kpɛ́ wondoo gũn,

matɛn bàai gwa.

7 Akũ ma gↄ̃ gbãna kenↄ è, ↄ̃ndↄ̃ kĩ̀aḿma,

kɛfɛnna ke kú ń tɛ́, à laasun vĩro.

8 Àtɛn likara karua gãnulɛa,

àtɛn wakalokũ kɛkɛi a bɛ kpa

9 zaa ifãntɛ̃ lɛtɛnaao ari gwãani,

ari gu gɛ̀ɛ à sira kũ̀ manamana.

10 Akũ nↄgbɛ̃ pìi bò à sù daalɛ ↄ̃ndↄ̃'ↄ̃ndↄ̃,

àtɛn ↄ má a zĩdaa lán karuaa bà.

11 Kùgbãnademɛ, à wé'isari vĩ,

a pↄ̀rↄ dì pɛ́tɛ bɛro.

12 Zĩkenↄa àdigↄ̃ kú zɛ́dan, zĩkenↄa gãnulɛa,

àdigↄ̃ kpátɛ kɛ zɛ́rankpakↄ̃a.

13 Akũ à kɛfɛnna pìi kũ̀ à lɛ́ pɛ̀a,

à wɛ́kpãntɛ̃ màtɛi à pì:

14 Sáabukpa sa'ona kúma yã,

akũ ma lɛ́ kũ ma gbɛ̃̀ɛ pì fĩnaa bò gbãra.

15 Ó kↄ̃'ena yãin ma boi,

matɛni n wɛtɛ ma n e la sↄ̃.

16 Ma bↄrↄgↄ kpàtɛ ma gádoa

kũ Misila bùsu biza wɛ́ manao.

17 Ma turare'i fã̀kɛ ma wútɛkia

kũ ò kɛ̀ kũ lí'ↄ gbĩ nnao kũ lítɛkɛɛo.

18 Ǹ mↄ́ ò yenyĩ kɛ ari gu gɛ́ dↄo,

ò ó pↄyeina kɛ ari à mↄ́wá.

19 Zaakũ ma zã kú bɛro,

wɛ̃tɛ kũ à gɛ̀ɛn zã̀.

20 À ↄgↄsↄ̃nↄↄ yĩ̀ à gɛ̀ɛo,

ari àgↄ̃ gɛ́ su mↄ ni kɛ papana.

21 À a swɛ̃̀ɛ blè kũ yã dasi fãnaao,

à gã nàa kũ yãnnanna'onaao.

22 Akũ kɛfɛnna pìi bò à tɛ̀i gↄ̃̀nↄ,

lán zù kũ òtɛn gɛ́ a kùtu kpá bà,

lán gã kũ àtɛn gbá pɛ́tɛ goron bà,

23 lán bã kũ àtɛn wã à sì gbɛ̀saan bà.

Adi dↄ̃ kũ a a zĩda kpà gairo,

ari kàa gɛ̀ɛ à a swɛ̃̀ɛ kũ̀.

24 Tera sà, ma nɛ́nↄ, à ma yã ma,

à laakari dↄ yã kũ àtɛn bo ma lɛ́nwa.

25 Àsun tó á laasun tá a kĩnaaro,

àsun sãtɛ à gɛ̃ a zɛ́nlo.

26 Gbɛ̃ kũ à ń nɛ́ à ń kakatɛnↄn dasi,

gbɛ̃ kũ à ń dɛdɛ pìnↄ lɛ́ vĩro.

27 A bɛ bi mira zɛ́damɛ,

àdi gɛ̃ kũńwo gyãwãn kpɛ́nɛn.

8

Ɔ̃ndↄ̃ tɛni ó sisi

1 Ɔ̃ndↄ̃ mɛ́ àtɛn lɛ́ zuwáiroo?

Wɛ́zɛ̃ mɛ́ àtɛni ó sísiroo?

2 À kú sĩ̀sĩi musu zɛ́ kpado,

à zɛna zɛ́rankpakↄ̃a.

3 À kú wɛ̃tɛ bĩnilɛ sarɛ,

a kòto dↄ bĩnilɛ pìi gbànↄ kĩnaa.

4 Gbɛ̃nↄ, ákↄ̃nↄ matɛni á sisi,

bisãsirinↄ, matɛn lɛ́ zuái.

5 Nigãzĩkɛrinↄ, à laakari wɛtɛ àgↄ̃ vĩ,

yↄ̃nkↄnↄ, à tó àgↄ̃ laasun vĩ.

6 À sã kpá, zaakũ yã tìkisiin mani oárɛ,

yã dↄ̀rↄde mɛ́ ani bo ma lɛ́n.

7 Zaakũ ma lɛ́ dì yãpura o,

ma zã yã vãnigu.

8 Yã kũ ò da ma lɛ́nnↄn mana,

ń ke manafiki ke sãtɛna vĩro.

9 À súsu asãnsĩnidenↄnɛ pínki,

à zɛ́ vĩ gbɛ̃ kũ ò dↄ̃na vĩnↄnɛ.

10 À ma lɛ́damma sɛ́ de andurufula,

à dↄ̃na sɛ́ de wura manala.

11 Zaakũ ↄ̃ndↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ de gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄla,

pↄ́ke ni kúmma kũ à kà a ũro.

12 Makũ ↄ̃ndↄ̃ má laakari vĩ,

má yãkɛna a zɛ́a dↄ̃na vĩ.

13 Vĩnakɛna Dikirinɛɛmɛ zãna yã vãnigu ũ.

Ma zã zĩdabinan kũ ĩadãnaao

kũ kunna vãnio kũ yãlɛkpɛrɛ'onaao.

14 Lɛ́damma kũ fayayãkɛnaao bi ma pↄ́mɛ,

ma kĩnaan gbãna dì bon kũ asãsĩnio.

15 Kínanↄ dì kpata ble ma gãimɛ,

kpatablerinↄ dì yãzɛde ditɛ kũ ma gbãnao.

16 Gbãnadenↄ dì iko kɛ ma gãimɛ

kũ andunia kpatadenↄ ń pínki.

17 Má ye gbɛ̃ kũ ò yemainↄi,

gbɛ̃ kũ òdi ma wɛtɛnↄ mɛ́ òdi ma e.

18 Aruzɛkɛ kũ gakurio kú ma ↄĩ

kũ ↄgↄda karanaao kũ kunna nnao.

19 Nɛ́ kũ madì ińnɛ sã̀na de wura manala,

karana kũ madì kɛńnɛ de andurufu swáswala.

20 Má tɛ́ yã mana zɛ́n,

madì táa o zɛ́ súsu gũn.

21 Madì gbɛ̃ kũ ò yemainↄ gba pↄ́,

madì ń aruzɛkɛkatɛkinↄ pańnɛ.

22 Dikiri ma kɛ a zĩ naanagↄrↄa,

ari àgↄ̃ gɛ́ yã kũ à kɛ̀ zaa káakunↄ kɛ.

23 À ma ditɛ zaa káakumɛ,

zaa a naana gↄrↄa, de adi andunia kɛ kↄ̀ro.

24 À ma i zaade ísira kunlo,

ísɛ̃boki ke kun gↄrↄ kũ̀aro.

25 À ma i kpinↄ ã,

ari àgↄ̃ gɛ́ sĩ̀sĩnↄ zĩni pɛ́tɛ,

26 ari àgↄ̃ gɛ́ andunia kátɛ,

ke sɛ̃̀ntɛ ke bùsu wɛ́n do.

27 Kũ àtɛn pↄ́ kũ ò kú musunↄ kɛ,

kũ àtɛn sarapura da ísirala,

28 kũ àtɛn legũ na musu,

kũ àtɛn zĩtɛ í zɛ́ fↄ̃,

29 kũ àtɛn ísira lɛ́zɛki kɛ

de a í sún vĩalaro,

kũ àtɛn andunia kátɛ, má kú gwe.

30 Má kú a sarɛ ↄzĩkɛri mana ũ,

ma pↄ dìgↄ̃ nna a arɛ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà,

madìgↄ̃ pↄnna kɛ kãao gↄrↄ sĩnda pínki.

31 Ma pↄ dìgↄ̃ nna Dikiri anduniaa,

bisãsirinↄ de ma pↄnnakɛbↄ ũ.

32 Tera sà, ma nɛ́nↄ, à ma yã ma,

arubarikaden gbɛ̃ kũ à ma zɛ́ kũna ũ.

33 À ma lɛ́damma ma à ↄ̃ndↄ̃ kũ,

àsun pã kpáiro.

34 Arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn sã kpá ma yãi ũ

kũ àdigↄ̃ ma wɛtɛ ma kpɛ́lɛlɛa,

kũ àdigↄ̃ ma dã gↄrↄ sĩnda pínki.

35 Zaakũ gbɛ̃ kũ à ma e wɛ̃̀ndii è,

anigↄ̃ nna kũ Dikirio.

36 Gbɛ̃ kũ à kùramai yã vãni ì a zĩdanɛmɛ,

gbɛ̃ kũ à zã̀magunↄn ye gaimɛ.

9

Ɔ̃ndↄ̃ kũ yↄ̃nkↄkɛo

1 Ɔ̃ndↄ̃ a kpɛ́ bò,

à a gbɛ̀gbanↄ à mɛ̀n suppla à pɛ̀tɛpɛtɛ,

2 à nↄ̀bↄↄ dɛ̀ à sèwɛ̃ bà,

à pↄ́blenↄ soru kɛ̀ à kàtɛ.

3 À a nↄkpare zĩkɛrinↄ zĩ̀,

àtɛn lɛ́ zu wɛ̃tɛ sĩ̀sĩ mìsↄ̃ntɛa à pì:

4 Ákↄ̃nↄ fayasaridenↄ à ɛra à mↄ́ la!

Àkↄ̃nↄ laasunsaridenↄ matɛn oárɛ,

5 à mↄ́ à ma pↄ́ble ble,

à wɛ̃ kũ ma bà mi.

6 À á yↄ̃nkↄkɛ tó, anigↄ̃ kun wɛ̃̀ndiio,

à táa o wɛ̃kɛ̃na zɛ́n.

7 Gbɛ̃ kũ àtɛn lalandide da zɛ́a tɛn sↄ̃sↄ̃ wɛtɛmɛ,

gbɛ̃ kũ àtɛn kpãkɛ̃ yãvãnikɛriii tɛn taari wɛtɛ a zĩdanɛmɛ.

8 Ǹsun kpãkɛ̃ lalandideiro, ani kɛ kũnwo ĩni,

ǹ ↄ̃ndↄ̃de da zɛ́a, anigↄ̃ yenyĩ.

9 Ǹ yã da ↄ̃ndↄ̃denɛ, a ↄ̃ndↄ̃ nigↄ̃ din,

ǹ yã o gbɛ̃ mananɛ, a dↄ̃na ni kara.

10 Vĩnakɛna Dikirinɛɛmɛ ↄ̃ndↄ̃ naana ũ,

Luda kũ à kú adona dↄ̃naamɛ wɛ́kɛ̃na zɛ́ ũ.

11 Zaakũ ĩni gì kɛ ma gãi,

n wɛ̃̀ndi gbã̀na ni kara.

12 Tó ń ↄ̃ndↄ̃, n zĩdanɛmɛ,

tó lalandidemɛ n ũ, n mìi musu.

13 Yↄ̃nkↄkɛ de lán nↄgbɛ̃ lɛ́de bàmɛ,

à ↄ̃ndↄ̃ vĩro akũsↄ̃ à yãke dↄ̃ro.

14 Àdi vutɛ gbàaa a kpɛ́lɛlɛa,

a kpɛ́ kú wɛ̃tɛ sĩ̀sĩia,

15 àtɛn lɛ́ zu gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃tɛnↄi,

àtɛn pi gbɛ̃ kũ ò tɛ́ zɛ́n súsunↄnɛ:

16 Ákↄ̃nↄ fayasaridenↄ à ɛra à mↄ́ la!

Ákↄ̃nↄ laasunsaridenↄ, matɛn oárɛ,

17 í kpãni minaa dìgↄ̃ nna,

pↄ́blenaa asiri gũn bi zↄ́mɛ.

18 Gbɛ̃ pìnↄn dↄ̃ kũ abire bi gyãwãn zɛ́nlo,

gbɛ̃ kũ yↄ̃nkↄkɛ ń sisinↄ sì gyãwãn tↄ̃̀nↄwɛɛn.

10

Sulemanu yáasinↄ

1 Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃de dì tó a de pↄ kɛ nna,

nɛ́ yↄ̃nkↄ dì a da nɛ̀sɛɛ yakanɛ.

2 Ɔgↄ vãni dì àre kɛro,

yãkɛna a zɛ́a dì ń sí ga ↄĩ.

3 Dikiri dì tó nà gbɛ̃ mana dɛro,

àdi yãvãnikɛrinↄ tɛ̃ pↄ́ kũ ò yeii.

4 Ɔ ma'ãde dì su kũ takasio,

zĩkɛna ↄplapla mɛ́ àdi su kũ aruzɛkɛo.

5 Nɛ́ kũ àdi pↄ́wɛ kakara sakare bi laakaridemɛ,

nɛ́ kũ àdi i o pↄ́kɛ̃gↄrↄ wé'i vĩro.

6 Gbɛ̃ mana mìi dìgↄ̃ arubarika vĩ,

yã pãsĩ dì yãvãnikɛri lɛ́ pa.

7 Gbɛ̃ mana dì ga kũ a tↄ́oro,

yãvãnikɛri tↄ́ dì kakatɛmɛ.

8 Ɔ̃ndↄ̃de dì zĩ kɛ yãditɛnanↄa,

yãbↄtɛri dì a zĩda nɛ.

9 Gbɛ̃ kũ àdi yã kɛ a zɛ́a kú a laakariia,

yãvãnikɛri yã ni bo gupuraa.

10 Gbɛ̃gwana kũ wɛ́doo dì su kũ yão,

gbɛ̃ kũ àdi yã utɛ a nɛ̀sɛɛ gũnlo mɛ́ àdi ibɛrɛ mì dɛ.

11 Gbɛ̃ mana lɛ́ bi ísɛ̃boki wɛ̃̀ndidemɛ,

yã pãsĩ dì yãvãnikɛri lɛ́ pa.

12 Zãngu dì fìti da,

yenyĩ dì lá kútɛ taari sĩnda pínkila.

13 Ɔ̃ndↄ̃ yã dìgↄ̃ kú laakaride lɛ́n,

flã̀an fayasaride pↄ́ ũ a kpɛa.

14 Ɔ̃ndↄ̃rinↄ dì dↄ̃na zĩ di,

laakarisaride lɛ́ dì a kakatɛ araga.

15 Ɔgↄde aruzɛkɛ dìgↄ̃ denɛ lán wɛ̃tɛ bĩnide bà,

takaside takasi sↄ̃ àdi a kakatɛ.

16 Gbɛ̃ mana láada dì sunɛ kũ wɛ̃̀ndiio,

yãvãnikɛrii àree dì wɛ́tãmma inɛ.

17 Gbɛ̃ kũ àdi lɛ́damma ma dì wɛ̃̀ndi zɛ́ mↄ́ńnɛ,

gbɛ̃ kũ àdi pã kpá foruii dì ń sãtɛ.

18 Gbɛ̃ kũ àdi zãngu utɛ bi ɛ́kɛdemɛ,

gudɛri bi yↄ̃nkↄmɛ.

19 Yã dasi bↄtɛnaa dìgↄ̃ durunna sariro,

gbɛ̃ kũ àdi a lɛ́ kũ bi laakaridemɛ.

20 Gbɛ̃ mana nɛ́nɛ de lán andurufu swáswa bà,

yãvãnikɛrii nɛ̀sɛɛ bɛ̀ɛrɛ vĩro.

21 Gbɛ̃ mana yã'onaa dì gbɛ̃ dasinↄ da zɛ́a,

laakarisaride dì ga fayasarikɛ gũmmɛ.

22 Dikiri arubarikaa dì ń kɛ aruzɛkɛde ũ,

zĩkɛna kũ wario dì pↄ́ke kararo.

23 Vãnikɛna de yↄ̃nkↄnɛ kↄ̃kↄ̃yã ũ,

ↄ̃ndↄ̃ dì kɛ laakaridenɛ nna.

24 Yã kũ yãvãnikɛri tɛn vĩna kɛnɛ mɛ́ ani a le,

Luda ni pↄ́ kũ gbɛ̃ mana yei kpáa.

25 Tó zàga'ĩa kàka à gɛ̃̀, yãvãnikɛrinↄ dìgↄ̃ kun doro,

gbɛ̃ mana zĩni dìgↄ̃ pɛtɛna gↄrↄ sĩnda pínki.

26 Lákũ lemu kpã̀kpãa dì kɛ sakaanɛ nà,

lákũ túsukpɛ dì kɛ wɛ́nɛ nà,

lɛn ma'ãde de lɛ gbɛ̃ kũ ò a zĩ̀nↄnɛ.

27 Vĩnakɛna Dikirinɛ dì wɛ̃̀ndi gbã̀na kara,

yãvãnikɛrinↄ sↄ̃, ń wɛ̃̀ndi nigↄ̃ kutumɛ.

28 Gbɛ̃ mananↄ wɛ́ dìgↄ̃ dↄ pↄnnai,

yãvãnikɛrinↄ sↄ̃, wɛ́dↄina ni ń nɛ.

29 Dikiri zɛ́ de utɛki ũ gbɛ̃ mananↄnɛ,

yãvãnikɛrinↄ sↄ̃, àdi ń kakatɛmɛ.

30 Oni gbɛ̃ mana futɛ a gbɛ̀n zikiro,

gbɛ̃ vãni sↄ̃ ani vutɛki e bùsunlo.

31 Ɔ̃ndↄ̃ yã dì bo gbɛ̃ mana lɛ́n,

lɛ́vãnide sↄ̃, oni a nɛ́nɛ zↄ̃kↄ̃rɛmɛ.

32 Gbɛ̃ mana yã kũ à kↄ̃ sìo ò ońnɛ dↄ̃,

yãkpɛdangara'onaa dìgↄ̃ da gbɛ̃ vãni lɛ́n.

11

1 Dikiri zã̀ pↄ́yↄ̃na kũ manafikion,

kilooyↄ̃na súsun à yei.

2 Zĩdabina dì su kũ wé'io,

zĩdabusanaamɛ ↄ̃ndↄ̃yã ũ.

3 Gbɛ̃ mana nɛ̀sɛpura dì a da zɛ́a,

náanisaride nɛ̀sɛ vãni dì a yaka.

4 Aruzɛkɛ àre vĩ yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩro,

yãkɛna a zɛ́a sↄ̃ àdi ń sí gaa.

5 Taarisaride manakɛnaa dì zɛ́ poronɛ,

yãvãnikɛri yãvãnikɛna dì a nɛ.

6 Nɛ̀sɛpurade manakɛnaa dì a bo,

náanisaride pↄ́nidɛna sↄ̃ àdi a kũ.

7 Tó gbɛ̃ vãni gà, a wɛ́dↄinaa dì mì dɛ,

pↄ́ kũ à náanikɛna a gbãnagↄrↄ dì láka pínki.

8 Gbɛ̃ mana dì bo wɛ́tãmman,

akũ gbɛ̃ vãni dì gɛ̃n a gɛ̃nɛ ũ.

9 Ludayãdarisari lɛ́ dì a gbɛ̃dake yaka,

ama dↄ̃naa dì gbɛ̃ mana bon.

10 Tó gbɛ̃ mananↄn kú nnamanan, wɛ̃tɛ dìgↄ̃ nna,

tó gbɛ̃ vãninↄ gàga, òdi ayuwii kɛ.

11 Wɛ̃tɛ dì kara nɛ̀sɛpuradenↄ gãi,

gbɛ̃ vãninↄ lɛ́ dì wɛ̃tɛ dɛ.

12 Fayasaride dì a gbɛ̃dake fobo,

laakaride dì a lɛ́ kũ.

13 Kↄrↄmↄtↄde dì bo kũ asiriyão gupuraa,

gbɛ̃ náanide dì ń asiri ta.

14 Don'arɛdesarikɛ dì tó gbɛ̃nↄ fu,

yãkɛkɛri dasinↄ dì tó ò zĩ̀ ble.

15 Tó n gbɛ̃ pãnde fĩna dì n musu,

wɛ́tãmma n lemɛ,

gbɛ̃ kũ a ↄ bↄ̀tɛn dì gↄ̃ a laakariia.

16 Gbãnamↄnnɛrii dìgↄ̃ aruzɛkɛ vĩ,

ama nↄgbɛ̃ nɛ̀sɛmanade dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩńnɛ.

17 Sùrude dì mana i a zĩdanɛ,

gbɛ̃ pãsĩ dì a zĩda kpá waria.

18 Gbɛ̃ vãni láada dìgↄ̃ arubarika vĩro,

yãmanatↄ̃rii dì àre e yãpura.

19 Kunna mana yãpura dì ń ká wɛ̃̀ndiia,

tɛna yã vãniii dì su kũ gao.

20 Dikiri tɛ̃̀ɛmɛ nɛ̀sɛvãnidenↄ ũ,

a pↄ dì kɛ nna taarisaridenↄa.

21 Yãpura, gbɛ̃ vãninↄ ni bo pãro,

ama gbɛ̃ mananↄ ni bo aafia.

22 Lákũ wura tãnka de nà alɛdɛ yĩn,

lɛn nↄ mana ↄ̃ndↄ̃saride dɛ lɛ.

23 Gbɛ̃ mananↄ pↄyeina dì ń ká nnamanaaa,

gbɛ̃ vãninↄ wɛ́dↄinaa dì ń nɛ.

24 Gbɛ̃ kũ àdi ↄ poro dì karana le,

gbɛ̃ kũ à gì pↄ́ kũ à de à kpá kpáii dì gↄ̃ takasimmɛ.

25 Bisãsiri arubarikade ni nna ma,

gbɛ̃ kũ àdi ń pↄ́yĩda kũ ni pↄ́yĩda le se.

26 Òdi gbɛ̃ kũ àdi pↄ́blewɛ utɛ láari bo,

òdi sa mana o gbɛ̃ kũ àdi yíaḿmanɛ.

27 Gbɛ̃ kũ àdi yã mana wɛtɛ nigↄ̃ nna kũ gbɛ̃nↄ,

gbɛ̃ kũ àdi yã vãni wɛtɛ, yã vãni ni a le.

28 Gbɛ̃ kũ àdi a aruzɛkɛ náani kɛ ni lɛ́tɛ,

gbɛ̃ mana ni ↄ tá lán lí láde bà.

29 Gbɛ̃ kũ à yã ì a ↄnnnɛ ni gↄ̃ kori,

yↄ̃nkↄ ni gↄ̃ ↄ̃ndↄ̃de zↄ̀ ũ.

30 Gbɛ̃ mana yãkɛnnɛna bi lí wɛ̃̀ndidemɛ,

gbɛ̃ kũ àdi gbɛ̃nↄ le ↄ̃ndↄ̃ vĩ.

31 Zaakũ Luda dì fĩna bo gbɛ̃ mananɛ andunian,

oni ludayãdarisariri kũ durunnakɛriio pↄ́ o dↄ yá?

12

1 Gbɛ̃ kũ lɛ́damma dì kɛnɛ nna ye dↄ̃naai,

gbɛ̃ kũ foru dì kɛnɛ vãni mì vĩro.

2 Gbɛ̃ mana dì Dikiri pↄnna le,

ama Dikiri dì yã da manafikidela.

3 Vãnikɛnaa dì gbɛ̃ke zĩni pɛ́tɛro,

gbɛ̃ mana zĩni yĩgãyĩgãna vĩro.

4 Nↄ mana de a zãnɛ lán fùraa bà,

nↄ wé'idammari denɛ lán mɛ̀kɛmunaa bà.

5 Gbɛ̃ mananↄ dì pɛ́ yãzɛdea,

gbɛ̃ vãninↄ lɛ́damma manafiki vĩ.

6 Gbɛ̃ vãninↄ yã bi gbɛ̃dɛna yãmɛ,

gbɛ̃ mananↄ lɛ́ sↄ̃ àdi ń bo.

7 Òdi gbɛ̃ vãninↄ litɛ ń kpɛdangara ò mì dɛ,

ama gbɛ̃ mananↄ ↄnn dìgↄ̃ kun.

8 Òdi gbɛ̃ tↄ́ bo a ↄ̃ndↄ̃ lɛ́mmɛ,

òdi fayasaride gya bo.

9 Gbɛ̃ futa kũ à zĩ̀ri vĩ sã̀na de

gbɛ̃ kũ àdi a zĩda ditɛ pↄ́ke ũ akũsↄ̃ à pↄ́ble vĩrola.

10 Gbɛ̃ mana a pↄ́kãdenↄ gwana dↄ̃,

gbɛ̃ vãninↄ dà pãsĩ kũ ń pↄ́nↄ.

11 Búbari aniade dìgↄ̃ kãna,

laasun kĩ̀a gbɛ̃ kũ àdi pɛ́ gukoriaaa.

12 Gbɛ̃ vãni dì ↄgↄ vãni ni dɛ,

ama gbɛ̃ mana zĩni dìgↄ̃ mↄtↄ vĩ.

13 Gbɛ̃ vãni lɛ́ vãni dì a kũ,

ama gbɛ̃ mana dì bo yãketen.

14 Lɛ́ mana dì ń ká pↄ́ manaa,

zĩ kũ gbɛ̃ kɛ̀, a àree dì sua.

15 Yↄ̃nkↄ yãkɛnaa dì kɛnɛ mana,

ↄ̃ndↄ̃de sↄ̃ àdi lɛ́damma ma.

16 Yↄ̃nkↄ dì tó ò a pↄfɛ̃ dↄ̃ gↄ̃̀nↄ,

laakaride sↄ̃ àdi sↄ̃sↄ̃ daro.

17 Yãpura'orii dì yãzɛde o,

sèeda'ɛkɛde yã dìgↄ̃ manafiki vĩmɛ.

18 Laasunsariyã dì ń swɛ̃̀ zↄ̃ lán fɛ̃nɛda bà,

ↄ̃ndↄ̃de lɛ́gbɛɛ dì su kũ aafiaao.

19 Yãpura kũ ò òo dìgↄ̃ gìkɛna,

ɛ́kɛ sↄ̃ àdi gɛ̃ zɛ́la lán wɛ́'ipakɛnaa bà.

20 Manafiki kú vãnilɛkpakũsũrinↄ swɛ̃̀n,

gbɛ̃'aafiawɛtɛrinↄ mɛ́ ò pↄnna vĩ.

21 Vãni ke dì gbɛ̃ mana lero,

gbɛ̃ vãninↄ sↄ̃, yã dì dańla.

22 Dikiri tɛ̃̀ɛmɛ ɛ́kɛde ũ,

a pↄ dìgↄ̃ nna yãpuradea.

23 Laakaride dìgↄ̃ a dↄ̃na kũna a swɛ̃̀n,

yↄ̃nkↄ dì yã fayasari kpàkpa kɛ.

24 Zĩkɛna ↄplapla dì tó gbɛ̃ kí ble,

ma'ã dì gbɛ̃ da zↄ̀blen.

25 Kunna bídi gũn dì gbɛ̃ sↄ̃pɛtɛ,

yãnna'onnɛnaa dì ń pↄ kɛ nna.

26 Gbɛ̃ mana dì a gbɛ̃dake da zɛ́a,

gbɛ̃ vãninↄ yãkɛnaa dì ń sãtɛ.

27 Ma'ãde dì a nↄ̀bↄ kã wawaro,

aniade dì laakari dↄ a pↄ́nↄa.

28 Kunna yãzɛde zɛ́n wɛ̃̀ndi vĩ,

zɛ́ pì sɛnaa dì ń kpá gairo.

13

1 Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃de dì a de lɛ́damma ma,

lalandide dì gí kpãkɛ̃naai.

2 Lɛ́gbɛ nna dì gbɛ̃ ká pↄ́ manaa,

náanisaride dì ble a pãsĩ gũmmɛ.

3 Gbɛ̃ kũ àdi a lɛ́ kũ dì a wɛ̃̀ndi dãkpã,

gbɛ̃ kũ a lɛ́ dì kúro dì a zĩda yaka.

4 Ma'ãde dì pↄ́ kũ à yei lero,

aniade sↄ̃ àdi nna ma.

5 Gbɛ̃ mana zã̀ manafikiyãn,

gbɛ̃ vãni dì wé'i daḿma àdi ń kpe bo.

6 Manakɛnaa dì taarisaride sura ba,

vãnikɛnaa dì durunnakɛri litɛ kpɛdangara.

7 Gbɛ̃kenↄ dì ń zĩda ditɛ aruzɛkɛde ũ,

ama òdigↄ̃ pↄ́ke vĩro.

Gbɛ̃kenↄ dì ń zĩda ditɛ takaside ũ,

ama òdigↄ̃ pↄ́ vĩ zↄ̃kↄ̃.

8 Aruzɛkɛde dì a zĩda bo kũ a aruzɛkɛkɛo,

takaside sↄ̃ àdi wɛ́tãmmana lero.

9 Gbɛ̃ mananↄ gupura dìgↄ̃ puna,

gbɛ̃ vãninↄ fitilaa dì gaḿma.

10 Zĩdabinaa dì fìti da,

lɛ́dammamana dì tó ò ↄ̃ndↄ̃ kũ.

11 Ɔgↄ vãni dì gɛ́ arɛro,

ↄgↄ kũ ò lè ísimma gũn sↄ̃ àdi kↄ̃.

12 Wɛ́dↄinaa gìkɛnaa dì ń nɛ̀sɛɛ yaka,

pↄ́ kũ ò yei lenaa dì su kũ wɛ̃̀ndi dufuo.

13 Gbɛ̃ kũ àdi yã daro ni yã le,

gbɛ̃ kũ àdi yã ma ni àre le.

14 Ɔ̃ndↄ̃de yãdannɛnaamɛ ísɛ̃boki wɛ̃̀ndide ũ,

àdi ń bo ga bàn.

15 Wɛ́zɛ̃ mana dì tó gbɛ̃ dakarɛ mìnnao,

ama náanisaridenↄ zɛ́ pãsĩ.

16 Laakaridenↄ dì yã kɛ kũ dↄ̃naao,

yↄ̃nkↄ dì a fayasarikɛ mↄńnɛ.

17 Zĩ̀ri vãni dì gɛ̃ yãn,

ìba náanide dì su aafia.

18 Gina foruii dì su kũ takasio kũ wé'io,

lɛ́dammamanaa dì bɛ̀ɛrɛ líńnɛ.

19 Pↄ́nidɛna lenaa dì ń pↄ kɛ nna,

ama yↄ̃nkↄ ye kɛ̃na yãvãnikɛnaairo.

20 Gbɛ̃ kũ à tɛ́ ↄ̃ndↄ̃rinↄii dì ↄ̃ndↄ̃ kũ,

gbɛ̃ kũ à kakarana kũ yↄ̃nkↄnↄ dì yã le.

21 Kisira dìgↄ̃ tɛ́ durunnakɛrinↄi,

nnamanamɛ gbɛ̃ mananↄ àre ũ.

22 Gbɛ̃ mana dì túbi tó a daikorenↄnɛ,

durunnakɛri aruzɛkɛ ni gↄ̃ gbɛ̃ mananɛ.

23 Takaside bura dì pↄ́ble kɛ manamana,

ama yãkɛna lɛ́kpɛrɛ dì tó à kurai.

24 Gbɛ̃ kũ àdi a nɛ́ gbɛ̃ro zã̀n,

gbɛ̃ kũ à ye a nɛ́i dì a toto káaku.

25 Gbɛ̃ mana dì pↄ́ ble à kã,

gbɛ̃ vãninↄ nɛ̀sɛɛ dìgↄ̃ da kori.

14

1 Nↄgbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃de dì ↄn kátɛ,

a fayasaride sↄ̃ àdi ↄn fãkↄ̃a.

2 Gbɛ̃ kũ àdi yã kɛ a zɛ́a Dikiri vĩna vĩ,

gbɛ̃ kũ àdi zɛ́ sɛ́ súsuro sↄ̃ àdi a gya bo.

3 Fayasaride lɛ́mɛ a gbɛ̃bↄ ũ,

ↄ̃ndↄ̃de yã'onaa dì a bo.

4 Tó zù kunlo, pↄ́ble gbàa dìgↄ̃ da korimɛ,

òdi àre zↄ̃kↄ̃ le kũ zùnↄ gbãnao.

5 Sèeda yãpurade dì ɛ́kɛ toro,

sèeda ɛ́kɛde yã dìgↄ̃ manafiki vĩ.

6 Lalandide dì kpátɛ kɛ ↄ̃ndↄ̃i à kurai,

yãdↄ̃naa araga laakaridenɛ.

7 Ǹ kɛ̃ yↄ̃nkↄa zã̀zã,

zaakũ ĩni dↄ̃na learo.

8 Ɔ̃ndↄ̃ dì tó laakaride laasun lɛ́ a zɛ́a,

yↄ̃nkↄ fayasarikɛ dì a sãtɛ.

9 Fayasaridenↄ dì taari kutɛkɛna gya bo,

gbɛ̃ mananↄ dìgↄ̃ nna kũ kↄ̃o.

10 Baadi a zĩda yã'ũmmana dↄ̃,

gbɛ̃ pↄnna dìgↄ̃ de gbɛ̃ pãnde pↄ́ ũro.

11 Gbɛ̃ vãninↄ ↄn ni mì dɛ,

gbɛ̃ mananↄ bɛ ni ↄ tá.

12 Zɛ́ ke kun àdi kɛ gbɛ̃nↄnɛ mana,

ama a mìdɛki bi gamɛ.

13 Bee yáadↄnaa gũn nɛ̀sɛɛ dì yaka,

pↄnna kun kũ àdi mì dɛ kũ pↄsirao.

14 Borukpɛde yãkɛnaa dì wí a musu,

gbɛ̃ mana dì a yãkɛnaa gbɛ̀ le.

15 Laasunsaride dì yã sĩnda pínki símɛ,

laakaride dì yã náani kɛ laasunlɛnaa sariro.

16 Ɔ̃ndↄ̃de dìgↄ̃ vãnikɛnaa vĩna vĩ àdi pãnɛ,

yↄ̃nkↄ dì náani kpá a zĩdaa àdigↄ̃ wãna.

17 Pↄfɛ̃rii dì yã futa kɛ,

manafikide dì zãngu i a zĩdanɛ.

18 Ɔ̃ndↄ̃saridenↄ dì gↄ̃ faya sari,

laakaridenↄ dì dↄ̃na kú fùra ũ.

19 Gbɛ̃ vãninↄ ni mì natɛ gbɛ̃ mananↄnɛ,

yãvãnikɛrinↄ ni kútɛ nɛ̀sɛpuradenↄ kpɛ́lɛlɛa.

20 Takaside, bee a gbɛ̃dake dì zãn,

ama aruzɛkɛde gbɛ̃nnanↄ dìgↄ̃ dasi.

21 N gbɛ̃dake gyabona bi durunnamɛ.

Arubarikaden gbɛ̃ kũ àdi wɛ̃nda dↄ̃ takasidenↄnɛ ũ.

22 Yã vãni lɛ́kpakũsũrinↄ ń sãtɛnaroo?

Yã mana laasunlɛrinↄn sùru vĩ kũ náanio.

23 Mɛ̀kpana zĩa dìgↄ̃ àre vĩ,

yãbↄtɛna pã dì su kĩanaao.

24 Ɔ̃ndↄ̃denↄ aruzɛkɛmɛ ń fùra ũ,

yↄ̃nkↄnↄ fayasarikɛ dì su kũ fayasariyão.

25 Sèeda yãpurade dì gbɛ̃ sura ba,

ama sèeda ɛ́kɛde yã manafiki vĩ.

26 Vĩnakɛna Dikirinɛ bi gbãnaleki náanidemɛ,

à de surabaki ũ a nɛ́nↄnɛ.

27 Vĩnakɛna Dikirinɛ bi ísɛ̃boki wɛ̃̀ndidemɛ,

àdi tó ò bo ga bàn.

28 Tó kína gbɛ̃nↄn dasi, àdigↄ̃ gakuri vĩ,

bùsugbɛ̃sarikɛ bi kpatableri kisiramɛ.

29 Gbɛ̃ kũ àdi pↄfɛ̃ likaro wɛ́ kɛ̃na,

pↄfɛ̃rii dì a futakɛ sɛ́ lei.

30 Laakarikpatɛna bi mɛ̀ aafiaamɛ,

zãngu dì mɛ̀kɛmuna zĩḿma.

31 Wɛ̃ndade wɛ́tãmmarii dì a Kɛ̀ri kpe bo,

takaside wɛ́gwarii dì a Kɛ̀ri kpe ta.

32 Tó kisira sù, àdi yãvãnikɛri nɛmɛ,

bee tó gbɛ̃ mana gà, à utɛki vĩ.

33 Ɔ̃ndↄ̃ dì vutɛki le laakaride nɛ̀sɛn,

ama òdi e yↄ̃nkↄaro.

34 Yãzɛde dì bùsu sɛ́ lei,

durunna dì wé'i da gbɛ̃nↄa, bee dímɛ.

35 Zↄ̀bleri laakaride yã dì ká kínagu,

ama àdi a pↄfɛ̃ kipa a wé'idammariia.

15

1 Yãwemmanaa dì pↄfɛ̃ kpátɛ,

yã pãsĩ dì ń pↄ fɛ̃.

2 Ɔ̃ndↄ̃de yã'onaa dì ń gba dↄ̃naa,

ama yↄ̃nkↄ yã dìgↄ̃ faya sari.

3 Dikiri wɛ́ kú gu sĩnda pínkia,

àdigↄ̃ gbɛ̃ vãninↄ kũ gbɛ̃ mananↄ tàasi ká.

4 Yãbusɛ'onaa dì ń gba wɛ̃̀ndi dufu,

yãlɛkpɛrɛ dì ń kã dɛ.

5 Fayasaride dì a de foru gya bo,

lɛ́dammamari sↄ̃ à laakari vĩ.

6 Gbɛ̃ mana ↄnn dìgↄ̃ aruzɛkɛ vĩ zↄ̃kↄ̃,

gbɛ̃ vãni pↄ́nↄ dìgↄ̃ yãkete vĩ.

7 Ɔ̃ndↄ̃de lɛ́ dì dↄ̃na fã,

yↄ̃nkↄnↄ sↄ̃, ò nɛ̀sɛ vĩro.

8 Dikiri tɛ̃̀ɛmɛ gbɛ̃ vãninↄ sa'ona ũ,

ama gbɛ̃ mananↄ wɛ́kɛnaa dì káagu.

9 Dikiri zã̀ gbɛ̃ vãni yãkɛnan,

à ye gbɛ̃ kũ ò tɛ́ yãzɛdeinↄi.

10 Foru pãsĩmɛ gbɛ̃ kũ à pã̀ zɛ́nɛ pↄ́ ũ,

gbɛ̃ kũ à ye lɛ́dammairo sↄ̃ ani gamɛ.

11 Lákũ Dikiri gyãwãn kũ kakatɛnaao yã dↄ̃ nà,

oni bisãsiri swɛ̃̀ pↄ́ o dↄ yá?

12 Lalandide dìgↄ̃ ye ò a gba laakariro,

àdi gɛ́ ↄ̃ndↄ̃rinↄ kĩnaaro.

13 Nɛ̀sɛ nna dì tó ãn gↄ̃ werena,

nɛ̀sɛ yakanaa dì gbɛ̃ mɛ̀ dɛ.

14 Laasunde dì dↄ̃na wɛtɛ,

yↄ̃nkↄ dì yãfayasari mↄ́mↄ.

15 Gↄrↄ sĩnda pínki dìgↄ̃ pãsĩ wɛ̃ndadenɛmɛ,

pↄnnade dìgↄ̃ kú dikpɛ gũn.

16 Pↄ́ vĩna fíti vĩnakɛna Dikirinɛɛ gũn

mana de aruzɛkɛ zↄ̃kↄ̃ kũna wari gũnla.

17 Dò pã blena yenyĩ gũn

mana de nↄ̀bↄ níside sona kũ zãnguola.

18 Pↄfɛ̃rii dì fìti da,

nɛ̀sɛyĩdade dì zuka mì dɛ.

19 Ma'ãde zɛ́ dìgↄ̃ denɛ lɛ̀kara ũmɛ,

gbɛ̃ mana zɛ́ bi zɛ́damɛ.

20 Nɛ́ ↄ̃ndↄ̃de dì tó a de pↄ kɛ nna,

bisãsiri yↄ̃nkↄ dì a da gya bo.

21 Yãfayasarii dì kɛ laasunsaridenɛ nna,

laasunde dì zɛ́ sɛ́ súsu.

22 Lɛ́kpakũsũnasari dì yã gboro,

lɛ́dammari dasinↄ dì tó yã kɛ.

23 Yãwemmanaa dì a òri pↄ kɛ nna,

yã'ona a gↄrↄaa dìgↄ̃ nna fá!

24 Wɛ̃̀ndi zɛ́ dì gɛ́ kũ laakaridenↄ musu

de òsun sí gyãwãnnlo yãi.

25 Dikiri dì zĩdabiri ↄn wí,

àdi gyaanↄ gulɛzɛki dãkpã.

26 Dikiri zã̀ laasun vãnin,

yãnna'onaa dì kɛnɛ gbãsĩro.

27 Ɔgↄvãniwɛtɛrii dì wari dↄ a ↄnnwa,

gbɛ̃ kũ à zã̀ gusarɛgban nigↄ̃ kun aafia.

28 Gbɛ̃ mana dì laasun lɛ́ yã kũ ani weḿmaa,

yã vãni dì bo gbɛ̃ vãninↄ lɛ́n gↄ̃̀nↄ.

29 Dikiri zã̀ kũ gbɛ̃ vãninↄ,

àdi sã kpá gbɛ̃ mananↄ aduakɛnaai.

30 Ãnwerenaa dì ń pↄ kɛ nna,

baaru nna dì ń wá were.

31 Gbɛ̃ kũ àdi sã dↄ aafia lɛ́dammai

nigↄ̃ bede ũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ tɛ́.

32 Gbɛ̃ kũ à gì foruii zã̀ a zĩdan,

lɛ́dammamari sↄ̃ àdi gↄ̃ laakaride ũ.

33 Vĩnakɛna Dikirinɛɛ dì ↄ̃ndↄ̃ dańnɛ,

zĩdabusanaa dì bɛ̀ɛrɛ líńnɛ.

16

1 Bisãsiri dì yã ditɛ a swɛ̃̀n,

ama a mìdɛnaa dì bo Dikiri lɛ́mmɛ.

2 Baadi dì a yãkɛna e manamɛ,

ama Dikiri dì ń nɛ̀sɛgũnyãnↄ yↄ̃ à gwa.

3 Ǹ yã kũ ntɛn kɛ na Dikiri ↄĩ,

n pↄyeina ni bo mana.

4 Dikiri pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀ a pↄyeina yãimɛ,

yãvãnikɛrinↄ pↄ́n wɛ́tãmmagↄrↄ ũ.

5 Dikiri tɛ̃̀ɛmɛ zĩdabirinↄ ũ,

yãpura, oni bo pãro.

6 Gbɛ̃kɛ kũ náanio dì lá ká taarila,

vĩnakɛna Dikirinɛɛ dì tó ò pã yã vãninɛ.

7 Tó gbɛ̃ yãkɛnanↄ kɛ̀ Dikirinɛ nna,

àdi tó a ibɛrɛnↄ kɛ kãao nna se.

8 Pↄ́ fíti lena manakɛnaa gũn

mana de àre vãni zↄ̃kↄ̃ lenala.

9 Bisãsiri dì zɛ́ kũ àtɛn sɛ́ laasun lɛ́,

ama Dikiri dì a gɛ̀sɛ da zɛ́a.

10 Lákũ kína dì yã ditɛ Luda gɛ̃nɛ ũ nà,

à mana a yã bo yãzɛde kpɛro.

11 Zaka mana kũ kiloo súsuo bi Dikiri pↄ́mɛ,

pↄ́tikisigwabↄ sĩnda pínki bi a pↄ́kɛnanↄmɛ.

12 Adi kↄ̃ sío kína yã vãni kɛro,

òdi kpata zĩni pɛ́tɛ yãzɛde musumɛ.

13 Yãzɛde'orii dì kɛ kínanɛ nna,

àdigↄ̃ ye yãpura'oriii.

14 Kína pↄfɛ̃ de lán ga zĩ̀rii bàmɛ,

ama ↄ̃ndↄ̃de dì a tɛ́ dɛ.

15 Kína ãn werenaa dìgↄ̃ aafia vĩ,

a manakɛnnɛna de lán pↄ́tↄ̃gↄrↄ legũ bàmɛ.

16 Ɔ̃ndↄ̃kũna mana de wurala zã̀,

gↄ̃na laakaride ũ bɛ̀ɛrɛ vĩ de andurufu manala.

17 Gbɛ̃ mana zɛ́ kũ àdi sɛ́ pã̀ zɛ́ vãninɛ,

gbɛ̃ kũ à a zĩda kũna dↄ̃ dì a wɛ̃̀ndi dãkpã.

18 Ĩadãnaa dì su kũ lɛtɛnaao,

zĩdabinaa dì su kũ kakatɛnaao.

19 Zĩdabusana talakanↄ tɛ́ mana

de baka kunna kũ zĩdabirinↄla.

20 Gbɛ̃ kũ àdi yã'onnɛna ma dì yã mana le,

Dikiri náanikɛri dìgↄ̃ pↄnna vĩ.

21 Gbɛ̃ kũ a nɛ̀sɛ panan òdi sísi laakaride,

gbɛ̃ kũ a lɛ́ nnan òdi a yãdↄ̃na zɛ́ e.

22 Laakariimɛ wɛ̃̀ndi mì ũ gbɛ̃ kũ ò vĩnↄnɛ,

fayasaridenↄ yãfayasari dì wɛ́ tãḿma.

23 Ɔ̃ndↄ̃de laasun dì a lɛ́ da zɛ́n,

a lɛ́ dì tó ò a yãdↄ̃na zɛ́ e.

24 Yãnna'ona bi zↄ́mɛ,

à nna nɛ̀sɛn akũsↄ̃ àdi mɛ̀ gba aafia.

25 Zɛ́ ke kun àdi kɛ gbɛ̃nↄnɛ mana,

ama a mìdɛki bi gamɛ.

26 Búbarii nɛ̀sɛɛ dì a da zĩn,

zaakũ nàa dì tɛ́ káimɛ.

27 Gbɛ̃ pã dì yã vãni gↄ̃gↄ̃,

a lɛ́gbɛ de lán tɛ́ kũ àtɛn kũ bàmɛ.

28 Gbɛ̃ dↄ̀rↄsaride dì fìti da,

kↄrↄmↄtↄde dì gbɛ̃nnanↄ kɛ̃kↄ̃a.

29 Gbɛ̃ pãsĩ dì manafiki kɛ a gbɛ̃dakenɛ,

gbasa à a da zɛ́ vãnin.

30 Gbɛ̃ kũ àtɛn wɛ́ lɛ́ laasun dìgↄ̃ kpɛdangara,

gbɛ̃ kũ àtɛn lɛ́zuki kɛ zɛ̀ kũ yã vãniomɛ.

31 Mìkã pura bi fùra gakuridemɛ,

manakɛnaa dì ń káa.

32 Nɛ̀sɛyĩdade mana de zĩ̀karila,

gbɛ̃ kũ à a zĩda kũna dↄ̃ mana de wɛ̃tɛsirila.

33 Òdi yã gbɛka kũ ↄgↄ purao,

ama a bↄkↄtɛnaa dì bo Dikiri kĩnaamɛ.

17

1 Burodi kusu kori sona yãkete sari

mana de nↄ̀bↄgbɛ̃na ↄn fìtidenla.

2 Zↄ̀ laakaride nigↄ̃ gbãna vĩ nɛ́ wé'idammarii musu,

anigↄ̃ baka vĩ ↄn túbi gũn.

3 Òdi andurufu kũ wuraao baasa,

ama Dikiri dì ń swɛ̃̀ɛ tàasi ká.

4 Gbɛ̃ vãni sã dìgↄ̃ nna kũ yãdↄrↄsario,

ɛ́kɛde laakarii dìgↄ̃ kú gbɛ̃piriia.

5 Gbɛ̃ kũ àdi takaside fobo dì a Kɛ̀ri gya bo,

gbɛ̃ kũ àdi gbɛ̃ yáa dↄ kisiraa ni bo pãro.

6 Daikorenↄmɛ ń dizinↄ gakuri ũ,

denↄmɛ ń nɛ́nↄ ĩadãbↄ ũ.

7 Yãzɛde'onaa dì kↄ̃ sí kũ yↄ̃nkↄoro,

ɛ́kɛ dì kↄ̃ sí kũ bɛ̀ɛrɛdeoro.

8 Gusarɛgba de yↄbande ũ a dàriinɛ,

gu kũ à lìtɛn pínki a tá dìgↄ̃ nnamɛ.

9 Gbɛ̃ kũ à lá kù taarila tɛn yenyĩ wɛtɛmɛ,

yãzĩfutɛri sↄ̃, àdi gbɛ̃nna kɛ̃kↄ̃a.

10 Ɔ̃ndↄ̃de dì kpãkɛ̃nyĩna ma,

ama yↄ̃nkↄ dì gbɛ̃na gɛ̃̀n baaakↄ̃ daro.

11 Yã vãni dì do sãgbãnadenɛ arɛ,

oni zĩ̀ri wɛ̃ndadↄ̃risaride gbarɛa.

12 Dakarɛna kũ músu kũ ò a nɛ́nↄ sɛ̀tɛo

sã̀na de dakarɛna kũ yↄ̃nkↄo a yↄ̃nkↄkɛ gũnla.

13 Tó gbɛ̃ yã mana fĩnaa bò kũ yã vãnio,

yã vãni ni kɛ̃ a ↄnnwaro.

14 Lɛ́kpakↄ̃ana naana de lán ízɛ wɛ̃naa bàmɛ,

ǹ bo gwe ari fìti gↄ̃ gɛ́ futɛ.

15 Yã nna kpana taaridea kũ yãdana taarisaridelao,

Dikiri zã̀ yã birenↄn pínki.

16 Bↄ́ àreen yↄ̃nkↄ vĩ ↄgↄblena kyódↄ̃naa musuu?

Zaakũ à nɛ̀sɛ vĩro.

17 Gbɛ̃nna yenyĩ dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki,

vĩ̀ni kũ dakũnanↄ kun ń yã dↄ̃kↄ̃nɛna yãimɛ.

18 Yↄ̃nkↄ dì gbɛ̃ fĩna di a musu,

àdi zɛnkpɛkɛ sɛ́ a gbɛ̃dakenɛ.

19 Gbɛ̃ kũ à ye fìtiii ye durunnaimɛ,

gbɛ̃ kũ à a gãnulɛ bò yàasa dì kisira wɛtɛ a zĩdanɛ.

20 Laasunkpɛdangarade dì yã mana lero,

lɛ́fↄtↄde dì lɛ́tɛ à da yãn.

21 Yↄ̃nkↄ da pↄ dìgↄ̃ siramɛ,

fayasaride de pↄ dìgↄ̃ nnaro.

22 Nɛ̀sɛ nnamɛ ɛzɛ mana ũ,

pↄsira dì ń fɛ̃fɛ̃.

23 Yãvãnikɛrii dì gusarɛgba sↄtↄ a utan,

de à yãzɛde mì dɛo yãi.

24 Laakaride wɛ́ dìgↄ̃ kú ↄ̃ndↄ̃a,

ama yↄ̃nkↄ wɛ́pɛki dìgↄ̃ zã̀mɛ.

25 Nɛ́ yↄ̃nkↄ dì tó a de pↄ gↄ̃ sira,

àdi a da'ina nɛ̀sɛɛ yaka.

26 À mana ò wɛ́ tã taarisaridearo,

bɛ̀ɛrɛde gbɛ̃na a nɛ̀sɛmana yãi zɛ́ vĩro.

27 Gbɛ̃ kũ àdi a lɛ́ kũ dↄ̃na vĩ,

nɛ̀sɛyĩdade dìgↄ̃ laakari vĩ.

28 Bee yↄ̃nkↄ, tó à yĩtɛna, òdi a ditɛ ↄ̃ndↄ̃de ũmɛ,

gbɛ̃ kũ àdi a lɛ́ kũ bi laakaridemɛ.

18

1 Zĩda pↄyeina dì do gbɛ̃ kũ àdi kɛ̃ḿmanɛ arɛ,

àdi gí lɛ́damma sĩnda pínkii.

2 Yↄ̃nkↄ dì pↄnna kɛ laakari yã musuro,

yã kũ à bò a lɛ́n àdi o.

3 Vãnikɛnaa dì su kũ gbɛ̃ gyabonaaomɛ,

kpeboyã dì su kũ wé'io.

4 Bisãsiri lɛ́gbɛ bi í lòkotoomɛ,

swa'i bàasinaamɛ, ísɛ̃boki wɛ̃̀ndidemɛ.

5 Kɛna vãnikɛriinɛ kɛ̀rɛkɛrɛ

ke yãkɛna taarisaridenɛ lɛ́kpɛrɛ manaro.

6 Yↄ̃nkↄ lɛ́ dì a da fìtin,

a yã'onaa dì a kpá gbɛ̃naai.

7 Yↄ̃nkↄ lɛ́ dì a yaka,

a yã'onaa dì a kũ lán tankutɛ bà.

8 Gbɛ̃piri yã dì kɛńnɛ lán zↄ́ bà,

àdi gɛ̃ lɛ́n dↄ̃̀ↄ ari nɛ̀sɛɛ gũn.

9 Gbɛ̃ kũ àdi pã kpá a zĩi bi

ásarude dakũnamɛ.

10 Dikiri tↄ́ bi utɛki leimɛ,

gbɛ̃ mana dì bàa lɛ́ à gɛ̃̀n à aafia le.

11 Ɔgↄde aruzɛkɛ denɛ lán wɛ̃tɛ kũ ò lɛ̀kara likai bà,

lán bĩni kũ oni fↄ̃ ò didiaro bà.

12 Zĩdabinaa dì su gbɛ̃nɛ kũ lɛtɛnaao,

zĩdabusanaa dì su kũ bɛ̀ɛrɛɛo.

13 Gbɛ̃ kũ àdi weḿma sãkpanaa sari,

yↄ̃nkↄkɛ kũ kpebonaao gↄ̃̀nɛ.

14 Kãgbãnakɛ dì gbɛ̃ gba gbãna gyãpɛɛa,

ama dí mɛ́ ani pↄsira fↄ̃ↄ?

15 Laakaride dì yã dada a swɛ̃̀n,

ↄ̃ndↄ̃de sã dìgↄ̃ dↄ dↄ̃naai.

16 Gba kũ gbɛ̃ dàa dì zɛ́ kɛkɛnɛ,

àdi zɛ́ wɛ̃nɛ gɛna gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa.

17 Gbɛ̃ kũ à yã ò káakun òdi a gwa yãnnade ũ,

ari a ibɛrɛ gↄ̃ gɛ́ a ɛ́kɛ bo.

18 Líkpanaa dì fìti mì dɛ,

àdi gↄ̃sa gbãnanↄ kpaatɛ.

19 Danɛ kũ ò taari kɛ̀nɛ yã dìgↄ̃ gbãna lán bĩni bà,

ń fìti de lán zɛ́kakana kũ lɛ̀ɛo bà.

20 Yã'ona dↄ̃ dì su gbɛ̃nɛ kũ kãnaao,

a lɛ́gbɛɛ dì tó pↄ́ mↄ́a.

21 Ga kũ wɛ̃̀ndiio kú lɛ́mmɛ,

gbɛ̃ kũ à ye yã'onaai ni a gbɛ̀ le.

22 Gbɛ̃ kũ à nↄ lè à sɛ̀ pↄ́ mana lè,

arubarika dí bò Dikiri kĩnaamɛ.

23 Takaside dì yã o wɛ̃ndawɛ̃nda,

aruzɛkɛde dì weḿma gbãnagbãna.

24 Gbɛ̃nna bɛrɛkɛtɛ dì yã vãni ińnɛmɛ,

gbɛ̃nna kenↄ kun òdi na gbɛ̃i de ↄn gbɛ̃la.

19

1 Kunna takaside taarisaride ũ mana

de kunna yↄ̃nkↄ yãvãni'ori ũla.

2 Kokari vĩna dↄ̃naa sari manaro,

wãna zↄ̃kↄ̃ↄ dì ń kɛ̃ zɛ́amɛ.

3 Bisãsiri fayasarikɛ dì zɛ́ yakanɛ,

akũ àdi Dikiri taari e.

4 Aruzɛkɛ dì tó ò gbɛ̃nna le dasi,

takaside gbɛ̃nna dì kɛ̃amɛ.

5 Sèeda ɛ́kɛde ni bo pãro,

ɛ́kɛde ni gí wɛ́tãmma leiro.

6 Gbɛ̃ daside dì kpatableri tↄ́ nna sí,

gbɛ̃ sĩnda pínki dìgↄ̃ ye gbadari gↄ̃ de a gbɛ̃ ũmɛ.

7 Takaside danɛnↄ dì pã kpáimɛ,

oni a gbɛ̃nnanↄ kɛ̃naa o doro.

Tó àtɛn wɛtɛ à yã o kũńwo,

òdigↄ̃ kú bɛro.

8 Gbɛ̃ kũ àtɛn ↄ̃ndↄ̃ kũ ye a zĩdaimɛ,

gbɛ̃ kũ à ye laakariii dì yã mana le.

9 Sèeda ɛ́kɛde ni bo pãro,

ɛ́kɛtori ni kakatɛ.

10 Lákũ nnamanaa dí kↄ̃ sí kũ yↄ̃nkↄoro nà,

lɛn zↄ̀ kíblena zĩdadenↄa dí kↄ̃ síoro lɛ.

11 Laakaride pↄ dì fɛ̃ likaro,

lákana taarilamɛ a ĩadãbↄ ũ.

12 Kína pↄfɛ̃na de lán músu pũtãnaa bà,

a manakɛnnɛna de lán mↄtↄpisina sɛ̃̀ɛa bàmɛ.

13 Nɛ́ yↄ̃nkↄmɛ a de yakana ũ,

nↄ fìtide de lán ítↄtↄna zɛnaa sari bàmɛ.

14 Òdi bɛ kũ a aruzɛkɛo le túbi ũmɛ,

ama nↄ laakaride lenaa dì bo Dikiri kĩnaamɛ.

15 Ma'ãkɛnaa dì ń da izↄ̃kↄ̃'onan,

nàa dì gbɛ̃ gina dɛ.

16 Gbɛ̃ kũ àdi yã'onnɛna da dì a wɛ̃̀ndi dãkpã,

gbɛ̃ kũ àdi a zĩda yãkɛna daro ni ga.

17 Gbɛ̃ kũ à wɛ̃nda dↄ̃̀ takasidenɛ pↄ́ sã̀kã Dikirinɛmɛ,

àkũ mɛ́ ani a yãkɛnanↄ fĩna bonɛ.

18 Ǹ n nɛ́ toto a gↄrↄa,

ama ǹsun tó à gɛ̃ ↄla ari à garo.

19 Pↄfɛ̃ri ni fĩna bomɛ,

tó n a bò, a bona nigↄ̃ lɛ́ vĩro.

20 Ǹ lɛ́damma ma ǹ totona da,

de ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ arɛ yãi.

21 Laasun kú bisãsiri nɛ̀sɛn dasi,

ama yã kũ Dikiri zɛ̀o mɛ́ àdi kɛ.

22 Gbɛ̃kɛn òdi wɛtɛ bisãsiria,

takaside mana de ɛ́kɛdela.

23 Vĩnakɛna Dikirinɛ dì su kũ wɛ̃̀ndiio,

gbɛ̃ kũ à vĩ dì i o laakariio kpatɛna,

yã vãni dì a lero.

24 Ma'ãde dì a ↄ da tan

à fu pↄ́blelinaa à da a lɛ́n.

25 Ǹ lalandide gbɛ̃, yↄ̃nkↄ ni gↄ̃ laakari vĩ,

ǹ kpãkɛ̃ laakaridei, ani yã dada.

26 Nɛ́ kũ àdi a de gbɛ̃ à pɛ́ a daa nɛ́

nɛ́ gina kũ àdi wé'i daḿmamɛ.

27 Ma nɛ́, tó n kámma bò kũ lɛ́dammamanaao,

n pã yãdↄ̃naanɛn gwe.

28 Sèeda vãnide dì yãzɛde fobo,

yãvãnikɛrii dì yã vãni mↄ́mↄ vãni.

29 Gòo lokona lalandikɛrinↄla,

gbɛ̃nan yↄ̃nkↄnↄ pↄ́ ũ ń kpɛa.

20

1 Wɛ̃ dì lalandi zĩḿma,

í gbãna dì ń da yãbↄtɛn,

gbɛ̃ kũ à tò à a dɛ ↄ̃ndↄ̃ vĩro.

2 Kína pↄfɛ̃na de lán músu pũtãnaa bà,

gbɛ̃ kũ à tò à pↄ fɛ̃̀ a zĩda kpà gaimɛ.

3 Bàalɛna ledikpanaanɛ bɛ̀ɛrɛ vĩ,

fayasaridenↄ dì kasa fìti kɛro.

4 Ma'ãde dì bú wí a gↄrↄaro,

tó à gɛ̀ɛ bura pↄ́kɛ̃gↄrↄ, àdi pↄ́ke lero.

5 Bisãsiri nɛ̀sɛgũnyã bi í lòkotoomɛ,

ama laakaride mɛ́ à yã pìnↄ tↄna dↄ̃.

6 Gbɛ̃ daside dì a manakɛna yã o,

ama bona gbɛ̃ náanidea zĩ'ũ.

7 Gbɛ̃ mana dìgↄ̃ kun taari sari,

arubarikadenↄn nɛ́ kũ à ń tónↄ ũ.

8 Kína kũ à vutɛna a yãkpatɛkɛkia

dì yã vãni sĩnda pínki dↄ̃ a wɛ́ gũn à plɛ dodo.

9 Dí mɛ́ ani fↄ̃ à o kũ a nɛ̀sɛ yãke vĩro,

á kun durunna sari swáswaa?

10 Kilooyↄ̃na vãni kũ manafiki zakaao,

Dikiri zã̀ abirenↄn pínki.

11 Bee kↄ̃kↄ̃'onaa gũn òdi dↄ̃ nɛ́a,

tó a yãkɛna mana ke à zɛ́ vĩ.

12 Sã kũ òdi yã mao kũ wɛ́ kũ òdi gu eooo,

Dikiri mɛ́ à ń kɛ́ ń pínki.

13 Tó ń ye i'onaai, ĩni gↄ̃ takaside ũmɛ,

ǹ ibɛ̃nɛ kɛ, pↄ́ble ni mↄ́mma.

14 Pↄ́lurii dì pi: À manaro! À manaro!

Tó à kào arɛ, àdi a zĩda sáabu kpá.

15 Wura kun, akũsↄ̃ òso din,

ama dↄ̃na kunna lɛ́mmɛ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde ũ.

16 Tó gbɛ̃ nibↄ fĩnaa dì a musu,

ǹ a uta sí ǹgↄ̃ kũna tↄrↄma ũ ade gɛ̃nɛ ũ.

17 Dibidibi pↄ́ble dìgↄ̃ nna gbɛ̃nɛmɛ,

àdi láka à gↄ̃ n lɛ́n lán gbɛ̀wa bà.

18 Ǹ zɛ kũ yão lɛ́damma musu,

ǹ yã gwa manamana gbasa ǹ zĩ̀ ká.

19 Kↄrↄmↄtↄde dìgↄ̃ kure kũ dakenↄ asiriyãomɛ,

ǹsun kakara kũ yãbↄtɛriioro.

20 Gbɛ̃ kũ à lɛ́ kɛ̀ a de ke a danɛ,

a fitila ni ga gusira níkinikimmɛ.

21 Túbiblena káaku warikɛsari

dìgↄ̃ arubarika vĩ saaro.

22 Ǹsun yã vãni fĩnabonaa laasun lɛ́ro.

Ǹ Dikiri dã à n sura ba.

23 Dikiri zã̀ kilooyↄ̃na vãnin,

manafiki zakaa dì káaguro.

24 Dikiri mɛ́ àdi bisãsiri gɛ̀sɛ da zɛ́a.

Deran gbɛ̃ ni yã kũ ani kɛ zɛ́ dↄ̃ↄ?

25 Gba lɛ́sɛna Ludanɛ wãnawãna kari vĩ,

ĩni láka ǹ laasun lɛ́ lɛ́ kũ n kɛ̀nɛɛ pìia.

26 Kína ↄ̃ndↄ̃de dì gbɛ̃ vãninↄ plɛplɛ

à ń ká gbɛ̀n à ń akara kɛ.

27 Dikiri fitilaa dì bisãsiri laasun pu,

àdi nɛ̀sɛgũnyã tàasi ká pínki.

28 Gbɛ̃kɛ kũ náaniomɛ kína dãkpãrinↄ ũ,

manakɛnaa dì a kpata zĩni pɛ́tɛ.

29 Kɛfɛnnanↄ gbãnamɛ ń ĩadãbↄ ũ,

mare zↄ̃kↄ̃nↄ mìkã puramɛ ń gakuri ũ.

30 Wɛ́tãmmanaa dì yã vãni kɛ̃ḿma,

flã̀ ũmmanaa dì yã bɛ̃̀nɛ bo nɛ̀sɛn.

21

1 Kína nɛ̀sɛ kú Dikiri ↄĩ lán ízɛ bàmɛ,

àdi a litɛ gu kũ à yeiia.

2 Baadi dìgↄ̃ e a yãkɛna mana,

ama Dikiri mɛ́ àdigↄ̃ ń nɛ̀sɛ dↄ̃.

3 Manakɛna kũ yãkɛna a zɛ́aao

dì kɛ Dikirinɛ de sa'onala.

4 Zĩdabina kũ ĩadão

dì yãvãnikɛrinↄ durunna bo gupuraa.

5 Kokaride laasun dì a ká nnamanaaa,

nɛ̀sɛwãnade dì gɛ̃ takasin.

6 Aruzɛkɛ kũ gbɛ̃ lè ɛ́kɛtonaa gũn

ni gɛ̃tɛ kũ ĩao à ń kpá gai.

7 Yãvãnikɛrinↄ pãsĩkɛna ni tá kũńwo,

zaakũ òdi we ò yãzɛde kɛro.

8 Taaride yãkɛnaa dìgↄ̃ dↄ̀rↄ vĩro,

taarisaride yãkɛnaa dìgↄ̃ swáswa.

9 Ina kpɛ́ laasin mana

de kunna kpɛ́n lɛɛlɛ kũ nↄ fìtideola.

10 Yãvãnikɛrii swɛ̃̀ɛ dìgↄ̃ kú yã vãniamɛ,

àdi a gbɛ̃dake wɛ̃nda gwaro.

11 Tó ò wɛ́ tã̀ lalandidea, yↄ̃nkↄ dì ↄ̃ndↄ̃ kũmɛ,

tó ò kpã̀kɛ̃ ↄ̃ndↄ̃dei, a dↄ̃naa dì karamɛ.

12 Luda mana, àdi yãvãnikɛri bɛ tàasi ká,

àdi yãvãnikɛrinↄ ká kakatɛnan.

13 Gbɛ̃ kũ adi sã kpá wɛ̃ndade wikiaro,

àpii ni wiki lɛ́ se, gbɛ̃ke ni wearo.

14 Gbadana asiri gũn dì pↄfɛ̃ kpátɛ,

gusarɛgba sↄtↄna utan dì pↄfɛ̃ mì dɛ.

15 Yãgↄ̃gↄ̃na a zɛ́aa dì gbɛ̃ mana pↄ kɛ nna,

ama àdi vĩna dada yãvãnikɛriinɛ.

16 Gbɛ̃ kũ à pã̀ laakari zɛ́nɛ

ni si gyãwãndenↄ tɛ́mɛ.

17 Gbɛ̃ kũ à nɛ̀sɛɛ kpà pↄnnakɛnaaa ni gↄ̃ takasin,

gbɛ̃ kũ à ye wɛ̃i kũ nísio ni kɛ aruzɛkɛde ũro.

18 Yãvãnikɛrinↄmɛ gbɛ̃ mananↄ tↄrↄmakpabↄ ũ,

Luda dì wɛ́ tã náanisaridenↄa nɛ̀sɛpuradenↄ gɛ̃nɛ ũ.

19 Kunna gbárannan mana

de vutɛna kũ nↄ fìtide pɛ̃tɛ̃deola.

20 Pↄ́ble mana kũ nísio dìgↄ̃ katɛna ↄ̃ndↄ̃de bɛa,

ama yↄ̃nkↄ dì a pↄ́ mↄ́mↄ gↄ̃̀nↄmɛ.

21 Gbɛ̃ kũ àdi yãzɛde kũ gbɛ̃kɛo wɛtɛ

dì wɛ̃̀ndi kũ yã nnao kũ bɛ̀ɛrɛɛo le.

22 Ɔ̃ndↄ̃de dì si gↄ̃sa gbãnanↄ wɛ̃tɛa,

àdi zɛki gbãna kũ òtɛni a náani kɛ gboro.

23 Gbɛ̃ kũ à a lɛ́ fↄ̃̀ akũsↄ̃ à a nɛ́nɛ kũ̀,

àkũ mɛ́ àdi a zĩda bo yãn.

24 Gbɛ̃ kũ à zĩda bina vĩ kũ ĩadãnaao tↄ́n fobori,

àdi yã kɛ kũ zã̀zã zↄ̃kↄ̃ↄomɛ.

25 Ma'ãde pↄyeinaa dì a kpá gai,

kũ à ↄ gbàrɛ zĩi yãi.

26 Àdigↄ̃ kú pↄ́nidɛnan gↄrↄ sĩnda pínki,

gbɛ̃ mana sↄ̃, àdi gba da kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo.

27 Gbɛ̃ vãni sa'ona Dikiria bi tɛ̃̀ɛmɛ,

atɛ̃nsa tó àtɛn o kũ manafikio.

28 Sèeda ɛ́kɛde ni mì dɛ,

gbɛ̃ kũ à tɛ̀ a yãi ni kakatɛ.

29 Gbɛ̃ vãni wɛ́ dìgↄ̃ pãsĩmɛ,

nɛ̀sɛpurade wɛ́ dìgↄ̃ tɛ́ a yãkɛnaai.

30 Ɔ̃ndↄ̃ ke wɛ́zɛ̃ ke lɛ́damma,

ń ke ni fↄ̃ à Dikiri furo.

31 Òdi sↄ̃ soru kɛ zĩ̀ yãimɛ,

ama Dikiri mɛ́ à zĩ̀blena yã dↄ̃.

22

1 Tↄ́ nna de aruzɛkɛla,

nna kũ gbɛ̃nↄo de wura kũ andurufuuola.

2 Aruzɛkɛde kũ takasideo zĩni dokↄ̃nↄmɛ,

Dikiri mɛ́ à ń kɛ́ ń pínki.

3 Laakaride dì gĩnakɛ à yã vãni e à utɛnɛ,

ↄ̃ndↄ̃saride dìgↄ̃ gɛ́ ari à wɛ́tãmma le.

4 Zĩdabusana kũ vĩnakɛna Dikirinɛɛo gbɛ̀ɛmɛ

aruzɛkɛ kũ bɛ̀ɛrɛɛo kũ wɛ̃̀ndiio ũ.

5 Lɛ̀ɛ kũ tankutɛo kú gbɛ̃ dↄ̀rↄsaride zɛ́n,

gbɛ̃ kũ à ye aafiaai dì kɛ̃ḿma.

6 Ǹ nɛ́ fíti da zɛ́ kũ à de à sɛ́a,

tó à zↄ̃kↄ̃ kũ̀, ani kɛ̃aro.

7 Aruzɛkɛde dì gbãna mↄ takasidenɛ,

pↄ́sãkãrii dì zↄ̀ ble pↄ́denɛ.

8 Gbɛ̃ kũ à yã vãni tↄ̃̀, ade ni yã le a kɛ̃gↄrↄa,

a pãsĩkɛgo ni a gbɛ̃.

9 Luda ni arubarika da gbɛ̃ kũ à gbɛ̃kɛ vĩnɛ

kũ àdi pↄ́ble kpaatɛ takasidenↄnɛ yãi.

10 Ǹ pɛ́ lalandikɛriia, fìti ni mì dɛ,

yãkete kũ wé'io ni láka.

11 Nɛ̀sɛpurade kũ a lɛ́gbɛ nna

mɛ́ anigↄ̃ de kína gbɛ̃nna ũ.

12 Dikiri wɛ́ dìgↄ̃ pɛ́ dↄ̃naai,

àdi mìkpɛrɛ zu náanisaride yãnɛ.

13 Ma'ãde dì pi músu kú bàai,

tó ma bo, ani ma dɛ gãnulɛa.

14 Karua lɛ́ bi wɛ̀ɛ lòkotoomɛ,

gbɛ̃ kũ Dikiri pↄ fɛ̃̀ kãao dì lɛ́tɛ à sin.

15 Fayasariyã dìgↄ̃ kú nɛ́nↄ swɛ̃̀n,

foru kũ flã̀ao ni tó ò kɛ̃a.

16 Gbɛ̃ kũ àdi wɛ́ tã takasidea de à a aruzɛkɛ kara

kũ gbɛ̃ kũ àdi gba da ↄgↄdenɛɛo, ń pínki ni kĩa.

Ɔ̃ndↄ̃denↄ lɛ́damma

17 Ǹ sã kpá ǹ ↄ̃ndↄ̃rinↄ yã'onnɛna ma,

ǹ n nɛ̀sɛ wɛ̃ ma yãdannɛnaanɛ,

18 zaakũ à nna ǹgↄ̃ kũna n swɛ̃̀ɛ gũn,

àgↄ̃ kú n lɛ́n.

19 Bee mↄkↄ̃n, matɛn yã dannɛ gbãra,

de ǹgↄ̃ Dikiri náani vĩ yãimɛ.

20 Ma yã'onnɛnaa kɛ̃̀nnɛ mɛ̀n baraakuri,

yã pìnↄ lɛ́damma kũ dↄ̃naao vĩ.

21 Matɛn yãpura kũ à náani vĩ dannɛ,

de ǹ le ǹ yã weḿma a zɛ́amɛ.

22 Ǹsun gbãnasaride ble a gbãnasarikɛ yãiro,

ǹsun gbãna mↄ wɛ̃ndadenɛ yãkpatɛkɛkiaro,

23 zaakũ Dikiri ni yã sí kũńwo,

ani wɛ́ tã gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãḿmanↄa.

24 Ǹsun gbɛ̃nna kpá kũ pↄfɛ̃riioro,

ǹsun kure kũ nɛ̀sɛwãnadeoro,

25 de ǹsun a dà sɛ́tɛ

ǹ n zĩda da yãnlo yãi.

26 Ǹsun gbɛ̃ke fĩna di n musuro,

ǹsun zɛnkpɛkɛ sɛ́nɛro.

27 Tó ń pↄ́ke vĩ ǹ fĩna booro,

oni n wutɛbↄ sɛ́ n zĩtɛa.

28 Ǹsun zĩtɛ lɛ́ sèeda zĩ woro,

n dizinↄ mɛ́ ò a pɛ̀tɛ.

29 N gbɛ̃ kũ à a zĩ dↄ̃ manamana è yá?

Ade ni zĩ kɛ kínanↄnɛ,

adi kɛ talakanↄmɛ ani kɛńnɛro.

23

1 Tó n su pↄ́ ble kũ gbãnadeo,

ǹgↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃ kũ à kú n arɛ.

2 Tó sãnkarademɛ n ũ,

ǹ fɛ̃nɛ da n kòtooa.

3 Ǹsun wãkũ kɛ a pↄ́ble nísideiro,

zaakũ pↄ́ble pì de lán daburuzunnɛnaa bàmɛ.

4 Ǹsun wari dↄ n zĩdaa ↄgↄdasiwɛtɛna yãiro,

ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ ǹgↄ̃ n zĩdakũna dↄ̃.

5 Òdi wɛ́ lɛ́ ↄgↄa, akũ àdi gɛ̃ zɛ́la,

àdi dɛ̀mbɛrɛ bobo à vura lán vãu bà.

6 Ǹsun aniapãsĩde pↄ́ blero,

ǹsun wãkũ kɛ a pↄ́ble nísideiro,

7 zaakũ àdigↄ̃ a ↄgↄ naro a nɛ̀sɛmmɛ.

Ani pinnɛ ǹ pↄ́ ble ǹ í mi,

ama adi kɛnɛ a nɛ̀sɛnlo.

8 Ĩni a fíti kũ n blèe pisimɛ,

sáabu kũ n kɛ̀ ni kɛ pã.

9 Ǹsun yã o yↄ̃nkↄ sãnlo,

zaakũ ani pã kpá n ↄ̃ndↄ̃yãimɛ.

10 Ǹsun zĩtɛ lɛ́ sèeda zĩ woro,

ǹsun tonɛnↄ bú lɛ́ ǹ ká n pↄ́laro,

11 zaakũ ń Dãkpãri gbãna,

ani bo n kpɛ à yã sí kũńwo.

12 Ǹ lɛ́damma yã da n swɛ̃̀n,

ǹ laakari dↄ dↄ̃na yãa.

13 Ǹsun gí n nɛ́ foruiro,

tó n a gbɛ̃̀ kũ flã̀ao, ani garo.

14 Ǹ a gbɛ̃ kũ flã̀ao,

de ǹ a bo ga ↄĩ.

15 Ma nɛ́, tó n ↄ̃ndↄ̃ vĩ n swɛ̃̀n,

ma pↄ ni kɛ nna.

16 Tó yãzɛde tɛn bo n lɛ́n,

ma pↄ ni kɛ nna.

17 Ǹsun durunnakɛrinↄ gwena ni dɛro,

ǹgↄ̃ Dikiri vĩna vĩ gↄrↄ sĩnda pínki,

18 zaakũ ĩnigↄ̃ zia vĩmɛ,

tãmaa ni n nɛro.

19 Ma nɛ́, ǹ ma yã ma, ĩni ↄ̃ndↄ̃ kũ,

ǹ tó n swɛ̃̀ gↄ̃ tɛ́ zɛ́ manai.

20 Ǹsun kakara kũ wɛ̃mirinↄro,

ǹsungↄ̃ kú lɛ́'idenↄ tɛ́ro,

21 zaakũ wɛ̃dɛri kũ lɛ́'ideo dì gↄ̃ takasidenↄ ũ,

ń mɛ̀kpɛtɛɛ dì ń da utakasadanammɛ.

22 Ǹ n de'ina yã ma,

tó n da zĩ kũ̀, ǹsun a gya boro.

23 Ǹgↄ̃ yãpura wɛtɛ, ǹsun ↄ gbarɛiro,

ǹ ↄ̃ndↄ̃ kũ kũ yãdadanaao kũ wɛ́zɛ̃o.

24 Gbɛ̃ mana de pↄ dìgↄ̃ nna manamana,

gbɛ̃ kũ à nɛ́ ↄ̃ndↄ̃de ì pↄ dìgↄ̃ nnaamɛ.

25 Ǹ tó n de kũ n dao pↄ kɛmma nna,

ǹ tó n da'ina ayuwii kɛmma.

26 Ma nɛ́, ǹ n nɛ̀sɛ wɛ̃mɛnɛ,

n wɛ́ gↄ̃ tɛ́ ma yãkɛnaai,

27 zaakũ karua bi wɛ̀ɛ lòkotoomɛ,

nↄ pãpãkɛri bi lↄ̀gↄ sↄrↄrↄmɛ.

28 Àdi gbɛ̃ kpákpa lán kpãni wɛ́dewɛ bà,

àdi tó gↄ̃gbɛ̃nↄ gↄ̃ náani sari dasi.

29 Dín òdi waiyoo kɛnɛɛ?

Dín òdi o'o kɛnɛɛ?

Dí mɛ́ à lɛ́kpakↄ̃ana vĩi?

Dí mɛ́ à zuka vĩi?

Dí mɛ́ àdi kĩnna pãa?

Dí wɛ́ mɛ́ à tɛ̃raa?

30 Gbɛ̃ kũ òdi gì kɛ wɛ̃mikianↄ,

kũ òdi gɛ́ kpátɛ kɛ sèwɛ̃ yãkatɛnanↄimɛ.

31 Ǹsun wɛ́ biri sèwɛ̃a

de a tɛ̃rakɛ n ni dɛro,

zaakũ àdigↄ̃ pípi zaa tùruu gũn,

akũsↄ̃ a gɛ̃na lɛ́n dìgↄ̃ nna.

32 Ani láka saka tↄ̃mma lán mlɛ̃̀ɛ bà,

ani n gbã à n kũ lán pitiko bà.

33 Ĩni wɛ́ kɛ pla kũ pↄ́ kũ ńdi e yãroo,

ĩni laasun kpɛdangara lɛ́ n swɛ̃̀n.

34 Ĩnigↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ à wutɛna gón ísira musu bà,

lán gbɛ̃ kũ à kú gó'itɛ biza mìsↄ̃ntɛa bà.

35 Ĩni pi: Ò ma gbɛ̃, adi ũmaro,

ò ma kɛ búgubugu, mádi a wari maro.

Bↄrɛn ma wɛ́ ni were de mà í wɛtɛ mà mi dↄↄ?

24

1 Ǹsun luka gbɛ̃ vãninↄ gwenaairo,

ǹsun kakara kũńwo ni dɛ sero,

2 zaakũ yã pãsĩ laasun mɛ́ àdigↄ̃ kú ń swɛ̃̀n,

yãkete dìgↄ̃ kú n lɛ́n.

3 Ɔ̃ndↄ̃n òdi bɛ pɛ́tɛo,

laakarii dì tó àgↄ̃ arubarika vĩ.

4 Dↄ̃naan òdi pↄ́ káo kpɛ́nↄ pa

kũ aruzɛkɛ mana bɛ̀ɛrɛdeo.

5 Ɔ̃ndↄ̃de gbãna dìgↄ̃ karamɛ,

dↄ̃̀ri ikoo dìgↄ̃ gɛ́ arɛmɛ.

6 Baaruu dì tó ò zĩ̀ asãnsĩni dↄ̃,

tó yãkɛkɛrinↄn dasi, àdi tó ò zĩ̀ ble.

7 Ɔ̃ndↄ̃ lei de fayasaridela,

lakutu kↄ̃kakaranaa gũn a lɛ́ dìgↄ̃ nakↄ̃anamɛ.

8 Gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ vãnikɛnnɛna laasun vĩn

òdi a sísi manafikide.

9 Yãfayasari wàaripana bi durunnamɛ,

gbɛ̃ke dìgↄ̃ ye lalandikɛriiiro.

10 Tó n mɛ̀busɛɛ kɛ̀ warikɛgↄrↄa,

n gbãna zↄ̃kↄ̃ro.

11 Ǹ gbɛ̃ kũ ò mìi pɛ̀ gaanↄ sura ba,

ǹ gí gbɛ̃ kũ ò sòro òtɛn si kakatɛnannↄnɛ.

12 Tó n pì: O'o, ó dↄ̃ yãro fá,

Luda kũ à nɛ̀sɛgũnyã dↄ̃ ni eroo?

N wɛ̃̀ndi Gwàri a yã dↄ̃,

ani fĩna bo baadinɛ a yãkɛnaaamɛ.

13 Ma nɛ́, ǹ zↄ́ ble, zaakũ à mana,

zↄ́sa dì kɛ lɛ́nɛ nna.

14 Lɛn ↄ̃ndↄ̃ dì kɛ gbɛ̃nɛ nna a nɛ̀sɛn lɛ.

Tó n ↄ̃ndↄ̃ kũ̀, ĩnigↄ̃ zia vĩ,

tãmaa ni n nɛro.

15 Dàde, ǹsun gbɛ̃ mana ↄn kpákparo,

ǹsun a bɛ pↄ́nↄ wararo.

16 Bee tó gbɛ̃ mana lɛ̀tɛ gɛ̃̀n suppla,

àdi ɛra à futɛmɛ,

yãvãnikɛrinↄ sↄ̃, kisira dì ń fu.

17 Tó n ibɛrɛ lɛ̀tɛ, ǹsun pↄnna kɛro,

tó à fù, ǹsun à yáa dↄro.

18 Tó Dikiri è lɛ, ani kɛnɛ nnaro,

a pↄfɛ̃ ni were n ibɛrɛɛ pìiamɛ.

19 Ǹsun tó gbɛ̃ vãninↄ yã n kũ gbãnaro,

ǹsun yãvãnikɛrinↄ gwena ni dɛro,

20 zaakũ gbɛ̃ vãni nigↄ̃ zia vĩro,

Luda ni yãvãnikɛrinↄ fitila tɛ́ dɛ.

21 Ma nɛ́, ǹ vĩna kɛ Dikirinɛ kũ kínao,

ǹsun gbɛ̃nna kpá kũ gbɛ̃ kũ ò bò ń kpɛnↄoro,

22 zaakũ yã ni ń le kãntomɛ.

Dí mɛ́ à dↄ̃ lákũ oni ń ásaru kɛ nàa?

Ɔ̃ndↄ̃denↄ yãn dí dↄ

23 Ɔ̃ndↄ̃denↄ yãn dí dↄ:

Gbɛ̃wɛgwana yãkpatɛ gũn manaro.

24 Gbɛ̃ kũ àdi yã nna kpá taaridea,

gbɛ̃nↄ ni sa vãni onɛ, burinↄ ni a ká.

25 Gbɛ̃ kũ àdi yã da taaridela nigↄ̃ yã mana le,

Luda ni arubarika daagu manamana.

26 Yãwemmana súsu

de lán lɛ́pɛna lɛ́aa bà.

27 Ǹ n bàai zĩ kɛ ǹ n bura soru kɛ,

gbasa ǹ kpɛ́ bo sà.

28 Ǹsun n gbɛ̃dake bobo a dàn pãpãro,

ǹsun tó n lɛ́ gbɛ̃nↄ sãtɛro.

29 Ǹsun pi: Mani kɛnɛ lákũ à kɛ̀mɛnɛ nàro,

kesↄ̃ mani fĩna bonɛ a yãkɛnaaa.

30 Ma pã ma'ãde búnɛ,

ma do fayasaride geepi búi,

31 akũ ma è lɛ̀ɛ bùtɛ à dàgula pínki,

à sɛ̃̀ɛ kù, gbĩ̀ kũ à bò kũ gbɛ̀ɛo lɛ̀tɛ.

32 Ma yã dí gwà ma laasun lɛ̀a,

akũ pↄ́ kũ ma è yã dàdamɛnɛ.

33 Tó n pì: Mani i o fíti, mani kámma bo fíti,

mani wútɛ fíti ↄkpana ma kùua,

34 takasi ni bo n ã lán kpãni bà,

pↄ́kĩammana ni summa

lán gbɛ̃ kũ à gↄ̃kɛbↄ kũnaa bà.

25

Sulemanu yáasi pãndenↄ

1 Sulemanu yáasi kũ Yudanↄ kína Ɛzɛkaya gbɛ̃nↄ kɛ̃̀ takada gũnnↄn dí.

2 Luda gakuri vĩ à yã utɛ,

kínanↄ gakuri vĩ ò yã tàasi ká.

3 Lán óni fↄ̃ ò ludambɛ lei kũ zĩtɛ lòkotooo dↄ̃ro nà,

lɛn óni fↄ̃ ò kína laasun dↄ̃ro lɛ.

4 Ǹ andurufu gbãsĩ bↄtɛ,

a pìri ni pↄ́ mana pio,

5 ǹ yãvãnikɛrinↄ bↄtɛ kína arɛ,

a kpata ni gbãna kũ yãzɛde musu.

6 Ǹsun n zĩda sɛ́ lei kína arɛro,

ǹsun vutɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ vutɛkiaro.

7 Zaakũ à sã̀na à pinnɛ ǹ su arɛ la

de à n ditɛ kĩana gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ arɛla.

8 Yã kũ n wɛ́ è,

ǹsungↄ̃ wãna kũ a gↄ̃gↄ̃naaoro,

zaakũ tó ò n yã ɛ́kɛ bò,

bↄ́n ĩni láka ǹ kɛɛ?

9 Tó ntɛn yã gↄ̃gↄ̃ kũ n gbɛ̃dakeo,

ǹsun bo kũ gbɛ̃ pãnde asirioro.

10 Tó à mà, ani wé'i dammamɛ,

n tↄ́ vãni ni láka doro.

11 Yãmana'ona a gↄrↄa nna

lán mangoro tɛ̃ra kũ à da andurufu tan bà.

12 Ɔ̃ndↄ̃de lɛ́damma mana gbɛ̃ kũ à nɛ̀sɛ vĩnɛ

à de lán wura nↄmanablebↄↄ bàmɛ.

13 Lákũ í yĩda dìgↄ̃ de nà pↄ́kɛ̃rinↄnɛ,

lɛn zĩ̀ri náanide de lɛ gbɛ̃ kũ ò a zĩ̀nↄnɛ,

àdi ń nɛ̀sɛ yĩda kũńnɛ.

14 Gbɛ̃ kũ àdi gbadana lɛ́ sɛ́ akũ àdi daro

de lán legũ kũ à sìsi a ĩa kàka adi maro bàmɛ.

15 Mɛnana dì tó kína a yãzɛ e,

kpatɛna yãii dì tó a yã ble.

16 Tó n zↄ́ lè, ǹ ble n nɛ̀sɛ lɛ́n,

de ǹsun ble dasi ǹ lɛ́ sukparo yãi.

17 Ǹsun n gbɛ̃dake bɛ zɛ́ sↄro,

de àsun kpasa kũnwo à zãnguro yãi.

18 Gbɛ̃ kũ à yã dì a gbɛ̃dakea

de lán gò ke fɛ̃nɛda ke kàlɛ sↄ̃ntɛ bàmɛ.

19 Nana náanisaridea warikɛgↄrↄa

de lán saka gyãre ke gbá ɛrɛɛ bàmɛ.

20 Pↄnna lɛ̀sina pↄsiradenɛ

de lán utasimmana ĩampurugↄrↄ

ke yũku kana bↄ̀ↄa bàmɛ.

21 Tó nà tɛni n ibɛrɛ dɛ, ǹ pↄ́ble kpáa,

tó ímimɛ sↄ̃, ǹ a gba í.

22 Tó n kɛ̀ lɛ, ntɛni a ↄ kúnɛ a lɛ́amɛ,

Dikiri ni fĩna bonnɛ.

23 Lákũ gugbãnduru kpa ĩa dì su kũ legũo nà,

lɛn gbɛ̃pinaa dì su ãnsisinaao lɛ.

24 Ina kpɛ́ laasin mana

de kunna kpɛ́n lɛɛlɛ kũ nↄ fìtideola.

25 Baaru nna bonaa bùsu zã̀zãn

de lán íyĩdakpana gbɛ̃ kũ a gbãna làkaaa bàmɛ.

26 Gbɛ̃ mana kũ àdi we vãnikɛriinɛ

de lán ísɛ̃boki kũ a í yanaa bàmɛ,

lán lↄ̀gↄ kũ a í yàkaa bà.

27 Zↄ́blena dasi manaro,

gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛlina a zĩdanɛ gakuri vĩro.

28 Gbɛ̃ kũ à a zĩda kũna dↄ̃ro

de lán wɛ̃tɛ kũ a bĩni gboronaa bàmɛ.

26

1 Lán legũsisina de nà sakare

kesↄ̃ lán legũmana de nà pↄ́kɛ̃gↄrↄa,

lɛn gakuri dí kↄ̃ sí kũ yↄ̃nkↄoro lɛ.

2 Lákũ bãntoro kũ ludakibɛbãoo

dìgↄ̃ vuravura à gɛ́ la à su gwe nà,

lɛn gbɛ̃kana pã dì pↄ́ke boḿmaro lɛ.

3 Gése bi sↄ̃ pↄ́mɛ,

bà bi zaaki pↄ́mɛ,

yↄ̃nkↄ pↄ́n gò ũ a kpɛa.

4 Ǹsun we yↄ̃nkↄa a fayasarikɛaro,

de ǹsun gↄ̃ lán a bàro yãi.

5 Ǹ yã we yↄ̃nkↄa a fayasarikɛ lɛ́n,

de àsun a zĩda gwa ↄ̃ndↄ̃de ũro yãi.

6 Tó n lɛ́gbãzã kɛ̀ yↄ̃nkↄ gãi,

n n zĩda yàkamɛ, n yã wɛ̀tɛ n zĩdanɛ.

7 Yáasi kũ à kú yↄ̃nkↄ lɛ́n

de lán ɛrɛ gbá kũ àtɛn gbãkɛ bàmɛ.

8 Bɛ̀ɛrɛlina yↄ̃nkↄnɛ

de lán gbɛ̀dana gbɛ̀mban bà.

9 Yáasi kũ à kú yↄ̃nkↄ lɛ́n

de lán lɛ̀ kũ à dana wɛ̃dɛri ↄĩ bàmɛ.

10 Gbɛ̃ kũ à yↄ̃nkↄ ke gbɛ̃ kũ àtɛn gɛ̃tɛ dà zĩn

de lán tofekari kũ àdi nↄ̀bↄ sĩnda pínki gbã bàmɛ.

11 Yↄ̃nkↄ ɛrana a yãfayasarikɛnaaa

de lán gbɛ̃da kũ à ɛ̀ra à a pisi blèe bàmɛ.

12 N gbɛ̃ kũ à a zĩda dìtɛ ↄ̃ndↄ̃de ũ è yá?

Yↄ̃nkↄ sã̀na deala.

13 Ma'ãde dì pi: Músu kú zɛ́mmɛ,

nↄ̀bↄ pãsĩ tɛ́ batun.

14 Lákũ gbàa dìgↄ̃ yĩgã a asigbeaa nà,

lɛn ma'ãde dìgↄ̃ litɛlitɛ a wútɛkia lɛ.

15 Ma'ãde dì ↄ da tan

à fu pↄ́blelinaa à da a lɛ́n.

16 Ma'ãde dìgↄ̃ da a ↄ̃ndↄ̃

de yãwemmadↄ̃ri gbɛ̃nↄn supplanↄla.

17 Gbɛ̃ kũ à vĩ̀ à pɛ̀tɛ dakenↄ ledikpanan

de lán gbɛ̃ kũ à gbɛ̃da kũ̀ a sãaa bà.

18-19 Gbɛ̃ kũ à a gbɛ̃dake sã̀tɛ

gbasa à pìnɛ: Matɛn fàai bomɛ

de lán bã̀nde kũ àtɛn kà tɛ́de

kũ kàgbao zuńyĩ bàmɛ.

20 Tó yàka kunlo, tɛ́ dì gamɛ,

tó kↄrↄmↄtↄde kunlo, fìtii dì lákamɛ.

21 Lákũ sĩsĩ dì kɛ tɛ́yↄ̃ↄnɛ nà,

lákũ yàkaa dì kɛ tɛ́nɛ nà,

lɛn lɛ́kpakↄ̃ade dì fìti da lɛ.

22 Kↄrↄmↄtↄde yã dì kɛńnɛ lán zↄ́ bà,

àdi gɛ̃ lɛ́n dↄ̃̀ↄ ari nɛ̀sɛɛ gũn.

23 Nɛ̀sɛpãsĩde kũ àdi yã nnanna ońnɛ

de lán lo kũ ò andurufu í lɛ̀aa bàmɛ.

24 Zãngurii dì a zĩda kɛkɛ kũ lɛ́omɛ,

ama manafiki mɛ́ à kú a swɛ̃̀n.

25 Tó yã nnanna bò a lɛ́n, ǹsun síro,

zaakũ yã vãni mɛ̀n suppla mɛ́ à kú a swɛ̃̀n.

26 Bee tó à a zãngu ùtɛ manafiki gũn,

a vãni dì bo gupuraa pari wára.

27 Gbɛ̃ kũ àtɛn wɛ̀ɛ yↄ̃ńnɛ ni zu a gũmmɛ,

gbɛ̃ kũ àtɛn gbɛ̀ gbigiri kɛ, gbɛ̀ɛ pì ni si adea.

28 Ɛ́kɛde dì zã gbɛ̃ kũ àdi ń yakan,

manafikide dì gbɛ̃ kpá lɛtɛnaai.

27

1 Ǹsun n zĩda sáabu kpá zia yã musuro,

zaakũ ń dↄ̃ yã kũ ani su ziaro.

2 Ǹ tó ò n sáabu kpá,

ǹsun n zĩda sáabu kpáro.

Ǹ tó à bo gbɛ̃nↄ lɛ́n,

ǹsun tó à bo n lɛ́nlo.

3 Gbɛ̀ɛ tìkisi, bùsu'atɛ̃ bi asomɛ,

ama yↄ̃nkↄ pↄfɛ̃ tìkisi de abirekũnↄla pínki.

4 Pɛ̃tɛ̃ pãsĩ, pↄfɛ̃ dì dańla,

ama dí mɛ́ ani nɛ̀sɛgↄ̃ba fↄ̃ↄ?

5 Kpãkɛ̃na gbɛ̃i pari wára mana

de yena gbɛ̃i asiri gũnla.

6 Gbɛ̃nna yã'ũmmana kpáńyĩ náani vĩ,

ibɛrɛ lɛ́pɛmmana manafiki vĩ.

7 Gbɛ̃ kũ à kãna dì zã̀zã kũ kũ zↄ́omɛ,

ama nàdɛri pↄ́ kyã̀kyã dↄ̃ro.

8 Gbɛ̃ kũ à kɛ̃̀ a ↄnnwa àtɛn likara

de lán bã kũ à sã̀tɛ a sàaa bàmɛ.

9 Nísi gbĩ nnanna kũ turaretitio dì ń pↄ kɛ nna,

lɛ́dakↄ̃ana kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo dì gbɛ̃nnanↄ kɛ nna.

10 Ǹsun pã kpá n gbɛ̃nnairo ke n de gbɛ̃nna.

Tó yã n le, ǹsun gɛ́ n vĩ̀ni ke n dakũna bɛaro.

N gbɛ̃dake kũ à kú kãni kũńwo mana

de n bɛ gbɛ̃ kũ à kú zã̀la.

11 Ma nɛ́, ǹgↄ̃ ↄ̃ndↄ̃, ma pↄ ni kɛmma nna,

mani we ma sↄ̃̀sↄ̃rinↄa sà.

12 Laakaride dì yã pãsĩ e káaku, akũ àdi utɛnɛ,

laasunsaride dì gí àgↄ̃ gɛ́, akũ àdi yã le.

13 Tó gbɛ̃ nibↄ fĩnaa dì a musu,

ǹ a uta sí ǹgↄ̃ kũna tↄrↄma ũ ade gɛ̃nɛ ũ.

14 Tó n yã ò gbãnagbãna

n sa mana ò n gbɛ̃dakenɛ kↄnkↄkↄnkↄ,

onigↄ̃ da sa vãnimɛ.

15 Nↄ fìtide de lán legũ'i

kũ àtɛn tↄ́tↄ zɛnaa sari bàmɛ,

16 a dãdãna de lán ĩa dãdãnaa bàmɛ,

ade tɛn nísi'iwa kũ kũ ↄomɛ.

17 Lákũ mↄ̀nↄ dì kↄ̃ lɛ́ kɛkɛ nà,

lɛn bisãsiri dì a gbɛ̃dake kɛkɛ lɛ.

18 Tó gbɛ̃ laakarii dↄ̀ kaka lía, ani a nɛ́ ble,

tó gbɛ̃ a dikiri yã mà, ani a kpe ta.

19 Lákũ gbɛ̃ dì a nini e ín nà,

lɛn bisãsirinↄ dìgↄ̃ kↄ̃ laasun dↄ̃ lɛ.

20 Lákũ gɛ̀nↄ dì mↄ́ gaaro nà kũ gyãwãnnwo,

lɛn gbɛ̃ wɛ́ yena pↄ́i dì mↄ́aro lɛ.

21 Lákũ òdi andurufuu kũ wuraao mana dↄ̃ a baasanaa gũn nà,

lɛn òdi bɛ̀ɛrɛ lí gbɛ̃nɛ a tↄ́bonaa gũn lɛ.

22 Bee tó n fayasaride dà gón

n a sabò lán pↄ́blewɛ bà,

a fayasarikɛ ni kɛ̃aro.

23 Ǹgↄ̃ n pↄ́kãdenↄ kunna dↄ̃ manamana,

ǹ laakari dↄ n kpàsa pↄ́nↄa,

24 zaakũ aruzɛkɛ dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkiro,

beekpata dì gↄ̃ gbɛ̃ pↄ́ ũ ai a buriaro.

25 Sɛ̃̀ɛ dì láka, a dufu dì butɛ,

ndì a tàragaa kpá pↄ́nↄa,

26 ndì pↄ́kasa kɛ kũ n sãnↄ kão,

ndì bú lú kũ n blèe ↄgↄo,

27 n blènↄ vĩ dìgↄ̃ dinyĩ n pↄ́ble ũ,

ndì n ↄndenↄ kũ n nↄgbɛ̃ zĩkɛrinↄ gwao.

28

1 Yãvãnikɛrii dì bàa lɛ́, bee tó òtɛn pɛ́aro,

gbɛ̃ mana dìgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ lán músu bà.

2 Tó bùsu taari kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, a kínanↄ dìgↄ̃ dasimɛ,

ama laakaride yãdↄ̃ri ni tó aafia gↄ̃ kun.

3 Kína kũ àdi wɛ́ tã takasidenↄa

de lán legũ kũ à mà à pↄ́ble yàkaa bàmɛ.

4 Dokadarisarinↄ dì yãvãnikɛrinↄ sáabu kpá,

dokadarinↄ sↄ̃ òdi fìti kɛ kũńwo.

5 Gbɛ̃ vãninↄ yãzɛde mì dↄ̃ro,

ama gbɛ̃ kũ òdi Dikiri arɛ wɛtɛnↄ dↄ̃ swáswa.

6 Takaside taarisaride mana

de aruzɛkɛde yãlɛkpɛrɛkɛrila.

7 Nɛ́ dokadari asãnsĩni vĩ,

pãpãdenↄ gbɛ̃nna dì wé'i da a deamɛ.

8 Gbɛ̃ kũ àdi a aruzɛkɛ kara ↄgↄ'i zↄ̃kↄ̃ↄ gũn

tɛn pↄ́ kakara gbɛ̃ kũ àdi takasidenↄ wɛ̃nda gwanɛmɛ.

9 Gbɛ̃ kũ àdi doka kpá sãkoto,

Luda dì zã a aduakɛnan.

10 Gbɛ̃ kũ àdi gbɛ̃ mananↄ da zɛ́ vãnia

ni lɛ́tɛ à da a zĩda tankutɛmmɛ,

taarisaridenↄ sↄ̃ oni bo mana.

11 Ɔgↄde dì a zĩda ditɛ ↄ̃ndↄ̃de ũmɛ,

ama takaside asãnsĩnide dì a ↄ̃ndↄ̃ dↄ̃amɛ.

12 Tó gbɛ̃ mananↄ zĩ̀i blè,

gbɛ̃ sĩnda pínki dì ĩa dãmɛ,

tó yãvãnikɛrinↄ kpata blè,

baadi dìgↄ̃ mì kpáguimɛ.

13 Tó n n taarinↄ ùtɛ, ĩni gɛ́ arɛro,

tó n ò akũsↄ̃ n tò, Luda ni n wɛ̃nda gwa.

14 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ Dikiri vĩna vĩ ũ,

sãgbãnade sↄ̃ àdi lɛ́tɛ à da yãn.

15 Gbɛ̃ pãsĩ kũ àdi kí ble takasidenↄa

de lán músu kũ àtɛn pũtã bàmɛ,

lán sàbo kũ àtɛn kusiḿma bà.

16 Don'arɛde kũ àdi wɛ́ tã a gbɛ̃nↄa faya vĩro,

gbɛ̃ kũ à zã̀ ↄgↄvãnilenan wɛ̃̀ndii dìgↄ̃ gbã̀na.

17 Gbɛ̃dɛri kũ a laasun tɛn wari dↄa

nigↄ̃ bàa lɛ́ ari à gɛ́ gaomɛ.

Gbɛ̃ke sún kpánɛro.

18 Gbɛ̃ kũ àdi yã kɛ a zɛ́a nigↄ̃ aafiamɛ,

yãdↄrↄsarikɛri sↄ̃ ani lɛ́tɛ kãnto.

19 Gbɛ̃ kũ àdi laakari dↄ a bú zĩa dìgↄ̃ kãna,

gbɛ̃ kũ àdi pɛ́ gukoria sↄ̃ àdigↄ̃ kú takasi gũmmɛ.

20 Luda ni arubarika da náaniden manamana,

gbɛ̃ kũ àtɛn wã à kɛ ↄgↄde ũ ni bo pãro.

21 Gbɛ̃wɛgwana manaro,

bee kũ abireo gbɛ̃ ni taari kɛ burodi kusu yãi.

22 Sãnkarade dì wã kũ aruzɛkɛlenaao,

àdigↄ̃ dↄ̃ kũ takasi ni a lero.

23 Gbɛ̃ kũ àdi kpãkɛ̃ gbɛ̃i nigↄ̃ nna kãao

de gbɛ̃ kũ à a tↄ́ nna sìla.

24 Gbɛ̃ kũ à kpãni ò a de ke a daa,

akũ àtɛn pi, taarinlo,

ade lɛɛlɛ kũ kpãni wɛ́dewɛomɛ.

25 Gbɛ̃ kũ à wãkũ vĩ dì fìti damɛ,

gbɛ̃ kũ à Dikiri náani vĩ mɛ́ ani karana le.

26 Gbɛ̃ kũ àtɛni a zĩda náani kɛ bi yↄ̃nkↄmɛ,

gbɛ̃ kũ à tɛ́ ↄ̃ndↄ̃i mɛ́ ani bo mana.

27 Pↄ́ dì kĩa gbɛ̃ kũ àdi takasidenↄ gba pↄ́aro,

òdi gbɛ̃ kũ àdi ń wɛ́ gwaro kámɛ.

28 Tó yãvãnikɛrinↄ kpata blè,

baadi dìgↄ̃ mì kpáguimɛ.

Tó ò gàga, gbɛ̃ mananↄ dì dagula.

29

1 Gbɛ̃ kũ ò kpã̀kɛ̃i manamana, akũ à gì mai,

ade ni kakatɛ kãnto yↄ̀rↄↄ sari.

2 Tó gbɛ̃ mananↄ dàgula, gbɛ̃nↄ pↄ dìgↄ̃ nnamɛ,

tó gbɛ̃ pãsĩ kú kpatan, òdigↄ̃ n damɛ.

3 Gbɛ̃ kũ à ye ↄ̃ndↄ̃ii dì a de pↄ kɛ nna,

karuanↄ bɛ zɛ́sɛrii dì a ↄgↄ yaka.

4 Kína dì tó a bùsu gbãna kũ yãzɛde musu,

gusarɛgbasiri sↄ̃ àdi a bùsu dɛmɛ.

5 Gbɛ̃ kũ àtɛn lɛ́nna kɛ a gbɛ̃dakenɛ

tɛn bà kpákpa a zĩdanɛ.

6 Gbɛ̃ vãni taarikɛnaa dì a kũ tankutɛ ũmɛ,

gbɛ̃ mana dì ayuwii kɛ kũ pↄnnao.

7 Gbɛ̃ mana dì laakari dↄ takaside yãgↄ̃gↄ̃naaa,

yãvãnikɛri sↄ̃ àdi a yã daro.

8 Lalandikɛrinↄ dì wɛ̃tɛ wã,

ↄ̃ndↄ̃rinↄ dì gbɛ̃nↄ laakari kpátɛńnɛ.

9 Tó ↄ̃ndↄ̃de gɛ̀ɛ yãkpatɛ kɛ kũ yↄ̃nkↄo,

yↄ̃nkↄ pìi dì pↄ fɛ̃ àdi yáa dↄ, a lɛ́ dì nakↄ̃aro.

10 Gbɛ̃dɛrinↄ dì zã taarisaridegumɛ,

òdigↄ̃ gbɛ̃ mananↄ wɛtɛ ò ń dɛ.

11 Yↄ̃nkↄ pↄfɛ̃ dì pisi a wɛ́amɛ,

ↄ̃ndↄ̃de sↄ̃, àdi mɛna fↄ̃mɛ.

12 Tó gbãnade tɛn sã kpá ɛ́kɛyãi,

a ìbanↄ dì gↄ̃ yãvãnikɛrinↄ ũ ń pínkimɛ.

13 Takaside kũ gbãnamↄnnɛriio yã mɛ̀n do dí vĩ,

Dikiri mɛ́ à tò ń wɛ́ tɛn gu e ń pínki.

14 Kína kũ àdi yãkpatɛ kɛ takasidenↄnɛ kũ yãpurao,

a kpata zĩnipɛtɛna nigↄ̃ gbãna gↄrↄ sĩnda pínki.

15 Totona kũ flã̀ao dì tó gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃ kũ,

nɛ́ kũ ò tò a zĩdanɛɛ dì wé'i da a daamɛ.

16 Tó yãvãnikɛrinↄ dàgula, taarikɛnaa dì kↄ̃mɛ,

ama gbɛ̃ mananↄ ni ń kpɛ e.

17 Ǹ n nɛ́ toto, ani n laakari kpátɛnnɛ,

ani tó n pↄ kɛ nna.

18 Gu kũ Luda yã kunlo, òdigↄ̃ ń zĩdakũna dↄ̃ro.

Arubarikaden gbɛ̃ kũ à a doka kũna ũ.

19 Òdi zↄ̀ↄ toto kũ lɛ́oro,

bee tó à mà, ani zĩ kɛaro.

20 N gbɛ̃ kũ àdi wã à yã o è yá?

Yↄ̃nkↄ sã̀na de adela.

21 Zↄ̀ kũ ò a vã̀ zaa a fíti gↄrↄ,

ani láka à gↄ̃ guturu ũmɛ.

22 Pↄfɛ̃rii dì fìti da,

nɛ̀sɛfutade dì durunna kɛ manamana.

23 Ĩadãnaa dì ń busamɛ,

zĩdabusana mɛ́ àdi ń kara.

24 Gbɛ̃ kũ àdi ble kũ kpãnio zã̀ a zĩdagumɛ,

àdi sí kũ Ludao, ama àdi we à yãpura oro.

25 Vĩnakɛna bisãsirinɛ bi tankutɛmɛ,

gbɛ̃ kũ àdi Dikiri náani kɛ mì nigↄ̃ da íla.

26 Gbɛ̃nↄ dì gbãnade arɛ wɛtɛ dasi,

ama yãkpatɛkɛna bi Dikiri yãmɛ.

27 Gbɛ̃ mana ye ɛ́kɛdeiro,

gbɛ̃ vãni dì zã zɛ́sususɛrigumɛ.

30

Agu yã'onaa

1 Yake nɛ́ Agu yã'onaamɛ.

Ma kpasa Luda, ma kpasa manamana,

2 zaakũ ma yↄ̃nkↄkɛ de dakenↄ pↄ́la,

má bisãsiri asãnsĩni vĩro.

3 Mádi ↄ̃ndↄ̃ dadaro,

má Luda dↄ̃na vĩro.

4 Dí mɛ́ à gɛ̀ɛ ludambɛ yã à sùu?

Dí mɛ́ à ĩa kàkara à kũ̀ a ↄĩi?

Dí mɛ́ à legũ'i kòko a pↄ́kasann?

Dí mɛ́ à zĩtɛ lɛ́zɛkinↄ kɛ̀ɛ?

A tↄ́n deraa? A Nɛ́ tↄ́n deraa?

Tó ń dↄ̃.

5 Luda yãnↄ pínki à mamberu vĩro,

àdigↄ̃ de sɛ̃gbako ũ gbɛ̃ kũ à nàaiinɛ.

6 Ǹsun yãke kara a yã gũnlo,

de àsun n ɛ́kɛ kánnɛ n ↄĩro yãi.

7 Yã mɛ̀n plan matɛn gbɛkamma Dikiri,

ǹsun gíomɛnɛro ari màgↄ̃ gɛ́ ga.

8 Ǹ ma kɛ̃ yãpã'onaaa kũ ɛ́kɛtonaao,

ǹgↄ̃ ma gba pↄ́ble mↄkↄ̃ana.

Ǹsun ma kɛ takaside kesↄ̃ ↄgↄdaside ũro,

9 de pↄ́ súngↄ̃ dimai mà ledi kpányĩ

mà pi dímɛ Dikiri ũ yãi,

de takasi sún ma kũ mà kpãni o

mà n tↄ́ yakaro yãi.

10 Ǹsun yã dí zↄ̀ↄa a dikiri kĩnaaro,

de àsun n ká à wí n musuro yãi.

11 Gbɛ̃kenↄ kun òdi ń denↄ tↄ́ bɛ̃̀nɛ sí,

òdi ń danↄ sↄ̃sↄ̃.

12 Gbɛ̃kenↄ kun òdigↄ̃ da ò gbãsĩro,

ama ń vãnikɛ dí kɛ̃ḿmaro.

13 Gbɛ̃kenↄ kun òdi ń zĩda bi,

òdi gbɛ̃nↄ gwa ò mì zu.

14 Gbɛ̃kenↄ kun ń saka de lán fɛ̃nɛda bà,

ń saka sↄ̃ntɛnↄn de lán fɛ̃nɛnↄ bà,

òdi andunia takasidenↄ kũ bisãsiri wɛ̃ndadenↄ kɛo yákiyaki.

15 Toro nɛ́nↄgbɛ̃nↄ vĩ mɛ̀n pla,

òdi pi: Ǹ ó gba, ǹ ó gba.

Pↄ́ mɛ̀n aakↄ̃ kun kũ òdi kãro,

à kà siikↄ̃ se, òdi pi pↄ́ mↄ̀ḿmaro:

16 Gyãwãn kũ para nɛ́'isↄↄo

kũ zĩtɛ kũ í dì mↄ́aroo

kũ tɛ́ kũ àdi pi a kãroo.

17 Wɛ́ kũ nɛ́ dì a de foboo

akũsↄ̃ àdi a da gya boo,

swawɛɛ kãakãannanↄ ni a wɛ́ pì bo,

yumburukunↄ ni a gɛ̀ ble.

18 Yã mɛ̀n aakↄ̃ kun kũ ò de ma dↄ̃nala,

à kà mɛ̀n siikↄ̃ se má ń mì dↄ̃ro:

19 Zɛ́ kũ vãu dìgↄ̃ tɛ́o musu,

zɛ́ kũ mlɛ̃̀ɛ dìgↄ̃ táa on gbɛ̀ sàraaa,

zɛ́ kũ gó'itɛ dìgↄ̃ tɛ́n ísira dagura

kũ zɛ́ kũ gↄ̃gbɛ̃ dìgↄ̃ ye nↄkpareiio.

20 Nↄ zinakɛri yãkɛnaan dí:

Àdi pↄ́ ble à ↄ má a lɛ́a

à pi ádi yã vãni kɛro.

21 Yã mɛ̀n aakↄ̃ mɛ́ àdi tó zĩtɛ lukaluka,

à kà siikↄ̃ se, zĩtɛ ni yã pìnↄ fↄ̃ro:

22 Zↄ̀ kũ à kpata blè,

yↄ̃nkↄ kũ à pↄ́ blè à kã̀,

23 nↄgbɛ̃ kũ ò zã̀agu akũ à zã kɛ̀

kũ zↄ̀ nↄkpare kũ à gↄ̃̀ a dikiri zã nↄ ũo.

24 Pↄ́ fítinↄn kú zĩtɛ mɛ̀n siikↄ̃,

ama ò ↄ̃ndↄ̃ vĩ manamana:

25 Babarenↄn kun pↄ́ gbãnanↄ ũro,

ama òdi pↄ́ble zàna kɛ sakaremɛ.

26 Gbɛ̀'ɛ̃nɛnↄn kun pↄ́ zↄ̃kↄ̃nↄ ũro,

ama òdi bɛ bo gbɛ̀ daguramɛ.

27 Kwanↄ dìgↄ̃ kína vĩro,

ama òdi bↄtɛ ò zɛzɛ gã̀ kũ gã̀aomɛ.

28 Ĩni fↄ̃ ǹ zukpata kũ kũ ↄo,

ama àdi gɛ́ na kína kpɛ́ sakaaimɛ.

29 Pↄ́ mɛ̀n aakↄ̃ kun kũ ń tɛna mana,

à kà siikↄ̃ se, ń táa'ona nna:

30 Músu kũ à de gↄ̃sa ũ nↄ̀bↄnↄ tɛ́,

àdi boru kpɛ pↄ́kenɛro

31 kũ kosa kũ à tuke bòoo kũ blèkofĩniio

kũ kína kũ à kú a zĩ̀karinↄ arɛo.

32 Tó n yↄ̃nkↄyã kɛ̀ zĩdabinaa gũn

ke tó n yã vãni laasun lɛ̀,

ǹ ↄ kú n lɛ́a,

33 zaakũ lákũ òdi vĩ fakam pá à nísi bo nà,

ke lákũ òdi yĩ kũ ò fĩ à aru bo nà,

lɛn gbɛ̃ pↄfɛ̃naa dì fìti da lɛ.

31

Kína Lemuɛli yã

1 Kína Lemuɛli da lɛ́ dàa à pì:

2 Deramɛɛ, ma nɛ́? Bↄ́mɛɛ, ma nɛ́'ina?

À kɛ̀ deramɛɛ, nɛ́ kũ ma a lɛ́ sɛ̀ Ludanɛ?

3 Ǹsun n wó dɛ nↄgbɛ̃nↄ kĩnaaro,

ǹsun zɛ́ kũ àdi kínanↄ yaka sɛ́ro.

4 Lemuɛli, sèwɛ̃ de kínanↄ pↄ́mina ũro,

í gbãna de kpatablerinↄ pↄ́mina ũro,

5 de òsun mi, dokayãnↄ sãńgu,

ò yã gↄ̃gↄ̃ takasidenↄnɛ faya sariro yãi.

6 À í gbãna kpá gbɛ̃ kũ òtɛn ganↄa,

à sèwɛ̃ kpá pↄsiradenↄa

7 ò mi, ń takasi sãńgu,

ń yã'ũmmana súngↄ̃ dↄńgu doro.

8 Ǹ yã o gbɛ̃ kũ oni fↄ̃ ò yã oronↄ gɛ̃nɛ ũ,

ǹ yã sí gbɛ̃ kũ ò kpanyĩri vĩronↄnɛ.

9 Ǹsungↄ̃ yĩtɛnaro, ǹ yãkpatɛ kɛ a zɛ́a.

Ǹ takasidenↄ kũ wɛ̃ndadenↄ yã nna kpáḿma.

Nↄ laakaride

10 Dí mɛ́ ani nↄ laakaride lee?

A bɛ̀ɛrɛ vĩ de gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄla zã̀.

11 A zã dìgↄ̃ a náani kɛ kũ nɛ̀sɛdoomɛ,

pↄ́ mana ke dì kĩaaro.

12 Yã manan àdigↄ̃ kɛ a zãnɛ,

adi kɛ yã vãninlo ari a wɛ̃̀ndi lɛ́n.

13 Àdi sãkã kũ bàwisio wɛtɛ

à a ↄzĩ kɛ kũ pↄnnao.

14 Àdi gɛ́ pↄ́ble sɛ́ zã̀

lán gó'itɛ lagatarii bà.

15 Àdi futɛ gukɛ̃kↄ̃ana à pↄ́ble kɛ a ↄndenↄnɛ,

àdi zĩ kpaatɛtɛ a nↄkparenↄnɛ.

16 Àdi zĩtɛ mana wɛtɛ à lú,

àdi geepi línↄ pɛ́pɛn kũ a zĩda bↄ̀kↄↄ ↄgↄo.

17 Àdi gbãna dↄ a pia asa ũ

à gã̀sãwa bobo a zĩa.

18 Àdigↄ̃ dↄ̃ kũ áni ɛtɛ le,

a fitilaa dìgↄ̃ nana gwãanimɛ.

19 A ↄ dìgↄ̃ porona àgↄ̃ buutãbↄ kũna,

àdigↄ̃ kɛkɛ ũ wã kũ a ↄnɛo.

20 Àdi ↄ poro wɛ̃ndadenↄnɛ,

àdi ↄ lika takasidenↄi.

21 Àdi ĩampurugↄrↄ vĩna kɛ a bedenↄ yã musuro,

zaakũ a ↄndenↄ dì uta didikↄ̃amɛ.

22 Àdi wutɛbↄ bizanↄ tã a zĩda,

a pↄ́kasanↄ bi táaru biza kũ biza gaaruradenↄmɛ.

23 A zã dì tↄ́ bo fàaibokia,

àdigↄ̃ vutɛna gu dokↄ̃nↄ kũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ.

24 Nↄgbɛ̃ pìi dì pↄ́dangãn kɛ àgↄ̃ yía,

àdi gère tã à kpá a lagatarinↄa.

25 Àdigↄ̃ gbãna kũ gakurio dana pↄ́kasa ũ,

a kunna zia yã dì swɛ̃̀ kɛ̃aguro.

26 Ɔ̃ndↄ̃yã dìgↄ̃ da a lɛ́n,

àdi yã dańnɛ kũ yenyĩo.

27 A wɛ́ dìgↄ̃ pɛ́ a ↄn yãkɛnaai,

àdi pↄ́ ble ma'ãnlo.

28 A nɛ́nↄ dì futɛ ò sa mana onɛ,

a zã dì a sáabu kpá à pi:

29 Nↄgbɛ̃nↄ kokari vĩ dasi fá,

ama mↄkↄ̃n mɛ́ ń deńla ń pínki.

30 Kakana mana dìgↄ̃ náani vĩro,

nↄmanakɛ dì gɛ̃ zɛ́lamɛ,

nↄgbɛ̃ kũ à Dikiri vĩna vĩn òdi sáabu kpá.

31 Ǹ zĩ kũ à kɛ̀ àre kpáa,

ǹ a tↄ́ kpá a yãkɛnaa musu batun.

LAASUNDE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

LAASUNDE

1

A pínki pãmɛ

1 Laasunde Dauda nɛ́, Yurusalɛmu kína yãn dí.

2 Makũ laasunde ma pì:

Yã pã búgubugu,

yã pã búgubugu,

a pínki pãmɛ.

3 Bↄ́ àreen bisãsiri dì le andunia gũn

wari kũ àtɛn kɛ a zĩ sĩnda pínki gũnwaa?

4 Kpàinↄ dì gɛ̃tɛ, wurenↄ dì su,

ama andunia dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkimɛ.

5 Ifãntɛ̃ dì bo àdi gɛ̃,

àdi wã à ɛra à gɛ́ gu kũ àdi bon.

6 Ĩa dì káka gɛ̀nↄmidↄki kpa,

àdi ɛra à su gugbãnduru kpa,

àdigↄ̃ likara àgↄ̃ gɛ́ àgↄ̃ su.

7 Swa sĩnda pínki í dìgↄ̃ ká ísira gũmmɛ,

ama ísira dì paro,

í pìnↄ dì ɛra ò su swa pìnↄ mìiamɛ.

8 Pↄ́ sĩnda pínki dì ń kpasa,

kpasa pì yã gɛ̃̀ onala.

Gugwana dì mↄ́ wɛ́aro,

yãmana dì sã paro.

9 Yã kũ à kun yã mɛ́ ani ɛra àgↄ̃ kun dↄ,

yã kũ ò kɛ̀ yãn oni ɛra ò kɛ dↄ.

A dufu ke kú andunia gũnlo.

10 Pↄ́ke kun kũ oni pi:

Ǹ pↄ́ dufu ke gwa yá?

Oi! À gĩnakɛ à kun ó ã zaa zĩ kↄ̀.

11 Gbɛ̃ káakunↄ yã dìgↄ̃ dↄ gbɛ̃ken doro.

Bee gbɛ̃ kũ onigↄ̃ kun zianↄ,

ń yã ni dↄ gbɛ̃ken ziakpɛzĩro.

12 Makũ laasunde ma kí blè Isarailanↄa Yurusalɛmu. 13 Ma mɛ̀ɛ kpà yã kũ òtɛn kɛ andunia gũn pínki tàasikanaaa, ma gwàgwa ↄ̃ndↄ̃'ↄ̃ndↄ̃ ma è Luda zĩ pãsĩ dà bisãsirinↄnɛ ò kɛ. 14 Ma yã kũ òtɛn kɛ andunia gũn è pínki, a pínki bi pãmɛ, pɛna gukoriamɛ.

15 Pↄ́ fĩkarana porona vĩro,

òdi le ò pↄ́ kũ à kunlo naroro.

16 Akũ ma ò ma swɛ̃̀ɛ gũn ma pì: Ǹ gwa! Ma ↄ̃ndↄ̃ zↄ̃kↄ̃ de gbɛ̃ kũ ò kpata blè Yurusalɛmu ma ãnↄla ń pínki, ma ↄ̃ndↄ̃ kũ ma dↄ̃naao wɛ́ bò manamana. 17 Akũ ma mɛ̀ɛ kpà ↄ̃ndↄ̃ asiri dↄ̃naaa de mà yↄ̃nkↄkɛ kũ mìsariyão asiri dↄ̃, akũ ma è abirekũ bi pɛna gukoriamɛ dↄ.

18 Ɔ̃ndↄ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ dì su kũ nɛ̀sɛyakana zↄ̃kↄ̃ↄomɛ,

òdi yã'ũmmana le ń dↄ̃na lɛ́mmɛ.

2

Pↄnnakɛna pãmɛ

1 Ma ò ma zĩdanɛ: Ǹ futɛ ǹ pↄnnakɛna yↄ̃ ǹ gwa ǹ nnamana dↄ̃, akũ ma è abirekũ pãmɛ dↄ. 2 Ma è kũ yáadↄna bi yↄ̃nkↄyãmɛ. Pↄnnakɛna sↄ̃, bↄ́n òdi leaa? 3 Ma pↄnna wɛ̀tɛ wɛ̃minaa gũn ma ↄ lìka yↄ̃nkↄyãi, ama ma swɛ̃̀ tɛn domɛnɛ arɛ ↄ̃ndↄ̃ gũn de mà dↄ̃ yã kũ à mana bisãsirinɛ à kɛ andunia gũn a wɛ̃̀ndi zaka lɛ́n.

4 Ma zĩ zↄ̃kↄ̃nↄ ↄ kpà, ma kpɛ́nↄ bò ma zĩdanɛ ma geepi línↄ pɛ̀pɛ dasidasi. 5 Ma karanↄ kpàkpa ma swa dàkonↄ kɛ̀kɛ ma lí kũ òdi a nɛ́ ble buri sĩnda pínki bàban. 6 Ma íkakinↄ kɛ̀kɛ ògↄ̃ mↄtↄ pisi líkpɛ pìnↄa. 7 Ma zↄ̀nↄ lùlu gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ, ò a kenↄ ì ma bɛa. Má zùnↄ kũ pↄ́kãde ketenↄ vĩ dasidasi de gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmu ma ãnↄla ń pínki. 8 Ma andurufu kũ wuraao kàkaramai kũ kínanↄ aruzɛkɛnↄ kũ ń bùsu pↄ́nↄ. Ma lɛ̀sirinↄ sɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃nↄ, ma nↄgbɛ̃ kũ gↄ̃gbɛ̃ dì lukańyĩnↄ sɛ̀ dasi. 9 Ma tↄ́ bò, má zↄ̃kↄ̃ de gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmu ma ãnↄla ń pínki, akũ má kpɛ́ ↄ̃ndↄ̃ vĩ a pínki gũn.

10 Mádi gí ma zĩdanɛ

kũ pↄ́ kũ à ma wɛ́ blèeoro.

Mádi pↄ́ kũ à ma pↄ gbà ke tóro.

Ma pↄ kɛ̀ nna ma zĩkɛna sĩnda pínkia,

àkũmɛ ma ísimmawarana pínki láada ũ.

11 Kũ ma wɛ́ pɛ̀ yã kũ ma kɛ̀nↄi pínki

kũ ísimma kũ ma wàraao a musu,

ma è a pínki bi pãmɛ, pɛna gukoriamɛ,

à àre vĩ andunia gũnlo.

12 Akũ ma laasun lɛ̀ gɛna ↄ̃ndↄ̃

kũ yↄ̃nkↄkɛo kũ mìsarikɛo kpa.

Yã kũ ò kɛ̀ zaa zĩ baasiro,

a kpaten kína gɛ̃nɛ ni kɛ dↄↄ?

13 Ma è ↄ̃ndↄ̃ àre vĩ de yↄ̃nkↄkɛla

lákũ gupura dìgↄ̃ àre vĩ de gusirala nà.

14 Ɔ̃ndↄ̃ri wɛ́ dìgↄ̃ kú a arɛ,

yↄ̃nkↄ dìgↄ̃ kure gusiran.

Akũ ma è gó dokↄ̃nↄ mɛ́ ani ń bikũ ń pínki.

15 Akũ ma laasun lɛ̀ ma swɛ̃̀n ma pì,

zaakũ gó dokↄ̃nↄ mɛ́ ani ó bikũ kũ yↄ̃nkↄnↄ nà,

bↄ́ àreen mani le ma ↄ̃ndↄ̃aa?

Akũ ma pì, abirekũ pãmɛ dↄ.

16 Ɔ̃ndↄ̃ri yã ni dↄ gbɛ̃ken de yↄ̃nkↄlaro,

ń pínki ń yã ni sã gbɛ̃nↄn zia.

Ɔ̃ndↄ̃ri dì ga lán yↄ̃nkↄ bàmɛ.

Ísimmawarana pãmɛ

17 Akũ ma a kunna gya bò, zaakũ yã kũ òtɛn kɛ andunia gũn pínki dì kɛmɛnɛ nɛ̀sɛyakayã ũmɛ. A pínki bi pãmɛ, pɛna gukoriamɛ. 18 Akũ ma zĩ kũ ma kɛ̀ andunia gũnnↄ gya bò pínki kũ mani tó ma gɛ̃nɛnɛ yãi. 19 Dí mɛ́ à dↄ̃ tó ↄ̃ndↄ̃ri ke yↄ̃nkↄn a ũu? Bee kũ abireo zĩ kũ ma kɛ̀ andunia gũn kũ ↄ̃ndↄ̃o ni gↄ̃nɛmɛ. Abirekũ pãmɛ dↄ. 20 Akũ ma pↄ yàka ísimma kũ ma wàra andunia gũn pínki yã musu. 21 Zaakũ gbɛ̃ dì zĩ kɛ kũ ↄ̃ndↄ̃o kũ dↄ̃naao kũ gonikɛo, akũ àdi tó gbɛ̃ kũ adi a ke kɛronɛ à gↄ̃ a pↄ́ ũ. Abirekũ pãmɛ dↄ, nɛ̀sɛyakayãmɛ manamana. 22 Bↄ́n gbɛ̃ dì le ísimma kũ à wàra andunia gũn kũ ↄsi kũ à kàao pínki yã musuu? 23 A kunna andunia gũn gↄrↄ sĩnda pínki a zĩ dìgↄ̃ sunɛ kũ yã'ũmmanaao kũ pↄyakanaaomɛ. Bee gwãani a laakarii dìgↄ̃ kpatɛnaro. Abirekũ pãmɛ dↄ.

24 Yã kũ à mana kũ bisãsirio mɛ́ à de à pↄ́ ble à í mi à a zĩ sáabu kpá. Ma è abirekũ bò Luda ↄĩmɛ dↄ. 25 Luda kpányĩ sari dí mɛ́ ani fↄ̃ à pↄ́ ble à pↄnna kɛɛ? 26 Luda dì ↄ̃ndↄ̃ kũ dↄ̃naao kũ pↄnnao kpá gbɛ̃ kũ à kɛ̀nɛɛa, ama àdi aruzɛkɛ kakarana zĩ da durunnakɛriinɛ de à sí à kpá gbɛ̃ kũ a kɛ̀nɛɛa. Abirekũ pãmɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

3

Yã sĩnda pínki kũ a gↄrↄomɛ

1 Yã sĩnda pínki kũ a gↄrↄomɛ,

bↄkↄtɛ sĩnda pínki kũ a kɛgↄrↄo.

2 Nɛ́'igↄrↄ kun, gagↄrↄ kun,

pↄ́tↄ̃gↄrↄ kun, a wotogↄrↄ kun.

3 Dɛgↄrↄ kun, gbana aafia gↄrↄ kun,

gborogↄrↄ kun, a dↄgↄrↄ kun.

4 Ɔ́ↄdↄgↄrↄ kun, yáadↄgↄrↄ kun,

wɛ̃ndakɛgↄrↄ kun, kↄ̃kↄ̃'ogↄrↄ kun.

5 Gbɛ̀kↄtɛna gↄrↄ kun, gbɛ̀kakarana gↄrↄ kun,

bã̀ndaragagↄrↄ kun, a kɛ̃na gↄrↄ kun.

6 Pↄ́wɛtɛna gↄrↄ kun, a ↄgbarɛna gↄrↄ kun,

pↄ́kũna gↄrↄ kun, a gbarɛna gↄrↄ kun.

7 Pↄ́gaokɛ̃na gↄrↄ kun, a nabigↄrↄ kun,

lɛ́kũna gↄrↄ kun, yã'ona gↄrↄ kun.

8 Yenyĩ gↄrↄ kun, zãngu gↄrↄ kun,

zĩ̀kana gↄrↄ kun, vutɛna aafia gↄrↄ kun.

9 Bↄ́ àreen zĩkɛri dì le wari kũ à kɛ̀aa? 10 Ma zĩ kũ Luda dà bisãsirinↄnɛ ò kɛ è. 11 Luda tò pↄ́ sĩnda pínki mana a gↄrↄa. À kunna gↄrↄ sĩnda pínki laasun dà bisãsiri swɛ̃̀n dↄ, bee kũ abireo ani fↄ̃ à yã kũ Luda tɛn kɛ zaa andunia naana ari a lakanaa dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 12 Má dↄ̃ kũ pↄ́ke mana kũ bisãsirio de kunna pↄnna gũn kũ manakɛnaao a wɛ̃̀ndi lɛ́nlaro. 13 Tó gbɛ̃ tɛn pↄ́ ble àtɛn í mi àtɛni a zĩ sĩnda pínki sáabu kpá, Luda mɛ́ à a gbà. 14 Má dↄ̃ kũ yã kũ Luda dì kɛ nigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki. Oni fↄ̃ ò pↄ́ke karanlo, oni fↄ̃ ò pↄ́ke lagonlo. Luda kɛ̀ lɛ de ògↄ̃ a vĩna vĩ yãimɛ. 15 Pↄ́ kũ à kun tera gĩnakɛ à kun zaa zĩ kↄ̀. Pↄ́ kũ anigↄ̃ kun zia kun yã kↄ̀. Luda dì yã kũ ò kɛ̀ yãnↄ gbɛ̀ sísi.

16 Ma yã è andunia gũn dↄ,

gu kũ à de yãzɛde gↄ̃ kún,

yãzɛsaride mɛ́ à kú gwe,

gu kũ à de yã mana gↄ̃ kun sↄ̃,

yã vãni mɛ́ à kú gwe.

17 Ma ò ma swɛ̃̀ɛ gũn,

Luda ni yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃ mananↄ

kũ gbɛ̃ vãninↄ ń pínki,

zaakũ yãkɛna sĩnda pínki kũ a gↄrↄomɛ,

bↄkↄtɛ sĩnda pínki kũ a kɛgↄrↄo.

18 Ma ò ma swɛ̃̀ɛ gũn dↄ, bisãsirinↄ sↄ̃, Luda dì ń yã wɛ́ wɛ̃ńnɛ de ò dↄ̃ ń zĩdaa kũ ò de lán nↄ̀bↄnↄ bàmɛ. 19 Bee zaa zĩ bisãsirinↄ kũ nↄ̀bↄnↄ, gó dokↄ̃nↄ mɛ́ àtɛni ń bikũ. Lákũ nↄ̀bↄↄ dì ga nà lɛn bisãsiri dì ga lɛ se, ń we'ona dokↄ̃nↄmɛ. Bisãsiri de nↄ̀bↄlaro, zaakũ a pínki pãmɛ. 20 Ń pínki dì gɛ́ gu dokↄ̃nↄmmɛ, zaakũ ń pínki bò bùsutiti gũmmɛ, ń pínki ni ɛra à gↄ̃ bùsutiti ũmɛ. 21 Tó bisãsiri nini dì tá musu, nↄ̀bↄ pↄ́ sↄ̃ àdi tá zĩtɛmɛ, dí mɛ́ à dↄ̃ↄ? 22 A yã mɛ́ à tò ma è yãke mana kũ bisãsirio de à a zĩ sáabu kpálaro, zaakũ a bakaan gwe. Dí mɛ́ ani tó à dↄ̃ yã kũ ani kɛ a gbɛraa?

4

Kunna kũ kↄ̃o

1 Akũ ma gbãna kũ òtɛn mↄ gbɛ̃nↄnɛ andunia gũn yã gwà dↄ pínki. Ma gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãḿmanↄ wɛ́tɛ̃ è, ò laakarikpatɛri vĩro. Ò laakarikpatɛri vĩro, zaakũ ń wɛ́tãmmarii pìnↄ mɛ́ ò gbãna vĩ. 2 Akũ ma pì, gbɛ̃ kũ ò gànↄn sáabu vĩ de gbɛ̃ kũ ò kunnↄla, 3 ama gbɛ̃ kũ odi i kↄ̀ro akũsↄ̃ adi wɛ́ kɛ pla kũ a vãni kũ òdi kɛ andunia gũnworo sã̀naḿma ń pínki. 4 Ma è kũ pↄ́ kũ à tò gbɛ̃ dì zĩ kɛ à mɛ̀ kpáa, de àgↄ̃ de a gbɛ̃dakela yãimɛ. Abirekũ pãmɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

5 Yↄ̃nkↄ dì ↄ kpa a kùla ari à fɛ̃fɛ̃.

6 Kunna kũ pↄ́ okũ doo kũ laakarikpatɛnaao

mana de kunna kũ pↄ́ okũ plao

kũ ísimmawaranaao kũ pɛna gukoriaola.

7 Akũ ma ɛra ma yã pã pãnde è andunia gũn dↄ. 8 Gbɛ̃ke mɛ́ à kun à nɛ́ vĩro, à vĩ̀ni kesↄ̃ dakũna vĩro. A ísimma dì lákaro, bee kũ abireo a aruzɛkɛ dì mↄ́aro. Dí yãin àtɛn zĩ kɛɛ? Bↄ́yãi à nnamanaa tɛ̃̀ a zĩdanɛɛ? Abirekũ pãmɛ dↄ, yãbↄkↄtɛ pãsĩmɛ.

9 Pla de dola,

zaakũ ń zĩkɛna àre nigↄ̃ mana.

10 Tó gbɛ̃ mɛ̀n do lɛ̀tɛ, a gbɛ̃ndo ni a sɛ́.

Waiyoo gbɛ̃ mɛ̀n do!

Tó à lɛ̀tɛ, anigↄ̃ sɛ̀ri vĩro.

11 Tó gbɛ̃nↄn planↄn wutɛna gu dokↄ̃nↄn,

oni kↄ̃ puusu ma.

Deran gbɛ̃ mɛ̀n do ni kɛ nà à bo ĩann?

12 Òdi gbãna mↄ gbɛ̃mɛndonɛ,

gbɛ̃nↄn planↄ sↄ̃ òdi zɛ ò gímɛ.

Bà nɛ́ mɛ̀n aakↄ̃ dì kɛ̃ likaro.

13 Kɛfɛnna ↄ̃ndↄ̃ri takaside mana de kína zĩkũna yↄ̃nkↄ kũ àdi lɛ́damma ma dorola, 14 bee tó kɛfɛnna pìi bò kpɛ́sira gũn, akũ à gↄ̃̀ kína ũ, ke tó ò a ì bùsuu pìn takaside ũ. 15 Ma è andunia tɛ̀ kína gɛ̃nɛ kũ à de kɛfɛnna ũ pìiimɛ. 16 Gↄrↄ birea à gbɛ̃nↄ dasi lɛ́ vĩro, à de ń don'arɛde ũ. Ama gbɛ̃ kũ ò sù zãnↄ dí a sáabu kpáro. Abirekũ pãmɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

5

Lɛ́kɛna Ludaa laasunlɛnaa sari

1 Tó n gɛ Luda ↄnn, ǹgↄ̃ kú kũ laakariio. Ǹ nai ǹ a yã ma mana de yↄ̃nkↄnↄ sa'ona gwela, zaakũ ń yãdↄ̃nasari mɛ́ àdi tó ò yã vãni kɛ. 2 N lɛ́ súngↄ̃ wãnaro, ǹsun wã ǹ yã o Ludanɛro. Lákũ à kú musu ń kú zĩtɛ nà, ǹsun yã o dasiro. 3 Lákũ yãbↄkↄtɛ dasi dì su kũ nana'onaao nà, lɛn yã dasi bↄtɛnaa dì su kũ yↄ̃nkↄyão lɛ. 4 Tó n lɛ́ kɛ̀ Ludaa, ǹsun a fĩnabona gↄrↄ gágaro. Ǹ a fĩna bo, zaakũ yↄ̃nkↄnↄ yã dì kánɛro. 5 Lɛ́kɛna Ludaa sari mana de n lɛ́ kɛ̀a papanaa sarila. 6 Ǹsun tó n lɛ́ n da yãnlo. Ǹsun o sa'oriinɛ n pì n sã lɛ́kɛna yãnlo. Ń ye Luda pↄ fɛ̃nyĩ n yã pì yãi à zĩ kũ ntɛn kɛ kakatɛn yá? 7 Nana dasi ona kũ yã dasi bↄtɛnaao dì su kũ yã pãomɛ. Abire yãi ǹgↄ̃ Luda vĩna vĩ.

Aruzɛkɛ pãmɛ

8 Tó n è òtɛn gbãna mↄ takasidenↄnɛ gukea, òtɛn gíńnɛ kũ yãzɛdeo òtɛn yã gↄ̃gↄ̃ńnɛ a zɛ́aro, ǹsun tó yã pì bo n sarɛro, zaakũ bùsuu pì gbãnadenↄ tɛn wɛ́ dↄkↄ̃i, akũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛn wɛ́ dↄńyĩ dↄ. 9 Ń pínki dì bùsuu pì baka blemɛ, zaakũ kína mɛ́ à buranↄ vĩ.

10 Gbɛ̃ kũ à ye ↄgↄↄi dì kĩaa,

gbɛ̃ kũ à ye aruzɛkɛii àree dì mↄ́aro.

Abirekũ pãmɛ dↄ.

11 Tó aruzɛkɛ tɛn kara,

a blèrinↄ dìgↄ̃ karamɛ.

Bↄ́ àreen à vĩ a dikiriinɛɛ?

À wɛ́ pitia baasiro.

12 Zĩgbãnakɛrii dì i nna o

à pↄ́ blè fítin yá ke dasin yá.

Aruzɛkɛde sↄ̃ a pↄ́ dasi dì tó à i oro.

13 Ma nɛ̀sɛyakana yã pãsĩ è andunia gũn,

gbɛ̃ke zɛ́ tàta a ↄgↄdalɛ

à a zĩda karii bò,

14 akũ à bↄkↄtɛ vãni kɛ̀o,

a aruzɛkɛ làka pínki.

Kũ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì, à pↄ́ke vĩ kũ à tónɛro.

15 Bisãsiri dì bo a da gbɛrɛn pótompomɛ.

Lákũ à sù nà lɛn àdi ɛra à tá lɛ dↄ,

àdi a zĩ àre ke le à sɛ́ à na a ↄĩ à táoro.

16 Abirekũ bi nɛ̀sɛyakayã pãsĩmɛ dↄ.

Lákũ gbɛ̃ sù nà lɛn àdi ɛra à tá lɛ dↄ.

À ísimma wàra à pɛ̀ gukoria pã,

bↄ́ mɛ́ à gↄ̃̀nɛɛ?

17 Abire gbɛra à a gↄrↄ dɛ̀ gusiran

kũ nɛ̀sɛyakana zↄ̃kↄ̃ↄo

kũ gyão kũ pↄfɛ̃o.

18 Akũ ma è à mana kũ bisãsirio à pↄ́ ble à í mi à zĩ kũ à kɛ̀ kũ wario andunia gũn sáabu kpá a wɛ̃̀ndi zaka kũ Luda a gbà lɛ́n, zaakũ a bakaan gwe. 19 Abire gbɛra tó Luda gbɛ̃ gbà ↄgↄda kũ aruzɛkɛo, akũ à a gbà zɛ́ à anfãni kɛo, à zɛ kũ a bakaao à a zĩ sáabu kpá. Luda mɛ́ à a gbà. 20 Àdigↄ̃ laasun lɛ́ a wɛ̃̀ndi zakaaa dasi doro, zaakũ Luda mɛ́ à yã màa kũ pↄnnao.

6

1 Ma nɛ̀sɛyakana yã è andunia gũn dↄ kũ à tↄ̃̀ bisãsirinↄa. 2 Luda gbɛ̃ gbà ↄgↄda kũ aruzɛkɛo kũ bɛ̀ɛrɛɛo, a pↄ́ kũ à de àgↄ̃ a ni dɛ pínki vĩ, akũ Luda dí a gba zɛ́ à anfãni kɛ̀oro, gbɛ̃ pãnde mɛ́ à gↄ̃̀ vĩ. Abirekũ pãmɛ, nɛ̀sɛyakayã pãsĩmɛ dↄ.

3 Tó gbɛ̃ nɛ́ ì mɛ̀n basↄↄro, akũ à zĩ kũ̀ yúkuyuku, bee kũ a gìkɛnakɛo, tó adi pↄnna kɛoro, tó à gà, tó a gɛ̀vĩ kpetanaro, ma pì nɛ́ kũ ò ì gɛ̀ ũ sã̀na deala. 4 Zaakũ nɛ́ pìi sù pãmɛ, akũ à tà gusiran, a tↄ́ gↄ̃̀ tatana. 5 Bee kũ adi ifãntɛ̃ ero akũsↄ̃ à yãke dↄ̃ro, à nna mà de aruzɛkɛde pìla. 6 À de gbɛ̃ kũ à kun wɛ̃̀ wàa kuri pↄnnakɛsarila. Gu dokↄ̃nↄn òdi gɛ́n ń pínkinloo?

7 Bisãsiri ísimma kũ à wàra,

de à pↄ́ le à da lɛ́n yãimɛ,

ama a gbɛrɛ dì kãro.

8 Bↄ́n ↄ̃ndↄ̃ri deo yↄ̃nkↄlaa?

Bↄ́ àreen yãkɛna a zɛ́aa dì i takasidenɛɛ?

9 Pↄnnakɛna kũ pↄ́ kũ ń vĩo

mana de a pãnde nidɛnala.

Abirekũ pãmɛ dↄ, pɛna gukoriamɛ.

10 Pↄ́ kũ à kɛ̀ yã tↄ́ vĩ kↄ̀,

pↄ́ kũ bisãsiri de a ũ sↄ̃, ò dↄ̃ kↄ̀.

Bisãsiri ni fↄ̃ à lɛ́kpakↄ̃a kɛ

kũ gbɛ̃ kũ a gbãna dealaoro.

11 Yãbↄtɛna dasi dì yã yaka.

Bↄ́ àreen abire vĩ gbɛ̃nɛɛ?

12 Dí mɛ́ à dↄ̃ pↄ́ kũ à mana kũ bisãsirio a wɛ̃̀ndi kori zaka kũ àdi gɛ̃tɛ lán uraa bà gũnn? Dí mɛ́ ani fↄ̃ à yã kũ ani kɛ a kpɛ andunia gũn onɛɛ?

7

Ɔ̃ndↄ̃dannɛnaa

1 Tↄ́ nna mana de nísi gbĩ nna bɛ̀ɛrɛdela,

gagↄrↄ mana de igↄrↄla.

2 Gɛ̃na ↄn kũ òtɛn gɛ̀ ↄ́ↄ dↄn mana

de gɛ̃na ↄn kũ òtɛn dikpɛ kɛnla,

zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki lakanaan gwe,

à mana gbɛ̃ kũ ò kunnↄ yã pì da.

3 Wɛ̃ndakɛna mana de yáadↄnala,

pↄsirakɛnaa gbɛra nɛ̀sɛɛ dì were.

4 Ɔ̃ndↄ̃ri laakarii dìgↄ̃ kú ↄn kũ òtɛn ↄ́ↄ dↄnwa,

yↄ̃nkↄ laakarii dìgↄ̃ kú ↄn kũ òtɛn pↄnna kɛnwa.

5 À mana ǹ ↄ̃ndↄ̃ri kpãkɛ̃nyĩna da

de ǹ sã kpá yↄ̃nkↄ n tↄ́kpanala,

6 zaakũ yↄ̃nkↄnↄ yáadↄna de

lán sàkpa lí tɛ́pũtãna kĩnii gũn bàmɛ.

Abirekũ pãmɛ dↄ.

7 Gbãna mↄna gbɛ̃nↄnɛɛ dì tó ↄ̃ndↄ̃ri yↄ̃nkↄ kũmɛ,

gusarɛgba dì gbɛ̃ yakamɛ.

8 Yã mìdɛna mana de a naanala,

mɛna mana de ń zĩda binala.

9 Ǹsun tó n pↄ fɛ̃ likalikaro,

zaakũ yↄ̃nkↄ mɛ́ àdigↄ̃ pↄfɛ̃ vĩ.

10 Ǹsun pi, bↄ́yãin yãgↄrↄ mana de tera pↄ́laro,

zaakũ yãlana dí taka bi ↄ̃ndↄ̃yãnlo.

11 Ɔ̃ndↄ̃ bi pↄ́ manamɛ lán túbi bà,

à àre vĩ gbɛ̃ kũ òtɛn ifãntɛ̃ enↄnɛ.

12 Ɔ̃ndↄ̃ bi utɛkimɛ,

lákũ ↄgↄ de utɛki ũ nà,

ama dↄ̃na àreen dí:

Ɔ̃ndↄ̃ dì gbɛ̃ kũ ò vĩnↄ sura ba.

13 Ǹ laasun lɛ́ Luda yãkɛnanↄa.

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à pↄ́ kũ à kɛ̀ kotinaa dↄdↄↄ?

14 Tó gↄrↄ nna sùmma, ǹ pↄnna kɛo.

Tó gↄrↄ vãnimɛ sↄ̃, ǹ laasun lɛ́.

Luda mɛ́ à a pínki kɛ̀,

de gbɛ̃ke súngↄ̃ a zia dↄ̃ro yãi.

15 Ma wɛ̃̀ndi kori dí gũn

ma yã díkĩnanↄ è pínki.

Ma gbɛ̃ mana è,

à gà a manakɛnaa gũn,

ma gbɛ̃ vãni è,

àtɛn gì kɛ a yãvãnikɛnaa gũn.

16 Ǹsun tó n manakɛna gɛ̃ ↄlaro,

ǹsun tó n ↄ̃ndↄ̃ gɛ̃ ↄlaro.

À kɛ̀ dera ĩni n zĩda kakatɛɛ?

17 N vãni sún gɛ̃ ↄlaro,

ǹsungↄ̃ yↄ̃nkↄ ũro.

À kɛ̀ dera ĩni ga n gↄrↄ ãa?

18 À mana ǹgↄ̃ yã mɛ̀n pla pìnↄ kũnamɛ,

ǹsun ↄ gbarɛiro,

zaakũ gbɛ̃ kũ à Luda vĩna vĩ

dì a pla pìnↄ zɛ́ le pínkimɛ.

19 Ɔ̃ndↄ̃ dì tó ↄ̃ndↄ̃ri gbãna gↄ̃ de

wɛ́tɛ gbãnade gbɛ̃nↄn kurinↄla.

20 Gbɛ̃ mana kũ àdigↄ̃ yã mana kɛ

kũ àdi durunna kɛro kú andunia gũnlo.

21 Ǹsun sã kpá yã kũ gbɛ̃nↄ tɛn oi pínkiro,

de ǹsun ma n zĩkɛri tɛni n sↄ̃sↄ̃ro.

22 Zaakũ ń dↄ̃ n zĩdanɛ,

kũ mↄkↄ̃n se n gbɛ̃nↄ sↄ̃̀sↄ̃ dasi.

23 Ma yã birenↄ gwà kũ ↄ̃ndↄ̃o pínki,

ma zɛo kũ mà ↄ̃ndↄ̃ kũ,

akũ à zã̀ kũmao.

24 Bee tó ↄ̃ndↄ̃ fↄ̃̀ àgↄ̃ dera, a kúki zã̀,

a asiri zↄ̃kↄ̃ manamana,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à boaa?

25 Ma ↄ̃ndↄ̃ kũ yã sĩnda pínkioo mìi tàasii kà,

ma gwàgwa de mà le mà dↄ̃,

de mà yãvãnikɛna dↄ̃ yↄ̃nkↄkɛ ũ,

de mà yↄ̃nkↄkɛ dↄ̃ mìsarikɛ ũ.

26 Nↄgbɛ̃ kũ à de tankutɛ ũ

a swɛ̃̀ bi gbàgidiimɛ

a ↄnↄ bi mↄ̀kakↄ̃anaamɛ,

a yã dì ma pↄ yaka de gala.

Gbɛ̃ kũ a yã kà Ludanɛɛ dì wotoa,

ama nↄgbɛ̃ pìi dì durunnakɛri kũmɛ.

27 Makũ laasunde ma pì,

ǹ yã kũ ma boa gwa.

Kũ matɛn yã gwa zɛ́azɛa

de mà le mà a mì dↄ̃,

28 gↄrↄ kũ matɛn wɛtɛ lenaa sari,

ma gↄ̃gbɛ̃ mana lè mɛ̀n do

gbɛ̃nↄn wàa sↄↄronↄ tɛ́,

ama bee nↄgbɛ̃ mana mɛ̀n do

mádi le ń tɛ́ro.

29 Yã kũ ma boaan dí.

Luda bisãsirinↄ kɛ̀ nɛ̀sɛpuradenↄ ũmɛ,

akũ ò gɛ̃̀ manafiki zɛ́n.

8

1 Dí mɛ́ à de lán ↄ̃ndↄ̃rii bàa?

Dí mɛ́ à yãnↄ bↄkↄtɛna dↄ̃ↄ?

Ɔ̃ndↄ̃ dì bisãsiri ãn werenɛ,

àdi a wɛ́ pãsĩ litɛ wɛ́ mana ũ.

2 Ǹ mì natɛ kína yãnɛ,

zaakũ n lɛ́ kɛ̀a kũ Luda tↄ́omɛ.

3 Ǹsun wã ǹ go a arɛro,

ǹsun zɛ yã kũ àdi kɛnɛ vãni kpɛro,

zaakũ yã kũ à kɛ̀nɛ nnan àdi kɛ pínki.

4 Zaakũ kína yã mɛ́ à zɛ́ vĩ,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à pinɛ: Bↄ́n ntɛn kɛ gwee?

5 Gbɛ̃ kũ à mìi nàtɛnɛ ni gɛ̃ yãnlo,

gbɛ̃ kũ à ↄ̃ndↄ̃ ni a gↄrↄ kũ a kɛnaao dↄ̃.

6 Yã sĩnda pínki a gↄrↄ kũ a kɛnaao vĩmɛ,

bee tó yã'ũmmana tɛn tↄ̃ gbɛ̃a manamana.

7 Zaakũ gbɛ̃ke zia dↄ̃ro,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à yã kũ ani su onɛɛ?

8 Gbɛ̃ke a wɛ̃̀ndi kũna gbãna vĩro,

lɛmɛ se gbɛ̃ke ni fↄ̃ à a gagↄrↄ sↄ̃sↄ̃ arɛro.

Òdi le ò bò sozan zĩ̀i gũnlo,

lɛmɛ dↄ yã vãni dì a kɛ̀rinↄ gbarɛro.

9 Kũ ma yã kũ òtɛn kɛ andunia gũn laasun lɛ̀ pínki, ma è bisãsiri dì gbãna bleḿma à wari kpáńyĩ. 10 Akũ ma yãvãnikɛri kũ òtɛni ń vĩnↄ è. Gbɛ̃nↄ bò Luda ↄnn ò sù ń tↄ́ nna sí wɛ́tɛ kũ ò ń yã vãni kɛ̀n gũn. Abirekũ pãmɛ dↄ. 11 Tó odi wari dↄ dàkɛriia likalikaro, a yã dì tó gbɛ̃nↄ zɛo ń swɛ̃̀n ò a vãni kɛmɛ se. 12 Bee tó durunnakɛrii dàa kɛ̀ gɛ̃̀n baaakↄ̃, akũ à gìi kɛ̀, má dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ ò Luda vĩna vĩ akũsↄ̃ òtɛn mì natɛnɛnↄ sã̀na deala. 13 Yã ni bo kũ gbɛ̃ vãninↄo nnaro, kũ ò Luda vĩna vĩro yãi, ń gↄrↄ ni gì kɛro lán uraa bàmɛ.

14 Yã pã pãnde kun àtɛn kɛ andunia gũn. Yã dì gbɛ̃ mana le lákũ yãvãnikɛriin a ũ bà, yã dì yãvãnikɛri le lákũ gbɛ̃ manan a ũ bà. Ma pì abirekũ pãmɛ dↄ. 15 Madì pↄnnakɛna sáabu kpá, zaakũ à mana kũ bisãsirio andunia gũn à pↄ́ ble à í mi à pↄnna kɛ, pↄnna pì ni donɛ arɛ a zĩkɛnaa gũn lákũ Luda a gbà a wɛ̃̀ndi lɛ́n nà andunia gũn.

16 Ma mɛ̀ɛ kpà ↄ̃ndↄ̃kũnaaa, akũ bↄkↄtɛ kũ òtɛn kɛ andunia gũn kũ i dì na ń wɛ́nlo fãnantɛ̃ kũ gwãanio, ma a laasun lɛ̀ 17 ma è Luda tò gbɛ̃ke ni fↄ̃ à yã kũ àtɛn kɛ andunia gũn dↄ̃ro. Bee tó gbɛ̃ kpátɛ kɛ̀i manamana, ani a mì dↄ̃ro. Bee tó ↄ̃ndↄ̃rii pì á dↄ̃, ani fↄ̃ à boaro.

9

Yã dokↄ̃nↄ mɛ́ àtɛn gbɛ̃ sĩnda pínki dã

1 Ma abirenↄ laasun lɛ̀ pínki, akũ ma zɛo kũ gbɛ̃ mananↄ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ ń yãkɛnanↄn kú Luda ↄĩmɛ. Gbɛ̃ke dìgↄ̃ dↄ̃ tó yenyĩ ke zãngu tɛni a dãro. 2 Yã dokↄ̃nↄ mɛ́ àtɛn gbɛ̃ sĩnda pínki dã, yãpuradenↄ kũ nɛ̀sɛpãsĩdenↄ, gbɛ̃ mananↄ kũ gbɛ̃ vãninↄ, gbãsĩsaridenↄ kũ gbãsĩdenↄ, ludagbagbarinↄ kũ ludagbagbarisarinↄ. Lákũ à de kũ gbɛ̃ mananↄ nà, lɛn à de lɛ kũ durunnakɛrinↄo. Lákũ à de nà kũ gbɛ̃ kũ òdi la da kũ Ludaonↄ, lɛn à de lɛ kũ gbɛ̃ kũ òdi la da kãaoronↄ. 3 Yã kũ àdi kɛ andunia gũn pínki nɛ̀sɛyakayãmɛ, kũ yã dokↄ̃nↄ mɛ́ àdi gbɛ̃ sĩnda pínki le. Yã vãni kↄ̃̀ bisãsirinↄ swɛ̃̀n, yↄ̃nkↄyã mɛ́ àdi dońnɛ arɛ, a gbɛra òdi tá gyãwãnn. 4 Gↄrↄ kũ gbɛ̃ kú kũ wɛ̃̀ndiio àdigↄ̃ tãmaa vĩ. Bee gbɛ̃da bɛ̃nɛ à sã̀na de músu gɛ̀la. 5 Gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ dↄ̃ kũ oni ga, gɛ̀nↄ sↄ̃ ò pↄ́ke dↄ̃ro. Ò láada ke vĩ doro, ń yã ni dↄ gbɛ̃ken doro. 6 Ń yena gbɛ̃i kũ ń zãna gbɛ̃nwo kũ ń nɛ̀sɛgↄ̃bakɛnaao gɛ̃̀ zɛ́lan gwe kↄ̀. Ń bàka nigↄ̃ kú kũ yã kũ àdi kɛ andunia gũnwo ziki doro. 7 Ǹ gɛ́ ǹ n pↄ́ ble kũ pↄnnao, ǹ n sèwɛ̃ mi kũ yáadↄnaao, zaakũ Luda n yãkɛnaa pìnↄ sáabu kpà kↄ̀. 8 Ǹgↄ̃ uta pura dana gↄrↄ sĩnda pínki. Ǹsungↄ̃ kun nísi dↄkↄna n mìia sariro. 9 Ǹ pↄnna kɛ kũ n nanↄ yenyĩdeo n wɛ̃̀ndi kori kũ Luda kpàmma andunia gũn lɛ́n, zaakũ n bakaan gwe gↄrↄ kũ ntɛn ísimma wara andunia gũn.

10 Zĩ kũ n ↄ nà a kɛnaaa, ǹ kɛ n gbãna lɛ́n, zaakũ zĩ ke yãgↄ̃gↄ̃na ke dↄ̃na ke ↄ̃ndↄ̃ kú gyãwãn kũ ntɛn tánlo. 11 Ma è andunia gũn dↄ kũ

bàkpakũsũblenaa dì kɛ bà nna yãnlo,

zĩ̀blenaa dì kɛ gbãna yãnlo,

pↄ́blelenaa dì kɛ ↄ̃ndↄ̃ yãnlo,

aruzɛkɛlenaa dì kɛ wɛ́zɛ̃ yãnlo,

nna kũ gbɛ̃nↄ dì kɛ kyódↄ̃na yãnlo,

zaakũ gↄrↄ vãni kũ kisirao dì ń lé ń pínki,

12 gbɛ̃ke gↄrↄ kũ yã vãni ni a le dↄ̃ro.

Lán kpↄ̀ kũ à sì táaru gũn bà,

lán bã kũ bà a kũ̀u bà,

lɛn gu dì dↄ gbɛ̃nɛ vãnivãni à a kũ bùrum lɛ.

Ɔ̃ndↄ̃ de gbãnala

13 Ma ↄ̃ndↄ̃ ke taka è andunia gũn, a yã ma kũ gbãna. 14 Lakutu ke kun yã, a gbɛ̃nↄn dasiro, akũ kína gbãnade sù à lɛ̀tɛa à lìka a bĩnii. 15 Gↄ̃gbɛ̃ takaside ↄ̃ndↄ̃ri ke kú lakutu pìi gũn, à lakutu sura bà kũ a ↄ̃ndↄ̃o, akũ takaside pì yã dí dↄ gbɛ̃kenlo. 16 Akũ ma pì ↄ̃ndↄ̃ de gbãnala, ama òdi takaside ↄ̃ndↄ̃ gya bo, òdi a yã daro.

17 Ɔ̃ndↄ̃ri yã yĩdayĩda kũ ò sã kpài

mana de yↄ̃nkↄnↄ kína patammanala.

18 Ɔ̃ndↄ̃ mana de gↄ̃kɛbↄnↄla,

ama durunnakɛri mɛ̀n do dì yã mana zↄ̃kↄ̃ↄ yakamɛ.

10

Yↄ̃nkↄkɛ karii

1 Lákũ ífĩni gɛ̀nↄ dì tó turarekɛri nísi gbĩ vãni kũ nà,

lɛn yↄ̃nkↄkɛ fíti dì gbɛ̃ kũ à ↄ̃ndↄ̃ vĩ kũ bɛ̀ɛrɛɛo tↄ́ yaka lɛ.

2 Ɔ̃ndↄ̃ri laasun dì tá ↄplai,

yↄ̃nkↄ pↄ́ dì ta ↄzɛi.

3 Bee tó yↄ̃nkↄ tɛn táa o zɛ́n,

a ↄ̃ndↄ̃ dìgↄ̃ kĩanamɛ,

àdi tó gbɛ̃ sĩnda pínki a mìsarikɛ dↄ̃.

4 Tó gbãnade pↄ fɛ̃̀nyĩ,

ǹsun go n tíaro,

kunna n laakariia dì lá ká taari zↄ̃kↄ̃ↄa.

5 Ma nɛ̀sɛyakayã ke è andunia gũn,

à de gbãnade sãtɛna yãa ũmɛ.

6 Òdi yↄ̃nkↄnↄ ká kpata zↄ̃kↄ̃n dasi,

aruzɛkɛdenↄ sↄ̃ òdigↄ̃ kú kpata fítin.

7 Ma zↄ̀nↄ è di sↄ̃a,

zĩdadenↄ sↄ̃ òtɛn táa o gɛ̀sɛ lán zↄ̀nↄ bà.

8 Gbɛ̃ kũ àtɛn wɛ̀ɛ yↄ̃ ni zu a gũn,

gbɛ̃ kũ àtɛn bĩni gboro, mlɛ̃̀ ni a só.

9 Gbɛ̃ kũ àtɛn gbɛ̀ wí, gbɛ̀ ni a kĩnna,

gbɛ̃ kũ àtɛn yaka para, yaka ni a kari bo.

10 Tó kpása lɛ́nnaro,

akũ odi a lɛ́ kɛkɛro,

sé ǹ gã̀sãwa boboi kũ gbãnao,

ama ↄ̃ndↄ̃ dì tó ò zɛ́ lemɛ.

11 Tó mlɛ̃̀ bon'ã kɛ̀ a kↄ̃kↄ̃'oriinɛ à a sò,

à àre vĩ a gũn doro.

12 Ɔ̃ndↄ̃ri lɛ́gbɛ nna,

ama yↄ̃nkↄ lɛ́ dì a kakatɛmɛ.

13 Àdi na yã'onaaa yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄ,

àdi a mì dɛ kũ mìsariyã vãnio,

14 zaakũ yↄ̃nkↄ dì yã bↄtɛmɛ.

Lákũ gbɛ̃ke yã kũ ani su dↄ̃ro nà,

dí mɛ́ ani fↄ̃ à yã kũ ani kɛ a kpɛ onɛɛ?

15 Yↄ̃nkↄ zĩ dì a kpasamɛ,

ari se àdi zɛ́ dↄ̃ gɛna wɛ̃tɛ gũnlo.

16 Waiyoo bùsu kũ a kína de kɛfɛnna ũ,

a ìbanↄ dìgↄ̃ pↄ́ble gbɛ̃ zaa kↄnkↄ.

17 Mìnnaden bùsu kũ a kína de kínanɛ ũ,

a ìbanↄ dì pↄ́ ble a gↄrↄa gbãnakarana yãi,

adi kɛ wɛ̃dɛna yãinlo.

18 Tó gbɛ̃ ma'ã vĩ,

a kpɛ́ líkↄ̃kũnↄ dìgↄ̃ sikũnamɛ,

tó àtɛn gwa kũ wɛ́o,

a kpɛ́ ni í bo.

19 Òdi pↄ́ble zↄ̃kↄ̃ kɛ pↄnnakɛna yãimɛ,

wɛ̃mina dì su kũ yáadↄo,

ama ↄgↄ mɛ́ àdi su kũ a pínkio.

20 Ǹsun kína sↄ̃sↄ̃ro, bee n nɛ̀sɛɛ gũn,

ǹsun aruzɛkɛde káro, bee n kpɛ́ gũn,

zaakũ bã ni yã pì sɛ́tɛ à gɛ́ à ońnɛ.

11

1 Ǹ gba da kũ pↄ́bleo gbɛ̃nↄnɛ,

zĩkea ĩni le dↄ.

2 Ǹ kpaatɛtɛ gbɛ̃nↄn supplanↄnɛ ke sↄraakↄ̃,

zaakũ ń kisira kũ ani bùsu le dↄ̃ro.

3 Tó ludambɛ sira kũ̀ kũ ío,

àdi ma zĩtɛ legũ ũmɛ,

tó lí lɛ̀tɛ ifãboki kpa ke ifãlɛtɛ kpa,

gu kũ à lɛ̀tɛn, gwen àdigↄ̃ wútɛn.

4 Gbɛ̃ kũ à wɛ́ dↄ ĩai dì pↄ́ tↄ̃ro,

gbɛ̃ kũ àtɛn ludambɛ sira gwa dì pↄ́ kɛ̃ro.

5 Lákũ ń wɛ̃̀ndiboki dↄ̃ro nà

ke nɛ́ kasana a da gbɛrɛn,

ĩni fↄ̃ ǹ Luda Pↄ́sĩndapinkikɛri zĩ dↄ̃ro.

6 Ǹ pↄ́ tↄ̃ kↄnkↄ,

ǹsun ma'ã kũ ↄkↄsiro,

zaakũ ń dↄ̃ a kpate mɛ́ ani arubarika kɛro.

Adíkĩnan yá ke adirekũn yá,

ke onigↄ̃ mana ń pínkin yá, ń dↄ̃ro.

7 Gupura nna,

ifãntɛ̃'ena dì káńgu.

8 Bee tó gbɛ̃ wɛ̃̀ndi gbã̀na fↄ̃ àgↄ̃ dera,

à pↄnna kɛn pínki.

Bee kũ abireo à laasun lɛ́ gusira gↄrↄa,

zaakũ onigↄ̃ dasimɛ.

Yã kũ àtɛn su pínki pãmɛ.

Lɛ́dana kɛfɛnnanↄa

9 Kɛfɛnna, ǹ pↄnna kɛ n kɛfɛnnakɛgↄrↄa,

ǹ tó n pↄ kɛ nna n nɛ́gↄ̃gbɛ̃kɛgↄrↄ zĩ.

Ǹ yã kũ à n pↄ gbà kɛ

ǹ tɛ́ pↄ́ kũ à kàngui,

ama a pínki gũn ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ

Luda ni yãkpatɛ kɛ kũnwo.

10 Ǹsun tó n pↄ yakaro,

ǹ n mɛ̀'ũmmanↄ gonla,

zaakũ kɛfɛnnakɛ kũ mìkã sirao dì gɛ̃ zɛ́lamɛ.

12

1 Ǹ tó n Kɛ̀ri yã gↄ̃ dↄngu n kɛfɛnnakɛgↄrↄ zĩ

ari gↄrↄ vãni gɛ́ ká,

ari wɛ̃̀ kũ ĩni pi ntɛni a nna ma doroa.

2 Ǹ tó a yã gↄ̃ dↄngu

ari ifãntɛ̃ kũ gupurao gↄ̃ lago,

ari mↄvura kũ susunɛnↄ gↄ̃ sira kũ,

ari legũmanaa gbɛra guweresari gↄ̃ gɛ́ su.

3 Gↄrↄ birea n ↄnↄ nigↄ̃ lukaluka,

n gbánↄ ni koko,

n pↄ́sobↄnↄ ni kámma bo kũ ò dasi doro yãi,

n gugwabↄnↄ ni gu e ń wondoo gũn dãadãa.

4 N lɛ́ nigↄ̃ nakↄ̃ana gãnulɛa,

wísilↄgbɛ kĩni ni busɛ kũnnɛ.

Bãnↄ wiki ni n vu in,

nↄkparenↄ lɛ̀ ni kɛnnɛ busɛ.

5 Ĩni vĩna kɛ guleinɛ kũ kurena zɛ́ gũnwo,

n mìkã ni pura kũ lán desu vú bà.

Ĩni n zĩda gátɛ lán kwa táa'onaa bà,

pↄ́ke ni n mɛ̀ futɛ doro,

zaakũ bisãsiri dì gɛ́ a gɛ́kiamɛ,

akũ ↄ́ↄdↄrinↄ dìgↄ̃ kure gãnulɛa.

6 Ǹ tó n Kɛ̀ri yã gↄ̃ dↄngu

ari n andurufu bà gↄ̃ gɛ́ kɛ̃,

ari n wura ta gↄ̃ gɛ́ kpakoto kũ,

ari n í lo gↄ̃ gɛ́ wíwi,

ari n lↄ̀gↄ guga gↄ̃ gɛ́ wí,

7 ari n bùsutiti gↄ̃ ɛra à gɛ́ gɛ̃ zĩtɛn,

gu kũ à bòn,

ari n nini gↄ̃ gɛ́ tá

Luda kũ à kpàmma kĩnaa.

8 Makũ laasunde ma pì:

Yã pã búgubugu,

a pínki pãmɛ.

Yã pì lakanaa

9 Abire gbɛra lákũ laasunde pì ↄ̃ndↄ̃ nà, à dↄ̃naa dàdańnɛ. À laasun lɛ̀ à kpátɛ kɛ̀ yãi, akũ à yáasinↄ lɛ̀ dasi. 10 À kpátɛ kɛ̀ yã manai, akũ a yã pìnↄ kɛ̃̀ a zɛ́a, akũsↄ̃ yãpuramɛ.

11 Ɔ̃ndↄ̃ri yãnↄn de

lákũ gò kũ òdi pↄ́kãdenↄ lɛ́o bàmɛ,

ń yã'onanↄn de

lán koosa kũ ò pà gínginnↄ bà.

Sãdãri mɛ̀n do mɛ́ à yã pìnↄ dà.

12 Ma nɛ́, ǹ laakari kɛ, ǹsun yãke karanlo. Òdi takadanↄ kɛ̃ dasidasi, à lɛ́ vĩro. Kyókɛna zↄ̃kↄ̃ sↄ̃ àdi mɛ̀ɛ kpasamɛ. 13 Ò a pínki mà, a mìdɛnaan dí:

Ǹ vĩna kɛ Ludanɛ,

ǹgↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna,

zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki yãn gwe.

14 Luda ni yãkpatɛ kɛ ó yã sĩnda pínki musu,

kũ yã kũ utɛnaao pínki,

bee a mana ke a vãni.

Womu Duro

1

2

3

4

5

6

7

8

WOMU GE GA DOBU BO

Kɑ Heberum bɑ tire te sokɑwɑ Womu ge gɑ dobu bo. Kurɔ kɑ durɔn kĩrun gɑriyɑ tɑ mɔ̀.

Yuubɑ bɑ tire ten gɑri weesinɑwɑ kɑ kĩi te Gusunɔ u win tɔmbu Isirelibɑ kĩɑ. Mɑ nɑɑnɛ dokeobu bɑ mɑɑ tu weesinɑ kɑ kĩi te Yesu Kirisi u win yigbɛru kĩɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Womu 1, wiru 1.1n di sere wiru 2.7.

2. Womu 2, wiru 2.8-17.

3. Womu 3, wiru 3.1n di sere wiru 5.1.

4. Womu 4, wiru 5.2n di sere wiru 6.3.

5. Womu 5, wiru 6.4n di sere wiru 7.11.

6. Womu 6, wiru 7.12n di sere wiru 8.5ɑ.

7. Womu 7, wiru 8.5b-14.

1

1 Womu ge gɑ dobu bo wee. Sɑlomɔɔwɑ gɑ kɑ yɑ̃.

Kurɔ kɑ durɔn fɑɑgi

Kurɔ u nɛɛ,

2 ɑ mɑn sɔ̃suo kɑ wunɛn tiin nɔɔ.

Domi wunɛn kĩrun kookoosu su tɑm dobu kere.

3 Wunɛn wɑni yi nuburu do.

A sɑ̃ɑwɑ nge turɑre ye yɑ pusɑ.

Yen sɔ̃nɑ wɔndiɑbɑ bɑ nun kĩ.

4 A mɑn tii gɑwemɑ kpɑ su nun nɑɑ swĩi kɑ dukɑ.

A sɑ̃ɑwɑ nɛn sunɔ, ɑ kɑ mɑn doo wunɛn wɑ̃ɑ yerɔ.

Wunɛn sɑɑbuwɑ sɑ nuku dobu mɔ.

Wunɛn kĩru tɑ tɑm dobu kere.

Bɑ gem mɔ be bɑ nun kĩ.

5 Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ, i swɑɑ dɑkio i nɔ.

Nɑ tĩri, ɑdɑmɑ nɑ sɑ̃ɑ kurɔ burɔ.

Nɑ tĩri nge Kedɑɑn kuu bekuruginu,

ɑdɑmɑ nɑ wɑ̃wɑ nge beku kɑrenu ni nu wɑ̃ɑ Sɑlomɔɔn sinɑ kpɑɑrɔ.

6 I ku mɑn gɛm yèn sɔ̃ nɑ tĩri.

Sɔ̃ɔwɑ u mɑn kuɑ mɛ.

Nɛn sesubu bɑ kɑ mɑn mɔru kuɑ.

Bɑ mɑn kuɑ ben reseɛm dɑ̃ɑ gbɑɑrun kɔ̃so.

Adɑmɑ nɑ ǹ nɛn tiigiru kɔ̃su.

7 A mɑn sɔ̃ɔwɔ nɛn kĩnɑsi mi ɑ rɑ wunɛn sɑbenu kpɑre,

kɑ mi ɑ rɑ de nu sɔ̃ɔ sure.

Kpɑ nɑ kun mɑɑ sirenɛ wunɛn berusebun sɑbenun suunu sɔɔ.

Yɑ̃ɑ kpɑrobɑ nɛɛ,

8 wunɛ wi ɑ tɔn kurɔbu kpuro burɑm kere,

ɑ̀ kun yɑm mi yɛ̃, ɑ doo ɑ yɑ̃ɑ gɔ̃ɔn yirɑ swĩi.

Kpɑ ɑ wunɛn bonu kpɑrɑ kpɑrobun wɑ̃ɑ yerun bɔkuɔ.

Durɔ u nɛɛ,

9 nɛn kĩnɑsi, ɑ kɑ dum niɑ weenɛ

ye yɑ Egibitin sunɔn tɑbu kɛkɛ gɑwɑmɔ.

10 Wunɛn burɑ yɑ̃nu nu rɑ de wunɛn bɑɑnu nu mɑn wɛ̃re.

Wunɛn wĩirɑ kɑ goonu wɑ̃.

Yɑ̃ɑ kpɑrobɑ nɛɛ,

11 sɑ ko nun sɑbɑ kuɑ ye yɑ wurɑ kɑ sii geesu mɛnnɛ.

Kurɔ u nɛɛ,

12 sɑnɑm mɛ sinɑ boko u sɔ̃ kɑ wigibu,

nɛn turɑren nuburɑ pusɑ.

13 Nɛn kĩnɑsi u nuburu dowɑ nge turɑre ye bɑ mɔ̀ miru,

ye yɑ sure nɛn tororɔ.

14 Nɛn kĩnɑsi u sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ wɛ̃ɛ burɑsu.

Su rɑ kpiwɑ resɛm dɑ̃ɑ gbɑɑrɔ Engɛdiɔ.

Durɔ u nɛɛ,

15 nɛn kĩnɑsi, ɑ sɑ̃ɑwɑ kurɔ burɔ.

Wunɛn nɔni yi bɑllimɔ nge wɑɑ bɑkɑgii.

Kurɔ u nɛɛ,

16 nɛn kĩnɑsi, ɑ sɑ̃ɑwɑ durɔ burɔ,

wunɑ ɑ mɑn wɛ̃re.

Bɛsɛn kpin yeru tɑ ko n nɔɔ nɛ nge yɑkɑ bekusu.

17 Dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru, yerɑ bɑ kɑ bɛsɛn dirun dɑ̃ɑ mwɑɑnɑtiɑ kuɑ.

Mɑ bɑ ten yɑri kuɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ sipɛrɛ.

2

1 Nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ nge gunɑrun biibii ye yɑ kpiɑ tem tɛɛrɑɔ.

Nɑ mɑɑ sɑ̃ɑ nge yɑkɑsun biibii ye yɑ wɑ̃ɑ wɔwɑɔ.

Durɔ u nɛɛ,

2 ɑ̀ n nɛn kĩnɑsi wɑ win wɔndiɑ kpɑɑsibun wuurɔ,

u rɑ n sɑ̃ɑwɑ nge biibii ye yɑ wɑ̃ɑ sɑ̃kin suunu sɔɔ.

Kurɔ u nɛɛ,

3 ɑ̀ n nɛn kĩnɑsi wɑ ɑluwɑɑsibɑn suunu sɔɔ,

u sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ pɔmiɛ dɑ̃nun suunu sɔɔ tèn mɑrum mu dibu do.

Nɑ rɑ kɑ̃ nɑ n sɔ̃ win sɑɑrɔ.

4 U kɑ mɑn dɑ mi bɑ rɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ dĩɑnu di.

Mɑ u mɑn nɛnuɑ kɑ kĩru.

5 Wee kĩrɑ mɑn bɑrɔ kuɑ.

A mɑn dɑm kɛ̃ kɑ kirɑ duronu, kɑ pɔmiɛn mɑrum.

6 Nɑ kĩ nɑ n nɛn wiru sɔndi win nɔm dwɑrɔ,

kpɑ win nɔm geu gu mɑn bɔkɑsi.

Durɔ u nɛɛ,

7 bɛɛ Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ, nɑ bɛɛ sɔ̃ɔmɔ

kɑ yɛɛ kpiki kɑ nɛnnun yĩsinu,

i ku nɛn kĩnɑsi yɑmiɑ sɑɑ ye u ǹ kĩ u se.

Durɔ u wee

Kurɔ u nɛɛ,

8 nɑ nɛn kĩnɑsin nɔɔ nɔɔmɔ.

Wɔɔ u guunu sɑrikirɑmɔ u wee.

9 U sɑ̃ɑwɑ nge yɑɑ kpiku ǹ kun mɛ nge gini kpɛmɑ.

Wi wee dirun biruɔ,

u mɑn mɛɛrimɑ fɛnɛntin di.

10 Mɑ u kɑ mɑn gɑri kuɑ u nɛɛ,

ɑ seewo nɛn kĩnɑsi, kurɔ burɔ, ɑ nɑ.

11 Wee purɑn sɑɑ yɑ doonɑ,

mɑ gurɑ yɑ yɔ̃rɑ.*

12 Biibii yɑ kpiɑ yɑm kpuro.

Sɑ gunɔ bwese bwesekɑn swĩi nɔɔmɔ.

Kpɑrukonun swĩi yi nɔɔrɑ bɛsɛn tem sɔɔ.

13 Dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ figie tɑ mɑrum torumɔ,

mɑ resɛm tɔ̃kɑn wɛ̃sun nuburɑ pusɑ.

A seewo, ɑ nɑ nɛn kĩnɑsi, kurɔ burɔ,

14 wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ nge sɑ̃kusɑ̃ ye yɑ wɑ̃ɑ kpee bɑɑ sɔɔ yɑ kukuɑ.

A mɑn wunɛn wuswɑɑ sɔ̃ɔsio.

A de n wunɛn nɔɔ nɔ.

Domi wunɛn dɔkɔrɑ nɔɔbu do.

Mɛyɑ mɑɑ wunɛn wuswɑɑ rɑ mɑn wɛ̃re.

Kurɔn mɛro u nɛɛ,

15 i sun dɛmɑku binu mwɛɛrio

ni nu bɛsɛn resɛm gbɑɑru sɑnkumɔ sɑɑ ye yɑ wɛ̃su sɑ̃ɑ.

Kurɔ u nɛɛ,

16 nɛn kĩnɑsi u sɑ̃ɑwɑ nɛgii,

nɑ mɑɑ sɑ̃ɑ wigii.

U win sɑbenu kpɑrɑmɔ yɑkɑsun biibiin suunu sɔɔ.

17 A de ɑ gɔsirɑ, nɛn kĩnɑsi, ɑ n wɑ̃ɑ guunu wɔllɔ

ɑ n sɑ̃ɑ nge yɑɑ kpiku ǹ kun mɛ nge gini kpɛmɑ,

sere sɔ̃ɔ u kɑ du sɑɑru tu kpɛ̃ɑ.

Kurɔ u kɑ win kĩnɑsi dosimɔ

Kurɔ u nɛɛ,

3

1 wɔ̃ku girirɑ nɑ kpĩ nɛn kpin yeru wɔllɔ.

Nɑ kɑsu wi nɛn gɔ̃ru gɑ kĩ.

Adɑmɑ nɑ ǹ nùn wɑ.

2 Ǹ n mɛn nɑ, kon sewɑ n bɔsu wuu sɔɔ,

gen swɛɛɔ kɑ gen yɑburɔ nɑ n kɑsu wi nɛn gɔ̃ru gɑ kĩ.

Nɑ nùn kɑsu kɑsu, ɑdɑmɑ nɑ ǹ nùn wɑ.

3 Ye wuu gen kɔ̃sobɑ bɔsu bɑ wuu mɛɛrimɔ, bɑ mɑn wɑ,

mɑ nɑ bu bikiɑ nɑ nɛɛ, i nɛn kĩnɑsi wɑ?

4 Ye nɑ bu deri kese, yerɑ nɑ nɛn kĩnɑsi wi wɑ.

Nɑ nùn sɛ̃re, nɑ ǹ nùn yɔ̃su

sere nɑ kɑ nùn dɑ nɛn mɛro wi u mɑn mɑrɑn dirɔ.

5 Bɛɛ Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ,

nɑ bɛɛ sɔ̃ɔmɔ kɑ yɛɛ kpiki kɑ nɛnnun yĩsinu,

i ku nɛn kĩnɑsi yɑmiɑ sɑɑ ye u ǹ kĩ u se.

Kurɔ u nɛɛ,

6 wɑrɑ u sɑrɑm wee gbɑburun di mɛni nge wii tĩɑ.

U turɑre ye bɑ mɔ̀ miru kɑ turɑre dɛkɑgiɑ bwese bwesekɑn nuburu mɔ.

7 Sɑlomɔɔn kpin yerɑ bɑ sɔɔwɑ bɑ kɑ wee,

Isirelibɑn tɑbu durɔ dɑmgibu wɑtɑ bɑ nùn swĩi bɑ wɑ̃ɑ gɔn gɔnkɑ.

8 Be kpuro bɑ kɑ tɑkobi sɑnnɔ yɛ̃.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔbu.

Ben bɑɑwure u win tɑkobi bɛki win yɛ̃sɑɔ

u kɑ sɔɔru sɑ̃ɑ bɑɑ yibɛrɛbɑ bɑ̀ n kurɑmɑ wɔ̃kuru.

9 Sinɑ boko Sɑlomɔɔ u derɑ bɑ nùn ɑmɑkɛɛn kitɑru kuɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ kɑ nɑ Libɑnin di.

10 Mɑ bɑ ten suɑtiɑn dɛki kuɑ kɑ sii geesu.

Bɑ mɑɑ ten gbɑllitiɑ kuɑ kɑ wurɑ.

Bɑ ten sin yerun leferi beku wunɔmgiru wukiri

te Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ bɑ burɑru kuɑ kĩrun sɔ̃.

11 I yɑrimɑ bɛɛ Siɔnin wɔndiɑbɑ, i sinɑ boko Sɑlomɔɔ wɑ.

U win furɔ doke ge win mɛro nùn dokeɑ sɑɑ ye u kurɔ kpɑɑru kuɑ.

Dɔmɑ te, u wɑ̃ɑ nuku dobu sɔɔ.

Durɔ u nɛɛ,

4

1 ɑ sɑ̃ɑwɑ kurɔ burɔ, nɛn kĩnɑsi.

Wunɛn nɔni yi bɑllimɔ nge wɑɑ bɑkɑgii wunɛn sɔnditiɑn wɛ̃rin di.

Wunɛn seri yi sɑ̃ɑ nge boo wuuru te tɑ sɑrɑmɑmɔ Gɑlɑdin guuru wɔllun di.

2 Wunɛn donnu nu buriri nge yɑ̃ɑ nìn sɑnsu bɑ bɔɔrɑ nu nim nɔrum wee.

Nu mɑɑ nɔɔ nɛwɑ swɛɛ swɛɛ, nin gɑrɑ kun kɑnde.

3 Wunɛn nɔɔ gɑ swɛ̃riwɑ nge tom,

mɑ gɑ wɑɑbu wɑ̃.

Wunɛn bɑɑnu nu bɑllimɔwɑ nge dire sɔnsɔm biɑ wunɛn sɔnditiɑn wɛ̃rin di.

4 Wunɛn wĩirɑ wɑ̃wɑ nge Dɑfidin dii bwereku gɑgu

mi bɑ rɑ tɑbu yɑ̃nu bere.

Wunɛn sɑbɑn bɑtɑnibɑ bɑ sɑ̃ɑ nge tɑbu yɑ̃ɑ ni bɑ bwɛ̃ mi.

5 Wunɛn bwɑ̃su sɑ̃ɑ nge yɑɑ kpikun binu yiru ni nu yɑkɑsu dimɔ biibiin suunu sɔɔ.

6 Sere sɔ̃ɔ u kɑ du sɑɑru tu kpɛ̃ɑ,

kon dɑ guuru wɔllɔ mi turɑre ye bɑ mɔ̀ miru kɑ turɑre dɛkɑgiɑ yɑ wɑ̃ɑ.

7 A sɑ̃ɑwɑ kurɔ burɔ, nɛn kĩnɑsi.

A ǹ bɑu gɑgu mɔ.

8 A nɑ su doonɑ sɑɑ Libɑnin guunun di

kɑ Seniri kɑ Hɛɛmɔɔn guurun di

mi gbee sinɑnsu kɑ musuku yɑmbɑrɔsu rɑ n wɑ̃ɑ.

9 Bɛsɛn nɔni yì n yinnɑ, ǹ kun mɛ nɑ̀ n wunɛn sɑbɑn bɑtɑni tiɑ wɑ,

wunɛn kĩrɑ rɑ nɛn gɔ̃ru kpuro mwɛwɑ, nɛn sesu, nɛn kurɔ.

10 Wunɛn kĩru tɑ nuku dobu mɔ nɛn sesu, nɛn kurɔ.

Wunɛn kĩru tɑ tɑm dobu kere.

Mɛyɑ mɑɑ wunɛn turɑren nuburu tɑ do tɑ turɑre kpuro kere.

11 Wunɛn nɔɔ gɑ sɔ̃subu do nge tim bɑu.

Tim kɑ bom mu wɑ̃ɑ wunɛn nɔɔ sɔɔ.

Wunɛn yɑ̃nu nu nuburu dowɑ nge dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ sɛduru Libɑniɔ.

12 A sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ gbɑɑru te bɑ kɑrɑ koosi, nɛn sesu, nɛn kurɔ.

A sɑ̃ɑwɑ nge dɔkɔ ye bɑ kɛnuɑ, ǹ kun mɛ nge bwiɑ ye bɑ mɑrɑ.

13 Wunɛn nim mu dɑ̃ɑ gbɑɑrun dɑ̃nu yɛ̃kɑmɔ.

Nin binu ni bɑ sokumɔ gerenɑdi nu do too.

Mɛyɑ lɑlle kɑ nɑɑdi yɑ mɑɑ kpiɑ mi,

14 kɑ sɑfɑrɑni, kɑ yɑkɑ si su nuburu do, kɑ kɑnɛli,

kɑ dɑ̃ɑ ni bɑ rɑ kɑ turɑre dɛkɑgiɑ ko, kɑ miru, kɑ ɑloɛsi,

kɑ sere yɑkɑ si su nuburu dobu bo kpuro.

15 Wunɛ ɑ sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ gbɑɑrun dɔkɔ

ǹ kun mɛ nge bwiɑ ye yɑ nim sumɔ

mɛ mu wee sɑɑ Libɑnin guunun di.

Kurɔ u nɛɛ,

16 sɔ̃ɔ yɛ̃si yɛ̃sikɑn wosu,

i seewo i nɛn dɑ̃ɑ gbɑɑrun dɑ̃nu kɔ̃,

kpɑ nin nubu duroru tu yɑri kpuro.

I de nɛn kĩnɑsi u du win dɑ̃ɑ gbɑɑru sɔɔ

kpɑ u yen dɑ̃ɑ bii geenu di.

Durɔ u wee

Durɔ u nɛɛ,

5

1 nɑ duɑ nɛn dɑ̃ɑ gbɑɑru sɔɔ,

nɛn sesu, nɛn kurɔ.

Nɑ nɛn turɑre ye bɑ mɔ̀ mirun dɑ̃ɑ yorimɔ kɑ kiki si su nuburu do.

Nɑ nɛn tim bɑun tim dimɔ.

Nɑ nɛn tɑm kɑ nɛn bom nɔrumɔ.

Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ bɑ nɛɛ,

i dio, bɛɛ be i kĩɑnɛ.

I nɔruo kpɑ i n kĩru bɑrɔ.

Kurɔ u gɑmbo wukiɑ

ɑdɑmɑ n dɑ̃kuru kuɑ

Kurɔ u nɛɛ,

2 nɑ dò ɑdɑmɑ nɛn bwɛ̃rɑ yɑ ǹ kpĩ.

Nɑ kɑ nɛn kĩnɑsi dosimɔ u gɑmbo soomɔ.

Durɔ u nɛɛ,

ɑ mɑn kɛniɔ, nɛn sesu, nɛn kĩnɑsi.

Wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ nge sɑ̃kusɑ̃, ɑ yibɑ.

Nɛn wirɑ nikererɑ.

Mɑ nɛn seri nim sɛ̃ɛrɑ.

Kurɔ u nɛɛ,

3 wee nɑ nɛn yɑberu potɑ.

Kon mɑɑ kpĩ n se n tu sebe?

Nɑ nɛn kɔ̃ri kpɑkiɑ kɔ, yerɑ kon mɑɑ se n yi disinu ko?

4 Yerɑ nɛn kĩnɑsi wi, u win nɔmu kpɛ̃ɛmɑ gɑmbon wem di,

mɑ nɛn bwɛ̃rɑ wurɑ win mi.

5 Nɑ seewɑ n kɑ nùn kɛniɑ.

Turɑre ye bɑ mɔ̀ miru yɑ dɑ̃ɑkumɔ nɛn nɔmɑn di gɑmbon nɛnutiɑ sɔɔ.

6 Nɑ nɛn kĩnɑsi kɛniɑ,

ɑdɑmɑ nɑ deemɑ u doonɑ.

Nɛn bwɛ̃rɑ rɑɑ wurɑ win mi, sɑnɑm mɛ nɑ win nɔɔ nuɑ.

Nɑ nùn kɑsu kɑsu, nɑ ǹ nùn wɑ.

Nɑ nùn sokɑ, u ǹ wure.

7 Wuu gen kɔ̃sobu bɑ kɑ mɑn yinnɑ.

Bɑ mɑn so bɑ mɛɛrɑ kuɑ.

Be bɑ gbɑ̃rɑru kɔ̃su, bɑ nɛn sɔnditiɑ mwɑ.

8 Bɛɛ Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ, nɑ bɛɛ kɑnɑmɔ,

ì n nɛn kĩnɑsi wɑ, i nùn sɔ̃ɔwɔ win kĩrɑ mɑn bɑrɔ kuɑ.

Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ bɑ nɛɛ,

9 wunɛ wi ɑ kurɔbu kpuro burɑm kere,

mbɑ wunɛn kĩnɑsi wi, u mɔ ye goo kun mɔ ɑ kɑ sun sɔ̃ɔmɔ mɛ.

Kurɔ u nɛɛ,

10 nɛn kĩnɑsi, tɔn swɑ̃ɔwɑ, win wuswɑɑ bɑllimɔ.

Tɔmbu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000) sɔɔ, wiyɑ kɑɑ wɑɑbu gbi.

11 Win wuswɑɑ yɑ bɑllimɔ nge wurɑ geɑ.

Win seri yi tĩriwɑ nge gunɔ mɔrɑn sɑnsu.

12 Win nɔni yi sɑ̃ɑwɑ nge wɑɑ bɑkɑgii ye yɑ wɑ̃ɑ dɑɑrɔ.

Win nɔni kpiki yi sɑ̃ɑwɑ nge bom bekum.

Nɔni yi, yi kɑ kpee gobiginu weenɛ ni bɑ doke tɑɑbu sɔɔ.

13 Win bɑɑnu nu wɑ̃wɑ nge turɑre bii yi yi kpiibu wee.

Win nɔɔ gɑ sɑ̃ɑwɑ nge biibii yèn min di turɑre yɑ dɑ̃ɑkumɔ.

14 Win nɔmɑ yɑ kɑ wurɑn sumɑ weenɛ ye bɑ kpee gobiginu dokeɑ.

Win wɑsi yi wɔru nge suunu don te bɑ wɔriɑsiɑ

bɑ burɑru koosi kɑ kpee burɑnu ni nu nɔni boogu mɔ.

15 Win kɔ̃ri yi sɑ̃ɑwɑ nge gbere yiru ye bɑ kuɑ kɑ kpee kpikiru.

Mɑ bɑ ye girɑ wurɑ geɑn wɔllɔ.

À n nùn mɛɛrɑ, u sɑ̃ɑwɑ nge Libɑnin dɑ̃ɑ ni bɑ mɔ̀ sɛduru.

16 Win nɔɔn gɑri do.

Wi sɔɔrɑ nɛn bwɛ̃rɑ rɑ n wɑ̃ɑ mɑm mɑm.

Bɛɛ Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ, mɛ nɛn bɔrɔ kĩnɑsi wi, u sɑ̃ɑwɑ mi.

Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ bɑ nɛɛ,

6

1 mɑnɑ wunɛn kĩnɑsi wi, u dɑ,

wunɛ wi ɑ kurɔbu kpuro burɑm kere.

Berɑ mɑnɑ u gɛre, kpɑ su kɑ nun wi kɑsu.

Kurɔ u nɛɛ,

2 nɛn kĩnɑsi u dɑwɑ win dɑ̃ɑ gbɑɑrɔ,

mi turɑre bii wɑ̃ɑ yi yi kpiibu wee,

u kɑ win sɑbenu kpɑrɑ kpɑ u biibii bɔɔri.

3 Nɑ sɑ̃ɑwɑ nɛn kĩnɑsigii, mɑ u mɑɑ sɑ̃ɑ nɛgii.

U win sɑbenu kpɑrɑmɔ biibiin suunu sɔɔ.

Nge mɛ kurɔ win wɑsi sɑ̃ɑ

Durɔ u nɛɛ,

4 ɑ girimɑ mɔ nge wuu ge bɑ mɔ̀ Tirisɑ.

Nɛn kĩnɑsi, ɑ wɑ̃ nge Yerusɑlɛmu.

A nɑnum mɔ nge tɑbu sĩɑ kɑ yen gidi bɔrɑ.

5 A ku mɑɑ mɑn mɛɛri.

Domi wunɛn nɔni yi nɛn kĩru seeyɑmɔ.

Wunɛn seri yi sɑ̃ɑ nge boo wuuru

te tɑ sɑrɑmɑmɔ Gɑlɑdin guurun wɔllun di.

6 Wunɛn donnu nu buriri nge yɑ̃ɑ nìn sɑnsu bɑ bɔɔrɑ

nu nim nɔrum wee, nu mɑɑ nɔɔ nɛwɑ swɛɛ swɛɛ, nin gɑrɑ kun kɑnde.

7 Wunɛn bɑɑnu nu bɑllimɔwɑ nge dire sɔnsɔm biɑ wunɛn sɔnditiɑn wɛ̃rin di.

8 Sinɑnibun geerɑ sɑ̃ɑwɑ wɑtɑ,

sinɑ kurɔbu mɑɑ wɛnɛ.

Wɔndiɑbɑn geerɑ kun nɔru mɔ be.

9 Adɑmɑ nɛn kĩnɑsi wi, u ǹ bɑu mɔ,

u sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm be sɔɔ.

U sɑ̃ɑwɑ win mɛron bii wɔndiɑ teereru te u kĩ too.

Wɔndiɑ be bɑ nùn wɑ, bɑ nɛɛ,

u sɑ̃ɑwɑ domɑrugii.

Sinɑnibu kɑ bɑn sinɑ kurɔbu bɑ mɑɑ nùn siɑrɑ bɑ nɛɛ,

10 wɑrɑ u yɑrimɑm wee nge buruku sɔ̃ɔ.

Wɑrɑ u wɑ̃ mɛ nge suru.

Wɑrɑ u bɑllimɔ nge sɔ̃ɔ.

U nɑnum mɔ nge tɑbu sĩɑ kɑ yen gidi bɔrɑ.

11 Nɑ dɑ dɑ̃ɑ gbɑɑrɔ mi dɑ̃ɑ mɑrum wɑ̃ɑ,

n kɑ wɑ yɑkɑsu sù n kpiɑ wɔwɑɔ,

kpɑ n wɑ resɛm tɔ̃kɑ yɑ̀ n kpɑrɑ,

kpɑ n mɑɑ wɑ dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ gerenɑdi tɑ̀ n wɛ̃su sɑ̃ɑ.

12 Nɑ ǹ kɑ bɑɑru nɛn bwɛ̃rɑ mɑn suɑ,

yɑ mɑn doke nɛn tɔmbun tɑbu kɛkɛbɑn suunu sɔɔ yi dumi gɑwe.

Kurɔbu kɑ wɔndiɑbɑ bɑ nɛɛ,

7

1 ɑ gɔsirɑmɑ, ɑ gɔsirɑmɑ, Sunɛmun bii,

ɑ gɔsirɑmɑ su nun mɛɛri.

Mbɑn sɔ̃nɑ i nɛ Sunɛmun bii mɛɛrɑ

nge wi u yɑɑmɔ tɔn wuunu yirun bɑɑ sɔɔ.

Durɔ u nɛɛ,

2 wɔndiɑ bɛɛrɛgii, wunɛn nɑɑsu su wɑ̃ sɑlubɑtɑ sɔɔ.

Wunɛn pɔrɑ yɑ wɑ̃wɑ nge sɑbɑ.

Wi u ye kuɑ mɔmɔn tiiwɑ.

3 Wunɛn bwĩirun girɑ yerɑ sɑ̃ɑwɑ bwɛrɛrɛ nge nɔrɑn nɔɔ

ye yɑ ku rɑ tɑm kpe.

Wunɛn bɔsɔ gɑ swɛ̃ri nge ɑlikɑmɑ ye bɑ kɑ biibii sikerenɛ.

4 Wunɛn bwɑ̃su sɑ̃ɑwɑ nge yɑɑ kpikun binu yiru.

5 Wunɛn wĩiru tɑ buririwɑ nge suunu donnu.

Wunɛn nɔni yi dɛɛrewɑ nge Hɛsibonin yɛru

si su wɑ̃ɑ wuu bɔkɔ gen kɔnnɔn bɔkuɔ.

Wunɛn wɛ̃ru tɑ dɛndewɑ mɑm mɑm nge Libɑnin kɔ̃su yeru

te tɑ Dɑmɑsi mɛɛrɑ.

6 Wunɛn wirɑ suɑrewɑ nge guu te bɑ mɔ̀ Kɑɑmɛli.

Mɑ wunɛn tɑrɑ yɑ bɑllimɔ nge beku gobigiru

sere yɑ sinɑ bokon bwɛ̃rɑ kpuro mwɑ.

7 Wunɛn burɑm bɑndɑ, ɑ mɑn wɛ̃re too.

Wunɛ sɔɔrɑ nɛn kĩru kpuro wɑ̃ɑ.

8 Wunɛn wɑsi yi dɛndewɑ nge kpɑkpɑ bɑ̃ɑ.

Wunɛn bwɑ̃su su sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ mɑrum swɑɑru.

9 Nɑ nɛɛ, kon kpɑkpɑ yɔwɑ kpɑ n yen mɑrum nɛnɛ.

Wunɛn bwɑ̃su su sɑ̃ɑwɑ nge resɛm swɑɑru.

Wunɛn wɛ̃siɑru tɑ nuburu do nge dɑ̃ɑ mɑrum mɛ bɑ mɔ̀ pɔmu.

10 Nɑ̀ n nun sɔ̃su, nɑ rɑ n nuku dobu mɔ nge wi u tɑm durom nɔrɑ.

Kurɔ u nɛɛ,

tɑm mɛ, mu kokuo nɛn kĩnɑsin sɔ̃

mu du win nɔɔ sɔɔ ù n dweeyɑmɔ.

11 Nɑ sɑ̃ɑwɑ nɛn kĩnɑsigii,

mɑ win kĩru kpuro wɑ̃ɑ nɛ sɔɔ.

Kĩɑnɑ sɔɔrɑ nuku dobɑ wɑ̃ɑ

Kurɔ u nɛɛ,

12 nɛn kĩnɑsi, ɑ yɑrimɑ su dɑ bɑru kpɑɑnɔ kpɑ sɑ n wɑ̃ɑ mi.

13 Bururu sɑ ko se su dɑ dɑ̃ɑ gbɑɑrɔ,

su wɑ resɛm tɔ̃kɑ kɑ dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀

gerenɑdi yɑ̀ n kpɑre yɑ wɛ̃su sɑ̃ɑ.

Miyɑ kon nun kĩru sɔ̃ɔsi.

14 Dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ mɑndɑrɑgore tɑ ten turɑre yɛ̃kɑmɔ.

Bɛsɛn yɛnu kɔnnɔwɔ, sɑ dɑ̃ɑ mɑrum kpuro mɔ mɛ mu dobu bo,

ginɑkugim kɑ gisɔku gegim.

Nɑ mɛ kpuro yii wunɛn sɔ̃ nɛn kĩnɑsi.

8

1 À n dɑɑ sɑ̃ɑ nɛn sesu mɛro turosi, kon kɑ nun yinnɑ tɔɔwɔ,

kpɑ n nun bɔkɑsi, goo kun mɑɑ mɑn gɛmmɔ.

2 Kon kɑ nun dɑ nɛn mɛron yɛnuɔ

kpɑ ɑ mɑn bwisi kɛ̃.

Kon nun tɑm nubu durorugim wɛ̃

mɛ nɑ kuɑ kɑ dɑ̃ɑ bii ni bɑ mɔ̀ gerenɑdi.

3 Nɑ kĩ nɑ n nɛn wiru sɔndi win nɔm dwɑrɔ,

kpɑ win nɔm geu gu mɑn bɔkɑsi.

4 Bɛɛ Yerusɑlɛmun wɔndiɑbɑ, nɑ bɛɛ sɔ̃ɔmɔ,

i ku nɛn kĩnɑsi yɑmiɑ sɑɑ ye u ǹ kĩ u se.

Wɔndiɑbɑ bɑ nɛɛ,

5 wɑrɑ u wee gbɑburun di u win kĩnɑsi gbɑlli.

Kĩrun dɑm

Kurɔ u nɛɛ,

nɑ nun yɑmiɑ dɑ̃ɑ sɑɑrɔ wunɛn yɛnun bɔkuɔ,

mi wunɛn mɛro u wunɛn gurɑ suɑ u nun mɑrɑ.

6 A de nɛ turon gɑri yi n wɑ̃ɑ wunɛn gɔ̃ruɔ.

A de ɑ n nɛ turo bɔkɑsi.

Domi kĩru tɑ dɑm mɔwɑ nge gɔɔ.

Nisinu nu mɑɑ sɑ̃ɑwɑ gɑ̃ɑ gɔbunu nge gɔribun wɑ̃ɑ yeru.

Nin dɑm mu sɑ̃ɑwɑ nge dɔ̃ɔ yɑri.

Yinni Gusunɔn min diyɑ yi wee.

7 Nim wɔ̃kun nim kɑ mɛn kpɑ̃ɑru mu ǹ kpɛ̃ mu kĩrun dɔ̃ɔ go.

Mɛyɑ mɑɑ dɑɑnun nim yiburu tɑ ǹ kpɛ̃ tu kĩi te wukiri.

Tɔnu wi u win dukiɑ kpuro wɛ̃ bu kɑ nùn kĩɑn sɔ̃,

u ǹ kĩi te wɑsi.

Yen kɔkɔrɔ, bɑ koo nùn gɛmwɑ.

Kurɔn sesubu bɑ nɛɛ,

8 sɑ sesu piibu mɔ wi u kun ginɑ bwɑ̃ɑ kpiɑ.

Amɔnɑ sɑ ko nùn kuɑ sɑnɑm mɛ bɑ nùn kĩɑn nɑ.

9 Ù n sɑ̃ɑ nge gbɑ̃rɑru,

sɑ ko tu tɑ̃sisiɑwɑ kɑ sii geesu.

Ù n mɑɑ sɑ̃ɑ nge kɔnnɔ,

sɑ ko ge kɔrewɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛdurun gɑmbo.

Kurɔ u nɛɛ,

10 nɑ sɑ̃ɑwɑ nge gbɑ̃rɑru,

mɑ nɛn bwɑ̃ɑ yɑ sɑ̃ɑ nge wuu kɔ̃sobun wɑ̃ɑ yeru.

Nɛn kĩnɑsi u yɛ̃ mɑ nɑ bɔri yɛndu mɔ win mi.

Durɔ u nɛɛ,

11 Sɑlomɔɔ u resɛm tɔ̃kɑn gbɑɑru mɔ Bɑɑli Hɑmɔɔwɔ.

Mɑ u gbɑɑ te kɔ̃sobu nɔmu sɔndiɑ.

Ben bɑɑwure u rɑ kɑ sii geesun gobi nɔrɔbu (1.000) nɛwɑ

bu sere gbɑɑ ten mɑrum sɔri.

12 Sɑlomɔɔ u win sii geesun gobi nɔrɔbu (1.000) suo u n mɔ,

kpɑ u win gbɑɑ kɔ̃sobu yen goobu (200) wɛ̃.

Nɛnɑ nɑ nɛn tiin resɛm gbɑɑru mɔ,

mɑ nɑ tu kɔ̃su.

13 A de n wunɛn nɔɔ nɔ nɛn kĩnɑsi,

wunɛ wi ɑ rɑ n wɑ̃ɑ dɑ̃ɑ gbɑɑru sɔɔ.

Kpɑɑsibɑ kĩ bu gu nɔ.

Kurɔ u nɛɛ,

14 ɑ wɑsi suo nɛn kĩnɑsi,

kpɑ ɑ n sɑ̃ɑ nge yɑɑ kpiku ǹ kun mɛ nge gini kpɛmɑ

ye yɑ wɑ̃ɑ guuru wɔllɔ mi yɑkɑ nubu durorugisu wɑ̃ɑ.

* 2:11 gurɑ yɑ yɔ̃rɑ - Isirelibɑn temɔ, purɑn sɑɑ gurɑ rɑ nɛ.

Yeremi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

YEREMI

Gusunɔn sɔmɔ Yeremi u sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku kowon bweseru. U nɔni swɑ̃ɑru wɑ win tɔmbun suunu sɔɔ. Bɑ nùn tusɑ win gɑrin sɔ̃. Gusunɔn sɔmɔ Esɑin biru, n kuɑwɑ nge wɔ̃ɔ wunɔbu (100) u sere win sɔmburu toruɑ. Win wɑ̃ɑru sɔɔ, u Yinni Gusunɔn tɔmbu Yudɑbɑ kirɔ kuɑ bu kɑ ben bũu sɑ̃ɑnu kɑ ben torɑnu deri. Mɑ n kun mɛ, bwese tukunu nu koo nɑ nu bu wɔri. Win gɑri yi koorɑ win nɔni biru. Bɑbilonin sinɑ boko u Yerusɑlɛmu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru wɔri. Mɑ u Yudɑbɑn sinɑ boko kɑ tɔn dɑbinu yoru mwɛɛrɑ u kɑ dɑ win temɔ. Mɛyɑ Yeremi u mɑɑ tɔmbu Gusunɔn gɑri sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, sɔ̃ɔ teeru ben sukum koo wurɑmɑ yoo ten di.

Tire ten kpunɑɑ

1. Yeremin sokuru u kɑ ko Gusunɔn sɔmɔ, wiru 1.

2. Gɑri yi Yeremi u geruɑ Yosiɑsi kɑ Yoyɑkimu kɑ Yoyɑkini kɑ sere Sedesiɑsin wɑɑti sɔɔ, wiru 2n di sere wiru 25.

3. Ye yɑ koorɑ Yeremin wɑ̃ɑru sɔɔ, wiru 26n di sere wiru 45.

4. Ye Gusunɔ u geruɑ bwese tukunun sɔ̃, wiru 46n di sere wiru 51.

5. Yerusɑlɛmu yɑ wɔrumɑ, wiru 52.

1

1 Tire ten gɑri yi sun sɔ̃ɔmɔ ye Yeremi Hilikiyɑn bii u kuɑ kɑ gɑri yi Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. Hilikiyɑ wi, u sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku kowo goo Anɑtɔtuɔ, Bɛnyɑmɛɛn temɔ. 2 Yudɑbɑn sinɑ boko Yosiɑsi Amɔɔn biin bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ itɑse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi wi gɑri kuɑ. 3 U mɑɑ kɑ nùn gɑri kuɑ Yoyɑkimu wi u sɑ̃ɑ Yosiɑsin bii Yudɑbɑn sinɑ bokon wɑɑti sɔɔ, kɑ mɑɑ Sedesiɑsi Yosiɑsin biin wɑɑti sɔɔ sere n kɑ girɑri win bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑsen suru nɔɔbuse. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ Yerusɑlɛmugibu yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ.

Gusunɔ u Yeremi sokɑ

u kɑ ko win gɔro

4 Sɔ̃ɔ teeru Yinni Gusunɔ u kɑ nɛ, Yeremi gɑri kuɑ u nɛɛ,

5 u sere mɑn mɔmɛ

nɛn mɛron nukurɔ,

u mɑn yɛ̃ sɑɑ bɑ ǹ mɑn mɑrubu kpɑ.

U mɑn gɔsɑ u yi nɛnɛm

n kɑ ko win gɔro hɑnduniɑn bwesenun mi

bu sere mɑn mɑ.

6 Mɑ nɑ nùn wisɑ nɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ, wee nɑ ǹ kpɛ̃ n gɑri gere tɔn dɑbinun wuswɑɑɔ, domi nɛ biiwɑ.

7 Adɑmɑ Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

n ku gere mɛ.

Domi bèn mi u mɑn gɔriɔ kpuro kon dɑwɑ.

Ye u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ kpuro kon ye gerewɑ.

8 N ku ben bɛrum ko.

Domi u ko n kɑ mɑn wɑ̃ɑ,

kpɑ u mɑn wɔrɑ kɑrin di.

Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ. 9 Mɑ u win nɔmu dɛmiɑ u nɛn nɔɔ bɑbɑ u nɛɛ, wee u win gɑri doke nɛn nɔɔwɔ. 10 Yen biruwɑ u mɑɑ nɛɛ,

wee gisɔ, u mɑn yiiko wɛ̃

bwesenu kɑ nin sinɑmbu kpuron wɔllɔ

n kɑ nu wukiri n surɑ,

kpɑ n mɑɑ wure n nu girɑ nge dɑ̃ɑ.

Mɛyɑ n mɑɑ kɑ nu kɔsuku n kɑm koosiɑ,

kpɑ n mɑɑ wure n nu seeyɑ.

Kɑ̃sinu yiru

11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ mɑn bikiɑ u nɛɛ, mbɑ nɑ wɑɑmɔ mi.

Mɑ nɑ nùn wisɑ nɑ nɛɛ, dɑ̃ru gɑrun kɑ̃ɑsɑ nɑ wɑɑmɔ.

12 Mɑ u nɛɛ, nɑ wɑwɑ dee dee, domi u ko n tii sɛ u kɑ win nɔɔ mwɛɛru yibiɑ.

13 Mɑ u kpɑm mɑn bikiɑ u nɛɛ, mbɑ nɑ mɑɑ wɑɑmɔ mi.

Nɑ nùn wisɑ nɑ nɛɛ, wekerɑ nɑ wɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ tɑ mɑn nɔɔ sike tɑ swɛ̃ɛ tɑ gbisimɔ.

14 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

geemɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn diyɑ

wɑhɑlɑ yɑ koo nɑ yu tem mɛn tɔmbu kpuro wɔri.

15 U koo sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ seeyɑmɑ

bu nɑ bu Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑn wuu si su tie tɑbu wɔri

kpɑ bu Yerusɑlɛmu ye tɑrusi

bu sinɑ yen gbɑ̃rɑ kɔnnɔsɔ nge siri kowobu.

16 U koo win tɔmbu sɛɛyɑsiɑ ben kɔ̃sɑ yen sɔ̃

ye bɑ kɑ nùn deri,

bɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ,

mɑ bɑ bwɑ̃ɑroku ni ben nɔmu gɑ kuɑ yiirɑ bɑ sɑ̃wɑ.

17 Adɑmɑ nɛ, n be sɔɔru koowo,

n kpɑkɑ sɛ̃kɑ

kpɑ n se n bu sɔ̃ kpuro

ye u koo mɑn yiire.

U nɛɛ, n ku de nɛn tororu tu kɑrɑ ben suunu sɔɔ,

kpɑ u ku rɑɑ mɑn bɛrum sosiɑ n diiri ben wuswɑɑɔ.

18-19 Wee tɛ̃, Yudɑbɑn sinɑmbu kɑ ben wirugibu kɑ ben yɑ̃ku kowobu

kɑ sere tɔn be bɑ tie kpuro

bɑ koo kɑ mɑn tɑbu ko.

Adɑmɑ bɑ ǹ kpɛ̃ bu mɑn kɑmiɑ.

Domi sɑɑ ye sɔɔ, u koo mɑn dɑm wɛ̃ nge wuu ge bɑ gbɑ̃rɑru toosi,

ǹ kun mɛ nge gbere ye bɑ kuɑ kɑ sisu,

ǹ kun mɛ nge gbɑ̃rɑ te bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu.

U ko n wɑ̃ɑwɑ kɑ nɛ u kɑ mɑn wɔrɑ ben nɔmɑn di.

Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

2

Isirelibɑn sikɑdobɑn durum

1 Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 n doo n bɛɛ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ n nɛɛ,

u yɑɑye nge mɛ i nùn kĩɑ yellu nge kurɔ kpɑo,

i kɑ nùn swĩi gbɑbu tèn mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

3 Bɛɛ Isirelibɑ, i rɑɑ wɑ̃ɑwɑ wi turon sɔ̃.

I sɑ̃ɑwɑ win ɑrumɑni ye u tii gɔsiɑ.

Wi u nɑ u bɛɛ gurɑ, wɑhɑlɑ yɑ rɑ yɛ̃ro deemɛwɑ.

Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

4 Tɛ̃, bɛɛ Isirelibɑ,

bɛɛ be i sɑ̃ɑ Yɑkɔbun bweseru,

i swɑɑ dɑkio i nɔ.

5 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

torɑ terɑ̀ bɛɛn sikɑdobɑ bɑ nùn wɑɑsi bɑ kɑ nùn deri,

bɑ dɑ bɑ kɑm swĩi,

mɑ ben tii bɑ kɑm kuɑ.

6 Bɑ ǹ tii bikie bu nɛɛ,

mɑnɑ wi, Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ, wi, wi u bu yɑrɑmɑ Egibitin di.

Mɑnɑ u wɑ̃ɑ, wi, wi u kɑ bu dɑ gbɑburɔ mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

Gbɑbu te sɔɔ, nim sɑri,

dɔkɔ kpirinɑ nu yibɑ,

wɑ̃ɑrɑ mɑɑ sɛ̃ mi.

Yen sɔ̃nɑ goo kun wɑ̃ɑ mi,

goo ku rɑ mɑɑ sĩ mi.

7 Yen biru, u kɑ bu dɑ mi tem gem wɑ̃ɑ,

kpɑ bu kɑ mɛn dɑ̃ɑ bii duronu kɑ mɛn dĩɑ geenu di.

Adɑmɑ ye bɑ turɑ mi,

bɑ tem mɛ sɑnkɑ,

bɑ mu disi doke.

8 Ben yɑ̃ku kowobu bɑ ǹ bikie bu nɛɛ,

mɑnɑ Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ.

Mɛyɑ mɑɑ woodɑ yɛ̃robu bɑ ǹ nùn gie.

Ben wirugibu bɑ nùn seesi.

Bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli, win gɑriyɑ Gusunɔn sɔmɔbu bɑ swĩi bɑ kɑ gɑri mɔ̀.

Mɑ bɑ dɑ bɑ bũnu sɑ̃wɑ ni nu ǹ bu ɑrufɑɑni gɑɑ wɛ̃ɛmɔ.

9 Yen sɔ̃nɑ u koo bɛɛ kɑ bɛɛn bibun bweseru siribu soku.

10 I be bɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun tem bure te bɑ sokumɔ Sipu mɛɛrio.

I goo gɔrio Kedɑɑɔ

u mɛɛri sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ u kɑ wɑ

bɑ̀ n mɔ̀ nge bɛɛ,

11 u kɑ wɑ bweseru gɑru tɑ̀ n ten bũnu kɔsire

bɑɑ mɛ nu ǹ sɑ̃ɑ gem,

nge mɛ bɛɛ, i Gusunɔ deri

wi u sɑ̃ɑ bɛɛn bɛɛrɛ.

Mɑ i wurɑ yè sɔɔ i ǹ ɑrufɑɑni gɑɑ wɑsi.

12 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ wɔllugibu, i biti sooro yenin sɔ̃,

kpɑ i wɛ̃nu wurɑ.

13 Wee win tɔmbu bɑ durum yiru kuɑ.

Bɑ nùn deri, wi, wi u sɑ̃ɑ nge nim gem mɛ mu koo nɔrurɑ,

mɑ bɑ dɑ bɑ bũnu swĩi ni nu sɑ̃ɑ nge dɔkɔ kpiri ni nu ǹ nim nɛnumɔ.

Isirelibɑn nɑɑnɛ sɑrirun ɑre

14 Isirelibɑ, i ǹ sɑ̃ɑ yobu.

Bɑ ǹ bɛɛ mɑrɑ yoru sɔɔ.

Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ bɛɛn yibɛrɛbɑ bɑ bɛɛ nɑɑ swĩi nge gbeeku yɛɛ.

15 Wee bɑ bɛɛ kukirisi nge gbee sinɑnsu.

Bɑ bɛɛn tem yɑ̃nu gurɑ,

mɑ bɑ bɛɛn wusu dɔ̃ɔ mɛniki,

goo mɑɑ sɑri mi.

16 Nɔfu kɑ Tɑpɑnɛsigibun tii

bɑ koo bɛɛ kɔni bu pɔɔru wokɑ

bu kɑ bɛɛ yoru mwɛɛri.

17 Yeni yɑ koo bɛɛ deemɑ,

domi i Gusunɔ bɛɛn Yinni deri sɑnɑm mɛ u bɛɛ kpɑre swɑɑ geɑ sɔɔ.

18 Ì n dɑ i tii Asirigibu

ǹ kun mɛ Egibitigibu wɛ̃,

i ben dɑɑrun nim nɔrumɔ,

mbɑ i ko wɑ.

19 I n yɛ̃ mɑ bɛɛn nuku kɔ̃suru kɑ bɛɛn nɑɑnɛ sɑriru tɑ koo bɛɛ nɔni sɔ̃.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ i ko wɑ,

kpɑ i giɑ mɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunɑ i kuɑ mi,

ye i kɑ mɑn deri,

i ǹ mɑɑ mɑn nɑsie.

Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ nge kurɔ

wi u kun nɑɑnɛ mɔ

20 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

sɑɑ yellun di, i tii yoru yɑrɑ,

i sugu kɑ yɔni yi bɑ rɑɑ bɛɛ doke kɑsukɑ.

Mɑ i nɛɛ, i ǹ mɑɑ kĩ i mɑn yoru diiyɑ.

Mɑ i dɑ gungunu wɔllɔ kɑ dɑ̃ɑ kubenɔ

i bũnu gɑsirimɔ i sɑ̃ɑmɔ.

21 Yellu, nɑ bɛɛn bweseru duurɑwɑ

nge resɛm dɑ̃ɑ geeru te tɑ kpuro kere,

ɑdɑmɑ tɛ̃, i kɔsɑ i kuɑ

nge resɛm dɑ̃ɑ te tɑ yinɑ.

22 Bɑɑ ì n woburɑ kɑ werem mɛ mu gɛm durom mɔ,

kɑ mɛ, ko nɑ n bɛɛn disi yi wɑɑmɔwɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

23 Amɔnɑ i ko kpĩ i siki i nɛɛ,

i ǹ tii disi koosi,

i ǹ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃wɑ.

I bɛɛn nɑɑsun yirɑ mɛɛrio wɔwɑ sɔɔ.

I de i wurɑ ye i kuɑ,

bɛɛ be i sɑ̃ɑ nge yooyoo niu

ge gɑ bɔsu gɑ durɔbu kɑsu.

24 Bɛɛ be i sɑ̃ɑ nge gbeeku kɛtɛku niu

ge gɑ gbɑburun dɔɔnɛ mɔ.

Gen yɔɔbun sɑɑ sɔɔ,

gɑ rɑ n yɔ̃ɔkumɔwɑ,

goo kun kpɛ̃ u gu yɔ̃rɑsiɑ.

Kɛtɛku dwɑɑ ye yɑ gu kɑsu kpuro,

yɑ ku rɑ wɑsire yu kɑ gu wɑ.

Domi yɑ rɑ gu deemɛwɑ gen yɔɔbun sɑɑ sɔɔ.

25 Bɛɛ Isirelibɑ, nɑ nɛɛ,

i ku bũnu gɑsiri sere bɛɛn bɑrɑnu nu diirɑ,

kpɑ nim nɔru gu bɛɛ go.

Adɑmɑ i ǹ wure.

Mɑ i nɛɛ, n ǹ koorɔ,

domi niyɑ i kĩ,

i ko mɑɑ nu swĩi i sɑ̃wɑ.

Bɑ koo Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ

26 Nge mɛ sekuru tɑ rɑ gbɛnɔ mwɛ

bɑ̀ n nùn mwɑ subɑru sɔɔ,

nge mɛyɑ bɛɛ Isirelibɑ kɑ bɛɛn sinɑmbu

kɑ bɛɛn wirugibu kɑ bɛɛn yɑ̃ku kowobu

kɑ Gusunɔn sɔmɔbu i ko i sekuru wɑ.

27 Domi i bũu dɑ̃ru sokumɔ bɛɛn bɑɑbɑ,

mɑ i mɑɑ kperu sokumɔ bɛɛn mɛro.

Wee bɛɛ Isirelibɑ kpuro i mɑn biru kisi,

i ǹ mɑɑ mɑn mɛɛrimɔ.

Adɑmɑ ì n wɑ̃ɑ wɑhɑlɑ sɔɔ,

i rɑ nɛɛwɑ, n seemɑ n bɛɛ fɑɑbɑ ko.

28 Bɛɛ Yudɑbɑ, bɛɛn bwɑ̃ɑroku ni i tii sekuɑ

nu kɑ bɛɛn wusu geeru nɛ mi,

mɑnɑ nu wɑ̃ɑ.

Nu seewo nu bɛɛ fɑɑbɑ ko wɑhɑlɑn sɑɑ sɔɔ

nù n koo kpĩ.

29 Mbɑn sɔ̃nɑ i kɑ mɑn sikirinɑmɔ.

Wee bɛɛ kpuro i ǹ kɑ mɑn yɔ̃re.

30 Kɑm sɔɔrɑ nɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ.

I ǹ nɛn sɛɛyɑsiɑ bi gɑrisi gɑ̃ɑnu.

I Gusunɔn sɔmɔbu wɔri i go

nge mɛ gbee sunɔ gɑ rɑ yɑɑ wɔri gu go.

31 Bɛɛ Isirelibɑ, bɛɛ be i tie, i nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri swɑɑ dɑkio i nɔ.

Nɑ bɛɛ sɑ̃ɑwɛwɑ nge tem mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi?

Nɑ bɛɛ sɑ̃ɑwɛwɑ nge yɑm wɔ̃ku nɑnumgiru?

Mbɑn sɔ̃nɑ bɛɛ nɛn tɔmbu i gerumɔ i mɔ̀,

i tii mɔ,

i ǹ gɔsirɑmɑmɔ nɛn mi.

32 Wɔndiɑ u rɑ win burɑ yɑ̃nu duɑri ro?

Kurɔ kpɑo u rɑ win sɔnditiɑ duɑri?

Amɔnɑ bɛɛ nɛn tɔmbu i kɑ mɑn duɑri n kɑ tɛ mɛ,

nɑ ǹ mɑm yen tɔ̃nun geeru yɛ̃.

33 I durɔ dɑmɑ bwisi mɔ sere kurɔ tɑnɔbu bɑ yi giɑmɔ bɛɛn min di.

34 Wee tɔn be bɑ ǹ toren yɛm mu yibɑ bɛɛn yɑbenɔ

be, be i ǹ kɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu gɑnu mwɛ.

35 Kɑ mɛ, i tii sokumɔ be bɑ dɛɛre.

Mɑ i mɔ̀, nɛ, Yinni Gusunɔn mɔru yu bɛɛ doonɑri.

Adɑmɑ kon bɛɛ siribu soku yèn sɔ̃ i mɔ̀, i ǹ durum mɔ.

36 Mbɑn sɔ̃nɑ i sirenɛ i kɑ swɑɑ kɔsi.

Egibitigibɑ koo bɛɛ sekuru doke

nge mɛ Asirigibɑ bɛɛ kuɑ.

37 Kpɑ i yɑri min di i n tuke.

Domi nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ be i nɑɑnɛ sɑ̃ɑ mi yinɑ.

I ǹ mɑɑ somiru gɑru wɑsi ben min di.

3

Isirelibɑ

bɑ sɑ̃ɑwɑ nɑɑnɛ sɑrirugibu

1 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

goo ù n win kurɔ yinɑ,

mɑ kurɔ wi, u dɑ u durɔ goo suɑ,

durɔ guro wi, u rɑ mɑɑ kurɔ wi nɑɑ de?

Aɑwo. Ù n kuɑ mɛ, yɑ koo win tem disi doke.

Adɑmɑ bɛɛ Isirelibɑ, i kuɑ mɛ.

I dɑ i bũu dɑbiru sɑ̃ɑmɔ,

mɑ i kĩ n mɑɑ bɛɛ mwɑɑmɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

2 I seewo i mɛɛri guunu giɑ,

kpɑ i wɑ nge guuru gɑrɑ wɑ̃ɑ tèn mi i ǹ bũnu sɑ̃wɑ.

Wee, i rɑ bũnu kɑsu

nge mɛ kurɔ tɑnɔ u rɑ win kĩnɑsibu kɑsu.

I sɑ̃ɑ nge Dɑɑrubu swɑɑ dio be bɑ rɑ n tɔmbu mɑrɑ swɛɛ sɔɔ.

Mɑ i tem mɛ disi doke bɛɛn bũu gɑsiribu kɑ bɛɛn nuku kɔ̃surun sɔ̃.

3 Yen sɔ̃nɑ gurɑ kun tɑ̃rɑmɔ

bu sere nɛɛ, yɑ koo nɛ.

Adɑmɑ kɑ mɛ,

i bũnu gɑsirimɔ i dɔɔwɑ.

Sekurɑ kun bɛɛ mɔ̀.

4 Wee tɛ̃, i mɑn nɔɔgiru suemɔ i mɔ̀,

i mɑn nɔɔgiru mɔ̀ i gerumɔ

nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ bɛɛn bɑɑbɑ,

i mɑɑ mɑn kĩwɑ sɑɑ bɛɛn piiburun di.

5 Mɑ i bikiɑmɔ,

ko nɑ n kɑ bɛɛ mɔru sɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ?

Bɛɛ Isirelibɑ, yeniwɑ i rɑ n gerumɔ,

ɑdɑmɑ i kɔ̃sɑ mɔ̀ i dɔɔ

nge mɛ̀n nɔɔ i kĩ.

Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ,

i de i gɔ̃ru gɔsiɑ

6 Yudɑbɑn sinɑ boko Yosiɑsin wɑɑti sɔɔ, Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ wɑ ye Isirelibɑ bɑ mɔ̀? Bɑ sɑ̃ɑwɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ. Wee, bɑ dɑ mi gungunu kɑ dɑ̃ɑ kubenu wɑ̃ɑ kpuro, bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ. 7 Mɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ tii sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, bɑ̀ n yenibɑ kpuro kuɑ, bɑ koo wurɑmɑ nɛn mi. Adɑmɑ bɑ ǹ wurɑmɛ. Ben mɛro bisibu, Yudɑn bweseru te tɑ sɑ̃ɑ nge kurɔ nɑɑnɛ sɑrirugii, ben tii bɑ wɑ mɛ. 8-10 Isirelibɑ bɑ tem mɛ disi doke ben bũu gɑsiribun sɔ̃ kɑ ben sekuru sɑrirun sɔ̃ te bɑɑwure u gerumɔ. Mɑ bɑ bũu sɑ̃ɑmɔ kpenu kɑ dɑ̃nun nuurɔ. Yen sɔ̃nɑ nɑ bu yinɑ mɑ nɑ bu yinɑbun tireru wɛ̃. Kɑ mɛ, nɑ wɑ Yudɑbɑ bɑ ǹ bɛrum kue. Bɑ dɑwɑ bɑ bũnu gɑsirɑ ben tii. Bɑ ǹ wurɑmɛ nɛn mi kɑ ben gɔ̃ru kpuro. Weesu sɔɔrɑ bɑ yɔ̃.

11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bɑɑ mɛ Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ, bɑ sɑnɔ bo kɑ sere Yudɑbɑ. 12 Yen sɔ̃, ɑ doo sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ ɑ Isirelibɑ gɑri yini sɔ̃ ɑ nɛɛ,

bu wurɑmɑ, nɑ ǹ kɑ bu nɔnu kɔ̃su mɛɛrimɔ.

Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ wɔnwɔndugii.

Nɑ ku rɑ mɔru ko n kɑ tɛ.

13 Bu gesi ben durum wuro.

Bu wuro mɑ bɑ ǹ kɑ mɑn yɔ̃re,

nɛ, Gusunɔ ben Yinni.

Domi bɑ dɑ bɑ bũnu gɑsirɑ dɑ̃ɑ kubenɔ.

Bɑ yinɑ bu nɛn gɑri swɑɑ dɑki.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔn tɔmbu

bɑ koo wurɑmɑ win mi

14 Bu wurɑmɑ nɛn mi, be, bii mɛm nɔɔ sɑribɑ. Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ ben Yinni. Kon be bɑ tie yɑrɑmɑ wuu sìn mi bɑ wɑ̃ɑ kpuron di, bɑɑ ǹ n tɔn turon nɑ, ǹ kun mɛ yiru. Kpɑ n kɑ bu wurɑmɑ nɛn mi Siɔniɔ. 15 Sɑɑ ye sɔɔ, kon bu kpɑrobu wɛ̃ be nɛn gɔ̃ru gɑ kĩ. Kpɑ bu bu kpɑrɑ kɑ bwisi, kɑ lɑɑkɑri.

16 Bɑ koo mɑrurɑ bu dɑbiɑ tem mɛ sɔɔ. Sɑnɑm mɛ sɔɔ, bɑ koo mɑn giɑ. Bɑ ǹ mɑɑ nɛn woodɑn kpɑkororun gɑri mɔ̀. Goo kun mɑɑ ten bwisikunu mɔ̀. Goo kun mɑɑ tu yɑɑyɑmɔ u nɛɛ, mɑnɑ tɑ wɑ̃ɑ. Goo kun mɑɑ ten kɔsire mɔ̀. 17 Sɑɑ ye sɔɔ, nɛn sinɑ gɔnɑ yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ Yerusɑlɛmuɔ. Kpɑ bwese ni nu tie kpuro nu mɑɑ mɛnnɑ mi, nɛn yĩsirun sɔ̃. Bɑ ǹ mɑɑ ben bwisi kɔ̃si swĩimɔ. 18 Sɑɑ ye sɔɔ, Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ bɑ koo mɛnnɑ bu ko tiɑ. Domi bɑ koo wurɑmɑ sɑnnu sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di. Kpɑ bu sinɑ tem mɛ sɔɔ mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃ bɑ tubi di.

19 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ nɑ nɛɛ,

kon dɑɑ bɛɛ Isirelibɑ kowɑ nɛn bii kĩnɑsibu,

kpɑ n bɛɛ tem gem wɛ̃

mɛ mu burɑm bo hɑnduniɑ yeni sɔɔ.

Nɑ rɑɑ tɑmɑɑ i ko mɑn sokuwɑ bɛɛn Bɑɑbɑ,

kpɑ i ku mɑɑ mɑn deri.

20 Adɑmɑ i mɑn tɔnu kɑm kom kuɑ

nge mɛ kurɔ nɑɑnɛ sɑrirugii u rɑ win durɔ kue.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

21 Wee, nɔɔ gɑgu gɑ nɔɔrɑ guuru wɔllɔ.

Ase Isirelibɑrɑ bɑ kuuki mɔ̀ bɑ bũnu kɑnɑmɔ,

domi ben sɑnu sɑnusu kpuro su sɑnkirɑ,

bɑ nɛ, Gusunɔ ben Yinni duɑri.

22 Bɛɛ, bii mɛm nɔɔ sɑribɑ, i wurɑmɑ nɛn mi.

Kon bɛɛ bɛɛn mɛm nɔɔbu sɑriru suuru kuɑ.

Mɑ Isirelibɑ bɑ nɛɛ, Gusunɔ, wunɑ ɑ sɑ̃ɑ bɛsɛn Yinni.

Bɛsɛ wee, wunɛn miyɑ sɑ wee.

23 Geemɑ bũu ni sɑ rɑɑ sɑ̃ɑmɔ guunu wɔllɔ sɑ kuuki mɔ̀,

nu sɑ̃ɑwɑ weesu.

Adɑmɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinni,

wunɑ ɑ sɑ̃ɑ bɛsɛ Isirelibɑn fɑɑbɑ kowo.

24 Wee, sɑɑ bɛsɛn birun di sɑ wɑɑmɔ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli,

wiyɑ u bɛsɛn bɑɑbɑbɑn gbeɑn dĩɑnu di kpuro,

kɑ mɑɑ ben yɑ̃ɑnu kɑ ben kɛtɛbɑ kɑ sere ben bibu.

Mɑ bɑ sekuru wɑ.

25 Su kpunɑ sekuru sɔɔ

kpɑ su bɛsɛn bɛɛrɛ sɑriru wukiri nge bekuru.

Domi bɛsɛ kɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ

sɑ wunɛ Gusunɔ bɛsɛn Yinni torɑri.

Sɑɑ bɛsɛn birun di n kɑ gisɔ girɑri

sɑ ǹ wunɛn gere wure.

4

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Isirelibɑ,

ì n kĩ i wurɑmɑ nɛn mi, i ko kpĩ i wurɑmɑ.

Ì n bɛɛn bũu sɑ̃ɑru deri, i ǹ mɑɑ yɑɑyɑɑre mɔ̀,

2 ì n dɑ bɔ̃re gem sɔɔ kɑ gɔ̃ru dɛɛrɔ,

i nɛɛ, kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru,

sɑɑ yerɑ bwese tukunu nu koo domɑru wɑ nɛn min di,

kpɑ bu woo kɑnɑ nɛn sɔ̃.

3 Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bɛɛ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ɔmɔ nɑ mɔ̀,

i gbee kpɑɑnu kɑsirio, i dɑ̃ɑ dɔ̃ɔ go.

I ku rɑ mɑɑ bɛɛn dĩɑnu duure sɑ̃ki sɔɔ.

4 Geemɑ, i bɑngo sɑ̃ɑ wɑsi sɔɔ.

Adɑmɑ n tiewɑ i mɑn tii wɛ̃,

kpɑ nɛn mɔru yu ku rɑɑ yɑburɑ nge dɔ̃ɔ,

wi goo kun kpɛ̃ u go,

domi bɛɛn nuku kɔ̃suru tɑ kpɑ̃.

Bɑ Yudɑbɑ wɔrimɑ

5 Yeremi u nɛɛ,

i Yudɑbɑ sɔ̃ɔwɔ kpɑ i gbɑ̃rɑ Yerusɑlɛmuɔ.

I kɔbɑ soowo tem mɛ kpuro sɔɔ.

I nɔɔgiru suo kɑ dɑm i nɛɛ,

bu mɛnnɑmɑ bu dɑ wuu si su gbɑ̃rɑnu mɔ sɔɔ.

6 Bu gidi bɔrɑ sueyo Siɔni giɑ

bu duki yɑkuro bu ku yɔ̃rɑ.

Domi Gusunɔ u koo de kɔ̃sɑ yu nɑ

sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

7 Yibɛrɛ be bɑ rɑ bwesenu kɑm koosie

bɑ seewɑ ben wɑ̃ɑ yerun di nge gbee sunɔ

ge gɑ tii dɛmiɑmɔ gen bweun di,

bɑ wee bu kɑ tem mɛ kɑm koosiɑ.

Bɛɛ Yudɑbɑ, bɑ koo bɛɛn wusu kɔsuku

kpɑ su ko bɑnsu.

8 I sɑɑki sebuo nuku sɑnkirɑnun sɔ̃

kpɑ i swĩ i weeweenu ko,

domi Yinni Gusunɔn mɔru kun sun doonɑrimɔ.

9 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

yen tɔ̃ɔ te sɔɔ,

sinɑ boko kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu bɑ koo mwiɑ kpɑnɑ

kpɑ yɑ̃ku kowobu bu biti soorɑ,

kpɑ Gusunɔn sɔmɔbu bu nɔsu nɛnɛ,

10 bu nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ

nɑ be, Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu nɔni wɔ̃kuɑ

ye nɑ nɛɛ, bɑ koo bɔri yɛndu wɑ.

Wee tɛ̃ bɑ woburu sɔndi ben wĩinɔ.

Yibɛrɛbɑ bɑ Yudɑbɑ sikerenɛ

11 Sɑɑ ye sɔɔ, kon bu sɔ̃ n nɛɛ,

wee, woo gɑ wee sɑɑ gbɑburun guunun di,

gu kɑ nɛn tɔmbu Yudɑbɑ swee.

Woo ge, gɑ ǹ sɑ̃ɑ fɛrɛ fɛrɛ

nge ge bɑ koo kɑ dobi sɑrɑ.

12 Gɑ ko n dɑm mɔwɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ gu sokusiɑmɔ.

Tɛ̃wɑ kon bu siri.

13 Mɑ Yudɑbɑ bɑ nɛɛ,

gberɑ sun di, domi sɑ kɑm kuɑ.

Wee, wi u koo sun kɑm koosiɑ u sĩimɔ nge guru wiru.

Win tɑbu kɛkɛ yi sɑ̃ɑ nge guru woo.

Mɑ win dumi yi gunɔ bɑkeru sɑ̃ɑbu kere.

14 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Yerusɑlɛmugibu,

sere sɑɑ yerɑ̀ i kĩ i n kɔ̃sɑ bwisikumɔ.

I bɛɛn gɔ̃rusu dɛɛrɑsio, kpɑ i fɑɑbɑ wɑ.

15 I swɑɑ dɑkio gɑri yi bɑ kɑ nɑ Dɑnun tem di

kɑ Efɑrɑimun guunun di

bɑ nɛɛ, kɔ̃sɑ wee.

16 I ye bwesenu kpuro nɔɔsio.

Kpɑ i ye Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ i nɛɛ,

yibɛrɛbɑ bɑ wee sɑɑ tontonden di.

Bɑ koo Yudɑbɑn wusu tɑbun kuuki koosi.

17 Kpɑ bu Yerusɑlɛmu sikerenɑ

nge be bɑ gberu kɔ̃su.

Domi yen tɔmbu bɑ mɑn seesi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

18 Bɛɛ Yudɑbɑ, geemɑ wɑhɑlɑ yɑ bɛɛ nɔni sɔ̃ɔwɑ sere bɛɛn woo sɔndɔ.

Adɑmɑ yɑ sɑ̃ɑwɑ bɛɛn kom kɔ̃sum kɑ bɛɛn nuku kɔ̃surun ɑre.

Yeremi u wɑsikirɑmɔ

win tɔmbun wɑhɑlɑn sɔ̃

19 Yeremi u nɛɛ,

nɛn nuki mɑn wuririmɔ mɑ nɛn tororɑ kɑrɑ.

Nɑ ǹ kpɛ̃ n nɔɔ mɑri wɑhɑlɑ yenin sɔ̃.

Nɑ tɑbun kɔbɑ nɔɔmɔ. Bu wee.

20 Bɑ sun nɔɔsiɑmɔ mɑ bɑ wuu dɑbinu kɔsukɑ.

Tem mɛ kpuro mu kɑm kobu dɔɔwɑ.

Subɑru sɔɔrɑ bɑ nɑ bɑ bɛsɛn tɑbu kowobun kuu bekuruginu wukurɑ.

Mɑ bɑ nu gurɑ bɑ kɑ doonɑ.

21 Sere dommɑ nɑ kon yibɛrɛbɑn gidi bɔrɑ wɑɑmɔ,

kpɑ nɑ n kɔbɑn swĩi nɔɔmɔ tɑ̃ɑ tɑ̃ɑ.

22 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

wee, nɛn tɔmbu bɑ ǹ bwisi mɔ.

Mɛyɑ bɑ ǹ mɑn yɛ̃.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ gɑri bɑkɑsu.

Bɑ kɔ̃sɑn kobun bwisi mɔ,

ɑdɑmɑ bɑ ǹ geɑn kobu yɛ̃.

Kɑm kobu wee

23 Nɑ tem mɛɛrɑ mɑ mu sɑ̃ɑ bitɑm,

gɑ̃ɑnu sɑri mɛn wɔllɔ.

Nɑ mɑɑ wɔllu mɛɛrɑ,

nɑ deemɑ yɑm bururɑm sɑri mi.

24 Nɑ guunu mɛɛrɑ, nɑ wɑ wee,

nu wɔrumɑ. Mɑ gungunu nu bɑ̃ɑrimɔ.

25 Nɑ mɑɑ mɛɛrɑ nɑ wɑ wee,

tɔnu sɑri tem sɔɔ.

Mɑ gunɔsu su yɑrinɑ kpuro.

26 Nɑ tem mɛɛrɑ mɛ mu rɑɑ sɑ̃ɑ tem gem.

Nɑ deemɑ wee, mu kuɑ tem sɑɑrɑm.

Mɑ wuu si su wɑ̃ɑ mi, su wɔrukɑ.

Yinni Gusunɔwɑ u ye kuɑ win mɔrun sɑɑbu.

27 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

u koo tem mɛ gɔsiɑ tem sɑɑrɑm,

ɑdɑmɑ u mɑɑ nɛɛ,

u ǹ derimɔ mu n sɑ̃ɑ mɛ kɑ bɑɑdommɑɔ.

28 Yen sɔ̃, tem mu ko n gɔɔ wooru sɔ̃,

kpɑ wɔllu tu yɑm tĩrɑ.

Domi u himbɑ yi kɔ, u ǹ mɑɑ biru wurɔ.

29 Ye wusu kpuron tɔmbu bɑ mɑɑsɔbu kɑ tɛn towobun wɔkinu nuɑ,

yerɑ bɑ duki yɑkikirɑ kpuro.

Gɑbɑ wɔriki dɑ̃ɑ sɔ̃sɔ mɑ gɑbɑ duɑ kpee bɑɑbɑ sɔɔ.

Bɑ wuu si deri su kuɑ bɑnsu.

30 Wunɛ Yerusɑlɛmu, burɑru mbɑ kɑɑ mɑɑ tii kuɑ.

Kɑɑ tii beku wunɔmgiru kɑsuɑwɑ ɑ dewe,

kpɑ ɑ wurɑn sɑbɑ sebe, kpɑ ɑ kiro doke?

Kɑm sɔɔrɑ kɑɑ tii burɑru kuɑ.

Wee wunɛn kĩnɑsibu bɑ nun tusɑ

bɑ kɑsu bu nun go.

31 Nɑ wuri kɑ weeweenu nɔɔmɔ

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u win bii gbiikoo mɑ.

Ase Yerusɑlɛmun nɔɔwɑ gɑ nɔɔrɑmɔ mi.

Yɑ wom gɑbɑmɔ, yɑ nɔmɑ dɛmiɛ yɑ mɔ̀,

yɑ kɑm kuɑwɑ.

Wee yen yibɛrɛbɑ bɑ ye sɛ̃re, yɑ gɔɔ dɔɔ.

5

Yerusɑlɛmugibun torɑru

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i bɛɛn swɛɛ kpuro swĩiyɔ.

I doo kɑ mi tɔmbɑ rɑ mɛnnɛ i kɑsu

ì n ko i goo wɑ wi u rɑ ko dee dee

mɑ u rɑ gem gere.

Ì n yɛ̃ro wɑ,

sɑɑ ye sɔɔrɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, kon bɛɛn durum wɔkɑ.

2 Mɑ Yeremi u nɛɛ,

wee, bɑ rɑ n bɔ̃rumɔ bɑ n mɔ̀,

kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru,

ɑdɑmɑ weesu sɔɔrɑ bɑ bɔ̃ri yi mɔ̀.

3 Yinni, n ǹ wi u gem swĩi, wiyɑ ɑ kɑsu?

Wee, ɑ bu surɑ ɑdɑmɑ bɑ nun ɑtɑfiiru kuɑ.

A bu nɔni sɔ̃ɔwɑ, ɑdɑmɑ kɑ mɛ, bɑ ǹ gɑ̃ɑnu gie.

Ben gɔ̃ru gɑ bɔbiɑwɑ nge kperu.

Bɑ yinɑ bu wurɑmɑ wunɛn mi.

4 Mɑ nɑ nɛɛ, bɑ sɑ̃ɑwɑ nge bibu,

bɑ mɔ̀wɑ nge gɑri bɑkɑsu.

Domi bɑ ǹ wunɛn swɛɛ yɛ̃,

bɑ ǹ mɑɑ wunɛn woodɑbɑ yɛ̃.

5 Kon gɔsirɑ n dɑ be bɑ bukuren mi,

kpɑ n kɑ bu gɑri ko.

Domi be, bɑ wunɛn swɛɛ yɛ̃,

bɑ mɑɑ wunɛn woodɑbɑ yɛ̃.

Wee, ben tii bɑ nun yinɑ

nge yɑ̃ɑ te tɑ wɛ̃ɛ yinɑ

mɑ tɑ yi kɑsukɑ.

6 Yen sɔ̃nɑ bɑ̀ n duɑ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ,

gbee sinɑnsu su rɑ bu go.

Bɑ̀ n duɑ yɑkɑsɔ,

gbeeku bɔ̃nu nu rɑ bu go.

Mɑ musuku gbeeku gɑ rɑ bu yɔɔru bwɛ̃ɛyɛ

ben wuun gbɑ̃rɑrun kɔnnɔwɔ,

be bɑ yɑrɑ min di,

gu kɑ bu sɛ̃re gu kɑsuku.

Domi ben torɑnu nu dɑbiɑ.

Ben nɑɑnɛ sɑriru tɑ kpɑ̃.

7 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

mbɑn sɔ̃nɑ kon nɛn tɔmbun durum wɔkɑ.

Domi wee, bɑ mɑn deri

mɑ bɑ bɔ̃rumɔ kɑ bũnun yĩsinu.

Nɑ bu debiɑ,

ɑdɑmɑ bũnɑ bɑ kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ

bɑ nu gɑsirimɔ.

8 Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge dum dwɛɛ yi yi debɑ

yi wuri mɔ̀ yi kurɔbu gire.

Nge mɛyɑ bɑ rɑ n ben berusebun kurɔbu nɑɑ gire,

bɑ n kpeeki mɔ̀.

9 Mbɑn sɔ̃nɑ nɑ ǹ ko n bwese teni mɔru kɔsie,

kpɑ n tu sɛɛyɑsiɑ yenin sɔ̃.

10 Nɛ, Yinni Gusunɔ,

kon bu yibɛrɛbɑ suremɑ,

be, be bɑ sɑ̃ɑ nge nɛn resɛm gbɑɑru.

Bɑ koo ten kɑrɑ surɑ

kpɑ bu ten dɑ̃ɑ kɑ̃ɑsi bɔɔri yi yi ǹ sɑ̃ɑ nɛgii.

Adɑmɑ bɑ ǹ gbɑɑ te kɑm koosiɑmɔ kpuro.

11 Mɛyɑ kon ko domi Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ

bɑ ǹ kɑ nɛ turo yɔ̃re.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Ye yɑ koo Isirelibɑ deemɑ

12 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

Isirelibɑ bɑ mɑn siki

bɑ nɛɛ, nɑ ǹ dɑm gɑm mɔ.

Kɔ̃sɑ kun mɑɑ bu deemɑmɔ.

Bɑ ǹ tɑbu wɑsi,

bɑ ǹ mɑɑ gɔ̃ɔru wɑsi.

13 Nɛn sɔmɔbun gɑri yi mɑɑ sɑ̃ɑwɑ nge wom dirum.

Ben goo ku rɑ bu gɑri gee sɔ̃.

Bɑ mɑɑ gerumɔ bɑ mɔ̀,

sɔmɔ ben gɑri yi wɔri ben tii sɔɔ.

14 Yen sɔ̃, nɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

nɑ nɛɛ, ye bɑ kɑ geruɑ mɛ,

wee, nɛn gɑri yi ko n sɑ̃ɑ nge dɔ̃ɔ wunɛ Yeremin nɔɔ sɔɔ,

kpɑ nɛn tɔn be, bɑ n sɑ̃ɑ nge dɑ̃ɑ ye dɔ̃ɔ wi, u koo mwɑ.

15 Tɛ̃ bɛɛ nɛn tɔmbu, Isirelibɑ,

kon bɛɛ bweseru gɑru suremɑ tontonden di.

Bwese te, tɑ dɑm mɔ

tɑ rɑɑ mɑɑ wɑ̃ɑwɑ sɑɑ yellun di.

I ǹ mɑɑ ten bɑrum nɔɔmɔ.

16 Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔbu be kpuro.

Ben sɛ̃ɛnun sɑɑbu,

gonu rɑ n yibɑwɑ sikɑɔ.

17 Bwese te, tɑ koo bɛɛn dĩɑnu kɑm koosiɑ,

kɑ bɛɛn bibu, kɑ bɛɛn yɑɑ sɑbenu, kɑ bɛɛn dɑ̃ɑ mɑrum,

kpɑ bu bɛɛn wuu si su gbɑ̃rɑnu mɔ tɑbu wɔri,

bu kɔsuku,

sì sɔɔ bɛɛn yĩiyɔbu wɑ̃ɑ.

18 Adɑmɑ yen tɔ̃ɔ te, n ǹ bɛɛ kpuro kon kɑm koosiɑ. 19 Tɛ̃ Yeremi, bɑ̀ n nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ nɛ, Gusunɔ ben Yinni nɑ bu yenin bweseru kuɑmmɛ, kɑɑ bu wisiwɑ ɑ nɛɛ, bɑ mɑn deri bɑ kɑ tɔn tukobun bũnu nɑ ben temɔ bɑ sɑ̃ɑmɔ. Nge mɛyɑ ben tii bɑ koo dɑ bu tɔn tukobu sɑ̃ tem tukumɔ.

Gusunɔ u win tɔmbu kirɔ mɔ̀

20 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i Yɑkɔbun bweseru sɔ̃ɔwɔ,

be, be bɑ sɑ̃ɑ Yudɑbɑ, i nɛɛ,

21 bu swɑɑ dɑkio ye nɑ bu sɔ̃ɔmɔ.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge wɔ̃kobu, bɑ ǹ bwisi mɔ.

Bɑ nɔni mɔ, ɑdɑmɑ bɑ ǹ yɑm wɑɑmɔ.

Bɑ swɑsu mɔ, ɑdɑmɑ bɑ ǹ gɑri nɔɔmɔ.

22 Bɑ ǹ koo mɑn nɑsiɑ?

Bɑ ǹ koo diiri nɛn wuswɑɑɔ?

Nɛnɑ nɑ derɑ yɑni sɛɛri yi nim wɔ̃kun nim gunuɑ.

Mɑ nɑ nɛɛ, mu ǹ mɑɑ sɑrɑmɔ

mi nɑ mɛn nɔɔ burɑ yeru yi mi.

Miyɑ mu ko n wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Bɑɑ mɛ nim kurenu nu rɑ se, nu ǹ dɑm mɔ.

Bɑɑ mɛ nu rɑ wɔki, mu ku rɑ gɑm de.

23 Adɑmɑ be, nɛn tɔmbu, bɑ sɑ̃ɑwɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ.

Bɑ rɑ kɑ mɑn mɔru ko kpɑ bu mɑn deri.

24 Bɑ ku rɑ tii sɔ̃ bu nɛɛ,

bu nɛ, Yinni Gusunɔ nɑsiɑ,

nɛ wi nɑ rɑ bu gurɑ wɛ̃

wɔ̃ɔ kɑ wɔ̃ɔ yen sɑɑ sɔɔ,

kpɑ n mɑɑ sɑɑ yi bu kɑ dĩɑnu gɛ̃.

25 Bɑ n yɛ̃ mɑ ben durum kɑ ben torɑnun sɔ̃nɑ

bɑ ku rɑ mɑɑ domɑ ten bweseru wɑ.

26 Domi ben suunu sɔɔ tɔn kɔ̃sobɑ wɑ̃ɑ.

Bɑ rɑ tɔmbu yɛ̃ri bɛriewɑ bu kɑ bu mwɛɛri

nge be bɑ rɑ gunɔsu tɑɑ yinuɛ.

27 Tɑkiwɑ yɑ rɑ n yibɑ ben yɛnusɔ,

nge mɛ gunɔ tɑɑson gunɔ diru

tɑ rɑ n gunɔsu yibɑ.

Nge mɛyɑ bɑ kuurɑ mɑ bɑ dɑm kuɑ.

28 Bɑ dĩɑ geenu di mɑ bɑ bɔriɑ.

Bɑ rɑ kɔ̃sɑ kowɑ yu bɑndɑ.

Bɑ ku rɑ kɑ gobeku yinɛ, ǹ kun mɛ sɑ̃ɑro.

Bɑ ku rɑ bu ben gem wɛ̃.

Kpɑ ben tii bɑ n kuurɑmɔ.

29 Mbɑn sɔ̃nɑ nɑ ǹ kon bwese teni mɔru kɔsie,

kpɑ n bu sɛɛyɑsiɑ yenin sɔ̃.

30 Wee, nɛn tɔmbɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu mɔ̀ tem mɛ sɔɔ.

31 Ben sɔmɔbu bɑ gɑri weesugii mɔ̀.

Mɑ yɑ̃ku kowobu bɑ ben tiin ɑrufɑɑni kɑsu.

Mɑ nɛn tɔmbu bɑ bu yen dɑm kɛ̃mɔ.

Sɑnɑm mɛ kpuro yɑ koo nɔru ko, ɑmɔnɑ bɑ koo ko.

6

Yibɛrɛbɑ bɑ Yerusɑlɛmu tɑrusi

1 Bɛɛ Bɛnyɑmɛɛbɑ,

i duki yɑkuro Yerusɑlɛmun di.

I kɔbɑ soowo Tekoɑɔ.

I yĩreru koowo Bɛti Hɑkerɛmuɔ.

Domi nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑru kɑ kɑm kobu sisi,

sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

2 Bɑ koo Yerusɑlɛmu, wuu burɔ ge kɔsuku.

3 Wee, tɔmbɑ ye wɔrim wee

nge kpɑrobu kɑ ben yɑɑ sɑbenu.

Bɑ ben sɑnsɑni girɑ bɑ kɑ ye sikerenɑ.

Ben bɑɑwure u win bweu mwɑ, wi kɑ win tɑbu kowobu.

4 Bɑ kuuki mɔ̀ bɑ mɔ̀,

i de su se sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ su wuu ge wɔri.

Adɑmɑ tɛ̃ sɔ̃ɔ kpɑ, yɑm mɑɑ tĩrɑmɔ.

5 Ǹ n mɛn nɑ, i de su se wɔ̃kuru

su dɑ su gen dii geenu kɔsuku.

6 Mɑ Yinni Gusunɔ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

bu dɑ̃ɑ bɔɔrio kpɑ bu kɑ ye sɑsɑnu girɑ

bu kɑ Yerusɑlɛmu sikerenɑ, bu ye sɛɛyɑsiɑ

yèn sɔ̃ yen tɔmbɑ dɑm dɔrenɑmɔ.

7 Nge mɛ dɔkɔ yɑ rɑ nim swĩ mu n kokumɔ,

nge mɛyɑ Yerusɑlɛmugibun nuku kɔ̃suru

tɑ rɑ n sɔ̃ɔsirɑmɔ.

Dɑɑ bɔɔbɔyɑ kɑ kɑm kobun kookoosun gɑriyɑ

yi rɑ n nɔɔrɑmɔ mi.

Nɑ rɑ n wɑɑmɔ bɑɑdommɑ

bɑ tɔmbu nɔni sɔ̃ɔmɔ bɑ bu mɛɛrɑ mɔ̀.

8 Ǹ n mɛn nɑ, bɛɛ Yerusɑlɛmugibu,

i nɛn sɔ̃ɔsiru lɑɑkɑri koowo,

kpɑ n ku rɑ nɛn tii gɑwɑ sɑɑ bɛɛn min di

n bɛɛn tem kɑm koosiɑ.

Isirelibɑ

bɑ kuɑ mɛm nɔɔbu sɑribɑ

9 Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

bɑ koo Isireli be bɑ tie gurɑ mɑm mɑm

nge mɛ bɑ rɑ dɑ̃ɑ binu sɔri

bɑ kun gɑ̃ɑnu deri.

10 Mɑ Yeremi u wisɑ u nɛɛ,

wɑrɑ kon gɑri sɔ̃, kpɑ n nùn kirɔ ko.

Wɑrɑ koo mɑn swɑɑ dɑki.

Wee, bɑ swɑɑ tɑu. Bɑ ǹ kpɛ̃ bu lɑɑkɑri ko.

Ben mi, wunɛ Yinni Gusunɔn gɑri

yi rɑ bu sekuru kowɑ.

Bɑ ku rɑ kɑ̃ bu yi nɔ.

11 Yinni Gusunɔ,

wee, nɑ kɑ tɔn be mɔru mɔ̀ wunɛn sɔ̃.

Nɑ kpɑnɑ n tii nɛnɛ.

Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

ɑ de mɔru ye ɑ mɑn kuɑmmɛ mi,

yu wɔri bibu sɔɔ be bɑ dweemɔ dɑ̃ɑ sɑɑnɔ,

kɑ sere mɑɑ ɑluwɑɑsibɑn wuunu sɔɔ.

Domi kurɔbu kɑ durɔbu kɑ tɔkɔnu,

kpurowɑ bɑ koo gurɑ bu kɑ doonɑ.

12 Kpɑ ben yɛnusu su ko gɑbugisu

kɑ ben gbeɑ kɑ ben kurɔbu.

Domi kon tem mɛ kpuron tɔmbu nɛn dɑm sɔ̃ɔsi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

13 Domi sɑɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbun di sere kɑ dɑmgibɔ,

ben tii tiin ɑrufɑɑniwɑ bɑ rɑ n nɑɑ gire.

Nɛn sɔmɔbu kɑ yɑ̃ku kowobun tii,

bɑ rɑ n weesu mɔ̀wɑ.

14 Bɑ rɑ n nɛn tɔmbun wɑhɑlɑ ɑtɑfiiru sɑ̃ɑwɑ,

bɑ n mɔ̀, ɑlɑfiɑ wɑ̃ɑ,

ɑdɑmɑ ɑlɑfiɑ gɑɑ sɑri.

15 N weenɛwɑ sekuru tɑ n bu mɔ̀,

kɔ̃sɑ ye bɑ mɔ̀n sɔ̃,

ɑdɑmɑ bɑ ǹ sekuru mɔ.

Bɑ ǹ mɑm wure mɑ bɑ tore.

Yen sɔ̃nɑ bɑ koo wɔrumɑ bu gbi.

Bɑ koo fukurɑ bu wɔruku

dɔmɑ te kon bu sɛɛyɑsiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni kpuro geruɑ.

16 Yinni Gusunɔ u win tɔmbu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

i seewo i swɛɛ mɛɛri

i bɛɛn yellun swɑɑ burɑ ye kɑsu i swĩi,

kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Adɑmɑ bɑ wisɑ bɑ nɛɛ,

sɑ ǹ ye swĩimɔ.

17 Gusunɔ u nɛɛ,

nɑ bɛɛ kɔ̃sobu wɛ̃

i kɑ ben kɔbɑn swĩi swɑɑ dɑki.

Adɑmɑ bɑ wisɑ bɑ nɛɛ,

sɑ ǹ swɑɑ dɑkimɔ.

18 Yen sɔ̃, u nɛɛ, bɛɛ bwese ni nu tie,

i swɑɑ dɑkio i nɔ ye yɑ koo nɛn tɔmbu deemɑ.

19 Bɛɛ temgibu, i wɑɑwo.

Wee kon nɛn tɔmbu kɔ̃sɑ sure.

Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ ben bwisikunun ɑre.

Domi bɑ ǹ nɛn gɑri swɑɑ dɑki,

mɑ bɑ nɛn woodɑbɑ gɛmɑ.

20 Nɑ ǹ ben turɑre ye yɑ wee Sebɑn di

ǹ kun mɛ dɑ̃ɑ kiku nubu duroruguu

ge bɑ kɑ nɑ sɑɑ tontonden din bukɑtɑ mɔ sɑ̃ɑrun sɔ̃.

Nɑ ǹ ben yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kĩ.

Mɛyɑ ben yɑ̃ku ni nu tie, nu ǹ mɑɑ mɑn wɛ̃remɔ.

21 Yen sɔ̃nɑ kon bu sokurɑtiɑ dokeɑ,

kpɑ bɑɑbɑbɑ kɑ ben bibu,

tɔnu mɑɑ kɑ win bɔrɔ

bu sokurɑ mi bu gbi.

Bɑ koo Isirelibɑ wɔrimɑ

22 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

wee bweseru gɑrɑ sisi

sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di

mi n tomɑ.

Bwese ten tɔmbu bɑ dɑm mɔ.

23 Bɑ tɛnnu kɑ yɑɑsi nɛni.

Bɑ nuki sosu, bɑ ǹ wɔnwɔndu mɔ.

Mɑ bɑ kukirimɔ nge nim wɔ̃kun nim.

Bɑ yɔɔwɑ dumi wɔllɔ,

mɑ bɑ yɔ̃ swɛɛ swɛɛ, bɑ tɑbun sɔɔru sɑ̃ɑ

bu kɑ wunɛ Yerusɑlɛmu wɔri, wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ Siɔni.

24 Yerusɑlɛmugibɑ nɛɛ,

ye sɑ ben lɑbɑɑri nuɑ,

yerɑ bɛsɛn gɔmɑ dwiiyɑ.

Sɑ wururɑ nge tɔn kurɔ

wi u yiire u kĩ u mɑ.

25 Goo u ku rɑɑ yɑri u dɑ swɛɛɔ.

Goo ku rɑɑ mɑɑ yɑri u dɑ yɑkɑsɔ.

Domi yibɛrɛbɑ bɑ wɑ̃ɑ mi,

bɑ ben tɑkobibɑ nɛni.

Tɔmbɑ bɛrum soore bɑɑmɑ.

26 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ nɛn tɔmbu, i sɑɑki pɔrɑ sɛ̃keo

kpɑ i tii torom wisi nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

Bɛɛn bɑɑwure u gɔɔ swĩiyɔ

nge wi u win bii teereru biɑ.

I wuri koowo kɑ nɔni yĩresu.

Domi wi u koo bɛɛ kpeerɑsiɑ

u koo bɛɛ wɔriwɑ subɑru sɔɔ.

Isirelibɑ bɑ swɑɑ tɑu

27 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

wunɛ Yeremi, nɑ nun yi ɑ kɑ nɛn tɔmbu sɔwɑ

nge mɛ seko u rɑ sii geesu sɔwe,

kpɑ ɑ kɑ ben dɑɑ giɑ.

28 Mɑ Yeremi u nɛɛ,

tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ wee kowobu kɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ.

Bɑ bɔɔbuwɑ nge sisu. Be kpuro bɑ sɑnkirewɑ.

29 Bɑ̀ n sisu kɑ pɛɛrum dɔ̃ɔ doke bɑ wure,

ye kpuro yɑ rɑ yɑndewɑ,

kpɑ pɛɛrum mɛ, mu sii si sɔwɑ.

Adɑmɑ kɑm sɔɔrɑ bɑ Isirelibɑ sɔwɑ.

Ben tɔn kɔ̃sobu bɑ ǹ wunɑrɑmɔ,

30 mɑ bɑ bu sokumɔ sii si su ǹ geɑ sɑ̃ɑ.

Domi Yinni Gusunɔ u bu biru kisi.

Yeremi u wɑɑsu mɔ̀

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ

(I mɑɑ mɛɛrio 26:1-19)

7

1 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ doo ɑ yɔ̃rɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ ɑ nɛɛ, yeniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, be Yudɑbɑ, be, be bɑ rɑ gesi du sɑɑ kɔnnɔ minin di bu kɑ mɑn sɑ̃, bu swɑɑ dɑkio bu nɔ. 3 Nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ geruɑ nɑ nɛɛ, bu ben sɑnu sɑnusu kɑ ben dɑɑ kɔsio. Sɑɑ yerɑ kon de bɑ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ. 4 Bu ku ben nɑɑnɛ doke dii teni sɔɔ bɑ n mɔ̀, nɛ, Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɑ mi! 5 Bɑ̀ n ben sɑnu sɑnusu kɑ ben dɑɑ kɔsɑ, mɑ bɑ geɑ kuɑnɑmmɛ, 6 mɑ bɑ kun sɔbu kɑ gɔminibu kɑ gobekubɑ dɑm dɔremɔ, mɑ bɑ kun mɑɑ tɔnu wi u kun gɑ̃ɑnu kuen yɛm yɑrimɔ, mɑ bɑ kun bũnu sɑ̃ɑmɔ ni nu koo de bu kɑm ko, 7 sɑɑ yerɑ kon de bɑ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃, bɑ n mɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

8 Adɑmɑ wee gɑri weesugiiyɑ bɑ nɑɑnɛ sɑ̃ɑ yi yi ǹ ɑrufɑɑni gɑɑ mɔ. 9 Bɑ rɑ n gbɛnimɔ, bɑ rɑ n tɔmbu goomɔ, bɑ rɑ n sɑkɑrɑru mɔ̀, kpɑ bɑ n nɔɔ mwɛɛ weesuginu mɔ̀, kpɑ bɑ n bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ, kpɑ bɑ n mɑɑ bũu sɑ̃ɑru mɔ̀ te bɑ ku rɑ rɑɑ ko. 10 Kɔ̃si yiniwɑ bɑ rɑ n mɔ̀, kpɑ bu sere nɑ bu yɔ̃rɑ dii tèn mi bɑ rɑ mɑn sɑ̃ bɑ n mɔ̀, sɑ yɑkiɑrɑ yibɛrɛbɑn nɔmɑn di. 11 Bɑ tɑmɑɑ dii tèn mi bɑ rɑ mɑn sɑ̃ tɑ sɑ̃ɑwɑ gbɛnɔbun wɑ̃ɑ yeru? Domi mɛsumɑ nɑ wɑɑmɔ.

12 Ǹ n mɛn nɑ, bu doo Siloɔ bu yɑm mi nɑ rɑɑ gɔsɑ bu kɑ mɑn sɑ̃ mɛɛri. Kpɑ bu wɑ nge mɛ nɑ mu kuɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑn dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃. 13 Tɛ̃, yèn sɔ̃ bɑ kookoo sinin bweseru kuɑ, mɑ nɑ bu gerusi kpeetim sɑri ɑdɑmɑ bɑ ǹ mɑn swɑɑ dɑki, nɑ bu sokɑ mɑ bɑ ǹ mɑn wurɑri, 14 yen sɔ̃nɑ kon nɛn sɑ̃ɑ yee tè sɔɔ bɑ ben nɑɑnɛ doke kɑ tem mɛ nɑ be kɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃ kɑm koosiɑ nge mɛ nɑ Silo kuɑ. 15 Kon bu girɑ bu tondɑ nɛn wuswɑɑn di nge mɛ nɑ ben mɛro bisibu Isirelibɑ girɑ.

Gusunɔ u Yeremin

kɑnɑru yinɑ Yudɑbɑn sɔ̃

16 Wunɛ Yeremi, ɑ ku mɑn suuru kɑnɑ Yudɑbɑn sɔ̃. A ku bu kɑnɑru gɑru kuɑ. Domi nɑ ǹ nun swɑɑ dɑkimɔ. 17 A ǹ wɑɑmɔwɑ ye bɑ mɔ̀ Yudɑbɑn wuu mɑrosɔ kɑ sere Yerusɑlɛmun swɛɛ sɔɔ? 18 Bibu bɑ dɑ̃ɑ gurɑmɔ bũu yɑ̃kunun sɔ̃. Mɑ ben bɑɑbɑbɑ bɑ kɑ ye dɔ̃ɔ sɔ̃rumɔ bũu sɑ̃ɑ yenɔ. Tɔn kurɔbɑ pɛ̃ɛ som burimɔ bu kɑ kirɑnu ko ni bɑ koo kɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑte kɑ sere mɑɑ bũnu gɑnu sɑ̃, kpɑ bu kɑ mɑn torɑri. 19 Adɑmɑ kɑ gem, n ǹ nɛ bɑ torɑrimɔ, beyɑ bɑ tii sekuru dokemɔ.

20 Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, kon de nɛn mɔru yu wɔri nɛn sɑ̃ɑ yee te sɔɔ, kɑ tɔmbu sɔɔ, kɑ yɑɑ sɑbenu sɔɔ, kɑ dɑ̃ɑɔ kɑ sere mɑɑ dĩɑnu sɔɔ. Nɛn mɔru ye, yɑ ko n gbisimɔwɑ, yɑ ǹ suremɔ.

Yudɑbɑn mɛm nɔɔbu sɑriru

21 Wee ye nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ nɑ geruɑ nɑ nɛɛ, i rɑ yɑ̃kunu ko ńn sukum i rɑ di, kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu, ɑdɑmɑ n burɑm bo i ni kpuro mɛnnɑ i bɛɛyɑm di. 22 Domi nɑ ǹ bɛɛn bɑɑbɑbɑ yɑ̃kuru gɑru yiire dɔmɑ te nɑ bu yɑrɑ sɑɑ Egibitin di. 23 Ye nɑ bu yiire yerɑ, bu nɛn gɑri nɔɔwɔ, kpɑ nɑ n sɑ̃ɑ ben Yinni, kpɑ be, bɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu. Bu nɛn woodɑ kpuro swĩiyɔ ye nɑ bu wɛ̃, kpɑ ben wɑ̃ɑru tu wɛ̃rɑ. 24 Adɑmɑ bɑ ǹ swɑɑ tem kpĩ bu nɛn gɑri nɔ. Ben tiin gɔ̃ru kĩrɑ bɑ swĩi, mɑ ben dɑɑ kɔ̃sɑ yɑ sosi. 25 Sɑɑ dɔmɑ tèn di bɛɛn bɑɑbɑbɑ bɑ yɑrɑ Egibitin di sere n kɑ gisɔ girɑri, nɑ rɑ n bɛɛ nɛn sɔmɔbu gɔriɑmmɛwɑ sɑɑ bɑɑyere. 26 Adɑmɑ i swɑɑ tɑɑyɑ i ǹ mɑn swɑɑ dɑki. Mɑ i kɔ̃sɑ kuɑ n kere ye bɛɛn bɑɑbɑbɑ bɑ kuɑ.

27 Wunɛ Yeremi, ɑ̀ n yenibɑ kpuro geruɑ, bɑ ǹ nun swɑɑ dɑkimɔ. À n mɑɑ bu sokɑ, bɑ ǹ nun wurɑrimɔ. 28 Kɑ mɛ, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bɑ sɑ̃ɑwɑ bwese te tɑ ku rɑ Gusunɔ ten Yinnin gɑri nɔ. Torɑ tee teyɑ bɑ rɑ n mɔ̀ bɑɑ ù n bu sɛɛyɑsiɑ. Gem ku rɑ n mɑɑ wɑ̃ɑ ben nɔsɔ.

Durum ye Yudɑbɑ bɑ kuɑ

Bɛni Hinɔmun wɔwɑɔ

29 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

Yudɑbɑ bu ben seri buro bu kɔ̃

yi yi sɔ̃ɔsimɔ mɑ bɑ sɑ̃ɑ nɛgibu.

Bu yɔɔwo guuru wɔllɔ,

kpɑ bu gɔɔ swĩ.

Wee bɑ nɛn mɔru seeyɑ,

mɑ nɑ bu biru kisi.

30 Domi be, Yudɑbɑ bɑ kɔ̃sɑ kuɑ nɛn nɔni sɔɔ. Bɑ kɑ bũnu duɑ diru mi bɑ rɑ mɑn sɑ̃, bɑ tu disi doke. 31 Mɑ bɑ bũu turɑnu bɑnɑ Tofɛtiɔ, Bɛni Hinɔmun wɔwɑɔ bu kɑ ben bibu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko mi, yɑ̃ku nìn bweseru nɑ ǹ mɑm gɔ̃ru doke n bu sɔ̃ bu ko.

32 Yen sɔ̃nɑ tɔ̃nu gɑnu sisi nì sɔɔ bɑ ǹ mɑɑ wɔwɑ ye sokumɔ Tofɛti ǹ kun mɛ Bɛni Hinɔmu. Bɑ koo ye sokuwɑ tɔn goo yeru. Miyɑ bɑ koo tɔmbu sike yèn sɔ̃ ɑyeru mɑɑ sɑri gɑm. 33 Gunɔsu kɑ yɛɛ yi koo tɔn gonu di. Goo sɑri wi u koo yi yinɑri. 34 Kon de Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑbɑn wusu su mɑri sɔ̃ɔ sɔ̃ɔ, bɑ ǹ mɑɑ nuku dobun kuuki mɔ̀ wuu si sɔɔ. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ kurɔ kpɑɑrun womusu nɔɔmɔ mi. Domi tem mɛ, mu koo kowɑ bɑnsu.

8

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo Yudɑbɑn sinɑmbu kɑ ben ɑsɑkpɔbun kukunu sikiɑ sikirun di kɑ ben yɑ̃ku kowobuginu kɑ ben sɔmɔbuginu kɑ sere mɑɑ Yerusɑlɛmun tɔmbuginu. 2 Sɔ̃ɔ sɔɔ, nu ko n sɔ̃ɔ soore. Wɔ̃kuru kpɑ nu n wɑ̃ɑ suru kɑ kperin tɑrum sɔɔ. Bɑ ǹ mɑɑ nu gurɑmɔ bu sike. Nu koo kowɑ tɑɑki tem sɔɔ. Domi sɔ̃ɔ kɑ suru kɑ kperi yiyɑ bɑ rɑɑ kĩɑ mɑ bɑ yiirɑ bɑ yi sɑ̃wɑ. 3 Be bɑ koo tiɑrɑ be, Yudɑ dɑɑ kɔ̃sɑgii be sɔɔ, mi nɑ bu yɑrinɑsiɑ kpuro, gɔɔwɑ bɑ ko n kĩ n kere wɑ̃ɑru. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yudɑbɑn bwisikunu

kun ɑsɑnsi mɔ

4 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ nɛn tɔmbu bikio ɑ nɛɛ,

tɔnu ù n wɔrumɑ, u ku rɑ se?

Goo ù n gɛrɑ win swɑɑn di, u ku rɑ wurɑmɛ?

5 Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ nɛn tɔmbu Yudɑbɑ

bɑ swɑɑ kɔ̃sɑ swĩi bɑ dɔɔ.

Bɑ yɔ̃rɑriwɑ dim dim ben weesu sɔɔ

bɑ n bũnu sɑ̃ɑmɔ.

Bɑ ǹ kĩ bu gɔsirɑmɑ nɛn mi.

6 Nɑ yɔ̃ sɛ̃ɛ nɑ bu swɑɑ dɑki kɑ lɑɑkɑri.

Bɑ gɑri gerumɔ yi yi ǹ ɑsɑnsi gɑɑ mɔ.

Ben goo kun gɔ̃ru gɔsiɑmɔ win nuku kɔ̃surun di,

u nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ u yeni mɔ̀.

Be kpuro bɑ ben tiin swɑɑ swĩiwɑ

nge dumɑ ye yɑ wɑ̃ɑ tɑbu sɔɔ.

7 Bɑɑ tionko kɑ kpurɑbu kɑ kpɑɑru bɑniku

nu yɛ̃ sɑɑ ye n weenɛ nu sĩ

kɑ sɑɑ ye n weenɛ nu wurɑmɑ nin wɑ̃ɑ yerɔ.

Adɑmɑ nɛn tɔmbu bɑ ǹ nɛn woodɑ yɛ̃

ye nɑ kɑ bu kpɑre.

Be bɑ tii gɑrisi bwisigibu

8 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

ɑmɔnɑ bɑ koo kɑ kpĩ bu nɛɛ bɑ bwisi mɔ.

Beyɑ bɑ nɛ Gusunɔn woodɑ mɔ.

Domi be bɑ woodɑ ye yoruɑ, bɑ ye gɔsiɑwɑ.

9 Wee bwisigibɑ nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri gɛmɑ.

Mɑ bɑ yibɛrɛbɑn yinɑ mwɑɑrɑ

bɑ wɑ̃ɑ biti kɑ sekuru sɔɔ.

Ǹ n mɛn nɑ, bwisi yirɑ̀ bɑ mɑɑ mɔ.

10 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ,

kon de yibɛrɛbɑ bu ben kurɔbu kɑ ben gbeɑ mwɛɛri.

Domi sɑɑ ben bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbun di

n kɑ girɑri ben dɑmgibɔ,

ben tii tiin ɑrufɑɑniwɑ bɑ rɑ n nɑɑ gire kɑ tɑki.

Nɛn sɔmɔbu kɑ yɑ̃ku kowobu, weesɑ bɑ rɑ n mɔ̀.

11 Bɑ rɑ n nɛn tɔmbun wɑhɑlɑ ɑtɑfiiru sɑ̃ɑwɑ,

bɑ n mɔ̀, ɑlɑfiɑ wɑ̃ɑ,

ɑdɑmɑ ɑlɑfiɑ gɑɑ sɑri.

12 N weenɛwɑ sekuru tu bu mwɑ kɔ̃sɑ ye bɑ mɔ̀n sɔ̃.

Adɑmɑ sekurɑ ku rɑ bu mwɛ bu tukɑ.

Bɑ ku rɑ mɑɑ ben torɑnu tubu.

Yen sɔ̃nɑ bɑ koo wɔrumɑ bu gbi

dɔmɑ te kon bu sɛɛyɑsiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ kɑ win tɔmbu

13 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

gbɑɑ wuko u rɑ win dĩɑnu gɛ̃wɑ u mɛnnɑ.

Adɑmɑ wee, nɑ kĩ n nɛn dĩɑnu mɛnnɑ Isirelibɑn mi,

mɑ nɑ deemɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ nge resɛm

ǹ kun mɛ nge figie ye yɑ wurusu dɛllɑ

yɑ ǹ binu mɔ.

Yen sɔ̃nɑ kon bu deri swɑɑ sɑrobun sɔ̃.

14 Yudɑbɑ bɑ nɛɛ,

mbɑn sɔ̃nɑ sɑ sɔ̃ mini.

I de su mɛnnɑ

kpɑ su dɑ wuu si su gbɑ̃rɑnu mɔn mi,

sɑ n gɔɔ mɑrɑ.

Domi Gusunɔ bɛsɛn Yinni u yiwɑ su gbi.

U koo sun nim dɛ̃ɛgim nɔrusiɑ,

yèn sɔ̃ sɑ nùn torɑri.

15 Wee, sɑ tɑmɑɑ wɑ̃ɑrɑ koo kɔsi,

ɑdɑmɑ yɑ ǹ koore.

Sɑ tɑmɑɑ sɑɑ gɑɑ wee yè sɔɔ bɛsɛn nɔni swɑ̃ɑru

tɑ koo kpe,

ɑdɑmɑ nɑndɑbɑ bu sun deemɑ.

16 Wee sɑ yibɛrɛbɑn dumin wɔkinu nɔɔmɔ Dɑnun berɑ giɑ.

Mɑ yi wuri mɔ̀, yi tem kpuro nɛni mu diirimɔ.

Yibɛrɛ be, bɑ dĩɑnu gurɑmɔ bɑ gbeɑ mwɑɑmɔ,

kɑ sere Yerusɑlɛmu kɑ yen tɔmbu.

17 Adɑmɑ Yinni Gusunɔ u wisɑ u nɛɛ,

nɑ ǹ dɑɑ bɛɛ sɔ̃ɔwɑ mɛ ro?

Wee kon bɛɛ wɛɛ dɛ̃ɛgii kpɑremɑ

yi yi ǹ dobo dobogibun gɑri nɔɔmɔ.

Yi koo bɛɛ dwɛ̃ɛwɑ.

Yeremin nuki sɑnkirɑ

18 Yeremi u nɛɛ,

nɛn nuki sɑnkirɑ nɛn tɔmbun wɑhɑlɑn sɔ̃.

Nɑ kĩ n tii nukuru yɛmiɑsiɑ,

ɑdɑmɑ yɑ ǹ koorɔ.

19 Wee, nɑ nɛn tɔmbun weeweenu nɔɔmɔ bɑɑmɑn di.

Bɑ mɔ̀, Yinni Gusunɔ u sɑriwɑ Siɔniɔ?

Yen sunɔ u ǹ mɑɑ wɑ̃ɑwɑ mi?

Mɑ Yinni Gusunɔ u wisɑ u nɛɛ,

mbɑn sɔ̃nɑ bɑ nɛn mɔru seeyɑ

bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ nìn bwɑ̃ɑrokunu

bɑ wɑɑmɑ tɔn tukobun min di.

20 Mɑ Yeremi u nɛɛ,

sɑɑ ye sɑ rɑɑ yĩiyɔ su fɑɑbɑ wɑ,

yɑ doonɑ nge gɛ̃ɛbun sɑɑ.

Wee, sɑ ǹ fɑɑbɑ wɑ.

21 Nɛn tɔmbu bɑ nɔni sɔ̃ɔre.

Ben nɔni swɑ̃ɑ te, tɑ mɑn bɔkɑnɑ.

Nɑ nɑnde, nɑ nuki sɑnkire.

22 Tibu sɑriwɑ Gɑlɑdiɔ?

Dokotoro goo sɑriwɑ mi?

Nge mbɑn sɔ̃nɑ Isirelibɑn bosu kun kpeemɔ.

23 Nɛn wiru tɑ̀ n dɑɑ nim yibɑ

mɑ nɛn nɔni yi sɑ̃ɑ nge bwii,

kon dɑɑ wuri kowɑ sɔ̃ɔ sɔɔ kɑ wɔ̃kuru

nɛn tɔn be bɑ gun sɔ̃.

9

Bwese weesugiru

1 Yeremi u nɛɛ,

nɑ̀ n dɑɑ kuru mɔ gbɑburɔ, kon dɑɑ dɑwɑ ten mi,

n nɛn tɔmbu deri nɑ n kɑ bu tondinɛ.

Domi be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ nge sɑkɑrɑ kowobu.

Mɑ bɑ kuɑ nɑɑnɛ sɑrirugibu.

2 Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ,

bɑ rɑ n nɔɔ dɛ̃ɛrɑwɑ bu kɑ weesu ko.

Bɑ ku rɑ tem mɛ kpɑre dee dee gem sɔɔ,

sere kɑ weesu.

Wee siyɑ su kuɑ ben dɑm.

Bɑ rɑ n nuku kɔ̃suru mɔ̀wɑ bɑ n dɔɔ.

Mɛyɑ bɑ ku rɑ nɛ, Yinni Gusunɔ wure.

3 Bɑɑwure u rɑ n win kpɑɑsi tɑki dimɔwɑ.

Bɑ ǹ nɑɑnɛ mɔɔsinɛ.

Bɑ rɑ n kɔrumɔtɔnu kuɑnɑmmɛwɑ,

kpɑ bɑ n weesu sɔ̃ɔnɑmɔ.

4 Kpɑ bɑ n nɔni wɔ̃kunɑmɔ.

Bɑ ku rɑ gem sɔ̃ɔnɛ,

kpɑ bɑ n ben nɔɔ dɛ̃ɛrimɔ bu kɑ weesu ko.

Mɛyɑ bɑ rɑ n mɛɛrimɔ nge mɛ bɑ koo kɑ kɔ̃sɑ ko.

5 Bɑ rɑ tii wɛ̃ kɔ̃sɑn kobu kɑ weesu sɔɔ

sere bɑ yinɑ bu mɑn wurɑ.

6 Nɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, nɑ nɛɛ,

wee, kon bu sɔwɑ n ben lɑɑkɑri mɛɛri.

Domi nɑ ǹ yɛ̃ ye kon kɑ nɛn tɔn beni ko

ben nuku kɔ̃surun sɔ̃.

7 Wee, tɔn ben yɑrɑ yɑ sɑ̃ɑwɑ nge sɛ̃ɛ dɛ̃ɛguu

ge gɑ rɑ go.

Weesɑ bɑ rɑ n mɔ̀,

kpɑ bɑ n ben berusebu bɔri yɛndun gɑri sɔ̃ɔmɔ.

Adɑmɑ ben gɔ̃ruɔ, yinɑ bɑ rɑ n bu bɛrie.

8 Yenibɑn sɔ̃, kon bu sɛɛyɑsiɑ

kpɑ n bu mɔru kɔsie.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Wuri kɑ swĩin sɑnɑm

9 Yeremi u nɛɛ,

kon guunu kɑ mi bɑ rɑ rɑɑ yɑɑ sɑbenu kpɑre swĩiyɑ.

Domi nu gberɑ, goo ku rɑ mɑɑ sɑre mi,

bɑ ku rɑ mɑɑ yɑɑ sɑbenun wuri nɔ mi.

Mɑ gunɔsu kɑ gbeeku yɛɛ yi duki yɑkikirɑ min di.

Gɑ̃ɑnu kun mɑɑ wɑ̃ɑ mi.

10 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

u koo de Yerusɑlɛmu yu ko bɑnsu,

kpɑ yu ko gbeeku bɔ̃nun wɑ̃ɑ yeru.

Mɛyɑ u koo mɑɑ de Yudɑbɑn wusu su ko bɑnsu.

11 Wɑrɑ u bwisi mɔ u kɑ ye tubusiɑ.

Yinni Gusunɔ ù n kɑ yɛ̃ro gɑri kuɑ,

u geruo yèn sɔ̃ tem mɛ, mu kuɑ bɑnsu

mi goo ku rɑ mɑɑ sɑre.

12 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, yeni yɑ koorɑwɑ yèn sɔ̃ nɛn tɔmbu bɑ nɛn woodɑbɑ deri ye nɑ bu wɛ̃, mɑ bɑ ǹ nɛn gere wure, bɑ ǹ kɑ ye sɔmburu kue. 13 Mɑ bɑ ben tiin kĩru swĩi bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃wɑ nge mɛ ben bɑɑbɑbɑ bɑ bu sɔ̃ɔsi. 14 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ nɛɛ, wee, kon bu dɑ̃ɑ kiku gɑgu* ge gɑ sosu diisiɑ, kpɑ n bu nim mɛ mu dɛ̃ɛ mɔ nɔrusiɑ. 15 Kpɑ n de bu yɑrinɑ bu dɑ bwese tukunun suunu sɔɔ, mi be kɑ ben bɑɑbɑbɑ bɑ ǹ dɑɑ yɛ̃. Kon de bu bu go kɑ tɑkobi, kpɑ bu bu kɑm koosiɑ mɑm mɑm. 16 Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yeremi u nɛɛ,

i doo i tɔn kurɔ be bɑ rɑ gɔɔ swĩ kɑsumɑ.

I doo i yen gonibɑ sokumɑ

17 bu nɑ fuuku bu sun gɔɔ wuri kuɑ,

kpɑ bɛsɛn nɔni yĩresu su koku.

18 Domi wuri nɔɔrɑ Siɔniɔ.

Bɑ mɔ̀, wee, bɑ sun gurɑ,

seku bɑkɑrɑ sun deemɑ.

N kuɑ tilɑsi su kɑ bɛsɛn tem deri.

Wee bɑ bɛsɛn yɛnusu kɔsukɑ.

19 Bɛɛ kurɔbu, i Yinni Gusunɔn gɑri nɔɔwɔ.

Kpɑ i swɑɑ dɑki i nɔ ye u gerumɔ.

I bɛɛn wɔndiɑbɑ wuri sɔ̃ɔsio,

i gɔɔ wuri sɔ̃ɔsinɔ.

20 Domi gɔɔ u sun kɑ̃ɑsi sɑɑ fɛnɛntin di,

mɑ u duɑ sere sinɑ kpɑɑrɔ.

Mɛyɑ u mɑɑ bii be bɑ bɔsu swɛɛ sɔɔ goomɔ,

kɑ sere mɑɑ ɑluwɑɑsibɑ mi bɑ rɑ gesi mɛnnɛ kpuro.

21 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

tɔmbɑ koo wɔruku bu gbisuku,

kpɑ ben gonu nu n tɛrie yɑkɑsɔ nge nɑɑ bisu,

ǹ kun mɛ nge dobi yi yi geɑ yinɑ bɑ deri gberɔ.

Bɑ ǹ mɑɑ yi suɑmɔ.

À n kĩ ɑ n bwisi gee mɔ,

ɑ Gusunɔ gio

22 Yen sɔ̃, bwisigii u ku woo kɑnɑ win bwisin sɔ̃.

Dɑmgii u ku mɑɑ woo kɑnɑ win dɑm sɔ̃.

Mɛyɑ dukiɑgii u ku woo kɑnɑ win dukiɑn sɔ̃.

23 Adɑmɑ wi u kĩ u woo kɑnɑ,

u woo kɑnɔ yèn sɔ̃ u bwisi mɔ u kɑ mɑn tubu,

mɑ u yɛ̃ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Nɑ sɑ̃ɑwɑ nɑɑnɛgii wi u rɑ siri dee dee,

kpɑ u de durom mu n wɑ̃ɑ tem sɔɔ.

Tɔn benin bweserɑ bɑ rɑ mɑn wɛ̃re.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Kirɔ

Yuu be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃n sɔ̃

24 Wee tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ kon bu kɑm koosiɑ be bɑ bɑngo mɔ wɑsi sɔɔ mɑ bɑ ku rɑ nɛn ɑrukɑwɑni yibie. 25 Beyɑ Egibitigibu, kɑ Yudɑbɑ, kɑ Edɔmubɑ, kɑ Amɔnibɑ, kɑ Mɔɑbubɑ, kɑ be bɑ rɑ ben wii bɑɑrun seri kɔni, kɑ sere be bɑ wɑ̃ɑ gbɑburɔ. Domi bwese tuku ni kpuro kɑ mɑm Isirelibɑn tii, bɑ sɑ̃ɑwɑ bɑngo sɑribɑ ben gɔ̃rusɔ.

10

Bũnu kɑ Yinni Gusunɔ

1 Bɛɛ Isirelibɑ, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye Yinni Gusunɔ u bɛɛ sɔ̃ɔmɔ. U nɛɛ,

2 i ku bwese tukunun yirɑ swĩi.

I ku wururɑ wɔllun yĩre nin sɔ̃,

ni bwese tukunu nù n wɑ,

nu rɑ nɑnde.

3 Domi bwese nin sɑ̃ɑru tɑ sɑ̃ɑwɑ kɑm dirum.

Nu rɑ sewɑ nu dɑ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ nu dɑ̃ɑ burɑ.

Kpɑ dɑ̃ɑ dɑ̃ko u kɑ ye bwɑ̃ɑroku ko.

4 Kpɑ bu gu burɑru kuɑ,

bu gu sii geesu kɑ wurɑ pote.

Kpɑ bu girɑ bu kulumbɑ kpɑre kɑ mɑtɑlɑkɑ,

gu ku kɑ wɔrumɑn sɔ̃.

5 Bwɑ̃ɑrokunu nu rɑ n sɑ̃ɑwɑ

nge nɑre ye bɑ rɑ ko gberɔ.

Nu ǹ gɑri mɔ̀, bɑ rɑ n nu sɔɔwɑwɑ,

domi nu ǹ kpɛ̃ nu kɑ tii sĩ.

Yen sɔ̃, i ku nin bɛrum ko.

Nu ǹ kpɛ̃ nu bɛɛ kɔ̃sɑ ǹ kun mɛ geɑ kuɑ.

6 Mɑ Yeremi u Gusunɔ siɑrɑ u nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, ɑ kpɑ̃.

Goo sɑri wi u kɑ nun weenɛ.

Mɑ ɑ yĩsiru yɑrɑ wunɛn dɑm sɑɑbu.

7 Wunɑ ɑ sɑ̃ɑ bwesenu kpuron sinɑ boko.

Wɑrɑ u ǹ koo nun nɑsiɑ.

Wunɑ ɑ yiiko kpuro mɔ.

Bwesenu kpuron bwisigibu sɔɔ,

goo sɑri wi u kɑ nun weenɛ.

8 Be kpuro bɑ ǹ bwisi mɔ.

Ben yɛ̃ru tɑ sɑ̃ɑwɑ kɑm.

Domi dɑ̃rɑ bɑ rɑ dɑ̃ku bɑ n sɑ̃ɑmɔ.

9 Kpɑ bu tu sii geesu pote, si bɑ kɑ nɑ Tɑɑsisin di,

ǹ kun mɛ wurɑ ye yɑ wee Ufɑsin di,

kpɑ bu tu yɑbe gɑɑdurɑgiru kɑ wunɔmgiru sebusiɑ.

Yebɑ kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnun nɔmɑn sɔmburu.

10 Adɑmɑ wunɛ Yinni Gusunɔ,

ɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni, wunɑ n weenɛ bu sɑ̃.

A wɑ̃ɑwɑ. Kɑɑ n mɑɑ bɑndu diiwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Wunɛn mɔru yɑ̀ n seewɑ,

tem mu rɑ yĩiriwɑ,

kpɑ bwesenu kpuro nu kpɑnɑ nu yɔ̃rɑ wunɛn wuswɑɑɔ.

11 Bɛɛ bwese tukunu, i swɑɑ dɑkio i nɔ, bɛɛn bũu ni, nu ǹ wɔllu kɑ tem tɑkɑ kue. Nin tii nu koo kɑm kowɑ mɑm mɑm.

12 Yinni Gusunɔwɑ u tem tɑkɑ kuɑ

kɑ win dɑm, kɑ win yɛ̃ru,

mɑ u wɔllu tɛriɑ kɑ win bwisi.

13 Wiyɑ u rɑ de bukɔ gu se wɔllɔ,

kpɑ u woo seeyɑmɑ sɑɑ gen wɑ̃ɑ yerun di,

kpɑ guru winu nu nim kpɑɑsinɑ,

kpɑ guru mɑɑkinu nu koorɑ, kpɑ gurɑ yu nɛ.

14 Tɔnu ù n ye kpuro mɛɛrɑ, u rɑ biti soorewɑ.

Sekuru tɑ rɑ mɑɑ sekobu mwɛwɑ

bɑ̀ n ben bwɑ̃ɑroku ni wɑ.

Domi nu ǹ kpɛ̃ nu ko mɛ, nu ǹ wɛ̃siɑru mɔ.

15 Bɑ nu kuɑwɑ bu kɑ tɔmbu nɔni wɔ̃ke.

Nu ǹ sɑ̃ɑ gɑ̃ɑnu. Nu koo kɑm ko sɔ̃ɔ teeru,

dɔmɑ te Yinni Gusunɔ u koo nu siri.

16 Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni u ǹ sɑ̃ɑ nge ni.

Domi wiyɑ u kpuro tɑkɑ kuɑ.

Wiyɑ u sɑ̃ɑ win tɔmbun ɑrumɑni.

Win yĩsirɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni.

Yerusɑlɛmun wɔrumɑɑ

yɑ turuku kuɑ

17 Yeremi u nɛɛ,

bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, wee, yibɛrɛ bɑ bɛɛ tɑrusi.

I seewo i bɛɛn yɑ̃nu kpɑɑsinɑ.

18 Domi Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

u koo de yibɛrɛ be, bu bɛɛ wɔri,

kpɑ bu bɛɛ gurɑ bu kɑ bɛɛ dɑ mi n tomɑ.

19 Yerusɑlɛmugibu bɑ wuri wɔri bɑ mɔ̀,

sɑ kɑm kuɑ. Wee, bɛsɛn bosu kpɛ̃ɑ,

bɛsɛn nɔni swɑ̃ɑrɑ bɑndɑ.

Sɑ rɑɑ nɛɛ, kɔ̃sɑ yɑ̀ n sun deemɑ,

sɑ ko kpĩ su ye mɑ.

20 Adɑmɑ bɛsɛn diɑ yɑ wɔrukɑ.

Yen wɛ̃ɛ kpuro kɑsikirɑ.

Mɑ bɑ bɛsɛn bibu gurɑ kpuro.

Goo sɑri wi u koo mɑɑ bɛsɛn wuu seeyɑ.

21 Yerɑ Yeremi u nɛɛ,

bɛɛn kpɑrobu bɑ kuɑ gɑri bɑkɑsu.

Bɑ ǹ Yinni Gusunɔ kɑsu.

Yen sɔ̃nɑ bɑ ǹ kuure,

mɑ bɛɛ kpuro i yɑrinɑ.

22 Wee dɑmu gɑgu gɑ nɔɔrɑmɔ.

Tɔn dɑbirɑ wee sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di,

bu kɑ Yudɑbɑn wusu kpeerɑsiɑ,

kpɑ su ko gbeeku bɔ̃nun wɑ̃ɑ yeru.

Yeremi u kɑnɑru mɔ̀

kɑ win tɔmbun yĩsiru

23 Yinni Gusunɔ, nɑ yɛ̃

mɑ tɔnu kun kpɛ̃ u win tii kpɑrɑ

nge mɛ n weenɛ.

Goo sɑri wi u koo kpĩ u win tii swɑɑ geɑ sure.

24 Yinni Gusunɔ, ɑ mɑn sɛɛyɑsio sɑkɑ sɔɔ,

n kun kɑ mɔru, kpɑ ɑ ku rɑ mɑn kɑm koosiɑ.

25 A wunɛn mɔru sureo

bwese ni nu ǹ nun mɛm nɔɔwɑmmɛn mi,

ni, ni nu ǹ nun sɑ̃ɑmɔ.

Domi nu wunɛn tɔmbu Yɑkɔbun bweseru kpeerɑsiɑmɔ,

nu ben tem bɑnsu koosiɑmɔ.

11

Isirelibɑ bɑ Yinni Gusunɔn

ɑrukɑwɑni kusiɑ

1 Gɑri yiniwɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ. U nɛɛ, 2 ɑ nɛn ɑrukɑwɑnin gɑri nɔɔwɔ, kpɑ ɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ ɑ nɛɛ, 3 nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ geruɑ nɑ nɛɛ, bɔ̃rurowɑ wi u yinɑ u nɛn ɑrukɑwɑni yenin gɑri nɔ, 4 ye nɑ rɑɑ kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ bɔkuɑ sɑnɑm mɛ nɑ bu yɑrɑ Egibitin di mi bɑ rɑɑ nɔni sɔ̃ɔre too. Miyɑ nɑ bu sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, bu nɛn gɑri swɑɑ dɑkio, kpɑ bu ko ye nɑ bu sɔ̃ɔwɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ ko n sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu, kpɑ nɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ ben Yinni. 5 Nge mɛyɑ kon kɑ nɛn nɔɔ mwɛɛru yibiɑ te nɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ kuɑ nɑ nɛɛ, kon bu tem wɛ̃ mɛ̀ sɔɔ tim kɑ bom mu kokumɔ. Tem mɛyɑ i wɑɑmɔ gisɔ.

Mɑ Yeremi u Yinni Gusunɔ wisɑ u nɛɛ, ɑmi.

6 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ gɑri yini geruo Yudɑbɑn wusu kpuro sɔɔ kɑ Yerusɑlɛmun nukurun swɛɛ kpuro sɔɔ, ɑ nɛɛ, bu nɛn ɑrukɑwɑnin gɑri swɑɑ dɑkio kpɑ bu yi mɛm nɔɔwɑ. 7 Sɑɑ dɔmɑ tèn di nɑ ben bɑɑbɑbɑ yɑrɑmɑ Egibitin di sere kɑ gisɔ, nɑ rɑ n bu sɔ̃ɔmɔwɑ bu de bu mɑn mɛm nɔɔwɑ. 8 Adɑmɑ bɑ ǹ nɛn gɑri yi swɑɑ dɑki, bu sere yi mɛm nɔɔwɑ. Ben bɑɑwure u win tiin gɔ̃ru kĩru swĩiwɑ. Mɑ nɑ derɑ bɔ̃ri yìn gɑri yi wɑ̃ɑ ɑrukɑwɑni ye sɔɔ, yi bu di.

9 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ nɔɔ tiɑ kuɑ. 10 Bɑ wurɑ ben bɑɑbɑbɑn yirɑ sɔɔ, be, be bɑ yinɑ bu nɛn gɑri swɑɑ dɑki. Mɑ bɑ kɑ bũnu ɑrukɑwɑni bɔkuɑ bɑ nu sɑ̃ɑmɔ. Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ bɑ nɛn ɑrukɑwɑni ye kusiɑ ye nɑ kɑ ben bɑɑbɑbɑ bɔkuɑ.

11 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, kon de kɔ̃sɑ yu bu wɔri. Bɑ ǹ yɑriɔ kɔ̃sɑ yen min di. Bɑ koo mɑn nɔɔgiru sue ɑdɑmɑ nɑ ǹ bu swɑɑ dɑkimɔ. 12 Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ koo dɑ bu bũnu soku ni bɑ yɑ̃kunu koosimɔ. Adɑmɑ bũu ni, nu ǹ bu fɑɑbɑ mɔ̀ wɑhɑlɑn sɑɑ sɔɔ. 13 Bɛɛ Yudɑbɑ, nge mɛ bɛɛn wusu su geeru nɛ, nge mɛyɑ bɛɛn bũnu nu geeru nɛ. Nge mɛ Yerusɑlɛmun swɛɛ yi geeru nɛ, nge mɛyɑ yen sɑ̃ɑ yenu nu geeru nɛ, mi i rɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃. 14 Adɑmɑ wunɛ Yeremi, ɑ ku kɑnɑru ko tɔn ben sɔ̃. Domi bɑɑ bɑ̀ n mɑn sokɑ ben wɑhɑlɑn sɑɑ sɔɔ, nɑ ǹ bu wurɑrimɔ.

Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑ nge dɑ̃ɑ

te tɑ ǹ mɑɑ ɑrufɑɑni mɔ

15 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

bɛɛ nɛn tɔn be nɑ kĩ,

mbɑ i kɑsu nɛn sɑ̃ɑ yerɔ.

Domi murɑfitirɑ i rɑ n mɔ̀.

I tɑmɑɑ kon mɑɑ bɛɛn yɑ̃kunu mwɑ,

kpɑ i kun mɑɑ nɔni sɔ̃ɔre?

I tɑmɑɑ kon de i yɑri wɑhɑlɑn di?

16 Yellu i sɑ̃ɑ nge nɛn dɑ̃ɑ geeru,

te tɑ kpɑre tɑ mɑɑ bii geenu mɑrumɔ.

Adɑmɑ tɛ̃ kon dɑ̃ɑ te kɑ ten kɑ̃ɑsi kpuro dɔ̃ɔ mɛni subɑru sɔɔ.

17 Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ rɑɑ bɛɛ girɑ nge dɑ̃ɑ. Nɛnɑ kon de kɔ̃sɑ yu bɛɛ deemɑ bɛɛ Isirelibɑ kɑ bɛɛ Yudɑbɑ, kɔ̃sɑ ye i kuɑ i kɑ nɛn mɔru seeyɑn sɔ̃. Domi i bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli yɑ̃kunu koosimɔ.

Yeremin yɛnugibu

bɑ nùn seesi

18 Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔsi ye nɛn tɔmbu bɑ mɑn bɔkuɑmmɛ. U mɑn ben sɑnu sɑnusu sɔ̃ɔsi. 19 Nɑ rɑɑ bu nɑɑnɛ sɑ̃ɑwɑ nge yɑ̃ɑ te bɑ kɑ dɔɔ bu go. Nɑ ǹ yɛ̃ kɔ̃sɑ bɑ mɑn bwisikusimɔ, bɑ mɔ̀, bu de bu dɑ̃ɑ te surɑ kɑ ten mɑrum. Bu tu wunɑ wɑsobun suunu sɔɔn di kpɑ bu ku mɑɑ ten yĩsiru nɔ.

20 Adɑmɑ wunɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

ɑ sɑ̃ɑwɑ wi u rɑ siri dee dee.

Wunɑ ɑ tɔnun gɔ̃ru kɑ win bwisikunu yɛ̃.

Wunɑ nɑ nɛn weeweenu nɔmu sɔndiɑ.

Nɑ mɑrɑwɑ n wɑ mɔru ye kɑɑ bu kɔsiɑ.

21 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wee ye u koo Anɑtɔtugibu kuɑ, be, be bɑ kɑsu bu nɛn wɑ̃ɑru wunɑ bɑ mɔ̀, n ku Gusunɔn gɑri gere kɑ win yĩsiru. Nɑ̀ n mɑɑ yinɑ, bɑ koo mɑn go. 22 Yen sɔ̃nɑ wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u koo bu mɔru kɔsiɑ. Ben ɑluwɑɑsibɑ bɑ koo gbi tɑbu sɔɔ, kpɑ ben bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu bu gbi gɔ̃ɔrun sɔ̃. 23 Domi u koo Anɑtɔtugibu nɔni swɑ̃ɑru kpɛ̃ɛwɑ wɔ̃ɔ gè sɔɔ u koo bu mɔru kɔsiɑ kpɑ goo kun tiɑre be sɔɔ.

12

Yeremi

u Yinni Gusunɔ gɑri bikiɑmɔ

1 Yinni Gusunɔ, ɑ sɑ̃ɑwɑ gemgii bɑɑdommɑ,

nɑ ǹ kpɛ̃ n nun siribu soku.

Adɑmɑ kɑ mɛ, nɑ kĩ n nun gɑ̃ɑnu bikiɑ

wunɛn gem mɛ sɔɔ.

Ye nɑ bikiɑmɔ wee.

Mbɑn sɔ̃nɑ durumgiin wɑ̃ɑru tɑ rɑ n kuurɑmɔ.

Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ rɑ de be bɑ ǹ nun nɑɑnɛ sɑ̃ɑ

bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

2 Wunɑ ɑ bu duurɑ nge dɑ̃ru, mɑ bɑ nuuru kuɑ,

bɑ kpɛ̃ɑ bɑ binu mɑrumɔ.

Mɛyɑ wunɛn gɑri rɑ n wɑ̃ɑ ben nɔɔwɔ.

Adɑmɑ yi ǹ wɑ̃ɑ ben gɔ̃ruɔ.

3 Yinni Gusunɔ, ɑ mɑn yɛ̃.

A mɑn wɑɑmɔ mɑ ɑ nɛn gɔ̃ru wɛ̃ɛrɑ,

ɑ wɑ mɑ gɑ wɑ̃ɑ kɑ wunɛ.

A tɔn kɔ̃so be wunɔ nge yɑ̃ɑ ni bɑ rɑ mwɛ bu sɑke.

A bu sɔɔru koowo ɑ yi

tɔ̃ɔ te bɑ koo tɔmbu gon sɔ̃.

4 Sere sɑɑ yerɑ̀ kɑɑ n derɑ bɛsɛn tem mu n wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ. Wee yɑkɑsu kpuro gberɑmɔ, mɑ gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsu gbimɔ bɛsɛn tem mɛn tɔn kɔ̃sobun sɔ̃. Domi bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀, ɑ ǹ ben sɑnu sɑnusu wɑɑmɔ.

5 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

Yeremi,

ɑ̀ n kɑ nɑɑsugibu dukɑ mɔ̀,

mɑ ɑ bu kpɑnɑ, ɑ wɑsirɑ,

ɑmɔnɑ kɑɑ kɑ kpĩ ɑ kɑ dumigibu dukɑ dɑ.

À n bɔri yɛndu mɔ sɑnɑm mɛ tem mu ɑlɑfiɑ mɔ tɔnɑ,

ɑmɔnɑ kɑɑ ko Yuudɛnin dɑɑru tɑ̀ n nim yibɑ tɑ yɑrimɔ.

6 Domi wunɛn mɛro bisibu kɑ wunɛn yɛnugibu bɑ nun nɑɑnɛ sɑrirun kom kuɑmmɛ. Wee bɑ nun nɔɔgiru suemɔ biruɔ. A ku bu nɑɑnɛ ko, bɑɑ bɑ̀ n nun gɑri dori sɔ̃ɔmɔ.

Yinni Gusunɔ

u win tɔmbu deri

7 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

nɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru deri. Nɑ nɛn tɔmbu biru kisi,

be, be bɑ sɑ̃ɑ nɛn ɑrumɑni.

Wee be, be nɑ kĩ mi, nɑ bu yibɛrɛbɑ nɔmu sɔndiɑ.

8 Domi bɑ mɑn seesi nge gbee sunɔ

ge gɑ kukirimɔ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ.

Yen sɔ̃nɑ nɑ ǹ mɑɑ bu kĩ nge yellu.

9 Bɑ kuɑ nge gunɔ ge gunɔsu gɑsu su kɑsu su di.

Kon gbeeku yɛɛ kpuro soku yi nɑ yi di.

10 Yibɛrɛ dɑbiru bɑ nɑ nɛn tɔmbun temɔ bɑ mu sɑnkɑ,

nge mɛ yɑɑ sɑbenu nu rɑ gberun dĩɑnu sɑnku.

Tem mɛ, mu rɑɑ wɑ̃,

ɑdɑmɑ bɑ ǹ gɑ̃ɑnu deri mi.

11 Bɑ tem mɛ gɔsiɑ nge tem sɑɑrɑm.

Wee mu sɑ̃ɑre nge tɔnu wi u gɔɔ sumɔ u nuki sɑnkire.

Tem mɛ kpuro mu kɑm kuɑ.

Goo sɑri wi u mɛn weeweenu kuɑ.

12 Kɑ guunun wii kpiirɔ kpuro yibɛrɛbɑ bɑ yɔɔwɑwɑ.

Nɑ derɑ tɑbu bu tem mɛ kpuro wukiri.

Goo sɑri wi u wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

13 Wee bɑ dĩɑnu duurɑ, mɑ sɑ̃ki kpiɑ.

Bɑ tii wɑhɑlɑ kuɑ kɑm.

Sekurɑ bɑ gɑ̃ nɛ, Yinni Gusunɔn mɔrun sɔ̃.

Nɔɔ mwɛɛ te Yinni Gusunɔ

u bwese ni nu kɑ Isirelibɑ sikerenɛ kuɑ

14 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, bwese ni nu kɑ Isirelibɑ sikerenɛ, nu sɑ̃ɑwɑ tɔn kɔ̃sobu. Nu tem mɛ mwɑ mɛ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ Isirelibɑ wɛ̃ mu n sɑ̃ɑ ben tubi. Wee ye nɑ gerumɔ bwese nin sɔ̃. Nɑ nɛɛ, kon nu wukɑ sɑɑ nin tem di, kpɑ n Yudɑbɑ wunɑ nin suunu sɔɔn di. 15 Adɑmɑ sɑnɑm mɛ nɑ nu wukɑ nɑ kpɑ, kon mɑɑ nin wɔnwɔndu ko kpɑ n de nin bɑɑtere tu wurɑ ten temɔ mɛ tɑ tubi di. 16 Geemɑ bɑ rɑɑ nɛn tɔmbu sɔ̃ɔsi bu bɔ̃re kɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin yĩsiru, ɑdɑmɑ bɑ̀ n gɔ̃ru gɔsiɑ, bɑ mɔ̀ nge mɛ n weenɛ nɛn tɔmbu bu ko, kpɑ bɑ n bɔ̃rumɔ bɑ n mɔ̀, kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru. Sɑɑ yerɑ kon de bu sinɑ kɑ nuku dobu nɛn tɔmbun suunu sɔɔ. 17 Adɑmɑ bwese te tɑ yinɑ tu mɑn mɛm nɔɔwɑ, kon tu wukɑwɑ kpɑ n tu kpeerɑsiɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

13

Kpɑkɑ ye bɑ kuɑ

kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, nɛ, Yeremi, n doo n kpɑkɑ dwe kpɑ n ye sɛ̃kɑ pɔrɑɔ, ɑdɑmɑ n ku ye doke nim sɔɔ. 2 Mɑ nɑ kpɑkɑ ye dwɑ nɑ sɛ̃kɑ pɔrɑɔ nge mɛ u mɑn sɔ̃ɔwɑ. 3 Mɑ Yinni Gusunɔ u kpɑm nɛɛ, 4 n kpɑkɑ ye suo kpɑ n se n dɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtiɔ kpɑ n ye bere mi, kpee wɔru gɑgu sɔɔ. 5 Mɑ nɑ seewɑ nɑ dɑ nɑ ye beruɑ mi, nge mɛ u geruɑ. 6 Ye n tɛ, u mɑɑ nɛɛ, n wuro Efɑrɑti mi, kpɑ n kpɑkɑ ye suɑmɑ ye u rɑɑ nɛɛ, n bere mi. 7 Mɑ nɑ seewɑ nɑ dɑ nɑ kpɑkɑ ye suɑ mi yɑ rɑɑ beruɑn di. Adɑmɑ nɑ deemɑ wee, yɑ sɑnkirɑ yɑ ǹ mɑɑ gɑru koorɔ.

8 Yerɑ Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 9 nge mɛyɑ u koo Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibun tii suɑbu kpeerɑsiɑ. 10 U nɛɛ, bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔn kɔ̃sobu, bɑ ku rɑ wure bu win gɑri nɔ. Ben gɔ̃ru kĩrun gɑriyɑ bɑ rɑ n yɔ̃rɑri, kpɑ bɑ n bũnu yiirɑmmɛ bɑ n sɑ̃ɑmɔ. Bɑ koo kowɑ nge kpɑkɑ ye, ye yɑ ǹ mɑɑ gɑru koorɔ mi. 11 Nge mɛ bɑ rɑ kpɑkɑ sɛ̃ke pɔrɑɔ, nge mɛyɑ u rɑɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ kpuro suɑ u tii sɛ̃ke bɑ n kɑ sɑ̃ɑ win tɔmbu, bɑ n win yĩsiru sɔɔwɑ, bɑ n sɑ̃ɑ win burɑru, kpɑ tɔmbɑ n nùn siɑrɑmɔ ben sɔ̃. Adɑmɑ bɑ ǹ win gɑri wure. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔn mɔru

12 Yinni Gusunɔ u nɛ, Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n doo n nɛn tɔmbu Isirelibɑ sɔ̃ mɑ wi, ben Yinni, u geruɑ u nɛɛ, tɑm bwɑ̃ɑrɑ wɑ̃ɑwɑ tɑm sɔ̃. Adɑmɑ bɑ̀ n wisɑ bɑ nɛɛ, bɑ yɛ̃ mɛ, 13 sɑɑ yerɑ kon bu sɔ̃ n nɛɛ, mɛsumɑ wi, Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, u koo de win mɔru yu ko nge tɑm mɛ mu koo Yerusɑlɛmun tɔmbu kpuro go, kɑ sinɑm be bɑ sɔ̃ Dɑfidin sinɑ gɔnɑ sɔɔ, kɑ yɑ̃ku kowobu, kɑ win sɔmɔbu, tem mɛn tɔmbu kpuro gesi. 14 Kpɑ bu soonɑ bu kɔsukunɑ, bɑɑbɑ kɑ bii, u ǹ ben goon wɔnwɔndu mɔ̀. Gɑ̃ɑnu mɑɑ sɑri ni nu koo nùn yɔ̃rɑsiɑ sere u kɑ be kpuro go.

Yinni Gusunɔ u tɔmbu

kirɔ mɔ̀ ben tii suɑbun sɔ̃

15 Bɛɛ, Isirelibɑ,

i swɑɑ dɑkio i nɔ, ye nɑ gerumɔ.

I ku mɑɑ tii suɑ,

domi Yinni Gusunɔ u kɑ bɛɛ gɑri mɔ̀.

16 I Gusunɔ bɛɛn Yinni bɛɛrɛ wɛ̃ɛyɔ

u sere kɑ yɑm wɔ̃kuru nɑ

te tɑ koo de i sokukirɑ guunu wɔllɔ.

Mɛyɑ i yɑm bururɑm mɑrɑ,

ɑdɑmɑ u koo de mu tĩrɑ mɑm mɑm

kpɑ mu gɔsiɑ yɑm wɔ̃ku bɑkɑru

nge te tɑ wɑ̃ɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ.

17 Ì kun gɑri yi swɑɑ dɑki,

kon dɑ n swĩ bɔkuɔ bɛɛn tii suɑ bin sɔ̃.

Kon nɔni yĩresu yɑri n bɑndɑ.

Domi bɑ koo bɛɛ Yinni Gusunɔn tɔmbu yoru mwɛɛri

bu kɑ dɑ tem tukumɔ.

18 Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

n sinɑ boko kɑ win mɛro sɔ̃ɔwɔ n nɛɛ,

bu sinɔ temɔ domi ben sinɑ furɔsu wɔrukɑ

si su sɑ̃ɑ ben burɑru.

19 Wee, wuu si su wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ Nɛgɛbuɔ,

sin tɔmbɑ doonɑ kpuro,

mɑ wuu si, su kɛnuɑ.

Goo sɑri wi u koo mɑɑ su kɛniɑ,

domi bɑ sin tɔmbu Yudɑbɑ gurɑ kpuro sem

bɑ kɑ doonɑ tem tukumɔ.

Bɑ Yerusɑlɛmun bɛɛrɛ wunɑ

20 Wunɛ Yerusɑlɛmu, ɑ nɔni seeyo ɑ wɑ,

wee, wunɛn yibɛrɛbɑ bɑ wee sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

Mɑnɑ tɔn be nɑ rɑɑ nun nɔmu sɔndiɑ bɑ wɑ̃ɑ,

bèn sɔ̃ ɑ rɑɑ bɛɛrɛ mɔ.

21 Be bɑ rɑɑ nun sokumɔ yinni,

bɑ̀ n nun sɛɛyɑsiɑbu nɑ, mbɑ kɑɑ gere.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ wuriribu bu koo nun deemɑ

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

22 Kɑɑ tii bikiɑ gɔ̃ruɔ ɑ nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ yeni yɑ nun deemɑ.

Wunɛn torɑ dɑbinun sɔ̃nɑ bɑ wunɛn bekuru potɑ kɑ dɑm

bɑ nun sekuru doke.

23 Etiopigii u koo kpĩ u win wɑsin gɔnɑ kɔsi?

Musuku gbeeku gɑ koo mɑɑ kpĩ gu gen sɑnsun bɑusu kɔsi?

Aɑwo.

Nge mɛyɑ bɛɛ be i kɔ̃sɑn dɔɔnɛ mɔ,

i ǹ kpɛ̃ i geɑ ko.

24 Yen sɔ̃, kon bɛɛ yɑrinɑsiɑwɑ

nge mɛ woo gɑ rɑ yɑkɑsu yɑrinɑsie gbɑburɔ.

25 Wunɛ, Yerusɑlɛmu,

yèn sɔ̃ ɑ nɛ, Yinni Gusunɔ duɑri,

mɑ ɑ wunɛn nɑɑnɛ doke weesu sɔɔ,

wee ye nɑ nun yiiye.

26 Kon wunɛn bekuru gbɑbiɑ

kpɑ bu wunɛn tereru wɑ.

27 Nɑ wɑɑmɔ sɑkɑrɑru kɑ kuuki yi ɑ mɔ̀,

sɑnɑm mɛ ɑ bũnu gɑsirimɔ ɑ sɑ̃ɑmɔ guunu wɔllɔ kɑ yɑkɑsɔ.

Yɑ sɑ̃ɑwɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu nɛn nɔni sɔɔ.

Yen sɔ̃, wunɛ Yerusɑlɛmu, kɑɑ kɑm ko ɑ̀ kun tii dɛɛrɑsie.

Sɑɑ yerɑ̀ ɑ mɑrɑ, ɑ kɑ tii dɛɛrɑsiɑ.

14

Nim gɔ̃ɔ bɑkɑru

1 Sɑnɑm mɛ nim gɔ̃ɔrɑ wɑ̃ɑ, Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

2 Yudɑbɑ bɑ gɔɔ wooru sɔ̃.

Goo mɑɑ sɑri ben wuu mɑrosun kɔnnɔsɔ.

Wee bɑ wɔrukɑ temɔ bɑ nuki sɑnkire.

Mɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ nɔɔgiru sue bɑ fɑɑbɑ kɑnɑmɔ.

3 Dɑmgibu bɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu gɔrimɔ bu nim kɑsumɑ.

Adɑmɑ bɑ̀ n dɔkɔ dɑ bɑ ku rɑ nim wɑ.

Bɑ rɑ gɔsirɑmɛwɑ kɑ koto gbebusu,

kpɑ seku bɑkɑru tɑ n bu mɔ̀, bɑ n wuswɑɑ gɑ̃ɑnu wukiri.

4 Tem mu bɛsikirɑ yèn sɔ̃ gurɑ kun nɛmɔ.

Mɑ sekurɑ gbee wukobu mɔ̀ bɑ wuswɑɑ gɑ̃ɑnu wukiri.

5 Yɑkɑ bekusu sɑri.

Bɑtumɑ sɔɔrɑ nɛnnu rɑ mɑ

kpɑ nu doonɑ nu binu deri.

6 Wee gbeeku kɛtɛkunu nu wɑ̃ɑ guunu wɔllɔ,

nu wom gɑbirimɔ nge gbeeku bɔ̃nu.

Nin nɔni tondɑ yèn sɔ̃ yɑkɑsu sɑri.

7 Yudɑbɑ bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀,

bɑɑ mɛ sɑ tɑɑrɛ mɔ bɛsɛn durum sɔ̃,

Yinni Gusunɔ, ɑ sun somiɔ wunɛn yĩsirun bɛɛrɛn sɔ̃.

Wee sɑ kuɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ, mɑ sɑ nun torɑri.

8 Wunɛ wi bɛsɛ Isirelibɑ sɑ nɑɑnɛ sɑ̃ɑ,

wunɑ ɑ rɑ sun fɑɑbɑ ko wɑhɑlɑn sɑɑ sɔɔ.

Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ n sɑ̃ɑ nge sɔɔ wi u sɑrɔ bɛsɛn temɔ

u kpunɑ wɔ̃ku teeru tɔnɑ.

9 Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ n sɑ̃ɑ nge wi bɑ wɔri subɑru sɔɔ,

ǹ kun mɛ nge tɑbu durɔ wi u kpɑnɑ u sun fɑɑbɑ ko,

ɑ sere wɑ̃ɑ bɛsɛn suunu sɔɔ.

Yinni Gusunɔ, mɑ sɑ wunɛn yĩsiru sɔɔwɑ,

ɑ ku sun deri.

10 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ win tɔmbun sɔ̃. U nɛɛ, bɑ rɑ kɑ̃ bɑ n yɑɑyɑɑre mɔ̀. Bɑ ku rɑ kpĩ bu sinɑ bu tii nɛnɛ. Bɑ ǹ mɑɑ nùn wɛ̃remɔ. U ben durum yɑɑye. Yen sɔ̃nɑ u bu sɛɛyɑsiɑmɔ.

11 Mɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ ku tɔn be kɑnɑru kuɑ n kɑ bu geɑ kuɑ. 12 Domi bɑɑ bɑ̀ n nɔɔ bɔkuɑ, nɑ ǹ ben kɑnɑru nɔɔmɔ. Bɑ̀ n mɑɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ kɛ̃nu gɑnu kuɑ, nɑ ǹ nu mwɑɑmɔ. Kon de bu gbiwɑ gɔ̃ɔrun sɔ̃ kɑ kɛ̃si kɛ̃si bɑrɑrun sɔ̃ kɑ mɑɑ tɑbu sɔɔ.

13 Mɑ Yeremi u wisɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, wee wunɛn sɔmɔbu bɑ wunɛn tɔmbu sɔ̃ɔmɔ bɑ mɔ̀, bɑ ǹ tɑbu wɑsi. Gɔ̃ɔrɑ kun mɑɑ duɔ ben temɔ. Kɑɑ de bɑ n wɑ̃ɑwɑ bɔri yɛndu sɔɔ kɑ toro sindu.

14 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, weesɑ bɑ gerumɔ kɑ nɛn yĩsiru. Nɑ ǹ bu gɔre, nɑ ǹ bu woodɑ gɑɑ wɛ̃. Mɛyɑ nɑ ǹ mɑɑ bu gɑri gɛɛ sɔ̃ɔwɑ. Kɑ̃sinu kɑ siɑn gɑri kɑ ben gɔ̃rusun gɑri yi bɑ gerumɔ, ye kpuro weesɑ. 15 Yen sɔ̃, sɔmɔ be nɑ ǹ gɔre mi, bɑ kɑ tɔmbu sɔ̃ɔmɔ bɑ mɔ̀, bɑ ǹ tɑbu wɑsi ben temɔ, gɔ̃ɔrɑ kun duɔ mi, kon de bu gbi tɑbu sɔɔ, kɑ gɔ̃ɔrun sɔ̃. 16 Kpɑ tɔn be bɑ mɑɑ weesun gɑri sɔɔmɔ mi, bɑ n wɔrukɑ Yerusɑlɛmun swɛɛ sɔɔ gɔ̃ɔ te, kɑ tɑɑ bin sɔ̃. Bɑ ǹ goo wɑsi wi u koo bu sike, be kɑ ben kurɔbu kɑ bibu. Kon de ben nuku kɔ̃suru tu wɔriwɑ ben tii sɔɔ.

17 Yeremi u nɛɛ, Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ n tɔn be sɔ̃ n nɛɛ,

nɛn nɔni yĩresu su kokumɔ bururu kɑ yokɑ,

su ǹ yɔ̃re.

Domi wɑhɑlɑ bɑkɑ yɑ nɛn tɔmbu deemɑ.

Bɑ bu so bɑ mɛɛrɑ kuɑ.

18 Nɑ̀ n yɑrɑ nɑ dɑ yɑkɑsɔ,

nɑ rɑ tɔn be bɑ go tɑbu sɔɔn gonu wɑwɑ nu kpĩ.

Nɑ̀ n mɑɑ wurɑmɑ wuuɔ,

kpɑ n deemɑ tɔmbɑ bɑrɔ gɔ̃ɔrun sɑɑbu.

Gusunɔn sɔmɔbu kɑ yɑ̃ku kowobu

bɑ rɑ n den sirenɛwɑ tem mɛ sɔɔ.

Bɑ ǹ yɛ̃ ye bɑ mɔ̀.

Isirelibɑ bɑ Yinni Gusunɔ

suuru kɑnɑmɔ

19 Yinni Gusunɔ,

ɑ bɛsɛ Yudɑbɑ biru kisiwɑ mɑm mɑm?

A sun bwɛ̃rɑ yɑrɑwɑ?

Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ sun sɛɛyɑsiɑmɔ ɑ mɛɛrɑ mɔ̀

ye yɑ ǹ bɛkurɑmɔ.

Sɑ bɔri yɛndu mɑrɑ, ɑdɑmɑ sɑ ǹ tu wɑ.

Sɑ mɑrɑ ɑ sun bɛkiɑ, ɑdɑmɑ nɔni swɑ̃ɑru sɔɔrɑ sɑ wɑ̃ɑ.

20 Yinni Gusunɔ, sɑ durum kuɑ wunɛn mi.

Sɑ tubɑ mɑ nuku kɔ̃surɑ sɑ kuɑ, bɛsɛ kɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ.

21 A wunɛn ɑrukɑwɑni yɑɑyo ye ɑ kɑ sun bɔkuɑ.

Wunɛn yĩsirun sɔ̃, ɑ ku sun gɛm.

A ku mɑɑ Yerusɑlɛmu funɛ wĩɑ

mi ɑ wunɛn sinɑ gɔnɑ yiikogiɑ yii.

22 Bũu goo sɑri wi u koo kpĩ u gurɑ nɛɛsiɑ,

wɔllun tii, tɑ ǹ kpɛ̃ tu gurɑ nɛɛsiɑ.

Gusunɔ bɛsɛn Yinni, wunɑ ɑ rɑ de gurɑ yu nɛ.

Wunɑ sɑ mɑɑ nɑɑnɛ sɑ̃ɑ. Domi wunɑ ɑ rɑ ye kpuro ko.

15

1 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ ǹ nɛn tɔmbu Yudɑbɑ wɔnwɔndu kuɑmmɛ, bɑɑ Mɔwisi kɑ Sɑmuɛli bɑ̀ n nɑ nɛn mi, bu kɑ mɑn suuru kɑnɑ ben sɔ̃. Kon bu sɔ̃wɑ n nɛɛ, bu doonɔ nɛn wuswɑɑn di. 2 Bɑ̀ n mɑɑ wunɛ Yeremi bikiɑ bɑ nɛɛ, mɑnɑ bɑ koo dɑ, kpɑ ɑ bu wisi ɑ nɛɛ,

bɑ koo gbiwɑ.

Gɑbɑ koo ben yɑron gɔɔ gbi, gɔɔ wiyɑ koo bu suɑ.

Gɑbɑ koo gbi tɑbu sɔɔ, gɔɔ wiyɑ koo bu suɑ.

Gɑbɑ koo gbi gɔ̃ɔrun sɔ̃, gɔɔ wiyɑ koo bu suɑ.

Kpɑ bu mɑɑ gɑbu yoru mwɛɛri, yoo terɑ bɑ koo di.

3 Kon de kɛ̃sinu nnɛ yu bu deemɑ. Bɑ koo gbi tɑbu sɔɔ, kpɑ bɔ̃nu nu ben gonu gɛɛri, kpɑ gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsu bu di mɑm mɑm. 4 Biti kɑ bɛrum koo bwese tukunu mwɑ bɑ̀ n wɑ ye yɑ bu deemɑ, ye Yudɑn sinɑ boko Mɑnɑse Esekiɑsin bii u kuɑn sɔ̃ kpuro Yerusɑlɛmuɔ.

Yinni Gusunɔ

u koo Yudɑbɑ sɛɛyɑsiɑ

5 Sɑɑ ye sɔɔ, Yerusɑlɛmu,

wɑrɑ u koo wunɛn wɔnwɔndu wɑ.

Wɑrɑ u koo nun wɑnyo kuɑ.

Wɑrɑ u koo nɑ u bikiɑ ye n nun mɔ̀.

6 Wee ɑ mɑn deri, mɑ ɑ biru wurɑ.

Yen sɔ̃, kon nun nɔmɑ doke n nun kpeerɑsiɑ.

Domi nɑ wɑsirɑ kɑ bɑɑdommɑn wɔnwɔn te nɑ nun kuɑmmɛ.

7 Kon nɛn tɔn be sɑrɑwɑ nge dobi

wusun gbɑ̃rɑ kɔnnɔsɔ.

Kon de bu ben bibu biɑ, kpɑ n bu kɑm koosiɑ.

Domi bɑ yinɑ bu ben swɛɛ kɔ̃si deri.

8 Kon de ben gɔminibu bu yɑni sɛɛri dɑbiru kerɑ

yi yi wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun goorɔ.

Kon de yibɛrɛbɑ bu nɑ

bu ben ɑluwɑɑsibɑn mɛrobu wɔri sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ.

Kpɑ nuku sɑnkirɑru kɑ bɛrum ben mɛro be deemɑ subɑru sɔɔ.

9 Wi bɑ rɑɑ bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ

yèn sɔ̃ u bii tɔn durɔbu nɔɔbɑ yiru mɑrɑ

u wɑsikirɑmɔ.

U koo mɑm gbiwɑ sɛkum kɑ seku bɑkɑru.

Be bɑ tie, kon de yibɛrɛbɑ bu bu gowɑ tɑbu sɔɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yeremi u Yinni Gusunɔ

weeweenu koosimɔ

10 Yeremi u nɛɛ,

nɛn mɛro, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ mɑn mɑrɑ.

Wee nɑ kuɑ bɔ̃ruro.

Domi nɛn sɔ̃nɑ tem mɛn tɔmbu kpuro

bɑ sikirinɑmɔ bɑ sɑnnɑmɔ.

Nɑ ǹ goon mi gɑ̃ɑnu bɔkure,

nɑ ǹ mɑɑ goo gɑ̃ɑnu bɔkure.

Adɑmɑ kɑ mɛ, bɑ mɑn bɔ̃rusimɔwɑ kpuro.

11 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

kon nun yɑkiɑ wunɛn geɑn sɔ̃,

kpɑ n nun wunɛn yibɛrɛbɑ kɑmiɑ

wɑhɑlɑ kɑ nuku sɑnkirɑnun sɑɑ.

12 Goo kun kpɛ̃ u sisu bɔɔku,

si su wee sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di

kɑ sere mɑɑ sii gɑndu.

13 Kon de yibɛrɛbɑ bu nɑ

bu tem mɛn ɑrumɑni kpuro gurɑ

nɛn tɔmbun durum sɔ̃ ye bɑ kuɑ tem mɛ kpuro sɔɔ.

14 Kon de bu ben yibɛrɛbɑ sɑ̃ tem tukumɔ mi bɑ ǹ yɛ̃.

Domi nɛn mɔru seewɑwɑ be sɔɔ nge dɔ̃ɔ.

15 Yerɑ Yeremi u Yinni Gusunɔ wisɑ u nɛɛ,

ɑ kpuro yɛ̃.

A mɑn yɑɑyo. A ku mɑn duɑri.

A be bɑ mɑn nɔni sɔ̃ɔmɔ mɔru kɔsio.

A ku mɑn go, wunɛ wi ɑ suuru mɔ.

A yɛ̃ mɑ wunɛn sɔ̃nɑ nɑ sekuru sɔɔwɑ.

16 Wunɛn gɑri kpurowɑ nɑ swɑɑ dɑki.

Mɑ nɑ yi doke gɔ̃ruɔ.

Yiyɑ yi mɑn nuku dobu wɛ̃.

Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni,

ɑ n yɛ̃ mɑ wunɛn yĩsirɑ nɑ sɔɔwɑ.

17 Mɛyɑ nɑ ǹ wure n sinɑ kɑ tɔn yɑɑ kɑsikiobu

su kɑ nuku dobu ko sɑnnu.

Nɑ tii gɔwɑwɑ nɑ sɔ̃ nɛ turo,

domi ɑ derɑ nɛn mɔru seewɑ.

18 Yinni Gusunɔ,

mbɑn sɔ̃nɑ nɑ wɑhɑlɑ mɔ̀ sere kɑ tɛ̃.

Mbɑn sɔ̃nɑ yɑ sɑ̃ɑ nge boo wi u ku rɑ kpe.

Yinni, kɑɑ n mɑn sɑ̃ɑwɛwɑ nge bwiɑ ye yɑ ǹ nɑɑnɛ mɔ,

ǹ kun mɛ nge dɑɑ te tɑ rɑ nim kpe?

19 Mɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi wisɑ u nɛɛ,

ɑ̀ n gɔsirɑmɑ nɛn mi,

kon de ɑ mɑɑ ko nɛn sɔm kowo.

À n wurɑ ɑ mɛm sɑɑrinu deri

kpɑ ɑ gɑri ɑrufɑɑnigii gere,

kon mɑɑ nɛn gɑri doke wunɛn nɔɔwɔ.

N ǹ mɔ wunɑ kɑɑ gɔsirɑ ben mi,

beyɑ n weenɛ bu wurɑmɑ wunɛn mi.

20 Kon de ɑ n dɑm mɔ

nge gbɑ̃rɑ te bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu.

Bɑ koo kɑ nun tɑbu ko,

ɑdɑmɑ bɑ ǹ nun kɑmiɑmɔ.

Domi ko nɑ n kɑ nun wɑ̃ɑ n nun fɑɑbɑ ko.

21 Kon nun yɑkiɑ tɔn kɔ̃sobun nɔmɑn di.

Kpɑ n nun wɔrɑ be bɑ nuki sosun nɔmɑn di.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

16

Gusunɔ u yinɑ

Yeremi u kurɔ suɑ

1 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ ku kurɔ suɑ, kpɑ ɑ ku bibu mɑ tem mini. 3 Wee ye yɑ koo bii be bɑ koo mɑrurɑ tem mɛ sɔɔ deemɑ, kɑ ben mɛrobu kɑ ben tundobu. 4 Bɑrɑrɑ tɑ koo bu go. Bɑ ǹ bu gɔɔ swĩiyɑmmɛ. Bɑ ǹ mɑɑ bu sikumɔ. Bɑ koo kowɑ tɑɑki tem sɔɔ. Be bɑ tiɑ kpɑ bu bu go tɑbu sɔɔ, ǹ kun mɛ, gɔ̃ɔru tu bu go, kpɑ gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsu ben gonu di.

5 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, ɑ ku du diru mi bɑ gɔɔ wooru sɔ̃ ɑ kɑ bu duurɑ. Domi nɑ nɛn bɔri yɛndu wunɑ tɔn ben min di. Nɑ ǹ ben kĩru mɔ, mɛyɑ nɑ ǹ mɑɑ ben wɔnwɔndu mɔ̀. 6 Dɑmgibu kɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu bɑ koo gbiwɑ. Bɑ ǹ bu sikumɔ, bɑ ǹ mɑɑ ben gɔɔ wooru sinɑmɔ. Goo kun tii muririmɔ, goo kun mɑɑ kɔnimɔ ben gɔɔn nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. 7 Bèn tɔmbɑ gu mi, bɑ ǹ goo wɑsi wi u koo kɑ bu dĩɑnu nɑɑwɑ u kɑ bu nukuru yɛmiɑsiɑ. Goo mɑɑ sɑri wi u koo kɑ bu tɑm nɑɑwɑ u kɑ bu dɑm kɛ̃, bɑɑ ǹ n ben mɛron nɑ u gu, ǹ kun mɛ, ben tundo.

8 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɛnu mi bɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ dim mɔ̀, ɑ ku du mi, i di i nɔ kɑ be sɑnnu. 9 Domi nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ kon yɑm min nuku dobu kpeerɑsiɑ bɛɛn nɔni biru. Bɑ ǹ mɑɑ nuku dobun womusu kɑ be bɑ suɑnɑmɔn nɔɔgiru nɔɔmɔ mi.

10 Sɑnɑm mɛ kɑɑ tɔn be gɑri yi nɔɔsiɑ, bɑ koo nun bikiɑ bu nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu nɔni swɑ̃ɑ tenin bweserun gɑri sɔ̃ɔmɔ. Mbɑ bɑ nɛ, Gusunɔ ben Yinni torɑri. 11 Sɑɑ ye sɔɔrɑ kɑɑ bu wisi ɑ nɛɛ, ben bɑɑbɑbɑ bɑ mɑn deri, mɑ bɑ dɑ bɑ bũnu sɑ̃wɑ bɑ yiirɑ nin nuurɔ, mɑ bɑ mɑn biru kisi, bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ. 12 Mɑ ben tii bɑ kɔ̃sɑ kuɑ n kere ben bɑɑbɑ be. Wee ben bɑɑwure u yɔ̃rɑri u win gɔ̃run kĩru kɑnkɑm swĩi. Bɑ ǹ nɛn gɑri swɑɑ dɑkimɔ. 13 Yen sɔ̃, kon bu yɑrɑ tem minin di, kpɑ bu dɑ tem mi ben bɑɑbɑbɑ kɑ ben tii bɑ ǹ yɛ̃. Miyɑ bɑ koo bũnu sɑ̃ sɔ̃ɔ sɔɔ kɑ wɔ̃kuru. Domi nɑ ǹ mɑɑ bu durom gɑm kuɑmmɛ.

Isirelibɑ bɑ koo wurɑmɑ

14 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, yen sɔ̃nɑ tɔ̃nu gɑnu sisi nì sɔɔ bɑ ǹ mɑɑ bɔ̃rumɔ bu nɛɛ, kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru wi u Isirelibɑ yɑrɑmɑ Egibitin di. 15 Adɑmɑ bɑ koo bɔ̃rewɑ bu nɛɛ, kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru wi u Isirelibɑ yɑrɑmɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di kɑ sere tem mi u rɑɑ bu yɑrinɑsiɑn di. Domi kon de bu wurɑmɑ ben temɔ mɛ nɑ rɑɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃.

Sɛɛyɑsiɑ bi bu wee

16 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wee, kon yibɛrɛbɑ seeyɑ bu Isirelibɑ mwɛɛri nge mɛ susure kowobu bɑ rɑ swɛ̃ɛ mwɛɛri. Yenibɑn biru, kon mɑɑ yibɛrɛ gɑbu seeyɑ bu bu wɔri bu go gungunu wɔllɔ kɑ guunɔ, kɑ sere mɑɑ kpee bɑɑbɑ sɔɔ nge mɛ tɑɑsobu bɑ rɑ yɛɛ wɔri bu go. 17 Domi nɛn nɔni yi ben sɑnu sɑnusu mɛɛrɑ, sin gɑsu kun beruɑ nɛn nɔni sɔɔ. Mɛyɑ nɑ mɑɑ ben torɑnu kpuro wɑɑmɔ. 18 Kon bu ben durum ɑre wɛ̃ mɑm mɑm. Domi bɑ nɛn tem disi doke mɛ mu sɑ̃ɑ nɛn ɑrumɑni, mɑ bɑ derɑ mu ben bũun bwɑ̃ɑrokunu yibɑ ni nu ǹ wɑ̃ɑru mɔ.

Tɔmbu kpuro

bɑ koo Gusunɔ tubu

19 Yeremi u nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, ɑ sɑ̃ɑwɑ nɛn dɑm

kɑ nɛn kuku yee dɑmgiru, nɔni swɑ̃ɑrun sɑɑ.

Wunɛn miyɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ kpuron tɔmbu bɑ koo nɑ,

kpɑ bu nɛɛ, weesɑ ben bɑɑbɑbɑ bɑ swĩi.

Ben bũnu nu ǹ gɑ̃ɑnu sosi, nu sɑ̃ɑwɑ kɑm dirum.

20 Tɔnu u koo kpĩ u tii kuɑ ye u koo sɑ̃.

Adɑmɑ kɑ gem, nu ǹ sɑ̃ɑ Gusunɔ.

21 Yen sɔ̃nɑ, wunɛ Yinni Gusunɔ ɑ nɛɛ,

kɑɑ bu wunɛn dɑm sɔ̃ɔsi,

kpɑ bu giɑ mɑ wunɑ ɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

17

Yudɑbɑn durum

kɑ ben sɛɛyɑsiɑbu

1 Yudɑbɑn durum yɑ yoruɑ ben gɔ̃rusɔ.

Yɑ mɑɑ sɔ̃ɔsire ben yɑ̃ku yenun kɑ̃ɑnu sɔɔ.

Mɑ n sɑ̃ɑre bɑ ye yoruɑ mi,

kɑ yorutii sisugiɑ kɑ kpee te tɑ bɔbunu bo.

2 Yɑ sɑ̃ɑwɑ seedɑ ye yɑ bu tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ.

Nge mɛyɑ ben bũu turɑnu kɑ ben bwɑ̃ɑrokunu

kɑ ben dɑ̃ɑ kubenu kɑ ben gungunu mi bɑ rɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑte sɑ̃,

yɑ mɑɑ bu tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ.

3 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ,

kon nɛn guu tèn mi bɑ rɑ mɑn sɑ̃,

kɑ ben dukiɑ kɑ ben gbeɑ

kɑ gungunu mi bɑ rɑ bũnu sɑ̃

yibɛrɛbɑ nɔmu bɛriɑ, ben durum yen sɑɑbu

ye bɑ kuɑ ben tem mɛ kpuro sɔɔ.

4 Ben torɑnun sɔ̃nɑ bɑ koo ben tem biɑ

mɛ mu sɑ̃ɑ ben tubi.

Kon bu ko ben yibɛrɛbɑn yobu,

kpɑ bu dɑ tem mi bɑ ǹ yɛ̃.

Domi bɑ derɑ nɛn mɔru yɑ yɑburɑ nge dɔ̃ɔ.

Yɑ ko n mɑɑ yɑburewɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

A kun tɔnu nɑɑnɛ sɑ̃ɑ

5 Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ nɛɛ,

bɔ̃rigiiwɑ wi u win gɔ̃ru sĩiyɑ nɛn min di,

mɑ u tɔnu nɑɑnɛ sɑ̃ɑ, u tɑ̃sɑ wi sɔɔ.

6 U ko n wɔnwɔndu soorewɑ

nge dɑ̃ɑ kiki si su wɑ̃ɑ mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

U ǹ nuku dobu wɑsi.

U ko n wɑ̃ɑwɑ tem sɑɑrɑmɔ mi goo sɑri.

7 Adɑmɑ domɑrugiiwɑ wi u win nɑɑnɛ doke nɛ, Yinni Gusunɔ sɔɔ,

mɑ win toro sindu tɑ wɑ̃ɑ nɛ sɔɔ.

8 Yɛ̃ro ko n sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ te tɑ yɔ̃ dɑɑrun goorɔ,

tèn gbini yi ku rɑ nim bie.

Dɑ̃ɑ ten bweseru tɑ ku rɑ n yɑm susuru gɑrɑ.

Ten wurusu rɑ n bekusu sɑ̃ɑwɑ sɑɑ kpuro.

Sɔ̃ɔ sɑ̃rerun sɑɑ yɑ̀ n nɑ,

tɑ ku rɑ gbere, bɑɑ wɔ̃ɔ ge gbeburɑ yɔ̃rɑ.

Mɛyɑ tɑ ku rɑ mɑɑ mɑrubu yɔ̃re.

9 Tɔnun gɔ̃ru gɑ rɑ kɔ̃sɑ berewɑ.

Mɛyɑ gen bɑrɑrɑ ku rɑ bɛkure.

Goo u wɑ̃ɑ wi u koo kpĩ u gen bwisikunu giɑ?

10 Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ

nɑ rɑ tɔnun gɔ̃ru kɑ win bwisikunu wɛ̃ɛri,

n kɑ nùn ye u kuɑn ɑre wɛ̃.

11 Wi u dukiɑ gurɑmɔ kɑ swɑɑ kɔ̃sɑ,

u sɑ̃ɑwɑ nge kusu ge gɑ sĩɑ tukɑ wee ye gɑ ǹ kɑ.

Dukiɑ ye, yɑ koo nùn deriwɑ

win wɑ̃ɑrun suunu suunukɑ sɔɔ,

kpɑ u n sɑ̃ɑ nge gɑri bɔkɔ win wɑ̃ɑ dɑ̃ɑkiru sɔɔ.

Yinni Gusunɔ turowɑ

u sɑ̃ɑ wɑ̃ɑrun bwiɑ

12 Bɛsɛn sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑru

tɑ sɑ̃ɑwɑ nge sinɑ kitɑ yiikogiru

te tɑ wɔlle suɑre yellun di.

13 Yinni Gusunɔ, wunɑ bɛsɛ Isirelibɑ sɑ yĩiyɔ.

Be bɑ nun biru kisi, bɑ koo sekuru wɑ.

Be bɑ kɑ nun tondinɛ, bɑ koo bu duɑri.

Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge bèn yĩsɑ bɑ yoruɑ tuɑ sɔɔ.

Domi bɑ wunɛ Yinni Gusunɔ deri,

wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ nge bwiɑ yèn nim mu wɑ̃ɑru wɛ̃ɛmɔ.

Yeremi u Yinni Gusunɔ

somiru kɑnɑmɔ

14 Yinni Gusunɔ, ɑ mɑn bɛkio,

kpɑ n wɑ n bɛkurɑ mɑm mɑm.

A mɑn fɑɑbɑ koowo kpɑ n fɑɑbɑ wɑ.

Domi wunɛ turowɑ nɑ rɑ n siɑrɑmɔ.

15 Yinni Gusunɔ, wee, tɔmbɑ mɑn bikiɑmɔ bɑ mɔ̀,

mɑnɑ nɔni swɑ̃ɑrun gɑri yi ɑ bu sɔ̃ɔwɑ mi, yi woo.

I den bu wɔrimɑ.

16 Adɑmɑ nɑ ǹ yinɛ n wunɛn tɔmbu kpɑrɑ.

N ǹ nɛ, nɑ sɛnde nɔni swɑ̃ɑ ten tɔ̃ru tu kɑ nɑ.

Wunɛn tii, ɑ yɛ̃ mɛ.

A mɑɑ yɛ̃ gɑri yi nɑ yɑrɑ nɛn nɔɔn di kpuro.

17 Yen sɔ̃, ɑ ku de nɑ n mɑɑ bɛrum soore wunɛn sɔ̃,

wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ nɛn kuku yeru nɔni swɑ̃ɑrun sɑɑ.

18 A de be bɑ mɑn nɔni sɔ̃ɔmɔ bu sekuru wɑ.

Kpɑ nɛ, nɑ kun tu wɑ.

A de bu diiri, kpɑ nɛ, nɑ n wɑ̃ɑ kɑ toro sindu.

A de nɔni swɑ̃ɑru tu bu deemɑ,

kpɑ ɑ bu sɛɛyɑsiɑ n kpɑ̃.

Tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugirun bɛɛrɛ wɛ̃ɛbu

19 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, Yeremi, ɑ seewo ɑ dɑ ɑ yɔ̃rɑ kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ tɔmbun kɔnnɔ mi Yudɑbɑn sinɑmbu bɑ rɑ kɑ du kpɑ bu kɑ yɑri, kpɑ ɑ mɑɑ dɑ ɑ yɔ̃rɑ kɔnnɔ si su tien mi. 20 Kpɑ ɑ bu sɔ̃ ɑ nɛɛ, be, Yudɑbɑ kɑ ben sunɔ kɑ be, Yerusɑlɛmugibu, be kpuro be bɑ dumɔ kɔnnɔ sin min di, bu nɛ Yinni Gusunɔgiɑ swɑɑ dɑkio bu nɔ. 21 Nɑ nɛɛ, bɑ n tii sɛ kpɑ bu ku rɑɑ sɔmunu sɔbe tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ. Bu ku rɑɑ mɑɑ nu duusiɑ Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑ kɔnnɔsun di. 22 Bu ku rɑɑ mɑm nu yɑrɑ ben yɛnusun di. Bu ku sɔmburu gɑru ko. Adɑmɑ bu sɑnɑm mɛ yiiyo nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃ nge mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ yiire. 23 Geemɑ, ben bɑɑbɑ be, bɑ swɑɑ tɑɑyɑ. Bɑ ǹ mɑn swɑɑ dɑki. Bɑ nɛn sɔ̃ɔsinu yinɑ.

24 Adɑmɑ be, bɑ̀ n mɑn swɑɑ dɑki kɑ gem, mɑ bɑ ǹ sɔmunu gɑnu duusie Yerusɑlɛmun kɔnnɔsun di tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ, mɑ bɑ tɔ̃ɔ te yi nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃, mɑ bɑ ǹ sɔmburu gɑru kue te sɔɔ, 25 sɑɑ yerɑ sinɑm be bɑ sɔ̃ Dɑfidin sinɑ gɔnɑɔ kɑ ben sinɑ ɑsɑkpɔbu bɑ koo du sɑɑ Yerusɑlɛmun kɔnnɔ sin min di, bɑ n tɑbu kɛkɛbɑ duɑ, be dumi gɑwe, kpɑ gɑbu bɑ n dumi sɔni. Mɛyɑ Yudɑbɑ kpuro kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro bɑ koo mɑɑ du mi, kpɑ Yerusɑlɛmu yɑ n tɔmbu yibɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 26 Tɔmbɑ koo nɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔ Yudɑn wusu kɑ Yerusɑlɛmun bɑru kpɑɑnu kpuron di kɑ Bɛnyɑmɛɛn tem di, kɑ sere mɑɑ guunun di kɑ wɔwin di, kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn di, tem mɛ kpuron di gesi, bu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko kɑ siɑrɑbun yɑ̃kunu, kpɑ bu kɑ kɛ̃nu nɑ, kpɑ bu turɑre dɔ̃ɔ doke mi. 27 Adɑmɑ bɑ̀ kun nɛn gɑri swɑɑ dɑki, yi nɑ nɛɛ, bu mɑn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te yiiyɑ, mɑ bɑ dumɔ Yerusɑlɛmun kɔnnɔsun di, bɑ n sɔmunu sɔɔwɑ, tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te sɔɔ, sɑɑ yerɑ kon wuu ge dɔ̃ɔ doke wi u ǹ gbimɔ kpɑ be kpuro bu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

18

Yeremi u dɑ mɔmɔn yɛnuɔ

1 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ seewo kpɑ ɑ dɑ mɔmɔn yɛnuɔ. Miyɑ kon nun gɑri sɔ̃.

3 Mɑ u seewɑ u dɑ mɔmɔn yɛnu mi. U deemɑ wee u wekeru mɔ̀. 4 Weke te u mɔ̀ mi, tɑ ǹ geɑ kue. Mɑ u ten sɔn te suɑ u kɑ weke kpɑɑru kuɑ te tɑ nùn wɛ̃re. 5 Yerɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 6 mbɑn sɔ̃nɑ nɑ ǹ kpɛ̃ n kɑ bɛɛ Isirelibɑ ko nge mɛ. Wee nge mɛ mɔmɔ wi, u sɔndu suɑ u nɛni win nɔmuɔ, nge mɛyɑ i mɑɑ wɑ̃ɑ nɛn nɔmuɔ. 7 Gɑsɔ, nɑ rɑ gere bweseru gɑrun sɔ̃ n nɛɛ, kon tu wukɑ n surɑ nge dɑ̃ɑ, kpɑ n tu kɑm koosiɑ. 8 Adɑmɑ bwese te, tɑ̀ n ten dɑɑ kɔsɑ tɑ nuku kɔ̃suru deri, nɑ rɑ tu deriwɑ nɑ kun mɑɑ tu kɔ̃sɑ kue. 9 Mɛyɑ gɑsɔ, nɑ rɑ mɑɑ gere bweseru gɑrun sɔ̃ n nɛɛ, kon tu seeyɑ. 10 Adɑmɑ bwese te, tɑ̀ n kɔ̃sɑ mɔ̀ mɑ tɑ ǹ nɛn gere swɑɑ sue, nɑ ku rɑ mɑɑ tu geɑ ye kue ye nɑ rɑɑ gɔ̃ru doke mi. 11 Yen sɔ̃, ɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ sɔɔru mɔ̀ n kɑ bu kɔ̃sɑ kuɑ. Nɑ yen kpunɑɑ yi. Ǹ n mɛn nɑ, ben bɑɑwure u win dɑɑ kɔ̃sɑ derio u wurɑmɑ nɛn mi.

12 Adɑmɑ bɑ koo gere bu nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ bɑ koo kɔsi. Ben bɑɑwure u koo win bwisiku kɔ̃sunu swĩiwɑ u ko ye u kĩ.

Isirelibɑ bɑ Gusunɔ yinɑ

13 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

Isirelibɑ bɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu kuɑ n sɑrɑ.

I bwesenu kpuro bikio,

wɑrɑ u yenin bweseru nɔɔre.

14 Nim mu rɑ kokubu kpe Libɑnin guunu wɔllun di?

Dɑɑ te tɑ kokumɔ,

tɑ rɑ nim gem kpe?

15 Adɑmɑ nɛn tɔmbu bɑ mɑn duɑri

bɑ dɑ bɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ.

Yɑ derɑ bɑ ǹ yɛ̃ ye bɑ mɔ̀ ben swɛɛ sɔɔ.

Bɑ ben yellun swɑɑ dosu derimɔ,

mɑ bɑ swɑɑ kisi swĩi.

16 Bɑ derɑ ben tem mu sɑnkirɑ.

Mɑ tɔmbu bɑ bu yɛ̃ɛmɔ bɑɑdommɑ.

Wi u sɑrɔ mi gesi, ù n mu wɑ,

u rɑ wiru kpɑrewɑ.

17 Yen sɔ̃nɑ kon de bu yɑrinɑ yibɛrɛbɑn wuswɑɑɔ

nge tuɑ ye sɔ̃ɔ yɑri yerun woo gɑ yɑrinɑsiɑ.

Kon bu biru kisi.

Nɑ ǹ bu mɛɛrimɔ sɑnɑm mɛ bɑ nɔni sɔ̃ɔre.

Bɑ nɔɔ tiɑ kuɑ

bu kɑ Yeremi mwɑ

18 Yerɑ tɔn be, bɑ nɛɛ, su Yeremi nɔɔ tiɑ kuɑ su nùn mwɑ. Domi woodɑ kun gbimɔ bɑɑ yɑ̃ku kowobu bɑ̀ kun wɑ̃ɑ. Bwisi kun kpeemɔ bɑɑ bwisigibu bɑ̀ kun wɑ̃ɑ. Gusunɔn gɑri kun gbimɔ yèn sɔ̃ win sɔmɔbɑ sɑri. Ǹ n mɛn nɑ, i nɑ su nùn wɔri su yɑɑ kɑsiki, kpɑ su ku mɑɑ win gɑri nɔ su sere yi lɑɑkɑri ko.

19 Sɑɑ yerɑ Yeremi u Yinni Gusunɔ kɑnɑ u nɛɛ,

Yinni Gusunɔ,

ɑ mɑn swɑɑ dɑkio.

A nɛn yibɛrɛbɑn gɑri yi nɔɔwɔ.

20 Kɑɑ de geɑ yu gɔsirɑ kɔ̃sɑ?

Wee bɑ dɔkɔ kpiriru gbɑ

bu kɑ mɑn kpɛ̃ɛ sɔɔ.

A yɑɑyo mɑ nɑ yɔ̃rɑ wunɛn wuswɑɑɔ ben sɔ̃,

nɑ kɑ nun gɑri kuɑ

kpɑ ɑ ku mɑɑ kɑ bu mɔru ko.

21 Yen sɔ̃, ɑ de gɔ̃ɔru tu ben bibu go.

A de bu gbisuku tɑbu sɔɔ,

kpɑ kurɔbu bu durɔbu kɑ bibu biɑ,

kpɑ bu ko gɔminibu.

A de bɑrɑnu nu durɔ be go,

kpɑ bu ben ɑluwɑɑsibɑ go tɑbu sɔɔ.

22 A de tɑbu kowo wuunu nu bu wɔri.

Kpɑ wuri yi nɔɔrɑ ben yɛnusɔ.

Domi bɑ dɔkɔ kpiriru gbɑ

bu kɑ mɑn kpɛ̃ɛ te sɔɔ.

Bɑ mɑn yinɑ bɛriɑ nɛn swɑɑ sɔɔ.

23 Adɑmɑ wunɛ, Yinni Gusunɔ,

ɑ ben nɔɔsinɑɑ kpuro yɛ̃,

ye bɑ kuɑ bu kɑ mɑn go.

Yen sɔ̃, ɑ ku bu ben torɑnu wɔkɑ.

A ku ben durum ye duɑri.

A de bu fukurɑ wunɛn wuswɑɑɔ.

A bu sɛɛyɑsio wunɛn mɔrun sɑɑ sɔɔ.

19

Weke te tɑ kɔsirɑ

1 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ doo mɔmɔn mi ɑ boo dwe ge bɑ kuɑ kɑ sɔndu. Kpɑ ɑ yɑ̃ku kowo be bɑ bukure kɑ wuun guro gurobu mɛnnɑ, 2 kpɑ i dɑ wɔwɑ ye bɑ mɔ̀ Bɛni Hinɔmuɔ ye yɑ wɑ̃ɑ kɔnnɔ gen mi giɑ, mi bɑ rɑ wekenu mɔm. Miyɑ kɑɑ nɔɔgiru suɑ ɑ gɑri gere yi kon nun sɔ̃. 3 Kɑɑ Yudɑbɑn sinɑmbu kɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ bu swɑɑ dɑkio bu nɔ ye nɛ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ nɑ geruɑ. Kon de nɔni swɑ̃ɑru tu nɑ Yerusɑlɛmuɔ sere wi u ten gɑri nuɑ kpuro, win swɑsu su sikɑri. 4 Domi bɑ mɑn deri, mɑ bɑ yɑm mi disi doke. Bɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ mi, ni be kɑ ben sikɑdobɑ kɑ ben sinɑmbu bɑ ǹ yɛ̃. Mɑ bɑ tɔn dɑbinu go mi, be bɑ ǹ gɑ̃ɑnu kue. 5 Bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli yɑ̃ku yeru bɑniɑ gunguru wɔllɔ. Miyɑ bɑ rɑ kɑ ben bibu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko, yɑ̃ku tèn bweseru nɑ ǹ bu yiire, nɑ ǹ mɑm ten bwisikunu koore.

6 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, tɔ̃nu gɑnu sisi nì sɔɔ bɑ ǹ mɑɑ wɔwɑ ye sokumɔ Tofɛti ǹ kun mɛ Bɛni Hinɔmu. Bɑ koo ye sokuwɑ tɔn goo yeru. 7 Wɔwɑ yen miyɑ kon Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibun nɔɔ tiɑ ye bɑ kuɑ kɑm koosiɑ, kpɑ n de yibɛrɛbɑ bu bu go tɑbu sɔɔ. Kon de gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsu ben gonu di. 8 Kpɑ n de Yerusɑlɛmu yu ko bɑnsu si bɑ koo yɛ̃ɛ. Wi u sɑrɔ mi kpuro, ù n ye wɑ, u biti soorɑ u wiɑ ko nɔni swɑ̃ɑ ten sɔ̃. 9 Kon de yibɛrɛ be, bu bu nɔni sɔ̃ sere bu ben berusebu kɑ ben bibun gonun yɑɑ di.

10 Yen biruwɑ wunɛ Yeremi kɑɑ boo ge kɔrɑ tɔn be bɑ kɑ nun dɑ min wuswɑɑɔ. 11 Kpɑ ɑ nɛɛ, nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni nɑ nɛɛ, kon bu yɑrinɑsiɑ kpɑ n wuu ge kɔsuku nge boo ge, ge bɑ ǹ kpɛ̃ bu mɑɑ sɔmɛ. Tofɛtin wɔwɑ miyɑ bɑ koo tɔmbu sike yèn sɔ̃ bɑ ǹ mɑɑ ɑyeru wɑsi gɑm. 12 Mɛyɑ kon tem mɛ kɑ mɛn tɔmbu kuɑ, kpɑ Yerusɑlɛmu yu ko nge Tofɛti. 13 Yerusɑlɛmugibun yɛnusu kɑ Yudɑbɑn sinɑmbun yɛnusu, yɛnusu kpuro gesi mi bɑ rɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeye kɑ mi bɑ rɑ suru kɑ kperi kɑ sɔ̃ɔ sɑ̃, kɑ sere mi bɑ rɑ mɑɑ bũnu gɑnu sɑ̃, si kpuro su koo disi duurɑwɑ nge Tofɛti.

14 Yen biru, Yeremi u gɔsirɑmɑ Tofɛtin di mi Yinni Gusunɔ u nùn gɔrɑ u win gɑri gere. Mɑ u nɑ u yɔ̃rɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑɔ u tɔmbu kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 15 Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u nɛɛ, wee u koo de kɔ̃sɑ ye u rɑɑ geruɑ kpuro yu Yerusɑlɛmu kɑ yen wuu si su tie deemɑ. Domi sin tɔmbɑ swɑɑ tɑɑyɑ, bɑ ǹ win gere nuɑ.

20

Bɑ Yeremi dɑ̃ɑ doke

1 Yerɑ sɔ̃ɔ teeru, Pɑsuri Imɛrin bii wi u sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowo u kɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun kɔ̃sobun tɔnwero u nuɑ mɑ Yeremi u yenibɑn gɑri geruɑ. 2 Yerɑ u derɑ bɑ nùn so, mɑ bɑ nùn dɑ̃ɑ doke nge wiiro Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ, kɔnnɔ ge bɑ sokumɔ Bɛnyɑmɛɛn kɔnnɔn berɑ giɑ. 3 Adɑmɑ yen sisiru bururu, Pɑsuri u Yeremi dɑ̃ɑ ye wunɑ. Mɑ Yeremi u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ kun mɑɑ nun sokumɔ Pɑsuri. Yĩsi ten tubusiɑnɑ bɔri yɛndɑ kɑ nun sikerenɛ. Adɑmɑ tɛ̃, u nun sokumɔ Mɑgɔɔ Misɑbibu. Yen tubusiɑnɑ nɑndɑbu kɑ nun sikerenɛ. 4 Domi Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, u koo wunɛ kɑ wunɛn bɔrɔbɑ nɑndɑbu kpɛ̃ɛ. U koo de bɛɛn yibɛrɛbɑ bu bɛɛn gɑbu go tɑbu sɔɔ, kpɑ ɑ ye wɑ kɑ wunɛn nɔni. Kpɑ Bɑbilonin sinɑ boko u Yudɑbɑ go kpɑ u gɑbu yoru mwɛɛri u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 5 U koo de yibɛrɛbɑ bu Yerusɑlɛmun ɑrumɑni gurɑ, kɑ sɔmɑ ye tɔmbɑ kuɑn ɑre kpuro, kɑ sere gɑ̃ɑ gee ni nu wɑ̃ɑ ye sɔɔ. U koo de bu Yudɑbɑn sinɑmbun ɑrumɑni gurɑ, kpɑ bu kɑ ye kpuro dɑ Bɑbiloni mi. 6 Pɑsuri, wunɛ kɑ wunɛn yɛnugibu, bɑ koo bɛɛ yoru mwɑ bu kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. Miyɑ i ko i gbi, wunɛ kɑ be ɑ gɑri weesugii kuɑ, kpɑ bu bɛɛ sike mi.

Yeremi u Yinni Gusunɔ

weeweenu koosimɔ

7 Yinni Gusunɔ, ɑ mɑn kɔkurɑ,

mɑ nɑ wunɛn gɑri wurɑ.

A mɑn sɛ̃re ɑ kɑmiɑ.

Wee tɔ̃ru bɑɑtere

tɔmbu kpuro bɑ rɑ n mɑn yɛ̃ɛmɔwɑ,

kpɑ bɑ n mɑn gɑri bɔkɔ mɔ̀.

8 Nɑ̀ n kĩ n gɑri gere,

sere n nɔɔgiru suɑ kɑ dɑm n nɛɛ,

yibɛrɛbɑ bɑ wee bu sun dɑm dɔre,

kpɑ bu sun kɑm koosiɑ.

Yinni Gusunɔ,

tɔmbɑ rɑ n mɑn yɛ̃ɛmɔwɑ wunɛn gɑrin sɔ̃ bɑɑdommɑ.

9 Nɑ̀ n nɛɛ, kon nun deriwɑ,

nɑ ǹ mɑɑ wunɛn gɑri kpɑrɑmɔ,

n dɑ n sɑ̃ɑwɑ nge dɔ̃ɔ u wɑ̃ɑ nɛn wɑsi sɔɔ

u nɛn kukunu mɛnimɔ.

Kpɑ n kookɑri ko n kɑ tii mɑrisi,

ɑdɑmɑ nɑ ku rɑ kpĩ.

10 Nɑ nɔɔmɔ tɔn dɑbinu nu mɑn kɔ̃sɑ bwisikusimɔ.

Bɑ mɔ̀, nɑndɑbu wɑ̃ɑ bɑɑmɑ.

Su kɑ win gɑri dɑ wirugibun mi.

Be bɑ rɑɑ kɑ mɑn nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ

bɑ mɛɛrimɔ nɑ̀ n kon sokurɑ.

Bɑ mɔ̀, sɔrɔkudo kon de bu mɑn sɑmbɑ ko.

Kpɑ bu wɑ bu mɑn mwɑ bu mɔru kɔsie.

11 Adɑmɑ nɑ yɛ̃ mɑ wunɛ Yinni Gusunɔ, ɑ wɑ̃ɑ kɑ nɛ

nge tɑbu durɔ dɑmgii.

Yen sɔ̃nɑ be bɑ mɑn nɔni sɔ̃ɔmɔ bɑ koo sokurɑ.

Bɑ ǹ kpɛ̃ bu mɑn kɑmiɑ.

Yen sɔ̃nɑ bɑ koo sekuru wɑ

kpɑ bɑ n tu yɑɑye sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

12 Wunɛ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni,

wunɛ wi ɑ rɑ tɔnu wɛ̃ɛri,

ɑ kɑ wɑ ù n sɑ̃ɑ gemgii,

kpɑ ɑ n win bwisikunu kɑ win gɔ̃run gɑri yɛ̃,

wunɑ kon de ɑ nɛn yibɛrɛbɑ mɔru kɔsie.

Domi wunɑ nɑ tii nɔmu sɔndiɑ.

13 I Yinni Gusunɔ siɑro kɑ womusu.

Domi u rɑ wɔnwɔndo wɔre

sɑɑ tɔn kɔ̃son nɔmɑn di.

14 Tɔ̃ɔ bɔ̃rigirɑ tɔ̃ɔ tè sɔɔ bɑ mɑn mɑrɑ.

Tɔ̃ɔ te, tu ku domɑru wɑ.

15 Bɔ̃rurowɑ wi u dɑ u nɛn tundo sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

wee, bɑ nùn bii tɔn durɔ mɑruɑ.

Mɑ lɑbɑɑri ye, yɑ nùn nuku doo bɑkɑbu wɛ̃.

16 Durɔ wi, u kɑm koowo

nge wuu si Yinni Gusunɔ u kɑm koosiɑ

u ǹ sin wɔnwɔndu kue.

Kpɑ u wuri nɔ bururu,

kpɑ u tɑbun wurenu nɔ sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ.

17 Mbɑn sɔ̃nɑ Gusunɔ u ǹ yɑnde dere n gbi

sɑnɑm mɛ nɑ wɑ̃ɑ nɛn mɛron nukurɔ,

kpɑ nuku te, tu yɑnde ko nɛn sikiru,

kpɑ nɑ n wɑ̃ɑ mi sere kɑ tɛ̃.

18 Mbɑn sɔ̃nɑ nɑ yɑrɑ nɛn mɛron nukurun di,

nɑ kɑ sere wɑhɑlɑ yeni kɑ wɑsi wuriri bini wɑɑmɔ,

mɑ nɛn wɑ̃ɑrɑ wiru goorɑmɔ kɑ sekuru.

21

Yerusɑlɛmu koo kɑm ko

1-2 Sinɑ boko Sedesiɑsi u Pɑsuri, Mɑɑkiyɑn bii, kɑ Sofoni, yɑ̃ku kowo Mɑseyɑn bii gɔrɑ Yeremin mi, bu nùn sɔ̃ bu nɛɛ, u bu bikiɑru kuo Yinni Gusunɔn mi, domi Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko, u kɑ bu tɑbu mɔ̀. Sɔrɔkudo Yinni Gusunɔ u koo nùn mɑɑmɑɑki gɑɑ kpɑre ben sɔ̃, kpɑ u wɑ u bu deri. Yerɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri kuɑ.

3 Mɑ Yeremi u tɔn be wisɑ u nɛɛ, bu doo sinɑ boko Sedesiɑsin mi bu nɛɛ, 4 ɑmɛniwɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u geruɑ. U nɛɛ, wee, u koo de ben tɑbu kowo be bɑ kɑ Bɑbilonin sinɑ boko kɑ win tɔmbu sɑnnɑmɔ wuun biruɔ bu duki su bu wurɑ wuu ge sɔɔ. 5 Kpɑ wi, Gusunɔn tii u kɑ be Yudɑbɑ sɑnnɑ kɑ mɔru u bu win dɑm sɔ̃ɔsi, 6 u de bɑrɑ kɔ̃suru tu hunde konibɑ kpuro wɔri tu go wuu ge sɔɔ, tɔmbu kɑ yɑɑ sɑbenu. 7 Yen biruwɑ u koo sinɑ boko Sedesiɑsi, Nɛbukɑnɛsɑɑ nɔmu bɛriɑ, wi kɑ win sɔm kowobu kɑ win tɔn be bɑ wɑ̃ɑ wuu ge sɔɔ, be bɑ gesi yɑrɑ bɑrɑrun di, kɑ tɑbun di, kɑ gɔ̃ɔrun di. Be kpurowɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u koo go. U ǹ ben wɔnwɔndu mɔ̀. U ǹ mɑɑ goo derimɔ.

8 Wee ye Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ win tɔmbun sɔ̃. U nɛɛ, wee, u bu swɑɑ yiru yiiyɑmmɛ, swɑɑ yèn mi wɑ̃ɑrɑ wɑ̃ɑ, kɑ yèn mi gɔɔ u wɑ̃ɑ. 9 Wi u koo gesi yɔ̃rɑ wuu ge sɔɔ, u koo gbiwɑ tɑbu sɔɔ, ǹ kun mɛ kɑ gɔ̃ɔru, ǹ kun mɛ kɑ bɑrɑru. Adɑmɑ wi u yɑrɑ u tii Bɑbilonigibu wɛ̃ be bɑ bu tɑrusi, yɛ̃ro koo win wɑ̃ɑru wɔrɑ. Teyɑ tɑ ko n sɑ̃ɑ win ɑrumɑni ye u kpĩɑ u yɑrɑ. 10 Domi u yɔ̃rɑriwɑ u wuu ge kɔ̃sɑ kuɑ, n ǹ mɔ geɑ. U koo gu Bɑbilonin sinɑ boko nɔmu sɔndiɑwɑ u gu dɔ̃ɔ mɛni.

Gɑri yi Yinni Gusunɔ

u Dɑfidin bweseru sɔ̃ɔwɑ

11 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ wunɛ Yeremi kɑɑ Yudɑbɑn sinɑ bokon bweseru sɔ̃. A nɛɛ,

bu nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri nɔɔwɔ.

12 Be, Dɑfidin bweseru,

bɑ n dɑ gem swĩi bɑɑdommɑ.

Kpɑ bu be bɑ dɑm dɔre yɑkiɑ

be bɑ bu dɑm dɔremɔn nɔmɑn di.

Bɑ̀ kun kue mɛ,

nɛn mɔru yɑ koo bu yɑbure

ben kom kɔ̃sum sɔ̃.

Bɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ bu ye go.

13 Kon Yerusɑlɛmugibu wɔri.

Be, be bɑ wɑ̃ɑ wɔwɑ sɔɔ kperun wɔllɔ,

bɑɑ bɑ̀ n gerumɔ bɑ mɔ̀,

wɑrɑ u koo kpĩ u du ben wɑ̃ɑ yerɔ,

u ben kuku yeru turi.

14 Kon bu sɛɛyɑsiɑ nge mɛ ben kookoosu nɛ.

Kon ben sinɑ kpɑɑru dɔ̃ɔ mɛni

te bɑ bɑnɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru,

kpɑ ye yɑ kɑ tu sikerenɛ kpuro yu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

22

1 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ doo Yudɑn sinɑ bokon yɛnuɔ kpɑ ɑ bu gɑri yini sɔ̃. 2 A nɛɛ, wi, Yudɑbɑn sinɑ boko, wi, wi u sɔ̃ Dɑfidin sinɑ gɔnɑɔ, kɑ win bwɑ̃ɑbu kɑ win tɔmbu kɑ be bɑ gesi wɑ̃ɑ sinɑ kpɑɑru mi, 3 bu nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri yini swɑɑ dɑkio bu nɔ. Bu gem swĩiyɔ. Bu be bɑ dɑm dɔremɔ wɔro be bɑ bu dɑm dɔremɔn nɔmɑn di. Bu ku sɔbu kɑ gɔminibu kɑ gobekubɑn gɑ̃ɑnu mwɑ kɑ dɑm. Bu ku mɑɑ tɑɑrɛ sɑrirugibu go yɑm mini. 4 Bɑ̀ n woodɑ yeni mɛm nɔɔwɑ, gɑbu ben bweseru sɔɔ, bɑ ko n bɑndu diiwɑ bɑ n sɔ̃ Dɑfidin sinɑ gɔnɑ yeni sɔɔ. Bɑ koo du sɑɑ kɔnnɔ minin di bɑ n duɑ tɑbu kɛkɛ sɔɔ ye dumi gɑwe, ǹ kun mɛ, bɑ n dumi sɔni, be kɑ ben bwɑ̃ɑbu kɑ ben tɔmbu. 5 Adɑmɑ bɑ̀ n yinɑ bu ye mɛn nɔɔwɑ, sere kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru, sinɑ kpɑɑ te, tɑ koo kowɑ bɑnsu.

6 Wee ye nɑ mɑɑ geruɑ Yudɑbɑn sinɑ kpɑɑrun sɔ̃. Nɑ nɛɛ,

bɑɑ mɛ nɑ sinɑ kpɑɑ te wɑ tɑ wɑ̃

nge dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ ge gɑ wɑ̃ɑ Gɑlɑdiɔ,

ǹ kun mɛ, nge Libɑnin guurun wii kpiiru,

kɑ gem kon tu bɑnsu koosiɑ.

Goo kun mɑɑ sinɑmɔ mi.

7 Kon tɑbu kowobu tɑbu yɑ̃nu sebusiɑ bu tu wɔri.

Kpɑ bu ten gbere yi bɑ kuɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru wukiri bu dɔ̃ɔ doke.

8 Tɔn tuko dɑbinu bɑ koo sɑrɑ wuu gen mi, kpɑ bu sɔ̃ɔnɑ bu nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ Yinni Gusunɔ u wuu bɔkɔ geni kuɑ mɛsum. 9 Kpɑ bu bu wisi bu nɛɛ, gen tɔmbu bɑ wi, ben Yinnin ɑrukɑwɑni kusiɑwɑ, mɑ bɑ dɑ bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ.

Ye Yinni Gusunɔ u geruɑ

Sɑlumun sɔ̃

10 Bɛɛ Yudɑbɑ,

i ku wuri ko Yosiɑsi wi u gun sɔ̃.

I ku mɑɑ win ɑrio ko.

Adɑmɑ i wuri koowo Sɑlumun sɔ̃,

wi bɑ yoru mwɑ bɑ kɑ dɑ tem tukumɔ.

Domi u ǹ mɑɑ wee.

Mɛyɑ u ǹ mɑɑ tem mɛ wɑsi

mi bɑ nùn mɑrɑ mini.

11 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Sɑlumu, Yosiɑsi Yudɑbɑn sinɑ bokon biin sɔ̃, wi u bɑndu dii win bɑɑn ɑyerɔ. U nɛɛ, u doonɑ, u ǹ mɑɑ wee. 12 U koo gbiwɑ dɛsiru sɔɔ mi bɑ kɑ nùn dɑ mi, u ǹ mɑɑ tem mɛ wɑsi.

Yinni Gusunɔ

u Yoyɑkimu gerusi

13 Yeremi u Yoyɑkimu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ,

wunɛ Yoyɑkimu, bɔ̃rurowɑ ɑ sɑ̃ɑ.

Wee ɑ wunɛn sinɑ kpɑɑru bɑnɑ,

ɑdɑmɑ ɑ ǹ gem swĩi.

A tu gidɑmbisɑbɑ sosiɑ

ɑdɑmɑ ye n weenɛ ɑ tɔmbu kuɑ,

ɑ ǹ bu kuɑmmɛ.

A rɑ gɑbu sɔmburu koosie kɑm.

A ku rɑ bu ben kɔsiɑru wɛ̃.

14 Mɑ ɑ nɛɛ, kɑɑ tii sinɑ kpɑɑ bɑkɑru bɑniɑwɑ

kpɑ tɑ n gidɑmbisɑ bɑkɑ mɔ.

Mɑ ɑ fɛnɛntibɑ doke,

ɑ ten gɑni dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru wukiri.

Mɑ ɑ tu swɛ̃rɑsiɑ kom kom ɑ kɑ sɔ̃ɔsi mɑ sinɑ kpɑɑrɑ.

15-16 Yèn sɔ̃ ɑ kɑ sinɑ kpɑɑ te sɛdurubɑ bɑnɑ,

yeyɑ n derɑ ɑ sɑ̃ɑ sinɑ boko?

Wunɛn bɑɑbɑn tii u ǹ sɑ̃ɑ sinɑ boko ro?

U rɑ diwɑ kpɑ u nɔ nge bɑɑwure,

ɑdɑmɑ u rɑ bɑɑwure kuewɑ ye n weenɛ u ko.

U rɑ sɑ̃ɑrobu kɑ wɔnwɔndobu siriewɑ dee dee.

Yen sɔ̃nɑ ye kpuro yɑ nùn koorɑ dee dee win wɑ̃ɑru sɔɔ.

Wi u mɑɑ mɔ̀ nge mɛ,

wiyɑ u wi, Yinni Gusunɔ yɛ̃ kɑ gem.

17 Adɑmɑ wunɛ, wunɛn tiin ɑrufɑɑniwɑ ɑ kɑsu.

A kɑsuwɑ ɑ tɑɑrɛ sɑrirugibu dɑm dɔre

kpɑ ɑ bu go.

18 Yen biru, Yeremi u mɑɑ nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u gerumɔ Yoyɑkimu, Yosiɑsin bii, Yudɑbɑn sinɑ bokon sɔ̃. U nɛɛ,

ù n gu, bɑ ǹ nùn gɔɔ swĩiyɑmmɛ bu nɛɛ,

wɑiyo nɛn mɔɔ!

Wɑiyo nɛn sesu!

Wɑiyo nɛn yinni!

19 Adɑmɑ bɑ koo win goru gɑwɑwɑ bu yɑrɑ Yerusɑlɛmun di

bu sike nge yɑɑ sɑberu.

Yerusɑlɛmu yɑ koo sekuru wɑ

20 Yeremi u nɛɛ,

wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ.

U nɛɛ, bɛɛ Yerusɑlɛmugibu,

i doo i yɔ guu te bɑ mɔ̀ Libɑniɔ,

kɑ Bɑsɑnin guurɔ,

kɑ Abɑrimun gungunu wɔllɔ,

kpɑ i kuuki ko i nɔɔgiru suɑ.

Domi be i kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ bɑ munkirɑ.

21 U bɛɛ kirɔ kuɑ sɑnɑm mɛ i wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ,

ɑdɑmɑ i nɛɛ, i ǹ nùn swɑɑ dɑkimɔ.

Nge mɛyɑ bɛɛn dɑɑ yɑ sɑ̃ɑ sɑɑ bɛɛn piiburun di,

i ku rɑ nùn swɑɑ dɑki.

22 Tɛ̃, bɛɛn kpɑrobu bɑ koo kɑ woo doonɑ

kpɑ be i kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ

bu bu yoru mwɛɛri bu kɑ dɑ tem tukumɔ.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ i ko i sekuru wɑ,

bɛɛn kom kɔ̃sum sɔ̃.

23 Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu,

bɛɛ be i sɔ̃ sɛ̃ɛ bɛɛn dii burɑnu sɔɔ

ni i kuɑ kɑ Libɑnin dɑ̃ɑ geɑ,

ɑmɔnɑ bɛɛn weeweenu ko n nɛ,

sɑnɑm mɛ wuriribu koo bɛɛ deemɑ

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

Yinni Gusunɔ

u Yoyɑkini sirimɔ

24 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, kɑɑ Yoyɑkini, wi bɑ mɑɑ mɔ̀ Yekoniɑ, Yoyɑkimun bii, Yudɑbɑn sinɑ boko sɔ̃ ɑ nɛɛ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, bɑɑ ù n sɑ̃ɑn nɑ nge tɑɑbu nɛn nɔm geuɔ, kon nùn wunɑ min di. 25 Kon nùn win yibɛrɛbɑ nɔmu sɔndiɑ, be, be bɑ kɑsu bu nùn go. Kon nùn bu nɔmu sɔndiɑ be, bèn bɛrum u mɔ mi. Beyɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko kɑ win tɑbu kowobu. 26 Kon bu kɔ̃, wi kɑ win mɛro wi u nùn mɑrɑ. Kpɑ bu kɑ bu dɑ tem tukumɔ mi bɑ ǹ bu mɑrɑ. Miyɑ bɑ koo gbi. 27 Sɑɑ gɑɑ sɔɔ, bɑ ko bɑ n kĩ bu gɔsirɑmɑ ben temɔ ɑdɑmɑ yɑ ǹ koorɔ.

28 Gɑbɑ koo bikiɑ bu nɛɛ, Yoyɑkini wi, u sɑ̃ɑwɑ nge weke te tɑ kɔsire, ǹ kun mɛ, nge gɑ̃ɑ ni goo kun mɑɑ kĩ? Aɑwo. Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ bɑ wi kɑ win bweseru tem yɑrɑ mɑ bɑ kɑ bu dɑ sere mi bɑ ǹ yɛ̃.

29 Mɑ Yeremi u nɛɛ, nɛn temgibu, i nɔɔwɔ ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. 30 U nɛɛ, i durɔ wi gɑrisio wi u ǹ koorɑmɔ win wɑ̃ɑru sɔɔ. U ko n sɑ̃ɑwɑ nge wi u bibu biɑ, domi win bweseru sɔɔ, goo kun mɑɑ sinɑmɔ sinɑ gɔnɑ sɔɔ u Yudɑbɑ kpɑrɑ.

23

Kpɑro kɔ̃sobu

1-2 Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u nɛɛ, bɔ̃rurobɑ kpɑro be bɑ nɛn tɔmbu goomɔ, mɑ bɑ bu yɑrinɑsiɑmɔ nge yɑ̃ɑ kpɑro kɔ̃sobu. Nɑ mɑɑ nɛɛ, wee bɑ nɛn tɔmbu girɑ, bɑ bu yɑrinɑsiɑ bɑ yinɑ bu bu nɔɔri. Yen sɔ̃, kon bu sɛɛyɑsiɑ ben nuku kɔ̃su ten sɑɑbu.

3 Kpɑ n nɛn tɔn be bɑ tie mwɛɛrimɑ tem kpuron di, mi nɑ rɑɑ derɑ bɑ yɑrinɛ, n kɑ bu wurɑmɑ ben temɔ, kpɑ bu mɑrurɑ bu dɑbiɑ. 4 Nɛ, Yinni Gusunɔ kon bu kpɑro kpɑobu wɛ̃ be bɑ koo bu kpɑrɑ. Bɑ ǹ mɑɑ nɑndɑmɔ bɛrum sɔ̃. Bɑɑ ben turo kun mɑɑ biɑrɑmɔ.

5 Wee sɑɑ yɑ sisi

yè sɔɔ kon gemgii goo seeyɑ Dɑfidin bweserun di

nge dɑ̃ɑ kpii pɔturɑ,

kpɑ u n bɑndu dii kɑ bɑɑdommɑɔ.

U koo tɔn be kpɑrɑwɑ kɑ bwisi gee.

Kpɑ u gem sɔ̃ɔsi tem mɛ sɔɔ.

6 Win wɑɑti ye sɔɔ,

Yudɑbɑ bɑ koo fɑɑbɑ wɑ.

Kpɑ u de Isirelibɑ bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Kpɑ bɑ n nùn sokumɔ bɑ n mɔ̀,

Yinni Gusunɔwɑ u sɑ̃ɑ ben fɑɑbɑ kowo.

7 Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, wee sɑɑ yɑ mɑɑ sisi yè sɔɔ bɑ ǹ mɑɑ bɔ̃rumɔ bu nɛɛ, kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru wi u bu yɑrɑmɑ sɑɑ Egibitin tem di. 8 Adɑmɑ bɑ ko n dɑ gerewɑ bu nɛɛ, kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru wi u bu yɑrinɑsiɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ kɑ wusu gɑsu sɔɔ, mɑ u mɑɑ kɑ bu wurɑmɑ min di, bu kɑ sinɑ ben temɔ.

Gɑri yi Yeremi

u sɔmɔ weesugibu sɔ̃ɔwɑ

9 Ǹ n sɔmɔbun sɔ̃n nɑ,

nɛn gɔ̃ru gɑ sɑnkirɑ too,

mɑ nɑ diirimɔ sere kɑ nɛn kukunɔ.

Nɑ sɑ̃ɑ nge wi tɑm mu goomɔ

Yinni Gusunɔ kɑ win gɑri dɛɛrin sɔ̃,

yi u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

10 tɔmbɑ yibɑ tem mɛ sɔɔ,

be bɑ sɑkɑrɑru mɔ̀.

Kɔ̃sɑ bɑ nɑɑ gire.

Miyɑ ben dɑm mu wɑ̃ɑ.

Yen sɔ̃nɑ tem mɛ, mu sɑnkire,

mɑ mɛn kpɑrɑ yee ni nu wɑ̃ɑ gbɑburun berɑ giɑ nu gberɑ.

Domi u mu bɔ̃rusi.

11 Gusunɔn sɔmɔbu kɑ yɑ̃ku kowobu bɑ sɑnkire,

u wɑ mɑ bɑ nuku kɔ̃su kom mɔ̀

sere kɑ win sɑ̃ɑ yerɔ.

12 Yen sɔ̃nɑ ben swɑɑ yɑ koo wɔriɑ,

kpɑ yu bu yɑm tĩre.

U koo de bu bu bɔriɑ,

kpɑ bu wɔruku sɑɑ ye u koo bu sɛɛyɑsiɑ

u de wɑhɑlɑ yu bu deemɑ.

Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

Yudɑn Gusunɔn sɔmɔbun

kɔ̃sɑn kpɑ̃ɑru

13 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

kɔ̃sɑ ye nɑ wɑ nɛn sɔmɔbu bɑ mɔ̀ Sɑmɑriɔ,

yɑ ǹ kɑ nɔɔ gerurɔ.

Domi bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin yĩsirɑ bɑ kɑ gɑri mɔ̀.

Mɑ bɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑ gɛrɑsiɑ nɛn swɑɑn di.

14 Adɑmɑ kom kɔ̃sum mɛ nɑ wɑ Gusunɔn sɔmɔbun suunu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ,

mu beɔnɔgim kere.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ sɑkɑrɑ kowobu,

mɑ bɑ weesu mɔ̀,

bɑ tɔn kɔ̃sobu dɑm kɛ̃mɔ bu ku kɑ ben kom kɔ̃sum deri,

mɑ nɑ be kpuro gɑrisi nge Sodomu kɑ Gomɔrɑn tɔmbu.

15 Yen sɔ̃nɑ nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

nɑ nɛn sɔmɔbu Yerusɑlɛmuɔ sɔ̃ɔmɔ

mɑ wee kon de bu dɑ̃ɑ kiku gɑgu* ge gɑ sosu di,

kpɑ bu nim mɛ mu dɛ̃ɛ mɔ nɔ.

Domi beyɑ bɑ derɑ tem mɛn tɔmbu kpuro bɑ ǹ mɑɑ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ.

Sɔmɔ weesugibu

16 Amɛniwɑ nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ,

i ku mɑɑ nɛn sɔmɔ ben gɑri swɑɑ dɑki.

Domi bɑ derɑ i yĩiyɔ ye i ǹ wɑsi.

Ben tiin gɔ̃run bwisikunɑ bɑ gerumɔ,

n ǹ mɔ yi yi wee nɛn nɔɔn di.

17 Bɑ rɑ mɑm be bɑ mɑn gɛmɑ sɔ̃ bu nɛɛ,

nɑ be geruɑ nɑ nɛɛ,

bɑ koo bɔri yɛndu wɑ.

Kpɑ bɑ n be bɑ ben tii tiin gɔ̃ru kĩru mɔ̀ sɔ̃ɔmɔ bɑ n mɔ̀,

bɑ ǹ kɔ̃sɑ gɑɑ wɑsi.

18 Yeremi u nɛɛ,

ben wɑrɑ u kɑ Yinni Gusunɔ wesiɑnɑ.

Nge ben wɑrɑ u win gɑri nuɑ u yi lɑɑkɑri kuɑ.

19 Wee Yinni Gusunɔn mɔru yɑ koo nɑ nge guru woo bɔkɔ

kpɑ yu tɔn kɔ̃sobu wɔri.

20 Win mɔru ye, yɑ ǹ suremɔ,

mɑ n kun mɔ u win himbɑ yibiɑ.

Amɛn biru, yɑ koo bɛɛ nɛn tɔmbu yeeri.

21 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

sɔmɔ be, bɑ duki dɑ, bɑɑ mɛ nɑ ǹ bu gɔre.

Bɑ mɑɑ gɑri geruɑ, bɑɑ mɛ nɑ ǹ kɑ bu gɑri kue.

22 Bɑ̀ n dɑɑ nɛn gɑri swɑɑ dɑki,

nɛn gɑriyɑ bɑ koo rɑɑ kpɑrɑ nɛn tɔmbun suunu sɔɔ.

Kpɑ bu wɑ bu gɔ̃ru gɔsiɑ bu ben kom kɔ̃sum deri.

Yinni Gusunɔ

u wɑ̃ɑ yɑm kpuro

23 Nɛ Gusunɔ, nɑ wɑ̃ɑwɑ yɑm kpuro,

turuku kɑ tontondeɔ.

24 Goo u koo kpĩ u kuke nɑ kun nùn wɑ?

Nɑ wɑ̃ɑwɑ yɑm kpuro, wɔllɔ kɑ temɔ.

Mbɑ yɑkɑsu kɑ dobi

yi mɔɔsinɛ

25 Nɑ nɔɔmɔ ye sɔmɔbu bɑ gerumɔ. Be bɑ gɑri weesugii mɔ̀ kɑ nɛn yĩsiru bɑ mɔ̀, nɑ kɑ bu gɑri kuɑ dosu sɔɔ, 26 sere sɑɑ yerɑ̀ sɔmɔ beni bɑ ko n gɑri weesugii mɔ̀, kpɑ bɑ n nɛn tɔmbu nɔni wɔ̃kumɔ kɑ ben gɔ̃run gɑri. 27 Bɑ kĩwɑ ben dosu weesugisun gɑri yi de nɛn tɔmbu bu nɛn yĩsiru duɑri nge mɛ ben bɑɑbɑbɑ bɑ rɑɑ mɑn duɑri bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin sɔ̃. 28 Sɔmɔ wi u dosɑ u geruo mɑ u dosɑ. Wi nɑ mɑɑ kɑ gɑri kuɑ u yi tusio dee dee.

Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

mbɑ yɑkɑsu kɑ dobi yi mɔɔsinɛ.

29 Nɛn gɑri kun sɑ̃ɑ nge dɔ̃ɔ ro?

Yi ǹ sɑ̃ɑ nge mɑtɑlɑkɑ ye yɑ rɑ kperu kɔre ro?

30 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, kon sɔmɔ be sɛɛyɑsiɑ, be, be bɑ ben winsim gɑri suɑmɔ bɑ kɑ gɑri weesugii mɔ̀. 31 Kon bu sɛɛyɑsiɑ be bɑ ben tii tiin gɑri suɑmɔ bɑ gerumɔ kɑ nɛn yĩsiru. 32 Kon bu sɛɛyɑsiɑ be bɑ ben dosu weesugisu tɔmbu sɔ̃ɔmɔ. Mɑ bɑ derɑ nɛn tɔmbɑ kɔ̃ɔrɑmɔ ben wee si kɑ ben tɔn biɑrun sɔ̃. Nɑ ǹ bu gɔre, nɑ ǹ mɑɑ bu woodɑ wɛ̃. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ ɑrufɑɑni gɑɑ mɔ tɔn ben suunu sɔɔ.

Yinni Gusunɔn gɑri

yi sɑ̃ɑwɑ sɔmunu

33 Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔn ben goo, ǹ kun mɛ nɛn sɔmɔ goo, ǹ kun mɛ yɑ̃ku kowo goo ù n nun bikiɑ u nɛɛ, mbɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ, sɔmu nirɑ̀ nɑ bu sɔbi, kɑɑ nùn wisiwɑ ɑ nɛɛ, berɑ bɑ sɑ̃ɑ nɛn sɔmunu. Adɑmɑ kon bu biru kisi. 34 Ben wi u gesi nɔɔ wukiɑ u nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu sɔmunu sɔbi, kon yɛ̃ro sɛɛyɑsiɑwɑ wi kɑ win yɛnugibu. 35 Ye bɑɑwure u koo kpĩ u win winsim bikiɑ, yerɑ, u nɛɛ, mbɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ, mbɑ u wisɑ. 36 Adɑmɑ bu ku rɑɑ mɑɑ gere bu nɛɛ, nɑ bu sɔmunu sɔbi. Wi u ye geruɑ, win gɑri koo wɔri win tii sɔɔ. Domi bɑ nɛn gɑri tɛmɑmɔwɑ nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ ben Yinni wi u rɑ n wɑ̃ɑ, u dɑm kpuro mɔ. 37 Kɑɑ mɑɑ sɔmɔ be bikiɑ ɑ nɛɛ, mbɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu sɔ̃ɔwɑ. Mbɑ nɑ bu wisɑ. 38 Bɑ̀ n mɑɑ nun wisɑ bɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu sɔmunu sɔbi, bɑɑ mɛ nɑ nɛɛ, bu ku mɑɑ yen gɑri ko, ɑ bu wisio ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, 39 kon bu biru kisi kpɑ n bu duɑri, be kɑ ben wuu ge nɑ rɑɑ be kɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃. 40 Kon mɑɑ bu seku bɑkɑru doke te tɑ ǹ duɑrirɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Kpɑ bɑ kun mɑɑ bɛɛrɛ mɔ tɔmbun nɔni sɔɔ.

24

Figie bii

ni nu wɑ̃ɑ birenu yiru sɔɔn gɑri

1 Ye Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko u Yoyɑkini, Yoyɑkimun bii, Yudɑbɑn sinɑ boko mwɑ kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ ben dɑ̃ɑ dɑ̃kobu kɑ ben sekobu, u kɑ bu dɑ Bɑbiloniɔ, sɑɑ ye sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi figie bii ni bɑ doke birenu yiru sɔɔ sɔ̃ɔsi sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ. 2 Bire nin teeru tɑ figie bii geenu yibɑ ni nu sɑ̃ɑ nge yen mɑrum gbiikum. Mɑ teerɑ mɑ bii kɔ̃sunu yibɑ ni nu ǹ diirɔ.

3 Mɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi bikiɑ u nɛɛ, Yeremi, mbɑ ɑ wɑɑmɔ mi. Mɑ u wisɑ u nɛɛ, birenu yiruwɑ nɑ wɑɑmɔ, ni nu figie binu yibɑ. Gɑnu geɑ sɑ̃ɑ, mɑ gɑnu kɔ̃sunu sɑ̃ɑ, nu ǹ diirɔ.

4 Yerɑ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 5 wee ye nɑ geruɑ, nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni. Nɑ nɛɛ, nge mɛ figie bii gee ni, nu rɑ tɔmbu wɛ̃re, nge mɛyɑ kon Isireli be bɑ yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ mɛɛri kɑ nɔnu geu. 6 Kon de bu wurɑmɑ ben tem mini. Nɑ ǹ mɑɑ bu surɑmɔ, kon bu tɑ̃sisiɑwɑ. Nɑ ǹ mɑɑ bu wukɑmɔ, kon bu girɑwɑ n sire. 7 Kon bu gɔ̃ru kpɔɔ wɛ̃, kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ kpuron Yinni. Bɑ koo wurɑmɑ nɛn mi kpɑ bɑ n sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu bɑ n mɑn sɑ̃ɑmɔ.

8 Adɑmɑ Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ boko kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ tɔn be bɑ tie Yerusɑlɛmuɔ kɑ be kpuro be bɑ sɔ̃ tem mɛ sɔɔ, kɑ sere be bɑ kpikiru dɑ Egibitiɔ, kon dewɑ bɑ n sɑ̃ɑ nge figie bii kɔ̃su ni nu ǹ diirɔ mi. 9 Tɔmbu bɑ̀ n bu wɑ bɑ koo biti soorɑ. Gee kon bu yɑrinɑsiɑ kpuro, bɑ koo bu yɛ̃ɛwɑ bu bu yɑɑkoru koosi kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ kpɑ bɑ n dɑ kɑ ben yĩsiru tɔmbu bɔ̃rusi. 10 Kon bu tɑbu suremɑ kɑ gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑnu sere bu kɑ gbi tem mɛ kpuro sɔɔ, mɛ nɑ be kɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃.

25

Yudɑbɑn mɛm nɔɔ sɑrirun ɑre

1 Yoyɑkimu, Yosiɑsin bii, Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri kuɑ Yudɑbɑn sɔ̃. Yɑ sɑ̃ɑwɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuu. 2 Mɑ Yeremi u Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 3 sɑɑ Yosiɑsi, Amɔɔn biin bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ itɑsen di, n kɑ gisɔ girɑri, yen wɔ̃ɔ yɛndɑ itɑwɑ mi. Sɑɑ min diyɑ nɑ rɑ n bɛɛ Gusunɔn gɑri sɔ̃ɔmɔ ɑdɑmɑ i ku rɑ mɑn swɑɑ dɑki. 4 Yinni Gusunɔ u rɑ n bɛɛ win sɔm kowobu gɔriɑmmɛ, berɑ win sɔmɔbu. U derɑ bɑ nɑ nɑ sɑɑ yee yellun di. Adɑmɑ i ǹ bu swɑɑ dɑki, i ǹ ben gɑri wure. 5 Sɔmɔ be, bɑ rɑ n gerumɔ bɑ n mɔ̀, i gɔ̃ru gɔsio kpɑ i bɛɛn dɑɑ kɔ̃sɑ deri, kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ bɛɛn tem sɔɔ, mɛ Yinni Gusunɔ u bɛɛ kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ wɛ̃ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 6 I ku mɑɑ bũu goo yiirɑ i nùn sɑ̃. I ku Gusunɔn mɔru seeyɑ kɑ bɛɛn bwɑ̃ɑroku ni i kuɑ kɑ bɛɛn tii, kpɑ u ku mɑɑ bɛɛ kɔ̃sɑ gɑɑ kuɑ. 7 Adɑmɑ Yinni Gusunɔn tii u nɛɛ, i ǹ nùn swɑɑ dɑki. I win mɔru seeyɑwɑ bɛɛn bwɑ̃ɑroku ni i kuɑn sɔ̃. Mɑ yɑ kɑ bɛɛ kɔ̃sɑ nɑɑwɑ.

8 Yen sɔ̃nɑ wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ, yèn sɔ̃ i ǹ nùn swɑɑ dɑki, 9 yen sɔ̃nɑ u koo mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geun tɔmbu kpuro gurɑmɑ kɑ win sɔm kowo Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko. Kpɑ bu bɛɛn tem mɛn tɔmbu wɔri bu kɑm koosiɑ, kɑ be bɑ bɛɛ sikerenɛ kpuro. Tem mɛ, mu koo kowɑ bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Wi u sɑrɔ mi, kpɑ biti yu nùn mwɑ, sere u wiɑ ko. 10 Bɑ ǹ mɑɑ tɔ̃ɔ bɑkɑnun womusu nɔɔmɔ mi, kɑ sere kurɔ kpɑɑnun womusu. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ nɑmbun wɔkinu nɔɔmɔ. Bɑ ǹ mɑɑ fitilɑnu wɑsi mi. 11 Tem mɛ kpuro mu koo kowɑ bɑnsu, kpɑ bɛɛ, win tɔmbu, i Bɑbilonin sinɑ boko yoru diiyɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔkuru.

12 Adɑmɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔku ten biru, Yinni Gusunɔ u koo Bɑbilonin sinɑ boko kɑ win tɔmbu seesimɑ ben torɑ ni bɑ kuɑn sɔ̃, kpɑ u ben tem kɑm koosiɑ mu ko bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 13 Bɔ̃ri yi u geruɑ tem mɛn sɔ̃, kɑ sere yèn gɑri nɛ, Yeremi nɑ geruɑ nɑ yoruɑ tire te sɔɔ, bwesenu kpuron sɔ̃, yi koo koorɑwɑ. 14 Domi bwese dɑmginu kɑ sinɑm dɑmgibɑ koo bu yoru mwɛɛri. Nge mɛyɑ Gusunɔ u koo kɑ bu ben kɔ̃sɑ kɔsie ye bɑ rɑɑ kuɑ.

Gusunɔ

u koo bwesenu kpuro sɛɛyɑsiɑ

15 Yinni Gusunɔ u win mɔru weesinɑ kɑ tɑm mɛ u doke nɔrɑ sɔɔ u nɛ, Yeremi tĩi u nɛɛ, n ye mɔɔ kpɑ n de bwese nìn mi u mɑn gɔriɔ nu ye nɔ. 16 Bɑ̀ n wɑ mɑ u derɑ yibɛrɛbɑ bɑ bu wɔri bɑ goomɔ, bɑ ko n bɑ̃ɑrimɔwɑ kpɑ bɑ n burisinɛ nge wiirobu.

17 Yerɑ nɑ nɔrɑ ye mwɑ Yinni Gusunɔn nɔmɑn di. Mɑ nɑ derɑ bwese nìn mi u mɑn gɔrɑ nu win mɔru ye nɔrɑ. 18 Nɑ toruɑ nɑ ye Yerusɑlɛmugibu nɔrusiɑ, kɑ Yudɑn wusu kpuron tɔmbu kɑ ben sinɑmbu kɑ ben sinɑ ɑsɑkpɔbu, kpɑ Gusunɔ u wɑ u ben tem kɑm koosiɑ kpɑ wi u sɑrɔ mi, u biti soorɑ sere u wiɑ ko. Kpɑ bɑ n dɑ kɑ ye tɔmbu bɔ̃rusi nge mɛ yɑ koorɑ tɛ̃.

19 Yen biru, nɑ bwese ni nu tiegibu ye nɔrusiɑ. Beyɑ Egibitin sunɔ kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu, kɑ win tɔmbu kpuro, 20 kɑ bwese tuku ni nu wɑ̃ɑ Egibitiɔ, kɑ Usɑn sinɑmbu, kɑ Filisitibɑn sinɑmbu, beyɑ Asikɑlonigii, kɑ Gɑsɑgii, kɑ Ekoronigii, kɑ sere be bɑ mɑɑ tie Asidɔduɔ, ben sunɔ, 21 kɑ Edɔmubɑ, kɑ Mɔɑbubɑ, kɑ Amɔnigibu, 22 kɑ Tirin sinɑmbu kɑ Sidonin sinɑmbu, kɑ sere sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun berɑ giɔ, 23 kɑ sere mɑɑ Dedɑnigibu, kɑ Temɑgibu, kɑ Busigibu, kɑ be bɑ rɑ wii bɑɑnun seri kɔni, 24 kɑ mɑɑ Dɑɑrububɑn sinɑmbu, kɑ bwesenu kpuron sinɑmbu be bɑ wɑ̃ɑ gbɑburɔ mi yɑni sɛɛri wɑ̃ɑ, 25 kɑ Simirin sinɑmbu kɑ Elɑmun sinɑmbu kɑ sere Mɛdibɑn sinɑmbu, 26 kɑ sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ kpuro, be bɑ wɑ̃ɑ turuku kɑ be bɑ tomɑ.

Bwese ni nu gesi wɑ̃ɑ hɑnduniɑ sɔɔ, ni kɑ nin sinɑmbu bɑ mɔru ye nɔrɑ mɑ Bɑbiloni ye bɑ mɑɑ mɔ̀ Sesɑki, yen sinɑ boko u ye dɑkurɑ.

27 Yinni Gusunɔ u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ n Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ n nɛɛ, ɑmɛniwɑ wi, ben Yinni, wi u mɑɑ sɑ̃ɑ wɔllu kɑ tem Yinni u geruɑ. U nɛɛ, bu nɔruo sere yu bu go, bu siruku kpɑ bu wɔruku sere bu kpɑnɑ bu se yèn sɔ̃ u derɑ yibɛrɛbɑ bɑ bu wɔri bɑ goomɔ. 28 U mɑɑ nɛɛ, bwese nin gɑru tɑ̀ n yinɑ tu nɔ ye nɑ tu tĩi, n tu sɔ̃ɔwɔ n nɛɛ, tu nɔruo bɑɑ ǹ n mɛren nɑ. Wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin woodɑwɑ. 29 Domi u ǹ win wuu Yerusɑlɛmu deri. Ǹ n mɛn nɑ, u koo bweseru gɑru deri? Aɑwo, u ǹ derimɔ. Bwesenu kpuro sɔɔrɑ u koo win mɔru sure. Wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u yeni geruɑ.

30 U mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n bu sɔ̃ɔwɔ n nɛɛ,

wi, Yinni Gusunɔ u koo kukiri wɔllun di.

Win nɔɔ gɑ koo nɔɔrɑ sɑɑ win wɑ̃ɑ yee dɛɛrɑrun di.

U koo win tem kukirisi.

U koo hɑnduniɑgibu kpuro kukirisi

nge tɔn dɑbi te tɑ dĩɑnu gɛ̃ɛmɔ gberɔ.

31 Win kukiribu koo nɔɔrɑ hɑnduniɑ kpuro sɔɔ.

Domi u tɔmbu kpuro sokumɔ win siri gbɑburɔ.

Wi siribu di, u koo yɛ̃ro gowɑ kɑ tɑkobi.

32 Wi Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, u mɑɑ nɛɛ,

win siribu bu ko n sɑ̃ɑwɑ nge woo bɔkɔ

ge gɑ bwesenu kpuro gɑsirimɔ,

gɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ kpuro bukiɑnɛ.

33 Be Yinni Gusunɔ u koo de bu gbi siri bi sɔɔ, bɑ ko n tɛriewɑ bɑɑmɑ hɑnduniɑɔ. Goo sɑri wi u koo ben gonu mɛnnɑ u sike, kpɑ bu ben gɔɔ swĩ. Nu koo kowɑ tɑɑki tem sɔɔ.

34 Bɛɛ, win tɔmbun kpɑrobu,

i wuri koowo, i bindio temɔ.

Domi tɔ̃rɑ tunumɑ tè sɔɔ bɑ koo bɛɛ sɑkiri.

I ko i wɔrumɑ i kɔsikirɑ

nge tem mɔn weke burɑru.

35 I ǹ kisirɑmɔ

domi i ǹ kuku yeru wɑsi.

36 Wee, kpɑro ben wuri yi koo nɔɔrɑ

domi Yinni Gusunɔ u koo ben tem kɑm koosiɑ

37 kɑ win mɔru bɑkɑ.

Tem mɛ, mu wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ,

ɑdɑmɑ mu koo ko bɑnsu.

38 Nge mɛ gbee sunɔ gɑ rɑ yɑri gen wɑ̃ɑ yerun di

gu kɑ dĩɑnu kɑsu,

nge mɛyɑ Yinni Gusunɔ u koo yɑri win wɑ̃ɑ yerun di,

u de bwesenu nu goonɑ

kpɑ tem mu tɔmbu biɑ win mɔru bɑkɑn sɔ̃.

26

Yeremi u wɑ̃ɑ Yudɑbɑn

wirugibun wuswɑɑɔ

1 Ye Yoyɑkimu, Yosiɑsin bii Yudɑn sinɑ boko u bɑndu di, yen sɔ̃ɔ mɛɛ terɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri yini kuɑ u nɛɛ, 2 ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ nɑ nɛɛ, ɑ yɔ̃ro sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑ mini. Tɔn be bɑ koo nɑ sɑɑ Yudɑn wusu kpuron di bu kɑ mɑn sɑ̃, kpɑ ɑ bu gɑri yi kpuro sɔ̃ yi nɑ nɛɛ, ɑ bu sɔ̃. Bɑɑ yin tiɑ ɑ ku rɑ bure. 3 Bɑ̀ n wurɑ bɑ nun swɑɑ dɑki, mɑ bɑ wurɑ ben dɔɔ sɔɔ, bɑ ben kom kɔ̃sum deri, kɔ̃sɑ ye nɑ rɑɑ gɔ̃ru doke n bu kuɑ, kon ye deri. 4 A bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bu mɑn swɑɑ dɑkio bu nɛn woodɑbɑ swĩi ye nɑ bu wɛ̃, 5 kpɑ bu ku nɛn gɔrobun gɑri ɑtɑfiiru ko. Nɑ rɑ be bu gɔrie sɑɑ yellun di, ɑdɑmɑ bɑ ǹ bu swɑɑ dɑki. 6 Yen sɔ̃, kon sɑ̃ɑ yee te kɑm koosiɑ nge mɛ nɑ Silogiru kuɑ, kpɑ n de bwesenu kpuro nu wuu gen yĩsiru siɑ nù n bɔ̃rumɔ.

7 Yɑ̃ku kowobu kɑ Gusunɔn sɔmɔbu kɑ wuun tɔmbu bɑ Yeremin gɑri yi nuɑ yi u gerumɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 8 Ye u gɑri yi geruɑ u kpɑ yi Yinni Gusunɔ u nùn yiire u tɔn be kpuro sɔ̃ mi, yerɑ yɑ̃ku kowo be, kɑ Gusunɔn sɔmɔ be, kɑ sere wuun tɔn be bɑ tie kpuro bɑ nɑ bɑ nùn sɛ̃re. Bɑ gbɑ̃sukumɔ bɑ mɔ̀, kɑɑ gbiwɑ. 9 Tɔmbu kpuro bɑ nɑ bɑ Yeremi mɛnnɛ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru mi, bɑ mɔ̀, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ gerumɔ kɑ Yinni Gusunɔ yĩsiru ɑ mɔ̀, sɑ̃ɑ yee teni tɑ koo kɑm kowɑ nge Silogiru, kpɑ Yerusɑlɛmu yu ko bɑnsu.

10 Ye Yudɑn wirugibu bɑ nuɑ mɛ, yerɑ bɑ seewɑ sinɑ kpɑɑrun di bɑ dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ, mɑ bɑ sinɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔwɔ ge bɑ sokumɔ kɔnnɔ kpɔɔ. 11 Mɑ yɑ̃ku kowo be, kɑ Gusunɔn sɔmɔ be, bɑ wirugibu kɑ tɔn be bɑ tie kpuro sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, n weenɛwɑ bu durɔ wini go. Domi gɑri kɑmwɑ u wuu geni gerusimɔ. Bɛɛn tii i mɑɑ yi nuɑ kɑ bɛɛn swɑɑ.

12 Mɑ Yeremi u wirugii be kɑ tɔn be kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔwɑ u mɑn gɔrimɑ n kɑ gɑri ko sɑ̃ɑ yee teni kɑ wuu genin sɔ̃, nge mɛ i nuɑ kpuro. 13 I gɔ̃ru gɔsio kpɑ i kom kɔ̃sum deri. I Gusunɔ bɛɛn Yinnin gɑri swɑɑ dɑkio, kpɑ u kɔ̃sɑ ye deri ye u rɑɑ kĩ u bɛɛ kuɑ. 14 Adɑmɑ nɛ wee bɛɛn nɔmɑɔ, i kɑ mɑn koowo nge mɛ n bɛɛ dɛnde. 15 I yɛ̃ mɑ nɑ ǹ tɑɑrɛ gɑɑ mɔ. Yen sɔ̃, ì n mɑn go, nɛn yɛm mu kuɑ bɛɛ kɑ bɛɛn wuu gen sɔmunu. Domi kɑ gem Yinni Gusunɔwɑ u mɑn gɔrimɑ n kɑ bɛɛ gɑri yini kpuro sɔ̃.

16 Yerɑ wirugii be, kɑ tɔn be bɑ tie bɑ yɑ̃ku kowo be, kɑ sɔmɔ be sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, n ǹ weenɛ su durɔ wi go domi kɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin yĩsirɑ u gɑri yini geruɑ.

17 Mɑ wuu gen guro gurobu gɑbu bɑ seewɑ bɑ tɔn wɔru ge sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, 18 Misee Mɔresɛtigii u rɑɑ Gusunɔn gɑri geruɑ Yudɑn sinɑ boko Esekiɑsin wɑɑti u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u geruɑ. U nɛɛ,

bɑ koo Yerusɑlɛmu bwiiyɑ nge gberu,

kpɑ yu ko nge kpee ni bɑ subɑ,

kpɑ guu tèn wɔllɔ bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee te bɑnɑ,

tu dɑ̃nu kpi n ko dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ bɔkɔ.

19 Yudɑbɑ kɑ ben sinɑ boko Esekiɑsi wi, bɑ Misee wi go? Esekiɑsi wi, u ǹ Yinni Gusunɔ nɑsie? Nge u ǹ Yinni Gusunɔ suuru kɑnɛ ro? Mɑ Yinni Gusunɔ u kɔ̃sɑ ye deri ye u rɑɑ kĩ u bu kuɑ. Yerɑ i ko de bɛsɛ, su tii durum bɑkɑ yeni sɔbi?

Yoyɑkimu

u Gusunɔn sɔmɔ Uri go

20-21 N deemɑ Yoyɑkimun wɑɑti ye sɔɔ, durɔ goo mɑɑ wɑ̃ɑ wi bɑ mɔ̀ Uri, Semɑyɑ Kiriɑti Yɑrimugiin bii. Durɔ wi, u rɑ gɑri gere kɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru. Mɑ u gɑri tee yi geruɑ win tii, wuu genin sɔ̃ nge mɛ Yeremi u geruɑ mi. Mɑ Yoyɑkimu kɑ win tɑbu durɔbu kɑ mɑɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu bɑ gɑri yi nuɑ. Yerɑ sinɑ boko wi, u kɑsu u Uri go. Ye Uri u nuɑ mɛ, u bɛrum soorɑ, mɑ u kpikiru suɑ u dɑ Egibitiɔ. 22 Yerɑ Yoyɑkimu u Ɛlinɑtɑni Akɑborin bii gɔrɑ Egibitiɔ kɑ tɔmbu gɑbu sɑnnu bu kɑ Uri mwɑɑmɑ. 23 Mɑ bɑ Uri wi mwɑɑmɑ bɑ kɑ nùn nɑ sinɑ bokon mi. Mɑ u derɑ bɑ nùn go kɑ tɑkobi. Yerɑ bɑ win goru kɑre mi bɑ rɑ tɔn dirobu sike.

24 Adɑmɑ Akikɑmu Sɑfɑnin bii u yɔ̃rɑwɑ kɑ Yeremi mɑ u yinɑ bu tɔn be Yeremi nɔmu bɛriɑ bu go.

27

Yeremi

u sugu sɔndi win seru wɔllɔ

1 Ye Sedesiɑsi Yosiɑsin bii, Yudɑbɑn sinɑ boko u bɑndu di u kpɑ, n tɛ fiiko, yerɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri kuɑ u nɛɛ, 2 Yeremi, ɑ tii sugubɑ kuo kɑ mɑɑ wɛ̃ɛ ɑ ye sɔbe, 3 kpɑ ɑ ye sɔmɔbu wɛ̃ be sinɑm beni, Edɔmubɑn sunɔ, kɑ Mɔɑbubɑn sunɔ, kɑ Amɔnibɑn sunɔ, kɑ Tirin sunɔ, kɑ Sidonin sunɔ bɑ gɔrɑ Yerusɑlɛmuɔ Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ bokon mi, kpɑ ben bɑɑwure u kɑ ye win yinni dɑɑwɑ. 4 Kpɑ ɑ mɑɑ bu sɔ̃ bu ben yinnibu sɔ̃ bu nɛɛ, nɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, wi Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑmɔ, nɑ nɛɛ, 5 nɛnɑ nɑ tem tɑkɑ kuɑ kɑ tɔmbu kɑ yɛɛ yi yi wɑ̃ɑ mɛ sɔɔ, kɑ nɛn dɑm bɑkɑm. Wi nɑ kĩ, wiyɑ nɑ rɑ mu wɛ̃. 6 Wee tɛ̃ kon bɛɛn tem mɛ kpuro nɛn sɔm kowo Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko wɛ̃. Kpɑ n de sere kɑ gbeeku yɛɛyɔ yi nùn sɔmburu kuɑ. 7 Bwesenu kpuro nu koo wi kɑ win bibu, kɑ win debuminu sɑ̃. Adɑmɑ sɑɑ gɑɑ koo nɑ yè sɔɔ bwese dɑmginu ni nu sinɑm dɑmgibu mɔ, nu koo rɑ win tii kɑ win temgibu yoru mwɑ.

8 Bweseru gɑru tɑ̀ n yinɑ tu Nɛbukɑnɛsɑɑ sɑ̃ tu nùn yoru diiyɑ, nɛ, Yinni Gusunɔ, kon de u bwese te tɑbu wɔri. Kon mɑɑ tu bɑrɑru kɑ gɔ̃ɔru kpɛ̃ɛ, u kɑ kpĩ u tu kpeerɑsiɑ.

9 Ǹ n mɛn nɑ, bɛɛ, i ku mɑɑ bɛɛn sɔmɔbu swɑɑ dɑki, kɑ bɛɛn sɔrobu kɑ bɛɛn tiin dosusu, kɑ bɛɛn gɔri sokobu, be, be bɑ rɑ bɛɛ sɔ̃ bu nɛɛ, i ǹ ko Bɑbilonin sinɑ boko sɑ̃. 10 Domi weesɑ bɑ gerumɔ, ye yɑ koo de n bɛɛ tondɑsiɑ bɛɛn tem di kpɑ n bɛɛ kpeerɑsiɑ.

11 Adɑmɑ bwese te tɑ wurɑ tu Bɑbilonin sinɑ bokon sugu sɔbe, tu nùn yoru diiyɑ, kon bwese te deri ten tem sɔɔ kpɑ tu gbeɑ ko mi, tɑ n wɑ̃ɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

12 Mɑ Yeremi u mɑɑ gɑri tee yi Sedesiɑsi sɔ̃ɔwɑ. U nɛɛ, Sedesiɑsi, wunɛ kɑ wunɛn tɔmbu, i Bɑbilonin sinɑ bokon sugu dokeo, i nùn yoru diiyɑ, wi kɑ win tɔmbu, kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ. 13 Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ de bu wunɛ kɑ wunɛn tɔmbu go tɑbu sɔɔ, ǹ kun mɛ i gbi gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑnun sɔ̃ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, bwese te tɑ yinɑ tu Bɑbilonin sinɑ boko wiru kpĩiyɑ tɑ koo gbiwɑ nge mɛ. 14 U mɑɑ nɛɛ, i ku sɔmɔ ben gɑri swɑɑ dɑki, be, be bɑ bɛɛ sɔ̃ɔmɔ bɑ mɔ̀, i ǹ Bɑbilonin sinɑ boko yoru diiyɑmmɛ. Domi gɑri weesugiiyɑ bɑ mɔ̀. 15 N ǹ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu gɔrɑ. Bɑ gɑri mɔ̀wɑ kɑ nɛn yĩsiru ɑdɑmɑ weesɑ bɑ mɔ̀. Ì n bu swɑɑ dɑki, kon bɛɛ girɑwɑ, kpɑ i gbi, bɛɛ kɑ be sɑnnu.

16 Mɑ Yeremi u mɑɑ yɑ̃ku kowobu kɑ tɔn be bɑ mɛnnɛ mi, gɑri yi sɔ̃ɔwɑ. U nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, i ku bɛɛn sɔmɔbun gɑri swɑɑ dɑki, be bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀, bɑ koo kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃nu wurɑmɑ sɑɑ Bɑbilonin di n ǹ tɛɛmɔ. Domi gɑri weesugiiyɑ bɑ mɔ̀ mi. 17 I ku bu swɑɑ dɑki. I Bɑbilonin sinɑ boko wiru kpĩiyɔ, kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ. Mbɑn sɔ̃nɑ i ko i de bɛsɛn wuu geni gu ko bɑnsu.

18 Yeremi u mɑɑ nɛɛ, sɔmɔ be, bɑ̀ n sɑ̃ɑn nɑ Gusunɔn sɔmɔbu kɑ gem mɑ win gɑriyɑ bɑ kpɑrɑmɔ, bu nùn kɑnɔ, wi, wɔllu kɑ tem Yinni, u ku de bu yɑ̃ɑ ni gurɑ ni nu tie win sɑ̃ɑ yerɔ kɑ Yudɑbɑn sinɑ kpɑɑrɔ kɑ Yerusɑlɛmu sɔɔ kpuro, bu kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 19-20 Domi sɑnɑm mɛ Bɑbilonin sinɑ boko u Yoyɑkini, Yoyɑkimun bii, Yudɑbɑn sinɑ boko yoru mwɑ kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu, u ǹ ginɑ dendi yɑ̃ɑ nini gure, gberebɑ, kɑ boo sii gɑnduguu, kɑ gen sɔwɑritii, kɑ dendi yɑ̃ɑ ni nu tie Yerusɑlɛmuɔ. 21 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ dendi yɑ̃ɑ nin sɔ̃. 22 U nɛɛ, ni kpurowɑ bɑ koo gurɑ bu kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. Miyɑ nu ko n wɑ̃ɑ sere win tii u rɑ kɑ de bu kɑ nu wurɑmɑ min di.

28

Yeremi

kɑ Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑniɑ

1 Sedesiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse te sɔɔ, yen suru nɔɔbuse sɔɔ, Hɑnɑniɑ, Asurin bii, wi u sɑ̃ɑ Gusunɔn sɔmɔ Gɑbɑoniɔ, u kɑ Yeremi gɑri kuɑ yɑ̃ku kowobu kɑ tɔmbu kpuron wuswɑɑɔ, Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 2 U nɛɛ, ɑmɛniwɑ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u geruɑ. U nɛɛ, u koo wigibu yɑrɑ Bɑbilonigibun yorun di, te tɑ sɑ̃ɑ nge sugu ben wĩinɔ. 3 N kɑ ko wɔ̃ɔ yiru u koo de Nɛbukɑnɛsɑɑ u kɑ wi, Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃ɑ ni wurɑmɑ, ni u rɑɑ gurɑ u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 4 U koo mɑɑ de Yoyɑkini, Yoyɑkimun bii, Yudɑbɑn sinɑ boko u wurɑmɑ, kɑ sere Yudɑbɑn tɔn be bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. Domi u koo bu yɑrɑ Bɑbilonin yorun di.

5 Yerɑ Yeremi u Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑniɑ wisɑ yɑ̃ku kowobu kɑ tɔn be bɑ wɑ̃ɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru mi kpuron wuswɑɑɔ, 6 u nɛɛ, ɑmi. Gusunɔ u de yu koorɑ nge mɛ ɑ geruɑ. Kpɑ u de tɔn be kpuro bu wurɑmɑ Bɑbilonin di kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃ɑ ni. 7 Adɑmɑ Hɑnɑniɑ, ɑ gɑri yini swɑɑ dɑkio ɑ nɔ, yi nɑ gerumɔ wunɛn wuswɑɑɔ kɑ tɔn ben wuswɑɑɔ. 8 Gusunɔn sɔmɔ be bɑ gbiɑ bɑ nɑ yellun di, sɑ sere nɑ, nɔni swɑ̃ɑru kɑ tɑbu kɑ bɑrɑnun gɑriyɑ bɑ bwese bɑkɑnu kɑ sinɑ bokobu sɔ̃ɔwɑ. 9 Tɛ̃ Gusunɔn sɔmɔ goo ù n seewɑ u bɔri yɛndun gɑri mɔ̀, ɑmɔnɑ tɔmbɑ koo kɑ tubu mɑ Gusunɔwɑ u yɛ̃ro gɔrimɑ, mɑ n kun mɔ ye u geruɑ mi, yɑ koorɑ.

10 Yerɑ Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑniɑ u Yeremi sugu ye wunɑ mɑ u ye bɔɔkɑ. 11 Mɑ u tɔmbu kpuro sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, n kɑ ko wɔ̃ɔ yiru u koo Bɑbilonigibun dɑm mɛ buɑ nge mɛ nɑ sugu ye bɔɔkɑ.

Mɑ Yeremi u win swɑɑ mwɑ u n doonɔ.

12 Sɑnɑm mɛ Hɑnɑniɑ u sugu dɑ̃ɑ ye wunɑ Yeremin wĩirun di u bɔɔkɑ u kpɑ, yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 13 ɑ doo ɑ Hɑnɑniɑ sɔ̃ ɑ nɛɛ, u kpĩɑ u sugu dɑ̃ɑgiɑ ye bɔɔkɑ, ɑdɑmɑ u koo yen kɔsire wɑ ye yɑ sɑ̃ɑ sisugiɑ.

14 Nɛ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ nɛɛ, wee nɑ sugu sisugiɑ dokemɔ bwese ni kpuron wĩinɔ, kpɑ nu kɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko yoru diiyɑ. Bɑɑ kɑ gbeeku yɛɛyɔ, kon nùn ye nɔmu bɛriɑwɑ.

15 Yerɑ Yeremi u Hɑnɑniɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ nɔ, Yinni Gusunɔ kun nun gɔre. Kɑ mɛ, ɑ dɑ ɑ tɔmbu gɑri weesugii sɔ̃ɔwɑ, mɑ bɑ yi nɑɑnɛ kuɑ. 16 Yen sɔ̃, tɛ̃, wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, u koo nun wunɑ tem minin di, domi wunɛn gɑri yi derɑ tɔmbɑ nùn seesi. Kɑɑ gbi gisɔku ge.

17 Mɑ Gusunɔn sɔmɔ Hɑnɑniɑ wi, u gu wɔ̃ɔ gen suru nɔɔbɑ yiruse sɔɔ.

29

Yeremi u Yudɑ be bɑ wɑ̃ɑ

Bɑbiloniɔ tireru kuɑ

1 Sɑɑ Yerusɑlɛmun diyɑ Yeremi u bukurobu kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ Gusunɔn sɔmɔbu tireru kuɑ, tɔmbu kpuro gesi be Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko u yoru mwɛɛrɑ u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 2 N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, bɑ sinɑ boko Yoyɑkini mwɑ kɔ kɑ win mɛro kɑ win sɔm kowo be bɑ mɑɑtɑm kuɑ, kɑ wirugibu be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ Yudɑn wuu si su tie sɔɔ, kɑ dɑ̃ɑ dɑ̃kobu kɑ sekobu. 3 Wee sɑɑ ye sɔɔ, Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ boko u Eleɑsɑɑ Sɑfɑnin bii, kɑ Gemɑriɑ, Hilikiyɑn bii gɔriɔ Nɛbukɑnɛsɑɑn mi, Bɑbiloniɔ. Mɑ Yeremi u bu win tire te wɛ̃. Wee ye tire te, tɑ gerumɔ.

4 Tɑ nɛɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, u mɑɑ sɑ̃ɑ bɛɛ Isirelibɑn Yinni. Wiyɑ u kɑ bɛɛ gɑri mɔ̀, bɛɛ be u derɑ bɑ yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbilonin temɔ. 5 U nɛɛ, i diɑ bɑniɔ kpɑ i n wɑ̃ɑ ye sɔɔ. I gbeɑ koowo kpɑ i yen dĩɑnu di. 6 I kurɔbu suo kpɑ i bibu mɑ. I de bɛɛn bii tɔn durɔbu bu kurɔbu suɑ bu bibu mɑ, kpɑ i bɛɛn bii tɔn kurɔbu durɔbu kɛ̃ kpɑ ben tii bu mɑɑ kɔwɑrɑ. I dɑbio mi i wɑ̃ɑ mi, i ku kɑɑrɑ. 7 I kɑsuo nge mɛ tem mɛ, mu koo kɑ kuurɑ mi Yinni Gusunɔ u derɑ i yoru dimɔ. Kpɑ i nùn kɑnɑ tem mɛn sɔ̃, domi mù n kuurɑ, bɛɛn tii i ko i kuurɑwɑ.

8 Gusunɔ, bɛɛn Yinni wi, u mɑɑ nɛɛ, i ku de nɛn sɔmɔ be bɑ wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ, bu bɛɛ nɔni wɔ̃ke. I ku sɔrobu kɑ be bɑ bɛɛ bɛɛn dosusu tubusiɑmɔ nɑɑnɛ ko. 9 Domi bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀, wiyɑ u bu gɔrɑ, bu kɑ bɛɛ gɑri sɔ̃. Adɑmɑ weesɑ bɑ mɔ̀, n ǹ wi.

10 U mɑɑ nɛɛ, wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔkurun bɑɑ yɑ̀ n doonɑ, u koo nɑ u bɛɛ yɑrɑ u kɑ wurɑmɑ bɛɛn temɔ. Nge mɛyɑ u koo kɑ win nɔɔ mwɛɛru yibiɑ. 11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, u yɛ̃ himbɑ ye u yii bɛɛn sɔ̃. Himbɑ geɑ, n ǹ mɔ himbɑ kɔ̃sɑ. U koo de ye i yĩiyɔ yu bɛɛ koorɑ siɑ. 12 Sɑɑ ye sɔɔ, ì n nùn sokɑ bɛɛn kɑnɑru sɔɔ, u koo bɛɛ swɑɑ dɑki kpɑ u bɛɛ wurɑri. 13 Ì n nùn kɑsu kɑ bɛɛn gɔ̃ru kpuro, u koo de i nùn wɑ, 14 kpɑ u bɛɛ be bɑ rɑɑ yoru mwɛɛrɑ mi, mɛnnɑmɑ sɑɑ tem kpuron di kɑ bwesenu kpuro sɔɔn di mi u derɑ i yɑrinɛ, kpɑ u bɛɛ gɔsiɑmɑ i wurɑmɑ bɛɛn temɔ, mìn di u derɑ bɑ bɛɛ gurɑ. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

15 U bɛɛ yeni sɔ̃ɔmɔwɑ, domi i gerumɔ i mɔ̀, wiyɑ u bɛɛ sɔmɔbu wɛ̃ Bɑbiloniɔ.

16 Tɛ̃, wee ye u gerumɔ sunɔ wi u sɔ̃ Dɑfidin sinɑ gɔnɑɔn sɔ̃, kɑ sere tɔn be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ be bɑ ǹ yoru mwɛ bɑ kɑ de Bɑbiloniɔn sɔ̃. 17 U nɛɛ, wee, u koo de bu bu tɑbu wɔrimɑ kpɑ gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑru tu bu wɔri. U koo bu wɑhɑlɑ kpɛ̃ɛ kpɑ bɑ n sɑ̃ɑ nge dɑ̃ɑ mɑrum mɛ mu kɔ̃sɑ bɑ yinɑ bu di. 18 Bɑ̀ n duki yɑkurɑ, u koo bu nɑɑ girɑwɑ kɑ tɑbu, kpɑ u de gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑru tu bu wɔri sere bwesenu kpuro nu nɑndɑ nù n bu wɑ. Kpɑ u bu yɑrinɑsiɑ bwesenu kpuro sɔɔ kpɑ bɑ n dɑ kɑ ben yĩsiru tɔmbu bɔ̃rusi, ǹ kun mɛ, bu kɑ goo gɑ̃ɑ kɔ̃sunu sie, ǹ kun mɛ gɑ̃ɑ nɑnumginu, ǹ kun mɛ, gɑ̃ɑ sekuruginu. 19 Domi bɑ ǹ wi, Yinni Gusunɔn gɑri swɑɑ sue bɑɑ mɛ u rɑ n bu yi sɔ̃ɔmɔ sɑɑ win sɔmɔbun nɔɔn di. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

20 Adɑmɑ bɛɛ be u derɑ bɑ gurɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye u gerumɔ.

21 U nɛɛ, Akɑbu, Kolɑyɑn bii kɑ Sedesiɑsi, Mɑseyɑn bii, be, be bɑ bɛɛ gɑri weesugii sɔ̃ɔmɔ kɑ win yĩsiru, u koo bu Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko nɔmu bɛriɑ kpɑ u bu so u go, bɛɛn nɔni biru. 22 Kpɑ bɛɛ Yudɑbɑ, bɛɛ be i wɑ̃ɑ Bɑbiloniɔ, i tɔmbu yiru yen yĩsinu suɑ i n dɑ kɑ tɔmbu bɔ̃rusi, i nɛɛ, Gusunɔ u nun kuɑ nge Sedesiɑsi kɑ Akɑbu be Bɑbilonin sinɑ boko u sɛ̃ɛwɑ dɔ̃ɔ sɔɔ. 23 Domi tɔn be, bɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu kuɑ, bɑ sɑkɑrɑru kuɑ kɑ ben berusebun kurɔbu. Mɑ bɑ weesu kuɑ kɑ wi, Yinni Gusunɔn yĩsiru, bɑɑ mɛ u ǹ bu yiire. Adɑmɑ u yɛ̃ ye bɑ kuɑ kpuro, u sɑ̃ɑ yen seedɑgii.

Semɑyɑn tireru

24-25 Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem tɑkɑ kuɑ, u Yeremi gɔrɑ Semɑyɑ, Nɛɛlɑmugiin mi. N deemɑ Semɑyɑ wi, u rɑɑ yɑ̃ku kowo Sofoni, Mɑseyɑn bii tireru mɔrisiɑ kɑ sere yɑ̃ku kowo be bɑ tie, kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro. 26 Ye u geruɑ tire te sɔɔ wee. U nɛɛ, Sofoni, Yinni Gusunɔwɑ u nun gɔsɑ ɑ kɑ ko yɑ̃ku kowo Yehoyɑdɑn ɑyerɔ, kpɑ ɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɔ̃su. Goo ù n seewɑ u tii kuɑ nge wiiro mɑ u tii sokumɔ Gusunɔn sɔmɔ, kpɑ ɑ nùn mwɑ ɑ bɔke kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii kɑ yɔni. 27 Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ ǹ Yeremi, Anɑtɔtugii mwɛ ɑ sɛɛyɑsie, wi u tii kuɑ Gusunɔn sɔmɔ bɛɛn suunu sɔɔ. 28 Wee, u mɑm sun goo gɔriɑmɑ Bɑbiloni mini u sun sɔ̃ mɑ sɑ ko yoru di mini n kɑ tɛ. Yen sɔ̃, su be diɑ bɑniɔ kpɑ sɑ n wɑ̃ɑ ye sɔɔ, kpɑ su be gbeɑ ko kpɑ su yen dĩɑnu di.

29 Mɑ Sofoni u Yeremi tire te gɑriɑ. 30 Sɑɑ yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 31 ɑ be bɑ yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ mi gɔrio ɑ nɛɛ, 32 wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ Semɑyɑ, Nɛɛlɑmugiin sɔ̃. Semɑyɑ wi, u bɛɛ gɑri sɔ̃ɔwɑ, ɑdɑmɑ nɑ ǹ nùn gɑri gɛɛ sɔ̃ɔwɑ bɛɛn sɔ̃. Wee tɛ̃ u derɑ i weesu nɑɑnɛ kuɑ. Yen sɔ̃, nɛ, Yinni Gusunɔ kon nùn wɔri wi kɑ win bweseru kpuro. Ben goo kun mɑɑ wɑ̃ɑru dimɔ bɛɛn suunu sɔɔ. U ǹ mɑɑ durom mɛ wɑsi mɛ kon nɛn tɔmbu kuɑ. Domi u derɑ bɑ mɑn seesi.

30

Nɔɔ mwɛɛ ni Yinni Gusunɔ

u Isirelibɑ kuɑ

1 Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ gɑri yi kpuro yoruo tireru sɔɔ yi nɑ nun sɔ̃ɔwɑ. 3 Nɑ nɛɛ, tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ kon nɛn tɔmbu Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ yɑkiɑmɑ yorun di, n kɑ bu wurɑmɑ ben temɔ. Kon de bu wurɑmɑ tem mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃ sɔɔ, kpɑ mu ko begim.

4 Wee ye Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn sɔ̃. 5 U nɛɛ,

nɑ nɑndɑbun kuuki nɔɔmɔ.

Tɔmbɑ bɛrum soore,

bɑ ǹ bɔri yɛndu mɔ.

6 I bikio kpɑ i nɔ tɔn durɔ ù n dɑ yiire u mɑ.

Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ nɑ tɔmbu wɑ

bɑ ben gɑ̃ɑnu nɛni

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

Mbɑn sɔ̃nɑ be kpuron wuswɑɑ burisinɛ.

7 Annɑ ɑ wɑhɑlɑ bɑkɑ wɑ yɑ wee.

Tɔ̃ɔ te, tɔ̃ɔ kɔ̃surɑ.

Tɑ ǹ kɑ tɔ̃ru gɑru weenɛ.

Te sɔɔrɑ Isirelibɑ bɑ koo nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑru wɑ.

Adɑmɑ kɑ mɛ, kon bu fɑɑbɑ ko.

8 Yen tɔ̃ɔ te, nɛ, Yinni Gusunɔ, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem tɑkɑ kuɑ, kon ben sugu wunɑ sɑɑ ben wĩinun di n bɔɔku kpɑ n wɛ̃ɛ yi bɑ rɑɑ kɑ bu sɔri kɑsuku, n ben yoru kpeesiɑ. Bɑ ǹ mɑɑ tɔn tukobu sɑ̃ɑmɔ. 9 Nɛ, Gusunɔ ben Yinniwɑ bɑ koo sɑ̃, kɑ sere mɑɑ Dɑfidin kɔsire wi kon swĩi ben sinɑ gɔnɑɔ.

10 Bɛɛ Isirelibɑ, Yɑkɔbun bweseru,

bɛɛ be i sɑ̃ɑ nɛn sɔm kowobu,

i ku nɑndɑ, i ku diiri.

Wee, kon bɛɛ yɑkiɑmɑ sɑɑ tem tukum di mi i yoru dii,

bɛɛ kɑ bɛɛn bibun bweseru.

I ko i wurɑmɑ kpɑ i wɛ̃rɑ i n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Goo kun mɑɑ bɛɛ tɔ̃yɑ mɔ̀.

11 Domi ko nɑ n kɑ bɛɛ wɑ̃ɑ kpɑ n bɛɛ fɑɑbɑ ko.

Kon bwesenu kpuro kpeerɑsiɑ nìn mi i rɑɑ yɑrinɛ i wɑ̃ɑ.

Adɑmɑ bɛɛ, nɑ ǹ bɛɛ kpeerɑsiɑmɔ.

Kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑwɑ nge mɛ n weenɛ.

Domi nɑ ǹ kpɛ̃ n bɛɛ deri n nɛɛ, i ǹ gɑ̃ɑnu kue.

12 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ɔmɔ.

Nɑ nɛɛ, bɛɛn bɑrɑrɑ kpɑ̃,

bɛɛn mɛɛrɑ yɑ ǹ bɛkurɑmɔ.

13 Goo kun bɛɛn wɔnwɔndu mɔ̀ u bɛɛn mɛɛrɑ ye tim doke.

Tim gɑm sɑri mɛ mu koo bɛɛn mɛɛrɑ ye bɛkiɑ.

14 Be bɑ rɑɑ kɑ bɛɛ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ, bɑ ǹ mɑɑ bɛɛ kɑsu,

domi nɑ bɛɛ sowɑ nge mɛ bɑ rɑ yibɛrɛ so.

Nɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ kɑ dɑm bɛɛn durum dɑbinun sɔ̃.

15 Mbɑn sɔ̃nɑ i mɛɛrɑn weeweenu mɔ̀ ye i wɑ bɛɛn torɑnun sɔ̃.

I n yɛ̃ mɑ bɛɛn durum bɑkɑn sɔ̃nɑ nɑ bɛɛ yeni kuɑ.

16 Adɑmɑ be bɑ bɛɛ wɔri bɑ di, kon ben tii wɔriwɑ n di.

Be bɑ sɑ̃ɑ bɛɛn yibɛrɛbɑ kpuro

bɑ koo bu yoru mwɛɛriwɑ.

Be bɑ bɛɛn yɑ̃nu gurɑmɔ,

kon de bu mɑɑ ben tiin yɑ̃nu gurɑ.

17 Adɑmɑ bɛɛ, be bɑ rɑɑ mɔ̀ i kɑm kuɑ,

mɑ goo kun bɛɛn lɑɑkɑri mɔ̀,

kon bɛɛn mɛɛrɑn bosu bɛkiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

18 Nɑ wure nɑ nɛɛ,

wee, kon bɛɛ Isirelibɑ Yɑkɔbun bweseru yɑrɑ yorun di,

kpɑ i wurɑ bɛɛn yɛnusɔ.

Kon bɛɛn yɛnusun wɔnwɔndu ko,

kpɑ n bɛɛn wuu bɑni gen bɑnsɔ

n bɛɛn sinɑ kpɑɑru seeyɑ n swĩi mi tɑ rɑɑ wɑ̃ɑ.

19 I ko i siɑrɑbun womusu ko kɑ nuku dobun kuuki.

Kon bɛɛ dɑbiɑsiɑ, i ǹ mɑɑ kɑɑrɑmɔ.

Kon de bu bɛɛ bɛɛrɛ wɛ̃, kpɑ bu ku bɛɛ gɛm.

20 I ko i n sɑ̃ɑwɑ nge yellu,

kpɑ i n dɑ bɛɛn mɛnnɔsu ko nɛn wuswɑɑɔ.

Kpɑ n be bɑ bɛɛ dɑm dɔremɔ kpuro sɛɛyɑsiɑ.

21 Bɛɛn turowɑ koo ko bɛɛn sunɔ.

Kpɑ n de u mɑn susimɑ,

domi goo kun kɑ̃kɔ u mɑn susi,

mɑ n kun mɔ nɑ nùn sokɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

22 Sɑɑ ye sɔɔrɑ i ko i n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu,

kpɑ n ko bɛɛn Yinni.

23 Wee, nɛ, Yinni Gusunɔn mɔru yɑ wee nge guru woo bɔkɔ,

kpɑ yu tɔn kɔ̃sobu wɔri.

24 Nɛn mɔru ye, yɑ ǹ suremɔ

mɑ n kun mɔ yɑ nɛn himbɑ yibiɑ.

Amɛn biru kpɑ yu bɛɛ yeeri.

31

Isirelibɑ

bɑ koo gɔsirɑmɑ yɛnuɔ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ kon mɑɑ ko Isirelibɑn bwesenu kpuron Yinni, kpɑ be, bɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu.

2 Sɑnɑm mɛ bɑ wɑ̃ɑ gbɑburɔ,

nɑ bu nɛn durom sɔ̃ɔsi,

ben be bɑ yɑrɑ tɑbun di,

bɑ wee bu wɛ̃rɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

3 Bɛɛ Isirelibɑ, nɑ bɛɛ nɛn tii sɔ̃ɔsi sɑɑ yellun di.

Nɑ bɛɛ kĩwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Yen sɔ̃nɑ nɑ bɛɛ nɛn durom derie.

4 Bɛɛ Isirelibɑ, kon mɑɑ wure n bɛɛ swĩi,

kpɑ i yɔ̃rɑ.

Kon de i bɛɛn bɑrɑnu so,

kpɑ i yɑri i n yɑɑmɔ be bɑ nuku dobu mɔ̀n suunu sɔɔ,

5 i ko i mɑɑ resɛmbɑ duure Sɑmɑrin guunɔ,

kpɑ i yen binu wɑ i sɔri.

6 Sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ wuun kɔ̃sobu bɑ koo nɔɔgiru suɑ

Efɑrɑimun guuru wɔllun di

bu nɛɛ, i seewo su dɑ Siɔniɔ

mi Gusunɔ bɛsɛn Yinni u wɑ̃ɑ.

7 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

i Yɑkɔbun bweseru tɑki kuo kɑ nuku dobu.

I yɛ̃ɛrio ten sɔ̃ te tɑ sɑ̃ɑ bwesenun wiru.

I nɔɔgiru suo kpɑ i siɑrɑbun womusu ko.

I nɛɛ, Yinni Gusunɔ u win tɔmbu Isireli be bɑ tie fɑɑbɑ mɔ̀.

8 Wee nɑ kɑ bu wee sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

Nɑ bu mɛnnɑmɔ hɑnduniɑn goonu nnɛn di.

Tɔn be, bɑ dɑbi.

Be sɔɔ, wɔ̃kobɑ wɑ̃ɑ kɑ yɛmɔbu kɑ gurigibu,

kɑ be bɑ yiire bɑ kĩ bu mɑ.

9 Be wee bɑ wee kɑ swĩi, bɑ mɑn kɑnɑmɔ.

Mɑ nɑ bu kpɑre nɑ kɑ dɔɔ nim bwerɔ

kɑ swɑɑ ye yɑ nɔɔ nɛ sɔɔ,

mi bɑ ǹ sokurɑmɔ.

Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ Isirelin bweserun Bɑɑbɑ.

Mɑ tɑ mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn bii yerumɑ.

10 Bɛɛ bwese tukunu, i nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri swɑɑ dɑkio,

kpɑ i yi kpɑrɑ

i kɑ dɑ sere mi n tomɑ.

I nɛɛ, nɛ wi nɑ Isirelibɑn bweseru yɑrinɑsiɑ,

nɑ kon mɑɑ tu mɛnnɑ,

kpɑ n tu kɔ̃su nge mɛ yɑ̃ɑ kpɑro u rɑ win yɑ̃ɑnu kɔ̃su.

11 Domi nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ Yɑkɔbun bweseru yɑkiɑ,

nɑ tu wɔrɑ sɑɑ wi u tu dɑm keren nɔmun di.

12 Bɑ koo nɑ Siɔnin guuru wɔllɔ,

bɑ n nuku dobu mɔ̀ kɑ kuuki.

Bɑ koo duki nɑ ɑrumɑni ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu wɛ̃n sɔ̃.

Yeyɑ, dobi kɑ resɛm kɑ olifi ye bɑ rɑ kɑ gum ko, kɑ yɑ̃ɑnu kɑ nɛɛ.

Ben bwɛ̃rɑ koo yɛmiɑwɑ nge dɑ̃ɑ gbɑɑru te tɑ nim wɑɑmɔ.

Bɑ ǹ koo mɑɑ wɑhɑlɑ ko.

13 Wɔndiɑbɑ bɑ koo nuku dobu ko, bɑ n yɑɑmɔ.

Mɛyɑ mɑɑ ɑluwɑɑsibɑ kɑ durɔ tɔkɔnu ko n yɛ̃ɛrimɔ.

Domi kon ben nuku sɑnkirɑnu gɔsiɑ nuku dobu,

n bu nukuru yɛmiɑsiɑ.

Kpɑ n mɑɑ ben nɔni swɑ̃ɑru gɔsiɑ bɔri yɛndu.

14 Kon de nɛn yɑ̃ku kowobu bu dĩɑ geenu di bu debu,

kpɑ nɛn tɔmbu bu debu nɛn ɑrumɑnin sɔ̃.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

15 Amɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ,

bɑ swĩi gɛɛ nɔɔmɔ Rɑmɑɔ.

Yɛ̃ro u sumɔ u weeweenu mɔ̀.

Ase, Rɑsɛliwɑ u sumɔ win bibun sɔ̃.

Mɑ u yinɑmɔ bu nùn suuru kɑnɑ

domi bii be kpurowɑ bɑ gu.

16 Adɑmɑ nɑ nɛɛ,

u mɑrio,

u win nɔni yĩresu woko.

Domi u koo ɑre wɑ ye u win bibu kuɑn sɔ̃.

Bɑ koo wurɑmɑ yibɛrɛbɑn tem di.

17 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, win siɑ yɑ koo wɛ̃rɑ,

domi win bibɑ koo wurɑmɑ ben temɔ.

18 Nɑ Isirelibɑn nɔɔ nɔɔmɔ bɑ weeweenu mɔ̀, bɑ mɔ̀,

n de bu wurɑmɑ nɛn mi kɑ gem.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge nɑɑ buu ge gɑ gen tii kpɑre,

mɑ nɑ bu sɛɛyɑsiɑ.

Domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni.

19 Ye ben lɑɑkɑri yɑ wurɑmɑ, mɑ bɑ tuubɑ kuɑ.

Ye bɑ ben torɑnu giɑ,

mɑ bɑ tukɑ kɑ sekuru

ye bɑ kuɑ sɑɑ ben ɑluwɑɑsirun din sɔ̃.

20 Isirelin bweseru tɑ sɑ̃ɑwɑ nge nɛn bii kĩnɑsi.

Mɛyɑ nɑ mɑɑ tu kĩru sɔ̃ɔsi.

Domi nge mɛ̀n nɔru nɑ ten gɑri mɔ̀,

nge mɛyɑ ten kĩru tɑ rɑ n wɑ̃ɑ nɛn gɔ̃ruɔ.

Nɛn bwɛ̃rɑ kun kpunɛ ten sɔ̃.

Kon tu wɔnwɔn bɑkɑru kuɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

21 Bɛɛ Isirelibɑ, i yĩreru koowo bɛɛn swɑɑ sɔɔ

kpɑ i dɑ̃ɑ girɑ.

I swɑɑ ye lɑɑkɑri koowo ye i rɑɑ swĩi.

Bɛɛ Isirelibɑ, i wurɑmɑ bɛɛn wusɔ.

22 Sere sɑɑ yerɑ̀ i ko i n kɔ̃ɔre i n yɑɑyɑɑre mɔ̀, bɛɛ nɑɑnɛ sɑribɑ.

Wee nɛ Yinni Gusunɔ, nɑ gɑ̃ɑ kpɑɑnu kuɑ temɔ.

Tɔn kurɔwɑ u koo durɔ kɑsu.

Arumɑni ye Yinni Gusunɔ

u koo win tɔmbu wɛ̃

23 Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u geruɑ u nɛɛ, nɑ̀ n kɑ Isirelibɑ wurɑmɑ sɑɑ yorun di, ɑmɛniwɑ bɑ koo gere Yudɑn tem kpuro sɔɔ bu nɛɛ,

Yinni Gusunɔ u guu te u gɔsɑ Yerusɑlɛmuɔ domɑru kuo,

mi gem mu wɑ̃ɑ.

24 Yudɑbɑ kpuro, kɑ ben gbɑɑ wukobu, kɑ be bɑ rɑ yɑɑ sɑbenu kpɑre bɑ koo wurɑ bu sinɑ ben tem wuu mɑrosɔ kɑ mɛn bɑru kpɑɑnɔ. 25 Domi kon wi nim nɔru gɑ mɔ̀ nim wɛ̃, kpɑ win gɔ̃ru gu yɛmiɑ. Kpɑ n de wi u wɔkɔnu wɔrimɔ gɔ̃ɔrun sɔ̃ u di u debu. 26 Sɑɑ ye sɔɔ, Yeremi u dom yɑndɑ, mɑ u mɛɛrɑ u deemɑ win dosu ge, gɑ dorɑ.

27 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wee sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ kon de yɑɑ sɑbenu kɑ tɔmbu bu yibu Isireliɔ kɑ Yudɑɔ. 28 Nge mɛ nɑ rɑɑ bu wukurɑ nɑ sururɑ nge dɑ̃nu, nɑ bu kɔsukɑ nɑ kɑm koosiɑ nge diɑ, nge mɛyɑ kon mɑɑ wure n bu seeyɑ n girɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 29 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ ǹ mɑɑ gerumɔ bu nɛɛ,

bɑɑbɑbɑrɑ bɑ resɛm gɔmɑ di,

mɑ ben bibun nɔsu yɑɑyɑ.

30 Adɑmɑ wi u win resɛm gɔmɑ di, win nɔɔwɑ gɑ koo yɑɑyɑ. Wi u mɑɑ durum kuɑ, wiyɑ u koo gbi.

31 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, tɔ̃nu gɑnu sisi nì sɔɔ kon kɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ ɑrukɑwɑni kpɑɑ bɔke. 32 Adɑmɑ yɑ ǹ ko n sɑ̃ɑ yèn bweseru nɑ rɑɑ kɑ ben bɑɑbɑbɑ bɔkuɑ sɑnɑm mɛ nɑ bu nɔmu nɛnuɑ nɑ yɑrɑmɑ Egibitin di. Bɑ ǹ ye mɛm nɔɔwɛ, bɑɑ mɛ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑ ben Yinni. 33 Tɛ̃, ɑrukɑwɑni kpɑɑ ye wee, ye kon kɑ Isirelibɑ bɔke. Nɛ, Yinni Gusunɔ, kon de nɛn woodɑbɑ bɑ n wɑ̃ɑ ben bwisikunu sɔɔ, kpɑ n ye yorusi ben gɔ̃rusɔ. Kpɑ nɑ n sɑ̃ɑ ben Yinni, kpɑ be, bɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu. 34 Domi tɔmbu kpurowɑ bɑ ko n mɑn yɛ̃ sɑɑ bibun di sere kɑ bukurobɔ. Goo kun mɑɑ win winsim ǹ kun mɛ win mɛro bisi goo keu mɔ̀ u kɑ Gusunɔ giɑ. Kon bu ben durum wɔkɑ, kpɑ n ku mɑɑ ye yɑɑyɑ.

35 Yinni Gusunɔwɑ u sɔ̃ɔ kuɑ u kɑ yɑm dɛɛrɑsiɑ sɔ̃ɔ sɔɔ.

Mɑ u suru kɑ kperi yi yi, yi kɑ yɑm dɛɛrɑsiɑ wɔ̃kuru.

U rɑ mɑɑ de nim kurenu nu se nim wɔ̃kun di, kpɑ nu wɔki.

Win yĩsirɑ Yinni Gusunɔ wi u wɔllu kɑ tem mɔ.

Wiyɑ u geruɑ u nɛɛ,

36 tɑkɑ koorɑ yenibɑ kpuro yɑ̀ n koo kpe,

Isirelibɑn bweserɑ koo mɑɑ kpe,

kpɑ tɑ kun mɑɑ wɑ̃ɑ.

37 U mɑɑ geruɑ u nɛɛ,

mɑ bɑ kpĩɑ bɑ wɔllun kpɑ̃ɑru yĩirɑ bɑ giɑ,

mɑ bɑ duɑ temɔ bɑ mɛn kpɛɛkpɛɛkun ɑsɑnsi giɑ,

sɑɑ yerɑ u koo mɑɑ Isirelin bweseru kpuro yinɑ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑn sɔ̃.

38 Wee sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ bɑ koo mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ bu Yerusɑlɛmu bɑni sɑɑ Hɑnɑnɛɛlin di sere n kɑ dɑ wuun gbɑ̃rɑrun kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ gɑni gɔmburun kɔnnɔ. 39 Kpɑ bu mɑɑ wɛ̃ɛ dɛmiɑmɑ min di bu yĩire bu kɑ dɑ Gɑrɛbun gungurɔ, kpɑ bu besirɑ bu dɑ sere Goɑtiɔ. 40 Wɔwɑ ye kpuro mi bɑ rɑ gonu sike kpɑ bu kubɑnu yɑri mi, kɑ gbeɑ ye yɑ wɑ̃ɑ berɑ mi sere n kɑ dɑ Sedoronin dɑɑrɔ, kɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, mìn di dumi yi rɑ kɑ du, yebɑ kpurowɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ nɛ, Yinni Gusunɔgiɑ. Bɑ ǹ mɑɑ ye kɔsukumɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

32

Yeremi u gberu gɑru dwɑ

1 Yudɑbɑn sinɑ boko Sedesiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ wɔkuruse sɔɔ, Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri kuɑ. N deemɑ Bɑbilonin sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑn bɑndun wɔ̃ɔ yɛndu yiru sɑrisewɑ mi. 2 Sɑɑ ye sɔɔrɑ win tɑbu kowobu bɑ Yerusɑlɛmu tɑrusi, mɑ Yeremi u wɑ̃ɑ pirisɔm sɔɔ Yudɑbɑn sinɑ kpɑɑrɔ. 3 Sedesiɑsi wiyɑ u nùn pirisɔm ye kpɛ̃ɛ yèn sɔ̃ u Gusunɔn gɑri geruɑ u nɛɛ, wee Yinni Gusunɔ u Bɑbilonin sinɑ boko wuu geni nɔmu bɛriɑ kpɑ u gu kɑmiɑ. 4 Sedesiɑsi kun mɑɑ kisirɑmɔ tɑbu kowobun nɔmɑn di. Bɑbilonin sinɑ boko u koo nùn nɔmɑ turi, kpɑ bu wɑɑnɑ nɔni kɑ nɔni bu gɑri ko. 5 Bɑbilonin sinɑ boko wi, u koo kɑ nùn dɑ Bɑbiloniɔ. Miyɑ u ko n wɑ̃ɑ sere Gusunɔ u kɑ win gɑri ko. Yen sɔ̃, bɑɑ ì n kɑ Bɑbilonigibu tɑbu mɔ̀ tɛ̃, i ǹ bu kɑmiɑmɔ.

6 Yeremi u nɛɛ, Yinni Gusunɔ u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 7 wee, Hɑnɑmɛɛli, Sɑlumun bii, nɛn bɑɑn tundo turosin bii, u koo nɑ u nɛɛ, n nɑ n win gberu dwe Anɑtɔtuɔ, Bɛnyɑmɛɛn temɔ. Domi nɛnɑ n weenɛ n tem mɛ yɑkiɑ n tubi di.

8 Yerɑ n koorɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ. Hɑnɑmɛɛli wi, u nɑ nɛn mi pirisɔm dirɔ u nɛɛ, n win tem mɛ dweeyo mɛ mu wɑ̃ɑ Anɑtɔtuɔ Bɛnyɑmɛɛn temɔ domi nɛnɑ n weenɛ n mu yɑkiɑ n tubi di.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ nɑ tubɑ mɑ Gusunɔwɑ u kĩ mɛ.

9 Mɑ nɑ gbee te yɑkiɑ kɑ sii geesun gobi wɔkurɑ nɔɔbu kɑ yiru. 10-11 Mɑ nɑ seedɑgibu suɑ nɑ tem mɛn dwee tirenu yoruɑ yiru nɑ nɛn yĩreru doke ten teeru wɔllɔ nɑ wukiri nge mɛ woodɑ yɑ geruɑ mɑ nɑ sii gee si suɑ nɑ kilo sɔndi seedɑgii ben wuswɑɑɔ. Mɑ nɑ tire ni suɑ 12 nɑ Bɑruku, Nɛriyɑn bii, Mɑseyɑn debubu wɛ̃ Hɑnɑmɛɛli kɑ seedɑgii be bɑ ben yĩrenu doke tire te sɔɔ kɑ sere mɑɑ Yudɑbɑ be bɑ wɑ̃ɑ pirisɔm dii yɑɑrɑ min nɔni biru. 13 Be kpuron nɔni birɑ nɑ mɑɑ Bɑruku sɔ̃ɔwɑ 14 nɑ nɛɛ, Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ, wiyɑ u geruɑ u nɛɛ, u dwee tirenu yiru ye suo, te bɑ yĩreru koosi, u dɑ u nu doke wekeru sɔɔ kpɑ nu ku rɑɑ sɑnkirɑ.

15 Domi sɔ̃ɔ teeru tɔmbu bɑ koo mɑɑ diɑ kɑ gbeɑ dwe tem mɛ sɔɔ.

Yeremin kɑnɑru

16 Sɑnɑm mɛ nɑ tem mɛn dwee tire ni Bɑruku, Nɛriyɑn bii wɛ̃ nɑ kpɑ, nɑ Yinni Gusunɔ kɑnɑ nɑ nɛɛ, 17 Yinni Gusunɔ, ɑ wɔllu kɑ tem kuɑ wunɛn dɑm bɑkɑm kɑ wunɛn yiikon sɑɑbu. Gɑ̃ɑnu sɑri ni ɑ kpɑnɛ. 18 A rɑ bwesenu durom kue sere kɑ nin bibun bibɔ. Adɑmɑ bɑɑbɑbɑ bɑ̀ n torɑ, ɑ rɑ ben bibu sɛɛyɑsie torɑ nin sɔ̃. Gusunɔ, ɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni boko, mɑ ɑ dɑm mɔ. Wunɛn yĩsirɑ wɔllu kɑ tem Yinni. 19 Wunɛn himbɑ yɑ kpɑ̃, ɑ mɑɑ dɑm mɔ ɑ kɑ ye yibiɑ. A rɑ n mɛɛrɑ ye tɔmbɑ mɔ̀ kpɑ ɑ bɑɑwure kuɑ nge mɛ win kookoosu nɛ.

20 A sɔm mɑɑmɑɑkiginu kuɑ sɑnɑm mɛ bɛsɛn sikɑdobɑ bɑ wɑ̃ɑ Egibitiɔ. Mɛyɑ gisɔ ɑ mɑɑ mɔ̀ bɛsɛn suunu sɔɔ Isireliɔ kɑ bwese ni nu tien suunu sɔɔ. Mɑ ɑ yĩsiru yɑrɑ nge mɛ sɑ nɔɔmɔ gisɔ. 21 A wunɛn dɑm sɔ̃ɔsi, ɑ sɔm mɑɑmɑɑkiginu kuɑ. Mɑ tɔmbɑ nɑndɑ. Yerɑ yɑ derɑ ɑ wunɛn tɔmbu yɑrɑ sɑɑ Egibitin di. 22 Mɑ ɑ bu tem mɛ wɛ̃ mɛ ɑ ben bɑɑbɑbɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ kɑ bɔ̃ri, mɛ mu tim kɑ bom yibɑ. 23 Mɛyɑ bɑ mɑɑ nɑ bɑ tem mɛ mwɑ mu kuɑ begim. Adɑmɑ bɑ ǹ wunɛn gere mɛm nɔɔwɛ. Bɑ ǹ mɑɑ wunɛn woodɑbɑ swĩi. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ kue ye ɑ bu yiire. Sɑɑ yerɑ ɑ derɑ kɔ̃sɑ yeni kpuro yɑ bu deemɑ.

24 Wee tɛ̃ Bɑbilonigibu bɑ gungunu bɑnɑ bu kɑ wɑ bu wuu ge wɔri. Bɑ koo mɑɑ gu mwɑ, domi ɑ bu gu nɔmu bɛriɑ. Kɑɑ de bu gu kɑmiɑ kɑ tɑbu kɑ gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑru. Mɛyɑ ye ɑ geruɑ kpuro yɑ koorɑ, Yinni Gusunɔ, ɑ mɑɑ ye wɑɑmɔ. 25 Wee wuu ge, gɑ wɑ̃ɑ Bɑbilonigibun nɔmɑ sɔɔ. Adɑmɑ kɑ mɛ, ɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ ɑ nɛɛ, n tem dweeyo kɑ gobi kpɑ n yi kɔsiɑ seedɑgibun wuswɑɑɔ.

Yinni Gusunɔ u Yeremi wisɑ

26 Yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi wisɑ u nɛɛ, 27 wee, nɛ Gusunɔ, nɑ sɑ̃ɑwɑ hɑnduniɑgibu kpuron Yinni. Gɑ̃ɑnu sɑri ni nɑ kpɑnɛ. 28 Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, kon de Bɑbilonin sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ kɑ win tɑbu kowobu bu Yerusɑlɛmu nɔmɑ turi. U koo mɑɑ ye mwɑ. 29 Bɑ koo ye wɔri kpɑ bu ye dɔ̃ɔ mɛni kpɑ bu diɑ yèn wɔllɔ Yudɑbɑ bɑ rɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli yɑ̃kuru kue dɔ̃ɔ sɔku, kɑ sere mi bɑ rɑ tɔn tukobun bũu sɑ̃ bu tɑm tɑ̃rɑ. Domi yebɑ kpurowɑ bɑ kɑ nɛn mɔru seeyɑ.

30 Wee kɔ̃sɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ bɑ rɑ n mɔ̀ sɑɑ ben toren di. Ben ye bɑ mɔ̀ kpuro yɑ rɑ nɛn mɔru seeyewɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 31 Sɑɑ mìn di bɑ wuu ge swĩi, n kɑ girɑri gisɔ, gen tɔmbu bɑ rɑ nɛn mɔru seeyewɑ. Yen sɔ̃nɑ nɑ ǹ kĩ n gu wɑ nɛn wuswɑɑɔ. 32 Domi Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu kɑ Isirelibɑ, be kɑ ben sinɑmbu kɑ ben sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ ben yɑ̃ku kowobu kɑ Gusunɔn sɔmɔbu, bɑ kɔ̃sɑ kuɑ. Yerɑ yɑ nɛn mɔru seeyɑ. 33 Bɑ yinɑ bu mɑn mɛɛri. Biruwɑ bɑ mɑn kisi. Nɑ bu keu kuɑ sɑɑ yee yellun di. Adɑmɑ bɑ yinɑ bu nɛn sɔ̃ɔsiru nɔ. 34 N ǹ mɑm ye tɔnɑ, bɑ mɑɑ ben bwɑ̃ɑrokunu duusiɑwɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔ bɑ tu disi doke. 35 Bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃ɑ yeru bɑniɑ Bɛni Hinɔmun wɔwɑɔ. Miyɑ bɑ rɑ kɑ ben bibu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko Mɔlɔkun sɔ̃. N deemɑ nɑ ǹ bu yen gɑɑ yiire. Nɑ ǹ mɑm bwisikɑ bu kɔ̃sɑ yenin bweseru ko ye yɑ derɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ mɑn torɑri.

36 Nɛ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, nɑ nɛɛ, Yeremi, Yerusɑlɛmu ye i nɛɛ, bɑ koo Bɑbilonin sinɑ boko nɔmu bɛriɑ mi, kpɑ u ye wɔri u kɑmiɑ kɑ tɑbu kɑ gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑru, 37 wee, kon yen tɔmbu mɛnnɑ bu wurɑ ye sɔɔ. Domi nɑ rɑɑ kɑ bu mɔru kuɑ gem gem, mɑ nɑ bu yɑrinɑsiɑ bɑɑmɑ, ɑdɑmɑ kon de bu wurɑmɑ mini kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. 38 Bɑ koo wure bu ko nɛn tɔmbu kpɑ nɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ ben Yinni. 39 Kon de bɑ n wɑ̃ɑ nɔɔ tiɑ sɔɔ bɑ n kookoo teesu mɔ̀, kpɑ bɑ n mɑn nɑsie bɑɑdommɑ. Yerɑ yɑ koo de bɑ n nuku dobu mɔ sere kɑ ben bibun bibɔ. 40 Kon kɑ bu ɑrukɑwɑni bɔke ye yɑ kun kpeemɔ. Nɑ ǹ bu biru kisimɔ, kon bu geɑ kuɑwɑ, kpɑ n de bɑ n mɑn nɑsie ben gɔ̃ruɔ kpɑ bu ku rɑɑ mɑɑ gɛrɑ nɛn swɑɑn di. 41 Kɑ nuku dobɑ kon bu geɑ kuɑ kpɑ n bu swĩi mɑm mɑm tem mɛ sɔɔ kɑ gɔ̃ru tiɑ.

42 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, nge mɛ nɑ derɑ kɔ̃sɑ bɑkɑ yɑ tɔn be deemɑ, nge mɛyɑ kon mɑɑ de durom bɑkɑm mu nɑ be sɔɔ mɛ̀n nɔɔ mwɛɛru nɑ kuɑ. 43 Yeremi, ɑ geruɑ ɑ nɛɛ, bɑ tem mɛ Bɑbilonigibu nɔmu bɛriɑ. Wee, mu kuɑ bɑnsu. Tɔmbu kɑ yɑɑ sɑbenu mɑɑ sɑri mɛ sɔɔ. Adɑmɑ miyɑ tɔmbu bɑ koo wurɑ kpɑ bu gbeɑ dwe. 44 Kɑ gem bɑ koo gbeɑ dwe bɑɑmɑ kpuro kɑ gobi, kpɑ bu yen dwee tirenu ko, bu nu yĩrenu koosi seedɑgibun wuswɑɑɔ. Bɑ koo gbeɑ dwe Bɛnyɑmɛɛn temɔ kɑ Yerusɑlɛmun bɑru kpɑɑnɔ, kɑ Yudɑn wusɔ, kɑ wuu si su wɑ̃ɑ guunun berɑ giɑ, kɑ si su wɑ̃ɑ wɔwi sɔɔ, kɑ si su wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Domi sin tɔn be bɑ rɑɑ yoru mwɛɛrɑ mi, kon de bu wurɑmɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

33

Nɔɔ mwɛɛ ni Yinni Gusunɔ

u kuɑ Yerusɑlɛmun sɔ̃

1 Yinni Gusunɔ u kpɑm kɑ Yeremi gɑri kuɑ sɑnɑm mɛ u wɑ̃ɑ pirisɔm sɔɔ. 2 U nɛɛ, nɛ wi nɑ rɑ n wɑ̃ɑ, nɛ wi nɑ tem tɑkɑ kuɑ mɑ nɑ mu nɛni, nɛnɑ nɑ nɛɛ, 3 ɑ mɑn sokuo, kon nun wurɑri. Kon nun gɑ̃ɑ bɑkɑ ɑsiriginu sɔ̃ɔsi ni ɑ ǹ yɛ̃. 4 Nɛ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, nɑ gɑ̃ɑnu mɔ ni nɑ kĩ ɑ nɔ, Yerusɑlɛmun diɑ kɑ sere Yudɑbɑn sinɑ kpɑɑnun sɔ̃, ni Bɑbilonigibɑ wɔri bɑ sururɑ. 5 Mɑ be bɑ kɑ Bɑbilonigii be tɑbu kuɑ, ben gonu yibɑ wuu ge sɔɔ, nɛn mɔru bɑkɑn sɔ̃, domi Yerusɑlɛmugibu bɑ kɔ̃sɑ kuɑ sere nɑ ǹ mɑɑ kĩ n wuu ge wɑ.

6 Wee, sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ kon gu nɔɔri nge bɑrɔ. Kon gu bɛkiɑ n bwɑ̃ɑ dorɑsiɑ, kpɑ n de gen tɔmbu bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. 7 Kon de be bɑ yoru mwɛɛrɑ Yudɑn di, ben wɑ̃ɑru tu kɔsi, kpɑ n bu swĩi nge yellu. 8 Kon bu ben durum kpuro wɔkɑ ye bɑ mɑn koosi. Kon ben torɑ ni bɑ mɑn torɑri sɑnɑm mɛ bɑ mɑn seesi suuru kuɑ. 9 Sɑɑ ye sɔɔ, nɑ kon nuku dobu mɔ Yerusɑlɛmun sɔ̃, kpɑ yɑ n nɛn yĩsiru bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ, kpɑ bwese tukunu nu n mɑn siɑrɑmɔ. Bwese ni, nù n wɑ durom bɑkɑm mɛ kon ye kuɑ kɑ doo nɔɔ te kon ye wɛ̃, nu koo biti ko sere nu diiri.

10 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Yudɑbɑ, i nɛɛ, bɛɛn tem mu kuɑ bɑnsu. Tɔmbu kɑ yɛɛ mɑɑ sɑri mi. Mɑ Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑbɑn wusun swɛɛ yi kuɑ swɛɛ gonu yi goo ku rɑ mɑɑ sĩ. 11 Adɑmɑ bɑ koo wure bu nuku dobun kuuki nɔ kɑ tɔ̃ɔ bɑkɑrugii. Bɑ koo kurɔ kpɑɑnun womusu nɔ. Bɑ koo mɑɑ wure bu womu geni nɔ, ge gɑ nɛɛ,

i Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni siɑro.

Domi u sɑ̃ɑ tɔn geo.

Win kĩru tɑ ǹ nɔru mɔ.

Mɛyɑ bɑ koo mɑɑ tɔn be bɑ kɑ yɑ̃kunu nɑ sɑ̃ɑ yerɔn womusu nɔ. Domi kon de tɔn be bɑ rɑɑ yoru mwɛɛrɑ mi, bu wurɑmɑ tem mɛ sɔɔ, kpɑ n bu wesiɑ nge yellu. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

12 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

tem mɛ, mu rɑɑ kuɑ bɑnsu mi goo sɑri, yɑɑ sɑbenu sɑri mɛn wusu kpuro sɔɔ. Adɑmɑ tɛ̃, yɑ̃ɑ kpɑrobu bɑ koo wɑ̃ɑ yeru wɑ mi, kpɑ ben yɑɑ sɑbenu nu wɛ̃rɑ. 13 Yɑ̃ɑ kpɑrobu bɑ koo mɑɑ yɑ̃ɑnu kpɑrɑ bɑɑmɑ kpuro wuu si su wɑ̃ɑ guunun berɑ giɑ kɑ si su wɑ̃ɑ wɔwi sɔɔ, kɑ si su wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ, kɑ Bɛnyɑmɛɛn temɔ kɑ Yerusɑlɛmun bɑru kpɑɑnɔ kɑ Yudɑbɑn wusɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Gusunɔ

ku rɑ win nɔɔ mwɛɛru kɔbie

14 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔ̃rɑ sisi tè sɔɔ kon nɛn nɔɔ mwɛɛ gee ni yibiɑ ni nɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ kuɑ. 15 Sɑɑ ye, yɑ̀ n tunumɑ, kon goo seeyɑ nge dɑ̃ɑ kpii pɔturɑ Dɑfidin bweseru sɔɔ u n sɑ̃ɑ gemgii, kpɑ u tɔmbu kpɑrɑ gem sɔɔ. 16 Yen tɔ̃ɔ te, Yuubɑ bɑ koo fɑɑbɑ wɑ kpɑ Yerusɑlɛmu yɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ, kpɑ bu ye yĩsiru kɛ̃, Yinni Gusunɔn miyɑ bɛsɛn gem wɑ̃ɑ.

17 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, Dɑfidi sinɑ boko u ǹ goo biɑmɔ wi u koo sinɑ win bweserun sinɑ gɔnɑɔ Isireliɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 18 Mɛyɑ mɑɑ Lefibɑ be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu, bɑ ǹ kɔsire biɑmɔ ben bweseru sɔɔ bu kɑ mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ, kpɑ bu mɑn turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ kpɑ bɑ n dɑ yɑ̃kunu ko tɔ̃ɔ bɑɑtere.

19 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 20 nɛnɑ nɑ kɑ sɔ̃ɔ sɔɔ kɑ wɔ̃kuru ɑrukɑwɑni bɔkuɑ. Ì n ko i kpĩ i yen gɑɑ yɔ̃rɑsiɑ yu ku mɑɑ sɔmburu ko yen sɑɑ sɔɔ, kpɑ yu nɛn ɑrukɑwɑni ye kusiɑ, 21 sɑɑ yerɑ nɛn tii, kon mɑɑ nɛn ɑrukɑwɑni kusiɑ ye nɑ kɑ Dɑfidi nɛn sɔm kowo bɔkuɑ, kpɑ u kɔsire biɑ win bweseru sɔɔ wi u koo bɑndu di. Kon mɑɑ nɛn ɑrukɑwɑni kusiɑ ye nɑ kɑ yɑ̃ku kowobu Lefin bweseru bɔkuɑ be bɑ rɑ sɔmburu ko nɛn sɑ̃ɑ yerɔ. 22 Adɑmɑ n ǹ koorɔ mɛ. Kon Dɑfidin bweseru kɑ yɑ̃ku kowobun bweseru dɑbiɑsiɑwɑ nge kperi, ǹ kun mɛ nge yɑni sɛɛri yi yi wɑ̃ɑ dɑɑrun goorɔ yi bɑ ǹ kpɛ̃ bu gɑri.

23 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 24 ɑ ǹ nɔɔmɔ ye tɔmbɑ gerumɔ? Bɑ mɔ̀, nɑ Isirelibɑn bweseru kɑ Yudɑbɑn bweseru ni nɑ gɔsɑ biru kisi. Yen sɔ̃nɑ bɑ bu gɛmɑ, bɑ ǹ bu gɑrisi bweseru. 25 Adɑmɑ wee ye nɑ gerumɔ, nɛ wi nɑ kɑ sɔ̃ɔ sɔɔ kɑ wɔ̃kuru ɑrukɑwɑni bɔkuɑ, mɑ nɑ wɔllu kɑ tem woodɑ yiiyɑ, 26 nɛnɑ kon Isirelibɑn bweseru kɑ Dɑfidi nɛn sɔm kowon bweseru biru kisi? Kpɑ nɑ kun win bweseru sɔɔ goo gɔsɑ u bɑndu di Aburɑhɑmu kɑ Isɑki kɑ Yɑkɔbun bweserun suunu sɔɔ?

Aɑwo. Kon ben wɔnwɔndu ko be bɑ yoru mwɛɛrɑ mi, kpɑ n de bu wurɑmɑ.

34

Gɑri yi Yinni Gusunɔ

u Sedesiɑsi sɔ̃ɔwɑ

1 Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko, u Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑn wusu tɑbu wɔri. Sɑɑ ye sɔɔ, win tɑbu kowobu kpuro bɑ wɑ̃ɑ mi, kɑ hɑnduniɑn sinɑmbun tɑbu kowobu kpuro kɑ sere mɑɑ be u tɑbu di. Sɑɑ yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ 2 u nɛɛ, nɛ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, nɑ nun sɔ̃ɔmɔ, ɑ doo ɑ Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ boko deemɑ kpɑ ɑ nùn sɔ̃, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nùn sɔ̃ɔmɑ. Kon Yerusɑlɛmu Bɑbilonin sinɑ boko nɔmu bɛriɑ u ye kɑm koosiɑ u dɔ̃ɔ mɛni. 3 Mɛyɑ wi, Sedesiɑsi u ǹ nùn kisirɑrimɔ. U koo nùn mwɑ kpɑ bu wɑɑnɑ nɔni kɑ nɔni bu gɑri gerunɑ u sere kɑ nùn dɑ Bɑbiloniɔ.

4 Yen sɔ̃, u nɛn gɑri swɑɑ dɑkio yi nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, u ǹ gbimɔ tɑbu sɔɔ, 5 u koo gbiwɑ bɔri yɛndu sɔɔ kpɑ bu win gɔɔ ko nge mɛ bɑ win sikɑdo sinɑm be bɑ nùn gbiiyegii kuɑ. Bɑ koo nùn turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ kpɑ bu nùn gɔɔ wuri yini kuɑ bu nɛɛ, wɑnyo! Sinɑ boko u gu! Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

6 Mɑ Yeremi u dɑ u gɑri yi Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ boko sɔ̃ɔwɑ Yerusɑlɛmu mi. 7 N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, Bɑbilonin sinɑ bokon tɑbu kowobu bɑ Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑbɑn wusu kpuro wɔri. Wuu gbɑ̃rɑrugii si su rɑɑ tie, siyɑ Lɑkisi kɑ Asekɑ.

Yoo be bɑ rɑɑ yɑkiɑ,

bɑ wure bɑ mɑɑ mwɛɛrɑ

8 Yinni Gusunɔ u mɑɑ kɑ Yeremi gɑri kuɑ sɑnɑm mɛ Sedesiɑsi u kɑ Yerusɑlɛmugibu nɔɔ tiɑ kuɑ bu ben yobu kpuro yɑkiɑ. 9 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑɑwure wi u win Heberusi mɔ yoo, tɔn kurɔwɑ? A, tɔn durɔwɑ? U koo yɛ̃ro kɑrɑwɑ u yɑri yorun di. Goo u ku mɑɑ win winsim yoru mwɑ u sɔmburu koosiɑ. 10 Mɑ Yerusɑlɛmun wirugibu kɑ tɔn be bɑ tie kpuro bɑ wurɑ bɑtumɑ sɔɔ bu ku mɑɑ ben yobu sɔmburu koosiɑ. Bɑ koo bu kɑrɑwɑ bɑ n tii mɔ. Mɑ ben bɑɑwure u win yobu kɑrɑ bɑ doonɑ. 11 Adɑmɑ ɑmɛn biru tɔn be, bɑ gɑri yi yinɑ. Bɑ ben yoo be nɑɑ swĩi bɑ mwɑɑmɑ bɑ yoo sɔmɑ koosiɑ kɑ tilɑsi.

12 Sɑɑ yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ tɔn be sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, 13 wee, nɛ Gusunɔ ben Yinni, nɑ kɑ ben sikɑdobɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ sɑnɑm mɛ nɑ bu yɑrɑmɑ Egibitin di, mi bɑ rɑɑ yoru dimɔ. 14 Nɑ nɛɛ, bɑɑwure wi u win Heberusi dwɑ yoo, mɑ yoo wi, u nùn sɔmburu kuɑ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑ, yen nɔɔbɑ yiruse u koo nùn kɑrɑwɑ yoo ten di, u n tii mɔ. Adɑmɑ ben sikɑdo be, bɑ ǹ mɑn swɑɑ dɑki bu sere nɛn gere nɔ. 15 Wee tɛ̃ bɑ wurɑmɑ ben dɔɔ sɔɔ mɑ bɑ geɑ kuɑ nɛn nɔni sɔɔ. Domi bɑ nɔɔ tiɑ kuɑ bɑ nɛɛ, bɑɑwure wi u yoo mɔ u nùn kɑro u n tii mɔ. N deemɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔwɑ bɑ nɔɔ tiɑ kuɑ. 16 Yen biruwɑ bɑ gɑri yi yinɑ mɑ bɑ nɛn yĩsiru sɑnkɑ. Ben bɑɑwure u win yoo nɑɑ dɑ. Bɑ mɑɑ wure bɑ bu kuɑ ben yobu kɑ tilɑsi.

17 Yen sɔ̃, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. N dɑɑ weenɛwɑ ben bɑɑwure u win yobu kɑrɑ bɑ n tii mɔ. Adɑmɑ bɑ yinɑ, bɑ ǹ mɑn mɛm nɔɔwɛ. Yen sɔ̃nɑ kon bu yɔ̃su tɑbu sɔɔ kpɑ n bu bɑrɑnu kɑ gɔ̃ɔru kpɛ̃ɛ kpɑ bwese ni nu tie nù n bu wɑ nu biti ko.

18-20 Wee tɛ̃, Yudɑbɑn wirugibu kɑ Yerusɑlɛmun wirugibu kɑ yɑ̃ku kowobu kɑ sunɔn sɔm kowobu kɑ sere tɔn be bɑ tie, be, be bɑ rɑɑ kɑ mɑn ɑrukɑwɑni bɔkuɑ bɑtumɑ sɔɔ sere bɑ nɑɑ buu go bɑ bɛrɑnɑ, mɑ bɑ duɑ gen bɛsi yin suunu sɔɔ bu kɑ ben ɑrukɑwɑni ye sire, bɑ ǹ ye mɛm nɔɔwɛ, bɑ ǹ ben nɔɔ mwɛɛ te yibie. Yen sɔ̃, kon bu ben yibɛrɛ be bɑ kɑsu bu bu go nɔmu bɛriɑ, kpɑ yɑberekunu kɑ gbeeku yɛɛ yi ben gonu di. 21 Mɛyɑ kon Sedesiɑsi Yudɑbɑn sinɑ boko kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu kuɑ. Kon bu yibɛrɛbɑ nɔmu bɛriɑ be bɑ kɑsu bu bu go. Kon bu Bɑbilonin tɑbu kowobu nɔmu bɛriɑ bɑɑ bɑ̀ n kɑ bu tonde. 22 Kon de bu nɑ bu wuu ge wɔri bu dɔ̃ɔ mɛni kpɑ Yudɑn wusu su ko bɑnsu. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

35

Yeremi kɑ Rekɑbun bweseru

1 Yoyɑkimu, Yosiɑsin bii, Yudɑbɑn sinɑ bokon wɑɑti sɔɔ, Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ doo ɑ Rekɑbun bweseru deemɑ kpɑ ɑ kɑ tu nɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔ diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ ten yɛ̃si yɛ̃sibun teerɔ kpɑ ɑ bu tɑm wɛ̃ mi, bu nɔ.

3 Mɑ Yeremi u dɑ u Yɑɑsɑniɑ Yeremin bii, Hɑbɑsiniɑn debubu sokɑ kɑ win dusibu kɑ win bibu kpuro, Rekɑbun bweseru kpuro gesi. 4 Mɑ u kɑ bu dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun dii teeru mi, tèn mi Hɑnɑnu, Yigidɑliɑn bii, Gusunɔn sɔm kowo u wɑ̃ɑ. Dii te, tɑ wɑ̃ɑwɑ sinɑ ɑsɑkpɔbun dirun bɔkuɔ, gbɑ̃rɑ kɔ̃so, Mɑɑseyɑ, Sɑlumun biin dirun wɔllɔ. 5 Mɑ Yeremi u bu tɑm bwɑ̃ɑnu wɛ̃ kɑ nɔri u nɛɛ, bu nɔruo.

6 Adɑmɑ bɑ nùn wisɑ bɑ nɛɛ, sɑ ǹ tɑm nɔrumɔ. Domi bɛsɛn sikɑdo Yonɑdɑbu, Rekɑbun bii, u sun woodɑ wɛ̃ u nɛɛ,

su ku rɑ tɑm nɔ sere kɑ bɛsɛn bibun bibɔ,

7 su ku rɑ diɑ bɑni,

su ku rɑ gbenu ko,

su ku rɑ mɑɑ resɛm gbɑɑnu ko,

sɑ ǹ kpɛ̃ sɑ n mɑm ye mɔ.

Adɑmɑ sɑ ko n wɑ̃ɑwɑ kuu bekunuginu sɔɔ bɛsɛn wɑ̃ɑru kpuro sɔɔ.

Nge mɛyɑ sɑ ko kɑ tɛ tem mɛ sɔɔ,

mi sɑ wɑ̃ɑ sɑ sɔru dimɔ mini.

8 Yen sɔ̃, bɛsɛ kɑ bɛsɛn bibu sɑ Yonɑdɑbu, Rekɑbun biin gere ye mɛm nɔɔwɑmmɛ. Sɑ ǹ tɑm nɔrumɔ bɛsɛn wɑ̃ɑrun tɔ̃nu kpuro sɔɔ, bɛsɛ kɑ bɛsɛn kurɔbu kɑ bɛsɛn bibu. 9 Sɑ ǹ mɑɑ diɑ bɑnimɔ yè sɔɔ sɑ ko n wɑ̃ɑ. Mɛyɑ sɑ ǹ gbeɑ mɔ̀, sɑ ǹ mɑɑ resɛm gbɑɑnu mɔ̀. 10 Sɑ wɑ̃ɑ kuu bekuruginu sɔɔ. Mɛsumɑ sɑ kɑ bɛsɛn sikɑdo Yonɑdɑbun gere ye mɛm nɔɔwɑmmɛ. 11 Adɑmɑ sɑnɑm mɛ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko u tem mɛ wɔrimɑ, yerɑ sɑ nɛɛ, su se su dɑ Yerusɑlɛmuɔ, kpɑ su Bɑbilonin tɑbu kowobu kɑ Sirigibu dukɑ suuri. Yen sɔ̃nɑ sɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmu mini gisɔ.

12 Yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 13 nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, nɛ wi nɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn Yinni, nɑ nɛɛ, ɑ doo ɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ ɑ nɛɛ, bɑ ǹ nɛn kirɔbɑ swɑɑ dɑkimɔ kpɑ bu mɑn mɛm nɔɔwɑ? 14 Wee Rekɑbun bweseru tɑ Yonɑdɑbu, Rekɑbun biin gere mɛm nɔɔwɑ ye u nɛɛ, win bibu bu ku rɑɑ tɑm nɔ. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ tɑm mɛ nɔrɑ sere kɑ gisɔn gisɔ. Bɑ ben sikɑdo mɛm nɔɔwɑ. Adɑmɑ nɛ, nɑ kɑ be, Yudɑbɑ gɑri kuɑ sɑɑ yee yellun di, mɑ bɑ ǹ mɑn swɑɑ dɑki. 15 Nɑ bu nɛn sɔmɔbu gɔriɑmɑ sɑɑ yellun di, bu kɑ ben bɑɑwure sɔ̃ u win dɑɑ kɔ̃sɑ deri. Bu ku mɑɑ bũnu sɑ̃ kpɑ bu wɑ bɑ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ, mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ wɛ̃. Adɑmɑ bɑ ǹ sɔmɔ be swɑɑ dɑki, bu sere mɑn mɛm nɔɔwɑ. 16 Yonɑdɑbu, Rekɑbun biin bweseru tɑ ten sikɑdon gere mɛm nɔɔwɑ. Adɑmɑ be, nɛn tɔmbu, bɑ ku rɑ mɑn mɛm nɔɔwɛ.

17 Yen sɔ̃nɑ nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, nɛ wi nɑ mɑɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn Yinni, nɑ nɛɛ, wee kon de kɔ̃sɑ kpuro ye nɑ rɑɑ geruɑ mi yu Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu deemɑ. Domi nɑ kɑ bu gɑri kuɑ, bɑ ǹ mɑn swɑɑ dɑki. Nɑ bu sokɑ, bɑ ǹ mɑn wurɑri.

18 Yerɑ Yeremi u Rekɑbun bwese te sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni wi u mɑɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn Yinni u geruɑ. U nɛɛ, wee i bɛɛn sikɑdo Yonɑdɑbun gere kɑ win yiirebu kpuro mɛm nɔɔwɑ. 19 Yen sɔ̃, Yonɑdɑbu, Rekɑbun bii wi, u ǹ kɔsirebɑ biɑmɔ win bweseru sɔɔ be bɑ ko n nɛn sɔmburu mɔ̀.

36

Bɑruku u tireru kusiɑ u gɑrɑ

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ

1 Yudɑbɑn sinɑ boko Yoyɑkimu Yosiɑsin biin bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri kuɑ u nɛɛ, 2 ɑ tireru suo, kpɑ ɑ gɑri yi yore yi nɑ rɑɑ nun sɔ̃ɔwɑ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ kɑ bwese tukunu kpuron sɔ̃ sɑɑ dɔmɑ tèn di nɑ kɑ nun gɑri toruɑ Yosiɑsin wɑɑti sɔɔ n kɑ gisɔ girɑri. 3 Yudɑbɑ bɑ̀ n nuɑ kɔ̃sɑ ye kon bu kuɑ sɔrɔkudo bɑ koo gɔ̃ru gɔsiɑ bu ben kom kɔ̃sum deri. Sɑɑ yerɑ kon bu ben durum wɔkɑ.

4 Yen biru Yeremi u Bɑruku Nɛriyɑn bii sokɑ mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ kpuro ye Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. Mɑ Bɑruku u ye yoruɑ tire te sɔɔ.

5 Yerɑ Yeremi u mɑɑ nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee bɑ mɑn mwɑ bɑ nɛni, nɑ ǹ kpɛ̃ n dɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 6 Yen sɔ̃, dɔmɑ te bɑ koo nɔɔ bɔke, ɑ doo wunɛn tii, kpɑ ɑ Yinni Gusunɔn gɑri yi nɑ nun sɔ̃ɔwɑ ɑ yore mi gɑri sɑ̃ɑ yeru mi. Kpɑ Yudɑ be bɑ koo nɑ sɑɑ ben wusun di kɑ sere mɑɑ tɔn be bɑ ko n wɑ̃ɑ mi kpuro bu yi nɔ. 7 Sɔrɔkudo bɑ koo gɔ̃ru gɔsiɑ bu ben dɑɑ kɔ̃sɑ deri, kpɑ bu Yinni Gusunɔ suuru kɑnɑ. Domi win mɔru yɑ kpɑ̃ ye u kɑ bu mɔ̀.

8 Yerɑ Bɑruku Nɛriyɑn bii wi, u kuɑ kpuro ye Yeremi u nùn sɔ̃ɔwɑ. U Yinni Gusunɔn gɑri yi gɑrɑ sɑ̃ɑ yee ten mi. 9 Yoyɑkimun bɑn ten wɔ̃ɔ nɔɔbuse sɔɔ, yen suru nɔɔbɑ nnɛse sɔɔ, yerɑ bɑ nɔɔ bɔkurun tɔ̃ru yi tè sɔɔ Yerusɑlɛmugibu kɑ Yudɑbɑ kpuro bɑ koo nɑ bu nɔɔ bɔke Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. 10 Yen tɔ̃ɔ te sɔɔrɑ Bɑruku u Yeremin gɑri yi gɑrɑ tɔn ben wuswɑɑɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ, sɑɑ Gemɑriɑ, Sɑfɑnin biin dirun di, wi u sɑ̃ɑ tire yoro. Dii te, tɑ wɑ̃ɑwɑ kɔnnɔ ge bɑ mɔ̀ kɔnnɔ kpɔɔn berɑ giɑ, gunguru wɔllɔ.

Misee u wirugibu

tire ten gɑri sɔ̃ɔwɑ

11 Ye Misee Gemɑriɑn bii, Sɑfɑnin debubu u Yinni Gusunɔn gɑri yi nuɑ yi bɑ yoruɑ tire te sɔɔ, 12 yerɑ u dɑ sinɑ bokon yɛnuɔ sere win tire yoron dirɔ. Mɑ u deemɑ wirugii beni bɑ mɛnnɛ mi. Beyɑ, tire yoro Elisɑmɑ kɑ Delɑyɑ Semɑyɑn bii, kɑ Ɛlinɑtɑni, Akɑborin bii, kɑ Gemɑriɑ Sɑfɑnin bii, kɑ Sedesiɑsi Hɑnɑniɑn bii kɑ sere wirugii be bɑ tie. 13 Mɑ Misee u bu sɔ̃ɔwɑ kpuro gɑri yi u nuɑ Bɑruku u tɔn be gɑriɑ.

14 Yenibɑn biru, wirugii be, bɑ Bɑruku Yehudi Nɛtɑniɑn bii, Selemiɑn debubu, Kusin sikɑdobu gɔriɑ bɑ nɛɛ, u kɑ tire te nɑ te u Yudɑbɑ gɑriɑ mi. Mɑ Bɑruku u tire te suɑ u kɑ dɑ. 15 Ye u turɑ mi, yerɑ bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, ɑ sinɔ kpɑ ɑ sun tire te gɑriɑ.

Mɑ Bɑruku u sinɑ u bu tu gɑriɑ. 16 Ye bɑ gɑri yi nuɑ, yerɑ bɑ mɛɛrinɑ kɑ nɑndɑbu mɑ bɑ Bɑruku bikiɑ bɑ nɛɛ, 17 ɑ sun sɔ̃ɔwɔ nge mɛ ɑ koosinɑ ɑ kɑ gɑri yi yoruɑ. Sɑ ko kɑ yi sinɑ boko dɑɑwɑwɑ.

18 Yerɑ Bɑruku u bu wisɑ u nɛɛ, Yeremiwɑ u mɑn gɑri yi sɔ̃ɔmɔ mɑ nɑ yorumɔ tireru sɔɔ kɑ ɑnkiri.

19 Mɑ wirugii be, bɑ nùn wisɑ bɑ nɛɛ, i doo i kuke wunɛ kɑ Yeremi, kpɑ goo u ku rɑɑ bɛɛ wɑ.

Sinɑ boko u tire te dɔ̃ɔ mɛni

20 Yenibɑn biru, wirugibɑ tire te mwɑ bɑ beruɑ Elisɑmɑ tire yoron dirɔ. Mɑ bɑ dɑ sinɑ bokon mi, bɑ nùn gɑri yi sɔ̃ɔwɑ.

21 Yerɑ sinɑ boko u Yehudi gɔrɑ u nɛɛ, u doo u tire te suɑmɑ. Mɑ u dɑ Elisɑmɑn dirɔ u tu suɑmɑ u gɑrɑ sinɑ boko kɑ wirugii ben wuswɑɑɔ. 22 N deemɑ sɑɑ ye, purɑn sɑɑwɑ. Wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ nnɛse sɔɔrɑ mɛ. Mɑ u deemɑ sinɑ boko u sɔ̃ u dɔ̃ɔ wɔ̃su win diru mi u rɑ sinɛ purɑn sɑɑ. 23 Yehudi ù n tire ten kɑburɑ itɑ, ǹ kun mɛ nnɛ gɑrɑ u kpɑ, yerɑ sinɑ boko u rɑ tire yoron kɔ̃ɔ piibu gɑgu sue u kɑ mi bɑ gɑrɑ burɑ u kpɛ̃ɛ dɔ̃ɔ sɔɔ, sere te kpuro tɑ kɑ dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ muku muku. 24 Ye sinɑ boko kɑ win bwɑ̃ɑbu bɑ ye kpuro nuɑ bɑ ǹ nɑnde, bɑ ǹ mɑɑ ben yɑ̃nu gɛ̃ɛkɑ nge mɛ bɑ rɑ ko nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. 25 Sinɑ boko u sere tire te dɔ̃ɔ mɛni, Ɛlinɑtɑni kɑ Delɑyɑ kɑ Gemɑriɑ bɑ nùn suuru kɑnɑ gem gem u ku kɑ tu dɔ̃ɔ mɛni. Adɑmɑ u ǹ bu swɑɑ dɑki. 26 Yerɑ sinɑ boko u Yerɑmɛɛli wi u sɑ̃ɑ sunɔn bii, kɑ Serɑyɑ Asiriɛlin bii, kɑ Selemiɑ Abudɛlin bii woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, bu tire yoro Bɑruku kɑ Gusunɔn sɔmɔ Yeremi mwɑɑmɑ, ɑdɑmɑ Gusunɔ u bu beruɑ, bɑ ǹ bu wɑ.

Yeremi

u tire ten kpɑɑru yoruɑ

27 Sɑnɑm mɛ sinɑ boko u tire te dɔ̃ɔ mɛni, te Yeremi u Bɑruku sɔ̃ɔwɑ u yore mi, yerɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 28 ɑ mɑɑ tire kpɑɑru suo kpɑ ɑ gɑri yi yore yi yi rɑɑ wɑ̃ɑ tire te sɔɔ, te sinɑ boko Yoyɑkimu u dɔ̃ɔ mɛni mi. 29 Kpɑ ɑ mɑɑ nùn sɔ̃ ɑ nɛɛ, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ.

Wee u tire te dɔ̃ɔ mɛni, mɑ u nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ wunɛ Yeremi ɑ yoruɑ mɑ Bɑbilonin sinɑ boko u koo nɑ kpɑ u tem mɛ kɑm koosiɑ, kpɑ u mɛn tɔmbu kɑ mɛn yɑɑ sɑbenu gurɑ. 30 Yen sɔ̃nɑ, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ wi sinɑ boko Yoyɑkimu sɔ̃ɔmɔ, mɑ win goo kun mɑɑ sinɑmɔ Dɑfidin sinɑ gɔnɑ sɔɔ. Mɛyɑ bɑ koo mɑɑ win tiin goru deri tɔɔwɔ sɔ̃ɔ sɔɔ kɑ wɔ̃kuru tɑ n sɔ̃ɔ kɑ purɑ soorɑmɔ. 31 Kon bu sɛɛyɑsiɑ ben durum sɔ̃ wi kɑ win bibun bweseru, kɑ win bwɑ̃ɑbu. Kon de kɔ̃sɑ yu Yerusɑlɛmugibu kɑ Yudɑbɑ deemɑ, ye nɑ rɑɑ bu sɔ̃ɔwɑ, yèn sɔ̃ bɑ ǹ wure bu mɑn swɑɑ dɑki.

32 Mɑ Yeremi u tireru gɑru suɑ u Bɑruku, Nɛriyɑn bii, wi u sɑ̃ɑ tire yoro wɛ̃. Yerɑ u mɑɑ nùn tire te Yoyɑkimu u dɔ̃ɔ mɛni min gɑri sɔ̃ɔwɑ kpuro. Mɑ u yi yoruɑ u mɑɑ gɑri gɛɛ yoruɑ yi yi kɑ yi weenɛ.

37

Sedesiɑsi

u Yeremi gɔrɑ u bu Gusunɔ kɑnɑ

1 Bɑbilonin sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u Sedesiɑsi Yosiɑsin bii kuɑ sinɑ boko Yudɑɔ, Yekoniɑ Yoyɑkimun biin ɑyerɔ. 2 Sedesiɑsi wi, kɑ win bwɑ̃ɑbu, kɑ win tɔmbu bɑ ǹ Yinni Gusunɔn gɑri yi swɑɑ dɑki yi Gusunɔn sɔmɔ Yeremi u bu sɔ̃ɔwɑ mi.

3-4 N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, bɑ ǹ ginɑ Yeremi pirisɔm doke. U rɑ dewɑ mi u kĩ, win tɔmbun suunu sɔɔ. Yerɑ sinɑ boko Sedesiɑsi u Yukɑli Selemiɑn bii kɑ Sofoni Mɑɑseyɑn bii wi u sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowo gɔrɑ win mi, bu kɑ nùn sɔ̃ u bu Gusunɔ ben Yinni kɑnɑ u kɑ bu nɔnu geu mɛɛri. 5 Sɑɑ yerɑ Bɑbilonigibu bɑ Yerusɑlɛmu tɑrusi. Ye bɑ nuɑ mɑ Egibiti sunɔn tɑbu kowobu bɑ Yerusɑlɛmugii be somiru sisi, yerɑ bɑ yɑrinɑ bɑ doonɑ min di. 6-7 Sɑɑ yerɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ Yudɑbɑn sinɑ boko wi u nun gɔrimɑ nɛn mi sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee, Egibiti sunɔn tɑbu kowo be bɑ rɑɑ wee bu kɑ nùn somi bɑ gɔsirɔ ben temɔ. 8 Tɛ̃, Bɑbilonigii be, bɑ koo mɑɑ wurɑmɑ bu Yerusɑlɛmu wɔri bu ye mwɑ, bu dɔ̃ɔ sɔku. 9 Yen sɔ̃, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bu ku tii nɔni wɔ̃ke bu nɛɛ, Bɑbilonigii be, bɑ tondɑ. Adɑmɑ bɑ n yɛ̃ mɑ bɑ ǹ gɑm de. 10 Bɑɑ bɑ̀ n Bɑbilonin tɑbu kowo be kɑmiɑ, kpɑ n tie be bɑ mɛɛrɑ kuɑ, kɑ mɛ, bɑ koo se sɑɑ ben kuu bekuruginun di bu wuu ge dɔ̃ɔ mɛni.

Bɑ Yeremi kpɛ̃ɛ pirisɔm dirɔ

11 Sɑnɑm mɛ Bɑbilonigibun tɑbu kowo be, bɑ yɑrinɑ bɑ Yerusɑlɛmu deri Egibiti sunɔn tɑbu kowo ben sɔ̃, 12 yerɑ Yeremi u kĩ u yɑri Yerusɑlɛmun di u dɑ Bɛnyɑmɛɛn temɔ u kɑ win bɑɑ suɑ tubi ye bɑ bɔnu mɔ̀ sɔɔ. 13 Sɑnɑm mɛ u yɑriɔ u kɔnnɔ turɑ ge bɑ mɔ̀ Bɛnyɑmɛɛ, mɑ u deemɑ ben kɔ̃sobun tɔnwero wi bɑ mɔ̀ Yirɛyɑ Selemiɑn bii, Hɑnɑniɑn debubu u yɔ̃ mi. Mɑ u nùn yɔ̃rɑsiɑ u nɛɛ, ɑ tii Bɑbilonigibu wɛ̃.

14 Yerɑ u nɛɛ, ɑɑwo, nɑ ǹ nɛn tii Bɑbilonigibu wɛ̃.

Adɑmɑ durɔ wi, u ǹ win gɑri yi wure. Mɑ u nùn mwɑ u kɑ dɑ wirugibun mi. 15 Yerɑ wirugii ben mɔru yɑ seewɑ bɑ nùn mwɑ bɑ so bɑ pirisɔm doke Yonɑtɑm dirɔ wi u sɑ̃ɑ tire yoro. N deemɑ bɑ win dii te gɔsiɑwɑ pirisɔm diru. 16 Nge mɛyɑ bɑ kɑ nùn pirisɔm doke dirɔ wɔru sɔɔ sere n kɑ tɛ.

17 Sɔ̃ɔ teeru, sinɑ boko Sedesiɑsi u gɔrɑ u nɛɛ, bu Yeremi sokumɑ. Ye u nɑ, mɑ u nùn gɑri bikiɑ ɑsiri sɔɔ u nɛɛ, Yeremi, ɑ gɑri gɛɛ mɔ yi yi wee Yinni Gusunɔn min di ɑ mɑn sɔ̃?

Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, oo. Yinni Gusunɔ u koo de Bɑbilonin sinɑ boko u nun nɔmɑ turi.

18 Mɑ Yeremi u mɑɑ nùn bikiɑ u nɛɛ, torɑ terɑ̀ nɑ bɛɛ torɑ wunɛ kɑ wunɛn bwɑ̃ɑbu kɑ sere wunɛn tɔmbu kpuro i kɑ mɑn mwɑ i pirisɔm kpɛ̃ɛ. 19 Mɑnɑ bɛɛn sɔmɔ be, bɑ wɑ̃ɑ be bɑ bɛɛ gɑri sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, Bɑbilonin sinɑ boko kun nun wɔrim wee u sere tem mɛ mwɑ.

20 Tɛ̃, nɛn yinni sinɑ boko, ɑ mɑn swɑɑ dɑkio kpɑ ɑ nɛn kɑnɑru nɔ, kpɑ ɑ mɑn kuɑ ye nɑ kĩ. A ku mɑɑ de n wurɑ Yonɑtɑm tire yoron diru mi, kpɑ n ku rɑ kɑ gbi.

21 Yerɑ sinɑ boko Sedesiɑsi u woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, bu nùn yiiyo pirisɔm dirun yɑɑrɑɔ kpɑ bɑ n dɑ nùn pɛ̃ɛ kuse teeru wɛ̃ bɑɑdommɑ ye wuun pɛ̃ɛ kowobɑ rɑ ko sere wuu nukurun pɛ̃ɛ yu kɑ kpe. Nge mɛyɑ u kɑ sinɑ pirisɔm dirun yɑɑrɑ mi.

38

Bɑ Yeremi kpɛ̃ɛ

dɔkɔ kpiriru sɔɔ

1 Sefɑtiɑ Mɑtɑnin bii, kɑ Gedɑliɑ Pɑsurin bii, kɑ Yukɑli Selemiɑn bii, kɑ Pɑsuri Mɑɑkiyɑn bii bɑ nuɑ ye Yeremi u tɔn be sɔ̃ɔwɑ. U nɛɛ, 2 ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, wi u sinɑ Yerusɑlɛmu ye sɔɔ, yibɛrɛbɑ bɑ koo nùn gowɑ tɑbu sɔɔ, ǹ kun mɛ u gbi gɔ̃ɔrun sɑɑbu, ǹ kun mɛ kɑ bɑrɑru gɑru. Adɑmɑ wi u tii Bɑbilonigibu nɔmu sɔndiɑ, wiyɑ ko n wɑ̃ɑ. Win wɑ̃ɑ terɑ tɑ ko n sɑ̃ɑ win dukiɑ ye u wɑ u kɑ yɑrɑ wɑhɑlɑ yen min di.

3 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, u koo de Bɑbilonin tɑbu kowobu bu Yerusɑlɛmu mwɑ.

4 Yerɑ wirugibu bɑ nɑ bɑ sinɑ boko sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, durɔ wini u tɑbu kowobu kɑ tɔn be bɑ wɑ̃ɑ wuu ge sɔɔ bɛrum tiɑmɔwɑ kɑ win gɑri. U ǹ bɛsɛn geɑ kɑsu sere bɛsɛn kɔ̃sɑ. Ǹ n mɛn nɑ, n weenɛ bu nùn go.

5 Mɑ sinɑ boko Sedesiɑsi u wisɑ u nɛɛ, wi wee u wɑ̃ɑ bɛɛn nɔmuɔ. Nɑ ǹ kpɛ̃ n bɛɛ gɑ̃ɑnu yinɑri.

6 Yerɑ bɑ nùn suɑ bɑ kpɛ̃ɛ sinɑ bii wi bɑ mɔ̀, Mɑɑkiyɑn dɔkɔ kpiriru gɑru sɔɔ. Dɔkɔ kpiri te, tɑ wɑ̃ɑwɑ pirisɔm dirun yɑɑrɑɔ. Te sɔɔrɑ bɑ nùn kpɛ̃ɛ kɑ wɛ̃ɛ. Adɑmɑ tɑ ǹ nim mɔ. Pɔtɔkɔwɑ tɑ mɔ, mɑ u numɑ pɔtɔkɔ ye sɔɔ.

7 Etiopigii goo wi bɑ mɔ̀, Ebɛdi Mɛlɛki u wɑ̃ɑ u sɔmburu mɔ̀ sinɑ kpɑɑru mi. Yerɑ u nuɑ mɑ bɑ Yeremi kpɛ̃ɛ dɔkɔ kpiriru sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔ, sinɑ boko u wɑ̃ɑ u sɔ̃ gbɑ̃rɑ kɔnnɔwɔ ge bɑ sokumɔ Bɛnyɑmɛɛ, u sirimɔ. 8 Yerɑ Ebɛdi Mɛlɛki wi, u yɑrɑ sinɑ kpɑɑrun di u dɑ u sinɑ boko deemɑ u nɛɛ, 9 nɛn yinni sinɑ boko, ye tɔn be, bɑ kuɑ mi, yɑ ǹ wɑ̃, ye bɑ kɑ Yeremi kpɛ̃ɛ dɔkɔ kpiriru sɔɔ. U koo gbi mi, gɔ̃ɔrun sɔ̃, domi dĩɑnu kun mɑɑ wɑ̃ɑ wuuɔ.

10 Mɑ sinɑ boko u Ebɛdi Mɛlɛki woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, ɑ tɔmbu tɛnɑ suo kpɑ i dɑ i Yeremi yɑrɑ sɑɑ dɔkɔ kpiri ten min di u sere gbi.

11 Yerɑ Ebɛdi Mɛlɛki wi, u tɔn be suɑ. Mɑ u dɑ sinɑ kpɑɑrun ɑrumɑni beru yerɔ u yɑ̃ɑ tɔkɔnu yɑrɑmɑ. U nu Yeremi kpɛ̃ɛyɑ dɔkɔ ye sɔɔ kɑ wɛ̃ɛ. 12 Mɑ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ yɑ̃ɑ tɔkɔ ni dokeo wunɛn bũu bɑkusɔ ɑ sere wɛ̃ɛ yi doke.

Mɑ Yeremi u kuɑ mɛ. 13 Mɑ bɑ nùn yɑrɑmɑ kɑ wɛ̃ɛ yi, sɑɑ dɔkɔ kpiri ten min di, bɑ derɑ u wɑ̃ɑ pirisɔm dirun yɑɑrɑɔ.

Sedesiɑsi

u Yeremi bwisi bikiɑmɔ

14 Sɔ̃ɔ teeru Sedesiɑsi u mɑɑ gɔrɑ u nɛɛ, bu Yeremi sokumɑ kpɑ u nɑ u nùn deemɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ itɑserɔ. Ye u tunumɑ, yerɑ sinɑ boko u nɛɛ, nɑ gɑri gɛɛ mɔ kon nun bikiɑ. A ku mɑn gɑ̃ɑnu beruɑ.

15 Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, nɑ̀ n nun ye sɔ̃ɔwɑ, ɑ ǹ mɑn goomɔ? Nɑ yɛ̃ mɑ nɑ̀ n nun bwisi kɛ̃mɔ ɑ ǹ mɑn swɑɑ dɑkimɔ.

16 Yerɑ sinɑ boko Sedesiɑsi u bɔ̃ruɑ ɑsiri sɔɔ u nɛɛ, sere kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru wi u sun wɑ̃ɑru wɛ̃, nɑ ǹ nun goomɔ. Nɑ ǹ mɑɑ nun tɔn be nɔmu bɛriɑmmɛ be bɑ kɑsu bu nun go mi.

17 Yerɑ u sinɑ boko Sedesiɑsi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑmɛniwɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u geruɑ. U nɛɛ, ɑ̀ n wunɛn tii Bɑbilonin sunɔn tɑbu sinɑmbu wɛ̃ kɑɑ n wɑ̃ɑwɑ wunɛ kɑ wunɛn yɛnugibu. Mɛyɑ u ǹ mɑɑ wuu ge dɔ̃ɔ mɛnimɔ. 18 Adɑmɑ ɑ̀ kun bu tii wɛ̃, u koo bu wuu ge nɔmu bɛriɑ kpɑ bu gu dɔ̃ɔ mɛni. A ǹ mɑɑ kisirɑmɔ ben nɔmɑn di.

19 Yerɑ Sedesiɑsi u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ wurure Yuu be bɑ tii Bɑbilonigibu wɛ̃n sɔ̃. Nɑ bɛrum mɔ̀ bu ku rɑɑ mɑn bu nɔmu sɔndiɑ kpɑ bu mɑn nɔni sɔ̃.

20 Mɑ Yeremi u nùn wisɑ u nɛɛ, bɑ ǹ nun bu nɔmu sɔndiɑmmɛ. A nɔɔwɔ ye Yinni Gusunɔ u gerumɔ sɑɑ nɛn min di, kpɑ ɑ fɑɑbɑ wɑ, ɑ n wɑ̃ɑ. 21 Adɑmɑ ɑ̀ n yinɑ ɑ bu tii wɛ̃, wee ye Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔsi kɑ̃siru sɔɔ. 22 Nɑ wɑ bɑ wunɛ Yudɑn sinɑ bokon kurɔ be bɑ tie mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbilonin sunɔn tɑbu sinɑmbun mi. Mɑ kurɔ be, bɑ mɔ̀,

wee, be bɑ rɑɑ nun gɑri sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ,

kɑɑ n bɔri yɛndu mɔ mi,

bɑ nun nɔni wɔ̃kuɑ

mɑ bɑ nun kɑmiɑ.

Ye bɑ deemɑ ɑ nummɔ pɔtɔkɔ sɔɔ,

mɑ bɑ yɑrinɑ bɑ nun deri.

23 Wee bɑ koo wunɛn kurɔbu kɑ wunɛn bibu kpuro mwɛɛri bu kɑ dɑ Bɑbilonigibun mi. Wunɛn tii ɑ ǹ mɑɑ kisirɑmɔ ben nɔmɑn di. Ben sinɑ bokowɑ koo nun mwɑ kpɑ u wuu ge dɔ̃ɔ mɛni.

24 Yerɑ Sedesiɑsi u Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ ku rɑ de goo u gɑri yi nɔ kpɑ bu ku rɑɑ nun go. 25 Wirugibu bɑ̀ n nuɑ mɑ nɑ kɑ nun gɑri kuɑ, mɑ bɑ nɑ bɑ nun bikiɑ bɑ nɛɛ, ɑ ku bu gɑ̃ɑnu beruɑ ye ɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ kɑ ye nɑ nun sɔ̃ɔwɑ sɔɔ, kpɑ bu ku rɑɑ nun go, 26 sɑɑ ye sɔɔ, ɑ bu wisio ɑ nɛɛ, ɑ mɑn suuru kɑnɑm nɑwɑ n ku kɑ nun dɑ Yonɑtɑm yɛnuɔ kpɑ ɑ ku rɑ kɑ gbi.

27 Yerɑ wirugii be kpuro bɑ nɑ Yeremin mi, bɑ nùn gɑri yi bikiɑ. Mɑ u bu wisɑ nge mɛ sinɑ boko u nùn sɔ̃ɔwɑ mɑm mɑm, mɑ bɑ nɔɔ mɑri bɑ yɑrɑ. Domi gɑri yi u nùn sɔ̃ɔwɑ mi, yi ǹ ginɑ yɑrɑ tɔɔwɔ. 28 Pirisɔm dirun yɑɑrɑ miyɑ u wɑ̃ɑ sere bɑ kɑ Yerusɑlɛmu mwɑ.

Bɑbilonigibu

bɑ Yerusɑlɛmu mwɑ

(I mɑɑ mɛɛrio 52:4-16, Sinɑmbu II, 25:1-12)

Wee ye n koorɑ sɑnɑm mɛ Bɑbilonigibɑ Yerusɑlɛmu mwɑ.

39

1 Sedesiɑsi Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛse, yen suru wɔkuruse sɔɔrɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko u Yerusɑlɛmu wɔrimɑ kɑ win tɑbu kowobu kpuro. Mɑ bɑ sɑnsɑni girɑ yen bɔkuɔ, mɑ bɑ kuku yenu kuɑ bɑ kɑ sikerenɑ. 2 Sedesiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑsen suru nnɛse, yen sɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛse sɔɔrɑ bɑ gbɑ̃rɑru yɑbɑ. 3 Sɑɑ yerɑ Bɑbilonin tɑbu sinɑmbu bɑ duɑ bɑ wuu ge tɑrusi gen kɔnnɔ wuu suunuguu giɑn di. Tɑbu sinɑm ben yĩsɑ wee, Nɛɛgɑli Sɑrɛsɛɛ, kɑ Sɑngɑɑ Nɛbu, kɑ Sɑɑsekimu, sinɑ bokon sɔm kowobun wirugii, kɑ mɑɑ Nɛɛgɑli Sɑrɛsɛɛ wi u sɑ̃ɑ dobo dobogibun wirugii, kɑ sere sinɑ bokon tɑbu sinɑm be bɑ tie.

4 Ye Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ boko kɑ win tɑbu kowobu bɑ bu wɑ, yerɑ bɑ duki yɑrinɑ wɔ̃kuru bɑ yɑrɑ kɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ gbɑ̃rɑnu yirun bɑɑ sɔɔ sinɑ bokon dɑ̃ɑ gbɑɑrun bɔkuɔ wɔwɑn berɑ giɑ. 5 Adɑmɑ Bɑbilonin tɑbu kowo be, bɑ sinɑ boko Sedesiɑsi nɑɑ swĩi mɑ bɑ nùn nɑɑmwɛ Yerikon wɔwɑɔ. Yerɑ bɑ nùn mwɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbilonin sinɑ bokon mi, Ribilɑɔ, Hɑmɑtin temɔ. Miyɑ u nùn siri. 6 Mɑ u derɑ bɑ Sedesiɑsin bibu kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu sɑkirɑ Ribilɑ mi, win nɔni biru. 7 Yen biru u Sedesiɑsin tiin nɔni wɔwɑ mɑ u nùn bɔkuɑ kɑ sii gɑndun yɔni bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ.

8 Bɑbilonigii be, bɑ Yerusɑlɛmun sinɑ kpɑɑru kɑ yen yɛnusu dɔ̃ɔ mɛni, mɑ bɑ yen gbɑ̃rɑru sururɑ. 9 Yen biru Nɛbusɑrɑdɑ, kɔ̃sobun wirugii, u tɔn be bɑ tie Yerusɑlɛmuɔ kɑ be bɑ nùn tii wɛ̃ kɑ sere mɑɑ be bɑ tie tem mɛ sɔɔ gurɑ u kɑ doonɑ Bɑbiloniɔ. 10 Adɑmɑ u ben bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛ be bɑ ǹ gɑ̃ɑnu mɔ deri tem mɛ sɔɔ mɑ u bu gbeɑ wɛ̃.

Bɑ Yeremi yɑrɑ pirisɔm di

11 Mɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko u Nɛbusɑrɑdɑ, kɔ̃sobun wirugii woodɑ wɛ̃ Yeremin sɔ̃ u nɛɛ, 12 ɑ nùn mɛɛrio kpɑ ɑ nùn kɔ̃su. A ku nùn kɔ̃sɑ gɑɑ kuɑ. Ye u nun sɔ̃ɔwɑ kpuro, ɑ koowo. 13 Mɑ Nɛbusɑrɑdɑ, kɔ̃sobun wirugii, kɑ Nɛbusɑsibɑni, sinɑ bokon sɔm kowobun wirugii, kɑ Nɛɛgɑli Sɑrɛsɛɛ, dobo dobogibun wirugii, kɑ sere sinɑ bokon tɑbu sinɑmbu kpuro, 14 bɑ gɔrɑ bu Yeremi yɑrɑmɑ pirisɔm dirun di, kpɑ bu kɑ nùn dɑ bu Gedɑliɑ, Akikɑmun bii, Sɑfɑnin debubu nɔmu sɔndiɑ. Wiyɑ u kɑ nùn dɑ win yɛnuɔ. Nge mɛyɑ Yeremi u kɑ yɑrɑ u wɑ̃ɑ kɑ Yudɑ be bɑ tie.

Gɑri yi Yinni Gusunɔ

u Ebɛdi Mɛlɛki sɔ̃ɔwɑ

15 Sɑɑ yè sɔɔ Yeremi u wɑ̃ɑ pirisɔm sɔɔ, Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 16 ɑ doo ɑ Ebɛdi Mɛlɛki, Etiopigii wi sɔ̃ ɑ nɛɛ, nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ rɑɑ geruɑ nɑ nɛɛ, kɔ̃sɑ yɑ koo wuu ge deemɑ, n ǹ mɔ geɑ. Tɛ̃, kon de kɔ̃sɑ ye, yu tunumɑ. Ye kpurowɑ yɑ koo koorɑ win nɔni biru. 17 Adɑmɑ yen tɔ̃ɔ te, kon nùn yɑkiɑ. Bèn bɛrum u mɔ̀ mi, bɑ ǹ nùn nɔmɑ turi. 18 Nɑ ǹ derimɔ bu nùn go. Kon win wɑ̃ɑru yɑkiɑ, domi u mɑn nɑɑnɛ kuɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

40

Yeremi u dɑ Gedɑliɑn mi,

Misipɑɔ

1 Yinni Gusunɔ u kɑ Yeremi gɑri kuɑ sɑnɑm mɛ Nɛbusɑrɑdɑ u derɑ u wurɑmɑ sɑɑ Rɑmɑn di.

N deemɑ bɑ rɑɑ nùn bɔkuɑwɑ wi kɑ Yerusɑlɛmugibu gɑbu bɑ kɑ dɔɔ Bɑbiloniɔ. Min diyɑ Nɛbusɑrɑdɑ u nùn yɑrɑ. 2 Mɑ Nɛbusɑrɑdɑ wi, u nùn sokɑ u kɑ dɑ bee tiɑ u nɛɛ, Gusunɔ wunɛn Yinni u rɑɑ geruɑ u nɛɛ, kɔ̃sɑ yɑ koo wuu geni deemɑ. 3 Wee, tɛ̃, ye u geruɑ mi, yɑ koorɑ yèn sɔ̃ i nùn torɑri, i ǹ win gere mɛm nɔɔwɛ. 4 Tɛ̃, kon nun yɑkiɑ n nun yɔni yi potɑ. Adɑmɑ ɑ̀ n kĩ ɑ kɑ mɑn dɑ Bɑbiloniɔ, ɑ nɑ su dɑ. Kon nun nɔɔri. À kun mɑɑ kĩ, ɑ sinɔ. A doo ɑ sinɑ mi n nun wɛ̃re.

5 Sɑnɑm mɛ Nɛbusɑrɑdɑ u wɑ mɑ Yeremi kun fuuku wisɑ, yerɑ u nɛɛ, ǹ n mɛn nɑ, ɑ doo ɑ Gedɑliɑ, Akikɑmun bii, Sɑfɑnin debubu deemɑ. Wiyɑ sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u kuɑ sunɔ Yudɑbɑn wusu sɔɔ. Kɑɑ n kɑ nùn wɑ̃ɑ kɑ tɔn be bɑ tie sɑnnu, ǹ kun mɛ, ɑ doo mi ɑ kĩ.

Mɑ Nɛbusɑrɑdɑ wi, u nùn dĩɑnu kusenu kuɑ kɑ sere mɑɑ kɛ̃nu gɑnu. Mɑ u derɑ u doonɑ. 6 Yerɑ Yeremi u dɑ Gedɑliɑn mi, Misipɑɔ, u sinɑ mi kɑ tɔn be bɑ tie tem mɛ sɔɔ sɑnnu.

Gedɑliɑ u Yudɑn tem kpɑre

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 25:23-24)

7 Sɑɑ yè sɔɔ tɑbu sinɑm be bɑ rɑɑ woo tɑbu gberɔ kɑ ben tɑbu kowobu bɑ nuɑ mɑ Bɑbilonin sinɑ boko u Gedɑliɑ, Akikɑmun bii kuɑ Yudɑbɑn sunɔ, mɑ u nùn tɔn be bɑ tie Yudɑɔ kpuro nɔmu bɛriɑ, kɑ sere bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛ be bɑ ǹ yoru mwɛ bɑ kɑ de Bɑbiloniɔ, 8 yerɑ bɑ dɑ Gedɑliɑn mi, Misipɑɔ. Be bɑ dɑ mi, berɑ, Isimɛɛli, Nɛtɑniɑn bii, kɑ Yokɑnɑni kɑ Yonɑtɑm, Kɑreɑn bibu, kɑ Serɑyɑ, Tɑnumɛtin bii, kɑ Efɑi Nɛtofɑgiin bibu, kɑ Yesɑniɑ, Mɑɑkɑgiin bii, be kpuro kɑ ben tɔmbu. 9 Yerɑ Gedɑliɑ u bu sɔ̃ɔwɑ kɑ bɔ̃ri u nɛɛ, i ku bɛrum ko i kɑ Bɑbilonigibu sɑ̃. I gesi sinɔ bɛsɛn tem mɛ sɔɔ kpɑ i Bɑbilonin sinɑ boko sɑ̃. Sɑɑ yerɑ i ko i n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. 10 Wee, nɑ wɑ̃ɑ Misipɑ mini nɑ n kɑ sɑ̃ɑ bɛɛn nɔni Bɑbilonigii ben mi. Adɑmɑ bɛɛ, i doo i gberun dɑ̃ɑ mɑrum sɔri mɛ bɑ rɑ di kɑ mɛ bɑ rɑ kɑ mɑɑ gum kɑ tɑm ko. Kpɑ i mu bere bɛɛn wekenɔ, kpɑ i sinɑ i n wɑ̃ɑ wuu si i mwɑ sɔɔ.

11 Mɑ Yudɑ be bɑ wɑ̃ɑ Mɔɑbun temɔ kɑ Amɔnibɑn temɔ kɑ Edɔmubɑn temɔ, bɑ nuɑ mɑ Bɑbilonin sunɔ u gɑbu deri Yudɑbɑn temɔ, mɑ u Gedɑliɑ kuɑ ben kpɑro. 12 Yerɑ be kpuro bɑ wurɑmɑ ben temɔ. Mɑ bɑ dɑ bɑ Gedɑliɑ deemɑ Misipɑɔ. Wɔ̃ɔ ge sɔɔ, bɑ resɛm wɑ too, kɑ mɑɑ dɑ̃ɑ mɑrum gɑm.

Bɑ Gedɑliɑ go

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 25:25-26)

13 Sɔ̃ɔ teeru Yokɑnɑni, Kɑreɑn bii, kɑ sere tɑbu sinɑm be bɑ wurɑmɑ tɑbu gberun di mi, bɑ nɑ Gedɑliɑn mi Misipɑɔ. 14 Mɑ bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, ɑ yɛ̃ mɑ Bɑɑlisi, Amɔnibɑn sinɑ boko u Isimɛɛli, Nɛtɑniɑn bii gɔrɑ u nun go?

Adɑmɑ Gedɑliɑ u ǹ ye wure. 15 Mɑ Yokɑnɑni u dɑ Misipɑɔ u Gedɑliɑ sɔ̃ɔwɑ ɑsiri sɔɔ u nɛɛ, ɑ de n dɑ n Isimɛɛli, Nɛtɑniɑn bii wi go, kpɑ goo u kun yɛ̃. Nge mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ de u nun go, kpɑ Yudɑ be bɑ mɛnnɛ mini bu mɑɑ yɑrinɑ kpɑ ben gɑbu bu gbi.

16 Mɑ Gedɑliɑ u Yokɑnɑni wisɑ u nɛɛ, ɑ ku Isimɛɛli go, domi ye ɑ geruɑ win sɔ̃ mi, weesɑ.

41

1 Adɑmɑ wɔ̃ɔ gen suru nɔɔbɑ yiruse sɔɔ, yerɑ Isimɛɛli u nɑ Misipɑɔ Gedɑliɑn mi. Isimɛɛli wi, u sɑ̃ɑwɑ sinɑ bii kɑ mɑɑ sinɑ ɑsɑkpɔ. Tɔmbu wɔkurɑ bɑ nùn swĩimɑ bɑ kɑ nɑ mi. Sɑnɑm mɛ bɑ sɔ̃ bɑ dimɔ kɑ Gedɑliɑ, 2 yerɑ Isimɛɛli kɑ tɔn be bɑ nùn yɔ̃sirimɑ mi, bɑ seewɑ sɑnnu sɑnnu bɑ Gedɑliɑ tɑkobi sɔkurɑ bɑ go, wi, wi Bɑbilonin sinɑ boko u gɔsɑ u kɑ Yudɑn tem kpɑrɑ mi. 3 Isimɛɛli wi, u mɑɑ Yudɑbɑ kpuro kɑ Bɑbilonin tɑbu kowo be bɑ wɑ̃ɑ mi go.

Isimɛɛli u tɔmbu wɛnɛ go

4 N deemɑ goo kun yɛ̃ mɑ Gedɑliɑ u gu. Ye n kuɑ sɔ̃ɔ yiru, win gɔɔn biru, 5 yerɑ tɔmbu wɛnɛ gɑbu bɑ seemɑ sɑɑ Sikɛmu kɑ Silo kɑ Sɑmɑrin di. Tɔn be, bɑ ben tobɑ kɔnɑ, ben yɑ̃nu nu gɛ̃ɛkire mɑ bɑ tii mururɑ bɑɑmɑ nuku sɑnkirɑrun sɔ̃. Mɛyɑ bɑ mɑɑ ɑlikɑmɑ sɔɔwɑ kɑ turɑre bu kɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃kuru kuɑ Yerusɑlɛmuɔ win sɑ̃ɑ yerɔ. 6 Yerɑ Isimɛɛli u seewɑ Misipɑn di u dɑ u kɑ bu yinnɑ swɑɑɔ, u sumɔ. Ye u turɑ ben mi, mɑ u nɛɛ, i nɑ su dɑ Gedɑliɑn mi.

7 Adɑmɑ ye bɑ duɑ wuuɔ, yerɑ wi kɑ win tɔmbu bɑ tɔn be mwɑ bɑ sɑkirɑ. Mɑ bɑ ben gonu kpɛ̃ɛ dɔkɔ kpiriru gɑru sɔɔ. 8 N deemɑ be sɔɔ, u ǹ tɔmbu wɔkuru go yèn sɔ̃ bɑ rɑɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, u ku bu go, be, bɑ ɑlikɑmɑ kɑ gbɛɛ, kɑ gum kɑ tim beruɑ yɑkɑsɔ. 9 Dɔkɔ kpiri tè sɔɔ u tɔn ben gonu doke mi, tɑ sɑ̃ɑwɑ te Asɑ u derɑ bɑ gbɑ sɑnɑm mɛ wi kɑ Bɑsɑ Isirelibɑn sinɑ boko bɑ tɑbu mɔ̀. Te sɔɔrɑ u tɔn goo ni yibiɑ.

10 Yen biru, u be bɑ tiɑrɑ mi yoru mwɛɛrɑ u kɑ doonɑ kɑ sinɑ bokon bii wɔndiɑbɑ kɑ sere tɔn be Nɛbusɑrɑdɑ, kɔ̃sobun wirugii u Gedɑliɑ deriɑ. Be kpurowɑ u yoru mwɛɛrɑ u kɑ dɑ Amɔnibɑn mi.

Bɑ yoo be Isimɛɛli u mwɛɛrɑ

yɑkiɑ

11 Yokɑnɑni, Kɑreɑn bii, kɑ Yudɑbɑn tɑbu sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ kɑ wi, bɑ nuɑ kɔ̃sɑ ye Isimɛɛli u kuɑ. 12 Yerɑ bɑ tɑbu durɔbu suɑ bɑ dɑ bu kɑ Isimɛɛli wɔri. Mɑ bɑ nùn deemɑ yɛru bɔkɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ Gɑbɑoniɔ. 13 Tɔn be Isimɛɛli u mwɛɛrɑ mi, ye bɑ Yokɑnɑni wɑ kɑ win tɑbu sinɑmbu, yerɑ ben nuki dorɑ. 14 Mɑ be kpuro bɑ Isimɛɛli deri, bɑ dɑ bɑ Yokɑnɑni deemɑ. 15 Adɑmɑ Isimɛɛli wi, u dukɑ yɑkurɑ Yokɑnɑnin min di kɑ tɔmbu nɔɔbɑ itɑ gɑbu, mɑ u dɑ u wɑ̃ɑ Amɔnibɑn mi.

16 Yokɑnɑni kɑ win tɑbu sinɑm be, bɑ tɔn be bɑ tie mwɛɛrɑ Isimɛɛlin nɔmɑn di, be u rɑɑ mwɛɛrɑ sɑnɑm mɛ u Gedɑliɑ go. Berɑ tɑbu kowobu kɑ tɔn kurɔbu kɑ bibu kɑ sinɑ bokon sɔm kowobu. Be kpurowɑ u mwɛɛrimɑ sɑɑ Gɑbɑonin di. 17 Mɑ bɑ dɑ bɑ wɑ̃ɑ sɔbun sɔbiɑ yeru gɑrun mi, te bɑ rɑ soku Kimuhɑmu Bɛtelehɛmun bɔkuɔ. Yen biru, bɑ kpikiru dɑ Egibitiɔ. 18 Domi bɑ Bɑbilonigibun bɛrum mɔ yèn sɔ̃ Isimɛɛli u Gedɑliɑ go wi Bɑbilonin sinɑ boko u kuɑ Yudɑbɑn kpɑro.

42

Yudɑbɑ bɑ Yeremi bikiɑ

u bu Gusunɔ kɑnɑ

1 Yerɑ tɑbu sinɑm be bɑ rɑɑ kpikiru suɑ, kɑ Yokɑnɑni, Kɑreɑn bii, kɑ Yesɑniɑ, Hoseen bii, kɑ tɔn be bɑ tie kpuro, sɑɑ wirugibun di sere kɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbɔ, bɑ nɑ bɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, 2 ɑ de ɑ nɔ ye sɑ nun bikiɑmɔ. A sun Gusunɔ kɑnɔ, bɛsɛ be sɑ tien sɔ̃, domi sɑ rɑɑ dɑbi, ɑdɑmɑ tɛ̃ sɑ kɑɑrɑ, nge mɛ ɑ wɑɑmɔ. 3 A Gusunɔ wunɛn Yinni kɑnɔ u sun sɔ̃ɔsi mi sɑ ko dɑ kɑ ye sɑ ko ko.

4 Mɑ Yeremi u bu wisɑ u nɛɛ, nɑ nuɑ. Kon Gusunɔ bɛsɛn Yinni kɑnɑ nge mɛ i mɑn bikiɑ kpɑ n wurɑmɑ n bɛɛ sɔ̃ ye u mɑn sɔ̃ɔwɑ. Nɑ ǹ bɛɛ gɑ̃ɑnu beruɑmmɛ.

5 Mɑ bɑ Yeremi wisɑ bɑ nɛɛ, sɑ wurɑ su ko mɑm mɑm ye Yinni Gusunɔ u koo nun sɔ̃ su ko. Wiyɑ u koo ko bɛsɛn seedɑ dio gemgii kɑ nɑɑnɛgii sɑ̀ kun bɛsɛn nɔɔ mwɛɛru yibie. 6 Wee bɛsɛrɑ sɑ nun gɔrɑ ɑ sun Gusunɔ bɛsɛn Yinni bikiɑ. Yen sɔ̃, sɑ ko ko ye u sun sɔ̃ɔwɑ su ko, bɑɑ yɑ̀ kun sun wɛ̃re. Kɑ mɛ, sɑ ko n nuku dobu mɔ yèn sɔ̃ sɑ nùn mɛm nɔɔwɑmmɛ.

Yinni Gusunɔ u Yeremi wisɑ

7 Sɔ̃ɔ wɔkurun biru, Yinni Gusunɔ u Yeremi wisɑ. 8 Mɑ Yeremi u Yokɑnɑni, Kɑreɑn bii sokusiɑ kɑ tɑbu sinɑm be bɑ nùn swĩi kɑ sere ben tɔmbu kpuro be bɑ wɑ̃ɑ mi, wirugibu kɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu. 9 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee bɛɛyɑ i mɑn gɔrɑ n Gusunɔ bɛɛ Isirelibɑn Yinni bikiɑ. Ye u mɑn sɔ̃ɔwɑ wee. U nɛɛ,

10 ì n sinɑ tem mɛ sɔɔ,

u koo de bɛɛn tɔmbu bu tɑ̃si.

U ǹ mɑɑ bu goomɔ.

U koo bɛɛ swĩiwɑ i n nuuru mɔ.

U ǹ bɛɛ wukɑmɔ,

u ǹ mɑɑ derimɔ kɔ̃sɑ yu bɛɛ deemɑ

ye u rɑɑ bwisikɑ u bɛɛ kuɑ.

11 Ǹ n mɛn nɑ, i ku mɑɑ Bɑbilonin sinɑ bokon bɛrum ko.

Domi wi, Yinni Gusunɔ u ko n kɑ bɛɛ wɑ̃ɑ kpɑ u bɛɛ fɑɑbɑ ko.

12 Wi, Gusunɔ u koo de u bɛɛn wɔnwɔndu wɑ.

Kpɑ u de i wurɑmɑ bɛɛn temɔ.

13 Adɑmɑ ì n nɛɛ, i ǹ wi, Yinni Gusunɔ mɛm nɔɔwɑmmɛ, i ǹ sinɑmɔ tem mɛni sɔɔ, 14 i ko i dɑwɑ Egibitiɔ mi i ǹ tɑbu wɑsi, bɑɑ bin kɔbɑn swĩi i ǹ nɔɔmɔ, i ǹ mɑɑ dĩɑnu biɑmɔ, yen sɔ̃, miyɑ i ko sinɑ, 15 tɛ̃ i swɑɑ dɑkio ye Gusunɔ, bɛɛ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ, u gerumɔ. U nɛɛ,

bɛɛ Yudɑ be i tie, ì n gɔ̃ru doke i kɑ dɑ Egibitiɔ kɑ gem,

kpɑ i n wɑ̃ɑ mi,

16 sɑnɑm mɛyɑ tɑɑ bìn bɛrum i mɔ̀,

bu koo bɛɛ deemɑ Egibiti mi.

Gɔ̃ɔ tèn weeweenu i mɑɑ mɔ̀ mi,

tɑ koo bɛɛ deemɑ,

kpɑ i gbisuku mi giɑ.

17 Be bɑ gesi niɑ kuɑ

bu kɑ dɑ Egibitiɔ bu kuke,

bɑ koo gbiwɑ tɑbu sɔɔ,

kɑ gɔ̃ɔru sɔɔ, kɑ bɑrɑnu sɔɔ.

Ben goo kun kisirɑmɔ kɔ̃sɑ yen di

ye u koo bu suremɑ mi.

18 Yeremi u nɛɛ, wee ye Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u geruɑ. U nɛɛ, nge mɛ u Yerusɑlɛmugibu win mɔru seesi, nge mɛyɑ u koo mɑɑ bɛɛ ye seesi, ì n dɑ Egibitiɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ ko n dɑ kɑ bɛɛn yĩsiru tɔmbu bɔ̃rusi, ǹ kun mɛ, bu kɑ goo gɑ̃ɑ kɔ̃sunu sie, kpɑ bu bɛɛ gɛm i seku bɑkɑru wɑ kpɑ i kun mɑɑ sinɛ tem mɛ sɔɔ.

19 U mɑɑ nɛɛ, i ku Egibiti dɑ, bɛɛ be i tie Yudɑbɑn bweseru sɔɔ. I de i n yɛ̃ mɑ u bɛɛ ye yinɑriwɑ gisɔ. 20 Sɑnɑm mɛ i mɑn gɔrɑ n bɛɛ Yinni Gusunɔ kɑnɑ, ye nɑ wurɑmɑ, i geruɑ i nɛɛ, n bɛɛ sɔ̃ɔwɔ mɑm mɑm ye Gusunɔ bɛɛn Yinni u mɑn sɔ̃ɔwɑ kpɑ i ye ko. Adɑmɑ weesɑ i tii kuɑ. 21 Domi gisɔ, nɑ kɑ win wisibu nɑ ɑdɑmɑ i ǹ bin gɑbu swɑɑ dɑki bi u nɛɛ, n bɛɛ sɔ̃. 22 Tɛ̃, mi i dɔɔ i sinɑ mi, i n yɛ̃ mɑ tɑbu sɔɔrɑ i ko i gbi, ǹ kun mɛ gɔ̃ɔru sɔɔ, ǹ kun mɛ bɑrɑnu sɔɔ.

43

Bɑ kɑ Yeremi dɑ Egibitiɔ

kɑ dɑm

1 Sɑnɑm mɛ Yeremi u gɑri yi tɔn be bɑ wɑ̃ɑ mi kpuro sɔ̃ɔwɑ, yi Gusunɔ ben Yinni u nɛɛ, u bu sɔ̃, 2 yerɑ Asɑriɑ, Hoseen bii, kɑ Yokɑnɑni, Kɑreɑn bii, be kpuro bɑ Yeremi wisɑ kɑ tɔn piiburu bɑ nɛɛ, ye ɑ geruɑ mi, weesɑ. Gusunɔ bɛsɛn Yinni kun nun sɔ̃ɔwɑ ɑ sun sɔ̃, su ku Egibiti dɑ. 3 Adɑmɑ Bɑruku, Nɛriyɑn biiwɑ u nun bɔriemɔ ɑ kɑ sun sɔ̃ su ku dɑ mi, domi u kĩwɑ Bɑbilonigibu bu sun mwɛɛri bu go, ǹ kun mɛ bu sun yoru mwɑ bu kɑ dɑ ben temɔ.

4 Nge mɛyɑ Yokɑnɑni, Kɑreɑn bii, kɑ tɑbu sinɑmbu kpuro kɑ ben tɔmbu kpuro bɑ yinɑ bu Yinni Gusunɔn gɑri nɔ ye u nɛɛ, bu de bu sinɑ ben tem mi. 5 Yerɑ Yokɑnɑni kɑ tɑbu sinɑm be, bɑ kɑ Yudɑ be bɑ tie dɑ Egibitiɔ, be, be bɑ rɑɑ kpikiru dɑ tem tukumɔ bɑ wurɑmɑ, 6 tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu kɑ bibu kɑ sinɑ bokon bii wɔndiɑbɑ, be kpuro gesi be Nɛbusɑrɑdɑ, kɔ̃sobun wirugii, u Gedɑliɑ, Akikɑmun bii, Sɑfɑnin debubu deriɑ. Mɑ bɑ kɑ Yeremin tii dɑ kɑ mɑɑ Bɑruku Nɛriyɑn bii. 7 Bɑ dɑ bɑ wɑ̃ɑ Egibitin wuu ge bɑ mɔ̀ Tɑpɑnɛsiɔ. Nge mɛyɑ bɑ ǹ kɑ Gusunɔn gere mɛm nɔɔwɛ.

Bɑ koo Egibiti tɑbu wɔri

8 Sɔ̃ɔ teeru Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ Tɑpɑnɛsiɔ u nɛɛ, 9 ɑ kpee bɑkɑnu suo kpɑ ɑ dɑ ɑ nu sike Yudɑbɑ kpuron wuswɑɑɔ mi bɑ rɑ birikibɑ wɔ̃ ye yɑ wɑ̃ɑ Egibitin sinɑ kpɑɑrun kɔnnɔwɔ Tɑpɑnɛsiɔ. 10 Kpɑ ɑ Yudɑbɑ sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wee, kon de bu Nɛbukɑnɛsɑɑ, nɛn sɔm kowo kɑsum dɑ kpɑ n win bɑndu swĩi kpee ni ɑ sikuɑn wɔllɔ kpɑ u win sinɑ gɔnɑ tɛriɑ mi, 11 kpɑ u Egibitigibu sɛɛyɑsiɑ. Be u koo go, u go, be u koo mwɛɛri u ko yobu kpɑ u mwɛɛri, be u koo mɑɑ sɑkiri kɑ tɑkobi, kpɑ u sɑkiri. 12 Kpɑ u ben bũu diɑ dɔ̃ɔ mɛni, kpɑ u bũu nin tii gurɑ kpɑ u mɑɑ ben yɑ̃nu gurɑ yɑ kun nùn sɛ̃sie kpɑ u yɑri min di kɑ bɔri yɛndu, nge mɛ nɑɑ kpɑro u rɑ win kpɑrɑ yɑberu sebe u n doonɔ. 13 U koo Bɛti Semɛsin bwɑ̃ɑrokunu kɔsuku, kpɑ u bũu diɑ ye yɑ tie dɔ̃ɔ mɛni Egibiti mi.

44

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u Yudɑ

be bɑ kpikiru dɑ Egibitiɔ

sɔ̃ɔwɑ

1 Yinni Gusunɔ u Yudɑ be bɑ wɑ̃ɑ Migidoliɔ kɑ Tɑpɑnɛsiɔ kɑ Mɛnfisiɔ kɑ Pɑturɔsiɔ Egibitin temɔ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Yeremin min di u nɛɛ, 2 wee, ye nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, i kɔ̃sɑ ye kpuro wɑ ye nɑ Yerusɑlɛmu kuɑ kɑ Yudɑn wuu si su tie. Wee, su kuɑ bɑnsu. Goo mɑɑ sɑri mi. 3 Domi bɑ kɔ̃sɑ kuɑ bɑ nɛn mɔru seeyɑ ye bɑ kɑ dɑ bɑ bũnu yɑ̃kunu kuɑmmɛ ni bɛɛ kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ i ǹ dɑɑ yɛ̃. 4 Nɑ bɛɛ nɛn sɔmɔbu gɔriɑ sɑɑ yellun di bu kɑ bɛɛ sɔ̃, i ku sɑ̃ɑ kɔ̃su nini ko, ni nɛn tii nɑ tusɑ. 5 Adɑmɑ i ǹ mɑn swɑɑ dɑki. I ǹ bɛɛn kom kɔ̃sum deri. I ǹ mɑɑ bũu yɑ̃ku kobu deri. 6 Mɑ nɑ kɑ bɛɛ mɔru kuɑ gem gem. Nɑ Yudɑn wusu kɑ Yerusɑlɛmun swɛɛ kpeerɑsiɑ mɑ ye kpuro yɑ kuɑ bɑnsu, nge mɛ i wɑɑmɔ gisɔ.

7 Yen sɔ̃ tɛ̃, ɑmɛniwɑ nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ i tii durum bɑkɑ yeni sɔbimɔ ye i kɑ derɑ bɑ kurɔbu kɑ durɔbu kɑ bibu kɑ bii wɛ̃ɛnu go sere goo kun mɑɑ tie. 8 I kĩwɑ i nɛn mɔru seeyɑ kɑ bɛɛn bũu yɑ̃ku kookoo si i mɔ̀ Egibitiɔ mi i wɑ̃ɑ? I kĩwɑ i tii kɑm ko, kpɑ i ko bɔ̃rigibu kɑ sekurugibu hɑnduniɑ ye sɔɔ? 9 I duɑriwɑ kɔ̃sɑ ye bɛɛn bɑɑbɑbɑ kɑ bɛɛn sinɑmbu kɑ ben kurɔbu kɑ bɛɛn tii kɑ bɛɛn kurɔbu i kuɑ Yudɑɔ kɑ Yerusɑlɛmuɔ? 10 Wee, sere kɑ tɛ̃ i ǹ tii kɑwe i gɔ̃ru gɔsie. I ǹ mɑn nɑsie, i ǹ mɑɑ nɛn woodɑbɑ swĩi ye nɑ bɛɛ kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ wɛ̃.

11 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ nɑ bɛɛ biru kisi mɑ nɑ bɛɛ kɔ̃sɑ kuɑ n kɑ bɛɛ Yudɑbɑ kpuro kɑm koosiɑ. 12 Kon Yudɑ be bɑ kpikiru dɑ Egibitiɔ kɑm koosiɑ. Egibiti miyɑ bɑ koo gbi kpuro. Bɑ ǹ goo buremɔ. Bɑ koo gbiwɑ tɑbu sɔɔ, kɑ gɔ̃ɔru sɔɔ kpɑ bu bu gɛm bu sekuru wɑ, kpɑ bɑ n dɑ ben yĩsiru sie bu kɑ goo bɔ̃rusi, ǹ kun mɛ bu nùn gɑ̃ɑ kɔ̃sunu gerusi. 13 Kon bu sɛɛyɑsiɑwɑ nge mɛ nɑ Yerusɑlɛmugibu sɛɛyɑsiɑ kɑ tɑbu, kɑ gɔ̃ɔru, kɑ mɑɑ bɑrɑnu. 14 Kon de ben fiiko bu kpikiru su. Be bɑɑsi, goo kun kisirɑmɔ. Goo kun mɑɑ wee Yudɑn temɔ bɑɑ mɛ bɑ ko n kĩ bu wurɑmɑ ɑmɛn biru.

Bɑ Asitɑɑte yɑ̃kuru kuɑmmɛ

15 Yerɑ be kpuro be bɑ yɛ̃ mɑ ben kurɔbu bɑ rɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeye kɑ tɔn kurɔ dɑbinu kpuro be bɑ wɑ̃ɑ mi, kɑ tɔn dɑbi te tɑ tie Pɑturɔsiɔ, Egibitin tem mi, bɑ Yeremi sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, 16 sɑ ǹ gɑri yi mɛm nɔɔwɑmmɛ yi ɑ geruɑ ɑ nɛɛ, yi weewɑ Yinni Gusunɔn min di. 17 Sɑ ko kowɑ nge mɛ sɑ geruɑ, su bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑte turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ, kpɑ su mɑɑ nùn tɑm tɑ̃rɑ nge mɛ sɑ rɑ rɑɑ ko, bɛsɛ kɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ, kɑ bɛsɛn sinɑmbu kɑ bɛsɛn wirugibu Yudɑn wusu sɔɔ kɑ Yerusɑlɛmun swɛɛ sɔɔ. Domi sɑɑ ye sɔɔrɑ sɑ rɑ wɑ su di su debu, sɑ n nuku dobu mɔ kpɑ sɑ kun wɑhɑlɑ gɑɑ wɑ. 18 Adɑmɑ sɑɑ dɔmɑ tèn di sɑ ǹ mɑɑ bũu wi turɑre dɔ̃ɔ dokeɑre, sɑ ǹ mɑɑ nùn tɑm tɑ̃rɑre, sɑɑ min diyɑ sɑ kpuro biɑ. Tɑbu sun di, mɑ gɔ̃ɔrɑ sun go.

19 Mɑ tɔn kurɔ be, bɑ geruɑ bɑ nɛɛ, sɑnɑm mɛ sɑ bũu wi yɑ̃kunu kuɑmmɛ, kɑ bɛsɛn durɔbun yɛ̃rɑ. Bɑ yɛ̃ mɑ sɑ rɑ bũu wi kirɑru kue su kɑ nùn bɛɛrɛ wɛ̃, kpɑ su nùn tɑm tɑ̃rɑ temɔ.

20 Mɑ Yeremi u tɔn be kpuro wisɑ, kurɔbu kɑ durɔbu, u nɛɛ, 21 bɛɛ kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ kɑ bɛɛn sinɑmbu kɑ bɛɛn wirugibu, i rɑ bũu yɑ̃kunu kue Yudɑn wusu sɔɔ kɑ Yerusɑlɛmun swɛɛ sɔɔ. Nge weesɑ? I tɑmɑɑ Yinni Gusunɔ kun ye yɛ̃? Nge i tɑmɑɑ u ye duɑriwɑ. 22 Aɑwo, u ǹ ye duɑri. U kɑ bɛɛ wɑsirɑwɑ bɛɛn kom kɔ̃sum sɔ̃ kɑ dɑɑ kɔ̃sɑ ye i kuɑn sɔ̃. Yen sɔ̃nɑ bɛɛn tem mu kuɑ bɑnsu. Goo mɑɑ sɑri mɛ sɔɔ. Mɑ mu kuɑ tem bɔ̃rurɑm nge mɛ sɑ wɑɑmɔ gisɔ. 23 Wɑhɑlɑ ye, yɑ bɛɛ deemɑmɔwɑ gisɔ yèn sɔ̃ i bũnu yɑ̃kuru kuɑ mɑ i Yinni Gusunɔ torɑri i ǹ win gere wure, i ǹ mɑɑ win sɔ̃ɔsinu kɑ win woodɑbɑ kɑ win kirɔbɑ swĩi.

24 Yeremi u mɑɑ tɔn be kpuro, kurɔbu kɑ durɔbu, sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bɛɛ Yudɑbɑ, bɛɛ be i wɑ̃ɑ Egibitiɔ, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. 25 Wee ye Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u geruɑ. U nɛɛ, bɛɛ kɑ bɛɛn kurɔbu, i nɛɛ, i ko i bɛɛn nɔɔ mwɛɛnu yibiɑ ni i bũu tɔn kurɔ wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑte kuɑ. Wiyɑ i ko i turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ, kpɑ i mɑɑ nùn tɑm tɑ̃rɑ temɔ. Wee, i mɑɑ ye kuɑ. 26 Yen sɔ̃ tɛ̃, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye wi, Yinni Gusunɔ u bɛɛ sɔ̃ɔmɔ. U bɔ̃rumɔ kɑ win yĩsi bɑkɑru mɑ Egibitin tem kpuro sɔɔ, Yudɑ goo kun mɑɑ bɔ̃rumɔ kɑ win yĩsiru u nɛɛ, sere kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru. 27 U koo dewɑ kɔ̃sɑ yu bɛɛ deemɑ, n ǹ mɔ geɑ. Yudɑ be bɑ wɑ̃ɑ Egibitiɔ kpuro, bɑ koo gbiwɑ tɑbu sɔɔ kɑ gɔ̃ɔru sɔɔ. 28 Kɑ mɛ, bɛɛn fiiko bɑ koo kisirɑ tɑbun di, kpɑ bu wurɑmɑ Yudɑɔ. Sɑɑ yerɑ, bɛɛ be i dɑ mi kpuro i ko i giɑ ǹ n nɛn gɑrin nɑ yi koorɑ, ǹ n mɑɑ bɛɛgiin nɑ yi koorɑ. 29 U koo bɛɛ deemɑ Egibiti mi, kpɑ u bɛɛ yĩreru wɛ̃ te tɑ koo bɛɛ sɔ̃ɔsi mɑ kɔ̃sɑ ye u rɑɑ geruɑ yɑ koo nɑwɑ kɑ gem. Yĩre terɑ, 30 u koo Egibitin sunɔ Hofɑrɑ win yibɛrɛbɑ nɔmu bɛriɑ be bɑ kɑsu bu nùn go, nge mɛ u Yudɑbɑn sinɑ boko Sedesiɑsi Nɛbukɑnɛsɑɑ nɔmu bɛriɑ, wi, wi u kɑsu u nùn go. Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

45

Gɑri yi Yeremi u Bɑruku

sɔ̃ɔwɑ

1 Sɑnɑm mɛ Bɑruku Nɛriyɑn bii u gɑri yi yoruɑ tireru sɔɔ yi Yeremi u nùn sɔ̃ɔwɑ Yoyɑkimu, Yosiɑsin bii, Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse sɔɔrɑ mi. Yen biru Yeremi u Bɑruku sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 wee ye Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, u geruɑ wunɛn sɔ̃. 3 U nɛɛ, ɑ gerumɔ ɑ mɔ̀, ɑ kɑm kuɑwɑ domi wi, Yinni Gusunɔ u wunɛn wɑhɑlɑ sosimɔ. Mɑ ɑ weeweenu mɔ̀ sere ɑ wɑsirɑ. Adɑmɑ ɑ biɑ mi kɑɑ wɛ̃rɑ.

4 Wee, ye Yinni Gusunɔ u nɛɛ n nun sɔ̃. U nɛɛ,

u koo ye u rɑɑ bɑnɑ kɔsukuwɑ,

kpɑ u ye u rɑɑ duurɑ wukiri.

Yen tubusiɑnɑ, u koo tem mɛ kpuro sɑnku.

5 U mɑɑ nɛɛ,

gɑ̃ɑ bɑkɑnɑ ɑ kɑsu wunɛn tiin sɔ̃?

A ku be nu kɑsu.

Domi u koo de kɔ̃sɑ yu nɑ yu tɔmbu kpuro wɔri.

Adɑmɑ wunɛ u koo wunɛn wɑ̃ɑru yɑrɑ mi ɑ dɑ kpuro.

Terɑ tɑ ko n sɑ̃ɑ nge wunɛn ɑrumɑni ye ɑ gurɑ tɑbu sɔɔ.

46

1 Gɑri yiniwɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ bwese tukunun sɔ̃.

Bɑ Egibitigibu kɑmiɑ

Kɑɑkemisiɔ

2 Bɑbilonin sinɑ boko u Egibitin sunɔ Nɛko kɑ win tɑbu kowobu kɑmiɑ Kɑɑkemisiɔ, Efɑrɑtin dɑɑrun bɔkuɔ. N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, Yoyɑkimu, Yosiɑsin bii, Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse sɔɔrɑ mi. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u gɑri yini geruɑ Egibitin sinɑ boko kɑ win tɑbu kowobun sɔ̃ u nɛɛ,

3 wee Egibitin tɑbu sinɑmbu bɑ kuuki mɔ̀ bɑ mɔ̀,

i tɛrɛnu sɔɔru koowo,

bɑkɑnu kɑ piiminu,

kpɑ i se i tɑbu dɑ.

4 I bɛɛn tɑbu kɛkɛ be dumi gɑwe sɔɔru koowo.

Bɛɛ mɑɑsɔbu, i bɛɛn dumi yɔɔwo,

kpɑ i bɛɛn tɑbu furɔsu doke.

I bɛɛn yɑɑsi sunkuo yi bɑlli,

kpɑ i bɛɛn tɑrɑkpenu sebe.

5 Adɑmɑ mbɑ Yinni Gusunɔ u sere wɑɑmɔ yɑ koorɑmɔ ben suunu sɔɔ.

U nɛɛ, be wee bɑ mwiɑ kpɑnɑ bɑ biruku yirɑ wurɑmɔ.

Bɑ ben tɑbu durɔbu kɑmiɑ.

Mɑ bɑ duki mɔ̀, bɑ ǹ mɑm biru mɛɛrimɔ.

Tem mɛ kpuro mu bɛrum duurɑ.

6 Kɑm sɔɔrɑ be bɑ sɑ̃u bɑ duki mɔ̀.

Bɑɑ tɑbu durɔ dɑmgibu bɑ̀ n duki suɑ kɑmɑ.

Domi sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, Efɑrɑtin dɑɑrun bɔkuɔ,

dɑbiru tɑ sokurɑmɔ tɑ wɔrukumɔ.

7 Wɑrɑ u kɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Nilu weenɛ tɑ̀ n yibɑ.

Wɑrɑ u kɑ tu weenɛ sɑnɑm mɛ ten torɑ bɔ.

8 Egibitigibɑ bɑ kɑ tu weenɛ.

Domi bɑ nɛɛ, nge mɛ Nilun nim mu rɑ tɛrie kɑ dɑm tem sɔɔ,

nge mɛyɑ ben tɑbu kowobu bɑ koo mɑɑ tɛriɑ tem sɔɔ,

kpɑ bu wusu kɑ sin tɔmbu kɑm koosiɑ.

9 Wee bɑ mɔ̀, ben mɑɑsɔbu bu seewo fuuku.

Be bɑ tɑbu kɛkɛ be dumi gɑwe duɑ,

bu duki doo.

Ben tɑbu durɔbu bu seewo.

Puti kɑ Kusin tɑbu durɔbu be bɑ tɛrɛ piiminu nɛni,

kɑ sere Ludibɑ be bɑ sɑ̃ɑ tɛn towobu,

bu seewo.

10 Adɑmɑ tɔ̃ɔ teni, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinnigiru.

Tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ tè sɔɔ u win yibɛrɛbɑ mɔru kɔsiemɔ.

Tɑkobi yɑ koo tɔmbu di,

kpɑ yu yɛm debu.

Tɔn dɑbi te yɑ koo go,

Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin sɔ̃,

tɑ ko n kpĩ nge yɑ̃ku yɑɑ

Efɑrɑtin dɑɑrun goorɔ,

sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ.

11 Bɛɛ Egibitigibun tɑbu kowobu,

bɑɑ ì n seewɑ i dɑ Gɑlɑdiɔ i tim kɑsu, kɑmɑ.

Bɛɛn mɛɛrɑ yɑ ǹ kpeemɔ.

12 Bwesenu kpuro nu koo nɔ

nge mɛ bɑ bɛɛ sekuru doke.

Domi bɑ koo bɛɛn dɛsirun kuuki nɔ bɑɑmɑ.

Bɛɛn tɑbu durɔbu bɑ ko n bɑ̃ɑrimɔwɑ.

Bɑ̀ n yinnɑ, bɑ koo wɔrukuwɑ sɑnnu.

Nɛbukɑnɛsɑɑ u Egibiti wɔri

13 Gɑri yiniwɑ Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ sɑnɑm mɛ Bɑbilonin sinɑ boko, Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɑ u Egibiti wɔri. U nɛɛ,

14 ɑ Egibitigibu nɔɔsio

kɑ be bɑ wɑ̃ɑ yen wuu si bɑ mɔ̀ Migidoli, kɑ Mɛnfisi, kɑ Tɑpɑnɛsi sɔɔ,

ɑ nɛɛ, ben bɑɑwure u seewo u sɔɔru ko.

Domi bɑ bu tɑbu wɔrimɑ bɑɑmɑn di.

15 Ben tɑbu durɔ dɑmgibu bɑ wɔrukɑ.

Bɑ ǹ kpĩɑ bɑ kɑ tii yinɛ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bu fukɑ.

16 Nɑ derɑ ben tɑbu kowo dɑbiru tɑ sokurɑ tɑ wɔrukɑ.

Mɑ bɑ mɔ̀, bu seewo bu wurɑ ben temɔ

mi bɑ bu mɑrɑ, mi tɑbu sɑri.

17 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

bu Egibitin sunɔ yĩsi kpɑɑru kɛ̃ɛyɔ

bu nɛɛ, woo kɑnɔ.

U derɑ sɑɑ geɑ nùn doonɑri.

18 Nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ sinɑ boko,

sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru,

nge mɛ bɑ yɛ̃ mɑ guu te bɑ mɔ̀ Tɑbori

tɑ guu ni nu tie gunum kere,

kɑ nge mɛ bɑ yɛ̃ mɑ guu te bɑ mɔ̀ Kɑɑmɛli

tɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun bɔkuɔ,

nge mɛyɑ bɑ n yɛ̃ kɑm kɑm

mɑ yibɛrɛbɑ bɑ koo nɑ bu bu wɔri.

19 Bɛɛ Egibitigibu, i sɔɔru koowo i bɛɛn yɑ̃nu gurɑ,

bɑ koo bɛɛ yoru mwɛɛri.

Domi wee, Mɛnfisi yɑ koo ko bɑnsu.

Goo kun mɑɑ sinɑmɔ ye sɔɔ.

20 Bɛɛ Egibitigibu, i sɑ̃ɑwɑ nge nɑɑ gbiibɑ ye yɑ wɑ̃.

Adɑmɑ wee, dɑru swɑ̃ɑ gɑɑ yɑ wee

sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di,

yu ye wɔri.

21 Bɛɛn tɑbu kowo be bɑ rɑ bɛɛ somi gobin sɔ̃,

bɑ bɔɔru nge nɑɑ gumgiɑ.

Kɑ mɛ, ben tii bɑ koo biruku yirɑ wurɑ

bu duki yɑkikirɑ.

Domi nɔni swɑ̃ɑrɑ koo bu wɔri.

Ben sɛɛyɑsiɑbun sɑɑ yɑ turɑ.

22 Egibitigibɑ duki mɔ̀

nge wɛɛ yi yi doonɔ wɔkinu sɑri.

Domi yibɛrɛbɑ bɑ bu wɔrimɔ bɑ suririmɔ,

nge dɑ̃ɑ buro wi u dɑ̃ɑ suririmɔ kɑ gbɑ̃ɑ, dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ.

23 Bɑɑ mɛ ben dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ gɑ kpɑ̃

sere goo kun kpɛ̃ u du mi,

kɑ mɛ, bɑ koo gu bɔɔriwɑ.

Domi yibɛrɛ be, bɑ twee dɑbiru kere.

Goo kun kpɛ̃ u ben geeru giɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

24 Egibitigibɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ.

Domi wee, bɑ bu sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geugibu nɔmu sɔndiɑ.

25 Nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ mɑɑ nɛɛ, kon bũu wi bɑ mɔ̀ Amɔɔ sɛɛyɑsiɑ wi u wɑ̃ɑ Tebɛsiɔ, kɑ Egibitin sunɔ, kɑ Egibitigibu kpuro kɑ ben bũnu kɑ ben sinɑmbu, kɑ sere mɑɑ be bɑ Egibitin sunɔ wi nɑɑnɛ sɑ̃ɑ. 26 Kon bu Nɛbukɑnɛsɑɑ, Bɑbilonin sinɑ boko kɑ win sɔm kowobu nɔmu bɛriɑ, be bɑ kɑsu bu bu go.

Adɑmɑ yenibɑn biru, Egibiti yɑ koo wurɑmɑ nge yellu. Yeniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo Isirelibɑ yɑkiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio 30:10-11)

27 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Isirelibɑ, Yɑkɔbun bweseru,

bɛɛ, nɛn sɔm kowobu,

i ku bɛrum ko, i ku mɑɑ nɑndɑ.

Domi kon bɛɛ wɔrɑmɑ sɑɑ tontonden di.

Kon bɛɛn bweseru yɑkiɑmɑ sɑɑ yorun di.

I ko i wurɑmɑ i wɛ̃rɑ,

i n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Goo kun mɑɑ bɛɛ nɔni sɔ̃ɔmɔ.

28 I ku bɛrum ko.

Domi nɑ wɑ̃ɑ kɑ bɛɛ.

Kon bwese ni kpuro kpeerɑsiɑ,

nìn suunu sɔɔ nɑ rɑɑ bɛɛ yɑrinɑsiɑ mi.

Adɑmɑ bɛɛ, nɑ ǹ bɛɛ kpeerɑsiɑmɔ.

Kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑwɑ nge mɛ n weenɛ,

domi nɑ ǹ kpɛ̃ nɑ kun bɛɛ sɛɛyɑsie.

47

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ

Filisitibɑn sɔ̃

1 Egibitin sinɑ boko u sere Gɑsɑ tɑbu wɔri, wee ye Yinni Gusunɔ u Yeremi sɔ̃ɔwɑ Filisitibɑn sɔ̃. U nɛɛ,

2 wee, yibɛrɛbɑ bɑ wee sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di,

bɑ tɛriɑmɔ tem sɔɔ nge dɑɑ te tɑ nim yibumɔ tɑ bɔ̃ɔ sɑrɑmɔ.

Mɑ bɑ tem kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ mɛ sɔɔ wukiri

kɑ mɛn wusu kɑ tɔn be bɑ wɑ̃ɑ si kpuro sɔɔ.

Tɔn be kpuro bɑ kuuki mɔ̀, bɑ weeweenu mɔ̀.

3 Dumin nɑɑ dɑmu dɑmusu kɑ tɑbu kɛkɛbɑn uruubɑn wɔkinu nɔɔrɑmɔ.

Bɑɑbɑbɑ bɑ ben bibu derimɔ,

domi ben gɔmɑ kpuro dwiiyɑ.

4 Sɑɑ yɑ tunumɑ yè sɔɔ bɑ koo Filisitibɑ kpuro go,

kɑ tɔn be bɑ koo kpĩ bu Tirigibu, kɑ Sidonigibu somi,

kɑ tɔn be bɑ tie bɑ wɑ̃ɑ tem bure te bɑ mɔ̀ Kɑfitoriɔ.

5 Gɑsɑgibu bɑ wɑ̃ɑwɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ

bɑ wii pɔɔnu pote.

Asikɑlonigibu kɑ be bɑ wɑ̃ɑ wɔwɑɔ bɑ nɔɔ mɑɑri.

Bɛɛ be i tie, sere sɑɑ yerɑ̀ i ko i n wɑ̃ɑ

i n tii muririmɔ i kɑ gɔɔ swĩ.

6 Wee, i gerumɔ i mɔ̀,

Yinni Gusunɔn tɑkobi, dommɑ kɑɑ wɛ̃rɑ.

A wuro wunɛn kɑrɑrɔ,

kpɑ ɑ n wɑ̃ɑ mi sɛ̃ɛ.

7 Amɔnɑ yɑ koo kɑ wɛ̃rɑ.

Domi Yinni Gusunɔn tiiwɑ u ye woodɑ wɛ̃,

yu kɑ Asikɑlonigibu kɑ nim wɔ̃kun goonugibu wɔri.

48

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ

Mɔɑbubɑn sɔ̃

1 Wee ye Gusunɔ Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ, u geruɑ Mɔɑbubɑn sɔ̃. U nɛɛ,

Nɛbo yɑ kɑm kuɑ

domi wee bɑ yen yɑ̃nu gurɑ.

Kiriɑtɑimu yɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ

domi bɑ ye mwɑ.

Misigɑbu yɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ,

domi bɑ ye kɔsukɑ.

2 Mɔɑbun bɛɛrɛ yɑ kpɑ.

Mɑ bɑ bwisikumɔ bu Hɛsiboni kɑm koosiɑ.

Bɑ mɔ̀, su dɑ su ye kɑm koosiɑ

kpɑ yɑ kun mɑɑ wɑ̃ɑ hɑnduniɑ sɔɔ.

Wunɛ Mɑdimɛni, kɑɑ ko bɑnsu,

domi wee bɑ nun tɑbu wɔrimɑm wee.

3 Bɑ fɑɑbɑ kɑnɑmɔ sɑɑ Koronɑimun di, bɑ mɔ̀,

wee bɑ bɛsɛn yɑ̃nu gurɑmɔ.

Wee bɑ kpuro kɔsukumɔ.

4 Bɑ Mɔɑbu kɑm koosiɑ.

Mɑ bibun nɔɔ gɑ nɔɔrɑmɔ.

5 Bɑ wuri wennɛ guu te bɑ mɔ̀ Lusitiɔ,

mɑ nuku sɑnkirɑnun kuuki yi sɑrɑmɑmɔ sɑɑ Koronɑimun guurun di.

6 Bɑ mɔ̀, i duki yɑkuro, i bɛɛn wɑ̃ɑru wɔrɑ,

kpɑ i dɑ i n wɑ̃ɑ nge gbeeku kɛtɛkunu gbɑburɔ.

7 Domi i bɛɛn nɑɑnɛ dokewɑ bɛɛn nɔmɑn sɔmburu kɑ bɛɛn ɑrumɑnibɑ sɔɔ.

Wee, tɛ̃ bɑ koo bɛɛn tii mwɛɛri

kpɑ bu bɛɛn bũu wi bɑ mɔ̀ Kemɔsi

kɑ win yɑ̃ku kowobu kɑ win wirugibu

yoru mwɑ bu kɑ doonɑ.

8 Be bɑ koo bu kɑm koosiɑ mi.

Bɑ koo duwɑ wuu bɑɑgere sɔɔ.

Gen gɑgɑ kun kisirɑmɔ ben nɔmɑn di.

Bɑ koo kpuro kɑm koosiɑwɑ wɔwi sɔɔ kɑ tem tɛɛri sɔɔ.

Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

9 U mɑɑ nɛɛ,

i Mɔɑbubɑn sikɑ sɔɔru koowo,

domi ben gɔɔ turuku kuɑ.

Ben wusu su koo ko bɑnsu.

Goo kun ko n mɑɑ wɑ̃ɑ si sɔɔ.

10 Be bɑ Gusunɔn sɔmburu mɔ̀ kɑ ɑtɑfiiru, u bu bɔ̃rusio.

Be bɑ yinɑmɔ bu tɔmbu go kɑ tɑkobi,

Gusunɔ u bu bɔ̃rusio.

11 Wee, sɑɑ yellun di, Mɔɑbubɑ bɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Bɑ ǹ yoru diire gɑm.

Bɑ sɔ̃wɑ kpɛtɛɛ nge tɑm kɔrɔru.

Bɑ ǹ bu gɔsiɑre gɑm sɔɔ nge tɑm.

Ben dobu kɑ ben wɑni kun kɔsɑ.

12 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ kon bu tɔmbu suremɑ bu bu gɔsie wekenu gɑnu sɔɔ, kpɑ bu weke ni kɔsuku. 13 Mɔɑbu be, bɑ koo sekuru wɑ ben bũu wi bɑ mɔ̀ Kemɔsin sɔ̃, nge mɛ Isirelibɑ bɑ sekuru wɑ bũu wi u wɑ̃ɑ Betɛliɔn sɔ̃, domi wi sɔɔrɑ bɑ ben nɑɑnɛ doke.

14 Bɛɛ Mɔɑbubɑ, ɑmɔnɑ i ko i kɑ kpĩ i gere i nɛɛ,

i sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔbu be bɑ wɑ̃ɑ tɑbun sɔ̃.

15 Domi wee, i kɑm kuɑ.

Bɛɛn wusu su dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

Mɑ yibɛrɛbɑ bɑ bɛɛn ɑluwɑɑsi dɑmgibu mwɛɛrɑ bɑ sɑkirɑ.

Yeniwɑ sinɑ boko u geruɑ. Win yĩsirɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni. U nɛɛ,

16 Mɔɑbun kɑm kobu turuku kuɑ.

Nɔni swɑ̃ɑ te bɑ koo wɑ, tɑ wee fuuku fuuku.

17 Bɛɛ be i wɑ̃ɑ ben turuku, i kɑ bu gɔɔ sinɔ.

Bɛɛ be i bu yɛ̃, i bu bikio i nɛɛ,

ɑmɔnɑ n koosinɑ bɑ kɑ bɑn tenin dɑm bɑkɑm mɛ kpeerɑsiɑ mɛ.

18 Bɛɛ mɑɑ Dibonigibu, i bɛɛn sin yee bɛɛrɛginu derio,

kpɑ i nɑ i sinɑ temɔ.

Domi be bɑ Mɔɑbubɑ kɑm koosiɑ,

bɑ wee bu bɛɛ wɔri,

kpɑ bu bɛɛn gbɑ̃rɑ dɑmginu kɔsuku.

19 Bɛɛ Aroɛɛgibu, i doo swɑɑɔ i mɛɛri,

kpɑ i Mɔɑbu be bɑ kpikiru suɑ bikiɑ i nɛɛ,

mbɑ n koorɑ.

20 Bɑ koo bɛɛ wisi bu nɛɛ,

bɑ wɑ̃ɑwɑ sekuru sɔɔ bɑ diirimɔ.

I kuuki koowo, i gbɑ̃rɑ,

kpɑ i bɑɑwure nɔɔsiɑ Aɑnɔɔwɔ

mɑ bɑ Mɔɑbubɑ gurɑ.

21 Yinni Gusunɔwɑ u bu sɛɛyɑsiɑmɔ be bɑ wɑ̃ɑ wɔwɑ sɔɔ kɑ yen wuu sini sɔɔ, si bɑ mɔ̀, Holoni kɑ Yɑhɑsi kɑ Mɛfɑti, 22 kɑ Diboni kɑ Nɛbo kɑ Bɛti Dibilɑtɑimu, 23 kɑ Kiriɑtɑimu kɑ Bɛti Gɑmulu kɑ Bɛti Mɛɔni, 24 kɑ Keriɔtu kɑ Botisirɑ, Mɔɑbubɑn wusu kpuro gesi, si su wɑ̃ɑ turuku kɑ tontondeɔ.

25 Bɑ Mɔɑbubɑn dɑm buɑ,

mɑ ben yiiko yɑ kpɑ.

Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

26 Mɔɑbubɑ bɑ tii suɑ Gusunɔn wuswɑɑɔ. Yen sɔ̃, bu bu tɑm tɑɑsio sere bu mu siruku kpɑ bu bu yɛ̃ɛ. 27 Bɛɛ Mɔɑbubɑ, i yɑɑyo mɑ i rɑɑ Isirelibɑ yɛ̃ɛ. I rɑɑ bu wii gimɑnu koosi nge be i gbɛnɑ mwɑ.

28 Tɛ̃, i yɑrio bɛɛn wusun di

kpɑ i dɑ i n wɑ̃ɑ kpee bɑɑbɑ sɔɔ,

kpɑ i kpee goominu sɑɑri,

i bɛɛn wɑ̃ɑ yenu ko kpee bɑɑbɑ sɔɔ.

29 Sɑ Mɔɑbubɑn tii suɑbun gɑri nuɑ, kɑ ben tɔn biɑru,

kɑ sere mɑɑ ben woo kɑnɑbu,

kɑ ben degɑngɑm, kɑ ben nɔni yɔnnu.

30 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, nɛn tii, nɑ yɛ̃ mɑ bɑ rɑ tii sue ben gɑri gerubu sɔɔ. Adɑmɑ ye bɑ mɔ̀ kpuro, yɑ ku rɑ n ɑrufɑɑni gɑɑ mɔ.

31 Yen sɔ̃nɑ nɑ Mɔɑbubɑ kpuro gɔɔ swĩiyɑmmɛ.

Mɑ nɑ Kiri Herɛsigibu weeweenu kuɑmmɛ.

32 Sibimɑn resɛm gbɑɑru, nɑ wuri mɔ̀ wunɛn sɔ̃.

Nɛn wuri yi, yi Yɑsɛɛgibugii kere.

Yellu, wunɛn dɑ̃ɑ kɑ̃ɑsi yi nim wɔ̃ku sɑrɑmɔ.

Yi mɑm Yɑsɛɛn dɑɑrun nim dɛkɑmɔ.

Adɑmɑ wee, kɑm koosio u yin mɑrum wɔri u kɑm koosiɑ.

33 Nuku dobun womusu kun mɑɑ wɑ̃ɑ Mɔɑbubɑn gbeɑɔ.

Goo ku rɑ mɑɑ tɑm gɑmɛ mi.

Tɑm sɑri wekenu sɔɔ.

Nuku dobun kuuki kun mɑɑ nɔɔrɑmɔ mi,

mɑ n kun mɔ tɑbugii.

34 Hɛsibonigibu bɑ nɔɔgiru sue bɑ somiru kɑnɑmɔ. Bɑ ben nɔɔ nɔɔmɔ Eleɑleɔ, kɑ Yɑhɑsiɔ, kɑ Soɑriɔ, kɑ Koronɑimuɔ, kɑ Egɑlɑti Selɑsiɔ. Domi bɑɑ Nimurimun dɑɑru tɑ kɑm kuɑ.

35 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, kon den Mɔɑbubɑ kpeerɑsiɑ, be, be bɑ yɔɔmɔ ben bũu turɑnɔ bɑ nu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ.

36 Yen sɔ̃nɑ nɛn gɔ̃ru gɑ sumɔ nge guuru Mɔɑbubɑ kɑ Kiri Herɛsigibun sɔ̃. Domi ben dukiɑ ye bɑ gurɑ kpuro yɑ kɑm kuɑ. 37 Tɔmbu kpuro bɑ ben seri kɑ ben tobɑ kɔnɑ, bɑ tii mururɑ nɔmɑ yiru kpuro, bɑ sɑɑki deewɑ ben nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. 38 Bɑ gɔɔ wuri mɔ̀ yɛnu bɑɑgere sɔɔ kɑ sere mi bɑ rɑ mɛnnɛ kpuro gesi domi nɑ Mɔɑbubɑn tem kɔsukɑ nge weke te goo kun mɑɑ kĩ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 39 I gɔɔ swĩiyɔ, Mɔɑbubɑ bɑ wɔrumɑ. Bɑ biruku yirɑ wurɑ. Annɑ ɑ sekuru wɑ. Be bɑ kɑ bu sikerenɛ kpuro, bɑ bu yɛ̃ɛmɔ.

40 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wee, yibɛrɛbɑ bɑ koo nɑ nge yɑberekunu ni nu bɛllimɔ wɔllɔ.

41 Kpɑ bu wuu ge bɑ mɔ̀ Keriɔtu mwɑ,

bu gen gbɑ̃rɑnu kɔsuku.

Mɔɑbun tɑbu durɔ dɑmgibu bɑ koo nɑndɑ nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

42 Bɑ koo Mɔɑbubɑ kpeerɑsiɑ.

Ben bweserɑ koo nɔru ko,

domi bɑ nɛ, Yinni Gusunɔ seesi.

43 Wee, bɑ bu yinɑ kɑ tɑɑ kɑ suurɑ bɛrie.

44 Wi u dukɑ mɔ̀ bɛrum sɔ̃,

u koo wɔriwɑ suurɑ ye sɔɔ.

Wi u mɑɑ yɑrɑ suurɑ yen di,

kpɑ u tɑɑ mwɑɑrɑ.

Domi kon de Mɔɑbun sɛɛyɑsiɑbun tɔ̃ru tu nɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

45 Be bɑ kpikiru suɑ bɑ ǹ mɑɑ dɑm tie,

bɑ wɛ̃rɑ yeru kɑsu Hɛsiboniɔ.

Adɑmɑ dɔ̃ɔ yɑri yi koo yɑri yen sinɑ boko Sihonin dirun di,

yi dɑ yi Mɔɑbubɑn tem nɔɔ burɑ yenu kɑ mɛn guunu di.

46 Bɛɛ, Mɔɑbubɑ, i kɑm kuɑwɑ.

Bɛɛ Kemɔsigibu, i kpeerɑwɑ.

Wee, bɑ koo bɛɛn bibu yoru mwɛɛri bu kɑ doonɑ.

47 Adɑmɑ sɑɑ gɑɑ sisi

yè sɔɔ kon kɑ Mɔɑbu be bɑ yoru mwɛɛrɑ mi wurɑmɑ ben temɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Nge mɛyɑ kon kɑ Mɔɑbubɑ sɛɛyɑsiɑ.

49

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ

Amɔnibɑn sɔ̃

1 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Amɔnibɑn sɔ̃. U nɛɛ,

mbɑn sɔ̃nɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Mɑlikɔmu u Gɑdin tem mwɑ.

Mbɑn sɔ̃nɑ win tɔmbu Amɔnibɑ bɑ Isirelibɑn wusu wɔrɑ.

Isirelibɑ bɑ ǹ bibu mɔwɑ be bɑ koo mu tubi di?

2 Yen sɔ̃ tɛ̃, kon de tɑbun wurenu nu nɔɔrɑ ben wuu mɑroɔ ge bɑ mɔ̀ Rɑbɑ.

Rɑbɑ ye, yɑ koo bɑnsu ko,

kpɑ yen bɑru kpɑɑnu nu dɔ̃ɔ mwɑɑkirɑ.

Nge mɛyɑ Isirelibɑ bɑ koo bu girɑ be, be bɑ rɑɑ bu girɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

3 Bɛɛ, Hɛsibonigibu, i gɔɔ swĩiyɔ.

Domi bɑ koo Ayi kɑm koosiɑ.

Rɑbɑn bɑru kpɑɑnugibu, i nɔɔgiru suo i somiru kɑnɑ.

I sɑɑki deewo nuku sɑnkirɑnun sɔ̃,

kpɑ i n sirenɛ i n gɔɔ sumɔ.

Domi bɑ koo bɛɛn bũu wi bɑ mɔ̀ Mɑlikɔmu suɑ,

kɑ win yɑ̃ku kowobu kɑ win wirugibu bu kɑ doonɑ.

4 Bɛɛ Rɑbɑgibu, bɛɛ be i ku rɑ mɛm nɔ,

wee i tii sue bɛɛn wɔwɑ ye yɑ tem gem mɔn sɔ̃.

Mɑ i bɛɛn dukiɑ nɑɑnɛ sɑ̃ɑ.

Mɑ i mɔ̀, wɑrɑ u koo kpĩ u bɛɛ wɔrimɑ.

5 Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ,

wee kon bɛɛ nɔni swɑ̃ɑru suremɑ.

Tɑ koo nɑwɑ sɑɑ bɑɑmɑn di,

kpɑ i yɑrinɑ.

Goo mɑɑ sɑri wi u koo bɛɛ mɛnnɑ.

6 Adɑmɑ ɑmɛn biru kon de be bɑ yɑrinɛ mi, bu wurɑmɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ

Edɔmubɑn sɔ̃

7 Wee ye Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u geruɑ Edɔmubɑn sɔ̃. U nɛɛ,

bwisi yi kpɑwɑ Temɑniɔ?

Ben bwisigibun bwisi yi kpɑwɑ?

Mɑnɑ yi kpuro yi doonɑ.

8 Bɛɛ Dedɑnigibu, i gɔsiro,

i duki yɑkuro i dɑ i kuke kpee bɑɑbɑ sɔɔ.

Domi kon Esɑugibu nɔni swɑ̃ɑru kpɛ̃ɛ

sɑnɑm mɛ kon bu sɛɛyɑsiɑ.

9 Be bɑ rɑ resɛm sɔri bɑ̀ n nɑ bɛɛn mi,

bɑ rɑ fiiko deri.

Gbɛnɔbu bɑ̀ n tɔmbu wɔri,

bɑ rɑ suewɑ ye bɑ koo kpĩ.

10 Adɑmɑ nɛ, Yinni Gusunɔ,

kon Esɑun bweseru kpuron yɑ̃nu gurɑwɑ.

Kon bu sikiɑmɑ ben kuku yenun di.

Bɑ ǹ kpɛ̃ bu kuke.

Ben bibu kɑ ben dusibu kɑ be bɑ kɑ bu sikerenɛ kpuro bɑ koo gbiwɑ.

Goo kun tiɑrɑmɔ.

11 Bɑɑ bɑ̀ n ben bibu deri bɑ kuɑ gobekubɑ,

nɛnɑ kon de bɑ n wɑ̃ɑ,

kpɑ ben gɔminibu bu mɑn nɑɑnɛ ko.

12 Nɑ mɑɑ nɛɛ, be nɑ ǹ dɑɑ sɛɛyɑsiɑmɔ, kon bu sɛɛyɑsiɑ. Yerɑ bɛɛ, Edɔmubɑ, i tɑmɑɑ i yɑrɑ min di? Aɑwo, kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑwɑ. 13 Nɑ bɔ̃rumɔ sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru mɑ bɛɛn wuu mɑro Bɔtisirɑ gɑ koo bɑnsu ko kpɑ n sɑ̃ɑ sekuru, kpɑ tɔmbu bɑ n dɑ gu sie bɑ̀ n goo bɔ̃rusimɔ. Mɛyɑ mɑɑ bɛɛn wuu si su tie su koo ko bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

14 Yinni Gusunɔ u Yeremi lɑbɑɑri yeni sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

bɑ sɔmɔ goo gɔrɑ bwesenun suunu sɔɔ u nu sɔ̃ u nɛɛ,

nu mɛnnɑmɑ nu Edɔmubɑ wɔri,

nu seewo nu bu tɑbu wɔri.

15 Domi nɛ, Yinni Gusunɔ, kon bu ko dɑ̃ɑkobu bwesenu kpuro sɔɔ,

be tɔmbɑ ko n gɛmɑ.

16 Ben tii suɑbu kɑ ben nɔnigiru tɑ derɑ bɑ kɔ̃ɔrɑ.

Be bɑ wɑ̃ɑ kpee bɑɑbɑ sɔɔ, kɑ sere gungunun wii kpiinɔ,

bɑɑ bɑ̀ n wɑ̃ɑ yenu kuɑ sere wɔllun sɔɔ sɔɔwɔ, nge gunɔ bɑkeru,

kon bu surɑmɑ min di.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

17 Edɔmu yɑ koo kowɑ bɑnsu. Be bɑ sɑrɔ mi, bɑ̀ n ye wɑ, biti yɑ koo bu mwɑ kpɑ bu wiɑ ko ɑsɔrɔ yen sɔ̃. 18 Domi yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge mɛ bɑ Sodomu kɑ Gomɔrɑ kpeerɑsiɑ kɑ yen bɑru kpɑɑnɔ. Goo kun mɑɑ sinɑmɔ mi.

19 Ko nɑ n sɑ̃ɑwɑ nge gbee sunɔ

ge gɑ yɑrimɑ Yuudɛnin gbee surorun di gɑ dɔɔ gu nim nɔ.

Kpɑ n tɔmbu kpuro yɑrinɑsiɑ subɑru sɔɔ.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ kon Edɔmubɑ sunɔ kpɑo wɛ̃ wi nɛn tii nɑ gɔsɑ.

Nge wɑrɑ u kɑ mɑn nɛ.

Wɑrɑ u koo kpĩ u mɑn woodɑ wɛ̃.

Sinɑ boko wɑrɑ u koo kpĩ u yɔ̃rɑ nɛn wuswɑɑɔ.

20 Yen sɔ̃, i swɑɑ dɑkio i nɔ himbɑ ye nɑ kuɑ Edɔmubɑn sɔ̃,

kɑ sere kpunɑɑ ye nɑ yi Temɑnigibun sɔ̃.

Nɑ nɛɛ, kɑm kɑm, kon de bu be kpuro mwɛɛriwɑ nge yɑ̃ɑnu

bu kɑ dɑ tem tukumɔ.

Bɑ koo ben tem kpuro kɑm koosiɑwɑ.

21 Kɑm koo bin wurenu sɔɔ, tem mu koo yĩiri.

Tɔmbɑ koo nɔɔgiru suɑ bu somiru kɑnɑ,

kpɑ ben nɔsu su nɔɔrɑ sere nim wɔ̃kuɔ, ge bɑ mɔ̀ Sɔ̃ɔ.

22 Wee, yibɛrɛbɑ bɑ koo Botisirɑ wukiri nge mɛ yɑberekunu nu rɑ yɑɑ gonu kunisi. Yen dɔmɑ te, Edɔmun tɑbu durɔ dɑmgibu bɑ ko n kpɑsɑ wɔri mɔ̀wɑ nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ

Dɑmɑsin sɔ̃

23 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Dɑmɑsin sɔ̃. U nɛɛ,

yen wuu sini, Hɑmɑti kɑ Aɑpɑdi,

sin tɔmbɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ.

Bɑ lɑbɑɑri kɔ̃sɑ nuɑ, mɑ bɑ diirimɔ.

Ben lɑɑkɑri yɑ burisinɑ nge nim wɔ̃kun nim,

sere yɑ ǹ kpĩɑ yɑ wurɑmɛ.

24 Dɑmɑsigibu bɑ mwiɑ kpɑnɑ bɑ gɔsirɑ bu kɑ duki su,

ɑdɑmɑ bɑ bɛrum soore.

Mɑ nuku sɑnkirɑnu kɑ wuriribu bu nɛni

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

25 Wuu gèn sɔ̃ nɑ rɑ n nuku dobu mɔ,

mbɑn sɔ̃nɑ gen tɔmbu bɑ ǹ kpikiru suɑ.

Wuu bɔkɔ ge, ge gɑ yĩsiru yɑrɑ mi,

mbɑn sɔ̃nɑ gen tɔmbu bɑ ǹ gu deri.

26-27 Sɔ̃ɔ teeru bɑ koo gen ɑluwɑɑsibɑ go gen swɛɛ sɔɔ. Bɑ koo mɑɑ gen tɑbu kowobu kpuro kpeerɑsiɑ, kpɑ n de bu gu dɔ̃ɔ mɛni kɑ Bɛni Hɑdɑdin sinɑ kpɑɑru. Nɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

Gɑri yi Yinni Gusunɔ

u geruɑ Kedɑɑgibu

kɑ Hɑsorigibun sɔ̃

28 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Kedɑɑgibun sɔ̃ kɑ bwese ni nu wɑ̃ɑ Hɑsoriɔn sɔ̃, ni Bɑbilonin sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u kɑmiɑ. U nɛɛ,

i seewo i Kedɑɑgibu wɔri.

I be, sɔ̃ɔ yɑri yerugii be kpuro goowo.

29 I ben kuu bekunuginu kɑ ben yɑɑ sɑbenu kpuro guro,

kɑ ben bekɑ kɑ ben sɔmunu kɑ ben yooyoosu,

kpɑ i kuuki ko bɑɑmɑ i bu bɛrum tiɑ.

30 Bɛɛ Hɑsorigibu i seewo i duki su fuuku,

kpɑ i dɑ i kuke wɔrusu sɔɔ.

Domi Bɑbilonin sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u kpunɑɑ kuɑ u kɑ bɛɛ wɔri.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

31 U mɑɑ nɛɛ,

i doo i bu wɔri be, be bɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ, bɑ sɔ̃ sɛ̃ɛ ben yɛnusɔ.

Ben wusu su ǹ gɑmbobɑ kɑ kɔkɔrɔbɑ mɔ,

mɑ bɑ kɑ tɔmbu dɛsire.

32 Yibɛrɛbɑ bɑ koo ben yooyoosu mwɛɛri

kɑ sere mɑɑ ben yɑɑ sɑbenu yɑ n dɑbi.

Kon bu yɑrinɑsiɑ bɑɑmɑ,

be, be bɑ rɑ ben wii bɑɑnu kɔni beri berikɑ.

Kon de yibɛrɛbɑ bu nɑ bɑɑmɑn di bu bu kɑm koosiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

33 Hɑsorin wuu gɑ koo ko bɑnsu,

kpɑ gɑ n sɑ̃ɑ gbeeku bɔ̃nun wɑ̃ɑ yeru sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Goo kun mɑɑ sinɑmɔ mi.

Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ

Elɑmun sɔ̃

34 Wee ye Yinni Gusunɔ u win sɔmɔ Yeremi sɔ̃ɔwɑ Elɑmun sɔ̃. Sɑɑ ye sɔɔ, Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun torewɑ mi. 35 Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ,

wee, kon Elɑmugibun tɛnnu bɔɔku

ni nu sɑ̃ɑ ben dɑm nuuru.

36 Kon bu hɑnduniɑn goonu nnɛ kpuron woo kpɑremɑ, kpɑ n bu yɑrinɑsiɑ bɑɑmɑ. Tem gɑm sɑri mi bɑ ǹ ko n wɑ̃ɑ.

37 Kon de Elɑmugibu bu diiri

ben yibɛrɛbɑ kɑ be bɑ kɑsu bu bu gon wuswɑɑɔ.

Nɛn mɔrun sɑɑbu kon bu nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑru kpɛ̃ɛ.

Tɑbɑ kon kɑ bu go n kpe,

38 kpɑ n ben sinɑmbu kɑ ben wirugibu go

kpɑ n nɛn tiin bɑndu swĩi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

39 Adɑmɑ tɔ̃ru gɑrɑ wee tè sɔɔ kon de

be bɑ rɑɑ yɑrinɑ mi, bu wurɑmɑ.

50

Bɑbiloni yɑ kɑm kuɑ

1 Wee gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ Bɑbilonin sɔ̃ kɑ yen tem kpuron sɔ̃, sɑɑ Yeremin min di. U nɛɛ,

2 i bwesenu lɑbɑɑri yeni nɔɔsio.

I yĩrenu koowo nu kɑ ye giɑ.

I ye kpɑro i nɛɛ,

Bɑbiloni yɑ wɔrumɑ.

Yen bũnu nu sekuru suɑ.

Bũu ni bɑ mɔ̀ Bɛli kɑ Mɛrodɑki

nu wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ.

Nin bwɑ̃ɑrokunu nu bɛrum soorɑ.

3 Bweseru gɑrɑ ye wɔrim wee

sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

Tɑ koo tem mɛ gɔsiɑwɑ bɑnsu.

Goo kun ko n mɑɑ wɑ̃ɑ mi.

Tɔmbu kɑ yɛɛ kpuro koo yɑrinɑ min di.

4 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

yen tɔ̃ɔ te, Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ bɑ koo wurɑmɑ ben temɔ sɑnnu,

bɑ n sumɔ, bɑ n nɛ Gusunɔ, ben Yinni kɑsu.

5 Bɑ koo Siɔnin swɑɑ bikiɑ,

bu wɔrimɑ yen mi,

kpɑ bu nɑ

bu kɑ mɑn ɑrukɑwɑni bɔke

ye bɑ ǹ duɑrimɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

6 Be, nɛn tɔmbu, wee bɑ sɑ̃ɑ nge yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ

ge gɑ rɑɑ kɔ̃ɔre.

Ben kpɑrobɑ rɑɑ bu kɔ̃

bɑ derɑ bɑ sirenɛ guunu wɔllɔ

bɑ gɑsirimɔ gee kɑ giɔ,

sere bɑ ben wɑ̃ɑ yeru duɑri.

7 Yibɛrɛ be bɑ bu wɔri gesi,

bɑ rɑ bu gurewɑ.

Kpɑ yibɛrɛ be, bu nɛɛ,

bɑ ǹ kɔ̃sɑ kue.

Be, Isireli ben tiiwɑ bɑ Yinni Gusunɔ torɑri,

wi, wi u sɑ̃ɑ gemgii

kɑ wi ben sikɑdobɑ bɑ nɑɑnɛ sɑ̃ɑ.

8 Bɛɛ Isirelibɑ, i yɑrio i duki su Bɑbilonin di,

nge boo ni nu gɔ̃ɔ gbiiye.

9 Domi wee, kon bwesenu seeyɑ wuu wuukɑ

kpɑ n de nu Bɑbiloni wɔri.

Bɑ koo nɑwɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di,

kpɑ bu ye tɑrusi bu mwɑ.

Ben sɛ̃ɛnu nu ǹ kɑm wɔrimɔ.

Bɑɑ ben tɑbu durɔ turo kun gɔsirɔ nɔm dirɑ.

10 Bɑbilonigibu bɑ ǹ kisirɑmɔ kɑm koo bin di.

Be bɑ koo ben yɑ̃nu gurɑ kpuro,

bɑ koo nu gurɑwɑ kɑ nuku tiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

11 Bɛɛ Bɑbilonigibu, bɛɛ be i nɛn ɑrumɑni gurɑ,

i nuki doro.

I n yɔ̃ɔkumɔ nge nɑɑ kpɛmi yɑkɑsɔ.

I n sumɔ nge dum dwɛɛ.

12 Adɑmɑ i bɛɛn tem mɛɛrio.

Wee, mu wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ.

Wee, mu kuɑ bɑnsu, nge tem mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

Mɑ mu biru wurɑ tem kpuro sɔɔ.

13 Yinni Gusunɔn mɔrun sɑɑbu, mu kuɑ bɑnsu.

Be bɑ koo sɑrɑ Bɑbilonin tem mi, biti koo bu mwɑ

kpɑ bu wiɑ ko.

14 Bɛɛ be i rɑ tɛndu to,

i nɑ i Bɑbiloni tɑrusi.

I ye sɛ̃ɛnu tweeyo.

I ku yen wɔnwɔndu ko.

Domi yɑ nɛ, Yinni Gusunɔ torɑri.

15 I tɑbun kuuki koowo bɑɑmɑ

domi Bɑbilonin gɑni yi wɔrukɑ,

yen gbɑ̃rɑrɑ subɑ.

Wee yen tɔmbɑ nɔmɑ yiiye

bɑ tii yibɛrɛbɑ wɛ̃.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ ye mɔru kɔsiemɔ,

nɑ mɔ̀, i ye mɔru kɔsieyo.

I ye kuo nge mɛ yɑ rɑɑ gɑbu kuɑ.

16 Tɑbu wee kɑ kɑm kobu sɑnnu.

I bu goowo be bɑ duurumɔ

kɑ be bɑ gɛ̃ɛmɔ.

Bɑɑwure u seewo u dɑ win temɔ mi win bweserɑ wɑ̃ɑ.

17 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ nge yɑ̃ɑ ni nu kɔ̃ɔrɑ

mɑ gbee sinɑnsu su nu nɑɑ swĩi.

Asirin sinɑ bokowɑ u gbiɑ u nu wɔri u gurɑ, mɑ Bɑbilonin sinɑ boko u mɑɑ nɑ u nu wɔri u kɔsukɑ. 18 Yen sɔ̃nɑ, nɛ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni, wi u wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ nɛɛ, kon Bɑbilonin sinɑ boko kɑ win temgibu sɛɛyɑsiɑ nge mɛ nɑ Asirin sunɔ sɛɛyɑsiɑ.

19 Adɑmɑ kon de Isirelibɑ bu wurɑmɑ ben wɑ̃ɑ yerɔ,

kpɑ bu ben dĩɑnu yewe guu te bɑ mɔ̀ Kɑɑmɛliɔ

kɑ Bɑsɑniɔ kɑ guu te bɑ mɔ̀ Efɑrɑimuɔ,

kɑ sere mɑɑ Gɑlɑdin temɔ.

Bɑ ǹ mɑɑ gɑ̃ɑnun yɑ̃ɑru mɔ̀.

20 Yen domɑ te, bɑ koo Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn durum kɑsu bɑ kun wɑ,

domi be, be bɑ tie mi, kon bu ben durum wɔkɑ.

21 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i Mɛrɑtɑimugibu kɑ Pekodigibu wɔrio.

I bu goowo i kɑm koosiɑ mɑm mɑm.

I nɛn woodɑbɑ kpuro yibio.

22 Wee, tɑbun wurenu nɔɔrɑmɔ tem mɛ kpuro sɔɔ.

Asɔrɔ bɑkɑ yɑ tunumɑ.

23 Bɑbiloni ye yɑ hɑnduniɑ kpuro kɔsukɑ, nge mɑtɑlɑkɑ,

yen tii wee, yɑ kɔsikirɑ,

yɑ kuɑ bɑnsu bwesenu kpuron suunu sɔɔ.

24 Bɑbiloni, nɑ nun yinɑ bɛriɑ,

mɑ yɑ nun mwɑ ɑ ǹ kɑ bɑɑru.

Wee, tɛ̃, ɑ kuɑ pirisɔm,

domi ɑ nɛ, Yinni Gusunɔ wɔri.

25 Mɑ nɑ nɛn tɑbu yɑ̃nun beru yeru wukiɑ.

Mɑ nɑ nɛn mɔru sɔ̃ɔsi kɑ tɑbu yɑ̃ɑ ni.

Domi nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

nɑ sɔmburu mɔ te kon ko Bɑbiloniɔ.

26 Bɛɛ hɑnduniɑgibu kpuro,

i nɑ i Bɑbilonigibun birɑnu suriri,

kpɑ i ben yɑ̃nu gurɑ i subu subu nge yɑkɑsu,

i ye kɑm koosiɑ.

Gɑ̃ɑnu nu ku mɑɑ tiɑrɑ mi.

27 I ben tɑbu durɔ dɑmgibu goowo.

I bu sɑkirio nge yɑɑ sɑbenu.

Bɑ kɑm kuɑ, domi ben tɔ̃rɑ tunumɑ,

tè sɔɔ bɑ koo bu sɛɛyɑsiɑ.

28 Yerɑ Isirelibɑ be bɑ kpikiru suumɑ

bɑ nɑ Yerusɑlɛmuɔ bɑ mɔ̀,

Yerusɑlɛmu, Yinni Gusunɔ u nun mɔru kɔsiɑ.

U win sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑru mɔru kɔsiɑ.

29 I tɛn towobu mɛnnɔ bu Bɑbiloni wɔri,

kpɑ bu ben sɑnsɑni girɑ bu kɑ ye sikerenɑ,

kpɑ bu ku rɑɑ de goo u kisirɑ min di.

Bu bu kɔsieyo nge mɛ ben dɑɑ yɑ nɛ.

Bu bu kuo nge mɛ bɑ rɑɑ gɑbu kuɑ.

Domi bɑ tii wɔlle suɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ,

nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn Yinni Dɛɛro.

30 Yen sɔ̃, mi ben ɑluwɑɑsibɑ bɑ wɑ̃ɑ kpuro, bɑ koo gbisukuwɑ, kpɑ ben tɑbu kowobun tii bu gbisuku tɔ̃ɔ te.

31 Nɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, nɑ nɛɛ,

wunɛ Bɑbiloni, wunɛ wi ɑ tii sue,

nɑ kɑ nun mɔru sɑ̃ɑ.

Wunɛn tɔ̃rɑ tunumɑ tè sɔɔ kon nun sɛɛyɑsiɑ.

32 Wunɛ wi ɑ tii sue mi, kɑɑ fukurɑ ɑ wɔrumɑ.

Goo sɑri wi u koo nun seeyɑ.

Kon wuu si su kɑ nun sikerenɛ dɔ̃ɔ doke

kpɑ u sin tem kpuro di.

33 Nɛ, Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ, nɑ mɑɑ nɛɛ,

wee bɑ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ dɑm dɔre

bɑ bu yoru nɛnusi,

mɑ bɑ yinɑmɔ bu bu yɔ̃su.

34 Adɑmɑ nɛ, ben yɑkio, nɑ dɑm mɔ.

Nɛn yĩsirɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni.

Kon kɑ bu yinɑ kpɑ n ben tem bɔri yɛndu wɛ̃,

kpɑ n Bɑbilonigibu burisinɑ.

Himbɑ ye Yinni Gusunɔ u yi

Bɑbilonin sɔ̃

35 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

i Bɑbilonigibu tɑbu wɔrio

kɑ sere ben wuu bɔkɔ gen tɔmbu

kɑ ben sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ ben bwisigibu.

36 I ben sɔmɔ tii suo be tɑbu wɔrio

kpɑ bu gɔsirɑ wiirobu.

I ben tɑbu durɔ dɑmgibu wɔrio

kpɑ bu nɑndɑ.

37 I ben dumi kɑ ben tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe tɑbu wɔrio.

I tɔn be bɑ kɑnɑ bɑ bu somimɔ tɑbu sɔɔ, tɑbu wɔrio,

kpɑ bu bɛrum soorɑ nge tɔn kurɔbu.

I ben dukiɑ wɔrio i gurɑ.

38 Ben dɑɑnun nim mu gbero.

Domi tem mi, bũnɑ bɑ rɑ sɑ̃,

mɑ nu derɑ bɑ wiru bie.

39 Yen sɔ̃nɑ kon de Bɑbiloni yu ko bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ,

kpɑ purukɑnu kɑ tɑɑtɑɑnu nu nɑ nu n wɑ̃ɑ mi.

40 Kon Bɑbiloni ye kɔsukuwɑ nge Sodomu kɑ Gomɔrɑ

kɑ sin wuu si nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ kɑm koosiɑ.

Goo kun mɑɑ sinɑmɔ mi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

41 Wee, bweseru gɑrɑ wee sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

Bwese te, tɑ kpɑ̃.

Ten sinɑmbu bɑ dɑm mɔ.

Be wee, bɑ swɑɑ mɔ̀ bɑ wee sɑɑ tontonden di.

42 Ben tɑbu kowobu bɑ tɑkobi kɑ tɛmɑ nɛni.

Bɑ ǹ wɔnwɔndu mɔ, bɑ bɔɔbu.

Bɑ wɔki nge nim wɔ̃kun nim.

Bɑ dumi yɔɔwɑ bɑ swĩinɛ swɛɛ swɛɛ.

Bɑ tɑbun sɔɔru sɑ̃ɑ bu kɑ Bɑbilonigibu wɔri.

43 Ye Bɑbilonin sinɑ boko u lɑbɑɑri ye nuɑ,

yerɑ win gɔmɑ dwiiyɑ.

Bɛrum kɑ wuriribu nùn mwɑ

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

44 Nɛ, Yinni Gusunɔ, kon wuu gbɑ̃rɑruguu wɔri

nge gbee sunɔ ge gɑ yɑrimɑ

sɑɑ Yuudɛnin gbee surorun di,

kpɑ n gen tɔmbu kpuro yɑrinɑsiɑ subɑru sɔɔ.

Sɑɑ ye sɔɔ, kon bu sunɔ kpɑo wɛ̃

wi nɛn tii nɑ gɔsɑ.

Nge wɑrɑ u kɑ mɑn nɛ.

Wɑrɑ u koo kpĩ u mɑn woodɑ wɛ̃.

Sinɑ boko wɑrɑ u koo kpĩ u yɔ̃rɑ nɛn wuswɑɑɔ.

45 Yen sɔ̃, i swɑɑ dɑkio i nɔ himbɑ ye nɑ yi

Bɑbiloni kɑ yen tɔmbun sɔ̃.

Nɑ nɛɛ, kɑm kɑm kon de bu be kpuro gurɑ

nge yɑ̃ɑnu bu kɑ dɑ tem tukumɔ.

Bɑ koo ben wɑ̃ɑ yeru kpuro kɑm koosiɑwɑ.

46 Bɑbilonin kɑm koo bin wurenu sɔɔ,

tem mu koo yĩiri,

kpɑ wɔki bɑkɑnu nu se sɑɑ hɑnduniɑn bɑɑmɑ kpuron di.

51

1 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Bɑbilonin sɔ̃. U nɛɛ,

kon de woo gu Bɑbiloni swee,

ye kɑ yen tɔmbu,

kpɑ gu bu kɑm koosiɑ.

2 Kon de tɔmbu bu bu yɑrinɑsiɑ

nge mɛ woo gɑ rɑ yɑkɑsu yɑrinɑsie.

Tɔ̃ɔ kɔ̃su te sɔɔ, bɑ koo ye wɔrimɑ bɑɑmɑn di.

3 Tɛn towobu bu wuu gen tɔmbu tweeyo.

Bu yɛ̃ro tweeyo wi u win tɑrɑkpe nɑɑnɛ sɑ̃ɑ.

Bu ku gen ɑluwɑɑsibɑ deri.

Bu gen tɑbu kowobu kpuro goowo.

4 Kpɑ bu ben gonu deri

nu n kpĩ kpĩ ben tem kpuro sɔɔ kɑ Bɑbilonin swɛɛyɔ.

5 Domi bɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni Dɛɛro torɑri n kpɑ̃.

Adɑmɑ wi, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

u kɑ win tɔmbu Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ wɑ̃ɑ.

6 I duki yɑrio Bɑbilonin di.

Bɑɑwure u win wɑ̃ɑru wɔro,

kpɑ u ku rɑɑ gbi Bɑbiloni ye sɔɔ,

ye, ye yɑ koo ko bɑnsu mi.

Domi Yinni Gusunɔn mɔrun tɔ̃rɑ tunumɑ.

U koo Bɑbilonigibu ben kookoosun ɑre wɛ̃.

7 Bɑbiloni yɑ rɑɑ sɑ̃ɑwɑ nge nɔrɑ wurɑgiɑ Yinni Gusunɔn nɔmɑ sɔɔ.

Yerɑ u kɑ hɑnduniɑgibu tɑm wɛ̃ bɑ nɔrɑ

sere mu bu go bɑ wiru biɑ.

8 Wee subɑru sɔɔ, Bɑbiloni yɑ wɔrumɑ yɑ kɔsikirɑ.

I gɔɔ swĩiyɔ yen sɔ̃,

kpɑ i kɑ tim nɑ i doke mi yɑ bosu wɑ.

Sɔrɔkudo yɑ koo bɛkurɑ.

9 Sɔɔ be bɑ wɑ̃ɑ mi, bɑ nɛɛ,

sɑ Bɑbiloni tim kɑ̃,

ɑdɑmɑ yɑ ǹ bɛkure.

Su ye deri su gɔsirɑ bɛsɛn temɔ,

domi yen sɛɛyɑsiɑ bi, bu kpɑ̃

sere bu nɔɔrɑ hɑnduniɑ kpuro sɔɔ.

10 Gusunɔ bɛsɛn Yinni u sun siriɑ.

Su dɑ Siɔniɔ su kpɑrɑ ye u sun kuɑ.

11 Yinni Gusunɔ u kĩ u Bɑbiloni kɑm koosiɑ, kpɑ u win sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑru mɔru kɔsiɑ. Yen sɔ̃nɑ u Mɛdibɑn sinɑmbu dɑm kɛ̃mɔ bu kɑ ye wɔri.

I bɛɛn sɛ̃ɛnun nɔsu sɔnwɔ,

kpɑ i bɛɛn tɛrɛnu suɑ.

12 I yĩreru koowo kpɑ i Bɑbiloni wɔri.

Wuun kɔ̃sobu, bu wureo bu yɔ̃rɔ sɔmɛ ben kɔ̃su yerɔ.

I Bɑbiloni yɔɔru bwɛ̃ɛyɔ.

Domi ye Yinni Gusunɔ u yɔ̃rɑri u ko ye sɔɔ,

u koo ye kowɑ.

13 Wunɛ Bɑbiloni, wunɛ wi ɑ sɔ̃ dɑɑ bɑkɑnun bɔkuɔ,

wunɛ wi ɑ dukiɑ yibɑ,

wee wunɛn kpeerun tɔ̃ru tɑ turɑ.

Wunɛn binɛ yɑ koo kpe.

14 Domi Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni,

u bɔ̃ruɑ u nɛɛ, sere kɑ win wɑ̃ɑru,

u koo nun tɔmbu kpɑremɑ nge twee

kpɑ bu nun nɑsɑrɑn kuuki koosi.

Yinni Gusunɔn yiiko

15 Yinni Gusunɔwɑ u tem tɑkɑ kuɑ kɑ win dɑm.

Wiyɑ u mɑɑ hɑnduniɑ swĩi kɑ win yɛ̃ru,

mɑ u wɔllu tɛriɑ kɑ win bwisi.

16 Ù n nɔɔgiru suɑ u woodɑ wɛ̃,

nim mu rɑ kpɑɑsinɛwɑ wɔllɔ,

kpɑ guru winu nu n sĩimɔ,

kpɑ guru mɑɑkinu nu de gurɑ yu nɛ,

kpɑ woo gu seemɑ gen wɑ̃ɑ yerun di.

17 Tɔmbu bɑ̀ n ye kpuro mɛɛrɑ,

bɑ rɑ biti soorewɑ,

kpɑ sekuru tu bwɑ̃ɑrokunun sekobu mwɑ,

domi nu sɑ̃ɑwɑ weesu, nu ǹ wɑ̃ɑru mɔ.

18 Nu sɑ̃ɑwɑ kɑm dirum mɛ mu tɔmbu nɔni wɔ̃kumɔ.

Ni kpuro nu koo doonɑwɑ

sɑnɑm mɛ Yinni Gusunɔ u koo nu sɛɛyɑsiɑ.

19 Adɑmɑ Gusunɔ u ǹ sɑ̃ɑ nge bwɑ̃ɑroku ni.

U sɑ̃ɑwɑ Isirelibɑn ɑrumɑni.

Wiyɑ u kpuro tɑkɑ kuɑ,

wiyɑ u mɑɑ Isirelibɑ mɔ.

Win yĩsirɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni.

Bɑbilonin kpeeru

20 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

Bɑbiloni, ɑ rɑɑ sɑ̃ɑwɑ nge nɛn mɑtɑlɑkɑ bɑkɑ tɑbu sɔɔ.

Wunɑ nɑ dendɑ nɑ kɑ bwese dɑbinu kɔsukɑ,

mɑ nɑ nin bɑnnu sururɑ.

21 Wunɑ nɑ mɑɑ dendɑ nɑ kɑ mɑɑsɔbu

kɑ ben dumi kɔsukɑ,

kɑ tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe kɑ yin kpɑrobu,

22 kɑ durɔbu kɑ kurɔbu,

tɔkɔnu kɑ bibu, ɑluwɑɑsibɑ kɑ wɔndiɑbɑ.

23 Wunɑ nɑ mɑɑ dendɑ nɑ kɑ yɑ̃ɑ kpɑrobu kɑ ben yɑ̃ɑnu kɔsukɑ

kɑ gbɑɑ wukobu kɑ ben nɑɑ wukubɑ

kɑ sinɑmbu kɑ ben sinɑ ɑsɑkpɔbu.

24 Adɑmɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

kon wunɛ Bɑbiloni kɑ wunɛn tem tɔmbu kɔsie

wunɛn nɔni biru kɔ̃sɑ ye i kuɑ Siɔniɔ.

25 Kon nun wɔrimɑ, wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ

nge guu te tɑ hɑnduniɑgibu kpuro kɑm koosiɑ.

Kon nun nɔmɑ dɛmiɛ,

kpɑ ɑ bindɑ ɑ wɔrumɑ temɔ.

Kɑɑ kowɑ nge guu te tɑ dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

26 Bɑɑ wunɛn kperu gɑru,

bɑ ǹ mɑɑ suɑmɔ bu kɑ dirun koru swĩi.

Kɑɑ kowɑ bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

27 I tɑbun gidi bɔrɑ yɔ̃rɑsio i Bɑbiloni wɔri.

I kɔbɑ soowo kpɑ bwesenu nu mɛnnɑ.

I nu sɔɔru koosio.

I sinɑm be bɑ wɑ̃ɑ Arɑrɑtiɔ kɑ Miniɔ

kɑ Asikenɑsiɔ mɛnnɑmɑ bu Bɑbiloni tɑbu wɔri.

I tɑbu sinɑmbu gɔsio

kpɑ i de dumi yi se nge twee

yi bu wɔri.

28 I bwesenu kpuro sɔɔru koosio

n mɑm nɛɛre Mɛdibɑn sinɑmbu

kɑ ben berɑ kɑ berɑn wirugibu

kɑ sere tɔn be bɑ wɑ̃ɑ ben tem sɔɔ kpuro.

29 Wee tem mu yĩirimɔ.

Yinni Gusunɔn himbɑ yɑ koo koorɑ Bɑbiloni sɔɔ.

U koo de yu ko bɑnsu.

30 Yen tɑbu durɔbu bɑ koo kpɑnɑ bu mɑɑ tɑbu ko.

Bɑ koo dɑ bu kuke kuku yee dɑmginu sɔɔ.

Ben dɑm mu koo kpe,

kpɑ bu ko nge tɔn kurɔbu.

Ben gbɑ̃rɑ kɔnnɔsu ko n wukiɑre,

kpɑ bu ben yɛnusu dɔ̃ɔ doke.

31 Sɔmɔbu bɑ ko n dɑɑmɔ bɑ n wurɑmɑmɔ

bu kɑ Bɑbilonin sinɑ boko sɔ̃

mɑ bɑ win wuu mwɑ beri berikɑ.

32 Bɑ swɛɛ kpuro bɔɔrɑ.

Bɑ mɑɑ kuku yenu kpuro dɔ̃ɔ mɛni.

Mɑ tɑbu durɔbu bɑ wurure.

33 Amɛniwɑ Gusunɔ, Isirelibɑn Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔ u geruɑ. U nɛɛ,

wee yibɛrɛbɑ bɑ koo nɑ bu Bɑbilonigibu suriri

kpɑ bu bu tɑɑku nge dobi

yi yi wɑ̃ɑ doo soo yerɔ.

Yinni Gusunɔ

u koo Isirelibɑ somi

34 Yerusɑlɛmu yɑ nɛɛ,

Bɑbilonin sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u rɑɑ mɑn gurɑ,

mɑ u mɑn deri nge weke diiru.

U mɑn sɛ̃re nge yɑɑ gɔbɑ,

mɑ u suɑ ye yɑ geɑ sɑ̃ɑ kpuro nɛ sɔɔ.

Yen biru u nɛn tɔmbu girɑ.

35 Yen sɔ̃, Bɑbilonigii be, bu nɔni sɔ̃ɔro dɑm mɛ bɑ mɑn dɔren sɔ̃,

kpɑ yɛm mɛ bɑ yɑri mi, mu wɔri ben wiru wɔllɔ.

36 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Yerusɑlɛmugibun sɔ̃. U nɛɛ,

wee, kon bɛɛ sɑnnɑ.

Kon Bɑbilonin dɑɑnu kɑ yen bwii kpuro gberɑsiɑ.

37 Bɑbiloni koo kowɑ bɑnsu

mi gbeeku bɔ̃nu nu ko n wɑ̃ɑ.

Tɔnu kun ko n mɑɑ wɑ̃ɑ mi,

kpɑ bu ye yɛ̃ɛ.

38 Wee yen tɔmbɑ ginɑ sɑ̃ɑ nge gbee sinɑnsu si su kukirimɔ.

39 Adɑmɑ sɑnɑm mɛ bɑ gɑ̀rì seewɑ,

kon de bu tɑm nɔ sere n bɑndɑ,

kpɑ bɑ n nuku dobu mɔ̀,

kpɑ mu bu go, bu dweeyɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Bɑ ǹ mɑɑ seemɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

40 Kon bu sɑkiriwɑ nge yɑ̃ɑnu kɑ bonu yɑɑ goo yerɔ.

Bɑ Bɑbiloni gɔɔ swĩiyɑmmɛ

41 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ Bɑbilonin sɔ̃. U nɛɛ,

ɑnnɑ ɑ wɑ mɑ Bɑbiloni,

wuu bɔkɔ ge tɔmbɑ rɑɑ siɑrɑmɔ,

yɑ wɔrumɑ.

Wee, yɑ kuɑ bɑnsu bwesenu kpuron suunu sɔɔ.

42 Nim kurenu nu ye swee,

mɑ nu ye wukiri.

43 Yen bɑru kpɑɑnu nu kuɑ bɑnsu,

mɑ tem mu gberɑ mu kuɑ tem sɑɑrɑm.

Goo kun mɑɑ wɑ̃ɑ mi.

Goo ku rɑ mɑɑ sɑre mi.

44 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

kon Bɑbilonin bũu wi bɑ mɔ̀ Bɛli seesi.

Kon nùn siɑsiɑ ye u rɑɑ mwɛ,

kpɑ tɔmbu bu ku mɑɑ nɑ win mi.

Wee Bɑbilonin gbɑ̃rɑrɑ wɔrumɑ.

45 Bɛɛ, nɛn tɔmbu Isirelibɑ, i yɑrio min di.

Bɑɑwure u win wɑ̃ɑru wɔro nɛn mɔru bɑkɑ ye yɑ ween di.

46 I ku nɑndɑ. I ku mɑɑ diiri lɑbɑɑri ye yɑ nɔɔrɑmɔ tem mɛ kpuro sɔɔn sɔ̃. Wɔ̃ɔ bɑɑgere kɑ gen lɑbɑɑriwɑ. Tɔmbu bɑ ko n dɑm diinɑmɔ, kpɑ sinɑmbu bɑ n seesinɑmɔ.

47 Adɑmɑ sɔ̃ɔ teeru kon Bɑbilonin bũnu seesi,

kpɑ yen tem kpuron tɔmbu bu sekuru wɑ.

Gonu nu ko n tɛriewɑ bɑɑmɑ kpuro.

48 Wɔllɔ kɑ temɔ kɑ yɑm kpuro,

nuku dobun kuuki koo nɔɔrɑ Bɑbilonin sɔ̃.

Domi yibɛrɛbɑ bɑ koo nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di,

bu ye kpeerɑsiɑ.

49 Yen tɔmbɑ tɔn dɑbinu go hɑnduniɑ kpuro sɔɔ.

Tɛ̃ yen tiin sɑɑ yɑ tunumɑ yu kɑ wɔrumɑ.

Domi bɑ Isirelibɑ dɑbinu go.

50 Bɛɛ Isirelibɑ, bɛɛ be i kisirɑ ben nɔmɑn di,

i ku mɑɑ yɔ̃rɑ mini.

I doonɔ n tomɑ Bɑbilonin di.

Sɑɑ min di, i Yinni Gusunɔ yɑɑyo

kɑ bɛɛn wuu Yerusɑlɛmu.

51 Mɑ Isirelibɑ bɑ nɛɛ,

sɑnɑm mɛ sɑ nuɑ bɑ sun wɔmmɔ,

sekurɑ rɑ sun mwɛwɑ.

Sɑnɑm mɛ yibɛrɛbɑ bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru wɔri bɑ kɔsukɑ,

sekurɑ sun mwɑwɑ.

52 Adɑmɑ wi, Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

wee, tɔ̃nu sisi nì sɔɔ u koo Bɑbilonin bũnu seesi,

kpɑ be bɑ mɛɛrɑ wɑn wuri yi nɔɔrɑ tem kpuro sɔɔ.

53 Bɑɑ Bɑbilonigibu bɑ̀ n seewɑ bɑ dɑ wɔllɔ,

bɑɑ bɑ̀ n ben gbɑ̃rɑnun dɑm sosi

sere goo kun kpɛ̃ u dɑ mi,

kɑ mɛ, u koo de yibɛrɛbɑ bu bu wɔri bu kɑm koosiɑ.

54 Kɑm kobu Bɑbilonin tem deemɑ,

mɑ kuuki nɔɔrɑmɔ yen wusu sɔɔ.

55 Yinni Gusunɔwɑ u ben wusu kɑm koosiɑ.

U koo de ben kuuki yi kpe.

Yibɛrɛbɑ bɑ wee bɑ wɔki nge nim wɔ̃ku.

56 Bɑ wee bu Bɑbilonigii be wɔri,

kpɑ bu ben tɑbu kowo dɑmgibu mwɛɛri bu ben tɛnnu bɔɔku.

Domi Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ Yinni

wi u rɑ bɑɑwure kɔsie ye u kuɑ.

57 U sɑ̃ɑwɑ sunɔ. Win yĩsirɑ wɔllu kɑ tem Yinni. U nɛɛ, u koo de tɑm mu Bɑbilonin sinɑmbu go, kɑ ben bwisigibu kɑ ben tem yɛ̃robu kɑ ben wirugibu kɑ ben tɑbu durɔ dɑmgibu kpɑ bu dweeyɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ bɑ kun mɑɑ seewe.

58 Bɑbilonin gbɑ̃rɑ bɑkɑ ni, nu koo wɔrumɑ.

Nin kɔnnɔ bɑkɑ si, su koo dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

Nge mɛyɑ sɔmbu te bɑ kuɑ gbɑ̃rɑ ten sɔ̃, tɑ koo kɑm ko.

Ben hɑniɑ kpuro yɑ koo kɑm kowɑ dɔ̃ɔ sɔɔ.

Bɑ Yeremin tireru kpɛ̃ɛ

dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtiɔ

59 Serɑyɑ, Nɛriyɑn bii, Mɑseyɑn debubu, u sɑ̃ɑwɑ Sedesiɑsi, Yudɑbɑn sinɑ bokon sɔm kowobun wirugii. Sedesiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse sɔɔrɑ bɑ dɑ Bɑbiloniɔ wi kɑ sinɑ boko. 60 Yerɑ Yeremi u yoruɑ tireru sɔɔ kɔ̃sɑ ye yɑ koo Bɑbiloni deemɑ kɑ sere mɑɑ gɑri kpuro yi Yinni Gusunɔ u geruɑ Bɑbilonin sɔ̃. 61 Mɑ u Serɑyɑ yiire u nɛɛ, sɑnɑm mɛ ɑ turɑ Bɑbiloniɔ, ɑ kookɑri koowo ɑ gɑri yini gɑri kɑ dɑm tɔmbu bu nɔ. 62 Kpɑ ɑ kɑnɑru ko ɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ, wunɑ ɑ geruɑ ɑ nɛɛ, goo kun mɑɑ sinɑmɔ Bɑbiloniɔ sere kɑ yɛɛyɔ. Yɑ koo kowɑ bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 63 À n tire te gɑrɑ ɑ kpɑ, ɑ tu kperu gbinisio kpɑ ɑ tu kpɛ̃ɛ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtiɔ, 64 kpɑ ɑ nɛɛ, nge mɛ tire te, tɑ numɑ mi, nge mɛyɑ Bɑbiloni yɑ koo kɑm ko. Yɑ ǹ mɑɑ seemɔ, kɔ̃sɑ ye Yinni Gusunɔ u ye suremɔn sɔ̃. Yɑ koo wɔrumɑwɑ kpɑ yɑ kun mɑɑ dɑm mɔ.

Yeremin gɑrin kpurowɑ mi.

Yerusɑlɛmu yɑ wɔrumɑ

(I mɑɑ mɛɛrio 39:4-7, Sinɑmbu II, 24:18-25:7)

52

1 Wɔ̃ɔ yɛndɑ tiɑ Sedesiɑsi u mɔ sɑnɑm mɛ u bɑndu di Yudɑɔ. Mɑ u kuɑ wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑ bɑndu sɔɔ Yerusɑlɛmuɔ. Win mɛron yĩsirɑ Hɑmutɑli, Yeremi, Libinɑgiin bii. 2 Sedesiɑsi wi, kɔ̃sɑ u kuɑ Yinni Gusunɔn nɔni sɔɔ. U kuɑ mɑm mɑm nge mɛ Yoyɑkimu u rɑɑ kuɑ. 3 Yinni Gusunɔ u kɑ Yerusɑlɛmugibu kɑ Yudɑbɑ mɔru kuɑ, mɑ u bu girɑ win wuswɑɑn di.

Mɑ Sedesiɑsi u Nɛbukɑnɛsɑɑ Bɑbilonin sinɑ boko seesi. 4 Sedesiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛsen suru wɔkurusen sɔ̃ɔ wɔkuruse, yerɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɑ kɑ win tɑbu kowobu kpuro bu kɑ Yerusɑlɛmu wɔri. Mɑ bɑ ben sɑnsɑni girɑ gbɑ̃rɑrun gɑ̃ɑrɔ. Miyɑ bɑ kuku yenu gbɑ gbɑ bɑ kɑ gbɑ̃rɑ te sikerenɑ. 5 Mɑ bɑ Yerusɑlɛmu ye tɑrusi sere n kɑ kuɑ Sedesiɑsin bɑndun wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑse.

6 Wɔ̃ɔ gen suru nnɛsen sɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛse sɔɔ, yerɑ gɔ̃ɔrɑ wuu ge nɛnuɑ. Domi dĩɑnu mɑɑ sɑri tem mɛ sɔɔ ni tɔmbɑ koo di. 7 Yerɑ bɑ gbɑ̃rɑru yɑbɑ, mɑ Yerusɑlɛmun tɑbu kowobu kpuro bɑ duki yɑkikirɑ wɔ̃kuru. Bɑ yɑrɑ sɑɑ kɔnnɔn di ge gɑ wɑ̃ɑ gbɑ̃rɑru yirun bɑɑ sɔɔ sinɑ bokon dɑ̃ɑ gbɑɑrun bɔkuɔ. N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, Bɑbilonigibɑ wuu ge sikerenɛ. Be bɑ duki yɑkikirɑ mi, bɑ kpɑwɑ kɑ swɑɑ ye yɑ dɔɔ Yuudɛnin wɔwɑ giɑ. 8 Mɑ Bɑbilonin tɑbu kowobu bɑ sinɑ boko Sedesiɑsi nɑɑ girɑ, bɑ nùn mwɑ Yerikon wɔwɑɔ. Yerɑ win tɑbu kowobu kpuro bɑ yɑrinɑ bɑ nùn deri. 9 Bɑbilonigii be, bɑ sinɑ boko Sedesiɑsi mwɑ bɑ kɑ dɑ ben sinɑ bokon mi Ribilɑɔ, Hɑmɑtin temɔ. Mɑ u nùn siri. 10 U derɑ bɑ Sedesiɑsin bibu kɑ Yudɑn wirugibu kpuro sɑkirɑ wi, Sedesiɑsin tiin nɔni biru Ribilɑ mi. 11 Mɑ u Sedesiɑsin tiin nɔni wɔwɑ u nùn bɔkuɑ kɑ sii gɑndun yɔni. Yen biru, u nùn suɑ u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ u nùn doke pirisɔm sɔɔ sere u kɑ gu.

Bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru

dɔ̃ɔ mɛni

(I mɑɑ mɛɛrio 39:8-10, Sinɑmbu II, 25:8-21)

12 Yenibɑn biru, Nɛbukɑnɛsɑɑn bɑndun wɔ̃ɔ yɛndu tiɑ sɑrise sɔɔ, yen suru nɔɔbusen sɔ̃ɔ wɔkuruse, yerɑ Nɛbusɑrɑdɑ wi u sɑ̃ɑ sinɑ bokon kɔ̃sobun guro guro u nɑ Yerusɑlɛmuɔ. 13 Mɑ u Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru dɔ̃ɔ mɛni, kɑ sinɑ kpɑɑru, kɑ yɛnu si su tie Yerusɑlɛmu mi kpuro, kɑɑ sere gere dɑmgibun yɛnusu? 14 Mɑ Nɛbusɑrɑdɑ wi, kɑ win tɑbu kowobu bɑ Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑru kɔsukɑ bɑ sururɑ.

15 Mɑ bɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu gɑbu yoru mwɛɛrɑ kɑ be bɑ tie wuu ge sɔɔ kɑ be bɑ tii wɛ̃ kɑ sere nɔmɑn sɔm kowobu. 16 Adɑmɑ Nɛbusɑrɑdɑ u bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛ ben gɑbu deri bu kɑ resɛm gbɑɑnu kɑ gbeɑ wuku.

17-18 Yen biru, Bɑbilonigii be, bɑ sɑ̃ɑ yee ten torom gɑ̃ritii suɑ kɑ kɑɑtonu kɑ wobɑ kɑ nɔri kɑ gbɛ̃ɑ yè sɔɔ bɑ rɑ yɑ̃ku yɛm doke kɑ sere sɑ̃ɑ yee ten dendi yɑ̃ɑ ni bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu. Mɑ bɑ sɑ̃ɑ yee ten gberebɑ sururɑ yi bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu, mɑ bɑ boo sii gɑnduguu ge kɔsukɑ kɑ gen yɔ̃rɑtii. Yen biru, bɑ sii gɑn ni kpuro gurɑ bɑ kɑ dɑ Bɑbiloniɔ. 19 Mɑ kɔ̃sobun guro guro wi, u mɑɑ gbɛ̃ɛ yorukunu suɑ kɑ dɔ̃ɔ gurɑtii kɑ nɔri kɑ torom gɑ̃ritii kɑ gbɛ̃ɑ yè sɔɔ bɑ rɑ yɑ̃ku yɛm doke, kɑ dɑbunu. Ye kpurowɑ bɑ gurɑ ye bɑ gesi kuɑ mi kɑ wurɑ kɑ sii geesu.

20 Gbere yiru ye, kɑ boo sii gɑnduguu ge, kɑ sere kɛtɛn weenɑsii wɔkurɑ yiru ye yɑ boo ge sɔɔwɑ, ye sinɑ boko Sɑlomɔɔ u kuɑ kɑ sii gɑndu Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃, goo kun yen bunum geeru yɛ̃. 21 Gbere yiru ye, yɑ gunum nɛwɑ. Yen bɑɑyeren gunum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu yiru sɑri. Mɑ yen bɔɔrum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu wɔkurɑ yiru. Yen bɑɑyere yɑ wem mɔwɑ. Mɑ sii si bɑ kɑ ye kuɑn sinum mu sɑ̃ɑ nɔm tɑrɑrun sɑkɑ. 22 Bɑ yen bɑɑyere furɔ dokeɑ ge bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu. Furɔ gen bɑɑgeren dɛ̃ɛbu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu, mɑ bɑ gen bɑɑgere sii yɔni kɑ dɑ̃ɑ mɑrum weenɑsii gore bɑ kɑ sikerenɑ. Bɑ ye kpuro kuɑwɑ kɑ sii gɑndu. 23 Dɑ̃ɑ mɑrum weenɑsii wunɔbuwɑ (100) bɑ gen bɑɑgere goreɑ bɑ kɑ sikerenɑ. Adɑmɑ wunɔbu nnɛ sɑriwɑ bɑ koo kpĩ bu wɑ sɑɑ tem di.

Bɑ kɑ Yudɑbɑ dɑ Bɑbiloniɔ

24 Nɛbusɑrɑdɑ sinɑ bokon kɔ̃sobun guro guro wi, u Serɑyɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero mwɑ kɑ Sofoni wi u sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowo Serɑyɑn yiruse kɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔn kɔ̃sobu itɑ, 25 kɑ sinɑ kpɑɑrun tɑbu kowobun wirugii goo, kɑ tɔmbu nɔɔbɑ yiru gɑbu be bɑ rɑ kɑ sinɑ boko wesiɑnɛ kɑ tɑbu kowobun wirugiin tire yoro wi u rɑ tɑbu kowobun yĩsɑ yore tireru sɔɔ kɑ sere mɑɑ tɔmbu wɑtɑ be bɑ sɑ̃ɑ wuugibu. 26 Be kpurowɑ u mwɛɛrɑ, mɑ u bu kpɑrɑ u kɑ dɑ Bɑbilonin sinɑ bokon mi Ribilɑɔ. 27 Mɑ sinɑ boko u bu so so. Mɑ u derɑ bɑ bu go Ribilɑ mi, Hɑmɑtin temɔ.

Nge mɛyɑ bɑ kɑ Yudɑbɑ yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ doonɑ n tomɑ ben tem di.

28 Yudɑ be Nɛbukɑnɛsɑɑ u yoru mwɛɛrɑ u kɑ dɑ win temɔ win bɑndun wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse sɔɔ, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ itɑ kɑ yɛndɑ itɑ (3.023).

29 Be u mɑɑ yoru mwɛɛrɑ Yerusɑlɛmuɔ win bɑndun wɔ̃ɔ yɛndu yiru sɑrise sɔɔ, ben geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɛnɛ kɑ tɛnɑ kɑ yiru (832).

30 Win bɑndun wɔ̃ɔ yɛndɑ itɑse sɔɔ, yerɑ Nɛbusɑrɑdɑ wi, u tɔmbu nɑtɑ kɑ wunɑɑ weeru kɑ nɔɔbu (745) mwɛɛrɑ Yerusɑlɛmuɔ u kɑ dɑ. Yudɑ be bɑ mwɛɛrɑ mi kpuro, ben geerɑ kuɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ nnɛ kɑ nɑtɑ (4.600).

Bɑbilonin sinɑ boko

u Yoyɑkini yɑkiɑ

(I mɑɑ mɛɛrio Sinɑmbu II, 25:27-30)

31 Efili Mɛrodɑki Bɑbilonin sinɑ boko, win bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuu sɔɔ, yerɑ u Yoyɑkini Yudɑbɑn sinɑ boko wɔlle suɑ mɑ u nùn yɑrɑ pirisɔm di win yoru dibun wɔ̃ɔ weeru itɑ sɑrise sɔɔ, yen suru wɔkurɑ yirusen sɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbuse sɔɔ. 32 U kɑ nùn gɑri kuɑ kɑ kĩru mɑ u win bɑndu wɔlle suɑ n kere sinɑm be bɑ yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ wɑ̃ɑ Bɑbiloni mi, kɑ wi sɑnnu. 33 Mɑ u win pirisɔm yɑ̃nu kɔsɑ, u derɑ u rɑ di kɑ wi, sinɑ boko sɑnnu sere kɑ win wɑ̃ɑrun nɔrɔ. 34 Bɑbilonin sinɑ boko wiyɑ u rɑ nùn nɔɔri bɑɑdommɑ kpɑ u nùn wɛ̃ yèn bukɑtɑ u mɔ kpuro sere u dɑ u kɑ gu.

* 9:14 dɑ̃ɑ kiku gɑgu - Dɑ̃ɑ kiku gerɑ bɑ rɑ soku ɑbusɛnti.

* 23:15 dɑ̃ɑ kiku gɑgu - A mɛɛrio 9:14.

Swĩi

1

2

3

4

5

YEREMIN SWĨI

Yeremi u swĩ Yerusɑlɛmu ye bɑ wɔri bɑ kɔsukɑn sɔ̃ kɑ sere Yudɑbɑn torɑnun sɔ̃. U wigibu tubusiɑ yèn sɔ̃ Gusunɔ u derɑ yibɛrɛbɑ bɑ kuɑ mɛ. Adɑmɑ u nɛɛ, Yudɑbɑ bɑ̀ n gɔ̃ru gɔsiɑ, Gusunɔ u koo bu win wɔnwɔndu sɔ̃ɔsi.

Tire ten kpunɑɑ

1. Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑ nge kurɔ gɔmini, wiru 1.

2. Yinni Gusunɔ u Yerusɑlɛmu sɛɛyɑsiɑ, wiru 2.

3. Nɔni swɑ̃ɑru sɔɔ, yĩiyɔbu wɑ̃ɑ, wiru 3.

4. Yerusɑlɛmugibun wɑhɑlɑ tɑbun sɔ̃, wiru 4.

5. Yinni Gusunɔ, ɑ de su wurɑmɑ wunɛn mi, wiru 5.

1

Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑ nge kurɔ gɔmini

1 Yerusɑlɛmu yè sɔɔ tɔmbɑ rɑɑ dɑbi,

wee yɑ wɑ̃ɑ ye tɔnɑ,

yɑ kuɑ nge gɔmini.

Yɑ rɑɑ yĩsiru yɑrɑ bwesenun suunu sɔɔ.

Wee tɛ̃ bɑ ye yoru diisiɑmɔ.

2 Yɑ wuri mɔ̀ wɔ̃ku giriru

mɑ yen nɔni yĩresu kokumɔ.

Be bɑ rɑɑ sɑ̃ɑ yen kĩnɑsibu,

ben goo sɑri wi u ye nukuru yɛmiɑsiɑmɔ.

Be kpuro bɑ kuɑwɑ nɑɑnɛ sɑribɑ,

mɑ bɑ kuɑ yen yibɛrɛbɑ.

3 Bɑ Yudɑbɑ gurɑ bɑ kɑ doonɑ tem tukumɔ.

Mɛyɑ, bɑ bu dɑm dɔremɔ bɑ yoru diisiɑmɔ.

Bɑ ku rɑ n wɛ̃rɑbu mɔ.

Ben yibɛrɛbɑ bɑ bu wɔri subɑru sɔɔ

bɑ deemɑ bɑ wɑ̃ɑ nɔni swɑ̃ɑru gɑru sɔɔ.

4 Yerusɑlɛmu yɑ wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ,

domi bɑ ku rɑ mɑɑ yen swɛɛ sĩ bu tɔ̃ɔ bɑkɑru nɑ.

Goo kun mɑɑ wɑ̃ɑ yen gbɑ̃rɑ kɔnnɔwɔ.

Yen yɑ̃ku kowobu bɑ weeweenu mɔ̀.

Yen wɔndiɑbɑn nuki sɑnkirɑ.

Yen tii yɑ wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑ bɑkɑru sɔɔ.

5 Yen yibɛrɛbɑ bɑ ye tɑbu di,

mɑ bɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Yinni Gusunɔwɑ u ye nuku sɑnkirɑ ni kpɛ̃ɛ

yen torɑ dɑbinun sɔ̃.

Wee yibɛrɛbɑ bɑ yen bibu kpɑrɑ

bɑ kɑ dɑ bɑ yoru diisiɑmɔ.

6 Yerusɑlɛmun bɛɛrɛ yɑ kpɑ.

Mɑ yen wirugibu bɑ kɑ gini weenɛ

yi yi ǹ yɑkɑsu wɑ yi di.

Yi ǹ mɑɑ dɑm mɔ

mɑ yi duki mɔ̀ tɑɑson wuswɑɑn di.

7 Sɑɑ yeni sɔɔ, Yerusɑlɛmu yɑ wɑ̃ɑ yɑ̃ɑru sɔɔ,

yen tɔmbɑ yɑɑyɑɑre mɔ̀.

Yerɑ yɑ yɑɑyɑ gɑ̃ɑ gee ni yɑ rɑɑ mɔ yellu.

Sɑnɑm mɛ yen yibɛrɛbɑ bɑ ye kɑmiɑ,

yɑ goo biɑ u nɑ u ye somi,

mɑ n yibɛrɛ be dore, bɑ ye yɑɑkoru koosimɔ.

8 Yerusɑlɛmu yɑ torɑ too.

Yen sɔ̃nɑ bɑ ye tusɑ.

Be bɑ rɑɑ ye doke,

bɑ̀ n yen bɑnsu wɑ bɑ rɑ ye gɛmwɑ.

Wee, yen tii, yɑ weeweenu mɔ̀,

yɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ.

9 Wee, yen durum yĩreru tɑ wɑ̃ɑ yen yɑberɔ.

Adɑmɑ yɑ ǹ dɑɑ yen kpeeru bwisikɑ.

Yɑ wɔrumɑ subɑru sɔɔ

goo kun ye nukuru yɛmiɑsie.

Mɑ yɑ nɔɔgiru suɑ yɑ nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, ɑ nɛn nɔni swɑ̃ɑru mɛɛrio.

A mɛɛrio nge mɛ yibɛrɛ u tii sue.

10 Wee, bɑ nɛn gɑ̃ɑ gee ni nɑ mɔ gurɑ.

Wee, bwese tuku ni ɑ yinɑ nu n wɑ̃ɑ kɑ wunɛn tɔmbu sɑnnu,

nu duɑ wunɛn sɑ̃ɑ yerɔ.

11 Wee, Yerusɑlɛmugibu kpuro bɑ wɑsire

bɑ dĩɑnu kɑsu ni bɑ koo di.

Mɑ bɑ kɑ ben gɑ̃ɑ geenu dĩɑ ni kɔsinɑ

bu wɑ bɑ n kɑ wɑ̃ɑ.

Yerusɑlɛmu yɑ nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, ɑ mɛɛrio nge mɛ nɑ wɔnwɔndu soore.

12 Bɛɛyɑ nɑ kɑ yɑ̃, bɛɛ be i sɑrɔ mini kpuro.

I mɛɛrio nɔni swɑ̃ɑru gɑru tɑ̀ n mɑɑ nɛgii teni kere,

te Yinni Gusunɔ u mɑn kpɛ̃ɛ win mɔrun sɑɑ sɔɔ.

13 Sɑɑ wɔllun di n sɑ̃ɑre u dɔ̃ɔ suremɑ nɛn wɑsi sɔɔ,

mɑ u mɑn di.

U nɛn nɑɑsu yinɑ bɛriɑ.

Mɑ u mɑn surɑ gbɑru gbɑrɑ

u mɑn kpɛ̃ɛ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

14 U nɛn torɑnu kpuro mɛnnɑ

nge wɛ̃ɛ yi bɑ tɑrɑ.

Mɑ u nu gbinisi nɛn wĩirɔ.

U nɛn dɑm buɑ.

Mɑ u mɑn yibɛrɛ nɔmu bɛriɑ

mi nɑ ǹ kpɛ̃ n kɑ tii yinɑ.

15 Yinni Gusunɔ u nɛn tɑbu kowobu sururɑ.

U tɑbu durɔbu mɛnnɑ

bu kɑ nɛn ɑluwɑɑsibɑ kɑm koosiɑ.

U nɛ, Yerusɑlɛmu tɑɑkɑ

nge mɛ bɑ rɑ resɛm tɑɑku.

16 Yen sɔ̃nɑ nɑ wurɑ mɔ̀,

nɑ nɔni yĩresu kokumɔ.

Wi u koo mɑn nukuru yɛmiɑsiɑ u mɑn wɑ̃ɑru wesiɑ,

u mɑn deri.

Nɛn bibɑ nuki sɑnkire,

domi yibɛrɛ u mɑn kɑmiɑ.

17 Nɑ nɔmɑ yiiyɑ nɑ kɑnɑru kuɑ.

Adɑmɑ goo kun nɛ u mɑn nukuru yɛmiɑsiɑ.

Yinni Gusunɔ u derɑ be bɑ kɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑ sikerenɛ

bɑ kuɑ nɛn yibɛrɛbɑ,

mɑ bɑ mɑn gɑrisi disi.

18 Yinni Gusunɔ u gem mɔ ye u kɑ kuɑ mɛ.

Domi nɑ ǹ win gere mɛm nɔɔwɛ.

Bɛɛ bwesenu kpuro, i swɑɑ dɑkio i nɔ,

kpɑ i nɛn nuku sɑnkirɑnu wɑ.

Nɛn wɔndiɑbɑ kɑ nɛn ɑluwɑɑsibɑ bɑ yoru dɑ tem tukumɔ.

19 Nɑ nɛn kĩnɑsibu somiru kɑnɑ,

ɑdɑmɑ bɑ mɑn bɔrɔ kɔ̃ɔru kuɑ.

Nɛn yɑ̃ku kowobu kɑ wuun guro gurobu bɑ gu nɛn swɛɛ sɔɔ

sɑnɑm mɛ bɑ dĩɑnu kɑsu ni bɑ koo di bɑ n kɑ wɑ̃ɑ.

20 Yinni Gusunɔ, ɑ nɛn nɔni swɑ̃ɑru mɛɛrio,

nɛn bwɛ̃rɑ kun kpĩ.

Nɑ nuki sɑnkire too,

domi nɑ ǹ nun mɛm nɔɔwɛ.

Tɔɔwɔ tɑbu sun dimɔ.

Mɑ wuun sɔɔwɔ gɔɔ wɑ̃ɑ.

21 Bɑ nɛn weeweenu nuɑ.

Adɑmɑ goo kun mɑn nukuru yɛmiɑsie.

Yibɛrɛbɑn nukurɑ dorɑ, yèn sɔ̃ ɑ mɑn kuɑ mɛ.

Ǹ n mɛn nɑ, ɑ de tɔ̃ɔ te, tu nɑ te ɑ geruɑ mi,

kpɑ bu ko nge nɛ.

22 A ben nuku kɔ̃suru mɛɛrio,

kpɑ ɑ bu kuɑ nge mɛ ɑ mɑn kuɑ nɛn durum kpɑ̃ɑrun sɔ̃.

A mɛɛrio nge mɛ nɑ weeweenu mɔ̀, nɛn nuki sɑnkire.

2

Yinni Gusunɔ u Yerusɑlɛmu sɛɛyɑsiɑ

1 Yinni Gusunɔn mɔru bɑkɑ yɑ seewɑ.

Mɑ yɑ Yerusɑlɛmu wukiri nge guru wii bɑkɑru.

Yen bɛɛrɛ ye yɑ rɑɑ girɑri sere guru winɔ,

u ye kɑrɑ u kɔ̃ temɔ.

Win mɔru yen sɑɑ sɔɔ,

u ǹ yɑɑye mɑ Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑ win nɑɑ sɔnditiɑ.

2 U Isirelibɑn wɑ̃ɑ yenu

kɑ ben wusun gbɑ̃rɑnu kpuro sururɑ kɑ mɔru wɔnwɔndu sɑri.

Ni wee nu wɔrukɑ temɔ.

U ben bɑndu kɑ ten wirugibun dɑm buɑ.

3 U Isirelibɑn dɑm kpuro buɑ win mɔru bɑkɑn sɔ̃.

U tii bɔkuɑ sɑnɑm mɛ yibɛrɛbɑ bɑ bu wɔrim nɑ.

Mɑ u Isireli be dɔ̃ɔ kɑre,

mɑ dɔ̃ɔ wi, u bu di beri berikɑ.

4 U bu win tɛndu gɑwe kɑ win nɔm geu.

Mɑ u bu yĩisi nge yibɛrɛ,

u kpuro go ye yɑ geɑ sɑ̃ɑ ben nɔni sɔɔ.

U derɑ win mɔru yɑburɑ nge dɔ̃ɔ

ben wɑ̃ɑ yenɔ Yerusɑlɛmuɔ.

5 Yinni Gusunɔ u Isirelibɑ wɔri nge yibɛrɛ.

U bu mwɑ nge dɔ̃ɔ u ben dii geenu di.

U ben gbɑ̃rɑnu kɔsukɑ,

mɑ u derɑ wuri yi nɔɔrɑmɔ bɑɑmɑ ben suunu sɔɔ.

6 U win sɑ̃ɑ yeru kɔsukɑ.

U derɑ bɑ ku rɑ mɑɑ sɑ̃ɑrun tɔ̃ɔ bɑkɑnu kɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru di.

Win mɔru seewɑ kɑ dɑm.

Mɑ u sinɑ boko kɑ yɑ̃ku kowobu yinɑ.

7 U win sɑ̃ɑ yeru mi bɑ rɑ nùn yɑ̃kuru kue biru kisi.

U yibɛrɛbɑ Yerusɑlɛmun dii geenu nɔmu bɛriɑ.

Mɑ wɔkinu nɔɔrɑ win sɑ̃ɑ yeru mi, nge tɔ̃ɔ bɑkɑnun sɑɑ.

8 Yinni Gusunɔ u gɔ̃ru doke u Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑnu kɔsuku.

Wee u nu kɔsukɑ kpuro mɑm mɑm.

Yɑ kuɑ wɔnwɔndu bɑɑmɑ kpuro.

Gbɑ̃rɑnu yiru ye kpuro yɑ kuɑ bɑnsu.

9 Yen kɔnnɔsu su numɑ temɔ.

Sin dɑ̃ɑ ye bɑ rɑ kɑ su sɛ̃suku yɑ bɔɔkirɑ.

Mɑ bɑ yen sinɑ boko kɑ yen wirugibu gurɑ

bɑ kɑ dɑ tem tukumɔ.

Woodɑ mɑɑ sɑri.

Bɑɑ Gusunɔn sɔmɔbu bɑ ǹ mɑɑ kɑ̃sinu wɑɑmɔ win min di.

10 Wee, yen guro gurobu bɑ sɔ̃ temɔ bɑ nɔsu mɑɑri.

Bɑ tii torom wisi winɔ,

bɑ sɑɑki deewɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

Mɑ yen wɔndiɑbɑ bɑ sɔ̃ bɑ tuke.

11 Nɛn nɔni yɑndɑmɔ wurin sɔ̃.

Nɛn wɑsi gbisimɔ mɑ nɛn tororɑ kɑre.

Domi nɛn tɔmbɑ kɑm kuɑ.

Wee, bii wɛ̃ɛnu kɑ bibu bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmun swɛɛ sɔɔ,

bɑ ǹ mɑɑ dɑm mɔ.

12 Bɑ ben mɛrobu sɔ̃ɔmɔ bɑ mɔ̀,

mɑnɑ sɑ ko dĩɑnu wɑ.

Mɑ bɑ wɔrukumɔ swɛɛ sɔɔ nge be bɑ mɛɛrɑ kuɑ.

Gɑbɑ gbisukumɔ ben mɛron tororu wɔllɔ.

13 Yerusɑlɛmu, mbɑ kon nun sɔ̃.

Mbɑ kon kɑ nun weesinɑ.

Wɑrɑ u mɑɑ nɔni sɔ̃ɔre nge wunɛ,

n kɑ kpĩ n nun nukuru yɛmiɑsiɑ.

Domi wunɛn nɔni swɑ̃ɑrɑ kpɑ̃ nge nim wɔ̃kun nim.

Goo sɑri wi u koo kpĩ u tu kpeesiɑ.

14 Wunɛn sɔmɔbu bɑ nun gɑri weesugii sɔ̃ɔwɑ.

Bɑ ǹ nun wunɛn torɑnu sɔ̃ɔsi

bu kɑ nun gbɑrɑ yorun di.

Gɑri weesugiiyɑ bɑ nun sɔ̃ɔwɑ yi yi nun nɔni wɔ̃kuɑ.

15 Wee, tɛ̃ wi u sɑrɔ u rɑ nun tɑkɑ koosiwɑ u yɛ̃ɛ,

kpɑ u wiɑ ko u nɛɛ,

wuu geniwɑ bɑ rɑ rɑɑ soku wuu burɔ,

gèn sɔ̃ hɑnduniɑn tɔmbu kpuro bɑ rɑ n nuku dobu mɔ̀?

16 Kpɑ yibɛrɛbɑ bɑ n nɔɔ tɛndu bɛri

bɑ n nun yɛ̃ɛmɔ bɑ n mɔ̀,

sɑ nun mwɛ nge dĩɑ dɔkɑ.

Wee, tɔ̃ɔ te sɑ mɑrɑ tɑ tunumɑ,

sɑ tu wɑ.

17 Yinni Gusunɔ u kuɑ ye u gɔ̃ru doke.

U yibiɑ ye u geruɑ sɑɑ yellun di u nɛɛ,

u koo ko.

Wee u wunɛ Yerusɑlɛmu kɑm kuɑ.

U ǹ wunɛn wɔnwɔndu wɑ.

U derɑ yibɛrɛbɑn nukurɑ dorɑ wunɛn sɔ̃,

domi u bu dɑm kɑ̃.

18 Yerusɑlɛmu, ɑ Yinni Gusunɔ nɔɔgiru sueyo,

ɑ de u wunɛn wuri nɔ.

A nɔni yĩresu kokuo nge dɑɑru.

A ku wɛ̃rɑ, ɑ ku wuri mɑri.

19 A seewo ɑ wuri ko wɔ̃kuru,

ɑ wunɛn gɔ̃ru kpuro kusiɑ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

A nɔmɑ yiiyo ɑ nùn kɑnɑ wunɛn bibun sɔ̃

be bɑ gbimɔ swɛɛ sɔɔ gɔ̃ɔrun sɔ̃.

20 Yinni Gusunɔ, ɑ mɛɛrio ɑ wɑ.

Wɑrɑ ɑ kuɑre nge mɛ.

Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ derɑ tɔn kurɔbɑ ben bibu temɑ be bɑ kĩ mi.

Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ derɑ yibɛrɛbɑ bɑ mɑɑ wunɛn sɔmɔbu kɑ yɑ̃ku kowobu go wunɛn sɑ̃ɑ yerɔ.

21 Wee bukurobu kɑ bibun gonu nu kpĩ swɛɛ sɔɔ.

Bɑ nɛn wɔndiɑbɑ kɑ ɑluwɑɑsibɑ go tɑbu sɔɔ.

A derɑ bɑ bu sɑkirɑ wɔnwɔndu sɑri, wunɛn mɔrun sɑɑ.

22 A nɛn yibɛrɛ be nɑ nɑsie sokusiɑ bɑɑmɑn di

bɑ mɛnnɑ nge tɔ̃ɔ bɑkɑrun sɑɑ.

Yen dɔmɑ te, goo kun kisire.

Goo kun mɑɑ seewe bii be nɑ kĩ nɑ seeyɑ sɔɔ.

A derɑ nɛn yibɛrɛ u bu go kpuro.

3

Nɔni swɑ̃ɑru sɔɔ, yĩiyɔbu wɑ̃ɑ

1 Nɑ sɑ̃ɑwɑ tɔnu wi u nɔni swɑ̃ɑru yɛ̃

te tɑ nɑ Yinni Gusunɔn mɔrun sɔ̃.

2 U derɑ nɑ dɑ yɑm wɔ̃kuru sɔɔ, mi yɑm bururɑm sɑri.

3 Nɛ turowɑ u nɔmɑ doke bururu kɑ yokɑ.

4 U derɑ nɑ woorɑ sɑɑ nɛn wirun di sere kɑ nɛn nɑɑsɔ.

N sɑ̃ɑre u nɛn kukunu kɔsukɑ,

5 u kɑ mɑn nuku sɑnkirɑnu kɑ nɔni swɑ̃ɑru bunɑnɑ nge gbɑ̃rɑru.

6 U derɑ nɑ dɑ yɑm wɔ̃kuru sɔɔ

nge gɔri be bɑ gu n tɛ.

7 U mɑn gbɑ̃rɑru bunɑnɑ n ku kɑ yɑri,

mɑ u mɑn bɔkuɑ kɑ yɔni dɑmgii.

8 Mɑ nɑ nɔɔgiru suɑ nɑ somiru kɑnɑ.

Adɑmɑ u ǹ mɑn swɑɑ dɑki u sere nɛn kɑnɑru mwɑ.

9 U nɛn swɑɑ kɛnuɑ kɑ kpee bɑkɑnu,

u ye go.

10 U kukuɑ u mɑn mɑrɑ

nge gbeeku bɔ̃ɔ ge gɑ yɑɑ mɑrɑ.

U mɑn mɑrɑ nge gbee sunɔ

ge gɑ yɑɑ yɔɔru bwɛ̃ɛyɛ.

11 U nɛn swɛɛ bɔɔrɑ,

mɑ u mɑn mwɑ u gɛ̃ɛkɑ.

U mɑn deri biti sɔɔ.

12 U win tɛndu bɛri

mɑ u mɑn kuɑ nge yɑɑ ye u koo to.

13 U nɛn yɛ̃sɑ yɑburɑ kɑ sɛ̃ɛnu.

14 Mɑ tɔmbu kpuro bɑ mɑn yɛ̃ɛmɔ

bɑ womusu dokemɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere.

15 U derɑ nɑ nɔni swɑ̃ɑru wɑ

mɑ nuku sɑnkirɑrɑ mɑn goomɔ nge tɑm.

16 U derɑ nɑ kpenu temɑ

mɑ nɛn donnu bɔɔkirɑ.

Mɑ u mɑn torom wisi.

17 U derɑ nɑ ǹ mɑɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ,

nɑ ǹ mɑɑ nuku dobu mɔ.

18 Mɑ nɑ geruɑ nɑ nɛɛ,

nɑ ǹ mɑɑ dɑm mɔ,

nɑ ǹ mɑɑ gɑ̃ɑnu yĩiyɔ wi, Yinni Gusunɔn mi.

19 Nɑ̀ n nɛn nɔni swɑ̃ɑru yɑɑyɑ,

n dɑ n sɑ̃ɑrewɑ nge dɑ̃ɑ sosurɑrun nimɑ nɑ nɔrɑ kɑ dɛ̃ɛ.

20 Nɑ̀ n yenibɑ kpuro yɑɑyɑ, nɑ rɑ wururewɑ.

21 Adɑmɑ wee ye yɑ mɑn yĩiyɔbu wɛ̃ɛmɔ.

Nɑ kĩ n tii ye yɑɑyɑsiɑ n gere.

22 Yerɑ, Yinni Gusunɔn durom kun kpɑ,

win wɔnwɔndɑ kun mɑɑ nɔru kue.

23 Tɑ rɑ n wurɑmɑmɔwɑ bururu bɑɑtere.

Win bɔrɔkiniru tɑ kpɑ̃.

24 Nɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ nɛgii.

Yen sɔ̃nɑ nɑ yĩiyɔbu mɔ wi sɔɔ.

25 U rɑ wi u nùn nɑɑnɛ sɑ̃ɑ kĩru sɔ̃ɔsi,

kpɑ u wi u nùn kɑsu durom kuɑ.

26 Yɑ wɑ̃ tɔnu ù n Gusunɔn somiru mɑrɑ kɑ tɛmɑnɑbu.

27 Yɑ wɑ̃ tɔnu u Gusunɔn yoru wurɑ win ɑluwɑɑsiru sɔɔ.

28 Ù n lɑɑkɑri mɛɛribu gɑbu wɑ,

u tii gɑwo sɛ̃ɛ u dɑ u n wɑ̃ɑ wi turo,

domi Yinni Gusunɔwɑ u nùn bu kpɛ̃ɛ.

29 U n nùn wiru kpĩiyɛ win nuku sɑnkirɑnu sɔɔ,

kpɑ u n yĩiyɔ mɑ u koo nùn somi.

30 U wi u nùn bɑɑrɑ soomɔ bɑɑru tĩiyɔ u sɔmɛ,

kpɑ u wurɑ bu nùn wɔmɛ.

31 Domi Yinni Gusunɔ u ku rɑ tɔnu biru kisi kɑ bɑɑdommɑɔ.

32 Bɑɑ ù n derɑ yɛ̃ro u nɔni swɑ̃ɑru wɑ,

kɑ mɛ, u nùn kĩ too,

domi win wɔnwɔndɑ kpɑ̃.

33 N ǹ win kĩru u kɑ tɔnu nɔni sɔ̃,

kpɑ u nùn nuki sɑnku.

34-36 Yinni Gusunɔ u yɛ̃

sɑnɑm mɛ bɑ yobu nɔni sɔ̃ɔmɔ bɑ tɑɑkumɔ.

U yɛ̃ sɑnɑm mɛ bɑ ǹ tɔmbu kuɑmmɛ nge mɛ n weenɛ.

U yɛ̃ sɑnɑm mɛ bɑ ǹ bu siriɑmmɛ dee dee.

37 Goo kun kpɛ̃ u nɛɛ, gɑ̃ɑnu nu kooro,

Yinni Gusunɔ ù kun nin woodɑ wɛ̃.

38 Wi, Gusunɔ Wɔrukoo

wiyɑ u rɑ de geɑ kɑ kɔ̃sɑ yu nɑ.

39 Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ tɔnu u ko n weeweenu mɔ̀.

U de u weeweenu ko win durum sɔ̃.

40 Yen sɔ̃, i de su bɛsɛn dɑɑ mɛɛri

kpɑ su ye wɛ̃ɛri

su wɑ su kɑ gɔsirɑmɑ Yinni Gusunɔn mi.

41 Gusunɔ u wɑ̃ɑ wɔllɔ.

I de su nɔmɑ yiiyɑ su nùn kɑnɑ.

42 Su nɛɛ, Yinni, sɑ durum kuɑ,

sɑ nun seesi.

A ǹ sun suuru kue.

43 A tii beruɑ wunɛn mɔru bɑkɑn sɔ̃,

mɑ ɑ sun nɑɑ girɑ ɑ go wɔnwɔndu sɑri.

44 A duɑ guru wiru sɔɔ ɑ ku kɑ bɛsɛn kɑnɑru nɔn sɔ̃.

45 A derɑ bɑ sun gɑrisi nge kubɑnu bwesenun suunu sɔɔ.

46 Bɛsɛn yibɛrɛbɑ kpuro bɑ sun nɔɔ kuurimɔ.

47 Ye yɑ sun tie, yerɑ nɑndɑbu kɑ bɛrum,

domi bɑ bɛsɛn yɑ̃nu gurɑ,

bɛsɛn tem mu kuɑ bɑnsu.

48 Wee nɑ nɔni yĩresu kokumɔ

yèn sɔ̃ nɛn tɔmbɑ kɑm kuɑ.

49 Nɛn nɔni yĩresu kokumɔ, su ǹ yɔ̃re,

50 nɑ kɑ mɑrɑ Yinni Gusunɔ u nɛn lɑɑkɑri koomɑ wɔllun di,

51 kpɑ u wɑ mɑ ye yɑ Yerusɑlɛmugibu deemɑmɔ,

yɑ nɛn nuki sɑnkɑ.

52 Be bɑ mɑn tusɑ kɑm sɔɔ

bɑ mɑn nɑɑ girɑ nge gunɔ.

53 Bɑ kĩ bu nɛn wɑ̃ɑru kpeesiɑ wɔru sɔɔ.

Bɑ mɑn kpenu kɑsukɑ.

54 Nim mu mɑn mwɛɛmɔ,

mɑ nɑ nɛɛ, nɑ kɑm kuɑwɑ.

55 Sɑɑ ye sɔɔ, nɑ kɑnɑru kuɑ nɑ nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, nɑ nun sokɑ sɑɑ wɔru ge sɔɔn di,

56 mɑ ɑ nɛn nɔɔ nuɑ.

A ku wunɛn swɑɑ kɔre.

A nɛn wuri kɑ nɛn weeweenu nɔɔwɔ.

57 Dɔmɑ te, ɑ mɑn susi,

ɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ ɑ nɛɛ, n ku bɛrum ko.

58 Yinni ɑ mɑn siriɑ

mɑ ɑ nɛn wɑ̃ɑru yɑkiɑ.

59 A wɑ kɔ̃sɑ ye bɑ mɑn kuɑ,

ɑ mɑn sirio.

60 A wɑ mɔru ye bɑ mɑn kɔsiemɔ

kɑ nɔɔ tiɑ ye bɑ mɔ̀ bu kɑ mɑn seesi.

61 Yinni Gusunɔ, ɑ ben wɔmɑ nuɑ ye bɑ mɑn koosimɔ.

62 A ben nɔɔ tiɑ wɑ ye bɑ mɑn koosi

bɑ kɑ mɑn gerusimɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere.

63 Ye bɑ mɔ̀ kpuro sɔɔ gesi,

nɛnɑ bɑ rɑ n womu dokemɔ.

64 Yinni Gusunɔ, nɑ yɛ̃ mɑ kɑɑ bu kɔsie

nge mɛ ben kookoosu nɛ.

65 Kɑɑ ben gɔ̃run nɔni wɔ̃ke

kpɑ ɑ de wunɛn bɔ̃ri yi n sɑ̃ɑ ben bɑɑ.

66 Kɑɑ bu nɑɑ girɑ kɑ mɔru bɑkɑ

kpɑ ɑ bu kpeerɑsiɑ

bɑ kun mɑɑ wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ.

4

Yerusɑlɛmugibun wɑhɑlɑ tɑbun sɔ̃

1 Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun wurɑ geɑ ye, yɑ tĩrɑ.

Ten kpenu nu yɑri swɛɛ kpuro sɔɔ.

2 Yerusɑlɛmun tɔn be bɑ rɑɑ gɑrisi nge wurɑ geɑ,

bɑ gisɔ bu gɑrisiwɑ nge tem mɔnnu.

3 Bɑɑ kɑ gbeeku bɔ̃nɔ, nu rɑ nin binu bom kɛ̃.

Adɑmɑ nɛn tɔmbu bɑ ǹ ben bibun wɔnwɔndu mɔ.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge tɑɑtɑɑ niru te tɑ wɑ̃ɑ gbɑburɔ.

4 Bɑ derɑ ben bii wɛ̃ɛnun yɑri mɑni nin dɑrosu sɔɔ nim nɔrun sɔ̃.

Bibu bɑ dĩɑnu kɑsu, ɑdɑmɑ goo sɑri wi u koo bu wɛ̃.

5 Be bɑ rɑ rɑɑ dĩɑ geenu di,

bɑ gbisukumɔ swɛɛ sɔɔ.

Be bɑ seeyɑ doo nɔɔru sɔɔ,

bɑ kubɑnu bũurimɔ.

6 Nɛn tɔmbun sɛɛyɑsiɑbu bu kpɑ̃, bu Sodomugibu kere,

wuu ge Yinni Gusunɔ u kpeerɑsiɑ nɔni kpɑki teeru

goon nɔmɑ sɑri mi sɔɔ.

7 Ben sinɑ bibu bɑ rɑɑ wɛ̃su bururɑm kere.

Bɑ mɑm bom bekum bururɑm kere.

Ben wɑsin gɔnɑ rɑ n sɔ̃riwɑ

kpɑ ben wuswɑɑ yɑ n bɑllimɔ nge kpee gobiginu.

8 Adɑmɑ tɛ̃ bɑ dɔ̃ɔ durom tĩrɑm kere.

Bɑ ku rɑ mɑɑ bu tubu swɛɛ sɔɔ.

Bɑ woorewɑ sere ben gɔnɑ yɑ kukunu mɑni.

Mɑ ben wɑsi gbere nge dɑ̃ɑ gbebɑ.

9 Be bɑ gbimɔ tɑbu sɔɔ, ben gɔɔ burɑm bo

n kere be bɑ rɑ nɔni sɔ̃ɔre

bu woorɑ gɔ̃ɔrun sɔ̃ bu sere gbi.

10 Bɑɑ mɛ bii mɛrobu bɑ ben bibu kĩ too,

kɑ mɛ, bɑ bu yikumɔ bɑ dimɔ

wɑhɑlɑ ye yɑ be, nɛn tɔmbu deemɑn sɔ̃.

11 Yinni Gusunɔ u win mɔru kpuro sɔ̃ɔsi,

u Yerusɑlɛmu dɔ̃ɔ sɔ̃re

mɑ yɑ dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ sere kɑ yen kpɛɛkpɛɛkuɔ.

12 Sinɑ boko goo ǹ kun mɛ tɔn diro goo sɑri hɑnduniɑ sɔɔ

wi u rɑɑ tɑmɑɑ yibɛrɛ u koo kpĩ u du Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑrun kɔnnɔn di.

13 Wɑhɑlɑ bɑkɑ yeni yɑ nɑwɑ

Gusunɔn sɔmɔbu kɑ yɑ̃ku kowobun torɑnun sɔ̃.

Domi berɑ bɑ be bɑ ǹ torɑnu gɑnu kuen yɛm yɑri Yerusɑlɛmun swɛɛ sɔɔ.

14 Bɑ rɑ n sirenɛwɑ swɛɛ sɔɔ bɑ n bɑbi nge wɔ̃kobu

bɑ n disi sɔɔwɑ tɔmbun yɛm sɔ̃.

Goo kun kɑ̃kɔ u mɑm ben yɑ̃nu bɑbɑ.

15 Bɑ̀ n dɑ tɔmbun bɔkuɔ, bɑ rɑ bu girewɑ bu nɛɛ,

i doonɔ minin di, bɛɛ disigibu.

I ku susimɑ i sun bɑbɑ.

Yerɑ bɑ rɑ doonɛ min di bɑ kun yɛ̃ mi bɑ dɔɔ.

Bɑ̀ n mɑɑ wɑ̃ɑ bwese tukunun suunu sɔɔ,

nu rɑ bu sɔ̃wɑ nu nɛɛ,

i ku sinɑ bɛsɛn suunu sɔɔ mini n kɑ tɛ.

16 Yinni Gusunɔn tii u bu yɑrinɑsiɑ kɑ mɔru.

U ǹ kĩ u bu wɑ.

U ǹ ben yɑ̃ku kowo goo doke gɑ̃ɑnu.

U ǹ mɑɑ ben durɔ tɔkɔnun wɔnwɔndu kue.

17 Sɑ swɑɑ mɛɛrɑ sɑ wɑsirɑ

su kɑ wɑ mìn di somirɑ koo sun nɑɑwɑ.

Sɑ rɑɑ bweseru gɑru mɛɛrɑ

te sɑ yĩiyɔ tɑ koo sun fɑɑbɑ ko.

Wee, tɑ ǹ sun fɑɑbɑ kue.

18 Yibɛrɛbɑ bɑ bɛsɛn sɑnu sɑnusu mɛɛrɑ,

bu kɑ sun yinɑri su dɑ wuun bɑtumɑ sɔɔ.

Bɛsɛn gɔɔ turuku kuɑ.

Bɛsɛn wɑ̃ɑrun tɔ̃rɑ kpɑwɑ mi.

19 Bɛsɛn yibɛrɛ be, bɑ gunɔ bɑkeru sɑ̃ɑbu kere.

Bɑ sun yɔɔru bwɛ̃ɛyɛ gbɑburɔ.

Bɑ sun nɑɑ gire sere guunu wɔllɔ.

20 Bɛsɛn sinɑ boko wi u derɑ sɑ wɑ̃ɑ,

wi, wi Yinni Gusunɔ u gɔsɑ,

wee, bɑ nùn yinɑ mwɑ.

N deemɑ sɑ rɑɑ nɛɛ,

win sɑɑbuwɑ sɑ kɑ tii mɔ bwesenun suunu sɔɔ.

21 Bɛɛ mɑɑ Edɔmubɑ, bɛɛ be i wɑ̃ɑ Usiɔ,

i ko kpĩ i nuku dobu ko tɛ̃,

ɑdɑmɑ i n yɛ̃ mɑ siribu bɛɛ mɑrɑ.

I ko i ko nge be tɑm mu goomɔ kpɑ i tereru yɔ̃rɑ.

22 Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, bɛɛn sɛɛyɑsiɑbu kpɑ.

Bɑ ǹ mɑɑ bɛɛ yoru mwɑɑmɔ bu kɑ doonɑ.

Adɑmɑ bɛɛ Edɔmubɑ, Yinni Gusunɔ u koo bɛɛ mɔru kɔsiɑ,

kpɑ u bɛɛn torɑnu terɑsiɑ.

5

Yinni Gusunɔ, ɑ de su wurɑmɑ wunɛn mi

1 Yinni Gusunɔ, ɑ yɑɑyo ye n sun deemɑ.

A mɛɛrio ɑ wɑ nge mɛ sɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ.

2 Bɛsɛn tem mɛ ɑ sun wɛ̃ mu kuɑ gɑbugim.

Tɔn tukobɑ bɑ wɑ̃ɑ bɛsɛn diɑɔ.

3 Bɛsɛn bɑɑbɑbɑ bɑ gu,

mɑ bɛsɛn mɛrobu bɑ gɔminiru sɔ̃.

Sɑ wɑ̃ɑ tundobu sɑri.

4 Gobiyɑ sɑ rɑ kɔsie su sere bɛsɛn tiin dɔkɔn nim nɔ.

Gobiyɑ sɑ rɑ mɑɑ kɑ bɛsɛn tem dɑ̃ɑ dwe.

5 Wee, bɛsɛn yibɛrɛbɑ bɑ sun yoru diisiɑmɔ.

Sɑ wɑsire, bɑ ǹ mɑɑ sun wɛ̃rɑbu wɛ̃ɛmɔ.

6 Sɑ Asirigibu kɑ Egibitigibu dĩɑnu kɑnɑ.

7 Wee, bɛsɛn bɑɑbɑbɑ bɑ kɔ̃sɑ kuɑ,

ɑdɑmɑ bɑ ǹ mɑɑ kɑ sun wɑ̃ɑ.

Bɛsɛrɑ sɑ yen wɑhɑlɑ sɔɔwɑ.

8 Yobɑ bɑ kuɑ bɛsɛn yinnibu.

Goo mɑɑ sɑri wi u koo sun wɔrɑ ben nɔmɑn di.

9 Sɑ rɑ bɛsɛn wɑ̃ɑru kɑri bɔriewɑ,

domi sɑ rɑ kɑ yibɛrɛbɑ tɑbu kowɑ gbɑburɔ

su sere wɑ su di.

10 Gɔ̃ɔrun sɔ̃ bɛsɛn wɑsi swĩɑ nge pɛ̃ɛ wɔ̃ɔ yeru.

11 Bɑ tɔn kurɔbu kɑ wɔndiɑbɑ gɑbirimɔ

Yudɑn tem kpuro sɔɔ kɑ sere Yerusɑlɛmuɔ.

12 Bɑ bɛsɛn wirugibu mwɛɛrɑ bɑ soorɑ doke.

Bɑ ǹ durɔ tɔkɔnu bɛɛrɛ wɛ̃.

13 Bɑ bɛsɛn ɑluwɑɑsibɑ mwɛɛrɑ nge yobu bu kɑ som nɑm.

Mɑ bibɑ dɑ̃ɑ gurɑmɔ bɑ wɔrukumɔ yen bunum sɔ̃.

14 Bɛsɛn bukurobu bɑ ku rɑ mɑɑ sinɛ

bu siribu ko siri yerɔ.

Mɛyɑ bɛsɛn ɑluwɑɑsibɑ bɑ ku rɑ mɑɑ womusu ko.

15 Bɛsɛn nuku dobu bu kpɑ.

Bɛsɛn nuku dobun yɑɑbu gɔsirɑ nuku sɑnkirɑnu.

16 Bɛsɛn bɛɛrɛ yɑ kpɑ.

Annɑ ɑ wɑhɑlɑ bɑkɑ wɑ torɑ ni sɑ kuɑn sɔ̃.

17 Gisɔ sɑ nuki sɑnkire,

mɑ sɑ nɔni yĩresu kokumɔ,

18 yèn sɔ̃ guu te bɑ mɔ̀ Siɔni tɑ kuɑ bɑnsu,

mɑ tɑ kuɑ gbeeku bɔ̃nun wɑ̃ɑ yeru.

19 Adɑmɑ wunɛ Yinni Gusunɔ, ɑ sɑ̃ɑwɑ sunɔ.

Kɑɑ n bɑndu diiwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

20 Kɑɑ n sun deriwɑ n kɑ tɛ?

Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ n sun duɑri sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

21 Yinni Gusunɔ, ɑ̀ n nɛɛ, su wurɑmɑ wunɛn mi,

sɑ ko wurɑmɑ.

A de bɛsɛn wɑ̃ɑru tu wurɑmɑ nge yellu.

22 Kɑɑ n kɑ sun mɔru bɑkɑ sɑ̃ɑwɑ?

Kɑɑ n sun deriwɑ mɑm mɑm?

Esekiɛli

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

ESEKIƐLI

Sɑnɑm mɛ Esekiɛli u Gusunɔn gɑri yini geruɑ u wɑ̃ɑwɑ Bɑbiloniɔ u yoru dimɔ kɑ win mɛro bisibu Yudɑ gɑbu. U wɑ̃ɑwɑ yoo te sɔɔ, Bɑbilonigibu bɑ sere Yerusɑlɛmu kɔsukɑ.

Gbiikɑɑ, u Yudɑbɑ sɔ̃ɔmɔ mɑ Gusunɔ u koo bu siri kpɑ u de yibɛrɛbɑ bu Yerusɑlɛmu wɔri bu kɑmiɑ. Yiruse, Gusunɔ u koo mɑɑ bwese tukunu siri yèn sɔ̃ nu win tɔmbu dɑm dɔre. Itɑse, u Yudɑbɑ nukuru yɛmiɑsiɑmɔ, domi Gusunɔ u nɔɔ mwɛɛru kuɑ mɑ u koo de bu wurɑmɑ Yerusɑlɛmuɔ kpɑ ben siɑ yu wɛ̃rɑ. Nnɛse, u wɑ win kɑ̃siru sɔɔ nge mɛ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru tɑ koo kpɑm wurɑmɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Esekiɛlin sokuru, wiru 1n di sere wiru 3.

2. Gɑri yi u geruɑ Yudɑbɑn sɔ̃ yibɛrɛbɑ bu sere Yerusɑlɛmu wɔri, wiru 4n di sere wiru 24.

3. Gɑri yi u geruɑ bwese tukunun sɔ̃, wiru 25n di sere wiru 32.

4. Bɑ koo Yerusɑlɛmu seeyɑ, wiru 33n di sere wiru 39.

5. Sɑ̃ɑ yee kpɑɑru kɑ̃siru sɔɔ, wiru 40n di sere wiru 48.

1

Yinni Gusunɔ

u tii Esekiɛli sɔ̃ɔsi

1-3 Wɔ̃ɔ tɛnɑsen suru nnɛsen sɔ̃ɔ nɔɔbuse sɔɔrɑ Esekiɛli, yɑ̃ku kowo Busin bii u wɑ̃ɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Kebɑrin goorɔ kɑ Yuu be bɑ yoru mwɛɛrimɑ sɑnnu. Miyɑ u wɑ wɔllɑ kɛniɑrɑ mɑ Gusunɔ u derɑ u kɑ̃siru wɑ. U kɑ nùn gɑri kuɑ mɑ win dɑm nùn nɛnuɑ. N deemɑ sinɑ boko Yoyɑkimun wɔ̃ɔ nɔɔbusewɑ mi, ye u kɑ wɑ̃ɑ yoru sɔɔ Bɑbiloniɔ.

4 Wee ye u wɑ kɑ̃si te sɔɔ. U woo bɔkɔ wɑ gɑ seemɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di gɑ guru wiru sɔɔwɑ kɑ guru mɑɑkinu. Mɑ yɑm bururɑm mu guru wii te sikerenɛ. Mɑ ten suunu sɔɔ n bɑllimɔ nge sii gɑn te bɑ wɔriɑsiɑ. 5 Guru wii te sɔɔ, hunde konibɑ nnɛ bɑ wɑ̃ɑ mi be bɑ kɑ tɔmbu weenɛ. 6 Ben bɑɑwure wuswɑɑ nnɛ kɑ kɑsenu nnɛwɑ u mɔ. 7 Ben kɔ̃ri yi dɛnde. Mɑ ben nɑɑsu su kɑ nɑɑ buun nɑɑ kɑburosu weenɛ, mɑ su bɑllimɔ nge sii gɑn te bɑ wɔriɑsiɑ. 8 Kɑsɑ yen bɑɑyeren temɔ, tɔnun nɔmuwɑ gɑ wɑ̃ɑ mi. Nɔmɑ yen bɑɑyere yɑ dɛmiɛwɑ mi wuswɑɑ kɑ kɑsɑ ye, yɑ mɛɛrɑ. 9 Kɑsɑ ye kpuro yɑ nɔsu girɑrinɛwɑ. Hunde koni be, bɑ̀ n sĩimɔ, bɑ ku rɑ sĩire. Mi bɑ dɔɔ, miyɑ bɑ rɑ n mɛɛrɑ. 10 Hunde koni ben bɑɑwure u wuswɑɑ mɔwɑ nnɛ. Tiɑ yɑ sɑ̃ɑ tɔnun wuswɑɑ. Yen nɔm geu giɑ, gbee sunɔn wuswɑɑ. Yen nɔm dwɑru giɑ kɛtɛn wuswɑɑ. Yen biru giɑ mɑɑ gunɔ bɑkerun wuswɑɑ. 11 Ben bɑɑwuren kɑsɑ yiru yɑ dɛmiɑrewɑ wɔllɔ mɑ yɑ girɑrinɛ mi giɑ. Mɑ yiru ye yɑ mɑɑ tie yɑ ben wɑsi wukiri. 12 Mi wuswɑɑ yen bɑɑyere yɑ wɑ̃ɑ, mi giɑwɑ yɑ mɛɛrɑ. Yen sɔ̃nɑ mi bɑ kĩ bu dɑ kpuro, bɑ rɑ dewɑ bɑ kun sĩire. 13 Hunde koni ben bɑɑ sɔɔ, dɔ̃ɔ gɛ̃ɛyɑ yi wɑ̃ɑ mi, yi fĩɑmɔ nge wĩi bɔnnu. Dɔ̃ɔ win yɑm bururɑm mu kpɑ̃. Min diyɑ dɔ̃ɔ buri yi yɑrimɔ nge guru mɑɑkinu. 14 Hunde koni be, bɑ rɑ n sɑ̃uwɑ nge guru mɑɑkinu, bɑ n dɔɔ, bɑ n wee.

15 Ye u bu mɛɛrɑ mɛsum, yerɑ u uruu wɑ yɑ tem girɑri ben bɑɑwuren bɔkuɔ. 16 Uruu be, bɑ bɑllimɔwɑ nge kpee gobiginu. Mɑ bɑ weenɛ. Mɑ n sɑ̃ɑre uruu bɑɑyere yɑ wɑ̃ɑ uruu gɑɑ sɔɔ. 17 Bɑ koo kpĩ bu dɑ berɑ nnɛ kpuro sɔɔ bɑ kun tii sĩiyɛ. 18 Ben gunum mu nɑnum mɔ. Mɑ ben nɔsu sɔɔ n sɑ̃ɑre gɑ̃ɑnu mɑni mɑni ni nu bɑllimɔ. 19 Hunde koni be, bɑ̀ n sɑnum seewɑ, uruu be, bɑ rɑ n wɑ̃ɑwɑ ben bɔkuɔ. Bɑ̀ n mɑɑ yɔ̃ɔwɑ, kɑ be sɑnnɑ. 20 Hunde koni be, bɑ rɑ dewɑ mi bɑ kĩ, ɑdɑmɑ kɑ uruu be sɑnnɑ. Domi beyɑ bɑ uruu be gɑwe. 21 Yen sɔ̃nɑ bɑ̀ n sĩimɔ, uruu be, bɑ rɑ n mɑɑ sĩimɔ. Bɑ̀ n yɔ̃rɑ kpɑ uruu be, bu yɔ̃rɑ. Bɑ̀ n mɑɑ seewɑ, kpɑ uruu be, bu mɑɑ se. Domi hunde koni ben hunde yɑ wɑ̃ɑwɑ uruu be sɔɔ.

22 Mɑ gɑ̃ɑnu tɛrie hunde koni ben wɔllɔ nu bɑllimɔ nge kpee gobiginu. 23 Mɑ bɑ ben kɑsɑ yiru yiru dɛmiɛ yɑ girɑrinɛ gɑ̃ɑ nin temɔ. Mɑ yiru yiru ye yɑ bu tie yɑ ben wɑsi wukiri. 24 Sɑnɑm mɛ bɑ sĩimɔ, yerɑ nɑ ben kɑsɑn wɔkinu nɔɔmɔ nge nim wɔ̃kun wɔkinu, ǹ kun mɛ nge Gusunɔ Dɑm kpurogiin nɔɔ, ǹ kun mɛ nge tɑbu kowo wuurun wɔkinu. Adɑmɑ ye bɑ yɔ̃rɑ, bɑ ben kɑsɑ ye kuruɑwɑ. 25 Mɑ nɑ mɑɑ wɔkinu nɔɔmɔ gɑ̃ɑ nin wɔllun di. 26 Mɑ nɑ gɑ̃ɑnu wɑ mi, nu kɑ sinɑ kitɑru weenɛ, nu bɑllimɔ nge kpee gobiginu. Mɑ nɑ mɑɑ gɑ̃ɑnu wɑ nu sɔ̃ sinɑ kitɑ ten wɔllɔ nu kɑ tɔnu weenɛ. 27 Mɑ n sɑ̃ɑre tɔnu wi, u bɑllimɔ nge sii gɑn te bɑ wɔriɑsiɑ dɔ̃ɔn suunu sɔɔ. Mɑ yɑm bururɑm kɑ nùn sikerenɛ. 28 Yɑm bururɑm mɛ, mu kɑ guru wɑɑ weenɛ ye yɑ bɑllimɔ sɑnɑm mɛ gurɑ nɛmɔ. Yenibɑ kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ.

Gusunɔ u Esekiɛli gɔrɑ

Isirelibɑn mi

Ye u ye kpuro wɑ mɛ, yerɑ u yiirɑ u wuswɑɑ tem girɑri. Mɑ u nuɑ goo u kɑ nùn gɑri kuɑ.

2

1 U nɛɛ, tɔnun bii, ɑ seewo ɑ yɔ̃rɑ, kpɑ n nun gɑri sɔ̃.

2 Sɑnɑm mɛ u kɑ nùn gɑri yi mɔ̀, yerɑ Yinni Gusunɔn Hunde u nùn yɔɔwɑ mɑ u nùn yɔ̃rɑsiɑ. Mɑ u yɛ̃ro swɑɑ dɑki wi u kɑ nùn gɑri mɔ̀ mi. 3 U nɛɛ, tɔnun bii, nɑ nun gɔriɔ Isirelibɑn mi, be bɑ mɑn seesimɔ. Wee be, kɑ ben bɑɑbɑbɑ bɑ mɑn torɑ sere kɑ gisɔ. 4 Tɔn be, bɑ swɑɑ tɑu, bɑ mɑɑ gɔ̃ru bɔɔbu. Ben miyɑ nɑ nun gɔriɔ kpɑ ɑ bu sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. 5 Nɑ nɛɛ, wee bɑ sɑ̃ɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ. Bɑ nun swɑɑ dɑki? Bɑ ǹ nun swɑɑ dɑki? Kɑ mɛ, bɑ koo giɑ mɑ Gusunɔn sɔmɔ u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ.

6 Wunɛ Esekiɛli, ɑ ku bu nɑsiɑ, ɑ ku mɑɑ ben gɑrin bɛrum ko, bɑɑ mɛ n ko n sɑ̃ɑre ɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ki kɑ niin suunu sɔɔ. Domi bɑ sɑ̃ɑwɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ. 7 Bɑ nun swɑɑ dɑki? Bɑ ǹ nun swɑɑ dɑki? A gesi bu sɔ̃ɔwɔ ye nɑ geruɑ, bɑɑ mɛ bɑ sɑ̃ɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ.

8 Adɑmɑ wunɛ, tɔnun bii, ɑ nɔɔwɔ ye kon nun sɔ̃. A ku ko mɛm nɔɔ sɑri nge bwese te. A wunɛn nɔɔ wukio kpɑ ɑ tem ye kon nun wɛ̃.

9 Sɑɑ yerɑ Esekiɛli u nɔmu gɑgu wɑ gɑ dɛmiɛ win mi giɑ, gɑ tireru nɛni te bɑ kuruɑ. 10 Nɔmu ge, gɑ tire te kusiɑ win wuswɑɑɔ. Bɑ tu yoruɑwɑ berɑ yiru kpuro. Gɑri yi yi yoruɑ tire te sɔɔ, yiyɑ weeweenu kɑ wuri kɑ nuku sɑnkirɑnun gɑri.

3

1 U mɑɑ nɛɛ, tɔnun bii, ɑ tire teni temwɔ kpɑ ɑ dɑ ɑ kɑ Isirelibɑ gɑri ko.

2 Ye u nɔɔ wukiɑ, yerɑ Gusunɔ u tire te kpɛ̃ɛ mi, u derɑ u tu temɑ. 3 Mɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ wunɛn nukuru yibio kpɑ ɑ wunɛn wɑsi diisiɑ kɑ tire te nɑ nun wɛ̃ mi.

Ye u tire te temɑ, mɑ tɑ nùn dore nge tim.

4 Yerɑ u mɑɑ nɛɛ, Esekiɛli, ɑ seewo ɑ dɑ Isirelibɑn mi kpɑ ɑ bu nɛn gɑri sɔ̃. 5-6 N ǹ mɔ nɑ nun gɔriɔ bwese tuku dɑbinun mi, nìn bɑrum mu nɔɔbu sɛ̃, ɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ ɑ ben gɑri tubu. Adɑmɑ Isirelibɑn miyɑ nɑ nun gɔriɔ. Nɑ̀ n dɑɑ nun gɔrɑ bwese tuku nin mi, nu koo nun swɑɑ dɑki, 7 ɑdɑmɑ wee, Isirelibɑ bɑ ǹ nun swɑɑ dɑkimɔ. Domi bɑ ǹ kĩ bu nɛn gere nɔ yèn sɔ̃ be kpuro bɑ swɑɑ tɑu mɑ ben gɔ̃ru gɑ bɔɔbu. 8 Yen sɔ̃, kon mɑɑ wunɛn tii bɔbiɑsiɑ kpɑ ɑ swɑɑ tɑɑyɑ nge be, 9 ɑ n gɔ̃ru bɔ nge kperu. A ku bɛrum ko ben swɑɑ tɑɑ bin sɔ̃. Domi bɑ sɑ̃ɑwɑ bwese te tɑ ku rɑ mɛm nɔ.

10 Mɑ u mɑɑ kpɑm nɛɛ, Esekiɛli, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ nɔ kpɑ ɑ gɑri yi kon nun sɔ̃ nɛnɛ wunɛn gɔ̃ruɔ. 11 Yen biru, kpɑ ɑ dɑ ɑ wunɛn mɛro bisibu deemɑ mi bɑ yoru dimɔ. Bɑ nun swɑɑ dɑki? Bɑ ǹ nun swɑɑ dɑki? A gesi bu sɔ̃ɔwɔ mɑ nɛnɑ nɑ kɑ bu gɑri mɔ̀.

12 Yerɑ Gusunɔn Hunde u Esekiɛli suɑ mɑ u nɔɔgiru nuɑ win biruɔ tɑ gerumɔ kɑ dɑm tɑ mɔ̀, bu Yinni Gusunɔ siɑro mi u wɑ̃ɑ u win yiiko bɑkɑ sɔ̃ɔsimɔ.

13 Mɑ u hunde koni ben kɑsɑn wɔkinu nɔɔmɔ yɑ soonɑmɔ kɑ sere mɑɑ ben uruubɑn wɔkinu. Wɔki ni, nu kpɛ̃ɑ n bɑndɑ. 14 Gusunɔn Hunde wi u nùn suɑ mi, u kɑ nùn doonɑ, mɑ win dɑm nùn nɛnuɑ. Mɑ Esekiɛlin mɔru seewɑ u burisinɑ. 15 U turɑ Tɛli Abibuɔ, Kebɑrin dɑɑrun bɔkuɔ mi yoo be, bɑ wɑ̃ɑ. Mɑ u sinɑ kɑ biti bɑkɑ ben suunu sɔɔ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru.

Esekiɛli koo Isirelibɑ kirɔ ko

16 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru yen biru, Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 17 wunɛ tɔnun bii, kon de ɑ Isirelibɑ nɔni doke. Kɑɑ n dɑ nɛn gɑri swɑɑ dɑki kpɑ ɑ kɑ bu kirɔ ko. 18 Nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ̀ n tɛ̃ nɛɛ, tɔn kɔ̃so goo u koo gbi, mɑ ɑ ǹ nùn kirɔ kue u win dɑɑ kɔ̃sɑ ye deri u kɑ win wɑ̃ɑru wɔrɑ, tɔn kɔ̃so wi, u koo gbiwɑ win dɑɑ yen sɔ̃. Wunɑ kon mɑɑ win yɛm bikiɑ. 19 Adɑmɑ ɑ̀ n nùn kirɔ kuɑ, mɑ u ǹ win dɑɑ kɔ̃sɑ ye deri, u koo gbiwɑ win dɑɑ kɔ̃sɑ yen sɔ̃ kpɑ wunɛ ɑ wunɛn wɑ̃ɑru wɔrɑ. 20 Gemgii ù n gem deri u kɔ̃sɑ kuɑ mɑ ɑ ǹ nùn kirɔ kue, mɑ nɑ nùn yinɑ bɛriɑ, u koo gbiwɑ kɔ̃sɑ yen sɔ̃. Nɑ ǹ win yellun dɑɑ geɑ gɑrisimɔ, ɑdɑmɑ wunɑ kon win yɛm bikiɑ. 21 À n mɑɑ nùn kirɔ kuɑ u ku kɑ durum ko, mɑ u ǹ durum ye kue, u ǹ gbimɔ. Wunɛn tii ɑ mɑɑ wunɛn wɑ̃ɑru wɔrɑwɑ mi, domi ɑ nùn kirɔ kuɑ.

Esekiɛli

kun mɑɑ kpɛ̃ u gɑri ko

22 Yinni Gusunɔn dɑm mu Esekiɛli yɔɔwɑ mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ seewo ɑ dɑ wɔwɑɔ. Miyɑ kon nun gɑri sɔ̃.

23 Mɑ u seewɑ u dɑ wɔwɑ mi. Mɑ u Gusunɔn yiikon girimɑ wɑ nge sɑnɑm mɛ u rɑɑ wɑ̃ɑ Kebɑrin dɑɑrun bɔku mi. Mɑ u yiirɑ kɑ dɑm u siriru tem girɑri. 24 Yerɑ Gusunɔn Hunde u mɑɑ nùn yɔɔwɑ. Mɑ u nùn seeyɑ u yɔ̃rɑsiɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, ɑ doo ɑ tii kɛnusi wunɛn dirɔ. 25 Mɛyɑ bɑ koo nun bɔke kpɑ ɑ kpɑnɑ ɑ yɑri tɔɔwɔ, tɔmbu bu nun wɑ. 26 Kon de wunɛn yɑrɑ yu wunɛn dɑro mɑni kpɑ ɑ kpɑnɑ ɑ gɑri ko. Mɛyɑ ɑ ǹ kɑɑ kpĩ ɑ mɑɑ bu gerusi be, be bɑ ku rɑ mɛm nɔ mi. 27 Adɑmɑ nɑ̀ n kɑ nun gɑri kuɑ, kon wunɛn nɔɔ wukiɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ kɑɑ tɔn be sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Adɑmɑ ben gɑbɑ bɑ koo nun swɑɑ dɑki, gɑbɑ kun mɑɑ nun swɑɑ dɑkimɔ. Domi bɑ sɑ̃ɑwɑ bwese te tɑ ku rɑ mɛm nɔ.

4

Gusunɔn sɔmɔ u nɛɛ,

bɑ koo Yerusɑlɛmu tɑrusi

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wunɛ Esekiɛli tɔnun bii, ɑ biriki suo kpɑ ɑ ye doke wunɛn wuswɑɑɔ ɑ Yerusɑlɛmun weenɑsiɑ ko kɑ yorɑ biriki yen wɔllɔ. 2 A ye koowo nge wuu ge bɑ tɑrusi, ɑ kuku yenu doke kpɑ ɑ gungunu bɑni ɑ sɑnsɑni girɑ kpɑ ɑ tɑbu sinɑmbu yi yi ɑ kɑ sikerenɑ. 3 A sii si su yɑsu suo kpɑ ɑ su doke wunɛ kɑ gɑnɑn bɑɑ sɔɔ, kpɑ ɑ su wuswɑɑ kisi. Bɑ koo gu tɑrusi, wunɛn tii kɑɑ n gu yɔ̃re, kpɑ ye kpuro yɑ n sɑ̃ɑ yĩreru Isirelibɑn sɔ̃.

4 Yen biru kpɑ ɑ kpunɑ kɑ wunɛn yɛ̃si nɔm dwɑrugiɑ kpɑ ɑ n Isirelibɑn torɑnu sɔɔwɑ sere tɔ̃ɔ te kɑɑ se. 5 Tɔ̃ɔ nin geeru tɑ kon sɑ̃ɑwɑ wɔ̃ɔ sin geeru, sì sɔɔ Isirelibɑ bɑ mɑn torɑri. Nu sɑ̃ɑwɑ sɔ̃ɔ goobɑ wunɔbu kɑ wɛnɛ kɑ wɔkuru (390). Tɔ̃ɔ ni kpuro sɔɔrɑ kɑɑ n ben torɑ ni sɔɔwɑ. 6 Yen biru kpɑ ɑ gɔsiɑ ɑ kɑ wunɛn yɛ̃si nɔm geugiɑ kpunɑ sɔ̃ɔ weeru kpɑ ɑ wɑhɑlɑ ko Yudɑbɑn torɑnun sɔ̃. Sɔ̃ɔ teeru tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wɔ̃ɔ tiɑ. 7 Kpɑ ɑ wunɛn wuswɑɑ kisi Yerusɑlɛmu giɑ ye bɑ tɑrusi, kpɑ ɑ ye gɑ̃seru kpɑre kpɑ ɑ yen gɑri gere. 8 Mɛyɑ nɛ, Yinni Gusunɔ kon kɑ nun wɛ̃ɛ bɔke kpɑ ɑ ku rɑ sĩirɑ. Mɛyɑ kɑɑ n kpĩ kɑ yɛ̃si tiɑ ye, sere tɔ̃ɔ te nɑ nun burɑ mi, tu kɑ yibu. 9 Kpɑ ɑ ɑlikɑmɑ kɑ swii kɑ gbɛɛ kɑ dɑ̃si kɑ dobi suɑ ɑ ye mɛnnɑ gbɛ̃ɛ teeru sɔɔ ɑ burinɑ ɑ kɑ pɛ̃ɛ ko. Yerɑ kɑɑ n dɑ di sere sɔ̃ɔ goobɑ wunɔbu kɑ wɛnɛ kɑ wɔku te, tu kɑ yibu, kpɑ ɑ n kpĩ kɑ yɛ̃si tiɑ ye. 10 Pɛ̃ɛ kure piibuwɑ kɑɑ n dɑ di nge gɑrɑmu goobun (200) sɑkɑ sɔ̃ɔ teeru. Nge mɛyɑ kɑɑ n dimɔ mi sere tɔ̃ɔ te, tu kɑ yibu. 11 Mɛyɑ nim mɛ kɑɑ mɑɑ nɔ mu ko n sɑkɑ mɔwɑ, ditiri tiɑn sɑkɑwɑ kɑɑ n dɑ nɔ sɔ̃ɔ teeru. 12 Tɔmbun bii gbebusɑ kɑɑ kɑ pɛ̃ɛ wɔ̃. Kɑɑ n dɑ ye wɔ̃wɑ ben nɔni biru. 13 Nge mɛyɑ Isirelibɑ bɑ ko n dɑ ben dĩɑnu di kɑ disi tɔn tukobun suunu sɔɔ mi kon bu yɑrinɑsiɑ.

14 Esekiɛli u Yinni Gusunɔ wisɑ u nɛɛ, nɑ tii nɛnuɑ disi kpuron di. Nɑ ǹ yɑɑ goru gɑru diire sɑɑ nɛn piiburun di. Nɑ ǹ mɑɑ yɑɑ disigiɑ gɑɑ tende. 15 Yinni Gusunɔ u wisɑ u nɛɛ, ɑ nɑɑ bisu suo ɑ kɑ wunɛn doo ko kpɑ ɑ tɔmbun bisu deri.

16 Kon dĩɑnu fiiko ye yɑ tie Yerusɑlɛmuɔ kpeesiɑ kpɑ bu bu dĩɑnu kɑ nim sɑkɑ kuɑ kpɑ bu di bu nɔ kɑ nuku sɑnkirɑnu kɑ wururɑbu. 17 Nge mɛyɑ bɑ koo dĩɑnu kɑ nim biɑ kpɑ bɑ n nuki sɑnkire be kpuro. Bɑ koo woorɑwɑ ben torɑnun sɔ̃.

5

Gusunɔ u koo Isireli sɛɛyɑsiɑ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wunɛ tɔnun bii, ɑ kɔ̃ɔ suo ge gɑ nɔɔ do kpɑ ɑ kɑ wunɛn seri kɑ wunɛn toburu kɔni. Yen biru kpɑ ɑ kilo suɑ ɑ seri yi yĩire kpɑ ɑ yi bɔnu ko subɑ itɑ. 2 Kpɑ ɑ sube teeru suɑ ɑ dɔ̃ɔ doke Yerusɑlɛmun suunu sɔɔ sɑnɑm mɛ yen tɑrusibun tɔ̃rɑ yibɑ. Yen biru kpɑ ɑ mɑɑ sube teeru suɑ ɑ n kɑ tu kɔ̃ɔ ge soomɔ ɑ kɑ wuu ge sikerenɑ. Yenibɑn biru kpɑ ɑ mɑɑ suberu itɑse suɑ ɑ pusi yɑm kpuro, yen biruwɑ kon bu tɑkobi suesi. 3 Kpɑ ɑ seri yin fiiko kure wunɛn yɑberun swɑɑ buɑɔ. 4 Kpɑ yi sɔɔ, ɑ gɛɛ suɑ ɑ dɔ̃ɔ doke kpɑ dɔ̃ɔ wi, u Isirelibɑ kpuro seesi.

5 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, yĩre ni, Yerusɑlɛmuwɑ nu kɑ yɑ̃. Wee nɑ ye kuɑ hɑnduniɑn suunu. Tɔn tukobun tem mu ye sikerenɛ. 6 Mɑ yen tɔmbu bɑ mɑn seesi n kere bwese tuku ni nu kɑ bu sikerenɛ. Domi bɑ nɛn woodɑbɑ yinɑ. Bɑ ǹ nɛn gere swĩi. 7 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, wee bɑ mɑn seesi n kere bwese tuku ni nu kɑ bu sikerenɛ, mɑ bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ. Bɑ ǹ mɑɑ nɛn gere swĩi ye nɑ bu sɔ̃ɔwɑ. Ben dɑɑ kɔ̃sɑ yɑ mɑm bwese ni nu kɑ bu sikerenɛgiɑ kere. 8 Yen sɔ̃, nɛn tii kon bu seesi. Kon bu siriwɑ hɑnduniɑgibun wuswɑɑɔ. 9 Kpɑ n bu sɛɛyɑsiɑ bi nɑ ǹ dɑɑ bu koore ben bũu sɑ̃ɑnun sɔ̃. Mɛyɑ nɑ ǹ mɑɑ bin bweseru mɔ̀ kpɑm. 10 Yen sɔ̃nɑ tundobɑ koo ben bibu tem, kpɑ bibu bu mɑɑ ben tundobu tem. Kon bu siriwɑ n go, kpɑ n be bɑ tie yɑrinɑsiɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ sɔɔ.

11 Wee bɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru disi doke kɑ ben bũnu kpuro. Yen sɔ̃, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru nɛn tii kon bu biru kisi, nɑ ǹ mɑɑ bu mɛɛrimɔ kɑ wɔnwɔndu. 12 Bɑ̀ n bu bɔnu kuɑ subenu itɑ, sube teeru tɑ koo gbiwɑ Yerusɑlɛmun nukurɔ, bɑrɑru kɑ gɔ̃ɔrun sɔ̃, kpɑ suberu yiruseru tu mɑɑ gbi tɑbu sɔɔ Yerusɑlɛmun biruɔ. Kpɑ n mɑɑ sube te tɑ tie mini yɑrinɑsiɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ kpuro sɔɔ. Kon bu tɑkobi suesiwɑ. 13 Nɛ, Yinni Gusunɔ kon bu nɛn mɔru seesiwɑ mɑm mɑm sere nɛn bwɛ̃rɑ yu kɑ kpunɑ. Nɑ̀ n bu mɔru kɔsie, sɑɑ yerɑ bɑ koo giɑ mɑ nɑ ǹ kĩ bɑ n sɑ̃ɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ. 14 Ben tem mu koo ko bɑnsu, kpɑ mu bɛɛrɛ biɑ bwese ni nu bu sikerenɛn wuswɑɑɔ. 15 Kon bu siriwɑ kɑ nɛn mɔru bɑkɑ n bu sɛɛyɑsiɑ kɑ dɑm. Kpɑ bwese ni nu kɑ bu sikerenɛ mi, nu bu yɛ̃ɛ. Adɑmɑ yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge kirɔ ye yɑ koo de ben tii bu bɛrum duurɑ. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

16 Kon de bu gbisuku gɔ̃ɔrun sɔ̃. Gɔ̃ɔ te, tɑ koo bu nɔni sɔ̃wɑ nge be bɑ sɛ̃ɛnu twee. Kon ben dĩɑ ni nu tie kpeerɑsiɑ kpɑ bu gbisuku gɔ̃ɔrun sɔ̃. 17 Kon bu gɔ̃ɔru kɑ gbeeku yɛɛ sure kpɑ yi ben bibu go. Bɑrɑru kɑ tɔn goberu kɑ tɑbu, ye kpurowɑ yɑ koo bu kpeerɑsiɑ. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

6

Be bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 wunɛ tɔnun bii, ɑ wunɛn wuswɑɑ seeyo Isirelibɑn guunun berɑ giɑ, kpɑ ɑ nɛn gɑri gere be bɑ wɑ̃ɑ min sɔ̃. 3 A nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ kon be bɑ wɑ̃ɑ Isirelibɑn guunɔ kɑ gungunɔ kɑ nin wɔwi sɔɔ wɔrimɑ kɑ tɑkobi, kpɑ n ben gunguu nìn mi bɑ rɑ bũu yɑ̃kuru ko kɔsuku. 4 Kon ben bũu yɑ̃ku yenu kɔsuku kɑ mi bɑ rɑ nu turɑre dɔ̃ɔ dokeye, kpɑ ben gonu nu n wɔrukɑ ben bũnun nuurɔ. 5 Kon Isirelibɑn gonu kpĩ ben bwɑ̃ɑrokunun wuswɑɑɔ. Kpɑ n ben kukunu yɑruku ben bũu yɑ̃ku yenɔ. 6 Wuu sìn mi bɑ wɑ̃ɑ kpuro, su koo kowɑ bɑnsu. Kpɑ n ben yɑ̃ku yenu kɔsuku ni bɑ kuɑ gungunu wɔllɔ. Kon ben bwɑ̃ɑroku ni gurɑ n kɔsuku, kpɑ nu kun mɑɑ wɑ̃ɑ mi. Mɛyɑ kon bwɑ̃ɑroku ni bɑ rɑ kɑ sɔ̃ɔ sɑ̃ suriri. Ye bɑ gesi sekɑ kɑ nɔmɑ yɑ koo kɑm kowɑ mɑm mɑm. 7 Ben suunu sɔɔ gɑbɑ koo wɔruku bu gbisuku. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 8 Adɑmɑ kon de bu kisirɑ tɑbun di, kpɑ bɑ n yɑrinɛ tem tukumɔ. 9 Sɑɑ ye sɔɔ, be, be bɑ kisirɑ bɑ koo mɑn yɑɑyɑ mi bɑ yoru dimɔ. Domi kon ben gɔ̃ru ge wĩɑ ge gɑ ǹ kɑ nɛ turo yɔ̃. Kon ben sɑkɑrɑ nɔni wĩɑ yi bɑ kɑ bũnu mɛɛrɑ. Ben tii bɑ koo tii tusi, kɔ̃sɑ kpuro ye bɑ kuɑn sɔ̃. 10 Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ Yinni Gusunɔ. N ǹ kɑm sɔɔ nɑ kɑ bu gerusi, ye nɑ nɛɛ, kon bu wɑhɑlɑ yeni kpɛ̃ɛ.

11 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nun sɔ̃ɔmɔ. A nɔmɑ suo kpɑ ɑ kɑ nɑɑsu tem so ɑ nɛɛ, wɑnyo. Wee Isirelibɑ bɑ kɔ̃sɑ kuɑ yɑ kpɑ̃. Yen sɔ̃, bɑ koo gbi tɑbu sɔɔ, kɑ gɔ̃ɔru sɔɔ, kɑ bɑrɑru sɔɔ. 12 Wi u tomɑ, bɑrɑrɑ tɑ koo nùn go. Wi u mɑɑ wɑ̃ɑ turuku, tɑbu sɔɔrɑ bɑ koo nùn go. Wi u koo sinɑ yɛnuɔ, bɑ koo nùn tɑrusiwɑ kpɑ u gbi gɔ̃ɔrun sɔ̃. Kon bu mɔru seesiwɑ mɑm mɑm. 13 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ bɑ̀ n wɑ gonu kpĩ ben bũnun bɔkuɔ kɑ sere ben yɑ̃ku yenɔ kɑ gungunɔ kɑ guunɔ kɑ dɑ̃ɑ kubenɔ kɑ dɑ̃ɑ koo bɑkɑnɔ mi bɑ rɑ rɑɑ bũnu turɑre dɔ̃ɔ dokeye, yɑ n nubu duroru mɔ. 14 Kon bu nɛn nɔmu dɛmiɛ kpɑ n de tem mɛ, mu ko bɑnsu sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrun di n kɑ girɑri Dibilɑɔ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Mi bɑ wɑ̃ɑ kpuro kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

7

Isirelibɑn sɛɛyɑsiɑbu

bu turuku kuɑ

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 wunɛ tɔnun bii, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ nɔ ye nɑ gerumɔ bɛɛ Isirelibɑn sɔ̃. Nɑ nɛɛ, kpeerɑ wee. Tɑ pusi bɛɛn tem goonu nnɛ kpuro sɔɔ. 3 Tɛ̃ tɑ koo bɛɛ deemɑ. Kon de nɛn mɔru yu bɛɛ wɔri. Kon bɛɛ siriwɑ nge mɛ bɛɛn sɑnu sɑnusu sɑ̃ɑ. Kpɑ n bɛɛ kɔ̃sɑ ye i kuɑ kpuron ɑre kɔsie. 4 Nɑ ǹ bɛɛ mɛɛrimɔ kɑ wɔnwɔndu. Nɑ̀ n bɛɛ sɛɛyɑsiɑmɔ, nɑ ǹ tii nɛnumɔ. Kɔ̃sɑ ye i kuɑ yerɑ kon bɛɛ kɔsiɑ. Kpɑ i giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

5 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, kɔ̃sɑ wee, yɑ ǹ mɑɑ kɑ gɑɑ weenɛ. 6 Kpeerɑ wee, kpeerɑ wee. Wee tɑ seemɔ tɑ wee bɛɛn mi. Wee tɑ sisi. 7 Bɛɛ Isirelibɑ, bɛɛ be i wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ, sɑɑ yɑ turuku kuɑ. Tɔ̃ɔ te, tɑ turuku kuɑ, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wɑhɑlɑn tɔ̃ru. Tɔ̃ɔ te sɔɔ, nuku dobun kuuki kun mɑɑ nɔɔrɑmɔ guunu wɔllɔ. 8 Tɛ̃ kon de nɛn mɔru yu se. Nɑ ǹ ye yɔ̃rɑsiɑmɔ mɑ n kun mɔ yɑ kɑ tii sɑrɑ. Kon bɛɛ siriwɑ nge mɛ bɛɛn dɑɑ yɑ nɛ. 9 Nɑ ǹ bɛɛ mɛɛrimɔ kɑ wɔnwɔndu. Nɑ̀ n bɛɛ sɛɛyɑsiɑmɔ, nɑ ǹ mɑɑ tii nɛnumɔ. Kɔ̃sɑ ye i kuɑ yerɑ kon bɛɛ kɔsie kpɑ i giɑ mɑ nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ.

10 Tɔ̃ɔ te wee tɑ tunumɑ, tɑ turuku kuɑ. Bɔbunu kɑ tii suɑbu bu sosimɔ. 11 Bɔbunu nu kuɑ nge dɛkɑ ye bɑ rɑ kɑ tɔmbu so. Gɑ̃ɑnu kun mɑɑ bɛɛ tiɑmmɛ. Tɔn dɑbiru tɑ koo gbi. Bɑɑ wɔkinu kun mɑɑ nɔɔrɑmɔ. Goo kun mɑɑ weeweenu mɔ̀ bɛɛn sɔ̃. 12 Sɑɑ yɑ turuku mɔ̀. Tɔ̃ɔ te, tɑ wee. Wi u dwemɔ u ku yɛ̃ɛri. Wi u mɑɑ dɔrɑmɔ u ku swĩ. Domi nɛ, Yinni Gusunɔn mɔru sisi tɔn be bɑ wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ kpuron sɔ̃. 13 Wi u dɔrɑ u ǹ mɑɑ ye u dɔrɑ wɑsi u mwɑ bɑɑ ù n wɑ̃ɑ wɑ̃ɑru sɔɔ. Domi gɑri yi bɑ geruɑ tɔn be kpuron sɔ̃, yi koo koorɑ. Goo sɑri wi u koo yɑkiɑrɑ yèn sɔ̃ bɑɑwure u wɑ̃ɑ kom bɛrɛtɛkɛ sɔɔ. 14 Wee bɑ kɔbɑ so bɑ sɔɔru kpɑ. Adɑmɑ ben goo kun tɑbu seemɔ, domi nɛ, Yinni Gusunɔn mɔru seewɑ be tɔn dɑbi ten sɔ̃.

Goo sɑri

wi u koo sɛɛyɑsiɑbu kisirɑri

15 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɑbu ko n wɑ̃ɑwɑ swɛɛ sɔɔ kpɑ bɑrɑnu kɑ gɔ̃ɔnu nu n wɑ̃ɑ yɛnusɔ. Tɔmbu bɑ koo gbi tɑbu sɔɔ yɑkɑsɔ. Be bɑ mɑɑ wɑ̃ɑ wuu sɔɔ bɑ koo gbiwɑ gɔ̃ɔru kɑ bɑrɑnun sɔ̃. 16 Be bɑ mɑɑ kisirɑ bɑ koo kpikiru dɑwɑ guunu wɔllɔ nge kpɑrukonu kpɑ bu weeweenu ko ben torɑnun sɔ̃.

17 Ben nɔmɑ ko n sɑ̃ɑre dɑm sɑrirun sɔ̃.

Kpɑ ben dũɑ yu diiri.

18 Bɑ koo sɑɑki sebewɑ kpɑ bu ben seri kɔni nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

Bɑ koo nɑndɑ kpɑ sekuru bu mwɑ.

19 Bɑ koo gobi kɔ̃ swɛɛ sɔɔ,

kpɑ bu ben wurɑbɑ gɑrisi nge kubɑnu,

domi sii geesu ǹ kun mɛ wurɑ

yen gɑɑ kun kpɛ̃ yu bu fɑɑbɑ ko Gusunɔn mɔrun tɔ̃ru sɔɔ.

Bɑ ǹ gɑ̃ɑnu wɑsi ye yɑ koo bu debu,

ǹ kun mɛ ye yɑ koo ben binɛ kpunɑsiɑ,

domi sii geesu kɑ wurɑ yerɑ yɑ derɑ bɑ torɑ.

20 Bɑ tii suɑ ben wurɑn sɔ̃.

Mɑ bɑ kɑ ye bwɑ̃ɑroku bɑkɑnu kuɑ ni nu nɑnum mɔ.

Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ kon de bu ye tusi.

21 Kon de tɔn tukobu bu ben dukiɑ ye gurɑ,

kpɑ be bɑ ǹ Gusunɔn bɛɛrɛ yɛ̃ bu ye tubi di bu ye kpuro disi doke.

22 Nɑ ǹ kɑ bɛɛ yinɑmɔ

sɑnɑm mɛ gbɛnɔbu bɑ koo nɛn sɑ̃ɑ yerun dukiɑ disi doke bu gurɑ.

23 A yɔni sɔɔru koowo domi tem mɛ, mu tɔn gowobu yibɑwɑ.

Mɛyɑ bɛɛn wuu ge, gɑ tɔmbu yibɑ be bɑ dɑɑ bɔɔbɔyɑ mɔ.

24 Kon bwesenu sokumɑ ni nu nuku kɔ̃suru bo,

kpɑ nu bɛɛn yɛnusu mwɛɛri.

Kon bɛɛn dɑmgibun tii suɑbu kpeesiɑ.

Kpɑ n de bu bɛɛn sɑ̃ɑ yenu disi doke.

25 Kɑm kobu wee.

I ko i fɑɑbɑ kɑsu, ɑdɑmɑ i ǹ wɑsi.

26 Kɔ̃sɑ yɑ koo sosi kɔ̃sɑ sɔɔ.

Mɛyɑ lɑbɑɑri kɔ̃si yi ko yi n nɔɔrɑmɔ yi n dɔɔ.

I ko i Gusunɔn sɔmɔbu bikiɑ bu kɑ̃siru kɑsu kpɑ bu bɛɛ sɔ̃ ye yɑ koo nɑ.

Adɑmɑ yɑ̃ku kowobu bɑ ǹ ko n Yinni Gusunɔn woodɑ yɛ̃.

Bɛɛn guro gurobu bɑ ǹ mɑɑ bwisi gɛɛ mɔ bu tɔnu kɛ̃.

27 Bɛɛn sinɑ boko u koo gɔɔ sinɑ

kpɑ sinɑ bibu bɑ n wurure.

Tɔmbu kpuro bɑ ko n diirimɔ.

Kon bu kuɑwɑ nge mɛ ben kookoosu nɛ.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

8

Bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ

1 Wɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑsen suru nɔɔbɑ tiɑsen sɔ̃ɔ nɔɔbuse sɔɔ, Esekiɛli u sɔ̃ win dirɔ kɑ Yudɑn guro gurobu. Yerɑ Yinni Gusunɔn dɑm nùn yɔɔwɑ. 2 Yerɑ u mɛɛrɑ u wɑ gɑ̃ɑnu kurɑmɑ nu kɑ tɔnu weenɛ. Win pɔrɑn tem giɑ yɑ sɑ̃ɑ nge dɔ̃ɔ mɑ win wɔllu giɑ yɑ bɑllimɔ nge sii gɑn te bɑ wɔriɑsiɑ. 3 Mɑ u gɑ̃ɑnu dɛmiɑ nge nɔmɑ u kɑ wi, Esekiɛlin seri nɛnuɑ. Kɑ̃si te sɔɔ, Gusunɔn Hunde nùn suɑ wɔllɔ mɑ u kɑ nùn dɑ Yerusɑlɛmuɔ. U deemɑ yen kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ bɑ bwɑ̃ɑroku gɑgu yɔ̃rɑsie ge gɑ Gusunɔn nisinu seeye. 4 Mɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinnin yiikon yɑm bururɑm nùn kure mi nge mɛ u rɑɑ mu wɑ wɔwɑɔ. 5 U nɛɛ, tɔnun bii, ɑ mɛɛrio sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ.

Mɑ u mɛɛrɑ. U wɑ yɑ̃ku yerun duu yerɔ bwɑ̃ɑroku gɑgɑ yɔ̃ ge gɑ Gusunɔn nisinu seeye. 6 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ wɑ ye yɑ koorɑmɔ mi? Wee Isirelibɑ bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ bu kɑ mɑn girɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun di. N ǹ mɑɑ ye tɔnɑ, kon kpɑm nun gɑm sɔ̃ɔsi.

7 Mɑ u mɑɑ nùn suɑ u kɑ dɑ tɔɔwɔ sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑn kɔnnɔwɔ. Mɑ u wɔru gɑgu wɑ gɑnɑɔ. 8 Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ gɑnɑ ye yɑbo.

Mɑ u ye yɑbɑ u deemɑ kɔnnɔ gɑgɑ wɑ̃ɑ mi. 9 U nɛɛ, ɑ duo kpɑ ɑ wɑ kom kɔ̃sum mɛ tɔn be, bɑ mɔ̀ mini.

10 U duɑ mi. Ye u wɑ wee, yɛɛ yi yi rɑ kɑbiri kɑ yɛɛ kɔ̃si gɛɛn weenɑsii bɑ kuɑ gɑni sɔɔ bɑ kɑ sikerenɑ kɑ sere mɑɑ bũnu kpuro ni bɑ rɑ sɑ̃. 11 Mɑ u Isirelibɑn guro gurobu wɑ tɔnu wɑtɑ kɑ wɔkuru yɛɛn weenɑsii yi kpuron wuswɑɑɔ. Mɑ Yɑɑsɑniɑ Sɑfɑnin bii u wɑ̃ɑ be sɔɔ. Bukuro ben bɑɑwure u turɑre kɑ gɑ̃ɑnu nɛni yè sɔɔ bɑ rɑ turɑre dɔ̃ɔ doke. Mɑ turɑren wiisu bɔkuɑ wɔllɔ tuku tuku. 12 Yinni Gusunɔ u bikiɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ wɑ ye Isirelibɑn guro gurobu bɑ mɔ̀ ɑsiri sɔɔ? Ben bɑɑwure u win bũu yeru mɔ. Mɑ bɑ tii gɑfɑrɑ kuɑmmɛ bɑ mɔ̀, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ ǹ bu wɑɑmɔ. Domi nɑ ben tem deri.

13 U nɛɛ, ɑ nɑ ɑ mɑɑ wɑ ye bɑ mɔ̀ ye yɑ yeni kere.

14 Mɑ u kɑ nùn dɑ win sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ ge gɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mɛɛrɑ. U deemɑ tɔn kurɔbɑ sɔ̃ bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Tɑmusi swĩiyɑmmɛ. 15 Yerɑ u mɑɑ nɛɛ, ɑ wɑ nge mɛ mi n sɑ̃ɑ? Tɛ̃, ɑ nɑ ɑ mɑɑ gɑm wɑ ye yɑ yeni kere.

16 Mɑ u nùn suɑ u kɑ dɑ sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑɔ yɑ̃ku yeru kɑ dii dɛɛrɑrun kɔnnɔn bɑɑ sɔɔ. Miyɑ u tɔmbu yɛndɑ nɔɔbu wɑ bɑ sɑ̃ɑ yeru biru kisi bɑ yiire sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ bɑ sɔ̃ɔ sɑ̃ɑmɔ. 17 Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, wunɛn tii ɑ wɑ ye bɑ mɔ̀. Yenibɑ kpuron kobu yɑ ǹ Yudɑbɑ turɑ, mɑ bɑ mɑɑ kɔ̃sɑ mɔ̀ bɑ goonɑmɔ tem mɛ sɔɔ bu kɑ nɛn mɔru seeyɑ. Adɑmɑ beyɑ bɑ tii wɛ̃ru dɛkɑ sɔkumɔ. 18 Nɛn tii kon bu ye bɑ kuɑ kɔsie kɑ nɛn mɔru bɑkɑ. Nɑ ǹ bu mɛɛrimɔ kɑ wɔnwɔndu. Bɑ koo wuri kowɑ kɑ dɑm bu kɑ mɑn somiru kɑnɑ. Adɑmɑ nɑ ǹ bu swɑɑ dɑkimɔ.

9

Yerusɑlɛmun sɛɛyɑsiɑbu

1 Yen biru Esekiɛli u Yinni Gusunɔn nɔɔ nuɑ. U nɛɛ, i susimɑ bɛɛ be i ko i Yerusɑlɛmugibu sɛɛyɑsiɑ. Bɑɑwure u n win tɑbu yɑ̃nu nɛni ni u koo kɑ bu kɑm koosiɑ.

2 Yerɑ u wɑ wee tɔmbu nɔɔbɑ tiɑ bɑ yɑrimɑ sɑɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ gungunu wɔllu giɑn di, sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geuɔ. Mɑ ben bɑɑwure u win tɑbu yɑ̃nu nɛni ni u koo kɑ tɔmbu kɑm koosiɑ. Mɑ ben suunu sɔɔ goo u wɑ̃ɑ u yɑ̃ku kowon yɑberu doke bɑ gɑ̃ɑnu sɔre win kpɑkɑ sɔɔ nì sɔɔ u koo yore. Yerɑ u nɑ u yɔ̃rɑ yɑ̃ku yerun bɔkuɔ te bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu. 3 Mɑ Gusunɔn yiiko ye yɑ rɑɑ wɑ̃ɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsibu sɔɔ, yɑ seewɑ yɑ dɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ giɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u durɔ wi sokɑ wi u yɑ̃ku kowon yɑ̃nu doke mi, kɑ gɑ̃ɑ nì sɔɔ u koo yore. 4 U nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ doo wuu suunu sɔɔ ɑ tɔmbu yĩreru koosi sirikɑnɑɔ be bɑ weeweenu mɔ̀ kɔ̃sɑ ye tɔmbɑ mɔ̀ Yerusɑlɛmuɔn sɔ̃.

5 Mɑ Esekiɛli u nuɑ durɔ wi, u be bɑ tie sɔ̃ɔmɔ u mɔ̀, i durɔ wi swĩiyɔ wuu ge sɔɔ kpɑ i tɔmbu so i go. I ku bu mɛɛri kɑ wɔnwɔndu. I ku tii nɛnɛ. 6 I bu goowo mɑm mɑm tɔkɔnu kɑ ɑluwɑɑsibɑ kɑ wɔndiɑbɑ kɑ tɔn kurɔbu kɑ bibu. Adɑmɑ i ku be bɑ yĩreru koosi mi bɑbɑ. I toruo sɑɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun di.

Mɑ bɑ toruɑ kɑ Isirelibɑn guro gurobu be bɑ wɑ̃ɑ dii ten kɔnnɔwɔ. 7 U nɛɛ, i sɑ̃ɑ yee te disi dokeo i ten yɑɑri tɔn gonu yibie. Yen biru kpɑ i dɑ tɔɔwɔ i tɔmbu go.

Mɑ bɑ yɑrɑ tɔɔwɔ bɑ tɔmbu sɛ̃sukɑ bɑ go.

8 Sɑnɑm mɛ tɔmbɑ tɔn be goomɔ, Esekiɛli u yɔ̃ mi. Yerɑ u yiirɑ u siriru tem girɑri, u nɔɔgiru suɑ wɔllɔ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ kɑɑ Isireli be bɑ tie kpuro gowɑ wunɛn mɔru yen sɔ̃?

9 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, be Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn torɑnɑ nu kpɛ̃ɑ. Wee ben tem mɛ sɔɔ, tɔn goberɑ tɑ wɑ̃ɑ, gem sɑri. Domi bɑ mɔ̀, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ ben tem deri. Nɑ ǹ mɑɑ wɑɑmɔ ye bɑ mɔ̀. 10 Yen sɔ̃nɑ nɛn tii nɑ̀ n bu sɛɛyɑsiɑmɔ, nɑ ǹ bu mɛɛrimɔ kɑ wɔnwɔndu. Nɑ ǹ mɑɑ tii nɛnumɔ. Kon bu ben dɑɑ kɔsiewɑ ye bɑ kuɑ.

11 Durɔ wi u yɑ̃ku kowon yɑ̃nu doke mi, u Yinni Gusunɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee, nɑ kuɑ kpuro ye ɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ.

Yinni Gusunɔ

u mɑɑ Esekiɛli tii sɔ̃ɔsi

(I mɑɑ mɛɛrio 1:1-28)

10

1 Esekiɛli u mɛɛrɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsii ben wɔllɔ. Mɑ u kpee gobigiru wɑ tɑ kɑ sinɑ kitɑru weenɛ. 2 Mɑ Gusunɔ u durɔ wi u yɑ̃ku kowon yɑ̃nu doke mi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ duo uruu ben bɑɑ sɔɔ, be bɑ wɑ̃ɑ wɔllun kɔ̃so ben temɔ. Kpɑ ɑ dɔ̃ɔ gɛ̃ɛ gure wunɛn nɔmɑɔ wɔllun kɔ̃so ben suunu sɔɔn di kpɑ ɑ dɑ ɑ dɔ̃ɔ gɛ̃ɛ yi wisi wuu ge sɔɔ.

Yerɑ Esekiɛli u wɑ durɔ wi, u dɑ u dɔ̃ɔ gɛ̃ɛ yi suɑ. 3 Sɑnɑm mɛ u turɑ sɑ̃ɑ yee ten mi, wɔllun kɔ̃so be, bɑ yɔ̃ ten nɔm geu giɑ. Mɑ guru wiru tɑ dii te yibɑ. 4 Mɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ seewɑ wɔllun kɔ̃so ben wɔllun di yɑ dɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔwɔ. Mɑ sɑ̃ɑ yee te, tɑ wiisu yibɑ. Yerɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑn yɑm bururɑm sɔ̃ɔsirɑ sere kɑ ten yɑɑrɑɔ. 5 Mɑ wɔllun kɔ̃sobun kɑsenun wɔkinu nu nɔɔrɑ sere sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑɔ. Mɑ n sɑ̃ɑre nge Gusunɔ Dɑm kpurogiin nɔɔwɑ gɑ gɑri mɔ̀. 6 Yerɑ Yinni Gusunɔ u wi u yɑ̃ku kowon yɑ̃nu sebuɑ mi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ doo ɑ dɔ̃ɔ suɑ uruu be sɔɔ, wɔllun kɔ̃so ben bɑɑ sɔɔ. Mɑ durɔ wi, u dɑ uruu ben bɔkuɔ. 7 Mɑ kɔ̃so ben turo u nɔmɑ dɛmiɛ dɔ̃ɔ giɑ, wi u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ. Mɑ u kɑ ye dɔ̃ɔ gurɑ u durɔ wi wɛ̃. Mɑ durɔ wi, u kɑ doonɑ.

8 Mɑ n sɑ̃ɑre tɔnun nɔmɑ yɑrimɑ sɑɑ kɔ̃so ben kɑsɑn tem di. 9 Mɑ Esekiɛli u mɑɑ uruu nnɛ wɑ, yen bɑɑyere yɑ wɑ̃ɑ wɔllun kɔ̃so ben turon bɔkuɔ. Uruu yen bɑɑyere yɑ bɑllimɔwɑ nge kpee gobigiru. 10 Ye kpuro yɑ weenɛwɑ mɑ n sɑ̃ɑre tiɑ wɑ̃ɑ tiɑn sɔɔwɔ. 11 Yɑ koo kpĩ yu sĩ beri nnɛ kpuro yɑ kun tii sĩiyɛ. Mɑ yɑ dɔɔ mì giɑ wɔllun kɔ̃sobun wirɑ wɑ̃ɑ. 12 Kɔ̃so ben wɑsi kɑ biru kɑ nɔmɑ kɑ kɑsenu, ye kpuro yɑ nɔni mɔwɑ. Nge mɛyɑ mɑɑ uruu nnɛ ye kpuro yɑ mɔ. 13 Mɑ Esekiɛli u nuɑ bɑ uruu be sokumɔ woo gunɑ. 14 Wuswɑɑ nnɛwɑ wɔllun kɔ̃so ben bɑɑwure u mɔ. Wuswɑɑ gbiikɑɑ yɑ kɑ Gusunɔn gɔrɑdogiɑ weenɛ. Yiruse yɑ kɑ tɔnugiɑ weenɛ. Itɑse yɑ kɑ gbee sunɔgiɑ weenɛ. Nnɛse mɑɑ yɑ kɑ gunɔ bɑkerugiɑ weenɛ. 15 Mɑ wɔllun kɔ̃so be, bɑ yɔ̃ɔwɑ wɔllɔ. Bɑ sɑ̃ɑre nge hunde koni ye u wɑ Kebɑrin dɑɑrun bɔkuɔ. 16 Bɑ̀ n swɑɑ wɔri, uruu be, bɑ rɑ n mɑɑ swɑɑ wɔriwɑ. Bɑ̀ n seewɑ bu kɑ yɔ̃, uruu be, bɑ ku rɑ bu deri. 17 Bɑ̀ n yɔ̃rɑ, uruu ben tii bɑ rɑ yɔ̃rewɑ. Bɑ̀ n yɔ̃ɔwɑ bɑ rɑ kɑ bu yɔ̃wɑ. Domi hunde koni beyɑ, bɑ uruu be gɑwe.

Yinni Gusunɔn yiiko

yɑ sɑ̃ɑ yee te derimɔ

18 Yerɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ doonɑ dii kɔnnɔ gen min di mɑ yɑ nɑ yɑ sinɑ wɔllun kɔ̃so be sɔɔ. 19 Yerɑ Esekiɛli u wɑ kɔ̃so be, bɑ ben kɑsi dɛriɑ bɑ seewɑ bɑ yɔ̃ɔwɑ kɑ uruu be. Mɑ bɑ dɑ bɑ yɔ̃rɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Mɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinnin yiikon girimɑ yɑ bɑllimɔ ben wɔllɔ. 20 Hunde koni ben bweserɑ Gusunɔ u derɑ u rɑɑ wɑ Kebɑriɔ. Mɑ u giɑ mɑ wɔllun kɔ̃sobɑ. 21 Ben bɑɑwure u wuswɑɑ nnɛ mɔ kɑ kɑsenu nnɛ. Mɑ bɑ nɔmɑ mɔ nge tɔnugiɑ yɑ wɑ̃ɑ ben kɑsɑn temɔ. 22 Ben wuswɛɛ yi, yi kɑ hunde koni ye u wɑ Kebɑriɔ migii weenɛ. Ben bɑɑwure u dɔɔwɑ deedeeru mi u wuswɑɑ kisi.

11

Yinni Gusunɔ

u koo Yerusɑlɛmugibu siri

ben torɑnun sɔ̃

1 Yinni Gusunɔn Hunde u Esekiɛli suɑ mɑ u kɑ nùn dɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Kɔnnɔ gen miyɑ u tɔmbu yɛndɑ nɔɔbu wɑ. Be sɔɔ, u Yɑɑsɑniɑ Asurin bii tubɑ kɑ Pelɑtiɑ Bɛnɑyɑn bii. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ Isirelibɑn wirugibu. 2 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, tɔn be ɑ wɑ mi, bɑ sɑ̃ɑwɑ be bɑ kɔ̃sɑ bwisikumɔ mɑ bɑ tɔmbu bwisi kɔ̃si kɛ̃mɔ Yerusɑlɛmuɔ. 3 Bɑ mɔ̀, n ǹ mɔ tɛ̃ sɑ ko dinu bɑni. Domi Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑwɑ nge wekeru. Mɑ bɛsɛ yen tɔmbu sɑ sɑ̃ɑ nge yɑɑ ye yɑ wɑ̃ɑ te sɔɔ. 4 Yen sɔ̃, tɛ̃ tɔnun bii, ɑ bu gerusio.

5 Mɑ Yinni Gusunɔn Hunde u nùn yɔɔwɑ u nɛɛ, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ yɛ̃ ye be Isirelibɑ bɑ bwisikumɔ kɑ ye bɑ gerumɔ. 6 Wee bɑ begibu goomɔ dɑbi dɑbinu wuu ge sɔɔ. Mɑ gonu yibɑ ben swɛɛ sɔɔ. 7 Yen sɔ̃, begii be bɑ go mi, bɑ sɑ̃ɑwɑ nge yɑɑ. Mɑ wuu gen tii gɑ sɑ̃ɑ nge wekeru. Adɑmɑ be bɑ tie bɑ wɑsi, bɑ koo bu yɑrɑwɑ bu kɑ doonɑ. 8 Wee bɑ tɑbun bɛrum mɔ. Adɑmɑ kon de tɑɑ bi, bu bu deemɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ ye geruɑ. 9 Kon de bu yɑri wuu gen di. Kpɑ n bu tɔn tukobu nɔmu bɛriɑ. Nge mɛyɑ kon kɑ bu sirisinɑ. 10 Tɑbu sɔɔrɑ bɑ koo gbi. Kon bu siri be Isirelibɑ, ben tem nɔɔ burɑ yerɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 11 Wuu ge, gɑ ǹ bu nɛnumɔ nge wekeru. Bɑ ǹ ko n mɑɑ sɑ̃ɑ nge yɑɑ te sɔɔ. Ben tem nɔɔ burɑ yerɔwɑ kon bu siri. 12 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ wìn gere bɑ ǹ mɛm nɔɔwɛ, kɑ wìn woodɑbɑ bɑ ǹ swĩi. Mɑ bɑ sere bwese tuku ni nu kɑ bu sikerenɛn gɑri swĩi.

13 Sɑnɑm mɛ Esekiɛli u Yinni Gusunɔn gɑri yi gerumɔ, yerɑ Pelɑtiɑ Bɛnɑyɑn bii u kpunɑ u gu. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Esekiɛli u wuswɑɑ tem girɑri u nɔɔgiru suɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, kɑɑ dewɑ Isireli be bɑ tie bu gbisuku?

Yinni Gusunɔ u koo win tɔn

be bɑ yɑrinɛ mɛnnɑ

14 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 15 tɔnun bii, wee, be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ bɑ Isirelibɑ, wunɛn mɛro bisibu, kɑ be bɑ tie bwisi kɛ̃mɔ bɑ mɔ̀, bu yɔ̃ro mi bɑ yoru dimɔ mi, bɑ n kɑ Yinni Gusunɔ tonde, domi be, be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ mi, beyɑ bɑ tem mɛ wɛ̃. 16 Adɑmɑ ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bɑɑ mɛ nɑ derɑ bɑ yɑrinɛ mi, bɑ wɑ̃ɑ tem tukumɔ, sɔ̃ɔ teeru ko nɑ n kɑ bu wɑ̃ɑ nge mɛ nɑ rɑ n wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yerɔ. 17 Kpɑ n bu mɛnnɑ n yɑrɑ bwese nin suunu sɔɔn di mi bɑ yɑrinɛ mi, n bu Isirelibɑn tem wɛ̃. 18 Mɛyɑ bɑ koo nɑ kpɑ bu bũu ni kpuro wunɑ ni bɑ rɑ rɑɑ sɑ̃ mi, ni nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ ǹ kĩ. 19 Kon bu gɔ̃ru teu wɛ̃ kpɑ n bu bwisiku kpɑɑnu wɛ̃. Kon ben gɔ̃ru ge gɑ rɑɑ bɔɔbu nge kperu mi wunɑ, kpɑ n bu gɔ̃ru kpɔɔ wɛ̃ ge gɑ du. 20 Kpɑ bu kɑ nɛn gere mɛm nɔɔwɑ, bu nɛn woodɑbɑ swĩi. Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔmbu, kpɑ nɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni. 21 Adɑmɑ be bɑ yɔ̃rɑri bɑ ben kĩru swĩi bɑ dɑ bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ ni nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ ǹ kĩ mi, kon bu ben kookoosun ɑre kɔsiɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ

yɑ yɑrɑ Yerusɑlɛmun di

22 Yen biruwɑ wɔllun kɔ̃so be, bɑ kɑsi dɛriɑ bɑ seewɑ kɑ ben uruu be sɑnnu. Mɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ sɔ̃ɔsire ben wɔllɔ. 23 Mɑ win yiikon girimɑ ye, yɑ seewɑ wuu suunun di yɑ dɑ yɑ wɑ̃ɑ guuru gɑrun wɔllɔ, wuun sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. 24 Mɑ Gusunɔn Hunde u Esekiɛli suɑ kɑ̃si te sɔɔ, u kɑ wurɑmɑ Bɑbiloniɔ mi Isirelibɑ bɑ yoru dimɔ. Sɑɑ yerɑ kɑ̃si te u wɑɑmɔ mi, tɑ kpɑ. 25 Mɑ u Isireli be bɑ yoru dimɔ mi, sɔ̃ɔwɑ kpuro ye Yinni Gusunɔ u derɑ u wɑ.

12

Bɑ koo Isirelibɑ yoru mwɛɛri

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, wee ɑ wɑ̃ɑ mɛm nɔɔ sɑribɑn suunu sɔɔ. Bɑ nɔni mɔ ɑdɑmɑ bɑ ǹ kĩ bu kɑ yɑm wɑ. Bɑ swɑsu mɔ, ɑdɑmɑ bɑ ǹ kĩ bu kɑ gɑri nɔ yèn sɔ̃ bɑ bɔ. 3 Yen sɔ̃, ɑ sɔɔru koowo kpɑ ɑ se ɑ doonɑ sɔ̃ɔ sɔɔ ben bɑɑwuren nɔni biru ɑ dɑ ɑ n wɑ̃ɑ gɑm. Sɔrɔkudo bɑ koo giɑ mɑ bɑ sɑ̃ɑ bwese mɛm nɔɔ sɑribɑ. 4 Yen biru Yinni Gusunɔ u nɛɛ, ɑ wunɛn yɑ̃nu mɛnnɔ ɑ yɑrɑ wunɛn dirun di sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ. Kpɑ ɑ yɑri wuu gen min di yokɑ ben bɑɑwuren nɔni biru nge wi bɑ yoru mwɑ. 5 Kpɑ ɑ gɑnɑ yɑbɑ ben nɔni biru ɑ wunɛn yɑ̃nu yɑrɑ min di. 6 U mɑɑ nɛɛ, ɑ yɑ̃ɑ ni sɔɔwo ben nɔni biru kpɑ ɑ kɑ nu yɑri wɔ̃kuru. Kpɑ ɑ tii wɔ̃ke kɑ yɑsɑ ɑ ku kɑ tem mɛ mɛɛri. Domi nɑ kĩwɑ ɑ n sɑ̃ɑ yĩreru Isirelibɑn sɔ̃.

7 Mɑ u kuɑ ye Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. U yɑrɑ sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ kɑ win sɔɔru nge wi bɑ yoru mwɑ. Yokɑ u dɑ u gbɑ̃rɑru yɑbɑ kɑ nɔmɑ u win yɑ̃ɑ ni suɑ u yɑrɑ wɔ̃kuru tɔmbun nɔni biru. 8 Buru buru Yinni Gusunɔ u kɑ nùn gɑri kuɑ u nɛɛ, 9 Isirelibɑ, mɛm nɔɔ sɑri be, bɑ̀ n nun bikiɑ bɑ nɛɛ, mbɑ ɑ mɔ̀ mi, 10 ɑ bu wisio ɑ nɛɛ, Isirelibɑn sunɔ wi u wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ mi, wiyɑ ye ɑ mɔ̀ yɑ kɑ yɑ̃, kɑ sere mɑɑ Isirelibɑ kpuro be bɑ wɑ̃ɑ mi. 11 A sɑ̃ɑwɑ yĩreru te tɑ sɔ̃ɔsimɔ mɑ bɑ koo yoru dɑ tem gɑm. Yɑ koo mɑɑ koorɑ. 12 Sunɔ wi u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ u koo win yɑ̃nu gurɑ wɔ̃kuru kpɑ u yɑri. Bɑ koo gbɑ̃rɑru yɑbɑwɑ bu kɑ yɑri min di. Kpɑ u tii wɔ̃ke u ku kɑ win tem wɑ. 13 Nɛ, Yinni Gusunɔ kon nùn yinɑ bɛriɑ kpɑ u wɔri ye sɔɔ. Kon kɑ nùn dɑ Bɑbilonin temɔ. Adɑmɑ u ǹ tem mɛ wɑsi. Miyɑ u koo gbi. 14 Win sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ win kɔ̃sobu kɑ win tɑbu kowobu be kpurowɑ kon yɑrinɑsiɑ kpɑ n de bu bu tɑkobi sɔkiri. 15 Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ, nɑ̀ n bu yɑrinɑsiɑ bwese tukunun suunu sɔɔ. 16 Adɑmɑ kon de gɑbu bu kisirɑ tɑbun di kɑ gɔ̃ɔrun di kɑ bɑrɑrun di kpɑ bu wɑ bu kɑ gere kɔ̃sɑ ye bɑ nɛ, Yinni Gusunɔ kuɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

17 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 18 tɔnun bii, kɑ nɑndɑbɑ kɑɑ wunɛn pɛ̃ɛ di kpɑ ɑ n diirimɔ ɑ n kɑ nim nɔrumɔ. 19 Kpɑ ɑ Isirelibɑ sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, be, Yerusɑlɛmugibu bɑ koo ben dĩɑnu diwɑ kɑ bɛrum kpɑ bu nim nɔ kɑ nuku sɑnkirɑnu. Domi ben tem mu kuɑ bɑnsu. Gɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ mi kpuro, nu koo kɑm kowɑ ben tɔn dɑm dɔrebun sɔ̃. 20 Wuu si su tɔmbu dɑbi su koo kowɑ bɑnsu, kpɑ tem mɛ kpuro mu kɑm ko. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Isirelibɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Yinni Gusunɔn gɑri

yi koo koorɑ

21 Yinni Gusunɔ u mɑɑ Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 22 mbɑn sɔ̃nɑ Isirelibɑ bɑ rɑ n mɔndu mɔ̀ bɑ n mɔ̀, wee tɔ̃rɑ dɛnyɑmɔ, ɑdɑmɑ kɑ̃si nin gɑrɑ kun koorɑmɔ. 23 Yen sɔ̃, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ kon de mɔn te, tu kpe. Bɑ ǹ mɑɑ tu gerumɔ Isireliɔ. Adɑmɑ ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, tɔ̃rɑ turuku mɔ̀. Kɑ̃si nin bɑɑtere tɑ koo koorɑwɑ. 24 Domi nin gɑru sɑri te tɑ koo kɑm ko. Nɛn gɑri gɛɛ mɑɑ sɑri yi bɑ geruɑ bu kɑ bu nɔni wɔ̃ke Isireliɔ. 25 Nɛ, Yinni Gusunɔ, ye nɑ geruɑ kon ye ko. Yɑ koo koorɑwɑ yɑ ǹ tɛɛmɔ. Be, mɛm nɔɔ sɑribɑ, kɑ gem ben nɔni birɑ kon de gɑri yi, yi koorɑ.

26 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 27 tɔnun bii, wee Isirelibɑ bɑ nɛɛ, kɑ̃si ni ɑ wɑ mi, nu ǹ koorɑmɔ tɛ̃. Nu koo koorɑwɑ sere sɑɑ gɑɑ. Yen sɔ̃, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, 28 nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, gɑri yi nɑ geruɑ kpuro yi koo koorɑwɑ tɛ̃, yɑ ǹ tɛɛmɔ.

13

Sɔmɔ weesugibu

1 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ tɔn be gerusio be bɑ tii kuɑ nɛn sɔmɔbu. A de bu swɑɑ dɑki ye kon bu sɔ̃. 3 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu sɔ̃ɔmɔ. Nɑ nɛɛ, kɔ̃sɑ koo bu deemɑ be, be bɑ sɑ̃ɑ gɑri bɑkɑsu. Domi ben tiin bwisikunɑ bɑ swĩi bɑ kɑ gɑri gerumɔ, bɑ ǹ gɑ̃ɑnu gɑnu wɑɑmɔ. 4 Bɛɛ Isirelibɑ bɛɛn sɔmɔbu bɑ sɑ̃ɑwɑ nge gbeeku bɔ̃nu ni nu bɔsu bɑnsɔ. 5 Wee bɑ ǹ dere bu gbɑ̃rɑrun kuunu kɔre. Bɑ ǹ mɑɑ gbɑ̃rɑru bɑnɛ tu kɑ bu gɑnɛ nɛ, Gusunɔn mɔrun sɑɑ sɔɔ. 6 Wee bɑ kɑ̃si weesuginu sɑɑrimɔ, mɑ bɑ gɑri gerumɔ yi yi ǹ sɑ̃ɑ gem. Bɑ mɔ̀, wee nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bu ye kpuro wɛ̃. Adɑmɑ nɑ ǹ bu gɔre. Mɑ bɑ tɑmɑɑ kon ben gɑrin dɑm sirewɑ. 7 Adɑmɑ nɑ nɛn sɔmɔ be sɔ̃ɔmɔ mɑ ben kɑ̃sinu nu sɑ̃ɑwɑ ni ben tii bɑ sekɑ. Ben gɑri yi mɑɑ sɑ̃ɑwɑ weesu. Bɑ tɑmɑɑ nɛn gɑriyɑ bɑ tɔmbu sɔ̃ɔmɔ. N deemɑ nɑ ǹ mɑm kɑ bu gɑri koore. 8 Yen sɔ̃ tɛ̃, kon bu wɔrimɑ domi bɑ kɑ̃sinu sekɑ mɑ bɑ weesu kpɑrɑmɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni gerumɔ.

9 Kon bu nɛn dɑm sɔ̃ɔsi be, be bɑ weesu kpɑrɑmɔ mi. Bɑ ǹ ɑyeru wɑsi nɛn tɔmbun suunu sɔɔ. Bɑ koo ben yĩsɑ go mi nɛn tɔmbun yĩsɑ yoruɑ. Bɑ ǹ mɑɑ wurɔ ben temɔ. Nge mɛyɑ bɑ koo kɑ giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

10 Wee bɑ nɛn tɔmbu nɔni wɔ̃kumɔ bɑ mɔ̀, bɔri yɛndɑ wɑ̃ɑ. Adɑmɑ bɔri yɛndu gɑru sɑri. Nɛn tɔmbɑ gɑni seeyɑmɔ. Mɑ sɔmɔ be, bɑ ye soo tɛɛnimɔ. 11 Adɑmɑ ɑ be bɑ soo tɛɛnimɔ mi sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, gɑnɑ ye, yɑ koo wɔrumɑ. Guru bɑkɑ yɑ koo nɛ kɑ kpenu sɑnnu kpɑ woo bɔkɔ gu se. 12 Gɑnɑ ye, yɑ̀ n wɔrumɑ sɑɑ yerɑ tɔmbɑ koo bikiɑ bu nɛɛ, mbɑ soo yen ɑrufɑɑni ye bɑ tɛɛni mi. 13 Yen sɔ̃, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, kon de nɛn mɔru yu woo bɔkɔ seeyɑ, kpɑ guru bɑkɑ yu nɛ. Kpɑ guru kpenu nu nɛ kɑ dɑm nu gɑ̃ɑnu kpuro go. 14 Kon gɑnɑ ye surɑ yu wɔrumɑ temɔ, kpɑ yen kpɛɛkpɛɛku gu sɔ̃ɔsirɑ. Yɑ koo bɛɛ wɔri kpɑ i gbisuku. Sɑɑ yerɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 15 Nɛ, Yinni Gusunɔ kon nɛn mɔru yɔ̃suwɑ mɑm mɑm gɑnɑ yen sɔ̃ kɑ be bɑ ye soo doken sɔ̃. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo gere bu nɛɛ, gɑnɑ ye, yɑ wɔrumɑ. Be bɑ rɑɑ ye soo doke, ben goo kun mɑɑ wɑ̃ɑ! 16 Sɔmɔ weesugii be, bɑ kpɑ be, be bɑ rɑɑ gɑri gerumɔ Yerusɑlɛmun sɔ̃, be, be bɑ rɑ n wɑɑmɔ kɑ̃siru sɔɔ mɑ bɔri yɛndɑ wɑ̃ɑ, ɑdɑmɑ bɔri yɛndu gɑru sɑri. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Sɔmɔ tɔn kurɔ weesugibu

17 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, tɔnun bii, ɑ Isirelibɑn tɔn kurɔ be bɑ tii kuɑ nɛn sɔmɔbu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, 18 bɔ̃rurobɑ bɑ sɑ̃ɑ. Domi bɑ kĩɑsu gbinumɔ tɔmbun nɔm wĩinu sɔɔ nge bɔki mɑ bɑ tɔmbu kpuro yɑsi sɛ̃kemɔ wirɔ bukurobu kɑ bibɔ kpɑ bu wɑ bɑ n kɑ tɔn be tɑɑre. Bɑ kĩwɑ bu nɛn tɔmbun wɑ̃ɑru kpeesiɑ kpɑ nɑ n begiru beruɑ. 19 Wee bɑ ǹ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ nɛn tɔmbun wuswɑɑɔ dĩɑ nɔm wɔɔnun sɔ̃. Mɑ bɑ tɔmbu goomɔ be n ǹ weenɛ bu go. Mɑ bɑ gɑbu deri be n weenɛ bu go. Mɛyɑ bɑ rɑ nɛn tɔmbu weesu kue kpɑ bɑ n ben wee si swɑɑ dɑki. 20 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, kon bu wɔri ben kĩɑ sin sɔ̃, si bɑ kɑ tɔmbun wɑ̃ɑru mwɛɛrimɔ mi. Kon bu si mwɑɑriwɑ n gɛ̃ɛku kpɑ n be bɑ rɑɑ mwɑ yɑkiɑ. 21 Kon ben yɑsi yi gɛ̃ɛku kpɑ n nɛn tɔmbu yɑkiɑ ben nɔmɑn di. Bɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ bɑ n bu mɔ. Bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 22 Ben weesun sɔ̃, bɑ gemgibu nukuru sɑnkɑ, be, be nɑ ǹ dɑɑ kĩ n kɔ̃sɑ kuɑ. Bɑ yinɑ bu tɔn kɔ̃sobu kirɔ ko bu kɑ ben kom kɔ̃sum deri kpɑ bu ben wɑ̃ɑru yɑkiɑ. 23 Yen sɔ̃, bɑ ǹ mɑɑ kɑ̃sinu kɑ gɑri weesugii mɔ̀. Kon nɛn tɔmbu yɑkiɑ ben nɔmɑn di. Nge mɛyɑ bɑ koo kɑ giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

14

Gusunɔ u bũu sɑ̃ɑru yinɑ

1 Sɔ̃ɔ teeru Isirelibɑn guro gurobu gɑbu bɑ nɑ bɑ Esekiɛli deemɑ u kɑ bu bikiɑru kuɑ Gusunɔn mi. 2 Yerɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 3 tɔnun bii, tɔn be, bɑ bũu sɑ̃ɑmɔwɑ ben gɔ̃ruɔ, mɑ bɑ tii nu wɛ̃, mɑ nu derɑ bɑ wɑ̃ɑ durum sɔɔ. Yerɑ bɑ tɑmɑɑ kon ben bikiɑru wurɑ? 4 A bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, Isireli goo ù n tii wɛ̃ bũu sɑ̃ɑru sɔɔ, mɑ tɑ derɑ u torɑmɔ, mɑ u nɑ nɛn sɔmɔ goon mi u kɑ nùn bikiɑru kuɑ nɛ, Yinni Gusunɔn mi, nɛn tiiwɑ kon yɛ̃ro wisi nge mɛ̀n nɔɔ win bũnu dɑbiru nɛ. 5 Nɛn wisi biyɑ bu koo de Isirelibɑ bu bwisiku ben gɔ̃ruɔ be, be bɑ mɑn yinɑ ben bũu sɑ̃ɑrun sɔ̃. 6 Yen sɔ̃, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛnɑ nɑ nɛɛ, bu gɔ̃ru gɔsio kpɑ bu ben bũnu deri kɑ mɑɑ kom kɔ̃sum mɛ bɑ mɔ̀, mɛ mu ǹ nɛ, Yinni Gusunɔ wɛ̃remɔ.

7 Isirelibɑn goo ǹ kun mɛ sɔɔ goo ben suunu sɔɔ ù n mɑn deri u bũnu sɑ̃ɑmɔ mɑ tɑ derɑ u torɑmɔ mɑ u nɑ nɛn sɔmɔn mi u kɑ bikiɑru ko nɛn mi, nɛ, Yinni Gusunɔn tiiwɑ kon nùn wisi. 8 Kon yɛ̃ro wɔriwɑ n sɛɛyɑsiɑ kpɑ u n sɑ̃ɑ seedɑ ye bɑ ko n dɑ kɑ mɔndu ko. Kon nùn wunɑwɑ nɛn tɔmbun suunu sɔɔn di, kpɑ i giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

9 Nɛn sɔmɔ goo ù n wurɑ durɔ wi, u nùn nɔni wɔ̃kuɑ, mɑ u nùn bikiɑru kuɑ, nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ derɑ u kuɑ mɛ. Nɛn tiiwɑ kon sɔmɔ wi wunɑ nɛn tɔmbun suunu sɔɔn di. 10 Sɔmɔ wi kɑ durɔ wi u bikiɑru nɑ mi, be kpurowɑ bɑ ko n sɑ̃ɑ torobu. Bɑ koo mɑɑ ben torɑ nin ɑre sɔbe. 11 Nge mɛyɑ be Isirelibɑ bɑ ǹ mɑɑ tondɑmɔ nɛn swɑɑn di. Bɑ ǹ mɑɑ ben tii disi dokemɔ kɑ ben torɑ dɑbi ni. Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔmbu kpɑ nɑ n sɑ̃ɑ ben Yinni. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Gɑ̃ɑnu sɑri ni nu koo Gusunɔn siribu yɔ̃rɑsiɑ

12 Yinni Gusunɔ u mɑɑ geruɑ u nɛɛ, 13 tɔnun bii, su tɛ̃ nɛɛ, tem gɑm tɔmbu bɑ mɑn mɛm nɔɔbu sɑriru kuɑ. Mɑ nɑ bu nɛn dɑm sɔ̃ɔsi nɑ ben dĩɑnu kɑm koosiɑ nɑ bu gɔ̃ɔru kpɛ̃ɛ bɑ gbisukumɔ be kɑ ben yɑɑ sɑbenɔ kpuro, 14 bɑɑ tɔmbu itɑ beni Nɔwɛ kɑ Dɑniɛli kɑ Yoobu bɑ̀ n wɑ̃ɑ mi, bɑ ǹ kpɛ̃ bu tem mɛn tɔmbu kpuro fɑɑbɑ ko ben gem sɔ̃. Ben tii tɔnɑwɑ ben gem mu koo de bu fɑɑbɑ wɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

15 Ǹ kun mɛ nɑ̀ n derɑ gbeeku yɛɛ yi tem mɛ wɔri yi bu go kpuro kpɑ tem mɛ, mu ko bɑnsu sere goo kun mɑɑ sɑrɔ mi, gbeeku yɛɛ yin sɔ̃, 16 sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, bɑɑ tɔmbu itɑ be, bɑ̀ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ, tem mɛgibu bɑ ǹ kpɛ̃ bu fɑɑbɑ wɑ. Tɔmbu itɑ be tɔnɑwɑ bɑ koo fɑɑbɑ wɑ, bɑɑ ben tiin bibu bɑ ǹ kpɛ̃ bu fɑɑbɑ wɑ. Mɑ tem mɛ, mu koo kowɑ bɑnsu.

17 Ǹ kun mɛ nɑ̀ n derɑ bɑ tɔn be tɑbu wɔrimɑ, mɑ bɑ bu kɑm koosiɑ sere kɑ ben yɑɑ sɑbenɔ, 18 bɑɑ tɔmbu itɑ be, bɑ̀ n wɑ̃ɑ mi, be tɔnɑwɑ bɑ koo fɑɑbɑ wɑ. Sere kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru, bɑ ǹ kpɛ̃ bu mɑm ben tiin bibu fɑɑbɑ ko.

19 Ǹ kun mɛ nɑ̀ n derɑ bɑrɑrɑ duɑ tem mɛ sɔɔ, mɑ bɑ gbisukɑ be kɑ ben yɑɑ sɑbenɔ, 20 bɑɑ Nɔwɛ kɑ Dɑniɛli kɑ Yoobu bɑ̀ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ, tem mɛn tɔmbu bɑ ǹ kpɛ̃ bu fɑɑbɑ wɑ ben sɔ̃. Be itɑ ye tɔnɑwɑ bɑ koo fɑɑbɑ wɑ ben gem sɔ̃. Bɑɑ mɑm ben tiin bibu bɑ ǹ kpɛ̃ bu fɑɑbɑ ko ben gem sɔ̃.

21 Yen biruwɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wee nɑ Yerusɑlɛmu wɑhɑlɑ bɑkɑ nnɛ yeni kpɛ̃ɛ n kɑ yen tɔmbu kɑ ben yɑɑ sɑbenu go. Yerɑ tɑbu kɑ gɔ̃ɔru kɑ gbeeku yɛɛ gɔbi kɑ bɑrɑnu. 22 Adɑmɑ gɑbu bɑ koo tiɑrɑ kpɑ bu bu yɑrɑ wuun di, kpɑ bu bɛɛ deemɑ kpiki yeru mi. Sɑɑ ye sɔɔ, ì n ben dɑɑ kɑ ben kookoosu wɑ, biti kun mɑɑ bɛɛ mɔ̀ kɔ̃sɑ ye nɑ Yerusɑlɛmu kuɑn sɔ̃. 23 Yɑ koo bɛɛn nukuru yɛmiɑsiɑ ì n ben dɑɑ kɑ ben kookoosu wɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, i ko i giɑ mɑ n ǹ kɑm sɔɔ nɑ bu wɑhɑlɑ yebɑ kpɛ̃ɛ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

15

Resɛm dɑ̃ɑ te bɑ dɔ̃ɔ doke

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, resɛm dɑ̃ɑ yɑ dɑ̃ɑ ye yɑ tie bɛɛrɛ kere? Yen dɑ̃ɑ kɑ̃ɑsɑ yɑ dɑ̃ɑ kɑ̃ɑsi yi yi tie kere? 3 Bɑ koo kpĩ bu ye dendi bu kɑ sɔmburu gɑru ko? Bɑ koo kpĩ bu kɑ ye gɑbɑtiɑ ko? 4 Geemɑ yɑ wɑ̃ɑwɑ bu kɑ ye dɔ̃ɔ sɔ̃re ɑdɑmɑ yen nɔsu yiru kpuro kɑ yen suunu sɔɔ yɑ̀ n dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ sɔmbu terɑ̀ yɑ koo mɑɑ kpĩ yu ko. 5 Sɑnɑm mɛ yɑ ǹ dɔ̃ɔ mwɑɑre bɑ ǹ kɑ ye gɑ̃ɑnu kue. Kɑɑ sere gere ye yɑ den dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ, yɑ ǹ mɑɑ gɑru koorɔ?

6 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nge mɛ dɑ̃nu sɔɔ resɛm dɑ̃ɑ bɑ rɑ dɔ̃ɔ doke, nge mɛyɑ kon mɑɑ Yerusɑlɛmugibu sɛɛyɑsiɑ. 7 Kon bu wɔrimɑ. Bɑ tɑmɑɑ bɑ yɑrɑ dɔ̃ɔn di. Adɑmɑ dɔ̃ɔ wi, u koo nɑ u bu di, kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 8 Kon de ben tem mɛ, mu ko bɑnsu, domi bɑ mɑn mɛm nɔɔbu sɑriru koosi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

16

Yerusɑlɛmu yɑ rɑɑ sɑ̃ɑwɑ

nge bii wi bɑ kɔ̃

1-2 Yinni Gusunɔ u Yerusɑlɛmu yen kɔ̃sɑ sɔ̃ɔsi sɑɑ Esekiɛlin nɔɔn di, u nɛɛ, 3 Yerusɑlɛmu, bɑ nun mɑrɑwɑ Kɑnɑnin temɔ. Wunɛn tundo u sɑ̃ɑwɑ Amɔrebɑn bweseru. Mɑ wunɛn mɛro u sɑ̃ɑ Hɛtibɑn bweseru. 4 Dɔmɑ te bɑ nun mɑrɑ bɑ ǹ nun bwiɑ bure. Bɑ ǹ mɑɑ nun woburɑ ɑ kɑ dɛɛrɑ. Bɑ ǹ nun sĩre kɑ bɔru. Bɑ ǹ mɑɑ nun bekuru tɛ̃kusi. 5 Goo kun wunɛn wɔnwɔndu kue u sere nun gɑ̃ɑ nin gɑɑ kuɑ. Adɑmɑ bɑ nun kɔ̃wɑ yɑkɑsɔ dɔmɑ te bɑ nun mɑrɑ, domi bɑ nun tusɑ. 6 Sɑɑ ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ sɑrɔ wunɛn bɔkuɔ, nɑ wɑ ɑ wɔri mɔ̀ wunɛn mɑru yɑ̃nu sɔɔ. Mɑ nɑ geruɑ nɑ nɛɛ, bu de ɑ n wɑ̃ɑ bɑɑ mɛ ɑ yɛm woburɑ. 7 Mɑ nɑ derɑ ɑ kpɛ̃ɑ nge dɑ̃ɑ yɑkɑsɔ. A kpɛ̃ɑ ɑ kuɑ kurɔ burɔ. Wunɛn bwɑ̃su su ye. Mɑ wunɛn seri yi kpɛ̃ɑ. Adɑmɑ tererɑ ɑ sĩimɔ mɑm mɑm. 8 Mɑ nɑ sɑrɑ wunɛn bɔkuɔ nɑ nun mɛɛrɑ mɑ nɑ wɑ sɑɑ yɑ turɑ su kɑ kĩru ko. Mɑ nɑ nɛn yɑberun soo suɑ nɑ kɑ wunɛn tereru wukiri. Mɑ nɑ kɑ nun ɑrukɑwɑni bɔkuɑ kɑ bɔ̃ri nɑ nɛɛ, ɑ kuɑ nɛgii. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

9 Mɑ nɑ nun woburɑ kɑ nim, nɑ yɛm mɛ ɑ mwɑɑre wunɑ, mɑ nɑ nun gum sɑwɑ. 10 Mɑ nɑ nun yɑbe te bɑ sɔmɑ kuɑ dokeɑ kɑ bɑrɑ ni bɑ kuɑ kɑ gɔnɑ bɑ burɑru koosi, kɑ sɛ̃kɑtiɑ ye bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii, kɑ sere yɑbe geeru. 11 Mɑ nɑ nun burɑ yɑ̃nu dokeɑ kɑ sumi nɔmɑɔ kɑ sɑbɑ wĩirɔ. 12 Mɑ nɑ tɑɑbu doke wunɛn wɛ̃rɔ kɑ swɑɑ tonkunu kɑ sere yɑsi bɛɛrɛgiɑ wunɛn wirɔ. 13 Nge mɛyɑ nɑ nun burɑru kuɑ kɑ wurɑ kɑ sii geesu kɑ sere beku geeru te bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii kɑ yɑbe te bɑ sɔmɑ dokeɑ. Dĩɑ ni ɑ rɑ mɑɑ di, nu sɑ̃ɑwɑ som gem kɑ tim kɑ olifin gum. Mɑ ɑ burɑm sosimɔ ɑ dɔɔ nge sinɑ kurɔ. 14 Mɑ ɑ yĩsiru yɑrɑ bwesenun suunu sɔɔ wunɛn burɑm sɔ̃. Wunɛn burɑm mɛ, mu yibɑwɑ nɛn burɑ yɑ̃ɑ ni nɑ nun kuɑn sɔ̃. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yerusɑlɛmu

yɑ tii kurɔ tɑnɑru kpɛ̃ɛ

15 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, Yerusɑlɛmu, ɑ wunɛn nɑɑnɛ doke wunɛn burɑm sɔɔ. Mɑ ɑ tii kuɑ nge kurɔ tɑnɔ yĩsi te ɑ yɑrɑn sɔ̃. Tɔnu bɑɑwure wi u sɑrɔ mi kpuro, ɑ rɑ nùn tii wɛ̃wɑ. 16 Mɑ ɑ wunɛn yɑ̃ɑ nɔniginu suɑ ɑ kɑ dɑ ɑ wunɛn gungunu mi ɑ rɑ bũnu sɑ̃ burɑru kuɑ. Miyɑ ɑ tii wɛ̃. Ye ɑ kuɑ mi, goo kun yen bweseru wɑɑre. Mɛyɑ yen bweserɑ kun mɑɑ koorɑmɔ. 17 Mɑ ɑ wunɛn burɑ yɑ̃ɑ ni bɑ kuɑ kɑ wurɑ kɑ sii geesu suɑ ɑ kɑ bũu tɔn durɔbu sekɑ mɑ ɑ nu sɑkɑrɑru koosi. 18 Mɑ ɑ wunɛn yɑ̃ɑ ni bɑ sɔmɑ doke suɑ ɑ bũu ni wukiri. Mɑ ɑ mɑɑ nɛn gum kɑ nɛn turɑre suɑ ɑ nu wɛ̃. 19 Mɑ ɑ mɑɑ dĩɑ ni nɑ rɑ kɑ nun diisie suɑ ɑ kɑ bũu ni yɑ̃kuru kuɑ nge mɛ bɑ rɑ mɑn yɑ̃ku nubu durorugiru kue. Dĩɑ niyɑ som kɑ gum kɑ tim. Yeniwɑ yɑ koorɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 20 Adɑmɑ sɑkɑrɑ te, tɑ ǹ nun turɑ. Mɑ ɑ wunɛn bii be ɑ mɑn mɑruɑ mwɛɛrɑ ɑ kɑ bũu ni yɑ̃kuru kuɑ. 21 Wee ɑ nɛn bibu sɑkirɑ ɑ kɑ bũnu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ. 22 Yen kom kɔ̃sum mɛ sɔɔ, ɑ ǹ mɑɑ wunɛn wɔndiɑru yɑɑye kɑ sɑnɑm mɛ ɑ wɑ̃ɑ tereru wunɛn mɑru yɛm sɔɔ.

23 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ mɑ ɑ kuɑ bɔ̃rurɑ kɔ̃sɑ ye ɑ kuɑn sɔ̃. 24 Wee ɑ tii sɑkɑrɑ kunu girɑ kɑ mɑɑ bũu turɑnu bɑɑmɑ kpuro. 25 Wee swɑɑ kɛɛnɑnu bɑɑmɑ ɑ bũu turɑnu kuɑ, mɑ ɑ kom kɔ̃sum kuɑ ɑ tii tɔmbu kpuro wɛ̃. Be bɑ gesi sɑrɔ mi kpuro, bɑ rɑ kɑ nun dendiwɑ. Mɑ ɑ wunɛn sɑkɑrɑru kpɛ̃ɑsiɑ. 26 A kɑ wunɛn berusebu Egibitigibu be bɑ wɑsin dɑm mɔ mi, sɑkɑrɑru kuɑ. Mɑ ɑ wunɛn sɑkɑrɑru kpɛ̃ɑsiɑ ɑ kɑ nɛn mɔru seeyɑ. 27 Yerɑ nɑ nun nɛn dɑm sɔ̃ɔsi nɑ nun nɔmɑ dɛmiɛ. Mɑ nɑ nun doke nɛn yibɛrɛbɑn nɔmu sɔɔ. Yibɛrɛ berɑ, Filisitibɑ be bɑ biti soorɑ wunɛn dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃. 28 Yen biru mɑ ɑ dɑ ɑ kɑ Asirigibu sɑkɑrɑru kuɑ, domi ɑ ǹ debɑ. A dɑ ɑ tii bu wɛ̃. Adɑmɑ kɑ mɛ, ɑ ǹ debɑ. 29 Mɑ ɑ dɑ ɑ kɑ Kɑnɑnibɑ sɑkɑrɑru kuɑ kɑ Bɑbilonigibu. Kɑ mɛ, ɑ ǹ debɑ. 30 Annɑ ɑ dɑm sɑriru wɑ mi. A tii kuɑwɑ nge sɑkɑrɑ kowobun yinni. 31 Domi ɑ sɑkɑrɑ kunu girɑ swɑɑ kɛɛnɑnɔ mɑ ɑ bũu turɑnu kuɑ bɑɑmɑ kpuro, ɑ ku rɑ mɑm mɑɑ kurɔ tɑnɔ gobi mwɛ. 32 A sɑ̃ɑwɑ nge kurɔ tɑnɔ sɑkɑrɑ kowo wi u durɔ tukobu mwɑɑmɔ win durɔn ɑyerɔ. 33 Kurɔ tɑnɔ bɑɑwurewɑ bɑ rɑ gɑ̃ɑnu kɛ̃. Adɑmɑ wunɛ, ɑ durɔ tɑnɔbu gɑ̃ɑnu wɛ̃ɛmɔ kpɑ ɑ kɑ bu gɑwɑmɑ beri berikɑ kpuron di. 34 Ye kurɔ tɑnɔbu bɑ ku rɑ ko yerɑ ɑ kuɑ sɑkɑrɑru sɔɔ, domi ye kɑɑ kɑ durɔ tɑnɔbu kɛ̃nu mwɑɑri, wunɛn tiiwɑ ɑ rɑ bu wɛ̃.

35 Tɛ̃, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, Yerusɑlɛmu, ɑ mɑn swɑɑ dɑkio wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ nge kurɔ tɑnɔ. 36 Wee ɑ derɑ bɑ wunɛn dukiɑ yɑrinɑsiɑ bɑɑmɑ, mɑ bɑ wunɛn tereru wɑ sɑnɑm mɛ ɑ sɑkɑrɑru mɔ̀ kɑ bũnu ni ɑ kĩ, ni nu kun mɑm wɑɑbu wɑ̃. Mɑ ɑ wunɛn bibun yɛm yɑri ɑ kɑ bũu ni yɑ̃kuru kuɑ. 37 Yen sɔ̃nɑ kon wunɛn kĩnɑsi be mɛnnɑ kɑ sere mɑɑ be ɑ tusɑ. Be kpurowɑ kon mɛnnɑmɑ bɑɑmɑ kpuron di, kpɑ n nun yɔ̃su tereru ben wuswɑɑɔ. 38 Kon nun sɛɛyɑsiɑwɑ nge mɛ bɑ rɑ tɔn gowobu kɑ kurɔ tɑnɔbu sɛɛyɑsie. Yɛm mu koo nun wukiri nɛn mɔru kɑ nɛn nisinun sɑɑbu. 39 Kon nun bɛri wunɛn kĩnɑsi ben nɔmɑɔ. Bɑ koo wunɛn kunu kɑ wunɛn gunguu ni kɔsuku. Bɑ koo wunɛn burɑ yɑ̃ɑ ni ɑ doke potiri kpɑ bu nun yɔ̃su tereru. 40 Sɑɑ ye sɔɔ, kon tɔmbu seeyɑ bu nun seesi bu kpenu kɑsuku kpɑ bu nun tɑkobibɑ sɔkiri. 41 Bɑ koo wunɛn diɑ dɔ̃ɔ mɛniki kpɑ bu nun sɛɛyɑsiɑ kurɔ dɑbinun wuswɑɑɔ kpɑ n de wunɛn sɑkɑrɑru tu kpe. A ǹ mɑɑ ben goo gɑ̃ɑnu wɛ̃ɛmɔ. 42 Nɛn mɔru koo sure. Nɑ ǹ mɑɑ kɑ nun nisinu mɔ̀. Mɛyɑ nɑ ǹ mɑɑ kɑ nun mɔru mɔ̀. 43 Kɑ mɛ, yèn sɔ̃ ɑ ǹ yɑɑye nge mɛ nɑ nun nɔɔri wunɛn birun di, mɑ ɑ nɛn mɔru seeyɑ kɑ wunɛn kookoosu, yen sɔ̃, kon de ɑ yen ɑre wɑ. Domi ɑ sekuru sɑri kom kuɑ mɑ ɑ bũnu sɑ̃wɑ.

Yerusɑlɛmuwɑ yɑ dɑɑ kɔ̃sɑ bo

44 Wee be bɑ rɑ mɔn teni ko bu nɛɛ, nge mɛ mɛro u sɑ̃ɑ, nge mɛyɑ win bii wɔndiɑ u rɑ n sɑ̃ɑ, bɑ koo nɛɛ, wunɑ tɑ kɑ yɑ̃. 45 A sɑ̃ɑwɑ wunɛn mɛron bii wi u durɔ kɑ bibu yinɑ. A sɑ̃ɑwɑ nge wunɛn mɑɑbu be bɑ durɔ kɑ bibu yinɑ. Bɛɛn mɛro u sɑ̃ɑwɑ Hɛti. Mɑ bɛɛn tundo u sɑ̃ɑ Amɔregii. 46 Wunɛn mɔɔ wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, wiyɑ Sɑmɑri kɑ yen bii wɔndiɑbɑ. Wunɛn wɔnɔ wi u mɑɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ wiyɑ Sodomu kɑ yen bibu. 47 N ǹ mɔ ben yirɑ ɑ swĩi tɔnɑ. Ye ɑ kuɑ yɑ kpɑ̃. Wee ɑ sɑnkirɑ ɑ bu kere wunɛn swɛɛ kpuro sɔɔ. 48 Sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru Sodomu ye yɑ sɑ̃ɑ wunɛn wɔnɔ yɑ ǹ kue nge mɛ ɑ kuɑ wunɛ kɑ wunɛn bibu. 49 Torɑ ni yɑ kuɑ wee. Yɑ tii sue mɑ yɑ wɑ̃ɑ doo nɔɔru kɑ bɔri yɛndu sɔɔ. Yɑ ku rɑ wɔnwɔndobu kɑ sɑ̃ɑrobu somi. 50 Wunɛn mɛro bisi be, bɑ tɔnu bie bɑ kɔ̃sɑ kuɑ nɛn nɔni sɔɔ. Ye nɑ wɑ mɛ, yerɑ nɑ bu girɑ. 51 Wunɛn mɔɔ Sɑmɑri kun mɑm wunɛn torɑrun sɑkɑ kue. Wunɛn kɔ̃sɑ yɑ wigiɑ dɑbinu kerɑ. Mɑ wunɛn kom kɔ̃sum mu derɑ bɑ nun sɑnɔ kerɑ. 52 Wunɛ wi ɑ rɑ rɑɑ bu tɑɑrɛ wɛ̃ wee ɑ sekuru wɑ. Domi wunɛn kom kɔ̃sum mu begim kerɑ. Bɑ̀ n wunɛn dɑɑ ye mɛɛrɑ bɑ rɑ deemɛwɑ be, bɑ mɑm dɛɛre. Tɛ̃ ɑ kuɑ sekurugii yèn sɔ̃ bɑ̀ n wunɛn dɑɑ mɛɛrɑ bɑ rɑ wɑ bɑ sɑnɔ sɑ̃ɑ.

Sodomu kɑ Sɑmɑri

yɑ koo wurɑmɑ nge yellu

53 Yinni Gusunɔ u Yerusɑlɛmu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, kon Sodomu kɑ Sɑmɑri kɑ ben bii wɔndiɑbɑ seeyɑ kɑ sere mɑɑ wunɛ Yerusɑlɛmugibu. 54 Wunɛn mɔɔ Sɑmɑri ye, kɑ wunɛn wɔnɔ Sodomu ben nukurɑ koo yɛmiɑ yèn sɔ̃ wunɛn tii ɑ sekuru wɑ. 55 Bɑ koo wurɑmɑ nge yellu be, kɑ ben bibu. Mɛyɑ mɑɑ wunɛn tii kɑɑ wurɑmɑ nge yellu wunɛ kɑ wunɛn bibu sɑnnu. 56 Sɑnɑm mɛ ɑ tii sue, ɑ rɑ kɑ Sodomu gɑri kowɑ kɑ tii suɑbu wunɛn kɔ̃sɑ yu sere sɔ̃ɔsirɑ bɑtumɑ sɔɔ. 57 Tɛ̃, wunɑ Edɔmubɑ kɑ Filisitibɑ bɑ koo yɛ̃ɛ. Wee bɑ nun gɛmɑ yɑm kpuro. 58 Mɑ ɑ wunɛn sekuru sɑriru kɑ dɑɑ kɔ̃sɑn ɑre sɔɔwɑ. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

59 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, wee ɑ mɑn gɛmɑ. A ǹ nɛn ɑrukɑwɑni yibie. Yen sɔ̃, kon nun kɔsie ye ɑ mɑn kuɑ. 60 Adɑmɑ kɑ mɛ, nɑ ǹ nɛn ɑrukɑwɑni ye duɑrimɔ ye nɑ kɑ nun bɔkuɑ wunɛn wɔndiɑrun di. Kon mɑɑ kɑ nun ɑrukɑwɑni bɔke yɑ n wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 61 Kɑɑ bwisiku ye ɑ kuɑ kpɑ sekuru tu nun mwɑ nɑ̀ n nun wunɛn mɑɑbu kɑ wɔnɔbu nɔmu bɛriɑ bu nun wiru kpĩiyɑ nge wunɛn bibu. Adɑmɑ nɑ ǹ ye mɔ̀ ɑrukɑwɑni ye nɑ kɑ nun bɔkuɑn sɔ̃. 62 Kon kpɑm kɑ nun nɛn ɑrukɑwɑni bɔke kpɑ ɑ giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 63 Kpɑ ɑ yɑɑyɑ ye ɑ kuɑ gɑsɔ, kpɑ sekuru tu nun mwɑ sere ɑ kpɑnɑ ɑ gɑri gere. Adɑmɑ nɛ kon nun wunɛn torɑnu kpuro suuru kuɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

17

Gunɔ bɑkeru kɑ resɛm

1 Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ Isirelibɑ mɔndu kuo. 3 A nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, gunɔ bɑkeru gɑrɑ wɑ̃ɑ tɑ kɑsɑ dɛ̃u mɑ tɑ sɑn bɑkɑsu mɔ si su nɔni bwese bwesekɑ mɔ. Mɑ tɑ yɔ̃ɔwɑ tɑ dɑ sere Libɑnin guurun wii kpiirɔ. Mɑ tɑ dɑ tɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛdurun wii kpiiru wĩɑ. 4 Mɑ tɑ dɑ̃ɑ ten kɑ̃ɑsɑ ye yɑ gunum bo wĩɑ tɑ kɑ dɑ tɑ yi tem mi bɑ rɑ tenkuru ko, wuu gè sɔɔ tenkubɑ bɑ wɑ̃ɑ. 5 Mɑ tɑ dɑ̃ɑ kpii pɔturɑ gɑɑ suɑ tɑ dɑ tɑ girɑ nge dɑ̃ɑ ye yɑ rɑ n wɑ̃ɑ nim bɔkuɔ mi tem gem mu wɑ̃ɑ, mi nim mu yibɑ. 6 Kpii pɔturɑ ye, yɑ seewɑ yɑ kpɛ̃ɑ nge resɛm koru te tɑ yɑsiɑ ɑdɑmɑ tɑ ǹ gunu. Mɑ ten kɑ̃ɑsi yi mɛɛrɑ gunɔ bɑke ten berɑ giɑ. Mɑ ten gbini yi duɑ tem mɛn sɔɔwɔ. Mɑ dɑ̃ɑ ye, yɑ gɔsiɑ resɛm, yɑ kpɑrɑ yɑ kɑ̃ɑsi kuɑ. 7 Yen biruwɑ gunɔ bɑkeru gɑrɑ nɑ tɑ kɑsɑ dɛ̃u. Ten sɑnsu tɑɑsinɛ. Mɑ resɛm koo te, tɑ ten gbini kɑ ten kɑ̃ɑsi gɔsie gunɔ bɑke ten mi giɑ, domi tɑ tɑmɑɑ tɑ koo nim wɑ mi giɑ. 8 N deemɑ tɑ rɑɑ girewɑ tem gem sɔɔ mi nim yibɑ kpɑ tu kɑ̃ɑsi geenu ko tu bii geenu mɑ kpɑ tɑ n sɑ̃ɑ resɛm geɑ.

9 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bikiɑ. Nɑ nɛɛ, resɛm yen bweseru yɑ koo kpĩ yu kuurɑ? Gunɔ bɑke gbiikii te, tɑ koo wurɑ tu ye deri tɑ kun yen gbini wukurɑ? Tɑ koo wurɑ tɑ kun yen mɑrum go, kpɑ ten kpɑrɑ kpɛm mɛ, mu gberɑ? Ǹ n mɛn nɑ, n ǹ mɑɑ tilɑsi tɔn dɑbinu bu nɑ bu kɑ ye wukɑ. 10 Wee tɑ duurɑ, ɑdɑmɑ tɑ koo kuurɑ? Sɔ̃ɔ yɑri yerun woo gɑ̀ n tu bɑbɑ, tɑ ǹ koo gberɑ? Geemɑ tɑ koo gberɑ mi tɑ duurɑ.

Mɔn ten tubusiɑnu

11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 12 ɑ Yudɑn mɛm nɔɔ sɑri be bikio ɑ nɛɛ, bɑ mɔn ten tubusiɑnu yɛ̃? A bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee Bɑbilonin sinɑ boko u dɑ Yerusɑlɛmuɔ. U ben sinɑ boko mwɑ kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu mɑ u kɑ bu dɑ Bɑbiloniɔ. 13 Mɑ u turo gɔsɑ wi u sɑ̃ɑ nge kpii pɔturɑ sinɑ bibu sɔɔ, u kɑ nùn ɑrukɑwɑni bɔkuɑ. U nùn bɔ̃rusiɑ. Mɑ Bɑbilonin sinɑ boko wi, u ben bukurobu gurɑ u kɑ dɑ win temɔ. 14 Kpɑ Yudɑbɑn tem mu biru wurɑ, mu ku mɑɑ kuurɑ. Kpɑ bu win ɑrukɑwɑni ye mɛm nɔɔwɑ. 15 Adɑmɑ be Yudɑbɑ bɑ Bɑbilonin sinɑ boko wi seesi bɑ sɔmɔbu gɔrɑ Egibitiɔ bu kɑ dumi kɑsumɑ kɑ sere mɑɑ tɔn dɑbinu. Wi u yen bweseru kuɑ, u koo kisirɑ? Domi u ɑrukɑwɑni kusiɑ.

16 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, sinɑ boko wi, u koo gbiwɑ sunɔ wi u nùn bɑndu wɛ̃n temɔ. Domi u ǹ win nɔɔ mwɛɛru yibie. Bɑbiloni miyɑ u koo gbi. 17 Bɑɑ Egibitin sunɔ ù n tɑbu kowo dɑbiru mɔ be bɑ dɑm mɔ, u ǹ kpɛ̃ u bu somi bu kɑ tii yinɑ sɑnɑm mɛ Bɑbilonin sinɑ boko u koo nɑ u wɔrusu gbe u tɑbu sĩɑ kpĩ u kɑ tɔn dɑbinu go. 18 Domi durɔ wi, u mɑɑ win nɔɔ mwɛɛru ɑtɑfiiru kuɑ, mɑ u ɑrukɑwɑni kusiɑ yè sɔɔ u rɑɑ win nɔɔ mwɛɛru doke. Yen sɔ̃, u ǹ kisirɑmɔ.

19 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, nɛn ɑrukɑwɑniwɑ Isirelibɑn sinɑ boko u ɑtɑfiiru kuɑ u kusiɑ. Yen sɔ̃, u koo yen ɑre wɑ. 20 Kon nùn yinɑ bɛriɑ kpɑ u wɔri ye sɔɔ. Kon kɑ nùn dɑ Bɑbiloniɔ. Miyɑ kon nùn siri win nɑɑnɛ sɑri te u kuɑn sɔ̃. 21 Win tɑbu kowo be bɑ koo duki su, kon bu nɑɑ swĩiwɑ n go kɑ tɑkobi. Be bɑ tiɑrɑ kpɑ bu yɑrinɑ nge woo. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔn nɔɔ mwɛɛru

22 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, nɛn tiiwɑ kon dɑ̃ɑ kɑ̃ɑsɑ kpɛmɑ mɛɛri sɛduru yen wii kpiirɔ kpɑ n ye burɑ, kpɑ n dɑ n ye girɑ guuru gɑrun wɔllɔ te tɑ gunu. 23 Kon ye girɑwɑ guuru gɑrun wɔllɔ te tɑ gunum bo Isireliɔ. Ten kɑ̃ɑsi yi koo kuurɑwɑ kpɑ tu binu mɑ tɑ n sɑ̃ɑ dɑ̃ɑ te tɑ wɑɑbu wɑ̃. Gunɔ bwese bwesekɑ yɑ koo sokuru ko ten kɑ̃ɑsi sɔɔ. Kpɑ su n kukuɑ ten sɑɑrɔ. 24 Sɑɑ yerɑ dɑ̃nu kpuro nu koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. Nɛnɑ nɑ rɑ dɑ̃ɑ ni nu gunu kɑwe, kpɑ n ni nu piiburu bo gunum sosi. Mɛyɑ nɑ rɑ ni nu wuru bekusu sɑ̃ɑ gberɑsie, kpɑ n ni nu gbere bɔrɔm dokeɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. Mɛyɑ yɑ koo mɑɑ koorɑ.

18

Gusunɔ u rɑ bɑɑwure siriwɑ

nge mɛ win dɑɑ yɑ nɛ

1 Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, 2 Esekiɛli, mbɑn sɔ̃nɑ Isirelibɑ bɑ rɑ mɔn teni ko bu nɛɛ,

bɑɑbɑbɑ bɑ resɛm birenu di,

mɑ ben bibun nɔsu yɑɑyɑ.

3 Adɑmɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ bɛɛ sɔ̃ɔmɔ mɑ sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, i ǹ mɑɑ mɔn teni gerumɔ Isireliɔ. 4 Geemɑ, nɛnɑ nɑ bɑɑwuren wɑ̃ɑru nɛni, bɑɑbɑ kɑ bii. Yen sɔ̃, wi u torɑ wiyɑ u koo gbi.

5 Su tɛ̃ nɛɛ, goo u wɑ̃ɑ u geɑ mɔ̀, win dɑɑ yɑ wɑ̃. 6 U ku rɑ de gungunɔ u bũu sɑ̃. U ku rɑ mɑɑ bũu yɑ̃kunu di. U ku rɑ kɑ goon kurɔ mɛnnɛ. Mɛyɑ u ku rɑ mɑɑ kɑ tɔn kurɔ mɛnnɛ sɑnɑm mɛ u yɑsɑ mɔ̀. 7 U ku rɑ goo gbɛni. U ku rɑ mɑɑ goo sɔmburu koosie kɑm. U rɑ wi u win dibu nɛni win tɔrubɑ wesie. U rɑ wi gɔ̃ɔrɑ mɔ̀ dĩɑnu wɛ̃. Kpɑ u wi u tereru sĩimɔ yɑ̃nu wɛ̃. 8 U ku rɑ tɔnu gobi bɔkure u nim doke. U ku rɑ n mɑɑ wɑ̃ɑ weesun swɑɑ sɔɔ. U rɑ siriwɑ dee dee, u bɑɑwure nùn win gem wɛ̃. 9 U rɑ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ mɑm mɑm. Tɔnu win bweserɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ rɑ soku gemgii. Win wɑ̃ɑrɑ tɑ koo dɑkɑɑ dɑ.

10 Su mɑɑ tɛ̃ nɛɛ, durɔ wi, u bii mɔ wi u rɑ tɔmbu wɔri u go, u ben yɑ̃nu gurɑ, ǹ kun mɛ u rɑ dɑɑ kɔ̃sɑ gɑɑ ko. 11 N deemɑ win bɑɑbɑ ku rɑ yen bweseru ko. Bii wi, u rɑ bũu yɑ̃kuru de gungunɔ. U rɑ kɑ gɑbun kurɔbu mɛnnɛ. 12 U rɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛ sɔmburu koosie kɑm. U rɑ tɔmbu gbɛni. U ku rɑ be u tɔrubɑ mwɑɑri ye wesie. U rɑ bũnu sɑ̃, kpɑ u n kom bɛrɛtɛkɛ mɔ̀. 13 U rɑ tɔmbu gobi bɔkure u nim doke. N weenɛ tɔnu win bweseru u n wɑ̃ɑ? Aɑwo, u koo gbiwɑ. Domi u dɑɑ kɔ̃sɑ kuɑ. Win yɛm mu koo wɔriwɑ win tii sɔɔ.

14 Su tɛ̃ nɛɛ, bii wi, u seewɑ u mɑrɑ. Mɑ win bii u seewɑ u win tundon torɑnu kpuro wɑ. Adɑmɑ u ǹ win tundon yirɑ ye swĩi. 15 U ku rɑ bũu yɑ̃kunu de gungunɔ. U ku rɑ bũnu sɑ̃ ni Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑmɔ. U ku rɑ kɑ goon kurɔ mɛnnɛ. 16 U ku rɑ goo sɔmburu koosie kɑm. U ku rɑ be bɑ win dibu nɛni tɔrubɑ mwɑɑri. U ku rɑ gbɛni. U rɑ wi gɔ̃ɔrɑ mɔ̀ dĩɑnu wɛ̃. Kpɑ u wi u tereru sĩimɔ yɑ̃nu wɛ̃. 17 U ku rɑ n wɑ̃ɑ weesun swɑɑ sɔɔ. U ku rɑ tɔnu gobi bɔkure u nim doke. U rɑ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ. Bii wi, u ǹ gbimɔ win tundon torɑnun sɔ̃. U ko n wɑ̃ɑwɑ kɑ gem. 18 Adɑmɑ tundo wiyɑ u koo gbi win torɑnun sɔ̃ domi u tɔmbu tɔ̃yɑ kuɑ u gbɛnɑ.

19 I bikiɑmɔ i mɔ̀, mbɑn sɔ̃nɑ bii kun win tundon durum ɑre sɔɔmɔ. Geemɑ, bii kun ye sɔɔmɔ yèn sɔ̃ u geɑ kuɑ. Mɑ u sĩɑ dee dee nɛn yirɑ sɔɔ, u nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ mɑm mɑm. Yen sɔ̃nɑ u ko n wɑ̃ɑ. 20 Wi u torɑ, wiyɑ u koo gbi. Bibu bɑ ǹ ben bɑɑbɑbɑn torɑnun ɑre sɔɔmɔ. Mɛyɑ bɑɑbɑbɑ bɑ ǹ mɑɑ ben bibun torɑnun ɑre sɔɔmɔ. Kon gemgii nùn win ɑre wɛ̃ yèn sɔ̃ u kom gem kuɑ. Kpɑ n mɑɑ tɔn kɔ̃so sɛɛyɑsiɑ yèn sɔ̃ u kɔ̃sɑ kuɑ.

Kɔ̃sɑn kirɔ

21 Tɔn kɔ̃so ù n win dɑɑ kɔ̃sɑ deri, mɑ u gem swĩi nge mɛ nɛn woodɑ yɑ geruɑ kpuro, u ǹ mɑɑ gbimɔ. 22 Kon win torɑnu kpuro duɑri, kpɑ n de u n wɑ̃ɑ geɑ ye u mɔ̀n sɔ̃. 23 I tɑmɑɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ kĩ tɔn kɔ̃so u gbi? Aɑwo. Ye nɑ kĩ, yerɑ u gɔ̃ru gɔsiɑ kpɑ u n wɑ̃ɑ. 24 Adɑmɑ wi u gem deri, mɑ u dɑɑ kɔ̃sɑ mɔ̀ nge tɔn kɔ̃so, i tɑmɑɑ u ko n wɑ̃ɑ? Aɑwo. Kon win yellun dɑɑ geɑ ye duɑriwɑ kpɑ n de u gbi win dɑɑ kɔ̃sɑ kɑ win mɛm nɔɔ sɑrirun sɔ̃. 25 Bɛɛ Isirelibɑ, i mɔ̀, nɛn gere ye, yɑ ǹ sɑ̃ɑ dee dee. I swɑɑ dɑkio i nɔ. Nɛn gerewɑ yɑ ǹ sɑ̃ɑ dee dee? Nge bɛɛyɑ i sɑkɑ sɑrɑmɔ. 26 Gemgii ù n geɑ deri, mɑ u kɔ̃sɑ mɔ̀, u koo gbiwɑ kɔ̃sɑ yen sɔ̃. 27 Tɔn kɔ̃so ù n mɑɑ win dɑɑ kɔ̃sɑ deri, mɑ u dɑɑ geɑ mɔ̀, u win wɑ̃ɑru wɔrɑmɔwɑ. 28 U ko n wɑ̃ɑ, domi u giɑ mɑ kɔ̃sɑ u rɑɑ mɔ̀, mɑ u ye deri. Ǹ n mɛn nɑ, u ǹ mɑɑ gbimɔ. 29 Bɛɛ Isirelibɑ i mɔ̀, nɛn gere yɑ ǹ sɑ̃ɑ dee dee. Adɑmɑ n ǹ mɛ, bɛɛyɑ i sɑkɑ sɑrɑmɔ. 30 Yen sɔ̃, kon bɑɑwure siriwɑ nge mɛ win dɑɑ yɑ sɑ̃ɑ. Ǹ n mɛn nɑ, i bɛɛn dɑɑ kɔsio i kɔ̃sɑ deri. I ku de bɛɛn dɑɑ kɔ̃sɑ yu bɛɛ kɑm koosiɑ. 31 I bɛɛn dɑɑ kɔ̃sɑ derio kpɑ i bɛɛn gɔ̃run bwisikunu gɔsiɑ. Mbɑn sɔ̃nɑ i ko i tii go. 32 I yɛ̃ mɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ ǹ goon gɔɔ kĩ. Ǹ n mɛn nɑ, i gɔ̃ru gɔsio kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ.

19

Bɑ Isirelibɑn sinɑmbu

gɔɔ wuri kuɑmmɛ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, ɑ gɔɔ swĩiyɔ Isirelibɑn sinɑ bibun sɔ̃, ɑ nɛɛ,

2 ben mɛro u sɑ̃ɑwɑ nge gbee sunɔ niu geu

ge bɑ yɛ̃ gbee sinɑnsun suunu sɔɔ.

Gɑ rɑ n gen binu kpunɛwɑ

gɑ n nu diisiɑmɔ.

3 Mɑ gɑ gen buu teu seeyɑ

gɑ kuɑ kpɛmbu.

Gɑ gu yɑɑ mwɑɑbu sɔ̃ɔsi,

mɑ gɑ tɔmbu sɛ̃sukum wɔri.

4 Ye sɔbɑ gen gɑri nuɑ,

mɑ bɑ gu yinɑ bɛriɑ.

Yerɑ bɑ gu mwɑ kɑ kɔkɔru

bɑ kɑ dɑ Egibitiɔ.

5 Mɑ gen mɛro gɑ mɑrɑ gu wurɑmɑ.

Adɑmɑ gɑ tɛmɑnɑbu kpɑnɑ,

gɑ wɑ n ǹ koorɔ.

Yen biruwɑ gɑ mɑɑ gen buu teu suɑ

gɑ seeyɑ gɑ dɑm kuɑ,

gɑ kuɑ gbee sunɔ kpɛmbu.

6 Mɑ gɑ wɔri gbee sinɑnsun wuuru sɔɔ.

Gɑ yɑɑ mwɑɑbu mɛɛrɑ.

Mɑ gɑ tɔmbu sɛ̃sukum wɔri.

7 Gɑ tem min sinɑ kpɑɑru wɔri gɑ surɑ.

Mɑ mɛn wusu kuɑ bɑnsu.

Mɑ tɔmbu kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ kpuro

yɑ bɛrum soorɑ gen kukiribun sɔ̃.

8 Mɑ bwesenu nu mɛnnɑ

nu kɑ gu tɑbu kuɑ.

Bwese ni, nu nɑwɑ yɑm kpuron di.

Bɑ gu suurɑ kuɑ gɑ wɔri.

9 Mɑ bɑ gen wɛ̃ru yɑbɑ

bɑ tɑɑbu doke

bɑ gu sɔri diru gɑru sɔɔ.

Yen biru bɑ kɑ gu dɑ Bɑbilonin sinɑ bokon mi.

Mɑ bɑ gu kɛnusi

sere bɑ ǹ mɑɑ gen kukiribu nɔɔmɔ Isirelibɑn guunɔ.

10 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

ben mɛro u sɑ̃ɑwɑ nge resɛm

ye bɑ duurɑ dɑɑ torɑn bɔkuɔ.

Resɛm ye, yɑ rɑ mɑ.

Yɑ mɑɑ kɑ̃ɑsi yibɑ nim mɛ yɑ wɑɑmɔn sɔ̃.

11 Yɑ kɑ̃ɑsi dɑmgii mɔ yi bɑ koo kpĩ bu kɑ sinɑ dɛki ko.

Yɑ wɑɑbu wɑ̃, yen gunum kɑ yen kɑ̃ɑsi dɑbinun sɔ̃.

12 Adɑmɑ bɑ ye wukɑ kɑ mɔru

bɑ surɑ temɔ.

Woo ge gɑ wee sɔ̃ɔ yɑri yerun di,

gɑ yen mɑrum gberɑsiɑ.

Yen kɑ̃ɑsi dɑmgii yi, yi gberɑ yi dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

13 Tɛ̃ yɑ gire tem gbebum sɔɔ

mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

14 Mɑ dɔ̃ɔ u yɑrɑ sɑɑ yen kɑ̃ɑsin di

u yen mɑrum mwɑ.

Yɑ ǹ mɑɑ kɑ̃ɑsɑ dɑmgiɑ mɔ

ye yɑ koo ko sinɑ dɛkɑ.

Womu geni gɑ sɑ̃ɑwɑ gɔɔ wuri. Geyɑ bɑ ko n dɑ ko bɑ̀ n gɔɔ wuri mɔ̀.

20

Isirelibɑ

bɑ Yinni Gusunɔ seesi

1 Sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ wɑ̃ɑ yoru sɔɔ Bɑbiloniɔ, yoo ten wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yirusen suru nɔɔbusen sɔ̃ɔ wɔkuruse sɔɔrɑ ben guro gurobu gɑbu bɑ nɑ Esekiɛlin mi u kɑ bu bikiɑru kuɑ Yinni Gusunɔn mi. Mɑ bɑ nɑ bɑ sinɑ win wuswɑɑɔ. 2 Yerɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 3 tɔnun bii, ɑ tɔn beni sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, n ǹ Isirelibɑ bɑ nɑwɑ bu kɑ nɛn kĩru bikiɑ? Sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru nɑ ǹ wurɑmɔ bu mɑn gɑ̃ɑnu bikiɑ.

4 Tɛ̃ ɑ sɔɔru koowo ɑ kɑ bu siri. A bu yɑɑyɑsio kom kɔ̃sum mɛ ben bɑɑbɑbɑ bɑ mɑn kuɑ. 5 Ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ wee. Nɑ nɛɛ, sɑnɑm mɛ nɑ be, Isirelibɑ gɔsɑ be, be bɑ sɑ̃ɑ Yɑkɔbun bweseru nɑ bu nɔɔ mwɛɛru kuɑ kɑ bɔ̃ri. Mɑ nɑ bu tii sɔ̃ɔsi Egibitiɔ, nɑ bu sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, nɛnɑ nɑ ko n sɑ̃ɑ ben Yinni. 6 Yen dɔmɑ terɑ nɑ bu nɔɔ mwɛɛru kuɑ kɑ bɔ̃ri nɑ nɛɛ, kon bu yɑrɑ Egibitin di. Kpɑ n kɑ bu dɑ tem mɛ nɑ bu gɔsiɑ sɔɔ mi tim kɑ bom mu yibɑ. Tem mɛ, mu sɑ̃ɑwɑ mɛ mu tem kpuro burɑm kere. 7 Nɑ bu sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, bɑɑwure u win bũu ge u kɔdɛ sɑ̃ɑ derio kpɑ u ku rɑɑ tii disi doke kɑ Egibitin bũu ni. Domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni.

8 Kɑ mɛ, bɑ mɑn seesi bɑ yinɑ bu mɑn swɑɑ dɑki. Ben goo kun bũu ni deri, nì sɔɔ ben kɔdɛ wɑ̃ɑ. Bɑ ǹ Egibitin bũu ni deri. Mɑ nɑ bwisikɑ n bu mɔru kpuro seesi n bu wɔri Egibitiɔ. 9 Adɑmɑ nɑ bu deri, domi nɑ ǹ kĩ nɛn yĩsiru tu sɑnkirɑ bwese tukunun suunu sɔɔ yèn sɔ̃ nɑ tii bwese tuku ni sɔ̃ɔsi 10 sɑnɑm mɛ nɑ Isirelibɑ yɑrɑ Egibitin di nɑ kɑ dɑ gbɑburɔ. 11 Mɑ nɑ bu sɔ̃ɔwɑ ye bɑ koo ko kɑ sere nɛn woodɑbɑ ye bɑ koo swĩi bɑ n kɑ wɑ̃ɑ. 12 Nɑ bu tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru wɛ̃ tɑ n sɑ̃ɑ yĩreru te tɑ sɔ̃ɔsimɔ mɑ nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ bu wunɑ nɛnɛm. 13 Adɑmɑ be Isirelibɑ bɑ mɑn seesi gbɑburɔ bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn gere mɛm nɔɔwɛ ye bɑ̀ n swĩi bɑ ko n wɑ̃ɑru mɔ. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru mɛm nɔɔwɛ sere nɑ bwisikɑ n kɑ bu mɔru ko n bu kpeerɑsiɑ gbɑburɔ. 14 Adɑmɑ nɑ̀ n ye kuɑ, bwese tukunu nu koo nɛn yĩsiru gɛm, nìn nɔni biru nɑ bu yɑrɑ Egibitin di. 15 Yen sɔ̃nɑ gbɑburɔ nɑ nɔmu suɑ nɑ bɔ̃ruɑ nɑ nɛɛ, nɑ ǹ mɑɑ kɑ bu dɔɔ tem burɑm mɛ sɔɔ, mi tim kɑ bom mu kokumɔ mɛ nɑ bu nɔɔ mwɛɛru kuɑ. 16 Domi bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn gere mɛm nɔɔwɛ. Mɛyɑ bɑ mɑɑ nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te disi doke yèn sɔ̃ ben gɔ̃ru gɑ woo bũnun mi giɑ. 17 Kɑ mɛ, nɑ ben wɔnwɔndu wɑ nɑ ǹ bu go gbɑburɔ.

Isirelibɑ bɑ ǹ ben

mɛm nɔɔbu sɑriru deri

18 Nɑ ben bibu sɔ̃ɔwɑ gbɑburɔ nɑ nɛɛ, bu ku ben bɑɑbɑbɑn yirɑ swĩi, bu ku ko ye bɑ bu sɔ̃ɔwɑ, bu ku mɑɑ tii disi koosi kɑ ben bũnu. 19 Adɑmɑ bu nɛ Gusunɔ ben Yinnin woodɑbɑ kɑ nɛn gere swĩiyɔ kpɑ bu kɑ ye kpuro sɔmburu ko. 20 Bu nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru wunɔ nɛnɛm kpɑ tɑ n sɑ̃ɑ yĩreru nɛ kɑ ben bɑɑ sɔɔ, te bɑ koo kɑ giɑ mɑ nɑ sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ ben Yinni. 21 Adɑmɑ kɑ mɛ, bii be, bɑ mɑn seesi, bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn gere mɛm nɔɔwɛ ye bɑ̀ n swĩi bɑ ko n wɑ̃ɑru mɔ. Bɑ nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru disi doke. Mɑ nɑ bwisikɑ n kɑ bu nɛn mɔru seesi gbɑburu mi. 22 Adɑmɑ bwese tukunu nu ku kɑ nɛn yĩsiru gɛm sɔ̃, nɑ ǹ bu gɑ̃ɑnu kue. Domi bwese nin wuswɑɑɔrɑ nɑ be, Isirelibɑ yɑrɑ Egibitin di. 23 Gbɑburu miyɑ nɑ nɔmɑ suɑ wɔllɔ nɑ bɔ̃ruɑ nɑ nɛɛ, kon bu yɑrinɑsiɑ bwesenu sɔɔ kɑ tem tukumɔ. 24 Domi bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ kɑ nɛn gere mɛm nɔɔwɛ. Mɑ bɑ nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te disi doke. Mɑ bɑ ben kɔdɛ doke ben bɑɑbɑbɑn bũnu sɔɔ. 25 Nɛnɑ nɑ mɑɑ bu woodɑ wɛ̃ ye yɑ ǹ bu geɑ mɑruɑmmɛ kɑ ye yɑ ǹ bu wɑ̃ɑru wɛ̃ɛmɔ. 26 Nɑ derɑ bɑ disi duurɑ ye bɑ kɑ ben bii gbiikobu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru mɔ̀, kpɑ nɑnum bu mwɑ kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Gusunɔ u koo Isirelibɑn

bũu sɑ̃ɑru kpeesiɑ

27 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, ben bɑɑbɑbɑn tii bɑ mɑn torɑ, bɑ ǹ nɛn ɑrukɑwɑni yibie. 28 Nɑ kɑ bu dɑ tem mɛ sɔɔ mɛ nɑ bu nɔɔ mwɛɛru kuɑ nɑ sire kɑ bɔ̃ri. Miyɑ bɑ ben binɛ doke gungunu giɑ kɑ dɑ̃ɑ kubenu giɑ. Mɑ ye kpuro yɑ kuɑ ben bũu yɑ̃ku yenu. Miyɑ bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko kɑ sere ni bɑ rɑ ko kɑ gberun dĩɑnu kɑ tɑm kpɑ bu turɑre dɔ̃ɔ doke. Ye kpuro yɑ derɑ nɛn mɔru seewɑ. 29 Mɑ nɑ bu bikiɑ nɑ nɛɛ, mbɑ gunguu ni, nìn mi i rɑ n nɑɑmɔ. Sɑɑ yen dɔmɑ ten di, bɑ ben yɑ̃ku yenu sokumɔ gungunu. 30 Yen sɔ̃, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bu ku tii disi koosi nge ben bɑɑbɑbɑ. Bu ku mɑɑ bũnu gɑsiri bu sɑ̃. 31 Wee tɛ̃, bɑ tii disi mɔ̀ bɑ bũnu gɑsirimɔ bɑ kɑ nu kɛ̃nu dɑɑwɑmmɛ mɑ bɑ kɑ nu ben bibu yɑ̃kunu kuɑmmɛ. Yerɑ bɑ tɑmɑɑ bɑ koo bikiɑru ko nɛn mi? Aɑwo, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru nɑ ǹ wurɑmɔ bu bikiɑru ko nɛn mi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 32 Bɑ tɑmɑɑ bɑ koo ko nge bwese ni nu tie, kpɑ bɑ n dɑ̃nu kɑ kpenu sɑ̃ɑmɔ. Adɑmɑ n ǹ koorɔ. 33 Sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru kɑ dɑmɑ kon bu wɔri kpɑ n bu seesi, kpɑ nɑ n bɑndu dii be sɔɔ. 34 Kon bu yɑrɑ bwese tuku nin suunu sɔɔn di mi bɑ yɑrinɛ kpɑ n bu mɛnnɑ n bu nɛn dɑm kɑ nɛn mɔru sɔ̃ɔsi. 35 Kon kɑ bu dɑ gbɑburɔ be tɔnɑ mi goo kun wɑ̃ɑ. Miyɑ kon bu siri. 36 Kon bu siri nge mɛ nɑ ben sikɑdobɑ siri gbɑburɔ sɑnɑm mɛ bɑ wee Egibitin di. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 37 Sɑɑ ye sɔɔ, kon bu tilɑsi ko kɑ sɛnɑ bɑ n kɑ sɑ̃ɑ nge nɛn yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ kpɑ bu ɑrukɑwɑni ye mɛm nɔɔwɑ ye nɑ kɑ bu bɔkuɑ. 38 Kon bu wunɑ ben suunu sɔɔn di be bɑ mɑn seesi kɑ be bɑ sɑ̃ɑ tɔn kɔ̃sobu kpɑ n bu yɑrɑ tem mi bɑ wɑ̃ɑn di. Adɑmɑ bɑ ǹ dɔɔ Isireliɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ be, Isirelibɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 39 Tɛ̃, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ geruɑ ben sɔ̃. Nɑ nɛɛ, bu doo bu ben bũnu sɑ̃. Adɑmɑ ɑmɛn biru, bɑ koo mɑn mɛm nɔɔwɑ. Bɑ ǹ mɑɑ nɛn yĩsiru sɑnkumɔ kɑ ben bũu sɑ̃ɑru. 40 Domi Isirelibɑ kpurowɑ bɑ koo mɑn sɑ̃ Isirelin guurɔ te nɑ gɔsɑ nɛn sɔ̃. Miyɑ kon kɑ bu nɔnu geu mɛɛri. Kpɑ n bu yɑ̃kunu bikiɑ kɑ kɛ̃ɛ gee ni bɑ sɔɔru kuɑ nɛn sɔ̃. 41 Nɑ̀ n bu yɑrɑ bwese tukunun suunu sɔɔn di mi bɑ rɑɑ yɑrinɛ mɑ nɑ bu mɛnnɑmɑ, sɑɑ yerɑ kon bu mwɑ nge yɑ̃ku nubu durorugiru. Bwese tuku ni, nù n wɑ mɛ, kpɑ nu giɑ mɑ nɛnɑ Yinni Gusunɔ Dɛɛro. 42 Mɛyɑ ben tii bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ nɑ̀ n bu kpɑrɑ nɑ kɑ dɑ Isireliɔ mi nɑ ben bɑɑbɑbɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ. 43 Bɑ koo bwisiku dɑɑ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑ yellu, yè sɔɔ bɑ tii disi doke kpɑ bu tii tusi kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑn sɔ̃. 44 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ nɑ̀ n bu sɛɛyɑsiɑ nɛn yĩsirun bɛɛrɛn sɔ̃. N ǹ mɔ ben dɑɑ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑn sɔ̃. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

21

Lɑbɑɑri kɔ̃sɑ Isirelibɑn sɔ̃

1 Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ mɛɛrio sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrɔ, kpɑ ɑ bu gerusi be bɑ wɑ̃ɑ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ mi. 3 A de bu nɛn gɑri swɑɑ dɑki yi kon gere dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mi. A nɛɛ, kon gu dɔ̃ɔ doke, kpɑ dɔ̃ɔ wi, u dɑ̃ɑ bekunu kɑ gbebunu mwɑ. Dɔ̃ɔ wi, kun gbimɔ. Tɔmbu kpurowɑ bɑ koo dɔ̃ɔ soorɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrun di n kɑ dɑ nɔm geuɔ. 4 Tɔmbu kpurowɑ bɑ koo wɑ mɑ nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ dɔ̃ɔ wi sɔ̃ruɑ, u ǹ mɑɑ gbimɔ.

5 Mɑ Esekiɛli u Yinni Gusunɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee bɑ rɑ n kɑ mɑn wɔki bɑ n mɔ̀, sukɑ nɑ rɑ n bu kuɑmmɛ.

6 Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 7 wunɛ, tɔnun bii, ɑ mɛɛrio Yerusɑlɛmu giɑ kpɑ ɑ Isirelin tem kɑ mɛn sɑ̃ɑ yenu gerusi. 8 A Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee ye nɑ gerumɔ ben sɔ̃. Nɑ nɛɛ, kon bu deemɑ, kpɑ n nɛn tɑkobi womɑ yen kɑrɑrun di kpɑ n gemgii kɑ tɔn kɔ̃so go. 9 Kon bɛɛ kpuro kpeerɑsiɑ. Yen sɔ̃nɑ kon nɛn tɑkobi womɑ sɑɑ yen kɑrɑrun di, kpɑ n tɔmbu go sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn di n kɑ dɑ nɔm geuɔ. 10 Tɔmbu kpuro bɑ koo giɑ mɑ nɑ nɛn tɑkobi womɑ sɑɑ yen kɑrɑrun di, nɑ ǹ mɑɑ ye wesiɑmɔ mi. 11 Yen sɔ̃, wunɛ tɔnun bii, ɑ yɑ̃ɑro ɑ weeweenu ko nge wìn gɑbu gɑ bɔɔrɑ. 12 Bɑ̀ n nun bikiɑ mbɑn sɔ̃nɑ ɑ weeweenu mɔ̀, kɑɑ bu wisiwɑ ɑ nɛɛ, lɑbɑɑri kɔ̃sɑ ɑ nuɑ. Yɑ koo mɑɑ tunumɑ. Kpɑ tɔmbun toronu nu kɑrɑ. Bɑ koo gɔmɑ dwiiyɑ. Kpɑ ben wɔrugɔru tu kpe, bu dũunu soonɑ. Wee, yɑ koo nɑ yɑ mɑm tunumɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Tɑkobi yɑ wee

13 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 14 wunɛ tɔnun bii, ɑ tɔmbu gerusio. A bu sɔ̃ɔwɔ ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ,

tɑkobi gɑɑ wee yɑ wee,

yɑ nɔɔ dɛ̃ɛrɑwɑ mɑm mɑm.

15 Yɑ bɑllimɔ,

yerɑ bɑ koo kɑ tɔmbu go.

I tɑmɑɑ bɛɛn bɑndu tɑ ǹ kpeemɔ,*

16 ɑdɑmɑ bɑ tɑkobi ye nɔɔ dɛ̃ɛrɑwɑ bɑ nɛni.

Bɑ ye tɔn gowo nɔmu bɛrie.

17 A gbɑ̃ro, kpɑ ɑ weeweenu ko, wunɛ tɔnun bii.

Domi bɑ ye nɛn tɔmbu Isirelibɑ kɑ ben sinɑmbu suesi.

18 Wee bɑ be kpuro yibɛrɛbɑ nɔmu bɛriɑ.

A wunɛn nɔmɑ bɔkuo,

nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑrɑ wee.

Bɛɛn bɑndu tɑ̀ n wɔrumɑ mɑɑ ni.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.†

19 Tɛ̃ wunɛ tɔnun bii, ɑ bu gerusio.

A tɑkɑ koowo nɔn teeru,

yen biru nɔn yiru, yen biru nɔn itɑ,

ɑ kɑ tɑkobi yen dɑm sɔ̃ɔsi.

Domi yɑ sɑ̃ɑwɑ tɑkobi

ye yɑ kɑ gɔɔ wee.

Gɔɔ bokowɑ yɑ kɑ wee bɑɑmɑn di.

20 Yɑ bɑɑwuren wɔrugɔrun dɑm buɑmɔ.

Yɑ derɑ bɑ wɔrukumɔ.

Wee nɑ derɑ yɑ wɑ̃ɑ bɑɑwuren kɔnnɔwɔ.

Wee yɑ bɑllimɔ nge guru mɑɑkinu,

yɑ sɔɔru sɑ̃ɑ yu kɑ go.

21 Nɑ mɑɑ ye sɔ̃ɔmɔ nɑ mɔ̀,

yu soowo nɔm geu giɑ, kpɑ yu wurɑ nɔm dwɑru giɑ.

Tɑkobi nɔɔ durorɑ wunɛ,

ɑ doo mi bɑ nun tĩi.

22 Nɛ, Yinni Gusunɔn tii, kon tɑkɑ ko kpɑ n nɛn mɔru kpuro sɔ̃ɔsi mɑm mɑm sere yu kɑ sɑrɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Bɑbilonin sinɑ boko

u koo Yerusɑlɛmu wɔri

23 Yinni Gusunɔ u kpɑm geruɑ u nɛɛ, 24 wunɛ tɔnun bii, ɑ swɑɑ yiru yɑbo ye yɑ koo sɔ̃ɔsi mìn di Bɑbilonin sinɑ boko u koo kɑ tɑbu duumɑ. A de ye yiru ye, yu yɑri wuu teun di kpɑ ɑ yen bɑɑyere yĩreru ko yu kɑ sɔ̃ɔsi wuu gèn mi yɑ dɔɔ. 25 Kɑɑ swɑɑ yiru ye kowɑ, tiɑ yɑ n dɔɔ Rɑbɑ giɑ, ye bɑ koo swĩi bu kɑ Amɔnibɑ tɑbu wɔri, tiɑ mɑɑ Yerusɑlɛmu giɑ ye bɑ koo swĩi bu kɑ Yudɑbɑ tɑbu wɔri. 26 Domi wee Bɑbilonin sinɑ boko u wɑ̃ɑ swɑɑ yiru yen kɛɛnɑnɔ u bikiɑru mɔ̀ bũu ni bɑ mɔ̀ Terɑfimun mi, kɑ sɛ̃ɛnu kɑ yɑɑ woru. 27 Mɑ bikiɑ te, tɑ Yerusɑlɛmu sɔ̃ɔsi win nɔm geu sɔɔ. Tɛ̃, u koo woodɑ wɛ̃ bu Yerusɑlɛmu wɔri bɑ n tɑbun kuuki mɔ̀. U koo tɑbu yɑ̃nu yi yi Yerusɑlɛmun kɔnnɔsɔ. Kpɑ bu gungunu kɑ kuku yenu ko mi, bu kɑ ye wɔri. 28 Adɑmɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ tɑmɑɑ win bikiɑ ten gɑri yi ǹ sɑ̃ɑ gem. Domi bɑ tɑmɑɑ u koo bu deri ɑrukɑwɑni ye bɑ kɑ nùn bɔkuɑn sɔ̃. Adɑmɑ u ǹ ben torɑnu duɑri. Yen sɔ̃, u koo bu wɔri. 29 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu sɔ̃ɔmɔ nɑ mɔ̀, wee ben mɛm nɔɔbu sɑri te tɑ sɔ̃ɔsirɑmɔ ben dɑɑ sɔɔ, tɑ mɑn ben torɑnu yɑɑyɑsiɑmɔ mɑ nu bu tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ. Bɑ ǹ mɑɑ nu deri. Yen sɔ̃, kon bu nɔmu doke n mwɑ.

30 Wunɛ mɑɑ Isirelibɑn kpɑro, wunɛn tɔ̃rɑ turuku mɔ̀. Wunɛn torɑnu nu den turɑ mɛ. 31 Bɑ koo wunɛn sinɑ furɔ potɑ. Gɑ̃ɑnu koo kɔsi. Be bɑ tii kɑwe bɑ koo wɔlle suɑrɑ. Kpɑ be bɑ tii sue bu wɔrumɑ. 32 Kon de Yerusɑlɛmu yu ko bɑnsu mɑm mɑm. Yɑ koo koorɑwɑ sɑɑ ye wi kon yen dɑm wɛ̃ u tunumɑ.

Bɑ koo Amɔnibɑ tɑbu wɔri

33 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, wunɛ tɔnun bii, ɑ Amɔnibɑ gerusio ben kom kɔ̃sum mɛ bɑ Isirelibɑ kuɑn sɔ̃. A bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee, bɑ tɑkobi nɔɔ dɛ̃ɛrɑ yɑ bɑllimɔ yɑ bu mɑrɑ yu go. 34 Ben kɑ̃si weesugii ni kɑ gɑri weesugii yin sɔ̃, bɑ koo bu gowɑ nge tɔn kɔ̃sobu be bɑ wiru bɔɔrɑ. Domi ben tɔ̃rɑ turuku mɔ̀, ben torɑnu nu den turɑ mɛ. 35 Bu ben tɑkobibɑ wesio ben kɑrɑnɔ. Kon bu siri mi bɑ bu mɑrɑ. 36 Kon bu mɔru seesi n bu wure nge dɔ̃ɔ kpɑ n bu tɔmbu nɔmu bɛriɑ be bɑ koo bu wɔri kɑ dɑm bu kɑm koosiɑ. 37 Kon de dɔ̃ɔ u bu di, kpɑ ben yɛm mu yɑri ben tem suunu sɔɔ. Bɑ ǹ mɑɑ bu yɑɑyɑmɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

22

Yerusɑlɛmugibun dɑɑ kɔ̃sɑ

1 Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, 2 wunɛ tɔnun bii, ɑ sɔɔru koowo ɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu siri be bɑ sɑ̃ɑ tɔn gowobu mi. A ku sikɑ ko. A de bu bwisiku ben dɑɑ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑn sɔ̃. 3 A bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. Wee bɑ tɔmbu goomɔ. Yerɑ yɑ koo de ben wuu Yerusɑlɛmun tii yu kɑm ko. Wee bɑ bwɑ̃ɑrokunu sekumɔ mɑ bɑ ben tem disi doke. 4 Tɔn be bɑ go mi, ben tɑɑrɛwɑ. Bɑ tii disi doke ye bɑ kɑ tii bwɑ̃ɑrokunu kuɑ. Nge mɛyɑ bɑ kɑ ben wɑ̃ɑrun tɔ̃nu kɑwɑ. Yen sɔ̃nɑ kon de bwese tukunu nu bu yɛ̃ɛ. 5 Be bɑ tomɑ kɑ be bɑ wɑ̃ɑ turuku bɑ koo bu yɛ̃ɛ yèn sɔ̃ ben wuu Yerusɑlɛmun yĩsirɑ bɛɛrɛ biɑ, mɑ yɑ burisire.

6 Wee be, Isirelibɑn sinɑmbu bɑ tɔmbu dɑm dɔremɔ bɑ goomɔ Yerusɑlɛmu ye sɔɔ. 7 Mɑ yen tɔmbu bɑ ben mɛrobu kɑ ben tundobu gɛmɑ. Gɑbɑ sɔbu dɑm dɔremɔ. Gɑbɑ mɑɑ gobekubɑ kɑ gɔminibu tɑki dimɔ. 8 Tɔmbu bɑ ǹ nɛn sɑ̃ɑ yeru dɑɑbu kĩ. Bɑ ǹ mɑɑ kĩ bu nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru mɛm nɔɔwɑ. 9 Gɑbɑ wɑ̃ɑ bɑ ben winsim kɔ̃sɑ gerumɔ bu kɑ nùn go. Mɛyɑ mɑɑ tɔmbu bɑ rɑ bũnun dĩɑnu di gungunun wɔllɔ kpɑ bɑ n sekuru sɑri kookoosu mɔ̀. 10 Gɑbu bɑ wɑ̃ɑ bɑ rɑ kɑ ben tundon kurɔbu kpunɛ. Gɑbu bɑ rɑ mɑm tɔn kurɔbu gɑbe sɑnɑm mɛ bɑ yɑsɑ mɔ̀. 11 Gɑbɑ mɑɑ wɑ̃ɑ bɑ sɑkɑrɑru mɔ̀ kɑ ben bensim kurɔbu, ǹ kun mɛ kɑ ben biin kurɔ ǹ kun mɛ kɑ ben sesu tundo turosibu. 12 Gɑbɑ mɑɑ wɑ̃ɑ be bɑ rɑ wure bu gobi mwɑ bu kɑ tɔmbu go. Gɑbɑ wɑ̃ɑ bɑ rɑ ɑre bɛkɛ kɑsu bɑ̀ n ben winsim gobi bɔkurɑ. Gɑbɑ wɑ̃ɑ be bɑ ben winsim tɑki dimɔ bu kɑ gobi ko. Mɑ bɑ nɛ, Yinni Gusunɔ duɑri mɑm mɑm. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

13 Wee kon bu so be, Yerusɑlɛmugibu ben gbɛnɑ kɑ tɔn be bɑ gon sɔ̃. 14 Nɑ̀ n bu wɔri yen tɔ̃ɔ te, bɑ ǹ ko n mɑɑ dɑm kɑ mwiɑ mɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. Yɑ koo mɑɑ koorɑ. 15 Kon de bu yɑrinɑ bɑ n wɑ̃ɑ bwese tukunu sɔɔ. Kpɑ bu dɑ bɑɑmɑ. Nge mɛyɑ kon kɑ ben disi yi wunɑ Yerusɑlɛmu ye sɔɔn di. 16 Bwese ni nu tie, nu koo bu gɛm. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

17 Yen biru, Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 18 tɔnun bii, wee nɛn nɔni sɔɔ Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑ nge sii bisu ǹ kun mɛ nge sii gɑndu ǹ kun mɛ nge sii kpikisu ǹ kun mɛ nge pɛɛrum ǹ kun mɛ nge sii wɔ̃kusu si bɑ doke sɔwɑtiɑ sɔɔ bu kɑ su sɔwɑ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge sii geesun bisu. 19 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, kon bu mɛnnɑ Yerusɑlɛmu sɔɔ. 20 Nge mɛ bɑ rɑ sii geesu kɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusu kɑ sii kpikisu kɑ sii pɛɛrum mɛnnɛ bu doke sɔwɑtiɑ sɔɔ, kpɑ bu dɔ̃ɔ doke su kɑ yɑndɑ, nge mɛyɑ kon bu mɛnnɑ nɛn mɔru sɔɔ, kpɑ n bu deri bu yɑndɑ. 21 Kon bu mɛnnɑ sube teeru sɔɔ, kpɑ n bu kpɛ̃ɛ nɛn mɔrun sundu sɔɔ kpɑ bu yɑndɑ nge sisu. 22 Nge mɛ sii geesu su rɑ yɑnde dɔ̃ɔ sɔɔ, nge mɛyɑ ben tii bɑ koo yɑndɑ Yerusɑlɛmun suunu sɔɔ. Sɑɑ yerɑ bɑ koo giɑ mɑ nɑ kɑ bu mɔru seewɑ.

23 Yinni Gusunɔ u mɑɑ geruɑ u nɛɛ, 24 tɔnun bii, ɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ben tem mu sɑ̃ɑwɑ nge mi gurɑ ku rɑ nɛ. Yen sɔ̃, kon de mu kɑm ko nɛn mɔrun sɑɑ sɔɔ. 25 Ben sɔmɔbu bɑ sɑ̃ɑwɑ nge gbee sinɑn si su kukirimɔ sɑnɑm mɛ su yɑɑ wɑ su sɛ̃re. Domi bɑ tɔmbu goomɔ. Mɑ bɑ gɑbun gobi kɑ dukiɑ wɔrɑmɔ. Mɑ bɑ derimɔ kurɔ gɔminibu bɑ dɑbiɑmɔ. 26 Ben yɑ̃ku kowobu bɑ ku rɑ nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ. Bɑ ku rɑ mɑɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru bɛɛrɛ wɛ̃. Bɑ ku rɑ wunɑnɛ ye yɑ sɑ̃ɑ nɛgiɑ kɑ ye yɑ ǹ sɑ̃ɑ nɛgiɑ. Bɑ ku rɑ mɑɑ tɔmbu sɔ̃ɔsi ye yɑ dɛɛre kɑ ye yɑ ǹ dɛɛre. Bɑ ku rɑ mɑm nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te mɛm nɔɔwɛ. Ye kpuro sɔɔrɑ bɑ ku rɑ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃. 27 Ben sinɑmbu bɑ sɑ̃ɑwɑ nge gbeeku yɛɛ. Domi bɑ tɔmbu goomɔ bu wɑ bu kɑ ben binɛ suresiɑ. 28 Ben sɔmɔbu bɑ ye kpuro wukirimɔ nge gɑ̃ɑ ni bɑ soo tɛɛni. Wee bɑ bu kɑ̃si weesuginu kɑ gɑri weesugii sɔ̃ɔmɔ. Bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀, gɑri yi bɑ tɔmbu sɔ̃ɔmɔ yi weewɑ nɛn min di. N deemɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ ǹ bu gɑ̃ɑnu sɔ̃ɔwɑ. 29 Tem mɛn tɔmbu bɑ dɑm dɔrenɑmɔ bɑ gbɛnimɔ bɑ sɑ̃ɑrobu kɑ be bɑ ǹ dɑm mɔ tɑɑremɔ. Mɑ bɑ sɔbu tɑki dimɔ bɑ gem birɑmɔ. 30 Wee nɑ goo kɑsu ben suunu sɔɔ u gbɑ̃rɑru bɑni u kɑ sikerenɑ, ǹ kun mɛ u yɔ̃rɑ kururu mi, u kɑ tem mɛ yinɑ n ku kɑ mu kɑm koosiɑ. Adɑmɑ nɑ ǹ goo wɑ. 31 Kon bu mɔru seesiwɑ. Nɑ ǹ yɔ̃rɑmɔ sere nɛn mɔru yu kɑ kpe. Kon de bu bu ben dɑɑn ɑre kɔsie. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

23

Sɑmɑri yɑ sɑ̃ɑ nge kurɔ tɑnɔ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, kurɔbu yiruwɑ bɑ wɑ̃ɑ be kpuro mɛro turo. 3 Mɑ bɑ dɑ bɑ kurɔ tɑnɑru di Egibitiɔ ben wɔndiɑru sɔɔ. Miyɑ bɑ ben bwɑ̃su sɛ̃kurɑ. Bɑ ben toronu bɔkɑsi. 4 Mɔɔn yĩsirɑ Oholɑ. Wɔnɔgirɑ mɑɑ Oholibɑ. Oholɑ u sɑ̃ɑwɑ Sɑmɑri. Oholibɑ u mɑɑ sɑ̃ɑ Yerusɑlɛmu. Nɑ bu suɑ kurɔbu mɑ bɑ mɑn bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu mɑruɑ. 5 Oholɑ wi, u kuɑ nɑɑnɛ sɑrirugii, u kurɔ tɑnɑru wɔri. Mɑ u Asirigibu kĩɑ too too be bɑ wɑ̃ɑ win bɔkuɔ. 6 Tɔn be, bɑ yɑ̃ɑ wunɔmginu doke domi bɑ sɑ̃ɑwɑ tem yɛ̃robu kɑ siri kowobu. Bɑ sɑ̃ɑwɑ ɑluwɑɑsi durɔ burɑbu. Mɑ bɑ mɑɑsɔru yɛ̃. 7 Beyɑ Oholɑ u tii wɛ̃. Be bɑ sɑ̃ɑ Asirin wirugibu mi, be kpurowɑ u kɑ sɑkɑrɑru kuɑ. U bu kĩɑ too sere u ben bũnu sɑ̃wɑ. 8 U ǹ win sɑkɑrɑ te deri te u rɑɑ kuɑ Egibitiɔ. Domi sɑnɑm mɛ u sɑ̃ɑ wɔndiɑ, bɑ rɑ n kɑ nùn kpunɑmɔ bɑ n win bwɑ̃su bɑbirimɔ, mɑ bɑ nùn sɑkɑrɑru kpɛ̃ɛ. 9 Yen sɔ̃nɑ nɑ nùn deri win kĩnɑsi Asirigii ben nɔmuɔ. 10 Mɑ bɑ win yɑ̃nu potirɑ bɑ nùn yɔ̃su tereru. Mɑ bɑ win bibu gurɑ bɑ kɑ doonɑ. Yen biru bɑ win tii go kɑ tɑkobi. U sɛɛyɑsiɑbu wɑ bi bu kuɑ seedɑ tɔn kurɔ be bɑ tien sɔ̃.

Yerusɑlɛmu yɑ sɑkɑrɑru kuɑ

11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, Oholɑn wɔnɔ Oholibɑ u win mɔɔn sɑkɑrɑ kookoo si wɑ. Kɑ mɛ, wigirɑ tɑ boyɑ sere tɑ ǹ kɑ nɔɔ gerurɔ. 12 Mɑ win tii u Asirin tem yɛ̃robu kĩɑ kɑ ben siri kowobu. Tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ ɑluwɑɑsi durɔ burɑbu. Bɑ yɑ̃ɑ burɑnu doke, bɑ mɑɑ mɑɑsɔru yɛ̃. 13 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ wɑ mɑ Oholibɑn tii u disi mɔ. Be kpuro swɑɑ tiɑ yerɑ bɑ swĩi mi. 14 Oholibɑ wi, u mɑm kuɑ ye yɑ sɑkɑrɑru kere. Sɔ̃ɔ teeru u tɔmbun weenɑsibu wɑ bɑ yorusi gɑni sɔɔ. Bɑ bu kuɑwɑ kɑ gɑ̃ɑ swɑ̃ɑnu. Tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ Bɑbilonigibu. 15 Bɑ kpɑki sɛ̃ke pɔrɑɔ, mɑ bɑ dɑwɑni nɔni bwese bwesekɑgii bɔkuɑ wirɔ. Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ nge sinɑmbu bɑ kɑ Bɑbilonigibu weenɛ. 16 Ye u bu wɑ mɛ, yerɑ u bu kĩɑ sere u sɔmɔbu gɔrɑ Bɑbiloni mi. 17 Mɑ bɑ nɑ win mi bɑ kɑ nùn kpunɑ bɑ nùn sɑkɑrɑru kpɛ̃ɛ sere win bwɛ̃rɑ yɔ̃ɔwɑ ben min di. 18 U win sɑkɑrɑ te sɔ̃ɔsi bɑtumɑ sɔɔ. Mɑ nɛn gɔ̃ru gɑ doonɑ win min di nge mɛ gɑ rɑɑ doonɑ win mɔɔn min di. 19 Kɑ mɛ, u sɑkɑrɑ te mɔ̀ u dɔɔwɑ nge mɛ u kuɑ win wɔndiɑrun sɑɑ sɔɔ Egibitiɔ, 20 mi u tii kurɔ dɑmɑ kowobu wɛ̃ be bɑ rɑ n kurɔbu yɔɔmɔ nge kɛtɛkunu ǹ kun mɛ nge dumi.

Yerusɑlɛmun sɛɛyɑsiɑbu

21 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, Oholibɑ, wee ɑ mɑɑ wure ɑ wurɑ sekuru sɑriru sɔɔ te ɑ rɑɑ kuɑ wunɛn wɔndiɑru sɔɔ sɑnɑm mɛ ɑ derɑ Egibitigibu bɑ wunɛn bwɑ̃su bɑburɑ. 22 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Kon de wunɛn yellun kĩnɑsi be ɑ tusɑ mi tɛ̃ bu nun seesi kpɑ bu nɑ bɑɑmɑ kpuron di bu nun wɔri. 23 Beyɑ Bɑbilonigibu kɑ Pekodigibu kɑ Koɑgibu kɑ sere mɑɑ Asirigibu. Ben ɑluwɑɑsi durɔ burɔ be kɑ ben tem yɛ̃robu kɑ ben sinɑmbu kɑ ben tɑbu durɔbu be kpuro bɑ yɔɔwɑ dumin wɔllɔ. 24 Wee bɑ nun wɔrim wee bɑ tɑbu yɑ̃nu nɛni kɑ tɑbu kɛkɛbɑ yi dumi gɑwe. Bɑ mɛnnɑ bɑ dɑbi bɑ kɑ nun sikerenɛ yɑm kpuro. Be kpuro bɑ sii furɔsu doke mɑ bɑ tɛrɛnu nɛni. Kon bu siribu nɔmu sɔndiɑ kpɑ bu nun siri kɑ ben woodɑ. 25 Kon nun mɔru seesi kpɑ n de bu nun wɔri kɑ dɑm. Bɑ koo wunɛn wɛ̃ru kɑ wunɛn swɑsu bɔɔri kpɑ bu nun dɑkurɑ tɑbu sɔɔ, kpɑ bu wunɛn bibu gurɑ. Be bɑ tiɑrɑ kpɑ bu be dɔ̃ɔ mɛni. 26 Bɑ koo wunɛn yɑ̃nu gurɑ kpɑ bu wunɛn burɑ yɑ̃nu wunɑ. 27 Kon wunɛn sekuru sɑriru kpeesiɑ te ɑ mɔ̀ sɑɑ yee yellun di Egibitiɔ. Wunɛn nɔni kun mɑɑ wurɔ ben mi giɑ. A ǹ mɑɑ bu yɑɑyɑmɔ.

28 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, wee nɑ nun bɛri be ɑ tusɑn nɔmuɔ, bèn mi wunɛn bwɛ̃rɑ kun mɑɑ wɑ̃ɑ. 29 Bɑ koo nun nɔni sɔ̃ tusirun sɔ̃ kpɑ bu wunɛn dukiɑ gurɑ bu nun deri kɑ nɔm dirɑ bɑsi mɑm mɑm. Wunɛn sekuru sɑriru kɑ wunɛn sɑkɑrɑ te, tɑ koo sɔ̃ɔsirɑ. 30 Ye kpurowɑ yɑ koo nun deemɑ domi ɑ kɑ bwese tukunu sɑkɑrɑru kuɑ mɑ ɑ tii disi doke bũu sɑ̃ɑrun swɑɑ sɔɔ. 31 A wunɛn mɔɔn yirɑ swĩi. Yen sɔ̃nɑ kon de ɑ nɛn mɔrun nɔrɑ ye nɔ nge wi. 32 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ nɛɛ,

kɑɑ kɑ nɔrɑ ye nɔ

ye wunɛn mɔɔ u kɑ nɔrɑ.

Nɔrɑ ye, yɑ yɑsu, yɑ mɑɑ dɛ̃u.

Yerɑ yɑ koo de bu nun yɛ̃ɛ

bu yɑɑkoru koosi.

Nɔrɑ ye, yɑ nɛn mɔru yibɑwɑ sere kɑ nɔɔwɔ.

33 Yɑ koo nun go nge tɑm

kpɑ yu nun nɔni sɔ̃.

Nɔrɑ ye, yɑ rɑ kɑ nuku sɑnkirɑnu kɑ kɑm kobu nɛwɑ.

Yerɑ wunɛn mɔɔ Sɑmɑri u nɔrɑ.

34 Kɑɑ ye nɔwɑ mɑm mɑm

sere ɑ ye kɔrɑ kɑ donnu

kpɑ ɑ wunɛn tororu mɛɛrɑ ko kɑ yen kɛ̃ki.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

35 Wee ɑ mɑn duɑri mɑ ɑ mɑn deri. Tɛ̃, ɑ wunɛn sekuru sɑrirun ɑre sɔɔwo.

Gusunɔ u Yerusɑlɛmu

kɑ Sɑmɑri tɑɑrɛ wɛ̃

36 Yinni Gusunɔ u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ Oholɑ kɑ Oholibɑ sirio. A bu sɔ̃ɔwɔ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑ. 37 Wee bɑ sɑ̃ɑwɑ kurɔ sɑkɑrɑ kowobu mɑ ben nɔmɑ yɛm yibɑ. Domi bɑ dɑ bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ mɑ bɑ kɑ ben bibu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu mɔ̀. N deemɑ nɛnɑ bɑ rɑɑ bii be wɛ̃. 38 Wee ye bɑ mɑɑ mɑn kuɑ. Bɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru disi doke, mɑ bɑ ǹ nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugirun woodɑ mɛm nɔɔwɛ. 39 Domi dɔmɑ te bɑ duɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔ bɑ kɑ ben bibu bũu yɑ̃kunu kuɑ mɑ bɑ tu disi doke. Yenin bweserɑ bɑ kuɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun sɔɔwɔ. 40 Yen biru, bɑ mɑɑ sɔmɔbu gɔrɑ bu bu durɔbu kɑsuɑmɑ sɑɑ tontonden di. Mɑ durɔ be, bɑ seemɑ bɑ nɑ. Sɑɑ yerɑ bɑ woburɑ mɑ bɑ kiro doke mɑ bɑ ben burɑ yɑ̃nu doke durɔ ben sɔ̃. 41 Mɑ bɑ dɑ bɑ sinɑ kitɑ burɑnu sɔɔ. Tɑbulu yɑ yii ben wuswɑɑɔ yèn wɔllɔ bɑ nɛn turɑre ye bɑ rɑ dɔ̃ɔ doke kɑ gum nubu durorugim sɔndi. 42 Mɑ tɔn dɑbirɑ bu nɑɑwɑ te tɑ ǹ gɑ̃ɑnun bwisikunu mɔ, tɑ wure. Tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ Sebɑgibu be bɑ nɑ sɑɑ gbɑburun di. Mɑ bɑ kurɔ be sumi dokeɑ nɔm wĩinɔ, mɑ bɑ mɑɑ bu sinɑ furɔ burɑsu dokeɑ winɔ. 43 Yerɑ nɑ nɛɛ, bɑɑ kɑ wi u tɔkɔ kuɑ sɑkɑrɑ te sɔɔ, u ko n tu mɔ̀wɑ u n dɔɔ? Durɔbɑ ko n mɑɑ nùn nɑɑwɑmmɛ? 44 Wee durɔbu bɑ rɑ nɛ bu kɑ nùn dendi nge kurɔ tɑnɔ. Nge mɛyɑ bɑ Oholɑ kɑ Oholibɑ kuɑ be, be bɑ sɑnkire. 45 Adɑmɑ gemgibu bɑ koo kurɔ be siri bu bu tɑɑrɛ wɛ̃ ben sɑkɑrɑrun sɔ̃ kɑ tɔn be bɑ gon sɔ̃. Domi ben nɔmɑ yɑ yɛm yibɑ.

46 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, kon de tɔn dɑbiru tu dɑ tu bu wɔri kpɑ tu bu nɔni swɑ̃ɑru kpɛ̃ɛ, kpɑ tu ben dukiɑ gurɑ. 47 Kpɑ tu bu kpenu kɑsuku tu go, kpɑ tu bu bɔtiri kɑ tɑkobi. Kpɑ tu ben bibu go tu ben yɛnusu dɔ̃ɔ mɛniki. 48 Nge mɛyɑ kon kɑ sɑkɑrɑru kpeesiɑ tem mɛ sɔɔ. Kon tɔn kurɔ bɑɑwure sɔ̃ u ku mɑɑ ben mɑɑbu yiru yen yirɑ swĩi. 49 Domi bɑ sɑkɑrɑru kuɑ bɑ bũnu sɑ̃wɑ. Yen sɔ̃, bɑ koo ben torɑnun ɑre sɔbe. Nge mɛyɑ bɑ koo kɑ giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

24

Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑ

nge weke te tɑ wuuru diirɑ

1 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ nɔɔbɑ nnɛsen suru wɔkurusen sɔ̃ɔ wɔkuruse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 wunɛ tɔnun bii, ɑ gisɔn tɔ̃ɔ te yoruo. Domi gisɔrɑ Bɑbilonin sinɑ boko u koo Yerusɑlɛmu tɑrusim tore. 3 A nɛn tɔmbu mɛm nɔɔ sɑri be mɔn teni sɔ̃ɔwɔ ɑ kɑ bu kirɔ ko. A nɛɛ, nɛnɑ nɑ nun yiire nɑ nɛɛ,

ɑ sii wekeru suo kpɑ ɑ tu nim doke.

4 Kpɑ ɑ yɑɑ tɑɑrun yɑɑ geɑ kɑ yɑɑ nɔmun yɑɑ geɑ suɑ ɑ doke mi.

Yen biru, kpɑ ɑ yɑɑ kuku bɔrɔkɔbɑ sɔndi yen wɔllɔ.

5 A mɑɑ yɑ̃ɑ geeru gɔsio wunɛn yɑ̃ɑ gɔ̃ɔn di

kpɑ ɑ ten yɑɑ doke weke te sɔɔ.

Kpɑ ɑ doo dɑ̃ɑ doke

ɑ yɑɑ ye kpuro yike yu ye

sere kɑ yen kukunɔ.

6 Kpɑ ɑ yɑɑ ye wunɑ tiɑ tiɑ.

Bɑɑ yen tiɑ ɑ ku rɑ deri mi.

Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ.

Nɑ nɛɛ, Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑwɑ bɔ̃rurɑ yen tɔn goberun sɔ̃.

Yɑ sɑ̃ɑwɑ nge sii weke te tɑ wuuru diire,

te bɑ ǹ kpɛ̃ bu teɑ bu nɑɑmwɛ.

7 Yɛm mɛ Yerusɑlɛmu yɑ yɑri mi,

mu wɑ̃ɑwɑ yen suunu sɔɔ.

Yɑ mu yɑriwɑ kperu wɔllɔ,

n ǹ mɔ tem dirɑ sɔɔ tuɑ yu sere mu wukiri.

8 Tɛ̃ kon yɛm mɛ deri kpee ten wɔllu mi,

mi mu ǹ berurɔ,

kpɑ nɛn mɔru yu ku kɑ se

n Yerusɑlɛmu ye mɔru kɔsie.

9 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Yerusɑlɛmu yɑ sɑ̃ɑwɑ bɔ̃rurɑ yen tɔn goberun sɔ̃.

Nɛn tii kon dɑ̃ɑ sube bɑkɑru ko.

10 A dɑ̃ɑ tɑɑsio kpɑ ɑ dɔ̃ɔ doke

kpɑ ɑ de yɑɑ ye, yu ye mɛtɛ mɛtɛ.

A ye kpee yɑ̃nu dokeo

kpɑ ɑ de yen kukunu nu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ mɑm mɑm.

11 Yen biru, ɑ weke dii te sɔndio dɔ̃ɔ gɛ̃ɛ sɔɔ

sere tu swĩɑ tu swɛ̃rɑ.

Kpɑ disi ni nu rɑɑ wɑ̃ɑ te sɔɔ nu kpe

tɑ kun mɑɑ wuuru diire.

12 Kɑ mɛ, kookɑri ye, yɑ koo kɑm kowɑ, domi dɔ̃ɔ kun kpɛ̃ u wuu diirɑm mɛn bweseru kpeesiɑ. 13 Nge mɛyɑ Yerusɑlɛmu yɑ disi duurɑ yen torɑ ni yɑ kuɑn sɔ̃. Wee nɑ kĩɑ n ye dɛɛrɑsiɑ ɑdɑmɑ yɑ ǹ wure. Yen sɔ̃ tɛ̃, yɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ yu dɛɛrɑ sere nɛn mɔru yu kɑ sure. 14 Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. Kon ye siriwɑ nge mɛ yen dɑɑ yɑ nɛ, nɑ ǹ yen wɔnwɔndu mɔ̀. Yɑ koo mɑɑ koorɑ. Kon ye kowɑ nɑ ǹ sikɑ mɔ̀. Nɑ ǹ biru wurɑmɔ.

Esekiɛlin kurɔn gɔɔ

15 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 16 tɔnun bii, kon nun wi ɑ kĩru bo goori subɑru sɔɔ. Adɑmɑ ɑ ǹ yɛ̃ron gɔɔ yeru mɔ̀. A ǹ win gɔɔ sinɑmɔ. A ǹ mɑɑ gɔɔ sumɔ win sɔ̃. 17 A weeweenu koowo wunɛn tii sɔɔ ɑ ku de goo u nɔ. A ku gɔɔ sinɑ. A wunɛn dɑwɑni bɔkuo kpɑ ɑ wunɛn bɑrɑnu doke nge mɛ ɑ rɑ ko. A ku wunɛn wuswɑɑ wukiri. A ku mɑɑ gɔɔ dĩɑnu di.

18 Yerɑ Esekiɛli u ye tɔmbu sɔ̃ɔwɑ bururu mɑ yen yokɑ win kurɔ u kpunɑ u gu. Yen sisiru bururu mɑ u kuɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn yiire. 19 Yerɑ tɔmbu bɑ nùn bikiɑmɔ bɑ mɔ̀, u bu tubusio ye u mɔ̀ mi. 20 Yerɑ u bu wisɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔwɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 21 u be Isirelibɑ gɑri yini sɔ̃ɔwɔ u nɛɛ, wi, Yinni Gusunɔ u koo de bu win sɑ̃ɑ yeru kɔsuku tèn sɔ̃ bɑ tii sue kɑ te bɑ̀ n mɛɛrɑ bɑ rɑ n nuku dobu mɔ̀ kɑ tè sɔɔ bɑ ben yĩiyɔbu doke. Bɑ koo ben bii be bɑ tie Yerusɑlɛmuɔ mwɛɛri bu go. 22 Bɑ koo kowɑ nge mɛ Esekiɛli u kuɑ. Bɑ ǹ ben wuswɑɑ wukirimɔ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃, bɑ ǹ mɑɑ gɔɔ dĩɑnu dimɔ. 23 Bɑ koo ben dɑwɑni bɔkewɑ kpɑ bu ben bɑrɑnu doke. Bɑ ǹ koo gɔɔ yeru ko, bɑ ǹ koo mɑɑ gɔɔ swĩ. Adɑmɑ bɑ koo woorɑ ben torɑnun sɔ̃ kpɑ bɑ n weeweenu mɔ̀. 24 Wi, Esekiɛli u ko n sɑ̃ɑwɑ yĩreru ben suunu sɔɔ. Bɑ koo kowɑ nge mɛ u kuɑ. Sɑnɑm mɛ yebɑ kpuro yɑ koo bu deemɑ, sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ Yinni.

25 Yen biruwɑ Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, u koo de Isirelibɑ bu win sɑ̃ɑ yeru biɑ te tɑ sɑ̃ɑ ben kuku yeru mi, te bɑ̀ n mɛɛrɑ tɑ rɑ bu nuku dobu wɛ̃ mi, kɑ tèn sɔ̃ bɑ tii sue mi, mɑ bɑ ben yĩiyɔbu doke te sɔɔ. Yen biru kpɑ u de ben bibu bu gbisuku. 26 Sɑnɑm mɛ kɛ̃si ni, nu koo bu deemɑ, goo u koo nu kisirɑri kpɑ u nɑ u nun sɔ̃. 27 Yen tɔ̃ɔ te, wunɛn nɔɔ gɑ koo wukiɑrɑ kpɑ ɑ kɑ yɛ̃ro gɑri ko. Wunɑ kɑɑ n sɑ̃ɑ yĩreru wunɛn tɔmbun sɔ̃. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛ Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni.

25

Gɑri yi bɑ geruɑ Amɔnibɑn sɔ̃

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ wuswɑɑ sĩiyɔ Amɔnibɑn mi giɑ. 3 Kpɑ ɑ bu sɔ̃ ɑ nɛɛ, bu nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri swɑɑ dɑkio bu nɔ. Yèn sɔ̃ bɑ yɛ̃ɛ sɑnɑm mɛ nɛn sɑ̃ɑ yerɑ disi duurɑ kɑ yèn sɔ̃ Isirelibɑ bɑ kɑm kuɑ mɑ bɑ Yudɑbɑ yoru mwɑ bɑ kɑ doonɑ, 4 yen sɔ̃ tɛ̃, kon bu sɔ̃ɔ yɑri yerugibu nɔmu bɛriɑ, kpɑ bu ben kɑrɑbɑ girɑ ben tem suunu sɔɔ, kpɑ bu ben wɑ̃ɑ yenu ko mi. Beyɑ bɑ koo ben dɑ̃ɑ mɑrum di kpɑ bu ben sɑbenun bom nɔ. 5 Kon de Rɑbɑ yu ko yooyoosun kpɑrɑ yeru kpɑ ben tem kpuro mu n sɑ̃ɑ yɑ̃ɑnun wɑ̃ɑ yeru. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

6 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, yèn sɔ̃ bɑ tɑki kuɑ, bɑ yɔ̃ɔkɑ mɑ bɑ nuku dobu kuɑ sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ nɔni sɔ̃ɔre, 7 yen sɔ̃nɑ tɛ̃, kon bu nɔmu dɛmiɛ, kpɑ n bu bwesenu gɑnu nɔmu bɛriɑ nge gbeeku yɛɛ. Kon bu kpeerɑsiɑ bwesenun suunu sɔɔn di kpɑ bu kɑm ko mɑm mɑm. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Gɑri yi bɑ geruɑ Mɔɑbubɑn sɔ̃

8 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, yèn sɔ̃ Mɔɑbubɑ kɑ Edɔmubɑ bɑ nɛɛ, Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ tiɑ kɑ bwese ni nu tie hɑnduniɑ ye sɔɔ, 9 yen sɔ̃ tɛ̃, u koo wuu si wɔri si su dɑm mɔ mi, si su ǹ derimɔ bu Mɔɑbubɑn tem du. Wuu si, su koo wɔrukuwɑ tiɑ tiɑ bɑɑ kɑ si su burɑm bo nge Bɛti Yesimɔti kɑ Bɑɑli Mɛɔni kɑ Kiriɑtɑimu. 10 U koo dewɑ sɔ̃ɔ yɑri yerugibu bu bu wɔri nge mɛ bɑ Amɔnibɑ kuɑ sere bɑ ǹ mɑɑ bu yɑɑyɑmɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 11 Bɑ koo win siribu wɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ wiyɑ u sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Gɑri yi bɑ geruɑ Edɔmubɑn sɔ̃

12 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, yèn sɔ̃ Edɔmubɑ bɑ torɑ bɑ Yudɑbɑ mɔru kɔsie, 13 yen sɔ̃ tɛ̃, u koo bu nɔmu dɛmiɛ kpɑ u tɔmbu kɑ sɑbenu go. U koo de ben tem mu ko bɑnsu sɑɑ Temɑnin di n kɑ dɑ Dedɑniɔ, kpɑ mɛn tɔmbu bu gbisuku tɑbu sɔɔ. 14 U koo de win tɔmbu Isirelibɑ bu bu mɔru kɔsie. Bɑ koo bu kuɑ nge mɛ win mɔru yɑ kpɑ̃ɑru nɛ kpɑ bu giɑ mɑ bɑ ku rɑ nùn tore kɑm. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

Gɑri yi bɑ geruɑ Filisitibɑn sɔ̃

15 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, wee Filisitibɑ bɑ Isirelibɑ mɔru kɔsie kɑ dɑm domi bɑ sɑ̃ɑwɑ ben yibɛrɛbɑ sɑɑ yellun di. 16 Yen sɔ̃ tɛ̃, u koo bu win nɔmu dɛmiɛ kpɑ u be kpuro kpeerɑsiɑ be, be bɑ wee Keretin di bɑ kɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun goorɔ. 17 U koo bu sɛɛyɑsiɑ u mɔru kɔsiɑ kɑ dɑm. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ wiyɑ u sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

26

Gɑri yi bɑ geruɑ Tirin sɔ̃

1 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑsen surun tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Esekiɛli gɑri kuɑ. U nɛɛ, 2 tɔnun bii, wee Tirigibu bɑ Yerusɑlɛmu yɛ̃ɛmɔ bɑ mɔ̀, wee yɑ kɑm kuɑ yèn mi giɑ tɔmbu bɑ rɑ rɑɑ kpe bɑ̀ n gɑm dɔɔ. Tɛ̃ ben mi giɑ tɔmbɑ koo wurɑ kpɑ be, bu gobi ko. Domi Yerusɑlɛmu yɑ kuɑ bɑnsu. 3 Yen sɔ̃ tɛ̃, Yinni Gusunɔ u koo Tiri ye mɔru seesi u de bwese dɑbinu nu ye wɔri nu tɛriɑ nge mɛ dɑɑrɑ rɑ nim yibu. 4 Kpɑ nu yen gbɑ̃rɑnu kɔsuku kɑ yen tɑbu durɔbun kuku yenu. Nu koo ye kpuro kɛrɑwɑ mɑm mɑm kpɑ Tiri ye, yɑ n sɑ̃ɑ nge kpee sɑɑrɑ. 5 Yɑ koo kowɑ nge tem bureru te tɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃ku sɔɔ mi surɔkɔbɑ bɑ rɑ ben yɑ̃ɑkoronu kewe. Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ. Bwese tukunu nu koo nɑ nu wuu ge wɔri. 6 Kpɑ nu be bɑ wɑ̃ɑ gen turuku go go. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ wiyɑ u sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

7 Wee ye Yinni Gusunɔ u mɑɑ geruɑ. U nɛɛ, u koo de Bɑbilonin sinɑ boko wi u sinɑmbu kpuro dɑm kere u nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di u Tiri ye wɔri. U koo nɑ kɑ dumi kɑ tɑbu kɛkɛ be dumi gɑwe kɑ sere mɑɑsɔbu kɑ tɑbu kowo dɑbi dɑbinu. 8 U koo Tirin bɑru kpɑɑnu kpuro kpeerɑsiɑ. Tɑbu kowobu bɑ koo kuku yenu gbe kpɑ bu tɑbu sĩɑ kpĩ bɑ n tɛrɛnu nɛni bu kɑ tii gɑnɛ. 9 Bɑ koo Tiri yen gbɑ̃rɑnu kɔsuku bu suriri kɑ ben tɑbu yɑ̃nu. 10 Kpɑ ben dumi dɑbi dɑbi ten tuɑ yu ye wukiri kpɑ yen gɑni yi n diirimɔ mɑɑsɔbun wɔkinun sɔ̃ kɑ tɑbu kɛkɛ ben wɔkinun sɔ̃. Domi bɑ koo Tiri ye wɔriwɑ nge wuu ge bɑ kɑmiɑ kɔ. 11 Bɑ koo kɑ dumi swɛɛ kpuro swĩiwɑ kpɑ bɑ n tɔmbu goomɔ kɑ tɑkobi kpɑ bu yen bũu sɑ̃ɑ yenun gberebɑ suriri bèn sɔ̃ yɑ woo kɑnɑmɔ. 12 Bɑ koo yen dukiɑ kɑ yen kiɑ ni yɑ dɔrɑmɔ gurɑwɑ nge ye bɑ tɑbu diimɑ kpɑ bu yen gbɑ̃rɑnu kɑ yen dii geenu kɔsuku bu suriri kpɑ bu yen kpenu kɑ yen dɑ̃ɑ kɑ yen kɛ̃ki gurɑ bu sure nim wɔ̃ku sɔɔ. 13 U koo de ben womusu su nɔru ko. Bɑ ǹ mɑɑ mɔrɔkunun swĩi nɔɔmɔ mi. 14 U koo de yu kowɑ nge kpee sɑɑrɑ yèn wɔllɔ surɔkɔbɑ bɑ ko n dɑ ben yɑ̃ɑkoronu kewe. Bɑ ǹ yen bɑnsu seeyɑmɔ. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

15 Wee ye Yinni Gusunɔ u gerumɔ Tiri yen sɔ̃. U nɛɛ, be bɑ wɑ̃ɑ n tomɑ nim wɔ̃kun goorɔ, bɑ̀ n nuɑ Tiri yɑ bɑnsu kuɑ mɑ bɑ be bɑ mɛɛrɑ wɑn weeweenu nɔɔmɔ, bɑ koo diiri. 16 Wee tem mɛn kpɑro be bɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun berɑ giɑ kpuro bɑ koo se ben sinɑ kitɑnun di bu ben yɑbe bɑkɑnu kɑ ben yɑbe ni bɑ sɔmɑ doke potiri bɑ n wurure bɑ n sɔ̃ temɔ. Sɑɑ kpuro sɔɔ, bɑ ko n bɛrum soorewɑ kpɑ bɑ n nuki sɑnkire Tirin sɔ̃. 17 Bɑ ko n gɔɔ wuri mɔ̀ Tirin sɔ̃ bɑ n mɔ̀,

wee yɑ kɑm kuɑ ye, ye yɑ rɑɑ yĩsiru yɑrɑ mi.

Ye, yèn tɔmbu bɑ rɑɑ dɑbiru bo nim wɔ̃kun berɑ mi giɑ.

Beyɑ bɑ rɑɑ mɑɑ dɑm bo,

mɑ be bɑ kɑ bu sikerenɛ bɑ bu nɑsie.

18 Wee be bɑ wɑ̃ɑ tem burenɔ

bɑ diirimɔ Tiri yen kɑm kobun sɔ̃.

Be bɑ tomɑ bɑ kɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun goorɔ

bɑ nɑnde yen kpeerun sɔ̃.

19 Wee ye Yinni Gusunɔ u mɑɑ geruɑ. U nɛɛ, u koo de Tiri yu ko bɑnsu kpɑ goo u kun mɑɑ wɑ̃ɑ mi. Sɑnɑm mɛyɑ u koo de nim wɔ̃kun nim mu ye wukiri kpɑ ye kpuro yu num yɑ n wɑ̃ɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ mi yeruku tɔmbɑ kpĩ. 20 U koo de yu dɑ sere tem sɔɔwɔ mi yeruku tɔmbɑ wɑ̃ɑ kpɑ yɑ n kɔ̃ɔre mi. U koo de yɑ n wɑ̃ɑ mi kɑ gɔribu. Goo kun mɑɑ sinɑmɔ ye sɔɔ. Yɑ ǹ mɑɑ ɑyeru wɑsi wɑsobun suunu sɔɔ. 21 Tɔmbɑ koo nɑndɑ ye yɑ koo ye deemɑn sɔ̃. Yɑ ǹ ko yɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ gɑ̃ɑnu. Domi bɑ koo ye kɔsukuwɑ mɑm mɑm kpɑ bu ye kɑsu bu biɑ. Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

27

Wuri yi bɑ kuɑ Tirin bɑnsun sɔ̃

1 Esekiɛli u nɛɛ, Tiri, Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 n nun gɔɔ wuri kuo, 3 n nun sɔ̃ n nɛɛ, wunɛ Tiri ɑ wɑ̃ɑwɑ nim wɔ̃kun goorɔ mɑ ɑ kɑ bwese dɑbinu tenkuru mɔ̀. Ye Yinni Gusunɔ u geruɑ wee. U nɛɛ,

wunɛ Tiri, ɑ rɑ rɑɑ nɛɛ, ɑ sɑ̃ɑwɑ wuu burɔ.

4 Wunɛn dɑm mu wɑ̃ɑwɑ sere nim wɔ̃kuɔ.

Be bɑ nun bɑnɑ, bɑ nun kuɑwɑ nge goo nimkuu burɔ.

5 Mɑ bɑ wunɛn wɑsi kuɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sipɛrɛ ye yɑ wee Senirin di.

Mɑ bɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru ye yɑ wee Libɑnin di suɑ

bɑ kɑ wunɛn beku sɔretiru kuɑ.

6 Mɑ bɑ wunɛn sɛsɛnu kuɑ kɑ Bɑsɑnin dɑ̃ɑ geɑ ye bɑ mɔ̀ sɛɛni.

Mɑ bɑ wunɛn kitɑnu kuɑ kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ buyi

ye bɑ kɑ nɑ sɑɑ Kitimun di

mɑ bɑ nu suunu donnu mɑni.

7 Mɑ bɑ beku ni bɑ koo nun kɑreɑ kuɑ Egibitiɔ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii

bɑ sɔmɑ doke.

Beku ni, nu sɑ̃ɑwɑ nge wunɛn gidi bɔrɑ.

Mɑ bɑ bekɑ ye yɑ rɑ wunɛn kiɑnu wukiri kuɑ kɑ wɛ̃ɛ gɑɑdurɑgii,

kɑ mɑɑ wɛ̃ɛ wunɔmgii yi yi wee sɑɑ tem bure te bɑ mɔ̀ Sipun di.

8 Sidonigibu kɑ Aɑfɑdibɑ bɑ rɑ wunɛn sɛsɛnu bwie

kpɑ wunɛgii be bɑ yɛ̃ru bo bɑ n bu kpɑre.

9 Gebɑlin nɔmɑn sɔm kowo be bɑ sɔmɑ ye yɛ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ,

berɑ bɑ rɑ wunɛn wɔrusu kɔre.

Be bɑ tenkuru mɔ̀ kɑ goo nimkusu kpuro,

bɑ rɑ yɔ̃rewɑ wunɛn mi bu wunɛn kiɑru dwe.

10 Pɛɛsibɑ kɑ Ludibɑ kɑ Putigibun tii bɑ rɑɑ sɑ̃ɑwɑ wunɛn tɑbu kowobu.

Bɑ sɑ̃ɑwɑ tɑbu durɔbu kɑ gem.

Wunɛn miyɑ bɑ rɑ ben tɛrɛnu kɑ ben sii furɔ kɔkɔnu bwɛ̃

kpɑ ye kpuro yɑ n nun bɛɛrɛ doke.

11 Aɑfɑdibɑ kɑ wunɛn tiin tɑbu kowobɑ bɑ rɑ wunɛn gbɑ̃rɑru kɔ̃su bu kɑ sikerenɑ. Tɑbu kowo dɑmgibu gɑbɑ bɑ rɑ mɑɑ wunɛn kuku yenu kɔ̃su. Wunɛn gbɑ̃rɑrɔwɑ bɑ rɑ ben tɛrɛnu bwɛ̃ kpɑ nu n nun bɛɛrɛ doke.

Tiri yɑ sɑ̃ɑwɑ wuu bɔkɔ

gèn mi bɑ rɑ tenkuru ko

12 Tiri, wunɛn ɑrumɑni bɑkɑn sɔ̃nɑ Tɑɑsisigibu bɑ rɑ tenkuru nɛ wunɛn mi. Beyɑ bɑ rɑ n kɑ kiɑnu nɑɑmɔ wunɛn yɑburɔ. Niyɑ sii geesu, kɑ sii wɔ̃kusu, kɑ sii kpikisu, kɑ sii pɛɛrum. 13 Wunɛ kɑ Gɛrɛkibɑ, kɑ Tubɑligibu, kɑ Mɛsɛkigibun tii i rɑ tenkuru koosinɛ. Bɑ rɑ kɑ nun yobu kɑ gɑ̃ɑ ni bɑ sekɑ kɑ sii gɑndu kiɑru dweeri. 14 Togɑɑmɑgibu bɑ rɑ mɑɑ dumi yi bɑ rɑ kɑ sɔmburu ko kɑ yi bɑ rɑ kɑ tɑbu de kɑ kɛtɛkunu dɔrɑm nɛ wunɛn yɑburɔ. 15 Wunɛ kɑ Dedɑnigibu kɑ be bɑ wɑ̃ɑ tem bureru giɑ kpuro i rɑ mɑɑ tenkuru koosinɛ. Bɑ rɑ nun wunɛn dibu kɔsie kɑ suunu donnu kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ ebɛni. 16 Wunɛ mɑɑ kɑ Sirigibu i rɑ tenkuru koosinɛ. Gɑ̃ɑ dɑbinɑ bɑ rɑ nun dweeri kpɑ bu kɑ nun kpee gobiginu nɑɑwɑ ni nu sɑ̃ɑ nge yɑkɑ bekusu, kɑ beku gɑɑdurɑginu, kɑ beku ni bɑ sɔmɑ dokeɑ, kɑ beku ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii, kɑ nim wɔ̃kun kpee burɑnu,* kɑ kpee gobigii ni nu sɔ̃ri. 17 Wunɛ kɑ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ i rɑ tenkuru koosinɛ. Bɑ rɑ kɑ nun ɑlikɑmɑ ye yɑ wee Minitin di kɑ pɛ̃ɛ bwese bwesekɑ kɑ tim kɑ gum kɑ sere gum sɑwɑrɑm kiɑru dweeri. 18 Wunɛ kɑ Dɑmɑsigibu i rɑ tenkuru koosinɛ wunɛn ɑrumɑni bɑkɑn sɔ̃. Bɑ rɑ kɑ nun tɑm mɛ mu wee Hɛlubonin di kɑ wɛ̃ɛ kpiki yi bɑ kuɑ kɑ yɑ̃ɑ sɑnsu kiɑru dweeri. 19 Sɑɑ Usɑlin di, Yɑfɑnigibu kɑ Gɛrɛkibɑ bɑ rɑ kɑ kiɑnu nɛ wunɛn yɑburɔ. Niyɑ, sisu kɑ dɑ̃ɑ gɑɑ kɑ sere dɑ̃ɑ kiki nubu durorugisu kpɑ bu kɑ nun ye kpuro kiɑru dweeri. 20 Wunɛ kɑ Dedɑnigibu i rɑ tenkuru koosinɛ kpɑ bu nun gɑɑri bekɑ dɔre. 21 Wunɛ kɑ Dɑɑrububɑ kɑ Kedɑɑn wirugibu i tenkuru koosinɑmɔ. Bɑ rɑ nun kiɑru dweeriwɑ kɑ yɑ̃ɑ kpɛmminu kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu kɑ sere mɑɑ bonu. 22 Wunɛ kɑ Sebɑn tenkubɑ kɑ Rɑmɑgibu i rɑ tenkuru koosinɛ. Bɑ rɑ kɑ turɑre ye yɑ geɑ bo nɛ wunɛn yɑburɔ kɑ kpee gobiginu bwese bwesekɑ kɑ sere mɑɑ wurɑ. 23 Wunɛ kɑ Hɑrɑnigibu kɑ Kɑnnɛgibu kɑ Edɛnigibu kɑ Sebɑn tenkubɑ kɑ Asirigibu kɑ Kilimɑdigibu i rɑ tenkuru koosinɛ. 24 Yɑ̃ɑ gobiginɑ bɑ rɑ kɑ nun kiɑru dweeri. Yɑ̃ɑ ni bɑ rɑ kɑ nɛ wunɛn yɑburɔ niyɑ, yɑbe gɑɑdurɑginu kɑ yɑbe ni bɑ sɔmɑ doke kɑ bekɑ ye bɑ sɔmɑ doke kɑ sere mɑɑ wɛ̃ɛ dɑmgii yi bɑ tɑrɑ.

Bɑ Tiri gɔɔ swĩiyɑmmɛ

25 Tɑɑsisin goo nimkusɑ su rɑ n wunɛn kiɑnu sɔɔwɑ.

Mɑ wunɛn dukiɑ kɑ wunɛn bɛɛrɛ yɑ kpɛ̃ɑ nim wɔ̃kun berɑ mi giɑ.

26 Goo tɛmɔbu bɑ kɑ nun bɔsu nim bɑkɑm sɔɔ.

Adɑmɑ woo gɑgɑ koo nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di

gu nun kɔsuku nim wɔ̃ku gen suunu sɔɔ.

27 Wunɛn dukiɑ kɑ wunɛn kiɑnu

kɑ be bɑ rɑ wunɛn sɛsɛnu bwie kɑ be bɑ rɑ bu kpɑre

kɑ be bɑ rɑ wunɛn wɔrusu kɔre kɑ wunɛn kiɑ dɔrobu

kɑ wunɛn tɑbu kowobu kɑ sere be kpuro be bɑ wɑ̃ɑ wunɛn tii sɔɔ

bɑ koo num nim wɔ̃kun sɔɔwɔ dɔmɑ te ɑ wɔrumɑ.

28 Be bɑ rɑ nun kpɑre bɑ koo kuuki ko

kpɑ nim wɔ̃kun goonu nu diiri.

29 Be bɑ wunɛn sɛsɛnu bwiɑmɔ kɑ be bɑ bu kpɑre,

be kpuro bɑ koo sɑrɑwɑ wunɛn min di bu nɑ tem dirɑɔ.

30 Bɑ koo nɔɔgiru suɑ

bu nun wuri kɔ̃si koosi

kpɑ bu tii tuɑ wisi winɔ

bu bindi torom sɔɔ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

31 Bɑ koo ben winu kɔni wunɛn sɔ̃,

kpɑ bu sɑɑkibɑ dewe

bu nun gɔɔ swĩiyɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

32 Ben nuku sɑnkirɑ ni sɔɔ,

bɑ koo nun womu koosi bu nɛɛ,

wunɛ Tiri, ɑ ǹ kɑ wuu gɑgu weenɛ.

Wee ɑ kɑm kuɑ nim wɔ̃kun suunu sɔɔ.

33 Sɑnɑm mɛ ɑ wunɛn tenkuru mɔ̀ tɔn dɑbirɑ ɑ rɑ diisie.

Wunɛn dukiɑ kɑ wunɛn kiɑnun kpɑ̃ɑrun sɔ̃,

ɑ derɑ sinɑmbɑ kuɑ dukiɑgibu.

34 Adɑmɑ ɑ kɔsikirɑ ɑ wɔri nim wɔ̃kun sɔɔwɔ

mɑ wunɛ kɑ wunɛn kiɑnu kɑ wunɛn tɔn dɑbi te kpuro i nim diirɑ.

35 Be bɑ wɑ̃ɑ tem burenu sɔɔ bɑ nuki sɑnkire wunɛn sɔ̃.

Mɑ ben sinɑmbu bɑ bɛrum soore bɑ wuswɑɑ burisinɛ.

36 Tem tukum tenku be bɑ koo sɑrɑ mi, biti koo bu mwɑ

kpɑ bu nun wiɑ koosi.

Domi ɑ kɑm kuɑ.

A ǹ kɑɑ n mɑɑ wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑ.

28

Gɑri yi bɑ geruɑ

Tirin sunɔn sɔ̃

1 Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ Tirin sunɔ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, wee u tii suɑ sere u gerumɔ u mɔ̀, wiyɑ u sɑ̃ɑ Gusunɔ. Mɑ u sɔ̃ Gusunɔn sinɑ kitɑru wɔllɔ nim wɔ̃kun suunu sɔɔ. Adɑmɑ u n yɛ̃ mɑ u sɑ̃ɑwɑ tɔnu, n ǹ mɔ Gusunɔ, bɑɑ mɛ u tɑmɑɑ win bwisikunu sɑ̃ɑwɑ teenu kɑ nɛ Gusunɔginu. 3 U tɑmɑɑ u Dɑniɛli bwisi kere mɑ ɑsiri gɑɑ kun nùn berue. 4 Win yɛ̃ru kɑ win bwisin sɔ̃ u tii kuɑ dukiɑgii. U wurɑ kɑ sii geesu yibiɑ win ɑrumɑnin beru yerɔ. 5 Win bwisi bɛkɛ kɑ win tenkurun sɔ̃, win dukiɑ yɑ kuurɑ. Mɑ u tii suɑ dukiɑ yen sɔ̃.

6 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, yèn sɔ̃ u tɑmɑɑ win bwisikunu nu sɑ̃ɑwɑ teenu kɑ nɛginu, 7 yen sɔ̃nɑ kon nùn tɔn tukobu kpɑremɑ be bɑ nuki sosum bwesenu kpuro kere. Bɑ koo nùn tɑkobi sɔkiri bwisi bɛkɛ yin sɔ̃ kpɑ bu win bɛɛrɛ ye disi doke. 8 Bɑ koo nùn surewɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ, kpɑ u gbi nim wɔ̃kun suunu sɔɔ nge wi bɑ sɔkurɑ. 9 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ̀ n nùn goobu (200) nɑ, u koo kpĩ u mɑɑ nɛɛ, u sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ? Aɑwo, u ko n sɑ̃ɑwɑ tɔnu, n ǹ mɔ Gusunɔ, wi u nùn goomɔn nɔmɑɔ. 10 U koo gbiwɑ nge wi u kun Gusunɔ yɛ̃. Tɔn tukobɑ bɑ koo nùn go. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 12 tɔnun bii, ɑ mɑɑ gɔɔ swĩiyɔ Tirin sunɔn sɔ̃. A nùn sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, wee u rɑɑ sɑ̃ɑ wi u yibɑn yĩreru bwisi sɔɔ kɑ burɑm sɔɔ. 13 U rɑɑ wɑ̃ɑwɑ Edɛniɔ, Yinni Gusunɔn gbɑɑrɔ. Mɑ bɑ nùn kpee gobigii bwese bwesekɑ dokeye ni nu nɔni swɑ̃ɑru mɔ kɑ dɔm buuru kɑ digi kɑ wuru beku kɑ swɑ̃ɑru kɑ boogu kɑ swɑ̃ɑru kɑ sere mɑɑ wuru beku kɑ wurɑ. Mɑ bɑ nùn gɑ̃ɑsu kɑ guunu soowɑmmɛ ni bɑ kɑ wurɑ. Mɑ bɑ nùn gɑ̃ɑsu kɑ guunu soowɑmmɛ ni bɑ sɔɔru kuɑ win mɑrubun tɔ̃run sɔ̃. 14 U rɑɑ sɑ̃ɑwɑ nge wɔllun kɔ̃so mɑ u kɑsɑ dɛrie. Mɑ nɑ derɑ u wɑ̃ɑ nɛn guu dɛɛrɑrɔ u sĩimɔ kpee ni nu bɑllimɔn wɔllɔ. 15 Sɑɑ mìn di bɑ nùn tɑkɑ kuɑ, win dɑɑ yɑ wɑ̃wɑ sere n kɑ girɑri tɔ̃ɔ te bɑ dɑɑ kɔ̃sɑ gɑɑ wɑ wi sɔɔ. 16 Win tenkurun kpɑ̃ɑru tɑ derɑ u bɔbunu kɑ keetɑ wɔri. Yen sɔ̃, kon nùn surɑ sɑɑ nɛn guu dɛɛrɑ ten min di, wi, wi u sɑ̃ɑ nge wɔllun kɔ̃so mi. Kon de u doonɑ sɑɑ kpee ni nu bɑllimɔ min suunu sɔɔn di. 17 U tii suɑ win burɑm sɔ̃ mɑ u win bwisi kɑ win bɛɛrɛ ye kpuro sɑnkɑ. Yen sɔ̃, kon nùn kɔ̃ temɔ kpɑ sinɑm be bɑ tie bu nùn kɑ. 18 Win durum kpɑ̃ɑru kɑ win keetɑ ye u mɔ̀ tenkuru sɔɔn sɔ̃, u win wuun sɑ̃ɑ yenu disi doke. Yen sɔ̃, kon de dɔ̃ɔ u se win tiin min di kpɑ u nùn gɔsiɑ torom tɔn be bɑ nùn mɛɛrɑn nɔni biru. 19 Sɑɑ ye sɔɔ, bwese ni nu nùn yɛ̃ kpuro nu koo biti kowɑ, domi u koo kɑm ko. U ǹ ko n mɑɑ wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Gɑri yi bɑ geruɑ Sidonin sɔ̃

20 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 21 tɔnun bii, ɑ mɛɛrio Sidonin berɑ giɑ kpɑ ɑ ye gerusi. 22 A nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wee kon ye wɔri. Kon ye nɛn dɑm sɔ̃ɔsi kpɑ bu mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ yen suunu sɔɔ. Nɑ̀ n ye siri, mɑ nɑ ye sɔ̃ɔsi mɑ nɑ sɑ̃ɑwɑ Dɛɛro, sɑɑ yerɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 23 Kon de bɑrɑnu nu ye wɔri. Kon de bu tɔmbu go yen swɛɛ sɔɔ. Tɔmbɑ koo wɔruku bu gbisuku tɑɑ bi bɑ koo ye wɔrimɑ beri berikɑn din sɔ̃. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Isirelibɑ

bɑ ko n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ

24 Bwese ni nu Isirelibɑ sikerenɛ nu bu gɛmɑ nu ǹ ko n mɑɑ sɑ̃ɑ nge sɑ̃ku ni nu bu mɛɛrɑ mɔ̀ nu gɛ̃ɛkumɔ. Sɑɑ yerɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

25 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, sɑnɑm mɛ kon Isirelibɑ mɛnnɑmɑ bwese tukunun suunu sɔɔn di mi bɑ yɑrinɛ, kon sɔ̃ɔsi bwese tuku nin nɔni biru mɑ nɑ sɑ̃ɑwɑ Dɛɛro. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Isirelibɑ bɑ koo dɑ bu sinɑ ben temɔ mɛ nɑ ben bɑɑbɑ Yɑkɔbu wɛ̃. 26 Bɑ koo sinɑ bɔri yɛndu sɔɔ. Bɑ koo diɑ bɑni kpɑ bu resɛmbɑ duure. Bɑ ko n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ domi kon be bɑ kɑ bu sikerenɛ bɑ bu gɛmɑ siri n sɛɛyɑsiɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni.

29

Gɑri yi bɑ geruɑ Egibitin sɔ̃

1 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ wɔkurusen suru wɔkurusen sɔ̃ɔ wɔkurɑ yiruse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ wunɛn wuswɑɑ kisio Egibiti sunɔn mi giɑ kpɑ ɑ wi, kɑ win temgibu kpuro sɔ̃ 3 ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wee kon nùn wɔrimɑ wi, wi u sɑ̃ɑ nge kɑrɑku ge gɑ nɑnum mɔ gɑ kpĩ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Niluɔ. Mɑ u gerumɔ u mɔ̀, dɑɑ te, tɑ sɑ̃ɑwɑ wigiru domi wiyɑ u tu kuɑ. 4 Kon kɔkɔnu sɔre win bɑɑ sɑburosu sɔɔ kpɑ n de dɑɑ ten swɛ̃ɛ yi n sɔre sɔre win koko wɔrukisɔ. Kpɑ n nùn gɑwɑ n yɑrɑ dɑɑ ten min di kɑ swɛ̃ɛ yi sɑnnu. 5 Kpɑ n nùn suɑ n kɔ̃ gbɑburɔ kɑ swɛ̃ɛ yi kpuro. U koo wɔriwɑ yɑkɑsɔ. Goo kun nùn seeyɑmɔ, goo kun mɑɑ nùn dɔbɑmɔ. Gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsɑ su koo win goru di. 6 Sɑɑ ye sɔɔrɑ Egibitigibu kpuro bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Domi somi te u Isirelibɑ kuɑ tɑ sɑ̃ɑwɑ nge kɑbɑru, tɑ ǹ dɑm mɔ. 7 Bɑ nùn tɑ̃sisi mɑ u bɔɔrɑ ben nɔmɑɔ u ben senu mɛɛrɑ kuɑ mɑ u derɑ bɑ subɑ. 8 Yen sɔ̃, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, kon de bu nùn wɔrimɑ kɑ tɑkobi kpɑ n de bu win tɔmbu kɑ yɛɛ kpuro go. 9 Egibitin tem mu koo ko bɑnsu kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Domi yen sunɔ u nɛɛ, wiyɑ u dɑɑ te bɑ mɔ̀ Nilu mɔ. Wiyɑ u mɑɑ be tu kuɑ. 10 Yen sɔ̃, kon wi kɑ win dɑɑ te wɔrimɑ. Kpɑ win tem mu ko bɑnsu sɑɑ Migidolin di n kɑ dɑ Asuɑniɔ kɑ Etiopin tem nɔɔ burɑ yenɔ. 11 Tɔnu kun mɑɑ sɑrɔ mi, mɛyɑ yɑɑ gɑɑ kun mɑɑ sɑrɔ mi. Yɑ koo kowɑ wɔ̃ɔ weeru goo kun mɑɑ wɑ̃ɑ mi. 12 Wɔ̃ɔ weerun bɑɑ sɔɔ, kon de Egibitin tem kɑ yen wusu su ko bɑnsu n kere bɑnsu kpuro. Kon bu yɑrinɑsiɑ n de bɑ n wɑ̃ɑ bwese tukunun suunu sɔɔ.

13 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wɔ̃ɔ wee ten biru, kon Egibitigibu mɛnnɑmɑ bwese tukunun suunu sɔɔn di mi bɑ yɑrinɛ. 14 Be, Egibitigii be bɑ rɑɑ yoru dimɔ kon kɑ bu wurɑmɑ ben temɔ berɑ mi bɑ mɔ̀ Pɑturɔsi. Miyɑ bɑ koo bɑndu swĩi te tɑ ǹ dɑm mɔ. 15 Tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ bɑn te tɑ piiburu bo kpɑ tɑ kun dɑm mɔ bwese ni nu tie sɔɔ. Kon tu kɑwɑwɑ kpɑ tu ku rɑɑ kɑ bwese ni nu tie tɑɑre. 16 Isirelibɑ bɑ ǹ mɑɑ tu nɑɑnɛ mɔ̀. Bɑ ǹ mɑɑ dɔɔ ten mi, bu somiru kɑnɑ ye yɑ ko n sɑ̃ɑ ben durum. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ Yinni Gusunɔ.

Nɛbukɑnɛsɑɑ u koo Egibiti

tɑbu wɔri u mwɑ

17 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbu kɑ yirusen suru gbiikoon tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 18 tɔnun bii, wee Nɛbukɑnɛsɑɑ Bɑbilonin sinɑ boko u derɑ win tɑbu kowobu bɑ sɔm sɛ̃sɔginu kuɑ bu kɑ Tiri kɑmiɑ. Adɑmɑ win tɑbu kowo be kpuro bɑ wii kpɑki kuɑ mɑ ben senu potikirɑ. Kɑ mɛ, Bɑbilonin sinɑ bokon tii kɑ win tɑbu kowo be, bɑ ǹ ɑrufɑɑni gɑɑ wɑ sɔmbu te sɔɔ, te bɑ kuɑ. 19 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, kon Bɑbilonin sinɑ boko Egibitin dukiɑ kpuro wɛ̃. U koo ben yɑ̃nu gurɑ kpɑ nu n sɑ̃ɑ win tɑbu kowobun kɔsiɑru. 20 Kon nùn Egibiti wɛ̃wɑ yɑ n sɑ̃ɑ win sɔmbu te u kuɑn kɔsiɑru. Domi nɛnɑ, wi kɑ win sɔm kowobu bɑ sɔmburu kuɑ.

21 Yen tɔ̃ɔ te, kon Isirelibɑ dɑm kɛ̃ kpɑ n mɑɑ wunɛ tɔnun biin nɔɔ wukiɑ ɑ kɑ bu gɑri ko kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

30

Yinni Gusunɔ

u koo Egibiti sɛɛyɑsiɑ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ Egibitigibu gerusio kpɑ ɑ bu sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wee tɔ̃ɔ kɔ̃surɑ wee. Bu weeweenu koowo. 3 Tɔ̃ɔ te, tɑ sisi tè sɔɔ nɛ, Yinni Gusunɔ kon bu wɔri. Wee tɑ mɑm turuku kuɑ. Tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑm wɔ̃kuru. 4 Tɑbu koo nɑ Egibitiɔ kpɑ bu tɔn dɑbiru go mi, bu ben dukiɑ gurɑ kpɑ tem mɛ, mu ko bɑnsu, kpɑ nuku sɑnkirɑ bɑkɑnu nu n wɑ̃ɑ Etiopiɔ. 5 Etiopigibu kɑ Putigibu kɑ Ludibɑ kɑ Dɑɑrububɑ kpuro kɑ Libigibu kɑ sere mɑɑ nɛn tɔmbu Isireli be bɑ kɑ bu nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ bɑ koo wɔruku bu gbisuku tɑɑ bi sɔɔ. 6 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ geruɑ nɑ nɛɛ, be bɑ kɑ Egibitigibu yinɑmɔ mi, bɑ koo bu go tɑbu sɔɔ sɑɑ Migidolin di n kɑ girɑri Asuɑniɔ kpɑ dɑm mɛ Egibitigibu bɑ rɑɑ kɑ tii sue mi, mu kpe. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 7 Ben tem mɛ, mu koo ko bɑnsu n kere tem mɛ n tie hɑnduniɑ sɔɔ. Ben wusu su koo kowɑ bɑnsu mɑm mɑm n kere wuu si su tie. 8 Nɑ̀ n Egibitigibu dɔ̃ɔ sɔkumɑ mɑ nɑ derɑ be bɑ kɑ bu yinɑmɔ min dɑm mu kpɑ, sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 9 Yen tɔ̃ɔ te sɔɔ, kon sɔmɔbu gɔri goo nimkusu sɔɔ bu Etiopigii be bɑ rɑɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ nɑndɑsiɑ kpɑ bu bɛrum soorɑ Egibitigibun wɑhɑlɑn tɔ̃ɔ te sɔɔ, te tɑ sisi.

10 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, kon sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ dendi n kɑ Egibitin tɔn dɑbi te kpuro kpeerɑsiɑ. 11 Wi, kɑ win tɑbu kowo wɔnwɔndu sɑrirugii be, bɑ koo nɑ bu tem mɛ wɔri bu kpeerɑsiɑ. Bɑ koo Egibitigibu go kɑ tɑkobi kpɑ gonu nu yibu tem mɛ kpuro sɔɔ. 12 Kon de dɑɑ te bɑ mɔ̀ Nilun kɛri yi gberɑ kpɑ n Egibitin tem tɔn kɔ̃sobu nɔmu bɛriɑ. Tɔn tukobu bɑ koo nɑ bu ye kpuro kɑm koosiɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

13 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ geruɑ nɑ nɛɛ, kon Nɔfun bũu turɑnun bwɑ̃ɑrokunu kpuro kɔsuku. Goo kun mɑɑ bɑndu dimɔ Egibitiɔ. Kon dewɑ tem mɛ, mu bɛrum duurɑ. 14 Kon Pɑturɔsi kpeerɑsiɑ kpɑ n Soɑni dɔ̃ɔ mɛni kpɑ n mɑɑ Tebɛsi siri. 15 Kon kɑ Sini mɔru ko ye, ye yɑ sɑ̃ɑ nge Egibitigibun gbɑ̃rɑ bɑkɑru kpɑ n Tebɛsin tɔn dɑbi dɑbi te go. 16 Kon Egibiti dɔ̃ɔ sɔku kpɑ Sini yu burisinɑ. Bɑ koo Tebɛsin gbɑ̃rɑru kɔrɑ kpɑ yibɛrɛbɑ bu Nɔfu kɑmiɑ sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ. 17 Bɑ koo Onin ɑluwɑɑsibɑ kɑ Pibesɛtigibu go kɑ tɑkobi. Wuu si kpuron tɔmbɑ bɑ koo yoru mwɑ. 18 Nɑ̀ n Egibitigibun dɑm buɑ mɛ bɑ mɔ bɑ kɑ tɔmbu yoru diisie, mɑ dɑm mɛ bɑ rɑɑ kɑ tii sue mi, mu nɔru kuɑ, yɑm mu koo tĩrɑ Tɑpɑnɛsiɔ kpɑ bu yen tɔmbu yoru mwɛɛri. 19 Kon Egibitigibu siri kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

Bɑbilonin sinɑ boko

u sɑ̃ɑwɑ Gusunɔn denditiɑ

20 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑsen suru gbiikoon sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, 21 tɔnun bii, nɑ Egibitin sunɔn gɑ̃seru buɑ. Wee, bɑ ǹ wɑ wi u koo nùn bɛkiɑ. Domi bɑ ǹ win mɛɛrɑ ye bɔkue u sere nɛɛ, u koo kpĩ u tɑkobi nɛnɛ. 22 Wee nɑ Egibitin sunɔ wi wɔrim wee. Kon win gɑ̃senu kpuro bɔɔku te tɑ geɑ sɑ̃ɑ kɑ te tɑ ǹ geɑ sɑ̃ɑ. Kon de tɑkobi yu wɔrumɑ win nɔmɑn di. 23 Kon Egibitigibu yɑrinɑsiɑ bu dɑ bwese tukunun suunu sɔɔ. Kon de bu dɑ tem bɑɑmɛre sɔɔ. 24 Kon Bɑbilonin sinɑ boko dɑm wɛ̃ kpɑ n nùn nɛn tɑkobi nɔmu bɛriɑ. Adɑmɑ kon Egibitin sunɔn gɑ̃seru buɑ kpɑ u weeweenu ko Bɑbilonin sinɑ bokon wuswɑɑɔ nge u gɔɔ dɔɔ. 25 Kon Bɑbilonin sinɑ boko dɑm wɛ̃ kpɑ Egibitin sinɑ bokogim mu kpe. Nɑ̀ n nɛn tɑkobi Bɑbilonin sinɑ boko nɔmu bɛriɑ, mɑ u kɑ ye Egibitigibu wɔri, sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 26 Kon Egibitigibu yɑrinɑsiɑ bu dɑ bwesenu kpuro sɔɔ. Kon dewɑ bu dɑ tem bɑɑmɛre sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

31

Egibitin sinɑ boko u sɑ̃ɑwɑ

nge dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru

1 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ wɔkurɑ tiɑsen suru itɑsen tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ Egibitin sunɔ kɑ win tɔn dɑbi dɑbi te sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ,

wɑrɑ kɑ nùn weenɛ win kpɑ̃ɑru sɔɔ.

3 Wee u sɑ̃ɑwɑ nge Libɑnin dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru.

Yen kɑ̃ɑsi yi wɑ̃

mɑ yen wurusu kubenu sɑ̃ɑ.

Mɑ yɑ gunu yɑ guru winu girɑri.

4 Gurɑ yɑ ye kpɛ̃ɑsiɑ.

Nim mɛ mu duɑ tem sɔɔ mu derɑ yɑ guniɑ.

Nim mɛ kpuro mu kokumɔwɑ mi yen gbini yi wɑ̃ɑ.

Min diyɑ mu kokumɔ mu dɑɑmɔ dɑ̃ɑ ni nu tien mi.

5 Yen sɔ̃nɑ yɑ kpɛ̃ɑ yɑ dɑ̃nu kpuro gunum kerɑ.

Yen kɑ̃ɑsi yi dɑbiɑ mɑ yi tɛriɑ.

Domi yɑ nim wɑɑmɔ too.

6 Gunɔsu nɑ su sin sokunu kuɑ yen kɑ̃ɑsiɔ.

Mɑ gbeeku yɛɛ nɑ yi mɑrurɑmɔ yen kɔkɔrɔ.

Mɑ bwese dɑbirɑ nɑ tɑ sɔ̃ yen sɑɑrɔ.

7 Yɑ sɑ̃ɑwɑ dɑ̃ɑ burɑru

mɑ yɑ gunu yɑ kɑ̃ɑsi dɛ̃u.

Domi yen nuwi yi duɑwɑ sere tem sɔɔwɔ mi nim mu kpɑ̃.

8 Bɑɑ nɛ, Gusunɔn dɑ̃ɑ gbɑɑ te bɑ mɔ̀ Edɛni sɔɔ,

sɛduru gɑɑ sɑri ye yɑ kɑ ye weenɛ.

Mɛyɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɑɑ mɔ̀ sipɛrɛ yen gɑɑ sɑri ye yɑ kɑ̃ɑsi burɛ mɔ nge ye.

Dɑ̃ɑ wuru bɑkɑsu gɑsu mɑɑ sɑri si su kɑ yegisu weenɛ.

Dɑ̃ru gɑru sɑri te tɑ kɑ ye burɑm nɛ.

9 Kɑ̃ɑsi burɛyɑ nɑ ye wɛ̃ sere dɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ nɛ, Gusunɔn dɑ̃ɑ gbɑɑ te bɑ mɔ̀ Edɛniɔ nu nisinu seewɑ.

Egibitin sunɔ u koo bɔɔrɑ

nge dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru

10 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, sɛduru ye, yɑ kpɛ̃ɑ yɑ guru winu girɑri. Mɑ yɑ tii suɑ. 11 Yen sɔ̃nɑ kon ye girɑ kpɑ n ye sinɑ boko wi u sinɑmbu kpuro dɑm kere nɔmu bɛriɑ kpɑ u ye kuɑ nge mɛ yen torɑrɑ nɛ. 12 Tɔn tuko be bɑ nuku kɔ̃suru bo bɑ koo ye kĩi bu surɑ bu kɔ̃. Kpɑ yen kɑ̃ɑsi yi wɔri guunu kɑ wɔwi sɔɔ kpɑ yi bɔɔkirɑ tem mɛ kpuron wɔwi sɔɔ. Kpɑ tɔn be bɑ rɑɑ wɑ̃ɑ yen sɑɑrɔ bu yɑrinɑ bu ye deri. 13 Yen bĩirun wɔllɔwɑ gunɔsu su koo nɑ su sinɑ. Kpɑ gbeeku yɛɛ yi yin wɑ̃ɑ yeru ko yen kɔkɔrɔ. 14 Yeni yɑ koo koorɑwɑ kpɑ dɑ̃ɑ ni nu nim wɑɑmɔ nu ku rɑɑ kɑ guniɑ nu guru winu girɑri nu sere tii suɑ nin gunum sɔ̃. Domi dɑ̃nu kɑ tɔmbu kpuro bɑ koo gbiwɑ bu dɑ bu gɔribu deemɑ.

15 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, dɔmɑ te sɛduru ye, yɑ koo du gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ, kon de tɑkɑ koorɑ ye yɑ wɑ̃ɑ yɑm mi kpuro yu gɔɔ wooru sinɑ. Kon nim yɔ̃rɑsiɑ yen sɔ̃, kpɑ n de dɑɑnu nu kokubu yɔ̃rɑ. Kon mɑɑ de yɑm mu tĩrɑ Libɑniɔ, kpɑ n dɑ̃nu gberɑsiɑ yɑkɑsɔ. 16 Sɑnɑm mɛ kon de sɛduru ye, yu wɔrumɑ yu dɑ gɔriɔ kɑ tɔn be bɑ dɔɔ mi sɑnnu, be bɑ koo yen wɔrumɑɑn dɑmu nɔ bɑ koo diiri bɛrum sɔ̃. Gbɑɑ te bɑ mɔ̀ Edɛnin dɑ̃ɑ ni nu burɑm bo kɑ ni nu geɑ sɑ̃ɑ ni kpuro ni nu gesi nim wɑɑmɔ Libɑniɔ nu ko n nuku dobu mɔwɑ sere tem sɔɔwɔ. 17 Nin tii nu koo sɑrɑ nu dɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ nu bu deemɑ be bɑ go kɑ tɑkobi. Bɑ rɑɑ sɑ̃ɑwɑ yen dɑm mɑ bɑ wɑ̃ɑ yen sɑɑrɔ tɔmbun suunu sɔɔ.

18 Edɛnin gbɑɑ te sɔɔ, dɑ̃ɑ gɑɑ kun kɑ Egibitin sinɑ boko nɛ burɑm sɔɔ kɑ kpɑ̃ɑru sɔɔ. Kɑ mɛ, bɑ koo nùn surewɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ tem sɔɔ sɔɔwɔ kɑ dɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ Edɛni mi sɑnnu kpɑ u n kpĩ kɑ be bɑ go tɑbu sɔɔ kɑ tɑkobi, be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃n suunu sɔɔ. Yeniwɑ yɑ koo Egibitin sinɑ boko kɑ win tɔn dɑbi te kpuro deemɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni kpuro geruɑ.

32

Bɑ koo Egibitigibu

kɑ ben sinɑ boko gɔɔ swĩiyɑ

1 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ wɔkurɑ yirusen suru wɔkurɑ yirusen tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ gɔɔ swĩiyɔ Egibitin sunɔn sɔ̃. A nùn sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ,

wee u sɑ̃ɑwɑ nge gbee sunɔ kpɛmbu bwesenun suunu sɔɔ.

Mɑ u mɑɑ sɑ̃ɑ nge kɑrɑku nim wɔ̃ku sɔɔ.

U rɑ tii kpɑre dɑɑ ten nim sɔɔ

kpɑ u ten nim buri kɑ nɑɑsu

kpɑ ten kurenu nu soonɑ.

3 Yen sɔ̃, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, kon nùn nɛn yɑ̃ɑkororu suremɑ sɑnɑm mɛ tɔn dɑbinu nu mɛnnɛ kpɑ bu nùn gɑwɑ bu yɑrɑmɑ. 4 Kon nùn yɑrɑwɑ kɑsɑɔ kpɑ n nùn kɔ̃ yɑkɑsɔ. Kon dewɑ gunɔsu su nɑ su sinɑ win wɔllɔ kpɑ gbeeku yɛɛ yi nùn di. 5 Kon win yɑɑ yɑriwɑ guunu wɔllɔ kpɑ n ye yɑ tie tɑɑsi wɔwi sɔɔ. 6 Kon de win yɛm mu n yɑri tem mɛ̀ sɔɔ u wɑ̃ɑ sere kɑ guunɔ kpɑ yɛm mu n yibɑ mɛn wɔwi sɔɔ. 7 Sɑnɑm mɛ u koo gbi, kon de wɔllu tu tĩrɑ. Kon kperin yɑm bururɑm go kpɑ guru wiru tu sɔ̃ɔ wukiri, kpɑ suru u ku mɑɑ yɑm bururɑsiɑ. 8 Kon wɔllun fitilɑnu kpuro go win sɔ̃. Kpɑ n de yɑm mu tĩrɑ win tem sɔɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 9 Kon de bwese dɑbinu nu biti soorɑ nù n win kpeerɑbun lɑbɑɑri nuɑ, bɑɑ kɑ tem mɛ u ǹ yɛ̃. 10 Kon de bwese ni, nu n biti soore win sɔ̃. Kpɑ nin sinɑmbu bɑ n diirimɔ bɛrum sɔ̃ sɑnɑm mɛ kon nɛn tɑkobi fĩɑ ben wuswɑɑɔ. Sɑnɑm mɛ u koo kpeerɑ mi, bɑ ko n diirimɔwɑ sɑɑ kpuro sɔɔ, ben bɑɑwure u n kɑ win wɑ̃ɑru nɑnde.

11 Domi ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, Bɑbilonin sinɑ bokon tɑbu kowobu bɑ koo nùn wɔri kɑ tɑkobi. 12 Kon nùn tɑbu kowo dɑmgibu be bɑ nuku kɔ̃suru bo suremɑ bu win tɔn dɑbi te go. Kpɑ Egibitin tii suɑbu bu kpe. 13 Kon win yɑɑ sɑbenu go nim bɑkɑm bɔkuɔ kpɑ tɔmbu ǹ kun mɛ yɑɑ sɑbenun nɑɑsu su ku mɑɑ nim mɛ buri. 14 Kon de mu kpunɑwɑ kpɑ mu n kokumɔ nge gum yɑrum. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 15 Nɑ̀ n derɑ Egibiti yɑ kuɑ bɑnsu mɑ nɑ yen dukiɑ gurɑ mɑm mɑm, nɑ yen tɔmbu kɑm koosiɑ, sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

16 Womu geniwɑ bwesenu kpuron tɔn kurɔbu bɑ koo ko Egibiti kɑ yen tɔn dɑbi ten sɔ̃. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Bɑ koo bwese ni bɑ kɑmiɑ

gɔɔ swĩiyɑ

17 Isirelibɑn yorun wɔ̃ɔ wɔkurɑ yirusen suru wɔkurɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbuse sɔɔ, Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 18 tɔnun bii, ɑ gɔɔ wuri koowo Egibitigibun sɔ̃ kpɑ ɑ de wunɛn gɔɔ wuri yi, yi bu sure sere tem sɔɔwɔ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ be kɑ bwese ni nu dɑm mɔn tɔmbu. 19 A bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, bɑ tɑmɑɑ bɑ gɑbu bɛɛrɛ kerewɑ? Aɑwo! Bɑ koo dɑwɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ bɑ n kpĩ mi sɑnnu kɑ be bɑ kun Gusunɔ yɛ̃. 20 Bɑ koo wɔrukuwɑ bu kpunɑ kɑ be bɑ go tɑbu sɔɔ sɑnnu. Wee, bɑ tɑkobi womɑ kɑrɑrun di bu kɑ be kpuro go. 21 Tɑbu durɔ dɑmgii be bɑ wɑ̃ɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ kɑ be, Egibitigibun somiɔ be bɑ gu, bɑ koo nɔɔgiru suɑ bu bu dɑm koosiɑ bu nɛɛ, be wee bɑ sɑrɑmɑ be, be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃. Wee bɑ kpĩ. Bɑ bu gowɑ kɑ tɑkobi.

22 Mɛyɑ Asirin sinɑ boko kɑ win tɔn dɑbinu bɑ kpĩ mɑ ben sikɑ yɑ nùn sikerenɛ. Be kpurowɑ bɑ gu tɑbu sɔɔ. 23 Siki ni, nu wɑ̃ɑwɑ sere tem sɔɔ sɔɔwɔ, mɑ nu kɑ ben sinɑ bokogiru sikerenɛ. Tɑbu sɔɔrɑ bɑ be kpuro go be, be bɑ rɑɑ nɑsie.

24 Mɛyɑ mɑɑ Elɑmun sinɑ boko kɑ win tɑbu kowobu bɑ kpĩ. Mɑ win tɑbu kowobun sikinu wigiru sikerenɛ. Be kpurowɑ bɑ go tɑbu sɔɔ be, be tɔmbɑ rɑɑ nɑsie. Bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃. Wee bɑ wɑ̃ɑ sikɑɔ sere tem sɔɔwɔ. Bɑ sekuru sɔɔwɑ gɔribun wɑ̃ɑ yeru mi. 25 Elɑmun sinɑ boko kɑ win tɑbu kowobu bɑ kpĩ kɑ be bɑ go tɑbu sɔɔ. Win tɑbu kowobun sikɑ yɑ wigiru sikerenɛ. Be, be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃ bɑ gu tɑbu gberɔ. Beyɑ tɔmbɑ rɑɑ nɑsie. Be wee tɛ̃ bɑ kpĩ bɑ sekuru sɔɔwɑ kɑ be bɑ gu tɑɑ bii sɔɔ.

26 Mɛsɛki kɑ Tubɑli bɑ kpĩ kɑ ben tɑbu kowobu kpuro. Mɑ tɑbu kowo ben sikɑ begiɑ sikerenɛ. Be, be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃ mi, bɑ guwɑ tɑbu sɔɔ. Beyɑ tɔmbɑ rɑɑ nɑsie. 27 Be, be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃ mi, bɑ ǹ kɑ bu yellun tɑbu durɔ dɑmgibu mɛnnɛ bɑ sikuɑ. Bɑ duɑwɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ kɑ ben tɑbu yɑ̃nu bɑ kpunɑ ben torɑnun sɔ̃, mɑ ben tɑkobibɑ bɑ kuɑ ben leferi. N deemɑ beyɑ tɔmbu bɑ rɑɑ nɑsie. 28 Nge mɛyɑ Egibitigibu bɑ koo mɑɑ gbisuku kpɑ bu bu sike tɔn be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃n suunu sɔɔ be, be bɑ go tɑbu gberɔ.

29 Edɔmubɑ kɑ ben sinɑ ɑsɑkpɔbu ben tii bɑ wɑ̃ɑ gɔribun wɑ̃ɑ yeru mi. Bɑɑ mɛ bɑ wɔrugɔru mɔ, bɑ bu gowɑ. Wee bɑ bu sikuɑ kɑ be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃ sɑnnu.

30 Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn sinɑmbu kɑ sere Sidonigibu bɑ sɑrɑ bɑ dɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ. Wee tɔn be, bɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ bɑɑ mɛ bɑ rɑɑ bu nɑsie ben wɔrugɔrun sɔ̃. Adɑmɑ tɛ̃, bɑ dɑ bɑ kpĩ kɑ be bɑ go tɑbu sɔɔ sɑnnu be, be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃ mi. Bɑ sekuru sɔɔwɑ gɔribun wɑ̃ɑ yeru mi.

31 Egibitin sinɑ boko u koo bu wɑ kpɑ win lɑɑkɑri yu kpunɑ win tɔn dɑbi ten sɔ̃ kɑ win tɑbu kowobun sɔ̃ be bɑ go tɑbu sɔɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 32 Nɑ derɑ tɔmbu bɑ rɑ n bɛrum soore Egibitin sinɑ boko win sɔ̃. Adɑmɑ tɛ̃, wi kɑ win tɑbu kowo be bɑ gu tɑbu sɔɔ, bɑ koo bu sikewɑ be bɑ ǹ Gusunɔ yɛ̃n suunu sɔɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ u Esekiɛli kuɑ

Isirelibɑn kirɔ kowo

(I mɑɑ mɛɛrio 3:16-21)

33

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 wunɛ tɔnun bii, ɑ wunɛgibu Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, tɑbu bù n wɑ̃ɑ ben tem sɔɔ, bɑ rɑ gbɑmgbɑ sowo gɔsiwɑ. 3 Sɑɑ ye sɔɔ, gbɑmgbɑ sowo wi, ù n yibɛrɛbɑ wɑ kpɑ u gbɑmgbɑ so u kɑ wigibu nɔɔsiɑ. 4 Wi u gbɑmgbɑ ye nuɑ, mɑ u ye ɑtɑfiiru kuɑ, yibɛrɛ ù n nùn sɑmbɑ kuɑ u go, sɑɑ ye sɔɔ, win yɛm mu koo wɔriwɑ win tii sɔɔ. 5 U koo gbiwɑ yèn sɔ̃ u gbɑmgbɑ ye ɑtɑfiiru kuɑ. Ù kun dɑɑ ye ɑtɑfiiru kue, u koo rɑɑ win wɑ̃ɑru wɔrɑ. 6 Su nɛɛ, gbɑmgbɑ sowo wi, u yibɛrɛbɑ wɑɑmɔ bɑ wee, mɑ u ǹ gbɑmgbɑ so u kɑ wigibu nɔɔsiɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ̀ n goo sɑmbɑ kuɑ bɑ mwɑ bɑ go, u koo gbiwɑ win durum sɔɔ. Adɑmɑ gbɑmgbɑ sowo win tɑɑrɛwɑ. Wiyɑ bɑ koo wi bɑ go min yɛm bikiɑ.

7 Tɔnun bii, wunɑ nɑ gɔsɑ nge gbɑmgbɑ sowo Isirelibɑn suunu sɔɔ ɑ kɑ bu kirɔ ko. A de ɑ nɛn gɑri kɑ nɛn kirɔbɑ swɑɑ dɑki kpɑ ɑ bu ye nɔɔsiɑ. 8 Nɑ̀ n tɛ̃ nɛɛ, tɔn kɔ̃so goo u koo gbi, mɑ ɑ ǹ nùn kirɔ kue u kɑ win dɑɑ kɔ̃sɑ ye deri, u koo gbiwɑ win durum sɔɔ kpɑ n nun win yɛm bikiɑ. 9 Adɑmɑ ɑ̀ n nùn kirɔ kuɑ u kɑ win dɑɑ kɔ̃sɑ deri, mɑ u yinɑ u ye deri, yɛ̃ro u koo gbiwɑ win durum sɔɔ. Kpɑ wunɛ ɑ wunɛn wɑ̃ɑru wɔrɑ.

Wi u win dɑɑ kɔ̃sɑ deri,

u koo wɑ̃ɑru wɑ

10 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ Isirelibɑ yeni sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee bɑ rɑ gere bu nɛɛ, ben torɑnu kɑ ben durum yɑ bu wɑ̃ɑsi. Yen sɔ̃nɑ bɑ nɔni sɔ̃ɔre. Amɔnɑ bɑ koo kɑ kpĩ bɑ n wɑ̃ɑ. 11 Adɑmɑ ɑ bu wisio ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, nɑ ǹ tɔn kɔ̃son gɔɔ kĩ. Nɑ kĩwɑ u gɔ̃ru gɔsiɑ kpɑ u wɑ u n wɑ̃ɑ. Yen sɔ̃, be, Isirelibɑ bu gɔ̃ru gɔsio. Mbɑn sɔ̃nɑ bɑ koo tii go.

12 Tɔnun bii, ɑ mɑɑ wunɛgibu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, gemgii ù n kɔ̃sɑ mɔ̀, win geɑ ye u rɑɑ kuɑ yɑ ǹ win wɑ̃ɑru wɔrɑmɔ. Tɔn kɔ̃so ù n mɑɑ win dɑɑ kɔ̃sɑ deri u geɑ mɔ̀, win yellun dɑɑ kɔ̃sɑ ye, yɑ ǹ derimɔ u kɑm ko. Yen sɔ̃nɑ gemgii ù n kɔ̃sɑ mɔ̀, win yellun dɑɑ yɑ ǹ win wɑ̃ɑru wɔrɑmɔ. 13 Nɑ̀ n gemgii sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, u ko n wɑ̃ɑru mɔ win dɑɑ geɑn sɔ̃, mɑ u tɑmɑɑ win dɑɑ geɑ ye, yɑ turɑ, mɑ u seewɑ u dɑɑ kɔ̃sɑ wɔri, u n yɛ̃ mɑ kon win yellun dɑɑ geɑ ye duɑriwɑ. Kpɑ u gbi win dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃. 14 Nɑ̀ n mɑɑ tɔn kɔ̃so sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, u koo gbi, mɑ u gɔ̃ru gɔsiɑ u win dɑɑ kɔ̃sɑ deri, mɑ u geɑ mɔ̀ u gem swĩi, 15 mɑ u tɔrubɑ ye u rɑɑ goo mwɑɑri kɑ sere mɑɑ gɑ̃ɑ ni u rɑɑ gbɛnɑ wesiɑ, mɑ u nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑmmɛ be bɑ wɑ̃ɑru wɛ̃ɛmɔ, u ǹ gbimɔ. U ko n wɑ̃ɑwɑ kɑ gem, domi u geɑ mɔ̀. 16 Kon win torɑnu kpuro duɑriwɑ kpɑ u n wɑ̃ɑ domi u geɑ mɔ̀.

17 Tɔnun bii, wunɛgibɑ nɛɛ, nɛn gere ye, yɑ ǹ sɑ̃ɑ dee dee. Adɑmɑ berɑ bɑ sɑkɑ sɑrɑmɔ. 18 Gemgii ù n win dɑɑ geɑ deri, mɑ u kɔ̃sɑ mɔ̀, u koo gbiwɑ kɔ̃sɑ yen sɔ̃. 19 Tɔn kɔ̃so ù n mɑɑ win dɑɑ kɔ̃sɑ deri, mɑ u geɑ mɔ̀, u ko n wɑ̃ɑwɑ yen sɔ̃.

20 Be, Isirelibɑ bɑ nɛɛ, nɛn gɑri yi, yi ǹ sɑ̃ɑ dee dee. Bɑ n yɛ̃ mɑ kon bɑɑwure siriwɑ nge mɛ win dɑɑ yɑ nɛ.

Bɑ koo Isirelibɑn tem

kɑm koosiɑ

21 Sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ wɑ̃ɑ yoru sɔɔ, ten wɔ̃ɔ wɔkurɑ yirusen suru wɔkurusen sɔ̃ɔ nɔɔbuse sɔɔ, yerɑ goo u kisirɑmɑ Yerusɑlɛmun di. Mɑ u nɑ Esekiɛlin mi u nɛɛ, bɑ Yerusɑlɛmu mwɑ.

22 N deemɑ yokɑ durɔ wi, u sere tunumɑ, Yinni Gusunɔ u Esekiɛli win dɑm wɛ̃, mɑ win yɑrɑ kusiɑrɑ. Ye durɔ wi, u nɑ sisiru bururu win mi, yerɑ u kɑ nùn gɑri kuɑ.

23 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 24 tɔnun bii, wee ye tɔn be bɑ tiɑrɑ Yerusɑlɛmun bɑnsɔ bɑ gerumɔ. Bɑ mɔ̀, Aburɑhɑmu u wɑ̃ɑwɑ wi turo. Kɑ mɛ, u tem mɛ mwɑ. Kɑɑ sere gere bɛsɛ be sɑ dɑbi, mɑ bɑ sun tem mɛ wɛ̃? 25 Yen sɔ̃, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu sɔ̃ɔmɔ. Nɑ nɛɛ, bɑ yɑɑ temmɔ kɑ yen yɛm sɑnnu. Bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ, mɑ bɑ tɔmbu goomɔ. Yerɑ bɑ tɑmɑɑ tem mɛ, mu ko n sɑ̃ɑ begim? 26 Ben tɑbu yɑ̃nɑ bɑ rɑ n nɑɑnɛ sɑ̃ɑ. Bɑ rɑ n dɑɑ kɔ̃sɑ mɔ̀wɑ, bɑɑwure u kɑ win winsim kurɔ kpunɑmɔ. Yerɑ bɑ tɑmɑɑ tem mɛ, mu ko n sɑ̃ɑ begim?

27 A mɑɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, be bɑ wɑ̃ɑ bɑnsu sɔɔ mi, bɑ koo bu gowɑ kɑ tɑkobi. Be bɑ wɑ̃ɑ yɑkɑsu sɔɔ, gbeeku yɛɛyɑ yi koo bu tem. Be bɑ mɑɑ kukuɑ gbɑ̃rɑ dɑmginu sɔɔ kɑ kpee bɑɑbɑ sɔɔ, bɑrɑrɑ tɑ koo bu go. 28 Kon tem mɛ gɔsiɑ bɑnsu. Mɛn dɑm mu koo kpe mɛ̀n sɔ̃ bɑ tii sue. Bɑ koo mɛn guunu deri. Goo kun mɑɑ sɑrɔ mi. 29 Nɑ̀ n tem mɛ bɑnsu koosiɑ mɑm mɑm n kɑ be, Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ ben dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃, sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

30 Tɔnun bii, wunɛgibu Isirelibɑ bɑ wunɛn fɑɑgi mɔ̀ gɑnin bɔkuɔ kɑ dii kɔnnɔsɔ. Bɑɑwure u win winsim sɔ̃ɔmɔ u mɔ̀, ɑ nɑ su dɑ su Yinni Gusunɔn gɑri nɔ.

31 Mɑ bɑ nɑɑmɔ dɑbi dɑbinu bɑ nun swɑɑ dɑki. Adɑmɑ bɑ ǹ mɔ̀ ye ɑ bu sɔ̃ɔmɔ. Bɑ wunɛn gɑri yɑɑkoru sɑ̃ɑ mɑ bɑ ben tii tiin ɑrufɑɑni nɑɑ gire. 32 Wee ɑ sɑ̃ɑwɑ nge ben bɑrɔ wi u dɔkɔru do. A mɑɑ bɑrɑ soberu yɛ̃. Bɑ rɑ wunɛn kirɔbɑ swɑɑ dɑki kpɑ bɑ kun be mɛm nɔɔwɛ. 33 Adɑmɑ ye ɑ bu sɔ̃ɔwɑ mi kpuro yɑ̀ n koorɑ, bɑ koo giɑ mɑ nɛn sɔmɔ u wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ.

34

Yinni Gusunɔ u Isirelibɑn

kpɑrobu gerusimɔ

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 wunɛ tɔnun bii, ɑ Isirelibɑn kpɑrobu gerusio. A bu nɛn kirɔbɑ sɔ̃ɔwɔ. Wee ye nɑ bu sɔ̃ɔmɔ. Nɑ nɛɛ, be, Isirelibɑn kpɑrobu, bɑ kuɑwɑ bɔ̃rurobu. Domi ben tiin gɑriyɑ bɑ mɔ̀. Bɑ ǹ yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ nɔɔrimɔ. 3 Wee bɑ yɑ̃ɑ ni nu gum mɔ goomɔ bɑ temmɔ mɑ bɑ nin bom nɔrumɔ. Adɑmɑ bɑ ǹ nu kpɑrɑmɔ. 4 Bɑ ǹ ni nu kpɑnɑmɔ somi. Bɑ ǹ ni nu bɑrɔ nɔɔri. Bɑ ǹ ni nu mɛɛrɑ wɑn bosu tim doke. Bɑ ǹ ni nu gɛrɑmɔ sure swɑɑ geɑ sɔɔ. Mɛyɑ bɑ ǹ ni nu kɔ̃ɔrɑ kɑsu. Adɑmɑ bɑ nu dɑm dɔremɔwɑ. 5 Mɑ nu yɑrinɑ domi nu ǹ kpɑro mɔ. Nu kuɑ gbeeku yɛɛn dĩɑnu. 6 Mɑ nu sirenɛ guunu kɑ gungunu wɔllɔ nu yɑrinɛ tem kpuro sɔɔ. Goo kun nin bwisikunu kue u sere mɑm nu kɑsum dɑ. 7 Yen sɔ̃, be, Isirelibɑn kpɑrobu bu swɑɑ dɑkio bu nɔ ye nɑ bu sɔ̃ɔmɔ. 8 Nɛ, Yinni Gusunɔ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, nɑ wɑ mɑ bɑ nɛn yɑ̃ɑnu wɔri bɑ goomɔ. Mɑ nu kuɑ gbeeku yɛɛn dĩɑnu yèn sɔ̃ nin kpɑrobɑ kun nin bwisikunu kue bu nu nɔɔri. Mɑ bɑ sere ben tii nɔɔrimɔ. 9 Yen sɔ̃, bu swɑɑ dɑkio bu nɔ ye nɑ bu sɔ̃ɔmɔ. 10 Nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ bu seesimɔ. Bɑ ǹ ko n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn yɑ̃ɑnun kpɑrobu bu sere nin ɑrufɑɑni di. Kon nu wɔrɑ ben nɔmɑn di, kpɑ nu kun mɑɑ sɑ̃ɑ ben dĩɑnu.

Yinni Gusunɔ u ko n sɑ̃ɑ

win yɑ̃ɑnun kpɑro

11 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ sɑɑ tɛ̃n di. Nɑ nɛɛ, nɛn tiiwɑ kon nɛn yɑ̃ɑnu mɛnnɑ n nu nɔɔri. 12 Kon nu mɛnnɑwɑ nge mɛ yɑ̃ɑ kpɑro u rɑ win yɑ̃ɑnu mɛnnɛ nù n yɑrinɑ. Tɔ̃ɔ te nu yɑrinɑ tɑ sɑ̃ɑwɑ yɑm wɔ̃ku bɑkɑru. Kon dɑ n nu kɑsuwɑ bɑɑmɑ mi nu yɑrinɛ. 13 Kon nu yɑrɑmɑ tem tukum di. Kpɑ n nu mɛnnɑ n kɑ nɑ nin temɔ Isireliɔ. Kon nu kpɑrɑ guunɔ kɑ wɔwi sɔɔ kɑ sere mi tɔmbɑ wɑ̃ɑ kpuro. 14 Kon kɑ nu dɑ kpɑrɑ yee geeru sɔɔ. Kpɑ nu di nu wɛ̃rɑ. Nu koo yɔ Isirelibɑn guunɔ kpɑ nu yɑkɑ geesu wɑ nu di. 15 Nɛn tiiwɑ kon nu kpɑrɑ kpɑ n de nu wɛ̃rɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 16 Kon ni nu kɔ̃ɔrɑ kɑsumɑ n kɑ nɑ. Kpɑ n ni nu mɛɛrɑ wɑn bosu tim doke. Kpɑ n mɑɑ ni nu bɑrɔ nɔɔri nu dɑm ko. Adɑmɑ kon ni nu bɔɔru go. Nɛn tiiwɑ kon nɛn yɑ̃ɑnu kpɑrɑ gem sɔɔ.

Gusunɔ

u win tɔmbu somiru wee

17 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ Isirelibɑ be bɑ sɑ̃ɑ nge yɑ̃ɑnu sɔ̃ɔmɔ. Nɑ nɛɛ, kon nin geenu kɑ kɔ̃sunu wunɑnɑ. Kon yɑ̃ɑnu kɑ bonu wunɑnɑ. 18 Domi yɑkɑ gee si nin gɑnu di su nu turɑ sere nu si nu ǹ di tɑɑkumɔ. Nu nim gem nɔrɑ n nu turɑ mɑ nu mɛ mu tie tɑɑkɑ nu burisi. 19 Yɑkɑ si nu tɑɑkɑ mi, siyɑ nɛn yɑ̃ɑ ni nu tie nu dimɔ. Nim mɛ nu mɑɑ burisi mi, mɛyɑ nu nɔrumɔ. 20 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nu sɔ̃ɔmɔ nɑ mɔ̀, kon yɑ̃ɑ ni nu bɔɔru kɑ ni nu woore wunɑnɑ. 21 Domi ni nu bɔɔru nu ni nu woore kɑ kɔbi bɔrikiɑ nu yɑrinɑsiɑ. 22 Wee nɑ nu somiru wee. Kpɑ goo u ku rɑɑ mɑɑ nu mwɛɛri. Kon nu siriɑ. 23 Kon nu kpɑro turo wɛ̃ wi u koo nu nɔɔri. U koo yɑriwɑ nɛn sɔm kowo Dɑfidin bweserun di. U koo nu nɔɔri kpɑ u n sɑ̃ɑ nin kpɑro geo. 24 Nɛ Gusunɔ ko nɑ n sɑ̃ɑ nin Yinni. Kpɑ nɛn sɔm kowo Dɑfidi u n sɑ̃ɑ nin kpɑro. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

25 Nɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ mɑ kon nu bɔri yɛndu wɛ̃. Kon de gbeeku yɛɛ kpuro yi doonɑ tem minin di. Sɑɑ ye sɔɔ, nu koo kpĩ nu kpunɑ gbɑburɔ kɑ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ. 26 Kon de nu n wɑ̃ɑ guu te nɑ gɔsɑn bɔkuɔ. Kpɑ n nu domɑru kuɑ n de gurɑ yu nɛ yen sɑɑ sɔɔ. 27 Dɑ̃nu nu koo binu mɑ. Tem mu koo de dĩɑnu nu mɑ, kpɑ bɑɑwure u n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. Kon nɛn tɔmbun yorun yɔni kɑsuku kpɑ n bu yɑkiɑ be bɑ bu yoru mwɛɛrɑn nɔmɑn di. Kpɑ bu giɑ mɑ nɛnɑ Yinni Gusunɔ. 28 Tɔn tukobu bɑ ǹ mɑɑ bu dimɔ. Gbeeku yɛɛ yi ǹ mɑɑ bu mwɛɛrimɔ. Bɑ koo yɑriwɑ kɑrin di. Goo kun mɑɑ bu nɑrumɔ. 29 Kon bu gbeɑ wɛ̃ ye yɑ koo yĩsiru yɑri. Bɑ ǹ mɑɑ gɔ̃ɔrun wɑhɑlɑ mɔ̀ ben tem sɔɔ. Tɔn tukobu bɑ ǹ mɑɑ bu sekuru dokemɔ. 30 Bɑ koo giɑ mɑ nɛ Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑwɑ ben Yinni. Nɛnɑ nɑ kɑ be, Isirelibɑ wɑ̃ɑ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔmbu. Nɛnɑ nɑ yeni geruɑ.

31 Be nɛn tɔmbu, beyɑ bɑ sɑ̃ɑ nɛn yɑ̃ɑ ni nɑ nɔɔrimɔ mi. Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ ben Yinni. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

35

Gɑri yi bɑ geruɑ Edɔmubɑn sɔ̃

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ mɛɛrio Seirin guurun berɑ giɑ, kpɑ ɑ tu sɔ̃ ɑ nɛɛ, 3 ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, wee kon tu wɔrimɑ. Kon tu nɛn nɔmu dɛmiɛ kpɑ n tu ko bɑnsu. 4 Kon ten wusu bɑnsu koosiɑ, kpɑ tu yɔ̃rɑ diiru. Sɑɑ ye sɔɔrɑ tɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 5 Wee tɑ kɑ Isirelibɑ yibɛrɛ tɛɛru nɛni sere kɑ gisɔ. Isirelibɑn wɑhɑlɑn sɑɑ sɔɔ, tɑ bu tɑkobi sɔkurɑ sɑnɑm mɛ ben durum yɑ yewɑ. 6 Yen sɔ̃, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, sere kɑ nɛn wɑ̃ɑru, kon ten yɛm yɑri. Yɛm mɛ tɑ rɑɑ yɑri mi, mu ko n tu swĩi. Domi tɑ ǹ tɔmbun yɛm yɑribu yinɛ. Yen sɔ̃, bɑ koo ten tiin yɛm yɑri. 7 Kon de Seirin guu te, tu ko bɑnsu. Kon be bɑ sɑrɔ mi kpuro go. 8 Tɔn be bɑ gon gonu nu ko n tɛriewɑ bɑɑmɑ guunɔ kɑ gungunɔ kɑ wɔwi sɔɔ kɑ sere mɑɑ wɔrusɔ. 9 Kon de tu kowɑ bɑnsu sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Goo kun mɑɑ sinɑmɔ ten wusu sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

10 Seiri yɑ nɛɛ, Isireli kɑ Yudɑn temgibu bɑ koo ko yegibu. Yɑ koo be kpuro mwɑ bɑɑ mɛ nɑ wɑ̃ɑ mi. 11 Yen sɔ̃, sere kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru, kon ye mɔru kɑ nisinu kɑ tusiru kɔsie nge mɛ yɑ rɑɑ bu kuɑ. Kon bu tii sɔ̃ɔsi sɑnɑm mɛ kon ye siri. 12 Sɑɑ ye sɔɔ, yɑ koo giɑ mɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nuɑ wɔmɑ ye yɑ Isirelibɑn guunu wɔnwɑ. Yɑ nɛɛ, wee nu kɑm kuɑ. Wee bɑ ye nu nɔmu sɔndiɑ nge gbeeku yɛɛ. 13 Yɑ tii suɑ nɛn wuswɑɑɔ kɑ yen gɑri gerubu. Yɑ mɑn tɔn biɑ gɑri gerusi. Nɛn tiiwɑ nɑ ye nuɑ.

14 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ nɛɛ, sɑnɑm mɛ tem kpuro mu ko n wɑ̃ɑ nuku dobu sɔɔ, yen tem mu koo ko bɑnsu. 15 Domi yɑ nuku dobu kuɑ sɑnɑm mɛ yɑ Isirelibɑn tem kɑm koosiɑ. Nge mɛyɑ kon Seirin guuru kɑ Edɔmun tem mɛ kpuro kɑm koosiɑ kpɑ n ko bɑnsu. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

36

Isirelibɑ

bɑ koo wurɑmɑ ben temɔ

1 Yinni Gusunɔ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ Isirelibɑn guunu nɛn gɑri sɔ̃ɔwɔ kpɑ nu yi swɑɑ dɑki. Mɑ Esekiɛli u kɑ guu ni gɑri kuɑ u nɛɛ, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, 2 wee yibɛrɛbɑ bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀, ɛhɛ̃, tɛ̃ i kuɑ beginu. 3 Yen sɔ̃, ɑmɛniwɑ wi, Yinni Gusunɔ u nɛɛ, n bɛɛ sɔ̃. U nɛɛ, u wɑ mɑ bɑ kĩɑ bu bɛɛ kpeerɑsiɑ beri berikɑ kpuro, bu bɛɛ mwɛ. Kpɑ bwese ni nu tie nu n bɛɛ mɔ. Mɛyɑ nu rɑ n bɛɛ yɛ̃ɛmɔ nu n kɑ fɑɑgi mɔ̀ yɑm kpuro. 4 Yen sɔ̃, u nɛɛ, bɛɛ guunu kɑ gungunu kɑ dɑɑnu kɑ wɔwi kɑ bɑnsu kɑ wuu si bɑ deri si yibɛrɛbɑ bɑ wɔri bɑ yɑ̃nu gurɑ mɑ bwese ni nu kɑ su sikerenɛ nu su yɛ̃ɛmɔ, i swɑɑ dɑkio i nɔ ye u gerumɔ bɛɛn sɔ̃. 5 Wi, Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, kɑ nisi bɑkɑnɑ u kɑ Edɔmubɑ kpuro gɑri mɔ̀ kɑ bwese ni nu tie, ni nu tii win tem wɛ̃ kɑ nuku dobu kɑ win gɛndu mɑ nu kɑ mɛn yɑ̃nu kpuro gurɑ. 6 Bɛɛ Isirelibɑn tem guunu kɑ gungunu kɑ dɑɑnu kɑ wɔwi, wee ye u nɛɛ, n bɛɛ sɔ̃. U nɛɛ, wi wee u gɑri gerumɔ mɔru kɑ nisinun sɔ̃. Domi bwese tukunu nu bɛɛ sekuru doke. 7 Yen sɔ̃nɑ u nɔmɑ yiiyɑ u bɔ̃ruɑ u nɛɛ, bwese ni nu kɑ bɛɛ sikerenɛ mi, niyɑ nu koo sekuru wɑ. 8 Sɑɑ ye sɔɔ, bɛɛ guunun dɑ̃nu i ko kpɑrɑ kpɑ i binu mɑ win tɔmbu Isirelibɑn sɔ̃. Domi ben wurɑmɑru tɑ turuku kuɑ kɔ. 9 Wi wee u kɑ bɛɛ wɑ̃ɑ. U koo bɛɛ wuswɑɑ kisimɑ. Bɑ koo mɑɑ wuku bɛɛn temɔ bu duure. 10 U koo de tɔmbu bu dɑbiɑ. Isirelibɑ kpuro bɑ koo wurɑmɑ mi, kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ. Kpɑ bu bɑnsu sɔɔ dii kpɑɑnu bɑni. 11 U koo de tɔmbu kɑ yɑɑ sɑbenu bu dɑbiɑ bu kɔwɑrɑ kpɑ bu sinɑ mi nge yellu. Kpɑ u bu geɑ kuɑ n kere ye u rɑɑ kuɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ wiyɑ u sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 12 U koo de win tɔmbu Isirelibɑ bu sĩ bɛɛn wɔllɔ kpɑ bɑ n bɛɛ mɔ. I ko n sɑ̃ɑ ben tubi. Sɑɑ ye sɔɔ, i ǹ mɑɑ derimɔ bu ben bibu biɑ. 13 Wee tɔmbɑ gerumɔ bɑ mɔ̀, Isirelin tem mu sɑ̃ɑ nge gbeeku yɑɑ ye yɑ yen tiin binu temmɔ. 14 Yen sɔ̃nɑ i ǹ mɑɑ tɔmbu temmɔ. I ǹ bɛɛn tɔmbu kɑm koosiɑmɔ. 15 U ǹ mɑɑ derimɔ i bwese tukunun wɔmɑ nɔ. Bɑ ǹ mɑɑ bɛɛ sekuru dokemɔ. Mɛyɑ i ǹ mɑɑ derimɔ bɛɛn tɔmbu bu kɑm ko. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo Isirelibɑ mɛnnɑ

16 Yinni Gusunɔ u mɑɑ geruɑ u nɛɛ, 17 tɔnun bii, sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ wɑ̃ɑ ben temɔ, bɑ mu disi doke ben dɑɑn sɔ̃ kɑ ben kookoosun sɔ̃. Mɑ nɑ ben kookoo si gɑrisi disi nge tɔn kurɔ wi u yɑsɑ mɔ̀. 18 Yen sɔ̃nɑ nɑ bu mɔru seesi yɛm mɛ bɑ yɑri ben tem sɔɔn sɔ̃ kɑ sere bũu ni bɑ kɑ mu disi doke. 19 Nɑ bu siri ben dɑɑ kɑ ben kookoosun sɔ̃. Mɑ nɑ bu yɑrinɑsiɑ bɑ wɑ̃ɑ wɑ̃ɑ bwesenu gɑnu sɔɔ tem tukumɔ. 20 Ye bɑ wɑ̃ɑ bwese nin mi, ni bɑ tii wɛ̃, miyɑ bɑ nɛn yĩsi dɛɛrɑ te sɑnkɑ sere tɔmbɑ mɔ̀, Yinni Gusunɔn tɔmbɑ. Win tem diyɑ bɑ yɑrimɑ. 21 Yen sɔ̃nɑ nɑ kĩ n nɛn yĩsi dɛɛrɑ te fɑɑbɑ ko te be, Isirelibɑ bɑ sɑnkumɔ bwesenun suunu sɔɔ mi bɑ wɑ̃ɑ. 22 Yen sɔ̃, tɔnun bii, ɑ kpɑm Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, n ǹ ben sɔ̃ nɑ yeni mɔ̀. Nɛn yĩsi dɛɛrɑ ten sɔ̃nɑ te bɑ sɑnkɑ bwesenu sɔɔ. 23 Kon nɛn yĩsi bɑkɑ te bɛɛrɛ wesiɑ te bɑ sɑnkɑ bwesenun suunu sɔɔ mi. Bwese ni, nù n wɑ bɑ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ɛmɔ, nu koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

24 Kon bu wunɑ bwese nin suunu sɔɔn di n bu mɛnnɑ n kɑ wurɑmɑ ben temɔ. 25 Kon bu nim dɛɛrɑm wisi kpɑ bu dɛɛrɑ. Kon ben torɑnu kpuro wɔkɑ kpɑ n ben bũnu kpuro wunɑ n kɔ̃. 26 Kon bu bwisiku kpɑɑnu kɑ gɔ̃ru kpɑɑsu wɛ̃. Kon ben gɔ̃ru si su bɔɔbu nge kperu wunɑ kpɑ n bu gɔ̃rusu wɛ̃ si su du nge wɑsi. 27 Kon bu nɛn Hunde wɛ̃ kpɑ n de bu nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ bɑ n kɑ ye sɔmburu mɔ̀. 28 Bɑ koo sinɑ tem mɛ nɑ ben bɑɑbɑbɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ sɔɔ, kpɑ bu ko nɛn tɔmbu kpɑ nɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ ben Yinni. 29 Kon bu torɑnu kpuro gbɑrɑ. Kon de bu dĩɑnu wɑ nu n kpɑ̃. Nɑ ǹ mɑɑ bu gɔ̃ɔru kpɑremɔ. 30 Kon de dɑ̃nu nu mɑ, kpɑ gbeɑ yu dĩɑnu ko kpɑ bu ku mɑɑ sekuru wɑ gɔ̃ɔrun sɔ̃ bwesenu sɔɔ. 31 Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo tubu mɑ ben kookoosu kɑ ben dɑɑ yɑ ǹ wɑ̃ kpɑ bu tii tusi yen sɔ̃. 32 Adɑmɑ be, Isirelibɑ bɑ n yɛ̃ mɑ n ǹ ben sɔ̃ nɑ mɔ̀ mɛ. Bu de sekuru tu bu mwɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

33 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ mɑɑ nɛɛ, dɔmɑ te kon bu dɛɛrɑsiɑ ben torɑnu kpuron di, kon de tɔmbu bu yibu wusu sɔɔ kpɑ bu ben bɑnsu seeyɑ. 34 Bɑ koo mɑɑ dĩɑnu yewe tem mɛ sɔɔ, mɛ bɑ rɑɑ deri tɔmbu kpuro bu kɑ wɑ mɑ gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi mi. 35 Kpɑ bu nɛɛ, tem mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi mi, wee mu kuɑ nge gbɑɑ te bɑ mɔ̀ Edɛni. Mɛn wuu si su rɑɑ bɑnsu sɑ̃ɑ su tɛ̃ tɔmbu yibɑ mɑ bɑ su gbɑ̃rɑnu toosi. 36 Kpɑ bwese ni nu kɑ bɛɛ sikerenɛ nu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ ye bɑ rɑɑ surɑ seeyɑ, mɑ nɑ ye bɑ rɑɑ wukɑ girɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. Kon mɑɑ ye ko.

37 Wee ye kon mɑɑ wure n Isirelibɑ kuɑ. Kon bu dɑbiɑsiɑ nge yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ. 38 Wuu si su rɑɑ bɑnsu sɑ̃ɑ, su koo tɔmbu yibu nge yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ si bɑ gɔsɑ yɑ̃kurun sɔ̃, si bɑ rɑ kɑ nɛ Yerusɑlɛmuɔ tɔ̃ɔ bɑkɑrun sɔ̃. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

37

Esekiɛli u kuku gbebunu wɑ

kɑ̃siru sɔɔ

1 Yinni Gusunɔn dɑm mu Esekiɛli nɛnuɑ mɑ mu win bwɛ̃rɑ suɑ mu kɑ dɑ wɔwɑ gɑɑn suunu sɔɔ. Wɔwɑ ye sɔɔ, kukunɑ nu yibɑ. 2 Mɑ dɑm mɛ, mu derɑ u sĩɑ kuku nin suunu sɔɔ. U deemɑ nu dɑbi wɔwɑ ye sɔɔ, mɑ nu gbere woko woko.

3 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, kuku ni, nu koo kpĩ nu wɑ̃ɑru wɑ?

Mɑ u wisɑ u nɛɛ, wunɑ ɑ yɛ̃ mɛ, Yinni.

4 Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ gɑri geruo kuku gbebu nin sɔ̃ ɑ nu sɔ̃ ɑ nɛɛ, nu nɛ, Yinni Gusunɔn gɑri swɑɑ dɑkio nu nɔ. 5 Nɑ nɛɛ, kon nu hunde kpɑɑ wɛ̃ kpɑ nu mɑɑ se nu n wɑ̃ɑ. 6 Kon nu sĩi kpɑɑnu wɛ̃ kpɑ n de nu wɑsi kpɑrɑ. Kon nu hunde kpɑɑ wɛ̃ kpɑ nu se nu n wɑ̃ɑ. Sɑɑ yerɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

7 Mɑ Esekiɛli u gɑri yi geruɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. Sɑnɑm mɛ u gɑri yi mɔ̀, yerɑ u dɑmu gɑgu kɑ yĩiribu gɑbu nuɑ mɑ kuku ni, nu susinɑ. 8 Yerɑ u wɑ nu sĩinu kuɑ mɑ nu wɑsi kpɑrɑ, ɑdɑmɑ nu ǹ ginɑ hunde mɔ. 9 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, tɔnun bii, ɑ gɑri geruo ɑ hunde sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, hunde yu nɑ sɑɑ hɑnduniɑn goonu nnɛn di kpɑ yu goo ni wom wure kpɑ nu se nu n wɑ̃ɑ.

10 Mɑ u gɑri geruɑ nge mɛ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. Mɑ hunde yɑ nɑ ni sɔɔ, nu wɑ̃ɑru wɑ mɑ nu seewɑ nu yɔ̃rɑ. Nu dɑbi nge tɑbu kowobu.

11 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, tɔnun bii, kuku ni, nu sɑ̃ɑwɑ Isirelibɑ. Wee bɑ mɔ̀, ben kukunu nu gberɑ. Ben yĩiyɔbu bu doonɑ mɑ bɑ kɔ̃ɔrɑ. 12 Yen sɔ̃ tɛ̃, ɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee kon be, nɛn tɔmbun sikɑ wukiɑ kpɑ n bu yɑrɑ min di n kɑ bu wurɑmɑ ben temɔ. 13 Nɑ̀ n bu kuɑ mɛ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 14 Kon bu nɛn Hunde dokeɑ kpɑ bu wɑ bɑ n wɑ̃ɑ. Kon de bu wurɑ bu sinɑ ben temɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gɑri geruɑ nɑ mɑɑ yi kuɑ.

Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑn bɑndɑ

koo ko teeru

15 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, 16 wunɛ tɔnun bii, ɑ dɑ̃ɑ kukuru gɑru suo kpɑ ɑ Yudɑbɑn bɑndun yĩsiru yore ten wɔllɔ. Kpɑ ɑ mɑɑ dɑ̃ɑ kukuru gɑru suɑ ɑ Isirelibɑn bɑndun yĩsiru yore ten wɔllɔ. 17 Kpɑ ɑ dɑ̃ɑ kukunu yiru ye swɛɛnɑ nu ko nge dɑ̃ɑ kuku teeru wunɛn nɔmɑ sɔɔ. 18 Sɑnɑm mɛ tɔmbɑ koo nun bikiɑ bu nɛɛ, ɑ ǹ kɑɑ sun dɑ̃ɑ yen tubusiɑnu sɔ̃? 19 Sɑɑ ye sɔɔrɑ kɑɑ bu wisi ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, kon Isirelibɑn bɑndun dɑ̃ɑ kuku te suɑ kpɑ n tu swɛɛnɑ kɑ Yudɑbɑn bɑndugiru nu ko dɑ̃ɑ kuku teeru nɛn nɔmɑɔ. 20 Dɑ̃ɑ kuku ni, nu ko n wɑ̃ɑwɑ wunɛn nɔmɑɔ bɑ n wɑɑmɔ. 21 A mɑɑ bu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, wee, kon Isirelibɑ mɛnnɑmɑ beri berikɑn di mi bɑ yɑrinɛ bwesenu sɔɔ, kpɑ n de bu wurɑmɑ ben temɔ. 22 Bɑ koo ko bwese teeru sere kɑ be bɑ wɑ̃ɑ guunɔ kpɑ bɑ n sunɔ turo mɔ. Bɑ ǹ ko n mɑɑ sɑ̃ɑ bwesenu yiru. Bɑ ǹ ko n mɑɑ sinɑmbu yiru mɔ. 23 Bɑ ǹ mɑɑ tii disi dokemɔ ben bũu sɑ̃ɑnun sɔ̃ kɑ ben torɑnun sɔ̃. Kon bu yɑrɑmɑwɑ mi bɑ wɑ̃ɑ bɑ kɑ torɑ kpuron di. Kon bu dɛɛrɑsiɑwɑ mɑm mɑm. Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔmbu kpɑ nɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ ben Yinni. 24 Dɑfidi nɛn sɔm kowon bibun bweseru sɔɔrɑ bɑ koo sunɔ wɑ. Kpɑro turowɑ bɑ ko n mɔ. Bɑ koo nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ kpɑ bu kɑ ye sɔmburu ko. 25 Bɑ koo wure bɑ n wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ mɛ nɑ nɛn sɔm kowo Yɑkɔbu wɛ̃. Miyɑ ben bɑɑbɑbɑ bɑ sinɑ. Ben tii bɑ koo mɑɑ sinɑ mi sere kɑ ben bibun bibɔ kɑ bɑɑdommɑɔ. Dɑfidin bibun bweserɑ tɑ ko n bɑndu dii mi sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 26 Kon kɑ bu ɑrukɑwɑni bɔri yɛndugiɑ bɔke ye yɑ ko n wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Kon de bu sinɑ tem mi, kpɑ bu dɑbiɑ. Kpɑ n nɛn sɑ̃ɑ yeru girɑ ben suunu sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 27 Nɛn wɑ̃ɑ yeru tɑ ko n wɑ̃ɑwɑ ben suunu sɔɔ. Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔmbu kpɑ nɑ n sɑ̃ɑ ben Yinni. 28 Nɛn sɑ̃ɑ yeru tɑ̀ n wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ, sɑɑ ye sɔɔrɑ bwesenu nu koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ wi u Isirelibɑ gɔsɑ nɛnɛm.

38

Gɑri yi bɑ geruɑ Gɔgun sɔ̃

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, 2 tɔnun bii, ɑ mɛɛrio Gɔgun berɑ giɑ Mɑgɔgun temɔ wi, wi u sɑ̃ɑ Mɛsɛki kɑ Tubɑlin kpɑro kpɑ ɑ nùn gerusi ɑ nɛɛ, 3 wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, kon Gɔgu wɔrimɑ wi u sɑ̃ɑ Mɛsɛki kɑ Tubɑlin kpɑro. 4 Kon nùn gɔsiɑmɑ kpɑ n kɔkɔnu doke win bɑɑ sɑburosɔ, kpɑ n nùn gɑwɑmɑ, wi kɑ win tɑbu kowobu kɑ dumi kɑ mɑɑsɔbu, kpɑ win tɔn dɑbi te, tɑ n tɑbu yɑ̃nu sebuɑ tɑ n tɛrɛ bɑkɑnu kɑ piiminu nɛni kpɑ tɑ n tɑkobibɑ fĩɑmɔ. 5 Pɛɛsibɑ kɑ Etiopigibu kɑ Putigibu be kpuro bɑ tɛrɛnu kɑ sii furɔ kɔkɔnu doke, be kpurowɑ bɑ koo kɑ nùn dɑ. 6 Gomɛɛn tɑbu kowobu kɑ Bɛti Togɑɑmɑgii be bɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geun sɔɔ sɔɔ giɑ, be kɑ ben tɑbu kowobu kpuro kɑ sere bwese dɑbi dɑbinun tɔmbu, be kpurowɑ bɑ koo nùn swĩi. 7 U gesi win sɔɔru koowo wi kɑ tɔn be bɑ koo nùn swĩi kpɑ u n sɔɔru kpeere. Wiyɑ u koo bu kpɑrɑ. 8 Amɛn biru kon de u ko ben wirugii, kpɑ u Isirelibɑ wɔri be bɑ kisirɑ tɑbun di. N deemɑ bɑ rɑɑ yɑrinɛwɑ tem tukumɔ mɑ bɑ seemɑ tem kpuron di mi bɑ rɑɑ wɑ̃ɑ. Bɑ wurɑmɑ bɑ mɛnnɑ Isirelibɑn guunɔ ni bɑ rɑɑ deri n tɛ. Mɑ bɑ sinɑ mi kɑ bɔri yɛndu. 9 Adɑmɑ wi kɑ win tɔn be bɑ nùn swĩi bɑ koo tem mɛ wukiriwɑ nge woo bɔkɔ ǹ kun mɛ nge guru wiru. 10 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, sɑɑ ye, yɑ̀ n tunumɑ, bwisiku kɔ̃sunu koo nùn deemɑ kpɑ u kɔ̃sɑ himbɑ ko. 11 U koo gɔ̃ru doke u nɛɛ, u koo tem gɑm tɔmbu wɔri be bɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ, bèn wusu su ǹ gbɑ̃rɑnu kɑ gɑmbobɑ mɔ. 12 U koo dɑ u tɔmbu wɔri be bɑ ben wuun bɑnsu seeyɑ kpɑ u ben yɑ̃nu gurɑ. Tɔn be, bɑ wurɑmɑwɑ sɑɑ tɔn tukobun suunu sɔɔn di. Bɑ dukiɑ kɑ yɑɑ sɑbenu wɑ. Mɑ ben tem mu wɑ̃ɑ hɑnduniɑn suunu sɔɔ. 13 Sɑbɑn tɔmbu kɑ Dedɑnigibu kɑ Tɑɑsisin tenkubɑ kɑ sere be bɑ wɑ̃ɑ turuku mi, bɑ koo nùn bikiɑ bu nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ u tɔn dɑbi teni mɛnnɑ. U kĩwɑ u tɔmbu wɔri u ben yɑ̃nu gurɑ? U kĩwɑ u tɔmbun sii geesu kɑ ben wurɑ gurɑ? U kĩwɑ u ben yɑɑ sɑbenu ǹ kun mɛ ben dukiɑ bɑkɑ gurɑ?

14 Wunɛ tɔnun bii, ɑ Gɔgu sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ. Nɑ nɛɛ, dɔmɑ te nɛn tɔmbu Isirelibɑ bɑ koo sinɑ bɔri yɛndu sɔɔ, u ko n yɛ̃. 15 Sɑɑ ye, u koo nɑ sɑɑ win wɑ̃ɑ yerun di sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geuɔ wi kɑ bwese dɑbi dɑbinun tɑbu kowobu be kpuro bɑ n yɔɔwɑ dumin wɔllɔ. 16 Yen biru u koo sewɑ u nɛn tɔmbu Isirelibɑ seesi kpɑ win tɑbu kowo be, bu Isirelibɑ wukiri nge mɛ guru wiru tɑ rɑ tem wukiri. Amɛn biru kon de u nɑ u nɛn tem wɔri kpɑ n bwese ni nu tie sɔ̃ɔsi sɑɑ wi, Gɔgun min di mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ dɛɛro.

17 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, Gɔgu wi, u sɑ̃ɑwɑ wìn gɑri nɑ derɑ nɛn sɔmɔbu bɑ geruɑ gɑsɔn di Isireliɔ. Nɑ nɛɛ, kon de u nɛn tɔmbu wɔri. 18 Tɔ̃ɔ tè sɔɔ Gɔgu u koo Isirelibɑn tem wɔri, nɛ Yinni Gusunɔ kon wɛ̃ru wurɑ kɑ mɔru. 19 Nɛnɑ nɑ mɑɑ yeni geruɑ kɑ nisinu kɑ mɔru bɑkɑ. Nɑ nɛɛ, tɔ̃ɔ te, tem mu koo yĩiri too too Isireliɔ. 20 Swɛ̃ɛ kɑ gunɔsu koo diiri bɛrum sɔ̃ nɛn wuswɑɑɔ kɑ sere gbeeku yɛɛ kɑ yɛɛ yi yi rɑ kɑbiri kɑ tɔmbu kpuro. Guunu nu koo wɔruku kpɑ kpenu nu kɑnkirɑ kpɑ gbɑ̃rɑnu kpuro nu wɔruku. 21 Kon de tɑbu bu nùn wɔri nɛn guunu kpuron wɔllɔ. Bɑɑwure u koo win winsim tɑbu wɔriwɑ. 22 Kon Gɔgu wi siri n nùn bɑrɑru kpɛ̃ɛ kpɑ n de bu nùn go bu yɛm yɑri. Kon de guru bɑkɑ yu nɛ kɑ kpenu kpɑ dɔ̃ɔ kɑ sɔ̃ɔ bisu yu wi kɑ win tɑbu kowobu wɔri kɑ sere tɔn dɑbi te tɑ wɑ̃ɑ kɑ wi. 23 Nge mɛyɑ kon kɑ bwese dɑbinu sɔ̃ɔsi mɑ nɑ kpɑ̃ nɑ mɑɑ sɑ̃ɑ dɛɛro kpɑ nu giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

39

Bɑ Gɔgu kɑmiɑ

1 Wunɛ tɔnun bii, ɑ Gɔgu gerusio ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, nɛ wee nɑ Gɔgu seesi wi, wi u sɑ̃ɑ Mɛsɛki kɑ Tubɑlin kpɑro. 2 Kon nùn yɑrɑ win tem di mɛ mu wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geun sɔɔ sɔɔwɔ. Kpɑ n de u Isirelibɑ wɔri. 3 Adɑmɑ kon win tɛndu wɔrɑ win nɔm dwɑrun di kpɑ n win sɛ̃ɛnu mwɛɛri win nɔm geun di. 4 U koo wɔrumɑ Isirelibɑn guunu wɔllɔ wi, kɑ win tɑbu kowobu kɑ tɔn be bɑ nùn swĩimɑ. Kpɑ gunɔsu kɑ gbeeku yɛɛ yi ben yɑɑ di. 5 U koo wɔrumɑwɑ temɔ nge mɛ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. 6 Kon Mɑgɔgu ye dɔ̃ɔ doke kɑ sere be bɑ wɑ̃ɑ tem burerɔ bɔri yɛndu sɔɔ. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ. 7 Kon de bu nɛn yĩsi dɛɛrɑru giɑ Isirelibɑn suunu sɔɔ. Nɑ ǹ derimɔ bu tu sɑnku. Sɑɑ yerɑ bwesenu kpuro nu koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinni Dɛɛro. 8 Wee ye kpuro yɑ koorɑmɔ yɑ wee. Yɑ koo koorɑwɑ tɔ̃ɔ te nɛn tii nɑ yi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 9 Yen tɔ̃ɔ te, Isirelibɑ bɑ koo yɑri ben wusun di, kpɑ bu ben yibɛrɛbɑn tɛrɛ bɑkɑnu kɑ piiminu mwɛɛri kɑ ben tɛmɑ kɑ sɛ̃ɛnu kɑ ben yɑɑsi kɑ ben bɔri kpɑ bu kɑ ye kpuro dɔ̃ɔ sɔ̃re wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 10 Bɑ ǹ mɑɑ dɑ̃ɑ kɑso dɔɔ yɑkɑsɔ. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ dɑ̃ɑ burɑmɔ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ bu kɑ doo ko. Domi tɑbu yɑ̃ɑ niyɑ bɑ koo kɑ dɔ̃ɔ sɔ̃re. Bɑ koo ben yibɛrɛbɑ mwɛɛri be, be bɑ rɑɑ bu mwɛɛrɑ. Bɑ koo tɔmbun yɑ̃nu gurɑ be bɑ rɑɑ ben yɑ̃nu gurɑ. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

11 Yen tɔ̃ɔ te, Isireliɔ kon Gɔgu siku yeru wɛ̃ nim wɔ̃ku bɔruguun sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, mi tɔmbɑ rɑ sɑre. Kpɑ tu berɑ min swɑɑ go. Miyɑ bɑ koo Gɔgu kɑ win tɔn dɑbi te sike, kpɑ bu yɑm mi soku Gɔgun tɔn dɑbinun wɔwɑ. 12 Isirelibɑrɑ bɑ koo bu sike kpɑ bu wɑ bu kɑ ben tem dɛɛrɑsiɑ. Bɑ koo ye kowɑ suru nɔɔbɑ yiru. 13 Isirelibɑ kpurowɑ bɑ koo goo ni sike. Yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo mɑn bɛɛrɛ wɛ̃, kpɑ bu mɔm. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 14 Suru nɔɔbɑ yiru yen bɑɑ sɔɔ, bɑ koo tɔmbu gɔsi be bɑ ko n sirenɛ bɑ n goo ni nu tie kɑsu bɑ n sikumɔ. Be bɑ sɑrɔ mi kpuro, bɑ koo bu somi. Mɛyɑ bɑ koo kɑ tem mɛ kpuro dɛɛrɑsiɑ. 15 Tɔn be bɑ bɔsu tem mɛ sɔɔ, bɑ̀ n tɔn kukunu wɑ, kpɑ bu yĩreru ko mi. Be bɑ siku ten sɔmburu mɔ̀ bɑ̀ n nɑ kpɑ bu kuku ni gurɑ bu sike Gɔgun tɔn dɑbi ten wɔwɑ mi. 16 Bɑ koo mɑm wuu gɑgu yĩsiru kɛ̃ Hɑmɔnɑ. Yĩsi ten tubusiɑnɑ dɑbiru. Nge mɛyɑ bɑ koo kɑ tem mɛ dɛɛrɑsiɑ.

17 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ gunɔ bwese bwesekɑ kɑ gbeeku yɛɛ kpuro sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, yi mɛnnɑmɑ bɑɑmɑ kpuron di nɛn yɑ̃ku te kon kon sɔ̃. Kon yɑ̃ku bɑkɑru ko Isirelibɑn guunɔ kpɑ yi yɑɑ tem yi yɛm nɔ. 18 Yi koo tɑbu durɔbun gonu di kpɑ yi wirugibun yɛm nɔ be, be bɑ sɑ̃ɑ nge Bɑsɑnin yɑ̃ɑ kinɛnu kɑ yɑ̃ɑ kpɛmminu kɑ bonu kɑ kɛtɛ kinɛ ni nu gum mɔ. 19 Yi koo yɑɑ gum di yi debu kpɑ yi yɛm nɔ sere mu yi go nge tɑm nɛn yɑ̃ku te kon yi kuɑ min sɔ̃. 20 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, yi koo dumi kɑ yin mɑɑsɔbun yɑɑ di kɑ tɑbu durɔbu kɑ sere tɑbu kowobu be bɑ tie. Yi koo yɑɑ ye diwɑ yi debu nɛn dii yerɔ.

21 Kon bwesenu nɛn yiiko sɔ̃ɔsi kpɑ nu wɑ nge mɛ nɑ bu siri kɑ sɛɛyɑsiɑ bi nɑ bu kuɑ. 22 Sɑɑ yen dɔmɑ ten di sere kɑ bɑɑdommɑɔ, nɛn tɔmbu Isirelibɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni.

Esekiɛlin gɑrin wiru

23 Bwesenu nu koo giɑ mɑ Isirelibɑn torɑnun sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bu biru kisi mɑ nɑ derɑ bɑ bu yoru mwɛɛrɑ bɑ kɑ dɑ tem tukumɔ. Nɑ bu ben yibɛrɛbɑ nɔmu sɔndiɑ bɑ bu go tɑbu sɔɔ. 24 Nɑ bu sɛɛyɑsiɑ nge mɛ ben torɑnu nu nɛ ni nu bu kuɑ disigibu. Mɑ nɑ bu nɛn wuswɑɑ beruɑ. 25 Adɑmɑ tɛ̃ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, kon de Isirelibɑ be, Yɑkɔbun bweseru bu wurɑmɑ yorun di. Kon be kpuron wɔnwɔndu ko. Sɑɑ ye sɔɔ, kon nisinu se nɛn yĩsi dɛɛrɑ ten sɔ̃. 26 Sɑnɑm mɛ bɑ koo sinɑ bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ, goo kun mɑɑ bu bɑɑsimɔ bɑ koo ben sekuru duɑri kɑ ben nɑɑnɛ sɑri te bɑ mɑn kuɑ. 27 Tɔmbu bɑ koo mɑn bɛɛrɛ wɛ̃ nɑ̀ n Isirelibɑ wunɑmɑ ben yibɛrɛbɑn suunu sɔɔn di nɑ kɑ wurɑmɑ. 28 Bɑ koo giɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni, nɛ wi nɑ derɑ bɑ kɑ bu yoru dɑ bwese tukunun suunu sɔɔ, mɑ nɑ derɑ bɑ mɑɑ wurɑmɑ ben temɔ. Bɑɑ ben turo nɑ ǹ derimɔ u sinɑ tem tukumɔ. 29 Nɑ ǹ mɑɑ bu biru kisimɔ. Domi kon bu nɛn Hunde wɛ̃. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

ESEKIƐLI U UINNI GUSUNƆN SÃA YEE KPAARU WA KÃSIRU SƆƆ

40

Esekiɛli u kɑ̃siru wɑ

1 Ye bɑ Isirelibɑ yoru mwɑ yen wɔ̃ɔ yɛndɑ nɔɔbusen suru gbiikoon sɔ̃ɔ wɔkuruse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔn dɑm mu Esekiɛli nɛnuɑ. N deemɑ ye bɑ Yerusɑlɛmu wɔri bɑ kɔsukɑ yen wɔ̃ɔ wɔkurɑ nnɛse sɔɔrɑ mi. Mɑ u nùn kpɑrɑ u kɑ dɑ Isirelibɑn temɔ 2 kɑ̃siru sɔɔ. U nùn suɑ u yi guuru wɔllɔ te tɑ gunu too. Ten sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ, u diɑ wɑ yɑ sɑ̃ɑ nge wuu. 3 Mɑ u kɑ nùn dɑ mi giɑ. Mɑ u durɔ goo wɑ mi, u kɑ sii gɑndu weenɛ u wɛ̃ɛ dɑmgii kɑ dɛkɑ nɛni ye bɑ rɑ kɑ yĩire. Mɑ u yɔ̃ gɑmbon bɔkuɔ kɔnnɔwɔ. 4 Durɔ wi, u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ mɛɛrio kpɑ ɑ swɑɑ dɑki ɑ de ɑ ye kpuro lɑɑkɑri ko ye kon nun sɔ̃ɔsi. Domi bɑ kɑ nun nɑwɑ mini ɑ kɑ mɛɛri kpɑ ɑ kɑ wɑ ɑ Isirelibɑ tubusiɑ ye ɑ wɑ.

Yɑɑrɑ kɑ kɔnnɔ tɔɔkisu

5 Wee ye u wɑ. U gbɑ̃rɑru wɑ tɑ sɑ̃ɑ yee te sikerenɛ. U dɛkɑ wɑ durɔ win nɔmɑ sɔɔ. Yen dɛ̃ɛbu bu kɑ gɔm soonu nɔɔbɑ tiɑ nɛ. Adɑmɑ yen gɔm soo ten bɑɑtere tɑ dɛ̃ɛbu sosiwɑ kɑ nɔm wĩi teeru. Yen yɑsum mɑɑ kuɑ dɛkɑ tiɑ. Yen gunum mɑɑ kuɑ dɛkɑ tiɑ. 6 Mɑ u dɑ kɔnnɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ mɑ u yɔɔwɑ gen yɔɔtiɑɔ. Mɑ u kɔnnɔ gen yɑsum yĩirɑ. Mɑ mu kuɑ dɛkɑ tiɑ. Adɛrɔ gɑ wɑ̃ɑ dii ten suunu sɔɔ mɑ kɔ̃su yenu wɑ̃ɑ gen yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ. 7 Kɔ̃su yee nin bɑɑteren dɛ̃ɛbu kɑ ten yɑsum mu nɛwɑ. Ye kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ dɛkɑ tiɑ. Bɑtumɑ ye yɑ nu kɑrɑnɛ yɑ sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. Gɑmbo ye yɑ wɑ̃ɑ dii sɔɔn kɔnnɔwɔ ɑ sere sɑ̃ɑ yerun tii du, yen yɑsum mu sɑ̃ɑwɑ dɛkɑ tiɑ. 8-9 Mɑ durɔ wi, u dii sɔɔ ge yĩirɑ. Gen gɑnɑn gunum mu sɑ̃ɑwɑ dɛkɑ nɔɔbɑ itɑ. Mɑ gen gɑni tɔɔkii yi mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yiru kɔnnɔ gen sɔɔwɔ. Diru gɑrɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yee ten bɔkuɔ. 10 Kɔ̃su yerun dii ni kpuro ni nu wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ nu nɛwɑ. Diɑ itɑ itɑwɑ yɑ wɑ̃ɑ ɑdɛrɔ gen beri berikɑɔ. Bɑtumɑ ye yɑ bu kɑrɑnɛ yɑ mɑɑ nɛwɑ. 11 Durɔ wi, u mɑɑ kɔnnɔ gen yɑsum yĩirɑ mɑ yɑ kuɑ gɔm soonu wɔkuru. Mɑ gen dɛ̃ɛbu bu kuɑ gɔm soonu wɔkurɑ itɑ. 12 Kɔ̃su yee nin bɑɑteren wuswɑɑɔ bɑ bɑtumɑ gɑɑ wĩɑ gɔm soo teeru. Kɔ̃su yee ten bɑɑteren goonu nu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbɑ tiɑ tiɑ. 13 Durɔ wi, u yĩirɑ sɑɑ kɔ̃su yee teerun gɑnɑ sɔɔn di n kɑ girɑri yirusen gɑnɑ sɔɔ te tɑ gbiikii te mɛɛrɑ. Mɑ n kuɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. 14 U mɑɑ dii sɔɔ ge yĩirɑ mɑ gɑ kuɑ gɔm soonu yɛndu. Dii ten berɑ giɑ, sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑ yɑ kɑ kɔnnɔ ge sikerenɛwɑ. 15 Bɑtumɑ ye yɑ wɑ̃ɑ kɔnnɔ gèn min di bɑ rɑ kɑ du n kɑ dɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔɔwɔ, yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. 16 Bɑ kɔ̃su yee nin fɛnɛntibɑ kuɑwɑ nge kɔkɔsɔ nin gɑni tɔɔkiiɔ kɑ mɑɑ gɑni yi yi nu burɑnɛ sɔɔ kɑ sere dii sɔɔ gen gɑni sɔɔ. Mɑ bɑ dii nin gɑnin sɔɔwɔ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu koosi ye yɑ kuɑ yen burɑru.

17 Yen biru durɔ wi, u kɑ nùn dɑ sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑ tɔɔkɑɑɔ mi diɑ tɛnɑ yɑ wɑ̃ɑ. N deemɑ bɑ gɑ̃ɑnu tɑ̃wɑ nge simɑɑ bɑ kɑ yɑɑrɑ ye sikerenɑ. 18 Simɑɑ ye bɑ tɑ̃wɑ mi, yɑ wɑ̃ɑwɑ diɑ yen bɔkuɔ. Mɑ yɑ kɑ diɑ yen gɑni dɛ̃ɛbu nɛ. Adɑmɑ yɑ ǹ yɑɑrɑ sɔɔkɑɑ gunum turɑ. 19 Mɑ u bɑtumɑ yen dɛ̃ɛbu yĩirɑ sɑɑ kɔnnɔ gbiikuun sɔɔn di n kɑ girɑri yɑɑrɑ sɔɔkɑɑn gɑnɑɔ mɑ n kuɑ gɔm soonu wunɔbu (100). U ye yĩirɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. 20 Mɑ u mɑɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑn kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn dɛ̃ɛbu kɑ yɑsum yĩirɑ. 21 Kɔnnɔ ge, gɑ kɔ̃su yenu nɔɔbɑ tiɑ mɔ, itɑ itɑ gen ɑdɛrɔn yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ. Gen gɑni yi, kɑ gen dii sɔɔ yɑ kɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ dɛ̃ɛbu kɑ yɑsum nɛwɑ. 22 Yen fɛnɛntibɑ kɑ dii sɔɔ ge, kɑ kpɑkpɑ wurusun burɑ ni bɑ kuɑ mi, ye kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ tiɑ kɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru mi. A kɑ dɑ yen kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, kɑɑ yɔɔtiɑ yɔwɑ nɑɑ dɑbusɑnu nɔɔbɑ yiru. 23 Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geun kɔnnɔn dee deeru, kɔnnɔ gɑgɑ wɑ̃ɑ sɔɔwɔ gèn min di bɑ rɑ kɑ du yɑɑrɑ sɔɔkɑɑɔ. Kɔnnɔsu yiru yen bɑɑ sɔɔ yɑ sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wunɔbu nge mɛ n sɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. 24 Mɑ u kɑ mɑn dɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mi kɔnnɔ gɑgɑ wɑ̃ɑ. Mɑ u gen kɔ̃su yenu kɑ gen dii sɔɔ kɑ gen gɑni yĩirɑ. Ye kpuro yɑ kɑ kɔnnɔ siɔnɔgiɑ nɛwɑ. 25 Kɔnnɔ ge, kɑ gen diɑ yɑ fɛnɛntibɑ mɔ yɑ kɑ sikerenɛ nge fɛnɛnti beɔnɔ. Gen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. Gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. 26 Gen yɔɔtiɑ yɑ mɔwɑ nɑɑ dɑbusɑnu nɔɔbɑ yiru ɑ kɑ dɑ dii sɔɔ gen mi. Bɑ dii ten gɑni sɔɔkii burɑru kuɑwɑ kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu. 27 Yɑɑrɑ sɔɔkɑɑ yɑ mɑɑ kɔnnɔ mɔ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Kɔnnɔsu yiru ye, yɑ tondinɛwɑ kɑ gɔm soonu weerɑɑkuru.

Yɑɑrɑ kɑ kɔnnɔ sɔɔkisu

28 Durɔ wi, u kɑ mɑɑ mɑn dɑ yɑɑrɑ sɔɔkɑɑ yen mi, sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn kɔnnɔn di. Mɑ u kɔnnɔ ge yĩirɑ u deemɑ yɑ nɛwɑ kɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑn kɔnnɔsu. 29 Gen kɔ̃su yenu kɑ gen gɑni kɑ gen dii sɔɔ, ye kpuro yɑ nɛwɑ kɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑn kɔnnɔsu. Kɔnnɔ ge, gɑ fɛnɛntibɑ mɔ bɑ kɑ sikerenɛ. Gen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. Mɑ gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. 30 Kɔnnɔ gen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. Gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. 31 Dii sɔɔ gen kɔnnɔ gɑ mɛɛrɑwɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑɔ. Bɑ gen gɑni sɔɔkii burɑru koosiwɑ kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu. Gen yɔɔtiɑ ye, yɑ nɑɑ dɑbusɑnu mɔwɑ nɔɔbɑ itɑ. 32 Yen biru, u mɑɑ kɑ mɑn dɑ yɑɑrɑ sɔɔkɑɑ yen mi, sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn di. Mɑ u kɔnnɔ ge yĩirɑ u deemɑ gɑ kɑ si u rɑɑ yĩirɑ mi nɛwɑ. 33 Gen dii sɔɔ kɑ gen gɑni kɑ gen kɔ̃su yenu, ye kpuro yɑ nɛwɑ kɑ kɔnnɔ si u rɑɑ yĩirɑ. Yen biru gɑ fɛnɛntibɑ mɔ yɑ kɑ sikerenɛ. Kɔnnɔ gen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. Gen yɑsum mɑɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. 34 Gen dii sɔɔ gɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑ mɛɛrɑwɑ. Mɑ bɑ gen gɑni sɔɔkii burɑru koosi kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu. Mɑ gen yɔɔtiɑ yɑ nɑɑ dɑbusɑnu mɔ nɔɔbɑ itɑ.

35 U kɑ mɑɑ mɑn dɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Mɑ u gu yĩirɑ. U deemɑ kɔnnɔ ge, kɑ si u rɑɑ yĩirɑ mi, su dɛ̃ɛbu kɑ yɑsum nɛwɑ. 36 Kɔnnɔ ge, gɑ mɑɑ kɔ̃su yenu mɔ kɑ gɑni yi yi nu burɑnɛ kɑ sere dii sɔɔ. Mɑ bɑ fɛnɛntibɑ kuɑ bɑ kɑ gu sikerenɑ. Gen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weerɑɑkuru, mɑ gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. 37 Dii sɔɔ ge, gɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑ mɛɛrɑwɑ. Mɑ bɑ gen gɑni sɔɔkii burɑru koosi kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu. Gen yɔɔtiɑn nɑɑ dɑbusɑnu sɑ̃ɑwɑ nɔɔbɑ itɑ.

38 Kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ gɑ diru gɑru mɔ te tɑ mɛɛrɑ gen dii sɔɔ giɑ. Miyɑ bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginun yɑɑ kpɑkie. 39 Dii sɔɔ gen beri berikɑɔ tɔɔwɔ, tɑbulu yiru yiruwɑ yɑ wɑ̃ɑ. Tɑbulu ben wɔllɔwɑ bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ torɑnun yɑ̃kunu kɑ yɑ̃ku ni bɑ rɑ kɑ torɑnu sɔmɛn yɑɑ sɑke. 40 Dii sɔɔ gen tɔɔwɔ, tɑbulu nnɛwɑ yɑ wɑ̃ɑ. À n dɔɔ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, kɑɑ kpĩ ɑ ye wɑ berɑ kɑ berɑ yiru yiru. 41 Tɑbulu nɔɔbɑ itɑwɑ bɑ mɔ yèn wɔllɔ bɑ rɑ yɑ̃ku yɑɑ go. Bɑ ye yiwɑ nnɛ nnɛ kɔnnɔ gen beri berikɑɔ. 42 Tɑbulu yen nnɛ sɔɔrɑ bɑ rɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu sɔɔru ko. Bɑ ye kuɑ kɑ kpee ni bɑ dɑ̃kɑ. Yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soo teeru kɑ bɔnu, yen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soo teeru kɑ bɔnu, mɑ yen gunum mu sɑ̃ɑ gɔm soo teeru. Tɑbulu yen miyɑ bɑ rɑ yɑ̃ku sɔm yɑ̃nu yi. 43 Mɑ bɑ tɑbulu ye nɔɔ bɔki kuɑ nɔm tɑrɑrun yɑsum sɑkɑ. Tɑbulu yen wɔllɔwɑ bɑ rɑ yɑ̃ku yɑɑ sɔndi. 44 Yen biruwɑ durɔ wi, u kɑ mɑn dɑ yɑɑrɑ sɔɔkɑɑɔ. Mɑ nɑ diɑ yiru wɑ mi. Teerɑ wɑ̃ɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mɑ tɑ nɔɔ tĩi sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Teerɑ mɑɑ wɑ̃ɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mɑ ten kɔnnɔ gɑ mɑɑ tĩi sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. 45 U mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, dii tèn kɔnnɔ gɑ tĩi sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mi, tɑ sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku kowobun diru be bɑ rɑ sɑ̃ɑ yerun sɔmburu ko. 46 Dii tèn kɔnnɔ gɑ mɑɑ tĩi sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mi, tɑ sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku kowobugiru be bɑ rɑ yɑ̃kuru ko yɑ̃ku yerɔ. Mɑ u mɑɑ nɛɛ, Lefin bweseru sɔɔ, Sɑdɔkun bwese kɛrɑ yɑ koo kpĩ yu du sɑ̃ɑ yerɔ yu Yinni Gusunɔ sɑ̃.

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru

47 Durɔ wi, u sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑ sɔɔkɑɑ kpuro yĩirɑ mɑ u deemɑ yen goonu kpuro nu nɛwɑ. Yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑ gɔm soonu wunɔbu (100) mɑ yen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu wunɔbu. Mɑ yɑ̃ku yerɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔwɔ. 48 Mɑ u mɑɑ kɑ mɑn dɑ sɑ̃ɑ yee ten ɑdɛrɔwɔ mìn di bɑ rɑ kɑ du. Mɑ u ɑdɛrɔ gen gberebɑ yĩirɑ. Mɑ yen bɑɑyeren bɔɔrum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔɔbu. Kɔnnɔ gen yɑsum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wɔkurɑ nnɛ. Gen yɛ̃sɑ bɑɑyeren dɑ̃ɑ yɑ mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu itɑ. 49 Adɛrɔ gen tiin dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu wɔkurɑ tiɑ. Bɑ rɑ gu duwɑ kɑ yɔɔtiɑ ye yɑ nɑɑ dɑbusɑnu wɔkuru mɔ. Mɑ gɑ gbere mɔ berɑ kɑ berɑ tiɑ tiɑ.

41

1 Durɔ wi, u kɑ mɑɑ mɑn dɑ sɑ̃ɑ yerun suunu sɔɔ. Mɑ u ye kpuro yĩirɑ. Adɛrɔ gen gɑnin sinum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbɑ tiɑ. 2 Kɔnnɔ gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wɔkuru, gen beri berikɑ nɔɔbu nɔɔbu. Mɑ u sɑ̃ɑ yee ten tii yĩirɑ. Ten dɛ̃ɛbu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weeru. Mɑ ten yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndu. 3 Yen biru u duɑ dii ten sɔɔwɔ u ten kɔnnɔn dɑ̃ɑ yĩirɑ, yɑ kuɑwɑ gɔm soonu yiru. Mɑ kɔnnɔ gen tiin yɑsum sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔɔbɑ tiɑ. Mɑ gen gɑnin yɑsum beri berikɑɔ mu sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔɔbɑ yiru yiru. 4 Mɑ u dii sɔɔ gen tii yĩirɑ, gen dɛ̃ɛbu kɑ gen yɑsum mu nɛwɑ. Yɑ sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, gɑ sɑ̃ɑwɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem.

Diɑ ye bɑ gɔri gɔri

5 Sɑ̃ɑ yee te, tɑ gɑni yiru mɔ, tiɑ sɔɔwɔ, tiɑ mɑɑ tɔɔwɔ. Mɑ durɔ wi, u ten gɑnɑ sɔɔkɑɑ yĩirɑ mɑ yen sinum mu kuɑ gɔm soonu nɔɔbɑ tiɑ. Mɑ bɑ dinu gɔri gɔri gɑni yiru yen bɑɑ sɔɔ bɑ kɑ sikerenɑ. 6 Dii ni, nu swɛɛnɛwɑ gidɑmbisɑ itɑ itɑ beri berikɑ. Gidɑmbisɑ bɑɑyeren diɑn geerɑ sɑ̃ɑwɑ tɛnɑ. Dii nin gɑni yi kɑ tɔɔkɑɑginu mɑninɛ ɑdɑmɑ yi ǹ kɑ sɔɔkɑɑginu mɑninɛ. 7 Gidɑmbisɑ ye, yɑ yɑsum kerɑnɛ wɔllu giɑ. Domi yen gɑnɑ tɔɔkɑɑ yɑ sinum kɑɑrɑ. Mɛyɑ n sɑ̃ɑ yɑ kɑ sɑ̃ɑ yee te sikerenɑ. Yen sɔ̃nɑ wɔllu giɑ bɑtumɑ yɑ kpɑ̃ɑru bo yen sɔɔwɔ. Sɑɑ gidɑmbisɑ ye yɑ wɑ̃ɑ temɔn di, tɔnu koo kpĩ u yɔ u dɑ sere ye yɑ wɑ̃ɑ wɔllɔ u kun kpɑ kɑ swɑɑ gɑɑ. 8 Mɑ nɑ diɑ ye kpuron gunum mɛɛrɑ nɑ deemɑ ye bɑ gɔri gɔri mi, sɑɑ yen kpɛɛkpɛɛkun di, yen gunum mu sɑ̃ɑwɑ dɛkɑ nɔɔbɑ tiɑ tiɑ. 9 Diɑ yen gɑnɑ tɔɔkɑɑn sinum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. Diɑ ye bɑ gɔri gɔri sɑ̃ɑ yee ten yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ, 10 kɑ yɑ̃ku kowobun diɑn bɑɑ sɔɔ, bɑ bɑtumɑ deri yèn yɑsum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu yɛndu. 11 Diɑ ye bɑ gɔri gɔri mi, yɑ nɔɔ tĩiwɑ bɑtumɑ ye bɑ derin berɑ giɑ. Kɔnnɔsu yiruwɑ yɑ wɑ̃ɑ mi. Teu sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, teu mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Gɑnɑ ye yɑ bɑtumɑ ye sikerenɛ, yen sinum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔɔbu. 12 Sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃ɔ duu yeru giɑ, diru gɑrɑ wɑ̃ɑ tɑ bɑtumɑ ye bɑ deri mi nɔɔ tĩi. Dii ten dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wɛnɛ kɑ wɔkuru. Mɑ ten yɑsum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu wɑtɑ kɑ wɔkuru. Ten gɑnɑn sinum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔɔbu. 13 Durɔ wi, u sɑ̃ɑ yee te yĩirɑ mɑ ten dɛ̃ɛbu kuɑ gɔm soonu wunɔbu (100). Bɑtumɑ ye bɑ mɑɑ deri mi, kɑ dii te bɑ bɑnɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ mi, ye kpuro yɑ mɑɑ kuɑ gɔm soonu wunɔbu. 14 Sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, sɑ̃ɑ yee ten dɛ̃ɛbu kɑ bɑtumɑ ye bɑ deri min yɑsum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wunɔbu. 15 Mɑ u mɑɑ dii te tɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yerun biruɔ yĩirɑ kɑ bɑtumɑ ye bɑ deri mɑ ye kpuro yɑ mɑɑ kuɑ gɔm soonu wunɔbu.

Sɑ̃ɑ yee ten sɔɔwɔ

Sɑ̃ɑ yee ten duu yeru kɑ dii dɛɛrɑru kɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem mi, 16 bɑ ye kpuron gɑni kɑ fɛnɛntibɑn kɑdiribɑ dɑ̃ɑ bɛsi mɑniwɑ. Mɛyɑ bɑ mɑɑ kuɑ gidɑmbisɑ yebɑ sɔɔ. 17 Sɑ̃ɑ yee ten tɔɔwɔ kɑ ten sɔɔwɔ sɑɑ ten kɔnnɔn di sere kɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem mi, bɑ ye kpuron gɑni burɑru koosiwɑ 18 kɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsibu kɑ mɑɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu. Kpɑkpɑ wurusun weenɑsii si, kɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsii be, bɑ yɔwenɛwɑ. 19 Wɔllun kɔ̃sobun weenɑsii ben bɑɑwure u wuswɑɑ mɔwɑ yiru. Wuswɛɛ yin tiɑ yɑ kɑ tɔnugiɑ weenɛ yɑ kpɑkpɑ wuru sin weenɑsi teu wuswɑɑ kisi. Wuswɑɑ tiɑ yɑ mɑɑ kɑ gbee sunɔgiɑ weenɛ mɑ yɑ mɑɑ kpɑkpɑ wuru sin weenɑsi teu wuswɑɑ kisi. Nge mɛyɑ bɑ kɑ dii te kpuron gɑni burɑru kuɑ. 20 Bɑ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsii be kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsii si kuɑwɑ ten temɔ kɑ ten gɑniɔ kɑ ten kɔnnɔsun wɔllɔ. 21 Sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔn kɑdirin dɑ̃nu nu nɛwɑ.

Dii te tɑ dɛɛre gem gem wuswɑɑɔ, gɑ̃ɑnu wɑ̃ɑ mi. 22 Nu sɑ̃ɑre nge yɑ̃ku yeru te bɑ kuɑ kɑ dɑ̃ɑ. Ten gunum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu itɑ. Ten dɛ̃ɛbu mɑɑ gɔm soonu yiru. Bɑ tu nɔɔ bɔkɑ kuɑwɑ kɑ dɑ̃ɑ. Yerɑ durɔ wi, u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɑbulu ye bɑ rɑ n yii Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ yerɑ mi.

23 Dii dɛɛrɑru kɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem nu mɔwɑ kɔnnɔsu yiru. 24 Gɑmbo sikɑnɛ yiruwɑ kɔnnɔ si, su mɔ. Ye kpuro yɑ rɑ n kɛniɑrewɑ. 25 Bɑ gɑmbo yen wɔllɔ wɔllun kɔ̃sobun weenɑsibu kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu kuɑ nge mɛ bɑ kuɑ gɑni yi sɔɔ. Mɑ bɑ kɔbɛ kuɑ ten tɔɔwɔ dii dɛɛrɑ ten kɔnnɔwɔ. 26 Dii ten yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ kɑ sere dii ni bɑ gɔri gɔri mi kɑ mɑɑ yen kɔbɛɔ, bɑ yen fɛnɛntibɑ kɔkɔrɔ dokeɑwɑ kɑ kpɑkpɑ wurusun weenɑsisu.

42

Dinu gɑnu sɑ̃ɑ yee ten bɔkuɔ

1 Durɔ wi, u kɑ mɑn dɑ sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑ tɔɔkɑɑɔ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, sere diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ bɑtumɑ ye bɑ deri kɑ dii te tɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yee ten biruɔn deedeeru. 2 Diɑ yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wunɔbu (100) mɑ yen yɑsum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. 3 Yen bee tiɑ yɑ bɑtumɑ ye bɑ deri mi nɔɔ kisi. Bɑtumɑ yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Mɑ yɑ kɑ sɑ̃ɑ yee te sikerenɛ. Bee tiɑ, diɑ ye, yɑ mɑɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑ ye bɑ simɑɑ doke nɔɔ kisi. Yɑ gidɑmbisɑ itɑ mɔ. Mɑ bɑ ye kɔbɛ kuɑ kuɑ. 4 Diɑ yen wuswɑɑɔ, bɑ bɑtumɑ deri gɔm soonu wɔkurun sɑkɑ. Mɑ bɑ swɑɑ wĩɑ ye sɔɔ gɔm soo teeru. Diɑ yen kɔnnɔsu su nɔɔ tĩiwɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. 5 Diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wɔllɔ yɑ piiminu bo yɑ kere ye yɑ wɑ̃ɑ temɔ kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ suunu sɔɔ. Domi kɔbɛ ye bɑ kuɑ mi, yɑ yen sukum kɑwɑwɑ. 6 Adɑmɑ yen kɔbɛ yɑ ǹ gberebɑ mɔ nge yɑɑrɑ yen dinun gberebɑ. Yen sɔ̃nɑ diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ wɔllɔ yɑ ǹ suunukinu kɑ temkinu kpɑ̃ɑru turɑ. 7 Diɑ yen gɑnɑ ye yɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑ mɛɛrɑ, yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. 8 Domi diɑ yen tiin dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndɑ nɔɔbu. Adɑmɑ sɑ̃ɑ yee ten berɑ giɑ, yen dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu wunɔbu (100). 9 Bɑ̀ n wee sɑɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑn di, kɔnnɔ gɑgɑ wɑ̃ɑ diɑ yen temɔ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ gèn min di bɑ rɑ kɑ du. 10 Kɔnnɔ ge, gɑ wɑ̃ɑ mi yɑɑrɑ tɔɔkɑɑn gɑnɑ yɑ toruɑ.

Diɑ mɑɑ wɑ̃ɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑɔ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ bɑtumɑ ye bɑ deri kɑ dii te tɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yee ten biruɔn deedeeru. 11 Diɑ yen wuswɑɑɔ, swɑɑ wɑ̃ɑ. Diɑ ye, yɑ kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ weenɛ. Yen dɛ̃ɛbu kɑ yen yɑsum kɑ nge mɛ bɑ ye bɑnisinɑ kɑ yen kɔnnɔsu ye kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ tiɑ. 12 Nge mɛyɑ diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn kɔnnɔsu su sɑ̃ɑ. Kɔnnɔ gɑgɑ wɑ̃ɑ swɑɑ yen duu yerɔ, yɑɑrɑ tɔɔkɑɑn gɑnɑɔ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Min diyɑ bɑ rɑ kɑ du. 13 Durɔ wi, u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, diɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mi, kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mi, yɑ wɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔn sɔ̃. Miyɑ yɑ̃ku kowo be bɑ rɑ du Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ bɑ ko n dɑ yɑ̃ku dĩɑ ni di. Diɑ ye, yɑ dɛɛrewɑ. Miyɑ bɑ koo mɑɑ kɛ̃nu yi kɑ yɑ̃ku yɑɑ ye bɑ kɑ torɑnun yɑ̃kunu kuɑ kɑ ni bɑ kɑ torɑnu sɔnwɑ. 14 Yɑ̃ku kowobu bɑ̀ n duɑ mi, bɑ ǹ yɑriɔ tɔɔwɔ kɑ ben yɑ̃nu. Bɑ koo ginɑ nu potiriwɑ. Domi yɑ̃ɑ ni, nu sɑ̃ɑwɑ sɑ̃ɑ yɑ̃nu. Ben tiin yɑ̃nɑ bɑ ko n dɑ doke bu kɑ dɑ sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑɔ mi tɔn be bɑ tie bɑ yɔ̃.

Gɑni tɔɔkiin dɛ̃ɛbu

15 Sɑnɑm mɛ durɔ wi, u dii ten sɔɔwɔ yĩirɑ u kpɑ, yerɑ u derɑ nɑ yɑrɑ kɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn kɔnnɔ. Mɑ u bɑtumɑ ye yɑ kɑ sɑ̃ɑ yee te sikerenɛ yĩirubu wɔri. 16 Yerɑ u sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn berɑ yĩirɑ kɑ win dɛkɑ mɑ yɑ kuɑ dɛkɑ yen nɛɛrɑ wunɔbu (500). 17 Mɑ u mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ yĩirɑ. Mɑ yɑ mɑɑ kuɑ dɛkɑ yen nɛɛrɑ wunɔbu. 18 U mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ yĩirɑ mɑ yɑ kuɑ dɛkɑ yen nɛɛrɑ wunɔbu. 19 U mɑɑ yĩirɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ mɑ mi giɑn tii mɑɑ kuɑ dɛkɑ nɛɛrɑ wunɔbu. 20 Nge mɛyɑ u gɑnɑ yen goonu nnɛ kpuro yĩirɑ u kɑ sikerenɑ. Yen dɛ̃ɛbu kɑ yen yɑsum mu nɛwɑ. Yen bɑɑyere dɛkɑ nɛɛrɑ wunɔbu. Gɑnɑ ye, yɑ sɑ̃ɑ yee te wunɑ nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃.

43

Gusunɔ

u wurɑmɑ win sɑ̃ɑ yerɔ

1 Durɔ wi, u kɑ Esekiɛli dɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. 2 Yerɑ Gusunɔ Isirelibɑn Yinnin yiiko yɑ nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn di. Mɑ win nɔɔ gɑ nɔɔrɑmɔ nge nim bɑkɑm. Mɑ tem mu win yiikon girimɑ yibɑ. 3 Kɑ̃si te u wɑ mi, tɑ kɑ te u wɑ sɑnɑm mɛ Gusunɔ u kĩ u Yerusɑlɛmu kɑm koosiɑgiru weenɛwɑ. Mɛyɑ tɑ mɑɑ kɑ kɑ̃si ni u wɑ Kebɑrin dɑɑrun bɔkuɔginu weenɛ. Mɑ u yiirɑ u wuswɑɑ tem girɑri. 4 Mɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ ye, yɑ duɑ sɑ̃ɑ yee te sɔɔ sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn di. 5 Yerɑ Hunde nùn suɑ sɑɑ sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑn di yɑ kɑ nùn dɑ sɔɔwɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ dii te yibumɔ. 6 Yerɑ u nuɑ goo u kɑ nùn gɑri mɔ̀ sɑɑ dii ten min di. Mɑ durɔ wi u kɑ nùn wɑ̃ɑ mi, u yɔ̃ win bɔkuɔ. 7 Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, yɑm miniwɑ nɛn sinɑ kitɑru. Miyɑ kon nɛn nɑɑsu sɔndi. Kon kɑ Isirelibɑ sinɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Be kɑ ben sinɑmbu bɑ ǹ mɑɑ nɛn yĩsi dɛɛrɑ te sɑnkumɔ bɑ n bũnu gɑsirimɔ kɑ sere sinɑmbun gonu ni bɑ sikuɑ gungunu wɔllɔ mi bɑ rɑ yɑ̃kuru ko. 8 Domi ben sinɑm be, bɑ ben sinɑ kpɑɑrun kɔnnɔsu bɑkunɑsiɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔsun bɔkuɔ. Gɑnɑ tiɑ tɔnɑ yɑ nu kɑrɑnɛ. Mɛyɑ bɑ mɑɑ nɛn yĩsi dɛɛrɑ te disi doke kɑ ben dɑɑ kɔ̃sɑ ye bɑ kuɑ. Yen sɔ̃nɑ nɑ bu wɔri kɑ nɛn mɔru bɑkɑ. 9 Tɛ̃ ben bũu gɑsiribu bu koo nɔru ko kpɑ bu ben sinɑmbun goo nin gɑri duɑri. Kpɑ nɑ n wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

10 Wunɛ tɔnun bii, ɑ Isirelibɑ dii ten kpunɑɑ sɔ̃ɔsio kpɑ bu sekuru wɑ ben torɑnun sɔ̃, kpɑ bu wɑ bu yen kpunɑɑ yen ɑsɑnsi mɛɛri. 11 Sekuru tɑ̀ n bu mwɑ yèn sɔ̃ bɑ tubɑ ye bɑ kuɑ, ɑ bu dii ten kpunɑɑ sɔ̃ɔsio nge mɛ bɑ koo tu bɑnisinɑ, ten dɛ̃ɛbu kɑ ten yɑsum kɑ ten kɔnnɔsu kɑ ten gɑnɑn burɑru kɑ ten woodɑbɑ, ɑ ye kpuro yoruo ben nɔni biru. Bɑ koo woodɑ ye kpuro swĩiwɑ ten bɑnɑ sɔɔ. Yeni yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ ten bɑnɑn woodɑ. 12 Guuru wɔllɔ bɑtumɑ ye yɑ kɑ bu sikerenɛ, bɑ koo ye gɑrisiwɑ dɛɛrɑ. Yeniwɑ yɑ sɑ̃ɑ dii ten woodɑ.

Yɑ̃ku yeru kɑ yɑ̃kunu

13 Durɔ wi, u yɑ̃ku yeru yĩirɑ kɑ yĩirutiɑ ye yɑ kɑ gɔm soo teeru kɑ nɔm wĩi teeru nɛ. Wɔru ge gɑ kɑ yɑ̃ku yee te sikerenɛ gen yɑsum mu sɑ̃ɑwɑ yĩirutiɑ tiɑ. Mɑ yen dukum mu sɑ̃ɑ yĩirutiɑ tiɑ. Mɑ yen nɔɔ bɔkɑn biruɔ, yɑ sɑ̃ɑ gɔm soorun bɔnu. 14 Sɑɑ wɔru gen tem di n kɑ girɑri sɑ̃ɑ yee ten temɔ yɑ kuɑ yĩirutii yiru. Mɑ yen yɑsum mu mɑɑ sɑ̃ɑ yĩirutiɑ tiɑ. Sɑɑ yɑ̃ku yee ten bɔkɑ piibun di n kɑ girɑri ten bɔkɑ bɑkɑɔ, yɑ sɑ̃ɑwɑ yĩirutii nnɛ. Mɑ yen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ yĩirutiɑ tiɑ. 15 Yɑ̃ku yee ten wɔllɔ mi bɑ rɑ dɔ̃ɔ sɔ̃re, ten gunum mu sɑ̃ɑwɑ yĩirutii nnɛ, mɑ bɑ kɑ̃ɑnu nnɛ kuɑ bɑ girɑ tiɑ tiɑ ten goonun yinnɑ yenɔ. 16 Yɑ̃ku yee ten goonu nnɛ kpuro nu nɛwɑ. Nu sɑ̃ɑwɑ yĩirutii wɔkurɑ yiru yiru. 17 Ten bɔkɑ yirusen goonu nnɛ kpuro nu nɛwɑ. Ni kpuro nu mɔwɑ yĩirutii wɔkurɑ nnɛ nnɛ. Mɑ bɑ wɔru kuɑ ye sɔɔ bɑ kɑ ye sikerenɑ yĩirutiɑ tiɑn yɑsum sɑkɑ. Bɔkɑ yen nɔɔ bɔkɑ yɑ sɑ̃ɑwɑ gɔm soorun bɔnu. Mɑ yen yɔɔtii yi mɛɛrɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ.

18 Durɔ wi, u mɑɑ nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ, dɔmɑ te bɑ yɑ̃ku yee te bɑnɑ bɑ kpɑ, mɑ bɑ kĩ bu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko kpɑ bu yɛm yɛ̃kɑ, woodɑ ye bɑ koo swĩi wee. 19 Lefibɑ sɔɔ, Sɑdɔkun bweseru sɔɔrɑ kɑɑ yɑ̃ku kowobu wunɑ bɑ n dɑ nùn yɑ̃kuru kue kpɑ ɑ bu nɑɑ kinɛ kpɛndu wɛ̃ torɑrun yɑ̃kurun sɔ̃. 20 Kpɑ ɑ ten yɛm suɑ ɑ yɛ̃kɑ yɑ̃ku yee ten kɑ̃ɑnu nnɛ ye sɔɔ kɑ ten goonu nnɛ ye sɔɔ kɑ sere mɑɑ yen bɔkɑ yiruse ye sɔɔ ɑ kɑ sikerenɑ. Nge mɛyɑ kɑɑ kɑ yɑ̃ku yee te disi wɔkɑ kpɑ ɑ tu sɑ̃rɑsiɑ. 21 Kpɑ ɑ nɑɑ kinɛ ten yɑɑ suɑ ɑ doke dɔ̃ɔ sɔɔ bɑtumɑ gɑɑ sɔɔ ye bɑ sɔɔru kuɑ tɔɔwɔ. 22 Tɔ̃ru yiruse sɔɔ, kɑɑ kɑ boo kinɛru nɑwɑ te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ kpɑ ɑ kɑ tu yɑ̃kuru ko torɑrun sɔ̃. Nge mɛyɑ kɑɑ kɑ sɑ̃ɑ yee te sɑ̃rɑsiɑ nge mɛ ɑ rɑɑ kuɑ kɑ nɑɑ kinɛ te. 23 À n torɑrun yɑ̃ku te kuɑ ɑ kpɑ, kɑɑ mɑɑ nɑɑ kinɛru kɑ yɑ̃ɑ kinɛru suɑ ni nu kun ɑlebu gɑɑ mɔ. 24 Kpɑ ɑ kɑ nu dɑ wi, Yinni Gusunɔn mi ɑ kɑ yɑ̃kuru ko. Yɑ̃ku kowobu bɑ koo nin yɑɑ bɔru yɛ̃kɑwɑ kpɑ bu kɑ nùn ye yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ. 25 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yirun bɑɑ sɔɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere, kɑɑ n dɑ boo kinɛru kɑ nɑɑ kinɛru kɑ yɑ̃ɑ kinɛru gowɑ ɑ kɑ torɑrun yɑ̃kuru ko. 26 Nge mɛyɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru yen bɑɑ sɔɔ bɑ koo kɑ yɑ̃ku yee te sɑ̃rɑsiɑ kpɑ tɑ n wɑ̃ɑ wi, Yinni Gusunɔn sɔ̃. 27 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru yen biru, sɔ̃ɔ nɔɔbɑ itɑse, yɑ̃ku kowobu bɑ koo kpĩ bu den tɔmbu yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ siɑrɑbuginu kuɑ wi, Yinni Gusunɔn mi. Kpɑ u kɑ bɛɛ nɔnu geu mɛɛri. Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

44

Sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ

ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ

1 Durɔ wi, u mɑɑ kɑ Esekiɛli dɑ tɔɔwɔ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. N deemɑ kɔnnɔ ge, gɑ kɛnuɑwɑ. 2 Yerɑ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, kɔnnɔ ge, gɑ ko n kɛnuɑwɑ bɑ ǹ gu kɛniɑmɔ. Goo kun mɑɑ sɑrɔ mi, domi nɛ, Gusunɔ Isirelibɑn Yinniwɑ nɑ duɑ min di. Yen sɔ̃, gɑ ko n kɛnuɑwɑ. 3 Adɑmɑ bɛɛn kpɑro u koo kpĩ u sinɑ mi, u kɑ di nɛ Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ. Wiyɑ u koo mɑɑ kpĩ u du kɔnnɔ gen ɑdɛrɔn di kpɑ u yɑri min di.

Bɑngo sɑribɑ bɑ ǹ duɔ

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ

4 Mɑ durɔ wi, u kɑ Esekiɛli dɑ kɔnnɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ sɑ̃ɑ yee ten dee deeru. Ye Esekiɛli u mɛɛrɑ yerɑ u wɑ wee Yinni Gusunɔn yiikon girimɑ yɑ win sɑ̃ɑ yee te yibɑ. Mɑ u yiirɑ u wiru ten girɑri. 5 Yerɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ wunɛn lɑɑkɑri dokeo kpɑ ɑ mɛɛri sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ kɑ wunɛn tiin nɔni kpɑ ɑ swɑɑ dɑki ɑ nɔ ye kon nun sɔ̃ sɑ̃ɑ yee ten woodɑbɑn sɔ̃. A yen dubu kɑ yen yɑribun woodɑ nɔni dokeo.

6 A Isirelibɑ sɔ̃ɔwɔ be, be bɑ sɑ̃ɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ ɑ nɛɛ, ben dɑɑ kɔ̃sɑ ye, yɑ den mɑn nuɑ. 7 Wee bɑ derɑ tɔn tuko bɑngo sɑribɑ be bɑ ǹ mɑn sɑ̃ɑmɔ bɑ duɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔ bɑ tu disi doke. Sɑnɑm mɛ be, Isirelibɑ bɑ mɑn yɑ̃kuru kuɑmmɛ kɑ pɛ̃ɛ kɑ yɑɑ gum kɑ yɑɑ yɛm, bɑ ku rɑ nɛn ɑrukɑwɑni mɛm nɔɔwɛ ben dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃. 8 Ben tii bɑ ǹ nɛn sɑ̃ɑ yerun sɔmburu nɔni doke. Adɑmɑ sɔbɑ bɑ tu nɔmu sɔndiɑ. 9 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, tɛ̃, sɔɔ goo ù n wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ, mɑ u ǹ mɑn sɑ̃ɑmɔ, mɑ u ǹ mɑɑ bɑngo kue, u ǹ duɔ nɛn sɑ̃ɑ yeru mi.

Woodɑ Lefibɑn sɔ̃

10 Yenibɑn biru, Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, Lefi be bɑ rɑɑ kɑ mɑn tondɑ sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ mɑn deri mɑ bɑ dɑ bɑ bũnu swĩi, bɑ koo ben torɑnun ɑre mwɑ. 11 Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun sɔm kowobu. Berɑ bɑ ko n dɑ n sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔsu mɑrɑ. Kpɑ bɑ n ten sɔmɑ mɔ̀. Beyɑ bɑ ko n dɑ Isirelibɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrugirun yɑɑ sɑke kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ nɛ Yinni Gusunɔn sɔ̃. 12 Wee tɛ̃, bɑ sɑ̃ɑ Isirelibɑn yɑ̃ku kowobu bũnun nuurɔ, mɑ bɑ derɑ Isirelibɑ bɑ torɑ. Yen sɔ̃, kon nɔmɑ suɑ n bu so kpɑ bu ben torɑnun ɑre mwɑ. 13 Nɑ ǹ mɑɑ wurɑmɔ bu mɑn susi bu Isirelibɑ yɑ̃kuru kuɑ. Bɑ ǹ mɑɑ duɔ nɛn sɑ̃ɑ yerun dii dɛɛrɑrɔ kɑ dii te tɑ dɛɛre gem gem mi. Bɑ koo sekuru wɑ kpɑ bu ben dɑɑ kɔ̃sɑn ɑre mwɑ. 14 Sɑ̃ɑ yerun nɛnubun sɔmɑ kon bu wɛ̃ bu ko.

Woodɑ

yɑ̃ku kowo tɔnwerobun sɔ̃

15 Adɑmɑ yɑ̃ku kowobu Lefibɑ Sɑdɔkun bweseru sɔɔ, be bɑ sɔmburu kuɑ nɛn sɑ̃ɑ yerɔ sɑnɑm mɛ Isirelibɑ bɑ torɑ bɑ mɑn deri, beyɑ bɑ ko n dɑ mɑn susi bu yɑ̃kuru ko kɑ pɛ̃ɛ kɑ yɑɑ gum kɑ yɑɑ yɛm. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 16 Beyɑ bɑ ko n dɑ du nɛn sɑ̃ɑ yerɔ kpɑ bu susi nɛn tɑbuluɔ bu mɑn sɑ̃. Kpɑ bu nɛn sɑ̃ɑ yee ten sɔmburu nɔni doke. 17 Bɑ̀ n duɔ sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑ sɔɔkɑɑɔ, kon de bɑ n sɑ̃ɑ yɑ̃nu dokewɑ ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii. Bɑ̀ n sɔmburu mɔ̀ sɑ̃ɑ yee ten yɑɑrɑ mi kɑ sere ten tiin sɔɔwɔ bɑ ǹ yɑ̃nu dokemɔ ni bɑ kuɑ kɑ yɑ̃ɑ sɑnsu. 18 Bɑ ko n dɑwɑni bɔkuɑwɑ kpɑ bɑ n sokoto kpirinu deewɑ, ye kpuro yɑ n sɑ̃ɑ ye bɑ wesɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii. Kpɑ bu ku rɑɑ kpɑkɑ sɛ̃ke bu ku kɑ wɛnyɑn sɔ̃. 19 Bu sere yɑri bu dɑ yɑɑrɑ mi Isirelibɑ bɑ mɛnnɛ, bɑ koo ginɑ ben yɑ̃ku yɑ̃ɑ ni potiriwɑ bu yi sɑ̃ɑ yeru mi. Kpɑ bu ku rɑɑ kɑ nu tɔmbu bɑbɑn sɔ̃ nu disi duurɑ. Sɑɑ ye, kpɑ bu gɑnu doke bu kɑ yɑrimɑ.

20 Yɑ̃ku kowobu bɑ ǹ wii pɔɔru potɑmɔ. Bɑ ǹ mɑɑ derimɔ ben seri yi dɛnyɑ. 21 Yɑ̃ku kowo goo u ku rɑɑ tɑm nɔ u sere dɑ nɛn sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑ sɔɔkɑɑɔ. 22 Ben goo u ku rɑɑ mɑɑ gɔmini ǹ kun mɛ kurɔ wi bɑ yinɑ suɑ kurɔ. Isirelibɑ sɔɔrɑ u koo wɔndiɑ wi u kun durɔ yɛ̃ suɑ. Adɑmɑ u koo kpĩ u yɑ̃ku kowo goon gɔmini suɑ.

23 Bɑ koo nɛn tɔmbu sɔ̃ɔsiwɑ ye yɑ sɑ̃ɑ nɛ Gusunɔgiɑ kɑ ye yɑ ǹ sɑ̃ɑ nɛgiɑ. Yeyɑ, ye yɑ dɛɛre kɑ ye yɑ ǹ dɛɛre. 24 Berɑ bɑ koo nɛn tɔmbu siriɑ nge mɛ nɛn woodɑbɑ bɑ geruɑ. Kpɑ bu nɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑ kɑ nɛn tɔ̃ɔ bɑkɑ ni nɑ bu wɛ̃, kpɑ bu nɛn tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru bɛɛrɛ wɛ̃.

25 Yɑ̃ku kowo u ku goon goru bɑbɑ kpɑ u ku rɑɑ tii disi doke. Adɑmɑ u koo kpĩ u win tiin tundon goru bɑbɑ kɑ win mɛrogiru kɑ win bibuginu kɑ win mɔɔgiru kɑ win wɔnɔgiru kɑ win sesu wi u kun durɔ yɛ̃giru. 26 Ù n tii dɛɛrɑsiɑ goo ten sɔ̃, sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruwɑ u koo ko u sere win sɔmburu tore. 27 Dɔmɑ te u koo du dii te tɑ dɛɛre mi, u koo ginɑ win tiin torɑnun yɑ̃kuru ko. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 28 Wee ye yɑ ko n sɑ̃ɑ ben tubi. Nɛnɑ bɑ koo sɔmburu kuɑ. Bɑ ǹ bu tem gɑm wɛ̃ɛmɔ bɑ n mɔ Isireliɔ. Nɛnɑ ko nɑ n sɑ̃ɑ nge ben tem kɔsire. 29 Ye bɑ kɑ torɑrun yɑ̃kunu kɑ yɑ̃ku ni bɑ rɑ kɑ torɑnu sɔmɛ kuɑ kɑ kɛ̃ɛ ni bɑ kɑ nɑɑmɔ kɑ sere ye bɑ yi nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃, ye kpuro yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ ben dĩɑnu. 30 Dĩɑ gbiikii ni bɑ koo kɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑɑwɑ, nu koo kowɑ yɑ̃ku kowobuginu. Isirelibɑ bɑ ko n dɑ ben dĩɑ bimin som gem yɑ̃ku kowobu wɛ̃wɑ kpɑ n bu domɑru kuɑ. 31 Adɑmɑ yɑ̃ku kowobu bɑ ǹ yɑɑ goru ǹ kun mɛ gunɔ goru dimɔ ǹ kun mɛ ye gɑ̃ɑnu kɑsukɑ nu go.

45

Tem mɛ bɑ koo wunɑ nɛnɛm

1 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, sɑnɑm mɛ bɑ koo Isirelibɑn bwese kɛri yi tem bɔnu kuɑ, bɑ koo tem gɑm wunɑwɑ mu n sɑ̃ɑ kɛ̃ru te bɑ Yinni Gusunɔ wɛ̃. Tem mɛn dɛ̃ɛbu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu (25.000). Mɛn yɑsum mɑɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000). Mɛ kpuro mu ko n sɑ̃ɑwɑ mɛ bɑ wunɑ bɑ yi Yinni Gusunɔn sɔ̃. 2 Tem mɛ sɔɔrɑ bɑ koo bɑtumɑ wunɑ sɑ̃ɑ yerun sɔ̃. Yen dɛ̃ɛbu kɑ yen yɑsum mu ko n nɛwɑ mu n sɑ̃ɑ dɛkɑ nɛɛrɑ wunɔm wunɔm (500) kpɑ bu mɑɑ bɑtumɑ gɑɑ deri mi, bu kɑ sikerenɑ yɑ n sɑ̃ɑ gɔm soonu weerɑɑkuru. 3 Bɑ koo mɑɑ bɑtumɑ gɑɑ wunɑ gbiikɑɑ ye sɔɔ mi bɑ koo Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru swĩi. Yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm Yinni Gusunɔn sɔ̃ tem mɛ sɔɔ. 4 Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobugiɑ be, be bɑ rɑ Yinni Gusunɔ sɔmburu kue sɑ̃ɑ yerɔ. Miyɑ ben diɑ ko n wɑ̃ɑ kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru. 5 Bɑtumɑ mi Lefibɑ bɑ ko n wɑ̃ɑ yen dɛ̃ɛbu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu (25.000). Yen yɑsum mɑɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000). Kpɑ bu diɑ yɛndu ko mi. 6 Yinni Gusunɔn bɑtumɑ yen deedeeru, bɑ koo mɑɑ bɑtumɑ gɑɑ wunɑ mi Isirelibɑ bɑ koo ben diɑ bɑni. Bɑtumɑ yen dɛ̃ɛbu bu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu (25.000) kpɑ yen yɑsum mu n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ nɔɔbu (5.000). 7 Bɑ koo mɑɑ bɑtumɑ gɑɑ wunɑ ben kpɑron sɔ̃. Yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ Isirelibɑgiɑn nɔɔwɔ kɑ sere mɑɑ Yinni Gusunɔgiɑn nɔɔwɔ. Bɑtumɑ ye, yɑ koo dɑwɑ sɑɑ sɔ̃ɔ duu yerun di n kɑ girɑri nim wɔ̃kuɔ, sɑɑ mɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di sere kɑ mi Isirelibɑn tem mu yɔ̃rɑ. Yen dɛ̃ɛbu bu ko n kɑ Isirelibɑn bwese kɛrɑ tiɑn tem nɛwɑ. 8 Nge mɛyɑ kpɑrobu bɑ ko n ben tem mɔ Isireliɔ. Bɑ ǹ mɑɑ nɛn tɔmbu dɑm dɔremɔ bu begim mwɑ. Bɑ koo bu mu deriɑwɑ.

Sinɑ bokon sɑriɑ kɑ tɔmbugiɑ

9 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bɛɛ Isirelibɑn sinɑ bibu yɑ den turɑ. I de wɔrɑru kɑ dɑm dɔrebu bu kpe. I gem kɑ woodɑ swĩiyɔ kpɑ i ku mɑɑ nɛn tɔmbu wɔrɑri ye bɑ mɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

10 I de bɛɛn kilobɑ kɑ bɛɛn yĩirutinu nu n sɑ̃ɑ dee dee. 11 Sɑkɑku ge bɑ rɑ kɑ dĩɑ bimi yĩire bɑ mɔ̀ efɑ kɑ ge bɑ rɑ kɑ gɑ̃ɑ yɑrum yĩire bɑ mɔ̀ bɑti, i de ni kpuro nu n nɛ. Kpɑ ye kpuro yɑ n sɑ̃ɑ sɑkɑku ge bɑ mɔ̀ homɛrin bɔnu wɔkurun tiɑ. 12 Sii geesun gobi sikili tiɑ yɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ gobi yi bɑ mɔ̀ gerɑ yɛndu, kpɑ sikilin gobi wɑtɑ yɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ minu tiɑ.

13 Wee kɛ̃ɛ ni i ko i n dɑ wɛ̃. Ì n bɛɛn ɑlikɑmɑ kɑ dĩɑ bimɑ ye bɑ mɔ̀ ɔɔsu gɑ̃, i ko efɑn bɔnu nɔɔbɑ tiɑn sube teeru suɑwɑ homɛri tiɑ sɔɔ. 14 Ì n mɑɑ gum wɛ̃ɛmɔ, i ko i mu yĩirewɑ kɑ sɑkɑku ge bɑ mɔ̀ bɑti. Bɑti wɔkuru tɑ sɑ̃ɑwɑ homɛri tiɑ. Homɛri kɑ kɔri yɑ sɑ̃ɑwɑ tiɑ. Bɑtin bɔnu wɔkurun tiɑ i ko i wunɑ. 15 Isireliɔ, yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ sɔɔ, yɑ̃ɑnu goobu (200) nù n wɑ̃ɑ, yɑ̃ɑ teerɑ i ko i wɛ̃ kɛ̃run sɔ̃ ǹ kun mɛ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugirun sɔ̃ ǹ kun mɛ siɑrɑbun yɑ̃kurun sɔ̃. Nge mɛyɑ nɛ, Yinni Gusunɔ kon kɑ bɛɛ bɛɛn torɑnu suuru kuɑ. Nɛ Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

16 Isirelibɑ kpurowɑ bɑ ko n dɑ ben kpɑro kɛ̃ɛ te wɛ̃. 17 Domi wiyɑ u ko n dɑ yɑ̃ku nin wunɑnɔsu ko Isirelibɑn sɔ̃ suru kpɑo bɑɑwure sɔɔ kɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ, tɔ̃ɔ bɑkɑru bɑɑtere sɔɔ gesi. Yɑ̃ku ni bɑ ko n dɑ ko mi, niyɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kɑ kɛ̃nu kɑ yɑ̃ku ni bɑ rɑ ko kɑ gberun dĩɑnu kɑ torɑrun yɑ̃kunu kɑ sere siɑrɑbun yɑ̃kunu.

Yɑ̃ku yerun dɛɛrɑsiɑbu

18 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, suru gbiikoon tɔ̃ɔ gbiikiru, bɑ koo nɑɑ kinɛru suɑ te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ. Kpɑ bu kɑ sɑ̃ɑ yee te disi wɔkɑ. 19 Yɑ̃ku kowo u koo nɑɑ yen yɛm suɑ kpɑ u yɛ̃kɑ sɑ̃ɑ yee ten kɔnnɔn kɑdiribɑ sɔɔ kɑ sere yɑ̃ku yerun goonu nnɛn nɔɔ bɔkɑn wɔllɔ kɑ sere dii yɑɑrɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔɔwɔn kɔnnɔwɔ kɑdiribɑ sɔɔ. 20 Suru win sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiruse sɔɔ, bɑ koo mɑɑ yɑ̃kuru ko be bɑ torɑ bɑ ǹ kɑ bɑɑrun sɔ̃. Nge mɛyɑ bɑ koo kɑ sɑ̃ɑ yee te sɑ̃rɑsiɑ.

21 Suru gbiikoon sɔ̃ɔ wɔkurɑ nnɛse sɔɔrɑ bɑ koo Gɔɔ sɑrɑribun tɔ̃ɔ bɑkɑru di. Bɑ koo tɔ̃ɔ te diwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. Pɛ̃ɛ ye bɑ kun seeyɑtiɑ dokewɑ bɑ koo di tɔ̃ɔ ni sɔɔ. 22 Yen dɔmɑ te, Isirelibɑn kpɑro u koo nɑɑ kinɛru gowɑ win torɑnu kɑ win tɔmbuginun sɔ̃. 23 Sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru ye sɔɔ, tɔ̃ɔ bɑɑtere kɛtɛ kinɛnu nɔɔbɑ yiru kɑ yɑ̃ɑ kinɛnu nɔɔbɑ yiruwɑ u koo go u kɑ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu ko. Kpɑ u mɑɑ boo kinɛnu nɔɔbɑ yiru go torɑnun yɑ̃kunun sɔ̃, yen gɑɑ yɑ kun ɑlebu gɑɑ mɔ. 24 Yen biru ɑlikɑmɑn som kilo tɛnɑ kɑ gum ditiri nɔɔbɑ tiɑ bɑ koo sɔndi nɑɑ kɑ yɑ̃ɑru bɑɑteren wɔllɔ.

25 Suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ wɔkurɑ nɔɔbuse sɔɔ, tɔ̃ɔ bɑkɑrun sɑnɑm, yɑ̃ku tee niyɑ bɑ koo ko sɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru ye sɔɔ kɑ yen som mɛ, kɑ gum mɛ.

46

Woodɑ

ye Isirelibɑn kpɑro u koo swĩi

1 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ, sɑ̃ɑ yerun yɑɑrɑ sɔɔkɑɑn kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, gɑ ko n kɛnuɑwɑ sɔ̃ɔ nɔɔbɑ tiɑ yè sɔɔ bɑ rɑ sɔmburu ko. Adɑmɑ bɑ koo gu kɛniɑwɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ kɑ sere mɑɑ suru kpɑo ù n yɑrɑ. 2 Isirelibɑn kpɑro u koo duwɑ sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ tɔɔwɔn di kpɑ u nɑ u yɔ̃rɑ kɔnnɔ gen kɑdirin bɔkuɔ sɑnɑm mɛ yɑ̃ku kowobu bɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kɑ siɑrɑbun yɑ̃kuru kuɑmmɛ. Sɑɑ ye sɔɔ, u ko n yiirewɑ kɔnnɔ gen mi. Yen biru kpɑ u yɑri. Bɑ ǹ kɔnnɔ ge kɛnumɔ sere yokɑ. 3 Isirelibɑ bɑ koo nɑ bu kpunɑwɑ bu Yinni Gusunɔ bɛɛrɛ wɛ̃ kɔnnɔ gen mi tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ kɑ sere mɑɑ suru kpɑo bɑɑwure sɔɔ.

4 Tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugii te sɔɔ, sinɑ boko u koo yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ko kɑ yɑ̃ɑ kpɛmminu nɔɔbɑ tiɑ kɑ sere mɑɑ yɑ̃ɑ kinɛ teeru. Ni kpuro nu kun ɑlebu gɑɑ mɔ. 5 U koo mɑɑ ɑlikɑmɑn som kilo tɛnɑ sɔndi yɑ̃ɑ kinɛru bɑɑteren wɔllɔ kɑ sere mɑɑ gum ditiri nɔɔbɑ tiɑ som mɛn wɔllɔ. Som mɛ u kĩwɑ u koo sɔndi yɑ̃ɑ kpɛmminu wɔllɔ. 6 Suru kpɑo ù n yɑrɑ, u koo nɑɑ kinɛ kpɛndu gowɑ te tɑ ǹ ɑlebu mɔ kɑ yɑ̃ɑ kpɛmminu nɔɔbɑ tiɑ kɑ yɑ̃ɑ kinɛ teeru, ni kpuro nu kun ɑlebu mɔ. 7 Mɛyɑ u koo mɑɑ ɑlikɑmɑn som kilo tɛnɑ sɔndi nɑɑ kinɛru bɑɑteren wɔllɔ kɑ yɑ̃ɑ kinɛru bɑɑteren wɔllɔ. U koo gum ditiri nɔɔbɑ tiɑ doke som mɛ sɔɔ kpɑ u yɑ̃ɑ kpɛmmii nin wɔllɔ som sɔndi mɛ u kĩ. 8 Ben kpɑro u koo duwɑ sɑɑ dii yɑɑrɑn kɔnnɔn di. Min diyɑ u koo mɑɑ kɑ yɑri. 9 Adɑmɑ Isirelibɑ bɑ̀ n mɑn sɑ̃ɑru nɑ tɔ̃ɔ bɑkɑru gɑru sɔɔ, be bɑ duɑ sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di, bɑ koo yɑriwɑ kɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Be bɑ mɑɑ duɑ sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn di, bɑ koo yɑriwɑ kɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Goo kun yɑriɔ kɔnnɔ ge u kɑ duɑn di. 10 Ben kpɑro u koo du sɑnɑm mɛ bɑ duɔ kpɑ u yɑri sɑnɑm mɛ bɑ yɑriɔ.

Yɑ̃kunun woodɑ

11 Tɔ̃ɔ bɑkɑnun sɑnɑm, bɑ̀ n yɑ̃kuru mɔ̀ kɑ nɑɑ kinɛru kɑ yɑ̃ɑ kinɛru, ɑlikɑmɑn som kilo tɛnɑ bɑ ko n dɑ sɔndi sɑbe nin bɑɑteren wɔllɔ kɑ gum ditiri nɔɔbɑ tiɑ. Adɑmɑ ǹ n yɑ̃ɑ kinɛ kpɛndun nɑ bɑ kɑ mɔ̀, som mɛ̀n nɔɔ bɑ kĩwɑ bɑ koo kɑ nɑ.

12 Ben kpɑro ù n gɔ̃ru doke u yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru ǹ kun mɛ siɑrɑbun yɑ̃kuru ko, bɑ ko n dɑ nùn kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ kɛniɛwɑ. U koo tu kowɑ nge mɛ u rɑ ko tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru sɔɔ. Ù n yɑrɑ u doonɑ kpɑ bu kɔnnɔ ge kɛnɛ.

13 Tɔ̃ɔ bɑɑtere bɑ ko n dɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuewɑ kɑ yɑ̃ɑru wɔ̃ɔ tiɑgiru te tɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ. Bɑ ko n dɑ tu kowɑ bururu bɑɑtere. 14 Bururu bɑɑtere, bɑ ko n dɑ yɑ̃kuru kowɑ kɑ som kilo nɔɔbu ye bɑ burinɑ kɑ gum ditiri yiru. Mɛyɑ bɑ ko n dɑ tu ko tɔ̃ɔ bɑɑtere sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 15 Nge mɛyɑ bururu bɑɑtere bɑ ko n dɑ Yinni Gusunɔ yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kue kɑ yɑ̃ɑ kinɛ kpɛndu kɑ som kɑ sere mɑɑ gum. Mɛyɑ bɑ ko n dɑ tu ko sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Ye n sɑ̃ɑ Isirelibɑn kpɑron

bibugiɑ

16 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, Isirelibɑn kpɑro ù n win bibun turo tem kɑ̃, tem mɛ, mu koo kowɑ bii win bibun bweserugim. 17 Adɑmɑ ù n win yoo tem kɑ̃, yɑkiɑbun wɔ̃ɔ gɑ̀ n turɑ yoo wi, u ǹ ko n mɑɑ tem mɛ mɔ. Sɑɑ ye sɔɔ, mu koo kowɑ wi, kpɑro wigim. Win bibu tɔnɑwɑ bɑ koo kpĩ bu win tem tubi di. 18 Kpɑro wi, u ku rɑɑ win tɔmbu tem mwɑɑri. Ye u koo win bibu wɛ̃ kpuro u de yɑ n wee win mɔrun di. Kpɑ nɛn tɔmbu sɔɔ goo u ku rɑɑ kɑ win tem biɑ.

Sɑ̃ɑ yerun doo koo yeru

19 Durɔ wi, u kɑ Esekiɛli dɑ dirɔ te tɑ wɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobun sɔ̃ sɑ̃ɑ yerɔ. U duɑ sɑɑ kɔnnɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di. Yen sɔɔ mi, ɑyeru gɑrɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ. 20 Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑye te, tɑ sɑ̃ɑwɑ mi yɑ̃ku kowobu bɑ ko n dɑ torɑnun yɑ̃ku yɑɑ yike kpɑ bu som mɛ bɑ kɑ yɑ̃kunu kuɑ sɔmɛ. Nge mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ kɑ yi dɔɔ tɔɔwɔ Isirelibɑ bu sere ye bɑbiri. Domi yɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔgiɑ.

21 Yen biru u mɑɑ kɑ nùn dɑ yɑɑrɑ tɔɔkɑɑɔ. Mɑ bɑ dɑ yen goonu nnɛ ye kpuron mi. Mɑ u deemɑ bɑ bɑtumɑ gɑɑ wĩɑ goo ten bɑɑteren mi. 22 Bɑtumɑ yen bɑɑyeren dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu weeru mɑ yen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu tɛnɑ. Ye nnɛ ye kpuro yɑ nɛwɑ. 23 Bɑ gɑnɑ kuɑ bɑ kɑ ye nnɛ ye kpuro sikerenɑ. Mɑ bɑ dosu girɑ gɑnɑ ye sɔɔ. 24 Mɑ durɔ wi, u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɑ sɑ̃ɑwɑ mi sɑ̃ɑ yee ten sɔm kowobu bɑ ko n dɑ yɑɑ yike ye tɔmbɑ kɑ yɑ̃kuru nɑ.

47

Dɑɑ te tɑ yɑrimɔ

sɑɑ sɑ̃ɑ yerun di

1 Yen biru durɔ wi, u kɑ Esekiɛli gɔsirɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔwɔ. Yerɑ nim mu kurɑmɔ dii ten kɔnnɔn tem di sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Domi dii ten kɔnnɔ gɑ mɛɛrɑwɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Mɑ nim mɛ, mu kokumɔ mu dɔɔ sɑ̃ɑ yerun nɔm geu giɑ yɑ̃ku yerun sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. 2 Mɑ u mɑɑ kɑ nùn dɑ kɔnnɔ, ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Mɑ bɑ besirɑ bɑ dɑ tɔɔwɔ sere kɔnnɔwɔ ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. Mɑ Esekiɛli u wɑ nim mɛ, mu kokumɔwɑ nɔm geu giɑ. 3 Durɔ wi, u dɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. N deemɑ u wɛ̃ɛ nɛni win nɔmɑɔ. Nge mɛ u dɔɔ, u yɑm mi yĩirɑ gɔm soonu nɔrɔbu (1.000). Mɑ u Esekiɛli tɔburɑsiɑ. Mɑ nim mɛ, mu nɑ sere win nɑɑ wĩinɔ. 4 Yen biru u mɑɑ gɔm soonu nɔrɔbu yĩirɑ. Mɑ u derɑ Esekiɛli u nim mɛ tɔburɑ. Mɑ nim mɛ, mu nɑ sere win dũu wĩinɔ. Mɑ u mɑɑ susi u yĩirɑ gɔm soonu nɔrɔbu. Mɑ mu nɑ sere win pɔrɑɔ. 5 Mɑ u mɑɑ yĩirɑ gɔm soonu nɔrɔbu mi n sɑ̃ɑ nim bwee bɑkɑru te Esekiɛli u ǹ kpɛ̃ u tɔburɑ. Domi nim mɛ, mu duku. Goo kun kpɛ̃ u mu tɔburɑ mɑ n kun mɔ kɑ kɛ̃ɛri. 6 Mɑ u Esekiɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ ye kpuro mɛɛrɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ?

Mɑ u kɑ nùn wurɑmɑ dɑɑ ten bɔ̃ɔwɔ. 7 Ye u kɑ nùn turɑ mi, yerɑ u wɑ dɑ̃nu nu dɑbi dɑɑ ten goo gookɑɔ. 8 Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nim mɛ, mu koo kokuwɑ mu dɑ wɔɔ berɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑɔ kɑ wɔwɑ ye bɑ mɔ̀ Arɑbɑɔ kpɑ mu sere dɑ nim wɔ̃kuɔ. Mɛyɑ mu koo nim wɔ̃kun nim dɛɛrɑsiɑ. 9 Mi nim mɛ, mu gesi duɑ kpuro, hunde koni ye yɑ wɑ̃ɑ mi yɑ ko n wɑ̃ɑru mɔwɑ. Kpɑ swɛ̃ɛ yi n dɑbi. Domi mi nim mɛ, mu duɑ kpuro mu koo mɛ mu tie dɛɛrɑsiɑwɑ. 10 Sɑɑ Engɛdin di n kɑ dɑ Eni Egɑlɑimuɔ, surɔkɔbɑ bɑ ko n dɑ n wɑ̃ɑwɑ mi, bɑ n yɑ̃ɑkoronu keewɑ dɑɑ ten goorɔ. Tɑ ko n swɛ̃ɛ bwese bwesekɑ mɔwɑ nge nim wɔ̃ku ge bɑ sokumɔ Mɛditerɑnɛ. Swɛ̃ɛ yi, yi ko n dɑbi. 11 Adɑmɑ bɑ koo ten dɑɑ burenu kɑ ten yɛrusu deriwɑ bɔɔ te tɑ wɑ̃ɑ min sɔ̃. 12 Ten goonɔ dɑ̃ɑ ko n kpiɑwɑ nìn wurusu kun dɛrurɑmɔ, nìn mɑrum kun mɑɑ kpeemɔ. Nu ko n dɑ yewɑ suru bɑɑwure. Domi nu ko n nim wɑɑmɔwɑ sɑ̃ɑ yerun di. Bɑ ko n dɑ dɑ̃ɑ nin mɑrum diwɑ kpɑ bu kɑ nin wurusu bɑrɑrun tim ko.

Yinni Gusunɔ u Isirelibɑn

tem nɔɔ burɑ yenu yiimɔ

13 Amɛniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ, bɛɛ Isirelibɑ, tem mɛ i ko i bɔnu ko, kon bɛɛ mɛn nɔɔ burɑ yenu sɔ̃ɔsi. Yosɛfun bwese kɛrɑ bɔnu yiruwɑ yɑ koo wɑ. 14 Bwese kɛri yi yi tien bɔnu yɑ ko n nɛwɑ. Domi nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɔmɑ suɑ nɑ bɔ̃ruɑ nɑ nɛɛ, bɛɛn bɑɑbɑbɑrɑ kon mu wɛ̃. Yen sɔ̃nɑ bɛɛ i ko i mu wɑ i tubi di. 15 Tem mɛn nɔɔ burɑ yeru wee. Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, tɑ toruɑ sɑɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛn di n kɑ dɑ Hɛtilonin swɑɑɔ sere kɑ Sedɑdin wuu duu yerɔ, 16 kɑ Hɑmɑtiɔ kɑ Bɛrɔtɑɔ kɑ Siburɑimuɔ. N deemɑ wuu si, su wɑ̃ɑwɑ Dɑmɑsi kɑ Hɑmɑtin nɔɔ burɑ yerun bɑɑ sɔɔ kɑ Hɑsɛɛ Hɑtikonin temɔ Hɑfɑrɑnin tem nɔɔ burɑ yeru giɑ. 17 Nge mɛyɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geun tem nɔɔ burɑ yee te, tɑ ko n wɑ̃ɑ sɑɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛn di n kɑ girɑri Hɑsɑɑ Enɔɔwɔ Dɑmɑsin tem nɔɔ burɑ yerɔ kɑ Sɑfoniɔ Hɑmɑtin tem nɔɔ burɑ yerɔ. 18 Sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ mɑɑ tem mɛn nɔɔ burɑ yeru tɑ koo dɑɑ te bɑ mɔ̀ Yuudɛni swĩiwɑ Hɑfɑrɑniɔ kɑ Dɑmɑsiɔ kɑ Gɑlɑdiɔ kɑ Isirelibɑn tem bɑɑ sɔɔ. Tɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sɑɑ tem nɔɔ burɑ yee te tɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di n kɑ nɑ nim wɔ̃ku bɔruguuɔ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ. 19 Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn tem nɔɔ burɑ yee te, tɑ koo dɑwɑ sɑɑ Tɑmɑɑn di sere kɑ Mɛribɑn bwiɑɔ Kɑdɛsiɔ kpɑ tu Egibitin dɑɑru swĩi sere n kɑ girɑri nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛɔ. Nɔɔ burɑ yee te tɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ, terɑ mi. 20 Sɔ̃ɔ duu yeru giɑn tem nɔɔ burɑ yeru tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛ mɑ yɑ yɔ̃rɑ Hɑmɑtin deedeeru sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Sɔ̃ɔ duu yerugiɑrɑ mɑɑ mi.

21 Bɛɛ Isirelibɑn bwese kɛri wɔkurɑ yiru sɔɔ 22 i ko i tem mɛ bɔnu ko kɑ tɛtɛ bɛɛn tii tiinɛ sɔɔ kɑ sɔɔ be bɑ wɑ̃ɑ kɑ bɛɛ bɑ kɑ bibu mɑrɑ bɛɛn suunu sɔɔ. I ko i bu gɑrisiwɑ nge Isirelibɑ. Kpɑ i tubi ye bɔnu ko kɑ be sɑnnu kɑ tɛtɛ. 23 I ko i sɔɔ nùn win bɑɑ wɛ̃wɑ bwese kɛrɑ yè sɔɔ u wɑ̃ɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

48

Bɑ tem mɛ bɔnu kuɑ

1 Isirelibɑn bwese kɛrɑ bɑɑyeren yĩsiru wee kɑ bɔnu ye yen bɑɑyere yɑ wɑ. Dɑnun bwese kɛrɑ yɑ yen bɑɑ wɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, swɑɑ ye yɑ dɔɔ Hɛtiloniɔ Hɑmɑtin di n kɑ dɑ Hɑsɑɑ Enɔɔ giɑ Dɑmɑsi kɑ Hɑmɑtigibun tem bɔkuɔ. Tem mɛ, mu wɑ̃ɑwɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun tem nɔɔ burɑ yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ. 2 Dɑnu ben bɔkuɔ, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ Asɛɛbɑgimɑ mu wɑ̃ɑ mi. 3 Asɛɛbɑgim bɔkuɔ Nɛfitɑlibɑgimɑ mu wɑ̃ɑ mi, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 4 Nɛfitɑlibɑgim bɔkuɔ, Mɑnɑsebɑgimɑ mu wɑ̃ɑ mi, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 5 Mɑnɑsebɑgim bɔkuɔ Efɑrɑimubɑgimɑ mu wɑ̃ɑ mi, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 6 Efɑrɑimubɑgim bɔkuɔ Rubɛnibɑgimɑ mu wɑ̃ɑ mi, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 7 Rubɛnibɑgim bɔkuɔ Yudɑbɑgimɑ mu wɑ̃ɑ mi, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ.

Tem

mɛ bɑ koo Yinni Gusunɔ wɛ̃

8 Yudɑbɑn tem bɔkuɔ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn tem nɔɔ burɑ yeru mi, n kɑ dɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛɔ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ, berɑ miyɑ bɑ koo Yinni Gusunɔn tem yĩire. Mɛn dɛ̃ɛbu bu ko n kɑ Isirelibɑgim nɛwɑ kpɑ mɛn yɑsum mu n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu (25.000). Kpɑ bu Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru bɑni mɛn suunu sɔɔ. 9 Bɑtumɑ ye bɑ koo Yinni Gusunɔ deriɑ mi, yen dɛ̃ɛbu bu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu (25.000). Kpɑ yen yɑsum mu n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000). 10 Yɑ̃ku kowobɑ bɑ koo bɑtumɑ yen sukum suɑ. Kpɑ yɑ n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Sɔ̃ɔ duu yeru giɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru. Sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ mɑɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru kpɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ yen dɛ̃ɛbu bu n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu. Kpɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru tɑ n wɑ̃ɑ yen suunu sɔɔ. 11 Yɑ̃ku kowo Sɑdɔkun bibun bweserɑ tɑ ko n tem mɛ mɔ. Domi beyɑ bɑ wɑ̃ɑ nɛ, Yinni Gusunɔn sɔmburu sɔɔ sɑnɑm mɛ Lefi yɑ̃ku kowo be bɑ tie kɑ Isirelibɑ bɑ mɑn deri. 12 Bɑtumɑ ye, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm ye bɑ wunɑ Isirelibɑn tem di Lefibɑn tem nɔɔ burɑ yerun bɔkuɔ. 13 Lefi ben tem mu ko n wɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku kowobugim bɔkuɔ. Mu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu. Yen yɑsum mɑɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru. 14 Bɑ ǹ mɛ sɔɔ gɑm gum dɔrɑmɔ. Bɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ bu kɑ mu gɑm kɔsinɑ ǹ kun mɛ bu mu goo wɛ̃. Domi mɛyɑ mu kpuro kere yèn sɔ̃ mu sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔgim.

Bɑtumɑ ye yɑ ko n sɑ̃ɑ

sinɑ bokogiɑ kɑ wuugibugiɑ

15 Tem mɛ mu tie, mɛn yɑsum mu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ nɔɔbu (5.000). Mɑ mɛn dɛ̃ɛbu bu sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu (25.000). Ye kpuro yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wuugibugiɑ. Mɛ sɔɔrɑ bɑ koo ben diɑ bɑni kɑ sere ye yɑ tie. Wuun bɑtumɑ yen goonu nnɛ ye kpuro yɑ ko n nɛwɑ, 16 gooru bɑɑtere tɑ n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ nnɛ kɑ nɛɛrɑ wunɔbu (4.500). 17 Bɑ koo bɑtumɑ gɑɑ deriwɑ bu kɑ wuu ge sikerenɑ yɑ n sɑ̃ɑ gɔm soonu goobu kɑ weerɑɑkuru (250) yen goonu nnɛ ye kpuro sɔɔ. 18 Bɑtumɑ ye yɑ tie wuugiɑn yɛ̃si yɛ̃sikɑɔ yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ yɑ̃ku kowobugiɑn bɔkuɔ. Yen dɛ̃ɛbu bu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ wɔkuru (10.000) sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ kɑ mɑɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ. Bɑtumɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo dĩɑnu duure ni bɑ ko n dɑ kɑ be bɑ wuu gen sɔmburu mɔ̀ nɔɔri. 19 Bɑ koo sɔm kowo be gɔsiwɑ bwese kɛrɑ bɑɑyeren min di. Be kpurowɑ bɑ koo wuku tem mɛ sɔɔ. 20 Yinni Gusunɔn tem mɛ kpuron goonu nnɛ kpuro nu ko n nɛwɑ, nu n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu nɔɔbu (25.000). Mɛ sɔɔrɑ bɑ koo wuun bɑtumɑ wĩɑ. 21 Bɑtumɑ ye yɑ tie, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ sinɑ bokogiɑ kpɑ yɑ n Yinni Gusunɔgiɑ ye suunu doke kɑ sere mi wuugibu bɑ koo sinɑ. Yen yɑsum mu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu sɔ̃ɔ yɑri yerun tem nɔɔ burɑ yeru giɑ, yen dɛ̃ɛbu bu n mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndɑ nɔɔbu sɔ̃ɔ duu yeru giɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛ giɑ. Nge mɛyɑ bɑtumɑ ye bɑ wunɑ Yinni Gusunɔn sɔ̃ kɑ sɑ̃ɑ yee ten sɔ̃, ye kpuro yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ tem mɛn suunu sɔɔ. 22 Lefibɑn bɑtumɑ kɑ wuugiɑ ye, yɑ ko n ben kpɑrogiɑ bɔnu sɑ̃ɑwɑ yiru. Yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ Yudɑbɑgiɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ kɑ sere Bɛnyɑmɛɛbɑgiɑ ye yɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn bɑɑ sɔɔ.

Bwese kɛri yi yi wɑ̃ɑ

sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrɔn tem

23 Bwese kɛri yi yi tien tem wee. Bɛnyɑmɛɛbɑgim mu ko n wɑ̃ɑwɑ sɑɑ Isirelibɑn tem nɔɔ burɑ yerun sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛɔ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 24 Bɛnyɑmɛɛbɑgim bɔkuɔ Simɛɔbɑgimɑ mu ko n wɑ̃ɑ mi, sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 25 Simɛɔbɑgim bɔkuɔ Isɑkɑribɑgimɑ mu ko n mɑɑ wɑ̃ɑ mi, sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 26 Isɑkɑribɑgim bɔkuɔ Sɑbulonibɑgimɑ mu ko n mɑɑ wɑ̃ɑ mi, sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 27 Sɑbulonibɑgim bɔkuɔ Gɑdibɑgimɑ mu ko n mɑɑ wɑ̃ɑ mi, sɔ̃ɔ yɑri yerun di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ. 28 Gɑdibɑgimɑ mu ko n sɑ̃ɑ Isirelibɑn tem nɔɔ burɑ yeru sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Tɑ koo dɑwɑ sɑɑ Tɑmɑɑn di sere Mɛribɑn bwiɑɔ Kɑdɛsiɔ, kpɑ tu Egibitin dɑɑru swĩi sere n kɑ dɑ nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛɔ. 29 Tem mɛyɑ i ko i bɔnu ko kɑ tɛtɛ bɛɛ Isirelibɑn bwese kɛri sɔɔ kpɑ bɛɛn bɑɑwure u win bɔnu wɑ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yerusɑlɛmun kɔnnɔsu

wɔkurɑ yiru

30-31 Kɔnnɔsu wɔkurɑ yiruwɑ bɑ koo doke Yerusɑlɛmuɔ. Sin bɑɑgere gɑ koo bwese kɛrɑ tiɑn yĩsiru sɔbewɑ. Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, gɑnɑ yen dɛ̃ɛbu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ nnɛ kɑ nɛɛrɑ wunɔbu (4.500). Kɔnnɔsu itɑwɑ bɑ koo doke mi. Teu sɔɔ, bɑ koo Rubɛnin yĩsiru doke, yiruse sɔɔ Yudɑgiru, itɑse sɔɔ mɑɑ Lefigiru. 32 Sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ mɑɑ gɑnɑ yɑ ko n wɑ̃ɑ. Yen dɛ̃ɛbu bu ko n sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ nnɛ kɑ nɛɛrɑ wunɔbu (4.500). Bɑ koo kɔnnɔsu itɑ yɑbɑ mi. Gbiikuu gɑ ko n Yosɛfun yĩsiru mɔ, yiruse Bɛnyɑmɛɛgiru, itɑse mɑɑ Dɑnugiru. 33 Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn gɑnɑ yɑ ko n kɑ yiɔnɔ dɛ̃ɛbu nɛwɑ. Bɑ koo mɑɑ kɔnnɔsu itɑ yɑbɑ mi. Gbiikuu gɑ ko n Simɛɔn yĩsiru mɔ, yiruse Isɑkɑrigiru, itɑse mɑɑ Sɑbulonigiru. 34 Sɔ̃ɔ duu yeru giɑn gɑnɑ yɑ ko n kɑ yi yi tie dɛ̃ɛbu nɛwɑ. Kpɑ bu yi kɔnnɔsu itɑ yɑbɑ nge mɛ bɑ yiɔnɔ kuɑ. Gbiikuu gɑ ko n Gɑdin yĩsiru mɔ, yiruse Asɛɛgiru, itɑse mɑɑ Nɛfitɑligiru. 35 Gɑnɑ ye yɑ koo wuu ge sikerenɑ kpuron dɛ̃ɛbu bu ko n sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu nɔrɔbun subɑ yɛndu yiru sɑri (18.000).

Sɑɑ dɔmɑ ten di, bɑ ko n dɑ wuu ge sokuwɑ Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ mini.

* 21:15 - Nɑɑ sin sukum Heberum sɔɔ mu ǹ dɛɛre.

† 21:18 - Nɑɑ sin sukum kɑ Heberum mu ǹ dɛɛre.

* 27:16 - nim wɔ̃kun kpee burɑnu Yɑ sɑ̃ɑwɑ yɑɑ piibu gɑgun kukunu ni bɑ rɑ kɑ burɑ yɑ̃nu ko.

Dɑniɛli

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

DANIƐLI

Dɑniɛlin tireru, Yudɑbɑn wɑhɑlɑ kɑ ben nɔni swɑ̃ɑrɑ tɑ kɑ yɑ̃ sɑnɑm mɛ bɑ wɑ̃ɑ yoru sɔɔ tɔn tukobun mi. U tu yoruɑ u kɑ win tɔmbu dɑm kɛ̃ bu kɑ tɛmɑnɑ bɑɑ bɑ̀ n wɑ̃ɑ nɔni swɑ̃ɑru sɔɔ. Domi Gusunɔ u koo bu nɑsɑrɑ wɛ̃.

Tire te, tɑ Gusunɔn kpɑ̃ɑru kɑ win girimɑ sɔ̃ɔsimɔ. Wiyɑ u bɑnnu kpuro nɛni. Wiyɑ u hɑnduniɑ kpɑre.

Sɑ ko kpĩ su tire ten gɑri bɔnu ko yiru. Gbiikɑɑ Dɑniɛli kɑ win bɔrɔbɑ bɑ nɑsɑrɑ wɑ ben yibɛrɛbɑn wɔllɔ yèn sɔ̃ bɑ ben nɑɑnɛ doke Gusunɔ sɔɔ. Yiruse Dɑniɛli u kɑ̃si dɑbinu wɑ ni nu sɔ̃ɔsimɔ nge mɛ bɑnnu gɑnu koo swĩinɑ kpɑ nu wɔruku. Adɑmɑ Gusunɔn tɔmbɑ koo nɑsɑrɑ wɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Dɑniɛli kɑ win bɔrɔbɑ, wiru 1n di sere wiru 6.

2. Dɑniɛlin kɑ̃sinu, wiru 7n di sere wiru 12.

1

Dɑniɛli kɑ win kpɑɑsibu

bɑ wɑ̃ɑ Bɑbiloniɔ

1 Yoyɑkimu, Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ itɑse sɔɔrɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ Bɑbilonin sunɔ u nɑ kɑ win tɑbu kowobu bɑ Yerusɑlɛmu tɑrusi. 2 Yerɑ Yinni Gusunɔ u derɑ u Yoyɑkimu kɑ win tɔmbu gɑbu mwɑ. Mɑ u derɑ u sɑ̃ɑ yerun dendi yɑ̃nu gɑnu gurɑ u kɑ dɑ Bɑbiloniɔ u yi win bũu dirun ɑrumɑnin beru yerɔ.

3 Yen biru, u Asipenɑsi win sɔm kowobun wirugii sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, u Isirelibɑ sɔɔ sinɑ bibu kɑ wirugibun bibu gɑbu gɔsio 4 bɑ n sɑ̃ɑ durɔ burɔbu be bɑ ǹ ɑlebu gɑɑ mɔ. Kpɑ bɑ n bwisi kɑ yɛ̃ru kɑ lɑɑkɑri mɔ bu kɑ kpĩ bu Bɑbilonin bɑrum keu ko, kpɑ bu sɔmburu ko sinɑ kpɑɑrɔ. 5 Mɑ sinɑ boko u win tiin dĩɑ nìn bweseru u rɑ di kɑ tɑm mɛn bweseru u rɑ nɔ bu wɛ̃ bɑ n dimɔ kpɑ bɑ n nɔrumɔ bɑɑdommɑ bɑ n kɑ keu mɔ̀ sere n kɑ ko wɔ̃ɔ itɑ bu sere sɔmburu tore sinɑ kpɑɑrɔ.

6 Be bɑ gɔsɑ mi sɔɔrɑ Yudɑ beni bɑ wɑ̃ɑ, Dɑniɛli kɑ Hɑnɑniɑ kɑ Misɛli kɑ Asɑriɑ. 7 Mɑ sinɑ bokon sɔm kowobun wirugii wi, u bu yĩsinu kɔsɑ. Dɑniɛligirɑ Bɛlitɑsɑɑ. Hɑnɑniɑgirɑ Sɑdɑki. Misɛligirɑ Mɛsɑki. Asɑriɑgirɑ mɑɑ Abɛnɛgo. 8 Dɑniɛli u gɔ̃ru doke u sinɑ bokon dĩɑnu kɑ win tɑm mɛ yinɑ, kpɑ u ku rɑɑ tii disi doke. Mɑ u sɔm kowobun wirugii wi, suuru kɑnɑ u ku nùn tilɑsi ko u kɑ sese te di. 9 Mɑ Gusunɔ u derɑ wirugii wi, u kɑ Dɑniɛli nɔnu geu mɛɛrɑ u nùn durom kuɑ. 10 U nɛɛ, nɑ nɛn yinni sinɑ bokon bɛrum mɔ. Domi wiyɑ u yi ye i ko i di kɑ ye i ko i nɔ. Ù n dɑ mɑɑ wɑ i ǹ bɔɔru nge bɛɛgii be bɑ tie, sɑɑ ye sɔɔ, kɑri sɔɔrɑ i mɑn doke mi. Domi bɑ koo kpĩ bu mɑn wiru burɑ.

11 Yerɑ Dɑniɛli u be nnɛ yen nɔɔrio wi wirugii wi, u bu nɔmu sɔndiɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 12 ɑ de su dĩɑnu di yɑɑ sɑri kpɑ su nim dirum nɔ sɔ̃ɔ wɔkurun sɑkɑ. 13 Yen biru, kpɑ ɑ bɛsɛn wuswɑɑ mɛɛri kpɑ ɑ mɑɑ be bɑ sunɔn dĩɑnu dimɔn wuswɑɑ mɛɛri. Yen mɛ ɑ wɑ kpɑ ɑ sun kuɑ mɛ.

14 Mɑ u ben gɑri yi wurɑ u bu deri sere sɔ̃ɔ wɔku te. 15 Ye sɔ̃ɔ wɔku te, tɑ turɑ, yerɑ u ben wuswɑɑ mɛɛrɑ mɑ u wɑ bɑ bwɑ̃ɑ do. Bɑ mɑɑ be bɑ sinɑ bokon dĩɑ duronu dimɔ bɔɔrum kere. 16 Mɑ Dɑniɛlibɑn nɔɔrio wi, u ǹ mɑɑ bu dĩɑ duro ni, kɑ tɑm mɛ wɛ̃. U bu dĩɑnu wɛ̃wɑ yɑɑ sɑri. 17 Gusunɔ u ɑluwɑɑsi nnɛ ye yɛ̃ru wɛ̃. Mɑ u bu bwisi kɑ̃ bɑ Kɑlɑden bɑrum tireru giɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ. Mɑ u bu kuɑ lɑɑkɑrigibu. U mɑɑ Dɑniɛli bwisi kɑ̃ u kɑ dosusu kɑ kɑ̃sinu kpuro tubusiɑ.

18 Ye wɔ̃ɔ itɑ ye, yɑ yibɑ, ye sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u burɑ mi, yerɑ sɔm kowobun wirugii wi, u ɑluwɑɑsi be kpuro yɑrɑ u kɑ nùn bu dɑɑwɑ. 19 Mɑ sinɑ boko wi, u kɑ bu gɑri kuɑ. Be kpuro sɔɔ, goo sɑri wi u sɑ̃ɑ nge Dɑniɛli kɑ Hɑnɑniɑ kɑ Misɛli kɑ Asɑriɑ. Yen sɔ̃nɑ sinɑ boko u bu wurɑ bɑ n sɑ̃ɑ win sɔm kowobu. 20 Gɑri yi sinɑ boko u bu bikiɑ kpuro, bɑ rɑ yi wisiwɑ kɑ bwisi, kɑ yɛ̃ru. Mɑ u wɑ bɑ dobo dobogibu kɑ sɔrobu bwisi kere sere mi n tomɑ, be bɑ wɑ̃ɑ win tem sɔɔ kpuro.

21 Mɑ Dɑniɛli u wɑ̃ɑ mi sere Sirusi u kɑ bɑndu di.

2

Nɛbukɑnɛsɑɑn dosu

1 Nɛbukɑnɛsɑɑn bɑndun wɔ̃ɔ yiruse sɔɔ, u dosu gɑgu kuɑ. Dosu ge, gɑ nùn bɛrum mwɑ sere u kpɑnɑ u dweeyɑ. 2 Yerɑ u dobo dobogibu sokusiɑ kɑ sɔrobu kɑ bũu sinɑmbu kɑ bwisigibu bu kɑ nùn win dosu ge sɔ̃. Mɑ tɔn be kpuro bɑ nɑ bɑ mɛnnɑ win wuswɑɑɔ. 3 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nɑ dosɑwɑ. Gɑ mɑɑ mɑn bɛrum mwɑ. Nɑ kĩwɑ i mɑn sɔ̃ ye nɑ dosɑ.

4 Mɑ bwisigii be, bɑ sinɑ boko sɔ̃ɔwɑ kɑ Arɑmugibun bɑrum bɑ nɛɛ, yinni, wunɛn hunde yu dɑkɑɑ dɑ! A sun dosu ge sɔ̃ɔwɔ kpɑ su nun gu tubusiɑ.

5 Mɑ sinɑ boko u mɑɑ bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee ye nɑ gɔ̃ru doke n bɛɛ kuɑ. Ì kun mɑn dosu gen tii sɔ̃ɔwɑ kɑ gen tubusiɑnu sɑnnu, kon de bu bɛɛ bɔtiri bɔtiriwɑ kpɑ bɛɛn yɛnusu su ko bɑnsu. 6 Adɑmɑ ì n mɑn gu sɔ̃ɔwɑ kɑ gen tubusiɑnu sɑnnu, kon bɛɛ kɛ̃ɛ dɑbinu wɛ̃. Kpɑ i bɛɛrɛ bɑkɑ wɑ. Yen sɔ̃ tɛ̃, i mɑn dosu gen tii sɔ̃ɔwɔ kɑ gen tubusiɑnu.

7 Bɑ kpɑm nùn wisɑ bɑ nɛɛ, yinni, ɑ sun wunɛn dosu ge sɔ̃ɔwɔ kpɑ su nun gu tubusiɑ.

8 Sinɑ boko u bu wisɑ u nɛɛ, nɑ yɛ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ mɑ i kĩ i gɑri gɑwɑwɑ. Domi i nuɑ ye nɑ gɔ̃ru doke n bɛɛ kuɑ. 9 Mɑ i ǹ mɑn dosu ge sɔ̃ɔwɑ, ye nɑ gɔ̃ru doke n bɛɛ kuɑ mi, yɑ koo bɛɛ kpuro deemɑ. Domi i sɔɔru kpɑ i kɑ mɑn weesu kɑ gɑri suninu nɑɑwɑwɑ kpɑ n kɑ nɛn gere kɔsi. Yen sɔ̃, i mɑn dosu gen tii sɔ̃ɔwɔ kpɑ n giɑ mɑ i ko i kpĩ i gu tubusiɑ.

10 Yerɑ bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, goo sɑri duniɑ sɔɔ mini wi u koo kpĩ u wunɛn gɑri yini wisi bɑɑ be bɑ dɑm mɔ nge wunɛ, ben goo sɑri wi u gɑri yinin bweseru bikiɑre sɔrobun mi, ǹ kun mɛ dobo dobogibun mi, ǹ kun mɛ Bɑbilonin bwisigibun mi. 11 Ye wunɛ sinɑ boko ɑ bikiɑ mini, goo sɑri wi u koo kpĩ u nun ye tubusiɑ sere bũnu bɑɑsi yɑ! Wee nu ku rɑ n mɑɑ wɑ̃ɑ tɔmbun suunu sɔɔ.

12 Ye sinɑ boko u ben gɑri yi nuɑ, yerɑ u mɔru bɛsirɑ. Mɑ u woodɑ wɛ̃ bu Bɑbilonin bwisigibu kpuro go. 13 Mɑ bɑ sinɑ bokon gɑri yi kpɑrɑ mɑ bɑ koo Bɑbilonin bwisigii be go. Mɑ bɑ Dɑniɛli kɑ win kpɑɑsibu kɑsu bu go.

Gusunɔ

u Dɑniɛli dosu ge sɔ̃ɔwɑ

14 Sɑnɑm mɛ Ariɔku sinɑ bokon kirukubɑn guro guro u yɑrɑ u kɑ Bɑbilonin bwisigii be go, Dɑniɛli u kɑ nùn gɑri kuɑ kɑ bwisi kɑ lɑɑkɑri. 15 U nɛɛ, ɑmɔnɑ sinɑ bokon woodɑ yeni yɑ kɑ dɑm mɔ mɛ. Yerɑ Ariɔku u nùn gɑri yin ɑsɑnsi tubusiɑ. 16 Mɑ Dɑniɛli u dɑ sinɑ bokon mi u nùn kɑnɑ u nùn deri sɑɑ fiiko, kpɑ u wɑ u nùn dosu ge tubusiɑ.

17 Mɑ Dɑniɛli u wurɑ dirɔ u win kpɑɑsibu Hɑnɑniɑ kɑ Misɛli kɑ Asɑriɑ gɑri yi sɔ̃ɔwɑ. 18 Mɑ u bu yiire bu Wɔrukoo kɑnɑ u ben wɔnwɔndu wɑ kpɑ u bu dosu ge sɔ̃ kpɑ bu ku rɑɑ bu go kɑ bwisigii be sɑnnu.

19 Yen biruwɑ Gusunɔ u Dɑniɛli dosu ge sɔ̃ɔwɑ wɔ̃kuru, kɑ̃siru sɔɔ. Mɑ Dɑniɛli u nùn siɑrɑ. U nɛɛ,

20 Yinni Gusunɔ,

wunɑ ko nɑ n siɑrɑmɔ kɑ bɑɑdommɑɔ.

Wunɑ ɑ bwisi kɑ dɑm mɔ.

21 Wunɑ ɑ rɑ sɑɑbɑ gɔsie.

Wunɑ ɑ rɑ sinɑmbu bɑndu wɛ̃.

Wunɑ ɑ rɑ mɑɑ bu bɑndu yɑre.

Wunɑ ɑ rɑ lɑɑkɑrigibu lɑɑkɑri wɛ̃,

kpɑ ɑ bwisigibu yɛ̃ru kɛ̃.

22 Wunɑ ɑ rɑ tɔnu sɔ̃ɔsi ye yɑ beruɑ,

ye u ǹ kpɛ̃ u kɑ tii tubu.

A yɛ̃ ye yɑ wɑ̃ɑ wɔ̃kuru sɔɔ.

Domi yɑm bururɑm mu rɑ n wɑ̃ɑwɑ wunɛn mi.

23 Gusunɔ nɛn bɑɑbɑbɑn Yinni, nɑ nun siɑrɑmɔ.

Nɑ tɑkɑru mɔ̀ bwisi kɑ dɑm mɛ ɑ mɑn kɑ̃n sɔ̃.

Domi ɑ mɑn sɔ̃ɔsi ye sɑ nun bikiɑ.

A sun sinɑ bokon dosu ge sɔ̃ɔwɑ.

24 Yen biru, Dɑniɛli u dɑ Ariɔkun mi, wi sinɑ boko u woodɑ wɛ̃ u kɑ Bɑbilonin bwisigibu go. Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ ku tɔn be go. A de ɑ kɑ mɑn dɑ sinɑ bokon mi. Kpɑ n nùn win dosu ge tubusiɑ.

25 Mɑ Ariɔku u kɑ Dɑniɛli dɑ fuuku sinɑ bokon mi. Ye bɑ turɑ mi, yerɑ u sinɑ boko sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee nɑ durɔ goo wɑ Yudɑ be bɑ mwɛɛrimɑ sɔɔ, wi u koo nun wunɛn dosu ge tubusiɑ.

Dɑniɛli u sinɑ boko dosu ge

sɔ̃ɔwɑ kɑ gen tubusiɑnu

26 Mɑ sinɑ boko u Dɑniɛli wi bɑ mɑɑ yĩsiru kɑ̃ Bɛlitɑsɑɑ bikiɑ u nɛɛ, kɑɑ kpĩ ɑ mɑn nɛn dosu gen tii sɔ̃ kɑ gen tubusiɑnu?

27 Dɑniɛli u sinɑ boko sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bwisigibu kɑ sɔrobu kɑ dobo dobogibu kɑ bũu sinɑmbu bɑ ǹ kpɛ̃ bu nun ɑsiri ye ɑ bikiɑ mini sɔ̃. 28 Adɑmɑ Yinni goo wɑ̃ɑ wɔllɔ wi u rɑ tɔnu ɑsiri sɔ̃ɔsi, wiyɑ Gusunɔ. U mɑɑ nun sɔ̃ɔsi ye n koo koorɑ. Sɑnɑm mɛ ɑ kpĩ, ye ɑ dosɑ kɑ ye ɑ wɑ kɑ̃siru sɔɔ wee. 29 Siɑn bwisikunɑ ɑ mɔ̀. Yerɑ wi u rɑ tɔnu ɑsiri sɔ̃ɔsi u nun sɔ̃ɔsi ye n koo koorɑ. 30 Adɑmɑ bɑ ǹ mɑn ɑsiri ye sɔ̃ɔsi yèn sɔ̃ nɑ tɔn be bɑ tie bwisi kere. Bɑ mɑn ye sɔ̃ɔsiwɑ kpɑ n kɑ nun tubusiɑ kpɑ ɑ n kɑ yɛ̃ ye ɑ bwisikɑ wunɛn gɔ̃ruɔ.

31 Sinɑ boko, ye ɑ wɑ wee. Bwɑ̃ɑroku bɔkɔ gɑgɑ gɑ yɔ̃ wunɛn wuswɑɑɔ. Bwɑ̃ɑroku ge, gɑ gunu, gɑ bɑllimɔ gem gem. Mɑ gɑ nɑnum mɔ n kpɑ̃. 32 Gen wiru tɑ sɑ̃ɑwɑ wurɑ geɑn tii tii. Gen tororu kɑ gen gɑ̃senu mɑɑ sɑ̃ɑ sii geesu. Gen nukuru kɑ gen tɑɑnu mɑɑ sɑ̃ɑ sii gɑndu. 33 Gen kɔ̃ri yi mɑɑ sɑ̃ɑ sii wɔ̃kusu. Mɑ gen nɑɑsu sɑ̃ɑ sii wɔ̃ku si bɑ kɑ sɔndu mɛnnɑ. 34 Sɑnɑm mɛ ɑ gu mɛɛrɑ, yerɑ kperu gɑru tɑ mɛndɑmɑ guurun di te goo kun kɑrɑmɛ. Tɑ nɑ tɑ gen nɑɑsu so tɑ kɔsukɑ muku muku. 35 Mɑ sii wɔ̃ku si, kɑ sɔn te, kɑ sii gɑn te, kɑ sii gee si, kɑ wurɑ ye, ye kpuro yɑ sunkurɑ muku muku. Mɑ yɑ kuɑ nge doo diri yi bɑ sɑrɑ sɔ̃ɔ sɑ̃rerun sɑɑ. Mɑ yi kɑ woo doonɑ. Bɑɑ yin yirɑ ɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ ɑ wɑ. Adɑmɑ kpee te tɑ bwɑ̃ɑroku ge so mi, tɑ gɔsirɑwɑ guu bɑkɑru. Mɑ tɑ hɑnduniɑn tem kpuro wukiri.

36 Dosu geyɑ mi. Tɛ̃, gen tubusiɑnu wee. 37-38 Wunɛ sinɑ boko, wunɑ ɑ sɑ̃ɑ sinɑmbun sunɔ. Wunɑ ɑ sɑ̃ɑ nge wii wurɑgii te. Wɔrukoowɑ u nun bɑndu kɑ dɑm kɑ yiiko kɑ bɛɛrɛ wɛ̃. Mɑ u nun tɔmbu kɑ gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsu nɔmɑ bɛriɑ ɑ n kɑ sɑ̃ɑ ye kpuron yinni. 39 Wunɛn biru, bɑndu gɑru tɑ koo se te tɑ ǹ wunɛgiru dɑm turɑ. Yen biru, bɑndu itɑseru gɑrɑ koo mɑɑ se kpɑ tɑ n dɑm mɔ hɑnduniɑ kpuro sɔɔ. Terɑ tɑ sɑ̃ɑ nge sii gɑndu. 40 Mɑ bɑndu nnɛseru gɑrɑ koo mɑɑ se, kpɑ tɑ n dɑm mɔ nge sii wɔ̃kusu si su rɑ gɑ̃ɑnu kpuro kɔsuku. Nge mɛyɑ bɑn te, tɑ ko n dɑm mɔ tu kɑ bɑnnu kpuro kɔsuku. 41 Mɛyɑ ɑ mɑɑ wɑ mɑ bwɑ̃ɑroku gen nɑɑsu kɑ gen niki binu sɑ̃ɑwɑ sii wɔ̃kusu si bɑ mɛnnɑ kɑ sɔndu. Yen tubusiɑnɑ bɑn te, tɑ ko n bɔnu sɑ̃ɑwɑ yiru. Kɑ mɛ, bɔnu tiɑ yɑ ko n dɑm mɔ nge sii wɔ̃ku si. 42 Kpɑ bɔnu tiɑ yu dɑm biɑ nge nɑɑ niki bii ni nu sɑ̃ɑ sii wɔ̃ku si bɑ kɑ sɔndu mɛnnɑ. 43 Sii wɔ̃kusu kɑ sɔn te ɑ wɑ yɑ mɛnnɛ mi sɑnnu, yɑ mɑɑ sɔ̃ɔsimɔ mɑ bɑn ten wirugibu bɑ ko n kɑsu ben bibu bu suɑnɑ kpɑ bwesenu nu kɑ ko tiɑ. Adɑmɑ yɑ ǹ koorɔ nge mɛ yɑ ǹ koorɔ sisu kɑ sɔndu bu ko tiɑ.

44-45 Kpee te ɑ wɑ tɑ mɛndɑmɑ kɑ tii mi, mɑ tɑ sii wɔ̃ku si, kɑ sii gɑn te, kɑ sɔn te, kɑ sii gee si, kɑ wurɑ ye kpuro kɔsukɑ muku muku mi, ten tubusiɑnɑ, bɑn ten sinɑmbun wɑɑti sɔɔ, Wɔrukoo u koo bɑndu gɑru swĩi. Goo sɑri wi u koo bɑn te fukɑ. Bweseru gɑru mɑɑ sɑri te tɑ koo tu yoru diisiɑ. Bɑn te, tɑ koo bɑn ni nu tie kpeerɑsiɑ kpɑ te tɔnɑ tɑ n wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Gusunɔ Dɑm kpurogii wiyɑ u nun sɔ̃ɔsi ye n koo koorɑ. Ye ɑ wɑ wunɛn dosu ge sɔɔ kpuro, yɑ weewɑ win min di. Yen tubusiɑnu mɑɑ sɑ̃ɑwɑ nge mɛ nɑ nun sɔ̃ɔwɑ.

46 Yerɑ sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u yiirɑ u wiru tem girɑri Dɑniɛlin wuswɑɑɔ. Mɑ u derɑ bɑ yɑ̃kuru kuɑ kɑ turɑre bu kɑ Dɑniɛli siɑrɑ. 47 Sinɑ boko u Dɑniɛli sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, kɑ geemɑ bɛɛn Yinni wini u bũnu kpuro kere, u mɑɑ sɑ̃ɑwɑ sinɑmbun Yinni. Wiyɑ u rɑ tɔnu gɑri ɑsirigii sɔ̃. Domi u derɑ ɑ kpĩɑ ɑ gɑri ɑsirigii yini geruɑ.

48 Yerɑ sinɑ boko u Dɑniɛli kuɑ tɔn boko win bɑndu sɔɔ. Mɑ u nùn kɛ̃ɛ bɑkɑ dɑbinu kɑ̃. Yen biru, u nùn kuɑ Bɑbilonin berɑn wirugii kɑ mɑɑ yen bwisigibun tɔnwero. 49 Mɑ Dɑniɛli u sinɑ boko kɑnɑ u Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo Bɑbilonin berɑ ye nɔmu bɛriɑ. Mɑ win tii u kuɑ sinɑ bokon bwisi kɛ̃ɔ.

3

Nɛbukɑnɛsɑɑ u woodɑ wɛ̃

bu win bwɑ̃ɑroku wurɑguu sɑ̃

1 Sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u bwɑ̃ɑroku wurɑguu kuɑ. Gen gunum mu sɑ̃ɑ gɔm soonu wɑtɑ. Gen yɑsum mɑɑ sɑ̃ɑ gɔm soonu nɔɔbɑ tiɑ. Bɑ gu yɔ̃rɑsiɑ bɑtumɑ gɑɑ sɔɔ ye bɑ mɔ̀ Durɑ, Bɑbilonin tem berɑ mi. 2 Yerɑ sinɑ boko u derɑ bɑ tem mɛn sinɑmbu kpuro mɛnnɑ kɑ mɛn beri berikɑn wirugibu kɑ mɛn bwisi kɛ̃ɔbu kɑ mɛn siri kowobu kɑ be bɑ rɑ mɛn ɑrumɑnibɑ bere kɑ sere mɑɑ mɛn wirugii be bɑ tie bu kɑ bwɑ̃ɑroku gen sɑ̃ɑru tore. 3 Mɑ tɔn be kpuro bɑ mɛnnɑ. Ben bɑɑwure u yɔ̃rɑ bwɑ̃ɑroku gen wuswɑɑɔ bu kɑ gen sɑ̃ɑru tore.

4 Sɑɑ yerɑ sinɑ bokon bɑrɔ u kpɑrɑ u nɛɛ, bɛɛ bwesenu kpuro i swɑɑ dɑkio i nɔ ye sinɑ boko u bɛɛ yiiremɔ. 5 Mɑ i nuɑ bɑ kɔbɑ so kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu kɑ bɑrɑnu kɑ gɑ̃ɑsu kɑ bɑrɑ bwese ni nu tie, i ko i yiirɑwɑ i bwɑ̃ɑroku wurɑguu ge sɑ̃ ge sinɑ boko u kuɑ mi. 6 Wi u kun yiire u gu sɑ̃wɑ bɑ koo nùn kpɛ̃ɛwɑ mii mii dɔ̃ɔ boko wi bɑ sɔ̃ruɑn suunu sɔɔ.

7 Yen sɔ̃nɑ sɑɑ ye tɔn be, bɑ nuɑ bɑ kɔbi yi kɑ guu ni so kɑ mɔrɔku ni, kɑ bɑrɑ ni, kɑ gɑ̃ɑ si, bɑ yiirɑ bɑ bwɑ̃ɑroku wurɑguu ge sɑ̃wɑ.

Dɑniɛlin kpɑɑsibu itɑ be,

bɑ yinɑ bu bwɑ̃ɑroku ge sɑ̃

8 Yen dɔmɑ te, Bɑbilonigibu gɑbu bɑ seewɑ bɑ dɑ bɑ Yuubɑ dɔmɛ sinɑ bokon mi. 9 Bɑ nùn sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, sinɑ boko, wunɛn hunde yu dɑkɑɑ dɑ! 10 Wunɛ sinɑ boko, wunɑ ɑ woodɑ wɛ̃ ɑ nɛɛ, bɑɑwure wi u nuɑ bɑ kɔbi so kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu kɑ bɑrɑnu kɑ gɑ̃ɑsu kɑ bɑrɑ bwese ni nu tie, u yiiro u bwɑ̃ɑroku ge sɑ̃. 11 Mɛyɑ ɑ mɑɑ nɛɛ, wi u kun yiire u gu sɑ̃wɑ bu nùn kpɛ̃ɛyɔ dɔ̃ɔ boko wi bɑ sɔ̃ruɑ sɔɔ. 12 Adɑmɑ wee Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo, Yuu be ɑ kuɑ Bɑbilonin tem berɑn wirugibu mi, bɑ ǹ wunɛn woodɑ ye gɑrisi gɑ̃ɑnu. Bɑ ku rɑ wunɛn bũnu sɑ̃. Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ yiire bɑ wunɛn bwɑ̃ɑroku ge sɑ̃wɑ.

13 Ye sinɑ boko u gɑri yi nuɑ, yerɑ win mɔru yɑ seewɑ u nɛɛ, bu doo bu Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo mwɑɑmɑ. Mɑ bɑ dɑ bɑ bu mwɑɑmɑ bɑ kɑ nɑ wi, sinɑ bokon mi. 14 Mɑ sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u bu bikiɑ u nɛɛ, kɑ gem, i yinɑwɑ i nɛn bũnu kɑ nɛn bwɑ̃ɑroku wurɑguu ge nɑ kuɑ mi sɑ̃? 15 Tɛ̃, i doo i n sɔɔru sɑ̃ɑ. Ì n kpɑm nuɑ bɑ kɔbɑ so kɑ guunu kɑ mɔrɔkunu kɑ bɑrɑnu kɑ gɑ̃ɑsu kɑ bɑrɑ bwese ni nu tie, i yiiro kpɑ i bwɑ̃ɑroku ge sɑ̃. Ì n yinɑ, bɑ koo bɛɛ kpɛ̃ɛwɑ mii mii dɔ̃ɔ boko wi bɑ sɔ̃ruɑ sɔɔ kpɑ n wɑ ǹ n bũu weren nɑ u koo bɛɛ wɔrɑ sɑɑ nɛn nɔmun di.

16 Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo bɑ nùn wisɑ bɑ nɛɛ, yinni, sɑ ǹ kɑ tii yinɑmɔ. 17 À n sun kpɛ̃ɛ dɔ̃ɔ boko wi sɔɔ, Gusunɔ wi sɑ sɑ̃ɑmɔ u koo kpĩ u sun yɑrɑ dɔ̃ɔ win min di kpɑ u sun wɔrɑ wunɛn nɔmɑn di. 18 Bɑɑ ǹ n mɛren nɑ, ɑ n yɛ̃ mɑ sɑ ǹ wunɛn bũnu sɑ̃ɑmɔ. Mɛyɑ sɑ ǹ mɑɑ wunɛn bwɑ̃ɑroku ge yiirɑmmɛ.

19 Ye u ben gɑri yi nuɑ, yerɑ u kɑ bu mɔru kuɑ. Mɑ u geruɑ u nɛɛ, bu dɔ̃ɔ win kpɑ̃ɑru sosio gem gem. 20 Mɑ u durɔ gbebunu gɔsɑ win tɑbu kowobu sɔɔ be bɑ dɑm bo u nɛɛ, bu Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo bɔkuo bu kpɛ̃ɛ dɔ̃ɔ boko wi sɔɔ. 21 Yerɑ bɑ tɔn be mwɑ bɑ bɔkuɑ, mɑ bɑ bu kpɛ̃ɛ dɔ̃ɔ boko wi sɔɔ kɑ ben yɑ̃ɑ ni bɑ doke sɑnnu. Niyɑ ben yɑbenu kɑ ben sokoto kɑ sere mɑɑ ben furɔsu. 22 Mɑ bɑ dɔ̃ɔ win kpɑ̃ɑru sosi nge mɛ sinɑ bokon woodɑ dɑmgiɑ ye, yɑ geruɑ. Yerɑ dɔ̃ɔ win yɑm susurɑ tɑbu durɔ be go be bɑ Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo kpɛ̃ɛbu dɑ mi. 23 Mɑ Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo bɑ wɔri dɔ̃ɔ boko wi sɔɔ nge mɛ bɑ kɑ bu bɔkuɑ.

Dɑniɛlin kpɑɑsibu itɑ be,

bɑ ǹ dɔ̃ɔ mwɑɑre

24 Yerɑ sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɑndɑ mɑ u seewɑ fiɑ u be bɑ rɑ nùn bwisi kɛ̃ bikiɑ u nɛɛ, n ǹ tɔmbu itɑwɑ sɑ bɔkuɑ sɑ kpɛ̃ɛ dɔ̃ɔ boko wi sɔɔ?

Bɑ nùn wisɑ bɑ nɛɛ, oo, mɛyɑ.

25 Mɑ u bu wisɑ u nɛɛ, wee tɔmbu nnɛwɑ nɑ wɑɑmɔ bɑ sĩimɔ dɔ̃ɔ boko win suunu sɔɔ. Bɑ ǹ dɔ̃ɔ mwɑɑre. Be kpuro bɑ mɑɑ kusiɑrewɑ mɑ ben nnɛse u kɑ wɔllun tɔnu weenɛ.

26 Sɑɑ ye sɔɔrɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u susi dɔ̃ɔ boko win bɔkuɔ u nɛɛ, Sɑdɑki, Mɛsɑki, Abɛnɛgo, bɛɛ Wɔrukoon sɔm kowobu, i yɑrimɑ i nɑ mini.

Mɑ bɑ yɑrɑ dɔ̃ɔ boko win min di. 27 Yerɑ wirugii be sinɑ boko u rɑɑ sokɑ bɑ mɛnnɑ mi, be kpuro bɑ wɑ mɑ dɔ̃ɔ kun dɑm mɔ durɔ be sɔɔ. Mɛyɑ bɑɑ ben seri tiɑ yɑ ǹ dɔ̃ɔ mwɑɑre. Ben yɑ̃ɑ ni bɑ sebuɑ nu ǹ dɔ̃ɔ numiɛ. 28 Mɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɔɔgiru suɑ u nɛɛ, i Gusunɔ siɑro wi u sɑ̃ɑ Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgon Yinni. Domi wiyɑ u win gɔrɑdo gɔrimɑ u kɑ win bwɑ̃ɑ be bɑ nùn nɑɑnɛ kuɑ mi fɑɑbɑ ko. Bɑ nɛ sinɑ bokon woodɑ yinɑ, bɑ ǹ ben wɑsin wɑhɑlɑ gɑrisi gɑ̃ɑnu. Bɑ yinɑ bu bũu goo sɑ̃ mɑ n kun mɔ Gusunɔ. 29 Tɛ̃ woodɑ ye nɑ wɛ̃ɛmɔ wee, tɔnu bɑɑwure bɑɑ ǹ n bwese teren nɑ u sɑ̃ɑ, mɑ u Gusunɔ, Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgon Yinni gɑri kɑm gerusi, nɑ kon de bu yɛ̃ro bɔtiriwɑ, kpɑ win yɛnu gu ko bɑnsu. Domi goo mɑɑ sɑri wi u koo kpĩ u tɔnu fɑɑbɑ ko nge mɛ.

30 Yenibɑn biru, sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u Sɑdɑki kɑ Mɛsɑki kɑ Abɛnɛgo ɑye bɑkɑnu wɛ̃ Bɑbilonin tem berɑ mi.

Nɛbukɑnɛsɑɑn dosu yiruse

31 Sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u bwese ni nu wɑ̃ɑ hɑnduniɑ sɔɔ kpuro tɔburɑ u nɛɛ, Gusunɔ u de i n ɑlɑfiɑ mɔ.

32 N mɑn wɛ̃re n kɑ bɛɛ sɔ̃ yĩrenu kɑ mɑɑmɑɑki be Wɔrukoo u mɑn sɔ̃ɔsi.

33 Win yĩre ni, nu kpɑ̃.

Mɑɑmɑɑki ye, win sinɑrɑ.

Win bɑndɑ kun kpeemɔ.

U ko n sɑ̃ɑwɑ sunɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

4

1 Nɛ, Nɛbukɑnɛsɑɑ, nɑ wɑ̃ɑ nɛn sinɑ kpɑɑrɔ kɑ bɔri yɛndu kɑ nuku dobu. 2 Yerɑ wɔ̃kuru gɑru sɔɔ, nɑ dosu gɑgu kuɑ ge gɑ mɑn bɛrum mwɑ. Kɑ̃si ni nɑ wɑ sɑnɑm mɛ nɑ kpĩ, nu mɑn nɑnum mwɑ. 3 Yen sɔ̃nɑ nɑ woodɑ yɑrɑ nɑ nɛɛ, Bɑbilonin bwisigibu kpuro bu mɛnnɑmɑ nɛn mi kpɑ bu mɑn dosu ge tubusiɑ. 4 Yerɑ dobo dobogibu kɑ sɔrobu kɑ bũu sinɑmbu kɑ Bɑbilonin bwisigibu bɑ nɑ. Nɑ bu dosu ge sɔ̃ɔwɑ, ɑdɑmɑ bɑ kpɑnɑ bu mɑn gu tubusiɑ. 5 Yen biru, Dɑniɛli wi bɑ sokumɔ kɑ nɛn bũun yĩsiru Bɛlitɑsɑɑ u nɑ. N deemɑ bũu geebɑ* kɑ nùn wɑ̃ɑ. Mɑ nɑ nùn nɛn dosu ge sɔ̃ɔwɑ. 6 Nɑ nɛɛ, wi, wi u sɑ̃ɑ bwisigibu kpuron wirugii, nɑ yɛ̃ mɑ bũu geebun hunde yɑ nùn wɑ̃ɑsi. Yen sɔ̃, ɑsiri gɑɑ sɑri ye yɑ kɑ nùn sɛ̃. Nɛn dosu ge wee. U mɑn gu tubusio. 7 Sɑnɑm mɛ nɑ kpĩ, ye nɑ dosɑ wee.

Dɑ̃ru gɑrɑ nɑ wɑ tɑ yɔ̃ hɑnduniɑn suunu sɔɔ.

Dɑ̃ɑ te, tɑ gunu too.

8 Mɑ tɑ dɑm mɔ.

Ten gunum mu sosi sere mu wɔllu girɑri.

Hɑnduniɑn goonu nnɛgibu kpuro bɑ tu wɑɑmɔwɑ.

9 Ten wurusu wɑ̃

mɑ tɑ mɑrɑ siki siki nge gɑndiɑ.

Te sɔɔrɑ hɑnduniɑgibu kpuro bɑ rɑ ben dĩɑnu wɑ.

Ten sɑɑrɔwɑ gbeeku yɛɛ yi rɑ sɔ̃ɔ sure.

Ten kɑ̃ɑsi wɔllɔwɑ gunɔsu su sokunu sɑ̃ɑ.

Te sɔɔrɑ hunde koni bɑɑyere yɑ rɑ yen dĩɑnu wɑ.

10 Mɑ nɑ Gusunɔn gɔrɑdo goo wɑ u sɑrɑmɑ wɔllun di. 11 U nɔɔgiru suɑ u nɛɛ,

i dɑ̃ɑ te kĩiyɔ i surɑ

kpɑ i ten kɑ̃ɑsi bɔɔri bɔɔri.

I ten wurusu wɔko

kpɑ i ten mɑrum sɔri i yɑri.

Kpɑ gbeeku yɛɛ yi duki su sɑɑ ten sɑɑrun di.

Kpɑ gunɔsu su se sɑɑ ten kɑ̃ɑsin di.

12 Adɑmɑ i ten koo kpiriru derio tem sɔɔ

kɑ ten gbini yɑkɑsɔ

tɑ n bɔkuɑ kɑ sisu kɑ sii gɑndun yɔni.

Kpɑ tɑ n dirum soore

tɑ n yɑkɑsu dimɔ nge gbeeku yɛɛ.

13 Bu tu tɔnun bwisikunu wunɑrio.

Kpɑ bu tu gbeeku yɑɑn bwisikunu dokeɑ.

Kpɑ tɑ n sɑ̃ɑ mɛ wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru.

14 Woodɑ ye, yɑ weewɑ sɑɑ Gusunɔn gɔrɑdobɑn min di kpɑ tɔmbu kpuro bu kɑ giɑ mɑ Wɔrukoowɑ u bɑnnu kpuro nɛni. Wi u kĩwɑ u rɑ nu wɛ̃. U rɑ wi bɑ ǹ mɑm gɑrisi gɑ̃ɑnu wɔlle sue.

15 Dosu gerɑ mi, ge nɛ, Nɛbukɑnɛsɑɑ nɑ dosɑ. Tɛ̃, wunɛ Bɛlitɑsɑɑ, ɑ mɑn gu tubusio domi bwisigii be bɑ wɑ̃ɑ nɛn tem mɛ sɔɔ kpuro bɑ kpɑnɑ bu mɑn gu tubusiɑ. Adɑmɑ wunɛ, kɑɑ kpĩ yèn sɔ̃ bũu geebɑ kɑ nun wɑ̃ɑ.

Dɑniɛli u dosu ge tubusiɑ

16 Yerɑ Dɑniɛli wi bɑ mɑɑ sokumɔ Bɛlitɑsɑɑ u nɑndɑ. Mɑ u biti soorɑ sɑɑ fiiko. Mɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɛɛ, Bɛlitɑsɑɑ, ɑ ku de dosu ge, kɑ gen tubusiɑnu nu nun biti ko.

Dɑniɛli u wisɑ u nɛɛ, yinni, dosu gen tubusiɑnu nu kɑ wunɛn yibɛrɛbɑ nɛrɑ. 17 A dɑ̃ru wɑ tɑ kpɑ̃. Mɑ tɑ dɑm mɔ. Ten gunum mu girɑri wɔllɔ. Mɑ bɑ tu wɑɑmɔ hɑnduniɑ girɑ kpuro. 18 Ten wurusu wɑ̃. Mɑ tɑ binu mɑrɑ siki siki. Mɑ hɑnduniɑgibu kpuro bɑ ben dĩɑnu wɑɑmɔ te sɔɔ. Gbeeku yɛɛ yi rɑ n wɑ̃ɑ ten sɑɑrɔ. Gunɔsu su mɑɑ sin sokunu mɔ ten kɑ̃ɑsi wɔllɔ. 19 Dɑ̃ɑ te, tɑ sɑ̃ɑwɑ wunɛ sinɑ boko. Domi ɑ kpɛ̃ɑ ɑ dɑm kuɑ mɑ mu wɔllu girɑri. Mɑ wunɛn bɑndun dɑm mu sɔ̃ɔsirɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ sɔɔ. 20 Yen biru, ɑ Gusunɔn gɔrɑdo goo wɑ u sɑrɑmɑ wɔllun di mɑ u nɛɛ, i dɑ̃ɑ te kĩiyɔ i surɑ tu kɑm ko. Adɑmɑ i ten koo kpiriru derio tem sɔɔ mi, kɑ ten gbini tɑ n bɔkuɑ kɑ sisu, kɑ sii gɑndun yɔni yɑkɑsu mi. Kpɑ tɑ n dirum soore tɑ n yɑkɑsu dimɔ nge gbeeku yɛɛ sere wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru. 21 Nɛn yinni, dosu gen tubusiɑnu wee. Wɔrukoowɑ u nun win himbɑ sɔ̃ɔsi ye u kuɑ wunɛn sɔ̃. 22 Bɑ koo nun girɑ tɔmbun suunu sɔɔn di. Kpɑ ɑ n wɑ̃ɑ kɑ gbeeku yɛɛ sɑnnu. Kpɑ ɑ yɑkɑsu di nge nɑɑ, ɑ n dirum soore sere wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru sere ɑ kɑ giɑ mɑ Wɔrukoowɑ u bɑnnu kpuro nɛni. Wi u kĩwɑ u rɑ mɑɑ nu wɛ̃. 23 Woodɑ ye bɑ wɛ̃ bɑ nɛɛ, bu dɑ̃ɑ ten koo kpiriru kɑ ten gbini derio mi, yen tubusiɑnɑ bɑ koo nun wunɛn bɑndu wesiɑ sɑɑ ye ɑ wurɑ mɑ Wɔrukoowɑ u bɑnnu kpuro nɛni. 24 Yen sɔ̃, sinɑ boko, ɑ de ɑ nɛn gere wurɑ. A de ɑ geɑ ko ɑ kɑ wunɛn durum wunɑ. A dɑɑ kɔ̃sɑ kpuro derio kpɑ ɑ sɑ̃ɑrobu wɔnwɔndu kuɑ. Sɑɑ yerɑ wunɛn ɑlɑfiɑ yɑ koo dɑkɑɑ dɑ.

Dosu gen gɑri yi koorɑ

25 Yenibɑ kpuro yɑ sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ deemɑ. 26 Ye n kuɑ suru wɔkurɑ yirun biru, sɔ̃ɔ teeru yerɑ u sĩimɔ win dii tɛɛrɑ wɔllɔ Bɑbiloniɔ. 27 Mɑ u nɛɛ, Bɑbiloni wee, wuu bɔkɔ ge nɑ bɑnɑ kɑ nɛn tiin dɑm gɑ n kɑ sɑ̃ɑ nɛn sinɑ kpɑɑru. Gɑ mɑɑ nɛn yiiko kɑ nɛn bɛɛrɛ sɔ̃ɔsimɔ.

28 Sɑnɑm mɛ sinɑ boko u gɑri yi gerumɔ u ǹ kpɑ, yerɑ nɔɔ gɑgɑ nɔɔrɑ wɔllun di gɑ nɛɛ, sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ nɔ. Bɑ nun bɑndu yɑrɑ. 29 Bɑ koo nun girɑ tɔmbun suunu sɔɔn di. Kpɑ ɑ n wɑ̃ɑ kɑ gbeeku yɛɛ sɑnnu kpɑ ɑ n yɑkɑsu dimɔ nge nɑɑ sere wɔ̃ɔ nɔɔbɑ yiru sere ɑ kɑ wurɑ mɑ Wɔrukoowɑ u bɑnnu kpuro nɛni. Wi u kĩwɑ u rɑ mɑɑ nu wɛ̃.

30 Yɑnde gɑri yi, yi Nɛbukɑnɛsɑɑ deemɑ. Bɑ nùn girɑ tɔmbun suunu sɔɔn di. Mɑ u yɑkɑsu dim wɔri nge nɑɑ u dirum soore. Mɑ win seri dɛnyɑ nge gunɔ bɑkerun sɑnsu. Mɑ win nii kɔkɔsu su dɛnyɑ nge gunɔgisu.

Nɛbukɑnɛsɑɑ

u mɑɑ wure u kuɑ tɔnu

31 Mɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u nɛɛ, ye sɑɑ ye, yɑ doonɑ, yerɑ nɑ nɔni seeyɑ wɔllɔ. Mɑ nɛn bwisikunu wure nu kuɑ tɔnuginu. Mɑ nɑ Wɔrukoo siɑrɑ kɑ bɛɛrɛ wi u wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Wiyɑ u yiiko kpuro mɔ. Win sinɑndɑ kun nɔru mɔ. Win bɑndu tɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 32 Bɑɑ hɑnduniɑn tɔmbu kpuro bɑ̀ n mɛnnɑ, ben dɑm kun sɑ̃ɑ gɑ̃ɑnu win nɔni sɔɔ. U rɑ ko nge mɛ u kĩ win gɔrɑdobɑn suunu sɔɔ kɑ tɔmbun suunu sɔɔ. Goo sɑri wi u koo kpĩ u win nɔmu dɛbɑ ǹ kun mɛ u nùn sɔ̃ u nɛɛ, mbɑ u mɔ̀ mɛ.

33 Sɑnɑm mɛ nɛn lɑɑkɑri yɑ wurɑmɑ, yerɑ bɑ mɑɑ mɑn nɛn bɛɛrɛ kɑ nɛn girimɑ kɑ nɛn bɑndun yiiko kpuro wesiɑ. Nɛn bwisi kɛ̃ɔbu kɑ nɛn sinɑ ɑsɑkpɔbu kpuro bɑ nɑ nɛn mi bɑ mɑn nɛn bɑndu wesiɑ. Mɑ ten dɑm mu sosi mu kerɑ yellu. 34 Tɛ̃, nɛ Nɛbukɑnɛsɑɑ, nɑ wɔllun sinɑ boko siɑrɑ kɑ bɛɛrɛ. Nɑ nùn wɔlle suɑ. Domi ye u mɔ̀ kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ geɑ. Win swɛɛ kpuro yi sɑ̃ɑwɑ dee dee. U koo mɑm kpĩ u be bɑ tii suɑmɔ kɑwɑ.

5

Bɛɛsɑsɑɑ u tɔmbu dim sokɑ

1 Nɛbukɑnɛsɑɑn biru, sinɑ boko Bɛɛsɑsɑɑ u bɑndu di. Yerɑ sɔ̃ɔ teeru u win sinɑ ɑsɑkpɔbu nɔrɔbu (1.000) dim sokɑ. Mɑ bɑ tɑm nɔrumɔ wi kɑ be sɑnnu. 2 Ye tɑm mɛ, mu Bɛɛsɑsɑɑ nukɑ, yerɑ u gɔrɑ u nɛɛ, bu win nɔri wurɑgii kɑ sii geesugii yɑrɑmɑ yi win bɑɑbɑ Nɛbukɑnɛsɑɑ u gurɑmɑ sɑɑ Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun di te tɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ. Kpɑ wi kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ win kurɔbu kɑ win sinɑnibu bu kɑ yi tɑm nɔ. 3 Yerɑ bɑ kɑ nɔri wurɑgii yi nɑ, bɑ kɑ yi tɑm nɔrumɔ wi kɑ win tɔn be kpuro. 4 Tɑm nɔru bi sɔɔ, bɑ ben bũnu siɑrɑmɔ nìn bwɑ̃ɑrokunu bɑ kuɑ kɑ wurɑ kɑ sii geesu kɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusu kɑ dɑ̃ɑ kɑ kpenu.

5 Sɑɑ ye sɔɔrɑ sinɑ boko u nɔmu gɑgu wɑ gɑ yɑrimɑ mi fitilɑn yɑm bururɑm mu sɔ̃ɔsire, mɑ gɑ yorumɔ sinɑ kpɑɑrun gɑnɑ wɔllɔ mi bɑ soo kpikɑ tɛɛni. 6 Yerɑ u nɑndɑ, win wuswɑɑ burisinɑ. Win tororɑ kɑrɑ, u diirimɔ sere win dũu winu soonɑmɔ. 7 Yerɑ u nɔɔgiru suɑ kɑ dɑm u nɛɛ, bu nùn sɔrobu kɑ Bɑbilonin bwisigibu kɑ bũu sinɑmbu sokuɑmɑ. Ye bɑ nɑ, yerɑ u nɛɛ, wi u kpĩɑ u yorɑ yeni gɑrɑ u ye tubusiɑ u koo yɛ̃ro wurɑn sɑbɑ dokeɑ kpɑ u nùn gurumusuru sebusiɑ u nùn win bɑndun dɑm sukum wɛ̃ u n kɑ sɑ̃ɑ tɔnu itɑse win bɑndu sɔɔ.

8 Sinɑ bokon bwisigii be kpuro bɑ duɑ mi yorɑ ye, yɑ wɑ̃ɑ. Adɑmɑ bɑ kpɑnɑ bu ye gɑri bu sere mɑm nɛɛ, bɑ koo ye tubusiɑ. 9 Mɑ yɑ sinɑ boko nɑndɑ too sere win wuswɑɑ burisinɑ. Mɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbun tii bɑ biti soorɑ.

Dɑniɛli u yorɑ ye gɑrɑ

u tubusiɑ

10 Sinɑ bokon mɛro u sunɔ kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbun gɑri yi nuɑ. Yerɑ u duɑ mi bɑ mɛnnɛ bɑ tɔ̃ɔ bɑkɑru dimɔ. U nɛɛ, sinɑ boko, wunɛn hunde yu dɑkɑɑ dɑ! A ku nɑndɑ sere wunɛn wuswɑɑ yɑ n burisinɛ. 11 Domi goo u wɑ̃ɑ wunɛn tem mɛ sɔɔ, wi u bũu geebun* hunde mɔ. U bwisi kɑ lɑɑkɑri mɔ nge bũnu. Yen sɔ̃nɑ wunɛn bɑɑbɑ Nɛbukɑnɛsɑɑn wɑɑti sɔɔ, u nùn kuɑ sɔrobu kɑ dobo dobogibu kɑ Bɑbilonin bwisigibun wirugii. 12 Durɔ win yĩsirɑ Dɑniɛli. Wiyɑ sinɑ boko Nɛbukɑnɛsɑɑ u yĩsiru kɑ̃ Bɛlitɑsɑɑ. Bɑ wɑ mɑ u bwisi kɑ yɛ̃ɛ bɑkɑru mɔ, mɑ u sukɑ kɑ dosusu kɑ gɑ̃ɑ ni nu sɛ̃n tubusiɑnun kɛ̃ru mɔ. Ǹ n mɛn nɑ, ɑ nùn sokusio, u koo nun yorɑ ye tubusiɑ.

13 Yerɑ bɑ kɑ Dɑniɛli dɑ sinɑ bokon wuswɑɑɔ. Mɑ sinɑ boko u nùn bikiɑ u nɛɛ, wunɑ Dɑniɛli wi? A sɑ̃ɑwɑ Yuu ben turo be nɛn bɑɑbɑ sinɑ boko u mwɛɛrimɑ Yudɑn tem di? 14 Bɑ mɑn wunɛn gɑri sɔ̃ɔwɑ mɑ bũu geebɑ kɑ nun wɑ̃ɑ. Yen biru, ɑ bwisi kɑ lɑɑkɑri geɑ mɔ ɑ kɑ tɔnu gɑ̃ɑ sɛ̃sɔginu tubusiɑ. 15 Wee bɑ kɑ mɑn bwisigibu kɑ sɔrobu nɑɑwɑ bu kɑ mɑn yorɑ yeni gɑriɑ kpɑ bu mɑn yen tubusiɑnu sɔ̃. Adɑmɑ bɑ kpɑnɑ. 16 Nɑ mɑɑ nuɑ mɑ ɑ rɑ tɔmbu gɑ̃ɑnu tubusie ni nu bu bitɑni mɔ̀ kpɑ ɑ dosu tubusiɑ. Tɛ̃, ɑ̀ n kpĩɑ ɑ yorɑ yeni gɑrɑ mɑ ɑ mɑn yen tubusiɑnu sɔ̃ɔwɑ, kon nun gurumusuru sebusiɑ kpɑ n nun wurɑn sɑbɑ dokeɑ n nun nɛn bɑndun dɑm sukum wɛ̃. Kpɑ ɑ ko tɔnu itɑse nɛn bɑndu sɔɔ.

17 Yerɑ Dɑniɛli u nùn wisɑ u nɛɛ, yinni, ɑ wunɛn kɛ̃ɛ ni tii yiiyo, ǹ kun mɛ ɑ goo wɛ̃. Adɑmɑ kon nun yorɑ ye gɑriɑ kpɑ n nun yen gɑri tubusiɑ. 18 Ǹ n mɛn nɑ, yinni, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ nɔ. Wɔrukoo u wunɛn tundo Nɛbukɑnɛsɑɑ bɑndu wɛ̃ kɑ bɛɛrɛ kɑ girimɑ kɑ yiiko. 19 Dɑm mɛ u nùn wɛ̃n sɔ̃, bwesenu kpuro nu nùn nɑsie sere nu rɑ n diirimɔ win wuswɑɑɔ. Ye u kĩ, yerɑ u rɑ kɑ tɔnu ko. U koo kpĩ u nùn go, ǹ kun mɛ u nùn deri, ǹ kun mɛ u nùn wɔlle suɑ, ǹ kun mɛ u nùn tɑɑre. 20 Adɑmɑ sɑɑ ye sɔɔ, u tii suɑ u gɔ̃ru bɔbiɑ, yerɑ Gusunɔ u nùn yɑrɑ bɑndun di mɑ u ginɑ nùn yiiko ye mwɑɑri. 21 U nùn wunɑ tɔmbun suunu sɔɔn di. Mɑ win bwisikunu gɔsiɑ nge gbeeku yɑɑginu. U dɑ u wɑ̃ɑ kɑ kɛtɛ gbeekinu sɑnnu mɑ u yɑkɑsu dimɔ nge nɑɑ u dirum soore sere u kɑ wurɑ mɑ Wɔrukoowɑ u bɑnnu kpuro nɛni. Wi u kĩwɑ u rɑ mɑɑ nu wɛ̃. 22 Wee, wunɛ mɑɑ Bɛɛsɑsɑɑ, wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ win bii, bɑɑ mɛ ɑ ye kpuro yɛ̃, ɑ yinɑ ɑ tii kɑwɑ. 23 Mɑ ɑ tii sue Yinni Wɔrukoon wuswɑɑɔ. A derɑ bɑ kɑ win sɑ̃ɑ yerun nɔri nɑ i kɑ tɑm nɔrɑ wunɛ kɑ wunɛn sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ wunɛn kurɔbu kɑ wunɛn sinɑnibu. Mɑ ɑ seewɑ ɑ wunɛn bũnu siɑrɑmɔ nìn bwɑ̃ɑrokunu bɑ kuɑ kɑ sii geesu kɑ wurɑ kɑ sii gɑndu kɑ sii wɔ̃kusu kɑ dɑ̃ɑ kɑ kpenu, bɑɑ mɛ nu ǹ gɑri nɔɔmɔ, nu ǹ yɑm wɑɑmɔ, nu ǹ mɑɑ gɑ̃ɑnu yɛ̃. Adɑmɑ Gusunɔ wi u wunɛn wɑ̃ɑru nɛni, ɑ ǹ nùn bɛɛrɛ wɛ̃. 24 Yen sɔ̃nɑ u nɔmu ge gɔrimɑ ge gɑ yorɑ ye kuɑ. 25 Ye bɑ yoruɑ mi wee, bɑ gɑrɑ, bɑ gɑrɑ, bɑ yĩirɑ, bɑ bɔnu kuɑ. 26 Yen tubusiɑnu wee. Bɑ gɑrɑ, yɑ gerumɔwɑ Gusunɔ u wunɛn bɑndun sɑnɑm gɑrɑ mɑ u tu nɔru koosiɑ. 27 Bɑ yĩirɑ, yɑ gerumɔwɑ bɑ wunɛn bunum yĩirɑ bɑ deemɑ ɑ ǹ bunu. 28 Bɑ bɔnu kuɑ, yɑ mɑɑ gerumɔwɑ bɑ wunɛn bɑndu bɔnu kuɑ. Mɑ bɑ tu Mɛdibɑ kɑ Pɛɛsibɑ wɛ̃.

29 Yɑnde mi kɔ, Bɛɛsɑsɑɑ u nɛɛ, bu Dɑniɛli gurumusuru sebusio kpɑ bu nùn wurɑn sɑbɑ dokeɑ kpɑ bu kpɑrɑ mɑ u kuɑ tɔnu itɑse win bɑndu sɔɔ.

30 Dɔmɑ ten wɔ̃kurɑ bɑ Bɛɛsɑsɑɑ Bɑbilonin sinɑ boko wi go.

6

1 Mɑ Dɑrusi wi u sɑ̃ɑ Mɛdin bweseru u bɑndu di. Sɑɑ ye, u mɔwɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ yiru.

Dɑniɛlin yibɛrɛbɑ

bɑ nùn yinɑ bɛriɑ

2 Dɑrusi u tɔmbu wunɑɑ teeru gɔsɑ bɑ n sɑ̃ɑ win tem beri berikɑn wirugibu. 3 Mɑ u tɔmbu itɑ gɔsɑ u bu kuɑ wirugii ben tɔnwerobu. Ben miyɑ wirugii be, bɑ ko n dɑ nɛ bu ben sɔmɑ tusiɑ. Kpɑ sunɔ u ku rɑɑ kɑ ɑsɑrɑ wɑ. Dɑniɛli u sɑ̃ɑwɑ tɔnwero ben turo. 4 U beri berikɑn wirugii be, kɑ ben tɔnwerobu bwisi kere. Yen sɔ̃nɑ sinɑ boko u bwisikɑ u nùn ko tem mɛ kpuron wirugii. 5 Sɑɑ ye sɔɔrɑ Dɑniɛlin tɔnwerosii be, kɑ beri berikɑn wirugii be, bɑ nɔɔ tiɑ kuɑ bu kɑ nùn torɑru gɑru mɑni sinɑ bokon bɑndun swɑɑ sɔɔ. Adɑmɑ bɑ ǹ torɑru gɑru wɑ wi sɔɔ. Domi u sɑ̃ɑwɑ nɑɑnɛgii, u ǹ kɔ̃sɑ gɑɑ koore. U ǹ mɑɑ sɔmburu gɑru ɑtɑfiiru koore. 6 Yerɑ tɔn be, bɑ nɛɛ, sɑ ǹ gɑ̃ɑnu gɑnu wɑsi su Dɑniɛli mɑni mɑ n kun mɔ ye yɑ sɑ̃ɑ win Gusunɔ sɑ̃ɑrun gɑri bɑɑsi.

7 Mɑ bɑ nɔɔ tiɑ kuɑ bɑ dɑ sinɑ bokon mi bɑ nɛɛ, yinni, wunɛn hunde yu dɑkɑɑ dɑ! 8 Bɛsɛ beri berikɑn wirugibu kɑ tɔnwerobu kɑ siri kowobu kɑ wunɛn wesiɑnɔsibu, bɛsɛ kpurowɑ sɑ nɔɔ tiɑ kuɑ ɑ kɑ woodɑ yɑrɑ ye yɑ gerumɔ bɑɑwure u nun sɑ̃ sere sɔ̃ɔ tɛnɑ. Wi u ye yinɑ mɑ u bũu goo ǹ kun mɛ tɔnu goo sɑ̃wɑ sere n kɑ ko sɔ̃ɔ tɛnɑ ye, bɑ koo yɛ̃ro kpɛ̃ɛwɑ wɔru mì sɔɔ gbee sinɑnsu wɑ̃ɑ. 9 Tɛ̃ yinni, ɑ woodɑ ye sireo ɑ nɔmɑ doke kpɑ yu ko nge Mɛdibɑ kɑ Pɛɛsibɑn woodɑ ye bɑ ku rɑ kɔsi.

10 Mɑ sinɑ boko u woodɑ ye nɔmɑ doke bɑ ye yɑrɑ.

Bɑ Dɑniɛli kpɛ̃ɛ

gbee sinɑnsun wɔruɔ

11 Sɑɑ ye Dɑniɛli u nuɑ mɑ bɑ woodɑ ye nɔmɑ doke, yerɑ u dɑ win gidɑmbisɑn wɔllɔ u duɑ yen dii sɔɔwɔ gèn fɛnɛnti yɑ wukiɑre Yerusɑlɛmun berɑ giɑ. Miyɑ u yiirɑ u kɑnɑru kuɑ u Gusunɔ siɑrɑ nge mɛ u rɑ ko tɔ̃ru bɑɑtere nɔn itɑ. 12 Yerɑ sɔ̃ɔ teeru tɔn be, bɑ nùn duwi bɑ deemɑ wee u Gusunɔ kɑnɑmɔ u somiru bikiɑmɔ. 13 Yen biru, tɔn be, bɑ yɑrɑ bɑ dɑ sinɑ bokon mi bɑ nùn woodɑ ye yɑɑyɑsiɑ bɑ nɛɛ, n ǹ wunɑ ɑ woodɑ yɑrɑ ye yɑ gerumɔ bu nun sɑ̃? N ǹ wunɑ ɑ nɛɛ, mɑ goo ù n bũu goo ǹ kun mɛ tɔnu goo sɑ̃wɑ sɔ̃ɔ tɛnɑn bɑɑ sɔɔ, bɑ koo yɛ̃ro kpɛ̃ɛwɑ wɔru ge sɔɔ, mi gbee sinɑnsu wɑ̃ɑ?

Mɑ sinɑ boko u wurɑ u nɛɛ, woodɑ ye, yɑ wɑ̃ɑwɑ dim dim nge mɛ Mɛdibɑ kɑ Pɛɛsibɑn woodɑ yɑ sɑ̃ɑ. N ǹ koorɔ bu ye kɔsi.

14 Mɑ bɑ nɛɛ, too, wee, Dɑniɛli wi u sɑ̃ɑ Isirelibɑn turo be bɑ mwɛɛrimɑ Yudɑn di, u ǹ nun gɑrisi gɑ̃ɑnu, u ǹ mɑɑ wunɛn woodɑ ye ɑ nɔmu doke mi mɛm nɔɔwɛ. U rɑ win Gusunɔ kɑnɛwɑ tɔ̃ru bɑɑtere nɔn itɑ.

15 Ye sinɑ boko u gɑri yi nuɑ, yerɑ win nukurɑ sɑnkirɑ gem gem. Mɑ u gɔ̃ru doke u Dɑniɛli yɑrɑ woodɑ ye sɔɔn di. Mɑ u kookɑri kuɑ sere sɔ̃ɔ u kɑ duɑ. 16 Adɑmɑ tɔn be, bɑ kpɑm mɛnnɑ bɑ dɑ sinɑ bokon mi bɑ nɛɛ, ɑ yɑɑyo mɑ Mɛdibɑ kɑ Pɛɛsibɑn woodɑ yɑ ku rɑ kɔsi sinɑ boko ù n ye nɔmɑ doke.

17 Yerɑ sinɑ boko u woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, bu Dɑniɛli yɑrɑmɑ bu kpɛ̃ɛ wɔru ge sɔɔ, mi gbee sinɑnsu wɑ̃ɑ mi. Sɑɑ yerɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Gusunɔ wunɛn Yinni wi ɑ sɑ̃ɑmɔ bɑɑdommɑ mi, u nun fɑɑbɑ koowo.

18 Mɑ bɑ kpee bɑkɑru tɑmɑ bɑ kɑ wɔru gen nɔɔ kɔruɑ. Yerɑ sinɑ boko u win tɑɑbu kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbun yĩreru doke kpee ten wɔllɔ, goo u ku rɑɑ kɑ Dɑniɛli fɑɑbɑ ko. 19 Yen biru, u wurɑ win sinɑ kpɑɑrɔ. Wɔ̃ku te, u ǹ di, u ǹ nɔrɑ, u ǹ mɑɑ kpunɛ sinɑni goon bɔkuɔ. Mɛyɑ u ǹ mɑɑ dweeye dɔmɑ te.

Dɑniɛli u yɑrɑ bɑɑni

20 Yerɑ sinɑ boko Dɑrusi u seewɑ buru buru yellu u dɑ wɔru gen mi fuuku fuuku. 21 Ye u yɑm mi turuku kuɑ, yerɑ u Dɑniɛli sokum wɔri kɑ nuku sɑnkirɑnu u mɔ̀, Dɑniɛli Gusunɔn sɔm kowo, Gusunɔ wi ɑ rɑ n sɑ̃ɑmɔ wɛ̃rɑbu sɑri mi, u kpĩɑ u nun wɔrɑ gbee sinɑn sin nɔɔn di?

22 Sɑɑ yerɑ Dɑniɛli u nùn wisɑ u nɛɛ, yinni, wunɛn hunde yu dɑkɑɑ dɑ! 23 Gusunɔ nɛn Yinni u win gɔrɑdo gɔrimɑ u gbee sinɑn sin nɔsu bɔkuɑ. Su ǹ mɑn mɛɛrɑ gɑɑ kue domi u wɑ mɑ nɑ ǹ torɑru gɑru kue win wuswɑɑɔ kɑ mɑɑ wunɛn wuswɑɑɔ.

24 Yerɑ sinɑ bokon nukurɑ dorɑ mɑ u woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, bu Dɑniɛli yɑrɑmɑ sɑɑ wɔru gen min di. Ye bɑ Dɑniɛli yɑrɑmɑ, bɑ ǹ mɛɛrɑ gɑɑ wɑ win wɑsi sɔɔ. Domi u Gusunɔ win Yinni nɑɑnɛ sɑ̃ɑ. 25 Mɑ sinɑ boko u woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, bu tɔn be bɑ rɑɑ Dɑniɛli tɑɑrɛ wɛ̃ mi mwɑɑmɑ bu kpɛ̃ɛ wɔru ge sɔɔ, be kɑ ben bibu kɑ ben kurɔbu kpuro. Tɔn be, bu sere mɑm turi wɔru gen temɔ, gbee sinɑn si, su bu sɛ̃sukɑwɑ su kukunu kɔsukɑ.

26 Yen biru, sinɑ boko u bwesenu kpuro tirenu yoruɑ u nɛɛ, ɑlɑfiɑ yɑ n sosimɔ bɛɛ sɔɔ yɑ n dɔɔ.

27 Woodɑ ye nɑ wɛ̃ɛmɔ wee. Be bɑ wɑ̃ɑ nɛn tem sɔɔ kpuro gesi, bu de bu Gusunɔ Dɑniɛlin Yinni nɑsiɑ kpɑ bu nùn bɛɛrɛ wɛ̃.

Domi u sɑ̃ɑwɑ wɑso.

U ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Win bɑndu tɑ ǹ kpeemɔ.

Ten dɑm mu ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

28 Wiyɑ u rɑ tɔnu wɔre u fɑɑbɑ ko.

U rɑ mɑɑmɑɑkibɑ kɑ yĩrenu ko wɔllɔ kɑ temɔ.

Wiyɑ u Dɑniɛli wɔrɑ gbee sinɑnsun nɔsun di.

29 Dɑrusin bɑndun wɑɑti ye sɔɔ, Dɑniɛli u kuɑ tɔn boko sere n kɑ girɑri Sirusi Pɛɛsin bɑndu sɔɔ.

7

Dɑniɛli u gbeeku yɛɛ nnɛ wɑ

dosu sɔɔ

1 Bɛɛsɑsɑɑ Bɑbilonin sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuu sɔɔrɑ Dɑniɛli u dosɑ. U kɑ̃siru wɑ sɑɑ ye u kpĩ win kpin yerɔ. Yen biru, u yoruɑ ye n weenɛ tɔmbu bu giɑ dosu ge sɔɔ. 2 U geruɑ u nɛɛ, ye nɑ wɑ kɑ̃si te sɔɔ wɔ̃kuru wee. Nɑ woo gɑgu wɑ gɑ nɑ wɔllun beri berikɑ nnɛn di gɑ nim wɔ̃ku bɔkɔn nim so. 3 Yerɑ gbeeku yɛɛ bɛkɛ nnɛ yi yɑrimɑ nim wɔ̃ku gen min di, yen gɑɑ kun kɑ gɑɑ weenɛ. 4 Ye nɑ gbiɑ nɑ wɑ yɑ kɑ gbee sunɔ weenɛ mɑ yɑ gunɔ bɑkerun kɑsɑ mɔ. Ye nɑ mɑɑ mɛɛrɑ, yerɑ nɑ wɑ bɑ kɑsɑ ye wunɑ. Mɑ bɑ yen tii seeyɑ bɑ yɔ̃rɑsiɑ nge tɔnu. Mɑ bɑ ye tɔnun bwisikunu dokeɑ. 5 Yen yiruse yɑ kɑ yɑɑ gɔbɑ weenɛ mɑ yɑ kɑ yɛ̃si tiɑ yɔ̃. Yɛ̃sɑn kukunu itɑwɑ yɑ nɔɔ bɛri. Mɑ bɑ ye sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, yu seewo yu yɑɑ mwɛ. 6 Yen biru, nɑ itɑse wɑ yɑ kɑ musuku gbeeku weenɛ mɑ yɑ kɑsɑ nnɛ mɔ yen biru wɔllɔ. Mɑ yɑ winu nnɛ mɔ. Bɑ ye yiiko wɛ̃ yu kɑ bɑndu di. 7 Yenibɑn biru, yerɑ nɑ yɑɑ nnɛse wɑ nɛn kɑ̃si te sɔɔ. Yɑɑ ye, yɑ nɑnum mɔ. Yɑ mɑɑ dɑm mɔ too. Mɑ yɑ don sisugii bɑkɑnu mɔ. Yɑ̀ n yɑɑ mwɑ, yɑ rɑ yɑɑ yen kukunu kɔsukuwɑ kpɑ yu di. Ye yɑ tiɑrɑ kpɑ yu tɑɑku tɑɑku. Yɑɑ ye, yɑ ǹ kɑ yɛɛ gbiikii yi weenɛ. Kɔbi wɔkurɑ yɑ mɔ. 8 Ye nɑ kɔbi yi mɛɛrɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, yerɑ nɑ kɔbu piibu gɑgu wɑ gɑ yɑrimɑ yen wirun di gɑ wɑ̃ɑ yiɔnɔn suunu sɔɔ. Kɔbu piibu ge, gɑ kɔbi wɔku ten itɑ wukɑ. Gɑ nɔni mɔ nge tɔnu, gɑ mɑɑ nɔɔ mɔ gɑ gɑri mɔ̀ kɑ tii suɑbu.

Gusunɔn siribu

9 Ye nɑ mɛɛrɑ tii, yerɑ nɑ wɑ bɑ sinɑ kitɑru yiimɔ. Mɑ nɑ goo wɑ nge durɔ tɔkɔ u nɑ u sinɑ win sinɑ kitɑru sɔɔ. Yɑ̃ɑ kpikinu fɑrɑ fɑrɑwɑ u doke. Mɑ win seri yi buriri fem fem. Win sinɑ kitɑ te, tɑ bɑllimɔwɑ nge dɔ̃ɔ yɑri bɑkɑru. Mɛyɑ mɑɑ ten nɑɑsun tii. 10 Mɑ dɔ̃ɔ yɑri bɑkɑru tɑ yɑrimɔ win sinɑ kitɑ ten min di tɑ kokumɔ nge nim. Gusunɔn gɔrɑdobɑ nɔrɔm nɔrɔm bɑ nɑ bɑ nùn sɑ̃ɑmɔ. Mɑ ben gɑbu bɑ yɔ̃ win wuswɑɑɔ. Siri kowobu bɑ nɑ bɑ sinɑ. Mɑ bɑ tirenu wukiɑ.

11 Ye nɑ kɔbu piibu ge mɛɛrɑ gɑ tii suɑ gɑri gerumɔ, yerɑ bɑ nɑ bɑ yɑɑ ye go, bɑ ye suɑ bɑ kpɛ̃ɛ dɔ̃ɔ boko sɔɔ. 12 Gbeeku yɛɛ yi yi tie, bɑ yin dɑm wɔrɑ. Adɑmɑ bɑ derɑ yi wɑ̃ɑ sere sɑɑ gɑɑ.

13 Wɔ̃ku te, kɑ̃si te sɔɔ, ye nɑ mɑɑ wɑ wee. Nɑ goo wɑ u sɑrɑmɑ wɔllun di guru wii wuroru sɔɔ. Mɑ u dɑ durɔ tɔkɔ win mi giɑ. Mɑ bɑ nùn susisiɑ win wuswɑɑɔ. 14 Bɑ nùn bɑndu kɑ bɛɛrɛ kɑ yiiko wɛ̃. Mɑ bɑ nùn gɑ̃ɑnu kpuro nɔmu sɔndiɑ. Bwesenu kpuro nu nùn sɑ̃wɑ. Win bɑndɑ kun nɔru mɔ. Tɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Kɑ̃sinun tubusiɑnu

15 Nɛ Dɑniɛli nɛn bwɛ̃rɑ kun kpunɛ domi kɑ̃si ni nɑ wɑ mi, nu mɑn nɑndɑ. 16 Yerɑ nɑ gɔrɑdo ben turo susi be bɑ wɑ̃ɑ mi. Mɑ nɑ nùn bikiɑ nɑ nɛɛ, mbɑ gɑri yi kpuron tubusiɑnu. U mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 17 gbeeku yɛɛ bɛkɛ nnɛ ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ sinɑmbu nnɛ be bɑ koo bɑndu di di duniɑ sɔɔ. 18 Yen biru, Wɔrukoo u koo de win tɔn dɛɛrobu bu bɑndu mwɑ bɑ n dii sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 19 Kɑ mɛ, nɑ kɑsu n gbeeku yɑɑ nnɛse ye yɑ ǹ kɑ itɑ yeɔnɔ weenɛ min tubusiɑnu giɑ dee dee. Domi yɑɑ ye, yɑ nɑnum mɔ too. Yen donnu nu sɑ̃ɑwɑ sisu mɑ yen nikisu su sɑ̃ɑ sii gɑndu. Yɑ̀ n yɑɑ mwɑ yɑ rɑ yen kukunu kɔsukuwɑ kpɑ yu di. Yen ye yɑ tiɑrɑ kpɑ yu tɑɑku tɑɑku. 20 Nɑ mɑɑ kɑsu n kɔbi wɔku ten tubusiɑnu giɑ te yɑ mɔ yen wirɔ kɑ sere mɑɑ kɔbu piibu ge gɑ yɑrimɑ yen wirun di gɑ wɑ̃ɑ yiɔnɔn suunu sɔɔ. Kɔbi wɔku ten itɑ yɑ wɔrukɑ yen wuswɑɑɔ. Gɑ nɔni mɔ, gɑ nɔɔ mɔ, mɑ gɑ gɑri mɔ̀ kɑ tii suɑbu, gɑ mɑɑ nɑnum mɔ gɑ yiɔnɔ kere. 21 Mɑ nɑ kɔbu piibu ge wɑ gɑ kɑ Wɔrukoon tɔn dɛɛrobu tɑbu mɔ̀ gɑ bu kɑmiɑmɔ. 22 Adɑmɑ durɔ tɔkɔ wi, u nɑ u Gusunɔn tɔn be gem wɛ̃. Sɑnɑm mɛ sɑɑ yɑ turɑ mɑ bɑ bɑndu di.

23 Mɑ durɔ wi, u mɑn tubusiɑ u nɛɛ, yɑɑ nnɛse ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ bɑndu nnɛse te bɑ koo swĩi hɑnduniɑ yeni sɔɔ. Bɑn te, tɑ ǹ kɑ gɑru weenɛ. Tɑ koo hɑnduniɑ kpuro go tu tɑɑku tu muniɑ muku muku. 24 Kɔbi wɔku te, tɑ sɑ̃ɑwɑ sinɑmbu wɔkuru be bɑ koo bɑn te di. Yen biru, sunɔ goo wi u ǹ kɑ ben goo weenɛ u koo sinɑmbu wɔku ten itɑ bɑndu yɑrɑ kpɑ u bɑndu di. 25 Sunɔ wi, u koo Wɔrukoo gɑri kɑm gerusi kpɑ u win tɔn dɛɛrobu nɔni sɔ̃. U ko n mɑɑ kĩ u sɑɑbɑ kɑ woodɑbɑ kɔsi. Bɑ koo nùn tɔn dɛɛrobu nɔmu sɔndiɑ sere sɑɑ itɑ kɑ bɔnu. 26 Yen biru, Yinni Gusunɔ u koo sunɔ wi siri, kpɑ u nùn bɑndu yɑrɑ mɑm mɑm sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 27 Yen biru, bɑ koo bɑn ni nu wɑ̃ɑ hɑnduniɑ sɔɔ kpuron dɑm kɑ nin yiiko Wɔrukoon tɔn dɛɛrobu nɔmu bɛriɑ. Win bɑndu tɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Wiyɑ sinɑmbu kpuro bɑ koo sɑ̃ kpɑ bu nùn mɛm nɔɔwɑ.

28 Ye nɛ Dɑniɛli nɑ wɑ yerɑ mi. Ye nɑ ye bwisikɑ, nɑ nɑndɑ mɑ nɛn wuswɑɑ burisinɑ. Adɑmɑ nɑ ye kpuro beruɑ nɛn gɔ̃ruɔ.

8

Dɑniɛli u yɑ̃ɑ kinɛru

kɑ boo wɑ kɑ̃siru sɔɔ

1 Bɛɛsɑsɑɑn bɑndun wɔ̃ɔ itɑse sɔɔ, nɛ Dɑniɛli nɑ kɑ̃siru wɑ te nɑ rɑɑ wɑ bɑɑsi. 2 Sɑnɑm mɛ nɑ kɑ̃si te mɛɛrɑ n mɑn sɑ̃ɑre nɑ wɑ̃ɑ wuu bɔkɔ ge bɑ mɔ̀ Susiɔ Elɑmun temɔ. Mɑ n sɑ̃ɑre nɑ wɑ̃ɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Ulɑin bɔkuɔ. 3 Ye nɑ nɔni seeyɑ nɑ mɛɛrɑ, yerɑ nɑ yɑ̃ɑ kinɛru wɑ tɑ kɔbu bɑkɑnu yiru mɔ tɑ yɔ̃ dɑɑ ten dee deeru. Kɔbu teeru tɑ teeru dɛ̃ɛbu kere. Te tɑ dɛ̃ɛbu bo mi, terɑ tɑ kpiɑ dɑ̃kuru. 4 Yerɑ yɑ̃ɑ kinɛ te, tɑ ten kɔbi soomɔ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. Yɑɑ gɑɑ sɑri ye yɑ koo kɑ tu gɑbirinɑ. Goo mɑɑ sɑri wi u koo ten yibɛrɛ wɔrɑ ten nɔmɑn di. Tɑ mɔ̀wɑ ye tɑ kĩ. Mɑ tɑ kpɛ̃ɑmɔ tɑ dɑm mɔ̀.

5 Sɑnɑm mɛ nɑ lɑɑkɑri mɔ̀, yerɑ nɑ mɛɛrɑ mɑ nɑ boo wɑ gɑ yɑrimɑ sɑɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑn di kɑ duki bɑkɑ gɑ tem bɔsu mɑ n sɑ̃ɑre gɑ ǹ tem dɛke. Boo ge, gɑ kɔbɑ nɑnumgiɑ mɔ gen nɔnin bɑɑ sɔɔ. 6 Mɑ gɑ turɑ sere yɑ̃ɑ kinɛ ten mi, te nɑ rɑɑ wɑ kɑ kɔbi yiru mi, tɑ yɔ̃ dɑɑ ten dee deeru. Mɑ gɑ yɑ̃ɑ kinɛ te gure kɑ gen dɑm kpuro. 7 Nɑ gu wɑ gɑ yɑ̃ɑ te susi kɑ mɔru gɑ tu so gɑ kɔbi bɔɔkɑ. Yɑ̃ɑ te, tɑ kpɑnɑ tu kɑ tii yinɑ. Mɑ gɑ tu surɑ temɔ gɑ yɑsisimɔ. Goo sɑri wi u tu wɔrɑ gen nɔmɑn di. 8 Mɑ boo ge, gɑ kpɛ̃ɑ. Ye gɑ kpɛ̃ɑ gɑ kpɑ, yerɑ kɔbɑ bɑkɑ ye, yɑ bɔɔrɑ. Kɔbɑ yen ɑyerɔwɑ kɔbi nnɛ nɑnumgii yi kpiɑ. Mɑ yi mɛɛrɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ kpuro sɔɔ, yen bɑɑyere goo teeru giɑ.

9 Sɑɑ kɔbi yin tiɑn di, kɔbu piibu gɑgɑ yɑrɑ gɑ kpɛ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ kɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ kɑ sere tem mɛ mu geɑ bo giɑ. 10 Mɑ gɑ seewɑ gɑ wɔllun tɑbu kowobu girɑri mɑ gɑ ben sukum kɑ kperi sururɑ temɔ gɑ tɑɑkɑ. 11 Mɑ gɑ mɑɑ seewɑ gɑ tɑbu kowo ben guro guro seesi. Mɑ gɑ bururu bɑɑteren yɑ̃ku te bɑ rɑ nùn kue yɔ̃rɑsiɑ. Mɑ gɑ win sɑ̃ɑ yeru kɔsukɑ. 12 Gɑ wɔllun tɑbu kowobu kɑ bɑɑdommɑn yɑ̃kunu nɔmɑ doke gɑ kɑmiɑ torɑnun sɔ̃. Mɑ gɑ gem kɑsɑ kuɑ temɔ. Ye gɑ bwisikɑ gu ko kpuro, yɑ gu koorɑwɑ.

13 Mɑ nɑ tɔn dɛɛro goon gɑri nuɑ. Yen biruwɑ tɔn dɛɛro goo u gbiikoo wi bikiɑ u nɛɛ, sere sɑɑ yerɑ̀ bɑ ko n bɑɑdommɑn yɑ̃ku ten kobu yɔ̃rɑsie. Sere sɑɑ yerɑ̀ kɑm kobu ko n wɑ̃ɑ gem sɑrirun sɔ̃. Sere sɑɑ yerɑ̀ sɑ̃ɑ yee te, tɑ ko n disi duure mɛsum. Sere sɑɑ yerɑ̀ bɑ ko n wɔllun tɑbu kowo be tɑɑkumɔ. 14 Mɑ gbiikoo wi, u wisɑ u nɛɛ, sere tɔ̃nu nɔrɔbun subɑ yiru kɑ goobɑ wunɔbun (2.300) bɑɑ yɑ̀ n doonɑ. Yen biruwɑ yɑ̃ku yee te, tɑ koo wurɑmɑ tɑ n dɛɛre nge yellu.

Kɑ̃si ten tubusiɑnu

15 Sɑnɑm mɛ nɛ Dɑniɛli nɑ kɑ̃si te wɑɑmɔ, mɑ nɑ kɑsu tu mɑn yeeri, yerɑ nɑ gɑ̃ɑnu wɑ nu kɑ tɔnu weenɛ nu yɔ̃ nɛn wuswɑɑɔ. 16 Mɑ nɑ mɑɑ goon nɔɔ nuɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Ulɑin suunun di. U nɔɔgiru suɑ u nɛɛ, Gɑbiriɛ, ɑ durɔ wini kɑ̃si te tubusio. 17 Mɑ u mɑn susimɑ. Ye u mɑn turuku koomɑ, yerɑ bɛrum mɑn mwɑ. Mɑ nɑ wɔrumɑ temɔ. U mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, tɔnun bii, ɑ de yi nun yeeri. Kɑ̃si te, tɑ wɑ̃ɑwɑ sɑnɑm dɑ̃ɑkim sɔ̃. 18 Sɑnɑm mɛ u kɑ mɑn gɑri mɔ̀, yerɑ biti bɑkɑ mɑn mwɑ. Mɑ nɑ siriru tem girɑri. U mɑn bɑbɑ u seeyɑ u yɔ̃rɑsiɑ mi nɑ rɑɑ wɑ̃ɑ. 19 Yen biru, u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee kon nun sɔ̃ ye yɑ koo nɑ Yinni Gusunɔn mɔrun tɔ̃ru sɔɔ sɑnɑm dɑ̃ɑkim sɔɔ. 20 Yɑ̃ɑ kinɛ te ɑ wɑ tɑ kɔbi yiru mɔ mi, tɑ sɑ̃ɑwɑ Mɛdibɑ kɑ Pɛɛsibɑn sinɑmbu. 21 Boo ge, gɑ sɑ̃ɑwɑ Gɛrɛsin sunɔ. Kɔbɑ bɑkɑ ye yɑ bɔɔkirɑ mi, yɑ sɑ̃ɑwɑ sunɔ gbiikoo. 22 Kɔbɑ nnɛ ye yɑ kpiɑ bɑkɑ ye yɑ bɔɔkirɑn min di, yɑ sɑ̃ɑwɑ sinɑmbu nnɛ gɑbu be bɑ koo yɑri sunɔ gbiikoo win min di. Adɑmɑ bɑ ǹ dɑm wɑsi nge wi. 23 Sinɑmbu nnɛ yen bɑndu tɑ̀ n kpɑ, mɑ bɑ durumgibu kpeerɑsiɑ, sunɔ goo u koo yɑri u tii suɑ kpɑ u n tɔmbu nɔni wɔ̃kubu yɛ̃. 24 Win dɑm mu koo nuuru ko n ǹ mɔ kɑ win tiin dɑm. U koo gɑ̃ɑ dɑbinu kɑm koosiɑ ye yɑ ǹ kɑ nɔɔ gerurɔ. Win ye u mɔ̀ kpuro yɑ koo nùn koorɑ. U koo bwese dɑmginu go kɑ mɑɑ Gusunɔn tɔmbu. 25 U koo tii suɑ win dukiɑn sɔ̃ kɑ win bwisin sɔ̃. U koo tɔn dɑbinu go be bɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ. U koo mɑm sinɑ boko seesi. Adɑmɑ u koo kɔsikirɑ goo u kun nùn bɑbe. 26 Kɑ̃si te ɑ wɑ tɔ̃nu nɔrɔbun subɑ yiru kɑ goobɑ wunɔbun (2.300) sɔ̃, tɑ sɑ̃ɑwɑ gem. A ye nɛnuɔ ɑsiri sɔɔ. Domi yɑ wɑ̃ɑwɑ sɑnɑm dɑ̃ɑkim sɔ̃. 27 Mɑ nɛ Dɑniɛli nɑ kuɑ sɔ̃ɔ dɑbiru nɑ bɑrɔ. Nɑ ǹ dɑm mɔ. Yen biruwɑ nɑ seewɑ nɑ nɛn sɔmburu mɔ̀ te sinɑ boko u mɑn wɛ̃. Mɑ nɑ wɑ̃ɑ nɑndɑbu sɔɔ kɑ̃si ten sɔ̃. Domi tɑ ǹ mɑn yeeri.

9

Dɑniɛli u kɑnɑru kuɑ

win tɔmbun sɔ̃

1 Sɑɑ ye Dɑrusi, Asuresin bii, Mɛdin bweseru u bɑndu dii Bɑbilonin temɔ, 2 win bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuu sɔɔ, Dɑniɛli u tirenu mɛɛrimɔ mɑ u girɑri mi Yinni Gusunɔ u win sɔmɔ Yeremi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔkurɑ Yerusɑlɛmu yɑ ko n sɑ̃ɑ bɑnsu. 3 Mɑ u nɔɔ bɔkuɑ u sɑɑki deewɑ u tii torom wisi nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. Mɑ u kɑnɑru koosi Yinni Gusunɔn mi giɑ, 4 u win tɔmbun torɑnu tuubɑ mɔ̀.

U nɛɛ, Yinni Gusunɔ, ɑ kpɑ̃ mɑ sɑ nun nɑsie. A rɑ wunɛn nɔɔ mwɛɛru yibie kpɑ ɑ wunɛgibu kĩru sɔ̃ɔsi be bɑ nun kĩ bɑ wunɛn woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑmmɛ. 5 Sɑ torɑ, sɑ dɑɑ kɔ̃sɑ kuɑ, sɑ sɑ̃ɑ nuku kɔ̃surugibu, sɑ wunɛn gɑri yinɑ, sɑ mɑɑ wunɛn woodɑbɑ sɑrɑ. 6 Sɑ ǹ wunɛn sɔmɔbu swɑɑ dɑki sɑnɑm mɛ bɑ bɛsɛn sinɑmbu kɑ bɛsɛn wirugibu kɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ kɑ bɛsɛn tɔmbu kpuro wunɛn gɑri sɔ̃ɔwɑ. 7 Yinni Gusunɔ, ɑ sɑ̃ɑwɑ gemgii. Bɛsɛrɑ sɑ torɑ. Mɑ sɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ gisɔ bɛsɛ Yudɑbɑ kɑ be bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ kɑ Isirelibɑ kpuro be ɑ yɑrinɑsiɑ tontondeɔ kɑ turukuɔ yèn sɔ̃ sɑ ǹ nun mɛm nɔɔwɛ. 8 Yinni, wee sɑ sekuru sɔɔwɑ bɛsɛ kɑ bɛsɛn sinɑmbu kɑ bɛsɛn wirugibu kɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑ. Domi sɑ nun torɑri. 9 Gusunɔ bɛsɛn Yinni, ɑ sun suuru kuo wunɛn wɔnwɔndun sɑɑbu bɑɑ mɛ sɑ wunɛn gɑri yinɑ. 10 Sɑ ǹ mɑɑ wunɛn gere swɑɑ dɑki su sere nɛɛ, sɑ ko wunɛn woodɑbɑ swĩi ye wunɛn sɔmɔbu bɑ sun nɔɔsiɑ. 11 Mɛyɑ bɛsɛ Isirelibɑ kpuro sɑ wunɛn woodɑbɑ sɑrɑ, sɑ ǹ wunɛn gere swɑɑ dɑki. Sɑ torɑ. Yen sɔ̃nɑ bɔ̃ri yi ɑ derɑ wunɛn sɔm kowo Mɔwisi u yoruɑ woodɑn tireru sɔɔ yi sun di. 12 Nge mɛyɑ ɑ derɑ wunɛn gɑri yi koorɑ yi ɑ nɛɛ, kɑɑ bɛsɛ kɑ bɛsɛn wirugibu kuɑ. A derɑ Yerusɑlɛmu yɑ nɔni swɑ̃ɑru wɑ tèn bweseru bɑ ǹ wɑɑre gɑm. 13 Wɑhɑlɑ ye kpuro, yɑ sun deemɑ nge mɛ Mɔwisi u yoruɑ woodɑn tireru sɔɔ. Kɑ mɛ, sɑ ǹ bɛsɛn dɑɑ kɔ̃sɑ deri su wunɛn gem swĩi kpɑ su wunɛn kĩi geeru kɑsu. 14 Gusunɔ bɛsɛn Yinni, wɑhɑlɑ ye ɑ nɛɛ, sɑ ko wɑ, yerɑ yɑ sun deemɑ. Ye ɑ kuɑ kpuro yɑ sɑ̃ɑwɑ dee dee. Bɛsɛrɑ sɑ ǹ nun mɛm nɔɔwɛ.

15 Gusunɔ bɛsɛn Yinni, ye ɑ sun yɑrɑmɑ Egibitin tem di, wunɛn dɑm mu sɔ̃ɔsirɑ. A yĩsiru yɑrɑ te tɑ wɑ̃ɑ sere kɑ gisɔ. Adɑmɑ bɛsɛ, sɑ durum kɑ dɑɑ kɔ̃sɑ kuɑ gem gem. 16 Tɛ̃ Yinni, nɑ nun kɑnɑmɔ wunɛn durom sɔ̃, ɑ de wunɛn mɔru yu doonɑ wunɛn wuu Yerusɑlɛmun min di, ge gɑ wɑ̃ɑ wunɛn guu te ɑ gɔsɑn wɔllɔ. Domi be bɑ sun sikerenɛ bɑ Yerusɑlɛmu kɑ bɛsɛ wunɛn tɔmbu gɛmɑ bɛsɛn torɑnu kɑ bɛsɛn bɑɑbɑbɑn dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃. 17 Gusunɔ, ɑ nɛn nɔɔ swɑɑ dɑkio kpɑ ɑ nɛn kɑnɑru nɔ. A wunɛn sɑ̃ɑ yee te tɑ bɑnsu sɑ̃ɑ mi mɛɛrio wunɛn yĩsirun sɔ̃. 18 Gusunɔ nɛn Yinni, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ nɔ. A nɔni seeyo ɑ wuu ge bɑ kɑ wunɛn yĩsiru sokumɔ mɛɛri nge mɛ gɑ bɑnsu kuɑ. Sɑ yɛ̃ mɑ bɛsɛn dɛɛrɑrɑ kun turɑ su kɑ nun gɑ̃ɑnu gɑnu kɑnɑ. Adɑmɑ wunɛn wɔnwɔn bɑkɑrun sɔ̃nɑ sɑ nun yeni kɑnɑmɔ. 19 Yinni, ɑ bɛsɛn kɑnɑru nɔɔwɔ kpɑ ɑ sun suuru kuɑ. A bɛsɛn gere swɑɑ dɑkio kpɑ ɑ ko ye sɑ bikiɑ. A ku de n tɛ wunɛn yĩsirun sɔ̃. Domi wunɑ ɑ wuu ge kɑ tɔn be kpuro mɔ.

Gɑbiriɛ u kɑ̃siru tubusiɑ

20-21 Sɑnɑm mɛ Dɑniɛli u kɑnɑ te mɔ̀ u gɑri gerumɔ u ǹ kpɑ, u wi kɑ win tɔmbun torɑnu tuubɑ mɔ̀, mɑ u Gusunɔ win Yinni kɑnɑmɔ win sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑ ten sɔ̃, yerɑ durɔ wi, Gɑbiriɛ wi u rɑɑ wɑ win kɑ̃si gbiikiru sɔɔ, u nùn yɔ̃ɔsimɑ kɑ dɑm u surɑ win bɔkuɔ sɑɑ yè sɔɔ bɑ rɑ yokɑn yɑ̃kuru ko. 22 U kɑ nùn gɑri kuɑ u nɛɛ, nɑ nɑwɑ wunɛn mi, n kɑ nun kɑ̃si te tubusiɑ. 23 Sɑɑ yèn di ɑ wunɛn kɑnɑru toruɑ, Gusunɔ u tu mwɑ. Yen sɔ̃nɑ nɑ nun win gɑri sɔ̃ɔbu nɑ, domi Gusunɔ u nun kĩ. Ǹ n mɛn nɑ, ɑ swɑɑ dɑkio n nun kɑ̃si te tubusiɑ. 24 Sɑɑ nɔɔbɑ yirun nɔn wɑtɑ kɑ wɔkurɑ Gusunɔ u himbɑ kuɑ yu doonɑ u sere wunɛn tɔmbu kɑ wunɛn wuu dɛɛrɔ yɑkiɑ torɑnu kɑ kɔ̃sɑ kpuron di. Yen biru, u koo bu ben torɑnu suuru kuɑ kpɑ u bu gem wɛ̃ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Gusunɔn sɔmɔbun gɑri kɑ kɑ̃sinun bɑɑ yɑ koo doonɑ kpɑ tɔn dɛɛro goo u ko sunɔ. 25 Ǹ n mɛn nɑ, ɑ bwisikuo kpɑ ɑ tubu. Sɑɑ mìn di bɑ woodɑ wɛ̃ bu Yerusɑlɛmu sɔmɛ bu bɑni, sere wirugii wi Gusunɔ u gɔsɑ u kɑ nɑ, yɑ koo kowɑ sɑɑ nɔɔbɑ yirun nɔn nɔɔbɑ yiru. Yen biru, bɑ koo yen swɛɛ sɔmɛ kɑ yen gbɑ̃rɑru sɑɑ nɔɔbɑ yirun non wɑtɑ kɑ yiru sɔɔ. Sɑɑ ye, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ wɑhɑlɑn sɑɑ. 26 Sɑɑ nɔɔbɑ yirun nɔn wɑtɑ kɑ yiru ye, yɑ̀ n doonɑ, bɑ koo wirugii wi Gusunɔ u gɔsɑ go. Goo sɑri wi u koo kɑ nùn yinɑ. Kpɑ sunɔ kpɑo kɑ win tɑbu kowobu bu wuu ge, kɑ sɑ̃ɑ yee te wisire bu kɔsuku kpɑ bɑ n ɑsɔrɔ mɔ̀ sere Gusunɔ u rɑ kɑ nùn kpeerɑsiɑ nge mɛ u yi. 27 Wirugii wi, u ko n kɑ tɔn dɑbiru nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ sere sɑɑ nɔɔbɑ yiru. Sɑɑ itɑ kɑ bɔnun biru, u koo de yɑ̃kunu kɑ ɑbɔnu nu kpe kpɑ u gɑ̃ɑ kɔ̃sunu ko sɑ̃ɑ yerɔ nìn bweseru goo kun koore sere kɑm koo bi Yinni Gusunɔ u yi win sɔ̃ bu kɑ nùn deemɑ.

10

Dɑniɛli u tɔnu wɑ

Tigirin dɑɑrɔ kɑ̃siru sɔɔ

1 Sirusi, Pɛɛsin sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ itɑse sɔɔ, Yinni Gusunɔ u kɑ Dɑniɛli gɑri kuɑ wi, wi bɑ mɑɑ mɔ̀ Bɛlitɑsɑɑ. Gɑri yi, yi sɑ̃ɑwɑ gem. Yi kɑ nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑru yɑ̃ te tɑ koo nɑ. Mɑ gɑri yi, yi nùn yeeri. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u kɑ̃si te tubɑ.

2 N deemɑ u wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑru sɔɔ ɑlusumɑ itɑ. 3 Alusumɑ itɑ ye sɔɔ, u ǹ dĩɑ geenu gɑnu diire. U ǹ yɑɑ tende. Tɑm kun mɑɑ win nɔɔ duure. Mɛyɑ u ǹ mɑɑ tii gum sɑwɑre. 4 Wɔ̃ɔn suru gbiikoon sɔ̃ɔ yɛndɑ nnɛse sɔɔ, u wɑ̃ɑ u yɔ̃ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Tigirin bɔkuɔ. 5 Yerɑ u nɔni suɑ u durɔ goo wɑ u yɑ̃nu doke ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii mɑ u kpɑkɑ sɛ̃ke ye bɑ kuɑ kɑ wurɑ ye yɑ wee Ufɑsin di. 6 Win wɑsi yi bɑllimɔ nge kpee ni nu wuru beku nɔni mɔ, mɑ win wuswɑɑ yɑ bɑllimɔ nge guru mɑɑkinu. Mɑ win nɔni yi bɑllimɔ nge dɔ̃ɔ yɑri, mɑ win gɑ̃senu kɑ win nɑɑsu sɑ̃ɑ nge sii gɑn te bɑ wɔriɑsiɑ. Mɑ win nɔɔ gɑ nɔɔrɑ nge tɔn dɑbinun nɔɔ. 7 Dɑniɛli turowɑ u kɑ̃si te wɑ. Tɔn be bɑ kɑ nùn wɑ̃ɑ mi, bɑ ǹ tu wɑ. Adɑmɑ bɑ nɑndɑ bɑ duki suɑ bu kɑ kuke. 8 Wi turowɑ u yɔ̃rɑ mɑ u kɑ̃si te wɑ. Win wuswɑɑ yɑ burisinɑ. Mɑ win gɔmɑ dwiiyɑ u dɑm biɑ. 9 U durɔ win nɔɔ nuɑ mɑ u nɑndɑ u wiru tem girɑri. 10 Yerɑ nɔmu gɑgɑ nùn bɑbɑ mɑ u diirɑ u dũu winu kɑ nɔm tɑrɑnu soonɑmɔ. 11 Mɑ u nɛɛ, kĩnɑsi Dɑniɛli, ɑ de gɑri yi, yi kon nun sɔ̃, yi nun yeeri, kpɑ ɑ se ɑ yɔ̃rɑ mi ɑ wɑ̃ɑ mi. Domi bɑ mɑn gɔrimɑwɑ wunɛn mi. Ye u nùn gɑri yi sɔ̃ɔwɑ u kpɑ, yerɑ Dɑniɛli u seewɑ u yɔ̃rɑ mɑ u diirɑ. 12 Durɔ wi, u geruɑ u nɛɛ, Dɑniɛli, ɑ ku bɛrum ko. Domi sɑɑ dɔmɑ tèn di gɑri yi, yi nun yeeri, mɑ ɑ tii kɑwɑ Gusunɔ wunɛn Yinnin wuswɑɑɔ, sɑɑ dɔmɑ ten diyɑ Gusunɔ u wunɛn kɑnɑru nuɑ. Yen sɔ̃nɑ nɑ nɑ. 13 Pɛɛsibɑn sinɑ boko u mɑn seesi sɔ̃ɔ yɛndɑ tiɑ mɑ nɑ sinɑ win bɔkuɔ. Adɑmɑ wee Misɛli wɔllun tɑbu kowobun sunɔ turo u nɑ u mɑn somi. 14 Tɛ̃, nɑ nɑwɑ n kɑ nun tubusiɑ ye n koo wunɛn tɔmbu deemɑ siɑ. Domi siɑn gɑriyɑ kɑ̃si te, tɑ kɑ yɑ̃.

15 Sɑɑ ye u nùn gɑri yi sɔ̃ɔmɔ, yerɑ wi, Dɑniɛli u tukɑ mɑ u mɑri. 16 Yerɑ u gɑ̃ɑnu wɑ nu kɑ tɔnu weenɛ mɑ nu nɑ nu win nɔɔ bɑbɑ. Mɑ u nɔɔ wukiɑ u nɛɛ, nɛn Yinni, nɛn wuswɑɑ yɑ burisinɑ, nɑ ǹ mɑɑ dɑm gɑm mɔ kɑ̃si te nɑ wɑn sɔ̃. 17 Nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ wunɛn sɔm kowo, ɑmɔnɑ kon kɑ kpĩ n kɑ nun gɑri ko. Domi nɑ ǹ dɑm gɑm mɔ. 18 Wi u kɑ tɔnu weenɛ mi, u mɑɑ nùn bɑbɑ u dɑm kɑ̃. 19 Yerɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ ku bɛrum ko durɔ kĩnɑsi, ɑlɑfiɑ yɑ n kɑ nun wɑ̃ɑ. A tii dɑm kɛ̃ɛyɔ. Ye u kɑ nùn gɑri mɔ̀, yerɑ u dɑm wɑ u nɛɛ, Yinni, ɑ de ɑ kɑ mɑn gɑri ko. Domi ɑ mɑn dɑm kɑ̃. 20 Durɔ wi, u nùn bikiɑ u nɛɛ, ɑ yɛ̃ yèn sɔ̃ nɑ nɑ wunɛn mi? Tɛ̃, kon dɑ n Pɛɛsibɑn sinɑ boko tɑbu wɔri. Nɑ̀ n doonɑ, Gɛrɛkibɑn sinɑ boko u koo nɑ. 21 Adɑmɑ kon nun sɔ̃ ye yɑ yoruɑ gem tireru sɔɔ. Goo kun mɑn somimɔ tɔn ben sɔ̃, mɑ n kun mɔ Misɛli bɛɛ Isirelibɑn kɔ̃so,

11

1 wi nɛn tii nɑ somi nɑ dɑm kɑ̃ Dɑrusi Mɛdibɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ gbiikuu sɔɔ. 2 Wee tɛ̃, kon wunɛ Dɑniɛli gem sɔ̃.

Sinɑmbun tɑbu

Wee sinɑmbu itɑ bɑ koo bɑndu di di Pɛɛsiɔ. Yen biru, sinɑ boko nnɛse u koo bɑndu di kpɑ u dukiɑ gurɑ n kere sinɑ bokobu itɑ ye. Ù n dɑm kuɑ win dukiɑ yen sɔ̃, u koo Gɛrɛkibɑn sinɑ boko seesi. 3 Adɑmɑ sinɑ boko wɔrugɔ goo u koo se u dɑm bɑkɑm wɑ kpɑ u ko ye u kĩ. 4 Sɑɑ yè sɔɔ win bɑndɑ dɑm kuɑ, sɑɑ ye sɔɔrɑ tɑ koo wɔrumɑ kpɑ tu bɔnu ko hɑnduniɑn goonu nnɛ kpuro sɔɔ. Win bibun bweseru tɑ ǹ bɑn te dimɔ. Bɑn te, tɑ ǹ mɑɑ dɑm mɔ nge mɛ tɑ rɑɑ sɑ̃ɑ. Domi tɑ koo kɑrɑnɑ kpɑ tu wurɑ gɑbun nɔmuɔ.

5 Sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn bɑndɑ ko n dɑm mɔ. Adɑmɑ win sinɑ ɑsɑkpɔ turo u koo nùn dɑm kerɑ kpɑ u nùn tɑɑre. Win dɑm mɛ, mu ko n kpɑ̃. 6 Wɔ̃su gɑsun biru, bɑ koo ɑrukɑwɑni bɔkunɑ kpɑ sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn bii wɔndiɑ u nɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn sunɔn mi bu kɑ ɑrukɑwɑni bɔke, bu suɑnɑ. Adɑmɑ wɔndiɑ win dɑm mu koo kpe. Durɔ win tii u koo gbi, wi kɑ win bibun bweseru. Bɑ koo mɑm wɔndiɑ win tii go kɑ be bɑ nùn yɔ̃sirimɑ kɑ win tundo kɑ tɔn be bɑ kɑ nùn yɔ̃rɑ wɑɑti ye sɔɔ kpuro gesi. 7 Goo u koo se nge kpii pɔturɑ kurɔ win bweserun di u win tundon bɑndu di. Kpɑ u nɑ u sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mi wɔri gbɑ̃rɑnu sɔɔ u ko ye u kĩ. Yɛ̃ro u koo dɑm ko. 8 U koo ben bũnun bwɑ̃ɑrokunu gurɑ ni bɑ kuɑ kɑ sii gɑndu kɑ ben gɑ̃ɑ gee ni bɑ kɑ wurɑ kɑ sii geesu kuɑ u kɑ dɑ Egibitiɔ. Kpɑ u kɑ sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mi tondɑ sɑɑ fiiko. 9 Yen biru, sunɔ wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ u koo dɑ u sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrugii tɑbu wɔri kpɑ u gɔsirɑmɑ win temɔ.

10 Sɑɑ ye sɔɔrɑ win bibu bɑ koo tɑbun sɔɔru ko kpɑ bu tɑbu kowobu mɛnnɑ bɑ n dɑbi too too. Bii ben turo u koo tɑbu se wi kɑ win tɑbu kowobu gɑbu, kpɑ u win tem nɔɔ burɑ yeru sɑrɑ nge dɑɑ te tɑ nim yibɑ tɑ bɔ̃ɔ sɑrɑmɔ. U koo sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn sunɔn gbɑ̃rɑru wɔri kpɑ u gɔsirɑ u wurɑmɑ. 11 Sɑɑ ye sɔɔ, sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mi, u koo mɔru se kpɑ u nɔm geugii wi, tɑbu wɔri. Nɔm geugii wi, u koo mɑɑ tɑbu kowo dɑbi dɑbinu mɛnnɑ bu wiɔnɔ wɔri. Adɑmɑ bɑ koo nɔm geugii win tɑbu kowo be kɑmiɑ. 12 Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrugii wi, u koo tii suɑ win nɑsɑrɑ yen sɔ̃. U koo tɑbu kowo dɑbinu go. Adɑmɑ kɑ mɛ, u ǹ nɑsɑrɑ wɑsi mɑm mɑm. 13 Yenibɑn biru, sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mi, u koo mɑɑ tɑbu kowo dɑbi dɑbinu mɛnnɑ n kere be u rɑɑ mɛnnɑ yellu. Wɔ̃su gɑsun biru, u koo wurɑmɑ kɑ tɑbu kowo be, kɑ tɑbu yɑ̃ɑ geenu u nɔm dwɑrugii wi wɔri. 14 Sɑɑ ye sɔɔ, tɔn dɑbinu nu koo sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ seesi. Tɔn kɔ̃sobu bɑ koo mɑɑ nùn seesi wunɛ Dɑniɛlin tɔmbun suunu sɔɔn di wunɛn kɑ̃si ten gɑri yi kɑ koorɑ. Adɑmɑ bɑ koo ben tii kɑmiɑ. 15 Sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geugii wi, u koo tem tɑkɑnu ko kpɑ u wuu gbɑ̃rɑrugisu mwɛɛri. Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrugii wi, kɑ win tɑbu kowo dɑmgibu kɑmiɑ. Domi bɑ ǹ dɑm wɑsi bu kɑ tɑbu ko. 16 Wi u gesi seewɑ u nɔm geugii wi wɔri kpuro, yɛ̃ro u koo kowɑ ye u kĩ. Goo kun kpɛ̃ u nùn yinɑri. Yɛ̃ro u koo mɑm dɑ tem mɛn mi n burɑm bo sɔɔ, kpɑ u go ye u nɔmɑ turɑ. 17 Yen biru, u koo gɔ̃ru doke u nɑ kɑ win tɑbu kowobu kpuro kpɑ u kɑ nɔm dwɑrugii wi bɔri yɛndun ɑrukɑwɑni bɔke u nùn win bii wɔndiɑ wɛ̃ u suɑ kurɔ, kpɑ u kɑ swɑɑ wɑ u win tem kɑm koosiɑ. Adɑmɑ win bwisi yi, yi ǹ nùn yɑrɑmɔ. 18 Yen biru, u koo sĩirɑ wuu si su wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun bɔkuɔ kpɑ u sin dɑbinu mwɛɛri. Adɑmɑ tɑbu sunɔ goo u koo win dɑm mɛ buɑ sere u kpɑnɑ u mɔru kɔsiɑ. 19 Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo gɔsirɑmɑ win temɔ u kɑ kuke win wuu gbɑ̃rɑrugisu sɔɔ, ɑdɑmɑ u koo wɔrumɑ u gbi, bɑ ǹ mɑɑ win yirɑ wɑsi. 20 Wi u koo nùn kɔsire ko, u koo dɑm dio doke tem mɛn mi n burɑm bo sɔɔ. Adɑmɑ ɑmɛn biru, dɑm dio wi, u koo bɔɔkirɑ, n ǹ mɔ mɔrun sɔ̃, n ǹ mɑɑ mɔ tɑbu sɔɔ.

21 Wi bɑ gɛmɑ, wiyɑ bɑ koo bɑndu kɔsire ko. Bɑ ǹ nùn sinɑ yɑ̃nu wɛ̃ɛmɔ. Bɔri yɛndu sɔɔrɑ u koo nɑ u bɑndu di kɑ tɑki. 22 Tɑbu kowo be bɑ koo yɑri bu nùn wɔrimɑ nge nim, u koo bu kɔsukuwɑ u kpeerɑsiɑ, bɑɑ kɑ mɑm be bɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑn wirugii turo. 23 U koo tɔn be u kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ nɔni wɔ̃ke. U koo bɑndu di kpɑ u dɑm wɑ kɑ tɔmbu fiiko. 24 U koo dɑ berɑ mi tem gem wɑ̃ɑ kɑ bɔri yɛndu kpɑ u ko ye win bɑɑbɑbɑ kɑ win sikɑdobɑ bɑ ǹ dɑɑ koore. U koo tem mɛn dukiɑ gurɑ kpɑ u win bɔrɔbɑ bɔnu kuɑ. U koo mɑm bwisiku u gbɑ̃rɑnu wɔri. Adɑmɑ u ǹ yeni mɔ̀ n kɑ tɛ.

25 U koo win dɑm kɑ win wɔrugɔru kɑ win tɑbu kowobu dendi u kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrugii wi wɔri. Nɔm dwɑrugii wi, u koo mɑɑ se kɑ tɑbu kowo dɑmgii dɑbinu, ɑdɑmɑ u ǹ kɑmiɑmɔ. Domi bɑ koo nùn murɑfitiru kuɑwɑ. 26 Be bɑ kɑ nùn dimɔ, beyɑ bɑ koo nùn kɑm koosiɑ. Bɑ koo win tɑbu kowobu yɑrinɑsiɑ nge dɑɑ torɑn nim kpɑ bu gbisuku dɑbi dɑbinu. 27 Sinɑmbu yiru ye, bɑ koo kɑsu bu kɔ̃sɑ ko, kpɑ mi bɑ dimɔ mi, bu weesu kuɑnɑ. Adɑmɑ yen gɑɑ kun dimɔ. Domi kɑm koo bi, bu koo nɑwɑ sɑɑ ye bɑ yi mi, yɑ̀ n turɑ. 28 Sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ, u koo gɔsirɑ win temɔ kɑ dukiɑ bɑkɑ. Swɑɑ sɔɔ, u koo Isireli be Gusunɔ u kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ seesi. Yen biru, u koo gɔsirɑ u dɑ win temɔ.

29 Sɑɑ ye bɑ yi yɑ̀ n tunumɑ, nɔm geugii wi, u koo sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑrugii wi seesi kpɑm. Adɑmɑ u ǹ nɑsɑrɑ wɑsi nge mɛ u rɑɑ wɑ yellu. 30 Domi tɔmbɑ koo nɑ sɑɑ Kitimun di kɑ goo nimkusu bu nùn wɔri. Sɑɑ ye sɔɔ, win kɑbiɑ yɑ koo bɔɔrɑ, kpɑ u gɔsirɑ u wurɑ. U koo Isireli be Gusunɔ u kɑ ɑrukɑwɑni bɔkuɑ mi, mɔru seesi kpɑ u n kɑ be bɑ ɑrukɑwɑni ye deri nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ. 31 U koo tɑbu kowobu sure bu Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru kɑ ten ɑgbɑrɑ disi doke. Kpɑ bu tɔ̃ɔ bɑɑteren yɑ̃kunu kpeesiɑ. Kpɑ bu kɑm koosion bwɑ̃ɑroku kɔ̃su girɑ yɑ̃ku yeru mi. 32 U koo tɔmbu nɔni wɔ̃ke be bɑ Yinni Gusunɔn ɑrukɑwɑni ye deri. Adɑmɑ tɔn be bɑ Yinni Gusunɔ yɛ̃, bɑ ko n yɔ̃wɑ dim dim ben dɑɑ geɑ sɔɔ. 33 Be bɑ bwisi mɔ, bɑ koo dɑbinu keu ko. Sɑɑ fiiko sɔɔ, bɑ koo gɑbu go tɑbu sɔɔ, kpɑ bu gɑbu dɔ̃ɔ mɛni, kpɑ bu gɑbu yoru mwɛɛri, kpɑ bu gɑbun yɑ̃nu gurɑ. 34 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo somiru fiiko wɑ. Tɔn dɑbirɑ bɑ koo kɑ bu nɔɔ tiɑ ko kɑ murɑfitiru. 35 Bwisigii ben gɑbɑ koo gbi bu kɑ bu sɔwɑ bu dɛɛrɑ mɑm mɑm sere kpeerun tɔ̃ru tu kɑ tunumɑ. Domi yeni yɑ koo koorɑwɑ sɑɑ ye bɑ yii sɔɔ.

36 Sinɑ boko wi, u koo ko ye u kĩ. U koo tii suɑ u nɛɛ, wiyɑ u bũnu kpuro kere. Kpɑ u Gusunɔ wi u kpuro kere wɔmɛ. Wɔmbu te, tɑ ǹ kɑ nɔɔ gerurɔ. Tɔmbu bɑ koo nùn nɑɑnɛ ko sere Gusunɔn mɔru yu kɑ sɔ̃ɔsirɑ. Domi ye wi, Gusunɔ u geruɑ, yɑ koo koorɑwɑ. 37 U ǹ win sikɑdobɑn bũnu gɑsirimɔ, u ǹ mɑɑ bũu wi tɔn kurɔbɑ kĩ gɑsirimɔ, bũnu kpuro gesi. Domi u koo tii suɑ n kpuro kere. 38 Adɑmɑ u koo bũu sɑ̃ wi u rɑ n gbɑ̃rɑnu kɔ̃su wi win sikɑdobɑ bɑ ǹ yɛ̃. U koo nùn sɑ̃ kɑ wurɑ kɑ sii geesu kɑ kpee gobiginu, kɑ sere gɑ̃ɑ ni nu gobi mɔ. 39 U koo wuu si su gbɑ̃rɑru mɔ tɑbu wɔri kɑ win bũu wi u wɑ tem tukum di. U koo be bɑ bũu wi wurɑ bɛɛrɛ wɛ̃, kpɑ u de bu bɑndu di tɔn dɑbinun wɔllɔ, kpɑ u bu tem bɔnu kuɑ mu n sɑ̃ɑ ben ɑre.

40 Kpeerun sɑɑ sɔɔ, sinɑ boko wi u wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ u koo kɑ mɑɑ nùn sɑnnɑ. Adɑmɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geugii wi, u koo nɔm dwɑrugii wi wukiri nge woo bɔkɔ kɑ tɑbu kɛkɛ ye dumi gɑwe kɑ mɑɑsɔbu kɑ goo nimkuu dɑbiru. Kpɑ u win tem wɔri u sɑrɑ nge mɛ nim mu rɑ dɑɑru yibu mu sɑre. 41 Kpɑ u mɑɑ wɔri tem mɛn mi n burɑm bo sɔɔ. Adɑmɑ Edɔmubɑ kɑ Mɔɑbubɑ kɑ sere Amɔnibɑn wirugibu bɑ koo nùn kisirɑri. 42 U koo tem dɑbinu nɔmɑ sikerenɑ. Egibitigibu bɑ ǹ mɑm kisirɑmɔ win nɔmɑn di. 43 Sunɔ wi, u koo Egibitigibun wurɑbɑ kɑ ben sii geesu kɑ ben yɑ̃ɑ gobiginu gurɑ. Libigibu kɑ Etiopigibu bɑ koo nùn sɑ̃. 44 Lɑbɑɑri yɑ koo nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn di kɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di yu nùn nɑndɑsiɑ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo mɔru bɑkɑ se u tɔn dɑbinu go. 45 U koo win sinɑ kunu girɑ nim wɔ̃ku kɑ Yinni Gusunɔn guu dɛɛrɑ ten bɑɑ sɔɔ. Sɑɑ yerɑ gɔɔ u koo nùn deemɑ subɑru bɑ kun nùn somi.

12

Sɑnɑm dɑ̃ɑkim

1 Sɑnɑm dɑ̃ɑkim sɔɔ, Misɛli, mɑleekɑ wi u sɑ̃ɑ tɑbu sunɔ, u koo seemɑ, wi, wi u kɑ wunɛ Dɑniɛlin tɔmbu yɔ̃. Sɑɑ ye, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɔni swɑ̃ɑrun tɔ̃ru tèn bweseru tɑ ǹ koore sɑɑ min di bwesenu nu toruɑ sere n kɑ sɑɑ ye girɑri. Sɑɑ ye sɔɔrɑ wunɛn tɔmbu bɑ koo fɑɑbɑ wɑ bèn yĩsɑ yɑ yoruɑ wɑ̃ɑrun tireru sɔɔ. 2 Dɑbiru be bɑ dò sikirɔ, bɑ koo dom yɑndɑ. Ben gɑbu bɑ koo se bu kɑ wɑ̃ɑru te tɑ ku rɑ kpe wɑ. Gɑbu bɑ koo mɑɑ se bu kɑ sekuru kɑ nɔni swɑ̃ɑru wɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 3 Be bɑ bwisi mɔ, bɑ koo bɑlliwɑ nge wɔllun yɑm bururɑm. Be bɑ mɑɑ tɔn dɑbinu gem swɑɑ sɔ̃ɔsi, bɑ koo bɑlliwɑ nge kperi sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

4 Wunɛ Dɑniɛli, ɑ gɑri yi nɛnuɔ ɑsiri sɔɔ kpɑ ɑ yi yĩreru koosi tire te sɔɔ bu ku kɑ tu wukiɑ sere kpeerun sɑɑ. Sɑnɑm mɛ, tɔn dɑbinu nu koo yi gɑri kpɑ yɛ̃ru tu sosi.

Kpeerun sɑɑ

yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ ɑsiri

5 Yen biru, Dɑniɛli u mɛɛrɑ mɑ u tɔmbu yiru wɑ bɑ yɔ̃ turo dɑɑrun gooru gee, turo mɑɑ wɑ̃ɑ dɑɑrun gooru giɔ. 6 Mɑ turo u wi u yɑ̃nu doke ni bɑ kuɑ kɑ wɛ̃ɛ dɑmgii u yɔ̃ dɑɑ ten nim wɔllɔ bikiɑ u nɛɛ, sɑɑ yerɑ̀ mɑɑmɑɑki yen kpeerɑ koo nɑ. 7 Yerɑ Dɑniɛli u wɑ gɔrɑdo wi, u win nɔmɑ yiru kpuro yiiyɑ wɔllɔ mɑ u bɔ̃ruɑ kɑ wi u rɑ n wɑ̃ɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔn yĩsiru u nɛɛ, nɔni swɑ̃ɑ te, tɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sere sɑɑ itɑ kɑ bɔnu kpɑ tu kpe dɔmɑ te bɑ Gusunɔn tɔmbun dɑm buɑ mɑm mɑm.

8 Dɑniɛli u gɑri yi nuɑ ɑdɑmɑ yi ǹ nùn yeeri. Mɑ u nɛɛ, nɛn Yinni, ɑmɔnɑ gɑri yi, yi koo kɑ wiru goorɑ. 9 Yerɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, Dɑniɛli, ɑ wunɛn lɑɑkɑri kpĩiyɔ. Gɑri yi, yi ko n sɑ̃ɑwɑ ɑsiri sere kpeerun sɑɑ yu kɑ turi. 10 Bɑ koo dɑbinu sɑ̃rɑsiɑ bu dɛɛrɑ mɑm mɑm. Tɔn kɔ̃sobu bɑ ko n kɔ̃sɑ mɔ̀. Ben goo kun tubu ye yɑ koorɑmɔ. Adɑmɑ be bɑ bwisi mɔ, beyɑ bɑ koo tubu. 11 Sɑɑ dɔmɑ tèn di bɑ koo tɔ̃ɔ bɑɑteren yɑ̃ku ni bɑ rɑ Yinni Gusunɔ kue yɔ̃rɑsiɑ kɑ sɑɑ ye kɑm koosion bwɑ̃ɑroku kɔ̃su gɑ ko n wɑ̃ɑ yɑ̃ku yerɔ, yɑ ko n sɑ̃ɑwɑ sɔ̃ɔ nɔrɔbu kɑ goobɑ wunɔbu wɔkuru sɑri (1.290). 12 Doo nɔɔrugiiwɑ wi u tɛmɑnɑ sere sɔ̃ɔ nɔrɔbu kɑ goobɑ wunɔbu kɑ tɛnɑ kɑ nɔɔbu (1.335). 13 Adɑmɑ wunɛ Dɑniɛli, ɑ de ɑ tɛmɑnɑ sere kɑ nɔrɔ. Sɑɑ ye sɔɔrɑ kɑɑ wɛ̃rɑ kpɑ ɑ se ɑ wunɛn ɑre mwɑ kpeerun sɑɑ sɔɔ.

* 4:5 bũu geebu - Nɛbukɑnɛsɑɑ u ǹ ginɑ tubɑ mɑ Yinni Gusunɔwɑ u wɑ̃ɑ kɑ Dɑniɛli. Yen sɔ̃nɑ u nɛɛ, bũu geebɑ bɑ Dɑniɛli somimɔ.

* 5:11 bũu geebu - I wiru 4:5n tubusiɑnu mɛɛrio.

Osee

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

OSEE

Oseen tire teni, Isirelibɑn bwese kɛri wɔkurɑ tɑ gerusimɔ yèn sɔ̃ bɑ kuɑ nɑɑnɛ sɑribɑ Yinni Gusunɔn mi. Osee u tu yoruɑwɑ u kɑ wigibu kirɔ ko bu kɑ wɑ bu gɔ̃ru gɔsiɑ kpɑ bu wurɑ Gusunɔn mi. U sɔ̃ɔsimɔ mɑ Yinni Gusunɔn kĩru tɑ kpɑ̃, tɑ ǹ mɑɑ nɔru mɔ. Tire te, tɑ kĩi te tɑ wɑ̃ɑ Gusunɔ kɑ Isirelibɑn bɑɑ sɔɔ weesinɑmɔwɑ nge kĩi te tɑ wɑ̃ɑ durɔ kɑ win kurɔ kɑ ben bibun bɑɑ sɔɔ.

Tire ten kpunɑɑ

1 Oseen kurɔ suɑbu, wiru 1n di sere wiru 3.

2. Osee u Isirelibɑ gerusimɔ, wiru 4n di sere wiru 13.

3. U bu kirɔ mɔ̀ bu gɔ̃ru gɔsiɑ, wiru 14.

1

1 Sɑnɑm mɛ sinɑm beni Osiɑsi kɑ Yotɑmu kɑ Akɑsi kɑ Esekiɑsi bɑ bɑndu di di Yudɑn temɔ, kɑ sɑɑ ye Yeroboɑmu Yoɑsin bii u bɑndu dii Isirelin temɔ, sɑnɑm mɛyɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Osee Berin bii gɑri kuɑ.

Oseen kurɔ kɑ win bibu

2 Gɑri yi Yinni Gusunɔ u gbiɑ u Osee sɔ̃ɔwɑ yi wee. U nɛɛ,

Osee, ɑ doo ɑ kurɔ suɑ wi u rɑ sɑkɑrɑru ko.

Bɛɛn bibu bɑ koo mɑɑ win yirɑ swĩi.

Domi Isirelibɑ bɑ bũnu gɑsirimɔ bɑ sɑ̃ɑmɔ

nge kurɔ sɑkɑrɑ wi u durɔbu gɑsirimɔ.

Mɑ bɑ nɛ, Yinni Gusunɔ deri.

3 Mɑ Osee u seewɑ u Gomɛɛ Dibilɑimun bii suɑ kurɔ. Yerɑ u kɑ nùn mɛnnɑ. Mɑ kurɔ wi, u gurɑ suɑ u nùn bii tɔn durɔ mɑruɑ. 4 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i bii wi yĩsiru kɛ̃ɛyɔ Yisirɛɛli.

Domi sɑɑ fiiko sɔɔ kon Yehun yɛnugibu wɔri

yèn sɔ̃ bɑ tɔmbun yɛm yɑri Yisirɛɛliɔ,

kpɑ n Isirelibɑn bɑndu kpeerɑsiɑ.

5 Tɔ̃ɔ te sɔɔ, kon Isirelibɑn tɑbu durɔbun tɛnnu bɔɔku Yisirɛɛlin wɔwɑɔ.

6 Yenibɑn biru, Gomɛɛ u mɑɑ gurɑ suɑ mɑ u bii tɔn kurɔ mɑrɑ. Mɑ Yinni Gusunɔ u Osee sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

ɑ nùn yĩsiru kɛ̃ɛyɔ Lo Ruhɑmɑ.

Yen tubusiɑnɑ bii wi bɑ yinɑ.

Domi nɑ ǹ mɑɑ Isirelibɑ wɔnwɔndu kuɑmmɛ.

Nɑ ǹ bu suuru kuɑmmɛ.

7 Adɑmɑ kon Yudɑbɑ wɔnwɔndu kuɑ, kpɑ nɛn tii n bu fɑɑbɑ ko nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni. Adɑmɑ n ǹ mɔ kon kɑ ben yibɛrɛbɑ tɑbu ko. Nɑ ǹ tɛndu dendimɔ ǹ kun mɛ tɑkobi ǹ kun mɛ dumi kɑ yin mɑɑsɔbu.

8 Yenibɑn biru, Gomɛɛ u bii wi bom kɑrɑ. Mɑ u wure u gurɑ suɑ u bii tɔn durɔ mɑrɑ. 9 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

ɑ nùn yĩsiru kɛ̃ɛyɔ Lo Ami.

Yen tubusiɑnɑ n ǹ nɛn tɔmbu.

Domi i ǹ mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu,

nɑ ǹ mɑɑ sɑ̃ɑ bɛɛn Yinni.

2

Isirelibɑ

bɑ koo wurɑmɑ nge yellu

1 Yinni Gusunɔ u Osee sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ Isirelibɑ bɑ koo dɑbiɑ

nge nim wɔ̃kun yɑni sɛɛri.

Bɑ ǹ kpɛ̃ bu ben geeru gɑri.

Mi bɑ ku rɑ rɑɑ bu soku nɛn tɔmbu,

miyɑ bɑ koo bu soku nɛ Gusunɔ, Yinni wɑson bibu.

2 Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ bɑ koo mɛnnɑ sɑnnu

kpɑ bu goo gɔsi u n sɑ̃ɑ be kpuron sunɔ.

Domi bɑ koo dɑbiɑ bu tɛriɑ tem mɛ kpuro sɔɔ.

Yen dɔmɑ te, tɔ̃ɔ bɑkɑrɑ Yisirɛɛliɔ.

3 Bɛɛ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ, i sɔ̃ɔnɔ mɑ i sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔn be nɑ kĩ.

Isireli u sɑ̃ɑwɑ nɑɑnɛ sɑrirugii

4 Nɛn bibu, i bɛɛn mɛro tɑɑrɛ wɛ̃ɛyɔ,

domi u ǹ mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn kurɔ,

mɛyɑ nɑ ǹ mɑɑ sɑ̃ɑ win durɔ.

I nùn sɔ̃ɔwɔ u de u win durɔ dɑmɑ nɔni yi wunɑ,

kpɑ u sɑkɑrɑ kookoosu wunɑ win gɔ̃run di.

5 Mɑ n kun mɛ, kon win yɑ̃nu potiri mɑm mɑm

kpɑ n nùn yɔ̃su tereru

nge mɛ bɑ kɑ nùn mɑrɑ.

Kon de u n sɑ̃ɑ nge tem

mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi,

kpɑ n de nim nɔru gu nùn go.

6 Nɑ ǹ mɑɑ bɛɛ win bibun wɔnwɔndu mɔ̀,

domi bɛɛn mɛro u sɑ̃ɑwɑ sɑkɑrɑ kowo.

7 U kurɔ tɑnɑru kɑ sekuru sɑriru dɔrɑ.

Domi u nɛɛ, u koo win durɔ tɑnɔbu swĩiwɑ

kpɑ bu nùn nim kɑ dĩɑnu kɑ tɑm kɑ gum kɑ yɑ̃nu wɛ̃ ni u koo doke.

8 Yen sɔ̃, kon win swɑɑ kɛnɛ kɑ sɑ̃ki,

kpɑ n ye dɑ̃ɑ sɛ̃suku kpɑ u kun mɑɑ win swɑɑ ye swĩi.

9 Bɑɑ ù n dɑɑ yɑrɑ u win durɔ tɑnɔ be nɑɑ girɑ,

u ǹ mɑɑ bu nɑɑ turi.

Bɑɑ ù n bu kɑsu,

u ǹ mɑɑ bu wɑsi.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ u koo nɛɛ,

ǹ n mɛn nɑ, ɑ de n wurɑ nɛn durɔ gbiikoon mi,

domi nɑ rɑɑ nuku dobu mɔ win mi n kere tɛ̃.

10 Mɛyɑ u ǹ dɑɑ gie mɑ nɛnɑ nɑ nùn dobi kɑ tɑm kpɑm kɑ gum wɛ̃ɛmɔ.

Mɛyɑ nɑ mɑɑ nùn sii geesu kɑ wurɑ tɑɑsi.

Adɑmɑ u kɑ ye bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃wɑ.

11 Yen sɔ̃, kon gɔsirɑmɑ n nɛn dobi mwɑ yin gɛ̃ɛbun sɑɑ sɔɔ,

kɑ tɑm mɛn sɑɑ sɔɔ kɑ sere yɑ̃ɑ ni u sebuɑ u kɑ win tereru wukiri,

12 kpɑ n nùn sekuru doke win durɔ tɑnɔbun wuswɑɑɔ.

Goo sɑri wi u koo nùn wɔrɑ nɛn nɔmɑn di.

13 Kon win nuku dobu kpuro kpeerɑsiɑ

kɑ tɔ̃ɔ bɑkɑ ni u rɑ ko suru kɑ suru

kɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugiru kɑ sere mɛnnɔ si u rɑ ko sɑ̃ɑrun swɑɑ sɔɔ.

14 Kon de win resɛm dɑ̃nu kɑ win figiebɑ bu kɑm ko

be u nɛɛ, u wɑ durɔ tɑnɔbun min di.

Kon de gbee ni, nu ko dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ,

kpɑ gbeeku yɛɛ yi dɑ̃ɑ nin mɑrum di.

15 Kon nùn sɛɛyɑsiɑ yèn sɔ̃ u mɑn deri

u bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ.

Mɑ u win sɑbɑ kɑ win tɑɑminu doke u dɑ u win durɔ tɑnɔbu swĩi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

16 Adɑmɑ sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ kon nùn kɔkiri n kɑ dɑ gbɑburɔ

kpɑ n kɑ nùn gɑri ko kɑ kĩru.

17 Kon nùn win resɛm gbɑɑru wesiɑ

te tɑ wɑ̃ɑ Akɔɔn wɔwɑɔ.

Yĩsi ten tubusiɑnɑ nɔni swɑ̃ɑrun wɔwɑ.

Yerɑ yɑ ko n sɑ̃ɑ win yĩiyɔbun tore,

kpɑ u womu ko nge sɑnɑm mɛ u yɑrimɑ sɑɑ Egibitin di win wɔndiɑru.

Yinni Gusunɔ

u koo kɑ win tɔmbu dorɑ

18 Yen tɔ̃ɔ te, u koo mɑn soku win durɔ.

U ǹ mɑɑ mɑn sokumɔ Bɑɑli win yinni.

19 Kon de u bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin yĩsiru duɑri

kpɑ u kun mɑm kpĩɑ u tu siɑ.

20 Sɑɑ yerɑ kon kɑ gbeeku yɛɛ kɑ gunɔsu kɑ sere yɛɛ yi yi rɑ kɑbiri ɑrukɑwɑni bɔke

yi ku kɑ nɛn tɔmbu kɔ̃sɑ gɑɑ kuɑ.

Kon de tɑbu bu kpe, kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

21-22 Isireli, kon mɑɑ nun ko nge nɛn kurɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ,

kpɑ n nun gem kɑ wɔnwɔndu kɑ durom sɔ̃ɔsi.

Bɔrɔkiniru sɔɔrɑ kon kɑ nun ɑrukɑwɑni bɔke.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ kɑɑ wurɑ mɑ nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Yinni Gusunɔ.

23-24 Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni gerumɔ.

Sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ kon wɔllun kɑnɑnu nɔ,

kpɑ n tu nim kɛ̃.

Wɔllɑ koo tem kɑnɑru nɔ kpɑ tu gurɑ nɛɛsiɑ.

Kpɑ tem mu dobi kɑ resɛm kɑ olifin kɑnɑru nɔ

kpɑ ye kpuro yu kpi.

Kpɑ yu Yisirɛɛlin bukɑtɑ wunɑnɑ.

25 Kon de nɛn tɔmbu bu sinɑ tem mɛ kpuro sɔɔ

kpɑ n bu wɔnwɔndu kuɑ

be, be nɑ rɑɑ yinɑ n wɔnwɔndu kuɑ.

Kpɑ be, be bɑ ku rɑ rɑɑ soku nɛn tɔmbu,

n bu soku nɛn tɔmbu.

Kpɑ be, bu mɑɑ mɑn soku ben Yinni.

3

Osee u win kurɔn

lɑɑkɑri mɛɛrɑ

1 Mɑ Osee u nɛɛ, Yinni Gusunɔ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n doo n kpɑm nɛn kurɔ wi kĩɑ wi goo u kĩɑ mɑ u sekuru sɑriru mɔ̀. N kurɔ wi kĩɔ nge mɛ wi, Yinni Gusunɔ u Isirelibɑ kĩ, bɑɑ mɛ bɑ nùn biru kisi bɑ dɑ bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ mɑ bɑ resɛm kirɑnu kĩ ni bɑ rɑ kɑ bũu ni sɑ̃. 2 Mɑ nɑ dɑ nɑ kurɔ wi yɑkiɑ kɑ sii geesun gobi wɔkurɑ nɔɔbu kɑ sere ɔɔsu* ditiri nɑtɑ† (600). 3 Mɑ nɑ nùn sɔ̃ɔwɑ nɑ nɛɛ, ɑ de ɑ n wɑ̃ɑ nɛn sɔ̃ n kɑ tɛ. A ku mɑɑ sɑkɑrɑru ko. A ku mɑɑ dɑ durɔ goon mi. Nɛn tii kon mɑɑ tii nɛnɛ.

4 Nge mɛyɑ Isirelibɑ bɑ ko n wɑ̃ɑ sunɔ sɑri n kɑ tɛ. Mɛyɑ bɑ ǹ ko n mɑɑ wirugii mɔ. Bɑ ǹ mɑɑ yɑ̃kunu mɔ̀. Bɑ ǹ mɑɑ bũnu gɑnu sɑ̃ɑmɔ. Mɛyɑ yɑ̃ku kowo goo kun ko n mɑɑ wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ u kɑ bu bikiɑru kuɑ. 5 Yenibɑn biru, bɑ koo wurɑmɑ bu Gusunɔ ben Yinni kɑsu kɑ mɑɑ ben sikɑdo Dɑfidin bɑndu wi u rɑɑ sɑ̃ɑ ben sinɑ boko. Bɑ koo nuku dobu ko bɑ̀ n Yinni Gusunɔ wɑ kɑ win kĩi te u koo bu sɔ̃ɔsi sɑɑ ye sɔɔ.

4

Yinni Gusunɔ

u Isirelibɑ tɑɑrɛ wɛ̃

1 Bɛɛ Isirelibɑ, i nɛ, Yinni Gusunɔ swɑɑ dɑkio.

Domi nɑ siribu mɔ kɑ bɛɛ tem mɛn tɔmbu

yèn sɔ̃ wɔnwɔndugii goo sɑri bɛɛ sɔɔ,

gemgii goo mɑɑ sɑri.

Mɛyɑ bɛɛn goo kun mɑɑ mɑn yɛ̃.

2 I nɔɔ mwɛɛnu mɔ̀ kɑ bɔ̃ri, ɑdɑmɑ weesɑ i mɔ̀.

Mɛyɑ i mɑɑ tɔmbu goomɔ, i gbɛnimɔ, i sɑkɑrɑru mɔ̀.

I dɑm dɔrenɑmɔ, mɑ tɔn goberɑ sosimɔ tɑ dɔɔ.

3 Yen sɔ̃nɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, kon de tem mɛ, mu gberɑ.

Bɛɛ be i wɑ̃ɑ mi kpuro, i ko woorɑwɑ

sɑɑ gbeeku yɛɛn di n kɑ dɑ gunɔsɔ kɑ wɛɛyɔ,

ye kpurowɑ yɑ koo kɑm ko.

Yinni Gusunɔ

u yɑ̃ku kowobu tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ

4 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, goo u ku rɑɑ kɑ tii yinɑ

ǹ kun mɛ u goo gerusi.

Domi wunɛ yɑ̃ku kowo tɔnwerowɑ nɑ kɑ sɑnnɑmɔ.

5 Sɔ̃ɔ teeru kɑɑ wɔrumɑwɑ sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ

kpɑ wunɛn beruse nɛn sɔmɔ u mɑɑ wɔrumɑ wɔ̃kuru.

Kon mɑɑ Isirelin bweseru go te tɑ sɑ̃ɑ nge wunɛn mɛro.

6 Wee nɛn tɔmbɑ gbimɔ yèn sɔ̃ bɑ ǹ mɑn yɛ̃.

Adɑmɑ wunɛn tii, ɑ yinɑ ɑ mɑn wurɑ.

Yen sɔ̃, kon nun yinɑ kpɑ ɑ kun mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn yɑ̃ku kowo tɔnwero.

Nge mɛ ɑ nɛ, Yinni Gusunɔn woodɑbɑ duɑri,

nge mɛyɑ kon mɑɑ wunɛn bibu duɑri.

7 Nge mɛ bɑ dɑbiɑmɔ, nge mɛyɑ bɑ mɑn torɑrimɔ bɑ dɔɔ.

Kon ben bɛɛrɛ kpeesiɑ kpɑ bu sekuru wɑ.

8 Wee bɑ kuurɑmɔ nɛn tɔmbun torɑnun sɔ̃.

Mɑ bɑ bu bɔriemɔ bɑ n kɑ torɑmɔ bɑ n dɔɔ.

9 Yen sɔ̃, sɛɛyɑsiɑ tee biyɑ kon nɛn tɔmbu kɑ ben yɑ̃ku kowobu ko.

Kon bu sɛɛyɑsiɑwɑ nge mɛ ben dɑɑ yɑ nɛ.

Kon bu kɔsiɑwɑ nge mɛ ben kookoosu nɛ.

10 Bɑ koo di, ɑdɑmɑ bɑ ǹ debumɔ.

Bɑ koo sɑkɑrɑru ko bũu nuurɔ bu kɑ bibu wɑn sɔ̃.

Adɑmɑ bɑ ǹ mɑrumɔ yèn sɔ̃ bɑ nɛ, Yinni Gusunɔ biru kisi

bɑ ǹ nɛn woodɑbɑ swĩi.

11 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, sɑkɑrɑru kɑ tɑmɑ mu nɛn tɔmbun wiru gɔsiɑ.

12 Dɑ̃ɑ kukun miyɑ bɑ rɑ bikiɑru de gu kɑ bu gɑri sɔ̃.

Bũu gɑsiribu derɑ bɑ kɔ̃ɔrɑ mɑ bɑ kɑ mɑn tondɑ.

13 Bɑ rɑ de bɑ n yɑ̃kunu mɔ̀ guunu wɔllɔ,

kpɑ bɑ n turɑre dɔ̃ɔ dokemɔ gungunu wɔllɔ

kɑ dɑ̃ɑ bɑkɑ bwese bwesekɑn nuurɔ nìn sɑɑrɑ bu wɛ̃re.

Yen sɔ̃nɑ ben bii wɔndiɑbɑ bɑ sekuru sɑriru mɔ̀.

Mɑ ben biigii kurɔbu bɑ sɑkɑrɑru mɔ̀.

14 Nɑ ǹ ben bii wɔndiɑ be, kɑ ben biigii kurɔ be sɛɛyɑsiɑmɔ

ben sekuru sɑri te, kɑ ben sɑkɑrɑ te bɑ mɔ̀n sɔ̃.

Domi ben mɔwɔbun tii bɑ sɑkɑrɑru mɔ̀ kɑ kurɔ be bɑ wɑ̃ɑ bũu sɑ̃ɑrun sɔ̃.

Mɑ bɑ mɑɑ yɑ̃kunu mɔ̀ sɑnnu kɑ be.

Adɑmɑ bɑ n yɛ̃ nge mɛ mɔndu gɑrɑ geruɑ tɑ nɛɛ,

tɔn be bɑ ǹ lɑɑkɑri mɔ, bɑ kɑm kobu dɔɔwɑ.

15 Isirelibɑ bɑ bũnu gɑsirimɔ,

ɑdɑmɑ Yudɑbɑ bu ku rɑɑ bu swĩi.

Bu ku dɑ Giligɑliɔ ǹ kun mɛ Betɛli Afɛniɔ* bu kɑ yɑ̃kunu ko

kpɑ bɑ n bɔ̃rumɔ bɑ n mɔ̀,

sere kɑ Yinni Gusunɔn wɑ̃ɑru.

16 Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ nge nɑɑ gbiibɑ ye bɑ kpɑnɑ bu kpɑrɑ. Adɑmɑ tɛ̃, Yinni Gusunɔ u koo bu yɔ̃su bɑtumɑ sɔɔ nge yɑ̃ɑnu. 17 Isirelibɑ bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ. A bu derio mi. 18 Bɑ̀ n tɑm nɔrɑ bɑ kpɑ, bɑ rɑ n yɑnde dɔɔwɑ bu sɑkɑrɑru ko. Wee ben wirugibu bɑ rɑ n kĩwɑ bɑ n wɑ̃ɑ sekuru sɑri kom sɔɔ. 19 Sɔ̃ɔ teeru woo gɑ koo nɑ gu bu suɑ gu kɑ doonɑ kpɑ bu sekuru wɑ ben yɑ̃ku nin sɔ̃.

5

Keu koosio kɔ̃sobu

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ yɑ̃ku kowobu, i yenibɑ swɑɑ dɑkio.

Bɛɛ Isirelibɑ, i swɑɑ dɑkio i nɔ.

Bɛɛ sinɑ kpɑɑrugibu, i swɑɑ tem kpĩiyɔ i nɔ.

Bɛɛyɑ siri bini bu kɑ yɑ̃.

Domi i kuɑ tɔmbun yinɑ Misipɑɔ,

mɑ i kuɑ ben tɑɑ Tɑboriɔ.

2 Mɑ bɑ mɑn biru kisi bɑ numɑ durum sɔɔ.

Yen sɔ̃, kon bɛɛ kpuro sɛɛyɑsiɑ.

3 Nɑ Isirelibɑ yɛ̃wɑ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ.

Ben goo kun mɑn berue.

Wee bɑ dɑ bɑ bũnu gɑsirɑ

bɑ tii disi doke.

4 Osee u nɛɛ,

bɑ ǹ kpɛ̃ bu mɑɑ wurɑmɑ ben Yinnin mi ben kookoosun sɔ̃.

Domi bũu sɑ̃ɑrun gɑsiribu ginɑ wɑ̃ɑ ben gɔ̃ru sɔɔ.

Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ wi, Yinni Gusunɔ yɛ̃.

5 Isirelibɑn tii suɑbu bu sɔ̃ɔsimɔ mɛ bɑ sɑ̃ɑ.

Bɑ koo wɔrumɑ ben durum sɔ̃.

Yudɑbɑn tii bɑ koo wɔrumɑ kɑ be sɑnnu.

6 Sɑnɑm gɑm sisi

mɛ̀ sɔɔ bɑ koo bikiɑru dɑ Yinni Gusunɔn mi,

kpɑ bu kɑ nùn yɑ̃ɑnu kɑ kɛtɛbɑ yɑ̃kuru kuɑ.

Adɑmɑ bɑ ǹ nùn wɑsi,

domi u bu deri.

7 Beyɑ bɑ nùn tɔnu kɑndu kuɑ.

Domi bɑ dɑ bɑ bii seegebɑ mɑrɑ be bɑ ǹ nùn yɛ̃.

Tɛ̃, n ǹ tɛɛmɔ u kɑ bu kɑm koosiɑ be kɑ ben ɑrumɑni.

Gusunɔ u koo de Yudɑbɑ

kɑ Isirelibɑ bu tɑbu ko

8 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i tɑbun kɔbɑ soowo Gibeɑɔ kɑ Rɑmɑɔ.

I tɑbun wurenu koowo Betɛli Afɛniɔ.

Bɛɛ Bɛnyɑmɛɛbɑ, tɑbu durɔbɑ wee bɛɛn birun di.

9 Gɑri geeyɑ nɑ Isirelibɑ sɔ̃ɔmɔ.

Dɔmɑ te kon bu sɛɛyɑsiɑ, bɑ koo kɑm kowɑ.

10 Wee Yudɑbɑn wirugibu bɑ sɑ̃ɑwɑ nge be bɑ rɑ tem gbɛni

bu kɑ ben tiin tem sosi.

Yen sɔ̃, kon bu nɛn mɔru wisi nge nim torɑ.

11 Siribu bu Isirelibɑ di, mɑ bɑ bu dɑm dɔremɔ

yèn sɔ̃ bɑ kɑm nɑɑ gire.

12 Nɑ kon bu di nge gɛmi.

Kpɑ nɑ n Yudɑbɑ wɑhɑlɑ mɔ̀ nge bɑrɑ te tɑ kukunu temmɔ.

13 Mɛyɑ Isirelibɑ bɑ tii bɑrɑru wɑɑsi.

Mɑ Yudɑbɑ bɑ ben bosu wɑ.

Mɑ Isirelibɑ bɑ gɔrɑ Asiriɔ

bu kɑ sinɑ boko Yɑrɛbu somiru kɑnɑ.

Adɑmɑ u ǹ kpɛ̃ u bu bɛkiɑ

u sere nɛɛ, u koo ben bosu kpeesiɑ.

14 Nɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge gbee sunɔ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn sɔ̃.

Kon bu wɔri n yɑɑku kpɑ n bu suɑ n kɑ doonɑ.

Goo sɑri wi u koo bu wɔrɑ sɑɑ nɛn nɔmɑn di.

Isirelibɑ bɑ ben durum

tuubɑ kuɑ kɑ murɑfitiru

15 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

ǹ n mɛn nɑ, kon bu biru kisi

kpɑ n wurɑ nɛn wɑ̃ɑ yerɔ

sere bu kɑ tubu mɑ bɑ torɑ.

Ben nɔni swɑ̃ɑru tɑ koo de bu mɑn kɑsu

kpɑ bu mɑn somiru kɑnɑ.

6

1 Isirelibɑ bɑ sɔ̃ɔnɑ bɑ nɛɛ,

i nɑ su gɔsirɑ Yinni Gusunɔn mi.

Wee u sun so u mɛɛrɑ kuɑ.

Adɑmɑ u koo bɛsɛn mɛɛrɑ ye nɔɔri u sun bɛkiɑ.

2 N ǹ mɑɑ tɛɛmɔ u kɑ sun wɑ̃ɑru wɛ̃,

kpɑ sɑ n wɑ̃ɑ win wuswɑɑɔ.

3 I de su kɑsu su nùn giɑ.

Nge mɛ sɑ rɑ n yɛ̃ kɑm kɑm mɑ sɔ̃ɔ u koo yɑri,

nge mɛyɑ sɑ n mɑɑ yɛ̃ mɑ u koo nɑ.

U koo nɑwɑ nge tom buruku gurɑ ye yɑ rɑ tem yɛmiɑsie.

4 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ, mbɑ kon bɛɛ kuɑ.

Wee bɛɛn kĩru nɛn sɔ̃ tɑ sɑ̃ɑwɑ nge bururun kɑkoru

ǹ kun mɛ nge dirum mɛ mu rɑ yɑrinɛ fuuku.

5 Yen sɔ̃nɑ kon bɛɛ nɛn sɔmɔbu gɔriɑmɑ

bu bɛɛ sɔ̃ mɑ kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑ.

Kpɑ bu mɑɑ bɛɛ sɔ̃ mɑ kon bɛɛ go.

Nɛn siribu bu koo sɔ̃ɔsirɑ nge yɑm bururɑm.

6 Domi wɔnwɔndɑ nɑ kĩ, n ǹ mɔ yɑ̃kuru.

Mɛyɑ nɑ mɑɑ kĩ nɛn tɔmbu bu mɑn giɑ

n kere bu mɑn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑruginu kuɑ.

7 Bɑ nɛn ɑrukɑwɑni kusiɑ nge mɛ tɔmbu bɑ rɑ n kuɑnɑmmɛ.

Wee bɑ mɑn tɔnu kɑndu kuɑ.

8 Gɑlɑdigibu bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔn kɔ̃sobu

mɑ bɑ yɛm yɑri bɑɑmɑ.

9 Nge mɛ swɑɑ diobu bɑ rɑ n swɑɑ mɑrɑ,

nge mɛyɑ yɑ̃ku kowobun wuuru tɑ wɑ̃ɑ Sikɛmun swɑɑɔ tɑ tɔmbu goomɔ.

10 Nɑ gɑ̃ɑ kɔ̃sunu wɑ Isireliɔ,

niyɑ bɑ bũnu gɑsirimɔ,

bɑ tii disi dokemɔ nge sɑkɑrɑ kowo.

11 Sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ kon mɑɑ bɛɛ Yudɑbɑ sɛɛyɑsiɑ.

Isirelibɑ kɑ bwese tukunu

Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

sɑnɑm mɛ nɑ kĩ nɛn tɔmbu Isirelibɑ bu wurɑmɑ yorun di,

7

1 kpɑ n bu bɛkiɑ,

sɑɑ yerɑ ben durum mɑɑ sɔ̃ɔsirɑ Sɑmɑriɔ.

Gbɛnɔbu bɑ dumɔ diɑɔ bɑ gbɛnimɔ.

Mɑ ben gɑbɑ yibɑ swɛɛ sɔɔ.

2 Adɑmɑ ben goo sɑri wi u rɑ tii sɔ̃ u nɛɛ,

nɑ yɑɑye kɔ̃sɑ ye bɑ mɔ̀.

Tɛ̃, wee bɑ mwɑɑrɑ ben kom kɔ̃sum mɛ sɔɔ.

Nɑ ye kpuro wɑɑmɔ.

3 Ben nuku kɔ̃su kookoosu kɑ ben weesu

su sinɑ boko kɑ ben wirugibu nuku dobu wɛ̃ɛmɔ.

4 Be kpuro bɑ sɑ̃ɑwɑ sɑkɑrɑ kowobu bɑ sum

nge pɛ̃ɛ wɔ̃ɔ yeru te pɛ̃ɛ kowo u dɔ̃ɔ doke u deri.

Mɑ u dɑ u win pɛ̃ɛ som burɑ u yi sere mu kɑ se.

5 Bɑ̀ n ben sinɑ bokon tɔ̃ɔ bɑkɑru mɔ̀,

ben sinɑ ɑsɑkpɔbu kɑ sunɔn tii bɑ rɑ tɑm nɔwɑ

kpɑ bɑ n tɔmbu yɑɑ kɑsikimɔ.

6 Be bɑ rɑ nɔɔ tiɑ ko bu kɑ tɔmbu seesi,

bɑ sɑ̃ɑ nge pɛ̃ɛ wɔ̃ɔ yeru.

Wɔ̃kuru, ben wɔrugɔru tɑ rɑ yɛmiɛwɑ

kpɑ yɑm sɑ̃re bururu tu se nge bɑ gɑ̃ɑnu dɔ̃ɔ doke.

7 Be kpuro bɑ sumwɑ nge dɔ̃ɔ.

Bɑ rɑ ben kpɑrobu gowɑ

kpɑ ben sinɑmbu bɑ n wɔrukumɔ tiɑ tiɑ.

Adɑmɑ ben goo ku rɑ mɑɑ mɑn somiru kɑnɛ.

8 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

Isirelibɑ bɑ kɑ bwese tukunu mɛnnɑ.

Mɑ bɑ kuɑ nge kirɑ te bɑ ǹ gɔsie.

9 Bwese tuku ni, nu bu dɑm mwɑɑrimɔ.

Adɑmɑ bɑ ǹ yɛ̃ mɛ.

Tɔkɔrɑ bu deemɑmɔwɑ,

ɑdɑmɑ bɑ ǹ tubɑ.

10 Ben tii suɑbu sɔ̃ɔsirɑmɔ.

Domi bɑ ǹ gɔsirɑmɛ nɛ Gusunɔ ben Yinnin mi.

Kɑ yen de kpuro, bɑ ǹ mɑn kɑsu.

11 Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge totobɛrɛ

te tɑ ǹ bwisi mɔ.

Bɑ Egibitigibu somiru kɑnɑmɔ,

mɑ bɑ dɑɑmɔ Asiriɔ.

12 Adɑmɑ bɑ̀ n swɑɑ wɔri nɑ rɑ bu tɑɑ bɛriewɑ

n bu mwɛɛri nge gunɔsu.

Kpɑ n bu sɛɛyɑsiɑ nge mɛ bɑ bu nɔɔsiɑ.

13 Bɑ kɑm kuɑwɑ mi, domi bɑ mɑn dukɑ suurimɔ.

Bɑ mɑn seesi, bɑ mɑn weesu kuɑ.

N deemɑ nɛnɑ kon dɑɑ bu fɑɑbɑ ko.

14 Bɑ̀ n mɑn somiru kɑnɑmɔ, bɑ ku rɑ tu ko gɔ̃ruɔ.

Adɑmɑ bɑ rɑ sinɛwɑ bɑ n tii muririmɔ.

Kpɑ bɑ n yĩiyɔ yeyɑ yɑ koo de ben gbeɑ yu ɑlikɑmɑ kɑ resɛm geɑ mɑ.

Nge mɛyɑ bɑ rɑ n mɔ̀ bu kɑ mɑn seesi.

15 N deemɑ nɛnɑ nɑ bu nɔni doke nɑ bu dɑm wɛ̃.

Adɑmɑ kɑ mɛ, bɑ mɑn kɔ̃sɑ bwisikusimɔ.

16 Bɑ gɔsirɑ goon mi giɑ.

Bɑ sɑ̃ɑ nge tɛn te tɑ ǹ geɑ sɑ̃ɑ.

Yen sɔ̃, bɑ koo ben wirugibu go tɑbu sɔɔ

ben gɑri kɑm gerubun sɔ̃.

Yerɑ yɑ koo de bu bu yɛ̃ɛ Egibitiɔ.

8

Ye ɑ duurɑ yerɑ kɑɑ gɛ̃

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i kɔbɑ soowo.

Wee yibɛrɛbɑ bɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru wuusimɑ nge kɑsi.

Domi Isirelibɑ bɑ nɛn ɑrukɑwɑni kusiɑ.

Mɑ bɑ nɛn sɔ̃ɔsiru yinɑ.

2 Bɑ koo mɑn nɔɔgiru suemɑ bu nɛɛ,

bɑ nɛ ben Yinni yɛ̃.

3 Adɑmɑ bɑ geɑ deri,

mɑ yibɛrɛbɑ bɑ koo bu nɑɑ swĩi.

4 Bɑ tii sinɑmbu kuɑ

bɑ ǹ mɑn sɑɑwɑrɑ kue.

Mɑ bɑ bũnu sekɑ kɑ sii geesu kɑ wurɑ.

Yen sɔ̃nɑ bɑ koo kɑm ko.

5 Bɛɛ Sɑmɑrigibu, nɑ bɛɛn nɑɑ wurɑgiɑ ye tusɑ.

Nɑ mɑɑ kɑ bɛɛ mɔru mɔ̀.

Sɑɑ yerɑ̀ i ko i sinɑ bɑ ku n bɛɛ tɑɑrɛ wɛ̃.

6 Wi u bwɑ̃ɑrokunun sɔmburu yɛ̃ Isirelibɑ sɔɔ

wiyɑ u nɑɑ wurɑgiɑ ye kuɑ.

Yɑ ǹ sɑ̃ɑ Gusunɔ.

Yen sɔ̃nɑ bɑ koo ye kɔsuku muku muku.

7 Wee i woo duurɑ,

yen sɔ̃nɑ i ko i woo bɔkɔ gɛ̃.

Mɔndu gɑrɑ nɛɛ, dobi bɛm sɑri ku rɑ n som mɔ.

I n mɑɑ yɛ̃ mɑ bɛɛn gbeɑn dĩɑnu nù n dɑɑ geɑ kuɑ,

sɔbɑ bɑ koo nu gurɑ.

8 Isirelibɑ bɑ derɑ bɑ bu mwɛ.

Be wee bwesenu sɔɔ nge weke te goo kun mɑɑ kĩ.

9 Domi bɑ dɑ Asiriɔ nge gbeeku kɛtɛku ge gɑ tii kpɑre.

Bɑ dɑ bɑ somiru kɑsu mi.

10 Bɑ bwese tukunu gobi kɔsiɑ bɑ n kɑ nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ.

Adɑmɑ kɑ mɛ, kon bu mɛnnɑ,

kpɑ Asirin sinɑ boko u bu yoo sɔmɑ koosiɑ.

11 Isirelibɑ bɑ bũu turɑnu kuɑ nu dɑbi.

Niyɑ nu derɑ bɑ durum mɔ̀.

12 Bɑɑ nɑ̀ n bu nɛn woodɑbɑ yoruɑ sere kɑ yen gɑri piiminɔ,

bɑ rɑ ye gɑrisiwɑ nge ye yɑ wee tɔn tukon min di.

13 Bɑ rɑ yɛɛ go bu kɑ mɑn yɑ̃kuru kuɑ,

kpɑ bu yin yɑɑ tem.

Adɑmɑ ben yɑ̃ku ni, nu ǹ mɑn doremɔ.

Nɑ ǹ ben torɑnu duɑri.

Kon bu sɛɛyɑsiɑ.

Yen sɔ̃nɑ bɑ koo gɔsirɑ bu dɑ Egibitiɔ.

14 Isirelibɑ bɑ tii sinɑ kpɑɑru bɑniɑ.

Mɑ bɑ nɛ ben tɑkɑ kowo duɑri.

Yudɑbɑ bɑ mɑɑ ben wuu dɑbinu gbɑ̃rɑru toosi.

Adɑmɑ kon ben wusu dɔ̃ɔ sɔkiri kpɑ u ben dii geenu di.

9

Yinni Gusunɔn tɔmbu

bɑ koo kpuro biɑ

1 Bɛɛ Isirelibɑ, i ku tɔ̃ɔ bɑkɑru ko gɛ̃ɛbun sɑɑ sɔɔ

nge bwese ni nu tie.

Domi i Yinni Gusunɔ biru kisi.

Mɑ i dɑ i bũnu gɑsirimɔ

i nu siɑrɑmɔ mi bɑ ɑlikɑmɑ soomɔ kpuro.

2 Adɑmɑ ɑlikɑmɑ ye bɑ soomɔ kɑ gum mɛ bɑ gɑmɑmɔ,

yen gɑɑ kun ko n sɑ̃ɑ bɛɛgiɑ.

Mɛyɑ i ǹ tɑm kpɑm wɑsi i wunɑ.

3 Isirelibɑ bɑ ǹ sinɑmɔ tem mɛ Yinni Gusunɔ u bu wɛ̃ sɔɔ.

Bɑ koo wurɑmɑ Egibitiɔ ǹ kun mɛ Asiriɔ.

Kpɑ bu dĩɑ sesenuginu di mi.

4 Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ bu yɑ̃kuru ko kɑ tɑm.

Bɑɑ bɑ̀ n tu kuɑ,

tɑ ǹ Gusunɔ wɛ̃remɔ.

Ben yɑ̃ku dĩɑnu nu ko n sɑ̃ɑwɑ nge gɔɔ dĩɑnu.

Wi u nu di, u koo disi duurɑwɑ.

Dĩɑ ni, nu koo win gɔ̃ɔru kpeesiɑ.

Adɑmɑ bɑ ǹ kɑ ye duɔ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ.

5 Mbɑ i ko ko Yinni Gusunɔn tɔ̃ɔ bɑkɑnu sɔɔ.

6 Ì n bɛɛn yɛnusu deri bɑnsu,

Egibitigibɑ koo bɛɛ dɑm koosiɑ ben mi.

Adɑmɑ yen wuu ge bɑ mɔ̀ Mɛnfisi gɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge bɛɛn sikiru.

Awĩi yi koo bɛɛn ɑrumɑni di.

Kpɑ sɑ̃ki yi kpi bɛɛn kunɔ.

7 Sɑɑ yɑ turɑ yè sɔɔ Yinni Gusunɔ u koo siri.

Sɑɑ yɑ tunumɑ yè sɔɔ u koo bɑɑwure kɔsiɑ ye u kuɑ.

Bɛɛ Isirelibɑ i ko ye wɑ.

Wee bɛɛn torɑnu kɑ bɛɛn tusirun kpɑ̃ɑrun sɔ̃,

i rɑ n tɑmɑɑ Gusunɔn sɔmɔ u wiirɑwɑ.

Wi, wi Yinni Gusunɔ u kɑ gɑri kuɑ u tɑm nɔrɑwɑ.

N deemɑ bɛɛ, i torewɑ n kpɑ̃, mɑ i nùn tusɑ.

8 Adɑmɑ sɔmɔ wi u bɛɛ kirɔ mɔ̀,

u wɑ̃ɑ kɑ Gusunɔ.

Kɑ mɛ, i nùn yinɑ bɛriɑmmɛ mi u dɔɔ kpuro.

I rɑ mɑm nùn seesiwɑ Gusunɔ win Yinnin sɑ̃ɑ yerɔ.

9 Wee i dɑ i kɔ̃sɑ kuɑ nge mɛ i rɑɑ kuɑ Gibeɑɔ.

Yinni Gusunɔ kun bɛɛn torɑnu duɑri.

U koo bɛɛ sɛɛyɑsiɑ nin sɔ̃.

Yinni Gusunɔ u nuki sɑnkirɑ

10 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, sɑnɑm mɛ nɑ gbiɑ nɑ Isirelibɑ wɑ,

nɛn nɔni sɔɔ, bɑ sɑ̃ɑwɑ nge resɛm mɑrum

mɛ bɑ wɑ mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

Mɑ nɑ mɑɑ ben bɑɑbɑbɑ wɑ nge figie mɑrum gbiikum.

Adɑmɑ ye bɑ tunumɑ Bɑɑli Peoriɔ,

miyɑ bɑ tii bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli wɛ̃.

Mɑ nɑ bu tusɑ nge bũu wi.

11 Tɛ̃ Isirelibɑn bɛɛrɛ yɑ koo doonɑ nge gunɔ mɔrin wuuru.

Ben kurɔbu bɑ ǹ mɑɑ guri suɑmɔ bu sere mɑ.

12 Bɑ̀ n mɑɑ bibu seeyɑ, kon de bu gbiwɑ bu sere bukurɑ.

Bɑ koo wɑhɑlɑ bɑkɑ wɑ nɑ̀ n bu biru kisi.

13 Nge mɛ nɑ Isirelibɑ wɑɑsinɑmɔ,

bɑ sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ

ni bɑ duurɑ tem gem sɔɔ.

Adɑmɑ bɑ koo ben bibu yibɛrɛbɑ nɔmu bɛriɑ

be bɑ koo bu go.

14 Osee u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, bɑ̀ n koo Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ,

sɛɛyɑsiɑ birɑ̀ bɑ koo gɔsi.

A de ben kurɔbu bu nukuru yɑri,

kpɑ ben bwɑ̃su su gberɑ.

15 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

geemɑ ben nuku kɔ̃suru kpuro tɑ sɔ̃ɔsirɑ Giligɑliɔ.

Miyɑ nɑ bu wɑ mɑ nɑ bu tusɑ.

Kon bu girɑ nɛn wuswɑɑn di ye bɑ kuɑn sɔ̃.

Nɑ ǹ mɑɑ bu kĩ.

Domi ben sinɑmbu kpurowɑ bɑ mɑn seesimɔ.

16 Nɑ be, Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ.

Bɑ sɑ̃ɑ nge dɑ̃ɑ te tɑ gberɑ nuurun di kpuro.

Tɑ ǹ mɑɑ binu mɑrumɔ.

Bɑɑ bɑ̀ n mɑɑ bibu mɑrɑ, kon de bii be bɑ kĩ mi, bu gbiwɑ.

17 Osee u nɛɛ, Gusunɔ nɛn Yinni u bu yinɑ

yèn sɔ̃ bɑ ǹ win gɑri swɑɑ dɑki.

Bɑ koo kowɑ yɑɑyɑɑre kowobu bwesenun suunu sɔɔ.

10

Isirelibɑn bɑndɑ kpɑ

1 Isirelin bweseru tɑ rɑɑ sɑ̃ɑwɑ nge resɛm geɑ

ye yɑ rɑ mɑ too.

Adɑmɑ nge mɛ bɑ dɑbiɑmɔ,

nge mɛyɑ bɑ bũu yenu dɑbiɑsiɑmɔ.

Nge mɛ ben tem mu kuurɑmɔ,

nge mɛyɑ bɑ bũu yenu sɔmmɔ kɑ kpee geenu.

2 Tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ gɔ̃rusu yirugibu.

Bɑ koo yen ɑre sɔbe.

Yinni Gusunɔ u koo ben bũu yee ni kɑ nin kpee geenu kɔsuku.

3 Bɑ koo tɛ̃ nɛɛ, yèn sɔ̃ sɑ ǹ Gusunɔ nɑsie,

yen sɔ̃nɑ sɑ ǹ sinɑ boko mɔ.

Adɑmɑ tɛ̃n wɑ̃ɑ te sɑ wɑ̃ɑ mini,

mbɑ sinɑ boko koo mɑɑ kpĩ u sun wunɑnɑ.

4 Wee bɑ gɑri kɑm gerumɔ,

mɑ bɑ ɑrukɑwɑni bɔkumɔ kɑ bɔ̃ri weesugii.

Yen sɔ̃, siribu dɑbiɑmɔ nge yɑkɑ kɔ̃susu

si su rɑ kpi gbee te bɑ wukɑ sɔɔ.

5 Kpɑ Sɑmɑrigii be bɑ nɑɑ buu wurɑguu sɑ̃ɑmɔ

ge ge wɑ̃ɑ Betɛli Afɛniɔ bu nɑndɑ

kpɑ bu gɔɔ sinɑ gen sɔ̃.

Gen yɑ̃ku kowobu bɑ koo diiri

bɑ̀ n wɑ gen bɛɛrɛ yɑ kpɑ.

6 Domi bɑ koo kɑ gu dɑ Asiriɔ

bu gu ben sinɑ boko wɛ̃.

Isirelibɑ bɑ koo sekuru wɑ.

Bɑ koo nɑ̀ n dɑɑ yɛ̃ ko

ye bɑ kɑ bũu kuɑ ben suunu sɔɔ.

7 Ǹ n Sɑmɑrin sɔ̃n nɑ, ye kpuro yɑ kpɑwɑ mi.

Domi bɑ koo kɑ yen sinɑ boko doonɑ

nge dɛkɑ ye nim mu kɑ doonɔ.

8 Bɑ koo ben bũu yenu kpuro kɔsuku mi bɑ torɑ.

Kpɑ yɑkɑsu kɑ sɑ̃ki yi kpi mi.

Sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ bɑ koo guunu kɑ gungunu sɔ̃ bu nɛɛ,

i sun sɛ̃sikio i wukiri.

Isirelibɑ

bɑ koo gɛ̃ ye bɑ duurɑ

9 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

sɑɑ dɔmɑ tèn di Isirelibɑ bɑ durum kuɑ Gibeɑɔ,

bɑ torɑmɔ bɑ dɔɔwɑ.

N ǹ weenɛ tɑbu bu tɔn kɔ̃so be wɔri mi?

10 Nɛ, Yinni Gusunɔ kon bu sɛɛyɑsiɑ nge mɛ nɑ kĩ,

kpɑ bwesenu nu nɔɔ tiɑ ko nu bu wɔri ben torɑ bɑkɑnun sɔ̃.

11 Isirelibɑ bɑ sɑ̃ɑwɑ nge nɑɑ kpɛmi yi yi rɑ dobi tɑɑku.

Adɑmɑ kon sugu doke ben wĩi burɑ ni sɔɔ.

Kon de Yudɑbɑ bu kɔrɔ ko,

kpɑ be, Yɑkɔbun bweseru bu tem kusɑnu kɔsuku.

12 Yen sɔ̃ tɛ̃, bɛɛ Isirelibɑ i gbee kpɑɑru koowo i gem duure.

Kpɑ i durom gɛ̃.

Domi sɑɑ yɑ turɑ i kɑ gɔsirɑmɑ nɛ, Yinni Gusunɔn mi,

kpɑ n bɛɛ susi n bɛɛ geɑ kuɑ.

13 Adɑmɑ bɛɛ, i kɔ̃sɑ duurɑ mɑ i kɔ̃sɑ gɑ̃.

Mɑ i bɛɛn weesun ɑre di.

I bɛɛn nɑɑnɛ doke bɛɛn tiin dɑm

kɑ tɑbu kowo dɑbi dɑbiru sɔɔ.

14 Yen sɔ̃nɑ tɑbun wurenu koo nɔɔrɑ bɛɛn suunu sɔɔ.

Kpɑ bu bɛɛn gbɑ̃rɑnu kpuro kɔsuku

nge mɛ Sɑlumɑn sinɑ boko u Bɛti Aribɛli wɔri,

mɑ u bii mɛrobu kɑ ben bibu munkɑ.

15 Bɛɛ Betɛligibu, wee ye kon bɛɛ kuɑ bɛɛn nuku kɔ̃surun sɔ̃.

Bururu yɑm sɑ̃reru yɑnde,

tɑbu sɔɔrɑ bɑ koo bɛɛn sinɑ boko go.

11

Yinni Gusunɔ u win tɔmbu kĩ

bɑɑ mɛ bɑ nùn seesimɔ

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

sɑɑ Isirelin bweserun torubun diyɑ nɑ tu kĩɑ.

Mɑ nɑ tu yɑrɑmɑ Egibitin di nɑ tu sokɑ nɛn bii.

2 Adɑmɑ nge mɛ nɑ bu sokumɔ

nge mɛyɑ bɑ kɑ mɑn tondɑmɔ.

Bɑ dɑ bɑ bũu ni bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃ɑmɔ.

Mɑ bɑ nu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑmmɛ.

3 N deemɑ nɛnɑ nɑ bu kpɑre,

nɑ ben nɔmɑ nɛni.

Adɑmɑ bɑ ǹ tubɑ

mɑ nɛnɑ nɑ bu nɔɔrimɔ.

4 Nɑ bu gɑwɑmɑ nɛn mi kɑ kĩru

mɑ nɑ bu dĩɑnu wɛ̃

nge wi u yɑɑ sɑbenun sugu yiiyɑmɔ u kɑ nu nɔɔri.

5 Adɑmɑ bɑ yinɑ bu nɑ nɛn mi.

Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, bɑ koo dɑ Egibitiɔ

kpɑ Asirigii u ko ben sunɔ.

6 Bɑ koo ben wusu tɑbu wɔri,

kpɑ bu ben dɑmgibu kɔsuku

yèn sɔ̃ bɑ ben tiin kpunɑɑ swĩi.

7 Wee nɛn tɔmbu bɑ yɔ̃rɑri bu kɑ mɑn tondɑ.

Bɑ bu sokɑ bu gɔ̃ru gɔsiɑ bu wurɑmɑ nɛ, Wɔrukoon mi.

Adɑmɑ ben goo kun wure.

8 Kɑ mɛ, bɛɛ Isirelibɑ,

nɑ ǹ kpɛ̃ n bɛɛ deri,

n bɛɛ tɔnu kɑndu kuɑ.

Nɑ ǹ kpɛ̃ n bɛɛ kɑm koosiɑ

nge mɛ nɑ wuu si bɑ mɔ̀ Adimɑ kɑ Seboimu kuɑ.

Wee nɛn gɔ̃ru gɑ sɑnkire,

nɛn bwɛ̃rɑ kun kpunɛ.

9 Nɑ ǹ mɑɑ bɛɛ kpeerɑsiɑmɔ kɑ nɛn mɔru bɑkɑ ye.

Nɑ ǹ mɑɑ wee n bɛɛ kɑm koosiɑ.

Domi nɑ sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ n ǹ mɔ tɔnu.

Nɑ sɑ̃ɑwɑ Dɛɛro bɛɛn suunu sɔɔ.

Nɑ ǹ bɛɛ wɔrim wee kɑ mɔru.

10 Bɛɛ nɛn bibu, i ko nɛ, Yinni Gusunɔ swĩi

nɑ̀ n kukurɑ nge gbee sunɔ

kpɑ i duki nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ duu yerun di.

11 I ko duki nɑ sɑɑ Egibitin di nge gunɔ mɔri

kpɑ i nɑ sɑɑ Asirin di nge totobɛrɛnu,

kpɑ n de i sinɑ bɛɛn yɛnusɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

12

Sɑɑ yellun diyɑ Isirelibɑ

bɑ Gusunɔn nuki sɑnkɑ

1 Isirelibɑ bɑ rɑ n mɑn weesu kuɑmmɛwɑ,

kpɑ bɑ n mɑn nɔni wɔ̃kumɔ.

Adɑmɑ Yudɑbɑ bɑ kɑ nɛ, Yinni Gusunɔ Dɛɛro sĩimɔ dee dee.

2 Isirelibɑ bɑ Egibitigibu gum wɛ̃ɛmɔ.

Mɑ bɑ kɑ Asirigibu ɑrukɑwɑni bɔkumɔ.

Nge mɛyɑ bɑ kɑ kpɑɑsibu kɑsu be bɑ ǹ sɑ̃ɑ gɑ̃ɑnu.

N sɑ̃ɑre bɑ woo nɑɑ gire.

Bɑ ben weesu dɑbiɑsiɑmɔ tɔ̃ɔ bɑɑtere.

Mɑ bɑ dɑɑ bɔɔbɔyɑ mɔ̀ bɑ dɔɔ.

3 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ Yudɑbɑ siribu sokumɔ.

Kon be Yɑkɔbun bweseru wɔrimɑ ben dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃.

Kpɑ n bu ben kɔ̃sɑn ɑre kɔsiɑ.

4 Ben bɑɑbɑ Yɑkɔbu u win mɔɔn nɑɑ tokuru nɛnuɑ

sɑɑ win mɛron nukurun di.

Ye bɑ nùn mɑrɑ u kpɛ̃ɑ,

mɑ u kɑ nɛ Gusunɔ wɔri kuɑ kɑ win dɑm kpuro.

5 U kɑ nɛn gɔrɑdo wɔri kuɑ, mɑ u kɑmiɑ.

U swĩ, mɑ u gɔrɑdo wi kɑnɑ u nùn domɑru kuɑ.

Betɛli miyɑ u kɑ nɛ Gusunɔ yinnɑ.

Mɑ nɑ kɑ nùn gɑri kuɑ.

6 Nɛnɑ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni.

Nɛn yĩsirɑ Wi u rɑ n wɑ̃ɑ.

7 Bɛɛ Isirelibɑ, i de i wurɑmɑ nɛ bɛɛn Yinnin mi.

I de i geɑ ko kpɑ i n mɑn nɑɑnɛ sɑ̃ɑ bɑɑdommɑ.

8 Bɛɛ Isirelibɑ i sɑ̃ɑwɑ nge tenku be bɑ kilo weesugiɑ nɛni.

Bɑ rɑ gbɛnɑ kɑ̃.

9 Kpɑ i nɛɛ, kɑ gem i gobi wɑ, i dukiɑ bɑkɑ gurɑ.

Kɔ̃sɑ gɑɑ sɑri ye sɔɔ. Bɛɛn sɔmburun ɑreyɑ.

10 Adɑmɑ nɛ, Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑwɑ bɛɛn Yinni

sɑɑ mìn di i wɑ̃ɑ Egibitiɔ.

Kon mɑɑ de i wurɑ i n wɑ̃ɑ kuu bekuruginu sɔɔ

nge sɑnɑm mɛ nɑ bɛɛ yɑrɑmɑ Egibitin di i wɑ̃ɑ gbɑburɔ.

11 Nɛn sɔmɔbɑ nɑ kɑ gɑri kuɑ kɑ̃sinu sɔɔ,

kpɑ be, bu mɑɑ kɑ bɛɛ gɑri ko.

Beyɑ bɑ mɑɑ bɛɛ nɛn himbɑ sɔ̃ɔsi yɑ kɑ gisɔ girɑri.

12 Kɑ mɛ, Gɑlɑdigibu bɑ kuɑ tɔn kɔ̃sobu.

Mɑ bɑ koo kɑm ko.

Bɑ rɑ kɛtɛ kinɛ dɑbinu go Giligɑliɔ.

Adɑmɑ ben yɑ̃ku yenu nu koo ko kpee subenu gbɑɑnun kpĩi sɔɔ.

13 Yɑkɔbu u kpikiru dɑ Arɑmuɔ.

Miyɑ u sɔmburu kuɑ u yɑ̃ɑnu kpɑrɑ u kɑ kurɔ wɑ.

14 Adɑmɑ sɔmɔ goowɑ Yinni Gusunɔ u gɔrɑ

u dɑ u win bweseru Isirelibɑ yɑrɑmɑ Egibitin di.

Sɔmɔ wiyɑ u bu kpɑrɑ.

15 Adɑmɑ yenibɑ kpuro sɔɔ,

Isirelibɑ bɑ Yinni Gusunɔ nuki sɑnkɑ too too.

Yen sɔ̃, u koo de yɛm mɛ bɑ yɑri mi, mu wɔri ben wiru wɔllɔ.

U koo de bu yen sekuru wɑ.

13

Siri dɑ̃ɑki bi bɑ Isirelibɑ kuɑ

1 Yellu Efɑrɑimubɑrɑ bɑ dɑm bo Isirelibɑ sɔɔ.

Bɑ̀ n bwese kɛri yi yi tie gɑri sɔ̃ɔwɑ,

bɑ rɑ nɑndewɑ.

Adɑmɑ bɑ bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑli sɑ̃wɑ,

mɑ bɑ gu.

2 Wee sere kɑ tɛ̃, bɑ durum mɔ̀ bɑ dɔɔ.

Bɑ tii bwɑ̃ɑroku sii geesuginu kuɑ.

Ben tiiwɑ bɑ bwisikɑ

mɑ bɑ nu sekɑ kɑ ben nɔmɑ

nu kɑ nɑɑ binu weenɛ.

Mɑ bɑ gerumɔ nin sɔ̃ bɑ mɔ̀,

be bɑ yɑ̃kuru nɑ,

bu yiiro bu nɑɑ bii ni sɔ̃su.

3 Yen sɔ̃nɑ bɑ koo doonɑ nge bururun kɑkoru

ǹ kun mɛ nge dirum.

Bɑ sɑ̃ɑ nge yɑkɑ si bɑ gurɑ bɑ yɑri doo soo yerun di

su kɑ woo doonɔ

ǹ kun mɛ nge wii si su yɑrimɔ gbɑburun di.

4 Adɑmɑ nɛ, nɑ sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ ben Yinni

sɑɑ mìn di nɑ bu yɑrɑmɑ Egibitin di.

Bɑ ǹ mɑɑ Yinni goo mɔ mɑ n kun mɔ nɛ.

Fɑɑbɑ kowo mɑɑ sɑri nɛ bɑɑsi.

5 Nɑ bu kpɑrɑ sɑɑ mìn di bɑ wɑ̃ɑ gbɑburɔ

mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

6 Sɑnɑm mɛ bɑ duɑ tem mɛ sɔɔ,

bɑ di bɑ debɑ nge yɑɑ sɑbe ni bɑ kpɑre,

mɑ bɑ tii suɑbu toruɑ bɑ mɑn duɑri.

7 Tɛ̃, ko nɑ n sɑ̃ɑwɑ nge gbee sunɔ

nɑ n bu mɑrɑ swɑɑɔ nge musuku gbeeku.

8 Kon bu wɔrimɑwɑ nge gbeeku yɑɑ gɔbɑ

yèn binu bɑ mwɑ.

Kpɑ n ben toronu bɛsuku.

Mɛyɑ kon bu kɑsuku

nge mɛ gbeeku yɛɛ yi rɑ yɑɑ kɑsuku,

kpɑ gbee sunɔ niu gu bu tem.

9 Isirelibɑ, wee i kɑm kuɑ

yèn sɔ̃ i mɑn seesi nɛ wi kon kpĩ n bɛɛ somi.

10 Mɑnɑ bɛɛn sinɑ boko u wɑ̃ɑ.

I de u bɛɛ fɑɑbɑ ko bɛɛn wusu kpuro sɔɔ.

Mɑnɑ bɛɛn kpɑrobɑ wɑ̃ɑ be i bikiɑ i nɛɛ,

bu bɛɛ sinɑmbu kuɑ.

11 Nɑ rɑɑ bɛɛ sinɑ boko wɛ̃ kɑ mɔru.

Mɛyɑ kon mɑɑ bɛɛ nùn mwɑɑri kɑ mɔru.

12 Nɑ Isirelibɑn durum yoruɑ nɑ yii sere sɑɑ gɑɑ.

13 Isirelin bweseru tɑ sɑ̃ɑwɑ nge bii wìn mɑrubun sɑɑ yɑ turɑ

mɑ u kpɑsɑ wɔri mɔ̀,

ɑdɑmɑ bii wi, u yinɑ u yɑrimɑ.

14 Kon bu wunɑ sɑɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerun dɑm di.

Kpɑ n bu yɑkiɑ gɔɔn nɔmɑn di.

Gɔɔ, ɑ nɑ kɑ wunɛn bɑrɑ te ɑ rɑ kɑ tɔnu go.

Gɔribun wɑ̃ɑ yeru, ɑ nɑ kɑ wunɛn kɑm kootiɑ.

Domi nɑ ǹ mɑɑ ben wɔnwɔndu mɔ̀.

15 Bɑɑ Isirelibɑ bɑ̀ n kuurɑ ɑmɔ,

begibun suunu sɔɔ,

yibɛrɛbɑ bɑ koo nɑ nge woo sum sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di.

Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ kon bu seeyɑmɑwɑ gbɑburun di,

kpɑ bu dɔkɔbɑ gberɑsiɑ.

Kpɑ bwii yi nim kpe.

Gɑ̃ɑ ni nu geɑ sɑ̃ɑ kpurowɑ bɑ koo gurɑ bu kɑ doonɑ.

14

1 Nɑ kon de bu Sɑmɑri sɛɛyɑsiɑ

yèn sɔ̃ yen tɔmbu bɑ nɛ Gusunɔ ben Yinni seesi.

Bɑ koo bu gowɑ tɑbu sɔɔ

kpɑ bu ben bii piiminu nɑm.

Kpɑ bu ben kurɔ be bɑ guri mɔn nukunu bɛsuku.

Osee u Isirelibɑ kɔkirimɔ

2 Osee u Isirelibɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

bu wurɑmɑ Gusunɔ ben Yinnin mi,

domi bɑ wɔrumɑ ben torɑnun sɔ̃.

3 Bu wurɑmɑ win mi bu kɑnɑ teni ko

te tɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ,

ɑ sun bɛsɛn torɑnu kpuro suuru kuo.

Kpɑ ɑ sun mɛɛri kɑ nɔnu geu.

Ye sɑ ko kɑ nun yɑ̃kuru kuɑ,

sɑ ko nun siɑrɑ.

4 Asirigii wi, u ǹ kpɛ̃ u sun fɑɑbɑ ko.

Sɑ mɑɑ yɛ̃ mɑ dumi kun sun fɑɑbɑ mɔ̀ tɑbu sɔɔ.

Sɑ ǹ mɑɑ bwɑ̃ɑroku ni sɑ tii kuɑ sokumɔ bɛsɛn yinnibu pɑi.

Domi wunɑ ɑ rɑ gobekubɑ wɔnwɔndu kue.

5 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

kon de nɛn tɔmbu bu kɑ den nɛ turo yɔ̃rɑ

kpɑ n bu kĩɑ too.

Nɑ ǹ mɑɑ kɑ bu mɔru mɔ̀.

6 Ko nɑ n sɑ̃ɑwɑ nge kɑkoru be, Isirelibɑn sɔ̃.

Bɑ ko n wɑ̃wɑ nge dɑ̃ɑ wɛ̃su,

kpɑ bu nuuru girɑ nge dɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ Libɑniɔ.

7 Ben kɑ̃ɑsi yi koo tɛriɑwɑ

kpɑ yi n wɑ̃ nge dɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ olifi,

kpɑ yi n nuburu do nge dɑ̃ɑ ni nu wɑ̃ɑ Libɑniɔ.

8 Bɑ koo gɔsirɑmɑ bu sinɑ nɛn kɔkɔrɔ

kpɑ bu mɑɑ ɑlikɑmɑ duure.

Bɑ koo kpɑrɑwɑ nge resɛm dɑ̃ɑ

kpɑ bu yĩsiru yɑri nge Libɑnin tɑm.

9 Sɑɑ ye, Isirelibɑ bɑ ǹ mɑɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ.

Domi kon ben kɑnɑru nɔ,

kpɑ n bu nɔni doke.

Nɑ kon sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ ye yɑ ku rɑ gbere ben sɔ̃.

Nɛn min diyɑ bɑ koo domɑru wɑ.

10 Wi u lɑɑkɑri mɔ, u de u n tii sɛ gɑri yinin sɔ̃.

Wi u mɑɑ bwisi mɔ, u de yi nùn yeeri.

Domi Yinni Gusunɔn swɛɛ yi sɑ̃ɑwɑ dee dee.

Gemgibɑ bɑ koo sĩ yi sɔɔ.

Adɑmɑ be bɑ nùn seesimɔ, bɑ koo wɔrumɑ yi sɔɔ.

* 3:2 ɔɔsu - Dĩɑ bimi gɛɛn bweserɑ yi yi kɑ gbɛɛ weenɛ.

† 3:2 ditiri nɑtɑ - Yɑ sɑ̃ɑwɑ sɑɑki nɔɔbɑ yirun sɑkɑ.

* 4:15 Betɛli Afɛniɔ - yen tubusiɑnɑ dɔ̃ɔn wɑ̃ɑ yeru

Yoɛli

1

2

3

4

YOƐLI

Gusunɔn sɔmɔ Yoɛlin wɑɑsu yɑ sɑ̃ɑ kirɔ ye u win tɔmbu kuɑ. U nɛɛ, Yinni Gusunɔn siribu bu koo nɑ bin sɑɑ sɔɔ. Siri bin sɑɑwɑ u sokumɔ Yinni Gusunɔn tɔ̃ru. Sɑɑ ye sɔɔ, twee yi koo nɑ yi tem wukiri yi ɑrumɑnibɑ kɑm koosiɑ. Nge mɛ twee yi, yi koo tem kɑm koosiɑ, nge mɛyɑ Gusunɔ u koo mɑɑ tɔn be bɑ ǹ nùn nɑɑnɛ doke kɑm koosiɑ.

Yoɛli u mɑɑ nɛɛ, sɑnɑm dɑ̃ɑkim sɔɔ, Yinni Gusunɔ u koo de win Hunde u nɑ win tɔmbu sɔɔ. Yɑ mɑɑ koorɑ nge mɛ sɑ gɑrimɔ GK 2:16-21 sɔɔ.

Yoɛli, yĩsi ten tubusiɑnɑ Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ Yinni.

Tire ten kpunɑɑ

1. Twee yi koo tem wukiri, wiru 1.

2. Yinni Gusunɔn tɔ̃ru, wiru 2:1-17.

3. Ye yɑ koo Yinni Gusunɔn tɔmbu deemɑ, wiru 2:18n di sere wiru 4:21.

1

1 Gɑri wee yi Yinni Gusunɔ u Yoɛli, Pɛtuɛlin bii sɔ̃ɔwɑ u Yudɑbɑ sɔ̃.

Twee wuuru kɑ gbeburu

2 U nɛɛ, bɛɛ Yudɑbɑn guro gurobu,

i swɑɑ dɑkio i nɔ.

Bɛɛ Yudɑbɑ kpuro kpuro

i swɑɑ tem kpĩiyɔ i gɑri yi nɔ.

Gɑ̃ɑ ninin bweseru nu koore bɛɛn wɑɑti sɔɔ,

ǹ kun mɛ bɛɛn sikɑdobɑn wɑɑti sɔɔ?

3 I bɛɛn bibu yen gɑri sɔ̃ɔwɔ.

Kpɑ bii be, bu mɑɑ ben bibu sɔ̃,

kpɑ be, bɑ̀ n seewɑ bu mɑɑ begibu sɔ̃.

4 Wee dĩɑ ni kɔkɔnu nu di n tiɑrɑ,

twee yi nɑ yi di.

Ye twee yi nɑ yi di n tiɑrɑ

mɑ swĩini yi nɑ yi di.

Ye swĩini yi di n tiɑrɑ,

mɑ gbɑɑnu nɑ nu ye di.

5 Bɛɛ be tɑm mu goomɔ, i dom yɑndo kpɑ i swĩ.

Bɛɛ tɑm nɔrobu, i weeweenu koowo.

Domi tɑm mu koo kpe resɛm biɑrun sɔ̃.

6 Domi twee wuurɑ nɑ nge tɑbu kowobu

tɑ bɛsɛn tem wukiri.

Yi dɑbi, yi mɑɑ dɑm mɔ.

Yin donnu dɑm mɔwɑ nge gbee sinɑnsuginu.

7 Yi bɛsɛn resɛm gbɑɑnu kɑm koosiɑmɔ.

Yi bɛsɛn figie dɑ̃nu dimɔ.

Yi yen kokosu wĩɑmɔ.

Mɑ yi yen kɑ̃ɑsi derimɔ kokosu sɑri.

8 I wuri koowo nge kurɔ kpɑo wi gɔminirɑ deemɑ.

9 Bɑ ku rɑ mɑɑ kɑ kɛ̃nu de Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ

ni nu sɑ̃ɑ ɑlikɑmɑ kɑ tɑm.

Yen sɔ̃nɑ Yinni Gusunɔn sɔm kowo be bɑ sɑ̃ɑ yɑ̃ku kowobu bɑ sɑ̃ɑre bɑ gɔɔ sɔ̃.

10 Gbeɑ kpuro yɑ kɑm kuɑ.

Mɑ yen tem mu sɑɑrɑ.

Alikɑmɑ sɑri, resɛm kɑ gum mɑɑ sɑri.

11 Gbee wukobu bɑ sɔ̃ biti sɔɔ.

Be bɑ rɑ resɛm yewe, weeweenɑ bɑ mɔ̀.

Domi dĩɑ bimi sɑri.

Dĩɑnu kpuro nu kɑm kuɑ.

12 Resɛm gbɑɑnu nu gberɑ.

Figie yɑ dɛllɑ.

Dɑ̃ɑ gbɑɑnu kpuro nu geɑ yinɑ.

Yɑ derɑ tɔmbu bɑ ǹ mɑɑ nuku dobu mɔ.

Yoɛli u tɔmbu kɑnɑmɔ

bu Yinni Gusunɔ suuru kɑnɑ

13 Bɛɛ Yinni Gusunɔn sɔm kowobu, yɑ̃ku kowobu,

i sɑɑki sebuo

i kɑ kpunɑ wɔ̃ku giriru nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

Domi wee bɑ ku rɑ mɑɑ kɑ ɑlikɑmɑ kɑ tɑm kɛ̃nu nɛ

Gusunɔ bɛsɛn Yinnin sɑ̃ɑ yerɔ.

14 I tɔ̃ru gɑru wunɔ

tè sɔɔ i ko i nɔɔ bɔke.

I tɔmbu kpuro mɛnnɔ sere kɑ durɔ tɔkɔnɔ

Gusunɔ bɛsɛn Yinnin sɑ̃ɑ yerɔ,

kpɑ i nùn kɑnɑ.

Yinni Gusunɔn mɔrun tɔ̃ru

15 Yinni Gusunɔn tɔ̃ru tɑ turuku kuɑ.

Tɔ̃ɔ te, tɑ sɑ̃ɑwɑ win tɔ̃ru.

Te sɔɔrɑ wi, Dɑm kpurogii u koo kpuro kɑm koosiɑ.

Annɑ ɑ tɔ̃ɔ kɔ̃suru wɑ te tɑ sisi mi.

16 Wee sɑ mɛɛrɑ bɑ kɑ bɛsɛn dĩɑnu doonɔ.

Mɑ nuku dobu kpɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinnin sɑ̃ɑ yerɔ.

17 Ye bɑ duurɑ, yɑ gberɑ tem kusɑnu sɔɔ.

Dĩɑnu kpɑ birɑnu sɔɔ.

Mɑ birɑ ni, nu wɔrukumɔ.

Domi nu ǹ mɑɑ dĩɑnu mɔ.

18 I swɑɑ dɑkio i nɔ nge mɛ yɛɛ yi wuri mɔ̀,

mɑ yi bɔsu bɑɑmɑ.

Domi yi ǹ yɑkɑsu wɑ kpɑrɑ yerɔ.

Bɑɑ kɑ yɑ̃ɑnɔ nu nɔni sɔ̃ɔre.

Yoɛli u kɑnɑru mɔ̀

19 Yinni Gusunɔ, wunɑ nɑ nɔɔgiru suemɔ.

Domi wee, yɑkɑsu kɑ dɑ̃ɑ dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ gberɔ.

20 Mɑ yɛɛ yi nɔɔgiru sue yi nun kɑnɑmɔ.

Domi dɑɑnu gberɑ, yɑkɑsu mɑɑ dɔ̃ɔ mwɑɑkirɑ gbɑburɔ.

2

Yinni Gusunɔn tɔ̃ru

tɑ turuku kuɑ

1 I kɔbɑ soowo Siɔniɔ.

I de bu ye nɔ Yinni Gusunɔn guu dɛɛrɑru mi.

Bɛɛ be i wɑ̃ɑ tem mɛ sɔɔ kpuro, i diirio bɛrum sɔ̃.

Domi Yinni Gusunɔn mɔrun tɔ̃rɑ wee.

Wee tɑ mɑm turuku kuɑ.

2 Tɔ̃ɔ te, tɑ tĩriwɑ.

Tɑ guru wiru kɑ bukɔ sɔɔwɑ.

Mɑ twee wuurɑ wee yi dɑbi,

yi mɑɑ dɑm mɔ.

Yin wuu te, tɑ tĩriwɑ

nge yɑm wɔ̃kurɑ guuru wukiri.

Sɑ ǹ yen bweseru wɑɑre.

Sɑ ǹ mɑɑ yen bweseru wɑsi.

3 Mi yi sɑrɑ kpuro,

n dɑ kowɑ nge dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ u doonɑ.

Yi ku rɑ gɑ̃ɑnu deri.

Yellu bɛsɛn tem mu geɑ sɑ̃ɑ

nge gbɑɑ te bɑ mɔ̀ Edɛni.

Adɑmɑ tɛ̃ yi mu kuɑ nge mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

4 Twee yi, yi sɑ̃ɑwɑ nge tɑbu mɑɑsɔbu

be bɑ dumi yɑkiɑmɔ.

5 Yi yɔ̃ɔkumɔ yi guunu gɑsirimɔ.

À n yen wɔkinu nuɑ

ɑ rɑ n tɑmɑɑ nge tɑbu kɛkɛbɑrɑ,

ǹ kun mɛ yɑkɑ si su dɔ̃ɔ mwɑɑrɑmɔn wɔkinu.

Yi rɑ n weewɑ nge tɑbu durɔ be bɑ tɑbun sɔɔru sɑ̃ɑ.

6 Tɔmbu kpuro bɑ rɑ n nɑndewɑ yì n tunumɑ.

Kpɑ ben wuswɑɑ yu burisinɑ.

7 Yi rɑ tii yɔ̃suwɑ nge tɑbu durɔbu,

yi n gbɑ̃rɑru gɑsirimɔ,

yen bɑɑyere yɑ n yen swɑɑ swĩi.

Yi ku rɑ gɑm gɛre.

8 Yi ku rɑ mɑɑ bɑɑsinɛ.

Yen bɑɑyere yɑ rɑ n yen sĩɑ swĩiwɑ.

Gɑ̃ɑ ni nu koo ye gɔngɛrɛ ko,

yi rɑ nu wɔriwɑ sɑnnu.

Nu ku rɑ mɑɑ ye yɔ̃rɑsie.

9 Yi rɑ wuu wukiriwɑ

yi n gbɑ̃rɑru kɑ yɛnusu gɑsirimɔ,

kpɑ yi n dumɔ fɛnɛntibɑn di nge gbɛnɔbu.

10 Mi yi duɑ, tem mu rɑ diiriwɑ,

kpɑ n sɑ̃ɑre wɔllɑ koo wɔrumɑ,

kpɑ suru kɑ sɔ̃ɔ yɑm tĩrɑ,

kpɑ kperin bɑllibu kpe.

11 Nge mɛyɑ Yinni Gusunɔ ù n gɑri geruɑ win tɑbu kowobun wuswɑɑɔ,

bɑ rɑ nùn mɛm nɔɔwɛwɑ.

Bɑ dɑbi, bɑ mɑɑ dɑm mɔ.

Yen sɔ̃nɑ win tɔ̃ɔ te, tɑ nɑnum mɔ.

Wɑrɑ u koo yɔ̃rɑ u tu mɑ.

I gɔ̃ru gɔsio

12-13 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

nɑ sɑ̃ɑwɑ wɔnwɔndugii.

Nɛn kĩru tɑ kpɑ̃.

Nɛn mɔru yɑ ku rɑ fuuku se.

Nɑ rɑ mɑɑ tɔnu suuru kue

kɔ̃sɑ ye nɑ rɑɑ kĩ n nùn kuɑ sɔɔ.

Tɛ̃, i wurɑmɑ kɑ bɛɛn gɔ̃ru kpuro nɛn mi,

i nɔɔ bɔke, kpɑ i wuri ko.

Bɛɛn gɔ̃ruwɑ i ko i gɔsiɑ,

n ǹ mɔ i yɑ̃nu gɛ̃ɛku tɔnɑ.

I wurɑmɑ nɛ, Gusunɔ bɛɛn Yinnin mi.

14 Sɔrɔkudo kon gɔ̃ru gɔsiɑ,

kpɑ n bɛɛ durom kuɑ.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ i ko i kpĩ i kɑ mɑn ɑlikɑmɑ kɑ tɑm kɛ̃nu nɑɑwɑ.

I kɑnɑru koowo

kɑ nɔɔ bɔkuru

15 I kɔbɑ soowo Siɔniɔ.

I tɔmbu mɛnnɔ,

kpɑ i nɔɔ bɔkurun tɔ̃ru yi.

16 I tɔmbu mɛnnɔ bu mɑn sɑ̃,

guro gurobu kɑ bibu, kɑ bii wɛ̃ɛnɔ.

Bɑɑ kɑ be bɑ wɑ̃ɑ kurɔ kpɑɑ dirɔ,

bu yɑrio ben kurɔ kpɑɑ dirun di.

17 Kpɑ yɑ̃ku kowo be bɑ mɑn sɑ̃ɑmɔ

bu du nɛn sɑ̃ɑ yerɔ kɑ swĩi,

yɑ̃ku yeru kɑ kɔnnɔn bɑɑ sɔɔ,

bu nɛ ben Yinni kɑnɑ bu nɛɛ,

n ben wɔnwɔndu wɑɑwo, be, nɛn tɔmbu.

N ku bu sekuru doke.

N ku de tɔn tukobu bu bu yɛ̃ɛ bu nɛɛ,

mɑnɑ nɛ, ben Yinni nɑ wɑ̃ɑ.

Yinni Gusunɔ

u win tɔmbu wisimɔ

18 Yinni Gusunɔ u nisinu mɔ win tem sɔ̃.

U win tɔmbun wɔnwɔndu mɔ.

19 Mɑ u win tɔmbun kɑnɑru wisɑ,

u nɛɛ, kon bɛɛ ɑlikɑmɑ kpɑɑ wɛ̃, kɑ resɛm, kɑ gum.

I ko i deburu wɑ.

Nɑ ǹ mɑɑ derimɔ bweseru gɑru tu bɛɛ yɛ̃ɛ.

20 Kon bɛɛ yibɛrɛ be bɑ nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di girɑ,

kpɑ n de bu dɑ n tomɑ

mi tem mu gbere mɑ gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

Kon de ben swɑɑ gbiobu bu nim wɔ̃ku bɔruguu wɔri.

Kpɑ be bɑ wɑ̃ɑ biruɔ bu nim wɔ̃ku ge bɑ mɔ̀ Mɛditerɑnɛ wɔri.

Ben gonu nu koo numiɑ sere bu kpɑnɑ bu wɛ̃siɑ.

Geemɑ, Yinni Gusunɔ u gɑ̃ɑ bɑkɑnu kuɑ.

21 Tem, ɑ ku bɛrum ko,

ɑ nuku dobu koowo,

domi Yinni Gusunɔ u gɑ̃ɑ bɑkɑnu kuɑ.

22 Bɛɛ gbeeku yɛɛ, i ku nɑndɑ.

Domi yɑkɑsu su koo wure su kpi temɔ,

kpɑ dɑ̃nu nu mɑ.

Figie kɑ resɛm yɑ koo binu mɑ siki siki.

23 Bɛɛ Siɔnigibu i nuku dobu koowo Gusunɔ bɛɛn Yinni sɔɔ.

Domi u koo de gurɑ yu nɛ yen sɑɑ sɔɔ nge yellu.

U koo de yu nɛ sɑɑ ye yɑ rɑ tore

kpɑ u de yu kpe sɑɑ ye yɑ rɑ kpe.

24 Alikɑmɑn soo yerɑ kun mɑɑ gberɑmɔ.

Olifin gum, kɑ resɛm tɑm kun mɑɑ biɑrɑmɔ wekenɔ.

25 Kon bɛɛ wɔ̃ɔ si kɑ dĩɑ nin kɔsire wɛ̃,

ni nɛn tɑbu kowobu, kɔkɔnu, kɑ gbɑɑnu, kɑ twee yi di

wɔ̃ɔ si su doonɑ sɔɔ.

26 Bɛɛ nɛn tɔmbu, i ko i di i debu.

I ǹ sekuru wɑsi.

Kpɑ i nɛ, Yinni Gusunɔ bɛɛrɛ wɛ̃,

nɛ wi nɑ bɛɛ sɔm mɑɑmɑɑkiginu kuɑ.

27 Sɑɑ ye sɔɔ, i ko i giɑ

mɑ nɑ wɑ̃ɑ bɛɛ Isirelibɑn suunu sɔɔ.

Mɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni.

Nɛ bɑɑsi, Yinni goo mɑɑ sɑri.

Bɛɛ nɛn tɔmbu, i ǹ mɑɑ sekuru wɑsi.

3

Yinni Gusunɔ u koo

win Hunde doke tɔmbu sɔɔ

1 Yen biru kon nɛn Hunde doke tɔmbu kpuro sɔɔ.

Bɛɛn bii tɔn durɔbu kɑ tɔn kurɔbu bɑ koo nɛn gɑri gere,

kpɑ bɛɛn durɔ tɔkɔnu nu n dosusu mɔ̀,

kpɑ bɛɛn ɑluwɑɑsibɑ bu kɑ̃sinu wɑ.

2 Bɑɑ kɑ yobɔ, kon bu nɛn Hunde wɛ̃wɑ tɔ̃ɔ te.

3 Yen tɔ̃ɔ te sɔɔ, kon mɑɑmɑɑkibɑ ko.

Kon de yɛm kɑ dɔ̃ɔ kɑ wii bɑkɑsu sɔ̃ɔsirɑ wɔllɔ kɑ temɔ.

4 Sɔ̃ɔ u koo yɑm tĩrɑ,

kpɑ suru u swɛ̃rɑ nge yɛm,

Yinni Gusunɔn tɔ̃ɔ nɑnumgii te, tu sere tunumɑ.

5 Adɑmɑ yen tɔ̃ɔ te,

wi u Yinni Gusunɔ sokɑ, u koo fɑɑbɑ wɑ.

Gɑbu bɑ koo kisirɑ nɔni swɑ̃ɑ ten di

Siɔnin guurɔ Yerusɑlɛmuɔ

nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ.

Beyɑ be u sokɑ bɑ n kɑ wɑ̃ɑru mɔ.

4

Yinni Gusunɔ

u koo bwese tukunu siri

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, yen tɔ̃ɔ te,

kon Yudɑbɑ kɑ ben wuu Yerusɑlɛmu wesiɑ nge yellu.

2 Kpɑ n bwese tukunu kpuro mɛnnɑ

n nu sure Yosɑfɑtin wɔwɑ sɔɔ.

Miyɑ kon nu siri

kɔ̃sɑ ye nu nɛn tɔmbu Isirelibɑ kuɑn sɔ̃.

Domi nu bu yɑrinɑsiɑ tem kpuro sɔɔ.

Mɑ nu ben tem bɔnu kuɑ.

3 Nu nɛn tɔmbu bɔnu kuɑ kɑ tɛtɛ.

Nu ben ɑluwɑɑsibɑ mwɛɛrɑ nu dɔrɑ

nu kɑ wɑ nu kurɔ tɑnɔbu dwe.

Mɑ nu wɔndiɑbɑ mwɛɛrɑ nu dɔrɑ nu kɑ tɑm nɔ.

4 Bɛɛ Tirigibu kɑ Sidonigibu kɑ sere be bɑ wɑ̃ɑ Filisitibɑn temɔ,

mbɑ i kĩ nɛn mi.

I kĩ i mɑn mɔru kɔsiɑwɑ?

Ǹ n mɛn nɑ, nɑ ǹ tɛɛmɔ n kɑ mɑɑ bɛɛ mɔru kɔsie.

5 Wee i nɛn sii geesu kɑ nɛn wurɑ

kɑ nɛn ɑrumɑni gurɑ.

Mɑ i dɑ i ye kpuro yi bɛɛn bũu sɑ̃ɑ yerɔ.

6 Mɑ i Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu mwɛɛrɑ i Gɛrɛkibɑ dɔre.

Nge mɛyɑ i kɑ bu tondɑsiɑ ben tem di.

7 Adɑmɑ nɛ, kon kɑ bu wurɑmɑ mi bɑ rɑɑ wɑ̃ɑ.

Kon de kɔ̃sɑ ye i bu kuɑ mi,

yu wɔri bɛɛn wiru wɔllɔ.

8 Kon bɛɛn bibu Yudɑbɑ dɔre.

Kpɑ be mɑɑ, bu be Sɑbegibu dɔre,

be bɑ wɑ̃ɑ n tomɑ.

Yeniwɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ.

Tɑɑ dɑ̃ɑkibu kɑ siribu

9 Yoɛli u nɛɛ,

i bwese tukunu nɔɔsio bu tɑbun sɔɔru ko.

Nu tɑbu durɔ dɑmgibu seesio, kpɑ bu swɑɑ wɔri,

tɑbu kowobu kpuro gesi.

10 Nu nin nɑɑ tebonu gɔsio tɑkobibɑ,

kpɑ nu nin kɔmbɔnu gɔsiɑ yɑɑsi.

Be bɑ rɑɑ sɑ̃ɑ bɛrurobu, bu tii koowo tɑbu durɔbu.

11 I seewo fuuku i nɑ.

Bɛɛ bwese ni i wɑ̃ɑ turuku, i mɛnnɑmɑ.

Yinni Gusunɔ, ɑ de wunɛn tɑbu kowobu bu nɑ.

12 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, bɛɛ bwesenu kpuro,

i seewo i nɑ Yosɑfɑtin wɔwɑ yen mi.

Domi miyɑ kon sinɑ

n bwese ni nu wɑ̃ɑ mi kpuro siri.

13 Domi ben nuku kɔ̃surɑ bɑndɑ.

I kɔmbɔnu suo i tɔn be gɛ̃ nge dĩɑ ni nu ye.

I nɑ i bu munku nge resɛm ye bɑ doke gɑmɑ yerɔ,

mɑ yen nim mu kotosu yibɑ.

14 Wee tɔn wɔru gɑ wee wɔwɑ yèn mi bɑ koo tɔmbu siri.

Domi nɛ, Yinni Gusunɔn tɔ̃ɔ te, tɑ turɑ

tè sɔɔ kon nɛn mɔru sɔ̃ɔsi.

15 Sɔ̃ɔ kɑ suru kun mɑɑ bɑllimɔ.

Mɑ kperi yi yɑm tĩrɑ.

16 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ kukirimɔ Siɔnin guurun di.

Nɛn nɔɔ gɑ nɔɔrɑmɔ Yerusɑlɛmun di.

Wɔllu kɑ tem mu yĩirimɔ.

Adɑmɑ nɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑ kɔ̃su.

Nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ ben kuku yeru.

17 Bɛɛ Isirelibɑ, i ko i giɑ

mɑ nɛ Gusunɔ nɑ sɑ̃ɑwɑ bɛɛn Yinni,

nɛ wi nɑ wɑ̃ɑ Siɔniɔ nɛn guu dɛɛrɑru mi.

Yerusɑlɛmu kpuro yɑ koo kpɑm ko nɛgiɑ.

Tɔn tukobu bɑ ǹ mɑɑ ye wɔrimɔ.

Yinni Gusunɔ

u koo win tɔmbu domɑru kuɑ

18 Sɑɑ gɑɑ wee yè sɔɔ resɛm yɑ koo geɑ ko

sere kɑ gungunu wɔllɔ.

Kpɑ sɑbenu nu di mi.

Kpɑ nu bom ko mu n kpɑ̃.

Yudɑn tem dɑɑnu kpuro nu koo nim koku.

Dɑru kokɑ gɑɑ koo yɑri

Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerun di,

kpɑ yen nim mu dɑ

sere Sitimun wɔwɑɔ.

19 Egibiti yɑ koo kɑm ko,

kpɑ Edɔmun tem mu ko bɑnsu.

Domi bɑ Yudɑbɑ dɑm dɔre,

mɑ bɑ tɑɑrɛ sɑrirugibu go.

20-21 Adɑmɑ kon be bɑ tɔmbun yɛm yɑri mi mɔru kɔsiɑ.

Kpɑ Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ n wɑ̃ɑ ben temɔ

sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Kpɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ n wɑ̃ɑ Siɔniɔ.

Amɔsu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

AMƆSU

Amɔsu wi, u sɑ̃ɑwɑ yɑɑ sɑbenun kpɑro. Yɑɑ sɑbe niyɑ u kpɑrɑmɔ Yinni Gusunɔ u kɑ nùn sokɑ u kɑ bwese ni nu kɑ Isirelibɑ sikerenɛ sɔ̃ siri bi Yinni Gusunɔ u koo nu kuɑ. Amɔsun wɑɑti ye sɔɔ, Isirelibɑ bɑ dukiɑ mɔwɑ too, ɑdɑmɑ ben wɑ̃ɑsinɑɑ kɑ Gusunɔ yɑ biru wurɑ. Bɑɑ mɛ bɑ sɑ̃ɑru nɛni, ben gɔ̃ru gɑ ǹ wɑ̃ɑ te sɔɔ. Bɑ ǹ sɑ̃ɑrobu nɔɔrimɔ. Bɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu gem birɑmɔ. Bɑ tɔmbu tɑki dimɔ tenkurun swɑɑ sɔɔ.

N deemɑ sɑɑ ye sɔɔ, Asirigibɑ dɑm mɔ. Amɔsu u Isirelibɑ yɑɑyɑsiɑmɔ woodɑ ye Yinni Gusunɔ u Mɔwisi wɛ̃ ben sɔ̃ kɑ nge mɛ u bu yɑrɑmɑ sɑɑ Egibitin di. Yen sɔ̃, bɑ̀ kun Gusunɔ sɑ̃ɑmɔ kɑ gem, mɛm nɔɔbu sɑrirɑ bɑ mɔ̀. U mɑɑ bu sɔ̃ɔmɔ mɑ Yinni Gusunɔn siribu wee be sɔɔ.

Amɔsu u sɑ̃ɑwɑ Isirelibɑn bwese kɛrɑ wɔkurɑ yiru yen sɔmɔ dɑ̃ɑko wi Gusunɔ u bu gɔriɑ Asirigibu bu sere bu yoru mwɑ bu kɑ doonɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Yinni Gusunɔ u koo win tɔmbu kɑ bwese tukunu siri, wiru 1n di sere wiru 2.

2. Isirelibɑn torɑnu kɑ kirɔ ye Yinni Gusunɔ u bu kuɑ, wiru 3n di sere wiru 6.

3. Kɑ̃sinu nɔɔbu, wiru 7n di sere wiru 9:10.

4. Yinni Gusunɔ u koo mɑɑ Isirelibɑ seeyɑ, wiru 9:11-15.

1

1 Amɔsu u sɑ̃ɑwɑ yɑ̃ɑ kpɑro Tekoɑɔ. Wiyɑ Yinni Gusunɔ u kɑ gɑri kuɑ Isirelibɑn sɔ̃, n kuɑ wɔ̃ɔ yiru tem mu sere yĩirɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, Osiɑsiwɑ u bɑndu dii Yudɑɔ, mɑ Yeroboɑmu, Yoɑsin bii u mɑɑ bɑndu dii Isireliɔ. 2 Amɔsu u nɛɛ,

Yinni Gusunɔn nɔɔ gɑ nɔɔrɑmɔ Siɔnin guurɔ Yerusɑlɛmuɔ.

Yɑkɑsu mɑɑ sɑri kpɑrɑ yenɔ,

mɑ guu te bɑ mɔ̀ Kɑɑmɛli, ten wii kpiirɑ gberɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo Sirigibu sɛɛyɑsiɑ

3 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Dɑmɑsigibun torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ Gɑlɑdigibu tɑɑkɑ bɑ munkɑ.

4 Tɛ̃, kon de dɔ̃ɔ u nɑ u sinɑ boko Hɑsɑɛlin yɛnu wɔri,

kpɑ u Bɛni Hɑdɑdin sinɑ kpɑɑru di mɑm mɑm.

5 Kon ben wuu Dɑmɑsin gbɑ̃rɑrun gɑmbobɑ kɔsuku,

kpɑ n Bikɑti Afɛnin tɔmbu kpeerɑsiɑ.

Kpɑ n Bɛti Edɛnin sunɔ go.

Kpɑ n de bu Sirigibu yoru mwɛɛri bu kɑ dɑ Kiriɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo Filisitibɑ sɛɛyɑsiɑ

6 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Filisitibɑn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ Isireli dɑbi dɑbinu yoru mwɛɛrɑ

bɑ Edɔmubɑ nɔmu bɛriɑ.

7 Mɛyɑ kon de bu ben wuu Gɑsɑ dɔ̃ɔ sɔku,

kpɑ u yen dii geenu di.

8 Kon Asidɔdun tɔmbu kɑ Asikɑlonin sunɔ kpeerɑsiɑ.

Kon Ekoronigibu wɔri.

Kpɑ Filisiti be bɑ tie mi kpuro bu kɑm ko.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo Fenisibɑ sɛɛyɑsiɑ

9 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Fenisibɑn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ Isireli dɑbi dɑbinu yoru mwɛɛrɑ

bɑ Edɔmubɑ nɔmu bɛriɑ.

Bɑ ǹ ben ɑrukɑwɑni yibie ye bɑ rɑɑ kɑ bu bɔkuɑ.

10 Yen sɔ̃, kon de bu ben wuu Tiri dɔ̃ɔ sɔku,

kpɑ u yen dii geenu di.

Yinni Gusunɔ

u koo Edɔmubɑ sɛɛyɑsiɑ

11 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Edɔmubɑn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ ben mɛro bisibu Isirelibɑ nɑɑ swĩi kɑ tɑkobi.

Bɑ ǹ bu wɔnwɔndu kue.

Ben mɔru kun mɑɑ sure.

Mɑ bɑ kɑ bu wɛrɛru sɑ̃ɑ dim dim sɑɑ kpuro.

12 Yen sɔ̃, kon de bu ben wuu Temɑ dɔ̃ɔ sɔku

kpɑ u Botisirɑn dii geenu di.

Yinni Gusunɔ

u koo Amɔnibɑ sɛɛyɑsiɑ

13 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Amɔnibɑn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ gurigibun nukunu bɛsukɑ Gɑlɑdiɔ,

sɑɑ ye bɑ Gɑlɑdigii ben tem mwɑɑmɔ

begim mu kɑ yɑsiɑn sɔ̃.

14 Yen sɔ̃, kon de bu ben wuu Rɑbɑ tɑbu wɔri bu ye dɔ̃ɔ sɔku,

kpɑ u yen dii geenu di mɑm mɑm.

Sɑɑ ye sɔɔ, tɑbun wurenu koo nɔɔrɑ nge woo bɔkɔ.

15 Kpɑ bu ben sinɑ boko kɑ win tɑbu sinɑmbu yoru mwɛɛri.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

2

Yinni Gusunɔ

u koo Mɔɑbubɑ sɛɛyɑsiɑ

1 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Mɔɑbubɑn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ Edɔmun sinɑ bokon kukunu dɔ̃ɔ mɛni nu kuɑ torom.

2 Yen sɔ̃, kon de bu Mɔɑbubɑn tem dɔ̃ɔ mɛni

kpɑ u ben wuu Keriɔtun dii geenu di mɑm mɑm.

Kpɑ Mɔɑbu be, bu kɑm ko tɑbu gberɔ,

sɑnɑm mɛ tɑbu swĩɑ bɑ kɔbi soomɔ, bɑ kuuki mɔ̀.

3 Kon ben sinɑ boko kɑ win tɑbu sinɑmbu kpuro kpeerɑsiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo Yudɑbɑ sɛɛyɑsiɑ

4 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

Yudɑbɑn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi bɑ nɛn woodɑbɑ yinɑ.

Bɑ ǹ ye mɛm nɔɔwɛ.

Mɑ bɑ bũnun weesu swĩi, ni ben bɑɑbɑbɑ bɑ rɑɑ swĩi.

Mɑ nu derɑ bɑ gɛrɑ nɛn swɑɑn di.

5 Yen sɔ̃, kon de bu ben tem dɔ̃ɔ mɛni.

Kpɑ u ben wuu Yerusɑlɛmun dii geenu di mɑm mɑm.

Yinni Gusunɔ

u koo Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ

6 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

bɛɛ Isirelibɑ, bɛɛn torɑnu nu kpɛ̃ɑ.

Yen sɔ̃, nɑ ǹ nɛn himbɑ gɔsiɑmɔ.

Domi i gemgibu dɔrɑ i kɑ bɛɛn dibu wɑ i mwɑ.

Mɑ i kɑ sɑ̃ɑrobu bɑrɑnun gobi kɔsinɑmɔ.

7 I rɑ n kĩwɑ i wɔnwɔndobu tɑɑre

kpɑ bɑ n wiru tuɑ sɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

Kpɑ i n bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu dɑm dɔremɔ.

Bii kɑ bɑɑ bɑ kɑ kurɔ turo mɛnnɑmɔ.

Nge mɛyɑ i kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn yĩsi dɛɛrɑru sɑnkumɔ.

8 I rɑ n kpĩ kpĩ bɛɛn bũnun nuunɔ

yɑ̃nu wɔllɔ ni i tɔrubɑ mwɑ,

kpɑ i n tɑm nɔrumɔ mɛ i yokumɑ.

9 Kɑ mɛ, nɑ Amɔrebɑ kɑm koosiɑ mɑm mɑm bɛɛn sɔ̃,

be, be bɑ gunu nge dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru.

Mɑ bɑ dɑm mɔ nge dɑ̃ɑ dɑmgiɑ.

10 Mɛyɑ nɑ bɛɛ yɑrɑmɑ Egibitin tem di.

Mɑ nɑ bɛɛ kpɑrɑ gbɑburɔ wɔ̃ɔ weeru

n kɑ bɛɛ Amɔre ben tem wɛ̃.

11 Nɑ sɔmɔbu seeyɑ bɛɛn bibu sɔɔ.

Mɑ nɑ gɑbu gɔsɑ nɛn sɔ̃ bɛɛn ɑluwɑɑsibɑ sɔɔ,

mɑ bɑ mɑn tii wɛ̃ bɑ bɔ̃ruɑ bu ku tɑm nɔ.

Bɛɛ Isirelibɑ geemɑ? Nge weesɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni bikiɑmɔ.

12 I derɑ be nɑ gɔsɑ mi, bɑ tɑm nɔrɑ.

Mɑ i nɛn sɔmɔbu woodɑ wɛ̃ i nɛɛ,

bu ku mɑɑ tɔmbu nɛn gɑri sɔ̃.

13 Wee tɛ̃, kon bɛɛ munku muku muku

nge mɛ nɑɑ kɛkɛ ye yɑ dĩɑnu sɔɔwɑ yɑ rɑ tem kɔsuku.

14 Yen dɔmɑ te, wɑsi kɑsɑnugibɑ kun mɑɑ kpɛ̃ bu dukɑ su.

Dɑmgibɑ kun mɑɑ kpɛ̃ bu ben dɑm dendi bu kɑ gɑ̃ɑnu ko.

Mɛyɑ tɑbu durɔ dɑmgibɑ kun mɑɑ kpɛ̃ bu ben wɑ̃ɑru wɔrɑ.

15 Tɛn towobɑ kun mɑɑ kpɛ̃ bu kɑ tii yinɑ.

Be bɑ mɑɑ nɑɑsu sɑ̃u, bɑ ǹ kisirɑmɔ.

Mɛyɑ mɑɑsɔbɑ kun mɑɑ kpɛ̃ bu we ben dumin dukin sɑɑbu.

16 Be bɑ sɑ̃ɑ tɑbu durɔ dɑmgibu be sɔɔ dɔmɑ te,

bɑ koo ben tɑbu yɑ̃nu kɔ̃wɑ bu duki su nɔm dirɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

3

Yinni Gusunɔn tɔmbu

bɑ koo ben dɑɑ tusiɑ

1 I swɑɑ dɑkio i nɔ ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ gerumɔ, bɛɛ Isirelibɑ kpuron sɔ̃, bɛɛ be nɑ yɑrɑmɑ Egibitin di.

2 Hɑnduniɑn bwesenu kpuro sɔɔ, bɛɛ tɔnɑwɑ nɑ gɔsɑ.

Yen sɔ̃nɑ kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑ bɛɛn durum ye i kuɑ kpuron sɔ̃.

Gusunɔ ù n gɑri geruɑ,

Gusunɔn sɔmɔ kun kpɛ̃

u nɔɔ mɑri

3 Tɔmbu yiru bɑ koo swɑɑ wɔri sɑnnu

bɑ kun ginɑ nɔɔsinɛ?

4 Gbee sunɔ gɑ rɑ gbɑ̃re yɑkɑsɔ

gɑ kun yɑɑ mwɛ ro?

Gbee sunɔ buu gɑ rɑ kukiri gen kpin yerun di

gɑ kun yɑɑ wɑ gɑ dimɔ?

5 Gunɔ gɑ koo tɑɑ mwɑɑrɑ temɔ

bɑ kun ye bɛri?

Tɑɑ yɑ koo se wɔllɔ

gɑ̃ɑnu kun ye kɛsie?

6 Bɑ rɑ tɑbun kɔbɑ so wuuɔ

wuugibu bɑ kun nɑnde?

Kɛ̃siru gɑru tɑ rɑ koore wuuɔ

n kun nɛn min di?

7 Aɑwo, nɑ ku rɑ gɑ̃ɑnu gɑnu ko

nɑ kun yè nɛn sɔmɔ sɔ̃ɔwɑ.

8 Gbee sunɔ gɑ̀ n gbɑ̃rɑ,

wɑrɑ ku rɑ nɑnde.

Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ̀ n gɑri geruɑ,

nɛn sɔmɔ wɑrɑ kun yi kpɑrɑmɔ.

Yinni Gusunɔ

u koo Sɑmɑri sɛɛyɑsiɑ

9 I Asidɔdu kɑ Egibitin tem sinɑ kpɑɑnugibu nɔɔgiru sueyo i nɛɛ,

bu mɛnnɑmɑ Sɑmɑrin guunɔ,

kpɑ bu wɑ dɑɑ bɛrɛtɛkɛ kɑ dɑm dɔrenɑɑ

ye yɑ wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ.

10 Bɑ ku rɑ kɑ̃ bu geɑ ko.

Mɑ bɑ ɑrumɑni gurɑmɔ kɑ dɑm kɑ tɑki,

bɑ tɑɑsimɔ ben sinɑ kpɑɑnɔ.

11 Yen sɔ̃nɑ kon de yibɛrɛbɑ bu nɑ

bu tem mɛ tɑrusi, bu ben dɑm kpeerɑsiɑ.

Kpɑ bu ben sinɑ kpɑɑnu kɔsuku.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Fɑɑbɑ ye yɑ ǹ nuku dobu mɔ

12 Wee ye nɑ mɑɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ,

nge mɛ yɑ̃ɑ kpɑro u rɑ win sɑbenun sukum wɔre gbee sunɔn nɔɔn di,

nge mɛyɑ kon bɛɛ Isirelibɑ wɔrɑ

bɛɛ be i nɑ i sɔ̃ Sɑmɑriɔ kpin yee burɑnu sɔɔ.

Kirɔbɑ

13 I swɑɑ dɑkio i nɔ

kpɑ i Yɑkɔbun bweseru kirɔ ko

i bu sɔ̃ ye nɛ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ geruɑ.

14 Nɑ nɛɛ, sɑnɑm mɛ sɔɔ, kon Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ ben durum sɔ̃.

Kon Betɛlin yɑ̃ku turɑnu kɔsuku,

kpɑ nin kɑ̃ɑnu nu bɔɔkirɑ nu wɔruku.

15 Kon bɛɛn diɑ mi i rɑ n wɑ̃ɑ yɑm susurun sɑɑ kɑ purɑn sɑɑ kɔsuku.

Kpɑ n bɛɛn sinɑ kpɑɑnu kɑm koosiɑ

ni, ni bɑ burɑru koosi kɑ suunu donnu,

kɑ sere dii gee ni nu tie.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

4

1 Bɛɛ Sɑmɑrin tɔn kurɔbu,

bɛɛ be i dimɔ i bɔriɑmɔ nge Bɑsɑnin nɑɑ gbiibi

yi yi wɑ̃ɑ Sɑmɑrin guurɔ,

i wɔnwɔndobu dɑm dɔremɔ,

i bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu tɑki dimɔ,

mɑ i bɛɛn durɔbu sɔ̃ɔmɔ bu kɑ tɑm nɑ i nɔ.

Tɛ̃, i swɑɑ dɑkio i nɔ.

2 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bɔ̃rumɔ kɑ nɛn tiin yĩsi dɛɛrɑru nɑ mɔ̀,

wee sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ bɑ koo bɛɛ kɑ bɛɛn bibun bweseru kɔkɔnu sɔre bu gɑwɑ nge swɛ̃ɛ.

3 Bɛɛn bɑɑwure u koo yɑri kururun di

kpɑ bu bɛɛ kubɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Isirelibɑn gɔ̃ru bɔbunu

4 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Isirelibɑ, i doo yɑ̃ku yee ten mi Betɛliɔ,

kpɑ i n mɑn torɑrimɔ.

I doo Giligɑliɔ,

kpɑ i n mɑn torɑrimɔ nge mɛ̀n nɔɔ i ko kpĩ.

I n bɛɛn yɑ̃kunu mɔ̀ bururu bɑɑtere,

kpɑ i n kɑ bɛɛn kɛ̃nu nɑɑmɔ sɔ̃ɔ itɑ kɑ sɔ̃ɔ itɑ.

5 I bɛɛn siɑrɑbun yɑ̃kunu koowo kɑ pɛ̃ɛ ye bɑ seeyɑtiɑ doke.

Kpɑ i tɔmbu sɔ̃ mɑ i kɛ̃nu kuɑ kɑ kĩru.

Domi yerɑ bɛɛ Isirelibɑ i kĩru bo.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Kirɔ ye yɑ kɑm kuɑ

6 N wee nɑ derɑ gɔ̃ɔrɑ duɑ bɛɛn wuu mɑrosu kpuro sɔɔ.

Mɑ i dĩɑnu biɑ bɛɛn yɛnusu kpuro sɔɔ.

Adɑmɑ kɑ mɛ, i ǹ gɔsirɑmɛ nɛn mi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

7 Nɑ yinɑ gurɑ yu nɛ ye n tie suru itɑ bu kɑ dĩɑnu gɛ̃.

Nɑ derɑ gurɑ yɑ nɑ wusu gɑsun mi.

Mɑ nɑ ǹ wure yu nɛ gɑsun mi.

Nɑ derɑ yɑ nɑ gbenu gɑnu sɔɔ.

Mɑ nɑ ǹ wure yu nɛ gɑnun mi.

Mɑ nu gberɑ.

8 Yerɑ bɛɛn wusu gɑsun tɔmbu bɑ dɑ wuu gɑgun mi

bu kɑ nim wɑ bu nɔ.

Adɑmɑ ben nim nɔru gɑ ǹ kpɑ.

Kɑ mɛ, i ǹ gɔsirɑmɛ nɛn mi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

9 Nɑ derɑ bɛɛn dĩɑnu kusenu kuɑ,

mɑ twee yi nɑ yi bɛɛn gbeɑn dĩɑnu kɑ bɛɛn dɑ̃ɑ gbɑɑnun wurusu kpuro di.

Adɑmɑ kɑ mɛ, i ǹ gɔsirɑmɛ nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinnin mi.

10 Nɑ mɑɑ bɛɛ kɛ̃si kɛ̃si bɑrɑru sure nge mɛ nɑ kuɑ Egibitiɔ.

Nɑ derɑ bɑ bɛɛn ɑluwɑɑsibɑ go tɑbu sɔɔ.

Mɑ bɑ ben dumi mwɛɛrɑ.

Nɑ derɑ i bɛɛn tɔn be bɑ gun nuburu nuɑ bɛɛn sɑnsɑniɔ.

Adɑmɑ kɑ mɛ, i ǹ gɔsirɑmɛ nɛn mi.

11 Nɑ bɛɛ surɑ nɑ kɔsukɑ nge Sodomu kɑ Gomɔrɑ ye nɑ kɑm koosiɑ.

Mɑ i kuɑ nge dɑ̃ɑ nɔɔ ge bɑ wunɑ dɔ̃ɔn di.

Adɑmɑ kɑ mɛ, i ǹ gɔsirɑmɛ nɛ, Yinni Gusunɔn mi.

12 Yen sɔ̃nɑ bɛɛ Isirelibɑ kon bɛɛ sɛɛyɑsiɑ.

Ǹ n mɛn nɑ, i n sɔɔru sɑ̃ɑ i n kɑ nɛ Gusunɔ bɛɛn Yinnin siribu mɑrɑ.

13 Domi nɛnɑ nɑ guunu mɔmɑ,

mɑ nɑ woo tɑkɑ kuɑ.

Nɑ rɑ nɛn bwisikunu tɔnu giɑsie.

Nɑ rɑ mɑɑ yɑm bururɑm gɔsie yɑm wɔ̃kuru,

kpɑ nɑ n sĩimɔ guunu wɔllɔ.

Nɛn yĩsirɑ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni.

5

Isirelibɑ, i de i gɔ̃ru gɔsiɑ

1 Bɛɛ Isirelibɑ, i swɑɑ dɑkio i nɔ gɔɔ swĩi yi nɑ mɔ̀ bɛɛn sɔ̃.

2 Bɛɛ be i wɔrumɛ temɔ nge wɔndiɑ be bɑ gu,

i ǹ mɑɑ seemɔ.

Goo sɑri wi u koo bɛɛ seeyɑ.

3 Domi Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ,

bɛɛn wuu ge gɑ tɑbu durɔbu nɔrɔbu (1.000) mɔ,

bɑ̀ n tɑbu dɑ, tɔmbu wunɔbuwɑ (100) bɑ koo wurɑmɑ.

Ge gɑ mɑɑ tɑbu durɔbu wunɔbu mɔ,

tɔmbu wɔkurɑ bɑ koo tiɑ.

I wurɑmɑ Gusunɔn mi

n sere dɑ̃kuru ko

4 Wee ye Yinni Gusunɔ u mɑɑ bɛɛ Isirelibɑ sɔ̃ɔmɔ.

U nɛɛ; ì n kĩ i n wɑ̃ɑ, wiyɑ i ko kɑsu.

5 I ku mɑɑ sɑ̃ɑru dɑ Betɛliɔ kɑ Giligɑliɔ kɑ Beri Sebɑɔ.

Domi u koo de bu Giligɑligibu yoru mwɛɛri.

Kpɑ bu Betɛligibu kɑm koosiɑ.

6-7 Bɛɛ be i rɑ gem gɔsie weesu,

kpɑ i kun mu gɑrisi gɑ̃ɑnu,

i nɑ wi, Yinni Gusunɔn mi,

kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ,

kpɑ u ku rɑɑ bɛɛ Isirelibɑ wɔri u mwɑ nge dɔ̃ɔ.

Kpɑ i goo biɑ Betɛliɔ wi u koo dɔ̃ɔ wi go.

8 Yinni Gusunɔwɑ u kperi bwese bwesekɑ kuɑ,

mɑ u yen bɑɑyere yi yen ɑyerɔ.

U rɑ yɑm wɔ̃kuru gɔsie yɑm bururɑm.

Kpɑ u de sɔ̃ɔ sɔɔ gu tĩrɑ, gu gɔsiɑ wɔ̃kuru.

U rɑ nim wɔ̃kun nim mɛnnɛ,

kpɑ u mu yɛ̃kɑnɑ tem kpuro sɔɔ.

9 Wiyɑ u rɑ dɑmgibun dɑm bue.

Kpɑ u de bu ben wusun gbɑ̃rɑnu kɔsuku.

Kɑ gem, win yĩsirɑ Yinni Gusunɔ.

10 Bɛɛ Isirelibɑ, be bɑ bɛɛ sirimɔ dee dee,

i rɑ n bu tusɑ,

kpɑ i n kɑ wi u gem gerumɔ kɔ̃ruɑ.

11 I rɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu dɑm dɔre,

i n ben gbeɑn dĩɑnu mwɛɛrimɔ kɑ dɑm.

Yen sɔ̃, i ǹ sinɑmɔ bɛɛn diɑ sɔɔ

ye i bɑnɑ kɑ kpee ni i dɑ̃kɑ.

Mɛyɑ i ǹ mɑɑ bɛɛn resɛm ye i duurɑn bii duronun tɑm nɔrumɔ.

12 Domi u bɛɛn torɑnu yɛ̃ nu kpɑ̃,

u mɑɑ yɛ̃ mɑ i durum kuɑ too.

I gemgibu nɔni sɔ̃ɔmɔ.

I nɔm birɑn kɛ̃nu mwɑɑmɔ.

Mɑ i yinɑmɔ bu sɑ̃ɑrobu ben gem wɛ̃ siri yerɔ.

13 Sɑnɑm mɛni, sɑnɑm kɔ̃sumɑ.

Yen sɔ̃, wi u lɑɑkɑri mɔ, wiyɑ u ko n nɔɔ mɑɑri.

14 I de i n geɑ mɔ̀ n kun mɔ kɔ̃sɑ.

Kpɑ i wɑ i n wɑ̃ɑ.

Nge mɛyɑ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u ko n kɑ bɛɛ wɑ̃ɑ nge mɛ i rɑ gere.

15 I kɔ̃sɑ tusio kpɑ i geɑ kĩɑ.

I de gem mu siribu di siri yerɔ.

Sɔrɔkudo Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u koo bɛɛ Isirelibɑn tɔn be bɑ tiɑrɑ wɔnwɔndu kuɑ.

16 Yen sɔ̃, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u geruɑ u nɛɛ,

tɔmbɑ koo gɔɔ wuri ko yɑm kpuro,

kpɑ bɑ n sumɔ swɛɛ sɔɔ, bɑ n mɔ̀, wee, wee!

Bɑ koo gbɑɑ wukobu sokumɑ bu gɔɔ wooru sinɑ,

kpɑ bu gɔɔ swĩigibu mɛnnɑmɑ.

17 Sɑnɑm mɛ u koo bɛɛ wɔrimɑ,

kɑ be bɑ wɑ̃ɑ gberɔ kpuro bɑ koo gɔɔ swĩwɑ.

Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔn siribun tɔ̃ru

18 Bɔ̃rurobɑ bɛɛ be i Yinni Gusunɔn siribun tɔ̃ru mɑrɑ.

Mbɑ i yĩiyɔ i wɑ tɔ̃ɔ te sɔɔ.

I n yɛ̃ mɑ tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ yɑm wɔ̃kuru, n ǹ mɔ yɑm bururɑm.

19 I ko i n sɑ̃ɑwɑ nge tɔnu wi u gbee sunɔ dukɑ suurimɔ,

mɑ u kɑ yɑɑ gɔbɑ gɑɑ yinnɑ.

Ye u duɑ win dirɔ u gɑnɑ nɛnuɑ,

mɑ wɑɑ yɑ nùn dɔmɑ.

20 Yinni Gusunɔn tɔ̃ɔ te, tɑ sɑ̃ɑwɑ yɑm wɔ̃kuru n ǹ mɔ yɑm bururɑm.

Tɑ tĩriwɑ niki niki, yɑm bururɑm sɑri.

Sɑ̃ɑ te Yinni Gusunɔ u tusɑ

21 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, u bɛɛn tɔ̃ɔ bɑkɑ ni i rɑ nùn diiye tusɑ.

U ǹ mɑm mɑɑ kĩ u bɛɛn mɛnnɔsun woo nɔ.

22 Ì n nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ kɑ mɑɑ kɛ̃nu,

u ku rɑ nu mwɛ.

Mɛyɑ u ku rɑ mɑɑ bɛɛn siɑrɑbun yɑ̃kunu mɛɛri

ni i rɑ ko kɑ yɑɑ sɑbe ni nu gum mɔ.

23 I kɑ bɛɛn womusun wɔkinu doonɔ win bɔkun di.

U ǹ mɑɑ kĩ u bɛɛn mɔrɔkunun wurenu nɔ.

24 Adɑmɑ i de gem mu n wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ,

mu n kokumɔ nge nim mɛ mu ku rɑ kpe.

25 Bɛɛ Isirelibɑ, i kɑ kuɑ wɔ̃ɔ weeru gbɑburu sɔɔ, i nùn yɑ̃kunu kɑ kɛ̃nu kuɑre nge mɛ? 26 Bũu wi bɑ mɔ̀ Sɑkutu wi i gɑrisi bɛɛn sunɔ kɑ sere kperɑ ye i sɑ̃ɑmɔ i mɔ̀ Kewɑni, i nin bwɑ̃ɑroku ni i tii kuɑ sɔɔre nge mɛ i sɔɔwɑ gisɔ? Bɛɛn tii i yɛ̃ mɑ i ǹ koore mɛ.

27 Yen sɔ̃, u koo de bu bɛɛ yoru mwɛɛri

bu kɑ dɑ sere Dɑmɑsin berɑ giɔ.

Wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u yeni geruɑ.

6

Bɑ koo Isirelibɑ kpeerɑsiɑ

1 Bɔ̃rurobɑ bɛɛ be i wɑ̃ɑ Siɔniɔ bɔri yɛndu sɔɔ,

kɑ bɛɛ be i sɔ̃ Sɑmɑrin guurɔ kɑ toro sindu.

Mɑ i tɑmɑɑ i sɑ̃ɑ bwese te tɑ kpɑ̃ɑru bon wirugibu.

Mɑ Isirelibɑ bɑ somiru mɑrɑ bɛɛn min di.

2 I doo Kɑlinɛɔ i wɑ.

Min di, kpɑ i dɑ Hɑmɑtiɔ wuu bɔkɔ gen mi.

Kpɑ i sɑrɑ i dɑ Gɑtiɔ Filisitibɑn temɔ.

Ben wuu si, su bɛɛ Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑn wusu geɑ turɑ?

Ben tem mɛ, mu bɛɛn tem kpɑ̃ɑru turɑ?

3 Wee i ǹ kĩ wɑhɑlɑn tɔ̃ru tu bɛɛ nɑɑwɑ.

Mɑ i sere tii dɑɑ kɔ̃sɑ gɑwemɔ.

Mɑ yɑ bɑndu dii bɛɛn suunu sɔɔ.

4 Mɑ i kpĩ sɑu kpin yee burɑnu sɔɔ, nì bɑ burɑru kuɑ kɑ suunu donnu.

I tii yɑ̃ɑ kpɛmminu kɑ nɑɑ kpɛmi yi yi gum mɔ gɔsiɑmmɛ gɔ̃sun di i temmɔ.

5 I mɔrɔkunu soomɔ i womusu mɔ̀ bwisikunu sɑriru sɔɔ.

Mɑ i tɑmɑɑ i nin soberu yɛ̃wɑ nge Dɑfidi.

6 I tɑm nɔrumɔ kɑ nɔri bɛkɛ.

I tii gum turɑregim sɑwɑmɔ.

Mɑ i ǹ nuki sɑnkire yèn sɔ̃ bɛɛn bweseru tɑ koo kɑm ko.

7 Yen sɔ̃nɑ bɑ koo gbi bu bɛɛ yoru mwɛɛri bu kɑ doonɑ

kpɑ bɛɛn nuku dobun kuuki kɑ bɛɛn tɔ̃ɔ bɑkɑ dim mu kpe.

Sɑmɑri yɑ koo kɑm ko

8 Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u bɔ̃ruɑ kɑ win tiin wɑ̃ɑru u nɛɛ,

u ǹ bɛɛ Isirelibɑn tii suɑbu kĩ.

U mɑɑ bɛɛn sinɑ kpɑɑnu tusɑ.

U koo de bu Sɑmɑri mwɑ kɑ ye yɑ wɑ̃ɑ ye sɔɔ kpuro.

9 Tɔmbu wɔkuru bɑ̀ n tie yɛnu gɑgu sɔɔ, bɑ koo gbiwɑ. 10 Goo ù n win tɔnun goru suɑ yɛnun di u kɑ yɑrɑ u dɔɔ u dɔ̃ɔ mɛni, u koo wi u wɑ̃ɑ yɛnu sɔɔwɔ bikiɑ u nɛɛ, goo mɑɑ tie u wɑ̃ɑ kɑ wunɛ?

Kpɑ yɛ̃ro u nùn wisi u nɛɛ, goo sɑri.

Kpɑ wini u nɛɛ, ɑ mɑrio. N ǹ weenɛ su Gusunɔn yĩsiru siɑ sɑɑ yeni sɔɔ kpɑ u sun sĩiremɑ.

11 Domi Yinni Gusunɔ u woodɑ yeni wɛ̃ u nɛɛ,

u koo yɛnusu kpuro kɔsukuwɑ, bɑkɑsu kɑ piiminu.

Nɑsɑrɑ kɑm

12 Bɑ rɑ dumi yɑkie kpee sɑɑrɑ wɔllɔ?

Bɑ rɑ kɑ nɛɛ wuku mi?

Adɑmɑ wee bɛɛ i gem gɔsiɑ dɛ̃ɛ.

Mɑ i geɑ gɔsiɑ gɑ̃ɑ sosurɑnu.

13 Bɛɛ i nuku dobu mɔ̀ kɑm sɔɔ, mɑ i gerumɔ i mɔ̀, bɛɛn tiin dɑmɑ i kɑ nɑsɑrɑ wɑ. 14 Yen sɔ̃nɑ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ, u koo de bwese tukuru gɑru tu bɛɛ seesi. Kpɑ tu bɛɛ dɑm dɔre sɑɑ Hɑmɑtin duu yerun di sere n kɑ dɑ nim torɑɔ ye yɑ wɑ̃ɑ gbɑburun berɑ giɑ mi gɑ̃ɑnu ku rɑ kpi.

7

Amɔsun kɑ̃siru sɔɔ,

u twee wɑ yi tɛrie

1 Wee ye Yinni Gusunɔ u derɑ nɑ wɑ kɑ̃siru sɔɔ. Tweeyɑ u derɑ yi kɔwɑrɑ dɑbi dɑbinu sɑnɑm mɛ yɑkɑsu kpɑrɑm wee si sinɑ boko u rɑɑ bɔɔrɑ win yɑɑ sɑbenun sɔ̃. 2 Sɑnɑm mɛ yi tem min yɑkɑ si kpuro di, yerɑ nɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ, ɑ suuru koowo. Amɔnɑ Yɑkɔbun bweseru tɑ ko n kɑ wɑ̃ɑ. Domi tɑ ǹ mɑɑ dɑm mɔ.

3 Mɑ Yinni Gusunɔ u gɔ̃ru gɔsiɑ kɔ̃sɑ yen di. U nɛɛ, yeni yɑ ǹ mɑɑ koorɑmɔ.

Amɔsu u mɑɑ dɔ̃ɔ wɑ

win kɑ̃siru sɔɔ

4 Wee ye Yinni Gusunɔ u mɑɑ derɑ nɑ wɑ kɑ̃siru gɑru sɔɔ. U nɛɛ, u koo tɔmbu sɛɛyɑsiɑ kɑ dɔ̃ɔ. Kpɑ u de dɔ̃ɔ wi, u nim mɛ mu wɑ̃ɑ tem sɔɔwɔ gberɑsiɑ kpɑ u Isirelibɑn tem kpuro di. 5 Mɑ nɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ, ɑ ye yɔ̃rɑsio. Amɔnɑ Yɑkɔbun bweseru tɑ ko n kɑ wɑ̃ɑ. Domi tɑ ǹ dɑm mɔ.

6 Mɑ Yinni Gusunɔ u gɔ̃ru gɔsiɑ kɔ̃sɑ yen di u nɛɛ, yenin tii yɑ ǹ mɑɑ koorɑmɔ.

Amɔsu u nifoo wɑ

win kɑ̃siru sɔɔ

7 Wee ye nɑ mɑɑ wɑ kɑ̃siru gɑru sɔɔ. Nɑ Yinni Gusunɔ wɑ u yɔ̃ gɑnɑɔ mɑ u nifoo nɛni. 8 Mɑ u mɑn bikiɑ u nɛɛ, mbɑ nɑ wɑɑmɔ mi.

Nɑ nùn wisɑ nɑ nɛɛ, nifoo.

Mɑ u mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, nifoowɑ kon kɑ nɛn tɔmbu Isirelibɑ yĩire nge gɑnɑ. Nɑ ǹ mɑɑ bu suuru kuɑmmɛ.

9 Kon ben sikɑdo Isɑkin bũu turɑnu kɔsuku,

kpɑ n Isirelin sɑ̃ɑ yenu suriri,

kpɑ n Yeroboɑmun bɑndu surɑ kɑ tɑkobi

n tu kpeerɑsiɑ.

Amɔsu kɑ yɑ̃ku kowo Amɑsiɑ

10 Yerɑ Amɑsiɑ Betɛlin yɑ̃ku kowo u Yeroboɑmu Isirelibɑn sinɑ boko gɔriɑ u nɛɛ, wee Amɔsu u nun seesimɔ Isirelibɑn suunu sɔɔ. Win gɑri yi u mɑɑ geruɑ mi, yi tɔmbu kpuro burisinɑ. 11 Domi u nɛɛ,

wunɛ Yeroboɑmu, bɑ koo nun gowɑ tɑbu sɔɔ kɑ tɑkobi.

Kpɑ bu Isirelibɑ yoru mwɛɛri ben tem di

bu kɑ dɑ mi n tomɑ.

12 Yen biruwɑ Amɑsiɑ u nɑ Amɔsun mi, u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Gusunɔn sɔmɔ wunɛ, ɑ doo Yudɑn tem giɑ, kpɑ ɑ n wunɛn gɑri yi mɔ̀ mi, ɑ kɑ wɑ ɑ n dimɔ. 13 Adɑmɑ ɑ ku mɑɑ Gusunɔn gɑri gere Betɛli mi, domi yɑ sɑ̃ɑwɑ sinɑ boko kɑ Isirelibɑ kpuron sɑ̃ɑ yeru.

14 Mɑ Amɔsu u nùn wisɑ u nɛɛ, nɑ ǹ sɑ̃ɑ Gusunɔn sɔmɔ. Nɑ ǹ mɑɑ Gusunɔn sɔmɔn bɔ̃ɔ. Nɛ, yɑ̃ɑ kpɑrowɑ. Sikɑmɔrewɑ* nɑ rɑ yewe. 15 Yerɑ Yinni Gusunɔ u mɑn gɔsɑ sɑnɑm mɛ nɑ yɑ̃ɑnu kpɑrɑmɔ. U mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, n doo n win tɔmbu Isirelibɑ win gɑri sɔ̃. 16 Tɛ̃, ɑ swɑɑ dɑkio ɑ Yinni Gusunɔn gɑri nɔ. Wunɛ Amɑsiɑ, wunɛ wi ɑ nɛɛ, n ku Isirelibɑ Gusunɔn gɑri sɔ̃. 17 Wee ye Yinni Gusunɔ u geruɑ. U nɛɛ,

wunɛn kurɔ u koo sɑkɑrɑru ko wuu sɔɔ,

kpɑ bu wunɛn bibu go tɑbu sɔɔ,

kpɑ bu wunɛn gberu bɔnu ko,

domi wunɛn tii kɑɑ gbi tem tukumɔ mi n tomɑ,

mi bɑ koo kɑ Isirelibɑ dɑ bu yoru di.

8

Amɔsu u bireru wɑ win

kɑ̃siru sɔɔ tɑ dɑ̃ɑ mɑrum yibɑ

1 Wee ye Yinni Gusunɔ u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔsi kɑ̃si teni sɔɔ. Nɑ dɑ̃ɑ mɑrum wɑ bireru sɔɔ mɛ mu ye. 2 Mɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, mbɑ nɑ wɑɑmɔ mi.

Nɑ nùn wisɑ nɑ nɛɛ, dɑ̃ɑ mɑrumɑ nɑ wɑ mɛ mu ye.

Yerɑ u mɑɑ mɑn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

sɑɑ yɑ turɑ u kɑ win tɔmbu Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ.

U ǹ mɑɑ bu suuru kuɑmmɛ.

3 U mɑɑ nɛɛ, yen tɔ̃ɔ te,

sinɑ kpɑɑrun womusu koo gɔsiɑ nuku sɑnkirɑnun womusu.

Kpɑ tɔn dɑbinun gonu nu n tɛrie bɑɑmɑ.

Kpɑ yɑm mu n mɑɑri sɔ̃ɔ sɔ̃ɔ.

Bɑ koo Isirelibɑ sɛɛyɑsiɑ

4 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i swɑɑ dɑkio bɛɛ be i sɑ̃ɑrobu dɑm dɔremɔ.

Mɑ i bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbu kɑm koosiɑmɔ.

5 I mɔ̀, dommɑ suru kpɑon tɔ̃ɔ bɑkɑrɑ koo kpe.

Kpɑ su wɑ su bɛsɛn ɑlikɑmɑ dɔrɑ.

Dommɑ tɔ̃ɔ wɛ̃rɑrugirɑ koo kpe,

kpɑ su wɑ su bɛsɛn birɑnu wukiɑ.

Sɑ ko sɑkɑku kɑwɑ,

kpɑ su yen gobi sosi.

Sɑ ko kilo gɔsiɑ su kɑ tɔmbu gbɛni.

Kpɑ su doo sĩinu dɔrɑ.

6 Sɑ ko wɔnwɔndobu dwe kɑ gobi,

kpɑ su sɑ̃ɑrobu kɑ bɑrɑnun gobi kɔsinɑ.

7 Nɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ bɔ̃ruɑ kɑ nɛn tiin yĩsiru nɑ nɛɛ,

nɑ ǹ bɛɛ Isirelibɑ kɔ̃sɑ ye i kuɑ duɑrimɔ.

8 Bɛɛn tem mu koo yĩiri,

kpɑ bɛɛ nɛn tɔmbu i n gɔɔ wooru sɔ̃.

Tem mɛ kpuro mu koo kuke

kpɑ mu sure nge Egibitin dɑɑrun nim.

9 Yen tɔ̃ɔ te, nɛ, Yinni Gusunɔ kon de sɔ̃ɔ u du sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ

kpɑ yɑm mu tĩrɑ.

10 Kon bɛɛn tɔ̃ɔ bɑkɑnu gɔsiɑ nuku sɑnkirɑnu,

kpɑ bɛɛn womusu su n sɑ̃ɑ weeweenu.

Kpɑ bɛɛn bɑɑwure u sɑɑkibɑ doke u n wii pɔɔru pote nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

Kon de tɔmbu bɑ n nuki sɑnkire tem mɛ sɔɔ

nge be bɑ ben bii teereru bie.

Tɔ̃ɔ te, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɔni swɑ̃ɑrugiru.

11 Wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ.

Nɑ nɛɛ, kon de gɔ̃ɔru tu du tem mɛ sɔɔ.

N ǹ mɔ dĩɑnun gɔ̃ɔru, n ǹ mɑɑ mɔ nim nɔru.

Adɑmɑ nɛn gɑrin gɔ̃ɔru kɑ yin nim nɔruwɑ i ko i n mɔ.

12 I ko i n yɑrinɛwɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ,

sɑɑ mɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di n kɑ dɑ sɔ̃ɔ yɑri yerɔ,

i n bɔsu bɑɑmɑ, i n kɑsu i nɛn gɑri nɔ.

Adɑmɑ i ǹ wɑsi i yi nɔ.

13 Sɑɑ ye sɔɔ, bɛɛn wɔndiɑ burɔbu kɑ bɛɛn ɑluwɑɑsibɑ bɑ koo gbi nim nɔrun sɑɑbu.

14 Be bɑ bɔ̃rumɔ kɑ Sɑmɑrigibun bũnun yĩsiru bɑ mɔ̀,

kɑ bũu wi u wɑ̃ɑ Dɑnuɔn wɑ̃ɑru,

ǹ kun mɛ kɑ sɑ̃ɑ te bɑ mɔ̀ Beri Sebɑɔ,

be kpurowɑ kon de bu wɔruku,

kpɑ bu kpɑnɑ bu se.

9

Yinni Gusunɔ

u koo tɔmbu siri

1 Amɔsu, u Yinni Gusunɔ wɑ u yɔ̃ sɑ̃ɑ yerun yɑ̃ku yerɔ. Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, u sɑ̃ɑ yerun gberebɑ soowo sɑɑ ben wɔllun di kpɑ tem mu diiri,

kpɑ bu wɔruku bu tɔn be bɑ wɑ̃ɑ mi kpuron winu kɔsuku.

Kpɑ wi, Yinni Gusunɔ u de bu be bɑ tie go tɑbu sɔɔ kɑ tɑkobi.

Bɑɑ ben goo kun kpɛ̃ u kisirɑ u doonɑ.

2 Bɑɑ bɑ̀ n kukuɑ gɔriɔ, win nɔmu gɑ koo bu yɑrɑmɑ.

Bɑɑ bɑ̀ n yɔɔwɑ wɔllɔ, u koo bu sɑrɑsiɑmɑ.

3 Bɑ̀ n dɑ bɑ kukuɑ guu te bɑ mɔ̀ Kɑɑmɛlin wii kpiirɔ, u koo bu kɑsu,

kpɑ u bu mwɑ.

Bɑ̀ n numɑ nim wɔ̃kun sɔɔwɔ,

u koo de wɑɑ bɑkɑ yu bu dwɛ̃ɛ migum.

4 Ben yibɛrɛbɑ bɑ̀ n mɑɑ bu yoru mwɛɛrɑ,

u koo de yibɛrɛ be, bu bu go kɑ tɑkobi.

U ko n bu nɔni girɑriwɑ,

kpɑ u bu kɔ̃sɑ kuɑ, n ǹ mɔ geɑ.

5 Mɑ Amɔsu u nɛɛ,

Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u tem bɑbɑ,

mɑ mu kɔsikirɑ.

Mɑ mɛn tɔmbu kpuro bɑ gɔɔ wooru sɔ̃.

Mɛ kpuro mu kukumɔ,

mɑ mu suremɔ

nge Egibitin dɑɑ bɑkɑ te bɑ mɔ̀ Nilun nim.

6 U win wɑ̃ɑ yeru bɑnɑ wɔllɔ,

mɑ u derɑ wɔllɑ kuɑ tem girum kpɛɛru.

U nim wɔ̃kun nim mɛnnɑ,

mɑ u mu yɛ̃kɑ tem sɔɔ.

Win yĩsirɑ Yinni Gusunɔ.

Tɑɑrɛgibun siribu

7 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

bɛɛ Isirelibɑ, i ǹ Etiopigibu kere nɛn nɔni sɔɔ.

Geemɑ, nɑ bɛɛ yɑrɑ Egibitin tem di.

Adɑmɑ nɑ mɑɑ Filisitibɑ yɑrɑ Kɑfitorin di.

Mɑ nɑ mɑɑ Sirigibu yɑrɑ Kirin di.

8 Wee, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ Isirelibɑn bɑndu nɔni girɑri,

domi tɑ torɑ.

Kon tu kpeerɑsiɑwɑ hɑnduniɑ sɔɔ.

Adɑmɑ n ǹ mɔ Isirelibɑ kpurowɑ kon kpeerɑsiɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

9 Wee, kon nɛn woodɑbɑ wɛ̃,

kpɑ n Isirelibɑ sĩire

bwese tukunun suunu sɔɔ

nge mɛ bɑ rɑ dobi sĩire,

bɑɑ yen bin teeru tɑ kun kɑ wɔrɑ.

10 Nɛn tɔn be bɑ durum mɔ̀,

mɑ bɑ gerumɔ bɑ mɔ̀,

nɑ ǹ bu nɔni swɑ̃ɑru suremɔ,

bɑ koo be kpuro gowɑ tɑbu sɔɔ.

Isirelibɑn tem koo wurɑmɑ

nge yellu

11 Tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ kon Dɑfidin bɑndu seeyɑ

te tɑ sɑ̃ɑ nge yɛnu ge gɑ bɑnsu kuɑ.

Kon tu sɔmɛ, kpɑ tu se tu wurɑmɑ nge yellu.

12 Kpɑ bu wɑ bu Edɔmubɑn tem kɑ bwese tuku ni nu rɑɑ mɑn sɑ̃ɑmɔn tem mwɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ kon yeni ko.

13 Wee sɑɑ yɑ sisi yè sɔɔ bɑ̀ n gɑ̃, n ǹ tɛɛmɔ bu kɑ kpɑm duure.

Bɑ̀ n resɛm duurɑ, n ǹ tɛɛmɔ bu kɑ ye gɑmɑ.

Bɑɑ kɑ guunu wɔllɔ resɛm yɑ koo kpiwɑ

yɑ n tɛrie bu kɑ tɑm ko.

14 Kon nɛn tɔmbu Isirelibɑ yɑkiɑ yorun di.

Kpɑ bu wure bu wuu si su rɑɑ bɑnsu kuɑ seeyɑ

bu sinɑ mi.

Bɑ koo resɛmbɑ duure,

kpɑ bu yen tɑm nɔ.

Bɑ koo dɑ̃ɑ gbɑɑnu ko,

kpɑ bu yen mɑrum di.

15 Kon den bu girɑwɑ n sire dim dim nge dɑ̃ɑ,

bɑ n wɑ̃ɑ ben temɔ mɛ nɑ bu wɛ̃ mi.

Goo kun mɑɑ bu wukɑmɔ mɛ sɔɔn di.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

* 7:14 sikɑmɔre - Yɑ sɑ̃ɑ dɑ̃ɑ tèn binu bɑ rɑ di.

Abudiɑsi

ABUDIASI

Bɑ ǹ yɛ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ sɑnɑm mɛ Abudiɑsi wi, u win sɔmburu kuɑ. Adɑmɑ Yudɑbɑn temɔwɑ u Gusunɔn gɑri geruɑ Edɔmubɑn sɔ̃. Edɔmu be, bɑ sɑ̃ɑwɑ Esɑun bibun bweseru. Bɑ rɑ n Isirelibɑ tusɑwɑ bɑɑ mɛ sikɑdo turowɑ bɑ mɔ. Bɑ yinɑ Isirelibɑ bu kpe kɑ ben temɔ sɑnɑm mɛ bɑ wee Egibitin di. Yen biru, bɑ rɑ mɑm Isirelibɑ wɔrɑɑ dewɑ bu ben yɑ̃nu gurɑ. Yen sɔ̃nɑ Abudiɑsi u bu sɔ̃ɔwɑ mɑ bɑ koo ben torɑnun ɑre wɑ. Domi Gusunɔ u koo bu siri.

Tire ten kpunɑɑ

1. Sɛɛyɑsiɑ bi Gusunɔ u koo Edɔmugibu ko, nɑɑsu 1n di sere nɑɑsu 5.

2. Yinni Gusunɔn siribun tɔ̃ru, nɑɑsu 6n di sere nɑɑsu 21.

1

1 Gɑri wee yi Yinni Gusunɔ u nɛɛ, Abudiɑsi u gere Edɔmubɑn sɔ̃.

Yinni Gusunɔ u sɔmɔ gɔrɑ bwese tukunun suunu sɔɔ u nɛɛ,

nu seewo nu Edɔmubɑ tɑbu wɔri.

Edɔmubɑ bɑ koo kɑm ko

2 Yinni Gusunɔ u Edɔmubɑ sɔ̃ɔwɑ sɑɑ Abudiɑsin nɔɔn di u nɛɛ,

bɛɛ Edɔmubɑ, kon bɛɛ ko bwese dɑm sɑrirugiru bwesenu kpuro sɔɔ.

Tɔmbu kpuro bɑ koo bɛɛ gɛm.

3 Wee bɛɛn tii suɑbu bɛɛ nɔni wɔ̃kuɑ,

mɑ i sɔ̃ kpee bɑɑbɑ sɔɔ

mì goo kun kpɛ̃ u bɛɛ nɑɑ turi.

Mɑ i tii sɔ̃ɔmɔ i mɔ̀,

wɑrɑ u koo sun surɑ minin di.

4 Yen sɔ̃, i n yɛ̃ mɑ bɑɑ ì n dɑ sere mi gunɔ bɑkeru tɑ ten sokuru mɔ,

ǹ kun mɛ, i duɑ kperiɔ i bɛɛn wɑ̃ɑ yenu kuɑ mi,

kon bɛɛ sɑrɑsiɑmɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

5 Gbɛnɔbu bɑ̀ n nɑ bɑ bɛɛ wɔri subɑru sɔɔ wɔ̃kuru,

bɑ koo bɛɛn yɑ̃nu gurɑwɑ.

Bɑ̀ n bɛɛn resɛm gbeɑ wɔri,

bɑ koo ye sɔriwɑ,

kpɑ bu bɛɛ fiiko deriɑ.

6 Adɑmɑ bɛɛ Esɑun bibun bweseru,

yibɛrɛbɑ bɑ koo bɛɛn ɑrumɑni gurɑ,

bɑɑ kɑ bɛɛn dukiɑ ye yɑ beruɑ.

7 Be i rɑɑ kɑ nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ, bɑ koo bɛɛ tɔnu kɑndu kuɑ,

kpɑ bu bɛɛ girɑ sere bɛɛn tem nɔɔ burɑ yerɔ.

Be bɑ rɑɑ sɑ̃ɑ bɛɛn bɔrɔbɑ, bɑ koo bɛɛ dɑm dɔre.

Kɑ be i rɑ rɑɑ di sɑnnu, bɑ koo bɛɛ yinɑ bɛriɑ.

Adɑmɑ i ǹ ye tubumɔ.

8 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛɛ,

nɛn mɔrun tɔ̃ru sɔɔ, kon bwisigibu kpeerɑsiɑ Edɔmun tem sɔɔ,

kpɑ n lɑɑkɑrigibu go.

9 Bɛɛ Temɑgibu, bɛɛn tɑbu kowobu bɑ koo burisinɑ

kpɑ bu be kpuro go.

Yèn sɔ̃ bɑ koo Edɔmubɑ

sɛɛyɑsiɑ

10 Bɛɛ Edɔmubɑ, wee i bɛɛn mɛro bisibu Yɑkɔbun bweseru mwɛɛrɑ i go.

Yen sɔ̃, i ko i sekuru wɑ.

I ko i kɑm kowɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

11 Domi i wɑ̃ɑ mi sɑnɑm mɛ yibɛrɛbɑ bɑ Isirelibɑ tɑbu kɑmiɑ

mɑ bɑ duɑ ben wusɔ.

Mɑ bɑ ben yɑ̃nu gurɑ Yerusɑlɛmuɔ bɑ tɛtɛ toosi.

Bɛɛn tii i sɑ̃ɑ nge yibɛrɛ be.

12 Bɛɛ Edɔmubɑ, n ǹ dɑɑ weenɛ i bɛɛn mɛro bisibu Yudɑbɑ mɛɛri kɑ nuku dobu

sɑnɑm mɛ bɑ nɔni sɔ̃ɔre.

N ǹ dɑɑ weenɛ i nuku dobu ko

ǹ kun mɛ i bu wɔmɛ sɑnɑm mɛ bɑ nuki sɑnkire.

13 Bɛɛ Edɔmubɑ, n ǹ dɑɑ weenɛ i du nɛn tɔmbun wuuɔ

sɑnɑm mɛ yibɛrɛbɑ bɑ gu kpeerɑsiɑ.

N ǹ dɑɑ weenɛ i gen bɑnsu mɛɛri kɑ nuku dobu.

N ǹ dɑɑ weenɛ i gen dukiɑ gurɑ i tii koosi.

14 N ǹ dɑɑ weenɛ i yɔ̃rɑ swɑɑ yinnɑ yerɔ

i ben be bɑ duki mɔ̀ mwɛɛri i go,

ǹ kun mɛ i bu mwɑ i yibɛrɛbɑ nɔmu sɔndiɑ nɔni swɑ̃ɑ te sɔɔ.

15 Domi sɑɑ yɑ turuku kuɑ

yè sɔɔ Yinni Gusunɔ u koo bwesenu kpuro siri.

Sɑɑ ye sɔɔ, bɑ koo bɛɛ kuɑ nge mɛ i gɑbu kuɑ.

Kɔ̃sɑ ye i kuɑ mi, yɑ koo wɔriwɑ bɛɛn wiru wɔllɔ.

Isirelibɑ

bɑ koo Edɔmubɑ mɔru kɔsie

16 Bɛɛ Isirelibɑ, i nɛn mɔru ye nɑ kɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑ nɔrɑ

nɛn guu dɛɛrɑrun wɔllɔ.

Mɛyɑ bwese ni nu tie, nu ǹ kpɛ̃ nu ye nɔ nu kpe.

Nu ko n ye nɔrumɔwɑ sere yu kɑ nu go

kpɑ nu kpeerɑ mɑm mɑm.

17 Sɑɑ ye sɔɔ, Siɔni koo mɑɑ ko nɛ Gusunɔn guu dɛɛrɑru.

Be bɑ yɑrɑ tɑbun di Yɑkɔbun bweseru sɔɔ bɑ koo fɑɑbɑ wɑ mi,

kpɑ bu ben tem mwɑ be bɑ rɑɑ mu mwɑn nɔmɑn di.

18 Yɑkɔbun bibun bweseru kɑ Yosɛfun bibun bweserɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge dɔ̃ɔ.

Bɑ koo Esɑun bweseru dɔ̃ɔ mɛniwɑ nge yɑkɑsu.

Bɑ koo bu dɔ̃ɔ mɛniwɑ mɑm mɑm, bɑ ǹ goo derimɔ mi.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Isirelibɑ bɑ koo wure

bu be bɑ bu sikerenɛn tem mwɑ

19 Yudɑ be bɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ bɑ koo Edɔmubɑn tem mɛ mwɑ. Be bɑ wɑ̃ɑ wɔwɑɔ, bɑ koo Filisitibɑn tem kɑ Sɑmɑrigim kɑ Efɑrɑimugim mwɑ, kpɑ Bɛnyɑmɛɛbɑ bu mɑɑ Gɑlɑdin tem mwɑ.

20 Isirelibɑn tɑbu kowo be bɑ rɑɑ kpikiru suɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di, bɑ koo Kɑnɑnibɑn tem mwɑ sere n kɑ dɑ Sɑrepɑtɑɔ. Yerusɑlɛmugii be bɑ mɑɑ kpikiru dɑ Sefɑrɑdiɔ, bɑ koo wuu si su wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ mwɑ. 21 Kɑ nɑsɑrɑwɑ bɑ koo Siɔnin guuru yɔ. Min diyɑ bɑ ko n Edɔmubɑ kpɑre.

Kpɑ Yinni Gusunɔ u n bɑndu dii!

Yonɑsi

1

2

3

4

YONASI

Tɔn dɑbirɑ tɑ Yonɑsin gɑri yɛ̃. Yonɑsi u ǹ kɑ Gusunɔn sɔmɔ goo weenɛ. Domi Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔsi mɑ hɑnduniɑgibu kpurowɑ u kĩ, n ǹ mɔ Isirelibɑ tɔnɑ. Yen sɔ̃nɑ u nùn gɔrɑ u dɑ u Ninifugibu wɑɑsu kuɑ bu kɑ gɔ̃ru gɔsiɑ. Adɑmɑ Yonɑsi u yinɑ. Domi Ninifugii be, bɑ sɑ̃ɑwɑ Isirelibɑn yibɛrɛ kpokobɑ. Adɑmɑ Gusunɔ u nùn tilɑsi kuɑ u kɑ dɑ.

Tire ten gɑri yi sun gɔ̃ru gɔsiɑbun ɑrufɑɑni sɔ̃ɔmɔ. Yesu u Yonɑsin gɑri yi suɑ u kɑ win seebu gɔrin din gɑri tubusiɑ, Mɑteu 12:38-42.

Tire ten kpunɑɑ

1. Yonɑsin mɛm nɔɔbu sɑriru, wiru 1.

2. Yonɑsin kɑnɑru, wiru 2.

3. Yonɑsin wɑɑsu Ninifuɔ, wiru 3.

4. Gusunɔn durom Ninifugibun sɔ̃, wiru 4.

1

Yonɑsi u kookɑri kuɑ

u kɑ Gusunɔ dukɑ suuri

1 Sɔ̃ɔ teeru, Yinni Gusunɔ u Yonɑsi, Amitɑin bii sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 Yonɑsi, ɑ seewo ɑ dɑ Ninifu wuu mɑro bɔkɔ gen mi. Kpɑ ɑ nɔɔgiru suɑ ɑ bu gerusi. Domi ben nuku kɔ̃suru tɑ bɑndɑ sere tɑ mɑn girɑri.

3 Adɑmɑ Yonɑsi u seewɑ u dukɑ suɑ u Tɑɑsisin swɑɑ wɔri, u wɑ u kɑ Yinni Gusunɔ tondɑ. Mɑ u dɑ Yɑfoɔ u goo nimkuu duɑ. Mɑ u yen dɑɑbun gobi kɔsiɑ. Nge mɛyɑ u kɑ Tɑɑsisin swɑɑ wɔri wi kɑ tɔn be bɑ dɔɔ Tɑɑsisi mi sɑnnu u wɑ u kɑ Yinni Gusunɔ tondɑ.

4 Adɑmɑ Yinni Gusunɔ u derɑ woo bɔkɔ gɑ seewɑ nim wɔ̃ku gen mi. Mɑ n sɑ̃ɑre goo ge, gɑ koo nim diirɑ. 5 Be bɑ goo ge tɛmɑmɔ, bɑ bɛrum soorɑ. Mɑ ben bɑɑwure u win bũu soku. Mɑ bɑ goo gen sɔmunu kɑwɑ bɑ sure nim wɔ̃kuɔ gen bunum mu kɑ kɑɑrɑ. Adɑmɑ Yonɑsi u dɑ u kpĩ u dò mɑm mɑm sere goo gen sɔɔwɔ. 6 Mɑ goo gen tɛmɔ tɔnwero u susi u Yonɑsi yɑmiɑ u nùn bikiɑ u nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ dò. A seewo ɑ wunɛn bũu soku. Sɔrɔkudo u koo sun yɑɑyɑ kpɑ sɑ kun kɑm kue.

7 Mɑ bɑ gerunɑ bɑ nɛɛ, i nɑ su tubu tubu ko kpɑ su kɑ giɑ wìn sɔ̃ kɔ̃sɑ yeni yɑ sun deemɑ.

Yerɑ bɑ tubu tubu ye kuɑ. Mɑ yɑ Yonɑsi di. 8 Yerɑ bɑ nùn bikiɑ bɑ nɛɛ, ɑ sun sɔ̃ɔwɔ wi u sun kɔ̃sɑ yeni kpɑremɔ. Mɑn diyɑ ɑ wee. Amɔnɑ wunɛn yĩsiru. Bwese terɑ̀ ɑ sɑ̃ɑ. Sɔmbu teren sɔ̃nɑ ɑ wɑ̃ɑ mini.

9 Mɑ Yonɑsi u bu wisɑ u nɛɛ, nɑ sɑ̃ɑwɑ Heberu. Yinni Gusunɔwɑ nɑ rɑ sɑ̃ wi u wɔllu kɑ tem kɑ nim wɔ̃ku tɑkɑ kuɑ.

10-11 Yerɑ tɔn be, bɑ nɑndɑ ye bɑ giɑ mɑ Yonɑsi u Yinni Gusunɔ dukɑ suurimɔwɑ domi win tii u bu sɔ̃ɔwɑ mɛ. Mɑ bɑ nùn bikiɑ bɑ nɛɛ, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ kuɑ mɛ. Amɔnɑ sɑ ko nun kuɑ nim mɛ, mu kɑ kpunɑ.

N deemɑ nim mɛ, mu seemɔ mu dɔɔwɑ. 12 Mɑ u bu wisɑ u nɛɛ, i mɑn suo i kpɛ̃ɛ nim wɔ̃ku ge sɔɔ. Sɑɑ yerɑ nim mɛ, mu koo mɑri. Domi nɑ yɛ̃ mɑ nɛn sɔ̃nɑ woo bɔkɔ geni gɑ seewɑ.

13 Kɑ mɛ, goo tɛmɔ be, bɑ seewɑ bɑ hɑniɑ mɔ̀ bu kɑ turi nim mɛn goorɔ. Adɑmɑ bɑ kpɑnɑ. Domi nim mɛ, mu seewɑwɑ. 14 Yerɑ bɑ Yinni Gusunɔ sokɑ bɑ nɛɛ, Yinni Gusunɔ, ɑ ku sun kpeerɑsiɑ tɔnu winin wɑ̃ɑrun sɔ̃. A ku sun wi u kun sun gɑ̃ɑnu kuen yɛm sɔbi. Domi ɑ rɑ kowɑ ye ɑ kĩ.

15 Yerɑ bɑ Yonɑsi suɑ bɑ kpɛ̃ɛ nim wɔ̃ku ge sɔɔ. Sɑɑ yerɑ gɑ kpunɑ sɛ̃ɛ. 16 Yerɑ tɔn be, bɑ Yinni Gusunɔ nɑsiɑ, bɑ nùn yɑ̃kuru kuɑ. Mɑ bɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ mɑ wiyɑ bɑ koo sɑ̃.

2

Yonɑsin kɑnɑru

swɑ̃ɑn nukurɔ

1 Yinni Gusunɔ u derɑ swɑ̃ɑ bɑkɑ yɑ Yonɑsi mwɛ. Mɑ u kuɑ wɔ̃kuru itɑ kɑ sɔ̃ɔ sɔɔ itɑ swɑ̃ɑ yen nukurɔ. 2 Swɑ̃ɑ yen nukurun diyɑ Yonɑsi u Gusunɔ win Yinni kɑnɑ. 3 U nɛɛ,

Yinni Gusunɔ, sɑnɑm mɛ nɑ wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑru sɔɔ,

nɑ nun nɔɔgiru sue, mɑ ɑ mɑn wisɑ.

Sɑɑ gɔribun wɑ̃ɑ yerun di nɑ nun sokɑ.

Mɑ ɑ nɛn nɔɔ nuɑ.

4 Wee ɑ mɑn kpɛ̃ɛ sere nim wɔ̃kun sɔɔwɔ.

Mɑ nim mɑn mwɛ.

Nim kurenu kpuro mɑn tɑɑre.

5 Nɑ rɑɑ tii sɔ̃ɔmɔ nɑ mɔ̀, wee ɑ mɑn girɑ wunɛn wuswɑɑn di,

nɑ dɑ sere mi n tomɑ.

Adɑmɑ wee tɛ̃, kon mɑɑ wunɛn sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑru wɑ.

6 Nim mɑn mwɛ sere nɑ kĩ n gbi.

Mu mɑn wukiri, mɑ yɑkɑ si su wɑ̃ɑ mɛn sɔɔwɔ

su mɑn tɛ̃kusi sere wirɔ.

7 Nɑ numɑ nɑ dɑ sere guunun kpɛɛkpɛɛkuɔ,

mɑ tem sɔɔwɔn gɑmbobɑ bɑ mɑn kɛnusi dim dim.

Adɑmɑ Gusunɔ nɛn Yinni, ɑ mɑn yɑrɑ min di wɑsiru.

8 Sɑnɑm mɛ nɑ kom yɑɑ biɑ

nɑ wunɛ Yinni Gusunɔ yɑɑyɑ,

mɑ ɑ nɛn kɑnɑru nuɑ wunɛn sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑrun mi.

9 Be bɑ bũnu sɑ̃ɑmɔ, bɑ ǹ mɑɑ wunɛn durom wɑsi.

10 Adɑmɑ nɛ, kon nun yɑ̃kuru kuɑ.

Kon nun siɑrɑ,

kpɑ n nɛn nɔɔ mwɛɛru yibiɑ.

Yinni Gusunɔ, wunɑ ɑ rɑ mɑn fɑɑbɑ ko.

11 Sɑɑ yerɑ Yinni Gusunɔ u swɑ̃ɑ ye sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yu doo yu Yonɑsi siɑ kɑsɑɔ. Mɑ swɑ̃ɑ ye, yɑ dɑ kɑsɑɔ yɑ Yonɑsi siɑ.

3

Yonɑsi u wɑɑsu mɔ̀ Ninifuɔ

1 Yinni Gusunɔ u kpɑm Yonɑsi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 Yonɑsi, ɑ seewo ɑ dɑ Ninifu wuu mɑro gen mi. Kpɑ ɑ gɑri yi gere yi kon nun sɔ̃.

3 Mɑ Yonɑsi u seewɑ u dɑ Ninifuɔ nge mɛ Yinni Gusunɔ u geruɑ. N deemɑ Ninifu sɑ̃ɑwɑ wuu bɔkɔ gè sɔɔ bɑ koo sĩ sɔ̃ɔ itɑ bu sere gen gooru wɑ. 4 Ye Yonɑsi u turɑ mi, u sĩɑ tɔ̃ɔ giriru, u nɔɔgiru sue u gerumɔ u mɔ̀, sɔ̃ɔ weerun biru, Ninifu yɑ koo kpe. 5 Mɑ Ninifugibu bɑ Gusunɔ nɑɑnɛ kuɑ. Bɑ nɔɔ bɔkuru kpɑrɑ, bɑ sɑɑkibɑ sebuɑ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃ sɑɑ dɑmgibun di n kɑ dɑ bwɛ̃ɛbwɛ̃ɛbɔ. 6 Ye Ninifun sinɑ boko u gɑri yi nuɑ mɑ u seewɑ sɑɑ win sinɑ kitɑrun di u win yɑberu potɑ. Mɑ u sɑɑki sebuɑ, u tii torom wisi wirɔ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. 7 Mɑ u kpɑrɑ Ninifuɔ u nɛɛ, sinɑ boko kɑ win sinɑ ɑsɑkpɔbu bɑ woodɑ yɑrɑ bɑ nɛɛ, sɑɑ tɔnu sere kɑ yɑɑ sɑbenɔ, bu ku gɑ̃ɑnu di, bu ku mɑɑ nim nɔ. 8 Kpɑ tɔmbu kpuro kɑ yɑɑ sɑbenɔ, bu sɑɑkibɑ sebe nuku sɑnkirɑnun sɔ̃. Kpɑ bu Gusunɔ nɔɔgiru sue kɑ dɑm bu nùn kɑnɑ, kpɑ bu ben kom kɔ̃sum deri kɑ ben dɑɑ bɔɔbɔyɑ ye bɑ rɑ rɑɑ ko. 9 Sɔrɔkudo Gusunɔ u koo gɔ̃ru gɔsiɑ kpɑ win mɔru yu sure u kun mɑɑ sun kɑm koosie.

10 Ye Gusunɔ u wɑ mɑ Ninifugibu bɑ gɔ̃ru gɔsiɑ, bɑ ben dɑɑ kɔ̃sɑ deri, yerɑ u win himbɑ gɔsiɑ. Mɑ u ǹ mɑɑ bu kɔ̃sɑ ye kue ye u rɑɑ gɔ̃ru doke u bu kuɑ.

4

Yonɑsin mɔru

Gusunɔn durom sɔ̃

1 Yerɑ Yonɑsin mɔru seewɑ gɑ̃ɑ ni Gusunɔ u Ninifugibu kuɑn sɔ̃. 2 Mɑ u Yinni Gusunɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Yinni Gusunɔ, yenibɑn bɛrumɑ nɑ mɔ̀ sɑnɑm mɛ nɑ wɑ̃ɑ nɛn temɔ. Yen sɔ̃nɑ nɑ dukɑ yɑkurɑ fuuku nɑ dɔɔ Tɑɑsisiɔ. Nɑ yɛ̃ mɑ ɑ sɑ̃ɑwɑ wɔnwɔndugii, ɑ mɑɑ suuru mɔ. Wunɛn kĩru tɑ kpɑ̃. A rɑ tɔnu kɔ̃sɑ wĩɑri ye ɑ rɑɑ gɔ̃ru doke ɑ nùn kuɑ. 3 Tɛ̃, ɑ de n gbi, domi n burɑm bo n gbi ye ko nɑ n kɑ wɑ̃ɑ.

4 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, ɑ ǹ gem mɔ Yonɑsi, ɑ kɑ mɔru yenin bweseru ko.

5 Yerɑ Yonɑsi u yɑrimɑ Ninifu yen min di u dɑ u wɑ̃ɑ yen sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ, u kuru girɑ mi. Miyɑ u mɑrɑ u wɑ ye yɑ koo wuu ge deemɑ. 6 Mɑ Yinni Gusunɔ u dɑ̃ɑ kiku gɑgu kpiisiɑ gɑ Yonɑsi gunum kere, gu kɑ nùn sɑɑru kuɑ, kpɑ win bwɛ̃rɑ yu kpunɑ. Yerɑ n Yonɑsi dore too too. 7 Adɑmɑ sisiru bururu, Gusunɔ u mɑɑ derɑ kɔkɔru gɑrɑ nɑ tɑ dɑ̃ɑ te di. Mɑ tɑ gberɑ. 8 Sɑnɑm mɛ sɔ̃ɔ yɑrɑ, u derɑ woo sum gɑ nɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di. Mɑ sɔ̃ɔ wi, u Yonɑsi so wirɔ sere u wɑsikirɑ. Mɑ u nɛɛ, n burɑm bo u gbi ye u ko n kɑ mɑɑ wɑ̃ɑ.

9 Yerɑ Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ ǹ gem mɔ ɑ kɑ mɔru ko dɑ̃ɑ kiku gen sɔ̃.

Mɑ Yonɑsi u nɛɛ, nɑ gem mɔ n kɑ mɔru ko too too sere n gɔɔ kɑnɑ.

10 Mɑ Yinni Gusunɔ u wisɑ u nɛɛ, ɑ ǹ sɔmburu gɑru kue dɑ̃ɑ ten sɔ̃. N ǹ wunɛ ɑ tu kpiisiɑ. Wee tɑ kpɛ̃ɑ wɔ̃ku teeru, mɑ tɑ gu wɔ̃ku kpɑɑru. Kɑ mɛ, wee ɑ tu wɔnwɔndu kuɑmmɛ. 11 Ninifu wuu bɔkɔ gen tɔmbu bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔmbu nɔrɔbun subɑ wunɑɑ teeru (120.000), bɑ ǹ mɑɑ geɑ kɑ kɔ̃sɑn wunɑnɔ yɛ̃. Yerɑ ɑ ǹ kĩ n be kɑ ben yɑɑ sɑbe dɑbinu wɔnwɔndu kuɑ?

Misee

1

2

3

4

5

6

7

MISEE

Misee kɑ Esɑi, wɑɑti tiɑ bɑ ben gɑri geruɑ. Miseen tireru sɔɔ, u Isirelibɑ kɑ Yudɑbɑ gerusi yèn sɔ̃ weesu kɑ nɑɑnɛ sɑriru kɑ kɑrɑnɑbu kɑ dɑm dɔrebu kɑ sere dɑɑ bɔɔbɔyɑ yɑ wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ. Gobigibun ɑrumɑni kun bu turɑ sere bɑ mɑɑ sɑ̃ɑrobu kɑ tɔn kurɔbu girɑmɔ bɑ bu ben yɛnusu wɔrɑrimɔ. Ben wirugibu bɑ nɔm birɑn kɛ̃nu mwɑɑmɔ. Ben yɑ̃ku kowobu kɑ Gusunɔn sɔmɔbu bɑ tɔmbu gobi mwɑɑrimɔ bu sere ben sɔmburu ko. Durum yenibɑ kpuron sɔ̃nɑ Misee u bu gerusi. Yen biru, u bu sɔ̃ɔwɑ mɑ Gusunɔn durom mu kpɑ̃. Yen sɔ̃, bu de bu gɔ̃ru gɔsiɑ kpɑ bu wurɑmɑ Yinni Gusunɔn mi. Mɛyɑ u mɑɑ sɑ̃ɑrobu dɑm kɛ̃mɔ bu kɑ ben tii Gusunɔ wɛ̃. Yinni Gusunɔ u rɑ kpuro ko dee dee. Yen sɔ̃nɑ n ǹ koorɔ u kun kɔ̃sɑn kowobu sɛɛyɑsie. Sɔ̃ɔ teeru u koo win tɔmbu yɑkiɑ u bu yɑrɑ sekurun di. Kpɑ u de bɔri yɛndu kɑ gem mu n wɑ̃ɑ ben suunu sɔɔ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Isirelibɑn torɑnu kɑ ben sɛɛyɑsiɑbu, wiru 1n di sere wiru 3.

2. Yinni Gusunɔn durom, wiru 4n di sere wiru 5.

3. Yinni Gusunɔ u koo win tɔmbu siri, wiru 6:1n di sere wiru 7:7.

4. Gusunɔn nɔɔ mwɛɛ duronu, wiru 7:8-20.

1

1 Yudɑbɑn sinɑ boko Yotɑmu kɑ Akɑsi kɑ Esekiɑsi ben wɑɑti sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u Misee Mɔresɛtigii sɔ̃ɔwɑ ye yɑ koo Sɑmɑri kɑ Yerusɑlɛmu deemɑ.

Yinni Gusunɔ

u win tɔmbu tɑɑrɛ wɛ̃

2 Bɛɛ bwesenu kpuro, i swɑɑ dɑkio.

Bɛɛ hɑnduniɑgibu, i swɑɑ tem kpĩiyɔ i nɔ.

Yinni Gusunɔ u koo nɑ sɑɑ win wɑ̃ɑ yee dɛɛrɑrun di u bɛɛ tɑɑrɛ wɛ̃.

3 Wee u yɑrim wee sɑɑ win wɑ̃ɑ yee ten min di,

u sĩimɔ guunun wɔllɔ.

4 Ù n nu tɑɑrɑ, nu rɑ numwɑ.

Kpɑ wɔwi yi n yɑndɑmɔ nge gum yɑrum

ǹ kun mɛ nge nim mɛ mu sɑrɑm wee gungunun di.

5 Isirelibɑ Yɑkɔbun bibun torɑnun sɔ̃nɑ

yeni kpuro yɑ koorɑ.

Wɑrɑ u Isirelibɑ dɑm kɑ̃ bu kɑ Gusunɔ seesi.

Ben wuu mɑro Sɑmɑriwɑ.

Wɑrɑ u Yudɑbɑ suremɔ bũu sɑ̃ɑru sɔɔ.

Ben wuu mɑro Yerusɑlɛmuwɑ.

6 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, yenibɑrɑ yɑ koo de Sɑmɑri yu ko bɑnsu

kpɑ bu resɛm duure mi.

U koo yen gɑnin kpenu sure sere wɔwɑn sɔɔwɔ.

Kpɑ bu yen kpɛɛkpɛɛku wɑ.

7 Bɑ koo yen bwɑ̃ɑrokunu kpuro kɔsuku.

Kɛ̃ɛ ni bɑ rɑɑ wɑ, bɑ koo nu dɔ̃ɔ mɛni.

U koo de bu yen bũnun sɑ̃ɑ yɑ̃nu kpuro gurɑ.

Domi sɑkɑrɑ gobiyɑ* bɑ kɑ nu dwɑ.

Tɛ̃, tɔn tukobu bɑ koo nu gurɑ bu kɑ sɑ̃ɑru ko.

Wɑhɑlɑ yɑ Yerusɑlɛmu deemɑ

8 Nɛ Misee kon weeweenu ko n swĩ.

Kon sĩ tereru, kɑ nɑɑ dirisu.

Kon wuri ko nge gbeeku bɔ̃ɔ.

Kpɑ n swĩ nge tɑɑtɑɑru.

9 Sɑmɑrin nɔni swɑ̃ɑ te yɑ wɑ sere tɑ Yudɑbɑ girɑri, tɑ ǹ kpeemɔ.

Wee tɑ tunumɑ sere Yerusɑlɛmu nɛn tɔmbun wuun kɔnnɔwɔ.

10 I ku ye kpɑrɑ Gɑtiɔ.

I ku mɑɑ swĩ Akoɔ.

I bindio tuɑ sɔɔ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃ Bɛti Leɑfɑrɑɔ.

11 Wee bɛɛ Sɑfirigibu bɑ koo bɛɛ yoru mwɛɛri,

kpɑ i n wɑ̃ɑ tereru kɑ sekuru sɔɔ.

Sɑnɑnigibu bɑ ǹ kɑ̃kɔ bu yɑri ben wuun di.

Bɛtisɑlegibun weeweenu derɑ bɑ ǹ wɑ̃ɑ yeru mɔ.

12 Mɑrɔtigibu bɑ diirimɔ ben ɑlɑfiɑn sɔ̃.

Nɔni swɑ̃ɑ te, tɑ weewɑ Yinni Gusunɔn min di.

Tɑ mɑɑ Yerusɑlɛmun gbɑ̃rɑ kɔnnɔ girɑri.

13 Bɛɛ Lɑkisigibu i bɛɛn kɛkɛ yi dumi gɑwe sɔɔru kowo.

Domi i Isirelibɑn dɑɑ kɔ̃sɑ sɑɑrimɔ.

Mɑ i derɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ mɑn seesi.

14 Yen sɔ̃nɑ i ko tɛ̃ kɑrɑnɑ kɑ Mɔresɛti Gɑtigibu.

Akisibugibɑ kun mɑɑ Isirelibɑn sinɑmbu somiru wee.

15 Bɛɛ Mɑresɑgibu, Yinni Gusunɔ u koo kpɑm bɛɛ yibɛrɛ kpɑo nɔmu sɔndiɑ.

Isirelibɑn sinɑ yiikogibu bɑ koo dɑ bu kuke kpee te bɑ mɔ̀ Adulɑmuɔ.

16 Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i bɛɛn seri kɔniɔ i wii kpɑrɑnu yi nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

I swĩiyɔ bɛɛn bii be i kĩn sɔ̃.

Wee bɑ koo bu mwɛɛri bu kɑ dɑ tem tukumɔ.

2

Be bɑ tɔmbu dɑm dɔremɔ

1 Bɔ̃rurobɑ be bɑ rɑ n kɔ̃sɑ bwisikumɔ wɔ̃kuru mi bɑ kpĩ.

Bɑ̀ n seewɑ buru buru kpɑ bu ye ko yèn sɔ̃ bɑ yen dɑm mɔ.

2 Bɑ̀ n goon gberu binɛ kuɑ, kpɑ bu tu mwɑ.

Bɑ̀ n goon diru binɛ kuɑ, kpɑ bu tu mwɑ.

Bɑ rɑ yɛ̃ro kɑ win yɛnugibu dɑm dɔrewɑ

kpɑ bu du bu ben dukiɑ kpuro gurɑ.

3 Yen sɔ̃nɑ Yinni Gusunɔ u nɛɛ, wee nɑ kɔ̃sɑn sɔɔru mɔ̀ tɔn ben sɔ̃.

Bɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ bu ye dukɑ suuri.

Mɛyɑ bɑ ǹ mɑɑ kpɛ̃ bu sĩ bɑ n wĩiru yɔ̃rɑsie dɑm dɑm.

Domi tɔ̃ɔ te tɑ wee mi, tɔ̃ɔ kɔ̃surɑ.

4 Yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo gɔɔ wurɑ yeni ko bu nɛɛ,

wee! Bɑ bu gurɑ kpuro mɑm mɑm.

Ben tɔmbu bɑ ǹ mɑɑ tem mɔ.

Bɑ bu girɑ ben gbeɑn di.

Bɑ ye bɔnu kuɑ ben tii tiinɛ sɔɔ.

Mbɑn sɔ̃nɑ bɑ bu gurɑ nge mɛ.

5 Adɑmɑ sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ ben goo kun mɑɑ tem wɑsi

Yinni Gusunɔn tɔmbu bɑ̀ n tem bɔnu mɔ̀.

Gɑbu bɑ Gusunɔn sɔmɔ

Miseen gɑri siki

6 Ben gɑbɑ bɑ seewɑ bɑ Misee sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ,

ɑ ku mɑɑ gɑri suni ɑ n mɔ̀, kɔ̃sɑ ye, yɑ weewɑ kɑm kɑm.

7 Bɑ Isirelibɑn bweseru bɔ̃rusiwɑ?

Yinni Gusunɔ u suuru kpɑnɑwɑ?

Nge mɛyɑ u rɑ rɑɑ sun kue?

Adɑmɑ Misee bu wisɑ u nɛɛ,

gɑri doriyɑ nɑ gerumɔ be bɑ kom gem mɔ̀n sɔ̃.

8 Adɑmɑ bɛɛyɑ Yinni Gusunɔ u sɔ̃ɔmɔ u mɔ̀,

i kuɑ win tɔmbun yibɛrɛbɑ.

I tɔmbu sɛ̃re be bɑ wee tɑbu gberun di i ben yɑ̃nu potirɑ.

9 I ben kurɔbu girɑ sɑɑ yɛnu si bɑ kĩn min di,

mɑ i derɑ ben bibɑ kun mɑɑ girimɑ wɑsi sere kɑ bɑɑdommɑɔ yè nɑ rɑɑ bu wɛ̃.

10 I seewo i doonɑ,

i ǹ mɑɑ bɔri yɛndu wɑsi tem mɛ sɔɔ.

Wɑhɑlɑ bɑkɑ yɑ bɛɛ mɑrɑ bɛɛn mɛm nɔɔbu sɑrirun sɔ̃.

11 Domi Gusunɔn sɔmɔ benin bweserɑ i rɑ kɑ̃

be bɑ rɑ bɛɛ weesu kue bu nɛɛ,

i ko i tɑm wɑ i nɔ, yen tɑm bɔɔbɔm mɑm.

Yinni Gusunɔ

u koo Isireli be bɑ tie mɛnnɑ

12 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Isirelibɑ, Yɑkɔbun bweseru,

kon bɛɛ be i tie kpuro mɛnnɑ.

Kon bɛɛ mɛnnɑ nge yɑ̃ɑnu gɔ̃ɔ teu sɔɔ.

Kpɑ i n wɑ̃ɑ sɑnnu nge yɑ̃ɑnu kpɑrɑ yerɔ.

Bɛɛn tem mu koo tɔmbu yibu.

13 Nɛ, Yinni Gusunɔ bɛɛn sinɑ boko,

nɛnɑ nɑ bɛɛ kpɑre.

Kon nɑ n bɛɛ swɑɑ gbiiye.

Nɛnɑ kon bɛɛ swɑɑ kɛniɑ i kɑ yɑkiɑrɑ.

I ko i swɑɑ gĩɑ kpɑ i yɑri min di.

3

Misee u Isirelibɑn wirugibu

kirɔ mɔ̀

1 Bɛɛ Isirelibɑ Yɑkɔbun bweserun wirugibɑ nɑ kɑ yɑ̃.

N ǹ bɛɛyɑ n weenɛ i n woodɑbɑ yɛ̃?

2 Adɑmɑ wee i ǹ geɑ kĩ,

kɔ̃sɑ i kĩ.

I rɑ tɔmbu ben gɑ̃ɑnu kpuro mwɑɑriwɑ.

Kpɑ i bu yɔ̃su tereru.

3 I rɑ bu diwɑ mɑm mɑm nge yɑɑ ye bɑ kokɑ bɑ kukunu kɔsukɑ,

mɑ bɑ ye bɔtirɑ bɑ doke wekerɔ.

4 Yen sɔ̃nɑ ì n Yinni Gusunɔ kɑnɑ u bɛɛ somi,

u ǹ bɛɛ wisimɔ.

U koo bɛɛ biru kisiwɑ kɔ̃sɑ ye i kuɑ min sɔ̃.

Gusunɔn sɔmɔ

be bɑ Isirelibɑ nɔni wɔ̃kumɔ

5 Misee u nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u gerumɔ sɔmɔ be bɑ win tɔmbu nɔni wɔ̃kumɔn sɔ̃. U nɛɛ,

bɑ̀ n bu gɑ̃ɑnu nɔɔ dokeɑ,

bɑ rɑ nɛɛwɑ, bɔri yɛndɑ wee.

Bɑ̀ kun mɑɑ bu gɑ̃ɑnu wɛ̃,

kpɑ bu nɛɛ, tɑbu sisi.

6 Yen sɔ̃, bɑ ǹ mɑɑ yɑm wɑsi.

Bɑ ǹ mɑɑ win gɑri mɔ̀.

Yɑm wɔ̃kurɑ koo kɑ bu sikerenɑ.

Bɑ ǹ mɑɑ gɑ̃ɑnu wɑsi.

7 Sɔmɔ be, bɑ koo ben wuswɑɑ wukiriwɑ sekurun sɔ̃.

Domi Yinni Gusunɔ u ǹ bu wisimɔ.

8 Adɑmɑ nɛ Misee, kon nɑ n dɑm yibɑwɑ.

Domi Yinni Gusunɔ u mɑn win Hunde wɛ̃.

Nɑ gem kɑ wɔrugɔru sebuɑ.

Mɑ nɑ Isirelibɑ, be Yɑkɔbun bweseru ben mɛm nɔɔbu sɑriru sɔ̃ɔmɔ.

Yerusɑlɛmu koo ko bɑnsu

9 Bɛɛ Isirelibɑ Yɑkɔbun bweserun wirugibu,

i swɑɑ dɑkio i nɔ.

I ku rɑ gem kɑ̃.

I rɑ mu gɔsiewɑ kɔ̃sɑ.

10 Wee i tɔmbu goomɔ,

i ben dukiɑ suɑmɔ i kɑ Yerusɑlɛmu bɑnimɔ.

11 Mɑ i nɔm birɑn kɛ̃nu mwɑɑmɔ i sere siri.

Yɑ̃ku kowobu bɑ rɑ ginɑ tɔmbu gobi mwɑɑriwɑ bu sere woodɑ sɔ̃ɔsi,

kpɑ Gusunɔn sɔmɔbu bu gobi mwɑ bu sere win gɑri gere.

Kpɑ bɑ n sere mɔ̀ bɑ sɑ̃ɑwɑ Gusunɔn tɔmbu.

Gɑ̃ɑnu kun bu deemɑmɔ yèn sɔ̃ u kɑ bu wɑ̃ɑ.

12 Tɛ̃, bɛɛn sɔ̃, bɑ koo Siɔni kɛrɑ nge gbee te bɑ wukɑ.

Kpɑ Yerusɑlɛmu yu ko bɑnsu.

Kpɑ guu te tɑ wɑ̃ɑ sɑ̃ɑ yerɔ tu kikisu kpi.

4

Yerusɑlɛmu yɑ ko n wɑ̃ɑ

bɔri yɛndu sɔɔ

1 Sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ guu tèn mi Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɑ rɑɑ gire,

tɑ koo guu ni nu tie bɛɛrɛ kerɑ.

Kpɑ bwese dɑbinu nu nɑ mi,

2 nu nɛɛ, i nɑ su dɑ Yerusɑlɛmuɔ Yinni Gusunɔn guurɔ

mi Isirelibɑ bɑ rɑ nùn sɑ̃,

kpɑ u sun win swɛɛ sɔ̃ɔsi su sĩ yi sɔɔ.

Min diyɑ u koo win woodɑ yɑrɑ kpɑ u gɑri gerumɑ.

3 U koo bwese dɑbinu siri,

ni nu dɑm mɔ nu nɑ tontonden di.

Kpɑ bwese ni, nu nin tɑkobibɑ bɔɔri nu kɑ tebonu seku.

Mɛyɑ nu koo nin yɑɑsi bɔɔri nu wobɑ so.

Bweseru gɑrɑ kun gɑru seesimɔ.

Bɑ ǹ mɑɑ tɑbun gɑri mɔ̀ ben suunu sɔɔ.

4 Bɑɑwure u ko n wɑ̃ɑ win gberu kpɑɑnɛɔ bɔri yɛndu sɔɔ.

Goo kun mɑɑ nùn nɑndɑsiɑmɔ.

Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u yeni geruɑ.

5 Bweseru bɑɑtere tɑ rɑ kɑ̃wɑ tu ten bũu mɛm nɔɔwɑ.

Adɑmɑ bɛsɛ, Gusunɔ bɛsɛn Yinniwɑ sɑ ko mɛm nɔɔwɑ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Yinni Gusunɔwɑ u sɑ̃ɑ sunɔ

Yerusɑlɛmuɔ

6 Tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ kon be bɑ mɛɛrɑ kuɑ mɛnnɑ,

kpɑ n be bɑ kpikiru suɑ sokusiɑmɑ,

be, be nɑ rɑɑ nɔni sɔ̃ɔwɑ mi.

7 Kon be bɑ mɛɛrɑ kuɑ mi mɛnnɑ.

Kpɑ be, bɑ n sɑ̃ɑ nɛn tɔmbun sukum mɛ mu tie.

Kpɑ n be, be bɑ rɑɑ kpikiru suɑ mi ko bwese dɑmgiru.

Kpɑ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ n sɑ̃ɑ ben sunɔ Siɔniɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

8 Wunɛ Yerusɑlɛmun guuru,

wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ nge wuu kɔ̃sobun diru,

ɑ tɔmbu kɔ̃su,

kɑɑ mɑɑ wunɛn bɛɛrɛ wɑ nge yellu.

Domi Yerusɑlɛmu yɑ koo kpɑm ko Isirelibɑn wuu mɑro.

Yerusɑlɛmugibun nɔni

swɑ̃ɑru kɑ ben yɑkiɑbu

9 Mbɑn sɔ̃nɑ i kuuki mɔ̀ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu.

Mbɑn sɔ̃nɑ i tii tɛ̃birimɔ nge tɔn kurɔ wi kĩ u mɑ.

Mɑnɑ bɛɛn sunɔ u wɑ̃ɑ.

Mɑnɑ bɛɛn bwisi kɛ̃ɔbu bɑ dɑ.

10 Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i wuri koowo

nge tɔn kurɔ wi u yiire u kĩ u mɑ.

Domi tɛ̃, i ko i yɑri Yerusɑlɛmun di.

Kpɑ i dɑ i n wɑ̃ɑ yɑkɑsɔ.

Bɑ koo kɑ bɛɛ dɑ sere Bɑbiloniɔ.

Adɑmɑ Yinni Gusunɔ u koo rɑ bɛɛ yɑkiɑmɑ min di.

Kpɑ u bɛɛ wɔrɑ bɛɛn yibɛrɛbɑn nɔmɑn di.

11 Tɛ̃, bwese dɑbinu nu mɛnnɑmɔ nu kɑ bɛɛ seesi.

Nu mɔ̀, su de ben wuu Yerusɑlɛmu ye, yu bɛɛrɛ biɑ, yu ko bɑnsu.

Kpɑ sɑ n su mɛɛrɑ.

12 Adɑmɑ tɔn be, bɑ ǹ yɛ̃ himbɑ ye Yinni Gusunɔ u yi win tɔmbun sɔ̃.

Bɑ ǹ win bwisikunu yɛ̃.

U kĩ u bu mɛnnɑ nge ɑlikɑmɑ ye bɑ subɑ mi bɑ rɑ ye so.

13 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i seewo i bɛɛn yibɛrɛbɑ so nge ɑlikɑmɑ.

Kon de i n dɑm mɔ nge kɛtɛn kɔbɑ ye yɑ dɑm mɔ nge sisu.

Mɑ yen nɑɑ konnu nu dɑm mɔ nge sii gɑndu.

I ko i bwese dɑbinu munkuwɑ.

Kpɑ i ben ɑrumɑni geɑ mwɑ i nɛ Gusunɔ tem kpuron Yinni yiiyɑ.

14 Adɑmɑ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu,

i bɛɛn tɑbu kowobu mɛnnɑmɑ.

Wee bɑ bɛɛ tɑrusi.

Mɑ bɑ bɛɛn sinɑ boko soomɔ bɑɑnɔ kɑ bokunu.

5

Fɑɑbɑ kowo koo yɑriwɑ

Bɛtelehɛmun di

1 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

wunɛ Bɛtelehɛmu, Efɑrɑtɑgibun wuu,

wunɑ ɑ piiburu bo Yudɑn wusu sɔɔ.

Adɑmɑ wunɛn min diyɑ kpɑro koo yɑri

wi u koo nɛn tɔmbu Isirelibɑ kpɑrɑ.

U wɑ̃ɑwɑ sɑɑ yee yellun di.

2 Adɑmɑ ko nɑ n ginɑ nɛn tɔn be deriwɑ ben yibɛrɛbɑn nɔmɑ sɔɔ

sere kurɔ wì u koo kpɑro wi mɑ, u kɑ mɑ.

Be bɑ kpikiru dɑ, bɑ koo gɔsirɑmɑ bu Isireli be bɑ tie deemɑ.

3 Kpɑ kpɑro wi nɑ bɛɛ nɔɔ mwɛɛru kuɑ mi,

u bɛɛ nɛn tɔmbu mɛnnɑ u kpɑrɑ mɑm mɑm

kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn dɑm kɑ nɛn yiiko.

Win tɔmbu bɑ ko n wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

Kpɑ u yĩsiru yɑri hɑnduniɑn goonu nnɛ ye sɔɔ.

4 Wiyɑ u koo kɑ bɔri yɛndu nɑ.

Asirigibu bɑ̀ n nɑ, bɑ bɛsɛn tem wɔri

bɑ duɑ sere bɛsɛn sinɑ kpɑɑrɔ,

sɑ ko bɛsɛn kpɑro be bɑ dɑm bo seeyɑ bu bu wɔri.

5 Ben tɑbu yɑ̃nun sɔ̃,

bɑ koo Asirigibu kɑ Nimurodugii be tɑɑre,

kpɑ bu sun wɔrɑ Asirigibu bɑ̀ n bɛsɛn tem wɔrimɑ.

Isireli be bɑ wɑ̃ɑ

bwese ni nu tien suunu sɔɔ

6 Isireli be bɑ tiɑrɑ bɑ ko n wɑ̃ɑ tɔn dɑbinun suunu sɔɔ nge kɑko ɑrufɑɑnigiru

te Yinni Gusunɔ u derɑ tɑ wɔrumɑ,

ǹ kun mɛ nge gurɑ ye yɑ nɛmɔ tɛɛru,

yɑ ǹ gɑ̃ɑnu yĩiyɔ tɔnun min di.

7 Isireli be bɑ tiɑrɑ bɑ ko n wɑ̃ɑ tɔmbun suunu sɔɔ,

kpɑ bɑ n dɑm mɔ nge gbee sunɔ ge gɑ wɑ̃ɑ gbeeku yɛɛn suunu sɔɔ,

ǹ kun mɛ yɑ̃ɑ gɔ̃ɔ sɔɔ.

Mi gɑ duɑ kpuro, gɑ rɑ yɑɑ kɑsukuwɑ gu mwɛ.

Goo kun mɑɑ kpɛ̃ u gu mwɑɑri.

8 Isirelibɑ, i seewo i bɛɛn yibɛrɛbɑ wɔri.

Kpɑ i bu go mɑm mɑm.

Yinni Gusunɔ

u ye bɑ gbɑlli wunɑ

9 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ kon bɛɛn dumi kɑ bɛɛn tɑbu kɛkɛbɑ kpeerɑsiɑ.

10 Kpɑ n bɛɛn wusu kɑm koosiɑ.

Kpɑ n bɛɛn gbɑ̃rɑnu suriri.

11 Kon bɛɛn dobo dobogibu go.

I ǹ mɑɑ ben dobo dobo wɑsi bɛɛn suunu sɔɔ.

12 Kon bwɑ̃ɑrokunu kɑ kpee ni i girɑ kɔsuku.

I ǹ mɑɑ nu sɑ̃ɑmɔ.

13 Kon bũu wi bɑ mɔ̀ Asitɑɑten sɑ̃ɑ yerun dɑ̃nu wukiri.

Kpɑ n bɛɛn wusu kɔsuku.

14 Nɛn mɔru koo se,

kpɑ n nɛn dɑm sɔ̃ɔsi bwese ni nu ǹ mɑn mɛm nɔɔwɑmmɛn mi.

6

Yinni Gusunɔ u win tɔmbu

tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ

1 I swɑɑ dɑkio ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ,

Isirelibɑ, i seewo

i kɑ tii yinɑ guunu kɑ gungunun wuswɑɑɔ.

2 Bɛɛ guunu, i swɑɑ dɑkio.

Bɛɛ tem kpɛɛkpɛɛku dɑmginu,

nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ nɛn tɔmbu tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ.

Nɑ kĩ n bu siribu soku.

3 Bɛɛ Isirelibɑ, bɛɛ nɛn tɔmbu, kɔ̃sɑ mbɑ nɑ bɛɛ kuɑ.

Mɑ sɔɔrɑ nɑ derɑ i wɑsirɑ.

I mɑn wisio.

4 I mɑn tɑɑrɛ wɛ̃ɛmɔ yèn sɔ̃ nɑ bɛɛ Isirelibɑ yɑrɑ sɑɑ Egibitin di?

Ǹ kun mɛ yèn sɔ̃ nɑ bɛɛ yɑrɑ sɑɑ yorun di?

Ǹ kun mɛ yèn sɔ̃ nɑ bɛɛ kpɑro beni gɔriɑmɑ, Mɔwisi kɑ Aroni kɑ Mɑriɑmu?

5 Bɛɛ nɛn tɔmbu, i yɑɑyo kɔ̃sɑ ye Bɑlɑki Mɔɑbun sinɑ boko u bwisikɑ u bɛɛ kuɑ.

I mɑɑ yɑɑyo ye Bɑlɑmu Beorin bii u nùn wisɑ.

Nɑ bɛɛ yɔ̃siri bɛɛn sɑnum sɔɔ sɑɑ Sitimun di sere Giligɑliɔ.

Mɑ i nɛn durom wɑ mɛ nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ bɛɛ kuɑ.

Ye Yinni Gusunɔ u tɔmbu

bikiɑmɔ

6 Kɛ̃ɛ terɑ̀ kon kɑ Yinni Gusunɔ wi, wi u kpuro kere dɑɑwɑ

nɑ̀ n dɔɔ win sɑ̃ɑ yerɔ.

Kɛ̃ɛ terɑ̀ ko nɑ n nɛni n kɑ nùn yiirɑ.

Nɑɑ wɔ̃ɔ tiɑgiɑ kon kɑ nùn yɑ̃ku dɔ̃ɔ mwɑɑrɑrugiru kuɑ?

7 Yinni Gusunɔ u yɑ̃ɑ kinɛ dɑbi dɑbinun bukɑtɑ mɔ?

Gum kotosun bukɑtɑwɑ u mɔ?

Nɛn bii gbiikoowɑ kon nùn wɛ̃ u sere mɑn nɛn torɑnu suuru kuɑ?

8 Aɑwo, Yinni Gusunɔ u tɔmbu geɑ sɔ̃ɔsi ye u rɑ kɑ̃.

Ye u bu kɑnɑmɔ bu ko,

yerɑ bu ben berusebu wɛ̃ ye n sɑ̃ɑ begiɑ.

Kpɑ bu bu kĩru sɔ̃ɔsi.

Kpɑ bu wi, Gusunɔ ben Yinni swĩi kɑ tii kɑwɑbu.

Yinni Gusunɔ u rɑ gbɛnɔbu

kɑ dɑɑ bɔɔbɔyɑgibu sɛɛyɑsie

9 Yinni Gusunɔ u kɑ Yerusɑlɛmugibu yɑ̃.

Wi u bwisi mɔ, u koo nùn nɑsiɑ.

Bɛɛ Yudɑbɑ, i de nɛn siribu bu bɛɛ yeeri.

10 Kon wurɑ tɔn kɔ̃so u dukiɑ gure win dirɔ kɑ gbɛnɑ?

Kpɑ u n sɑkɑku mɔ ge nɑ ǹ kĩ?

11 I tɑmɑɑ wi u kilo weesugiɑ mɔ u dɛɛre?

12 Wee bɛɛn gobigibu bɑ tɔmbu dɑm dɔremɔ,

bɑ rɑ n weesu mɔ̀.

Kpɑ bɑ n gɑbu nɔni wɔ̃kumɔ kɑ ben gɑri.

13 Tɛ̃, nɑ sɔɔru kpɑ n kɑ bɛɛ sɛ̃suku bɛɛn durum sɔ̃,

kpɑ i kɑm ko.

14 I ko i di, ɑdɑmɑ i ǹ debumɔ.

I ko i nɔɔgiru suɑ gɔ̃ɔrun sɔ̃.

Mɛyɑ n ǹ koorɔ i gɑ̃ɑnu bere.

Ì n mɑɑ gɑ̃ɑnu beruɑ, tɑbɑ kon kɑ ye kɑm koosiɑ.

15 I ko i duure, ɑdɑmɑ i ǹ gɛ̃ɛmɔ.

I ko i olifi gɑmɑ,

ɑdɑmɑ i ǹ wɑsi i yen gum sɑwɑ.

I ko i resɛm tɑm wĩɑ,

ɑdɑmɑ i ǹ wɑsi i mu nɔ.

16 Domi i sinɑ boko Omirin dɑɑ kɔ̃sɑ sɑɑrimɔ kɑ sere mɑɑ Akɑbugiɑ.

I ben dɑɑ sɑɑrimɔwɑ mɑm mɑm.

Yen sɔ̃nɑ kon de bɛɛn wuu gu ko bɑnsu.

Kpɑ n de bu bɛɛ yɛ̃ɛ.

I ko i sekuru wɑ bɛɛ kpuro nge mɛ nɛn tɔmbu bɑ rɑ wɑ.

7

Misee u weeweenu mɔ̀

1 Misee u nɛɛ,

wee nɑ wɔnwɔndu soore nge wi u dɑ̃ɑ binu kunɔnu mɔ̀.

Mɑ u ǹ gɑ̃ɑnu wɑ u di.

U ǹ mɑɑ resɛm yebɑ wɑ ye win gɔ̃ru gɑ kĩ u di.

2 Domi tem mɛ sɔɔ, goo sɑri wi u Gusunɔ mɛm nɔɔwɑmmɛ.

Goo kun mɔ̀ dee dee.

Be kpuro bɑ bwisikumɔwɑ bu tɔmbu go.

Mɑ bɑ sɑ̃kiriɑnɑmmɛ.

3 Bɑ kɔ̃sɑn kobun yɛ̃ru mɔ.

Mɑ sinɑmbu kɑ siri kowobu bɑ tɔmbu nɔm birɑm kɛ̃nu mwɑɑrimɔ.

Ben dɑmgibu bɑ ben binɛ sɔ̃ɔsimɔ.

Mɑ be kpuro bɑ nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ bu kɑ ko ye bɑ kĩ.

4 Ben wi u sɑnɔ bo, u sɑ̃ɑwɑ nge sɑ̃kɑ.

Ben wi u dɛɛre, u ɑwĩi kɔ̃si kere.

Yen sɔ̃ tɛ̃, tɔ̃ɔ te Gusunɔn sɔmɔbu bɑ bu nɔɔsiɑ

tè sɔɔ bɑ koo bu sɛɛyɑsiɑ tɑ tunumɑ.

Wee bɑ burisinɛ kɔ nuku sɑnkirɑnun sɔ̃.

5 Yen sɔ̃, ɑ ku wunɛn berusebu nɑɑnɛ ko.

A de ɑ wunɛn yɑrɑ nɛnɛ wunɛn tiin kurɔn wuswɑɑɔ.

6 Domi bii u rɑ win tundo wɔmɛ,

kpɑ bii wɔndiɑ u win mɛro seesi,

kpɑ bigii kurɔ u win dwɑɑ mɛro seesi.

Bɑɑwure u rɑ n win yibɛrɛ mɔwɑ win tiin yɛnu sɔɔ.

7 Adɑmɑ nɛ, Yinni Gusunɔwɑ ko nɑ n mɛɛrɑ.

Wiyɑ ko nɑ n nɑɑnɛ sɑ̃ɑ.

Domi u rɑ mɑn fɑɑbɑ ko.

Wiyɑ u koo mɑn wisi.

Yinni Gusunɔ

u koo Isirelibɑ fɑɑbɑ ko

8 Bɛɛ be i sɑ̃ɑ bɛsɛn yibɛrɛbɑ,

i ku yɛ̃ɛ ye yɑ sun deemɑn sɔ̃.

Bɑɑ sɑ̀ n wɔrumɑ, sɑ ko se.

Sɑ̀ n mɑɑ wɑ̃ɑ yɑm wɔ̃kuru sɔɔ,

Yinni Gusunɔwɑ u ko n sɑ̃ɑ bɛsɛn yɑm bururɑm.

9 Sɑ ko Yinni Gusunɔn mɔru sɔbe,

domi sɑ nùn torɑ.

Adɑmɑ sɑɑ gɑɑ sisi yè sɔɔ u koo kɑ sun yinɑ,

kpɑ u sun gem wɛ̃.

U koo kɑ sun nɑ yɑm bururɑm sɔɔ

kpɑ u sun durom kuɑ.

10 Bɛsɛn yibɛrɛbɑ bɑ koo ye wɑ.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo sekuru wɑ,

be, be bɑ rɑ rɑɑ bikie bu nɛɛ,

mɑnɑ Gusunɔ bɛsɛn Yinni u wɑ̃ɑ.

Bɑ koo bu tɑɑku nge pɔtɔkɔ,

kpɑ su bu yɛ̃ɛ.

11 Tɔ̃ru gɑrɑ sisi tè sɔɔ bɑ koo Yerusɑlɛmun gɑni seeyɑ,

kpɑ bu bɛsɛn tem nɔɔ burɑ yeru yɑsiɑsiɑ tu tondɑ.

12 Sɑɑ ye sɔɔ, bɛsɛgii be bɑ wɑ̃ɑ Asiriɔ kɑ Egibitiɔ

kɑ dɑɑ ni bɑ mɔ̀ Nilu kɑ Efɑrɑtin goorɔ,

kɑ sere mɑɑ be bɑ wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun goorɔ kɑ guunɔ,

bɑ koo wurɑmɑ bɛsɛn temɔ.

13 Kpɑ tem mɛ mu tie duniɑ sɔɔ mu ko bɑnsu,

tɔn be bɑ wɑ̃ɑ min kom kɔ̃sum sɔ̃.

14 Yinni Gusunɔ,

ɑ wunɛn tɔn be ɑ gɔsɑ kpɑro kɑ wunɛn kpɑrɑ dɛkɑ.

Be wee bɑ wɑ̃ɑ be tɔnɑ dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ mi tem gem wɑ̃ɑ.

A bu kpɑro Bɑsɑni kɑ Gɑlɑdin kpɑrɑ yenɔ nge yellu.

15 A sɔm mɑɑmɑɑkigiɑ koowo nge mɛ ɑ kuɑ

sɑnɑm mɛ ɑ sun yɑrɑmɑ sɑɑ Egibitin di.

16 Bwesenu nu koo mɑɑmɑɑki ye wɑ.

Kpɑ nu sekuru wɑ bɑɑ mɛ nu dɑm mɔ.

Nu koo nɔɔ nɔmɑ wukiri, nu yɔ̃rɑ nu kun gɑri geruɑ,

kpɑ nu kun gɑ̃ɑnu nuɑ.

17 Kpɑ nu tuɑ di nge wɑɑ,

ǹ kun mɛ nge yɛɛ yi yi kɑbirimɔ.

Nu koo yɑri sɑɑ nin kuku yerun di kɑ bɛrum,

nu nɑ wunɛ Yinni Gusunɔn mi, nu n diirimɔ,

kpɑ nu n nun nɑsie wunɛn dɑm sɔ̃.

18 Wɑrɑ u kɑ nun weenɛ.

Wee, ɑ rɑ kɑ bɛsɛ wunɛn tɔmbun bweserun sukum mɛ mu tie tɛmɑnɛ

bɛsɛ be sɑ sɑ̃ɑ wunɛn ɑrumɑni

kpɑ ɑ sun bɛsɛn torɑnu suuru kuɑ.

Wunɛn mɔru ku rɑ tɛ.

Domi kĩrɑ ɑ rɑ sun sɔ̃ɔsi.

19 Kɑɑ mɑɑ bɛsɛn wɔnwɔndu wɑ.

Kpɑ ɑ ku bɛsɛn torɑnu gɑrisi.

Kpɑ ɑ bɛsɛn durum wunɑ ɑ kɔ̃ yu dɑ sere nim wɔ̃kun temɔ.

20 Kɑɑ bɛsɛ be sɑ sɑ̃ɑ Aburɑhɑmu kɑ Yɑkɔbun sikɑdominu kĩru kɑ bɔrɔkiniru sɔ̃ɔsi

nge mɛ ɑ bɛsɛn sikɑdobɑ nɔɔ mwɛɛru kuɑ sɑɑ yellun di.

* 1:7 sɑkɑrɑ gobi - Ben bũu sɑ̃ɑru sɔɔ bɑ rɑ sɑkɑrɑru ko kɑ kurɔ be bɑ rɑ n wɑ̃ɑ ben bũu diru mi. Sɑkɑrɑ gobi yirɑ bɑ kɑ dii te bɑnɑ.

Nɑhumu

1

2

3

NAHUMU

Nɑhumu u sɔ̃ɔsimɔ win tireru sɔɔ torɑ ni Ninifugibu bɑ mɔ̀. Yen sɔ̃nɑ u bu sɔ̃ɔmɔ mɑ bɑ koo ben wuu ge wɔri bu kpeerɑsiɑ. Yenibɑ kpuro sɔɔ, Gusunɔ u koo be bɑ nùn nɑɑnɛ sɑ̃ɑ wɔnwɔndu kɑ durom kuɑ sɑnɑm mɛ u koo Asirigibu siri.

Tire ten kpunɑɑ

1. Gɑrin wiru, wiru 1:1.

2. Gusunɔn yiiko, wiru 1:2-8.

3. Gusunɔn siribu, wiru 1:9n di sere wiru 2:3.

4. Ninifu yɑ koo kɑm ko, wiru 2:4n di sere wiru 3:19.

1

1 Gɑri wee yi Yinni Gusunɔ u geruɑ wuu ge bɑ mɔ̀ Ninifun sɔ̃. Nɑhumu Ɛlikosigiiwɑ Gusunɔ u derɑ u yi wɑ kɑ̃siru sɔɔ mɑ u yoruɑ.

Yinni Gusunɔ u do u sɛ̃

2 Yinni Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ nisinugii.

U rɑ mɔru kɔsie.

Win mɔru yɑ kpɑ̃.

U rɑ win yibɛrɛbɑ mɔru kɔsie.

U ku rɑ bu suuru kue.

3 U ku rɑ toro deri u kun nùn sɛɛyɑsie.

Adɑmɑ u ku rɑ mɔru se fuuku.

Win dɑm mu kpɑ̃.

Ù n sĩimɔ, woo gunɑ yɑ rɑ n seewɑwɑ,

kpɑ guru winu nu n sɑ̃ɑ nge win nɑɑsun tuɑ.

4 Ù n nim wɔ̃ku gbɑ̃re, gɑ rɑ gberewɑ.

U rɑ dɑɑnu kpuron nim gberɑsiewɑ,

kpɑ yɑkɑ si su wɑ̃ɑ Bɑsɑniɔ kɑ Kɑɑmɛlin gɑ̃ɑnɔ su gberɑ,

kpɑ dɑ̃ɑ wɛ̃ɛ si su wɑ̃ɑ Libɑniɔ su dɛllɑ.

5 U derɑ guunu bɑ̃ɑrimɔ.

Mɑ gungunu diirimɔ.

Mɑ tem kɑ mɛn tɔmbu bɑ yiiyɑrɑmɔ win wuswɑɑɔ.

6 Wɑrɑ u koo kpĩ u yɔ̃rɑ u win mɔru mɑ.

Wɑrɑ u koo kɑ win mɔru gɑbirinɑ.

Win mɔru yɑ rɑ pusiwɑ nge dɔ̃ɔ.

Wee yɑ kpenu bɛsukumɔ.

7 Yinni Gusunɔ u sɑ̃ɑwɑ tɔn geo.

U sɑ̃ɑwɑ be bɑ wɑ̃ɑ wɑhɑlɑ sɔɔn kuku yeru.

Be bɑ nùn nɑɑnɛ sɑ̃ɑ, berɑ u rɑ nɔɔri.

8 U koo Ninifu kpeerɑsiɑ mɑm mɑm kɑ nim bɑkɑm,

kpɑ u win yibɛrɛbɑ nɑɑ girɑ sere gɔribun wɑ̃ɑ yerɔ yɑm wɔ̃kuru sɔɔ.

Gɑri yi Gusunɔ u geruɑ

Yudɑ kɑ Ninifun sɔ̃

9 Mbɑ i Yinni Gusunɔ bwisikusimɔ.

Wiyɑ u rɑ kɑm koosie mɑm mɑm.

Bɑ ku rɑ nɔni swɑ̃ɑru wɑ nɔn yiruse.

10 Yibɛrɛ be, bɑ sɑ̃ɑ nge sɑ̃ki kɔkɔnu,

bɑ rɑ tɑm nɔ sere mu bu go.

Kɑ mɛ, bɑ koo dɔ̃ɔ mwɑɑrɑwɑ mɑm mɑm nge yɑkɑ gbebusu.

11 Ninifu, wunɛn min diyɑ goo u yɑrɑ

wi u Gusunɔ kɔ̃sɑ bwisikusimɔ,

mɑ u kĩ u nùn seesi.

12 Yinni Gusunɔ u Yudɑbɑ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

bɑɑ bɛɛn yibɛrɛbɑ bɑ̀ n dɑbi ɑmɔ,

mɑ bɑ dɑm mɔ ɑmɔ,

kɑ mɛ, kon bu gowɑ mɑm mɑm.

Nɑ bɛɛ sekuru doke.

Nɑ ǹ mɑɑ wuremɔ n bɛɛ kuɑ nge mɛ.

13 Kon ben yoo te bɑ bɛɛ diisiɑmɔ kpeerɑsiɑ.

Kon ten yɔni kɑsuku.

14 Bɛɛ Ninifugibu, wee ye nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ geruɑ bɛɛn sɔ̃.

Nɑ nɛɛ, i ǹ bweseru wɑsi

te tɑ koo bɛɛn yĩsiru sɔbe.

Kon bɛɛn bwɑ̃ɑroku dɑ̃ɑginu kɑ sisuginu kpuro wunɑ bɛɛn bũu dirun di,

kpɑ n bɛɛn sikɑ sɔɔru ko.

Domi i ǹ sɑ̃ɑ gɑ̃ɑnu.

2

1 Bɛɛ Yudɑbɑ, wee goo u nɑ guunu wɔllɔ

u bɔri yɛndun lɑbɑɑri geɑ kpɑrɑmɔ.

Yen sɔ̃, i bɛɛn tɔ̃ɔ bɑkɑ ni i rɑ rɑɑ di Yinni Gusunɔn sɔ̃ dio.

I bɛɛn nɔɔ mwɛɛnu yibio.

Domi tɔn kɔ̃so wi, u ǹ mɑɑ wee bɛɛn suunu sɔɔ.

Nɑ nùn kpeerɑsiɑwɑ mɑm mɑm.

2 Bɛɛ Ninifugibu, kɑm koosio u bɛɛ wɔrim wee.

Yen sɔ̃, i bɛɛn gbɑ̃rɑru mɑruo,

kpɑ i bɛɛn swɛɛ kɔ̃su.

I sɔɔru koowo,

kpɑ i wɔrugɔru sɔ̃ɔsi kɑ bɛɛn dɑm kpuro.

3 Wee Yinni Gusunɔ u Yɑkɔbun bweseru, Isirelibɑ ben bɛɛrɛ wesiɑmɔ,

be, be yibɛrɛbɑ bɑ wɔri bɑ ben yɑ̃nu gurɑ

nge mɛ bɑ rɑ resɛm kɑ̃ɑsi yɑkiri.

Bɑ Ninifu wɔri

bɑ yen yɑ̃nu gurɑ

4 Ninifun yibɛrɛbɑn tɑbu durɔ dɑmgibun tɛrɛnu nu sɔ̃ri.

Mɑ bɑ yɑ̃ɑ wunɔmginu doke.

Tɑbun tɔ̃ru tɑ̀ n turɑ,

ben tɑbu kɛkɛ be dumi gɑwe

yi rɑ kurɑmɛwɑ yi n bɑllimɔ nge dɔ̃ɔ buri,

kpɑ bɑ n yɑɑsi fĩɑmɔ.

5 Bɑ tɑbu kɛkɛbɑ yɑkiɑmɔ swɛɛ sɔɔ nge wiirobu.

Bɑ dɑɑmɔ bɑtumɑ kpuro sɔɔ kɑ dɑm.

À n bu wɑ, ɑ rɑ n tɑmɑɑ dɔ̃ɔ yɑriyɑ.

Kpɑ bɑ n duki mɔ̀ nge guru mɑɑkinu.

6 Ninifun sinɑ boko u win tɑbu durɔ dɑmgibu yɑɑyɑ u sokumɔ.

Adɑmɑ be wee, bɑ sĩimɔ bɑ bɑ̃ɑrimɔ.

Ben yibɛrɛbɑ bɑ sɛnde bɑ kɑ dɔɔ wuun gbɑ̃rɑru giɑ.

Mɑ bɑ tii kuku yenu kuɑ.

7 Subɑru sɔɔ, bɑ dɑɑnun swɛɛ kɛniɑ,

mɑ sinɑ kpɑɑrɑ wɔrukɑ.

8 Bɑ Ninifu ye mwɑ bɑ yen yɑ̃nu gurɑ bɑ kɑ doonɑ.

Yen tɔn kurɔbu bɑ sumɔ nge kpɑrukonu,

mɑ bɑ toronu soomɔ.

9 Ninifu ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ nge nim bwee bɑkɑru

tèn nim mu gɛ̃ɛrɑ mu doonɑ.

Mɑ nɔɔgirɑ nɔɔrɑmɔ tɑ mɔ̀,

i yɔ̃ro, i yɔ̃ro.

Adɑmɑ goo kun yɔ̃re.

10 I sii geesu kɑ wurɑ guro.

Ben dukiɑ yɑ ǹ nɔru mɔ.

Dukiɑ bwese bwesekɑwɑ bɑ mɔ.

11 Bɑ gurɑmɔ, bɑ goomɔ, bɑ sɑnkumɔ.

Tɔmbu kpuron gɔmɑ dwiiyɑ.

Ben dũunu soonɑmɔ, mɑ ben dɑm doonɑ.

Be kpuron wuswɑɑ burisinɛ.

Ninifu yɑ sɑ̃ɑwɑ

nge gbee sunɔ ge bɑ kɑmiɑ

12 Mɑnɑ Ninifu ye, yɑ wɑ̃ɑ tɛ̃,

ye, ye yɑ rɑɑ sɑ̃ɑ nge gbee sinɑnsun wɑ̃ɑ yeru,

mi gbee sunɔ dwɑɑ kɑ ninu kɑ binu nu rɑ n bɔsu,

goo ku rɑ mɑɑ nu nɑre,

13 kpɑ dwɑɑ ye, yu yen kurɔbu kɑ yen binu yɑɑ goowɑ,

kpɑ yu wɑ̃ɑ yee te yɑɑ yibiɑ.

14 Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ, nɛ wee.

Nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ yen yibɛrɛ.

Kon de yen tɑbu kɛkɛbɑ bu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

Kon de bu yen bibu go tɑbu sɔɔ.

Kon de yu ku mɑɑ tɔmbun yɑ̃nu gurɑ.

Goo kun mɑɑ yen sɔmɔbun nɔɔ nɔɔmɔ.

3

Bɑ Ninifu kɑm koosiɑ

1 Ninifugibɑ kuɑ bɔ̃rurobu.

Domi bɑ sɑ̃ɑwɑ tɔn gowobu.

Bɑ weesu yibɑ.

Mɑ bɑ kuurɑmɔ kɑ gbɑnɑ.

Bɑ rɑ n tɔmbun yɑ̃nu gurɑmɔwɑ.

2 Wee sɛnɑn dɑmusu nɔɔrɑmɔ wuu ge sɔɔ.

Wee tɑbu kɛkɛbɑn uruun wɔkinu nɔɔrɑmɔ,

mɑ dumi yi yi gɑwe yi yɔ̃ɔkumɔ.

3 Mɑɑsɔbu bɑ wee,

bɑ tɑkobibɑ kɑ yɑɑsi nɛni yi bɑllimɔ.

Wee bɑ tɔmbu mɛɛrɑ kuɑ,

mɑ gonu tɛrie bɑɑmɑ, nu ǹ gɑrirɔ.

Mɑ bɑ nu wɔrikimɔ.

Bɑ Ninifu sekuru doke

4 Ninifu yɑ sɑ̃ɑwɑ nge kurɔ sɑkɑrɑ kowo kpoko.

Yɑ bwese dɑbinu yoru diisiɑ yen burɑm kɑ yen sɔrorun sɔ̃.

5 Yen sɔ̃nɑ nɛ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, kon ye wɔrimɑ.

Kon yen yɑberu gbɑbiɑ n kɑ yen wuswɑɑ wukiri,

kpɑ n yen tereru bwesenu sɔ̃ɔsi,

kpɑ yu sekuru wɑ.

6 Kon ye kubɑnu sure, kpɑ tɔmbu bu ye kɑ.

7 Sɑɑ yerɑ wi u ye wɑ u koo dukɑ su,

kpɑ u nɛɛ, Ninifu yɑ kuɑ bɑnsu.

Wɑrɑ u koo ye wɔnwɔndu kuɑ.

Mɑnɑ kon bu wɑ be bɑ koo ye nukuru yɛmiɑsiɑ.

Ninifu yɑ koo kowɑ

nge Tebɛsi

8 Tebɛsi yɑ wɑ̃ɑ Nilun nim swɛɛ yi bɑ gbɑn bɔkuɔ.

Nim mu kɑ ye sikerenɛ.

Mɑ mu sɑ̃ɑ yen gbɑ̃rɑru.

Ninifu, ɑ tɑmɑɑ ɑ Tebɛsi ye sɑnɔ kere?

9 Etiopigibu kɑ Egibitigibɑ bɑ sɑ̃ɑ yen dɑm.

Putigibu kɑ Libigibu bɑ sɑ̃ɑwɑ yen somiɔbu.

10 Kɑ mɛ kpuro, yen tii yɑ yoru dɑ.

Bɑ ye mwɑ mɑ bɑ yen bibu go swɛɛ kpuro sɔɔ.

Bɑ yen wirugibu tɛtɛ toosi,

mɑ bɑ yen dɑmgibu mwɛɛrɑ bɑ yɔni doke.

11 Wunɛ Ninifu, kɑɑ nɔni sɔ̃ɔrɑwɑ,

kpɑ ɑ n sɑ̃ɑ nge wi u tɑm goore,

kpɑ ɑ kuku yeru kɑsu yibɛrɛbɑn sɔ̃ ɑ kuke.

12 Sɑɑ ye sɔɔ, wunɛn gbɑ̃rɑnu kpuro nu ko n sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ nìn mɑrum mu ye.

Bɑ̀ n mu sirɑ kpɑ mu wɔri wi u koo mu din nɔɔwɔ.

13 Wee wunɛn tɔmbu bɑ sɑ̃ɑ nge tɔn kurɔbu wunɛn suunu sɔɔ.

Wunɛn tem wusun kɔnnɔsu su kɛniɑrɑ mɑm mɑm yibɛrɛbɑn wuswɑɑɔ.

Mɑ dɔ̃ɔ u sin kɔkɔrɔbɑ di.

14 Bɛɛ Ninifugibu, i nim tɑkirio i yi.

Domi bɑ koo bɛɛn wuu tɑrusi.

I bɛɛn gbɑ̃rɑrun dɑm sosio.

I birikibɑ muro kpɑ i sɔndu tɑɑku i kɑ tu bɑni.

15 Bɑɑ ì n yebɑ kpuro kuɑ,

kɑ mɛ, dɔ̃ɔ u koo nɑ u bɛɛ di,

ǹ kun mɛ bu bɛɛ go kɑ tɑkobi.

Bɑ koo bɛɛ kpeerɑsiɑwɑ nge mɛ twee yi rɑ dɑ̃ɑ wurusu di.

Bɑ Ninifun tɔmbu kpuro go

Wee, i dɑbiɑ nge twee.

16 Bɛɛn tenkubɑ bɑ kperi dɑbiru kere.

Adɑmɑ be kpuro bɑ doonɑ

nge twee yi yi yɔ̃ɔwɑ.

17 Bɛɛn kɔ̃sobu bɑ dɑbi nge gbɑbu swɛ̃ɛ.

Bɛɛn sɔm kowobu bɑ dɑbi nge twee

yi yi sinɑ dɑ̃ɑ kikisɔ bururu.

Adɑmɑ ye sɔ̃ɔ u yɑrɑ mɑ yi yɔ̃ɔwɑ yi doonɑ,

bɑ ǹ tubɑ mi yi dɑ.

18 Wunɛ Asirin sinɑ boko,

wee wunɛn kpɑrobu bɑ dom yĩbirimɔ.

Wunɛn tɑbu durɔ dɑmgibu bɑ ǹ mɑɑ wɑsi.

Mɑ wunɛn tɔmbu bɑ yɑrinɛ yɑm kpuro guunu wɔllɔ,

goo sɑri wi u koo bu kpɑɑsinɑ.

19 Goo kun wunɛn mɛɛrɑ ye nɔɔrimɔ.

Yɑ koo nun gowɑ.

Wi u nuɑ ye yɑ nun deemɑ, u koo tɑkɑ kowɑ nuku dobun sɔ̃.

Domi goo sɑri wi ɑ ǹ nɔni sɔ̃ɔwɑ.

Hɑbɑkuku

1

2

3

HABAKUKU

Hɑbɑkuku u win sɔmburu kuɑwɑ Yudɑbɑn sinɑ boko Yoyɑkimun wɑɑti sɔɔ. Wi kɑ Yeremiwɑ bɑ sɔmburu kuɑ wɑɑti tiɑ sɔɔ.

Hɑbɑkukun tireru tɑ win biti kɑ win nuku sɑnkirɑnu sɔ̃ɔsimɔ win tɔmbun sɔ̃. Sɑɑ ye sɔɔ, Bɑbilonigibu bɑ Isirelibɑ dɑm dɔremɔ. Mɛyɑ bwese ni nu kɑ bu sikerenɛn tii nu bu kuɑmmɛ. Yerɑ Isirelibɑ bɑ tii bikiɑmɔ bɑ mɔ̀, ɑmɔnɑ ben wɑ̃ɑrɑ ko n sɑ̃ɑ be kɑ Gusunɔ. Mɑ Gusunɔ u bu wisɑ sɑɑ win sɔmɔ Hɑbɑkukun nɔɔn di u nɛɛ, wi u Gusunɔ nɑɑnɛ doke, wiyɑ u koo kpĩ u n wɑ̃ɑ. Wi u mɑrɑ Gusunɔ u nùn yɑkiɑ, wiyɑ u ko n wɑ̃ɑ, wiru 2:4.

Tire ten kpunɑɑ

1. Gɑrin wiru, wiru 1:1.

2. Hɑbɑkuku u kɑ Gusunɔ gɑri mɔ̀, wiru 1:2n di sere wiru 2:20.

3. Hɑbɑkuku u Gusunɔ siɑrɑ, wiru 3.

1

1 Gɑri wee yi Yinni Gusunɔ u win sɔmɔ Hɑbɑkuku sɔ̃ɔwɑ.

Hɑbɑkuku u Yinni Gusunɔ

somiru kɑnɑmɔ

2 Yinni Gusunɔ, sere sɑɑ yerɑ̀ ko nɑ n nun somiru kɑnɑmɔ.

Sere sɑɑ yerɑ̀ kɑɑ n mɑn mɑɑri.

Sere sɑɑ yerɑ̀ kɑɑ de nɑ n nun sɔ̃ɔmɔ

mɑ tɔmbɑ dɑm dɔrenɑmɔ.

Nge sere sɑɑ yerɑ̀ kɑɑ nɑ ɑ sun wɔrɑ.

3 Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ derɑ nɑ kɔ̃sɑ mɛɛrɑ.

Mbɑn sɔ̃nɑ kɑɑ n tɔmbu mɛɛrɑ

bɑ n gem birɑnɑmɔ.

Wee, tɔmbɑ dɑm dɔrenɑmɔ

bɑ dɑɑ kɔ̃sɑ mɔ̀ bɑɑmɑ kpuro.

Sɑnnɔsu yibɑ, mɑ tɔmbɑ siribu sokunɑmɔ bɑɑmɑ kpuro.

4 Goo sɑri wi u woodɑ mɛm nɔɔwɑmmɛ.

Bɑ ku rɑ tɔmbu ben gem wɛ̃ nge mɛ n weenɛ.

Tɔn kɔ̃sowɑ u rɑ gemgii siribu di.

Gusunɔ u Hɑbɑkuku wisɑ

u nɛɛ, Bɑbilonigibɑ wee

5 Yinni Gusunɔ u nɛɛ, i bwesenu mɛɛrio i kɑ sikerenɑ.

I de biti yu bɛɛ mwɑ.

Domi kon gɑ̃ɑnu ko bɛɛn nɔni biru

ni i ǹ nɑɑnɛ mɔ̀,

bɑɑ goo ù n bɛɛ nu tusiɑ.

6 Wee, kon Bɑbilonigibu seeyɑmɑ.

Tɔn be, bɑ nuki sum.

Bɑ tem kpuro bukiɑnɑmɔ

bu wɑ bu kɑ bwesenu gɑnun wɑ̃ɑ yenu mwɛɛri.

7 Bɑ nɑnum mɔ ben dɑm sɑɑbu.

Berɑ bɑ rɑ gɔsi ye bɑ kĩ.

8 Ben dumi yi sɑnnɛkunu ǹ kun mɛ gbeeku bɔ̃nu dukɑ kere.

Sɑɑ tontonden diyɑ yi rɑ yɔ̃,

kpɑ yi yibɛrɛ wɔri nge kɑsɑ ye yɑ goo buu wɑ.

9 Be kpurowɑ bɑ wee bu kɑ tɔmbun yɑ̃nu gurɑ.

Bɑ nɔni girɑriwɑ mi bɑ dɔɔ.

Mɑ bɑ yobu mwɛɛrimɔ bɑ mɛnnɑmɔ nge yɑni sɛɛri.

10 Bɑ sinɑmbu gɛmɑ.

Bɑ tem yɛ̃robu yɛ̃ɛmɔ.

Bɑ ǹ wusun gbɑ̃rɑnu gɑrɑ.

Domi bɑ rɑ tem turenu kowɑ bu kɑ gbɑ̃rɑ ni yɔ

kpɑ bu wuu si mwɑ.

11 Yen biru kpɑ bu yɑri min di nge woo gunɑ,

kpɑ bu mɑɑ dɑ bu gɑm wɔri bu kɔ̃sɑ ko.

Ben dɑmɑ bɑ nɑɑnɛ sɑ̃ɑ, mu sɑ̃ɑ nge ben bũu.

Hɑbɑkuku u mɑɑ Gusunɔ soku

12 Sɑɑ yellun di, wunɑ ɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ.

Wunɑ ɑ sɑ̃ɑ nɛn Yinni.

A dɛɛre. Yen sɔ̃, sɑ ǹ gbimɔ.

Yinni, wunɑ ɑ sɑ̃ɑ nɛn kpee bɑɑ mi nɑ rɑ kuke.

Wunɑ ɑ Bɑbilonigibu gɔsɑ,

mɑ ɑ bu dɑm kɑ̃ kpɑ bu kɑ sun sɛɛyɑsiɑ.

13 Adɑmɑ ɑ ǹ kpɛ̃ ɑ yɔ̃rɑ ɑ n kɔ̃sɑ mɛɛrɑ,

domi ɑ dɛɛre too.

Ǹ n mɛn nɑ, mbɑn sɔ̃nɑ ɑ mɛɛrɑ ye tɔn kɔ̃sobɑ mɔ̀,

mɑ ɑ ǹ gɑ̃ɑnu gerumɔ.

Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ mɑɑri tɔn kɔ̃sobu bɑ gemgibu goomɔ.

14 Mbɑn sɔ̃nɑ ɑ tɔmbu kuɑmmɛ nge swɛ̃ɛ,

ǹ kun mɛ nge kɔkɔ ni nu ǹ kpɑro mɔ.

15 Bɑbilonigibu bɑ tɔmbu mwɛɛrimɔ

nge swɛ̃ɛ yi bɑ mwɑ kɑ kɔkɔnu

ǹ kun mɛ kɑ yɑ̃ɑkoronu,

kpɑ bu bu gurɑ bu kɑ doonɑ kɑ nuku dobu.

16 Yen sɔ̃nɑ bɑ rɑ ben yɑ̃ɑkoronu yɑ̃kunu kue,

kpɑ bu nu turɑre dɔ̃ɔ dokeɑ.

Domi nin sɑɑbuwɑ

bɑ koo kɑ kpĩ bu dĩɑ geenu wɑ

ni nu do bu di.

17 Dommɑ bɑ koo den ben tɑkobibɑ wesiɑ ben kɑrɑnɔ.

Bɑ ko n bwesenu sɑkirimɔwɑ wɔnwɔndu sɑriru sɔɔ sere kɑ bɑɑdommɑɔ?

2

1 Adɑmɑ nɛ, Hɑbɑkuku nɑ yɔ̃wɑ gbɑ̃rɑru wɔllɔ nɛn kɔ̃su yerɔ

nge wi u yɔɔru bwɛ̃ɛ,

kpɑ n kɑ nɔ ye Gusunɔ u koo mɑn sɔ̃,

kɑ nge mɛ u koo mɑn wisi nɛn weeweenun sɔ̃.

Gusunɔ u Hɑbɑkuku wisɑ

2 Yerɑ Yinni Gusunɔ u mɑn wisɑ u nɛɛ,

n gɑri yi yoruo yi u mɑn sɔ̃ɔmɔ.

N yi yoruo kpɑsɑsɑ kpee bɛsi sɔɔ.

3 Yin tɔ̃rɑ kun ginɑ turɑ yi kɑ koorɑ.

Adɑmɑ yi koo koorɑ yin sɑɑ yɑ̀ n turɑ.

Bɑɑ yì n tɛɛmɔ, nɑ n gesi yi mɑrɑ.

Domi yi koo koorɑwɑ kɑm kɑm.

4 N yoruo mɑ wi u tii sue u ǹ wɑ̃ɑ swɑɑ geɑ sɔɔ.

Adɑmɑ wi u kuɑ gemgii nɑɑnɛ dokebu sɔɔ, u ko n wɑ̃ɑwɑ.

5 Wi u tii sue, u ku rɑ sinɛ sɛ̃ɛ.

U rɑ n sɑ̃ɑwɑ nge tɑm nɔro,

kpɑ u n nɔɔ wukie nge gɔribun wɑ̃ɑ yeru.

U ku rɑ debu nge gɔɔ.

U rɑ n tii bwesenu gɑwemɔwɑ u kɑ ko nin yinni.

Bɔ̃rusibu nɔɔbu

6 Adɑmɑ bwese ni u mwɛɛrɑ mi,

nu koo nùn seesi nu nùn gɑri sɔ̃ kɑ wɔmɑ kɑ mɔnnu, nu nɛɛ,

u kuɑwɑ bɔ̃ruro wi, wi u dukiɑ mɛnnɑmɔ ye yɑ ǹ sɑ̃ɑ wigiɑ,

mɑ u gɑbun yɑ̃nu gurɑmɔ u tɔrubɑ yiimɔ.

Sere sɑɑ yerɑ̀ u ko n mɔ̀ nge mɛ.

7 Bèn dibu u nɛni, bɑ koo nùn seesi subɑru sɔɔ,

kpɑ bu gurɑ ye u mɔ.

8 Nge mɛ u tɔn dɑbinu wɔri u nin yɑ̃nu gurɑ,

nge mɛyɑ be bɑ tie, bɑ koo mɑɑ nùn wɔri bu win yɑ̃nu gurɑ

yèn sɔ̃ u tɔmbun yɛm yɑri,

mɑ u tem kɑ mɛn wusu kɑ mɛn tɔmbu dɑm dɔre.

9 Bɔ̃rurowɑ wi u dukiɑ gurɑmɔ

ye yɑ ǹ dɛɛre win berusebun mi,

kpɑ u wɑ u n wɑ̃ɑ ɑye bɛɛrɛgiru sɔɔ,

mi u ǹ mɑɑ nɔni swɑ̃ɑru wɑsi.

10 Adɑmɑ win yɛnun sekurɑ u sɔɔru kuɑ mi,

ye u kɑ bwese dɑbinu go.

Win tiin wɑ̃ɑrɑ u kɑri bɔrie.

11 Domi bɑɑ kɑ gɑniɔ, yi koo wuri ko yi nùn tɑɑrɛ wɛ̃,

kpɑ kpɛɛrun yɑri yi wuri wurɑ.

12 Bɔ̃rurowɑ wi u win wuun kpɛɛkpɛɛku swĩimɔ yɛm wɔllɔ,

mɑ u tɔmbu dɑm dɔremɔ.

13 Ye tɔmbɑ mɔ̀ kpuro, yɑ koo dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

Bɑ tii nɔwiɑ mɔ̀wɑ kɑm sɔɔ.

Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u koo ye kpuro kɑm koosiɑ.

14 Sɑɑ ye sɔɔ, Yinni Gusunɔn bɛɛrɛ yɛ̃ru tɑ ko n yibɑwɑ tem sɔɔ

nge mɛ nim wɔ̃ku gɑ rɑ n nim yibɑ.

15 Bɔ̃rurowɑ wi u win beruse tɑm bɔɔbɔm wɛ̃ɛmɔ

mu kɑ nùn go nge dɛ̃ɛ, u n yɔ̃ tereru,

kpɑ u nùn sekuru doke u n mɛɛrɑ.

16 Yɛ̃ro u tii sekuru dokemɔwɑ mi, n ǹ mɔ bɛɛrɛ.

Win tii u mu nɔruo kpɑ u tereru yɔ̃rɑ.

Yinni Gusunɔ u koo nùn tilɑsi ko

u kɑ win mɔrun nɔrɑ nɔ kpuro,

kpɑ win bɛɛrɛ ye u rɑɑ mɔ yu gɔsiɑ sekuru.

17 Dɑɑ kɔ̃sɑ ye u kuɑ Libɑniɔ,

yɑ koo wɔri win wiru wɔllɔ.

U yɛɛ go.

Adɑmɑ yɛɛ yi, yi koo nùn nɑndɑsiɑ.

Yeni kpuro yɑ koo nùn deemɑ yɛm mɛ u yɑrin sɔ̃,

kɑ dɑm mɛ u tem mɛ kɑ mɛn wusu kɑ mɛn tɔmbu dɔren sɔ̃.

18 Arufɑɑni yerɑ̀ bwɑ̃ɑrokunu nu mɔ tɔnu u kɑ sinɑ u nu seku.

Nu sɑ̃ɑwɑ ni bɑ sekɑ kɑ sisu,

mɑ nu derɑ u weesu nɑɑnɛ sɑ̃ɑ.

Mbɑn sɔ̃nɑ tɔnu u koo win nɑɑnɛ doke bwɑ̃ɑroku ni u sekɑ sɔɔ,

ni, ni nu ǹ kpɛ̃ nu gɑri gere.

19 Bɔ̃rurowɑ wi u dɑ̃ɑ kuku sɔ̃ɔmɔ u mɔ̀, gu seewo,

mɑ u kperu sɔ̃ɔmɔ u mɔ̀, tu dom yɑndo.

Yen gɑɑ yɑ koo kpĩ yu nùn bwisi kɛ̃?

Geemɑ, u nu wurɑ kɑ sii geesu pote.

Adɑmɑ nu ǹ hunde mɔ, nu n sere wɑ̃ɑru mɔ.

20 Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ win sɑ̃ɑ yee dɛɛrɑrɔ.

Tɔmbu kpuro bu nɔɔ mɑrio win wuswɑɑɔ.

3

Hɑbɑkukun kɑnɑru

1 Wee kɑnɑ te Gusunɔn sɔmɔ Hɑbɑkuku u kuɑ kɑ weeweenu.

2 U nɛɛ, Yinni Gusunɔ, nɑ nuɑ ye ɑ geruɑ.

Mɑ nɑ nɑndɑ.

A de yu koorɑ wɔ̃ɔ sini sɔɔ.

A de tɔmbu bu ye wɑ bɛsɛn wɑɑti yeni sɔɔ.

Adɑmɑ wunɛn mɔru ye sɔɔ, ɑ yɑɑyo ɑ sun wɔnwɔndu kuɑ.

3 Gusunɔ, ɑ nɑ sɑɑ Edɔmun di.

Wunɛ, Dɛɛro, ɑ nɑ Pɑrɑnin guurun di.

Wunɛn yiiko yɑ wɔllu yɑm bururɑsie.

Mɑ tem kpuro mu nun siɑrɑmɔ.

4 A nɑ, mɑ yɑm mu bururɑ.

Sɔ̃ɔ yɑ̃nɑ yɑrɑ wunɛn nɔmɑn di,

mi wunɛn dɑm mu wɑ̃ɑ.

5 A derɑ bɑrɑnu nu pusimɔ.

A nu derimɔ mi ɑ sɑrɑ kpuro.

6 À n yɔ̃rɑ, tem mu rɑ yĩiriwɑ.

À n bwesenu mɛɛrɑ, nu rɑ diiriwɑ.

Guu ni nu wɑ̃ɑ sɑɑ yee yellun di, nu wɔrukɑ,

gunguu ni nu wɑ̃ɑ sɑɑ tɛɛbun di, nu kɔsikirɑ,

domi niyɑ nu rɑɑ sɑ̃ɑ wunɛn swɑɑ ye ɑ rɑ sĩ.

7 Nɑ Kusɑnigibun weeweenu nɔɔmɔ.

Nɑ mɑɑ wɑ mɑ Mɑdiɑnibɑ bɑ bɛrum soore.

8 Yinni Gusunɔ, ɑ kɑ dɑɑnu mɔru mɔ̀wɑ?

Nge nim wɔ̃kuwɑ ɑ kɑ mɔru mɔ̀.

Wee ɑ yɔɔwɑ guru winu wɔllɔ

nge wi u yɔɔwɑ tɑbu kɛkɛn wɔllɔ,

mɑ yɑ nùn nɑsɑrɑ wɛ̃.

9 A wunɛn tɛndu bɛri.

Wunɛn bɔ̃ri yi sɑ̃ɑwɑ nge sɛ̃ɛnu.

A tem bɛrɑ mɑ dɑɑnu kokɑ min di.

10 Guunu nù n nun wɑ, nu rɑ diiriwɑ.

Gurɑ yɑ nɛmɔ kɑ dɑm, mɑ nim wɔ̃kun nim mu wɔki,

mu nim kurenu kɔ̃ɔmɔ sere wɔllɔ.

11 Sɔ̃ɔ kɑ suru bɑ yɔ̃rɑ ye bɑ wunɛn guru mɑɑkinu wɑ

nu bɑllimɔ nge yɑɑsɑ, mɑ nu dɔɔ nge sɛ̃ɛnu.

12 Wee ɑ tem bukiɑnɑmɔ,

ɑ bwesenu kɔsukumɔ kɑ mɔru bɑkɑ.

13 Wee ɑ yɑrɑ

ɑ wunɛn tɔmbu kɑ wunɛn sunɔ wi ɑ gɔsɑ somiru nɑ.

A tɔn kɔ̃sobun sunɔ go.

A win bwɑ̃ɑbu kpeerɑsiɑ mɑm mɑm.

14 A yibɛrɛbɑn sinɑmbun winu yɑburɑ kɑ ben tiin sɛ̃ɛnu.

Bɑ rɑɑ sun wɔrim wee kɑ sɛndɑru nge woo bɔkɔ,

bu kɑ sun yɑrinɑsiɑ.

Bɑ nuku dobun kuuki mɔ̀.

Bɑ sɔɔru sɑ̃ɑ bu kɑ sun go bɛsɛn kuku yenɔ.

15 Yinni Gusunɔ, ɑ sɔ̃ wunɛn dumin wɔllɔ,

ɑ nim wɔ̃ku tɑɑkumɔ

ge gɑ nim kɔ̃ɔmɔ gɑ wɔki.

16 Nɑ gen wɔkinu nɔɔmɔ too.

Mɑ nɑ nɑndɑ gem gem,

nɛn nɔɔ gɑ diirimɔ bɛrum sɔ̃.

Mɑ nɛn wɑsi yi wɔkɔnu wɔrimɔ,

nɑ yɔ̃ sɛ̃ɛ nɑ nuku sɑnkirɑnun tɔ̃ru mɑrɑ

te tɑ wee bwese ni nu koo sun dɑm dɔren sɔ̃.

17 Figien dɑ̃nu nu ǹ ko n binu mɔ.

Resɛm dɑ̃nu nu ǹ mɑɑ mɑrumɔ.

Olifin dɑ̃nu nu ǹ mɑɑ binu mɑrumɔ.

Gbeɑ kun mɑɑ dĩɑnu wɛ̃ɛmɔ.

Yɑ̃ɑnu kɑ kɛtɛ kun ko n mɑɑ wɑ̃ɑ gɔ̃ɔwɔ.

18 Adɑmɑ nɛ, nɛn nuku dobu weewɑ wunɛ Yinni Gusunɔn min di.

Nɑ nuku dobu mɔ yèn sɔ̃ ɑ rɑ mɑn fɑɑbɑ ko.

19 Wunɑ ɑ sɑ̃ɑ nɛn dɑm.

A rɑ de nɑ n sɑ̃u nge nɛmu.

Kpɑ nɑ n sĩimɔ guunu wɔllɔ.

Womu geniwɑ bɑ wom kowobun wirugii kuɑ kɑ mɔrɔku.

Sofoni

1

2

3

SOFONI

Sofoni u Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ɔmɔ mɑ Gusunɔ u koo bu sɛɛyɑsiɑ. Mɑ u mɑɑ tɔn tukobu kirɔ mɔ̀ be bɑ kɑ bu sikerenɛ u nɛɛ, Yinni Gusunɔn siribun tɔ̃rɑ wee. Tɔ̃ɔ te, nɔni swɑ̃ɑrugirɑ. Adɑmɑ ɑmɛn biru, Isirelibɑn sukum bɑ koo wurɑmɑ Gusunɔn mi kpɑ bu kpɑm Yerusɑlɛmu seeyɑ.

Tire ten kpunɑɑ

1. Gusunɔ u koo Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu siri, wiru 1:1n di sere wiru 2:3.

2. Gusunɔ u koo bwese tukunu kpeerɑsiɑ, wiru 2:4-15.

3. Yinni Gusunɔ u koo Yerusɑlɛmu seeyɑ, wiru 3:1-20.

1

1 Gɑri yiniwɑ Yinni Gusunɔ u Sofoni, Kusin bii sɔ̃ɔwɑ Yosiɑsi, Amɔɔn bii, Yudɑbɑn sinɑ bokon bɑndun wɑɑti sɔɔ. Sofoni wi, u sɑ̃ɑwɑ Gedɑliɑn debubu, Amɑriɑn sikɑdobu, Esekiɑsin yɑ̃ɑsebu.

Yinni Gusunɔ

u koo hɑnduniɑ sɛɛyɑsiɑ

2 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

kon kpuro kpeerɑsiɑ hɑnduniɑ sɔɔ.

3 Kon tɔmbu kɑ yɛɛ kɑ gunɔsu kɑ swɛ̃ɛ kpeerɑsiɑ

kɑ sere mɑɑ tɔn kɔ̃sobu kɑ ye yɑ rɑ bu sokurɑsie.

Kon tɔmbu kpuro kpeerɑsiɑ hɑnduniɑ sɔɔ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Yinni Gusunɔ u koo Yudɑbɑ

kɑ Yerusɑlɛmugibu sɛɛyɑsiɑ

4 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ,

kon Yudɑbɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu kpuro nɔmɑ doke.

Kon bũu wi bɑ mɔ̀ Bɑɑlin sɑ̃ɑ yee ni nu tie kpeerɑsiɑ min di.

Kon yen wirugibu kɑ yen yɑ̃ku kowobun yĩsɑ go.

5 Be bɑ dii tɛɛri wɔllɔ kperi kɑ suru sɑ̃ɑmɔ

kɑ be bɑ bɔ̃rumɔ kɑ nɛ, Yinni Gusunɔn yĩsiru,

mɑ bɑ wure bɑ bɔ̃rumɔ kɑ ben bũun yĩsiru,

be kpurowɑ kon go.

6 Be bɑ mɑn biru kisi kɑ be bɑ ku rɑ mɑn kɑsu,

kɑ sere mɑɑ be bɑ ku rɑ mɑn ben gɑri sɑɑwɑrɑ ko,

be kpurowɑ kon go.

7 I nɔɔ mɑrio wi, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

Domi win tɔ̃ru tɑ turuku kuɑ.

U win yɑ̃kuru sɔɔru kuɑ.

U mɑɑ gɔsɑ be bɑ koo tu di.

8 Wi, Yinni Gusunɔn yɑ̃ku ten tɔ̃ru sɔɔ,

u koo wirugibu kɑ sinɑ bokon bibu wɔri,

kɑ sere mɑɑ be bɑ tɔn tukobun komɑnu swĩi.

9 Yen tɔ̃ɔ te, be bɑ ku rɑ sɑ̃ɑ yerun kɔnnɔ suuku tɑɑrɑm kɑ̃ nge bũu sɑ̃ɔbu,

kɑ sere be bɑ ben sunɔn yɛnu dukiɑ yibiɑmɔ

ye bɑ gurɑmɑ kɑ gbɛnɑ, kɑ dɑm dibu,

be kpurowɑ u koo wɔri.

10 Yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo wuri nɔ sere kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ Swɛ̃ɛ,

kɑ mɑɑ wuun wɔɔ berɑ gɑɑn mi.

Mɛyɑ nɔni swɑ̃ɑ bɑkɑrɑ ko n wɑ̃ɑ guunu wɔllɔ.

11 Bɛɛ Mɑkitɛsigibu, i wuri koowo.

Domi tenkubɑ kpuro bɑ koo kɑm ko.

Be bɑ gobi kɔsimɔ kpuro bɑ koo kpeerɑ.

12 Yen tɔ̃ɔ te, u koo Yerusɑlɛmu bũuri kɑ fitilɑnu.

U koo tɔmbu wɔrimɑ be bɑ sɔ̃ kpɛtɛɛ nge tɑm kɔrɔnu.

Mɑ bɑ gerumɔ ben gɔ̃ruɔ bɑ mɔ̀,

wi, Yinni Gusunɔ u ǹ geɑ mɔ̀, u ǹ mɑɑ kɔ̃sɑ mɔ̀.

13 Bɑ koo ben ɑrumɑni gurɑ kpɑ ben yɛnusu su ko bɑnsu.

Bɑ koo diɑ bɑni yè sɔɔ bɑ ǹ sinɑmɔ.

Bɑ koo resɛm duure, ɑdɑmɑ bɑ ǹ yen tɑm nɔrumɔ.

Yinni Gusunɔn tɔ̃ru

14 Yinni Gusunɔn tɔ̃ɔ nɑnumgirɑ tɑ turuku kuɑ.

Te wee tɑ wee fuuku, tɑ nɔɔgiru sue.

Tɑbu durɔ dɑmgii u koo kuuki ko dɔmɑ te.

15 Tɔ̃ɔ te, tɑ sɑ̃ɑwɑ mɔrun tɔ̃ru.

Tɔ̃ɔ te, tɑ sɑ̃ɑwɑ nuku sɑnkirɑnun tɔ̃ru.

Tɑ sɑ̃ɑwɑ kɑm kobun tɔ̃ru.

Tɔ̃ɔ te, yɑm wɔ̃kurɑ koo tu wukiriwɑ nge bukɔ kɑ guru winu.

16 Yen tɔ̃ɔ te, tɑbu kowobu bɑ koo kɔbi so

kpɑ bu kuuki ko bu kɑ wuu si su gbɑ̃rɑnu mɔ wɔri.

17 U koo tɔmbu nuku sɑnkirɑnu kpɛ̃ɛ

kpɑ bɑ n sĩimɔ nge wɔ̃kobu.

Domi Yinni Gusunɔwɑ bɑ torɑri.

U koo de ben yɛm mu n tɛrie nge tuɑ,

kpɑ ben gonu nu n sɑ̃ɑ nge kubɑnu.

18 Yen dɔmɑ te, ben sii geesu ǹ kun mɛ ben wurɑ,

yen gɑɑ kun kpɛ̃ yu bu wɔrɑ Yinni Gusunɔn mɔru bɑkɑ yen min di.

Tem mɛ kpuro mu koo dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ win mɔrun sɔ̃.

U koo mɛn tɔmbu kpuro gowɑ subɑru sɔɔ.

2

I tii kɑwo

1 Bɛɛ sekuru sɑribɑ,

i de i sinɑ i bwisiku,

2 Yinni Gusunɔn himbɑ yu sere koorɑ.

Kpɑ tɔ̃ɔ te, tu ku rɑɑ bɛɛ sɑmbɑ ko

nge doo sɑko ge gɑ kɑ woo doonɔ.

I de i sinɑ i bwisiku

Yinni Gusunɔn mɔru bɑkɑ yen tɔ̃ru tu sere tunumɑ

tu bɛɛ deemɑ.

3 Bɛɛ be i tii kɑwe kpuro tem mɛ sɔɔ,

i Yinni Gusunɔ kɑsuo.

Bɛɛ be i nùn mɛm nɔɔwɛ,

i gem kɑsuo, kpɑ i tii kɑwɑ.

Sɔrɔkudo i ko i yɑri Gusunɔn mɔrun tɔ̃ɔ te sɔɔn di.

Gusunɔn gɑri yi bɑ geruɑ

bwese tuku ni nu wɑ̃ɑ

sɔ̃ɔ duu yeru giɑn sɔ̃

4 Gɑsɑn tem mu koo bɑnsu ko.

Kpɑ Asikɑloni yu yɔ̃rɑ dirɑ.

Bɑ koo Asidɔdun tɔmbu girɑ sɔ̃ɔ sɔɔ gbɑ̃ɑrɑ.

Kpɑ bu Ekoronin tɔmbu seeyɑ ben wuun di.

5 Bɛɛ Keretin bweseru, bɛɛ be i wɑ̃ɑ nim wɔ̃kun goorɔ,

i kɑm kuɑwɑ.

Wunɛ mɑɑ Kɑnɑni, wunɛ wi ɑ sɑ̃ɑ Filisitibɑn tem,

Yinni Gusunɔ u nun gerusimɔ.

U nɛɛ, u koo nun kpeerɑsiɑ.

Goo kun mɑɑ sinɑmɔ wunɛ sɔɔ.

6 Nim wɔ̃kun goo te, tɑ koo kowɑ kpɑrɑ yenu,

mi kpɑrobu bɑ ko n dɑ bɔsu bɑ n ben yɑ̃ɑnu kpɑrɑmɔ.

7 Domi sɑɑ ye sɔɔ,

Gusunɔ, Yudɑbɑn Yinni u koo ben be bɑ tie kpɑrɑ

kpɑ u kɑ ben yobu wurɑmɑ.

Nim wɔ̃kun goo te, tɑ koo ko begiru.

Miyɑ bɑ ko n dɑ yɑɑ sɑbenu kpɑre,

kpɑ yokɑ bu kpunɑ Asikɑlonigibun diɑ mi.

Gusunɔn gɑri yi bɑ geruɑ

bwese tuku ni nu wɑ̃ɑ

sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑn sɔ̃

8 U Mɔɑbubɑ kɑ Amɔnibɑn wɔmɑ nuɑ ye bɑ kɑ win tɔmbu sekuru doke.

Mɑ bɑ tii suɑ bɑ ben tem nɔɔ burɑ yenu susisiɑ.

9 Yen sɔ̃nɑ wi, Gusunɔ Isirelibɑn Yinni,

wi, wi u wɔllu kɑ tem mɔ,

u nɛɛ, sere kɑ win wɑ̃ɑru, u koo de Mɔɑbubɑ bu kɑm ko nge Sodomugibu,

kpɑ Amɔnibɑ bu mɑɑ kɑm ko nge Gomɔrɑgibu,

ben tem mu yɑkɑ kɔ̃susu kpi,

ǹ kun mɛ mu gɔsirɑ bɔru.

Gɑ̃ɑnu kun mɑɑ kpiimɔ mi sere kɑ bɑɑdommɑɔ.

Win tɔn be bɑ tie,

bɑ koo Mɔɑbu be, kɑ Amɔni be wɔri

bu ben yɑ̃nu gurɑ bu tem tubi di.

10 Yeniwɑ Gusunɔ u koo de yu bu deemɑ ben tii suɑbun sɔ̃

kɑ sere mɑɑ ye bɑ wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin tɔmbu wɔnwɑ

bɑ sekuru doke.

11 Wi, Yinni Gusunɔ, u ǹ kɑ bu wɔnwɔndu mɔ̀.

U koo hɑnduniɑ kpuron bũnu kɑm koosiɑ.

Bɑɑ bwese ni nu wɑ̃ɑ tem burenɔ,

nu koo yiirɑ win wuswɑɑɔ nin wusɔ.

Gusunɔn gɑri yi bɑ geruɑ

bwese tuku ni nu wɑ̃ɑ

sɔ̃ɔ yɛ̃si yɛ̃sikɑ giɑn sɔ̃

12 Bɛɛ Etiopigibu, bɑ koo mɑɑ bɛɛ sɔkiri kɑ win tɑkobi bu go.

13 U koo win nɔmu dɛmiɛ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geuɔ

u Asirigibu kɑm koosiɑ,

kpɑ Ninifu yu ko bɑnsu.

Gɑ̃ɑnu kun mɑɑ kpiimɔ mi.

14 Yɑɑ sɑbenɑ nu koo sinɑ mi,

yɛɛ bwese bwesekɑ gesi.

Boorosu kɑ duuru bɛɛkunɑ nu koo kpunɑ furɔ si bɑ yen gberebɑ kuɑn sɔɔwɔ.

Bɑ koo kuuki nɔ sɑɑ fɛnɛntibɑn di.

Nɔni swɑ̃ɑrɑ ko n wɑ̃ɑ yen kɔnnɔwɔ.

Domi dirun burɑ te bɑ kuɑ kɑ sɛdurun dɑ̃ɑ tɑ koo kɛsikirɑ.

15 Nge mɛyɑ wuu ge, gɑ koo ko,

ge, ge gɑ rɑɑ tii sue mi,

mɑ gɑ tɑmɑɑ gɑ wɑ̃ɑwɑ bɔri yɛndu sɔɔ,

mɑ gɑ tii sɔ̃ɔmɔ gɑ mɔ̀,

gerɑ gɑ kpuro kere.

Wee gɑ wɔrumɑ gɑ bɑnsu kuɑ.

Gɑ kuɑ yɛɛn wɑ̃ɑ yeru.

Wi u sɑrɔ mi, u koo wiɑ kowɑ u nɔmɑ kpɑrɑ.

3

Yerusɑlɛmugibu

bɑ ǹ Gusunɔn gere wure

1 Bɔ̃rurobɑ bɛɛ Yerusɑlɛmugibu.

Domi i sɑ̃ɑwɑ mɛm nɔɔ sɑribɑ,

mɑ i disi mɔ, i dɑm diinɑmɔ.

2 I ku rɑ googii nɔ.

I ku rɑ mɑɑ sɛɛyɑsiɑbu wure.

I ku rɑ Gusunɔ bɛɛn Yinni nɑɑnɛ ko.

I ku rɑ mɑɑ nùn susi.

3 Bɛɛn sinɑ ɑsɑkpɔbu bɑ sɑ̃ɑwɑ nge gbee sinɑn

si su kukirimɔ wuu ge sɔɔ.

Mɑ bɛɛn siri kowobu bɑ mɑɑ sɑ̃ɑ nge yokɑn purukɑ

ni nu ku rɑ dĩɑnu yi bururun sɔ̃.

4 Gusunɔn sɔmɔbu bɑ sɑ̃ɑwɑ nɑɑnɛ sɑribɑ.

Bɑ ku rɑ gere ye Gusunɔ u bu sɔ̃ɔwɑ.

Bɛɛn yɑ̃ku kowobu bɑ Gusunɔn sɑ̃ɑru disi dokemɔ.

Bɑ ku rɑ woodɑbɑ mɛm nɔɔwɛ.

5 Adɑmɑ kɑ mɛ, Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ kɑ bɛɛ.

U sɑ̃ɑwɑ gemgii, u ku rɑ weesu ko.

U rɑ win gem terɑsiewɑ siribu sɔɔ bururu bɑɑtere.

U ku rɑ tɔ̃ru bure.

Adɑmɑ tɔn kɔ̃sobɑ bɑ kɔ̃sɑ mɔ̀, sekurɑ kun bu mɔ̀.

6 Wi, Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

u bwese girinu go,

mɑ u nin gbɑ̃rɑnu kɑ nin kuku yenu kɔsukɑ.

U derɑ goo ku rɑ mɑɑ sĩ nin swɛɛ sɔɔ.

U nin wusu kɔsukɑ, goo kun mɑɑ wɑ̃ɑ mi.

7 Yerɑ u nɛɛ, bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, ì n dɑɑ nùn nɑsie,

mɑ i win sɛɛyɑsiɑbu wurɑmɔ,

u ǹ dɑɑ bɛɛn wɑ̃ɑ yenu kɔsukumɔ.

U ǹ dɑɑ mɑɑ bɛɛ sɛɛyɑsiɑmɔ nge mɛ u kuɑ,

ɑdɑmɑ i rɑ n sɛndewɑ kɔ̃sɑn kobu sɔɔ.

8 Yen sɔ̃, wi, Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

i nùn mɑruo tɔ̃ɔ tè sɔɔ u koo se u bɛɛ wɔrimɑ.

Domi u gɔ̃ru doke u bwesenu kɑ nin sinɑmbu mɛnnɑ

u bu win mɔru sɔ̃ɔsi kɑ yen dɑm.

Kpɑ n sɑ̃ɑre nge bɑ tem mɛ kpuro dɔ̃ɔ doke win mɔrun sɔ̃.

Yinni Gusunɔ

u nɔɔ mwɛɛru kuɑ

9 Sɑɑ ye sɔɔ, Yinni Gusunɔ u koo tɔmbun yɑri dɛɛrɑsiɑ

kpɑ bu win yĩsiru soku bu nùn sɑ̃ sɑnnu.

10 Be bɑ nùn sɑ̃ɑmɔ bɑ yɑrinɛ bɑɑmɑ,

bɑ koo kɑ nùn kɛ̃nu nɑɑwɑ sɑɑ Etiopin dɑɑnun gurun di.

11 Yen tɔ̃ɔ te, bɛɛ win tɔmbu Isirelibɑ,

i ǹ sekuru wɑsi bɛɛn dɑɑ kɔ̃sɑ kɑ bɛɛn torɑ ni i kuɑ sɔɔ.

Domi u koo be bɑ rɑ tii sue bɛɛn suunu sɔɔ wunɑ,

kpɑ bɛɛn tiin tɔn biɑru tu kpe win guu dɛɛrɑrun wɔllɔ.

12 U koo de tɔmbu fiiko bɑ n wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ

be bɑ ǹ tii sue.

Bɑ koo win yĩsiru soku u kɑ bu kɔ̃su.

13 Isireli be bɑ tie, bɑ ǹ mɑɑ kɔ̃sɑ mɔ̀.

Bɑ ǹ mɑɑ weesu mɔ̀.

Gɑri kɔ̃si yi ǹ ko n wɑ̃ɑ ben nɔsɔ.

Bɑ ko n wɛ̃rewɑ,

goo kun bu bɑɑsimɔ.

Yerusɑlɛmugibu

bɑ koo wurɑmɑ

14 Bɛɛ Siɔnigibu, i gɔ̃ru dobun kuuki koowo.

Bɛɛ Isirelibɑ kpuro gesi, i nuku dobun kuuki koowo.

Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i yɛ̃ɛrio

kpɑ i nɑsɑrɑn kuuki ko kɑ bɛɛn gɔ̃ru kpuro.

15 Yinni Gusunɔ u bɛɛn sɛɛyɑsiɑbu kpeesiɑ bi u koo rɑɑ bɛɛ ko.

U bɛɛn yibɛrɛbɑ yɑrinɑsiɑ.

Gusunɔ sinɑ boko, bɛɛ Isirelibɑn Yinni, u wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ.

I ǹ mɑɑ kɔ̃sɑ gɑɑ wɑsi.

16 Yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo bɛɛ Yerusɑlɛmugibu sɔ̃ bu nɛɛ,

i ku bɛrum ko Siɔniɔ.

I ku de bɛɛn gɔmɑ dwiiyɑ.

17 Gusunɔ bɛɛn Yinni u wɑ̃ɑ bɛɛn suunu sɔɔ.

U sɑ̃ɑwɑ nge tɑbu durɔ wi u rɑ fɑɑbɑ ko.

U koo nuku doo bɑkɑbu ko bɛɛn sɔ̃.

U ǹ mɑɑ gɑ̃ɑnu gerumɔ yèn sɔ̃ u bɛɛ kĩ.

U ko n nuku doo bɑkɑbu mɔ.

18 Be bɑ wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ

yèn sɔ̃ bɑ kɑ Yerusɑlɛmu tondɑ,

bɑ wɑ̃ɑ sekuru sɔɔ te tɑ bu buniɛmɔ nge sɔmunu,

mɑ bɑ ku rɑ mɑɑ win tɔ̃ɔ bɑkɑnu di,

beyɑ u koo mɛnnɑmɑ.

19 Yen tɔ̃ɔ te, u koo be bɑ bɛɛ dɑm dimɔ wɔri,

kpɑ u yɛmɔbu fɑɑbɑ ko.

U koo be bɑ rɑɑ girɑ mɛnnɑ

kpɑ u de bu tɔmbu nuku dobu wɛ̃

kpɑ bu yĩsiru yɑri tem kpuro sɔɔ

mi ben bɑɑwure u rɑɑ sekuru dimɔ.

20 Yen tɔ̃ɔ te, u koo de i wurɑmɑ.

Sɑɑ ye sɔɔ, u koo bɛɛ mɛnnɑ.

Tɔmbu bɑ koo bɛɛ bɛɛrɛ wɛ̃

kpɑ i yĩsiru yɑri hɑnduniɑn bwesenu kpuron suunu sɔɔ

sɑnɑm mɛ u koo kɑ bɛɛn yobu wurɑmɑ i bu wɑ.

Wi, Yinni Gusunɔwɑ u yeni geruɑ.

Asee

1

2

ASEE

Sɑɑ Bɑbilonin diyɑ Asee u wurɑmɑ yorun di Yerusɑlɛmuɔ kɑ Yudɑ gɑbu sɑnnu. Sɑɑ ye Yudɑ be, bɑ wurɑmɑ bɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmuɔ, yerɑ bɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑ seewɑ. Adɑmɑ ben hɑniɑ ye, yɑ rɑ yɛmiɑ mɑ bɑ sɑ̃ɑ yee ten bɑnɑ deri wɑhɑlɑ ye bɑ wɑɑmɔn sɔ̃ sɑɑ Sɑmɑrigibun min di kɑ sere mɑɑ gɔ̃ɔ te tɑ duɑ ben suunu sɔɔn sɔ̃. Yerɑ be bɑ dukiɑ mɔ, bɑ tii dii geenu bɑniɑmmɛ. Sɑɑ ye sɔɔ, ben goo kun mɑɑ kĩru mɔ u kɑ Yinni Gusunɔn sɔmburu ko. Mɑ Asee u seewɑ u Yudɑbɑ gerusi.

Yen biru u bu dɑm kɛ̃mɔ bu kɑ bɑnɑ ye se. Win gɑri yi sɔɔ, u nɛɛ, bu Gusunɔ mɛm nɔɔwɔ kpɑ bu win sɔmburu nɔni doke. Yerɑ yɑ burɑm bo n kere bɑ n ben tiin ɑrufɑɑni kɑsu.

Tire ten kpunɑɑ

1. Sɑ̃ɑ yerun bɑnɑ, wiru 1.

2. Sɑ̃ɑ yee kpɑɑ ten girimɑ, wiru 2.

1

Sɑ̃ɑ yerun bɑnɑ

1 Dɑrusi Pɛɛsibɑn sinɑ bokon bɑndun wɔ̃ɔ yirusen suru nɔɔbɑ tiɑsen tɔ̃ɔ gbiikiru sɔɔrɑ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u kɑ Sorobɑbɛli Seɑlitiɛlin bii, Yudɑbɑn kpɑro kɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero Yosue, Yosɑdɑkin bii gɑri kuɑ sɑɑ win sɔmɔ Aseen nɔɔn di u nɛɛ, 2 bɛɛ Isirelibɑ i mɔ̀, sɑɑ kun turɑ i kɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru bɑni. 3 Yen sɔ̃nɑ nɑ bɛɛ gɑri yini sɔ̃ɔmɔ nɑ nɛɛ, 4 n bɛɛ wɛ̃re i n wɑ̃ɑ dii burɑnu sɔɔ ni bɑ sɔmɑ kuɑ, kpɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru tɑ n bɑnsu sɑ̃ɑ? 5 Yen sɔ̃nɑ nɛ, wɔllu kɑ tem Yinni nɑ nɛɛ, i bwisikuo bɛɛn dɑɑ ye i mɔ̀n sɔ̃. 6 Wee i dĩɑnu duurumɔ too, ɑdɑmɑ fiikowɑ i gɛ̃ɛmɔ. I dimɔ, ɑdɑmɑ i ǹ debumɔ. I nɔrumɔ, ɑdɑmɑ bɛɛn nɔru kun kpeemɔ. I yɑ̃nu dokemɔ, ɑdɑmɑ nu ǹ bɛɛ wooru girɑmmɛ. Ì n bɛɛn kɔsiɑru mwɑ, tɑ rɑ doonɛwɑ nge te bɑ doke bɔɔ gɛ̃ɛre sɔɔ. 7 Yen sɔ̃, nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ nɛɛ, i bwisikuo bɛɛn dɑɑ ye i mɔ̀n sɔ̃. 8 I seewo i dɑ guurɔ i dɑ̃ɑ kɑsumɑ i kɑ nɛn sɑ̃ɑ yee te bɑni, kpɑ i mɑn bɛɛrɛ wɛ̃. Ye sɔɔrɑ ko nɑ n nuku dobu mɔ. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 9 I tɑmɑɑ i ko i dĩɑnu wɑwɑ too bɛɛn gbeɑn di. Adɑmɑ wee fiikowɑ i wɑ. Fiiko ye i wɑ i kɑ dɑ yɛnuɔ mi, mɑ nɑ ye wom wure nɑ yɑrinɑsiɑ. Mbɑn sɔ̃. Yèn sɔ̃ i nɛn sɑ̃ɑ yeru deri tɑ kuɑ bɑnsu. Mɑ bɑɑwure u sɛnde u kɑ win tiin diru bɑni. Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ. 10 Yen sɔ̃nɑ gurɑ kun mɑɑ nɛmɔ. Mɛyɑ tem kun mɑɑ bɛɛ dĩɑnu wɛ̃ɛmɔ nge mɛ n weenɛ. 11 Nɑ derɑ gbeburɑ kuɑ bɛɛn tem kpuro sɔɔ kɑ guunɔ. Mɑ ɑlikɑmɑ kɑ resɛm kɑ olifi kpuro yɑ gberɑ. Dĩɑ ni tem mu rɑ kpiisie gesi kpuro, nu gberɑwɑ. Mɑ tɔmbu kɑ yɑɑ sɑbenu nɔni sɔ̃ɔre. Mɑ bɛɛn sɔmɑ ye i mɔ̀ kpuro yɑ kuɑ kɑm.

12 Yerɑ Sorobɑbɛli, Seɑlitiɛlin bii, kɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero Yosue, Yosɑdɑkin bii, kɑ Isireli be bɑ tie kpuro, bɑ Gusunɔ ben Yinnin gɑri yi mɛm nɔɔwɑ nge mɛ Gusunɔ u win sɔmɔ Asee sɔ̃ɔwɑ u bu sɔ̃. Mɑ bɑ nɑndɑ wi, Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

13 Asee, Yinni Gusunɔn gɔro u bu sɔ̃ɔwɑ ye Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ. U nɛɛ, Yinni Gusunɔ u wɑ̃ɑ kɑ bɛɛ.

14 Mɑ u Sorobɑbɛli, Yudɑbɑn kpɑro kɑ Yosue, yɑ̃ku kowo tɔnwero kɑ sere Isireli be bɑ tie dom yɑmiɑ. Bɑ nɑ bɑ ben Yinni wi u wɔllu kɑ tem mɔn sɑ̃ɑ yee ten sɔmburu toruɑ, 15 Dɑrusin bɑndun wɔ̃ɔ yirusen suru nɔɔbɑ tiɑsen sɔ̃ɔ yɛndɑ nnɛse sɔɔ.

2

Sɑ̃ɑ yee kpɑɑ ten girimɑ

1 Wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ yirusen sɔ̃ɔ yɛndɑ tiɑse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u Asee sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 2 ɑ Sorobɑbɛli, Seɑlitiɛlin bii, Yudɑbɑn kpɑro, kɑ yɑ̃ku kowo tɔnwero Yosue, Yosɑdɑkin bii, kɑ sere Isireli be bɑ tie sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, 3 be, be bɑ tie sɔɔ, ben wɑrɑ u sɑ̃ɑ yee ten yellu yɛ̃ ten girimɑ gbiikɑɑ sɔɔ. Tɛ̃, ɑmɔnɑ bɑ tu wɑɑsinɛ. Nge mɛ tɑ sɑ̃ɑ mi, tɑ ǹ sɑ̃ɑre kɑm dirum ben nɔni sɔɔ? 4 Yen sɔ̃ tɛ̃, nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni, nɑ nɛɛ, Sorobɑbɛli, kɑ Yosue, kɑ Isireli be bɑ tie, bu tii dɑm kɛ̃ɛyɔ, kpɑ bu sɔmburu ko. Domi nɑ wɑ̃ɑ kɑ be. 5 Nge mɛ nɑ bu nɔɔ mwɛɛru kuɑ sɑnɑm mɛ nɑ bu yɑrɑmɑ Egibitin di, nge mɛyɑ nɑ mɑɑ bu sɔ̃ɔmɔ gisɔ mɑ nɛn Hunde wɑ̃ɑ kɑ be. Yen sɔ̃, bu ku bɛrum ko. 6 Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni, nɑ ǹ mɑɑ tɛɛmɔ n kɑ wɔllu kɑ tem kɑ nim wɔ̃ku sirɑ. 7 Kon bwesenu kpuro sirɑ kpɑ n de bu nin dukiɑ geɑ kpuro gurɑmɑ bu kɑ nɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru mini. Kpɑ n sɑ̃ɑ yee te girimɑ yibiɑ. Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ. 8 Nɛnɑ nɑ sii geesu kɑ wurɑ mɔ. 9 Tɛ̃, dii ten girimɑ yɑ koo yellugiɑ kerɑ. Miyɑ kon tɔmbu bɔri yɛndu wɛ̃. Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

Tɔn be bɑ ǹ dɛɛre

10 Dɑrusin bɑndun wɔ̃ɔ yirusen suru nɔɔbɑ nnɛsen sɔ̃ɔ yɛndɑ nnɛse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ win sɔmɔ Asee gɑri kuɑ u nɛɛ, 11 ɑ yɑ̃ku kowobu woodɑn gɑri yini bikio ɑ nɛɛ, 12 goo ù n yɑ̃ku yɑɑ bɔkuɑ win yɑberun kɑsɑɔ, mɑ win yɑbe kɑsɑ ye, yɑ pɛ̃ɛ bɑbɑ, ǹ kun mɛ kpee, ǹ kun mɛ tɑm, ǹ kun mɛ gum, ǹ kun mɛ dĩɑnu gɑnu, bɑ tɑmɑɑ dĩɑ ni, nu kuɑ Yinni Gusunɔginu?

Ye Asee u bu bikiɑ mɛ, yerɑ bɑ wisɑ bɑ nɛɛ, ɑɑwo!

13 Mɑ Asee u mɑɑ bu bikiɑ u nɛɛ, goo ù n disi duurɑ yèn sɔ̃ u goru bɑbɑ, mɑ u seewɑ u mɑɑ dĩɑ ni bɑbɑ, dĩɑ nin tii nu kuɑ disiginu?

Mɑ yɑ̃ku kowo be, bɑ wisɑ bɑ nɛɛ, oo, dĩɑ nin tii nu disi duurɑwɑ mi.

14 Yerɑ Asee u mɑɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ, nge mɛyɑ bɛɛ Isirelibɑ i sɑ̃ɑ win nɔni sɔɔ. Mɛyɑ mɑɑ bɛɛn nɔmɑn sɔmɑ yɑ sɑ̃ɑ. Ye i nùn wɛ̃ɛmɔ kpuro, yɑ disi mɔ.

I lɑɑkɑri koowo sɑɑ tɛ̃n di

15 Ǹ n mɛn nɑ, i bwisikuo ye yɑ bɛɛ deemɑ n kɑ gisɔ girɑri i sere kpenu mɛnnɑ i kɑ sɑ̃ɑ yee te bɑni. 16 Wee bɛɛn goo ù n seewɑ u ɑlikɑmɑn sɑkɑku yɛndu kɑsum dɑ birɑrɔ, mɑ u ye so, wɔkurɑ u rɑ wɑ. Ù n mɑɑ seewɑ u tɑm ditiri weerɑɑkuru kɑsum dɑ resɛm gɑmɑ yerɔ, ditiri yɛndɑ u rɑ wɑ. 17 Nɛ, Gusunɔ nɑ bɛɛn sɔmburu kɑm koosiɑ. Nɑ derɑ guru kpenu bɛɛn dĩɑnu sɑnkɑ nu kɔ̃sɑ, nu bukusɑ duurɑ. Adɑmɑ kɑ mɛ, i ǹ wurɑmɛ nɛn mi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 18 Yen sɔ̃, i bwisikuo ye yɑ bɛɛ deemɑ n kɑ gisɔ girɑri sɑɑ mìn di bɑ kɑ sɑ̃ɑ yee ten kpɛɛkpɛɛku swĩi bɑ deri. Gisɔn tɔ̃ru tɑ sɑ̃ɑwɑ wɔ̃ɔn suru nɔɔbɑ nnɛsen sɔ̃ɔ yɛndɑ nnɛseru. I de i bwisiku. 19 I mɑɑ dĩɑnu mɔ birɑnu sɔɔ? Bɛɛn gbeɑn dɑ̃ɑ binuginu mɑrɑ? Aɑwo, ɑdɑmɑ sɑɑ gisɔn di, kon bɛɛ durom kuɑ.

Nɔɔ mwɛɛ ni Yinni Gusunɔ

u Sorobɑbɛli kuɑ

20 Yinni Gusunɔ u kpɑm kɑ Asee gɑri kuɑ nɔn mɛɛruse suru win sɔ̃ɔ yɛndɑ nnɛse te sɔɔ u nɛɛ, 21 ɑ Sorobɑbɛli, Yudɑbɑn kpɑro sɔ̃ɔwɔ ɑ nɛɛ, nɛ, Yinni Gusunɔ kon wɔllu kɑ tem sirɑ. 22 Kon sinɑmbu kpuron bɑndu fukɑ kpɑ n ben dɑm kpeesiɑ. Kon bɛɛn tɑbu kɛkɛ yi dumi gɑwe kɑ be bɑ duɑ yi sɔɔ fukiri kɑ sere mɑɑ dumi kɑ yin mɑɑsɔbu. Ben tii tiinɛwɑ bɑ koo goonɑ kɑ tɑkobibɑ. 23 Yen tɔ̃ɔ te, kon nɛn sɔm kowo Sorobɑbɛli, Seɑlitiɛlin bii suɑ kpɑ n nùn ko nɛn yĩreru. Domi wiyɑ nɑ gɔsɑ. Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

Sɑkɑri

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

SAKARI

Sɑkɑri kɑ Asee, wɑɑti tiɑ sɔɔrɑ bɑ ben sɔmburu kuɑ. Adɑmɑ ben gɑri kun sɑ̃ɑ tiɑ. Asee u Isirelibɑ kirɔ kuɑwɑ bu kɑ Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yeru bɑni. Mɑ Sɑkɑri u geruɑ ye yɑ siɑ wee ye yɑ kɑ hɑnduniɑgibu kpuro yɑ̃. Win kɑ̃si dɑbi ni u wɑn sɔ̃, u tɔmbu kirɔ kuɑ bu kɑ gɔ̃ru gɔsiɑ. U nɛɛ, sunɔ wìn nɔɔ mwɛɛru Gusunɔ u kuɑ, u koo nɑ u bɑndu di kpɑ u tɔmbu yɑkiɑ yorun di.

Sɑ ko kpĩ su tire ten gɑri bɔnu ko yiru.

Tire ten kpunɑɑ

1. Sɑkɑrin kɑ̃si ni u wɑ kɑ win kirɔbɑ, wiru 1n di sere wiru 8.

2. Ye yɑ koo koorɑ siɑ, wiru 9n di sere wiru 14.

SAKARIN KÃSINU

1

Yinni Gusunɔ u win tɔmbu

sokumɔ bu wurɑmɑ

1 Dɑrusin bɑndun wɔ̃ɔ yirusen suru nɔɔbɑ itɑse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ win sɔmɔ Sɑkɑri, Berekiɑn bii, Idon debubu gɑri kuɑ u nɛɛ, 2 nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ mɔru kuɑ too. 3 Yen sɔ̃, nɑ bɛɛ sɔ̃ɔmɔ, i wurɑmɑ nɛn mi, kpɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni n mɑɑ wurɑ bɛɛn mi. Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ. 4 I ku kɑ bɛɛn bɑɑbɑbɑ weenɑ be nɛn sɔmɔ gbiikobu bɑ nɛn gɑri sɔ̃ɔwɑ bɑ nɛɛ, bu ben dɑɑ kɔ̃sɑ derio. Adɑmɑ bɑ ǹ sɔmɔ be swɑɑ dɑki bu sere mɑn mɛm nɔɔwɑ. 5 Mɑnɑ bɛɛn bɑɑbɑ be, bɑ wɑ̃ɑ tɛ̃. Sɔmɔ ben tii, bɑ wɑ̃ɑ sere kɑ tɛ̃? 6 Aɑwo, bɑ gu. Kɑ mɛ, woodɑ kɑ gɑri yi nɑ nɛn sɔmɔ be wɛ̃, bɑ yi bɛɛn bɑɑbɑbɑ sɔ̃ɔwɑ, mɑ bɑ gɔ̃ru gɔsiɑ bɑ nɛɛ, nɛ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ bu kuɑ nge mɛ nɑ gɔ̃ru doke ben dɑɑ kɔ̃sɑn sɔ̃.

Sɑkɑri u dumi wɑ kɑ̃siru sɔɔ

7 Dɑrusin bɑndun wɔ̃ɔ yirusen suru wɔkurɑ tiɑse, wi bɑ mɔ̀ Sebɑti, win sɔ̃ɔ yɛndɑ nnɛse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ win sɔmɔ Sɑkɑri, Berekiɑn bii, Idon debubu gɑri kuɑ kɑ̃siru sɔɔ. 8 Wee ye u wɑ kɑ̃si te sɔɔ. Wɔ̃kuru, u durɔ goo wɑ u dum swɑ̃ɑ sɔni u kɑ yɔ̃ dɑ̃nu gɑnun suunuɔ, wɔwɑ gɑɑ sɔɔ. Mɑ dum swɛ̃ɛ kɑ dum bɛrɔ wurusu kɑ dum kɑɑbɑ yi wɑ̃ɑ win biruɔ. 9 Mɑ u bikiɑ u nɛɛ, nɛn Yinni, mbɑ dumi yin tubusiɑnu.

Mɑ Gusunɔn gɔrɑdo wi, u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, kon nun yi tubusiɑ. 10 Yerɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, dumi yi, yi sɑ̃ɑwɑ yi Gusunɔ u gɔrimɑ yi kɑ tem bukiɑnɑ.

11 Mɑ dumi yin tii yi gɔrɑdo wi sɔ̃ɔwɑ yi nɛɛ, sɑ tem bukiɑnɑ sɑ wɑ mɛ kpuro mu wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

12 Mɑ gɔrɑdo wi, u nɛɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni, sere sɑɑ yerɑ̀ kɑɑ Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑbɑn wuu si su tien wɔnwɔndu wɑ, si ɑ kɑ mɔru sɑ̃ɑ sɑɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔkurun di.

13 Mɑ Yinni Gusunɔ u gɔrɑdo wi wisɑ kɑ gɑri dori yi yi nùn gɔ̃ru yɛmiɑ.

Yinni Gusunɔ

u koo kpɑm Yerusɑlɛmu gɔsi

14 Gɔrɑdo wi, u mɑɑ nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ geruo ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ wi, Yinni Gusunɔ u geruɑ.

U nɛɛ, u Yerusɑlɛmu kɑ Siɔnin kĩru mɔ tɑ kpɑ̃.

15 Mɛyɑ u kɑ bwese ni nu tii sue mɔru mɔ̀.

Yellu u rɑɑ kɑ nu mɔru kuɑ fiiko.

Mɑ nu Yerusɑlɛmu kɔ̃sɑ kuɑ.

16 Yen sɔ̃nɑ wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ,

u koo Yerusɑlɛmun wɔnwɔndu ko.

Bɑ koo win sɑ̃ɑ yeru bɑni.

Kpɑ bu Yerusɑlɛmun kpɛɛkpɛɛku yĩire.

17 Win wusu su koo dukiɑ yibu.

U koo mɑɑ Yerusɑlɛmu nukuru yɛmiɑsiɑ.

Kpɑ u mɑɑ ye gɔsi win tiin sɔ̃.

Wi, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u yeni geruɑ.

2

Sɑkɑri u kɔbi nnɛ

kɑ sekobu nnɛ wɑ kɑ̃siru sɔɔ

1 Sɑkɑri u nɔni seeyɑ mɑ u mɑɑ kɔbi nnɛ wɑ. 2 Mɑ u gɔrɑdo wi u kɑ nùn gɑri mɔ̀ bikiɑ u nɛɛ, kɔbi yirɑ̀ mini.

Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, kɔbi yi yi Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ kɑ Yerusɑlɛmugibu yɑrinɑsiɑwɑ mi.

3 Yen biru, Yinni Gusunɔ u mɑɑ nùn sekobu nnɛ sɔ̃ɔsi. 4 Mɑ u nùn bikiɑ u nɛɛ, mbɑ seko be, bɑ kobu nɑ.

Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, bɑ nɑwɑ bu kɑ kɔbi yi tɔ̃yɑ ko, kpɑ bu yi bɔɔku yi, yi yi Yudɑn tem wɔri yi mɛn tɔmbu yɑrinɑsiɑ sere ben goo kun kpĩɑ u kɑ tii yinɑ.

Sɑkɑri u wɛ̃ɛ wɑ kɑ̃siru sɔɔ

5 Ye Sɑkɑri u mɑɑ mɛɛrɑ, yerɑ u durɔ goo wɑ u wɛ̃ɛ yĩirutii nɛni. 6 Mɑ u nùn bikiɑ u nɛɛ, mɑnɑ ɑ dɔɔ.

Mɑ u wisɑ u nɛɛ, nɑ dɔɔwɑ n Yerusɑlɛmu yĩire n kɑ yen dɛ̃ɛbu kɑ yen yɑsum wɑ.

7 Sɑnɑm mɛ Gusunɔn gɔrɑdo wi u kɑ nùn gɑri mɔ̀, u susim wee, yerɑ gɔrɑdo goo u mɑɑ nɑ u kɑ wiɔnɔ yinnɑ. 8 Mɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ dukɑ doo ɑ ɑluwɑɑsi wi sɔ̃ ɑ nɛɛ, Yerusɑlɛmu yɑ koo ko wuu gè bɑ ǹ mɑɑ gbɑ̃rɑru toosimɔ. Domi gen tɔmbu kɑ gen yɑɑ sɑbenu koo dɑbiɑ. 9 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nɛɛ, u ko n sɑ̃ɑ nge gbɑ̃rɑ dɔ̃ɔgiru Yerusɑlɛmu yen sɔ̃. Mɛyɑ u ko n mɑɑ sɑ̃ɑ yen bɛɛrɛ.

Yinni Gusunɔ u be bɑ rɑɑ

kpikiru dɑ soku

10 Sɑkɑri u nɛɛ,

Yinni Gusunɔ u geruɑ u nɛɛ,

bɛɛ be u rɑɑ yɑrinɑsiɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ ye sɔɔ,

i wurɑmɑ.

I seemɑ i wurɑmɑ sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑn di.

11 Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, bɛɛ be i yoru dimɔ Bɑbiloniɔ,

i kisirɑmɑ.

12 Domi wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ,

yenibɑn biru,

Yerusɑlɛmun bɛɛrɛ yɑ koo wurɑmɑ.

Wee u mɑn gɔriɔ bwese ni nu bɛɛn yɑ̃nu gurɑn mi.

U nɛɛ, nù n mɑɑ bɛɛ bɑbɑ,

yɑ sɑ̃ɑwɑ nge win tiin nɔniyɑ nu bɑbɑ.

13 Wee u koo nu nɔmɑ doke

kpɑ nu gɔsiɑ bɛɛn yobu.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ nu koo giɑ mɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u mɑn gɔrimɑ.

14 Wiyɑ u nɛɛ, bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i nuku dobun kuuki koowo.

Domi u koo nɑ u n kɑ bɛɛ wɑ̃ɑ.

15 Bwese dɑbinɑ nu koo wurɑ wi, Yinni Gusunɔn mi giɑ yen tɔ̃ɔ te,

kpɑ nu ko win tɔmbu,

kpɑ u n wɑ̃ɑ kɑ be.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ i ko i giɑ mɑ wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u mɑn gɔrimɑ.

16 U ko n mɑɑ Yudɑ mɔ tem dɛɛrɑm mɛ sɔɔ.

U koo mɑɑ Yerusɑlɛmu gɔsi.

17 Bɑɑwure u koo nɔɔ mɑri Yinni Gusunɔn wuswɑɑɔ.

Domi u koo seemɑ win wɑ̃ɑ yee dɛɛrɑrun di.

3

Sɑkɑri u yɑ̃ku kowo wɑ

kɑ̃siru sɔɔ

1 Sɑkɑri u Yosue yɑ̃ku kowo tɔnwero wɑ u yɔ̃ Yinni Gusunɔn gɔrɑdon* wuswɑɑɔ. Mɑ Setɑm† u yɔ̃ win nɔm geuɔ u kɑ nùn tɑɑrɛ wɛ̃. 2 Mɑ Yinni Gusunɔn gɔrɑdo u Setɑm sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, Gusunɔ u nun gerusi wi, wi u Yerusɑlɛmu gɔsɑ. A ǹ yɛ̃ mɑ Yosue u sɑ̃ɑwɑ nge dɑ̃ɑ nɔɔ ge bɑ wunɑ dɔ̃ɔn di?

3 N deemɑ yɑ̃ɑ disinuginɑ Yosue u sebuɑ u kɑ yɔ̃ gɔrɑdo win wuswɑɑɔ. 4 Mɑ gɔrɑdo wi, u be bɑ yɔ̃ win wuswɑɑɔ sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bu Yosuen yɑ̃ɑ disinugii ni wunɔ. Mɑ u Yosue sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, wee nɑ nun wunɛn torɑnu wunɑ. Mɑ nɑ nun tɔ̃ɔ bɑkɑ yɑ̃nu sebusiɑ.

5 U mɑɑ woodɑ wɛ̃ u nɛɛ, bu nùn dɑwɑni ye yɑ dɛɛre bɔkusio. Mɑ bɑ nùn ye bɔkusiɑ. Mɑ bɑ nùn yɑ̃nu sebusiɑ. Sɑɑ ye sɔɔ, gɔrɑdo wi, u yɔ̃ mi. 6 U Yosue gɑri yini sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 7 ɑmɛniwɑ wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u geruɑ. U nɛɛ,

ɑ̀ n sĩimɔ win swɛɛ sɔɔ,

mɑ ɑ win woodɑbɑ mɛm nɔɔwɑmmɛ,

wunɑ kɑɑ win sɑ̃ɑ yeru kɑ ten yɑɑrɑn sɔmburu kpɑrɑ.

U koo nun kowɑ be bɑ win sɔmburu mɔ̀n turo.

Yinni Gusunɔ

u koo win sɔm kowo nɑɑwɑ

8 Yosue, wunɛ yɑ̃ku kowo tɔnwero,

wunɛ kɑ wunɛn tɔn be bɑ sɔ̃ wunɛn wuswɑɑɔ,

i swɑɑ dɑkio i nɔ.

Tɔn be, bɑ ko n ginɑ sɑ̃ɑwɑ yĩreru wi u sisin sɔ̃.

Domi Yinni Gusunɔ u koo win sɔm kowo gɔrimɑ wi u sɑ̃ɑ kpii pɔturɑ.

9 Wunɛ Yosuen wuswɑɑɔ, u kperu gɑru yiimɔ.

Wuswɛɛ nɔɔbɑ yiruwɑ tɑ mɔ.

Win tiiwɑ u koo yore te sɔɔ.

Kpɑ u tem mɛn torɑnu wunɑ sɔ̃ɔ teeru.

10 Wi, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ,

yen tɔ̃ɔ te, i ko i sokunɑ i nuku dobu ko bɔri yɛndun sɔ̃ bɛɛn dɑ̃ɑ gbɑɑnɔ.

4

Sɑkɑri u dɑbu wurɑguu

kɑ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ olifi wɑ

kɑ̃siru sɔɔ

1 Gusunɔn gɔrɑdo wi u kɑ Sɑkɑri gɑri mɔ̀ u nɑ u nùn yɑmiɑ nge mɛ bɑ rɑ tɔnu dom yɑmiɛ. 2 Mɑ u nùn bikiɑ u nɛɛ, mbɑ ɑ wɑɑmɔ mi.

Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, wurɑn dɑbuwɑ nɑ wɑɑmɔ gèn wɔllɔ bɑ wekeru gɑru sɔndi. Weke te, tɑ kɑ̃ɑnu nɔɔbɑ yiru mɔ. Nin wɔllɔwɑ bɑ fitilɑnu sɔndi tiɑ tiɑ. Kɑ̃ɑ nin min diyɑ gum mu rɑ kɑ de fitilɑ nin mi. 3 Olifin dɑ̃nu yiru yɑ wɑ̃ɑ weke ten bɔkuɔ. Teeru nɔm dwɑru giɑ, teeru mɑɑ nɔm geu giɑ.

4 Mɑ Sɑkɑri u wure u gɔrɑdo wi bikiɑ u nɛɛ, yinni, mbɑ yenibɑ kpuron tubusiɑnu.

5 Mɑ Gusunɔn gɔrɑdo u nɛɛ, ɑ ǹ yen tubusiɑnu yɛ̃?

6-10 Mɑ Sɑkɑri u nɛɛ, ɑɑwo, yinni. Mɑ gɔrɑdo u nɛɛ, fitilɑ nɔɔbɑ yiru ye, yɑ sɑ̃ɑwɑ Yinni Gusunɔn nɔni yi yi tem bukiɑnɑmɔ.

11 Mɑ Sɑkɑri u mɑɑ nɛɛ, mbɑ olifin dɑ̃nu yiru ye yɑ wɑ̃ɑ dɑbu gen nɔm geuɔ kɑ gen nɔm dwɑrɔ min tubusiɑnu.

12 U mɑɑ bikiɑ u nɛɛ, mbɑ olifin kɑ̃ɑnu yiru yen tubusiɑnu ni nu wɑ̃ɑ dɑbun kɑ̃ɑnu yiru yen bɔkuɔ, mìn di gum kokumɔ nge wurɑ.

13 Yerɑ u wisɑ u nɛɛ, ɑ ǹ nin tubusiɑnu yɛ̃?

Mɑ u nɛɛ, ɑɑwo, Yinni.

14 U nùn wisɑ u nɛɛ, nu sɑ̃ɑwɑ tɔmbu yiru be nɑ gɔsɑ bɑ nɛ, tem kpuron Yinni sɑ̃ɑmɔ.

Nɔɔ mwɛɛnu Sorobɑbɛlin sɔ̃

Yerɑ u mɑɑ nɛɛ, wee ye Yinni Gusunɔ u Sorobɑbɛli sɔ̃ɔmɔ. U nɛɛ,

n ǹ mɔ kɑ wi, Sorobɑbɛlin dɑm

ǹ kun mɛ kɑ win yiikowɑ

u koo kpĩ u sɔmburu ko.

Adɑmɑ kɑ wi, Gusunɔn Hunden dɑmɑ.

Wi, wɔllu kɑ tem Yinniwɑ u yeni geruɑ.

U mɑɑ nɛɛ,

Sɑkɑri, mbɑ n dɑ n guu bɑkɑ te tɑ wɑ̃ɑ Sorobɑbɛlin wuswɑɑɔ.

Sorobɑbɛli wi, u koo tu kɔrɑ

kpɑ u kpee geeru yɑrɑ

te bɑ koo sɔndi sɑ̃ɑ yerun wii kpiirɔ.

Sɑɑ ye sɔɔ, tɔmbu bɑ koo nuku dobun kuuki ko bɑ n mɔ̀

ɑnnɑ ɑ kpee burɑru wɑ.

Yinni Gusunɔ u mɑɑ Sɑkɑri sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ,

Sorobɑbɛliwɑ u dii ten kpɛɛkpɛɛku swĩi.

Wiyɑ u koo mɑɑ ten bɑnɑ wiru go.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ nɛn tɔmbu bɑ koo giɑ mɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ nun gɔrimɑ.

Yen sɔ̃, bu ku sɔmbu ten tore gɛm

bɑɑ tɑ̀ n sɑ̃ɑn nɑ piibu.

Bɑ koo nuku dobu ko

bɑ̀ n wɛ̃ɛ wɑ

yi bɑ rɑ kɑ gɑnɑn dɛndɑbu mɛɛri

Sorobɑbɛlin nɔmɑɔ.

5

Sɑkɑri u tireru wɑ tɑ yɔ̃ɔwɑ

1 Sɑkɑri u mɑɑ nɔni seeyɑ kɑ̃siru sɔɔ mɑ u tire kureru gɑru wɑ tɑ yɔ̃ɔwɑ. 2 Mɑ Gusunɔn gɔrɑdo u nùn bikiɑ u nɛɛ, mbɑ ɑ wɑɑmɔ mi.

Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, tire kureru gɑrɑ nɑ wɑɑmɔ tɑ yɔ̃ɔwɑ. Ten dɛ̃ɛbu sɑ̃ɑwɑ gɔm soonu yɛndu. Ten yɑsum mɑɑ gɔm soonu wɔkuru.

3 Yerɑ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, bɔ̃riyɑ tɑ sɔɔwɑ yi yi koo yɑbi tem mɛ kpuro sɔɔ. Ten bee tiɑɔ, bɑ yoruɑwɑ mɑ bɑ koo gbɛnɔbu kpuro girɑ minin di. Bee tiɑɔ mɑɑ bɑ koo be bɑ rɑ bɔ̃ri weesugii ko girɑ. 4 Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin tiiwɑ u koo de bɔ̃ri yi, yi nɑ kpɑ yi gbɛnɔbun yɛnusu di kɑ sere be bɑ rɑ kɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru bɔ̃re kɑm. Miyɑ yi koo sinɑ yi yin wɑ̃ɑ yeru ko kpɑ yi ben dirun kpɛɛkpɛɛku kɑ ten kpenu di.

Sɑkɑri u tɔn kurɔ goo wɑ

kɑ̃siru sɔɔ

5 Gusunɔn gɔrɑdo wi, u Sɑkɑri susi mɑ u nɛɛ, ɑ nɔni seeyo ɑ wɑ ye yɑ yɑrim wee.

6 Mɑ u nùn wisɑ u nɛɛ, mbɑ mi.

Mɑ u nɛɛ, birerɑ mi, tɑ yɑrim wee tè sɔɔ tem min tɔmbu kpuron torɑnu yibɑ.

7 Sɑnɑm mɛ bire ten wukiritiɑ ye bɑ kuɑ kɑ pɛɛrum yɑ wukiɑrɑ, yerɑ u kurɔ goo wɑ u sɔ̃ ten sɔɔwɔ. 8 Mɑ gɔrɑdo wi, u nɛɛ, kurɔ wi, u sɑ̃ɑwɑ torɑnu.

Mɑ u wure u kurɔ wi tɑɑre bire ten sɔɔwɔ, mɑ u wukiri. 9 Ye u mɑɑ nɔni seeyɑ wɔllɔ, yerɑ u kurɔbu yiru gɑbu wɑ kɑ̃siru sɔɔ. Kurɔ be, bɑ kɑsi mɔ nge kpɑkpɑyɛ, mɑ woo gɑ yi suɑmɔ. Mɑ bɑ nɑ bɑ bire te suɑ bɑ kɑ dɑ wɔllɔ. 10 Mɑ u gɔrɑdo wi bikiɑ u nɛɛ, mɑnɑ bɑ kɑ tu dɔɔ. 11 U nùn wisɑ u nɛɛ, bɑ kɑ tu dɔɔwɑ Bɑbilonin temɔ. Miyɑ bɑ koo tu diru bɑniɑ. Bɑ̀ n tu bɑnɑ bɑ kpɑ, kpɑ bire te, tɑ n wɑ̃ɑ mi.

6

Sɑkɑri u tɑbu kɛkɛ nnɛ wɑ

kɑ̃siru sɔɔ yi dumi gɑwe

1 Sɑkɑri u mɑɑ nɔni seeyɑ mɑ u tɑbu kɛkɛ nnɛ wɑ yi dumi gɑwe yi yɑriɔ guunu yirun bɑɑn di. Guu ni, nu sɑ̃ɑwɑ sii gɑnduginu. 2 Tɑbu kɛkɛ gbiikɑɑ, dum swɛ̃ɛyɑ yi gɑwe. Yiruse, kɔnkɔrɔbɑ. 3 Itɑse, kɑɑbɑ. Nnɛse, dumi yi yi bɑu swɑ̃ɑsu mɔ. 4 Mɑ u gɔrɑdo wi u kɑ nùn gɑri mɔ̀ bikiɑ u nɛɛ, berɑ̀ mi nɛn Yinni.

5 U nùn wisɑ u nɛɛ, wɔllun goonu nnɛn wosɑ si su rɑɑ wɑ̃ɑ Gusunɔ, tem kpuron Yinnin bɔkuɔ. Siyɑ su tɛ̃ doonɔ.

6 Dum kɔnkɔrɔ be bɑ tɑbu kɛkɛ yen tiɑ gɑwe mi, bɑ dɔɔwɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ. Mɑ dum kɑɑ be, bɑ swĩi. Adɑmɑ dum bɑu swɑ̃ɑsugii yi, yi dɔɔwɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ. 7 Dum swɛ̃ɛ yi, yi yɑrɑ mɑ yi kɑnɑ yi dɑ yi tem bukiɑnɑ. Mɑ gɔrɑdo wi, u yi sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yi doo yi tem mɛ bukiɑnɑ.

Mɑ yi tem mɛ bukiɑnɑ. 8 Gɔrɑdo wi, u nùn sokɑ u nɛɛ, ɑ mɛɛrio ɑ wɑ. Dumi yi yi dɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ mi, yi Gusunɔn mɔru suresiɑwɑ berɑ mi.

Bɑ koo Yinni Gusunɔn

sɑ̃ɑ yeru seeyɑ

9 Yinni Gusunɔ u Sɑkɑri sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 10 ɑ yoo beni, Hɛlidɑi kɑ Tobiyɑ kɑ Yedɑyɑn kɛ̃nu mɔɔ kpɑ ɑ dɑ Yosiɑsi, Sofonin biin yɛnuɔ mi yoo be, bɑ wɑ̃ɑ sɑnɑm mɛ bɑ tunumɑ Bɑbiloniɔ. 11 Kpɑ ɑ sii geesu kɑ wurɑ suɑ ɑ kɑ sinɑ furɔ ko ge kɑɑ doke Yosue, yɑ̃ku kowo tɔnwero, Yosɑdɑkin biin wirɔ. 12 Kpɑ ɑ nùn sɔ̃ ɑ nɛɛ, ɑmɛniwɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ geruɑ. Nɑ nɛɛ,

goo wɑ̃ɑ wi bɑ mɔ̀ kpii pɔturɑ.

Sɑɑ win min diyɑ wɑ̃ɑrɑ koo yɑri

kpɑ u nɛn sɑ̃ɑ yee te bɑni.

13 U koo sinɑ yɑ̃nu sebe,

kpɑ u sinɑ win sinɑ gɔnɑɔ u tɔmbu kpɑrɑ.

Yɑ̃ku kowo ko n wɑ̃ɑ win bɔkuɔ

kpɑ bɑ n nɔɔ tiɑ sɑ̃ɑ mɑm mɑm.

14 Sinɑ furɔ ge, gɑ ko n wɑ̃ɑwɑ nɛ, Yinni Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ. Geyɑ gɑ koo de bu Helɛmu kɑ Tobiyɑ kɑ Yedɑyɑ kɑ Hɛni, Sofonin bii yɑɑyɑ.

15 Mɑ Sɑkɑri u nɛɛ, be bɑ wɑ̃ɑ n tomɑ, bɑ koo nɑ bu sɑ̃ɑ yee te bɑni. Sɑɑ ye sɔɔrɑ bɑ koo giɑ mɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ nun gɔrimɑ.

Yeni kpuro yɑ koo koorɑwɑ ì n nɛ, Gusunɔ bɛɛn Yinnin gere mɛm nɔɔwɑ mɑm mɑm.

7

Nɔɔ bɔku te bɑ kɑ

Yerusɑlɛmun bɑnsu yɑɑyɑmɔ

1 Dɑrusin bɑndun wɔ̃ɔ nnɛse sɔɔ, yen suru nɔɔbɑ nnɛse wi bɑ mɔ̀ Kisilun sɔ̃ɔ nnɛse sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u kɑ Sɑkɑri gɑri kuɑ u nɛɛ, 2 Betɛligibu bɑ rɑɑ Sɑrɛsɛɛ kɑ Regɛmu Mɛlɛki kɑ gɑbu gɔrɑ Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin sɑ̃ɑ yerɔ bu kɑ win durom kɑnɑ. 3 Kpɑ bu mɑɑ yɑ̃ku kowobu kɑ win sɔmɔbu bikiɑ bɑ̀ n ko bɑ n sumɔn nɑ, kpɑ bɑ n nɔɔ bɔkuɑ wɔ̃ɔn suru nɔɔbuse kpuro sɔɔ nge mɛ bɑ mɔ̀ tɛɛbun di.

4 Yerɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u Sɑkɑri sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, 5 ɑ yɑ̃ku kowobu kɑ tɔn be kpuro wisio ɑ nɛɛ,

sɑɑ wɔ̃ɔ wɑtɑ kɑ wɔkurun di, bɑ rɑ nɔɔ bɔke

kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ nuku sɑnkirɑnu sɔɔ wɔ̃ɔn suru nɔɔbuse kɑ nɔɔbɑ yiruse sɔɔ.

Adɑmɑ bɑ ǹ ye mɔ̀ bu kɑ mɑn bɛɛrɛ wɛ̃.

6 Bɑ̀ n mɑɑ dimɔ, bɑ nɔrumɔ, ben tiin sɔ̃nɑ.

7 Yellu, nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ tɔmbu kirɔ kuɑ kɑ gɑri yinin bweseru nɛn sɔmɔ gbiikobun min di. Sɑɑ ye sɔɔ, Yerusɑlɛmu kɑ wuu si su kɑ ye sikerenɛn tɔmbu bɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ, mɑ tɔmbɑ yibɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ kɑ wɔwɑɔ.

8-9 Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u mɑɑ Sɑkɑri sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ tɔn be gɑri yini yɑɑyɑsio yi yi nɛɛ,

bu tɔmbu sirio dee dee,

kpɑ bɑ n tɔn geeru kɑ wɔnwɔndu mɔɔsinɛ.

10 Bu ku gɔminibu kɑ gobekubɑ

kɑ sɔbu kɑ sɑ̃ɑrobu dɑm dɔre.

Bu ku mɑɑ ben winsim kɔ̃sɑ bwisikusi.

11 Adɑmɑ bɑ ǹ gɑri yi swɑɑ sue. Bɑ swɑɑ tɑɑyɑwɑ. 12 Mɑ bɑ ben gɔ̃rusu bɔbiɑsiɑ nge kpee kpikiru. Bɑ ǹ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin woodɑ ye swɑɑ dɑki, ye nɑ bu wɛ̃ sɑɑ nɛn sɔmɔbun min di, be nɛn Hunde u kɑ gɑri kuɑ. Mɑ ben swɑɑ tɑɑ bi, bu mɑn mɔru kuɑ too.

13 Sɑnɑm mɛ nɑ bu sokɑ, bɑ ǹ wisɑ.

Yen sɔ̃nɑ nɛn tii nɑ ǹ mɑɑ bu wisɑ

sɑnɑm mɛ bɑ mɑn somiru kɑnɑ.

14 Yen sɔ̃nɑ nɑ bu yɑrinɑsiɑ bwesenu kpuron suunu sɔɔ ni bɑ ǹ dɑɑ yɛ̃.

Mɑ bɑ ben tem deri dirum

goo ku rɑ mɑɑ sɑre mi.

Mɑ tem gem mɛ, mu kuɑ bɑnsu.

Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

8

Yinni Gusunɔ u koo

Yerusɑlɛmu wesiɑ nge yellu

1 Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u geruɑ u nɛɛ,

2 nɛn nisinu kpɑ̃ Yerusɑlɛmun sɔ̃.

Domi nɑ ye kĩ gem gem.

3 Yen sɔ̃nɑ nɑ nɛɛ, kon wurɑ Yerusɑlɛmu ye sɔɔ

kpɑ nɑ n wɑ̃ɑ mi.

Bɑ koo ye soku wuu gemguu.

Kpɑ bu mɑɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin guu te soku guu dɛɛrɑru.

4 Durɔ tɔkɔnu kɑ kurɔ tɔkɔnu

nu koo kɑ dɛki sĩimɑ

kpɑ nu nɑ nu sinɑ yen bɑtumɑbɑ sɔɔ.

5 Bii ɑluwɑɑsibɑ kɑ bii wɔndiɑbɑ

bɑ koo yibu yen bɑtumɑ be sɔɔ

bɑ n dweebu mɔ̀.

6 Isireli be bɑ tien nɔni sɔɔ,

yɑ ko n sɑ̃ɑ nge ye yɑ kun kpɛ̃ yu koorɑ.

Adɑmɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni,

kon kpĩ n mɑɑmɑɑki ye ko.

Nɛnɑ nɑ yeni geruɑ.

7 Wee nɑ nɛn tɔmbu fɑɑbɑ mɔ̀

be bɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yerɔ kɑ sɔ̃ɔ duu yerɔ.

8 Kon kɑ bu wurɑmɑ kpɑ bu sinɑ Yerusɑlɛmuɔ

bɑ n sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu

kpɑ nɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ ben Yinni gemgii

wi u nɑɑnɛ mɔ.

9 Wee ye nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ geruɑ.

Nɑ nɛɛ, i wɔrugɔru koowo

bɛɛ be i nuɑ gisɔ ye nɛn sɔmɔbu bɑ geruɑ

sɑnɑm mɛ bɑ nɛn sɑ̃ɑ yee ten kpɛɛkpɛɛku swĩi.

10 Domi yellu, goo ku rɑ win sɔmburun kɔsiɑru wɑ.

Goo ku rɑ mɑɑ yɑɑ sɑbe ni nu nùn sɔmburu kuɑn kɔsiɑru wɛ̃.

Sɑɑ ye sɔɔ, goo ku rɑ yɑri.

Goo ku rɑ mɑɑ du kɑ bɔri yɛndu yibɛrɛbɑn sɔ̃.

Domi nɑ tɔmbu yɔ̃suwɑ bu kɑ wɔrinɑ.

11 Adɑmɑ tɛ̃, nɑ ǹ mɑɑ Isireli be bɑ tie kuɑmmɛ nge mɛ nɑ kuɑ yellu.

Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinniwɑ nɑ yeni geruɑ.

12 Kon de bɔri yɛndu tu duwɑ tem sɔɔ kpuro.

Resɛm yɑ koo mɑ.

Gurɑ yɑ koo nɛ

kpɑ tem mu dĩɑnu ko.

Domɑ nini kpurowɑ kon Isireli be bɑ tie kuɑ.

13 Bɛɛ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑ,

wee i kuɑ bwese te nɑ bɔ̃rusi bwesenun suunu sɔɔ.

Adɑmɑ tɛ̃, kon bɛɛ fɑɑbɑ ko

kpɑ i n sɑ̃ɑ domɑrugibu tɔmbun suunu sɔɔ.

Yen sɔ̃, i ku bɛrum ko.

I de i n wɔrugɔru mɔ.

14 Amɛniwɑ nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ geruɑ.

Nɑ nɛɛ, nɑ rɑɑ gɔ̃ru doke n bɛɛ kɔ̃sɑ kuɑ

yèn sɔ̃ bɛɛn bɑɑbɑbɑ bɑ nɛn mɔru seeyɑ.

Nɑ ǹ dɑɑ gɔ̃ru gɔsie n ye kɔbiɑ.

15 Adɑmɑ tɛ̃, nɑ gɔ̃ru doke

n Yerusɑlɛmu kɑ Yudɑn tem kpuro geɑ kuɑ.

Yen sɔ̃, i ku bɛrum ko.

16 I kɑ gɑri yini sɔmburu koowo.

Yiyɑ, bɑɑwure u n dɑ win winsim gem sɔ̃.

Kpɑ i n dɑ bɑɑwure siri gem sɔɔ

i n kɑ wɑ̃ɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

17 I ku goo kɔ̃sɑ kuɑ.

I ku bɔ̃ri weesugii ko.

Domi yenibɑ kpurowɑ nɑ tusɑ.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

Nɔɔ bɔkurun tɔ̃ru tɑ koo

gɔsirɑ nuku dobun tɔ̃ru

18 Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ, 19 nɔɔ bɔku ni i rɑ ko suru nnɛse sɔɔ kɑ suru nɔɔbuse sɔɔ kɑ suru nɔɔbɑ yiruse sɔɔ kɑ suru wɔkuruse sɔɔ, nu koo gɔsirɑ nuku dobun tɔ̃nu Yudɑɔ. Ni sɔɔrɑ bɑ ko n dɑ tɔ̃ɔ bɑkɑnu di.

Adɑmɑ yebɑ kpuro sɔɔ, i de i gem kɑ bɔri yɛndu kĩɑ.

20 Nɑ mɑɑ wure nɑ nɛɛ,

tɔmbu bɑ koo nɑ Yerusɑlɛmuɔ

sɑɑ wusu dɑbinun di.

21 Wusu gɑsun tɔmbu bɑ koo gɑsun tɔmbu sɔ̃ bu nɛɛ,

bu dɑ bu nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinnin durom kɑsu Yerusɑlɛmuɔ

kpɑ bu mɑn sɑ̃.

22 Geemɑ, bwese dɑbinu kɑ mɑɑ bwese ni nu dɑm mɔ

nu koo nɑ nu nɛn durom mɛ kɑsu

kpɑ nu mɑn sɑ̃.

23 Nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni nɑ nɛɛ,

yen tɔ̃ɔ te, bweseru bɑɑtere sɔɔ,

tɔmbu wɔku wɔkubu bɑ ko n Yuu turon yɑbe soo nɛni

bɑ n mɔ̀, bɑ koo kɑ nùn dɑ.

Domi bɑ nuɑ mɑ nɛ, Gusunɔ nɑ wɑ̃ɑ kɑ wi.

ISIRELIBA KA BWESE TUKUNU

9

Yinni Gusunɔ

u koo bwese ni nu tie siri

1 Amɛniwɑ Yinni Gusunɔ u geruɑ Hɑdɑrɑkin tem sɔ̃ u nɛɛ,

kon wuu ge bɑ mɔ̀ Dɑmɑsi siri.

Domi nɛn nɔni wɑ̃ɑ tɔmbu sɔɔ

nge mɛ yi wɑ̃ɑ Isirelibɑn bwese kɛri kpuro sɔɔ.

2 Kon mɑɑ Hɑmɑti ye yɑ wɑ̃ɑ Dɑmɑsin tem nɔɔ burɑ yerɔn tem siri

kɑ Tiri kɑ sere mɑɑ Sidoni,

bɑɑ mɛ wuu sin tɔmbu bɑ bwisi mɔ.

3 Tiri ye, yɑ wɑ̃ɑ gbɑ̃rɑ dɑmgirun suunu sɔɔ.

Mɛyɑ yɑ gobi gurɑmɔ nge tuɑ.

Mɑ yɑ wurɑ gurɑmɔ nge pɔtɔkɔ.

4 Adɑmɑ nɛ, Yinni Gusunɔ, kon ye kpuro mwɑ.

Kon yen dɑm sure nim wɔ̃ku sɔɔ

kpɑ n de yu dɔ̃ɔ mwɑɑrɑ.

5 Asikɑlonigibu bɑ koo ye wɑ

kpɑ bu bɛrum duurɑ.

Kon de tem yiiri bɑkɑbu bu Gɑsɑ wɔri,

kpɑ Ekoronigibun yĩiyɔbu kpuro bu kɑm ko.

Gɑsɑ yɑ koo sunɔ biɑ.

Goo kun ko n mɑɑ wɑ̃ɑ Asikɑloniɔ.

6 Sɔbu bɑ koo nɑ bu sinɑ Asidɔduɔ.

Kpɑ n Filisitibɑn tii suɑbu kpeerɑsiɑ.

7 Bɑ ǹ mɑɑ yɛm dimɔ.

Bɑ ǹ mɑɑ bũu yɑ̃ku dĩɑnu dimɔ.

Bɑ koo kowɑ nɛ, Gusunɔn tɔmbu nge Yudɑbɑ

kpɑ Ekoronigibu bɑ n mɑɑ sɑ̃ɑ nɛn tɔmbu

nge mɛ Yebusibɑ bɑ kuɑ.

8 Kon nɛn sɑnsɑni girɑ n kɑ nɛn sɑ̃ɑ yeru sikerenɑ.

Kpɑ yibɛrɛ be bɑ dɑɑmɔ bɑ wurɑmɑmɔ bu ku rɑɑ ye wɔri.

Dɑm diobɑ kun mɑɑ sɑrɔ mi.

Domi nɛn nɔni wɑ̃ɑ mi.

Sunɔ wi u kɑ bɔri yɛndu sisi

9 Bɛɛ Siɔnigibu, i nuku dobun kuuki koowo.

Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, i yɛ̃ɛrio nuku dobun sɔ̃.

Wee bɛɛn sinɑ boko u sisi bɛɛn mi.

U sɑ̃ɑwɑ gemgii kɑ fɑɑbɑ kowo.

U ǹ tii sue.

Kɛtɛku buuwɑ u sɔni.

10 Kon de tɑbu kɛkɛ yi kpe Efɑrɑimun temɔ

kpɑ dumi kɑ tɛn ni bɑ rɑɑ kɑ tɑbu kuɑ yu kpeerɑ Yerusɑlɛmuɔ.

Sunɔ wi, u koo kɑ bwesenu bɔri yɛndu nɑɑwɑ.

U ko n bɑndu diiwɑ nim wɔ̃ku geen di

sere kɑ nim wɔ̃ku giɔ,

sɑɑ mɑɑ dɑɑ te bɑ mɔ̀ Efɑrɑtin di n kɑ dɑ hɑnduniɑn goonu nnɛ sɔɔ.

Pirisɔmbɑn kɑrɑbu

11 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

nɛn ɑrukɑwɑni ye nɑ kɑ bɛɛ bɔkuɑn sɔ̃,

mɑ i ye sire kɑ yɑ̃ku yɑɑ yɛm,

kon bɛɛn yobu yɑrɑ dɔkɔ kpirirun di te tɑ ǹ nim mɔ.

12 Bɛɛ yobu, bɛɛ be i yĩiyɔ bɑkɑbu mɔ,

i wuro bɛɛn wusɔ si su gbɑ̃rɑnu mɔ.

Nɑ mɑɑ bɛɛ nɔɔsiɑmɔ mɑ kon bɛɛ domɑru kuɑ

nge yellugirun nɔn yiru.

13 Kon Yudɑ dendi nge tɛndu.

Kpɑ Efɑrɑimu yɑ n sɑ̃ɑ ten sɛ̃ɛnu.

Yerusɑlɛmu, kon wunɛn bibu suɑ bu Gɛrɛkibɑ tɑbu wɔri.

Kon bu kowɑ nge tɑbu durɔ dɑmgiin tɑkobi.

14 Nɛ, Yinni Gusunɔ, kon tii sɔ̃ɔsi wɔllɔ.

Nɛn sɛ̃u gɑ koo doonɑ nge guru mɑɑkinu.

Kon kɔbɑ so,

kpɑ n sɑrɑmɑ guru woo bɔkɔ sɔɔ,

ge gɑ wee sɑɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑn di.

15 Nɛ, Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni, kon nɛn tɔmbu kɔ̃su.

Bɑ koo ben yibɛrɛbɑ kɑmiɑ bu ben kpurɑntɛɛnun kpenu kɔsuku.

Kon de yibɛrɛ ben yɛm mu yɑri nge tɑm,

ǹ kun mɛ nge yɑ̃ku yɑɑ yɛm mɛ mu rɑ gbɛ̃ɛru yibu

bu yɛ̃kɑ yɑ̃ku yerun kɑ̃ɑnɔ.

16 Yen tɔ̃ɔ te, kon nɛn tɔmbu fɑɑbɑ ko

nge mɛ yɑ̃ɑ kpɑro u rɑ win yɑ̃ɑnu fɑɑbɑ ko.

Bɑ koo bɑlli ben temɔ nge kpee gobigii

ni bɑ mɑni sinɑ furɔ sɔɔ.

17 Tem miyɑ doo nɔɔru kɑ burɑm mu ko n wɑ̃ɑ.

Alikɑmɑ kɑ tɑm koo de ɑluwɑɑsibɑ kɑ wɔndiɑbɑ bɑ n dɑm mɔ.

10

Gusunɔ turowɑ sɑ̃ɑ Yinni

1 I Yinni Gusunɔ kɑnɔ u bɛɛ tom buruku gurɑ kɛ̃.

U koo de guru woo gu nɑ

kpɑ guru bɑkɑ yu nɛ.

Kpɑ yɑkɑsu su kpi bɑɑmɑ.

2 Domi bũu nìn bwɑ̃ɑrokunu bɑ mɔ̀ Terɑfimu nu weesu mɔ̀.

Sɔrobu bɑ kɑ̃si weesuginu wɑɑmɔ.

Ben dosusu su sɑ̃ɑwɑ weesu.

Sin nuku yɛmiɑsiɑbu sɑ̃ɑwɑ kɑm dirum.

Yen sɔ̃nɑ bɑ sirenɛ nge yɑɑ sɑbenu.

Bɑ wɔnwɔndu soore,

domi bɑ ǹ kpɑro mɔ.

Yinni Gusunɔ

u koo win tɔmbu yɑkiɑ

3 Yinni Gusunɔ u nɛɛ,

nɑ kɑ kpɑro tuko be bɑ nɛn tɔmbu kpɑre mɔru mɔ̀.

Be, be bɑ sɑ̃ɑ nge bonu mi, kon bu wɔrimɑ.

Domi nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni

nɑ nɛn tɔmbu Yudɑbɑ nɑɑwɑ.

Kon bu dendiwɑ tɑbu sɔɔ nge dum girimɑgiɑ.

4 Ben min diyɑ sinɑmbu bɑ koo yɑri.

Kpɑ bɑ n dɑm mɔ nge gɑni gɔmburun kperu,

ǹ kun mɛ nge kuu bekurugirun gbere,

ǹ kun mɛ nge tɛn te bɑ rɑ kɑ tɑbu de.

5 Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge tɑbu durɔ dɑmgii

be bɑ ben yibɛrɛbɑ tɑɑkumɔ swɛɛ sɔɔ nge pɔtɔkɔ.

Bɑ koo tɑbu ko yèn sɔ̃ nɛ, Yinni Gusunɔ ko nɑ n kɑ bu wɑ̃ɑ.

Ben yibɛrɛ be bɑ dumi yɔɔwɑ bɑ koo sekuru wɑ.

6 Kon Yudɑbɑ tɑ̃sisiɑ,

kpɑ n Isirelibɑ wɔrɑ.

Kon kɑ bu wurɑmɑ,

domi nɑ ben wɔnwɔndu mɔ.

Bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge be nɑ ǹ dɑɑ biru kisi.

Domi nɛnɑ nɑ sɑ̃ɑ Gusunɔ ben Yinni.

Kon ben kɑnɑru mwɑ.

7 Efɑrɑimubɑ bɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nge tɑbu durɔ dɑmgibu.

Bɑ ko n nuku dobu mɔ nge wi u tɑm nɔrɑ.

Ben bibu bɑ koo ye wɑ kpɑ bu nuku dobu ko.

Bɑ koo nuku dobu ko nɛ, Yinni Gusunɔn sɔ̃.

8 Kon wiɑ ko bu kɑ mɛnnɑmɑ.

Domi nɛnɑ nɑ bu yɑkiɑmɔ.

Bɑ koo dɑbiɑ nge yellu.

9 Kpɑ n de bɑ n pusɑ bwesenun suunu sɔɔ.

Mi bɑ wɑ̃ɑ n tomɑ mi,

bɑ ko n dɑ mɑn yɑɑye min di.

Kpɑ bɑ n wɑ̃ɑ mi kɑ ben bibu.

Yen biru, bɑ koo wurɑmɑ.

10 Kon de bu wurɑmɑ sɑɑ Egibitin di.

Kon bu mɛnnɑmɑ sɑɑ Asirin di.

Kpɑ n de bu wurɑmɑ Gɑlɑdiɔ kɑ Libɑniɔ.

Bɑtumɑ kun bu turi.

11 Bɑ koo nim wɔ̃ku tɔburɑ mi bɑ nuku sɑnkirɑru wɑ.

Gusunɔ u koo gen nim kurenu so,

kpɑ Nilun dɑɑrun nim mu gberɑ.

Asirigibun tii suɑbu koo kpe.

Kpɑ Egibitigibun bɑndu tu nɔru ko.

12 Kon nɛn tɔmbu tɑ̃sisiɑ.

Kpɑ bɑ n sĩimɔ kɑ nɛn yĩsiru.

Nɛ, Yinni Gusunɔwɑ nɑ yeni geruɑ.

11

Bɑ dɑmgibu kɔsukɑ

1 Bɛɛ Libɑnigibu, i bɛɛn kɔnnɔsu kɛniɔ

kpɑ dɔ̃ɔ u bɛɛn dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sɛduru di.

2 Bɛɛ dɑ̃ɑ ye bɑ mɔ̀ sipɛrɛ, i weeweenu koowo.

Domi sɛdurubɑ bɑ wɔrukɑ.

Be bɑ tii sue mi, bɑ kpeerɑ.

Bɛɛ Bɑsɑnin dɑ̃ɑ bɑkɑnu, i weeweenu koowo.

Domi dɑ̃ɑ sɔ̃ɔ ge bɑ ǹ dɑɑ kpɛ̃ bu du gɑ wɔrukɑ.

3 Kpɑrobu bɑ wuri mɔ̀,

domi ben bɛɛrɛ yɑ kpɑ.

Gbee sinɑnsu su kukirimɔ,

domi Yuudɛnin dɑ̃ɑ sɔ̃ɔn bɛɛrɛ yɑ kpɑ.

Kpɑrobu yiru

4 Amɛniwɑ Yinni Gusunɔ u Sɑkɑri sɔ̃ɔwɑ. U nɛɛ, ɑ yɑ̃ɑnu kpɑro ni bɑ koo go. 5 Be bɑ nu dwemɔ bɑ goomɔ bɑ ǹ bu sɛɛyɑsiɑmɔ. Be bɑ mɑɑ nu dɔrɑmɔ bɑ mɔ̀, bɑ nɛ, Gusunɔ siɑrɑ, domi bɑ gobi mɔ. Nin kpɑrobu bɑ ku rɑ mɑɑ kɑ nu yinɛ. 6 Nɛ, Yinni Gusunɔ nɑ ǹ mɑɑ tɔmbun wɔnwɔndu mɔ̀ tem mɛ sɔɔ. Kon bɑɑwure bɛriwɑ win winsim nɔmuɔ kɑ win sunɔn nɔmuɔ. Bɑ koo ben tem ɑrumɑni gurɑwɑ. Nɑ ǹ mɑɑ bu wɔrɑmɔ ben yibɛrɛbɑn nɔmun di.

7 Yerɑ Sɑkɑri u yɑ̃ɑnu kpɑrɑbu wɔri ni bɑ koo go. Yɑ̃ɑ niyɑ nu kɔ̃suru bo. Mɑ u kpɑrɑ dɛki yiru kɑsu. U tiɑ sokɑ durom, tiɑ mɑɑ nɔɔ tiɑ. Mɑ u dɑ u yɑ̃ɑ ni nɔɔri. 8 Suru tiɑn bɑɑ sɔɔ u nin kpɑrobu itɑ go. Mɑ u kɑ nu tii kpɑrɑ u tɛmɑnɑbu kpɑnɑ. Mɑ nin tii nu nùn tusɑ. 9 Mɑ u nɛɛ, nɑ ǹ mɑɑ nu kpɑrɑmɔ. Nin ni nu koo gbi, nu gbio. Ni nu koo mɑɑ tiɑrɑ nu tennɔ.

10 Mɑ u win dɛkɑ ye u sokɑ durom bɔɔkɑ u kɑ sɔ̃ɔsi mɑ u win ɑrukɑwɑni kusiɑ ye u rɑɑ kɑ bwesenu kpuro bɔkuɑ. 11 Yen tɔ̃ɔ terɑ u ɑrukɑwɑni ye kusiɑ. Mɑ yɑ̃ɑ kɔ̃su ni nu nùn mɛɛrɑ mi, nu giɑ mɑ Yinni Gusunɔn gɑriyɑ yi koorɑmɔ. 12 Mɑ u bu sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, yɑ̀ n bu wɛ̃re, bu nùn kɔsiɑru wɛ̃ɛyɔ, yɑ kun mɑɑ bu wɛ̃re, bu derio.

Yerɑ bɑ sii geesun gobi tɛnɑ yĩirɑ bɑ nùn kɔsiɑ. 13 Mɑ Yinni Gusunɔ u nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ sii geesun gobi tɛnɑ ye bɑ mɛɛrɑ burɛ mi, mɔmɔ wɛ̃ɛyɔ.

Mɑ u gobi yi suɑ u yɑri Gusunɔn sɑ̃ɑ yerɔ yi kɑ ko mɔmɔgii. 14 Yen biru, u mɑɑ win kpɑrɑ dɛkɑ yiruse ye u sokɑ nɔɔ tiɑ mi, bɔɔkɑ u kɑ sɔ̃ɔsi mɑ Yudɑbɑ kɑ Isirelibɑn bɑɑ sɔɔ nɔɔ tiɑ mɑɑ sɑri. 15 Yinni Gusunɔ u mɑɑ nùn sɔ̃ɔwɑ u nɛɛ, ɑ kpɑro nge kpɑro gɑri bɔkɔ. 16 Domi kon kpɑro goo seeyɑ tem mɛ sɔɔ, wi u kun yɑ̃ɑnu nɔɔrimɔ ni nu gɔɔ dɔɔ. U ǹ nin binu kɑsum dɔɔ. U ǹ ni nu mɛɛrɑ wɑ tim kuɑmmɛ. Mɛyɑ u ǹ mɑɑ ni nu bwɑ̃ɑ do nɔɔrimɔ. Adɑmɑ u koo ni nu gum mɔn yɑɑ tem sere kɑ nin kɔ̃riɔ.

17 Bɔ̃rurowɑ kpɑro gɑri bɔkɔ wi u yɑ̃ɑnu derimɔ.

Tɑkobi yu win gɑ̃seru kɑ win nɔm geun nɔnu kɔsukuo,

kpɑ gɑ̃se te, tu gberɑ kpɑ nɔnu ge, gu gbi.

12

Yinni Gusunɔ

u koo Yerusɑlɛmu yɑkiɑ

1 Gɑri yi Yinni Gusunɔ u geruɑ Isirelibɑn sɔ̃ wee.

Wi, wi u wɔllu kɑ tem mɔmɑ,

mɑ u mɑɑ tɔnu hunde dokeɑ

2 u nɛɛ, nɑ Yerusɑlɛmu kuɑ nge nɔrɑ ye yɑ nɛn mɔru yibɑ nge tɑm. Yɑ koo bwese ni nu kɑ ye sikerenɛ woo tiro kpɛ̃ɛ. Woo tiro ge, gɑ koo Yudɑbɑ kpuro nɛnɛ bɑ̀ n Yerusɑlɛmu tɑrusi. 3 Tɔ̃ɔ te sɔɔ, kon ye gɔsiɑ nge kpee bɑkɑru. Be bɑ kĩ bu tu suɑ bɑ koo mɛɛrɑ wɑ. Hɑnduniɑn bwesenu kpuro nu koo mɛnnɑ nu tu wɔri. 4 Yen tɔ̃ɔ te, Yinni Gusunɔ u nɛɛ, kon ben dumi woo tiro kpɛ̃ɛ kpɑ n yin mɑɑsɔbu nɔni swɑ̃ɑru kpɛ̃ɛ, kpɑ n bwese tukunun dumi wɔ̃koru kpɛ̃ɛ. Adɑmɑ kon Yudɑbɑ kɔ̃su. 5 Yudɑn wirugibu bɑ koo nɛɛ, Yerusɑlɛmugibɑ bɑ sɑ̃ɑ ben dɑm nɛ, Gusunɔ ben Yinnin sɔ̃, nɛ wi nɑ wɔllu kɑ tem mɔ. 6 Yen tɔ̃ɔ te sɔɔ, kon Yudɑbɑn wirugibu kowɑ nge dɔ̃ɔ boko dɑ̃ɑ sɔ̃ɔwɔ, ǹ kun mɛ nge wii bɔn tèn dɔ̃ɔ bɑ sɔkɑ dĩɑ bɔkunu sɔɔ. Bɑ koo bwese ni nu kɑ bu sikerenɛ kɑmiɑwɑ mɑm mɑm. Adɑmɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ ko n sɔ̃wɑ ben temɔ.

7 Nɛ, Yinni Gusunɔ kon Yudɑbɑn yɛnusu fɑɑbɑ ko, kpɑ Dɑfidin yɛnun bɛɛrɛ kɑ Yerusɑlɛmugibun bɛɛrɛ yu ku rɑɑ Yudɑ be bɑ tiegiɑ kerɑ. 8 Yen tɔ̃ɔ te, kon Yerusɑlɛmugibu kɔ̃su. Be sɔɔ, wi u kun dɑɑ dɑm mɔ, u koo dɑm kowɑ nge Dɑfidi. Kpɑ Dɑfidin yɛnugibu bɑ n sɑ̃ɑ nge Gusunɔn gɔrɑdo wi u yɔ̃ ben wuswɑɑɔ.

Bɑ gɔɔ wooru sɔ̃

tem mɛ kpuro sɔɔ

9 Yen tɔ̃ɔ te, kon kookɑri ko n bwese ni kpuro go ni nu Yerusɑlɛmu wɔrim wee. 10 Kon de Dɑfidin yɛnugibu kɑ Yerusɑlɛmugibu bɑ n wɔnwɔndu mɔ kpɑ bɑ n dɑ kɑnɑru ko, kpɑ bu gɔsirɑmɑ nɛn mi, nɛ wi bɑ yɑɑsɑ sɔkɑ. Bɑ koo mɑn swĩisi nge wìn bii teereru tɑ gu. Bɑ koo swĩwɑ kɑ nuku sɑnkirɑ bɑkɑnu nge wìn bii gbiikoo u gu. 11 Yen tɔ̃ɔ te, nuku sɑnkirɑru tɑ ko n kpɑ̃ Yerusɑlɛmuɔ nge te bɑ kuɑ Hɑdɑdirimɔɔn sɔ̃ Mɛgidon wɔwɑɔ. 12 Tem mɛ kpuro sɔɔ, bɑ ko n gɔɔ wooru sɔ̃wɑ yɛnu kɑ yɛnu. Dɑfidin yɛnugibu, kurɔbu kɑ durɔbu nɛnɛm. Nɑtɑnin yɛnugibu, kurɔbu kɑ durɔbu nɛnɛm. 13 Lefin yɛnugibu, kurɔbu kɑ durɔbu nɛnɛm. Simɛin yɛnugibu, kurɔbu kɑ durɔbu nɛnɛm. 14 Nge mɛyɑ yɛnu si su mɑɑ tien tɔmbu bɑ ko n gɔɔ wooru sɔ̃ nɛnnɛnkɑ, kurɔbu kɑ durɔbu nɛnɛm.

13

1 Yen tɔ̃ɔ te, bwiɑ gɑɑ yɑ koo yɑri yu kɑ Dɑfidin yɛnugibu kɑ Yerusɑlɛmugibun torɑnu wɔkɑ.

Yinni Gusunɔ u koo

win sɔmɔ weesugibun

bwɑ̃ɑrokunu kɔsuku

2 Yen tɔ̃ɔ te, nɛ, Gusunɔ wɔllu kɑ tem Yinni kon bũnun yĩsinu kpeerɑsiɑ tem mɛ sɔɔ kpɑ bu ku rɑɑ mɑɑ nu yɑɑyɑ. Kon mɑɑ nɛn sɔmɔ weesugii be bɑ bũu sɑ̃ɑrun kĩru mɔ mi wunɑ. 3 Goo ù n gɑri weesugii mɔ̀, win tundo kɑ win mɛro bɑ koo nùn sɔ̃wɑ bu nɛɛ, kɑɑ gbi. Domi ɑ weesu mɔ̀wɑ kɑ Yinni Gusunɔn yĩsiru. Kpɑ tundo wi, kɑ mɛro wi, bu nùn tɑkobi sɔku bu go sɑnɑm mɛ u gɑri yi mɔ̀. 4 Yen tɔ̃ɔ te, Gusunɔn sɔmɔbu bɑ koo sekuru wɑ ben kɑ̃si weesuginun sɔ̃. Bɑ̀ n gɑri mɔ̀, bɑ ǹ mɑɑ yɑbe sɑnsuginu sebumɔ bu kɑ tɔmbu nɔni wɔ̃ke. 5 Ben bɑɑwure u koo nɛɛwɑ, u ǹ sɑ̃ɑ Gusunɔn sɔmɔ. Wi, gbɑɑ wukowɑ. Domi bɑ nùn dwɑwɑ sɑɑ win piiburun di. 6 Bɑ̀ n nùn bikiɑ bɑ nɛɛ, mɑnɑ u sere mɛɛrɑ yeni wɑ ye yɑ wɑ̃ɑ win nɔmɑɔ, kpɑ u wisi u nɛɛ, u ye wɑwɑ win bɔrɔ kĩnɑsibun yɛnuɔ.

Bɑ koo giɑ mɑ

Gusunɔwɑ u sɑ̃ɑ Yinni

7 Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinni u nɛɛ,

tɑkobi, ɑ nɛn kpɑro wi nɑ kuɑ nɛn bɔ̃ɔ wɔrio.

A nùn goowo kpɑ yɑ̃ɑnu nu yɑrinɑ,

kpɑ n ni nu kun dɑm mɔ wɔri.

8 U mɑɑ nɛɛ, bɑ̀ n tem mɛn tɔmbu bɔnu kuɑ subɑ itɑ, yen subɑ yiru yɑ koo gbi kpɑ sube tee teni tu tiɑrɑ. 9 Kon sube tee te dɔ̃ɔ doke kpɑ n tu sɔwɑ nge mɛ bɑ rɑ sii geesu sɔwe. Kon tu sɔwɑwɑ nge mɛ bɑ rɑ wurɑ sɔwe. Tɑ koo nɛn yĩsiru soku kpɑ n tu wurɑri. Kon tu sɔ̃ n nɛɛ, tɑ sɑ̃ɑwɑ nɛn tɔmbu. Kpɑ ten tii tu mɑɑ nɛɛ, nɑ sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ ten Yinni.

14

Yinni Gusunɔn tɔ̃ru

1 Bɛɛ Yerusɑlɛmugibu, Yinni Gusunɔn tɔ̃rɑ wee.

Bɑ koo bɛɛn yɑ̃nu gurɑ bu bɔnu ko bɛɛn nɔni biru.

2 U koo bwesenu kpuro mɛnnɑ nu kɑ Yerusɑlɛmu wɔri.

Bɑ koo ye mwɑ kpɑ bu yen yɛnusu dɔ̃ɔ sɔku.

Bɑ koo kɑ yen tɔn kurɔbu kpunɑ kɑ dɑm.

Kpɑ bu yen tɔmbun bɔnu yoru mwɛɛri bu kɑ doonɑ.

Adɑmɑ bɑ ǹ be bɑ tie goomɔ.

3 Sɑɑ ye sɔɔrɑ Yinni Gusunɔ u koo tii sɔ̃ɔsi

kpɑ u kɑ bwese ni tɑbu ko nge mɛ u rɑ ko tɑbu sɔɔ.

4 Yen tɔ̃ɔ te, u koo win nɑɑsu sɔndi Olifin guurɔ

te tɑ wɑ̃ɑ Yerusɑlɛmun dee deeru, sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ.

Olifin guu te, tɑ koo bɛsirɑ suunuɔ

sɑɑ sɔ̃ɔ yɑri yerun di sere sɔ̃ɔ duu yerɔ.

Wɔwi bɑkɑ yɑ koo yɑri ten suunu sɔɔ.

Guu ten bee tiɑ yɑ koo dɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ

kpɑ bee tiɑ yu mɑɑ dɑ sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn mɔm dwɑru giɑ.

5 Sɑɑ ye sɔɔ, i ko i duki dɑwɑ win guunun wɔwɑ sɔɔ.

Domi wɔwɑ ye, yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sere Atisɛliɔ.

I ko i duki suwɑ nge mɛ i rɑɑ kuɑ

sɑnɑm mɛ tem yĩiribu bɛɛ deemɑ

Osiɑsi Yudɑbɑn sinɑ bokon wɑɑti.

Sɑɑ ye sɔɔrɑ Gusunɔ nɛn Yinni u koo nɑ kɑ win tɔn dɛɛrobu.

6 Yen tɔ̃ɔ te, yɑm bururɑm mu ǹ ko n mɑɑ wɑ̃ɑ.

Purɑ yɑ ko n wɑ̃ɑ kɑ sere mɑɑ nim mɛ mu gɔsirɑ nge kperu.

7 Tɔ̃ɔ te, tɑ ko n sɑ̃ɑwɑ nɛnɛm te Yinni Gusunɔ u yɛ̃.

Bɑ ǹ wɔ̃kuru kɑ sɔ̃ɔ sɔɔ wunɑnɑmɔ.

Adɑmɑ yokɑ, yɑm bururɑm mu koo sɔ̃ɔsirɑ.

8 Yen tɔ̃ɔ te, nim gem mu koo yɑri Yerusɑlɛmun di

kpɑ mɛn sukum mu koku mu dɑ nim wɔ̃kuɔ

ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ yɑri yeru giɑ,

kpɑ sukum mu dɑ nim wɔ̃ku ge gɑ wɑ̃ɑ sɔ̃ɔ duu yeru giɑ.

Nge mɛyɑ n ko n sɑ̃ɑ sɔ̃ɔ sɑ̃reru kɑ gurɑn sɑɑ.

9 Yinni Gusunɔwɑ u ko n sɑ̃ɑ tem kpuron sunɔ.

Wi turowɑ u ko n sɑ̃ɑ Yinni.

Win turon yĩsirɑ tɔmbu kpuro bɑ koo giɑ.

10 Isirelibɑn tem kpuro mu koo gɔsiɑ wɔwɑ

sɑɑ Gebɑn di sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm geu giɑ

n kɑ dɑ Rimɔɔwɔ Yerusɑlɛmun sɔ̃ɔ yɛ̃sɑn nɔm dwɑru giɑ.

Sɑɑ ye sɔɔ, Yerusɑlɛmu yɑ koo yĩsiru yɑri

kpɑ yɑ n wɑ̃ɑ yen ɑyerɔ.

Yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ sɑɑ kɔnnɔ ge bɑ mɔ̀ Bɛnyɑmɛɛn di,

n kɑ dɑ kɔnnɔ gbiikuuɔ,

sere kɑ kɔnnɔwɔ ge bɑ mɔ̀ gɑni gɔmbunu.

Sɑɑ mɑɑ kɔ̃su yee te bɑ mɔ̀ Hɑnɑnɛɛlin di,

n kɑ girɑri sinɑ bokon resɛm gɑmɑ yerɔ.

11 Tɔmbɑ koo sinɑ ye sɔɔ.

Bɑ ǹ mɑɑ ye kɑm koosiɑmɔ.

Yɑ ko n wɑ̃ɑwɑ bɔri yɛndu sɔɔ.

12 Wee nɔni swɑ̃ɑ te Yinni Gusunɔ u koo tɔmbu kpɛ̃ɛ

be bɑ Yerusɑlɛmu tɑbu wɔri.

Ben wɑsi koo kɔ̃siwɑ bɑ n kɑ sĩimɔ.

Ben nɔni yi koo kɔ̃si ben nɔni wɔrusu sɔɔ,

kpɑ ben yɑri yi kɔ̃si ben nɔsɔ.

13 Yen tɔ̃ɔ te, nɛ, Yinni Gusunɔ kon wɑhɑlɑ bɑkɑ doke ben suunu sɔɔ.

Kpɑ bu wɔrinɑ bu soonɑ.

14 Yudɑbɑ bɑ koo tɑbu ko Yerusɑlɛmuɔ,

kpɑ bu bwese tuku ni nu kɑ bu sikerenɛn dukiɑ gurɑmɑ.

Yerɑ, wurɑ kɑ sii geesu kɑ yɑ̃ɑ dɑbinu.

15 Nin dumi kɑ nin birɑkɔsu

kɑ nin yooyoosu kɑ nin kɛtɛkunu

kɑ sere mɑɑ yɑɑ sɑbe ni nu wɑ̃ɑ mi,

kpuro nu koo dumgbɛku mwɑɑrɑ.

Dumgbɛku tiɑ yerɑ yɑ koo nu deemɑ.

16 Bwese ni nu rɑɑ Yerusɑlɛmu ye wɔri,

nin ni nu tie, nu ko n dɑ nɛwɑ wɔ̃ɔ bɑɑgere

nu yiirɑ Gusunɔ sinɑ bokon wuswɑɑɔ,

wi u sɑ̃ɑ wɔllu kɑ tem Yinni,

kpɑ nu Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru ko.

17 Bweseru gɑru tɑ̀ kun de

tu Gusunɔ sinɑ boko wi u sɑ̃ɑ wɔllu kɑ tem Yinni yiirɑ

tu sɑ̃ Yerusɑlɛmuɔ,

gurɑ kun nɛmɔ ten temɔ.

18 Egibitigibu bɑ̀ kun de Yerusɑlɛmuɔ

bu kɑ Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru ko,

gurɑ kun nɛmɔ ben temɔ.

U koo bu wɑhɑlɑ dokewɑ

nge bwese ni nu yinɑ nu dɑ

nu Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru ko.

19 Nge mɛyɑ u koo Egibitigibu kɑ bwese ni nu yinɑ nu Kunun tɔ̃ɔ bɑkɑru dɑ Yerusɑlɛmuɔ kuɑ.

20 Yen tɔ̃ɔ te, bɑ koo dumin yɑngirenu sɔɔ yore bu nɛɛ, Yinni Gusunɔgiɑ.

Sɑ̃ɑ yerun wekenu kpuro nu ko n sɑ̃ɑwɑ nge yɑ̃ku yerun gbɛ̃ɑ.

21 Wekenu kpuro nu ko n sɑ̃ɑwɑ Gusunɔ, wɔllu kɑ tem Yinniginu Yerusɑlɛmuɔ kɑ Yudɑɔ.

Be bɑ koo yɑ̃kuru nɑ,

berɑ bɑ ko n dɑ nu sue

bu kɑ ben yɑ̃ku yɑɑ yike.

Yen tɔ̃ɔ te sɔɔ, bɑ ǹ mɑɑ tenkubɑ wɑsi sɑ̃ɑ yeru mi,

bɑ n yɑ̃nu dɔrɑmɔ.

* 3:1 Yinni Gusunɔn gɔrɑdo - Kɑ Heberum bɑ yoruɑ Yinni Gusunɔ tɔnɑ.

† 3:1 Setɑm - Win sɔmburɑ u kɑ tɑɑrɛ dɑ Gusunɔn wuswɑɑɔ.

MALAKI

1

2

3

4

MALAKI

1

Sa'ona yã

1 Yã kũ Dikiri ò Isarailanↄnɛ Malaki gãin dí. 2 Makũ Dikiri ma pì má yeái, akũ a pì ma yeái deramɛɛ? Makũ Dikiri ma pì Isau bi Yakubu vĩ̀ninloo? Bee kũ abireo Yakubun má yei 3 ma gi Isaui, akũ ma a gusĩsĩde lì gugbagaraga ũ, ma a bùsuu kɛ̀ gbáranna gbɛ̃gbonnↄ kúki ũ. 4 Ɛdↄmu gbɛ̃ pìnↄ pì ò ń wɛ̃tɛnↄ dúgu zↄ̃̀, oni ɛra ò ń bɛzĩnↄ futɛ. Akũ makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Tó ò kɛ̀kɛ ò kàtɛ, mani gboro, oni pińnɛ Bùsu Vãnidenↄ, gbɛ̃ kũ Dikiri pɛ̃tɛ̃ kɛ̀ kũńwo ari gↄrↄ sĩnda pínkinↄ! 5 Á wɛ́ ni yã pì e à pi Dikiri zↄ̃kↄ̃ ari Isarailanↄ bùsu lɛ́ dire kpa.

6 Nɛ́ dì a de kpe ta akũsↄ̃ zↄ̀blerii dì a dikiri kpe ta. Kũ má de á De ũ, átɛni ma kpe ta yá? Kũ má de á Dikiri ũ, á ma vĩna vĩ yá? Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ matɛni á la. Ákↄ̃nↄ sa'orinↄ ákↄ̃nↄ mɛ́ átɛni ma gya bo. Adì pi: Deran o n gya bòo? 7 Kũ a ma teburu gya bò yãimɛ. Adì su ma gbagbakia kũ pↄ́ble gbãsĩo. Adì pi: Deran o n gbagbaki gbã̀a lɛ̀ɛ? 8 Kũ a su sa oma kũ pↄ́ vĩ̀nanↄ, yã vãnin gweroo? Kũ a sa òma kũ pↄ́ ɛrɛnↄ kũ a gyãrenↄ, yã vãnin gweroo? À gɛ́ kpá bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄa à gwa! Á yã ni káagu yá? Ani á sáabu kpá yá? Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ matɛni á la.

9 À kútɛ kɛmɛnɛ mà á wɛ̃nda gwa. Ama tó pↄ́ dí takanↄn kú á ↄĩ, mani sí yá? Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ matɛni á la. 10 Ò pi á gbɛ̃ke gɛ̀ɛ à ma ↄn zɛ́ tàta yã, de òsun gɛ̃ ò tɛ́ ká ma gbagbakia pãro. Abirekũ sã̀na. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò. Á yã tɛn kɛmɛnɛ nnaro, mani á gba síro. 11 Zaa ifãboki kpa ari a lɛ́tɛ kpa ma tↄ́ nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ burinↄ tɛ́. Oni turaretiti kpátamɛnɛ oni sumɛnɛ kũ gba gbãsĩsarinↄ gu sĩnda pínkia, zaakũ ma tↄ́ nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ burinↄ tɛ́. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò. 12 Ama ákↄ̃nↄ adì dↄkɛ kũ ma tↄ́o adì pi ma teburuu gbãsĩ vĩ, akũ adì sa oa kũ pↄ́kãde ginanↄ. 13 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Adì pi á kpasa kũ yã pìio, akũ adì lɛ́zuki kɛa. Tó a su ma gbagba kũ pↄ́ kↄ̃̀nↄkunanↄ kũ pↄ́ ɛrɛnↄ kũ pↄ́ gyãrenↄ, mani abirenↄ sí yá? Makũ Dikiri makũ mɛ́ matɛni á la. 14 Manafikide kũ à pↄ́ sà vĩ a kpàsan kũ à lɛ́ sɛ̀mɛnɛ, akũ à gɛ̀ɛ à ma gbagba kũ pↄ́ mamberudeo a gɛ̃nɛ ũ, ma láari bò adea. Zaakũ makũmɛ Kína zↄ̃kↄ̃ ũ, ma tↄ́ dì burinↄ naasi kũ. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò.

2

1 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Ákↄ̃nↄ sa'orinↄ á yãn dí sà. 2 Tó ádi ma yã maro, tó ádi da á swɛ̃̀n à ma tↄ́ kpáro, mani láari boáwa de àsun gↄ̃ arubarika vĩro. Ma bòáwa se kↄ̀, zaakũ ádi da á swɛ̃̀n a ma tↄ́ kpàro. 3 À ma! Mani kpãkɛ̃ á burinↄi á yãi, mani dikpɛ sa'opↄnↄ gbↄ̃̀ lↄ́lↄ á ãnnwa, oni á sɛ́tɛ ò á kↄ́tɛ. 4 Ánigↄ̃ dↄ̃ sà kũ ma yã dí dìtɛárɛ de ma bàka kunna kũ Levi burinↄ kpɛ́ kun. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò. 5 Ma bàka kunna kũńwo pìi gũn ma wɛ̃̀ndi kũ aafiaao kpàḿma de ògↄ̃ ma vĩna vĩ, akũ ò ma vĩna vĩ, ń nini kòko ma tↄ́ yãi. 6 Yãdannɛna yãpura da ń lɛ́n, odi ɛ́kɛyã ma ń lɛ́nlo. Ò táa ò kũmao kũ lɛ́dokↄ̃nↄo kũ nɛ̀sɛpurao ò gbɛ̃nↄ bò yã vãni gũn dasi. 7 À mana sa'ori gↄ̃ dↄ̃na vĩ de gbɛ̃nↄ le ò yãdannɛna ma a lɛ́i, zaakũ àkũmɛ makũ Dikiri Zĩ̀karide zĩ̀ri ũ. 8 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ a zã zɛ́a, á yãdannɛnanↄ tò gbɛ̃nↄ fù dasi, a ma bàka kunna kũ Levi burinↄ gbòro. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò. 9 Akũ ma tò ò á gya bò ma á kĩa gbɛ̃ sĩnda pínki kĩnaa, kũ ádi tɛ́ ma ágbairo akũsↄ̃ adì gbɛ̃nↄ tɛ̃̀ bo doka musu.

Yìgidɛna yã

10 À de ó pínki De mɛ̀n domɛɛ? À de Luda dokↄ̃nↄ mɛ́ à ó kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ à tò odì yãfutɛ kɛkↄ̃nɛɛ? O Luda bàka kunna kũ ó dizinↄ yã gbòro. 11 Yudanↄ yãfutɛ kɛ̀ ò yã vãni kɛ̀ Isarailanↄ bùsun kũ Yurusalɛmuo, zaakũ ò tãnagbagbarinↄ sɛ̀ nↄ ũ ò Dikiri kpɛ́ kũ à yeii gbã̀a lɛ̀o. 12 Gbɛ̃ kũ à yã dí taka kɛ̀, Dikiri a kɛ̃ Yakubu burinↄa, bee tó dímɛ, bee tó à sù kũ gbanↄ Dikiri Zĩ̀karidenɛ.

13 Yã plade kũ adì kɛn dí. Adìgↄ̃ ↄ́ↄ dↄ àgↄ̃ wiki pɛ́, á wɛ́'i dìgↄ̃ kú Dikiri gbagbakia, kũ adi wɛ́ sɛ́ à gba kũ a suonɛ gwa gbasa à sìro yãi. 14 Adì pi: Bↄ́ mɛ́ à sù kũ yã dioo? Kũ Dikiri mɛ́ à sèedade ũ á dagura kũ n kɛfɛnnakɛgↄrↄ nↄkpammao yãimɛ. Zaakũ n nↄkpamma pìn n gbɛ̃ndo kũ a kↄ̃ yã mà ũ, akũ n yã fùtɛnɛ. 15 À de Dikiri á kɛ mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ de á mɛ̀ kũ á lɛ́o gↄ̃ dokↄ̃nↄ yãimɛɛ? Bↄ́n Luda tɛn pɛ́a á mɛ̀dokↄ̃nↄkɛ pìi musuu? De á nɛ́nↄ le ò a yã ma yãimɛ. Abire yãi àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃ de àsun yã futɛ á nↄkpammanɛro. 16 Makũ Dikiri Isarailanↄ Luda ma pì, ma zã yìgidɛnan kũ nↄ kpebonaao. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò. Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃, àsun yã futɛnɛro.

17 A tò Dikiri kpàsa kũ á yã'onaao. Adì pi: Ó yã kpate mɛ́ à a kpàsaa? Kũ adì pi vãnikɛrinↄ mana Dikirinɛ, akũ ń yã dì káagu yãi. Adì pi dↄ Luda kũ àdi yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃nↄo a zɛ́a pì kú mámɛɛ?

3

Dikiri yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ

1 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: À ma! Mani ma Zĩ̀ri gbarɛ à domɛnɛ arɛ à zɛ́ kɛkɛmɛnɛ. Dikiri kũ adì a kĩnaa wɛtɛ ni gɛ̃ a kpɛ́n kãnto. À ma, ma bàka kunna kãáo Malaika kũ á pↄ dↄaa pì tɛn su! 2 Ama dí mɛ́ ani a sugↄrↄ fↄ̃ↄ? Tó à bò gupuraa, dí mɛ́ ani fↄ̃ à zɛɛ? Zaakũ anigↄ̃ de lán mↄ̀baasari tɛ́ bàmɛ, lán pↄ́pipirii mↄsↄnↄ gbãna bà. 3 Ani vutɛ à gbɛ̃nↄ baasa à gbãsĩ bońnɛ. Ani gbãsĩ bo Levi burinↄnɛ lákũ òdi kɛ wura kũ andurufuuoonɛ nà, gbɛ̃nↄ ni gbasa ò su Dikirinɛ kũ gbanↄ a zɛ́a. 4 Gↄrↄ birea Yurusalɛmudenↄ kũ Yudanↄ ń pínki gba ni ká Dikirigu lán yã bà, lán a zĩ bà.

5 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Mani suái yãkpatɛkɛkia manigↄ̃ wãna mà gbɛ̃ kũ ò ma vĩna vĩronↄ bobo ń dàn: Pↄ́dammarinↄ kũ zinakɛrinↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi la da ɛ́kɛyã musunↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi gbãna mↄ ń zĩkɛrinↄnɛ kũ gyaanↄnↄ kũ tonɛnↄ kũ bòasunↄ.

Kpãni'ona Ludaa

6 Makũ Dikiri madì litɛro. Abire yãin ákↄ̃nↄ Yakubu burinↄ ádi kakatɛro. 7 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Zaa á dizinↄ gↄrↄa a pã ma yãnɛ á tɛ́iro. À arɛ dↄma, mani arɛ dↄáwa. Adì pi, deran óni arɛ dↄmmaa?

8 Bisãsiri dì kpãni o Ludaa yá? Ama átɛni kpãni oma. Adì pi, bↄ́ musun átɛn kpãni omaa? Á pↄ́ kuride kũ á gbanↄ yã musumɛ. 9 Á buri sĩnda pínki gↄ̃̀ láari pↄ́ ũ kũ átɛn kpãni oma yãi. 10 À su kũ pↄ́ kurideo pínki à ká ma aruzɛkɛkatɛkin, de pↄ́ble gↄ̃ kú ma kpɛ́n. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò. À ma lɛ́ abire musu à gwa, tó mádi musu zɛ́ wɛ̃ ma arubarikaa pìsiárɛ a kura a kákakiiro. 11 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Mani kpá á burapↄ yàkarinↄnɛ de òsun á pↄ́nↄ kakatɛro. Á geepi línↄ nɛ́ ni wororo. 12 Buri sĩnda pínki ni pi arubarikadenↄn á ũ, zaakũ á bùsu nigↄ̃ nna. Makũ Dikiri Zĩ̀karide makũ mɛ́ ma ò.

13 Makũ Dikiri ma pì: A yã pãsĩ ò ma musu. Adì pi, bↄ́ yãn o ò n musuu? 14 A pì zↄ̀blena Ludanɛ bi yã pãmɛ. Kũ o zĩ kɛ̀ Dikiri Zĩ̀karide yãa akũsↄ̃ o uta kasanↄ dà a yãi, bↄ́ àreen o lèe? 15 Tera lán dí bà adì pi ĩadãrinↄn arubarikadenↄ ũ. Átɛn da yãvãnikɛrinↄ mɛ́ òtɛn zĩni pɛ́tɛ, gbɛ̃ kũ àdi pi Luda kipa ò ↄsi ká sↄ̃, yãke dì a lero.

16 Akũ gbɛ̃ kũ ò Dikiri vĩna vĩnↄ yã ò kũ kↄ̃o, akũ à sã kpà ń yãi à mà. Akũ ò gbɛ̃ kũ ò Dikiri vĩna vĩ kũ òdi laasun lɛ́anↄ tↄ́ kɛ̃̀ dↄngu takadan a arɛ. 17 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì gↄrↄ kũ ma bo kũ yão, onigↄ̃ de ma pↄ́ ũ ma aruzɛkɛ ũ. Mani sùru kɛ kũńwo lákũ gbɛ̃ dì sùru kɛ kũ a nɛ́ kũ àtɛn zĩ kɛnɛɛo nà. 18 Áni gbɛ̃ mananↄ kũ gbɛ̃ vãninↄ dↄ̃kↄ̃nɛ sà, gbɛ̃ kũ òtɛn do Ludainↄ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn doironↄ.

4

Dikiri sugↄrↄ zĩ

1 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: À ma! Gↄrↄ pì tɛn su, anigↄ̃ wãna lán tãmatɛ bà, akũsↄ̃ ĩadãrinↄ kũ yãvãnikɛrinↄ nigↄ̃ de lán sɛ̃̀ kori bà. Gↄrↄ pì ni ń kpata ń pínki, ń zĩni ke ń ↄnɛ ni gↄ̃ro. 2 Ákↄ̃nↄ kũ á ma vĩna vĩnↄ sↄ̃, á surabana Ifãntɛ̃ ni bo, aafia nigↄ̃ kú a gupurai. Áni bↄtɛ àgↄ̃ vĩvĩ lán zùnɛ kũ ò ń gbárɛnↄ bà. 3 Makũ Dikiri Zĩ̀karide ma pì: Gↄrↄ kũ ma bo kũ yão áni gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛ gbɛ̃ vãninↄa, onigↄ̃ de lán túbu bà á gbá gɛ̃i.

4 À tó doka kũ ma kpà ma zↄ̀bleri Musaa zaa Orɛbu gↄ̃ dↄágu, yã kũ ma dìtɛ Isarailanↄnɛ kũ yã kũ ma dàńnɛo. 5 À ma! Mani annabi Ilia zĩáwa ari ma sugↄrↄ zↄ̃kↄ̃ vĩnade gↄ̃ gɛ́ ká. 6 Ani tó denↄ pↄ gↄ̃ kú ń nɛ́nↄa akũsↄ̃ nɛ́nↄ pↄ nigↄ̃ kú ń denↄa. Tó lɛnlo, mani su mà ↄ pãtɛpãtɛ á bùsun mà lɛ́ kɛárɛ.

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATIU

Baaru nna kũ Matiu kɛ̃̀ɛ

Yesu Kirisi inaa 1:1-2:23

Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa 3:1-3:12

Yesu da'itɛkɛnaa 3:13-4:11

Yesu yãdannɛna Galili 4:12-18:35

Zaa Galili ari Yurusalɛmu 19:1-20:34

Yesu kunna Yurusalɛmu 21:1-26:13

Yesu gana kũ a vunaao 26:14-28:20

1

Yesu Kirisi buri bozirɛ

(Luk 3:23-38)

1 Ibrahĩ kũ Daudao buri Yesu Kirisi bozirɛn dí:

2 Ibrahĩ Isaaku ì,

Isaaku Yakubu ì,

Yakubu Yuda ì kũ a vĩ̀ninↄ kũ a dakũnanↄ,

3 Yuda Pɛrɛzi kũ Zɛrao ì kũ a nↄ Tamao,

Pɛrɛzi Ɛzɛrↄnu ì,

Ɛzɛrↄnu Ramu ì,

4 Ramu Aminadabu ì,

Aminadabu Nasↄ̃ ì,

Nasↄ̃ Salamↄ ì,

5 Salamↄ Bↄaza ì kũ a nↄ Rahabuo.

Bↄaza Ɔbɛdi ì kũ a nↄ Rutuo,

Ɔbɛdi Yɛsɛ ì,

6 akũ Yɛsɛ kína Dauda ì.

Akũ Dauda Sulemanu ì kũ Uria nanↄo, 7 Sulemanu Reoboamu ì,

Reoboamu Abia ì,

Abia Asa ì,

8 Asa Yosafata ì,

Yosafata Yehoramu ì,

Yehoramu Uzia ì,

9 Uzia Yotamu ì,

Yotamu Aza ì,

Aza Ɛzɛkaya ì,

10 Ɛzɛkaya Manase ì,

Manase Amↄ ì,

Amↄ Yosia ì,

11 Yosia Yoyakini ì kũ a dakũnanↄ gↄrↄ kũ ò gbɛ̃nↄ kũ̀kũ ò tà kũńwo Babilↄnu.

12 Tana kũ gbɛ̃nↄ Babilↄnu gbɛran Yoyakini Sealatiɛli ì,

Sealatiɛli Zɛrubabɛli ì,

13 Zɛrubabɛli Abiudu ì,

Abiudu Ɛliakimu ì,

Ɛliakimu Azↄ ì,

14 Azↄ Zadↄki ì,

Zadↄki Akimu ì,

Akimu Ɛliudu ì,

15 Ɛliudu Ɛlɛaza ì,

Ɛlɛaza Matã ì,

Matã Yakubu ì,

16 Yakubu Mariama zã Yusufu ì,

akũ Mariama Yesu kũ òdi pinɛ Arumasihu ì.

17 Zaa Ibrahĩ gↄrↄa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Daudaa, de kũ a nɛ́o kun gɛ̃ro donsarimɛ. Zaa Dauda gↄrↄa ari gↄrↄ kũ ò tà kũ gbɛ̃nↄo Babilↄnu, de kũ a nɛ́o kun gɛ̃ro donsarimɛ. Zaa tana kũ gbɛ̃nↄo Babilↄnu ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Arumasihua, de kũ a nɛ́o kun gɛ̃ro donsarimɛ.

Yesu Kirisi inaa

(Luk 2:1-7)

18 Deran ò Yesu Kirisi ì nàn dí: A da Mariama kun Yusufu nↄkpamma ũmɛ. Ari àgↄ̃ gɛ́ zã kɛ, à nↄ̀ sì kũ Luda Nini gbãnao. 19 A gↄ̃kpamma Yusufu bi gbɛ̃ manamɛ, à ye à wé'i daaro, akũ à zɛ̀o kũ áni bo a yãn asiri gũn. 20 Gↄrↄ kũ àtɛn laasun lɛ́ yã pìia, Dikiri malaika bò à sùa nana gũn à pìnɛ: Dauda buri Yusufu, ǹsun bídi kɛ n nↄkpamma Mariama sɛna yã musuro, zaakũ nↄ̀ kũ à sinaa bò Luda Nini kĩnaamɛ. 21 Ani nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, ĩni tↄ́ kpánɛ Yesu, zaakũ ani a gbɛ̃nↄ bo ń durunnanↄ gũn. 22 Abirekũ kɛ̀ pínki, de yã kũ Dikiri dà annabii gãi kɛ, à pì:

23 Nↄkpare lési mɛ́ ani nↄ̀ sí

à nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

oni tↄ́ kpánɛ Imanuɛli.

Tↄ́ pìi pì, Luda kú kũoo.

24 Kũ Yusufu vù, à kɛ̀ lákũ Dikiri malaika dìtɛnɛ nà, à a nↄ pìi sɛ̀. 25 Ama adi a dↄ̃ nↄgbɛ̃ ũro ari à gɛ̀ɛ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ pìi ì. Akũ à tↄ́ kpànɛ Yesu.

2

Susunɛyãdↄ̃rinↄ suna Yesu gwa

1 Ò Yesu ì Bɛtilihamu Yudea bùsun kína Hɛrↄdu gↄrↄa. Akũ susunɛyãdↄ̃rinↄ bò ifãboki kpa, ò sù Yurusalɛmu, 2 ò gbɛ̃nↄ là ò pì: Nɛ́ kũ ò ì Yudanↄ kína ũ kú máa? O a susunɛ è ifãboki kpa, akũ o su kútɛnɛ. 3 Kũ kína Hɛrↄdu yã pìi mà, à bídi kɛ̀ kũ Yurusalɛmudenↄ ń pínki. 4 À Yuda sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kàkara ń pínki, akũ à ń lá gu kũ oni Arumasihu in. 5 Ò wèa ò pì: Bɛtilihamumɛ zaa Yudea bùsun. Zaakũ lákũ annabii kɛ̃̀ nàn dí:

6 Bɛtilihamu kũ à kú Yudanↄ bùsun,

ń kĩana Yuda wɛ̃tɛnↄiro fá.

Zaakũ n gũnn kína ni bon,

kũ ani do ma gbɛ̃ Isarailanↄnɛ arɛ.

7 Akũ Hɛrↄdu susunɛyãdↄ̃rinↄ sìsi asiri gũn, à susunɛ pì bogↄrↄ sãnsãn gbɛ̀kaḿma. 8 Akũ à ń gbarɛ Bɛtilihamu à pì: À gɛ́ à nɛ́ pì baaru gbɛkagbɛka kũ laakariio. Tó a a è, à su à omɛnɛ, makũ se, mani gɛ́ kútɛnɛ.

9 Kũ ò kína yã mà, akũ ò dà zɛ́n. Akũ susunɛ kũ ò è ifãboki kpa yã pìi dòńnɛ arɛ dↄ ari à gɛ̀ɛ à zɛ̀ nɛ́ pì kúkila. 10 Kũ ò susunɛ pìi è, ń pↄ kɛ̀ nna manamana. 11 Ò gɛ̃̀ kpɛ́n, ò nɛ́ pìi è kũ a da Mariamao, akũ ò kùtɛ ò donyĩ kɛ̀nɛ. Akũ ò ń aruzɛkɛ àkpatinↄ wɛ̃̀wɛ̃, ò a gbà wura kũ turaretitio kũ lí'ↄ gbĩ nnannao. 12 Luda òńnɛ nana gũn kũ òsun bↄtɛ Hɛrↄdu kĩnaaro, akũ ò tà ń bùsun kũ zɛ́ pãndeo.

Gɛna kũ Yesuo Misila

13 Ń tanaa gbɛra Dikiri malaikaa bò à sù Yusufua nana gũn à pì: Ǹ futɛ ǹ nɛ́ pì sɛ́ kũ a dao, ǹ bàa lɛ́ ǹ gɛ́ kũńwo Misila, ĩnigↄ̃ kú gwe ari mà su mà yã onnɛ dↄ, zaakũ Hɛrↄdu ni nɛ́ pì wɛtɛ à dɛmɛ.

14 Akũ Yusufu fùtɛ gwãani, à nɛ́ pìi sɛ̀ kũ a dao, à gɛ̀ɛ kũńwo Misila. 15 À kú gwe ari Hɛrↄdu gɛ̀ɛ à gào. Abirekũ kɛ̀, de yã kũ Dikirii ò annabii gãi kɛ yãimɛ, à pì:

Ma a nɛ́ gbɛ̀sɛ Misila.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ dɛdɛnaa

16 Kũ Hɛrↄdu è susunɛyãdↄ̃rinↄ ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀arɛ, akũ a pↄ fɛ̃̀ manamana. À susunɛ bogↄrↄ taka dↄ̃ yã kũ à gbɛ̀ka susunɛyãdↄ̃rii pìnↄa yãi, akũ à gbɛ̃nↄ zĩ̀ ò nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ò kà wɛ̃̀ pla ke kũ ò kĩ̀ainↄ dɛ̀dɛ Bɛtilihamu kũ a buranↄ pínki. 17 Yã kũ annabi Ilimia òo kɛ̀ sà, à pì:

18 Ò wiki gbãna mà Rama,

òtɛn ↄ́ↄ dↄ, òtɛn wiki pɛ́.

Rahila tɛni a nɛ́nↄ ↄ́ↄ dↄ,

à gì ò a nɛ̀sɛ kpátɛi,

zaakũ ò kun doro.

Suna kũ Misilao

19 Kũ Hɛrↄdu gà, akũ Dikiri malaika bò à sù Yusufua Misila nana gũn 20 à pì: Ǹ futɛ ǹ nɛ́ pì sɛ́ kũ a dao, ǹ tá kũńwo Isarailanↄ bùsun, zaakũ gbɛ̃ kũ òtɛn wɛtɛ ò nɛ́ pì dɛnↄ gàga.

21 Akũ à fùtɛ à nɛ́ pìi sɛ̀ kũ a dao, à tà kũńwo Isarailanↄ bùsun. 22 Kũ à mà Akɛlau mɛ́ àtɛn kí ble Yudea a de Hɛrↄdu gɛ̃nɛ ũ, vutɛna gwe vĩna a kũ̀. Luda yã ònɛ nana gũn, akũ à tà Galili bùsun, 23 à gɛ̀ɛ à vùtɛ wɛ̃tɛ kũ òdi pi Nazɛra gũn. Lɛn yã kũ annabinↄ òo pàpa, kũ ò pì: Oni a sísi Nazɛra gbɛ̃.

3

Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa

(Maa 1:1-8, Luk 3:1-18, Yuh 1:19-28)

1 Abire gbɛra Yahaya Da'itɛkɛrii sù Yudea gbárannan, àtɛn waazi kɛ 2 à pì: À nɛ̀sɛ litɛ, kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni. 3 A yãn annabi Isaya ò yã à pì:

À baarukparii kòto ma dↄ gbárannan,

àtɛn pi à zɛ́ kɛkɛ Dikirinɛ,

à zɛ́ térerenↄ poronɛ súsu.

4 Yahaya dìgↄ̃ pↄ́kasa kũ ò tã̀ kũ lakumi kãonↄ dana, àdi bára asa dↄ a pi. Kwa kũ zↄ́'iomɛ a pↄ́ble ũ. 5 Òdigↄ̃ bↄtɛ Yurusalɛmu kũ Yudea bùsu gu sĩnda pínkio kũ Yoda dↄ̀rↄↄiio ògↄ̃ su a kĩnaa. 6 Òdi ń durunnanↄ o gupuraa, akũ àdi ń da'itɛ kɛ Yodan.

7 Kũ Yahaya è Farisinↄ kũ Sadusinↄ tɛn su a kĩnaa dasi ò da'itɛ kɛ, akũ à pìńnɛ: Bisãsiri pitikonↄ! Dí mɛ́ à lɛ́ dàáwa à bàa sí pↄfɛ̃ kũ Luda ni kipaḿmanɛɛ? 8 À nɛ̀sɛlitɛna yã kɛ, onigↄ̃ dↄ̃ kũ a litɛ. 9 Kũ Ibrahĩ de á dizi ũ, àsungↄ̃ da kũ abirekũ mɛ́ ani á boro. Matɛn oárɛ, Luda ni fↄ̃ à gbɛ̀ dínↄ kɛ Ibrahĩ burinↄ ũ. 10 Kpása ditɛna línↄi kↄ̀. Luda ni lí kũ àdi nɛ́ mana iro zↄ̃ à zu tɛ́ gũn. 11 Matɛni á da'itɛ kɛ á nɛ̀sɛlitɛna sèeda ũmɛ, ama gbɛ̃ke ni su ma gbɛra a gbãna demala, mádi ká mà a kyate sɛ́tɛnɛro. Àkũ mɛ́ ani á da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio kũ tɛ́o. 12 À gbaka kũna a ↄĩ ésegbɛ̃kia. Tó à fã̀, ani a pↄ́blewɛ ká a dↄ̃̀n, ani a sàko ká tɛ́ kũ àdi garo gũn.

Yesu da'itɛkɛnaa

(Maa 1:9-11, Luk 3:21-22)

13 Akũ Yesu bò Galili bùsun, à sù Yahaya kĩnaa Yodai de à a da'itɛ kɛ. 14 Yahaya ye à gí à pì: Makũ kũ má de ǹ ma da'itɛ kɛn n su ma kĩnaa yá? 15 Akũ Yesu wèa à pì: Àgↄ̃ de lɛ gĩa, zaakũ à kↄ̃ sì kũoo lɛ yã sĩnda pínki kɛna a zɛ́a yãi. Akũ à wè. 16 Kũ Yesu da'itɛ kɛ̀, à bikũ̀ gↄ̃̀nↄ. Zĩ birea ludambɛ wɛ̃̀kↄ̃a, akũ à è Luda Nini tɛn su lán potɛ̃nɛ bà à dìawa. 17 Akũ ò kòtoo mà bona ludambɛ à pì: Ma nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩden dí, kũ ma pↄ nnaa manamana.

4

Yesu yↄ̃ogwanaa

(Maa 1:12-13, Luk 4:1-13)

1 Akũ Luda Nini gɛ̀ɛ kũ Yesuo gbárannan de Ibilisi a yↄ̃ à gwa. 2 Yesu lɛ́ yĩ̀ fãnantɛ̃ kũ gwãanio ari gↄrↄ bupla. Kũ nà tɛni a dɛ, 3 akũ gbɛ̃kɛkɛrii pìi nài à pì: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ pi gbɛ̀ dínↄ li burodi ũ. 4 Yesu wèa à pì: À kú Luda yãn ò pì:

Pↄ́blen bisãsiri nigↄ̃ kúo adoro,

sé yã kũ Luda tɛn o pínki.

5 Akũ Ibilisi a sɛ̀ à gɛ̀ɛo Luda wɛ̃tɛn, à a zɛ̀ Luda kpɛ́ mìsↄ̃ntɛa 6 à pì: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ ↄ gbarɛ n zĩdai la, zaakũ à kɛ̃na Luda yãn ò pì:

Ani n yã o a malaikanↄnɛ.

Oni n sɛ́ ń ↄĩ de ǹsun gɛ̃̀ sí gbɛ̀ɛaro yãi.

7 Yesu wèa à pì: Ò kɛ̃̀ dↄ ò pì,

ǹsun Dikiri n Luda lɛ́ ǹ gwaro.

8 Akũ Ibilisi a sɛ̀ à gɛ̀ɛo dↄ kpi lei manamana musu, à andunia kpatanↄ mↄ̀nɛ pínki kũ ń aruzɛkɛnↄ 9 à pì: Mani n gba adinↄ pínki, tó n kutɛ n donyĩ kɛmɛnɛ. 10 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gomala Setan! Zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Ǹ donyĩ kɛ Dikiri n Ludanɛ

ǹgↄ̃ doi ado.

11 Akũ Ibilisi a tò gwe sà, akũ malaikanↄ sù ò kpài.

Yesu nana a zĩa zaa Galili

(Maa 1:14-15, Luk 4:14-15)

12 Kũ Yesu mà ò Yahaya kũ̀ ò dà kpɛ́siran, akũ à tà Galili. 13 Adi vutɛ Nazɛra doro, à gɛ̀ɛ à vùtɛ sɛ̀bɛɛ sarɛ Kapɛnamu, Zɛbuluni burinↄ kũ Nafatali burinↄ bùsun, 14 de yã kũ annabi Isaya ò kɛ yãi à pì:

15 Zɛbuluni burinↄ kũ Nafatali burinↄ bùsu,

zaa ísira kpa ari Yoda bara,

Galili bùsu kũ buri pãndenↄ kun pìi,

16 ń gbɛ̃ kũ ò kú gusira gũnnↄ gupura zↄ̃kↄ̃ↄ è,

gu dↄ̀ bùsu kũ à kú ga lɛ́i pì denↄnɛ sà.

17 Zaa gↄrↄ kũ̀a Yesu nà waazikɛnaaa à pì: À nɛ̀sɛ litɛ, kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni.

Yesu ìba káakunↄ sisinaa

(Maa 1:16-20, Luk 5:1-11)

18 Kũ Yesu tɛn do Galili sɛ̀bɛɛi, à gbɛ̃nↄn planↄ è, vĩ̀ni kũ dakũnao, Simↄ kũ òdi pi Pita kũ a dakũna Anduruo. Òtɛn táaru kpá sɛ̀bɛɛ pìn, zaakũ sↄrↄkↄnↄmɛ. 19 Akũ Yesu pìńnɛ: À mↄ́ à tɛ́mai, mani á kɛ gbɛ̃wɛtɛrinↄ ũ. 20 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ò ń táarunↄ tòn, ò bò ò tɛ̀i. 21 Kũ à gɛ̀ɛ arɛ, à gbɛ̃nↄn pla pãndenↄ è, vĩ̀ni kũ dakũnao dↄ, Zebedi nɛ́ Yamisi kũ a dakũna Yuhanao. Ò kú gó'itɛ gũn kũ ń de Zebedio, òtɛni ń táarunↄ kɛkɛ. Yesu ń sísi, 22 akũ ò ń de tò gó gũn gwe gↄ̃̀nↄ, ò bò ò tɛ̀i.

Yesu yãdannɛnaa

(Luk 6:17-19)

23 Yesu dìgↄ̃ kure Galili bùsun, àdi yã dańnɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn, àdi kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kpá, àdi gbɛ̃nↄ kɛ̃kↄ̃a kũ gyã buri sĩnda pínkio. 24 A tↄ́ dà Siria bùsula pínki, akũ òdigↄ̃ sunɛ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn gyã buri sĩnda pínki kũ wãwão kɛnↄ kũ tãnadenↄ kũ lɛ́tɛlɛtɛgyãdenↄ kũ ɛrɛnↄ, akũ àdi ń werekↄ̃a. 25 Ò bò Galili kũ Wɛ̃tɛmɛnkuri bùsuuo kũ Yurusalɛmuo kũ Yudeao kũ Yoda barao dasidasi ò tɛ̀i.

5

Arubarikadenↄmɛ Yesu ìbanↄ ũ

(Luk 6:20-23)

1 Kũ Yesu pari pìnↄ è, à dìdi sĩ̀sĩia. Kũ à vùtɛ, a ìbanↄ sù a kĩnaa, 2 akũ à nà yãdannɛnaaa à pì:

3 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ ò ń kĩana dↄ̃nↄ ũ,

zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de ń pↄ́ ũ.

4 Arubarikadenↄmɛ pↄsiradenↄ ũ,

zaakũ Luda ni ń laakari kpátɛńnɛ.

5 Arubarikadenↄmɛ zĩdabusarinↄ ũ,

zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ onigↄ̃ andunia vĩ.

6 Arubarikadenↄmɛ yãzɛde nidɛrinↄ ũ,

zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ oni kã.

7 Arubarikadenↄmɛ wɛ̃ndadↄ̃nnɛrinↄ ũ,

zaakũ Luda ni ń wɛ̃nda dↄ̃.

8 Arubarikadenↄmɛ nɛ̀sɛpuradenↄ ũ,

zaakũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ oni wɛ́ si Ludalɛ.

9 Arubarikadenↄmɛ ibɛrɛmidɛrinↄ ũ,

zaakũ oni ń sísi Luda nɛ́nↄ.

10 Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ òdi wari dↄḿma ń yãmanakɛna yãinↄ ũ,

zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de ń pↄ́ ũ.

11 Arubarikadenↄmɛ á ũ,

tó ò á sↄ̃sↄ̃, tó ò wari dↄ̀áwa,

tó ò yã vãni sĩnda pínki dìáwa ma yãi.

12 À pↄnna kɛ à yáa dↄ, zaakũ á láada zↄ̃kↄ̃ ludambɛ. Lɛn ò wari dↄ̀ annabi kũ ò kú á ãnↄa lɛ.

Yesu ìbanↄmɛ wisi ũ kũ gupurao

(Maa 9:50, Luk 14:34-35)

13 Ákↄ̃nↄ mɛ́ á wisi ũ andunianɛ. Tó wisi i nna tà, deran oni kɛ nà à gↄ̃ wisi ũ dↄↄ? À àre ke vĩ doro, séde ò kↄ́tɛ gbɛ̃nↄ táa oa.

14 Ákↄ̃nↄ mɛ́ á gupura ũ andunianɛ. Wɛ̃tɛ kũ ò kàtɛ sĩ̀sĩi musu dì fↄ̃ àgↄ̃ utɛnaro. 15 Òdi fitila na ò gbaka kútɛaro. Òdi a di a dibↄↄ musumɛ, de à gu pu gbɛ̃ kũ ò kú ↄnnnↄnɛ. 16 À gu pu gbɛ̃nↄnɛ lɛ, de ò á yãmanakɛnanↄ e ò á De kũ à kú musu tↄ́ kpá.

Musa doka bↄkↄtɛnaa

17 Àsungↄ̃ da ma su Musa doka kũ annabinↄ yãnↄ gboronlo. Mádi su gbororo, ma su de mà papamɛ. 18 Yãpuran matɛn oárɛ, ludambɛ kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama doka pì wãnzãn fítinle ke a pↄ́ kete ke ni gɛ̃tɛro, yã sĩnda pínki ni kɛ. 19 Abire yãi tó gbɛ̃ gì yã kũ ò dìtɛ pìnↄ dokei, bee a kũ à kĩ̀ańyĩ, tó àdi da gbɛ̃nↄnɛ ò kɛ lɛ, ade nigↄ̃ kĩańyĩ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ. Tó gbɛ̃ kũna, tó àdi dańnɛ lɛ sↄ̃, ade nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ tɛ́. 20 Matɛn oárɛ, tó á yãmanakɛna de ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ pↄ́laro, áni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo.

Pↄfɛ̃naa

21 A mà ò pì yãdenↄnɛ òsun gbɛ̃ dɛro. Gbɛ̃ kũ à gbɛ̃ dɛ̀ɛ, oni yãkpatɛ kɛ kãao. 22 Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à pↄ fɛ̃̀ a gbɛ̃dakeii kà ò yãkpatɛ kɛ kãao. Gbɛ̃ kũ à a gbɛ̃dake sↄ̃̀sↄ̃ↄ kà ò gɛ́ kãao gbãnadenↄ kĩnaa. Gbɛ̃ kũ à pì a gbɛ̃dakenɛ mìsaride sↄ̃ kà à gɛ̃ tɛ́n gyãwãnn. 23 Tó n su ǹ Luda gba pↄ́ a gbagbakia, tó n dↄn gwe kũ n gbɛ̃dake n yã kũna, 24 ǹ n gba tó sa'oki arɛ gwe, ǹ gɛ́ ǹ kútɛ kɛ n adenɛ gĩa, gbasa ǹ su ǹ sa o sà. 25 Tó n ibɛrɛ tɛn gɛ́ kũnwo yãkpatɛkɛkia, ǹ kɛ likalika ǹ kɛ kãao nna zaa zɛ́n, de àsun n kpá yãkpatɛkɛriaro yãi. Tó ńdi kɛ lɛro, yãkpatɛkɛri pì ni n kpá dogariia, dogari ni n da kpɛ́siran. 26 Yãpuran matɛn onnɛ, ĩni bo gwero ari ǹ gɛ́ fĩna boo pínki. Bee kↄbↄ ni gↄ̃ tɛ́nyĩro.

Zinakɛnaa

27 A mà ò pì, àsun zina kɛro. 28 Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, tó gbɛ̃ nↄgbɛ̃ gwà kũ laasun pãndeo, ade zina kɛ̀ kãaon gwe kↄ̀. 29 Tó n ↄpla wɛ́ dì tó ǹ fu, ǹ a bo ǹ zukũna. N kurana n mɛ̀gu kei mana de ò n mɛ̀gu sĩnda pínki zu tɛ́nla. 30 Tó n ↄpla dì tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. N kurana n mɛ̀gu kei mana de n mɛ̀gu sĩnda pínki tana tɛ́nla.

Yìgidɛnaa

(Mat 19:9, Maa 10:11-12, Luk 16:18)

31 Ò pì dↄ, tó gbɛ̃ tɛn gí a nanↄi, à yìgidɛtakada kpáa. 32 Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à gì a nanↄi, tó adi kɛ à gↄ̃pose kɛ̀nlo, a zã pì mɛ́ àdi tó à gↄ̃ zinakɛri ũ. Gbɛ̃ kũ à nↄ kũ ò gìii sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀n gwe.

Ladanaa

33 A mà ò pì yãdenↄnɛ dↄ, ò yã kũ ò sì kũ Dikirio papa, òsun fuaro. 34 Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, àsun la da sero. Àsun la da kũ ludambɛoro, zaakũ Luda kíblegbaamɛ, 35 ke andunia, zaakũ Luda tìntimmmɛ, ke Yurusalɛmu, zaakũ Kína zↄ̃kↄ̃ wɛ̃tɛmɛ. 36 Ǹsun la da kũ n mìioro, zaakũ ĩni fↄ̃ ǹ n mìkã mɛ̀n do pura kũ ke ǹ a sira kũro. 37 Àgↄ̃ pi ee ke oi. Yã kũ à de abirekũla bò yã vãni gũmmɛ.

Fĩnabonaa

(Luk 6:29-30)

38 A mà ò pì, ò wɛ́ fĩna bo kũ wɛ́o, saka kũ sakaao. 39 Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, àsun fĩna bo gbɛ̃ kũ à vãni kɛ̀árɛaro. Tó gbɛ̃ n sãn kɛ̀ n ↄpla gasuua, ǹ a do dↄnɛ dↄ. 40 Tó gbɛ̃ ye à n uta lokomma yãkpatɛ kɛ kũnwo, ǹ n uta zↄ̃kↄ̃ↄ tónɛ dↄ. 41 Tó gbɛ̃ gã nàmma ǹ aso sɛ́arɛ kiloo do, ǹ gɛ́onɛ kiloo pla. 42 Tó gbɛ̃ pↄ́ wɛ́ kɛ̀mma, ǹ kpáa. Ǹsun gbɛ̃ kũ à ye à pↄ sãkãmma tɛ̃ro.

Yena ibɛrɛɛi

(Luk 6:27-28, 32-36)

43 A mà ò pì, àgↄ̃ ye á gbɛ̃dakei, à zã á ibɛrɛgu. 44 Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, àgↄ̃ ye á ibɛrɛnↄi, à adua kɛ gbɛ̃ kũ òdi wɛ́ tãáwanↄnɛ, 45 de à gↄ̃ á De kũ à kú musu nɛ́nↄ ũ yãpura. Zaakũ àdi ifãntɛ̃ bo gbɛ̃ vãninↄnɛ kũ gbɛ̃ mananↄ ń pínki, àdi legũ ma taarisaridenↄnɛ kũ taaridenↄ ń pínki. 46 Tó gbɛ̃ kũ ò yeáinↄn á yeńyĩ, áni láada ke le Luda kĩnaa yá? Bee bɛ'ↄgↄsirinↄ dì kɛ lɛroo? 47 Tó á gbɛ̃nↄn adì fↄ kpákpaḿma ńtɛ̃nɛ, bↄ́ á deo gbɛ̃ pãndenↄlaa? Bee kifirinↄ dì kɛ lɛroo? 48 Abire yãi àgↄ̃ kun papana, lán á De kũ à kú musu kun papana nà.

6

Gbadanaa

1 À laakari kɛ á donyĩyãkɛna gupuraai. Àsun kɛ bisãsiri wɛ́ yãiro. Tó átɛn kɛ lɛ, áni láada le á De kũ à kú musu kĩnaaro. 2 Tó ntɛn gba da takasidenↄnɛ, ǹsun a kpàkpa kɛ lán manafikidenↄ bàro. Òdi kɛ aduakɛkpɛnↄ gũn kũ gãnulɛanↄ de gbɛ̃nↄ ń tↄ́ nna sí yãimɛ. Yãpuran matɛn oárɛ, ò ń láada lèn gwe kↄ̀! 3 Mↄkↄ̃n, tó ntɛn gba da takasidenↄnɛ, ǹsun tó n ↄzɛ dↄ̃ lán n ↄpla tɛn kɛ nàro. 4 Ǹ tó n gbadana kɛ asiriyã ũ, n De kũ à asiriyã dↄ̃ ni a fĩna bonnɛ.

Aduakɛnaa

(Luk 11:2-4)

5 Tó átɛn adua kɛ, àsungↄ̃ de lán manafikidenↄ bàro. Òdigↄ̃ ye ò adua kɛ zɛna aduakɛkpɛn kũ zɛ́rankpakↄ̃anↄ de gbɛ̃nↄ ń e yãi. Yãpuran matɛn oárɛ, ò ń láada lèn gwe kↄ̀! 6 Mↄkↄ̃n, tó ntɛn adua kɛ, ǹ gɛ̃ n kpɛ́ gũn, ǹ gbà tata, ǹ wɛ́ kɛ n De kũ à kú gwe asiri gũnwa, n De kũ à asiriyã dↄ̃ ni sí kũnwo. 7 Tó átɛn adua kɛ, àsun yã bↄtɛ dasi lán kifirinↄ bàro. Òdigↄ̃ da ń yãbↄtɛna dasi gũn Luda ni sí kũńwo. 8 Àsungↄ̃ de lán ń bàro, zaakũ á De pↄ́ kũ á a ni vĩ dↄ̃ ari àgↄ̃ gɛ́ gbɛkaa. 9 Àgↄ̃ adua kɛ lán dí bà:

Ó De kũ à kú musu,

ǹ tó ògↄ̃ dↄ̃ kũ n tↄ́ adona,

10 Ǹ tó kpata kũ à bò n kĩnaa bo gupuraa,

ò n pↄyenyĩna kɛ andunia gũn,

lákũ òdi kɛ zaa musu nà.

11 Ǹ ó gba ú kũ óni ble gbãra.

12 Ǹ ó taarinↄ kɛ̃wá,

lákũ odì kɛ̃ gbɛ̃ kũ ò taari kɛ̀wɛrɛnↄnɛ nà.

13 Ǹsun tó ò fu yↄ̃ogwanaaaro,

ǹ ó sí a vãnia.

14 Tó a gbɛ̃nↄ taari kɛ̃̀ńnɛ, á De kũ à kú musu ni á pↄ́ kɛ̃árɛ se. 15 Tó adi gbɛ̃nↄ taarinↄ kɛ̃ńnɛ sↄ̃ro, á De ni á taarinↄ kɛ̃árɛro.

Lɛ́yĩnaa

16 Tó á lɛ́yĩna sↄ̃, àsun ãn sisi lán manafikidenↄ bàro. Òdi ń ãn yãkatɛ de gbɛ̃nↄ gↄ̃ dↄ̃ kũ ò lɛ́yĩna yãi. Yãpuran matɛn oárɛ, ò ń láada lèn gwe kↄ̀! 17 Mↄkↄ̃n, tó ń lɛ́yĩna, ǹ ãn pípi, ǹ nísi mámamma, 18 de gbɛ̃nↄ sún dↄ̃ ń lɛ́yĩnaro, sé n De kũ à kú asiri gũn baasiro. N De kũ à asiriyã dↄ̃ ni a fĩna bonnɛ.

Aruzɛkɛ yã

(Luk 11:33-36, 12:33-34, 16:13)

19 Àsun aruzɛkɛ kakaraái andunia gũn laro, gu kũ kↄ̀kↄnↄ dì pↄ́ yakan, pↄ́nↄ dì dã̀a kpán akũsↄ̃ kpãninↄ dì gu fↄ̃ ò pↄ́nↄ sɛ́tɛn. 20 À á aruzɛkɛ kakara ludambɛ, gu kũ kↄ̀kↄnↄ dì pↄ́ yakanlo, pↄ́nↄ dì dã̀a kpánlo akũsↄ̃ kpãninↄ dì gu fↄ̃ ò pↄ́nↄ sɛ́tɛnlo. 21 Zaakũ gu kũ n aruzɛkɛ kún, gwen n laakarii dìgↄ̃ kún se.

22 Wɛ́mɛ mɛ̀ fitila ũ. Tó n wɛ́ aafia, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gupura ũ. 23 Tó n wɛ́ manaro sↄ̃, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gusira ũ. Tó gupura kũ ń kũna de gusira ũ, gusira pì zↄ̃kↄ̃. 24 Gbɛ̃ke dì fↄ̃ à zↄ̀ ble dikiri mɛ̀n planɛro, zaakũ ani zã gbɛ̃ don àgↄ̃ ye gbɛ̃ doi, kesↄ̃ ani na gbɛ̃ doa à gbɛ̃ do gya bo. Áni fↄ̃ àgↄ̃ zↄ̀ ble Ludanɛ kũ ↄgↄo lɛɛlɛro.

Ludanaanikɛnaa

(Luk 12:22-31)

25 Abire yãi matɛn oárɛ, àsun á wɛ̃̀ndi damu kɛ à pi bↄ́n óni ble ke bↄ́n óni miro. Àsun mɛ̀ damu kɛ à pi bↄ́n óni daro. Wɛ̃̀ndi de pↄ́blelaroo? Mɛ̀ de pↄ́kasalaroo? 26 À gwa bãnↄa. Òdi pↄ́ tↄ̃ro, òdi pↄ́ kɛ̃ro, òdi pↄ́ ká dↄ̃̀ↄ gũnlo, ama á De kũ à kú musu dì pↄ́ble kpáḿma. Á bɛ̀ɛrɛ vĩ manamana de bãnↄlaroo? 27 Á tɛ́, dí mɛ́ ani fↄ̃ à a wɛ̃̀ndi gbã̀na kara, bee gↄrↄ do, a damukɛnaa gũnn?

28 Bↄ́yãin adì pↄ́kasa damu kɛɛ? À lávunↄ gwa sɛ̃̀n lákũ ò de nà. Òdi zĩ kɛro, òdi buu tãro, 29 ama matɛn oárɛ, bee Sulemanu kũ a aruzɛkɛo, adi uta da a mana kà ń ke ũro. 30 Sɛ̃̀la kũ à kun gbãra ani tɛ́ kũ zia, lákũ Luda dì pↄ́ nai lɛ nà, ákↄ̃nↄ ludanaanikĩanadenↄ, oni á pↄ́ o dↄ yá? 31 Abire yãi àsun pↄ́ke damu kɛ à pi bↄ́n óni ble ke bↄ́n óni mi ke bↄ́n óni daro. 32 Kifirinↄn pↄ́ pìnↄ pínki yã dì dońnɛ arɛ. Zaakũ á De kũ à kú musu dↄ̃ kũ pↄ́ pìnↄ kↄ̃ sì kãáo, 33 à tó kpata kũ à bò a kĩnaa kũ a yãzɛdeo doárɛ arɛ gĩa, ani á pↄ́ pìnↄ karaárɛ pínki. 34 Abire yãi àsun zia damu kɛro, zaakũ zia a zĩda yã dↄ̃. Gↄrↄ sĩnda pínki yã'ũmmanaa mↄ̀a.

7

Kↄ̃ taari'enaa

(Luk 6:37-38, 41-42)

1 Àsun gbɛ̃ taari ero, Luda ni á taari e sero. 2 Zaakũ lákũ ndì gbɛ̃ taari e nà, lɛn Luda ni n taari e lɛ. Zaka kũ n yↄ̃ońnɛ ani yↄ̃onnɛ. 3 Bↄ́yãi ntɛn sɛ̃̀buru kũ à da n gbɛ̃dake wɛ́n ei, akũsↄ̃ ntɛn límukutu kũ à da n wɛ́n yã daroo? 4 Kũ límukutu da n wɛ́n, à kɛ̀ dera ĩni pi n gbɛ̃dakenɛ à tó ǹ sɛ̃̀buru kũ à da a wɛ́n bonɛɛ? 5 Manafikide! Ǹ límukutu kũ à da n wɛ́n bo gĩa, gbasa ǹ gu e swáswa de ǹ le ǹ sɛ̃̀buru kũ à da n gbɛ̃dake wɛ́n bonɛ.

6 Àsun Luda pↄ́ kpá kifirinↄaro,

de òsun ɛra ò á kari kɛro yãi.

Àsun á gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ zu alɛdɛnↄnɛro,

de òsun táa o'oaro yãi.

Wɛ́kɛnaa

(Luk 11:9-13)

7 À wɛ́ kɛ, Luda ni kpááwa. À wɛtɛ, áni le. À gbà lɛ́, Luda ni wɛ̃árɛ. 8 Zaakũ gbɛ̃ kũ à wɛ́ kɛ̀ɛn òdi kpáa, gbɛ̃ kũ à wɛ̀tɛ sↄ̃ àdi le, gbɛ̃ kũ à gbàa lɛ̀ɛn oni wɛ̃nɛ. 9 Á tɛ́, dí mɛ́ ani gbɛ̀ kpá a nɛ́a, tó à burodi wɛ́ kɛ̀aa? 10 Tó à kpↄ̀ wɛ́ kɛ̀a sↄ̃, ani mlɛ̃̀ sɛ́ à kpáa yá? 11 Bee kũ á vãnikɛo, á pↄ́ mana kpana á nɛ́nↄa dↄ̃. Oni á De kũ à kú musu pↄ́ mana kpana gbɛ̃ kũ ò wɛ́ kɛ̀anↄa pↄ́ o dↄ yá?

12 À kɛ gbɛ̃nↄnɛ lákũ á ye ò kɛárɛ nà. Musa doka kũ annabinↄ yãnↄ mìin gwe.

Zɛ́lɛ kpakoto

(Luk 13:24)

13 À zɛ́lɛ kpakoto sɛ́. Zɛ́ kũ a lɛ́ yàasa akũ à mɛ̀poroki vĩ dì gɛ́ kũńwo kakatɛnaa gũmmɛ. Abirekũn pari tɛn sɛ́. 14 Zɛ́ kũ àdi gɛ́ kũńwo wɛ̃̀ndii gũn lɛ́ kpakoto à nakↄ̃ana, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ ò lè ò sɛ́nↄn dasiro.

Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaaa

(Luk 6:43-44, 13:25-27)

15 À laakari kɛ annabi ɛ́kɛnↄi. Òdi su á kĩnaa kũ sã bárao dana, ama lɛwanna nàdɛrinↄmɛ ń ũ. 16 Áni ń dↄ̃ ń yãkɛnaaa. Òdi geepi bo lɛ̀ líaro. Òdi kaka e babare láaro. 17 Lí mana dì nɛ́ nna i, lí vãni dì nɛ́ gina i. 18 Lí mana dì fↄ̃ à nɛ́ ginaa ìro, lí vãni dì fↄ̃ à nɛ́ nna ìro. 19 Òdi lí kũ àdi nɛ́ mana iro zↄ̃ ò zu tɛ́ gũmmɛ. 20 Lɛmɛ áni ń dↄ̃ ń yãkɛnaaa lɛ.

21 Adi kɛ gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ ma sísi Dikiri, Dikiri, mɛ́ ani gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo, sé gbɛ̃ kũ àdi ma De kũ à kú musu pↄyenyĩna kɛɛ. 22 Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ pari ni pimɛnɛ: Dikiri, Dikiri, o Luda yã òńnɛ kũ n tↄ́o bi! O tãnanↄ gòḿma kũ n tↄ́o bi! O daboyãnↄ kɛ̀ dasi kũ n tↄ́o bi! 23 Mani pińnɛ súsu: Má á dↄ̃ zikiro. À gomala yãvãnikɛrinↄ!

Kpɛ́bori gbɛ̃nↄn planↄ

(Luk 6:47-49)

24 Abire yãi gbɛ̃ kũ à ma yã dínↄ mà, akũ à zĩ kɛ̀a de lán gbɛ̃ laakaride kũ à a kpɛ́ bò gbɛ̀ɛa bàmɛ. 25 Kũ legũ mà, í dàgula, ĩa kàka à sù kpɛ́ pìia, akũ adi lɛ́tɛro, kũ ò a ɛ̃ pɛ̀tɛ gbɛ̀ɛa yãi. 26 Gbɛ̃ kũ à ma yã dínↄ mà, akũ adi zĩ kɛaro de lán mìsaride kũ à a kpɛ́ bò bùsu'atɛ̃a bàmɛ. 27 Kũ legũ mà, í dàgula, ĩa kàka à sù kpɛ́ pìia, akũ à gbòro à lɛ̀tɛ gbìrim.

Yesu ikoo

28 Kũ Yesu yã birenↄ ò à làka, a yãdannɛnaa bò pari sarɛ, 29 zaakũ adi yã dańnɛ lán ludayãdannɛrinↄ bàro, à dàńnɛ kũ ikoomɛ.

8

Kusu werekↄ̃anaa

(Maa 1:40-45, Luk 5:12-16)

1 Kũ Yesu kìpa sĩ̀sĩia, pari tɛ́i. 2 Akũ kusu ke sù à kùtɛ a arɛ à pì: Dikiri, tó ń yei, ĩni fↄ̃ ǹ ma werekↄ̃a swáswa. 3 Yesu ↄ bò à nàa à pì: Má yei. Ǹ gↄ̃ swáswa. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a kusu làka. 4 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹsun o gbɛ̃ke maro. Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ sa'oriinɛ, ǹ sa'opↄ kũ Musa dìtɛ kpá n werekↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.

Sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ zĩkɛri werekↄ̃anaa

(Luk 7:1-10)

5 Kũ Yesu tɛn gɛ̃ Kapɛnamu, akũ Romu sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ sù a kĩnaa, a wɛ́ kɛ̀a 6 à pì: Dikiri, ma zĩkɛri wútɛna bɛ, à kↄ̃̀nↄ kũ̀, mɛ̀ tɛn ũa manamana. 7 Akũ Yesu pìnɛ: Mani gɛ́ mà a werekↄ̃a. 8 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìnɛ: Dikiri, mádi ká ǹ gɛ́ ma bɛaro. Ǹ yã o dé, ma zĩkɛri ni werekↄ̃a. 9 Zaakũ makũ se, ò iko vĩ ma musumɛ, akũ má iko vĩ sozanↄa. Madì o ń gbɛ̃ donɛ à gɛ́, àdi gɛ́. Madì o a pãndenɛ à mↄ́, àdi su. Madì o ma zĩkɛriinɛ à adikũ kɛ, akũ àdi kɛ.

10 Kũ Yesu yã pìi mà, à bò a sarɛ, akũ à pì gbɛ̃ kũ ò tɛ́inↄnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, mádi le gbɛ̃ke ma náani kɛ̀ lɛ Isarailanↄ tɛ́ro. 11 Matɛn oárɛ, gbɛ̃nↄ ni bo ifãboki kpa kũ ifãlɛtɛ kpao dasidasi oni su pↄ́ ble kũ Ibrahĩo kũ Isaakuo kũ Yakubuo kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn. 12 Gbɛ̃ kũ ò de yã ògↄ̃ kú kpataa pìi gũnnↄ sↄ̃, oni ń zu bàai gusira gũmmɛ. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia. 13 Akũ Yesu pì sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìinɛ: Ǹ tá bɛ. À kɛnnɛ lákũ n ma náani kɛ̀ nà. Akũ a zĩkɛrii pì gbãna kũ̀ gↄrↄ kũ̀a gↄ̃̀nↄ.

Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana dasidasi

(Maa 1:29-34, Luk 4:38-41)

14 Yesu gɛ̀ɛ Pita bɛa, akũ à è a nanↄ da wútɛna, àtɛn mɛ̀wãna kɛ. 15 Kũ à ↄ nà a ↄa, akũ a mɛ̀ yĩda kũ̀, akũ à fùtɛ à pↄ́ble kɛ̀nɛ.

16 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ ò sùnɛ kũ tãnadenↄ dasidasi, akũ à tãna pìnↄ gòḿma kũ yã'onaao, à gyãrenↄ wèrekↄ̃a ń pínki. 17 Lɛn yã kũ annabi Isaya òo kɛ̀ lɛ à pì:

À ó gbãnasarikɛ sɛ̀,

à ó gyãnↄ kɛ̃̀wá.

Gbɛ̃ kũ ò ye ò tɛ́ Yesuinↄ

(Luk 9:57-62)

18 Kũ Yesu è pari kàkaraai, akũ à pì a ìbanↄnɛ: Ò bikũ sɛ̀bɛɛ bara. 19 Akũ ludayãdannɛri ke sù à pì Yesunɛ: Dannɛri, gu kũ ntɛn gɛ́n sĩnda pínki manigↄ̃ tɛ́nyĩ. 20 Yesu pìnɛ: Gbɛ̃gbonnↄ ń tò vĩ, bãnↄn ń sà vĩ, Bisãsiri Nɛ́ sↄ̃ à ĩampaki vĩro.

21 Akũ ìba pãnde pìnɛ: Dikiri, ǹ tó ari ma de kpágui gĩa. 22 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ tɛ́mai. Ǹ tó gɛ̀nↄ ń gɛ̀nↄ vĩ.

Yesu zàga'ĩa zɛnaa

(Maa 4:35-41, Luk 8:22-25)

23 Yesu gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, akũ a ìbanↄ tɛ̀i ò dà zɛ́n. 24 Kãnto zàga'ĩa gbãna kàka sɛ̀bɛla, í tɛn vĩvĩ àtɛn káka ń gón. Yesu tɛn i o, 25 akũ a ìbanↄ nài, ò a vù ò pì: Dikiri, ǹ ó sura ba, ótɛn kakatɛmɛ. 26 Akũ à pìńnɛ: Ludanaanikĩanadenↄ! À kɛ̀ dera á vĩna vĩ lɛɛ? Akũ à fùtɛ à gì ĩanɛ kũ ío, akũ gu kɛ̀ kítikiti. 27 Yã pìi bò gbɛ̃ pìnↄ sarɛ ò pì: Gbɛ̃ kpate taka burin dí? Bee ĩa kũ ío dì a yã mamɛ.

Tãnanↄ gbarɛna alɛdɛnↄa

(Maa 5:1-20, Luk 8:26-39)

28 Kũ Yesu bikũ̀ bara dire Gadara bùsun, tãnade gbɛ̃nↄn pla kenↄ bò miranↄ tɛ́, ò sù ò dàalɛ. Ò pãsĩ manamana, gbɛ̃ke dì fↄ̃ à bↄtɛ gwero. 29 Ò wiki lɛ̀ ò pì: Bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩ, Luda Nɛ́? N su wɛ́ tãwá la ari a gↄrↄ gↄ̃ kán yá? 30 Alɛdɛ kpàsa zↄ̃kↄ̃ kú kũńwo zã̀ dire, òtɛn pↄ́ ble. 31 Akũ tãna pìnↄ kútɛ kɛ̀ Yesunɛ ò pì: Tó n pɛ̀wá, ǹ ó gbarɛ alɛdɛ kpàsa dire gũn. 32 Akũ Yesu pìńnɛ: À gɛ́. Akũ ò gòḿma ò gɛ̃̀ alɛdɛnↄ gũn. Akũ alɛdɛ kpàsaa pìi wì kũ bàao pínki, ò sòro sĩ̀sĩgororooa, ò sì sɛ̀bɛn, akũ ò gàga í gũn gwe. 33 Akũ alɛdɛdãrinↄ bàa lɛ̀ ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn, ò yã pìnↄ bàbańnɛ kũ yã kũ à tãnadenↄ lèeo pínki. 34 Akũ wɛ̃tɛdenↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ da Yesulɛ ń pínki. Kũ ò a è, ò kútɛ kɛ̀nɛ kũ à bońnɛ ń bùsun.

9

Kↄ̃̀nↄde werekↄ̃anaa

(Maa 2:1-12, Luk 5:17-26)

1 Yesu gɛ̃̀ gó gũn, à ɛ̀ra à sɛ̀bɛ bikũ̀ à kà a bɛ wɛ̃tɛa. 2 Akũ gbɛ̃kenↄ mↄ̀nɛ kũ kↄ̃̀nↄdeo wútɛna gyãresɛbↄn. Kũ Yesu è ò a náani vĩ, akũ à pì kↄ̃̀nↄde pìinɛ: Ma gbɛ̃, ǹ laakari kpátɛ! N durunnanↄ kɛ̃̀mma. 3 Ludayãdannɛri kenↄ kú gwe, akũ ò ò ń nɛ̀sɛɛ gũn ò pì: Gbɛ̃ bire tɛn dↄkɛ kũ Ludaoomɛ. 4 Yesu ń laasun dↄ̃, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn laasun vãni lɛ́ á nɛ̀sɛɛ gũnn? 5 Tó ma pì, a durunnanↄ kɛ̃̀a, ke tó ma pì à futɛ à táa o, a kpate mɛ́ à aragaa? 6 Ma ò lɛ de àgↄ̃ dↄ̃ kũ Bisãsiri Nɛ́ durunnanↄ kɛ̃mmana iko vĩ zĩtɛ lamɛ. Akũ à pì kↄ̃̀nↄde pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ n wútɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ. 7 Akũ à fùtɛ à tà bɛ. 8 Kũ pari è lɛ, vĩna ń kũ, ò Luda kũ à iko bire taka kpà bisãsirinↄa tↄ́ bò.

Matiu sisinaa

(Maa 2:13-17, Luk 5:27-32)

9 Yesu bò gwe, àtɛn gɛ̃tɛ, akũ à gbɛ̃ kũ òdi pi Matiu è vutɛna a bɛ'ↄgↄsikpɛn. À pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. Akũ à fùtɛ à tɛ̀i. 10 Kũ Yesu tɛn pↄ́ ble a bɛa, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄn kú gwe dasi, òtɛn pↄ́ ble kãao kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ. 11 Kũ Farisinↄ è lɛ, akũ ò a ìbanↄ là ò pì: Bↄ́yãi á dikiri tɛn pↄ́ ble kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄoo? 12 Kũ Yesu yã pìi mà à pì: Gbɛ̃ kũ à aafia vĩ bàka kú kũ likita yãoro, sé gyãre. 13 À gɛ́ à laasun lɛ́ yã kũ à kɛ̃na Luda yãn bire mìia ò pì: Kↄ̃ wɛ̃ndagwanaan má yei, adi kɛ sa'onaanlo. Mádi su gbɛ̃ mananↄ sísiro, sé kifirinↄ.

Lɛ́yĩnaa

(Maa 2:18-22, Luk 5:33-39)

14 Akũ Yahaya Da'itɛkɛri ìbanↄ sù ò Yesu là ò pì: À kɛ̀ dera ókↄ̃nↄ kũ Farisinↄ odì lɛ́ yĩ, akũ n ìbanↄ dì yĩ sↄ̃roo? 15 Akũ Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Nↄsɛri gbɛ̃nↄ ni pↄsira kɛ gↄrↄ kũ à kú kũńwo nↄsɛ gũn yá? Oi, ama a gↄrↄ ni su kũ oni nↄsɛrii pì bo ń tɛ́, gbasa ò lɛ́ yĩ sà. 16 Gbɛ̃ke dì uta zĩ nambata na kũ pↄ́lɛ dufuoro, zaakũ a dufu ni sↄ̃kũn à kɛ̃kↄ̃rɛ, uta zĩ fↄ̃na ni kara. 17 Òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru zĩ gũnlo. Tó ò kɛ̀ lɛ, tùru ni pũtãmɛ, wɛ̃ pì ni kↄ́tɛ, tùru ni wíwi. Oi, òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru dufu gũmmɛ, onigↄ̃ mana ń pínki.

Nɛ́nↄkpare vuna kũ nↄgbɛ̃ kũ à ↄ nà Yesu utaaao

(Maa 5:21-43, Luk 8:40-56)

18 Gↄrↄ kũ Yesu tɛn yã birenↄ ońnɛ, gbãnade ke sù à kùtɛ a arɛ à pì: Ma nɛ́nↄgbɛ̃ gà tera dí. Ǹ mↄ́ ǹ ↄ naa, anigↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio. 19 Akũ Yesu fùtɛ à tɛ̀i kũ a ìbanↄ.

20 Nↄgbɛ̃ ke kú gwe, aru dì bↄtɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. À sù à ↄ nà Yesu uta lɛ́a a kpɛ kpa. 21 Zaakũ à pì: Bee tó ma ↄ nà a utaa dé, mani werekↄ̃a. 22 Yesu lìtɛ à a è, akũ à pì: Ǹ n laakari kpátɛ, nↄgbɛ̃! Ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Gwe gↄ̃̀nↄ nↄgbɛ̃ pì wèrekↄ̃a.

23 Kũ Yesu kà gbãnade pì bɛa, à è òtɛn kutɛ pɛ́, pari kĩni dↄ. 24 Akũ Yesu pì: À á zĩda gá. Nɛ́ pì dí garo, àtɛn i omɛ. Akũ òtɛn a lalandi kɛ. 25 Kũ ò pɛ̀ gbɛ̃nↄa ò bↄ̀tɛ bàai, akũ Yesu gɛ̃̀ kpɛ́n, à nɛ́ pìi kũ̀ a ↄa, akũ à fùtɛ. 26 Akũ yã pì baaruu dà bùsuu pìla pínki.

Vĩ̀nanↄ werekↄ̃anaa

27 Kũ Yesu bò gwe, vĩ̀na gbɛ̃nↄn planↄn tɛ́i kũ wikio òtɛn pi: Ǹ ó wɛ̃nda gwa, Dauda buri! 28 Kũ Yesu kà bɛ, vĩna pìnↄ nài, akũ à ń lá à pì: Á ma náani vĩ kũ mani fↄ̃ mà yã pì kɛárɛ yá? Ò wèa ò pì: Lɛmɛ, Dikiri. 29 Akũ à ↄ nà ń wɛ́a à pì: Àgↄ̃ deárɛ lákũ a ma náani kɛ̀ nà. 30 Akũ ń wɛ́ gu è. Yesu kpã̀kɛ̃ńyĩ à pì: Àsun o gbɛ̃ke maro. 31 Bee kũ abireo ò gɛ̀ɛ ò a baaruu dàgula bùsuu pìn pínki.

Nɛ́nɛnatɛnade werekↄ̃anaa

32 Gↄrↄ kũ vĩ̀nanↄ tɛn bↄtɛ, ò sù Yesunɛ kũ tãnade kũ a nɛ́nɛ natɛnaao. 33 Kũ Yesu tãna pìi gòa, akũ à yã ò. Yã pìi bò pari sarɛ ò pì: Ódi yã bire taka e Isarailanↄ bùsun yãro. 34 Akũ Farisinↄ pì: Àdi tãna goḿma kũ tãnanↄ kína gbãnaomɛ.

Yesu wɛ̃ndadↄ̃na gbɛ̃nↄnɛ

35 Yesu gɛ̀ɛ wɛ̃tɛnↄa kũ lakutunↄ pínki, à yã dàńnɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn, à kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru nna kpàńnɛ, à gyãrenↄ wèrekↄ̃a ń pínki kũ gbãnasaridenↄ ń pínki. 36 Kũ à pari è, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda, zaakũ ò kú bídin, ò lìkara lán sã kũ ò dã̀ri vĩronↄ bà. 37 Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Pↄ́kɛ̃na zↄ̃kↄ̃, ama zĩkɛrinↄn dasiro. 38 À wɛ́ kɛ Buradea de à zĩkɛrinↄ gbarɛ ò a pↄ́nↄ kɛ̃.

10

Yesu zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ ditɛnaa

(Maa 3:13-19, Luk 6:12-16)

1 Yesu a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sìsi, akũ à ń gba iko ò tãnanↄ goḿma, ò gyãrenↄ werekↄ̃a kũ gbãnasaridenↄ ń pínki. 2 Zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ tↄ́nↄn dí: Gbɛ̃ káaku Simↄ kũ òdi pinɛ Pita kũ a dakũna Anduruo, Zebedi nɛ́ Yamisi kũ a dakũna Yuhanao, 3 Filipi, Batↄlↄmiu, Tomasi, bɛ'ↄgↄsiri Matiu, Alafeu nɛ́ Yamisi, Tadeu, 4 Simↄ Kokaride kũ Yudasi Isikariↄti kũ à bò a kpɛo.

Yesu zĩ̀rinↄ zĩnaa

(Maa 6:7-13, Luk 9:1-6)

5 Kũ Yesu tɛn gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ zĩ, à pìńnɛ: Àsun gɛ́ buri pãndenↄ kĩnaaro. Àsun gɛ̃ Samaria wɛ̃tɛnↄ gũnlo. 6 À gɛ́ Isaraila kũ ò sã̀tɛ lán sã bànↄ kĩnaa. 7 À gɛ́ àgↄ̃ waazi kɛ àgↄ̃ gɛ́o à pi: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni! 8 À gyãrenↄ werekↄ̃a, à gɛ̀nↄ vu bona gan, à kusunↄ werekↄ̃a swáswa, à tãnanↄ goḿma. Lákũ a lè pↄ́kekpanaa sari nà, à kɛńnɛ pↄ́kesinaa sari. 9 Àsun ↄgↄ da á bↄ̀kↄnlo. 10 Àsun bↄ̀kↄlokona sɛ́ro ke uta plade ke kyate ke gòo, zaakũ zĩkɛrii kà à a pↄ́ble le. 11 Wɛ̃tɛ kũ áni kán sĩnda pínki ke lakutu, à gbɛ̃ mana wɛtɛ à kipaa, àgↄ̃ kú gwe ari à gɛ́ gɛ̃o zɛ́la. 12 Tó a gɛ̃ ↄnn, à fↄↄ nna kpáḿma. 13 Tó ↄndenↄ kà, á fↄↄ nna ni gↄ̃ńnɛ. Tó odi ká sↄ̃ro, á fↄↄ nna ni ɛra à sukpaáwa. 14 Gu kũ odi gbãnakɛ kpáái ke odi sã kpá á yãiro, à bo ↄn ke lakutu pìi gũn à lukutɛ̃ warawara á gbánↄa. 15 Yãpuran matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ wɛ́tãmmana kũ Sↄdↄmu kũ Gↄmↄradenↄ ni le nigↄ̃ sã̀na de wɛ̃tɛ pì denↄ pↄ́la.

Yã kũ ani Yesu ìbanↄ le onnɛnaa

(Maa 13:9-13, Luk 21:12-17)

16 Matɛni á zĩ lán sãnↄ bà lɛwannanↄ tɛ́mɛ. Àgↄ̃ laakari vĩ lán mlɛ̃̀nↄ bà, àgↄ̃ de yãkekɛrisaridenↄ ũ lán potɛ̃nɛnↄ bà. 17 À laakari kɛ bisãsirinↄi, zaakũ oni á kũkũ ò á na yãkpatɛkɛrinↄnɛ ń ↄ̃i, oni á gbɛ̃gbɛ̃ ń aduakɛkpɛnↄ gũn. 18 Oni gɛ́ kãáo bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kínanↄ kĩnaa ma yãi. Ánigↄ̃ deńnɛ ma sèedadenↄ ũ kũ buri pãndenↄ. 19 Tó ò á kpáḿma, àsun yã kũ áni o damu kɛro ke yã kũ áni liḿma. Zĩ kũ̀a Luda mɛ́ ani yã kũ áni o da á lɛ́n. 20 Adi kɛ ákↄ̃nↄ mɛ́ áni yã oro, á De Nini mɛ́ ani yã da á lɛ́n.

21 Vĩ̀ni kũ dakũnanↄ ni kↄ̃ kpáḿma ò dɛ. Denↄ ni bo ń nɛ́nↄ kpɛ. Nɛ́nↄ ni bo ń denↄ kũ ń danↄ kpɛ ò ń dɛ. 22 Gbɛ̃ sĩnda pínki ni zãágu ma yãi, ama gbɛ̃ kũ à zɛna gbãna ari a gↄrↄ lɛ́a ni surabana le. 23 Tó òtɛn wɛ́ tãáwa wɛ̃tɛ ken, à bàa lɛ́ à tá a pãnden. Yãpuran matɛn oárɛ, áni gɛ́ Isarailanↄ bùsu wɛ̃tɛnↄ gũn à láka pínkiro, Bisãsiri Nɛ́ ni gĩnakɛ à su. 24 Ìbaa dìgↄ̃ de a dannɛrilaro. Zĩ̀rii dìgↄ̃ de a dikirilaro. 25 Tó ìba a yãdannɛri lenaa lè ke tó zĩ̀ri a dikiri lenaa lè, abirekũ mↄ̀ lɛ. Tó ò tↄ́ kpà ↄn bedenɛ Bɛlɛzɛbubu, tↄ́ kũ a vãni de abirekũlan oni kpá a ↄndenↄnɛ.

Zɛna kũ Yesuo gbɛ̃nↄ arɛ

(Luk 12:2-9)

26 Àsun vĩna kɛńnɛro. Pↄ́ke kun utɛna kũ ani bo gupuraaro. Asiriyã ke kun kũ oni gí dↄ̃iro. 27 À yã kũ matɛn oárɛ gusiran o gupuraa. À yã kũ átɛn ma á sã gũn kpàkpa kɛ gãnulɛa. 28 Gbɛ̃ kũ òdi mɛ̀ kakatɛ, ama òdi fↄ̃ ò nini dɛ̀ronↄ, àsun vĩna kɛńnɛro. À vĩna kɛ Ludanɛ, kũ ani fↄ̃ à nini kũ mɛ̀ɛo kakatɛ tɛ́ gũn pínki. 29 Òdi bãntoro mɛ̀n pla yía kↄbↄ donloo? Ama ń ke dì lɛ́tɛ zĩtɛ á De yãdↄ̃naa sariro. 30 Bee á mìkãnↄ, à a lɛ́ dↄ̃. 31 Abire yãi àsun vĩna kɛro. Á bɛ̀ɛrɛ de bãntoro dasinↄla.

32 Gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũmao gbɛ̃nↄ arɛ, mani zɛ kãao ma De kũ à kú musu arɛ. 33 Gbɛ̃ kũ à ledi kpàmai gbɛ̃nↄ arɛ sↄ̃, mani ledi kpái ma De kũ à kú musu arɛ.

Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãi

(Luk 12:51-53, 14:26-27)

34 Ásungↄ̃ da ma su de gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kũ kↄ̃o andunia gũnnlo. Mádi su de gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kũ kↄ̃o yãinlo, sé futɛna kũ kↄ̃o. 35 Ma sumɛ, de gↄ̃gbɛ̃ bo a de kpɛ, nↄgbɛ̃ bo a da kpɛ, nↄzãre bo a zã da kpɛ. 36 Gbɛ̃ bedenↄ ni gↄ̃ a ibɛrɛnↄ ũ. 37 Gbɛ̃ kũ à ye a de ke a dai demala dí ká àgↄ̃ de ma ìba ũro. Gbɛ̃ kũ à ye a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke a nↄgbɛ̃i demala dí ká àgↄ̃ de ma ìba ũro. 38 Gbɛ̃ kũ adi a lígbãndurukpana sɛ́ àgↄ̃ tɛ́omairo, ade dí ká àgↄ̃ de ma ìba ũro. 39 Gbɛ̃ kũ à a wɛ̃̀ndi kũna, ade ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ.

Láada yã

40 Gbɛ̃ kũ à á sí ma simɛ. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, ade gbɛ̃ kũ à ma zĩ sìmɛ. 41 Gbɛ̃ kũ à annabii sì a annabikɛ yãi ni annabi láada le. Gbɛ̃ kũ à gbɛ̃ mana sì a manakɛ yãi ni gbɛ̃ mana láada le. 42 Bee í yĩdan, gbɛ̃ kũ à nɛ́ dínↄ doke gbà ma ìbakɛ yãi, yãpuran matɛn oárɛ, ade ni kura a láadairo.

11

Yahaya Da'itɛkɛri zĩ̀rinↄ

(Luk 7:18-35)

1 Kũ Yesu yã birenↄ dà a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄnɛ à làka, à bò gwe, à gɛ̀ɛ waazi kɛ ń wɛ̃tɛnↄ gũn, àtɛn yã dańnɛ.

2 Zaa kpɛ́siran Yahaya Kirisi yãkɛnanↄ mà, akũ à a ìba kenↄ zĩ̀ 3 ò a la, àkũ mɛ́ à gbɛ̃ kũ ani su ũ yá, ke ògↄ̃ wɛ́ dↄ gbɛ̃ pãndeimɛ? 4 Akũ Yesu wèḿma à pì: À gɛ́ yã kũ átɛn ma átɛn e gbã Yahayanɛ à pi, 5 vĩ̀nanↄ tɛn gu e, ɛrɛnↄ tɛn táa o, kusunↄ tɛn werekↄ̃a, sãtonↄ tɛn yã ma, gɛ̀nↄ tɛn vu, takasidenↄ tɛn baaru nna waazi ma. 6 Arubarikademɛ gbɛ̃ kũ àdi fu ma yãaro ũ.

7 Kũ Yaaya zĩ̀rinↄ tà, Yesu Yahaya yã ò parinɛ à pì: Bↄ́n a gɛ gwa gbárannan? Kàpa kũ ĩa tɛn yĩgãn yá? 8 Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Gbɛ̃ kũ à pↄ́kasa zãnɛ danan yá? Pↄ́kasamanadarinↄ dìgↄ̃ kú kínabɛamɛ. 9 Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Annabiin yá? Lɛmɛ! Matɛn oárɛ, à de annabila se. 10 Zaakũ Yahayan ò a yã kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Mani ma zĩ̀ri gbarɛ n ã de à zɛ́ kɛkɛnnɛ.

11 Yãpuran matɛn oárɛ, nↄgbɛ̃ nɛ́'inaa gũn gbɛ̃ke dí bo à kà Yahaya Da'itɛkɛri ũro. Bee kũ abireo gbɛ̃ kũ à de gbɛ̃ kpɛde ũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn deala. 12 Zaa gↄrↄ kũ Yahaya Da'itɛkɛrii nà waazikɛnaaa ari suna gbã̀a, òtɛn kↄ̃dɛ kɛ ò gɛ̃ kpataa pìn, akũ kùgbãnadenↄ tɛn gɛ̃n. 13 Musa kũ annabinↄ pínki gĩnakɛ ò a yã ò ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Yahayaa. 14 Tó áni fↄ̃ à sí, Yahaya pì mɛ́ à Iliasu kũ ò pì ani su ũ. 15 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.

16 Bↄ́n mani gbãragbɛ̃nↄ lɛkↄ̃aoo? Ò de lán nɛ́ kũ ò kú ɛtɛ gũnnↄ bà òtɛn lɛ́ zukↄ̃i 17 òtɛn pi:

O kutɛɛ pɛ̀árɛ, ádi ũ wãro,

o wɛ̃nda lɛ̀ɛ sìárɛ, ádi ↄ́ↄ dↄro.

18 Zaakũ Yahaya sù, adi burodi sóro, adi wɛ̃ miro, akũ ò pì tãnademɛ. 19 Kũ Bisãsiri Nɛ́ sù, àdi pↄ́ ble, àdi í mi, akũ ò pì: Guturu wɛ̃miriimɛ, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄ gbɛ̃nnamɛ! Ama òdi ↄ̃ndↄ̃ dↄ̃ a yãkɛnaaamɛ.

Yesu zukakana wɛ̃tɛ kenↄ denↄi

(Luk 10:13-15)

20 Akũ Yesu fùtɛ à zuka kà wɛ̃tɛ kũ à a daboyã paride kɛ̀nnↄ gbɛ̃nↄi, kũ odi ń nɛ̀sɛ litɛro yãi à pì: 21 Waiyoo Kↄrazĩdenↄ! Waiyoo Bɛtɛsaidadenↄ! Tó ma daboyã kũ ma kɛ̀ á tɛ́nↄ kɛ̀ Taya kũ Sidↄ̃o yã, de wɛ̃tɛpidenↄ pↄ́kasanↄ dàdańla, ò vùtɛ tuburaa à gìi kɛ̀ nɛ̀sɛlitɛna sèeda ũ. 22 Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ á wɛ́tãmmana nigↄ̃ de Tayadenↄ kũ Sidↄ̃denↄ pↄ́la. 23 Ákↄ̃nↄ Kapɛnamudenↄ sↄ̃ áni gbã à zↄ̃ Ludaan yá? Oni ↄ zↄ̃ái ari gyãwãnn. Zaakũ tó ò daboyã kũ ma kɛ̀árɛnↄ kɛ̀ Sↄdↄmu yã, de à kun ari kũ a gbãrao. 24 Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ á wɛ́tãmmana nigↄ̃ de Sↄdↄmudenↄ pↄ́la.

Kámmabona Yesu kĩnaa

(Luk 10:21-22)

25 Zĩ kũ̀a Yesu pì: Baa, musu kũ zĩtɛo Dikiri, ma n sáabu kɛ̀, kũ n yã birenↄ ùtɛ yãdↄ̃rinↄnɛ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ, akũ n boo kyódↄ̃risarinↄnɛ. 26 Lɛmɛ, Baa, zaakũ n pↄyenyĩnaamɛ. 27 Ma De pↄ́ sĩnda pínki nàmɛnɛ ma ↄĩ. Gbɛ̃ke Luda Nɛ́ dↄ̃ro, tó adi kɛ De Luda baasiro. Gbɛ̃ke De Luda dↄ̃ro, tó adi kɛ a Nɛ́ kũ gbɛ̃ kũ Nɛ́ pì ye à a mↄńnɛnↄ baasiro.

28 À mↄ́ ma kĩnaa ákↄ̃nↄ kũ á aso sɛna a kpasanↄ pínki, mani á gba zɛ́ à kámma bo. 29 À ma gbãngo sɛ́ à yã dada ma kĩnaa, á laakari ni kpátɛ, zaakũ má busɛ akũsↄ̃ ma nɛ̀sɛ yĩda. 30 Ma gbãngo sɛna zĩ'ũro, ma aso tìkisiro.

12

Kámmabogↄrↄ yã

(Maa 2:23-3:6, Luk 6:1-11)

1 Gↄrↄ birea Yesu tɛn pã buranↄla kámmabogↄrↄ zĩ. Nà tɛni a ìbanↄ dɛ, akũ ò pↄ́blewɛ wòro, òtɛn só. 2 Kũ Farisinↄ è lɛ, akũ ò pìnɛ: Ǹ n ìbanↄ gwa, òtɛn yã kũ òdi kɛ kámmabogↄrↄ zĩro kɛ. 3 Akũ Yesu pìńnɛ: Adi kyó kɛ a è lákũ Dauda kɛ̀ nà kũ a gbɛ̃nↄ gↄrↄ kũ nà tɛni ń dɛroo? 4 À gɛ̃̀ Luda ↄnn, àpii kũ a gbɛ̃nↄ burodi kũ ò kàtɛ Ludanɛɛ sò, burodi kũ ò a sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ. 5 Kũ sa'ori kũ ò kú Luda ↄnn kámmabogↄrↄ zĩnↄ dì gↄrↄ pì yã daro, akũsↄ̃ adi kɛńnɛ taari ũro, ádi a kyó kɛ a è Luda yãnloo? 6 Matɛn oárɛ: Pↄ́ kũ à zↄ̃kↄ̃ de Luda ↄnla kú la. 7 Tó á yã díkĩna mì dↄ̃, kũ kↄ̃wɛ̃ndagwanaan má yei, adi kɛ sa'onaanlo, de ádi taarisaridenↄ taari lero. 8 Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ mɛ́ à iko vĩ kámmabogↄrↄa.

9 Kũ Yesu bò gwe, akũ à gɛ̃̀ ń aduakɛkpɛn. 10 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe, a ↄ do íbana. Gbɛ̃kenↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò yã dí Yesua, akũ ò a là ò pì: Gbɛ̃ werekↄ̃ana kámmabogↄrↄ zĩ zɛ́ vĩ yá? 11 Akũ à wèḿma à pì: Tó á gbɛ̃ke sã vĩ à zu wɛ̀ɛn kámmabogↄrↄ zĩ, à gí gɛ́ à boii? 12 Bisãsiri de sãla zã̀. Abire yãi yãmanakɛna kámmabogↄrↄ zĩ zɛ́ vĩ. 13 Akũ Yesu pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ n ↄ pìi poro. Kũ à pòro, akũ à kɛ̀ a gbɛ̀n swáswa lán a do bà. 14 Akũ Farisinↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ ò yã gↄ̃gↄ̃ deran ò kɛ nà ò Yesu dɛ.

Zĩkɛri kũ Luda sɛ̀ɛ

15 Yesu dↄ̃̀, akũ à gò gwe. Pari bò ò tɛ̀i, akũ à ń gyãrenↄ wèrekↄ̃a ń pínki, 16 à gìńnɛ ò o gbɛ̃ kũ á de a ũ. 17 Lɛn Luda yã kũ annabi Isaya òo kɛ̀ lɛ, à pì:

18 Ma zĩkɛri kũ ma sɛ̀ɛn dí,

ma yenyĩde kũ a yã dì kámagu.

Mani ma Nini di a musu,

ani yãzɛde da burinↄnɛ.

19 Ani lɛ́kpakↄ̃a kɛro, ani pataḿmaro,

gbɛ̃ke ni a zuka ma dↄ batunlo.

20 Ani kàpa kũ à kpana zɛ́n ɛ́ro,

ani fitila wɛ́'ipakɛna dɛro,

ari à tó yãzɛde zĩ̀ ble.

21 Buri sĩnda pínki tãmaa nigↄ̃ dↄa.

Tãnagona gbɛ̃nↄa

(Maa 3:20-30, Luk 11:14-23)

22 Akũ ò sù Yesunɛ kũ tãnade vĩ̀na kũ a nɛ́nɛ natɛnaao. Yesu a wèrekↄ̃a, àtɛn yã o sà, àtɛn gu e. 23 Akũ yã pìi bò gbɛ̃nↄ sarɛ ń pínki ò pì: Dauda buri pìin díroo? 24 Kũ Farisinↄ mà, akũ ò pì: Gbɛ̃ díkĩna ni fↄ̃ à tãna goḿmaro sé kũ tãnanↄ kína Bɛlɛzɛbubu gbãnao. 25 Yesu ń laasun dↄ̃, akũ à pì: Kpata kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni kakatɛ. Wɛ̃tɛ ke ↄn kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ. 26 Tó Setan tɛni a zĩda go gbɛ̃nↄa, à ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ a zĩdaon gwe. A kpata ni gì kɛ deramɛɛ? 27 Tó Bɛlɛzɛbubu gbãnan madìgↄ̃ tãnanↄ gooḿma sↄ̃, á gbɛ̃nↄ dì ń go kũ dí gbãnaomɛɛ? Lɛn á zĩda gbɛ̃nↄ á ɛ́kɛ bò lɛ. 28 Tó Luda Nini gbãnan matɛn tãna gooḿma, àgↄ̃ dↄ̃ kũ kína kũ Luda kàa sù à á lén gwe.

29 Deran gbɛ̃ ni kɛ nà à gɛ̃ gↄ̃sa gbãna kpɛ́n à a pↄ́nↄ sɛ́tɛɛ? Séto à a yĩ̀ gĩa, gbasa à a kpɛ́ wara. 30 Gbɛ̃ kũ à de ma gbɛ̃ ũro bi ma ibɛrɛɛmɛ. Gbɛ̃ kũ àtɛn pↄ́ kakara kũmaoro tɛn fãkↄ̃amɛ. 31 Abire yãi matɛn oárɛ, Luda ni gbɛ̃nↄ durunnanↄ kɛ̃ḿma kũ a tↄ́ vãni kũ òdi sísinↄ pínki, ama ani gbɛ̃ kũ à a Nini tↄ́ vãni sì kɛ̃ro. 32 Tó gbɛ̃ Bisãsiri Nɛ́ tↄ́ vãni bò, Luda ni kɛ̃a, ama tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ vãni bò, ani ade kɛ̃ andunia tera díkĩna gũnlo ke a kũ àtɛn su.

Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaaa

(Luk 6:43-45)

33 Tó lí mana, a nɛ́ nigↄ̃ manamɛ. Tó lí vãni sↄ̃, a nɛ́ nigↄ̃ vãnimɛ. Zaakũ línɛn òdi lí dↄ̃a. 34 Bisãsiri pitikonↄ! Kũ á vãni, à kɛ̀ dera áni fↄ̃ à yã mana oo? Zaakũ yã kũ à swɛ̃̀ɛ pàn lɛ́ dì o. 35 Gbɛ̃ mana dì a mana bo a mana kũ à katɛna a gũmmmɛ. Gbɛ̃ vãni sↄ̃ àdi a vãni bo a vãni kũ à katɛna a gũmmmɛ. 36 Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ gbɛ̃nↄ ni ń fayasariyã kũ ò ò baba Ludanɛ pínki. 37 Zaakũ yã kũ n ò mɛ́ ani yã nna kpámma kesↄ̃ à yã danla.

Sèedagbɛkana Yesua

(Maa 8:11-12, Luk 11:29-32)

38 Akũ ludayãdannɛrinↄ kũ Farisi kenↄo pì Yesunɛ: Dannɛri, ó ye ǹ sèeda ke kɛ ò e. 39 Akũ Yesu wèḿma à pì: Gbãragbɛ̃ vãni ludanaanikɛrisarinↄ mɛ́ òdi sèeda gbɛkama, ama mani sèeda ke kɛńnɛro, sé annabi Inusa pↄ́. 40 Lákũ Inusa kɛ̀ kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbɛrɛ gũn nà fãnantɛ̃ kũ gwãanio ari gↄrↄ aakↄ̃, lɛn Bisãsiri Nɛ́ ni kɛ lɛ zĩtɛn fãnantɛ̃ aakↄ̃ gwãani aakↄ̃. 41 Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ Ninɛvadenↄ ni futɛ ò yã da gbãragbɛ̃nↄla, zaakũ kũ ò Inusa waazi mà, ò ń nɛ̀sɛɛ lìtɛ, akũ gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ de Inusala kú la. 42 Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ gɛ̀nↄmidↄki kpa saraunia ni futɛ à yã da gbãragbɛ̃nↄla, zaakũ à bò zaa andunia lɛ́a à sù Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yã ma, akũ gbɛ̃ kũ à de Sulemanula kú la sà.

Tãna ɛrana a bɛ zĩa

(Luk 11:24-26)

43 Tó ò tãna gò gbɛ̃a, àdigↄ̃ likara zↄ̃ gukorin àgↄ̃ vutɛki wɛtɛ. Tó adi lero, 44 akũ àdi pi: Mani ɛra mà tá ma bɛ zĩamɛ. Tó à kà gwe, àdi le à da pã, à warana swáswa zɛ́azɛa. 45 Akũ àdi gɛ́ à à tãna kũ ń pãsĩ dealanↄ sɛ́tɛ mɛ̀n suppla à su kũńwo òdi gɛ̃ ò vutɛn. Lɛmɛ ade gwena kpɛde vãni dìgↄ̃ de a káakupↄla. Gó dokↄ̃nↄ pì mɛ́ ani gbãragbɛ̃ vãninↄ bikũ sↄ̃.

Yesu danɛnↄ

(Maa 3:31-35, Luk 8:19-21)

46 Kũ Yesu tɛn yã o gbɛ̃nↄnɛ, akũ a da kũ a dakũnanↄ kà, ò zɛ̀ bàai, ò ye ò yã o kãao. 47 Akũ ò pìnɛ: N da kũ n dakũnanↄ zɛna bàai, ò ye ò yã o kũnwo. 48 Akũ à wèa à pì: Dín ma da ũu? Dín ma dakũnanↄ ũu? 49 Akũ à ↄ dↄ̀ a ìbanↄa à pì: Ma da kũ ma dakũnanↄn dí. 50 Zaakũ gbɛ̃ kũ àdi ma De kũ à kú musu pↄyenyĩna kɛn ma dakũna kũ ma dãreo kũ ma dao ũ.

13

Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛfãriio

(Maa 4:1-20, Luk 8:4-15)

1 Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Yesu bò bɛ à gɛ̀ɛ à vùtɛ sɛ̀bɛ lɛ́a. 2 Ò kàkarai dasidasi, akũ à gɛ̃̀ à vùtɛ gó'itɛn, gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ sĩ̀sĩia ń pínki. 3 Akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ dasi à pì: Búbari ke mɛ́ à bò à gɛ̀ɛ pↄ́wɛ fã. 4 Lákũ àtɛn fã nà, akũ a kenↄ lɛ̀tɛ zɛ́ gũn, bãnↄ sù ò blè. 5 A kenↄ lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu, gu kũ à bùsu vĩ zↄ̃kↄ̃ro, akũ ò bↄ̀tɛ gↄ̃̀nↄ, kũ bùsuu gègete gwero yãi. 6 Kũ ifãntɛ̃ fùtɛ, akũ ò tɛ́ kũ̀ ò gàga, kũ ò zĩni vĩro yãi. 7 A kenↄ lɛ̀tɛ lɛ̀ɛ gũn, akũ lɛ̀ɛ fùtɛ à nàkaraḿma. 8 A kenↄ sↄ̃ ò lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn, ò fùtɛ ò nɛ́ ì, a kenↄ wɛ́ basↄsↄↄro, a kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, a kenↄ baraakurikuri. 9 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã pì ma.

10 Akũ Yesu ìbanↄ nài, ò a là ò pì: Bↄ́yãi ntɛn yã ońnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao? 11 Akũ à wèḿma à pì: Luda á gbá zɛ́ à kpata kũ à bò a kĩnaa asirinↄ dↄ̃, ama adi ń gba zɛ́ro. 12 Zaakũ gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ ari àgↄ̃ dasi. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ke vĩro sↄ̃, bee a fíti kũ à vĩn Luda ni síamɛ. 13 Abire yãin matɛn yã ońnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao, de ò gu gwa pↄ́ke'enaa sari, òdi sã kpá yãmanaa sari, a dↄ̀rↄ dↄ̃naa sari.

14 Luda yã kũ annabi Isaya òo kɛ̀ḿma à pì:

onigↄ̃ sã kpá yãkemanaa sari,

onigↄ̃ gu gwa pↄ́ke'enaa sari.

15 Ò nɛ̀sɛ vĩro de òsun ↄ̃ndↄ̃ kũro yãi,

ń sã gbãna de òsun yã maro yãi,

ń wɛ́ kukurɛna de òsun gu ero yãi,

zaakũ ò ye ò arɛ dↄma mà ń gba aafiaro.

16 Arubarikadenↄmɛ á ũ kũ á wɛ́ tɛn gu e akũsↄ̃ á sã tɛn yã ma. 17 Yãpuran matɛn oárɛ, annabinↄ kũ gbɛ̃ mananↄn kun yã dasi, ò ye ò pↄ́ kũ átɛn enↄ e, odi ero, ò ye ò yã kũ átɛn manↄ ma, odi maro.

18 À pↄ́wɛfãri yã mì dↄ̃ sà. 19 Tó gbɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã mà akũ adi dↄ̃ro, Setan dì su à pↄ́ kũ ò tↄ̃̀ a swɛ̃̀ɛ gũn pì síamɛ. Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ zɛ́ gũn mìin gwe. 20 Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraaa sↄ̃, abirekũmɛ gbɛ̃ kũ à yã mà à sì gↄ̃̀nↄ kũ pↄnnao ũ. 21 Zaakũ à zĩni vĩro, àdi kɛ gↄrↄ plaro. Tó yã'ũmmana a lè ke tó ò wɛ́ tã̀a yã pì yãi, àdi fumɛ gↄ̃̀nↄ. 22 Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ lɛ̀ɛ gũn de lán gbɛ̃ kũ à yã mà à sì bà, ama andunia yã damukɛna kũ yena aruzɛkɛiio dì nakaraa, akũ àdi gↄ̃ àree sari. 23 Pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn de lán gbɛ̃ kũ à yã pìi mà à a dↄ̀rↄ dↄ̃ bà. Àdi kɛ karana pↄ́ ũ, ń kenↄ basↄsↄↄro, kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, kenↄ baraakurikuri.

Yãlɛkↄ̃ana kũ fↄ̃nↄo

24 Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí: Gbɛ̃ke ése mana tↄ̃̀ a bura. 25 Gↄrↄ kũ òtɛn i o, akũ a ibɛrɛɛ sù à fↄ̃nↄ wɛ́ fã̀ ése pìn, akũ à gɛ̃̀ zɛ́la. 26 Kũ ése nↄ̀ↄ sì, àtɛn pia, akũ fↄ̃nↄ pìi bò gupuraa. 27 Akũ burade zĩkɛrinↄ sù ò pìnɛ: Dikiri, pↄ́wɛ manan n tↄ̃̀ n buranloo? Fↄ̃nↄ gɛ̀ɛ à bò máa? 28 Akũ à pìńnɛ: Ibɛrɛ mɛ́ à abirekũ kɛ̀. Akũ zĩkɛrinↄ pìnɛ: Ń ye ò gɛ́ wotowoton yá? 29 Akũ à pì: Oi! Tó átɛn wotowoto, áni woto kũ éseomɛ. 30 À tó ò futɛ lɛɛlɛ ari pↄ́kɛ̃gↄrↄ. Mani o pↄ́kɛ̃rinↄnɛ ò fↄ̃nↄ pì kɛ̃ gĩa, ò a bàka yĩ tɛ́ pↄ́ ũ, gbasa ò ése kɛ̃ ò ká ma dↄ̃̀n.

Yãlɛkↄ̃ana kũ musadi wɛ́o

(Maa 4:30-32, Luk 13:18-19)

31 Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán musadi wɛ́ kũ gbɛ̃ sɛ̀ à tↄ̃̀ a buraa bàmɛ. 32 A wɛ́ kete de pↄ́wɛnↄla pínki, ama tó à fùtɛ, àdi kɛ zↄ̃kↄ̃ de dò pↄ́nↄla pínki. Àdi lí kɛ ari bãnↄ dì su ò didi a gã̀nↄa.

Yãlɛkↄ̃ana kũ lùbɛnɛɛo

(Luk 13:20-21)

33 Yesu yã pãnde lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán lùbɛnɛ kũ nↄgbɛ̃ sɛ̀ à kà flawa zaka lɛ́ aakↄ̃ gũn à yã̀katɛ pínki bà.

Pↄ́ kũ à tò Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ

(Maa 4:33-34)

34 Yesu yã birenↄ ò gbɛ̃nↄnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao. Adi yãke ońnɛ yãlɛkↄ̃anaa sariro, 35 de yã kũ annabii ò kɛ yãi, zaakũ à pì:

Mani lɛ́ wɛ̃ mà yãlɛkↄ̃ana ońnɛ,

mani yã kũ à utɛna zaa anduniakatɛna gↄrↄ ońnɛ.

Fↄ̃nↄ yã bↄkↄtɛnaa

36 Akũ Yesu gbɛ̃nↄ tò gwe à tà bɛ. A ìbanↄ nài ò pì: Ǹ bura fↄ̃nↄ yã bↄkↄtɛ kɛwɛrɛ. 37 Akũ à pìńnɛ: Pↄ́wɛmanatↄ̃ri bi Bisãsiri Nɛ́mɛ. 38 Bura bi anduniamɛ. Pↄ́wɛ mana bi kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄmɛ. Fↄ̃nↄ bi Setan gbɛ̃nↄmɛ. 39 Ibɛrɛ kũ à ń tↄ̃ bi Ibilisimɛ. Pↄ́kɛ̃na bi andunialakagↄrↄmɛ. Pↄ́kɛ̃rinↄ bi malaikanↄmɛ. 40 Lákũ òdi fↄ̃nↄ kɛ̃ ò ká tɛ́n nà, lɛn ani kɛ lɛ andunialakagↄrↄa. 41 Bisãsiri Nɛ́ ni a malaikanↄ gbarɛ ò gbɛ̃kɛkɛrinↄ kũ yãvãnikɛrinↄ bↄtɛ a kpata gbɛ̃nↄ tɛ́ ń pínki, 42 ò ń ká tɛ́ pãsĩ gũn. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia. 43 Akũ gbɛ̃ mananↄ nigↄ̃ tɛ́ kɛ lán ifãntɛ̃ bà kpata kũ à bò ń De kĩnaa gũn. Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.

Yãlɛkↄ̃ana kũ aruzɛkɛo

44 Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán aruzɛkɛ kũ à utɛna zĩtɛ gũn bàmɛ. Kũ gbɛ̃ke bòa, à kɛ̀kɛ à ùtɛ, akũ pↄnna gũnn à tà à pↄ́ kũ à vĩnↄ yìa pínki, akũ à zĩtɛ pìi lù.

Yãlɛkↄ̃ana kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdeo

45 Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí dↄ. Lagatari mɛ́ àtɛn òso mananↄ wɛtɛ. 46 Kũ à òso ↄgↄde lè, akũ à tà à pↄ́ kũ à vĩnↄ yìa pínki, akũ à òsoo pìi lùo.

Yãlɛkↄ̃ana kũ táaruo

47 Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí dↄ. Ò táaru kpà sɛ̀bɛn, à kpↄ̀ buri sĩnda pínki kũ̀. 48 Kũ à pà, ò gàtɛ ò bikũ̀o bara, akũ ò vùtɛ ò a mananↄ plɛ̀plɛ ò kà tãnkon, ò a vãninↄ kↄ̀tɛ. 49 Lɛn anigↄ̃ de lɛ andunialakagↄrↄ. Malaikanↄ ni su gbɛ̃ vãninↄ sɛ́tɛ ò ń bo gbɛ̃ mananↄ tɛ́, 50 oni ń ká tɛ́ pãsĩ gũn. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia. 51 Akũ Yesu ń lá à pì: A yã birenↄ mìi dↄ̃̀ sà pínki yá? Ò wèa ò pì: Ee! 52 Akũ à pìńnɛ: Tó yãdannɛri kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã dàda, anigↄ̃ de lán bede kũ àdi pↄ́ dufu kũ a zĩo bo a laasii gũn bàmɛ.

Nazɛradenↄ gina Yesui

(Maa 6:1-6, Luk 4:16-30)

53 Kũ Yesu yã birenↄ lɛ̀kↄ̃ańnɛ à làka, à bò gwe, 54 à gɛ̀ɛ a bɛ wɛ̃tɛn, akũ èe yã daańnɛ ń aduakɛkpɛn. A yã bò ń sarɛ ò pì: Mákpan gↄ̃gbɛ̃ pì ↄ̃ndↄ̃ kũ daboyã birenↄ lènn? 55 Lí'ari nɛ́n díroo? A da tↄ́n Mariamaroo? A dakũnanↄn Yamisi kũ Yusufuo kũ Simↄo kũ Yudao ũroo? 56 A dãrenↄ kú kũoo laroo? À yã birenↄ lè mámɛ pínkii? 57 Akũ ò gìi. Yesu pìńnɛ: Annabii dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛɛ sariro, sé a bɛ wɛ̃tɛn kũ a ↄnnwo. 58 Adi daboyã kɛ gwe dasiro, kũ òtɛni a náani kɛro yãi.

14

Yahaya Da'itɛkɛri ganaa

(Maa 6:14-29, Luk 9:7-9)

1 Gↄrↄ kũ̀a bùsuu pì kína Hɛrↄdu Yesu baaruu mà. 2 Akũ à pì a ìbanↄnɛ: Gbɛ̃ pì bi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ. À vù bona gan. Abire yãin à gbãna lè àtɛn daboyãnↄ kɛ. 3 Zaakũ Hɛrↄdu Yahaya kũ̀ yã, à mↄ̀ↄ kàa, à a dà kpɛ́siran a vĩ̀ni Filipi nanↄ Hɛrↄdia yãi. 4 Zaakũ Yahaya dìgↄ̃ pinɛ: N Hɛrↄdia kũna nↄ ũ zɛ́ vĩro. 5 Hɛrↄdu ye à a dɛ, ama àtɛn vĩna kɛ gbɛ̃nↄnɛ, zaakũ ò a annabikɛ sì.

6 Hɛrↄdu igↄrↄ làa kↄ̃kↄ̃ zĩ Hɛrↄdia nɛ́nↄkpare ũ wã̀ gbɛ̃ kũ ò sù gwenↄnɛ, akũ à kɛ̀ Hɛrↄdunɛ nna manamana. 7 Akũ à lɛ́ sɛ̀ à pì: Ma la dà kũ mani n gba pↄ́ kũ n a wɛ́ kɛ̀ma pínki. 8 Akũ a da yã kàkanɛ à pi: Ǹ ma gba Yahaya Da'itɛkɛrii mì dana tiree gũn la tera. 9 Akũ kína pↄ yàka, ama kũ à la dà nibↄnↄ wára yãin à pì ò kpáa. 10 Akũ à gbɛ̃ zĩ̀ ò Yahaya mìi zↄ̃̀ kpɛ́siran. 11 Kũ ò sù kũ a mìio dana tiree gũn, ò kpà nɛ́ pìia, akũ à gɛ̀ɛo a danɛ. 12 Akũ Yahaya ìbanↄ sù ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò vĩ̀, akũ ò gɛ̀ɛ ò ò Yesunɛ.

Yesu pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa

(Maa 6:30-44, Luk 9:10-17, Yuh 6:1-15)

13 Kũ Yesu yã pìi mà, akũ a gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, àtɛn gɛ́ gusarɛ de àgↄ̃ kú ado. Kũ gbɛ̃nↄ mà, ò bò wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo dasi ò pɛ̀tɛi gɛ̀sɛ. 14 Kũ Yesu bò gó gũn, à gbɛ̃nↄ è dasidasi, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda, akũ à ń gyãrenↄ gbà aafia. 15 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, a ìbanↄ nài ò pì: Gu díkĩna bi sɛ̃̀ntɛpↄrↄtumɛ, akũsↄ̃ gu tɛn si. Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ ò tá lakutunↄ gũn, ò pↄ́ble wɛtɛ ò lú. 16 Akũ Yesu wèḿma à pì: Adi kɛ tilasi ò táro. À pↄ́ kpáḿma ò ble. 17 Akũ ò pìnɛ: Burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n plaon ó vĩ la. 18 Yesu pìńnɛ: À mↄ́omɛnɛ la. 19 À ò gbɛ̃ pìnↄnɛ ò vutɛ sɛ̃̀ɛa, akũ à burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n pla pìio sɛ̀, à a wɛ́ sɛ̀ musu, à arubarikaa dàn. Akũ à burodii pìi lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. 20 Ò pↄ́ blè ò kã̀ ń pínki. Akũ ò a kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n kuri awɛɛpla pà. 21 Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò pↄ́ blènↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro taka, nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄ baasi.

Yesu táa'ona sɛ̀bɛla

(Maa 6:45-56, Yuh 6:16-25)

22 Yesu gã nà a ìbanↄa gↄ̃̀nↄ ò gɛ̃ gó'itɛn, ò donɛ arɛ gɛna sɛ̀bɛɛ bara dire ari àgↄ̃ pari gbarɛ. 23 Ń gbarɛnaa gbɛra, à dìdi sĩ̀sĩi musu à adua kɛ ado. Gu tɛn si, à kú gwe ado. 24 Gó'itɛ pìi kà zã̀ kũ í lɛ́ao, akũ í tɛni góro pì yĩpayĩpa kũ zàga'ĩa kàkańyĩ yãi. 25 Gudↄo Yesu gɛ̀ɛ ń kĩnaa, àtɛn táa o íla. 26 Kũ ò a è àtɛn táa o íla, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu ò pì: Gyãwãndemɛ! Ò wiki lɛ̀ kũ vĩnao, 27 akũ Yesu pìńnɛ gↄ̃̀nↄ: À á laakari kpátɛ, makũmɛ! Àsun tó vĩna á kũro. 28 Akũ Pita pìnɛ: Dikiri, tó mↄkↄ̃mmɛ, ǹ tó mà táa o íla mà su n kĩnaa. 29 Akũ Yesu pì: Ǹ mↄ́! Akũ Pita bò gó gũn, àtɛn táa o íla, àtɛn gɛ́ a kĩnaa. 30 Kũ à è ĩa tɛn káka, akũ vĩna a kũ̀. Àtɛn vlɛ̃, akũ à wiki lɛ̀ à pì: Dikiri, ǹ ma sura ba. 31 Gwe gↄ̃̀nↄ Yesu ↄ bò à a kũ̀, akũ à pìnɛ: Ludanaanikĩanade! Bↄ́yãi n sikaa kɛ̀ɛ? 32 Kũ ò gɛ̃̀ gó gũn, ĩa zɛ̀. 33 Akũ gbɛ̃ kũ ò kú gó gũnnↄ donyĩ kɛ̀nɛ ò pì: Luda Nɛ́mɛ n ũ yãpura.

Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana zaa Gɛnɛsarɛti

34 Kũ ò bikũ̀ bara, ò kà Gɛnɛsarɛti bùsun. 35 Gwedenↄ Yesu dↄ̃̀, akũ ò a baaruu dàgula bùsuu pìn gu sĩnda pínki, akũ ò mↄ̀nɛ kũ gyãrenↄ ń pínki. 36 Ò wɛ́ kɛ̀a de ò ↄ na bee a uta lɛ́a. Akũ gbɛ̃ kũ ò ↄ nàanↄ wèrekↄ̃a ń pínki.

15

Futɛokarayã

(Maa 7:1-13)

1 Farisinↄ kũ ludayãdannɛri kenↄ bò Yurusalɛmu ò sù Yesu kĩnaa, akũ ò a là ò pì: 2 Bↄ́yãi n ìbanↄ dìgↄ̃ ó dizinↄ futɛokarayã kũnaroo? Òdi ↄ pípi gbasa ò pↄ́ blero. 3 Akũ Yesu wèḿma à pì: Bↄ́yãin adì pã kpá Luda yãditɛnanↄa de àgↄ̃ a futɛokarayã kũnaa? 4 Zaakũ Luda pì, à á de kũ á dao bɛ̀ɛrɛ dↄ̃. À pì dↄ, gbɛ̃ kũ à a de ke a da kpe bò, ò ade dɛ. 5 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ adì pi, tó gbɛ̃ pì a de ke a danɛ, pↄ́ kũ á vĩ à ń kpe tao gↄ̃̀ Luda pↄ́ ũ, 6 àton a de kpe taoro. Lɛmɛ adì Luda yã kɛ pã lɛ, de àgↄ̃ á futɛokarayã kũna yãi. 7 Á manafikidenↄ! Isaya annabikɛyã ò á yã musu swáswa à pì:

8 Buri bire dì bɛ̀ɛrɛ limɛnɛ kũ lɛ́omɛ,

ń swɛ̃̀ dↄmaro.

9 Òdigↄ̃ donyĩ kɛmɛnɛ pãmɛ,

bisãsiri yãzɛkpatɛn òdi dańnɛ.

Yã kũ àdi tó ò gↄ̃ gbãsĩ

(Maa 7:14-23)

10 Akũ Yesu pari sìsiai à pì: À sã kpá à yã ma. 11 Adi kɛ pↄ́ kũ àdi gɛ̃ lɛ́n mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩro. Yã kũ àdi bo lɛ́n mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ. 12 Akũ a ìbanↄ nài ò pì: Ń dↄ̃ kũ Farisinↄ yã pìi mà à ń zↄ̃ ń swɛ̃̀ɛaroo? 13 Yesu wèḿma à pì: Pↄ́ kũ ma De kũ à kú musu dí tↄ̃ro oni wutɛmɛ. 14 À ń tó gwe. Vĩ̀na don'arɛdenↄmɛ! Tó vĩ̀naa gò kũna vĩ̀naanɛ, ń pla ń pínki ni zu wɛ̀ɛmmɛ. 15 Pita pìnɛ: Ǹ yã pì bↄkↄtɛwɛrɛ. 16 Akũ Yesu pì: Á laasun kpɛ́ yĩda se yá? 17 Á dↄ̃ kũ pↄ́ kũ à gɛ̃̀ lɛ́n dì tá gbɛrɛn gbasa a bo mɛ̀ gũnloo? 18 Yã kũ àdi bo lɛ́n sↄ̃ àdi bo swɛ̃̀ɛ gũmmɛ. Àkũ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ. 19 Zaakũ zaa swɛ̃̀ɛ gũnn laasun vãni dì bon: Gbɛ̃dɛnaa, zinakɛnaa, pãpãkɛnaa, kpãni'onaa, ɛ́kɛtona kũ gbɛ̃sↄ̃sↄ̃naao. 20 Yã birenↄ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ. Pↄ́blena ↄpipisari dì tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩro.

Nↄgbɛ̃ zĩ̀tↄ wɛ́kɛnaa

(Maa 7:24-30)

21 Akũ Yesu bò gwe, à gɛ̀ɛ Taya kũ Sidↄ̃o bùsun. 22 Kanaa nↄgbɛ̃ ke kú bùsuu pìn, à sù à wiki lɛ̀a à pì: Dikiri, Dauda Buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa. Tãna tɛn wɛ́ tã ma nɛ́nↄkparea manamana. 23 Akũ Yesu dí wearo. A ìbanↄ nài, ò wɛ́ kɛ̀a ò pì: Ǹ pɛ́ nↄgbɛ̃ pìia, zaakũ àdigↄ̃ tɛ́wái kũ wikiomɛ. 24 Yesu wèḿma à pì: Isarailanↄ sãtɛna lán sãnↄ bàmɛ. Ń kĩnaan Luda ma zĩn ado. 25 Akũ nↄgbɛ̃ pìi sù à donyĩ kɛ̀nɛ à pì: Dikiri, ǹ kpámai. 26 Yesu pìnɛ: À mana ò nɛ́nↄ pↄ́ble sɛ́ ò zu gbɛ̃danↄnɛro. 27 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pì: Yãpuramɛ Dikiri! Ama bee gbɛ̃danↄ dì pↄ́ble bùru kũ ò lɛ̀tɛ ń dikiri teburuu zĩtɛnↄ sɛ́sɛ. 28 Akũ Yesu wèa à pì: Nↄgbɛ̃, ń ma náani vĩ zↄ̃kↄ̃. À kɛnnɛ lákũ ń yei nà. Akũ a nɛ́nↄkpare pìi aafiaa lè gↄrↄ birea gↄ̃̀nↄ.

Yesu gyãrenↄ werekↄ̃anaa

29 Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ àtɛn do Galili sɛ̀bɛɛi, akũ à bikũ̀ à vùtɛ sĩ̀sĩia. 30 Ò sùnɛ kũ ɛrɛnↄ kũ vĩ̀nanↄ kũ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ sãto kpáturukunↄ kũ gyãre pãndenↄ dasidasi. Ò ń kátɛ a arɛ, akũ à ń wérekↄ̃a. 31 Kũ gbɛ̃nↄ è sãto kpáturukunↄ tɛn yã o, kↄ̃̀nↄdenↄ tɛn gↄ̃ swáswa, ɛrɛnↄ tɛn táa o, vĩ̀nanↄ tɛn gu e, yã pìi bò ń sarɛ, akũ ò Isarailanↄ Luda sáabu kpà.

Yesu pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa

(Maa 8:1-10)

32 Yesu a ìbanↄ sìsiai à pìńnɛ: Gbɛ̃ dínↄ kɛ̀mɛnɛ wɛ̃nda, zaakũ ò gĩnakɛ ò kú kũmao gↄrↄ aakↄ̃, akũ ò pↄ́ke vĩ ò blero. Má ye mà ń gbarɛ kũ nàaoro, de gu sún liḿma zɛ́nlo yãi. 33 Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Mákpan óni pↄ́ble len sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu la, à pari dí taka kãa? 34 Akũ Yesu ń lá à pì: Burodi mɛ̀n ũgban á vĩi? Ò pì: Mɛ̀n supplamɛ kũ kpↄ̀ kete kenↄ. 35 Akũ à pì pari vutɛ zĩtɛ. 36 Akũ à burodi mɛ̀n suppla pìnↄ sɛ̀ kũ kpↄ̀nↄ, à sáabu kɛ̀, akũ à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpà gbɛ̃nↄa. 37 Gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́ blè ò kã̀. Ò a kpara kũ à gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ ari tãnko mɛ̀n suppla pà. 38 Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò pↄ́ blènↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃, nↄgbɛ̃nↄ kũ nɛ́nↄ baasi. 39 Kũ Yesu gbɛ̃nↄ gbàrɛ, akũ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, à gɛ̀ɛ Magadã bùsun.

16

Farisinↄ manafiki

(Maa 8:11-21, Luk 12:54-56)

1 Farisinↄ kũ Sadusinↄ sù Yesu kĩnaa de ò a yↄ̃ ò gwa, akũ ò a gbɛ̀ka à sèeda ke kɛńnɛ kũ Luda gbãnao ò e. 2 Akũ Yesu wèḿma à pì: Tó ifãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n adì pi, ludambɛ ni kɛ̃kↄ̃a, zaakũ à tɛ̃ra kũ̀. 3 Tó kↄnkↄmɛ adì pi, legũ ni ma gbãra, zaakũ ludambɛ de tɛ̃ɛ gɛ̃̀nɛgɛ̃nɛ. Á ludambɛ wɛ́ dↄ̃kↄ̃nɛ, ama ádi fↄ̃ à gↄrↄ díkĩna sèeda dↄ̃ro. 4 Gbãragbɛ̃ vãni ludanaanikɛrisarinↄ mɛ́ òdi sèedaa gbɛkama, ama mani sèeda ke kɛńnɛro, sé Inusa pↄ́. Akũ à ń tó gwe à tà.

5 Kũ a ìbanↄ bikũ̀ bara gwe, burodi zàna yã sã̀ńgu. 6 Akũ Yesu pìńnɛ: Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃! À laakari kɛ Farisinↄ kũ Sadusinↄ lùbɛnɛɛi. 7 Akũ òtɛn pikↄ̃nɛ: Kũ ódi burodi sɛ́ro yãin à ò lɛ. 8 Yesu dↄ̃̀ḿma, akũ à ń lá à pì: Ludanaanikĩanadenↄ, bↄ́yãin átɛn pikↄ̃nɛ kũ á burodi vĩro yãimɛɛ? 9 Ari tera adi dↄ̃roo? Burodi mɛ̀n sↄↄro kũ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa yã dí dↄáguroo? Á sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n ũgbamɛɛ? 10 Burodi mɛ̀n suppla kũ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa sↄ̃, a sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n ũgbamɛɛ? 11 Bↄ́yãin adi dↄ̃ kũ burodi yãn mádi oárɛroroo? À laakari kɛ Farisinↄ kũ Sadusinↄ lùbɛnɛɛi! 12 Akũ ò dↄ̃̀ sà adi kɛ lùbɛnɛɛn àtɛn ońnɛ ò laakari kɛiro, Farisinↄ kũ Sadusinↄ yãdannɛnaamɛ.

Pita Yesu Arumasihukɛna onaa

(Maa 8:27-33, Luk 9:18-22)

13 Kũ Yesu kà Sizaria Filipi bùsun, akũ à a ìbanↄ là à pì: Dín gbɛ̃nↄ tɛn pi Bisãsiri Nɛ́ de a ũu? 14 Ò wèa ò pì: Gbɛ̃kenↄ dì pi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ, gbɛ̃kenↄ dì pi Iliasu, gbɛ̃kenↄ dì pi dↄ Ilimia ke annabi yãnↄ dokemɛ n ũ. 15 Yesu pì: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín adì pi má de a ũu? 16 Simↄ Pita wèa à pì: Arumasihumɛ n ũ, Luda Wɛ̃̀ndide Nɛ́. 17 Akũ Yesu pìnɛ: Arubarikademɛ n ũ, Inusa nɛ́ Simↄ! Zaakũ adi kɛ bisãsiri mɛ́ à yã bire dànnɛro, ma De kũ à kú musumɛ. 18 Matɛn onnɛ: Pitamɛ n ũ, gbɛ̀si pìn mani ma sↄsi kátɛa, gyãwãn gbãna ni zĩ̀ blearo. 19 Mani kpata kũ à bò Luda kĩnaa mↄ̀nɛnↄ kpámma. Pↄ́ kũ n yĩ̀ zĩtɛ yĩna musu. Pↄ́ kũ n pòro zĩtɛ porona musu. 20 Akũ Yesu a ìbanↄ sã fĩ̀ńnɛ de òsun o gbɛ̃kenɛ kũ Arumasihun a ũro.

Yesu a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Maa 8:31-38, Luk 9:22-26)

21 Zaa gↄrↄ kũ̀a Yesu tɛni a Yurusalɛmu gɛna bↄkↄtɛ a ìbanↄnɛ à pì, séde à wɛ́tãmma le manamana gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ↄĩ, oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ áni vu. 22 Akũ Pita gɛ̀ɛ kãao kpado, àtɛn gínɛ à pì: Kai Dikiri! Abirekũ ni n lero! 23 Akũ Yesu lìtɛ à pì Pitanɛ: Ǹ gomɛnɛ gwe Setan! Ń ye ǹ zɛ́ zↄ̃mɛnɛmɛ. N laasun bi Luda pↄ́nlo, bisãsiri pↄ́mɛ.

24 Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Tó gbɛ̃ ye à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩda wɛ̃̀ndiii, à a lígbãndurukpana sɛ́ à tɛ́omai. 25 Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃, ade mɛ́ anigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 26 Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ à andunia vĩ pínki, tó à kùra a wɛ̃̀ndiii, bↄ́ àreen ani lee? Bↄ́n gbɛ̃ ni le à a wɛ̃̀ndi lilin kɛoo? 27 Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni ɛra à su a De gakuri gũn kũ a malaikanↄ, ani fĩna bo baadinɛ a yãkɛnaaa.

28 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃kenↄ kú gu dín oni garo ari ò Bisãsiri Nɛ́ e, àtɛn su kína ũ.

17

Yesu linaa

(Maa 8:34-9:13, Luk 9:23-36)

1 Gↄrↄ suddo gbɛra Yesu Pita kũ Yamisio kũ a dakũna Yuhanao sɛ̀tɛ à gɛ̀ɛ kũńwo kpi leia ńtɛ̃nɛ. 2 Akũ à lì ń wára. A ãn tɛn tɛ́ kɛ lán ifãntɛ̃ bà, a pↄ́kasanↄ gↄ̃̀ pú táitai lán legũpinaa bà. 3 Akũ Musa kũ Iliasuo bò ò sùḿma, òtɛn yã o kũ Yesuo. 4 Akũ Pita pì Yesunɛ: Dikiri, à mana kũ ó kú la. Tó ń yei, mani kuta dↄ mɛ̀n aakↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Iliasu pↄ́ mɛ̀n do. 5 Gↄrↄ kũ àtɛn yã o, ludambɛ luku tɛ́kɛnaa dàńla, akũ ò kòtoo mà a gũn à pì: Àkũmɛ ma Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ, a yã dì kámagu. À a yã ma. 6 Kũ a ìbaa pìnↄ kòtoo pìi mà, vĩna ń kũ manamana, ò wùtɛ ń gbɛrɛa. 7 Akũ Yesu nàńyĩ, à ↄ nàḿma à pì: À futɛ, àsun vĩna kɛro. 8 Kũ ò wɛ́ sɛ̀ musu, odi gbɛ̃ke ero, sé Yesu ado.

9 Kũ òtɛn kipa kpi pìia, Yesu dìtɛńnɛ à pì: Àsun wɛ́gupu kũ a è yã o gbɛ̃ke maro ari Bisãsiri Nɛ́ vu bona gan. 10 Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Bↄ́yãin ludayãdannɛrinↄ dì pi Iliasu mɛ́ ani su káakuu? 11 Akũ à wèḿma à pì: Iliasu ni su yãpuramɛ, ani yã sĩnda pínki kɛkɛ a gbɛ̀n. 12 Ama matɛn oárɛ, Iliasu sù kↄ̀, akũ odi a dↄ̃ro, akũ ò ń pↄyeinaa kɛ̀nɛ. Lɛn ò wɛ́ tã Bisãsiri Nɛ́a lɛ dↄ. 13 Akũ a ìbanↄ dↄ̃̀ kũ Yahaya Da'itɛkɛri à tɛ́a.

Yesu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tãnade werekↄ̃anaa

(Maa 9:14-29, Luk 9:37-42)

14 Kũ ò kà pari gũn, gↄ̃gbɛ̃ ke sù à kùtɛ Yesunɛ 15 à pì: Dikiri, ǹ ma nɛ́ wɛ̃nda gwa, zaakũ gasindademɛ. Àdi wari kɛ manamana, àdigↄ̃ lɛ́tɛ tɛ́n ke ín baala'i. 16 Ma su kãao n ìbanↄnɛ, odi fↄ̃ ò a wèrekↄ̃aro. 17 Akũ Yesu pì: Gbãragbɛ̃ yakana ludanaanikɛrisarinↄ! Manigↄ̃ kú kãáo ari bↄrɛmɛɛ? Manigↄ̃ mɛna kãáo ari bↄrɛmɛɛ? À mↄmɛnɛ kũ nɛ́ pìio la. 18 Yesu gì tãnanɛ, akũ à gò nɛ́ pìia, à wèrekↄ̃a gwe gↄ̃̀nↄ.

19 Abire gbɛra Yesu ìbanↄ nài ńtɛ̃nɛ, ò a là ò pì: À kɛ̀ dera ódi fↄ̃ o pɛ́ tãna pìia à bòroo? 20 À wèḿma à pì: Kũ á Luda náani vĩ zↄ̃kↄ̃ro yãimɛ. Yãpuran matɛn oárɛ: Tó á Luda náani vĩ fíti lán ɛfↄ wɛ́ bà, áni o kpi díkĩnanɛ à go la à gɛ́ zãa, ani kɛ lɛ. Yãke ni á furo. 21 Tãna dí taka dì sí boro, sé kũ aduakɛnaao kũ lɛ́yĩnaao.

Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Maa 9:30-32, Luk 9:43-45)

22 Gↄrↄ kũ à kú kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ Galili, à pìńnɛ: Oni Bisãsiri Nɛ́ nańnɛ ń ↄĩ, 23 oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu. Akũ ń pↄ yàka manamana.

Luda ↄn ↄgↄ fĩnabonaa

24 Kũ ò kà Kapɛnamu, Luda ↄn ↄgↄsirinↄ sù ò Pita là ò pì: Á dannɛrii dì Luda ↄn ↄgↄ kpároo? 25 Pita wèḿma à pì: Àdi kpá. Kũ Pita tɛn gɛ̃ bɛ, Yesu gĩnakɛ à pìnɛ gↄ̃̀nↄ: Simↄ, dínↄn andunia dí kínanↄ dì bɛ'ↄgↄ ke ɛtɛ'ↄgↄ síḿmaa? Ń nɛ́nↄn yá ke gbɛ̃ pãndenↄmɛ? N yã pìi è deraa? 26 Pita pì: Gbɛ̃ pãndenↄmɛ. Yesu pìnɛ: Tó lɛmɛ, ń nɛ́nↄ bàka kunlo. 27 Ama de ó yã sún ũḿmaro yãi, ǹ gɛ́ ǹ daburu da sɛ̀bɛɛ gũn. Kpↄ̀ kũ ĩni kũ káaku, ǹ a lɛ́ wɛ̃, ĩni ↄgↄ le a gũn. Ǹ abirekũ sɛ́ ǹ kpáḿma, makũ kũ mↄkↄ̃nwo pↄ́ ũ.

18

Tɛna Yesui lán nɛ́ bà

(Maa 9:33-48, Luk 9:46-48, 15:3-7)

1 Zĩ kũ̀a Yesu ìbanↄ sù ò a là ò pì: Dí mɛ́ à deńla kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ tɛ́ɛ? 2 Akũ Yesu nɛ́ fíti ke sìsi à a zɛ̀ ń arɛ 3 à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, tó ádi nɛ̀sɛ litɛ a gↄ̃ lán nɛ́ fíti bàro, áni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo. 4 Gbɛ̃ kũ à a zĩda bùsa à gↄ̃̀ lán nɛ́ fíti díkĩna bà, ade mɛ́ à deńla kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄ gũn. 5 Gbɛ̃ kũ à nɛ́ bire taka sì ma ìbakɛ yãi, makũmɛ à ma si.

Yã kũ àdi tó ò sãtɛ

6 Tó gbɛ̃ tò nɛ́ kũ à ma náani vĩ díkĩnanↄ do sã̀tɛ, anigↄ̃ sã̀na adenɛ ò wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ dↄ a wakalɛ ò a zu sɛ̀bɛ lòkoton. 7 Waiyoo andunia, kũ yã kũ àdi tó ò sãtɛ kú a gũn yãi. Séde yã kũ àdi tó ò sãtɛ gↄ̃ kun, ama waiyoo gbɛ̃ kũ sãtɛna yã pìi bò a kĩnaa. 8 Tó n ↄ ke n gbá mɛ́ àdi tó ǹ sãtɛ, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn kũ ↄ kusuo ke ɛrɛ ũ de n gↄ̃ ↄ mɛ̀n pla ke gbá mɛ̀n pla vĩla ò n zu tɛ́ kũ àdi garo gũn. 9 Tó n wɛ́ mɛ́ àdi tó ǹ sãtɛ, ǹ bo ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn kũ wɛ́ doo de n gↄ̃ wɛ́ mɛ̀n pla vĩla ò n zu tɛ́ gũn gyãwãnn.

Yãlɛkↄ̃ana kũ sã sãtɛnaao

10-11 À laakari kɛ dↄkɛna kũ nɛ́ díkĩnanↄ dooi, zaakũ matɛn oárɛ, ń malaikanↄn kú musu, ò kú kↄ̃ wɛ́n kũ ma De kũ à kú gweo baala'i. 12 Átɛn da deramɛɛ? Tó gbɛ̃ sã vĩ mɛ̀n basↄↄro, tó a do sã̀tɛ, ani a mɛ̀n basↄↄro donsari tó sĩ̀sĩgɛrɛɛi gwe, à gɛ́ à a sã kũ à sã̀tɛ pì wɛtɛroo? 13 Yãpuran matɛn oárɛ, tó à bòa, a pↄ nigↄ̃ nnaa de a mɛ̀n basↄↄro donsari kũ odi sãtɛronↄla. 14 Lɛn á De kũ à kú musu ye nɛ́ dínↄ doke sãtɛ sↄ̃ro lɛ.

Sùrukɛna kũ kↄ̃o

15 Tó n gbɛ̃dake taari kɛ̀, ǹ gɛ́ ǹ a le ndo, ǹ yã pì bonɛ gupuraa. Tó à n yã mà, n n gbɛ̃ pìi milɛ blè. 16 Tó adi n yã ma sↄ̃ro, ǹ gbɛ̃ mɛ̀n doke gbɛ̃nↄn pla sɛ́ ǹ namma, de à yã pì sí sèedade gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃ musu. 17 Tó à gì ń yã mai, ǹ yã pì o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ. Tó à gì à sↄsi gbɛ̃ pìnↄ yã mai dↄ, ǹ a ditɛ kifiri ke gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ.

18 Yãpuran matɛn oárɛ, pↄ́ kũ a yĩ̀ zĩtɛ yĩna musu, pↄ́ kũ a pòro zĩtɛ porona musu. 19 Matɛn oárɛ dↄ, tó á gbɛ̃nↄn planↄ lɛ́ kɛ̀ dokↄ̃nↄ zĩtɛ la, yã kũ a a wɛ́ kɛ̀ ma De kũ à kú musua pínki, ani kɛárɛ. 20 Zaakũ gu kũ gbɛ̃nↄn pla ke gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ kↄ̃ kàkaran kũ ma tↄ́o, má kú ń tɛ́.

21 Abire gbɛra Pita sù à Yesu là à pì: Dikiri, gɛ̃̀n ũgban mà sùru kɛ kũ ma gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ taari kɛmɛnɛoo? Gɛ̃̀n supplan yá? 22 Yesu wèa à pì: Matɛn onnɛ, adi kɛ gɛ̃̀n supplanlo, gɛ̃̀n suppla lɛu baaakↄ̃ akurimɛ.

23 Abire yãi kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán dí bà. Kína ke mɛ́ à ye à a ↄgↄ yã gↄ̃gↄ̃ kũ a ìbanↄ. 24 Kũ à nà ↄgↄ pì yãa, akũ ò sùnɛ kũ gbɛ̃ kũ à a fĩna sɛna miliↄ̃ wàa kuriio. 25 Kũ à ↄgↄ vĩ à fĩnaa pì boro, akũ a dikiri pì ò a yía kũ a nanↄo kũ a nɛ́nↄ kũ pↄ́ kũ à vĩnↄ pínki gbasa ò a kɛ̃. 26 Akũ ìbaa pìi wùtɛ a dikiri arɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ à pì: Ǹ mɛna kɛ kũmao, mani n fĩna bonnɛ pínki. 27 Akũ a dikiri a wɛ̃nda gwà a a gbàrɛ, à fĩnaa pìi tònɛ. 28 Kũ ìbaa pìi bò dé, à dàkarɛ kũ a ìba dake kũ a fĩna dↄa andurufu ↄgↄ mɛ̀n basↄↄroo. Akũ à a kũ̀, àtɛn ↄ tↄ̃ a kòtooa à pì: Ǹ ma fĩna bomɛnɛ. 29 A gbɛ̃dake pìi wùtɛ a arɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ à pì: Ǹ mɛnamɛnɛ, mani n fĩna bonnɛ. 30 Ama adi wero. À tò ò a dà kpɛ́siran ari à a fĩna bonɛ. 31 Kũ a ìba kparanↄ è lɛ, ń pↄ yàka manamana, akũ ò gɛ̀ɛ ò yã kũ à kɛ̀ɛ pìi gbã̀ ń dikiriinɛ pínki. 32 Akũ dikiri pì a sìsi à pì: Ìba pãsĩ! Ma n fĩnaa tònnɛ pínki, kũ n kútɛ kɛ̀mɛnɛ yãi. 33 Lákũ ma sùruu kɛ̀ kũnwo nà, de n sùru kɛ̀ kũ n gbɛ̃dakeo lɛ se. 34 A dikirii pì pↄ fɛ̃̀, à tò ò a dà kpɛ́siran, ògↄ̃ wɛ́ tãa ari à gɛ́ à fĩnaa pì boo pínki. 35 Akũ Yesu ɛ̀ra à pì: Tó á baadi dì sùru kɛ kũ a gbɛ̃dakeo kũ nɛ̀sɛɛo mɛ̀n doro, lɛn ma De kũ à kú musu ni kɛárɛ lɛ se.

19

Yìgidɛna yã

(Maa 10:1-12)

1 Kũ Yesu yã birenↄ ò à làka, à bò Galili, à gɛ̀ɛ Yudea bùsu kpado Yoda bara. 2 Pari tɛ́i, akũ à ń gyãnↄ wèrekↄ̃aḿma gwe. 3 Farisi kenↄ sù ò a yↄ̃ ò gwa, akũ ò a là ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ zɛ́ vĩ à yìgi dɛ yã sĩnda pínki yãin yá? 4 À wèḿma à pì: Kũ Luda ń kɛ́ gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃o ũ zaa káaku, ádi a kyó kɛ a màroo? 5 Luda pì, abire yãin gↄ̃gbɛ̃ ni a de kũ a dao tó, ò nakↄ̃a kũ a nanↄo, ń gbɛ̃nↄn pla ni gↄ̃ mɛ̀ do ũ. 6 Ò kun pla doro, sé do. Abire yãi gbɛ̃ kũ Luda ń nákↄ̃anↄ, bisãsiri sún ń kɛ̃kↄ̃aro. 7 Akũ Farisinↄ a là ò pì: Bↄ́yãi Musa dìtɛ gↄ̃gbɛ̃ yìgidɛtakada kpá a nanↄa à a gbarɛoo? 8 Yesu wèḿma à pì: Á sãgbãna yãin Musa á gbá zɛ́ à á nↄnↄ gbarɛ, ama à de lɛ zaa káakuro. 9 Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à yìgii dɛ̀ kũ a nanↄo, tó adi kɛ à gↄ̃pose kɛ̀nlo, tó à nↄ pãnde sɛ̀, ade zina kɛ̀n gwe.

10 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: Tó lɛn gↄ̃gbɛ̃ yã de lɛ kũ a nanↄo, à mana ò nↄ sɛ́ro. 11 Akũ Yesu pìńnɛ: Adi kɛ gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki mɛ́ ani yã pì fↄ̃ro, sé gbɛ̃ kũ Luda ń gbá a zɛ́nↄ. 12 Zaakũ gbɛ̃kenↄ dì nↄ sɛ́ro, kũ ò ń í lɛ yãi, gbɛ̃kenↄ dìgↄ̃ kun lɛ kũ ò ń fɛ̀rɛɛ kɛ̀ yãi, gbɛ̃kenↄ ń zĩda kũ̀ lɛ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yãi. Gbɛ̃ kũ ani yã pì fↄ̃ à fↄ̃.

Arubarikadana nɛ́nↄgu

(Maa 10:13-16, Luk 18:15-17)

13 Òdi su Yesunɛ kũ nɛ́nↄ de à ↄ naḿma à adua kɛńnɛ, akũ a ìbanↄ gìńnɛ. 14 Akũ Yesu pì: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kĩnaa. Àsun gíńnɛro, zaakũ ń takanↄ pↄ́mɛ kpata kũ à bò Luda kĩnaa ũ. 15 Kũ à ↄ nànaḿma, akũ à bò gwe.

Aruzɛkɛde

(Maa 10:17-31, Luk 18:18-30)

16 Akũ gↄ̃gbɛ̃ ke sù Yesu kĩnaa, à a là à pì: Dannɛri, bↄ́ manan mani kɛ mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee? 17 À wèa à pì: À kɛ̀ dera ntɛni ma la manakɛna yãii? Luda ado mɛ́ à mana. Tó ń ye ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii pìi gũn, ǹgↄ̃ a yãditɛnanↄ kũna. 18 Akũ à a là à pì: A kpatemɛɛ? Akũ Yesu pì: Ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun zina kɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun yã di n gbɛ̃dakearo, 19 ǹgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ lí n de kũ n daoonɛ, ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. 20 Kɛfɛnna pìi pìnɛ: Má yã birenↄ kũna pínki. A kpate mɛ́ à gↄ̃̀mɛnɛ dↄↄ? 21 Yesu pìnɛ: Tó ń ye ǹgↄ̃ papana, ǹ gɛ́ ǹ n pↄ́nↄ yía pínki, ǹ a ↄgↄ kpá takasidenↄa, ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai, ĩnigↄ̃ aruzɛkɛ vĩ ludambɛ. 22 Kũ kɛfɛnna pì yã pìi mà, à tà kũ pↄsirao, kũ à aruzɛkɛnↄ vĩ dasi yãi.

23 Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, à zĩ'ũ aruzɛkɛdenɛ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn. 24 Matɛn oárɛ dↄ, lakumi gɛ̃na pↄrↄwɛɛn araga de aruzɛkɛde gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnla. 25 Kũ a ìbanↄ yã pìi mà, akũ à bò ń sarɛ manamana ò pì: Tó lɛmɛ, dí mɛ́ ani fↄ̃ à surabana lee? 26 Akũ Yesu ń gwá tíii, à pìńnɛ: Bisãsiri ni fↄ̃ro. Luda kĩnaa bee pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛ.

27 Akũ Pita wèa à pì: O pↄ́ sĩnda pínki tò o tɛnyĩ. Bↄ́ mɛ́ ani gↄ̃wɛrɛ sàa? 28 Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ: Tó Bisãsiri Nɛ́ vùtɛ a kíblegba gakuridea andunia dufu gũn, ákↄ̃nↄ kũ á tɛ́mainↄ áni vutɛ kíblegba mɛ̀n kuri awɛɛplanↄa, àgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄnɛ. 29 Gbɛ̃ kũ à a bɛ ke a vĩ̀ninↄ tò ke a dakũnanↄ ke a de ke a da ke a nɛ́nↄ ke a buranↄ ma yãi, ade ni ɛra à abire taka le lɛu basↄↄro, akũsↄ̃ ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le. 30 Ama gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ dasi, gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ dasi.

20

Yãlɛkↄ̃ana kũ zamalingakɛrinↄ

1 Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí: Ɔmbede ke mɛ́ à bò kↄnkↄkↄnkↄ, à gɛ̀ɛ zamalingakɛrinↄ wɛtɛ ò zĩ kɛarɛ a bura. 2 Ń yã kↄ̃ sɛ̀ à fĩna bońnɛ andurufu ↄgↄ mɛ̀n dodo. Akũ à ń gbárɛ a bura. 3 À bò dↄ mↄ̀ kɛ̃ndo, akũ à gbɛ̃ pãndenↄ lè ɛtɛ gũn katɛna pã. 4 À pìńnɛ: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, à gɛ́ à zĩ kɛ ma bura, mani fĩna boárɛ a zɛ́a. 5 Akũ ò gɛ̀ɛ. À ɛ̀ra à bò dↄ ifãntɛ̃ mìdangura, akũ à ɛ̀ra à bò ifãntɛ̃ ura kipana, à ò gbɛ̃ pãndenↄnɛ lɛ dↄ. 6 Kũ à bò ↄkↄsi, à gbɛ̃ pãndenↄ lè katɛna, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi á katɛna la pã zaa kↄnkↄↄ? 7 Ò wèa ò pì: Kũ òdi zĩ dawɛrɛro yãimɛ. À pìńnɛ: À gɛ́ à zĩ kɛ ma bura se. 8 Ifãntɛ̃ gɛ̃na kpɛ́nn burade pìi pì a zamalingakɛrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄnɛ: Ǹ zamalingakɛrinↄ sísi ǹ fĩna bońnɛ. Ǹ naa gbɛ̃ kpɛdenↄa ari à gɛ́ mì dɛ gbɛ̃ káakunↄa. 9 Akũ ↄkↄsidenↄ sù, ò andurufu ↄgↄ lè mɛ̀n dodo. 10 Kũ gbɛ̃ káakunↄ sù, òtɛn da ń ↄgↄ nigↄ̃ de gbɛ̃ kpɛdenↄ pↄ́lamɛ, akũ andurufu ↄgↄ mɛ̀n don ò lè ń pínki. 11 Kũ ò ń ↄgↄ sì, akũ ò lɛ́fↄtↄ kà bede pìii 12 ò pì: Awa don gbɛ̃ kpɛdenↄ zĩ kɛ̀, akũ n ń kɛ́ sára kũ ókↄ̃nↄ kũ o zĩ zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ ifãntɛ̃ gbãna gũnwoo yá? 13 Akũ à wè ń gbɛ̃ do pìia à pì: Ma gbɛ̃, mádi n blero. O kↄ̃ yã mà andurufu ↄgↄ mɛ̀n do musunloo? 14 Ǹ n pↄ́ sí ǹ tá. Má ye mà kpá gbɛ̃ kpɛde díkĩnaa lán n pↄ́ bàmɛ. 15 Má zɛ́ vĩ mà kɛ kũ ma ↄgↄo lákũ má yei nàroo? Ntɛn wɛ́ boboi kũ má gbɛ̃kɛ vĩ yãin yá? 16 Lɛn gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ lɛ, gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ.

Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Maa 10:32-34, Luk 18:31-34)

17 Gↄrↄ kũ Yesu tɛn gɛ́ Yurusalɛmu, à a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sɛ̀tɛ ńdona, à yã òńnɛ zɛ́n à pì: 18 Ótɛn gɛ́ Yurusalɛmumɛ. Gwen oni Bisãsiri Nɛ́ kpá sa'orikinↄa kũ ludayãdannɛrinↄ, oni yã daala à ga, 19 oni a kpá buri pãnde gbɛ̃nↄa. Oni a fobo, oni a gbɛ̃ kũ flã̀ao, oni a pá lía ò a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu.

Yamisi kũ Yuhanao wɛ́kɛnaa

(Maa 10:35-45)

20 Akũ Zebedi nɛ́nↄ da sù Yesu kĩnaa kũ a nɛ́nↄ. À ye à wɛ́ kɛa, akũ à kùtɛnɛ. 21 Akũ à a là à pì: Bↄ́n ń yeii? À wèa à pì: Ǹ tó ma nɛ́ gbɛ̃nↄn pla dínↄ vutɛ kũnwo n kpatan, gbɛ̃ do n ↄplai, gbɛ̃ do ↄzɛi. 22 Akũ Yesu pì nɛ́ pìnↄnɛ: Á yã kũ átɛni a wɛ́ kɛma dↄ̃ro. Toko'i kũ mani mi, áni fↄ̃ à mi yá? Ò wèa ò pì: Óni fↄ̃. 23 Yesu pìńnɛ: Toko'i kũ mani mi, áni mi fá, ama vutɛna ma ↄplai ke ma ↄzɛi bi ma yãnlo. Gbɛ̃ kũ ma De kɛ̀kɛńnɛnↄ pↄ́mɛ. 24 Kũ a ìba gbɛ̃nↄn kuri kparanↄ yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ vĩ̀ni kũ dakũnaoo pìii. 25 Akũ Yesu ń kákara à pìńnɛ: Á dↄ̃ kũ buri pãnde kínanↄ dì gbãna ble ń gbɛ̃nↄa, gbãnadenↄ sↄ̃ òdi iko mↄńnɛ, 26 ama à de lɛ á kĩnaaro. Á tɛ́ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, sé ade kɛ á zĩ̀ri ũ. 27 Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ káaku ũ, sé ade kɛ á zↄ̀ ũ. 28 Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ dí su de ò zĩ kɛnɛro, à sù de à zĩ kɛńnɛmɛ, à a zĩda wɛ̃̀ndi kpá de à gbɛ̃nↄ bo dasi yãi.

Vĩ̀na barakɛrinↄ werekↄ̃anaa

(Maa 10:46-52, Luk 18:35-43)

29 Gↄrↄ kũ òtɛn bo Yɛriko, pari tɛ́ Yesui. 30 Vĩ̀na gbɛ̃nↄn planↄ vutɛna zɛ́ lɛ́a, ò mà Yesu mɛ́ àtɛn gɛ̃tɛ, akũ òtɛn lɛ́ gbãna zu ò pì: Dikiri, Dauda Buri, ǹ ó wɛ̃nda gwa! 31 Ò gìńnɛ ò pì ò yĩtɛ, akũ ò lɛ́ gbãna zunaa kàra òtɛn pì: Dikiri, Dauda Buri, ǹ ó wɛ̃nda gwa! 32 Akũ Yesu zɛ̀ à ń sísi, à ń lá à pì: Bↄ́n á ye mà kɛárɛɛ? 33 Ò wèa ò pì: Dikiri, ó ye ó wɛ́ gu emɛ. 34 Yesu ń wɛ̃nda gwà, à ↄ nà ń wɛ́a. Gwe gↄ̃̀nↄ ń wɛ́ gu è, akũ ò tɛ̀i.

21

Gbãnakɛkpana Yesui Yurusalɛmu

(Maa 11:1-26, Luk 19:28-48, Yuh 12:12-22)

1 Kũ ò kà kãni kũ Yurusalɛmuo, ò kà Bɛtɛfage lakutu kũ à kú Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi, akũ Yesu a ìba zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla 2 à pìńnɛ: À gɛ́ lakutu kũ à kátɛ á arɛ dire gũn. Tó a gɛ̃ gↄ̃̀nↄ, áni zaaki e kũ a nɛ́o bàdↄna gwe. À poro à suomɛnɛ. 3 Tó ò á lá ò pì, à kɛ̀ deraa, à pi Dikiri mɛ́ à yei, ani ɛra à suo tera. 4 À kɛ̀ lɛ de yã kũ annabii ò kɛ yãimɛ à pì:

5 À o Zaiↄ̃denↄnɛ

ń kína mɛ́ àtɛn su ń kĩnaa.

À busɛ à di zaakinɛ bↄ̀rↄ kpɛ.

6 Ìbaa pìnↄ gɛ̀ɛ ò kɛ̀ lán Yesu òńnɛ nà. 7 Ò sù kũ zaaki pìio kũ a nɛ́o, ò ń utanↄ kpàtɛḿma, akũ Yesu dìa. 8 Gbɛ̃nↄ tɛni ń utanↄ kpátɛ zɛ́n dasidasi, gbɛ̃kenↄ tɛn lá zↄ̃, òtɛn kpátɛ zɛ́n dↄ. 9 Gbɛ̃ kũ ò tɛ́ arɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ kpɛnↄ tɛn wiki lɛ́ òtɛn pi:

Ǹ gbãna kɛ, Dauda buri!

Arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ!

Ò gbãnakɛ kpái ari ludambɛ.

10 Kũ Yesu gɛ̃̀ Yurusalɛmu, wɛ̃tɛ lòko, gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn pi: Dín gbɛ̃ bire ũu? 11 Pari pì: Annabi Yesumɛ. À bò Nazɛra, Galili bùsun.

Yesu kunna Luda ↄnn

(Maa 11:15-19, Luk 19:45-48, Yuh 2:13-22)

12 Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, à pɛ̀ lagayarinↄ kũ lagalurinↄa à ń bↄ́tɛ ń pínki. A ↄgↄlilinkɛrinↄ teburunↄ kũ potɛ̃nɛyarinↄ gbànↄ yĩ̀pa à kↄ̀tɛńnɛ. 13 À pìńnɛ: Ò kɛ̃̀ Luda yãn, ma kpɛ́ nigↄ̃ de aduakɛkpɛ ũ, akũ a kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.

14 Vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ sù a kĩnaa Luda ↄnn gwe, akũ à ń wérekↄ̃a. 15 Kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ yãbonsarɛ kũ àtɛn kɛnↄ è, akũsↄ̃ ò mà nɛ́nↄ tɛn wiki dↄa Luda ↄnn òtɛn pi, ǹ gbãna kɛ, Dauda Buri, akũ ń pↄ fɛ̃̀. 16 Ò pìnɛ: N mà lákũ òtɛn o nà yá? Yesu wèḿma à pì: Lɛmɛ! Kũ Luda dà nɛ́ fítinↄnɛ kũ nɛ́kpãntɛ̃nↄ ò a sáabu kpá, ádi a kyó kɛ a màroo? 17 Akũ à bò wɛ̃tɛ pìn à ń tón, à gɛ̀ɛ à ì Bɛtani.

Yesu kaka lí kanaa

(Maa 11:12-14, 20-24)

18 Kũ gu dↄ̀ kↄnkↄkↄnkↄ, à ɛ̀ra àtɛn su wɛ̃tɛn, akũ nà tɛni a dɛ. 19 À kaka lí è zɛ́ lɛ́a, akũ à nài adi pↄ́ke learo, sé a lánↄ. Akũ à pì lí pìinɛ: Ĩni nɛ́ i ziki doro. Gwe gↄ̃̀nↄ lí pìi kori kɛ̀ à gà. 20 Kũ a ìbanↄ è, akũ à bò ń sarɛ ò pì: À kɛ̀ dera kaka lí pìi kori kɛ̀ lɛ gↄ̃̀nↄgↄ̃nↄↄ? 21 Yesu wèḿma à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, tó á Luda náani vĩ sikaa sari, adi kɛ kaka lí pì yãn áni kɛ adoro. Tó a ò kpi dínɛ à futɛ à a zĩda sɛ́ à zu sɛ̀bɛn, ani kɛ lɛ. 22 Tó á Luda náani vĩ, yã kũ a a wɛ́ kɛ̀a aduakɛnaa gũn pínki, áni le.

Yesu gbɛkana a ikooi

(Maa 11:27-33, Luk 20:1-8)

23 Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, àtɛn yã dańnɛ. Akũ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù ò a là ò pì: Iko kpaten ntɛn yã dínↄ kɛoo? Dí mɛ́ à n gba ikoo pìi? 24 Akũ Yesu wèḿma à pì: Makũ sↄ̃, yã mɛ̀n don mani gbɛkaáwa. Tó a òmɛnɛ, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛ. 25 Dí ikoon Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ̀oo? À bò Luda kĩnaan yáa, ke bisãsiri kĩnaamɛ? Akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ò pì: Tó o pì Luda kĩnaamɛ, ani ó la, bↄ́yãin ódi Yahaya yã síroo. 26 Tó o pì bisãsiri kĩnaamɛ sↄ̃, ó gbɛ̃nↄ vĩna vĩ, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki Yahaya annabikɛ sì. 27 Akũ ò wè Yesua ò pì: Ó dↄ̃ro. Akũ Yesu pìńnɛ: Ɛ̃hɛ̃ makũ se, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛro.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ

28 Akũ Yesu pì: Gbɛ̃ke nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ gbɛ̃nↄn pla. Akũ à pì Worunɛ: Ǹ gɛ́ ǹ zĩ kɛ bura gbãra. 29 Woru pì: Mani gɛ́ro. Akũ à a nɛ̀sɛɛ lìtɛ zã à gɛ̀ɛ. 30 Mare pìi gɛ̀ɛ à pì Sabinɛ lɛ dↄ. Sabi pì: Tↄ̀. Akũ adi gɛ́ro. 31 A è deraa? Gbɛ̃nↄn pla pìnↄ gũn, ń dí mɛ́ à a de pↄyeinaa kɛ̀ɛ? Ò pì: Worumɛ. Akũ Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ karuanↄ ni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn á ã. 32 Zaakũ Yahaya sù, à zɛ́ súsu mↄ̀árɛ, ádi a yã síro. Bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ karuanↄ mɛ́ ò a yã sì. Bee kũ abirekũ enaao ádi á nɛ̀sɛ litɛ zã a a yã sìro.

Geepi líkpɛ arukɛrinↄ

(Maa 12:1-12, Luk 20:9-18)

33 À yã pãnde ma dↄ. Burade ke mɛ́ à kun, à geepi líkpɛ bà à karaa lìkai, à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ a gũn geepi'ifɛ̃ki ũ à búdãkpãgbaa dↄ̀. Akũ à bú pìi nà arukɛrinↄnɛ ń ↄĩ, akũ à fùtɛ kũ táo. 34 Kũ geepizↄ̃gↄrↄ kà, akũ à a zĩ̀rinↄ zĩ̀ arukɛrii pìnↄa, de ò a geepi nɛ́ sí. 35 Akũ arukɛrii pìnↄ a zĩ̀rinↄ kũ̀kũ, ò ń gbɛ̃ do gbɛ̃̀, ò ń gbɛ̃ do dɛ̀, ò ń gbɛ̃ do pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò a dɛ̀. 36 Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãndenↄ zĩ̀ḿma, ń dasi de gbɛ̃ káakunↄla, akũ ò kɛ̀ńnɛ lɛ dↄ. 37 Kpɛkpɛ à a nɛ́ zĩ̀ḿma à pì: Oni ma nɛ́ yã da. 38 Kũ arukɛrii pìnↄ nɛ́ pìi è, ò pìkↄ̃nɛ: Túbibleriin dí. À tó ò a dɛ, a túbi ni gↄ̃ ó pↄ́ ũ. 39 Akũ ò a kũ̀ ò bò kãao bura gũn, ò a dɛ̀. 40 Tↄ̀! Tó burade pìi sù, bↄ́n ani kɛ arukɛrii pìnↄnɛɛ? 41 Ò wèa ò pì: Ani gbɛ̃ pãsĩ pìnↄ dɛdɛ pãsĩpãsĩ, ani bura pì na arukɛri pãnde kũ oni a baka kpáa a gↄrↄanↄnɛ ń ↄĩ. 42 Akũ Yesu pìńnɛ: Ádi Luda yã dí kyó kɛroo?

Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.

Dikiri mɛ́ à abirekũ kɛ̀

akũ à kɛ̀wɛrɛ yãbonsarɛ ũ.

43-44 Abire yãi matɛn oárɛ: Luda ni á bo kpata kũ à bò a kĩnaa gũn, ani gbɛ̃ kũ oni a baka kpáanↄ kán.

45 Kũ sa'orikinↄ kũ Farisinↄ Yesu yãlɛkↄ̃anaa pìnↄ mà, ò dↄ̃ kũ ń yãn àtɛn o. 46 Akũ ò zɛ́ wɛ̀tɛ ò a kũ, ama ò vĩna kɛ̀ parinɛ, kũ ò a dìtɛ annabi ũ yãi.

22

Nↄsɛ pↄnnakɛnaa

(Luk 14:15-24)

1 Yesu ɛ̀ra à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: 2 Lákũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de nàn dí dↄ. Kína ke mɛ́ àtɛn nↄsɛ pↄnna kɛ a nɛ́nɛ, 3 akũ à a zĩ̀rinↄ zĩ̀ ò o gbɛ̃ kũ à ń sísi ò mↄ́ pↄ́ blenↄnɛ ò mↄ́, ama ò ye ò suro. 4 Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãndenↄ zĩ̀ à pìńnɛ: À gɛ́ à o gbɛ̃ kũ ma ń sísinↄnɛ ma sorumii mà, ma zùsanↄ kũ pↄ́kãde mɛ̀kpananↄ dɛ̀ ma kɛ̀kɛ kↄ̀. Ò mↄ́ nↄsɛpↄblekia. 5 Akũ odi laakari dↄ yã pìiaro, ń baadi gɛ̀ɛ a bↄkↄtɛ kɛ̀. Gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ ń bura, gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ laga tá. 6 Gbɛ̃ kparanↄ zĩ̀rii pìnↄ kũ̀kũ, ò wé'i dàḿma, ò ń dɛdɛ. 7 Akũ kína pì pↄ fɛ̃̀, à a sozanↄ gbàrɛ, ò gɛ̀ɛ ò gbɛ̃dɛrii pìnↄ dɛ̀dɛ, akũ ò tɛ́ sↄ̃̀ ń wɛ̃tɛa. 8 Akũ kína pìi pì a zĩ̀rinↄnɛ: Nↄsɛpↄble mà, ama gbɛ̃ kũ ma ń sísinↄ dí kↄ̃ síoro. 9 À gɛ́ zɛ́rankpakↄ̃anↄ gũn, à gbɛ̃ kũ a lè sĩnda pínki sísi nↄsɛpↄblea. 10 Akũ zĩ̀rii pìnↄ fùtɛ ò gɛ̀ɛ zɛ́nↄ gũn, ò gbɛ̃ kũ ò ń lénↄ kàkara, gbɛ̃ vãninↄ kũ gbɛ̃ mananↄ ń pínki. Lɛn nↄsɛ pↄnnakɛrinↄ gu pà lɛ.

11 Kũ kína pìi gɛ̃̀ à pↄnnakɛrii pìnↄ gwa, à gↄ̃gbɛ̃ ke è gwe, à nↄsɛ pↄnna uta danaro, 12 akũ à pìnɛ: Ma gbɛ̃, à kɛ̀ dera n gɛ̃ la nↄsɛ pↄnna uta danaa sarii? Akũ à yĩtɛna kítikiti. 13 Akũ kína pì a dogarinↄnɛ: À a ↄnↄ yĩ kũ a gbánↄ, à a zu bàai gusiran. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia. 14 Zaakũ gbɛ̃ kũ Luda ń sísinↄn dasi, ama gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄn dasiro.

Bɛ'ↄgↄkpana Sizaa yã

(Maa 12:13-17, Luk 20:20-26)

15 Abire gbɛran Farisinↄ bò ò gɛ̀ɛ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ lákũ oni kɛ nà ò Yesu kũ a yã'onaa gũn. 16 Akũ ò ń ìbanↄ zĩ̀a kũ Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ ò pì: Dannɛri, ó dↄ̃ kũ gbɛ̃ yãpurademɛ n ũ. Ndì Luda zɛ́ dańnɛ súsu, ndì gbɛ̃ wɛ́ gwaro, ndì gbɛ̃ gwena gwaro. 17 Lákũ n è nà ǹ owɛrɛ. À zɛ́ vĩ ò bɛ'ↄgↄ kpá Sizaa yá, ke à zɛ́ vĩro? 18 Yesu ń nɛ̀sɛ vãni dↄ̃̀ḿma, akũ à pì: Manafikidenↄ! Bↄ́yãi átɛni ma yↄ̃ à gwaa? 19 À ↄgↄ kũ òdi bɛ'ↄgↄ kpáo mↄmɛnɛ. Akũ ò ↄgↄ pì do kpàa. 20 Akũ à ń lá à pì: Dí mì wãnzãn dí kũ a tↄ́oo? 21 Ò wèa ò pì: Siza pↄ́mɛ. Akũ à pìńnɛ: Ɛ̃hɛ̃ à pↄ́ kũ à de Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, á pↄ́ kũ à de Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. 22 Kũ ò yã pìi mà, à bò ń sarɛ, akũ ò tà ò a tò gwe.

Gɛ̀nↄ vuna yã

(Maa 12:18-27, Luk 20:27-40)

23 Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Sadusi kũ òdi pi gɛ̀nↄ dì ga à vuronↄ sù Yesu kĩnaa., akũ ò a gbɛ̀ka ò pì: 24 Dannɛri, Musa òwɛrɛ tó gↄ̃gbɛ̃ gà nɛ́'isari, a dakũna a vĩ̀ni gyaanↄ sɛ́ de à nɛ́ buri dato a vĩ̀ninɛ. 25 Tↄ̀. Dedokↄ̃nↄdenↄn kú ó tɛ́ yã gbɛ̃nↄn suppla. Woru nↄ sɛ̀, akũ à gà à nↄ pìi tò nɛ́'isari, akũ gyaanↄ gↄ̃̀ Sabinɛ. 26 À kɛ̀ Sabinɛ lɛ dↄ kũ Biↄo ari à gɛ̀ɛ pɛ́ ń suppladea. 27 Ń pínki gbɛran nↄ pìi gà se. 28 Tↄ̀! Gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ ń gbɛ̃nↄn suppla pìnↄ tɛ́ dí mɛ́ anigↄ̃ nↄ pì vĩi? Zaakũ ń pínki ò a dↄ̃̀ nↄ ũ. 29 Akũ Yesu wèḿma à pì: A sãtɛ á Luda takada kũ a gbãnao dↄ̃naa sari yãi. 30 Tó gɛ̀nↄ vù, ò nↄ sɛ́ro, ò zã kɛro, onigↄ̃ kun lán malaikanↄn kun nà ludambɛmɛ. 31 Gɛ̀nↄ vuna yã musu ádi yã kũ Luda òárɛ kyó kɛroo? À pì 32 akãamɛ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ. Luda dì kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Ludamɛ. 33 Kũ gbɛ̃nↄ yã pìi mà, a yãdannɛnaa bò ń sarɛ.

Dokayã kũ à deńla

(Maa 12:28-34, Luk 10:25-28)

34 Kũ Farisinↄ mà Yesu Sadusinↄ fù, ò kↄ̃ kàkara. 35 Akũ ń dokadↄ̃rinↄ do a yↄ̃̀ à gwa, à a là à pì: 36 Dannɛri, dokayã kpate mɛ́ à de a kparanↄlaa? 37 Yesu wèa à pì: Ǹgↄ̃ ye Dikiri n Ludai kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ n ninio pínki kũ n laasunnwo pínki. 38 Dokayã kũ à bɛ̀ɛrɛ vĩ de a kparanↄlan gwe. 39 A plade kũ à bòkↄ̃aon dí: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. 40 Musa doka pínki kũ annabinↄ yãoo lokona dokayã mɛ̀n pla dínↄamɛ.

Arumasihu buri yã

(Maa 12:35-37, Luk 20:41-44)

41 Lákũ Farisinↄ kakarana nà, Yesu ń lá à pì: 42 A è dera Arumasihu yã musuu? Dí burin a ũu? Ò wèa ò pì: Dauda burimɛ. 43 Akũ Yesu pìńnɛ: À kɛ̀ dera Luda Nini dìdi Daudaa, akũ Dauda Arumasihu sìsi Dikirii? À pì,

44 Dikiri pì ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai

ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kátɛnɛ a gbá gbáru.

45 Kũ Dauda pìnɛ Dikiri, à kɛ̀ dera anigↄ̃ de a buri ũ dↄↄ? 46 Gbɛ̃ke dí fↄ̃ à wèaro. Zaa gↄrↄ birea gbɛ̃ke dí sù à yãke laa doro.

23

Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ manafiki

(Maa 12:38-39, Luk 11:43, 46, 20:45-46)

1 Abire gbɛra Yesu yã ò gbɛ̃nↄnɛ kũ a ìbanↄ 2 à pì: Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ mɛ́ ò gↄ̃̀ Musa gɛ̃nɛ ũ. 3 Abire yãi à yã kũ òdi oárɛnↄ kɛ pínki àgↄ̃ kũna. Ama àsun ń yãkɛna kɛro, zaakũ òdi yã kũ òdi o kɛro. 4 Òdi aso tìkisi yĩyĩ ò di gbɛ̃nↄnɛ ń gã̀n akũsↄ̃ bee ↄnɛ do òdigↄ̃ ye ò káiro. 5 Òdi ń yã sĩnda pínki kɛ de gbɛ̃nↄ ń e yãimɛ. Lɛn òdi Luda yã ɛzɛba gbɛ̃̀ntɛ̃ da lɛ, òdi bùsubusu gbãna da ń pↄ́kasanↄi. 6 Òdigↄ̃ ye ò vutɛ pↄnna pↄ́ble vutɛki mananↄn kũ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄo. 7 Òdigↄ̃ ye ògↄ̃ fↄ kpákpaḿma ɛtɛnↄa, ògↄ̃ ń sísi Rabi. 8 Àsun tó ò á sísi Rabio, zaakũ á pínki vĩ̀ninↄ kũ dakũnanↄmɛ á ũ, á Dannɛri mɛ̀n domɛ. 9 Àsun gbɛ̃ke sísi á de zĩtɛ laro, zaakũ á De mɛ̀n domɛ, àkũ mɛ́ à kú musu. 10 Àsun tó ò á sísi Arɛdero, zaakũ á Arɛde mɛ̀n domɛ, àkũ mɛ́ à Arumasihu ũ. 11 Á zĩ̀rin gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ á tɛ́. 12 Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda kara, Luda ni a busa. Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa, Luda ni a kara.

Yesu kpãkɛ̃na ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄi

(Luk 11:37-42, 44, 52)

13 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì kpata kũ à bò Luda kĩnaa zɛ́ tata gbɛ̃nↄnɛ. Adì gɛ̃ a gũnlo, akũsↄ̃ adì we gbɛ̃ kũ ò ye ò gɛ̃ a gũnnↄ gɛ̃n sero.

14 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì adua gbã̀na kɛ de gbɛ̃nↄ á e yãi, akũ adì gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Abire yãi á wɛ́tãmma nigↄ̃ pãsĩ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la.

15 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì kure zĩtɛ kũ ísirao ìba mɛ̀n do lena yãi. Tó a a lè sↄ̃, adì a kɛ tɛ́ pↄ́ ũ deála lɛu pla.

16 Waiyoo ákↄ̃nↄ vĩ̀na don'arɛdenↄ! Adì pi, tó ò pì ò sì kũ Luda kpɛ́o, à yãke vĩro, ama tó ò pì ò sì kũ Luda kpɛ́ wuraao, abirekũ mɛ́ à yã vĩ. 17 Vĩ̀na yↄ̃nkↄnↄ! A kpate mɛ́ à zↄ̃kↄ̃ↄ? Wuraan yá, ke Luda kpɛ́ kũ àdi tó wura gↄ̃ a pↄ́ ũ? 18 Adì pi dↄ, tó ò la dà kũ sa'okio, a yãke vĩro, ama tó ò la dà kũ sa'obↄ kũ à kú gweo, abirekũ mɛ́ à yã vĩ. 19 Vĩ̀nanↄ! A kpate mɛ́ à zↄ̃kↄ̃ↄ? Sa'obↄↄn yá, ke sa'oki kũ àdi tó sa'obↄ gↄ̃ Luda pↄ́ ũ? 20 Gbɛ̃ kũ à la dà kũ sa'okio la dà kũ pↄ́ kũ à kú gwenↄo pínkimɛ dↄ. 21 Gbɛ̃ kũ à la dà kũ Luda kpɛ́o la dà kũ Luda kũ à kú a gũnwomɛ dↄ. 22 Gbɛ̃ kũ à la dà kũ ludambɛo la dà kũ Luda kíblegbaao kũ Luda kũ à vutɛnaaaomɛ.

23 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì tofenↄ tↄkↄtɛdo kũ kpè'akão kũ dã̀ láo kuride kpá Ludaa, akũ adì dokayã tìkisinↄ tón, yãzɛde kũ sùruuo kũ náanio. Yã birenↄ mɛ́ à de ògↄ̃ kũna a kpara tonaa sari. 24 Vĩ̀na don'arɛdenↄ! Adì mↄ́sↄ nɛ́ bo á pↄ́minan, akũ adì lakumi mↄ́.

25 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì tokonↄ kpɛ gbãsĩ bo kũ tanↄ, ama wãkũ kũ zĩdakũnadↄ̃nasario mɛ́ à á nɛ̀sɛɛ pà. 26 Mↄkↄ̃n Farisi vĩ̀na! Ǹ gbãsĩ bo toko gũnnɛ gĩa, a kpɛ ni gↄ̃ gbãsĩ sari.

27 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Á de lán mira kũ ò gbɛ̀ pura lɛ̀anↄ bàmɛ. Ń kpɛ mana wɛ́nɛ, ama gɛ̀wanↄ kũ gbãsĩ pínkio mɛ́ à ń gũn pà. 28 Lɛmɛ ákↄ̃nↄ se dↄ, á kunna mana gbɛ̃nↄ wɛ́nɛ, ama manafiki kũ yã vãnio mɛ́ à á gũn pà.

29 Waiyoo ákↄ̃nↄ yãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ! Manafikidenↄ! Adì pↄ́ bo annabinↄ miranↄa, adì zã ble Luda gbɛ̃nↄ pↄ́a 30 adì pi: Tó ó kun yã ó dizinↄ gↄrↄa, ó bàka nigↄ̃ kú kũńwo annabinↄ dɛdɛnaa gũnlo. 31 Lɛmɛ a sì kũ gbɛ̃ kũ ò annabinↄ dɛ̀dɛnↄ burinↄn á ũ. 32 À ania kɛ, à á dizinↄ tàragaa ba à a mì dɛ sà! 33 Mlɛ̃̀nↄ! Bisãsiri pitikonↄ! Áni kɛ dera à bo tɛ́ yã kũ à danaála gũnn? 34 Abire yãi mani annabinↄ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ yãdannɛrinↄ zĩáwa. Áni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ, áni ń gbɛ̃kenↄ pá lía, áni ń gbɛ̃kenↄ gbɛ̃ kũ flã̀ao á aduakɛkpɛnↄ gũn, áni pɛ́ḿma wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo. 35 Lɛmɛ Luda gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛnↄ yã ni wí á musu lɛ, sɛna zaa gbɛ̃ mana Habila dɛnaaa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Bɛrɛkia nɛ́ Zakari kũ a a dɛ̀ Luda kpɛ́ kũ sa'okio daguraa. 36 Yãpuran matɛn oárɛ, yã birenↄ pínki ni wí gbãragbɛ̃nↄ musumɛ.

Yurusalɛmu yã

(Luk 13:34-35)

37 Yurusalɛmudenↄ, Yurusalɛmudenↄ! Adì annabinↄ dɛdɛ, adì gbɛ̃ kũ Luda ń zĩáwanↄ papa kũ gbɛ̀ɛo à ń dɛdɛ. Madìgↄ̃ ye mà á kakaramai gɛ̃̀n baaakↄ̃, lán ko dì a dɛ̀mbɛrɛ kú a nɛ́nↄla nà, ama ádi weiro. 38 Luda ni á kpɛ́ tóárɛ bɛzĩ ũmɛ sà. 39 Matɛn oárɛ, áni ma e doro ari à pi, arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.

24

Yurusalɛmu yakana kũ andunia lákagↄrↄ sèedanↄ

(Maa 13:1-20, Luk 21:5-24)

1 Yesu bò Luda ↄnn àtɛn tá, akũ a ìbanↄ nàai ò lɛ́zuki kɛ̀nɛ a kpɛ́nↄa. 2 Akũ Yesu pìńnɛ: A abirekũ è pínki yá? Yãpuran matɛn oárɛ, oni gbɛ̀ ke tó dikↄ̃aro, oni gboro pínkimɛ.

3 Gↄrↄ kũ Yesu vutɛna Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi, a ìbanↄ sù a kĩnaa gusarɛ, ò a là ò pì: Ǹ owɛrɛ, bↄrɛn yã dínↄ ni kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de n suna kũ andunialakagↄrↄo sèeda ũu? 4 Yesu wèḿma à pì: À laakari kɛ, àsun tó ò á sãtɛro. 5 Zaakũ oni su dasi kũ ma tↄ́o, onigↄ̃ pi Arumasihumɛ ń ũ, oni gbɛ̃nↄ sãtɛ dasi. 6 Áni zĩ̀nↄ baaru ma kũ a òpiio. Àsun bídi kɛro. Sé abirekũnↄ kɛ, ama gↄrↄ lakana kpɛ́. 7 Buri kũ burio ni futɛ kũ kↄ̃o, lɛmɛ dↄ bùsu kũ bùsuuo. Nà kũ zĩtɛ yĩgãyĩgãnaao nigↄ̃ kú gukenↄn. 8 Yã birenↄ pínki nↄ̀wãwã naana ũ. 9 Abire gbɛra oni á kũkũ ò á kpáḿma, ò wɛ́ tãáwa ò á dɛ, buri sĩnda pínki ni zãágu ma yãi. 10 Gbɛ̃nↄ ni fuma dasi, ò bo kↄ̃ kpɛ, oni zãkↄ̃n. 11 Annabi ɛ́kɛnↄ ni su dasi ò gbɛ̃nↄ sãtɛ dasi. 12 Yã vãni ni kↄ̃, gbɛ̃nↄ yenyĩ ni busa dasi. 13 Gbɛ̃ kũ à zɛna gbãna ari a gↄrↄ lɛ́a mɛ́ ani surabana le. 14 Oni kpata kũ à bò Luda kĩnaa pì baaru kpá andunia gu sĩnda pínkia sèeda ũ buri sĩnda pínkinɛ, gbasa pↄ́ pínki ni láka.

15 Tó a tɛ̃̀ guyakari kũ annabi Daniɛli a yã òo è Luda ↄnn, kyókɛri gↄ̃ dↄ̃, 16 gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ bàa sí ò mì pɛ́ kpinↄa. 17 Gbɛ̃ kũ à kú a kpɛ́ musu sún kipa à gɛ̃ kpɛ́ gũn à pↄ́ke sɛ́ à booro. 18 Gbɛ̃ kũ à kú bura sún ɛra bɛ à a uta sɛ́ro. 19 Waiyoo nↄ̀sindarenↄ kũ nɛ́randenↄ gↄrↄ birea. 20 À adua kɛ de bàasinaa pì sún kɛ bunsirɛ ke kámmabogↄrↄ zĩro. 21 Zaakũ gↄrↄ pì wɛ́tãmma nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃. Zaa gↄrↄ kũ Luda andunia kɛ̀ ari gbãra, a taka dí kɛro, akũsↄ̃ ani kɛ zikiro. 22 Tó Luda dí gↄrↄ pìnↄ lagoro, de gbɛ̃ke ni boro. Ama ani gↄrↄ pìnↄ lago a gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ yãimɛ.

Bisãsiri Nɛ́ sunaa

(Maa 13:21-37, Luk 17:20-37, 21:25-33)

23 Gↄrↄ birea tó gbɛ̃ke pìárɛ, à Arumasihu gwa la kesↄ̃ à Arumasihu gwa zãa, àsun síro. 24 Zaakũ Arumasihu ɛ́kɛnↄ kũ annabi ɛ́kɛnↄ ni su ò sèeda zↄ̃kↄ̃nↄ kũ daboyãnↄ kɛ, de ò gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ sãtɛo se, tó ani sí kɛ. 25 À ma, ma gĩnakɛ ma òárɛ zaa káaku kↄ̀. 26 Tó ò pìárɛ à gwa, à kú sɛ̃̀n, àsun gɛ́ro. Ke tó ò pìárɛ à gwa, à kú kpɛ́nɛ gũn, àsun síro. 27 Zaakũ lákũ legũ dì pí à ludambɛ pura kũ zaa ifãboki kpa ari a lɛ́tɛ kpa nà, lɛn Bisãsiri Nɛ́ suna nigↄ̃ de lɛ. 28 Gu kũ gɛ̀ kún, gwen yumburukunↄ ni kↄ̃ kakaran.

29 Gↄrↄ pìnↄ wɛ́tãmma gbɛra gↄ̃̀nↄ ifãntɛ̃ ni sira kũ, mↄvura ni í kɛro, susunɛnↄ ni wowo ludambɛ, gbãna kũ ò kú musunↄ ni dege. 30 Bisãsiri Nɛ́ sèeda gbasa à bo ludambɛ, buri kũ ò kú andunia gũnnↄ ni ń zĩda kɛ̃kɛ̃ ń pínki, oni Bisãsiri Nɛ́ suna e ludambɛ lukun kũ gbãnao kũ gakuri zↄ̃kↄ̃ↄo. 31 Ani a malaikanↄ zĩ kũ kãkãki'ũ gbãnao, oni a gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ kakara andunia kusuru siikↄ̃a zaa ludambɛ lɛ́ díkũ kũ a lɛ́ direkũo.

32 À yã dada kaka lía. Tó a gã̀nↄ í kpàkpa, àtɛn lá bↄ̀tↄ kú, á dↄ̃ guwãnagↄrↄ kà kãni. 33 Lɛmɛ sↄ̃, tó a yã pìnↄ è pínki lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a sunaa kà kãni, à kú kpɛ́lɛlɛa. 34 Yãpuran matɛn oárɛ, gↄrↄ dí gbɛ̃nↄ ni gɛ̃tɛro ari yã pìnↄ gɛ́ kɛo pínki. 35 Musu kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama ma yãnↄn gɛ̃tɛna vĩro.

36 Gbɛ̃ke a gↄrↄ ke a gↄrↄ zaka dↄ̃ro, bee malaika kũ ò kú musunↄ ke Luda Nɛ́, sé De Luda. 37 Lákũ à de nà Nuhu gↄrↄ, lɛn anigↄ̃ de lɛ se Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa. 38 Gↄrↄ kũ í dí da andunialaro, òtɛn pↄ́ ble òtɛn í mi, òtɛn nↄ sɛ́ òtɛn zã kɛ ari Nuhu gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn. 39 Odi dↄ̃ro, akũ í sù à ń sɛ́tɛ ń pínki. Lɛn anigↄ̃ de lɛ se Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa. 40 Gↄrↄ birea gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ kú bura, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón. 41 Nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ pↄ́ lↄ́lↄ gbɛ̀n, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón. 42 Abire yãi á wɛ́ gↄ̃ dↄ, zaakũ á dↄ̃ gↄrↄ kũ á Dikiri ni suro. 43 Àgↄ̃ adikĩna dↄ̃. Tó bede gↄrↄ zaka kũ kpãni ni suawa dↄ̃̀ yã, de á wɛ́ gↄ̃ dↄ, ani tó à a kpɛ́ fↄ̃ro. 44 Abire yãi ákↄ̃nↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú kũ soruo, zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni su gↄrↄ zaka kũ á wɛ́ dↄiroamɛ.

Zĩkɛri náanide laakaride

(Luk 12:41-48)

45 Dímɛ zĩkɛri náanide laakaride kũ a dikiri a zĩkɛrinↄ nànɛ a ↄĩ de à pↄ́ble kpáḿma a gↄrↄa ũu? 46 Arubarikaden zĩkɛri kũ a dikiri a lè àtɛn kɛ lɛ a sugↄrↄa ũ. 47 Yãpuran matɛn oárɛ, ani a aruzɛkɛ sĩnda pínki nanɛ a ↄĩmɛ. 48 Ama tó zĩkɛrii pì pãsĩ, akũ à pì a nɛ̀sɛɛ gũn a dikiri tɛn gì kɛ, 49 akũ à nà a zĩkɛri dakenↄ gbɛ̃gbɛ̃naaa, àtɛn pↄ́ ble àtɛn í mi kũ wɛ̃dɛrinↄ, 50 a dikiri ni su gↄrↄ kũ a wɛ́ dↄiroamɛ, gↄrↄ zaka kũ à dↄ̃roa, 51 ani a zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ, à a baka da kũ manafikidenↄ. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.

25

Nↄkpare gbɛ̃nↄn kurinↄ

1 Gↄrↄ birea kpata kũ à bò Luda kĩnaa nigↄ̃ de lán nↄkpare gbɛ̃nↄn kuri kũ ò ń fitilanↄ sɛ̀ ò bòo, òtɛn gɛ́ da nↄsɛrilɛ bàmɛ. 2 Ń gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ bi yↄ̃nkↄnↄmɛ. Ń gbɛ̃nↄn sↄↄronↄ sↄ̃ laakaridenↄmɛ. 3 A yↄ̃nkↄnↄ ń fitilanↄ sɛ̀ nísi zànaa sari, 4 a laakaridenↄ sↄ̃ ò ń fitilanↄ sɛ̀ kũ nísi zànaao. 5 Nↄsɛri dí su likalikaro, akũ i ń sɛ́ ń pínki, òtɛn i o. 6 Lizãndo ò wiki lɛ̀: Nↄsɛri tɛn su! À futɛ à gɛ́ daalɛ. 7 Akũ nↄkpare pìnↄ vù ń pínki, ò ń fitilanↄ kɛ̀kɛ. 8 Akũ yↄ̃nkↄnↄ pì laakaridenↄnɛ: À ó gba nísi fíti sàee! Ó fitila tɛn ga bi! 9 Akũ laakaride pìnↄ wèḿma ò pì: Ani mↄ́wá kãáo pínkiro. À gɛ́ à á pↄ́ lú a yìarinↄ kĩnaa. 10 Kũ ò gɛ̀ɛ lú, akũ nↄsɛrii kà. Gbɛ̃ kũ ń soru kɛ̀nↄ gɛ̃̀ kãao nↄsɛ gũn, akũ ò gbàa tàta. 11 Kũ à kɛ̀ saa nↄkpare kpara pìnↄ sù, òtɛn lɛ́ zu: Dikiri, Dikiri! Ǹ zɛ wɛ̃wɛrɛ! 12 Akũ à wèḿma à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, má á dↄ̃ro. 13 Abire yãi á wɛ́ gↄ̃ dↄ, zaakũ á a gↄrↄ ke a gↄrↄ zaka dↄ̃ro.

Ɔgↄdakɛna zĩkɛrinↄnɛ

(Luk 19:11-27)

14 Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán gbɛ̃ kũ àtɛn gɛ́ wɛ̃tɛaa bà, akũ à a zĩkɛrinↄ sìsi, à a aruzɛkɛ nàńnɛ ń ↄĩ. 15 À ↄgↄda kɛ̀ ń gbɛ̃ donɛ sↄ̃̀nↄ sↄↄro, gbɛ̃ plade sↄ̃̀nↄ pla, gbɛ̃ aakↄ̃de sↄ̃̀nↄ do, ń baadi gbãna lɛ́n, akũ à gɛ̀ɛ wɛ̃tɛa. 16 Sↄ̃̀nↄsↄↄrode gɛ̀ɛ à laga tà kũ ↄgↄ pìio gↄ̃̀nↄ, akũ à àree lè sↄ̃̀nↄ sↄↄro. 17 Sↄ̃̀nↄplade kɛ̀ lɛ dↄ, akũ à àree lè sↄ̃̀nↄ pla. 18 Sↄ̃̀nↄdode sↄ̃ à gɛ̀ɛ à wɛ̀ɛ yↄ̃̀, akũ à a dikiri ↄgↄ pìi ùtɛn. 19 Gↄrↄ pla gbɛra zĩkɛrii pìnↄ dikirii sù, akũ àtɛni a ↄgↄ yã gↄ̃gↄ̃ kũńwo. 20 Sↄ̃̀nↄsↄↄrode sù kũ sↄ̃̀nↄ sↄↄro pãnde kũ à lèeo à pì: Dikiri, ǹ sↄ̃̀nↄ sↄↄro kũ n kpàma gwa, à àree kàramɛnɛ sↄ̃̀nↄ sↄↄro dↄ. 21 Akũ a dikirii pìnɛ: N kɛ̀ zĩkɛri mana náanide! Lákũ ń náani vĩ kũ a fítio nà, mani a zↄ̃kↄ̃ nannɛ n ↄĩ sà. Ǹ gɛ̃ ma pↄnnakɛnaa gũn. 22 Sↄ̃̀nↄplade sù dↄ à pì: Dikiri, ǹ sↄ̃̀nↄ pla kũ n kpàma gwa, à àree kàramɛnɛ sↄ̃̀nↄ pla dↄ. 23 Akũ a dikirii pìnɛ: N kɛ̀ zĩkɛri mana náanide! Lákũ ń náani vĩ kũ a fítio nà, mani a zↄ̃kↄ̃ nannɛ n ↄĩ sà. Ǹ gɛ̃ ma pↄnnakɛnaa gũn. 24 Akũ sↄ̃̀nↄdode sù sà à pì: Dikiri, má dↄ̃ kũ n yãnↄn zĩ'ũ. Ndì pↄ́ kɛ̃ gu kũ ńdi tↄ̃nlo. Ndì pↄ́ kakara gu kũ ńdi gbɛ̃nlo. 25 Akũ vĩna ma kũ, ma gɛ ma n ↄgↄ ùtɛ wɛ̀ɛn. N pↄ́n dí. 26 Akũ a dikirii pìnɛ: Zĩkɛri vãni ma'ãde! Ń dↄ̃ kũ madì pↄ́ kɛ̃ gu kũ mádi tↄ̃nlo, madì pↄ́ kakara gu kũ mádi gbɛ̃nloo? 27 À mana yã n ↄgↄda kɛ̀o gbɛ̃kenɛ, de tó ma su, mà a pↄ́ sí kũ a ío. 28 À sↄ̃̀nↄ do pì sía à kpá sↄ̃̀nↄsↄↄrodea. 29 Zaakũ gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ ari àgↄ̃ din. Gbɛ̃ kũ à vĩro sↄ̃, bee pↄ́ kũ à vĩ Luda ni síamɛ. 30 Zĩkɛri pã dí sↄ̃, à a zu bàai gusiran. Gwen oni ↄ́ↄ dↄn ò ↄ di ń mìia.

Ziakpɛ zĩ yãkpatɛkɛnaa

31 Tó Bisãsiri Nɛ́ sù a gakuri gũn kũ a malaikanↄ ń pínki, ani vutɛ a kíblegba gakuridea. 32 Andunia burinↄ ni kakara a arɛ ń pínki, ani ń kɛ̃kↄ̃a, lákũ pↄ́dãrii dì sãnↄ kɛ̃kↄ̃a kũ blènↄ nà. 33 Ani sãnↄ kpá a ↄplai, blènↄ sↄ̃ ↄzɛi. 34 Abire gbɛra Kína pì ni pi gbɛ̃ kũ ò kú a ↄplainↄnɛ: Ákↄ̃nↄ kũ ma De arubarikaa dàágunↄ, à mↄ́ à kpata kũ à a soru kɛ̀árɛ zaa anduniakatɛna gↄrↄ ble. 35 Zaakũ kũ nà tɛni ma dɛ, a pↄ́ble kpàma. Kũ ími tɛni ma dɛ, a í kpàma. Kũ má kun nibↄ ũ, a ma si. 36 Kũ má kun punsi, a asiri tàmɛnɛ. Kũ matɛn gyã kɛ, a ma gwa. Kũ ò ma da kpɛ́siran, a su wɛ́ kpàtɛmai.

37 Gbɛ̃ mananↄ ni pinɛ: Dikiri, bↄrɛn o è nà tɛni n dɛ o pↄ́ble kpàmma ke ími tɛni n dɛ, o í kpàmmaa? 38 Bↄrɛn o n e nibↄ ũ o n si, ke ń kun punsi o asiri tànnɛɛ? 39 Bↄrɛn o n e ntɛn gyã kɛ, ke ò n da kpɛ́siran o gɛ wɛ́ kpàtɛnyĩi? 40 Kína pì ni weḿma à pi: Yãpuran matɛn oárɛ, yã kũ a kɛ̀ gbɛ̃ kĩanaanɛ ma gbɛ̃ dínↄ tɛ́, makũmɛ a kɛ̀mɛnɛ.

41 Abire gbɛra ani pi gbɛ̃ kũ ò kú a ↄzɛinↄnɛ: À gomɛnɛ gwe ákↄ̃nↄ kũ Luda lɛ́ kɛ̀árɛnↄ! À tá tɛ́ kũ àdi garo kũ Luda kɛ̀kɛ Ibilisinɛ kũ a ìbanↄ gũn. 42 Zaakũ nà tɛni ma dɛ, ádi pↄ́ble kpámaro. Ími tɛni ma dɛ, ádi í kpámaro. 43 Má de nibↄↄ ũ, ádi ma síro. Má kun punsi, ádi asiri támɛnɛro. Matɛn gyã kɛ ke ò ma da kpɛ́siran, ádi su à wɛ́ kpátɛmairo. 44 Oni gbasa ò a la ò pi: Dikiri, bↄrɛn o n e kũ nàao ke ímio ke nibↄ ũ ke punsi ke gyãre ke purusuna ũ, akũ ódi kpányĩroo? 45 Kína ni weḿma à pi: Yãpuran matɛn oárɛ, lákũ ádi kɛ gbɛ̃ kũ à kĩanaanɛ gbɛ̃ dínↄ tɛ́ro nà, makũmɛ ádi kɛmɛnɛro. 46 Gbɛ̃ birenↄ ni tá wɛ́tãmma kũ àdi lákaro gũmmɛ, gbɛ̃ mananↄ sↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro gũn.

26

Lɛ́kpakũsũna Yesuii

(Maa 14:1-2, Luk 22:1-2, Yuh 11:45-53)

1 Kũ Yesu yã birenↄ ò pínki à làka, akũ à pì a ìbanↄnɛ: 2 Á dↄ̃ kũ Vĩnla dikpɛ gↄ̃̀ gↄrↄ pla, oni Bisãsiri Nɛ́ kpáḿma ò a pá lía.

3 Abire gbɛra sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kↄ̃ kàkara sa'oriki zↄ̃kↄ̃ kũ òdi pi Kayafa bɛa. 4 Ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ↄ̃ndↄ̃o lákũ oni Yesu kũ ò a dɛ nà 5 ò pì: Òsun kɛ dikpɛ zĩro, de gbɛ̃nↄ sún zuka káro yãi.

Nísi gbĩ nna kuna Yesu mìia

(Maa 14:3-9, Yuh 12:1-8)

6-7 Kũ Yesu kú Bɛtani, Simↄ Kusu bɛa, àtɛn pↄ́ ble gɛngɛsɛkɛna, akũ nↄgbɛ̃ ke nài, à lo fítinna kũ nísi gbĩ nna ↄgↄde kú a gũn kũna, akũ à kù Yesu mìia. 8 Kũ a ìbanↄ è lɛ, akũ ń pↄ fùtɛ ò pì: Bↄ́n pↄ́ lalasekɛna dí ũu? 9 De ò nísi pì yìa yã kũ ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ↄo ò kpà takasidenↄa. 10 Yesu dↄ̃̀ḿma, akũ à pìńnɛ: Bↄ́yãi átɛn wari dↄ nↄgbɛ̃ pìiaa? À zĩ mana kɛ̀mɛnɛmɛ. 11 Takasidenↄn kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki, makũ sↄ̃ manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínkiro. 12 Kũ à nísi pìi kù ma mɛ̀ɛa, à kɛ̀ lɛ de à ma gɛ̀ kɛomɛ. 13 Yãpuran matɛn oárɛ, gu kũ òtɛni ma baaru nna waazi kɛn andunia gũn pínki, onigↄ̃ yã kũ nↄgbɛ̃ pìi kɛ̀ o a dↄngu yãi.

Yudasi bona Yesu kpɛ

(Maa 14:10-11, Luk 22:3-6)

14 Abire gbɛra gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ do kũ òdi pinɛ Yudasi Isikariↄti gɛ̀ɛ sa'orikinↄ kĩnaa 15 à pì: Tó ma Yesu kpàáwa, bↄ́n á ye à kpámaa? Akũ ò andurufu ↄgↄ mɛ̀n baraakurii nàro ò kpàa. 16 Zaa gↄrↄ birean àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Yesu kpáḿma.

Vĩnla pↄ́blenaa

(Maa 14:12-21, Luk 22:7-14, Yuh 13:21-38)

17 Burodi Futɛnasari dikpɛ gↄrↄ káaku zĩ Yesu ìbanↄ sù ò a là ò pì: Mán ń ye ò gɛ́ kɛkɛnnɛ ǹ Vĩnla pↄ́ blenn? 18 À wèḿma à pì: À gɛ́ wɛ̃tɛn gↄ̃gbɛ̃ ke kĩnaa à pinɛ, Dannɛri pì a gↄrↄ kà kãni. A bɛan áni Vĩnla pↄ́ blen kũ a ìbanↄ. 19 Yesu ìbanↄ kɛ̀ lákũ à dàńnɛ nà, ò Vĩnla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ. 20 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, Yesu gɛngɛsɛkɛna teburuui kũ a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ. 21 Gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ ble à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, á gbɛ̃ mɛ̀n do ni ma kpáḿma. 22 Ń nɛ̀sɛɛ yàka manamana, akũ òtɛni a la dodo: Asa makũmɛroo, Dikiri? 23 Yesu wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ ótɛn ↄ kakara ta gũn lɛɛlɛ mɛ́ ani ma kpáḿma. 24 Bisãsiri Nɛ́ ni kpágui lákũ à kɛ̃na a yã musu nà, ama waiyoo gbɛ̃ kũ ani Bisãsiri Nɛ́ kpáḿma pìi. Ani kɛ sã̀na adenɛ tó odi a i yãro. 25 Akũ Yudasi kũ ani a kpáḿma pì pì: Asa makũmɛroo, Rabi? Yesu pìnɛ: Mↄkↄ̃mmɛ n ò gwe.

Dikiri pↄ́ble

(Maa 14:22-26, Luk 22:14-20, 1Kↄ 11:23-25)

26 Kũ òtɛn pↄ́ ble, Yesu burodii sɛ̀, à arubarikaa dàn, akũ à lìkↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa à pì: À sí à só, ma mɛ̀ɛn dí. 27 Akũ à toko sɛ̀ dↄ à arubarikaa dàn, à kpàḿma à pì: À mi á pínki. 28 Ma arun dí, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃ dasinↄ aru ũ, kũ ani bↄtɛma ń durunnanↄ kɛ̃mmana yãi. 29 Matɛn oárɛ, zaa gbãra mani geepi'i dí mi doro ari kpata kũ à bò ma De kĩnaa gɛ́ boo gupuraa, gbasa mà a dufu mi kãáo sà. 30 Kũ ò lɛ̀ɛ sì, akũ ò bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi.

Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ

(Maa 14:27-31, Luk 22:31-34, Yuh 13:36-38)

31 Akũ Yesu pìńnɛ: Á pínki áni fuma gwãaniala, zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Mani sãdãri lɛ́, sãnↄ ni fãkↄ̃a. 32 Ama ma vunaa gbɛra mani doárɛ arɛ gɛna Galili. 33 Akũ Pita pìnɛ: Bee tó ò fùmma ń pínki, mani fumma zikiro. 34 Akũ Yesu pìnɛ: Yãpuran matɛn onnɛ, gwãaniala ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃. 35 Pita pìnɛ: Bee tó mani sù mà ga kũnwo, mani ledi kpányĩ zikiro. Akũ a ìbanↄ ò lɛ se ń pínki.

Yesu aduakɛna zaa Gɛtɛsɛmani

(Maa 14:32-42, Luk 22:39-46)

36 Akũ Yesu kũ a ìbanↄ kà gu kũ òdi pi Gɛtɛsɛmani, akũ à pìńnɛ: À vutɛ la ari mà gɛ́ adua kɛ zã̀ dire. 37 À Pita kũ Zebedi nɛ́ gbɛ̃nↄn planↄ sɛ̀ à gɛ̀ɛ kũńwo. A pↄ sira kũ̀ à nɛ̀sɛyↄkↄ sì. 38 Akũ à pìńnɛ: Ma pↄ sira kũ̀ manamana ari ga lɛ́i. À zɛ la à itɛ̃ kɛ kũmao. 39 Kũ à gɛ̀ɛ arɛ fíti, akũ à kùtɛ zĩtɛ à adua kɛ̀ à pì: Baa, tó ani sí kɛ, ǹ tó toko'i díkĩna gɛ̃tɛmala. Ama adi kɛ lákũ má yei nàro, séde lákũ ń yei nà. 40 Akũ a ɛ̀ra à sù à a ìbanↄ lè, òtɛn i o. Akũ à pì Pitanɛ: Lɛn yá? Ádi fↄ̃ a itɛ̃ kɛ̀ kũmao bee awa doroo? 41 À itɛ̃ kɛ àgↄ̃ adua kɛ de àsun fu yↄ̃ogwanaaaro yãi. Nini yei, ama mɛ̀ɛ busɛ. 42 À kɛ̃̀ḿma a gɛ̃̀n plade, à adua kɛ̀ à pì: Baa, tó toko díkĩna ni gɛ̃tɛmala a í minaa sariro, ǹ tó n pↄyenyĩna kɛ. 43 Kũ à ɛ̀ra à sù à ń lé, òtɛn i o dↄ, zaakũ òtɛn idekũ dɛdɛ. 44 Akũ à ń tón dↄ, à gɛ̀ɛ à wɛ́ kɛ̀ a gɛ̃̀n aakↄ̃de, à yã dokↄ̃nↄ pìi ò dↄ. 45 Akũ à ɛ̀ra à sù a ìbanↄ kĩnaa à pìńnɛ: Átɛn i o, átɛn kámma bo ari teran yá? À gwa! Gↄrↄ kà kãni. Ò Bisãsiri Nɛ́ kpà durunnakɛrinↄa. 46 À futɛ ò tá. Gbɛ̃ kũ à ma nańnɛ ń ↄĩ tɛn su.

Yesu kũnaa

(Maa 14:43-50, Luk 22:47-53, Yuh 18:3-12)

47 Kũ à kpɛ́ àtɛn yã pì o, akũ Yudasi, a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke sù kũ pario, ò fɛ̃nɛdanↄ kũna kũ gònↄ, ò bò sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa. 48 Bonkpɛde pì sↄ̃, à sèedaa òńnɛ à pì: Gbɛ̃ kũ mani lɛ́ pɛ́a, àkũmɛ gwe. À a kũ. 49 Akũ à mìi dↄ̀ Yesua gↄ̃̀nↄ à pì: Fↄↄ, Rabi! Akũ à lɛ́ pɛ̀a. 50 Yesu pìnɛ: Ma gbɛ̃, ǹ n kɛna kɛ! Akũ ò sù ò ↄ pɛ̀tɛ Yesua ò a kũ̀. 51 Akũ Yesu gbɛ̃nↄ do a fɛ̃nɛda wòto, à sa'oriki zↄ̃kↄ̃ zĩ̀rii lɛ̀o à a sã gò. 52 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ n fɛ̃nɛda sↄtↄ a plɛn. Zaakũ gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao, fɛ̃nɛda mɛ́ ani a dɛ. 53 Tó má ye ma De malaika zĩ̀karinↄ gbarɛmɛnɛ gↄ̃̀nↄ de gã̀ kuri awɛɛplanↄla, ń dↄ̃ mani fua mà a wɛ́ kɛan yá? 54 Tó ma kɛ̀ lɛ sↄ̃, deran yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì ani kɛ lɛ ni kɛɛ? 55 Akũ Yesu pì parinɛ: Kpãni wɛ́dewɛn ma ũ kũ a su à ma kũ kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ gònↄo yá? Madìgↄ̃ vutɛ Luda ↄnn lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà madìgↄ̃ yã daárɛ, ádi ma kũro. 56 Ama yã pìi kɛ̀ pínki, de yã kũ annabinↄ kɛ̃̀ Luda yãn kɛ yãi. Akũ a ìbanↄ bàa lɛ̀ ń pínki ò a tòn.

Yuda gbãnadenↄ yãkpatɛkɛna kũ Yesuo

(Maa 14:53-65, Luk 22:54-55, 63-71, Yuh 18:13-14, 19-24)

57 Gbɛ̃ kũ ò Yesu kũ̀nↄ gɛ̀ɛ kãao sa'oriki zↄ̃kↄ̃ Kayafa bɛa. Ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kakarana gwe. 58 Pita tɛ́ a kpɛ zã̀ dire ari sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pìi bɛa. À gɛ̃̀ ↄnn, à vùtɛ kũ dogarinↄ de à yã pìi mìdɛna e. 59 Sa'orikinↄ kũ Yuda yãkpatɛkɛrinↄ ń pínki tɛn sèeda wɛtɛ Yesua ò a dɛ. 60 Bee kũ gbɛ̃nↄ sù ò ɛ́kɛyãnↄ dìdia dasi, adi kɛro. Kpɛkpɛ gbɛ̃nↄn pla kenↄ sù 61 ò pì: Gbɛ̃ pìi pì, áni fↄ̃ à Luda kpɛ́ wí, áni ɛra à bo gↄrↄ aakↄ̃ dagura sɛ́! 62 Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ fùtɛ à zɛ̀ à pì Yesunɛ: Ń yãke vĩ ǹ weḿmaroo? Yã kũ òtɛn didimma dí de deraa? 63 Yesu yĩtɛ kpɛ̃n, akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìnɛ: Ma nannɛ Luda Wɛ̃̀ndidei, ǹ owɛrɛ tó Luda Nɛ́ Arumasihumɛ n ũ. 64 Yesu wèa à pì: Lɛn n ò lɛ. Makũ sↄ̃, matɛn oárɛ, zaa gbãra áni Bisãsiri Nɛ́ e vutɛna Gbãnasĩndapinkide ↄplai, akũsↄ̃ áni a suna e ludambɛ lukun. 65 Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pì a utanↄ gà à kɛ̃̀ à pì: A dↄkɛ̀ kũ Ludao! À kɛ̀ dera ótɛn sèedade pãnde kenↄ wɛtɛ dↄↄ? A mà lákũ à dↄkɛ̀ kũ Ludao nà. 66 Yã kpaten a zɛo teraa? Akũ ò wèa ò pì: A taari kà ò a dɛ. 67 Akũ ò lɛ́'i sù a ãnnwa, ò a lɛ̀lɛ kũ okũo. Gbɛ̃kenↄ a sãn kɛ̀kɛ 68 ò pì: Arumasihu, ǹ annabikɛyã o ǹ gbɛ̃ kũ à n lɛ owɛrɛ.

Pita ledikpana Yesui

(Maa 14:66-72, Luk 22:56-62, Yuh 18:15-18, 25-27)

69 Pita vutɛna ↄnn, akũ zↄ̀nↄkpare ke sù à pìnɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃ ndìgↄ̃ kú lɛɛlɛ kũ Galili gbɛ̃ Yesu pìiomɛ. 70 Akũ à ledi kpà ń pínki wára à pì: Mádi yã kũ ntɛn o dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 71 Akũ à fùtɛ à gɛ̃̀ gãnun. Nↄgbɛ̃ pãnde a è, akũ à pì gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄnɛ: Gbɛ̃ díkĩna lɛɛlɛ kũ Yesu Nazɛraomɛ. 72 Pita ɛ̀ra à ledi kpà à la dà à pì: Má gbɛ̃ pì dↄ̃ro. 73 Kũ à kɛ̀ saa fíti, gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄ nà Pitai ò pì: Yãpuramɛ, ń gbɛ̃ domɛ n ũ, zaakũ ó n dↄ̃ n yã'onaaamɛ. 74 Akũ à fùtɛ à a zĩda kà à la dà à pì: Má gbɛ̃ pì dↄ̃ro. Zaa gwe gↄ̃̀nↄn ko lɛ́ zù. 75 Akũ yã kũ Yesu òo dↄ̀ Pitagu kũ à pì, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu, ani ledi kpáai gɛ̃̀n aakↄ̃. Akũ Pita bò bàai à pↄsira ↄ́ↄ dↄ̀.

27

Yudasi ganaa

(Zĩr 1:18-19)

1 Kũ gu dↄ̀ kↄnkↄkↄnkↄ sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ń pínki yã gↄ̃̀gↄ̃ Yesui de ò a dɛ. 2 Ò a yĩ̀, akũ ò gɛ̀ɛ ò a nà bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Pilatinɛ a ↄ̃i.

3 Kũ Yudasi kũ à bò a kpɛ è yã dàala, à gↄ̃̀ díndↄ̃mɛnɛ gũn, akũ à gɛ̀ɛ andurufu ↄgↄ mɛ̀n baraakurii pì ɛra sa'orikinↄnɛ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ 4 à pìńnɛ: Ma durunna kɛ̀, ma taarisaride kpà gai. Akũ ò pìnɛ: Ó bàka ũgbaa? N yãn gwe. 5 Akũ Yudasi ↄgↄ pìi zù Luda kpɛ́n, akũ à tà à gɛ̀ɛ à a zĩda lòko. 6 Akũ sa'orikinↄ ↄgↄ pìi sɛ̀tɛ ò pì: Ɔgↄ pì kana Luda kpɛ́ ↄgↄdaki gũn zɛ́ vĩro, zaakũ gbɛ̃dɛ'ↄgↄmɛ. 7 Kũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃, akũ ò orobori gbĩ̀dãki lù kũ ↄgↄ pìio nibↄnↄ vĩki ũ. 8 Abire yãi ari kũ a gbãrao òdi pi zĩtɛ pìinɛ Zĩtɛ Arude. 9 Akũ yã kũ annabi Ilimia òo kɛ̀ à pì: Ò andurufu ↄgↄ mɛ̀n baraakurii pìi sɛ̀tɛ, ↄgↄ kũ Isarailanↄ zɛ̀o ò kpà a yã musu pìi, 10 akũ ò orobori gbĩ̀dãki lùo, lákũ Dikiri dìtɛmɛnɛ nà.

Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo

(Maa 15:2-5, Luk 23:3-5, Yuh 18:33-38)

11 Yesu zɛna bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ arɛ. Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì a là à pì: Mↄkↄ̃n Yudanↄ kína ũ yá? Yesu wèa à pì: Lɛn n ò lɛ. 12 Gↄrↄ kũ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛn yã didia, adi yãke weḿmaro. 13 Akũ Pilati pìnɛ: Ńdi yã dasi kũ òtɛn didimma maroo? 14 Ama Yesu dí yãke o yã pìnↄ doke musuro, akũ yã pìi bò bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi sarɛ manamana.

Yãdana Yesula

(Maa 15:6-15, Luk 23:13-25, Yuh 18:39-19:16)

15 Vĩnla dikpɛ zĩ pínki bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi dì purusunanↄ do kũ gbɛ̃nↄn yei gbarɛńnɛ. 16 Gↄrↄ kũ̀a sↄ̃ purusuna tↄ́de kú gwe òdi pi Baraba. 17 Kũ pari kàkara, akũ Pilati ń lá à pì: Dín á ye mà gbarɛárɛɛ? Baraban yá, ke Yesu kũ òdi pi Arumasihu? 18 Zaakũ à dↄ̃ kũ nɛ̀sɛgↄ̃ba vĩna kũ Yesuo yãin ò a kpàawa.

19 Gↄrↄ kũ Pilati vutɛna a gbĩ̀gbaaa, a nanↄ gbɛ̃ zĩ̀a à pì: Ǹsun yãke kɛ gbɛ̃ mana pìinɛro, zaakũ nana kũ ma ò a yã musu gĩa gwãani wari dↄ̀ma manamana.

20 Sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ nàkara gbɛ̃nↄa ò Baraba gbɛka, ò pi ò Yesu dɛ. 21 Akũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi ń lá à pì: Gbɛ̃nↄn pla pìnↄ gũn, dín á ye mà gbarɛárɛɛ? Akũ ò pì, Barabamɛ. 22 Akũ Pilati ń lá à pì: Bↄ́n mani kɛ kũ Yesu kũ òdi pi Arumasihuoo? Gbɛ̃ sĩnda pínki pì: Ǹ a pá lía. 23 Akũ à ń lá à pì: Bↄ́ dàan à kɛ̀ɛ? Akũ ò wiki lɛ̀ ò kàra ò pì: Ǹ a pá lía. 24 Kũ Pilati è áni fↄ̃ à yãke kɛro, zuka tɛn kara, akũ à í dã̀, à a ↄ pìpi gbɛ̃nↄ wára à pì: Ma ↄ bↄ̀tɛ gbɛ̃ pì gana yãn. Á yãmɛ. 25 Akũ gbɛ̃ pìnↄ pì: A dɛna yã wí ó musu kũ ó nɛ́nↄ. 26 Akũ à Baraba gbàrɛńnɛ, à pì ò Yesu gbɛ̃ kũ flã̀ao ò a pá lía.

Sozanↄ Yesu fobonaa

(Maa 15:16-20, Yuh 19:2-3)

27 Akũ Pilati sozanↄ gɛ̃̀ kũ Yesuo bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa, akũ ò ń gã̀ kàkara pínki ò lìkai. 28 Ò a pↄ́nↄ bↄ̀tɛa ò arukĩmba tɛ̃ra dànɛ, 29 akũ ò lɛ̀ fùraa tã̀ ò kùnɛ, ò leba nànɛ a ↄplan gò ũ. Akũ òtɛn kútɛkutɛnɛ, òtɛni a fobo òtɛn pi: Fↄↄ, Yudanↄ kína! 30 Ò lɛ́'i sùa, ò leba pìi sɛ̀ ò a lɛ̀o a mìia. 31 Kũ ò a fobò ò làka, akũ ò arukĩmba pìi gòala ò a zĩda pↄ́kasanↄ dànɛ, akũ òtɛn gɛ́ a pá lía.

Yesu pana lía

(Maa 15:21-32, Luk 23:26-43, Yuh 19:17-27)

32 Kũ ò bↄ̀tɛ òtɛn gɛ́, ò dàkarɛ kũ Sirɛni gbɛ̃ kũ òdi pi Simↄo, akũ ò gã nàa à Yesu lígbãndurukpana sɛ́. 33 Akũ ò kà gu kũ òdi pi Gↄgↄta kũ à pì mìtokoki. 34 Akũ ò sèwɛ̃ kũ ò yã̀katɛ kũ ɛzɛo dↄ̀nɛ à mi. Kũ à í kɛ̀, akũ à gì mii. 35 Kũ ò a pà lía, akũ ò kàpaa kpà ò a pↄ́kasanↄ kpàatɛkↄ̃nɛ. 36 Akũ ò vùtɛ òtɛni a dãkpã gwe. 37 Ò yã kũ ò dìaa kɛ̃̀ ò nà a mìla ò pì:

Yudanↄ kína Yesun dí.

38 Akũ ò kpãni wɛ́dewɛnↄ pà lía a sarɛ gbɛ̃nↄn pla, gbɛ̃ do a ↄplai, gbɛ̃ do a ↄzɛi. 39 Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃ zɛ́la gwenↄ tɛni ń mì kɛ dékũdekũ, òtɛni a sↄ̃sↄ̃ 40 ò pì: Mↄkↄ̃n kũ n pì ĩni Luda kpɛ́ wí ǹ ɛra ǹ bo gↄrↄ aakↄ̃ daguran gweroo? Tó mↄkↄ̃mmɛ Luda Nɛ́ ũ, ǹ n zĩda sura ba ǹ kipa lía. 41 Lɛmɛ dↄ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛni a fobo lɛ ò pì: 42 À gbɛ̃ pãndenↄ sura bà, ama ani fↄ̃ à a zĩda sura baro. Isarailanↄ kínanloo? À kipa lía tera, óni a náani kɛ. 43 À Luda náani vĩ. Tó Luda yei, à a bo sà, zaakũ à pì akãamɛ Luda Nɛ́ ũ. 44 Bee kpãni kũ ò ń pá lía lɛɛlɛnↄ tɛni a sↄ̃sↄ̃ lɛ dↄ.

Yesu ganaa

(Maa 15:33-41, Luk 23:44-49, Yuh 19:28-30)

45 Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ gusira dà bùsuu pìla pínki ari fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃. 46 Fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃n Yesu wiki lɛ̀ gbãnagbãna à pì: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Abirekũ pì, ma Luda, ma Luda, à kɛ̀ dera n ma tonn? 47 Kũ gbɛ̃ kũ ò zɛna gwe kenↄ yã pìi mà, akũ ò pì: Dake tɛn Iliasu sísi. 48 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ń gbɛ̃ do bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à sako sɛ̀ à dà sèwɛ̃ kpã̀kpãa gũn, à fĩ̀fĩ lebaa, akũ à dↄ̀ Yesunɛ à mi. 49 Akũ gbɛ̃ kparanↄ pì: À zɛ gĩa ò gwa tó Iliasu ni su à a sura ba. 50 Yesu ɛ̀ra à wiki gbãna lɛ̀ dↄ, akũ à a wɛ̃̀ndii gbàrɛ.

51 Akũ Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃a pla bona musu suna zĩtɛ. Zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã, gbɛ̀nↄ pàrapara, 52 miranↄ wɛ̃̀wɛ̃, akũ Luda gbɛ̃nↄ fùtɛ bona gan dasi. 53 Yesu vuna gan gbɛra ò bↄ̀tɛ miran, ò gɛ̃̀ Luda wɛ̃tɛn, gbɛ̃nↄ ń é dasi. 54 Kũ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ a gbɛ̃ kũ òtɛn Yesu dãkpãnↄ zĩtɛ yĩgãyĩgãnaa pìi è kũ yã kũ ò kɛ̀nↄ pínki, vĩna ń kũ manamana ò pì: Yãpuramɛ Luda Nɛ́n gbɛ̃ dí ũ. 55 Nↄgbɛ̃nↄn kú gwe dasi, òtɛn gu gwa zã̀ dire. Ò tɛ́ Yesui bona Galilimɛ, òdigↄ̃ pↄ́ble kɛnɛ. 56 Ń tɛ́n Mariama Magadalɛni kun kũ Mariamao Yamisi kũ Yusufuo da kũ Zebedi nɛ́nↄ dao.

Yesu vĩnaa

(Maa 15:42-47, Luk 23:50-56, Yuh 19:38-42)

57 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, Arimatea gbɛ̃ ↄgↄde kũ òdi pinɛ Yusufu sù. Yesu ìbaamɛ dↄ. 58 À gɛ̀ɛ à Yesu gɛ̀ɛ gbɛ̀ka Pilatia, akũ Pilati pì ò kpáa. 59 Kũ Yusufu gɛ̀ɛ pìi sɛ̀, a táaru biza dufu fĩ̀fĩa, 60 à a dà a zĩda gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ gũn. Akũ à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ɛ gbigiri kɛ̀ à tà wɛ̀ɛ pìlɛ à tà. 61 Mariama Magadalɛni kũ Mariama pãnde pìio vutɛna gwe, ò arɛdↄna miraa.

62 Kũ gↄrↄ lìtɛ, kámmabogↄrↄ zĩ kà, akũ sa'orikinↄ kũ Farisinↄ gɛ̀ɛ Pilati kĩnaa lɛɛlɛ 63 ò pì: Yã kũ gbɛ̃kɛkɛrii pìi ò a bɛ̃nɛ zĩ dↄógu à pì, gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra áni vu. 64 Ǹ tó ògↄ̃ mira pì dãkpã ari a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ. Tó lɛnlo, a ìbanↄ ni su ò a gɛ̀ sɛ́ kpãni, oni o gbɛ̃nↄnɛ à fùtɛ bona gan. Ɛ́kɛ kpɛ bire nigↄ̃ de a káakupↄla. 65 Akũ Pilati pìńnɛ: À sozanↄ sí à gɛ́ à mira pì dãkpã lákũ áni fↄ̃ nà. 66 Akũ ò gɛ̀ɛ ò sèedaa kɛ̀ miragbɛɛa, ò sozanↄ tò gwe ògↄ̃ dãkpã.

28

Yesu vunaa

(Maa 16:1-8, Luk 24:1-12, Yuh 20:1-10)

1 Kámmabogↄrↄ gbɛra azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ Mariama Magadalɛni kũ Mariama pãnde pìio bò ò gɛ̀ɛ mira gwa. 2 Akũ zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã gbãnagbãna, zaakũ Dikiri malaika ke bò musu, à sù à gbɛ̀ɛ pì gbigiri kɛ̀ à gò mira lɛ́a, akũ à vùtɛa. 3 A ãn de lán legũpinaa bà, a uta de pú táitai lán buu bà. 4 Vĩna gudãkpãrinↄ kũ̀, òtɛn lukaluka, akũ ò gↄ̃̀ sã̀ii. 5 Akũ malaika pìi pì nↄgbɛ̃ pìnↄnɛ: Àsun tó vĩna á kũro. Má dↄ̃ kũ Yesu kũ ò pà líaan átɛn wɛtɛ. 6 À kú laro, à fùtɛ lákũ à ò nà. À mↄ́ à gu kũ ò a wùtɛn gwa, 7 á gɛ́ à o a ìbanↄnɛ likalika à fùtɛ bona gan. Ani dońnɛ arɛ gɛna Galili. Gwen áni a en. Ma òárɛn gwe.

8 Akũ ò bò miran likalika kũ vĩnao, ama ń pↄ nna zↄ̃kↄ̃. Ò bàa lɛ̀ òtɛn gɛ́ a baaru kpá a ìbanↄnɛ. 9 Akũ Yesu dàńlɛ gↄ̃̀nↄ, à fↄ kpàḿma. Kũ ò nài, ò donyĩ kɛ̀nɛ, akũ ò ↄ nà a gɛ̀sɛkpɛa. 10 Akũ Yesu pìńnɛ: Àsun tó vĩna á kũro. À gɛ́ à o ma gbɛ̃nↄnɛ ò gɛ́ Galili. Gwen oni ma en.

Soza gudãkpãrinↄ yãgbãnnɛnaa

11 Kũ nↄgbɛ̃nↄ tà, akũ soza gudãkpãri kenↄ gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn, ò yã kũ ò kɛ̀nↄ ò sa'orikinↄnɛ pínki. 12 Akũ sa'oriki pìnↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi, ò yã gↄ̃̀gↄ̃, akũ ò ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ↄ kpà sozaa pìnↄa gusarɛ 13 ò pì: À pi a ìbanↄ mɛ́ ò sù gwãani, ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ kpãni gↄrↄ kũ átɛn i o. 14 Tó bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ yã pìi mà, óni kútɛ kɛ́nɛ, áni bo yãketen. 15 Sozanↄ ↄgↄ pìi sì, akũ ò kɛ̀ lákũ ò dàńnɛ nà. Akũ yã pìi gↄ̃̀ Yudanↄnɛ baaru ũ ari kũ a gbãrao.

Yesu zĩ nana a ìbanↄnɛ ń ↄĩ

(Maa 16:9-20, Luk 24:36-53, Yuh 20:11-23, Zĩr 1:6-8)

16 Yesu ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ gɛ̀ɛ Galili kpi kũ à a ki gↄ̃̀gↄ̃ńnɛ yã musu. 17 Kũ ò a è, ò donyĩ kɛ̀nɛ, ama ń gbɛ̃kenↄ tɛn sika kɛ. 18 Akũ Yesu nàńyĩ à pìńnɛ: Luda musu kũ zĩtɛo iko pínki kpàma. 19 Abire yãi à gɛ́ à buri sĩnda pínki kɛ ma ìbanↄ ũ, à ń da'itɛ kɛ kũ De Luda tↄ́o kũ a Nɛ́ tↄ́o kũ a Nini tↄ́o, 20 à yã kũ má dìtɛárɛnↄ dańnɛ ògↄ̃ kũna pínki. À ma, manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki ari andunia gɛ́ lákao.

MAAKU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MAAKU

Baaru nna kũ Maaku kɛ̃̀ɛ

Yesu da'itɛkɛnaa 1:1-1:13

Yesu yãdannɛna Galili 1:14-9:50

Zaa Galili ari Yurusalɛmu 10:1-10:52

Yesu kunna Yurusalɛmu 11:1-14:9

Yesu gana kũ a vunaao 14:10-16:20

1

Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa

(Mat 3:1-17, Luk 3:1-22, Yuh 1:19-28)

1 Luda Nɛ́ Yesu Kirisi baarun dí. 2 À nàa lákũ à kú annabi Isaya takada gũn nà à pì:

Mani ma zĩ̀ri gbarɛ n ã

à zɛ́ kɛkɛnnɛ.

3 À baarukparii kòto ma dↄ gbárannan àtɛn pì:

À zɛ́ kɛkɛ Dikirinɛ,

à zɛ́ kotinanↄ poronɛ súsu.

4 Lɛn Yahaya Da'itɛkɛri sù gbárannan lɛ, àtɛn waazi kɛ gbɛ̃nↄnɛ à pì ò nɛ̀sɛ litɛ ò da'itɛ kɛ, Luda ni ń durunnanↄ kɛ̃ḿma. 5 Yudea bùsudenↄ kũ Yurusalɛmudenↄ gɛ̀ɛ a kĩnaa ń pínki. Òdi ń durunnanↄ o gupuraa, akũ àdi ń da'itɛ kɛ Yodai. 6 Yahaya dìgↄ̃ pↄ́kasa kũ ò tã̀ kũ lakumi kãonↄ dana, àdi bára asa dↄ a pi. Kwa kũ zↄ́'ioomɛ a pↄ́ble ũ. 7 À waazi kɛ̀ à pì: Gbɛ̃ke ni su ma gbɛra a gbãna demala. Mádi ká mà kútɛ mà a kyate bobonɛro, 8 madì á da'itɛ kɛ kũ íomɛ, àkũ mɛ́ ani á da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio.

Yesu da'itɛkɛna

(Mat 3:13-4:11, Luk 3:21-22)

9 Gↄrↄ birea Yesu bò Nazɛra, Galili bùsun, à sù, akũ Yahaya a da'itɛ kɛ̀ Yodai. 10 Kũ Yesu bikũ̀ gↄ̃̀nↄ, à è ludambɛ tɛn wɛ̃kↄ̃a, Luda Nini tɛn suawa lán potɛ̃nɛ bà. 11 Akũ à kòtoo mà bona ludambɛ à pì: Mↄkↄ̃mɛ ma nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ, kũ ma pↄ nnamma manamana.

Yesu yↄ̃ogwanaa

(Mat 4:1-11, Luk 4:1-13)

12 Akũ Luda Nini a gbàrɛ gbárannan gↄ̃̀nↄ, 13 akũ à kú gwe kũ nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ ari gↄrↄ bupla, Setan tɛni a yↄ̃ à gwa. Akũ malaikanↄ sù ò kpài.

Yesu ìba káakunↄ sisinaa

(Mat 4:18-22, Luk 5:1-11)

14 Yahaya kũnaa gbɛran Yesu tà Galili, àtɛn baaru nna kũ à bò Luda kĩnaa kpá 15 à pì: A gↄrↄ kà, kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni. À nɛ̀sɛ litɛ à baaru nna pì sí.

16 Kũ Yesu tɛn do Galili sɛ̀bɛɛi, à Simↄ kũ a dakũna Anduruoo è, òtɛn birigi kpá sɛ̀bɛɛ pìn, zaakũ sↄrↄkↄnↄmɛ. 17 Akũ Yesu pìńnɛ: À mↄ́ à tɛ́mai, mani á kɛ gbɛ̃wɛtɛrinↄ ũ. 18 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ò ń biriginↄ tòn ò bò ò tɛ̀i. 19 Kũ à gɛ̀ɛ arɛ fíti, à Zebedi nɛ́ Yamisi è kũ a dakũna Yuhanao. Ò kú gó'itɛ gũn, òtɛni ń biriginↄ kɛkɛ. 20 À ń sísi gↄ̃̀nↄ, akũ ò ń de Zebedi kũ zamalingakɛrinↄ tò gó gũn gwe ò bò ò tɛ̀i.

Yesu tãnade werekↄ̃ana Kapɛnamu

(Luk 4:31-37)

21 Ò gɛ̀ɛ Kapɛnamu. Kũ kámmabogↄrↄ kà, Yesu gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn, àtɛn yã dańnɛ. 22 A yãdannɛnaa bò ń sarɛ, zaakũ àdi dańnɛ kũ ikooomɛ, adi kɛ lán ludayãdannɛrinↄ pↄ́ bànlo.

23 Gↄrↄ birea gↄ̃gbɛ̃ tãnade ke kú aduakɛkpɛn gwe. À wiki lɛ̀ à pì: 24 Bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄ̃ii, Yesu Nazɛra? N su ǹ ó kakatɛn yá? Má dↄ̃ gbɛ̃ kũ ń de a ũ, mↄkↄ̃mmɛ Luda gbɛ̃ kũ à kú adona ũ. 25 Akũ Yesu gì tãna pìinɛ à pì: Ǹ yĩtɛ! Ǹ go gbɛ̃ pìia. 26 Akũ tãna pì a yĩ̀gãyĩgã à wiki gbãna lɛ̀, akũ à gòa. 27 Bídi gbɛ̃nↄ kũ̀ ń pínki, òtɛn kↄ̃ lala: Bↄ́ taka buri yãn díi? Yãdannɛna dufun yá? Àdi yã dańnɛ kũ ikooo fá! Bee kũ tãnanↄ, tó à yã dìtɛńnɛ, òdi a yã mamɛ. 28 Akũ kãnto a tↄ́ dà Galili bùsula pínki.

Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana dasi

(Mat 8:14-17, Luk 4:38-41)

29 Kũ Yesu bò aduakɛkpɛn, akũ à tà Simↄ kũ Anduruo bɛa gↄ̃̀nↄ kũ Yamisio kũ Yuhanao. 30 Simↄ nanↄ da wútɛna, mɛ̀wãna a kũ̀, akũ ò a yã ò Yesunɛ gↄ̃̀nↄ. 31 À gɛ̀ɛ a kĩnaa à a kũ̀ a ↄa à a fùtɛ. Akũ a sikonnaa pìi wèrea ari à pↄ́ble kɛ̀ńnɛ.

32 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n, ò sùnɛ kũ gyãrenↄ kũ tãnadenↄ ń pínki. 33 Wɛ̃tɛdenↄ kàkara a kpɛ́ kpɛ́lɛlɛa ń pínki. 34 À gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kↄ̃a dasi kũ gyã buri sĩnda pínkio, à tãnanↄ gò gbɛ̃nↄa dasidasi. Àdi tãnanↄ gba zɛ́ ò yã oro, zaakũ ò dↄ̃ gbɛ̃ kũ à de a ũ.

Yesu waazikɛna zaa Galili

(Luk 4:42-44)

35 Kↄnkↄkↄnkↄ Yesu fùtɛ à bò à gɛ̀ɛ sɛ̃̀n gusarɛ, àtɛn adua kɛ gwe. 36 Akũ Simↄ kũ a gbɛ̃nↄ pɛ̀tɛi. 37 Kũ ò bòa, ò pìnɛ: Gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni n gbɛka. 38 Akũ à pìńnɛ: Ò gɛ́ gu pãndea lakutu kũ à kú ó sarɛnↄ gũn, mani waazi kɛ gwe dↄ, zaakũ abire yãin ma su. 39 Lɛmɛ àdigↄ̃ kure Galili bùsu gu sĩnda pínkia lɛ, àdigↄ̃ waazi kɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn àdigↄ̃ tãnanↄ gogoḿma.

Kusude werekↄ̃anaa

(Mat 8:1-4, Luk 5:12-16)

40 Akũ kusude ke sù a kĩnaa à kùtɛ à wɛ́ kɛ̀a à pì: Tó ń yei, ĩni fↄ̃ ǹ ma werekↄ̃a swáswa. 41 À kɛ̀ Yesunɛ wɛ̃nda, akũ à ↄ bò à kɛ̀a à pì: Má yei, ǹ gↄ̃ swáswa. 42 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a kusu làka à gↄ̃̀ swáswa. 43 Akũ Yesu a gbàrɛ gↄ̃̀nↄ à gìnɛ à pì: 44 Ǹsun o gbɛ̃ke maro. Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ sa'oriinɛ, ǹ sa'opↄ kũ Musa dìtɛ kpá n werekↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ. 45 Kũ à bò, à gɛ̀ɛ àtɛn yã pì o'ońnɛ. Yã pìi dàgula, akũ Yesu dì fↄ̃ à gɛ̃ wɛ̃tɛn gupuraa doro. Àdigↄ̃ kú sɛ̃̀n gusarɛmɛ, akũ òdigↄ̃ bo gu sĩnda pínkia ògↄ̃ su a kĩnaa.

2

Gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkuna werekↄ̃anaa

(Mat 9:1-8, Luk 5:17-26)

1 Gↄrↄ pla gbɛra Yesu ɛ̀ra à tà Kapɛnamu. Kũ ò mà à kú bɛ, 2 akũ ò kàkarai dasidasi, gɛ̃ki kun doro bee kpɛ́lɛlɛa, àtɛn Luda yã ońnɛ. 3 Akũ ò sùnɛ kũ gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaao, gbɛ̃nↄn siikↄ̃ mɛ́ ò a sɛna. 4 Kũ odi le ò nà kãao Yesuiro pari yãi, akũ ò dìdi kãao kpɛ́ musu, ò kpɛ́ fↄ̃̀ gu kũ Yesu kunwa. Kũ ò fↄ̃̀, akũ ò gyãre pìi kìpa kũ a wútɛbↄↄo. 5 Kũ Yesu è ò a náani vĩ, à pì gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaa pìinɛ: Ma gbɛ̃, n durunnanↄ kɛ̃̀mma. 6 Ludayãdannɛri kenↄ vutɛna gwe òtɛn o ń nɛ̀sɛɛ gũn: 7 Bↄ́yãi gbɛ̃ dí tɛn o lɛɛ? Àtɛn dↄkɛ kũ Ludaomɛ! Dí mɛ́ ani fↄ̃ à durunnanↄ kɛ̃ḿma, tó adi kɛ Luda ado baasiroo? 8 Gwe gↄ̃̀nↄ Yesu dↄ̃̀ a nɛ̀sɛɛ gũn laasun kũ òtɛn lɛ́, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn laasun bire taka lɛ́ á nɛ̀sɛɛ gũnn? 9 Tó ma pì gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaa pìinɛ a durunnanↄ kɛ̃̀a, ke tó ma pì à futɛ à a wútɛbↄ sɛ́ à táa o, a kpate mɛ́ à aragaa? 10 Ma ò lɛ de àgↄ̃ dↄ̃ kũ Bisãsiri Nɛ́ durunnanↄ kɛ̃mmana iko vĩ zĩtɛ lamɛ. Akũ à ò gbɛ̃ kↄ̃̀nↄkunaa pìinɛ à pì: 11 Ma ònnɛ ǹ futɛ ǹ n wútɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ. 12 Akũ à fùtɛ gↄ̃̀nↄ à a wútɛbↄↄ pìi sɛ̀ à bòo gbɛ̃nↄ wára ń pínki. Yã pìi bò ń sarɛ, akũ ò Luda tↄ́ bò ò pì: Ódi yã dí taka e yãro.

Yesu Levi sisinaa

(Mat 9:9-17, Luk 5:27-39)

13 Yesu ɛ̀ra à bò à gɛ̀ɛ sɛ̀bɛ lɛ́a. Òtɛn su a kĩnaa dasidasi, akũ àtɛn yã dańnɛ. 14 Gↄrↄ kũ àtɛn gɛ̃tɛ, akũ à Alafeu nɛ́ Levi è vutɛna a bɛ'ↄgↄsikin. À pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. Akũ à fùtɛ à tɛ̀i.

15 Zĩkea kũ Yesu tɛn pↄ́ ble Levi pì bɛa, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄ tɛn pↄ́ ble kãao dasi kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ. Zaakũ gbɛ̃ bire takanↄn tɛ́i dasi. 16 Farisi kũ òdi Luda yã dańnɛnↄn kú gwe. Kũ ò è Yesu tɛn pↄ́ ble lɛɛlɛ kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄ, akũ ò a ìbanↄ là ò pì: Bↄ́yãin àtɛn pↄ́ ble lɛɛlɛ kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄoo? 17 Kũ Yesu yã pìi mà, à pìńnɛ: Gbɛ̃ kũ à aafia vĩ bàka kú kũ likita yãoro, sé gyãre. Mádi su gbɛ̃ mananↄ sísiro, sé kifirinↄ.

Lɛ́yĩnaa

(Mat 9:14-17, Luk 5:33-39)

18 Yahaya Da'itɛkɛri ìbanↄ kũ Farisinↄ tɛn lɛ́ yĩ, akũ ò sù ò Yesu là ò pì: Yahaya ìbanↄ kũ Farisi ìbanↄ dì lɛ́ yĩ, akũ n ìbanↄ dì yĩ sero bi? 19 Akũ Yesu pìńnɛ: Nↄsɛri gbɛ̃nↄ ni lɛ́ yĩ gↄrↄ kũ à kú kũńwo nↄsɛ gũn yá? Oi! Gↄrↄ kũ nↄsɛri kú kũńwo, oni lɛ́ yĩro. 20 A gↄrↄ ni su kũ oni nↄsɛri bo ń tɛ́. Gↄrↄ birean oni lɛ́ yĩ sà. 21 Òdi pↄ́lɛ dufu nambata di uta zĩlaro. Tó ò kɛ̀ lɛ, a dufu ni sↄ̃kũn oni kɛ̃kↄ̃a, uta zĩ fↄ̃na ni kara. 22 Òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru zĩ gũnlo. Tó ò kɛ̀ lɛ, wɛ̃ pì ni tùru pũtã, wɛ̃ kũ tùruuo ni yaka ń pínki. Oi, òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru dufu gũmmɛ.

Kámmabogↄrↄ yã

(Mat 12:1-21, Luk 6:1-11)

23 Kámmabogↄrↄ zĩ kea Yesu tɛn pã buranↄla. Lákũ àtɛn gɛ́ nà a ìbanↄ pↄ́blewɛ wòro òtɛn só. 24 Akũ Farisinↄ pìnɛ: Ǹ gwa! Bↄ́yãin òtɛn yã kũ òdi kɛ kámmabogↄrↄ zĩro kɛɛ? 25 Akũ Yesu wèḿma à pì: Àdi a kyó kɛ ziki a è lákũ Dauda kɛ̀ gↄrↄ kũ àpii kũ a gbɛ̃nↄ tɛn takasi kɛ, kũ nà tɛni ń dɛroo? 26 Sa'oriki Abiata gↄrↄa à gɛ̃̀ Luda ↄnn, à burodi kũ ò kàtɛ Ludanɛɛ sò, kũ gbɛ̃ke a sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ, akũ à kpà a gbɛ̃nↄa. 27 Yesu ɛ̀ra à pìńnɛ dↄ: Luda kámmabogↄrↄ dìtɛ bisãsiri aafia yãimɛ. Adi kɛ kámmabogↄrↄn à bisãsiri kɛ̀iro. 28 Abire yãi Bisãsiri Nɛ́ iko vĩ kámmabogↄrↄa se.

3

1 Yesu ɛ̀ra à gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn. Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe a ↄ do íbana. 2 Gbɛ̃kenↄ tɛn Yesu tàasi ká, tó ani a werekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ, de ò yã le ò dia. 3 Akũ Yesu pì gbɛ̃ kũ a ↄ íbanaa pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ zɛ zàa gũn. 4 Akũ à ń lá à pì: Kámmabogↄrↄ zĩ à zɛ́ vĩ ò a mana kɛn yá, ke a vãni? Ò gbɛ̃ mì sín yá, ke ò dɛmɛ? Akũ odi yãke oro. 5 Yesu ń gwá pↄfɛ̃o à lìkai, zaakũ a pↄ yàka ń sãgbãna yãi. Akũ à pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ n ↄ pìi poro. Kũ à pòro, akũ a ↄ pìi kɛ̀ a gbɛ̀n. 6 Akũ Farisinↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ ò yã gↄ̃gↄ̃ kũ kína Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ gↄ̃̀nↄ, deran oni kɛ nà ò Yesu dɛ.

Dasi kↄ̃kakarana sɛ̀bɛ lɛ́a

7 Yesu kũ a ìbanↄ ń zĩda gàńnɛ gwe ò gɛ̀ɛ sɛ̀bɛ lɛ́a. Akũ pari bò Galili ò tɛ̀i. 8 Gbɛ̃kenↄ bò Yudea dↄ kũ Yurusalɛmuo kũ Ɛdↄmu bùsuuo kũ Yoda barao kũ Tayao kũ Sidↄ̃o ò sù a kĩnaa dasidasi, kũ ò yã kũ àtɛn kɛnↄ baaruu mà yãi. 9 Pari yãi Yesu ò a ìbanↄnɛ ò gó'itɛ soru kɛarɛ, de òsun nakaraawaro yãi. 10 Zaakũ Yesu gbɛ̃nↄ wèrekↄ̃a dasi yãi, akũ gyãrenↄ tɛn nakaraa dasi de ò le ò ↄ naa. 11 Tãnadenↄ sↄ̃, tó ò a wɛ́ è, òdi su ò wútɛ a arɛmɛ, òdi wiki lɛ́ ò pi: Mↄkↄ̃mmɛ Luda Nɛ́ ũ. 12 Akũ Yesu dì gíńnɛ ò o gbɛ̃ kũ á de a ũ.

Yesu zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ ditɛnaa

(Mat 10:1-4, Luk 6:12-16)

13 Kũ Yesu dìdi kpia, à gbɛ̃ kũ à yeinↄ sìsiai, akũ ò sù a kĩnaa. 14 Akũ à gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ dìtɛ ògↄ̃ kú kãao, de àgↄ̃ ń zĩ waazi kɛ, 15 ògↄ̃ iko vĩ ò tãnanↄ goḿma. À tↄ́ kpàńnɛ zĩ̀rinↄ. 16 Ń tↄ́n dí: Simↄ kũ à tↄ́ kpànɛ Pita. 17 Zebedi nɛ́ Yamisi kũ a dakũna Yuhanao. À tↄ́ kpàńnɛ Bↄanɛgɛ. Tↄ́ bire pì surapatammarinↄ. 18 Abire gbɛra Anduru, Filipi, Batↄlↄmiu, Matiu, Tomasi, Alafeu nɛ́ Yamisi, Tadeu, Simↄ Kokaride 19 kũ Yudasi Isikariↄti kũ à bò a kpɛo.

Tãnagona gbɛ̃nↄa

(Mat 12:22-32, Luk 11:14-23)

20 Kũ Yesu tà bɛ, akũ gbɛ̃nↄ ɛ̀ra ò kàkara dↄ dasi, akũ Yesu kũ a ìbanↄ dí zɛ́ le ò pↄ́ blè sero. 21 Kũ a bedenↄ yã pìi mà, ò dà zɛ́n ò a gbɛsɛ, zaakũ òtɛn pi ĩa kàamɛ.

22 Ludayãdannɛri kũ ò bò Yurusalɛmu ò sùnↄ pì: À Bɛlɛzɛbubu vĩ, tãnanↄ kína pì gbãnan àdi tãna gooḿma. 23 Akũ Yesu ń sísiai à yãlɛkↄ̃ana òńnɛ à pì: Setan ni fↄ̃ à a zĩda goḿma yá? 24 Tó kpata gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o, kpata pì ni gì kɛ yá? 25 Tó bɛ kɛ̃̀kↄ̃a lɛu pla, akũ ibɛrɛ kú ń dagura, bɛ pì ni gì kɛ yá? 26 Tó Setan ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ a zĩda gbɛ̃nↄ ò kɛ̃̀kↄ̃a, ani gì kɛro, ani mì dɛmɛ. 27 Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à gɛ̃ gↄ̃sa gbãna kpɛ́n à a pↄ́nↄ sɛ́tɛro, séto à a yĩ̀ gĩa, gbasa à a kpɛ́ wara.

28 Yãpuran matɛn oárɛ, Luda ni gbɛ̃nↄ durunnanↄ kɛ̃ḿma kũ a tↄ́ vãni kũ òdi sísinↄ pínki, 29 ama tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ vãni sìsi, ani kɛ̃aro, zaakũ ade durunna kũ àdi sí kɛ̃ḿmaro kɛ̀mɛ. 30 Yesu ò lɛ kũ ò pì à tãna vĩ yãimɛ.

Yesu danɛnↄ

(Mat 12:46-50, Luk 8:19-21)

31 Kũ a da kũ a dakũnanↄ kà, ò zɛ̀ bàai, akũ ò gbɛ̃ zĩ̀ ò a sísi. 32 Gbɛ̃nↄn vutɛna ò likai dasi, akũ ò pìnɛ: Ǹ gwa! N da kũ n dakũnanↄ zɛ bàai òtɛni n gbɛka. 33 Akũ à wèḿma à pì: Dín ma da kũ ma dakũnanↄ ũu? 34 Akũ à gbɛ̃ kũ ò vutɛnaainↄ gwà à pì: Ma da kũ ma dakũnanↄn dí. 35 Gbɛ̃ kũ àdi Luda pↄyenyĩna kɛmɛ ma dakũna kũ ma dãreo kũ ma dao ũ.

4

Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛfãriio

(Mat 13:1-23, Luk 8:4-15)

1 Yesu ɛ̀ra àtɛn yã dańnɛ sɛ̀bɛɛ sarɛ. Ò kàkarai dasidasi, akũ à gɛ̃̀ à vùtɛ gó'itɛn íla, gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ katɛna sĩ̀sĩ bara sɛ̀bɛ lɛ́a ń pínki. 2 À yã dàńnɛ kũ yãlɛkↄ̃ananↄ dasi. Lákũ àtɛn dańnɛ nà à pì: 3 À sã kpá! Búbari ke mɛ́ à kun à bò à gɛ̀ɛ pↄ́wɛ fã. 4 Lákũ àtɛn fã nà, akũ a kenↄ lɛ̀tɛ zɛ́ gũn, bãnↄ sù ò blè. 5 A kenↄ lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu, gu kũ à bùsu vĩ dasiro, akũ ò bùtɛ gↄ̃̀nↄ, kũ bùsuu gègete gwero yãi. 6 Kũ ifãntɛ̃ fùtɛ, akũ ò tɛ́ kũ̀ ò gàga, kũ ò zĩni vĩro yãi. 7 A kenↄ lɛ̀tɛ lɛ̀nↄ gũn, akũ lɛ̀ɛ fùtɛ à nàkaraḿma odi nɛ́ iro. 8 A kenↄ sↄ̃ ò lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn. Ò bùtɛ ò fùtɛ ò nɛ́ ì, a kenↄ karanaa kɛ̀ baraakurikuri, kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, kenↄ basↄsↄↄro. 9 Akũ Yesu pì: Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.

10 Kũ Yesu gòńnɛ gwe à kú ado, akũ a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ kũ gbɛ̃ kũ ò kúinↄ sù ò yã pìnↄ mìi gbɛ̀kaa. 11 Akũ à pìńnɛ: Luda kpata kũ à bò a kĩnaa asiri kpàáwa àgↄ̃ dↄ̃, ama madì yã sĩnda pínki o gbɛ̃ kparanↄnɛ kũ yãlɛkↄ̃ananↄmɛ,

12 de ògↄ̃ gwagwa pↄ́ke'enaa sari,

ògↄ̃ sã kpákpa a dↄ̀rↄ dↄ̃naa sari,

de òsun arɛ dↄ Ludaa,

à ń durunnanↄ kɛ̃ḿmaro yãi.

13 Akũ Yesu ń lá à pì: Á yã pì dↄ̃roo? Deran áni yãlɛkↄ̃ana ke dↄ̃ↄ? 14 À ma! Búbari pìi Luda yãn àtɛn fã. 15 Gbɛ̃kenↄ de lán zɛ́ gũn pↄ́wɛ bà, gu kũ ò Luda yã fã̀n. Tó ò mà, akũ Setan dì su à Luda yã kũ ò fã̀ ń tɛ́ pì síḿma gↄ̃̀nↄ. 16 Gbɛ̃kenↄ de lán pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu bà. Tó ò Luda yã mà, òdi sí gↄ̃̀nↄ kũ pↄnnao. 17 Zaakũ ò zĩni vĩro, òdi kɛ gↄrↄ plaro. Tó yã̀'ũmmana ń lé ke tó ò wɛ́ tã̀ḿma yã pì yãi, òdi fumɛ gↄ̃̀nↄ. 18 Gbɛ̃kenↄ de lán pↄ́wɛ kũ à lɛ̀tɛ lɛ̀nↄ gũn bà. Ò Luda yã mà, 19 ama andunia yã damukɛna kũ yena aruzɛkɛiio kũ pↄ́ kparanↄ nidɛnao dì nakaraḿma, akũ yã pìi dì gↄ̃ àree sari. 20 Gbɛ̃kenↄ de lán pↄ́wɛ kũ ò lɛ̀tɛ zĩtɛ manaanↄ bà. Òdi Luda yã ma ò sí, akũ òdi kɛ karana pↄ́ ũ, ń kenↄ baraakurikuri, kenↄ baaakↄ̃kↄ̃, kenↄ basↄsↄↄro.

Yãlɛkↄ̃ana kũ fitilao

(Luk 8:16-18)

21 Yesu pìńnɛ: Òdi fitila na ò gbaka kútɛa ke ò ditɛ gádo gbáru yá? fitiladibↄↄ musun òdi dinloo? 22 Asiri ke kun kũ oni gí boaairo. Pↄ́ke kun utɛna kũ ani bo gupuraaro. 23 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.

24 À pìńnɛ dↄ: À laakari kɛ yã kũ átɛn maa. Zaka kũ adì yↄ̃̀ońnɛn Luda ni yↄ̃oárɛ ani ɛra à karaárɛ dↄ. 25 Gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩ Luda ni karanɛ. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ke vĩro sↄ̃, bee a fítinna kũ à vĩ Luda ni sía.

Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛbutɛnaao

26 À pì dↄ: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa de lán pↄ́wɛ kũ gbɛ̃ fã̀ bura bà. 27 Gwãani kũ fãnantɛ̃o bee tó àtɛn i o ke à bɛ̃nɛ, pↄ́wɛ pìi dì butɛ à zↄ̃kↄ̃ kũ, gbɛ̃ pìi dìgↄ̃ dↄ̃ lákũ àdi kɛ nàro. 28 Zĩtɛ mɛ́ àdi pↄ́blewɛ i a zĩda. Àdi kà pá gĩa gbasa à nↄ̀ sí, a gbɛran àdi pia. 29 Tó à mà, akũ òdi kɛ̃ kũ kòmao, zaakũ a kɛ̃gↄrↄ mɛ́ à kà.

Yãlɛkↄ̃ana kũ musadi wɛ́o

(Mat 13:31-32, 34, Luk 13:18-19)

30 À pì dↄ: Bↄ́n kpata kũ à bò Luda kĩnaa bòkↄ̃aoo? Bↄ́n óni le ò lɛkↄ̃aoo? 31 À de lán musadi wɛ́ bà, kũ a wɛ́ kete de pↄ́wɛ kũ òdi tↄ̃nↄla pínki, 32 ama tó ò tↄ̃̀, àdi butɛ à zↄ̃kↄ̃ kũ de dò pↄ́nↄla pínki. Àdi ↄnɛ gègetenↄ kɛ ari bãnↄ dì su ò didi a lá uran.

33 Yesu Luda yã òńnɛ dasi kũ yãlɛkↄ̃ana bire takanↄ ń mana lɛ́n. 34 Adi yãke ońnɛ yãlɛkↄ̃anaa sariro. Tó à kú kũ a ìbanↄ ńtɛ̃nɛ, akũ àdi yã sĩnda pínki bↄkↄtɛńnɛ.

Yesu zàga'ĩa zɛnaa

(Mat 8:23-27, Luk 8:22-25)

35 Kũ ↄkↄsi tɛn kɛ, à pì a ìbanↄnɛ: Ò bikũ bara. 36 Lákũ Yesu kú gó gũn nà, akũ ò gɛ̃̀ kãao lɛɛlɛ ò dà zɛ́n lɛ ò pari tò gwe. Gó pãndenↄ gɛ̀ɛ kũńwo. 37 Akũ zàga'ĩa gbãna fùtɛ. Í tɛn gó yĩpayĩpa àtɛn ká a gũn ari à ye à pa. 38 Yesu kú gó kpɛ kpa, àtɛn i o a mì di mìbↄkↄↄa. Akũ a ìbanↄ a vù ò pìnɛ: Dannɛri! Kũ ótɛn kákatɛ, ńdi bídi kɛroo? 39 Akũ à fùtɛ à pàta ĩaa à pì ínɛ: Ǹ yĩtɛ! Ǹ zɛ tɛɛnɛ! Akũ ĩa kpàtɛ, gu yĩ̀ kítikiti. 40 Akũ à ń lá à pì: À kɛ̀ dera á sika vĩ lɛɛ? Ase á ma náani vĩro ari tera yá? 41 Akũ ò gↄ̃̀ bídi gũn òtɛn kↄ̃ lala ò pì: Dín gbɛ̃ dí ũ sɛ́ɛ? Bee ĩa kũ ío dì a yã mamɛ.

5

Tãnanↄ gbarɛna alɛdɛnↄa

(Mat 8:28-34, Luk 8:26-39)

1 Ò kà Gadara bùsun sɛ̀bɛɛ bara. 2 Kũ Yesu bò gó gũn gↄ̃̀nↄ, tãnade ke bò gɛ̀vĩkia à sù à dàalɛ. 3 Àdigↄ̃ kú gbɛ̀wɛɛ kũ à de mira ũnↄ gũn. Bee mↄ̀kakↄ̃anaa dì fↄ̃ à a yĩ̀ doro. 4 Zaakũ òdi a yĩ kũ mↄ̀kakↄ̃anaaomɛ òdi a da lín baala'i, ama àdi mↄ̀ↄ pìnↄ kɛ̃kɛ̃ àdi lí pìnↄ gborogboro. Gbɛ̃ke dì a gbãna fↄ̃ro. 5 Gwãani kũ fãnantɛ̃o pínki àdigↄ̃ kure gɛ̀vĩkin kũ sĩ̀sĩgɛrɛnↄo, àdigↄ̃ wiki lɛ́ àdigↄ̃ a zĩda líli kũ gbɛ̀ɛo.

6 Kũ à Yesu è zãa, akũ à bàa lɛ̀ à sù à kùtɛ a arɛ. 7-8 Kũ Yesu pì tãna pì goa, akũ à wiki gbãna lɛ̀ à pì: Yesu, Luda Musude Nɛ́, bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩi? Ma nannɛ Ludai, ǹsun wɛ́ tãmaro. 9 Akũ Yesu a là à pì: N tↄ́n deraa? Akũ à wèa à pì: Ma tↄ́n Dasi, zaakũ ó dasi. 10 Akũ ò kútɛ kɛ̀ Yesunɛ manamana ò pì àsun pɛ́ḿma bùsuu pìi gũnlo.

11 Alɛdɛ kpàsa zↄ̃kↄ̃ kú gwe, òtɛn pↄ́ ble sĩ̀sĩgɛrɛɛi. 12 Akũ tãna pìnↄ wɛ́ kɛ̀ Yesua ò pì: Ǹ ó gbarɛ alɛdɛnↄ tɛ́ ò diḿma. 13 Yesu ń gbá zɛ́, akũ tãna pìnↄ gòa ò dì alɛdɛɛ pìnↄa. Akũ alɛdɛ kpàsa kũ à kà wàa kuri taka pìnↄ bò kũ bàao ò sòro sĩ̀sĩgɛrɛɛi ò sì sɛ̀bɛn, akũ ò gàga gwe. 14 Akũ alɛdɛdãrinↄ bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ yã pì bàbańnɛ wɛ̃tɛ gũn kũ buranↄ. Akũ gbɛ̃nↄ bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ yã kũ à kɛ̀ɛ pì gwa. 15 Kũ ò sù Yesu kĩnaa, ò gↄ̃gbɛ̃ kũ tãna kú a gũn dasi yã pìi è vutɛna gwe, à uta dana à bã̀nn pìi wèrea, akũ vĩna ń kũ. 16 Gbɛ̃ kũ ò yã pìi è kũ wɛ́onↄ yã kũ à tãnade pì lèe òńnɛ kũ alɛdɛnↄ yão. 17 Akũ ò kútɛ kɛ̀ Yesunɛ kũ à bońnɛ ń bùsun.

18 Kũ Yesu tɛn gɛ̃ gó'itɛn, gↄ̃gbɛ̃ kũ à tãnanↄ vĩ yã pì wɛ́ kɛ̀a de à le à tá kãao. 19 Yesu dí wero à pìnɛ: Ǹ tá n bɛa n gbɛ̃nↄ kĩnaa, ǹ yã kũ Dikiri kɛ̀nnɛ ońnɛ pínki, dera à n wɛ̃nda bò nà. 20 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi tà, àtɛn yã kũ Yesu kɛ̀nɛ kpàkpa kɛ Wɛ̃tɛmɛnkuri bùsun, akũ yã pìi bò gbɛ̃ sĩnda pínki sarɛ.

Yairu nɛ́ vuna kũ nↄgbɛ̃ kũ à ↄ nà Yesu utaaao

(Mat 9:18-26, Luk 8:40-56)

21 Yesu ɛ̀ra à bikũ̀ sɛ̀bɛɛ bara kũ góo, akũ pari kàkarai sɛ̀bɛ lɛ́a. 22 Aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ òdi pinɛ Yairu sù gwe. Kũ à Yesu è, à wùtɛ a kùaa a gbá sarɛ, 23 akũ à kútɛ kɛ̀nɛ manamana à pì: Ma nɛ́nↄgbɛ̃ kú ga lɛ́i. Ǹ mↄ́ ǹ ↄ naa de à gbãna kũ àgↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio. 24 Akũ Yesu dà zɛ́n kãao. Pari tɛ́i òtɛn nakaraa.

25 Nↄgbɛ̃ ke kú gwe aru dì bↄtɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. 26 Ɛzɛdenↄ a kɛ̀ takaside ũ manamana, à a ↄgↄ dɛ̀ pínki. Adi aafia lero, àdi kɛkɛ àgↄ̃ karamɛ. 27 Kũ à Yesu baaruu mà, akũ à nà Yesui pari gũn kpɛ kpa. Akũ à ↄ nà a utaa, 28 zaakũ à pì: Bee tó ma ↄ nà a utaa dé, mani werekↄ̃a. 29 Akũ a arubↄtɛnaa pìi zɛ̀ gↄ̃̀nↄ. À dↄ̃̀ a mɛ̀ɛ gũn a werekↄ̃a kũ a gyã pìio. 30 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ Yesu dↄ̃̀ a mɛ̀ɛ gũn gbãna ke bò a gũn, akũ à lìtɛ pari gũn à pì: Dí mɛ́ à ↄ nà ma utaaa? 31 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: N è lákũ gbɛ̃nↄ tɛn nakaramma nà, akũ n pì dí mɛ́ à ↄ nàmma yá? 32 Akũ Yesu gbɛ̃nↄ gwà à lìkai de à gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ e. 33 Vĩna nↄgbɛ̃ pìi kũ̀ àtɛn lukaluka, zaakũ à dↄ̃ yã kũ à a lè a mɛ̀ɛ gũn, akũ à sù à wùtɛ a kùaa a gbá sarɛ à a yãpura ònɛ pínki. 34 Akũ Yesu pìnɛ: Nↄgbɛ̃, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Ǹ tá bɛ aafia, n gyã pìi kɛ̃̀mman gwe.

35 Kũ Yesu kpɛ́ àtɛn yã o, ò bò aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa ò sù ò ònɛ: N nɛ́ pìi kɛ̀ sari, ǹsun wari dↄ dannɛriia doro. 36 Yesu dí sã kpá ń yãiro, ben à pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìinɛ: Ǹsun tó swɛ̃̀ kɛ̃nguro, ǹ ma náani kɛ dé. 37 Adi we gbɛ̃ke gɛ́ zɛarɛro, sé Pita kũ Yamisio kũ Yamisi dakũna Yuhanao. 38 Kũ ò kà gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa, Yesu è òtɛn ↄ́ↄ dↄ òtɛn wiki gbãna lɛ́ òtɛn ń zĩda kɛ̃kɛ̃ manamana. 39 Kũ à gɛ̃̀ kpɛ́n, à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛni á zĩda kɛ̃kɛ̃ átɛn ↄ́ↄ dↄↄ? Nɛ́ pì dí garo, àtɛn i omɛ. 40 Kũ òtɛni a lalandi kɛ, akũ à pɛ̀ḿma ò bↄ̀tɛ bàai ń pínki. Sé nɛ́ pì de kũ a dao kũ a ìba kũ ò kú kãaonↄ, mↄ́kↄ̃nↄmɛ à ń sɛ́ à gɛ̃̀ kũńwo gu kũ nɛ́ pì kunwa. 41 Akũ à nɛ́ pì ↄ kũ̀ à pìnɛ: Talita kum! Yã pìi pì, nɛ́nↄkpare, ǹ futɛ. 42 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ nɛ́ pìi fùtɛ à táa ò. Nɛ́ pì sↄ̃ à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. Yã pìi bò ń sarɛ manamana. 43 Akũ Yesu gìńnɛ sãnsãn òsun o gbɛ̃ke maro. Akũ à pì ò pↄ́ble kpáa à ble.

6

Nazɛradenↄ gina Yesui

(Mat 13:53-58, Luk 4:16-30)

1 Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ a bɛ wɛ̃tɛn, a ìbanↄn tɛ́i. 2 Kũ kámmabogↄrↄ kà, akũ àtɛn yã dańnɛ aduakɛkpɛn. Akũ pari kũ ò a yã mànↄ bídi kɛ̀ ò pì: Mákpan gↄ̃gbɛ̃ pì yã dínↄ lènn? Ɔ̃ndↄ̃ kpaten ò kpàa, akũ àtɛn daboyã dí takanↄ kɛɛ? 3 Àkũmɛ lí'ari ũroo? Mariama nɛ́nloo? Yamisi kũ Yusufuo kũ Yudao kũ Simↄnↄ vĩ̀nin gweroo? A dãrenↄ mɛ́ ò kú kũoo laroo? Akũ ò gìi. 4 Akũ Yesu pìńnɛ: Annabii dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛɛ sariro, sé a bɛ wɛ̃tɛn kũ a danɛnↄ kĩnaao kũ a ↄnnwo baasiro. 5 Yesu dí fↄ̃ à daboyã ke kɛ̀ gwero, sé gyãre kũ à ↄ nàḿma à ń wérekↄ̃a kenↄ baasiro. 6 Kũ odi a náani kɛro, ń yã bò a sarɛ manamana.

Yesu zĩ̀rinↄ zĩnaa

(Mat 10:5-15, Luk 9:1-6)

Akũ à gɛ̀ɛ lakutu kũ lakutuo, àtɛn yã dańnɛ. 7 Akũ à a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sìsiai, akũ à ń zĩ gbɛ̃nↄn plapla, à ń gbá iko ò tãnanↄ goḿma. 8 À pìńnɛ: Àsun pↄ́ke sɛ́ à gɛ́oro, zàna ke bↄ̀kↄlokona ke ↄgↄ, sé gòo. 9 À kyate kpá, ama àsun uta da mɛ̀n plaro. 10 Bɛ kũ a kipan, àgↄ̃ kú gwe ari à gɛ́ boo wɛ̃tɛ pìi gũn. 11 Gu kũ odi gbãnakɛ kpáái ke odi sã kpá á yãiro, tó átɛn tá, à lukutɛ̃ warawara á gbánↄa ń tona kũ Ludao sèeda ũ. 12 Akũ ò dà zɛ́n ò nɛ̀sɛlitɛna waazi kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ 13 ò tãnanↄ gòḿma dasi, ò nísi màma gyãrenↄa dasi ò ń wérekↄ̃a.

Yahaya Da'itɛkɛri ganaa

(Mat 14:1-12, Luk 9:7-9)

14 Kí Hɛrↄdu yã pìnↄ mà, zaakũ Yesu tↄ́ kà gu sĩnda pínkia. Gbɛ̃kenↄ tɛn pi Yahaya Da'itɛkɛri mɛ́ à fùtɛ bona gan, abire yãin à gbãna lè àtɛn daboyãnↄ kɛ. 15 Gbɛ̃kenↄ pì Iliasumɛ, gbɛ̃kenↄ pì annabiimɛ lán annabi yãnↄ doke bà. 16 Kũ Hɛrↄdu mà à pì: Yahaya kũ ma a mìi zↄ̃̀ mɛ́ à vù bona gan.

17-18 Zaakũ Hɛrↄdu dokↄ̃nↄ pì mɛ́ à a vĩ̀ni Filipi nↄ Hɛrↄdia sìa à sɛ̀. Kũ Yahaya dìgↄ̃ onɛ a vĩ̀ni nↄ sinaa manaro, akũ Hɛrↄdu tò ò Yahaya kũ̀ ò mↄ̀ↄ kàa ò a dà kpɛ́siran. 19 Hɛrↄdia sↄ̃ à Yahaya pɛ̃tɛ̃ kũnamɛ à ye à a dɛ, ama adi zɛ́ lero, 20 zaakũ Hɛrↄdu dↄ̃̀ kũ Yahaya bi Luda gbɛ̃ súsumɛ, akũ àdi vĩna kɛnɛ àdi tó ò wari dↄaro. Tó à gɛ̀ɛ à a yã ma, laasun dì gɛ̃mmɛ. Bee kũ abireo àdigↄ̃ ye a fàaibonaai.

21 Hɛrↄdia zɛ́ è Hɛrↄdu ina gↄrↄ kↄ̃kↄ̃ zĩ. Hɛrↄdu gbãnadenↄ kũ soza gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ Galili gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ kàkara pↄ́blekia. 22 Akũ Hɛrↄdia nɛ́nↄkpare gɛ̃̀ à ũ wã̀. À kɛ̀ Hɛrↄdunɛ nna kũ a nibↄnↄ ń pínki, akũ kína pì nɛ́ pìinɛ: Pↄ́ kũ ń yei ǹ a wɛ́ kɛma, mani n gba. 23 Akũ à ɛ̀ra à pìnɛ: Ma la dànnɛ pↄ́ kũ n a wɛ́ kɛ̀ma pínki, mani n gbamɛ, bee ma kpata kpaatɛ. 24 Akũ nɛ́nↄkpare pìi bò à gɛ̀ɛ à a da là à pì: Bↄ́n mani wɛ́ kɛaa? Akũ a da pìnɛ, Yahaya Da'itɛkɛrii mìi. 25 Gwe gↄ̃̀nↄ à ɛ̀ra à sù likalika à gɛ̀ɛ à ò kínanɛ: Má yei ǹ ma gba Yahaya Da'itɛkɛrii mì dana tiree gũn la tera.

26 Akũ kína pↄ yàka manamana, ama kũ à la dà nibↄnↄ wára yãin adi fↄ̃ à gì doro. 27 Akũ kína pì a dogari ke zĩ̀ gↄ̃̀nↄ, à pìnɛ à gɛ́ à a mì zↄ̃ à mↄ́o. Akũ à gɛ̀ɛ à a mìi zↄ̃̀ kpɛ́siran 28 à dà tiree gũn à sù à kpà nɛ́ pìia, akũ à kpà a daa. 29 Kũ Yahaya ìbanↄ yã pìi mà, akũ ò sù ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò vĩ̀.

Pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa

(Mat 14:13-21, Luk 10:9-17, Yuh 6:1-15)

30 Yesu zĩ̀rii pìnↄ sù a kĩnaa, akũ ò yã kũ ò kɛ̀nↄ kũ yã kũ ò dàńnɛnↄ ònɛ pínki. 31 Òtɛn gɛ́ òtɛn su, akũ Yesu kũ a zĩ̀rinↄ dí zɛ́ le ò pↄ́ blè sero pari yãi. Akũ à pìńnɛ: À mↄ́ ò gɛ́ gusarɛ ó tɛ̃nɛ ò kámma bo fíti. 32 Akũ ò dà zɛ́n gó'itɛ gũn òtɛn gɛ́ gusarɛ ńtɛ̃nɛ. 33 Kũ gbɛ̃nↄ ń gɛnaa è, ò ń dↄ̃, akũ ò bò wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo dasi ò bàa lɛ̀ gɛ̀sɛ ò kà gwe ń ã. 34 Kũ Yesu bò gó gũn, à gbɛ̃nↄ è dasidasi, akũ ò kɛ̀nɛ wɛ̃nda, zaakũ ò de lán sã kũ ò dã̀ri vĩronↄ bàmɛ. Akũ àtɛn yã dańnɛ manamana.

35 Kũ ifãntɛ̃ bùsa, akũ a ìbanↄ nài ò pì: Gu dí bi sɛ̃̀ntɛpↄrↄtumɛ, akũsↄ̃ gu tɛn si. 36 Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ ò tá bura kũ lakutu kũ ò kú kãninↄa, ò pↄ́ wɛtɛ ò lú ò ble. 37 Akũ Yesu wèḿma à pì: À pↄ́ kpáḿma ò ble. Akũ ò pìnɛ: Ń ye ò gɛ́ burodi lú andurufu ↄgↄ wàa do ò kpáḿma ò blen yá? 38 Akũ Yesu ń lá à pì: Burodi mɛ̀n ũgban á vĩi? À gɛ́ gwa. Kũ ò kà, ò pì: Burodi kun mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ↄo mɛ̀n pla.

39 Akũ à pìńnɛ: À gbɛ̃nↄ vutɛvutɛ sɛ̃̀la bↄ̀tↄↄa gã̀agãa. 40 Akũ ò vùtɛvutɛ gã̀ kũ gã̀ao, gã̀ kenↄ gbɛ̃nↄn basↄↄro, gã̀ kenↄ gbɛ̃nↄn bupla akuri. 41 Akũ Yesu burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ↄo mɛ̀n pla pìioo sɛ̀ à wɛ́ sɛ̀ musu à arubarikaa dàn. Akũ à burodii pìi ɛ̀'ɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. Akũ à kpↄ̀ mɛ̀n pla pìnↄ kpàatɛtɛńnɛ ń pínki. 42 Ò pↄ́ blè ò kã̀ ń pínki. 43 Akũ ò burodi kpara kũ kpↄ̀ kpara kũ à gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n kuri awɛɛpla pà. 44 Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò pↄ́ blènↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro.

Yesu táa'ona sɛ̀bɛla

(Mat 14:22-36, Yuh 6:16-21)

45 Yesu gã nà a ìbanↄa gↄ̃̀nↄ ò gɛ̃ gó'itɛn, de ò donɛ arɛ gɛna Bɛtɛsaida ari àgↄ̃ pari gbarɛ. 46 Kũ à lɛ́ zàḿma, akũ à dìdi kpi musu à gɛ̀ɛ adua kɛ. 47 Kũ ↄkↄsi kɛ̀ gó'itɛ kú sɛ̀bɛɛ dagura, Yesu sↄ̃ à kú í bara ado. 48 Akũ à è gófĩna tɛn wari dↄḿma, kũ ĩa gbãna tɛn kákańyĩ yãi. Gudↄnaao à gɛ̀ɛ ń kĩnaa àtɛn táa o íla, akũ à kɛ̀ deran á ye à gɛ̃tɛḿma bà. 49 Kũ ò a è àtɛn táa o íla, òtɛn da gyãwãndemɛ, akũ ò wiki lɛ̀. 50 Zaakũ ò a è ń pínki, akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu. Akũ Yesu pìńnɛ gↄ̃̀nↄ: À á laakari kpátɛ, makũmɛ. Àsun tó vĩna á kũro. 51 Kũ à gɛ̃̀ gó gũn, akũ ĩa zɛ̀, akũ yã pìi bò ń sarɛ manamana, 52 zaakũ ń wɛ́ dí kɛ̃ burodi yãaro kũ laasun kĩ̀aḿma yãi.

Yesu gyãrenↄ werekↄ̃ana zaa Gɛnɛsarɛti

(Mat 14:34-36)

53 Kũ ò bikũ̀ bara, ò kà Gɛnɛsarɛti, akũ ò ń gó bàa dↄ̀ gwe. 54 Kũ ò bↄ̀tɛ gó gũn, ò Yesu dↄ̃̀ gↄ̃̀nↄ, 55 akũ ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ bùsuu pì lakutu pínkin, ò gyãrenↄ sɛ̀tɛ kũ wútɛbↄnↄ, gu kũ ò mà à kunwa pínki òdigↄ̃ su kũńwo a kĩnaa. 56 Gu kũ à gɛ̀ɛn pínki, lakutunↄ ke wɛ̃tɛnↄ ke buranↄ, òdigↄ̃ sunɛ kũ gyãrenↄ ari ò ń kátɛ ɛtɛnↄn, akũ òdi wɛ́ kɛa de ò ↄ na bee a uta lɛ́a. Akũ gbɛ̃ kũ ò ↄ nàanↄ wèrekↄ̃a ń pínki.

7

Futɛokarayã

(Mat 15:1-9)

1 Farisinↄ kũ ludayãdannɛri kũ ò bò Yurusalɛmu kenↄ sù Yesu kĩnaa, 2 akũ ò è a ìba kenↄ tɛn pↄ́ ble ↄpipinaa sari. 3 Zaakũ Farisinↄ kũ Yudanↄ ń pínki ń dizinↄ futɛokarayã kũnamɛ, òdi pↄ́ ble ↄpipina a zɛ́a sariro. 4 Tó ò bò ɛtɛn ò sù, òdi pↄ́ ble zú'onaa sariro. Ò futɛokarayã pãndenↄ kũna dasi. Lɛmɛ òdi tokonↄ kũ lonↄ kũ butanↄ pípi lɛ. 5 Akũ Farisinↄ kũ ludayãdannɛrii pìnↄ Yesu là ò pì: Bↄ́yãi n ìbanↄ dìgↄ̃ ó dizinↄ futɛokarayã kũnaroo? Òdi pↄ́ ble ↄpipinaa sari. 6 Yesu wèḿma à pì: Isaya annabikɛyã ò á manafikidenↄ yã musu swáswa lákũ à kɛ̃̀ Luda yãn nà à pì:

Buri bire dì bɛ̀ɛrɛ limɛnɛ kũ lɛ́omɛ,

ń swɛ̃̀ kúmaro.

7 Òdigↄ̃ donyĩ kɛmɛnɛ pãmɛ,

bisãsiri yãzɛkpatɛn òdi dańnɛ.

8 A pã kpà Luda yãdannɛnaai, akũ á bisãsiri futɛokarayã kũna. 9 Akũ à pìńnɛ dↄ: A pã Luda yãnɛ de à le àgↄ̃ á futɛokarayã kũna manan yá? 10 Musa pì, àgↄ̃ á de kũ á dao bɛ̀ɛrɛ dↄ̃. À pì dↄ, gbɛ̃ kũ à a de ke a da kpe bò, ò ade dɛ. 11 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, adì pi tó gbɛ̃ pì a de ke a danɛ, pↄ́ kũ á vĩ à ń kpe tao bi Kↄↄbãmɛ, 12 à zɛ́ vĩ à a de kũ a dao kpe tao doro. Kↄↄbãmɛ pↄ́ kũ òdi kpá Ludaa ũ. 13 Lɛmɛ adì Luda yã kɛ pã lɛ á futɛokarayã kũ adì dańnɛ yãi. Yã bire takanↄn adì kɛ dasi.

Yã kũ àdi tó ògↄ̃ gbãsĩ

(Mat 15:10-20)

14 Akũ Yesu ɛ̀ra à pari sìsiai à pì: À sã kpá à ma yã ma á pínki. 15 Pↄ́ke kun kũ àdi gɛ̃ gbɛ̃ gũn kũ àdi a gbã̀ lɛ́ro. Pↄ́ kũ àdi bo gbɛ̃ gũn mɛ́ àdi tó àgↄ̃ gbãsĩ. 16 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã pì ma. 17 Kũ à pari tò gwe à tà bɛ, akũ a ìbanↄ a là yã pìi mìii. 18 À pìńnɛ: Á laasun kpɛ́ yĩda se yá? Kũ pↄ́ke kun kũ àdi gɛ̃ gbɛ̃ gũn à tó àgↄ̃ gbãsĩro, á dↄ̃roo? 19 Pↄ́ pìi dì gɛ̃ a swɛ̃̀ɛ gũnlo, sé a gbɛrɛn, gbasa à bo mɛ̀n. Lɛn Yesu pↄ́ble sĩnda pínki kɛ̀ blena pↄ́ ũ lɛ tɛ̃̀ɛ sari. 20 Akũ à pì: Yã kũ àdi bo gbɛ̃ gũn mɛ́ àdi tó àgↄ̃ gbãsĩ. 21 Zaakũ zaa bisãsiri swɛ̃̀ɛ gũn laasun vãni dì bon: Pãpãkɛnaa, kpãni'onaa, gbɛ̃dɛnaa, zinakɛnaa, 22 wãkũu, nɛ̀sɛvãni, manafiki, wé'isariyã, sãnkara, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃naa, karambaani kũ mìsariyão. 23 Yã vãni pìnↄ dì bo swɛ̃̀ɛ gũn pínki, àkũ mɛ́ àdi tó gbɛ̃ gↄ̃ gbãsĩ.

Nↄgbɛ̃ zĩ̀tↄ Yesu náanikɛnaa

(Mat 15:21-28)

24 Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ Taya bùsun, akũ à kìpa bɛ kea. À ye ò a dↄ̃ro, ama adi le à a zĩda ùtɛro. 25 Nↄgbɛ̃ kũ a nɛ́nↄkpare tãna vĩ Yesu baaruu mà, akũ à sù à wùtɛ a arɛ gↄ̃̀nↄ. 26 Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃ Giriki gbɛ̃mɛ ò a ì Siria Fenisia bùsun. À wɛ́ kɛ̀ Yesua de à tãna goarɛ a nɛ́a. 27 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ tó ò pↄ́ble kpá nɛ́nↄa gĩa, zaakũ à mana ò nɛ́nↄ pↄ́ble sɛ́ ò zu gbɛ̃danↄnɛro. 28 Akũ nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Dikiri, bee gbɛ̃da kũ òdi wútɛńyĩnↄ dì nɛ́nↄ pↄ́ble bùru sɛ́sɛ. 29 Yesu pìnɛ: Kũ n yãwenama mana yãi, ǹ tá, n nɛ́ tãna gòa. 30 Kũ à kà bɛ, à a nɛ́ lè wútɛna pɛ̀ɛa, tãna pìi gòa.

Sãto werekↄ̃anaa

31 Akũ Yesu fùtɛ Taya bùsun à gɛ̀ɛ Sidↄ̃, akũ à bↄ̀tɛ kũ Wɛ̃tɛmɛnkuri bùsuuo ari à gɛ̀ɛ à kà Galili sɛ̀bɛɛi. 32 Akũ ò sùnɛ kũ sãto bebekariio, ò wɛ́ kɛ̀a de à ↄ naa. 33 Yesu bò pari gũn kũ sãto pìio à a ↄnɛterere pɛ̀pɛ a sãn. Kũ à lɛ́'i sù, akũ à ↄ nà sãto pì nɛ́nɛa. 34 À wɛ́ sɛ̀ musu à wesa kàkara à bò, akũ à pìnɛ: Ɛfata. Yã pìi pì ǹ wɛ̃. 35 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ gↄ̃gbɛ̃ pì sã wɛ̃̀ a nɛ́nɛ fùtɛ, akũ à yã ò swáswa. 36 Yesu pìńnɛ òsun o gbɛ̃ke maro, ama lákũ àtɛn gíńnɛ nà, lɛmɛ òtɛni a kpàkpa kɛńnɛ lɛ. 37 Yã pìi bò ń sarɛ manamana à gɛ̃̀ onala, akũ ò pì: A yã sĩnda pínki kɛnaa dìgↄ̃ manamɛ. Àdi tó bee sãtonↄ yã ma, akũ àdi tó bebekarinↄ yã o.

8

Pↄ́blekpana gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa

(Mat 15:32-39)

1 Gↄrↄ kũ̀nↄ gũn dↄ gbɛ̃nↄ kàkarai dasi. Ò pↄ́ble vĩ ò blero, akũ Yesu a ìbanↄ sìsiai à pìńnɛ: 2 Gbɛ̃ dínↄ kɛ̀mɛnɛ wɛ̃nda, zaakũ ò gĩnakɛ ò kú kũmao gↄrↄ aakↄ̃, akũ ò pↄ́ke vĩ kũ ò blero. 3 Tó ma ń gbárɛ ò tá bɛ kũ nàao, gu ni liḿma zɛ́ gũn, zaakũ ń gbɛ̃kenↄ boki zã̀. 4 Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Mákpan óni pↄ́ble len sɛ̃̀ntɛpↄrↄtu la kũ ani gbɛ̃ pìnↄ kãa? 5 Akũ Yesu ń lá à pì: Burodi mɛ̀n ũgban á vĩi? Ò pì: Mɛ̀n supplamɛ. 6 Akũ à pì pari vutɛ zĩtɛ. Akũ à burodi mɛ̀n suppla pìnↄ sɛ̀ à sáabu kɛ̀, ben à ɛ̀'ɛ à kpà a ìbanↄa ò kpaatɛtɛ parinɛ, akũ ò kpàatɛtɛńnɛ. 7 Ò kpↄ̀ fítinnanↄ vĩ fíti dↄ. Kũ à arubarikaa dàn, à pìńnɛ ò ɛra ò abirekũ kpaatɛtɛńnɛ dↄ. 8 Akũ ò blè ò kã̀, akũ ò a kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n suppla. 9 Gbɛ̃ pìnↄ kà kãni dúbu siikↄ̃. Kũ Yesu ń gbárɛ, 10 akũ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn kũ a ìbanↄ, ò gɛ̀ɛ Dalamanuta bùsun.

Farisinↄ sèedagbɛkanaa

(Mat 16:1-12)

11 Akũ Farisinↄ sù òtɛn lɛ́kpakↄ̃a kpá kãao òtɛn lí kpátɛa, òtɛn wɛtɛ à sèeda ke kɛńnɛ kũ Luda gbãnao. 12 Akũ à wesa bò à pì: Bↄ́yãi gbãragbɛ̃nↄ dì sèeda gbɛkamaa? Yãpuran matɛn oárɛ, mani sèeda ke kɛńnɛro. 13 Akũ à ń tó gwe à ɛ̀ra à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn à tà bara.

14 A ìbanↄ sã̀n ò burodi zàna sɛ́. Burodi mɛ̀n do mɛ́ à gↄ̃̀ńnɛ gó gũn. 15 Akũ Yesu lɛ́ dàḿma à pì: Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃. À laakari kɛ Farisinↄ kũ Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ lùbɛnɛɛi. 16 Akũ òtɛn pikↄ̃nɛ: Kũ ó burodi vĩro yã mɛ́ à tò à ò lɛ. 17 Yesu dↄ̃̀ḿma, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn pi kũ á burodi vĩro yãii? Ari tera á wɛ́ dí kɛ̃ à dↄ̃roo? Á laasun vĩroo? 18 Á wɛ́ vĩ à gu eoroo? Á sã vĩ à yã maoroo? Yãke dì dↄáguroo? 19 Kũ ma burodi mɛ̀n sↄↄro ɛ̀'ɛ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa, a a kpara sɛ̀tɛ tãnko mɛ̀n ũgbamɛɛ? Ò wèa ò pì: Mɛ̀n kuri awɛɛplamɛ. 20 Akũ à ɛ̀ra à ń lá à pì: Kũ ma burodi mɛ̀n suppla ɛ̀'ɛ ma kpà gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄa, a a kusu sɛ̀tɛ sù mɛ̀n ũgbaa? Ò wèa ò pì: Mɛ̀n suppla. 21 Akũ à pìńnɛ: Ari tera á dↄ̃roo?

Bɛtɛsaida vĩ̀na wɛ́wɛ̃naa

22 Kũ ò kà Bɛtɛsaida, akũ ò sùnɛ kũ vĩ̀naao ò wɛ́ kɛ̀a à ↄ naa. 23 Akũ à vĩ̀naa pìi kũ̀ a ↄa à bò kãao wɛ̃tɛ kpɛ. À lɛ́'i kà a wɛ́a à ↄ nàa, akũ à a là à pì: Ntɛni gu e yá? 24 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pì a wɛ́ sɛ̀ musu à pì: Matɛn gbɛ̃nↄ e lán línↄ bà òtɛn táa o. 25 Akũ Yesu ɛ̀ra à ↄ nà a wɛ́a dↄ. Kũ gↄ̃gbɛ̃ pì wɛ́ kɛ̀ biribiri, akũ a wɛ́ wɛ̃̀ àtɛn pↄ́ sĩnda pínki e sà swáswa. 26 Akũ Yesu a gbàrɛ à tá bɛ à pì: Ǹsun bↄtɛ lakutu gũnlo.

Pita Yesu Arumasihukɛna onaa

(Mat 16:13-23, Luk 9:18-22)

27 Kũ Yesu tɛn gɛ́ kũ a ìbanↄ Sizaria Filipi lakutunↄ gũn, akũ à a ìbanↄ là zɛ́ gũn à pì: Dín gbɛ̃nↄ dì pi má de a ũu? 28 Ò wèa ò pì: Gbɛ̃kenↄ dì pi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ, gbɛ̃kenↄ dì pi Iliasu, gbɛ̃kenↄ dì pi dↄ annabi yãnↄ dokemɛ n ũ. 29 Akũ à ń lá à pì: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín adì pi má de a ũu? Pita wèa à pì: Arumasihumɛ n ũ. 30 Akũ Yesu ń sã fĩ̀ńnɛ de òsun yã pì o gbɛ̃ke maro.

Yesu a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Mat 16:21-28, Luk 9:22-27)

31 Akũ à nà yãdannɛnaaa à pì: Séde Bisãsiri Nɛ́ wɛ́tãmma le manamana, gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ni gíi, oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ. 32 À yã pìi òńnɛ swáswa, akũ Pita gɛ̀ɛ kãao kpado, àtɛn gínɛ. 33 Kũ Yesu lìtɛ à a ìbanↄ gwà, akũ à pàta Pitaa à pì: Ǹ gomɛnɛ gwe Setan! N laasun bi Luda pↄ́nlo, bisãsiri pↄ́mɛ.

34 Abire gbɛra Yesu pari sìsiai kũ a ìbanↄ à pìńnɛ: Tó gbɛ̃ ye à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩda wɛ̃̀ndiii à a lígbãndurukpana sɛ́ à tɛ́omai. 35 Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi kũ ma baaru yão sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 36 Tó gbɛ̃ gↄ̃̀ andunia vĩ pínki, tó à kùra a wɛ̃̀ndiii, bↄ́ àreen à vĩi? 37 Bↄ́n bisãsiri ni le à a wɛ̃̀ndi lilin kɛoo? 38 Tó gbɛ̃ makũ kũ ma yãnↄ wé'i dɛ̀ gbãragbɛ̃ durunnade ludanaanikɛrisarinↄ tɛ́, Bisãsiri Nɛ́ ni ade wé'i dɛ gↄrↄ kũ ani su a De gakuri gũn kũ a malaikanↄ.

9

1 Akũ à pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃kenↄ kú la kũ oni garo ari ò kína kũ Luda kà e, àtɛn su kũ gbãnao.

Yesu linaa

(Mat 16:24-17:13, Luk 9:23-36)

2 Gↄrↄ suddo gbɛra Yesu Pita kũ Yamisio kũ Yuhanao sɛ̀ à dìdi kũńwo kpi leia ńtɛ̃nɛ. Akũ à lì ń wára, 3 a pↄ́kasanↄ tɛn tɛ́ kɛ púu táitai. Gbɛ̃ke kú andunia gũn kũ ani fↄ̃ à a pura kũ lɛro. 4 Akũ Iliasu kũ Musao bò ò sùḿma, òtɛn yã o kũ Yesuo. 5 Akũ Pita pì Yesunɛ: Dannɛri, à mana kũ ó kú la. Ò kuta dↄ mɛ̀n aakↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Iliasu pↄ́ mɛ̀n do. 6 À dↄ̃ yã kũ átɛn oro, zaakũ vĩna ń kũ manamana. 7 Ludambɛ luku kìpa à dàńla, akũ ò kòtoo mà a gũn à pì: Àkũmɛ ma Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ. À a yã ma. 8 Kãnto kũ ò gu gwàgwa, odi gbɛ̃ke e doro, sé Yesu ado.

9 Kũ òtɛn kipa kpi pìia, akũ Yesu pìńnɛ òsun yã kũ ò èe pì o gbɛ̃ke maro ari Bisãsiri Nɛ́ vuna gan. 10 Ò yã pì kũna, ama òtɛn kↄ̃ lala òtɛn pi: Vuna gan yã bire de deramɛɛ? 11 Akũ ò a là ò pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò ludayãdannɛrinↄ dì pi Iliasu mɛ́ ani su káakuu? 12 À wèḿma à pì: Iliasu ni su káaku yãpuramɛ, ani yã sĩnda pínki kɛkɛ a gbɛ̀n, ama à kɛ̀ dera ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì, Bisãsiri Nɛ́ ni wɛ́tãmma le manamana ari ò gíii? 13 Ama matɛn oárɛ Iliasu sù kↄ̀, akũ ò kɛ̀nɛ ń pↄyeinaaamɛ, lákũ ò a yã ò Luda yãn nà.

Yesu nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tãnade werekↄ̃anaa

(Mat 17:14-21, Luk 9:37-42)

14 Kũ ò sù ń gbɛ̃ kparanↄ kĩnaa, ò è pari likańyĩ, ludayãdannɛrinↄ tɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ kũńwo. 15 Kũ pari Yesu è, a yã bò ń sarɛ, akũ ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò fↄ kpàa gↄ̃̀nↄ ń pínki. 16 Akũ à a ìbanↄ là à pì: Bↄ́ lɛ́kpakↄ̃an átɛn kɛ kũńwo lɛɛ? 17 Akũ gↄ̃gbɛ̃ ke wèa zàa gũn à pì: Dannɛri, ma sunnɛ kũ ma nɛ́omɛ, tãna mɛ́ à a nɛ́nɛ nàtɛ. 18 Tó à dìdia, àdi a pãtɛ zĩtɛ, àdigↄ̃ lɛ́'ifuta bↄtɛ, àdigↄ̃ saka só, àdi gbãgbã sↄ̀rↄrↄ. Ma pì n ìbanↄnɛ ò pɛ́ tãna pìia à bo, akũ ò fùa. 19 Akũ Yesu pìńnɛ: Gbãragbɛ̃ ludanaanikɛrisarinↄ! Manigↄ̃ kú kãáo ari bↄrɛmɛɛ? Manigↄ̃ mɛna kãáo ari bↄrɛmɛɛ? À mↄ́mɛnɛ kũ nɛ́ pìio la.

20 Kũ ò sùnɛ kãao, kũ tãna pì Yesu è gↄ̃̀nↄ, akũ à nɛ́ pìi yĩ̀gãyĩgã à a pã̀tɛ zĩtɛ bèn. Akũ àtɛn gbigiri kɛ àtɛn lɛ́'ifuta bↄtɛ. 21 Yesu nɛ́ pì de là à pì: Zaa bↄrɛmɛ à kúo lɛɛ? À wèa à pì: Zaa a nɛ́ fíti zĩmɛ. 22 Àdigↄ̃ a zu tɛ́ kũ ío gũn baala'i, àdigↄ̃ ye à a dɛ. Tó ĩni fↄ̃ ǹ pↄ́ke kɛ ǹ ó wɛ̃nda gwa, ǹ kpáwái. 23 Yesu pìnɛ: N pì, tó mani fↄ̃ yá? Bee pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛ gbɛ̃ kũ à ma náani vĩnɛ. 24 Akũ nɛ́ pì de wiki lɛ̀ gↄ̃̀nↄ à pì: Má n náani vĩ. Ǹ n náani kũ àtɛn kĩama karamɛnɛ. 25 Kũ Yesu è zà tɛn nakaraḿma, à gì tãna pìinɛ à pì: Tãna sãto kpáturuku, ma ònnɛ ǹ go nɛ́ pìia. Ǹsun gɛ̃ a gũn doro. 26 Akũ tãna pì wiki lɛ̀ à a yĩ̀gã pãsĩpãsĩ, akũ à gòa. Nɛ́ pìi gↄ̃̀ wútɛna lán gɛ̀ɛ bà ari gbɛ̃ daside pì à gàmɛ. 27 Akũ Yesu a kũ̀ a ↄa à a fùtɛ à zɛ̀.

28 Kũ Yesu gɛ̃̀ ↄnn, akũ a ìbanↄ a gbɛ̀ka gusarɛ ò pì: À kɛ̀ dera ódi fↄ̃ ò pɛ́ tãna pìia à boroo? 29 Akũ à wèḿma à pì: Adi taka dì sí boro, sé kũ aduakɛnaao.

Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Mat 17:22-23, Luk 43-45)

30 Kũ ò bò gwe, akũ ò pã̀ Galilinɛ. Yesu ye ògↄ̃ a kúki dↄ̃ro, 31 zaakũ àtɛn yã da a ìbanↄnɛmɛ. À pìńnɛ: Oni Bisãsiri Nɛ́ na gbɛ̃nↄnɛ ń ↄĩ ò a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ. 32 Odi a yã pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro, akũ vĩna ń kũ ò yã pì gbɛkaa.

Tɛna Yesui lán nɛ́ fíti bà

(Mat 18:1-9, Luk 9:46-50)

33 Akũ ò kà Kapɛnamu. Gↄrↄ kũ à kú bɛ, à a ìbanↄ là à pì: Bↄ́ lɛ́kpakↄ̃an átɛn kɛ zɛ́ gũnn? 34 Akũ ò yĩtɛna, zaakũ òtɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ zɛ́ gũn deńla yã musumɛ. 35 Akũ à vùtɛ à gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ sìsiai à pì: Tó gbɛ̃ ye à kɛ gbɛ̃ káaku ũ, ade gↄ̃ gbɛ̃ kpɛde ũ, àgↄ̃ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ zĩ̀ri ũ. 36 À nɛ́ fíti sɛ̀ à a zɛ̀ ń arɛ, akũ à a sɛ̀ à a kpà a kùla à pìńnɛ: 37 Gbɛ̃ kũ à nɛ́ dínↄ do sì ma ìbakɛ yãi, makũmɛ à sì. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, makũmɛ à sì madoro, gbɛ̃ kũ à ma zĩn à sì.

Gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ kpá kũooro bi ó gbɛ̃mɛ

(Luk 9:49-50)

38 Akũ Yuhana pìnɛ: Dannɛri, o gbɛ̃ke è, àtɛn tãnanↄ goḿma kũ n tↄ́o, akũ o ginɛ, zaakũ ó gbɛ̃nlo. 39 Akũ Yesu pì: Àsun gínɛro, zaakũ gbɛ̃ke ni fↄ̃ à daboyã kɛ kũ ma tↄ́o à ɛra à ma tↄ́ vãni sí doro. 40 Gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ kpá kũooro bi ó baakpɛmɛ. 41 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à á gba ímina kũ á kun Kirisi pↄ́ ũ yãi, ade ni kura a láadairo.

42 Tó gbɛ̃ tò nɛ́ kũ ò ma náani vĩ dínↄ doke sã̀tɛ, anigↄ̃ sã̀na adenɛ ò wísilↄgbɛ zↄ̃kↄ̃ dↄ a wakalɛ ò a zu sɛ̀bɛɛ gũn. 43-44 Tó n ↄ mɛ́ àdi tó ǹ fu, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn kũ ↄ kusuo de n gↄ̃ kũ ↄ mɛ̀n plaola ǹ gɛ̃ tɛ́ kũ àdi garo gũn gyãwãn. 45-46 Tó n gbá mɛ́ àdi tó ǹ sãtɛ, ǹ zↄ̃ ǹ zukũna. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn ɛrɛ ũ de n gↄ̃ kũ gbá mɛ̀n plaola ò n zu tɛ́n. 47 Tó n wɛ́ mɛ́ àdi tó ǹ fu, ǹ bo. À sã̀nannɛ ǹ gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn kũ wɛ́ doo de n gↄ̃ kũ wɛ́ mɛ̀n plaola ò n zu tɛ́n, 48 gu kũ ń kↄ̀kↄbirii dì lákaro, tɛ́ pìi dì garo.

49 Tɛ́ ni mɛ̀ ũ gbɛ̃ sĩnda pínkia lákũ òdi pↄ́ kɛkɛ kũ wisio nà. 50 Wisi bi pↄ́ manamɛ, ama tó a nna tà, deran oni kɛ nà à gↄ̃ wisi ũ dↄↄ? À tó wisi gↄ̃ kú á gũn, ánigↄ̃ nna kũ kↄ̃o.

10

Yìgidɛna yã

(Mat 19:1-12)

1 Akũ Yesu bò gwe à gɛ̀ɛ Yudea bùsun ari Yoda bara. Pari ɛ̀ra ò kàkarai gwe, akũ à yã dàńnɛ lákũ àdi kɛ nà. 2 Farisi kenↄ sù ò a yↄ̃ ò gwa, akũ ò a là ò pì: Gↄ̃gbɛ̃ zɛ́ vĩ à yìgi dɛ yá? 3 À wèḿma à pì: Musa dàárɛ deraa? 4 Ò pì: Musa gↄ̃gbɛ̃ gbà zɛ́ à yìgidɛtakada kɛ̃ à a nanↄ gbarɛo. 5 Akũ Yesu pìńnɛ: Á sãgbãna yã mɛ́ à tò Musa doka birekũ dàárɛ. 6 Zaa káaku kũ Luda andunia kɛ̀, à gↄ̃gbɛ̃ kɛ̀ kũ nↄgbɛ̃omɛ. 7 Abire yãi gↄ̃gbɛ̃ ni a de kũ a dao tó, ò nakↄ̃a kũ a nanↄo, 8 ń gbɛ̃nↄn pla oni gↄ̃ mɛ̀ do ũ. Ò kun pla doro, sé do. 9 A yã mɛ́ à tò gbɛ̃ kũ Luda ń nakↄ̃anↄ, bisãsiri sún ń kɛ̃kↄ̃aro. 10 Kũ Yesu tà bɛ, a ìbanↄ a là yã pìi mìii. 11 Akũ à pìńnɛ: Gbɛ̃ kũ à yìgii dɛ̀ kũ a nanↄo à nↄ pãnde sɛ̀, ade zina kɛ̀ a nↄ káakunɛ. 12 Nↄgbɛ̃ kũ à yìgii dɛ̀ kũ a zão à gↄ̃ pãnde sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀ɛn gwe.

Yesu arubarikadana nɛ́nↄn

(Mat 19:13-15, Luk 18:15-17)

13 Òtɛn su Yesunɛ kũ nɛ́nↄ de à ↄ naḿma, akũ a ìbanↄ gìńnɛ. 14 Kũ Yesu è lɛ, à pↄ fɛ̃̀ à pìńnɛ: À tó nɛ́nↄ mↄ́ ma kĩnaa, àsun gíńnɛro, zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa mɛ́ à ń takanↄ pↄ́ ũ. 15 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ adi kpata kũ à bò Luda kĩnaa sí lán nɛ́ fíti bàro ni gɛ̃nlo. 16 Akũ à nɛ́nↄ sɛ̀ à ń kpákpa a kùla, à ↄ nànaḿma à arubarikaa dàńgu.

Aruzɛkɛde

(Mat 19:16-30, Luk 18:18-30)

17 Kũ Yesu dà zɛ́n àtɛn gɛ́, akũ gↄ̃gbɛ̃ ke bàa lɛ̀ à sù à kùtɛ a arɛ à a là à pì: Dannɛri mana, deran mani kɛ nà mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee? 18 Akũ Yesu pìnɛ: À kɛ̀ dera n pì má manaa? Gbɛ̃ke manaro, sé Luda ado. 19 Ń dokanↄ dↄ̃: Ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun zina kɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun yã di n gbɛ̃dakearo, ǹsun gbɛ̃ blero, ǹgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ lí n de kũ n daoonɛ. 20 Akũ à pì: Dannɛri, zaa ma nɛ́ fiti gↄrↄan má yã birenↄ kũna pínki. 21 Akũ Yesu a gwà kũ yenyĩ wɛ́o à pìnɛ: Yã mɛ̀n do mɛ́ à gↄ̃̀nnɛ. Ǹ gɛ́ ǹ pↄ́ kũ ń vĩnↄ yía pínki ǹ a ↄgↄ kpá takasidenↄa, ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai, ĩnigↄ̃ aruzɛkɛ vĩ ludambɛ. 22 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pì ãnn sìsi yã pì yãi, à tà kũ pↄsirao kũ à aruzɛkɛnↄ vĩ zↄ̃kↄ̃ yãi. 23 Akũ Yesu a ìbanↄ gwàgwa à pìńnɛ: À zĩ'ũ manamana aruzɛkɛdenɛ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn. 24 A yã pìi bò a ìbanↄ sarɛ, akũ Yesu ɛ̀ra à pìńnɛ: Gbɛ̃nↄ, à zĩ'ũ gbɛ̃nɛ manamana à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn! 25 Lakumi gɛ̃na pↄrↄwɛɛn araga de aruzɛkɛde gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnla. 26 Akũ yã pìi bò a ìbanↄ sarɛ manamana, ò pìkↄ̃nɛ: Dí mɛ́ ani fↄ̃ à surabana lee? 27 Yesu ń gwá à pì: Bisãsiri ni fↄ̃ro, sé Luda. Luda kĩnaa bee pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛ.

28 Akũ Pita pìnɛ: O bee pↄ́ sĩnda pínki tò o tɛnyĩ. 29 Yesu pì: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à a bɛ tò ke a vĩ̀ninↄ ke a dakũnanↄ ke a da ke a de ke a nɛ́nↄ ke a bura ma yãi kũ ma baarukpannɛna yão, 30 ade ni ɛra à bɛnↄ kũ vĩ̀ninↄ kũ dakũnanↄ kũ danↄ kũ nɛ́nↄ kũ buranↄ e lɛu basↄↄro andunia dí gũn, ama kũ wɛ́tãmmaomɛ, ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le andunia kũ àtɛn su gũn. 31 Gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ dasi, gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ.

Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Mat 20:17-19, Luk 18:31-34)

32 Ò ɛ̀ra ò dà zɛ́n òtɛn gɛ́ Yurusalɛmu. Yesu do a ìbanↄnɛ arɛ, akũ yã pìi bò ń sarɛ, vĩna gbɛ̃ kũ ò tɛ́ a kpɛnↄ kũ̀. Akũ Yesu a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sɛ̀tɛ ń dona, à ɛ̀ra à yã kũ oni kɛarɛ òńnɛ dↄ 33 à pì: À ma! Ótɛn gɛ́ Yurusalɛmumɛ. Oni Bisãsiri Nɛ́ kpá sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄa, oni yã daala à ga, oni a kpá kifirinↄa. 34 Oni a lalandi kɛ oni lɛ́'i káa oni a gbɛ̃ kũ flã̀ao oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ.

Yamisi kũ Yuhanao wɛ́kɛnaa

(Mat 20:20-28)

35 Akũ Zebedi nɛ́nↄ Yamisi kũ Yuhanao nà Yesui ò pìnɛ: Dannɛri, ó ye ǹ yã kũ ótɛn wɛ́ kɛmma kɛwɛrɛ. 36 Akũ à ń lá à pì: Bↄ́n á ye mà kɛárɛɛ? 37 Ò wèa ò pì: Ǹ tó ò vutɛ kũnwo n kpata gũn, gbɛ̃ do n ↄplai gbɛ̃ do ↄzɛi. 38 Yesu pìńnɛ: Á yã kũ átɛni a wɛ́ kɛma dↄ̃ro. Toko'i kũ mani mi, áni fↄ̃ à mi yá? Wɛ́tãmma kũ mani gɛ̃n áni fↄ̃ à gɛ̃ a gũn yá? 39 Ò wèa ò pì: Óni fↄ̃. Akũ Yesu pìńnɛ: Toko'i kũ mani mi áni mi, wɛ́tãmma kũ mani gɛ̃n áni gɛ̃n, 40 ama vutɛna ma ↄplai ke ma ↄzɛi bi ma yãnlo. Gbɛ̃ kũ Luda kɛ̀kɛńnɛnↄ pↄ́mɛ.

41 Kũ a ìba gbɛ̃nↄn kuri kparanↄ yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ Yamisi kũ Yuhanaooi. 42 Akũ Yesu ń kákara à pìńnɛ: Á dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ òtɛni ń gwa buri pãnde kínanↄ ũnↄ dì gbãna ble ń gbɛ̃nↄa, gbãnadenↄ sↄ̃ òdi iko mↄńnɛ, 43 ama à de lɛ á kĩnaaro. Á tɛ́ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, sé ade kɛ á zĩ̀ri ũ. 44 Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kũ à ye à gↄ̃ gbɛ̃ káaku ũ, sé ade kɛ á sĩnda pínki zↄ̀ ũ. 45 Zaakũ Bisãsiri Nɛ́ dí su de ò zĩ kɛnɛro, à sù de à zĩ kɛńnɛmɛ à a zĩda wɛ̃̀ndi kpá de à gbɛ̃nↄ bo dasi yãi.

Batimɛu wɛ́wɛ̃naa

(Mat 20:29-34, Luk 18:35-43)

46 Ò kà Yɛriko. Kũ Yesu tɛn bo gwe kũ a ìbanↄ kũ pario, vĩ̀na Timɛu nɛ́ Batimɛu vutɛna zɛ́ lɛ́a, àtɛn bara kɛ. 47 Kũ à mà ò pì Yesu Nazɛra mɛ́ àtɛn gɛ̃tɛ, akũ à nà lɛ́ gbãna zunaa à pì: Yesu, Dauda Buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa! 48 Akũ pari tɛn gínɛ òtɛn pi à yĩtɛ. Akũ a lɛ́ gbãna zunaa kàra àtɛn pi: Dauda Buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa. 49 Yesu zɛ̀ à pì: À a sísi. Akũ ò vĩ̀naa pìi sìsi ò pìnɛ: Ǹ laakari kpátɛ ǹ futɛ. Àtɛni n sísi. 50 Akũ vĩ̀naa pì a uta bò à vĩ̀ à fùtɛ à sù Yesu kĩnaa. 51 Akũ Yesu a là à pì: Bↄ́n ń ye mà kɛnnɛɛ? Vĩ̀naa pìi wèa à pì: Rabi, má ye ma wɛ́ gu emɛ. 52 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gɛ́, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a wɛ́ gu è, akũ à dà kãao zɛ́n.

11

Gbãnakɛkpana Yesui Yurusalɛmu

(Mat 21:1-11, Luk 19:28-40, Yuh 12:12-19)

1 Kũ ò kà kãni kũ Yurusalɛmuo, ò kà Bɛtɛfage kũ Bɛtani kũ à kú Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛiio, akũ Yesu a ìbanↄ zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla 2 à pìńnɛ: À gɛ́ lakutu kũ à kátɛ á arɛ dire gũn. Tó a gɛ̃ gↄ̃̀nↄ, áni zaakinɛ bↄ̀rↄ e bàdↄna gwe, gbɛ̃ke dí dia zikiro. À poro à suo. 3 Tó ò á lá ò pì, bↄ́n átɛn kɛ gwe, à pi Dikiri mɛ́ à yei, ani ɛra à suo tera. 4 Akũ ò gɛ̀ɛ ò zaaki è bàdↄna kpɛ́lɛlɛ bàai. Kũ òtɛn poro, 5 akũ gbɛ̃ kũ ò zɛ gwenↄ ń lá ò pì: Bↄ́n átɛn kɛ kũ zaaki pìio kũ átɛn poroo? 6 ò wèḿma lákũ Yesu òńnɛ nà, akũ ò ń tó ò táo. 7 Ò sù kũ zaaki pìio Yesunɛ, ò ń utanↄ kpàtɛa, akũ Yesu dìa. 8 Gbɛ̃nↄ tɛni ń utanↄ kpátɛ zɛ́ gũn dasi, gbɛ̃kenↄ tɛn lánↄ zↄ̃ sɛ̃̀n òtɛn kpátɛ dↄ. 9 Gbɛ̃ kũ ò tɛ́ arɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ ò tɛ́ kpɛnↄ tɛn wiki lɛ́ òtɛn pi:

Ǹ gbãna kɛ!

Arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.

10 Luda arubarika da ó dizi Dauda kpata kũ àtɛn bo gupuraan.

Ò gbãnakɛ kpái ari ludambɛ.

11 Kũ Yesu kà Yurusalɛmu, à gɛ̃̀ Luda ↄnn, akũ à pↄ́ sĩnda pínki gwà à lìkai. Kũ ifãntɛ̃ tɛn gɛ̃ kpɛ́n yãi, akũ à bò à gɛ̀ɛ Bɛtani kũ a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ.

Yesu láaribona kaka lía kũ a kunna Luda ↄnnwo

(Mat 21:12-22, Luk 19:45-48, Yuh 2:13-22)

12 Kũ gu dↄ̀, ò bò Bɛtani, akũ nà tɛn Yesu dɛ. 13 À kaka lí è zã̀ dire a lá kù. Akũ à gɛ̀ɛ gwa ke tó à nɛ́ vĩ. Kũ à kà gwe, adi pↄ́ke lero, sé a lánↄ, zaakũ kaka gↄrↄ dí ká kↄ̀ro. 14 Akũ à pì lí pìinɛ: Gbɛ̃ke ni n nɛ́ ble ziki doro. A ìbanↄ yã pìi mà.

15 Kũ ò kà Yurusalɛmu, Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, akũ à pɛ̀ ɛtɛblerinↄa kũ lagatarinↄ à ń bↄ́tɛ. À ↄgↄlilinkɛrinↄ teburunↄ kũ potɛ̃nɛyarinↄ gbànↄ yĩ̀pa à kↄ̀tɛńnɛ. 16 Adi we gbɛ̃ke a aso sɛ̀ à gɛ̃̀tɛo Luda ↄnnlo. 17 Akũ à yã dà gbɛ̃nↄnɛ à pì: Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Ma kpɛ́ nigↄ̃ de aduakɛkpɛ ũ buri sĩnda pínkinɛ, akũ a kɛ̀ gbɛ̃blerinↄ tò ũ. 18 Sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ yã pìi mà, akũ òtɛn zɛ́ wɛtɛ ò a dɛ. Òtɛn vĩna kɛnɛ, zaakũ a yãdannɛnaa bò gbɛ̃ sĩnda pínki sarɛ. 19 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ Yesu kũ a ìbanↄ bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ pìi gũn.

20 Kũ gu dↄ̀, òtɛn gɛ̃tɛ, akũ ò kaka lí pìi è à kori kɛ̀ kũ a zĩnio. 21 Akũ à yã dↄ̀ Pitan, akũ à pì Yesunɛ: Rabi, ǹ kaka lí kũ n láari bòa gwa, à kori kũ̀. 22 Yesu wèḿma à bè: Àgↄ̃ Luda náani vĩ. 23 Yãpuran matɛn oárɛ, tó gbɛ̃ ò kpi dínɛ à futɛ à a zĩda sɛ́ à zu sɛ̀bɛn, tó ádi sika kɛ a nɛ̀sɛɛ gũnlo, tó à náani vĩ kũ yã kũ à òo pì ni kɛ, ani kɛnɛmɛ. 24 Abire yãi matɛn oárɛ, tó átɛn adua kɛ, yã kũ a a wɛ́ kɛ̀ pínki, à ditɛ à gĩnakɛ a lè kↄ̀, áni le sↄ̃. 25 Tó a futɛ átɛn adua kɛ, tó á nɛ̀sɛ vãni kũna kũ gbɛ̃keo, à kɛ̃nɛ, de á De kũ à kú musu á durunnanↄ kɛ̃árɛ dↄ. 26 Tó ádi gbɛ̃nↄ kɛ̃ sↄ̃ro, á De kũ à kú musu ni á durunnanↄ kɛ̃árɛ sero.

Yesu gbɛkana a ikooi

(Mat 21:23-27, Luk 20:1-8)

27 Akũ ò kà Yurusalɛmu. Lákũ Yesu tɛn kure Luda ↄnn nà, sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù 28 ò a la ò pì: Iko kpaten ntɛn yã dínↄ kɛoo? Dí mɛ́ à n gba yã pì kɛna ikoo? 29 Akũ Yesu wèḿma à pì: Yã mɛ̀n don mani gbɛkaáwa. À wema, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛ. 30 À omɛnɛ. Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛkɛnaa bò Luda kĩnaan yá, ke bisãsiri kĩnaamɛ? 31 Akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ò pì: Tó o pì Luda kĩnaamɛ, ani ó lá bↄ́yãin ódi Yahaya yã síroo? 32 Tó o pì bisãsiri kĩnaamɛ sↄ̃, tↄ̀! Ò gbɛ̃nↄ vĩna vĩ, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki Yahaya annabikɛ sì. 33 Akũ ò wè Yesua ò pì: Ó dↄ̃ro. Akũ Yesu pìńnɛ: Ɛ̃hɛ̃ makũ se, mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛro.

12

Geepi líkpɛ arukɛrinↄ

(Mat 21:33-46, Luk 20:9-18)

1 Akũ Yesu fùtɛ àtɛn yãlɛkↄ̃ańnɛ à pì: Gbɛ̃ke mɛ́ à geepi líkpɛ bà à karaa lìkai, à wɛ̀ɛɛ yↄ̃̀ geepi'ifɛ̃ki ũ à búdãkpãgbaa kɛ̀, akũ à bú pìi nà arukɛrinↄnɛ ń ↄĩ, akũ à fùtɛ kũ táo. 2 Kũ geepizↄ̃gↄrↄ kà, akũ à a zĩ̀rii zĩ̀ arukɛrii pìnↄa de à a geepi nɛ́ sí. 3 Akũ arukɛrii pìnↄ a kũ̀ ò a gbɛ̃̀, ò a gbàrɛ ↄkori. 4 Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãnde zĩ̀ dↄ. Akũ ò gbɛ̃ bire lɛ̀ a mìia ò wé'i dàa. 5 A ɛ̀ra à gbɛ̃ pãnde zĩ̀ dↄ, akũ ò gbɛ̃ bire dɛ̀. Lɛn à gbɛ̃ pãndenↄ zĩ̀ lɛ dasi, ò ń gbɛ̃kenↄ gbɛ̃̀ ò ń gbɛ̃kenↄ dɛ̀. 6 À nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do yenyĩde mɛ́ à gↄ̃̀nɛ sà, akũ à a zĩ̀ zã à pì: Oni ma nɛ́ yã da. 7 Akũ arukɛrii pìnↄ pìkↄ̃nɛ: Túbibleriimɛ dí. À tó ò a dɛ, a túbi ni gↄ̃ ó pↄ́ ũ. 8 Akũ ò a kũ̀ ò a dɛ̀, akũ ò a gɛ̀ɛ sɛ̀ ò bòo bura gũn. 9 Tↄ̀! Bↄ́n burade pì ni kɛɛ? Ani su à arukɛrii pìnↄ dɛdɛ à bura pì na gbɛ̃ pãndenↄnɛ ń ↄĩ. 10 Ádi Luda yã dí kyó kɛroo?

Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.

11 Dikiri mɛ́ à abirekũ kɛ̀,

akũ à kɛ̀wɛrɛ yãbonsarɛ ũ.

12 Akũ ò zɛ́ wɛ̀tɛ ò a kũ, zaakũ ò dↄ̃̀ kũ ń yãin à yãlɛkↄ̃anaa pìi ò, ama ò vĩna kɛ̀ parinɛ, akũ ò a tò gwe ò tà.

Bɛ'ↄgↄkpana Sizaa yã

(Mat 22:15-22, Luk 20:20-26)

13 Akũ ò Farisi kenↄ kũ Hɛrↄdu gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yesu kĩnaa kũ ↄ̃ndↄ̃o, de ò a kũ a yã'onaa gũn. 14 Kũ ò kà, akũ ò pìnɛ: Dannɛri, ó dↄ̃ kũ gbɛ̃ yãpurademɛ n ũ. Ndì gbɛ̃ wɛ́ gwaro, ndì gbɛ̃ gwena gwaro, ndì Luda zɛ́ dańnɛ súsu. À zɛ́ vĩ ò bùsu'ↄgↄ kpá Sizaa yá, ke à zɛ́ vĩro? Ò kpáan yá, ke òsun kpáaro? 15 Yesu ń manafikikɛ dↄ̃̀ḿma, akũ à pìńnɛ: Bↄ́yãin átɛni ń lɛ́ átɛn gwaa? À mↄ́ kↄ̃n ↄgↄ pì doo mà gwa. 16 Kũ ò kpàa, akũ à pìńnɛ: Dí mì wãnzãn dí kũ a tↄ́oo? Ò wèa ò pì: Siza pↄ́mɛ. 17 Akũ Yesu pìńnɛ: À pↄ́ kũ à de Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, à pↄ́ kũ à de Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. A yã bò ń sarɛ.

Gɛ̀nↄ vuna yã

(Mat 22:23-33, Luk 20:27-40)

18 Akũ Sadusi kũ òdi pi gɛ̀nↄ dì vuronↄ sù Yesu kĩnaa, ò a gbɛ̀ka ò pì: 19 Dannɛri, Musa òwɛrɛ a takada gũn à pì, tó gbɛ̃ gà à a nanↄ tòn nɛ́'isari, a dakũna gyaanↄ pì sɛ́, de à nɛ́ buri dato a vĩ̀ninɛ. 20 Tↄ̀! Dedokↄ̃nↄnↄn kun gbɛ̃nↄn suppla. Woru nↄ sɛ̀, akũ à gà nɛ́'isari. 21 Akũ Sabi nↄ pìi sɛ̀ dↄ, akũ à gà à nↄ pìi tò nɛ́'isari. Akũ Biↄ kɛ̀ lɛ dↄ 22 ari à gɛ̀ɛ à pɛ̀ ń suppladea. Ń pínki ò gà nɛ́'isari. Ń pínki gbɛran nↄ pìi gà se. 23 Gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ ń dí mɛ́ anigↄ̃ nↄ pì vĩi? Zaakũ ń gbɛ̃nↄn suppla ń pínki ò a dↄ̃̀ nↄ ũmɛ. 24 Akũ Yesu wèḿma à pì: Á Luda yã kũ a gbãnao dↄ̃nasari yãin a sãtɛroo? 25 Tó gɛ̀nↄ fùtɛ, oni nↄ sɛ́ro, oni zã kɛro, onigↄ̃ kun lán malaikanↄn kun nà ludambɛmɛ. 26 Gɛ̀vuna yã musu, ádi Musa takada kyó kɛroo? Gu kũ à lɛ̀kara yã òn Luda pìnɛ akãamɛ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ. 27 Luda dì kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Ludamɛ a ũ. A sãtɛ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃.

Dokayã kũ à deńla

(Mat 22:34-40, Luk 10:25-28)

28 Ludayãdannɛri ke kú gwe, à lɛ́kpakↄ̃a kũ òtɛn kɛ mà. Kũ à è Yesu yã wèḿma manamana, akũ à nài à a là à pì: Dokayã kpate mɛ́ à de a kparanↄla pínkii? 29 Yesu wèa à pì: Yã kũ à deńlan dí: Isarailanↄ à sã kpá. Dikiri ó Ludamɛ Dikiri ũ ado. 30 Ǹgↄ̃ ye Dikiri n Ludai kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ n ninio pínki kũ n laasunnwo pínki n gbãna lɛ́n. 31 A pladen dí: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. Dokayã ke de abirenↄlaro. 32 Akũ ludayãdannɛrii pìi pìnɛ: Yã manamɛ, dannɛri. N yãpura ò, n pì Luda mɛ̀n domɛ, a pãnde kunlo, sé àpii. 33 Yena Ludai kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo kũ n laasunnwo pínki n gbãna lɛ́n kũ yena n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndi bàao de sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũla kũ sa'ona buri sĩnda pínkio. 34 Kũ Yesu è à yã wèawa kũ laakariio, à pìnɛ: Gɛ̃na kpata kũ bò Luda kĩnaa gũn zã̀ kũnworo. Zaa gↄrↄ birea gbɛ̃ke dí sù a yãke laa doro.

Arumasihu buri yã

(Mat 22:41-46, Luk 20:41-44)

35 Yesu ɛ̀ra àtɛn yã dańnɛ Luda ↄnn, akũ à gbɛ̃nↄ là à pì: À kɛ̀ dera ludayãdannɛrinↄ dì pi Dauda burin Arumasihu ũu? 36 Kũ Luda Nini dìdi Daudaa, à pì:

Dikiri pì ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai

ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kátɛnɛ a gbá gbáru.

37 Lákũ Dauda pìnɛ Dikiri ũ, à kɛ̀ dera anigↄ̃ de a buri ũ dↄↄ?

Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ manafiki

(Mat 23:1-36, Luk 20:45-47)

Akũ pari tɛni a yã ma kũ pↄnnao. 38 A yãdannɛnaa gũn à pì: À laakari kɛ ludayãdannɛrinↄi. Òdigↄ̃ ye kurenaai kũ uta zↄ̃kↄ̃nↄ dana, de ògↄ̃ fↄ kpákpaḿma ɛtɛnↄa. 39 Òdigↄ̃ wɛtɛ ò vutɛ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄ gũn kũ dikpɛ vutɛki mananↄ. 40 Òdi adua gbã̀na kɛ de gbɛ̃nↄ ń e yãi, akũ òdi gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Ń wɛ́tãmma nigↄ̃ pãsĩpãsĩ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la.

Gyaanↄ takaside gba

(Luk 21:1-4)

41 Akũ Yesu vùtɛ Luda ↄnn ↄgↄdakia arɛ, àtɛn gbɛ̃nↄ gwa lákũ òtɛn ↄgↄ dan nà. Ɔgↄdasidenↄ tɛn ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ dan. 42 Akũ gyaanↄ takaside sù à kↄbↄ pla dàn, adi ká sisiro. 43 Akũ Yesu a ìbanↄ kàkara à pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, gyaanↄ takaside dí ↄgↄ dà ↄgↄdaki gũn de gbɛ̃ sĩnda pínkila. 44 Zaakũ ń ↄgↄ dasi gũnn ò bòn ò kàn ń pínki. Nↄgbɛ̃ dí sↄ̃, a takasikɛ gũnn pↄ́ kũ à vĩ à pↄ́ bleon à dàn pínki.

13

Yurusalɛmu yakana kũ andunialakagↄrↄ sèedanↄ

(Mat 24:1-22, Luk 21:5-24)

1 Lákũ Yesu tɛn bo Luda ↄnn nà, a ìbanↄ doke pìnɛ: Dannɛri, ǹ gwa lákũ ò kpɛ́ mana dí takanↄ bò nà kũ gbɛ̀ mana dí takanↄ. 2 Akũ Yesu pìnɛ: N kpɛ́ zↄ̃kↄ̃ dínↄ è pínki yá? Gbɛ̀ ke kú gu dí kũ oni tó dikↄ̃aro, oni gboro pínkimɛ.

3 Yesu vutɛna Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi arɛdↄkↄ̃ana kũ Luda ↄnnwo, akũ Pita kũ Yamisio kũ Yuhanao kũ Anduruo a gbɛ̀ka gusarɛ ò pì: 4 Ǹ owɛrɛ, bↄrɛn yã dínↄ ni kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de a pínki kɛgↄrↄ sèeda ũu? 5 Akũ Yesu pìńnɛ: À laakari kɛ, àsun tó ò á sãtɛro. 6 Oni su dasi kũ ma tↄ́o, onigↄ̃ pi Arumasihumɛ ń ũ oni gbɛ̃nↄ sãtɛ dasi. 7 Tó a zĩ̀nↄ baaruu mà kũ a òpiio, àsun bídi kɛro. Sé abirekũnↄ kɛ, ama andunia lakana kpɛ́. 8 Buri kũ burio ni futɛkↄ̃i, lɛmɛ dↄ bùsu kũ bùsuuo. Zĩtɛ yĩgãyĩgãna nigↄ̃ kú gukenↄn kũ nàao. Yã dínↄmɛ nↄ̀wãwã naana ũ.

9 À laakari kɛ. Oni á kũkũ ò á na yãkpatɛkɛrinↄnɛ ń ↄĩ, oni á gbɛ̃gbɛ̃ aduakɛkpɛnↄ gũn. Oni á zɛ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ kínanↄ arɛ ma yãi, de àgↄ̃ deńnɛ ma sèedadenↄ ũ. 10 Sé ò ma baaru nna waazi kɛ buri pínki ma gĩa. 11 Tó ò gɛ̀ɛ kãáo yãkpatɛkɛkia, àsun gĩnakɛ à bídi kɛ yã kũ áni oaro. Yã kũ Luda dàárɛ á lɛ́n gↄrↄ kũ̀a à o, zaakũ ákↄ̃nↄ mɛ́ áni yã oro, Luda Ninimɛ. 12 Vĩ̀ni kũ dakũnanↄ ni kↄ̃ kpáḿma ò dɛ. Denↄ ni bo ń nɛ́nↄ kpɛ. Nɛ́nↄ ni bo ń denↄ kũ ń danↄ kpɛ ò ń dɛ. 13 Gbɛ̃ sĩnda pínki ni zãágu ma yãi, ama gbɛ̃ kũ à zɛna gbãna ari a gↄrↄ lɛ́a ni surabana le.

14 Tó a tɛ̃̀ guyakari è gu kũ à de àgↄ̃ kunlo, kyókɛri gↄ̃ dↄ̃, gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ bàa sí ò mì pɛ́ kpinↄa. 15 Gbɛ̃ kũ à kú a kpɛ́ musu sún kipa à gɛ̃ kpɛ́ gũn à pↄ́ke sɛ́ à booro. 16 Gbɛ̃ kũ à kú bura sún ɛra bɛ à a uta sɛ́ro. 17 Waiyoo nↄ̀sindarenↄ kũ nɛ́randenↄ gↄrↄ birea. 18 À adua kɛ de yã pì sún kɛ bunsirɛ gↄrↄro, 19 zaakũ wɛ́tãmma nigↄ̃ kun gↄrↄ pìnↄa. Zaa gↄrↄ kũ Luda andunia kɛ̀ ari gbãra a taka dí kɛro, ani sↄ̃ kɛ zikiro. 20 Tó Dikiri dí gↄrↄ pìnↄ lagoro, de gbɛ̃ke ni boro. Ama à gↄrↄ pìnↄ làgo a gbɛ̃ kũ à ń sɛ́nↄ yãimɛ.

Bisãsiri Nɛ́ sunaa

(Mat 24:23-44, Luk 21:25-38)

21 Gↄrↄ birea tó gbɛ̃ke pìárɛ, à Arumasihu gwa la kesↄ̃ à Arumasihu gwa zã̀ dire, àsun síro. 22 Zaakũ Arumasihu ɛ́kɛnↄ kũ annabi ɛ́kɛnↄ ni su ò sèedanↄ kũ daboyãnↄ kɛ, de ò gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ sãtɛo, tó ani sí kɛ. 23 À laakari kɛ. Ma gĩnakɛ ma yã pínki òárɛ zaa káaku kↄ̀.

24 Gↄrↄ pìnↄ wɛ́tãmmanaa gbɛra ifãntɛ̃ ni sira kũ, mↄvura ni í kɛro, 25 susunɛnↄ ni woro ludambɛ, gbãna kũ ò kú musunↄ ni yĩgã, 26 gbasa ò Bisãsiri Nɛ́ suna e ludambɛ lukun kũ gbãna zↄ̃kↄ̃ↄo kũ gakurio. 27 Ani a malaikanↄ zĩ andunia kusuru siikↄ̃ gũn, de ò gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ kakara zaa andunia lɛ́ díkũ kũ a lɛ́ direkũo.

28 À yã dada kaka lía. Tó a ↄnɛnↄ í kpàkpa àtɛn lá bↄ̀tↄ kú, á dↄ̃ kũ guwãnagↄrↄ kà kãni. 29 Lɛmɛ sↄ̃, tó a è yã pìnↄ tɛn kɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a sunaa kà kãni, à kú kpɛ́lɛlɛa. 30 Yãpuran matɛn oárɛ gↄrↄ dí gbɛ̃nↄ ni gɛ̃tɛro ari yã pìnↄ gɛ́ kɛo pínki. 31 Musu kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama ma yãnↄn gɛ̃tɛna vĩro. 32 Gbɛ̃ke a gↄrↄ ke a gↄrↄ zaka dↄ̃ro, bee malaika kũ ò kú musunↄ ke Luda Nɛ́, sé De Luda.

33 À laakari kɛ, á wɛ́ gↄ̃ dↄ, zaakũ á dↄ̃ gↄrↄ kũ ani suro. 34 A de lán gbɛ̃ kũ àtɛn gɛ́ wɛ̃tɛa bà. À a bɛ tò a zĩkɛrinↄnɛ baadi kũ a zĩo, akũ à pì a gudãkpãriinɛ á wɛ́ gↄ̃ dↄ. 35 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, á dↄ̃ gↄrↄ kũ bede ni suro, ↄkↄsin yá, lizãndon yá, kolɛzuon yá, ke gudↄo. A yã mɛ́ à tò á wɛ́ gↄ̃ dↄ, 36 de àsun su kãnto à á le átɛn i oro yãi. 37 Yã kũ matɛn oárɛ matɛn o gbɛ̃ sĩnda pínkinɛmɛ, à wɛ́ gↄ̃ dↄ.

14

Lɛ́kpakũsũna Yesui

(Mat 26:1-5, Luk 22:1-2, Yuh 11:45-53)

1 Vĩnla dikpɛ kũ Burodi Futɛnasari dikpɛo gↄ̃̀ gↄrↄ pla, akũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ kũ ↄ̃ndↄ̃o ò Yesu kũ ò dɛ. 2 Zaakũ ò pì: Òsun kɛ dikpɛ zĩro, de gbɛ̃nↄ sún zuka káro yãi.

Nísi gbĩ nna kuna Yesu mìia

(Mat 26:6-13, Yoh 12:1-8)

3 Gↄrↄ kũ Yesu kú Bɛtani, Simↄ kusu bɛa, àtɛn pↄ́ ble gɛngɛsɛkɛna, akũ nↄgbɛ̃ ke nài a lo fítinna kũ nísi gbĩ nna buri mana ↄgↄde kú a gũn kũna. Akũ à lo pì wakaa ɛ̀, à nísi pìi kù Yesu mìia. 4 Gbɛ̃kenↄ kú gwe, ń pↄ fùtɛ ò pì: Bↄ́mɛ nísi pì laalasekɛna ũu? 5 Oni fↄ̃ ò yía de andurufu wàa do kpɛ́ basↄↄrola ò a ↄgↄ kpá takasidenↄa. Akũ ò lɛ́fↄtↄ kpà nↄgbɛ̃ pìii. 6 Akũ Yesu pì: À a tó gwe. Bↄ́ yã mɛ́ à tò átɛn wari dↄaa? À zĩ mana kɛ̀mɛnɛmɛ. 7 Takasidenↄ nigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki, gↄrↄ kũ á yei, áni fↄ̃ à kɛńnɛ. Makũ sↄ̃ manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínkiro. 8 À kɛ̀ a gbãna lɛ́mmɛ, à gĩnakɛ à nísi kù ma mɛ̀ɛa de à ma gɛ̀ kɛomɛ. 9 Yãpuran matɛn oárɛ, gu kũ òtɛni ma baaru nna waazi kɛn andunia gũn pínki, onigↄ̃ yã kũ nↄgbɛ̃ pìi kɛ̀ o a dↄngu yãi.

Yudasi bona Yesu kpɛ

(Mat 26:14-16, Luk 22:3-6)

10 Abire gbɛra gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ do kũ òdi pinɛ Yudasi Isikariↄti gɛ̀ɛ sa'orikinↄ kĩnaa de à Yesu kpáḿma. 11 Kũ ò a yã mà, akũ ń pↄ kɛ̀ nna, akũ ò lɛ́ sɛ̀nɛ kũ oni ↄgↄ kpáa. Akũ àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Yesu kpáḿma.

Vĩnla pↄ́ble kɛkɛnaa

(Mat 26:17-25, Luk 22:7-14, 21-23, Yuh 13:21-30)

12 Burodi Futɛnasari dikpɛgↄrↄ káaku zĩ kũ òdi Vĩnla sãnɛ bↄ̀rↄↄ kùtu kpá, Yesu ìbanↄ a là ò pìnɛ: Mán ń ye ò gɛ́ kɛkɛnnɛ ǹ Vĩnla pↄ́ blenn? 13 Yesu gbɛ̃nↄn pla zĩ̀ a ìbanↄ tɛ́ à pìńnɛ: À gɛ́ wɛ̃tɛ gũn. Gↄ̃gbɛ̃ ke ni daálɛ à í sɛna kũ loo. À tɛ́i 14 ari ↄn kũ ani gɛ̃n. À o ↄn pì bedenɛ, dannɛri pì mán a kipaki kunn, gu kũ áni Vĩnla pↄ́ blen kũ a ìbanↄo? 15 Ani kpɛ́ musu zↄ̃kↄ̃ kũ ò kɛ̀kɛ mↄárɛ. À pↄ́bleyã kɛkɛwɛrɛ gwe. 16 Yesu ìbaa pìnↄ dà zɛ́n, ò gɛ̃̀ wɛ̃tɛ pìi gũn, akũ ò lè lákũ à òńnɛ nà. Akũ ò Vĩnla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ gwe.

17 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, akũ Yesu gɛ̀ɛ gwe kũ a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ. 18 Kũ ò gɛngɛsɛkɛna òtɛn pↄ́ ble, akũ à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, á gbɛ̃ mɛ̀n do kũ ótɛn pↄ́ ble lɛɛlɛ ni ma kpáḿma. 19 Ń nɛ̀sɛɛ yàka, akũ òtɛni a la dodo: Asa makũroo? 20 Akũ à pìńnɛ: Á gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ do kũ ótɛn pↄ́ ble ta gũn lɛɛlɛmɛ. 21 Bisãsiri Nɛ́ ni kpágui lákũ a kɛ̃na a yã musu nà, ama waiyoo gbɛ̃ kũ ani Bisãsiri Nɛ́ kpáḿma pìi. Ani kɛ sã̀na adenɛ tó odi a i yãro.

Dikiri pↄ́ble

(Mat 26:26-30, Luk 22:14-20, 1Kↄ 11:23-25)

22 Kũ òtɛn pↄ́ ble, Yesu burodii sɛ̀ à arubarikaa dàn, akũ à lìkↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa à pì: À sí, ma mɛ̀ɛn dí. 23 Akũ à toko sɛ̀ à arubarikaa dàn à kpàḿma, akũ ò mì ń pínki. 24 Akũ à pìńnɛ: Ma arun yɛ̀, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃ dasinↄ aru ũ kũ ani bↄtɛma. 25 Yãpuran matɛn oárɛ, mani geepi'i mi gĩa doro ari kpata kũ à bò Luda kĩnaa gɛ́ boo gupuraa, gbasa mà a dufu mi sà. 26 Kũ ò lɛ̀ɛ sì, akũ ò bↄ̀tɛ ò gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi.

Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ

(Mat 26:31-35, Luk 22:31-34, Yuh 13:36-38)

27 Akũ Yesu pìńnɛ: Á pínki áni fuma, zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Mani sãdãri lɛ́, sãnↄ ni fãkↄ̃a. 28 Ama ma vunaa gbɛra mani doárɛ arɛ gɛna Galili. 29 Akũ Pita pìnɛ: Bee tó ò fù ń pínki, mani furo. 30 Akũ Yesu pìnɛ: Yãpuran matɛn onnɛ, gwãaniala ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu gɛ̃̀n pla, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃. 31 Akũ Pita pì mámmam: Bee tó mani sù mà ga kũnwo, mani ledi kpányĩ zikiro. Akũ ò ò lɛ se ń pínki.

Yesu aduakɛna zaa Gɛtɛsɛmani

(Mat 26:36-46, Luk 22:39-46)

32 Ò kà gu kũ òdi pi Gɛtɛsɛmani, akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: À vutɛ la ari mà gɛ́ adua kɛ. 33 À Pita kũ Yamisio kũ Yuhanao sɛ̀ à gɛ̀ɛ kũńwo. Pↄsira a kũ̀ a nɛ̀sɛyↄkↄ sì. 34 Akũ à pìńnɛ: Ma pↄ sira kũ̀ manamana ari ga lɛ́i. À zɛ la à ibɛ̃nɛ kɛ. 35 Kũ à gɛ̀ɛ arɛ fíti, akũ à kùtɛ zĩtɛ à adua kɛ̀ tó ani sí kɛ, gↄrↄ zakaa pì gɛ̃tɛala. 36 À pì: Baa, ma De, pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛnnɛ. Ǹ toko'i dí síma, ama adi kɛ yã kũ má yeinlo, sé kũ ń yeii. 37 Akũ à ɛ̀ra à sù à a ìbanↄ lè, òtɛn i o. Akũ à pì Pitanɛ: Simↄ, ntɛni i on yá? Ńdi fↄ̃ n ibɛ̃nɛ kɛ̀ bee awa doroo? 38 À ibɛ̃nɛ kɛ àgↄ̃ adua kɛ de àsun fu yↄ̃ogwanaaaro yãi. Nini yei, ama mɛ̀ busɛ. 39 À ɛ̀ra à gɛ̀ɛ adua kɛ, akũ à yã dokↄ̃nↄ pìi ò dↄ. 40 Kũ à ɛ̀ra à sù à ń lé, òtɛn i o, zaakũ òtɛn idekũ dɛdɛ. Ò dↄ̃ deran oni yã onɛ nàro. 41 A suna gɛ̃̀n aakↄ̃deo à pìńnɛ: Átɛn i o átɛn kámma bo ari teran yá? À mↄ̀ lɛ. Gↄrↄ kà sà. À gwa, ò Bisãsiri Nɛ́ kpà durunnakɛrinↄa. 42 À futɛ ò gɛ́. Gbɛ̃ kũ à ma kpaḿma pì tɛn su fá.

Yesu kũnaa

(Mat 26:47-56, Luk 22:47-53, Yuh 18:3-12)

43 Kũ à kpɛ́ àtɛn yã pì o, akũ Yudasi a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke sù kũ pario, ò fɛ̃nɛdanↄ kũkũna kũ gònↄ. Ò bò sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa. 44 Bonkpɛde pì sↄ̃ à sèedaa òńnɛ à pì: Gbɛ̃ kũ mani lɛ́ pɛ́a, àkũn dí. À a kũ gbãna à tá kãao. 45 Akũ à mìi pɛ̀ Yesua gↄ̃̀nↄ à pìnɛ: Rabi! Akũ à lɛ́ pɛ̀a. 46 Akũ ò ↄ pɛ̀tɛ Yesua ò a kũ̀ gíngin. 47 Akũ gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄ doke a fɛ̃nɛda wòto à sa'oriki zĩ̀ri ke lɛ̀o à a sã gò. 48 Akũ Yesu pìńnɛ: Kpãni wɛ́dewɛn ma ũ kũ a su à ma kũ kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ gònↄo yá? 49 Madìgↄ̃ kú kãáo Luda ↄnn lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà, madìgↄ̃ yã daárɛ, ádi ma kũro. Ama sé yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn papa. 50 Akũ a ìbanↄ bàa lɛ̀ ń pínki ò a tòn.

51 Kɛfɛnna ke tɛ́i à pↄ́ke danaro, bizatarun à kùala. Kũ ò a kũ̀, 52 akũ à bò ń ↄĩ à a biza tòńnɛ gwe à bàa sì à tà punsi.

Yuda gbãnadenↄ yãpatɛkɛna kũ Yesuo

(Mat 26:57-68, Luk 22:54-55, 63-71, Yuh 18:13-14, 19-24)

53 Akũ ò gɛ̀ɛ kũ Yesuo sa'oriki zↄ̃kↄ̃ bɛa. Sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kàkara gwe ń pínki. 54 Pita tɛ́ a kpɛ zã̀ dire ari à gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ bɛ ↄnn. À vùtɛ gwe àtɛn tɛ́ kpákpa kũ dogarinↄ lɛɛlɛ. 55 Sa'orikinↄ kũ Yuda yãkpatɛkɛrinↄ ń pínki tɛn sèeda wɛtɛ Yesui ò a dɛ, akũ odi a lero. 56 Ò ɛ́kɛyã dìdia dasi, ama ń yãke dí kↄ̃ sɛ́ro. 57 Akũ gbɛ̃kenↄ fùtɛ ò ɛ́kɛyã dìdia ò pì: 58 O mà à pì áni Luda kpɛ́ kũ bisãsiri bò wí áni a pãnde bo gↄrↄ aakↄ̃ dagura kũ bisãsiri dí boro. 59 Bee kũ abireo ń yã dí kↄ̃ sɛ́ro. 60 Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ fùtɛ à zɛ̀ ń arɛ à Yesu gbɛ̀ka: Ń yãke vĩ ǹ weḿmaroo? Yã kũ òtɛn didimma dí de deraa? 61 Yesu yĩtɛ kpɛ̃n adi yãke wearo, akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pìi ɛ̀ra à a gbɛ̀ka: Mↄkↄ̃n Arumasihu, Luda arubarikade Nɛ́ ũ yá? 62 Akũ Yesu pì: Makũmɛ a ũ. Áni Bisãsiri Nɛ́ e vutɛna Gbãnasĩndapinkide ↄplai, akũsↄ̃ áni a suna e ludambɛ lukun. 63 Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pì a utanↄ gà à kɛ̃̀ à pì: À kɛ̀ dera ótɛn sèedade pãnde kenↄ wɛtɛ dↄↄ? 64 A mà lákũ à dↄkɛ̀ kũ Ludao nà. Yã kpaten a zɛo teraa? Akũ ò yã dàala ń pínki ò pì ò a dɛ. 65 Akũ gbɛ̃kenↄ fùtɛ ò lɛ́'i kàa. Akũ ò pↄ́ yĩ̀nɛ a ãnnwa, òtɛni a lɛ́lɛ kũ okũo òtɛn pinɛ: Ǹ annabikɛyã o ǹ gbɛ̃ kũ à n lɛ o. Akũ dogarinↄ a kũ̀ ò a sãn kɛ̀kɛ.

Pita ledikpana Yesui

(Mat 26:69-75, Luk 22:56-62, Yuh 18:15-18, 25-27)

66 Pita kú ↄnn zĩtɛ, akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ zↄ̀nↄkparenↄ doke sù gwe. 67 Kũ à Pita è àtɛn tɛ́ kpákpa, akũ à wɛ́ dìa à pìnɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃ ndìgↄ̃ kú lɛɛlɛ kũ Yesu Nazɛrao. 68 Akũ à ledi kpà à pì: Má a dↄ̃ro, mádi yã kũ ntɛni o dↄ̀rↄ dↄ̃ro. Akũ à fùtɛ à gɛ̃̀ gãnun. 69 Kũ zↄ̀nↄkpare pì a è gwe dↄ, akũ à ò gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄnɛ à pì: Ń gbɛ̃ mɛ̀n don dí. 70 Akũ Pita ledi kpà dↄ. Kũ à kɛ̀ saa fíti, gbɛ̃ kũ ò zɛna gwenↄ pì Pitanɛ: Yãpuramɛ ń gbɛ̃ domɛ n ũ, zaakũ Galili gbɛ̃mɛ n ũ. 71 Akũ Pita fùtɛ à a zĩda kà à la dà à pì: Má gbɛ̃ kũ átɛni a yã o pì dↄ̃ro. 72 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ko lɛ́ gɛ̃̀n plade zù, akũ yã kũ Yesu òo dↄ̀ Pitan, kũ à pì, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu gɛ̃̀n pla, ani ledi kpáai gɛ̃̀n aakↄ̃. Akũ à nà ↄ́ↄdↄnaaa.

15

Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo

(Mat 27:1-2, 11-14, Luk 23:1-5, Yuh 18:28-38)

1 Kũ gu dↄ̀ gↄ̃̀nↄ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbãnadenↄ ń pínki yã gↄ̃̀gↄ̃, akũ ò Yesu yĩ̀ ò gɛ̀ɛ ò a nà Pilatinɛ a ↄĩ. 2 Akũ Pilati a là à pì: Mↄkↄ̃mmɛ Yudanↄ kína ũ yá? Yesu wèa à pì: Lɛn n ò lɛ. 3 Sa'orikinↄ tɛn yã didia, 4 akũ Pilati a là dↄ: Ĩni yãke oroo? Yã kũ òtɛn didimma ma fá! 5 Ama Yesu dí yãke weḿmaro, akũ yã pìi bò Pilati sarɛ.

Yãdana Yesula

(Mat 27:15-26, Luk 23:13-25, Yuh 18:39-19:16)

6 Vĩnla dikpɛ zĩ òdi purusunanↄ doke kũ gbɛ̃nↄ a wɛ́ kɛ̀ gbarɛńnɛ. 7 Gↄrↄ kũ̀a sↄ̃ gbɛ̃ke kú kpɛ́siran òdi pi Baraba. À kú kũ gbɛ̃ gaavude kũ ò gbɛ̃ dɛ̀nↄo. 8 Akũ pari nà Pilatii ò wɛ́ kɛ̀a à kɛ lákũ àdi kɛńnɛ nà. 9 Akũ Pilati ń lá à pì: Á ye mà Yudanↄ kína gbarɛárɛn yá? 10 Zaakũ à dↄ̃ kũ nɛ̀sɛgↄ̃ba kũ sa'orikinↄn vĩ kũ Yesuo yãin ò a kpàawa. 11 Akũ sa'orikinↄ gbɛ̃nↄ laakarii fùtɛ, de ò o Pilatinɛ à Baraba gbarɛńnɛ. 12 Akũ Pilati ń lá à pì: Bↄ́n á ye mà kɛ kũ gbɛ̃ kũ adì pi Yudanↄ kínao teraa? 13 Akũ ò wiki lɛ̀ ò pì: Ǹ a pá lía! 14 Akũ Pilati pìńnɛ: À kɛ̀ deraa? Bↄ́ dàan à kɛ̀ɛ? Akũ ò wiki lɛ̀ ò kàra ò pì: Ǹ a pá lía! 15 Pilati ye à gbɛ̃nↄ pↄnna wɛtɛ, akũ à Baraba gbàrɛńnɛ. À Yesu kpà sozanↄa ò a gbɛ̃ flã̀ao ò a pá lía.

Yesu fobona

(Mat 27:27-31, Yuh 19:2-3)

16 Akũ sozaa pìnↄ gɛ̀ɛ kãao bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛ ↄnn, akũ ò ń gã̀ kàkara pínki. 17 Ò arukĩmba tɛ̃ra dànɛ, akũ ò lɛ̀ fùraa tã̀ ò kùnɛ. 18 Akũ òtɛn fↄ kpáa ò pì: Fↄↄ Yudanↄ kína! 19 Òtɛni a lɛ́ kũ gòoo a mìia òtɛn lɛ́'i káa òtɛn kútɛ ń kosoa òtɛn mì natɛnɛ. 20 Kũ ò a fobò ò làka, akũ ò arukĩmba tɛ̃ra pìi gòala ò a zĩda pↄ́kasa dànɛ. Akũ ò bò kãao òtɛn gɛ́ a pá lía.

Yesu pana lía

(Mat 27:32-44, Luk 23:26-43, Yuh 19:17-27)

21 Kũ òtɛn gɛ́, Sirɛni gbɛ̃ kũ ò pinɛ Simↄ bò lakutu kea àtɛn su wɛ̃tɛ gũn, akũ ò gã nàa à Yesu lígbãndurukpana sɛ́. Àkũmɛ Alɛsanda kũ Rufuo de ũ. 22 Akũ ò gɛ̀ɛ kũ Yesuo gu kũ òdi pi Gↄgↄta kũ à pì mìtokoki. 23 Akũ ò sèwɛ̃ kũ ò yã̀katɛ kũ ɛzɛo dↄ̀nɛ, ama adi miro. 24 Kũ ò a pà lía, akũ ò a pↄ́kasanↄ kpàatɛ ò kàtɛ, akũ ò kàpaa kpà lákũ ń baadi ni sɛ́ nà. 25 Ò a pà lía mↄ̀ kɛ̃ndomɛ. 26 Ò yã kũ ò dìaa kɛ̃̀ ò nà lía a mìla ò pì:

Yudanↄ kína.

27 Ò kpãni wɛ́dewɛnↄ pà lía a sarɛ gwe dↄ gbɛ̃nↄn pla, gbɛ̃ do a ↄplai gbɛ̃ do a ↄzɛi. 28 Lɛn yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn pàpa lɛ kũ ò pì: Ò a kàkara kũ dàkɛrinↄ.

29 Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃ zɛ́la gwenↄ tɛni ń mì kɛ dékũdekũ, òtɛni a sↄ̃sↄ̃ ò pì: Ɛ̃hɛ̃! Mↄkↄ̃n kũ n pì ĩni Luda kpɛ́ wí ń ɛra ǹ bo gↄrↄ aakↄ̃ daguran gweroo? 30 Ǹ n zĩda mì sí ǹ kipa lía! 31 Lɛmɛ dↄ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ tɛni a fobo lɛ ò pì: À gbɛ̃ pãndenↄ mìi sì, ama ani fↄ̃ à a zĩda mì síro. 32 Tó Arumasihu, Isarailanↄ kína kìpa lía tera ò e, óni a náani kɛ. Akũ gbɛ̃ kũ ò ń pá lía lɛɛlɛnↄ tɛni a sↄ̃sↄ̃ dↄ.

Yesu ganaa

(Mat 27:45-46, Luk 23:44-49, Yuh 19:28-30)

33 Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ gusira dà bùsuu pìla pínki ari fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃. 34 Fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃n Yesu wiki lɛ̀ gbãnagbãna à pì: Ɛloi, Ɛloi, lɛma sabatani! Abirekũ pì: Ma Luda, ma Luda, à kɛ̀ dera n ma tonn? 35 Kũ gbɛ̃ kũ ò zɛna gwe kenↄ yã pìi mà, akũ ò pì: À ma, àtɛn Iliasu sísi. 36 Akũ gbɛ̃ke bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ à sako sɛ̀ à dà sèwɛ̃ kpã̀kpãa gũn, à fĩ̀fĩ lebaa, akũ à dↄ̀ Yesunɛ à mi. Akũ à pì: À zɛ gĩa ò gwa, tó Iliasu ni su à a kipa. 37 Yesu wiki gbãna lɛ̀ à wɛ̃̀ndii tà. 38 Akũ Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃a pla bona musu suna zĩtɛ. 39 Kũ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ à zɛ Yesu arɛ gwe è lákũ à gà nà, akũ à pì: Yãpuramɛ Luda Nɛ́n gbɛ̃ dí ũ. 40 Nↄgbɛ̃ kenↄ kú gwe dↄ òtɛn gu gwa zã̀ dire. Ń tɛ́n Mariama Magadalɛni kun kũ Mariamao Yamisi Fíti kũ Yusufuo da kũ Salomɛo. 41 Gↄrↄ kũ Yesu kú Galili, mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdigↄ̃ tɛ́i ògↄ̃ kpái. Nↄgbɛ̃ pãndenↄn kú gwe dↄ dasi kũ ò gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmu lɛɛlɛ.

Yesu vĩnaa

(Mat 27:57-61, Luk 23:50-56, Yuh 19:38-42)

42 Azuma zĩ ↄkↄsi. Kũ òtɛn kámmabogↄrↄ soru kɛ, 43 Yusufu Arimatea gbɛ̃ sù. Gbɛ̃ tↄ́demɛ Yuda gbãnadenↄ tɛ́. Àkũ sↄ̃ àtɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa dã. À kùgbãna kɛ̀ à gɛ̀ɛ Pilati kĩnaa à Yesu gɛ̀ɛ gbɛ̀kaa. 44 Kũ Pilati mà Yesu gĩnakɛ à gà kↄ̀, à bò a sarɛ. Akũ à sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ sìsi à a là tó Yesu gà kↄ̀. 45 Kũ Pilati gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ yã pìi mà, akũ à Yusufu gbà zɛ́ à gɛ̀ɛ pì sɛ́. 46 Akũ Yusufu gɛ̀ɛ à táaru biza lù, akũ à gɛ̀ɛ à a gɛ̀ɛ kìpa lía à biza pìi fĩ̀fĩa. À a dà gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ gũn, akũ à gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ gbigiri kɛ̀ à tàta wɛ̀ɛ pìlɛ. 47 Mariama Magadalɛni kũ Mariama Yusufu dao è gu kũ ò Yesu gɛ̀ɛ pìi wùtɛn.

16

Yesu vunaa

(Mat 28:1-10, Luk 24:1-12, Yuh 20:1-10)

1 Kámmabogↄrↄ lakanaao ↄkↄsi Mariama Magadalɛni kũ Mariama Yamisi dao kũ Salomɛo nísi gbĩ nna lù, de ò gɛ́ ò kú Yesu mɛ̀ɛa yãi. 2 Azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ ò bò òtɛn gɛ́ mira pì kĩnaa. 3 Ò kↄ̃ là zɛ́n ò pì: Dí mɛ́ ani gbɛ̀ɛ kũ̀ gbigiri kɛ à gowɛrɛ mira lɛ́a sↄ̃ↄ? 4 Zaakũ gbɛ̀ɛ pì zↄ̃kↄ̃ manamana. Kũ ò wɛ́ sɛ̀ ò gwà, akũ ò è ò gbɛ̀ɛ pì gbigiri kɛ̀ ò gò mira pì lɛ́a. 5 Kũ ò gɛ̃̀ mira pìi gũn, akũ ò kɛfɛnna ke è vutɛna ↄplai à utagyaba pura dana. Akũ ò kɛ̀ gìri. 6 À pìńnɛ: Àsun kɛ gìriro, Yesu Nazɛra kũ ò pà lían átɛn wɛtɛroo? À vù, à kú laro. À gu kũ ò a wùtɛn gwa, 7 áni gɛ́ à o a ìbanↄnɛ kũ Pitao kũ àtɛn dońnɛ arɛ gɛna Galili. Gwen oni a en lákũ à òńnɛ nà. 8 Òtɛn lukaluka, yã pìi bò ń sarɛ, akũ ò bò miran ò bàa lɛ̀. Odi yãke o gbɛ̃kenɛro kũ vĩna ń kũ yãi.

Yesu bo à suna a ìbanↄnɛ

(Mat 28:16-20, Luk 24:36-53, Yuh 20:11-23)

9 Kũ Yesu fùtɛ azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ, à a zĩda mↄ̀ Mariama Magadalɛninɛ káaku. Nↄgbɛ̃ pìi gũnn Yesu pɛ̀ tãna mɛ̀n supplanↄa. 10 Akũ nↄgbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à ò gbɛ̃ kũ ò kú kãao yãnↄnɛ. Ń nɛ̀sɛɛ yakana òtɛn ↄ́ↄ dↄ. 11 Kũ ò mà kũ Yesu kú kũ wɛ̃̀ndiio ari nↄgbɛ̃ pì a è kũ wɛ́o, odi síro.

12 Abire gbɛra gↄrↄ kũ ń gbɛ̃nↄn planↄn tɛ́ zɛ́ gũn òtɛn gɛ́ wɛ̃tɛ gũn, à bò à sùḿma lán gbɛ̃ pãnde bà. 13 Kũ ò ɛ̀ra ò sù, ò ò gbɛ̃ kparanↄnɛ, ama odi ń yã síro. 14 Kũ à kɛ̀ saa à bò à sù a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄnɛ kũ òtɛn pↄ́ ble. Akũ à kpã̀kɛ̃ńyĩ ń sãgbãna yãi, zaakũ odi a náani kɛro akũsↄ̃ odi gbɛ̃ kũ ò a è à vùnↄ yã síro. 15 Akũ à pìńnɛ: À gɛ́ andunia gu sĩnda pínkia à ma baaru nna kpá gbɛ̃nↄnɛ ń pínki. 16 Gbɛ̃ kũ à sì akũ à da'itɛ kɛ̀ mɛ́ ani surabana le. Gbɛ̃ kũ adi sí sↄ̃ro, yã ni bo adenɛ vãni. 17 Gbɛ̃ kũ ò baaruu pìi sìnↄ yãkɛnanↄn dí: Oni tãnanↄ goḿma kũ ma tↄ́o, oni yãke buri o. 18 Oni mlɛ̃̀ sɛ́ kũ ↄo. Bee tó ò sɛwɛ mì, pↄ́ke ni ń lero. Oni ↄ na gyãrenↄa ò gbãna kũ.

Tana kũ Yesuo ludambɛ

(Luk 24:50-53, Zĩr 1:9-11)

19 Kũ Dikiri Yesu yã òńnɛ à làka, akũ Luda a sɛ̀ à tà kãao musu, akũ à vùtɛ Luda ↄplai. 20 Akũ a ìbaa pìnↄ gɛ̀ɛ ò waazi kɛ̀ gu sĩnda pínkia. Dikiri zĩ kɛ̀ kũńwo à a yã zĩni pɛ̀tɛ kũ daboyã kũ ò tɛ́inↄ.

LUKU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUKU

Baaru nna kũ Luku kɛ̃̀ɛ

Yesu Kirisi inaa 1:1-2:52

Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa 3:1-3:20

Yesu da'itɛkɛnaa 3:21-4:13

Yesu yãdannɛna Galili 4:14-9:50

Zaa Galili ari Yurusalɛmu 9:51-19:27

Yesu kunna Yurusalɛmu 19:28-22:46

Yesu gana kũ a vunaao 22:47-24:53

1

1 Gbɛ̃nↄ ↄ kpà dasi, de ò yã kũ à kɛ̀ ó tɛ́ baba takada gũn zɛ́azɛa, 2 lákũ gbɛ̃ kũ ò de yã pìi sèedadenↄ ũ kũ a baarukparinↄ òwɛrɛ nà zaa káaku. 3 Tera sà makũ sↄ̃, lákũ ma wɛ́ pɛ̀ yã pìnↄi nà dodo zaa a naana, ma è à mana mà kɛ̃nnɛ zɛ́azɛa, ma gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛde Tiofilu, 4 de ǹ yã kũ ò dànnɛ sãnsãn dↄ̃.

Malaika gĩnakɛ à Yahaya Da'itɛkɛri ina yã'onaa

5 Yudea bùsu kína Hɛrↄdu gↄrↄ sa'ori ke kun, a tↄ́n Zakari. À kú Abia sa'orinↄ gã̀a gũmmɛ. A nanↄ tↄ́n Ɛlizabɛti. Haruna burimɛ dↄ. 6 Ń pla ń pínki mana Ludanɛ. Òdigↄ̃ kun taari sari, ò Dikiri doka kũ yã kũ à dìtɛnↄ kũna. 7 Ama ò nɛ́ vĩro, zaakũ Ɛlizabɛti bi paramɛ, akũ ń gbɛ̃nↄn pla ń pínki zĩ kũ̀.

8 Gↄrↄ kũ sa'onaa kà ń gã̀aa, Zakari mɛ́ àtɛn sa'ona Ludaa zĩ kɛ. 9 Lákũ sa'orii pìnↄ dì kɛ nà, ò kàpaa kpà, akũ kàpa Zakari kũ̀ de à gɛ́ turaretiti kpata Dikiri kpɛ́n. 10 Turaretitikpatana gↄrↄ pari kàkara kpɛ́lɛlɛa ń pínki, òtɛn adua kɛ. 11 Akũ Dikiri malaikaa bò a sùa, à zɛ̀ turaretitikpataki ↄplai. 12 Kũ Zakari a è, à kɛ̀ gìri, vĩna a kũ̀. 13 Akũ malaikaa pìi pìnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro Zakari. Luda n wɛ́kɛ sì, n nanↄ Ɛlizabɛti ni nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ, ǹ tↄ́ kpánɛ Yahaya. 14 N pↄ ni kɛ nna, ǹ yáa dↄ, gbɛ̃nↄ ni pↄnna kɛ a ina yã musu dasi, 15 zaakũ anigↄ̃ de Dikirinɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũmɛ. Ani wɛ̃ ke í gbãna ke miro, Luda Nini nigↄ̃ kúa zaa a da gbɛrɛmmɛ. 16 Ani tó Isarailanↄ arɛ dↄ Dikiri ń Ludaa dasi, 17 ani do Dikirinɛ arɛ kũ Luda Nini gbãna kũ Iliasu vĩ yão. Ani tó denↄ lɛ́ kɛ do kũ ń nɛ́nↄ, ani tó sãyãmarisaridenↄ gbɛ̃ mananↄ ↄ̃ndↄ̃ sɛ́. Ani tó gbɛ̃nↄ gↄ̃ kú soru gũn Dikirinɛ.

18 Akũ Zakari pì malaikaa pìinɛ: Deran mani yã pì yãpura dↄ̃ↄ? Zaakũ mare zĩkũnaan ma ũ, akũ ma nanↄ zĩ kũ̀ dↄ. 19 Akũ malaikaa pìi wèa à pì: Makũmɛ Gibirilu ũ, madìgↄ̃ zɛna Luda arɛ. Àkũ mɛ́ à ma zĩ mà yã pì onnɛ, mà baaru nna pì kpánnɛ. 20 Ǹ ma, n nɛ́nɛ ni natɛ, ĩni fↄ̃ ǹ yã oro ari yã pì gɛ́ kɛo, kũ ńdi ma yã kũ ani kɛ a gↄrↄa síro yãi. 21 Gↄrↄ kũ̀a sↄ̃ òtɛn Zakari dã. A gìkɛnaa Luda kpɛ́n bò ń sarɛ. 22 Kũ à bò, adi fↄ̃ à yã ò kũńworo, akũ ò dↄ̃̀ kũ à wɛ́gupu è Luda kpɛ́n. Lákũ a nɛ́nɛ nàtɛ nà, akũ àtɛn yã ońnɛ kũ ↄo. 23 Kũ Zakari sa'ogↄrↄ pàpa, akũ à tà bɛ. 24 Abire gbɛra a nanↄ Ɛlizabɛti nↄ̀ↄ sì, akũ à a zĩda ùtɛ ari mↄ sↄↄro à pì: 25 Dikiri yã dí kɛ̀mɛnɛ, à ma wɛ̃nda gwà, à ma bo wé'iyãn.

Malaika gĩnakɛ à Yesu ina yã'onaa

26 A mↄ suddode gũn Luda malaika Gibirilu zĩ̀ Galili lakutu kũ òdi pi Nazɛra gũn. 27 À gɛ̀ɛ nↄkpare bũnu kũ a tↄ́n Mariama kĩnaa. À gↄ̃kpamma vĩ Dauda buri ũ. A tↄ́n Yusufu. 28 Kũ malaikaa pìi gɛ̃̀ a kĩnaa, à pìnɛ: Fↄↄ arubarikade! Dikiri kú kũnwo. 29 Mariama bídi kɛ̀ manamana yã pìia, à laasun lɛ̀ à pì: Fↄↄ bire mì de deraa? 30 Akũ malaikaa pìi pìnɛ:

Mariama, ǹsun tó vĩna n kũro,

zaakũ Luda gbɛ̃kɛ kɛ̀nnɛmɛ.

31 Ǹ ma! Ĩni nↄ̀ sí ǹ nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ,

ǹ tↄ́ kpánɛ Yesu.

32 Anigↄ̃ de gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ,

oni a sísi Luda Musude Nɛ́.

Dikiri Luda ni a ká

a dizi Dauda kpatan,

33 anigↄ̃ kí ble Yakubu burinↄa gↄrↄ sĩnda pínki,

a kíblena nigↄ̃ lakana vĩro.

34 Akũ Mariama pì malaikaa pìinɛ: Mádi gↄ̃gbɛ̃ dↄ̃ zikiro, abirekũ ni sí kɛ deraa? 35 Malaikaa wèa à pì:

Luda Nini ni summa,

Luda Musude gbãna ni danla.

Abire yãi nɛ́ kũ ĩni i pì kunna nigↄ̃ adona,

oni a sísi Luda Nɛ́.

36 N danɛ Ɛlizabɛti nɛ́gↄ̃gbɛ̃ nↄ̀sina se a zĩkũnaa gũn. Nↄgbɛ̃ kũ ò dìtɛ para ũ pì kú kũ nↄ̀ mↄ suddoo tera. 37 Zaakũ Luda kĩnaan pↄ́ sĩnda pínki dì sí kɛn. 38 Akũ Mariama pì: Dikiri zↄ̀bleriin ma ũ. À kɛmɛnɛ lákũ n ò nà. Akũ malaikaa pìi tà à a tòn.

Mariama gɛna Ɛlizabɛti kĩnaa

39 Gↄrↄ kũ̀a Mariama fùtɛ à gɛ̀ɛ lakutu kũ à kú Yudea bùsu gusĩsĩden gↄ̃̀nↄ. 40 À gɛ̀ɛ Zakari bɛa, akũ à fↄ kpà Ɛlizabɛtia. 41 Kũ Ɛlizabɛti Mariama fↄↄ pìi mà, a nɛ́ vĩ̀ a gbɛrɛ gũn, akũ Luda Nini sù Ɛlizabɛtia, 42 à wiki gbãna lɛ̀ à pì: Arubarikademɛ n ũ de nↄgbɛ̃ sĩnda pínkila. Arubarikaden nɛ́ kũ à kú n gbɛrɛn ũ dↄ. 43 Bↄ́n ma ũ, kũ ma Dikiri da sù ma gwaa? 44 Gↄrↄ kũ ma n fↄkpammanaa mà dé, nɛ́ kũ à kú ma gbɛrɛn vĩ̀ kũ pↄnnaomɛ. 45 Arubarikademɛ n ũ, mↄkↄ̃n kũ n yã kũ Dikiri ònnɛ sì, kũ ani kɛ.

Mariama Dikiri tↄ́ sɛna lei

46 Akũ Mariama pì:

Matɛn Dikiri tↄ́ sɛ́ lei ma swɛ̃̀ɛ gũn,

47 ma pↄ tɛn kɛ nna

Luda ma Surabariia,

48 zaakũ à ma yã dà,

makũ a zↄ̀bleri kũ mádi ká pↄ́ke ũro.

Zaa tera ari gↄrↄ sĩnda pínki oni pimɛnɛ arubarikademɛ,

49 zaakũ Luda gbãnade yã zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀mɛnɛ.

A tↄ́ kú adona.

50 Àdi wɛ̃nda dↄ̃ gbɛ̃ kũ òdi a vĩna kɛnↄnɛ

ari ń buria.

51 À a gã̀a pòro, à a gbãna mↄ̀ńnɛ,

à zĩdabirinↄ fã̀kↄ̃a kũ ń laasunnↄ.

52 À gbãnadenↄ bò kpatan,

à talakanↄ sɛ̀ lei.

53 À pↄ mananↄ kpà nàdɛrinↄa ò kã̀,

ama à ↄgↄdenↄ gbàrɛ ↄkori.

54 À kpà a zↄ̀bleri Isarailanↄi,

ń yã dí sãaguro.

55 À wɛ̃nda dↄ̃̀ Ibrahĩnɛ kũ a buri pìnↄ

lákũ à ò ó dizinↄnɛ nà.

56 Mariama vùtɛ kũ Ɛlizabɛtio lán mↄ aakↄ̃ bà, akũ à ɛ̀ra bɛ.

Yahaya Da'itɛkɛri inaa

57 Ɛlizabɛti nɛ́'igↄrↄ kà, akũ à nɛ́ ì gↄ̃gbɛ̃ ũ. 58 Kũ a fárandidenↄ kũ a danɛnↄ mà lákũ Dikiri a wɛ̃nda gwà nà, ò pↄnna kɛ̀ kãao. 59 A gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ ò sù tↄ̃̀ zↄ̃ nɛ́ pìinɛ, de ò a de Zakari tↄ́ kpánɛ, 60 akũ a da pì: Oi! Oni a sísi Yahayamɛ. 61 Ò pìnɛ: Gbɛ̃ke kú n danɛnↄ tɛ́ kũ à tↄ́ bire vĩro. 62 Akũ ò yã ò a denɛ kũ ↄo, de ò dↄ̃ deran à ye ò tↄ́ kpánɛ nà. 63 Zakari anlo gbɛ̀ka, akũ à kɛ̃̀a: A tↄ́n Yahaya. Yã pìi bò ń sarɛ ń pínki. 64 Gwe gↄ̃̀nↄ a nɛ́nɛ sɛ̀ lei, à lɛ́ bò àtɛn yã o, àtɛn Luda sáabu kpá. 65 Akũ vĩna ń fárandidenↄ kũ̀ ń pínki, akũ Yudea bùsu gusĩsĩde gbɛ̃nↄ tɛn yã pì o ń pínki. 66 Akũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi mànↄ kũna ń nɛ̀sɛɛ gũn ò pì: Bↄ́n nɛ́ pì nigↄ̃ de a ũ ziaa? Zaakũ Dikiri ↄ kúa.

Zakari annabikɛyã'onaa

67 Luda Nini sù a de Zakaria, akũ à annabikɛyã ò à pì:

68 Ò Dikiri Isarailanↄ Luda sáabu kpá!

À sù à a gbɛ̃nↄ bò.

69 À Surabari gbãnade bòwɛrɛ

a zↄ̀bleri Dauda buri tɛ́,

70 lákũ à ò a annabinↄ gãi nà zaa gìkɛna.

71 Ò pì ani ó sí ó ibɛrɛnↄa,

ani ó bo gbɛ̃ kũ ò zã̀ógu pìnↄ ↄĩ.

72 Lɛmɛ à ó dizinↄ wɛ̃nda gwà lɛ,

a bàka kunna kũńwo yã dí sãaguro.

73 À la dà ó dizi Ibrahĩnɛ

74 à pì áni ó bo ó ibɛrɛnↄ ↄĩ,

áni ó gba zɛ́ ò doarɛ vĩna sari,

75 de ó kunna gↄ̃nɛ adona gbɛ̃ mananↄ ũ

ari ó wɛ̃̀ndi lɛ́n.

76 Mↄkↄ̃n sↄ̃ ma nɛ́,

oni n sísi Luda Musude annabii,

zaakũ mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni do Dikirinɛ arɛ ǹ zɛ́ kɛkɛnɛ.

77 Ĩni tó a gbɛ̃nↄ dↄ̃ lákũ ani ń sura ba nà,

lákũ ani ń durunnanↄ kɛ̃ḿma nà.

78 Zaakũ ó Luda sùru vĩ,

bonaa musu ani su ó gwa lán gudↄnaa bà,

79 de à gu pu gbɛ̃ kũ ò kú gusira gũnnↄnɛ

kũ gbɛ̃ kũ ò kú ga lɛ́inↄ,

de à ó gbá da aafia zɛ́n.

80 Nɛ́ pì zↄ̃kↄ̃ kũ̀, à gↄ̃̀ kãgbãnade ũ. A kú gbárannan ari gↄrↄ kũ à bò Isarailanↄnɛ gupuraa.

2

Yesu Kirisi inaa

(Mat 1:18-25)

1 Gↄrↄ kũ̀a Siza Ogↄsutu bò kũ yão, à pì ò a bùsu gbɛ̃nↄ naro ń pínki. 2 Narona káaku kũ ò kɛ̀n gwe gↄrↄ kũ Kiriniu de Siria bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 3 Gbɛ̃ sĩnda pínki gɛ̀ɛ a bɛ wɛ̃tɛn, de ò a tↄ́ da takadan. 4 Yusufu sↄ̃, à bò Nazɛra, Galili bùsun, à gɛ̀ɛ Dauda bɛ lakutu Bɛtilihamu, Yudea bùsun, kũ à de Dauda buri ũ yãi. 5 À gɛ̀ɛ de ò a tↄ́ da takadan gwe kũ a nↄkpamma Mariama kũ à nↄ̀sinaao, 6 akũ gↄrↄ kũ ò kú gwe, a nɛ́'igↄrↄ kà, 7 akũ à a nɛ́ dauduu ì. À biza fĩ̀fĩa, à a wùtɛ pↄ́kãdenↄ pↄ́blebↄn, kũ odi gu le nibↄnↄ kipakiaro yãi.

8 Sãdãrinↄn kú bùsu dokↄ̃nↄ pìi gũn, òtɛn i sɛ̃̀ntɛ, òtɛni ń sãnↄ dãkpã gwãani. 9 Akũ Dikiri malaikaa bò à sùḿma, Dikiri gakuri gupura kũ̀ à lìkańyĩ, akũ vĩna ń kũ manamana. 10 Malaikaa pìi òńnɛ: Ásun tó vĩna á kũro, zaakũ ma su mà baaru nna kpáárɛmɛ, gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ ni kɛ nna manamana. 11 Ò Surabarii ìárɛ Dauda wɛ̃tɛn gwãaniala, àkũmɛ Arumasihu ũ Dikiri ũ. 12 Sèeda kũ ani tó à a dↄ̃n dí: Áni nɛ́kpãntɛ̃ e wútɛna pↄ́kãdenↄ pↄ́blebↄↄ gũn, biza fĩfĩa. 13 Kãnto ludambɛ gbɛ̃nↄn kú lɛɛlɛ kũ malaika pìio dasidasi, òtɛn Luda sáabu kpá ò pì:

14 Ò Luda tↄ́ sɛ́ lei zaa musu,

gbɛ̃ kũ ń yã kɛ̀nɛ nnanↄ aafia le zĩtɛ.

15 Kũ malaikaa pìnↄ gòńla ò tà ludambɛ, akũ sãdãrinↄ òkↄ̃nɛ ò pì: Ò gɛ́ Bɛtilihamu, de ò yã kũ à kɛ̀ɛ pì e, yã kũ Dikiri tò o dↄ̃̀. 16 Akũ ò fùtɛ ò gɛ̀ɛ likalika, ò bò Mariama kũ Yusufuooa kũ nɛ́kpãntɛ̃ pìio wútɛna pↄ́kãdenↄ pↄ́blebↄↄ gũn. 17 Kũ ò a è, ò yã kũ ò òńnɛ nɛ́ pì musu ò. 18 Akũ yã kũ sãdãrinↄ òo pìi bò gbɛ̃ kũ ò mànↄ sarɛ ń pínki. 19 Mariama yã pì kũna a nɛ̀sɛɛ gũn pínki, àtɛn laasun lɛ́a. 20 Sãdãrinↄ ɛ̀ra ò tà, òtɛn Luda tↄ́ bo, òtɛni a sáabu kpá yã kũ ò mà akũ ò è yãi, zaakũ à kɛ̀ lákũ ò òńnɛ nà.

Tↄ́kpana Yesunɛ

21 A gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ nɛ́ tↄ̃̀zↄ̃gↄrↄ kà, akũ ò tↄ́ kpànɛ Yesu, tↄ́ kũ malaikaa ò zaade odi a nↄ̀ síro.

Yesu mↄna Dikirinɛ

22 Kũ ń gbã̀bogↄrↄ kà, ò a sɛ̀ ò gɛ̀ɛ à mↄ Dikirinɛ Yurusalɛmu lákũ Musa doka ò nà. 23 Zaakũ à kú Dikiri doka takadan ò pì, ò daudunↄ kpá Dikiria. 24 Ò sa'opↄ kũ ò dìtɛ Dikiri doka takadan kpà, ò pì potɛ̃nɛ mɛ̀n pla ke lukulukunɛ bↄ̀rↄ mɛ̀n pla.

25 Gbɛ̃ke kú Yurusalɛmu, a tↄ́n Simɛↄ. Gbɛ̃ manamɛ, à Luda vĩna vĩ, à wɛ́ dↄ Isarailanↄ surabanaai. Luda Nini kúa, 26 akũ à pìnɛ ani ga Dikiri gbɛ̃ kũ òdi pi Arumasihu enaa sariro. 27 Luda Nini dònɛ arɛ, akũ à gɛ̃̀ Luda ↄnn. Kũ Mariama kũ Yusufuo sù kũ ń nɛ́ Yesuo yã kũ ò dìtɛ doka takadan kɛna yãi, 28 akũ Simɛↄ a sì a ↄĩ, à Luda sáabu kpà à pì:

29 Ǹ makũ n zↄ̀bleri gbarɛ aafiaa gũn sà

lákũ n òmɛnɛ nà Dikiri,

30 zaakũ ma wɛ́ kɛ̀ pla kũ Surabari kũ n dìtɛo,

31 kũ n a yã kɛ̀kɛ buri sĩnda pínki wára.

32 Anigↄ̃ de gupura ũ de à gupura kũ buri pãndenↄnɛ,

à n gbɛ̃ Isarailanↄ tↄ́ bo.

33 Yã kũ à ò nɛ́ pìi musu bò a de kũ a daoo sarɛ. 34-35 Simɛↄ sa mana òńnɛ, akũ à ò nɛ́ pì da Mariamanɛ à pì:

Àkũ mɛ́ anigↄ̃ de sèeda kũ Isarailanↄ ni gíi ũ,

pↄsira ni n swɛ̃̀ zↄ̃ lán fɛ̃nɛda bà.

Isaraila kenↄ ni kakatɛ ń kenↄ ni bo aafia a gãi,

ń nɛ̀sɛɛ gũn yã ni bo gupuraa.

36 Nↄgbɛ̃ annabi ke kú gwe, a tↄ́n Ana, Fanuɛli nɛ́, Asa burimɛ. Nↄgbɛ̃ pì zĩ kũ̀ yúkuyuku. À zã kɛ̀ kũ a gↄ̃kpammao wɛ̃̀ supplamɛ, 37 akũ à gↄ̃̀ gyaanↄ ũ ari wɛ̃̀ basiikↄ̃ awɛɛsiikↄ̃. Àdi bo Luda ↄnnlo, àdigↄ̃ do Ludai fãnantɛ̃ kũ gwãanio kũ lɛ́yĩnaao kũ aduakɛnaao. 38 Zĩ birea gↄ̃̀nↄ à nàńyĩ, à Luda sáabu kpà, àtɛn nɛ́ pì yã o gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄ Yurusalɛmu bonaainↄnɛ ń pínki.

Ɛra tana Nazɛra

39 Kũ Yusufu kũ Mariamao kɛ̀ lákũ à kú Dikiri doka takadan nà pínki ò làka, ò ɛ̀ra ò tà ń bɛ wɛ̃tɛa Nazɛra, Galili bùsun. 40 Nɛ́ pìi fùtɛ à gbãna kũ̀. Ɔ̃ndↄ̃ mↄ̀a, àdigↄ̃ kú kũ Luda arubarikaao.

Yesu gɛna Luda ↄnn a nɛ́fitikɛgↄrↄa

41 Wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo Yesu de kũ a dao dì gɛ́ Vĩnla dikpɛ kɛ Yurusalɛmumɛ. 42 Kũ Yesu kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla, ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ dikpɛ kɛ lákũ òdi kɛ nà. 43 Kũ dikpɛ làka, òtɛn tá, akũ ń nɛ́ Yesu gↄ̃̀ Yurusalɛmu, ò a yã dↄ̃ro. 44 Òtɛn da à kú ń gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ. Kũ ò táa ò gↄrↄ do, akũ òtɛni a wɛtɛ ń danɛnↄ kũ ń gbɛ̃ dↄ̃nanↄ tɛ́. 45 Kũ odi a ero, ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ a wɛtɛ Yurusalɛmu. 46 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ò a è Luda ↄnn vutɛna yãdannɛrinↄ tɛ́, àtɛn sã kpá ń yãa, àtɛn yã lalaḿma. 47 A yã dↄ̃na kũ a yãwemmanaao bò gbɛ̃ kũ òtɛni a yã manↄ sarɛ ń pínki. 48 Kũ a de kũ a dao a è, à bò ń sarɛ, akũ a da pìnɛ: Bↄ́yãi n kɛ̀wɛrɛ lɛɛ? N de kũ makũo, ó bídi kɛ̀ n wɛtɛna yãi. 49 À wèḿma à pì: À kɛ̀ dera átɛni ń wɛtɛɛ? Á dↄ̃ kũ à kũ̀ mà a De bↄkↄtɛ kɛnloo? 50 Ama odi yã kũ à òńnɛ pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

51 Yesu ɛ̀ra à tà kũńwo Nazɛra, à ń yã mà. A da yã pìnↄ kũna a nɛ̀sɛɛ gũn pínki. 52 Yesu zↄ̃kↄ̃ kũ̀, a ↄ̃ndↄ̃ kàra, à nna kũ Ludao kũ bisãsirinↄ.

3

Yahaya Da'itɛkɛri waazikɛnaa

(Mat 3:1-17, Maa 1:1-11, Yuh 1:19-28)

1 Siza Tiberia kíblena wɛ̃̀ gɛ̃rode gũn Pↄntiu Pilati mɛ́ à Yudea bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, Hɛrↄdu tɛn kí ble Galili, a vĩ̀ni Filipi tɛn kí ble Iturea bùsun kũ Tarakↄniti bùsuuo, Lisania sↄ̃ àtɛn kí ble Abilɛnɛ bùsun. 2 Anasa kũ Kayafaoomɛ sa'orikinↄ ũ. Gↄrↄ kũ̀a Luda yã ò Zakari nɛ́ Yahayanɛ gbárannan. 3 Akũ à fùtɛ àtɛn kure Yoda bara dire kũ bara laooi pínki, àtɛn waazi kɛ gbɛ̃nↄnɛ. À òńnɛ ò ń nɛ̀sɛ litɛ ò da'itɛ kɛ, Luda ni ń durunnanↄ kɛ̃ḿma. 4 Lákũ à kú annabi Isaya takada gũn nà à pì:

À baarukparii kòto ma dↄ gbárannan,

àtɛn pi à zɛ́ kɛkɛ Dikirinɛ,

à zɛ́ térerenↄ poronɛ súsu.

5 Guvutɛ pínki ni tata,

kpinↄ kũ sĩ̀sĩnↄ ni datɛ pínki.

Zɛ́ kotinanↄ ni poro súsu,

zɛ́ wókũwokũnↄ ni kpákũsũ,

6 gbɛ̃ sĩnda pínki ni e lákũ Luda dì ń sura ba nà.

7 Gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ su a kĩnaa dasi ò da'itɛ kɛ, akũ àdi ońnɛ: Bisãsiri pitikonↄ! De mɛ́ à lɛ́ dàáwa à bàa sí pↄfɛ̃ kũ Luda ni kipaḿmanɛɛ? 8 À nɛ̀sɛlitɛna yã kɛ, onigↄ̃ dↄ̃ kũ a litɛ. Kũ Ibrahĩ de á dizi ũ, àsungↄ̃ da kũ abirekũ mɛ́ ani á boro. Matɛn oárɛ, Luda ni fↄ̃ à gbɛ̀ dínↄ kɛ Ibrahĩ burinↄ ũ. 9 Kpása ditɛna línↄi kↄ̀. Lí kũ àdi nɛ́ mana iro, Luda ni zↄ̃ à zu tɛ́ gũn.

10 Gbɛ̃nↄ a là ò pì: Tó lɛmɛ, óni kɛ deraa? 11 À wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ à uta vĩ mɛ̀n pla, à a do kpá gbɛ̃ kũ à vĩroa. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ble vĩ, à kɛ lɛ dↄ. 12 Bɛ'ↄgↄsirinↄ sù da'itɛ kɛ, akũ ò a là ò pì: Dannɛri, óni kɛ deraa? 13 À wèḿma à pì: Ásun bɛ'ↄgↄ síḿma de lákũ ò dìtɛ nàlaro. 14 Sozanↄ a là: Ókↄ̃nↄ sↄ̃, óni kɛ deraa? À òńnɛ: Ásun gbãna mↄ gbɛ̃nↄnɛ à ń blero. À zɛ kũ fĩna kũ òdi boárɛo.

15 Gbɛ̃nↄ wɛ́dↄina tɛn kara. Baadi pínki tɛn laasun lɛ́ a nɛ̀sɛɛ gũn Yahaya yãa, tó àkũmɛ Arumasihu ũ. 16 Yahaya òńnɛ ń pínki à pì: Madì á da'itɛ kɛ kũ íomɛ. Ama gbɛ̃ke ni su a gbãna demala, mádi ká mà a kyate bobonɛro. Àkũ mɛ́ ani á da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio kũ tɛ́o. 17 À gbaka kũna kũ ani pↄ́ fão. Ani pↄ́blewɛ ká a dↄ̃̀n, ani a sàko ká tɛ́ kũ àdi garo gũn. 18 Yahaya baaru nna kpannɛnaa gũn, à nàkaraḿma kũ yã pãndenↄo dasi. 19 Akũ à yã kpã̀kɛ̃ kína Hɛrↄdui a vĩ̀ni nanↄ Hɛrↄdia yã musu kũ yã vãni pãnde kũ à kɛ̀nↄ pínki, 20 akũ Hɛrↄdu ɛ̀ra à yã vãni kɛ̀ dↄ, à Yahaya dà kpɛ́siran.

Yesu da'itɛkɛnaa

(Mat 3:13-17, Maa 1:9-11)

21 Kũ Yahaya tɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ ń pínki, à Yesu da'itɛ kɛ̀ se. Gↄrↄ kũ Yesu tɛn adua kɛ, ludambɛ wɛ̃̀kↄ̃a, 22 akũ Luda Nini sùa à de lán potɛ̃nɛ bà. Akũ à kòto ke mà bona ludambɛ à pì: Mↄkↄ̃n ma Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩde ũ, kũ ma pↄ nnamma manamana.

Yesu buri bozirɛ

(Mat 1:1-17)

23 Gↄrↄ kũ Yesu nà a zĩa, à kà wɛ̃̀ baraakuri taka. Òtɛn da Yusufu nɛ́'inaamɛ.

Yusufu sↄ̃ Eli nɛ́mɛ,

24 Eli sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

Matata sↄ̃ Levi nɛ́mɛ,

Levi sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́mɛ,

Mɛlɛki sↄ̃ Yanai nɛ́mɛ,

25 Yanai sↄ̃ Yusufu nɛ́mɛ,

Yusufu sↄ̃ Matatia nɛ́mɛ,

Matatia sↄ̃ Amↄsi nɛ́mɛ,

Amↄsi sↄ̃ Naumu nɛ́mɛ,

Naumu sↄ̃ Ɛsɛli nɛ́mɛ,

Ɛsɛli sↄ̃ Nagai nɛ́mɛ,

26 Nagai sↄ̃ Maata nɛ́mɛ,

Maata sↄ̃ Matatia nɛ́mɛ,

Matatia sↄ̃ Sɛmɛi nɛ́mɛ,

Sɛmɛi sↄ̃ Yosɛki nɛ́mɛ,

Yosɛki sↄ̃ Yoda nɛ́mɛ,

Yoda sↄ̃ Yoanana nɛ́mɛ,

27 Yoanana sↄ̃ Resa nɛ́mɛ,

Resa sↄ̃ Zɛrubabɛli nɛ́mɛ,

Zɛrubabɛli sↄ̃ Sealatiɛli nɛ́mɛ,

Sealatiɛli sↄ̃ Nɛri nɛ́mɛ,

Nɛri sↄ̃ Mɛlɛki nɛ́mɛ,

28 Mɛlɛki sↄ̃ Adi nɛ́mɛ,

Adi sↄ̃ Kosamu nɛ́mɛ,

Kosamu sↄ̃ Ɛlɛmadamu nɛ́mɛ,

Ɛlɛmadamu sↄ̃ Ɛɛ nɛ́mɛ,

Ɛɛ sↄ̃ Yↄsua nɛ́mɛ,

29 Yↄsua sↄ̃ Ɛliɛza nɛ́mɛ,

Ɛliɛza sↄ̃ Yorimu nɛ́mɛ,

Yorimu sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

Matata sↄ̃ Levi nɛ́mɛ,

Levi sↄ̃ Simɛↄ nɛ́mɛ,

30 Simɛↄ sↄ̃ Yuda nɛ́mɛ,

Yuda sↄ̃ Yusufu nɛ́mɛ,

Yusufu sↄ̃ Yonamu nɛ́mɛ,

Yonamu sↄ̃ Ɛliakimu nɛ́mɛ,

Ɛliakimu sↄ̃ Mɛlɛa nɛ́mɛ,

31 Mɛlɛa sↄ̃ Mɛna nɛ́mɛ,

Mɛna sↄ̃ Matata nɛ́mɛ,

Matata sↄ̃ Natã nɛ́mɛ,

Natã sↄ̃ Dauda nɛ́mɛ,

Dauda sↄ̃ Yɛsɛ nɛ́mɛ,

32 Yɛsɛ sↄ̃ Ɔbɛdi nɛ́mɛ,

Ɔbɛdi sↄ̃ Bↄaza nɛ́mɛ,

Bↄaza sↄ̃ Salamↄ nɛ́mɛ,

Salamↄ sↄ̃ Nasↄ̃ nɛ́mɛ,

Nasↄ̃ sↄ̃ Aminadabu nɛ́mɛ,

33 Aminadabu sↄ̃ Ramu nɛ́mɛ,

Ramu sↄ̃ Ɛzɛrↄnu nɛ́mɛ,

Ɛzɛrↄnu sↄ̃ Pɛrɛzi nɛ́mɛ,

Pɛrɛzi sↄ̃ Yuda nɛ́mɛ,

Yuda sↄ̃ Yakubu nɛ́mɛ,

34 Yakubu sↄ̃ Isaaku nɛ́mɛ,

Isaaku sↄ̃ Ibrahĩ nɛ́mɛ,

Ibrahĩ sↄ̃ Tera nɛ́mɛ,

Tera sↄ̃ Nao nɛ́mɛ,

Nao sↄ̃ Serugu nɛ́mɛ,

35 Serugu sↄ̃ Rɛu nɛ́mɛ,

Rɛu sↄ̃ Pɛlɛgi nɛ́mɛ,

Pɛlɛgi sↄ̃ Eberu nɛ́mɛ,

Eberu sↄ̃ Sela nɛ́mɛ,

Sela sↄ̃ Kaina nɛ́mɛ,

36 Kaina sↄ̃ Apasada nɛ́mɛ,

Apasada sↄ̃ Sɛmu nɛ́mɛ,

Sɛmu sↄ̃ Nuhu nɛ́mɛ,

Nuhu sↄ̃ Lamɛki nɛ́mɛ,

Lamɛki sↄ̃ Mɛtusela nɛ́mɛ,

37 Mɛtusela sↄ̃ Ɛnↄku nɛ́mɛ,

Ɛnↄku sↄ̃ Yarɛdi nɛ́mɛ,

Yarɛdi sↄ̃ Malalɛli nɛ́mɛ,

Malalɛli sↄ̃ Kenana nɛ́mɛ,

Kenana sↄ̃ Ɛnↄsu nɛ́mɛ,

38 Ɛnↄsu sↄ̃ Sɛti nɛ́mɛ,

Sɛti sↄ̃ Adamu nɛ́mɛ,

Adamu sↄ̃ Luda nɛ́mɛ.

4

Yesu yↄ̃ogwanaa

(Mat 4:1-11, Maa 1:12-13)

1 Yesu bò Yoda àtɛn su kũ Luda Ninio pɛkɛrɛna, akũ Nini pìi gɛ̀ɛ kãao gbárannan. 2 Ibilisi a yↄ̃̀ à gwà gwe ari gↄrↄ bupla. Gↄrↄ kũ̀a adi pↄ́ke blero. Kũ gↄrↄ bupla pìi pàpa, nà tɛni a dɛ. 3 Akũ Ibilisi pìnɛ: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ pi gbɛ̀ dí li burodi ũ. 4 Yesu wèa à pì: À kú Luda yãn ò pì:

Pↄ́blen bisãsiri dìgↄ̃ kúo adoro.

5 Akũ Ibilisi gɛ̀ɛ kãao musu, akũ à andunia kpatanↄ mↄ̀nɛ pínki a zɛki gbɛ̀n gↄ̃̀nↄ 6 à pì: Mani n gba abirenↄ iko pínki kũ a gakurio, zaakũ à kú ma ↄĩmɛ, gbɛ̃ kũ má yei mani kpáa. 7 Tó n kutɛ ma arɛ dé, ani gↄ̃ n pↄ́ ũmɛ pínki. 8 Yesu wèa à pì: Ò kɛ̃̀ ò pì, ǹ donyĩ kɛ Dikiri n Ludanɛ ǹgↄ̃ doi ado.

9 Akũ Ibilisi gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmu, à a zɛ̀ Luda kpɛ́ mìsↄ̃ntɛa à pì: Tó Luda Nɛ́mɛ n ũ, ǹ ↄ gbarɛ n zĩdai la, 10 zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Ani n yã o a malaikanↄnɛ ò n dãkpã.

11 Ò pì dↄ:

Oni n sɛ́ ń ↄĩ, de ǹsun gɛ̃̀ sí gbɛ̀ɛaro yãi.

12 Yesu wèa à pì: Ò pì, ǹsun Dikiri n Luda lɛ́ ǹ gwaro.

13 Kũ Ibilisi Yesu yↄ̃̀ à gwà kũ yã pínkio à làka, akũ à a tòn ari zĩkea dↄ.

Yesu nana a zĩia Galili

(Mat 4:12-17, Maa 1:14-15)

14 Yesu ɛ̀ra à tà Galili kũ Luda Nini gbãnao, akũ a tↄ́ dà bùsuu pìla pínki. 15 Àdi yã dańnɛ ń aduakɛkpɛnↄ gũn, baadi pínki dì a sáabu kpá.

Nazɛradenↄ gina Yesui

(Mat 13:53-58, Maa 6:1-6)

16 Akũ à gɛ̀ɛ Nazɛra, gu kũ à nɛ́ blèn. Kámmabogↄrↄ zĩ à gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn lákũ àdi kɛ nà. À fùtɛ à zɛ̀ de à kyó kɛ, 17 akũ ò annabi Isaya takada kpàa. Kũ à pòro, à bò gu kũ ò yã dí kɛ̃nwa ò pì:

18 Dikiri Nini kúma,

à ma ditɛ mà baaru nna kpá takasidenↄnɛ,

à ma zĩ mà gↄ̃nzĩdanɛ kpàkpa kɛ

gbɛ̃ kũ ò ń zĩda vĩronↄnɛ,

mà wɛ́wɛ̃naa kpàkpa kɛ vĩ̀nanↄnɛ,

mà gbɛ̃ kũ ò yĩnanↄ poro,

19 mà Dikiri gbɛ̃kɛkɛnnɛgↄrↄ kpàkpa kɛ.

20 Akũ à takada pìi kòko à kpà kpanyĩriia, à vùtɛ. Gbɛ̃ kũ ò kú kpɛ́ gũnnↄ wɛ́ fĩa ń pínki. 21 Akũ à nà yã'onnɛnaaa à pì: Luda yã dí pàpa gbãra lákũ átɛn ma nà. 22 Yã mana kũ à da a lɛ́n bò ń sarɛ ń pínki, òtɛni a tↄ́ nna sí ò pì: Yusufu nɛ́n díroo?

23 Akũ à pìńnɛ: Má dↄ̃ sãnsãn kũ áni yáasi dí zumɛnɛ. Tó mↄkↄ̃mmɛ likita ũ, ǹ n zĩda were. Áni omɛnɛ mà yã kũ a mà ma kɛ̀ zaa Kapɛnamu kɛ ma bɛ wɛ̃tɛ gũn la dↄ. 24 Yãpuran matɛn oárɛ, annabii dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ a bɛ wɛ̃tɛ gũnlo. 25 Matɛn oárɛ yãpura, kũ ludambɛ zɛ́ tà Iliasu gↄrↄ, gyaanↄnↄn dasi. Legũ dí maro ari wɛ̃̀ aakↄ̃ kũ mↄ suddoo, akũ nà zↄ̃kↄ̃ↄ gɛ̃̀ Isarailanↄ bùsun pínki, 26 ama Luda dí Iliasu zĩ ń gbɛ̃kearo, sé gyaanↄ kũ à kú Zarɛfa, Sidↄ̃ sarɛ. 27 Annabi Ɛlisa gↄrↄ sↄ̃, Isarailanↄ bùsun kusunↄn dimmɛ, ama adi ń gbɛ̃ke werekↄ̃aro, sé Siria bùsu gbɛ̃ Naama.

28 Kũ gbɛ̃ kũ ò kú aduakɛkpɛ gũnnↄ yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ manamana ń pínki. 29 Akũ ò bò kũ Yesuo wɛ̃tɛ kpɛ, ò gɛ̀ɛ kãao sĩ̀sĩ kũ ń wɛ̃tɛ kátɛa mìsↄ̃ntɛa, de ò ↄ sↄ̃i à lɛ́tɛ à sín yãi. 30 Akũ à bò ń tɛ́ à tà.

Yesu tãnade werekↄ̃ana Kapɛnamu

(Mat 8:14-17, Maa 1:21-39)

31 Yesu tà Kapɛnamu, Galili bùsun, akũ àtɛn yã dańnɛ kámmabogↄrↄ zĩ. 32 A yãdannɛnaa bò ń sarɛ, zaakũ a yã iko vĩ. 33 Gↄ̃gbɛ̃ tãnade ke kú aduakɛkpɛn gwe, akũ à wiki gbãna lɛ̀ à pì: 34 É'e! Bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩii, Yesu Nazɛra? N su ǹ ó kakatɛn yá? Má dↄ̃ gbɛ̃ kũ ń de a ũ, mↄkↄ̃mmɛ Luda gbɛ̃ kũ à kú adona ũ. 35 Akũ Yesu gì tãna pìinɛ à pì: Ǹ yĩtɛ! Ǹ go gↄ̃gbɛ̃ pìia. Akũ tãna pì gↄ̃gbɛ̃ pìi pã̀tɛ gbɛ̃nↄ tɛ́, à gòa, adi a kĩnnaro. 36 Gbɛ̃nↄ bídi kɛ̀ ń pínki, òtɛn kↄ̃ lala: Bↄ́ taka buri yãn gwee? Àdi yã ditɛ tãnanↄnɛ kũ iko gbãnao, akũ òdi goḿma. 37 Akũ a tↄ́ dà bùsuu pìla pínki.

Gyãrenↄ werekↄ̃ana dasidasi

(Mat 8:14-17, Maa 1:29-34)

38 Kũ à bò aduakɛkpɛn, akũ à tà Simↄ bɛa. Simↄ nanↄ da tɛn mɛ̀wãna kɛ manamana, akũ ò a yã ònɛ. 39 Yesu zɛ̀ala à gì mɛ̀wãna pìinɛ, akũ a mɛ̀ɛ kɛ̀ sã̀na. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ à fùtɛ à pↄ́ble kɛ̀ńnɛ.

40 Kũ ifãntɛ̃ gɛ̃̀ kpɛ́n, gbɛ̃ kũ ò gyãre vĩnↄ sù kũńwo Yesunɛ, akũ à ↄ nàna ń baadia, à ń werekↄ̃a kũ ń gyã buri sĩnda pínkio. 41 Tãnanↄ sↄ̃ òtɛn bo gbɛ̃nↄ gũn kũ wikio dasi ò pì: Mↄkↄ̃mmɛ Luda Nɛ́ ũ. Ama àdi gíńnɛ ò yã o, kũ ò a dↄ̃̀ Arumasihu ũ yãi.

Yesu waazikɛna Galili

(Maa 1:35-39)

42 Gukɛ̃kↄ̃ana Yesu bò wɛ̃tɛ gũn, à gɛ̀ɛ gusarɛ, akũ gbɛ̃nↄ tɛni a wɛtɛ. Kũ ò bòa, ò ye à ń tóro. 43 Akũ à pìńnɛ: Sé mà kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kpá wɛ̃tɛ kparanↄnɛ dↄ, zaakũ abire yãin Luda ma zĩ. 44 Akũ à gɛ̀ɛ àtɛn waazi kɛ Yudea bùsu aduakɛkpɛnↄ gũn.

5

Yesu ìba káakunↄ sisinaa

(Mat 4:18-22, Maa 1:16-20)

1 Zĩkea Yesu zɛna Gɛnɛsarɛti sɛ̀bɛɛ bara, akũ gbɛ̃nↄ kàkarai dasi de ò Luda yã ma yãi, òtɛn nakaraa. 2 Akũ à gó'itɛ è katɛna bara mɛ̀n pla, sↄrↄkↄnↄ bↄ̀tɛn òtɛni ń táarunↄ pípi. 3 Akũ à gɛ̃̀ gó pìnↄ do gũn kũ à de Simↄ pↄ́ ũ, à wɛ́ kɛ̀a à a yĩpa fíti, à go baraa fíti. Akũ à vùtɛ gó pìi gũn, à yã dà gbɛ̃nↄnɛ.

4 Kũ à yã ò à làka, akũ à pì Simↄnɛ: Ǹ gɛ́ kũ góo í lòkoto kpa, à birigi fã á kpↄ̀ kũ. 5 Simↄ wèa à pì: Dannɛri, o zĩ kɛ̀ ari gu gɛ̀ɛ à dↄ̀o, ódi pↄ́ke kũro, ama lákũ n ò nà, mani fã. 6 Kũ ò kɛ̀ lɛ, ò kpↄ̀ↄ kàkara yↄ̃nkↄyↄ̃nkↄ ari ń biriginↄ ye ò kɛ̃kɛ̃. 7 Akũ ò ↄ kɛ̀ yáku ń gbɛ̃dake kũ ò kú gó pì do gũnnↄnɛ, ò su ò kpáńyĩ. Kũ ò sù, ò kpↄ̀ↄ kà gó mɛ̀n pla pìnↄ pà ari ò ye ò kpátɛ. 8 Kũ Simↄ Pita è lɛ, à kùtɛ Yesu gbá sarɛ à pì: Ǹ go ma sarɛ Dikiri, zaakũ durunnakɛrin ma ũ. 9 Simↄ bídi kɛ̀ kũ gbɛ̃ kũ ò kú lɛɛlɛnↄ ń pínki kpↄ̀ dasi kũ ò kũ̀u pì yãi. 10 Lɛmɛ dↄ Yamisi kũ Yuhanao, Zebedi nɛ́ kũ ò de kↄ̃ gbɛ̃nna ũ kũ Simↄo bídi kɛ̀ se. Akũ Yesu pì Simↄnɛ: Ǹsun tó vĩna n kũro. Zaa gbãra bisãsirin ĩnigↄ̃ wɛtɛ. 11 Kũ ò kà kũ ń góo bara, akũ ò pↄ́ sĩnda pínki tòn ò tɛ̀i.

Kusu werekↄ̃anaa

(Mat 8:1-4, Maa 1:40-45)

12 Zĩkea Yesu kú wɛ̃tɛ ke gũn, akũ gↄ̃gbɛ̃ kũ kusu dàala sù. Kũ à Yesu è, à wùtɛ a kùaa, à wɛ́ kɛ̀a à pì: Dikiri, tó ń yei, ĩni fↄ̃ ǹ ma werekↄ̃a swáswa. 13 Akũ Yesu ↄ bò à nàa à pì: Má yei, ǹ gↄ̃ swáswa. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a kusu làka. 14 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹsun o gbɛ̃ke maro. Ǹ gɛ́ ǹ n zĩda mↄ sa'oriinɛ, ǹ sa'opↄ kũ Musa dìtɛ kpá n werekↄ̃ana sèeda ũ gbɛ̃nↄnɛ.

15 Yesu baaruu dàgula de yãla. Gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ kakara dasi ò a yã ma, de à ń werekↄ̃a kũ ń gyãnↄ dↄ. 16 Akũ Yesu dìgↄ̃ bo ń tɛ́ àgↄ̃ gɛ́ adua kɛ gusarɛ.

Kↄ̃̀nↄde werekↄ̃anaa

(Mat 9:1-8, Maa 2:1-12)

17 Zĩkea Yesu tɛn yã dańnɛ. Farisi kenↄ kũ ludayãdannɛri kenↄ vutɛna gwe. Ò bò Galili kũ Yudea wɛ̃tɛnↄ gũn pínki kũ Yurusalɛmuo. Luda gbãna kú kãao, akũ àtɛn gyãrenↄ werekↄ̃a. 18 Akũ gbɛ̃kenↄ sù, ò kↄ̃̀nↄde sɛna kũ wútɛbↄↄo, òtɛn zɛ́ wɛtɛ ò gɛ̃ kãao ò a ditɛ Yesu arɛ. 19 Kũ odi gɛ̃ki ero pari yãi, akũ ò dìdi kãao kpɛ́ musu, ò kpɛ́ fↄ̃̀, akũ ò a kìpa kũ a wútɛbↄↄo zàa gũn Yesu arɛ. 20 Kũ Yesu è ò a náani vĩ, à pì: Ma gbɛ̃, n durunnanↄ kɛ̃̀mma. 21 Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisi pìnↄ ò ń nɛ̀sɛɛ gũn: Dín gbɛ̃ kũ àtɛn dↄkɛ kũ Ludao dí ũu? Dí mɛ́ ani fↄ̃ à durunna kɛ̃ḿma, tó adi kɛ Luda ado baasiroo? 22 Yesu ń laasun dↄ̃̀, akũ à ń lá à pì: Bↄ́yãi átɛn laasun bire taka lɛ́ á nɛ̀sɛɛ gũnn? 23 Tó ma pì a durunnanↄ kɛ̃̀a, ke tó ma pì à futɛ à táa o, a kpate mɛ́ à aragaa? 24 Ma ò lɛ de àgↄ̃ dↄ̃ kũ Bisãsiri Nɛ́ durunnakɛ̃mmana iko vĩ zĩtɛ lamɛ. Akũ à pì kↄ̃̀nↄde pìinɛ: Ma ònnɛ, ǹ futɛ ǹ n wútɛbↄ sɛ́ ǹ tá bɛ. 25 Gwe gↄ̃̀nↄ à fùtɛ à zɛ̀ ń wára, à a wútɛbↄↄ pìi sɛ̀ à tà bɛ, àtɛn Luda sáabu kpá. 26 Gbɛ̃ sĩnda pínki lɛ́ àtɛ, akũ ò Luda tↄ́ bↄ̀. Vĩna gũn ò pì: O daboyã è gbãra.

Levi sisinaa

(Mat 9:9-13, Maa 2:13-17)

27 Abire gbɛra Yesu bò, akũ à bɛ'ↄgↄsiri kũ òdi pinɛ Levi è vutɛna a bɛ'ↄgↄsikin. À pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. 28 Akũ à fùtɛ, à pↄ́ sĩnda pínki tòn à tɛ̀i.

29 Akũ à pↄ́ble zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ a bɛa à Yesu sìsia, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ gbɛ̃ pãndenↄ tɛn pↄ́ ble kũńwo dasi. 30 Akũ Farisinↄ kũ ń ludayãdannɛrinↄ yãkete kà a ìbanↄi ò pì: Bↄ́yãi átɛn pↄ́ ble, átɛn í mi kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ kifirinↄoo? 31 Akũ Yesu wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ à aafia vĩ bàka kú kũ likita yãoro, sé gyãre. 32 Mádi su gbɛ̃ mananↄ sísi ò ń nɛ̀sɛ litɛro, sé kifirinↄ.

Lɛ́yĩna yã

(Mat 9:14-17, Maa 2:18-22)

33 Akũ ò pìnɛ: Yahaya ìbanↄ dìgↄ̃ lɛ́ yĩ, ògↄ̃ adua kɛ baala'i. Lɛmɛ kũ Farisi ìbanↄ dↄ. Ama n gbɛ̃nↄ dìgↄ̃ pↄ́ ble òdigↄ̃ í mi. 34 Akũ Yesu wèḿma à pì: Áni fↄ̃ à pi nↄsɛri gbɛ̃nↄ lɛ́ yĩ gↄrↄ kũ à kú kũńwo yá? 35 A gↄrↄ ni su kũ oni nↄsɛrii pì bo ń tɛ́. Zĩ pìian oni lɛ́ yĩ sà. 36 Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ dↄ à pì: Gbɛ̃ke dì uta dufu li ò dì a zĩlaro. Tó ò kɛ̀ lɛ, uta dufu ni yakamɛ, a zĩ ni kↄ̃ sɛ́ kũ uta dufu nambataoro. 37 Òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru zĩ gũnlo. Tó ò kɛ̀ lɛ, wɛ̃ dufu pì ni tùru pũtãmɛ, ani kↄ́tɛ, tùru ni yaka. 38 Oi, òdi sèwɛ̃ dufu ká tùru dufu gũmmɛ. 39 Gbɛ̃ kũ à kↄ̃ dↄ̃̀ kũ wɛ̃ zĩ minaao dì a dufu sáabu kpáro, àdi pi a zĩ mɛ́ à nna.

6

Kámmabogↄrↄ yã

(Mat 12:1-14, Maa 2:23-3:6)

1 Kámmabogↄrↄ zĩ kea Yesu tɛn pã buranↄla, akũ a ìbanↄ pↄ́blewɛ wòro ò sùkã ń ↄn, òtɛn só. 2 Akũ Farisi kenↄ pìńnɛ: Bↄ́yãi átɛn yã kũ à de òdi kɛ kámmabogↄrↄ zĩro kɛɛ? 3 Yesu wèḿma à pì: Ádi a kyó kɛ a è lákũ Dauda kũ a gbɛ̃nↄ kɛ̀ nà gↄrↄ kũ nà tɛni ń dɛroo? 4 À gɛ̃̀ Luda ↄnn, à burodi kũ ò kàtɛ Ludanɛɛ sɛ̀ à sò, à kpà a gbɛ̃nↄa, burodi kũ gbɛ̃ke a sona zɛ́ vĩro, sé sa'orinↄ. 5 Akũ Yesu pìńnɛ: Bisãsiri Nɛ́ mɛ́ à iko vĩ kámmabogↄrↄa.

6 Kámmabogↄrↄ pãnde zĩ dↄ Yesu gɛ̃̀ aduakɛkpɛn, àtɛn yã dańnɛ. Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe, a ↄpla íbana. 7 Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ tɛn Yesu tàasi ká, tó ani a werekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ, de ò yã le ò dia. 8 À ń laasun dↄ̃̀, akũ à pì gbɛ̃ kũ a ↄ íbanaa pìinɛ: Ǹ futɛ ǹ zɛ zàa gũn. Kũ à fùtɛ à zɛ̀ gwe, 9 akũ Yesu pìńnɛ: Matɛni á lámɛ. À zɛ́ vĩ ò yã mana kɛ kámmabogↄrↄ zĩ yá, ke a vãni? Ò gbɛ̃ mì sín yá, ke ò a dɛmɛ? 10 Yesu ń gwá à lìkańyĩ, akũ à pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Ǹ n ↄ pìi poro. Kũ à pòro, akũ a ↄ kɛ̀ a gbɛ̀n. 11 Farisinↄ pↄ fɛ̃̀ manamana, akũ ò lɛ́ kpàkũsũ Yesui, deran oni kɛnɛ nà.

Zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ ditɛnaa

(Mat 10:1-4, Maa 3:13-19)

12 Gↄrↄ birea Yesu bò à gɛ̀ɛ adua kɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi, akũ à wɛ́ kɛ̀ Ludaa gwãani ari gu gɛ̀ɛ dↄo. 13 Kũ gu dↄ̀, akũ à a ìbanↄ sìsiai, à gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ bò ń tɛ́, à ń dítɛ zĩ̀rinↄ ũ. 14 Gbɛ̃ pìnↄ tↄ́n dí: Simↄ kũ à tↄ́ kpànɛ Pita, a dakũna Anduru, Yamisi, Yuhana, Filipi, Batↄlↄmiu, 15 Matiu, Tomasi, Alafeu nɛ́ Yamisi, Simↄ kũ òdi pinɛ Kokaride, 16 Yamisi nɛ́ Yudasi kũ Yudasi Isikariↄti kũ à gↄ̃̀ bonkpɛde ũo.

Yesu yãdannɛna Galili

(Mat 4:23-25)

17 Yesu kìpa kũńwo, à zɛ̀ gusaraa, gu kũ a ìba kparanↄ kũ gbɛ̃ pario kún. Ò bò Yurusalɛmu kũ Yudea bùsuuo pínki kũ ísiralɛ wɛ̃tɛ kũ ò kú Taya kũ Sidↄ̃o sarɛnↄ. 18 Ò sù a yã ma, de à ń werekↄ̃a kũ ń gyãnↄ dↄ. Gbɛ̃ kũ tãna tɛn wari dↄḿmanↄ aafiaa lè dↄ. 19 Gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn wɛtɛ à ↄ naa, zaakũ gbãna tɛn bo a gũn, àtɛn gbɛ̃ sĩnda pínki werekↄ̃amɛ.

Arubarikadenↄmɛ Yesu ìbanↄ ũ

(Mat 5:1-12)

20 Akũ à wɛ́ sɛ̀ à a ìbanↄ gwà à pì:

Arubarikadenↄmɛ ákↄ̃nↄ takasidenↄ ũ,

zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa de á pↄ́ ũ.

21 Arubarikadenↄmɛ ákↄ̃nↄ kũ nà tɛni á dɛ teranↄ ũ,

zaakũ áni kã.

Arubarikadenↄmɛ ákↄ̃nↄ kũ átɛn ↄ́ↄ dↄ teranↄ ũ,

zaakũ áni yáa dↄ.

22 Arubarikadenↄmɛ á ũ,

tó ò zã̀águ, tó ò gìái, tó ò á sↄ̃sↄ̃,

tó ò á tↄ́ vãni sìsi Bisãsiri Nɛ́ yãi.

23 Gↄrↄ kũ yã birenↄ á lé, à pↄnna kɛ à vĩvĩ kũ pↄnnao, zaakũ á láada zↄ̃kↄ̃ ludambɛ. Lɛn ń dizinↄ kɛ̀ annabinↄnɛ lɛ.

24 Waiyoo ákↄ̃nↄ ↄgↄdenↄ,

a gĩnakɛ a á mɛ̀nnamanaa è kↄ̀.

25 Waiyoo ákↄ̃nↄ kũ á kãna teranↄ,

nà ni á dɛ.

Waiyoo ákↄ̃nↄ kũ átɛn yáa dↄ teranↄ,

áni wɛ̃nda kɛ à ↄ́ↄ dↄ.

26 Waiyoo ákↄ̃nↄ,

tó gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni á tↄ́ nna sí,

zaakũ lɛn ń dizinↄ kɛ̀ annabi ɛ́kɛdenↄnɛ lɛ.

Yena ibɛrɛɛi

(Mat 5:38-48)

27 Matɛn o ákↄ̃nↄ kũ átɛni ma yã manↄnɛ, àgↄ̃ ye á ibɛrɛnↄi, à a mana kɛ gbɛ̃ kũ ò zã̀águnↄnɛ. 28 À sa mana o gbɛ̃ kũ òdi sa vãni oárɛnↄnɛ. À adua kɛ gbɛ̃ kũ òdi wari dↄáwanↄnɛ. 29 Tó gbɛ̃ n sãn kɛ̀ n gasu doa, ǹ a do dↄnɛ dↄ. Tó gbɛ̃ n uta zↄ̃kↄ̃ↄ sìmma, ǹsun gínɛ kũ n utanɛoro. 30 Tó gbɛ̃ pↄ́ wɛ́ kɛ̀mma, ǹ kpáa. Tó gbɛ̃ n pↄ́ sìmma, ǹsun gbɛkaaro. 31 À kɛ gbɛ̃nↄnɛ lákũ á ye ò kɛárɛ nà. 32 Tó gbɛ̃ kũ ò yeáinↄn á yeńyĩ, bↄ́ sáabun à vĩárɛɛ? Bee kifirinↄ dìgↄ̃ ye gbɛ̃ kũ ò yeńyĩnↄi se. 33 Tó gbɛ̃ kũ òdi a mana kɛárɛnↄn adì a mana kɛńnɛ, bↄ́ sáabun à vĩárɛɛ? Bee kifirinↄ dì kɛ lɛ se. 34 Tó gbɛ̃ kũ á wɛ́ dↄ à pↄ́ leḿmanↄn adì pↄ́ sãkãńnɛ, bↄ́ sáabun à vĩárɛɛ? Zaakũ kifirinↄ dì pↄ́ sãkãkↄ̃nɛ, de ò le ò a gɛ̃nɛ sí yãimɛ. 35 Àgↄ̃ ye á ibɛrɛnↄi, à a mana kɛńnɛ. À pↄ́ sãkãńnɛ wɛ́dↄisari, áni láada zↄ̃kↄ̃ le, ánigↄ̃ de Luda Musude nɛ́nↄ ũ, zaakũ àdi a mana kɛ guturunↄnɛ kũ gbɛ̃ vãninↄo. 36 Àgↄ̃ wɛ̃nda vĩ lákũ á De wɛ̃nda vĩ nà.

Kↄ̃ taari'enaa

(Mat 7:1-6)

37 Ásun gbɛ̃ taari ero, Luda ni á taari e sero. Ásun yã vutɛ gbɛ̃aro, Luda ni yã vutɛáwaro. À sùru kɛ kũ gbɛ̃nↄ, Luda ni sùru kɛ kãáo. 38 À gbɛ̃ gba pↄ́, Luda ni á gba. Ani zaka mana kũ à gbɛ̃̀gbɛ̃ à wɛ̃̀ à pà yɛ́rɛrɛ káárɛ á uta lɛ́n. Zaakũ zaka kũ ndì yↄ̃ońnɛ Luda ni yↄ̃onnɛ se.

39 Akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Vĩ̀na ni fↄ̃ à gò kũ vĩ̀naanɛ yá? Ń pla ń pínki ni si wɛ̀ɛnloo? 40 Ìbaa dìgↄ̃ de a dànnɛrilaro. Gbɛ̃ kũ à yã dàda papana de lán a dànnɛrii bàmɛ. 41 Bↄ́yãi ntɛn sɛ̃̀buru kũ à da n gbɛ̃dake wɛ́n e, akũsↄ̃ ńdi lí kũ à da n wɛ́n yã daroo? 42 Mↄkↄ̃n kũ ńdi límukutu kũ à da n wɛ́n ero, ĩni kɛ dera ǹ o n gbɛ̃dakenɛ, à tó ǹ sɛ̃̀buru kũ à da a wɛ́n bonɛɛ? Manafikide! Ǹ límukutu kũ à da n wɛ́n bo gĩa, gbasa ǹ gu e swáswa, de ǹ le ǹ sɛ̃̀buru kũ à kú n gbɛ̃dake wɛ́n bonɛ.

Gbɛ̃ dↄ̃na a yãkɛnaa

(Mat 7:16-20, 12:33-36)

43 Lí mana dì nɛ́ vãni iro, lí vãni dì nɛ́ mana iro. 44 Òdi lí sĩnda pínki dↄ̃ a nɛ́amɛ. Òdi kaka bo lɛ̀ líaro, òdi geepi le lɛ̀karaaro. 45 Gbɛ̃ mana dì a mana bo a mana kũ à katɛna a gũmmmɛ. Gbɛ̃ vãni sↄ̃ àdi a vãni bo a vãni kũ à katɛna a gũmmmɛ. Zaakũ yã kũ à kↄ̃̀ swɛ̃̀ɛ gũnn lɛ́ dì o.

Kpɛ́bori gbɛ̃nↄn planↄ

(Mat 7:24-27)

46 Bↄ́ yã mɛ́ à tò adìgↄ̃ ma sísi Dikiri, Dikiri, akũ adì yã kũ ma ò kɛroo? 47 Gbɛ̃ kũ à sù ma kĩnaa, à ma yã mà akũ à zĩ kɛ̀a, mani mↄárɛ lákũ ade de nà. 48 À de lán ɛ̃bori kũ à wɛ̀ɛ yↄ̃̀ zã̀zã, à ɛ̃ pɛ̀tɛ gbɛ̀ɛa bàmɛ. Kũ swa pà, í dàgula à kà kpɛ́ pìii, adi yĩgãro, kũ ò bò mana yãi. 49 Gbɛ̃ kũ à ma yã mà akũsↄ̃ adi zĩ kɛaro de lán ɛ̃bori kũ à ɛ̃ pɛ̀tɛ zĩtɛ pã wɛ̀ɛyↄ̃naa sari bàmɛ. Kũ swa'i kài, akũ à kↄ̀tɛ bìtim gↄ̃̀nↄ. Kpɛ́ pìi yakanaa kɛ̀ zↄ̃kↄ̃.

7

Sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ zĩkɛri werekↄ̃anaa

(Mat 8:5-13)

1 Kũ Yesu yã birenↄ ò gbɛ̃nↄnɛ pínki à làka, akũ à gɛ̀ɛ Kapɛnamu. 2 Romu sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ke kú gwe, à zĩkɛri vĩ à yei manamana, akũ àtɛn gyã kɛ à kà gana. 3 Kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì Yesu baaruu mà, à Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ zĩ̀a ò wɛ́ kɛa à su à a zĩkɛrii pìi mì sí. 4 Kũ ò kà Yesu kĩnaa, ò wɛ́ kɛ̀a gbãngbãn ò pì: Gbɛ̃ pìi kà ǹ kpái. 5 À ye ó burii, àkũ mɛ́ à aduakɛkpɛ dↄ̀wɛrɛ. 6 Akũ Yesu gɛ̀ɛ kũńwo. Kũ à kà kãni kũ a bɛo, akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì a gbɛ̃nnanↄ zĩ̀ ò yã dí onɛ: Dikiri, ǹsun wari dↄ n zĩdaaro, mádi ká kũ ǹ gɛ̃ ma bɛaro. 7 A yã mɛ́ à tò ma dìtɛ kũ mádi ká mà su n kĩnaa ma zĩdaro. Ǹ yã o, ma zĩkɛri ni werekↄ̃a. 8 Zaakũ makũ se ò iko vĩmamɛ, má iko vĩ sozanↄa. Madì o ń gbɛ̃ donɛ à gɛ́, akũ àdi gɛ́. Madì o a pãndenɛ à mↄ́, akũ àdi su. Madì o ma zĩkɛriinɛ à adikũ kɛ, àdi kɛ. 9 Kũ Yesu yã pìi mà, à bò a sarɛ. Akũ à lìtɛ à pì gbɛ̃ kũ ò tɛ́ainↄnɛ: Matɛn oárɛ, mádi e gbɛ̃ke ma náani kɛ̀ lɛ bee Isarailanↄ tɛ́ro. 10 Kũ zĩ̀rii pìnↄ ɛ̀ra ò sù, ò è zĩkɛrii pìi wèrekↄ̃a.

Gyaanↄ nɛ́ mɛ̀n do légelege vuna gan

11 Abire gbɛra Yesu gɛ̀ɛ wɛ̃tɛ kũ òdi pi Naini gũn. A ìbanↄ kũ gbɛ̃ pãndenↄ gɛ̀ɛ kãao dasidasi. 12 Kũ à kà kãni kũ wɛ̃tɛ pì bĩnilɛo, à è ò gɛ̀ sɛna òtɛn boo. Gyaanↄ nɛ́ mɛ̀n do légelegemɛ. Wɛ̃tɛpidenↄn kú kũ nↄgbɛ̃ pìio dasi. 13 Kũ Dikiri a è, akũ à kɛ̀nɛ wɛ̃nda, à pìnɛ: Ǹsun ↄ́ↄ dↄro. 14 Akũ à nà gɛ̀ɛ pìii, à ↄ nà a àkpatiia. Kũ gbɛ̃ kũ ò sɛnanↄ zɛ̀, akũ à pì: Kɛfɛnna, ma ònnɛ ǹ vu! 15 Akũ gɛ̀ɛ pìi vùtɛ à nà yã'onaaa. Akũ Yesu a kpà a daa. 16 Vĩna gbɛ̃nↄ kũ̀ ń pínki, ò Luda sáabu kpà ò pì: O annabi zↄ̃kↄ̃ↄ è ó tɛ́. Ò pì dↄ: Luda sù a gbɛ̃nↄ gwa. 17 Akũ Yesu baaruu dà Yudea bùsula kũ bùsu kũ ò likainↄ pínki.

Yahaya Da'itɛkɛri zĩ̀rinↄ

(Mat 11:1-19)

18 Yahaya ìbanↄ yã pìnↄ bàbanɛ pínki. Akũ Yahaya ń gbɛ̃nↄn planↄ sìsi, 19 à ń zĩ Dikiria, ò a la, àkũmɛ gbɛ̃ kũ ani su ũ yá, ke ògↄ̃ wɛ́ dↄ gbɛ̃ pãndeimɛ? 20 Kũ gbɛ̃ pìnↄ kà Yesu kĩnaa, ò pìnɛ: Yahaya Da'itɛkɛri mɛ́ à ó zĩ ò n la, mↄkↄ̃mmɛ gbɛ̃ kũ ani su ũ yá, ke ògↄ̃ wɛ́ dↄ gbɛ̃ pãndeimɛ? 21 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ Yesu gbɛ̃nↄ wèrekↄ̃a dasi kũ ń gyãnↄ kũ ń wãwãnↄ kũ ń tãnanↄ. À tò vĩ̀nanↄ gu è dasi dↄ. 22 Akũ à pì Yahaya zĩ̀rinↄnɛ: À gɛ́ à yã kũ a è, akũsↄ̃ a mànↄ gbãnɛ. À onɛ vĩ̀nanↄ tɛn gu e, ɛrɛnↄ tɛn táa o, kusunↄ tɛn werekↄ̃a, sãtonↄ tɛn yã ma, gɛ̀nↄ tɛn vu, takasidenↄ tɛn baaru nna waazi ma. 23 Arubarikaden gbɛ̃ kũ àdi fu ma yãaro ũ.

24 Kũ Yahaya zĩ̀rinↄ tà, Yesu Yahaya yã ò parinɛ à pì: Bↄ́n a gɛ gwa gbárannan? Kàpa kũ ĩa tɛn yĩgãn yá? 25 Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Gbɛ̃ kũ à pↄ́kasa zãrɛ danan yá? Nnamari kũ òdi pↄ́kasa mana danↄ dìgↄ̃ kú kínabɛamɛ. 26 Bↄ́n a gɛ gwa sàa? Annabiin yá? Lɛmɛ! Matɛn oárɛ à de annabila se. 27 Zaakũ Yahayan ò a yã kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Mani ma zĩ̀ri gbarɛ n ã

à zɛ́ kɛkɛnnɛ.

28 Matɛn oárɛ, nↄgbɛ̃ nɛ́'inaa gũn gbɛ̃ke dí ká Yahaya ũro. Bee kũ abireo gbɛ̃ kũ à de gbɛ̃ kpɛde ũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn deala.

29 Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki a yã mà, ari kũ bɛ'ↄgↄsirinↄ sé, ò yã nna kpà Ludaa, zaakũ Yahaya ń da'itɛ kɛ̀. 30 Farisinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ sↄ̃, ò gì yã kũ Luda dìtɛ à kɛńnɛi, akũ odi we kũ Yahaya ń da'itɛ kɛ̀ro.

31 Yesu pì: Bↄ́n mani gbãragbɛ̃nↄ kpákũsũoo? Bↄ́n ò bòkↄ̃aoo? 32 Ò de lán nɛ́ kũ ò kú ɛtɛ gũn, òtɛn lɛ́ zukↄ̃inↄ bà òtɛn pi:

O úra pɛ̀árɛ, ádi ũ wãro.

O wɛ̃nda lɛ̀ɛ sìárɛ, ádi ↄ́ↄ dↄro.

33 Zaakũ Yahaya Da'itɛkɛrii sù, adi burodi sóro, adi sèwɛ̃ miro, akũ a pì tãnademɛ. 34 Bisãsiri Nɛ́ sù, àdi pↄ́ ble, àdi í mi, akũ a pì: Guturu wɛ̃miriimɛ, bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ durunnakɛrinↄ gbɛ̃nnamɛ. 35 Ama òdi ↄ̃ndↄ̃ dↄ̃ a yãkɛnaaamɛ.

Nísi gbĩ nna kuna Yesu gbáa

36 Farisi ke Yesu sìsi à su à pↄ́ ble kãao. Yesu gɛ̀ɛ a bɛa, akũ àtɛn pↄ́ ble gɛngɛsɛkɛna. 37 Nↄgbɛ̃ dàvãnide ke kú wɛ̃tɛ pìi gũn. Kũ à mà Yesu tɛn pↄ́ ble Farisi pì bɛa, akũ à gɛ̀ɛ gwe kũ kpáluba fítinnao kũ nísi gbĩ nnao kú a gũn. 38 À zɛ̀ a kpɛ a gbá sarɛ, àtɛn ↄ́ↄ dↄ. A wɛ́tɛ̃ tɛn tↄ̃ a gɛ̀sɛkpɛa, akũ àtɛn wara kũ a mìkão, à lɛ́ pɛ̀pɛ a gbáa, akũ à nísi gbĩ nna pìi kùa. 39 Kũ Farisi kũ à a sìsi pìi è lɛ, akũ à pì a swɛ̃̀ɛ gũn: Tó gbɛ̃ pì bi annabiimɛ, de à nↄgbɛ̃ kũ àtɛn ↄ naa dí taka dↄ̃̀, kũ dàvãnidemɛ. 40 Akũ Yesu pì Farisi pìinɛ: Simↄ, má yãke vĩ mà onnɛ. Simↄ pì: Ǹ o, Dannɛri. 41 Yesu pì: Ɔgↄdakɛri ke mɛ́ à kun, gbɛ̃nↄn planↄ a fĩna kũna, gbɛ̃ do andurufu ↄgↄ wàa pla kpɛ́ basↄↄro, gbɛ̃ do sↄ̃ ↄgↄ bupla akuri. 42 Kũ ò pↄ́ke vĩ ò fĩna booro, akũ à tòńnɛ ń pla ń pínki. Ń tɛ́, dí mɛ́ anigↄ̃ yei de a dakelaa? 43 Simↄ wèa à pì: Matɛn da gbɛ̃ kũ ò tònɛ kũ ↄgↄ zↄ̃kↄ̃ↄomɛ. Yesu pìnɛ: N we mana. 44 Akũ Yesu arɛ dↄ̀ nↄgbɛ̃ pìia, à pì Simↄnɛ: N nↄgbɛ̃ pìi è yá? Kũ ma gɛ̃ n bɛa, ńdi í kpáma ma gbá pìpiro, akũ nↄgbɛ̃ pì ma gbá pìpi kũ a wɛ́tɛ̃o, à wàra kũ a mìkão. 45 Ńdi lɛ́ pɛ́maro. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, zaa gↄrↄ kũ ma gɛ̃ la, adi kámma bo kũ lɛ́pɛna ma gbáaaoro. 46 Ńdi nísi má ma mìiaro. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, à nísi gbĩnnade kù ma gbánↄa. 47 Abire yã mɛ́ à tò matɛn onnɛ, à yemai manamana kũ a durunna zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̃̀a yãimɛ. Gbɛ̃ kũ ò a kɛ̃̀ kũ a fítio sↄ̃, yenyĩ fítinlen àdigↄ̃ vĩ. 48 Akũ à pì nↄgbɛ̃ pìinɛ: N durunnanↄ kɛ̃̀nnɛ. 49 Akũ gbɛ̃ kũ òtɛn pↄ́ ble lɛɛlɛnↄ òkↄ̃nɛ ò pì: Dín gbɛ̃ pì ũ, kũ àtɛn durunnanↄ kɛ̃ḿmaa? 50 Akũ Yesu pì nↄgbɛ̃ pìinɛ: Ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n sura bà. Ǹ tá bɛ aafia.

8

Nↄgbɛ̃ kũ ò tɛ́ Yesuinↄ

1 Abire gbɛra Yesu kurè wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, lakutu kũ lakutuo, àtɛn waazi kɛ, àtɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru nna kpáńnɛ. A zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ gɛ̀ɛ kãao 2 kũ nↄgbɛ̃ kũ à tãnanↄ bò ń gũn à ń wérekↄ̃a kũ ń gyãnↄo. Mariama kũ òdi pinɛ dↄ Mariama Magadalɛni kũ Yesu tãna mɛ̀n supplanↄ bↄ̀tɛ a gũn kú ń tɛ́ 3 kũ Hɛrↄdu bɛgwari Kuza nanↄ Yoanao kũ Suzanao kũ nↄgbɛ̃ pãndenↄ dasi. Òdigↄ̃ Yesu kũ a ìbanↄ gwa kũ pↄ́ kũ ò vĩo.

Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́wɛfãriio

(Mat 13:1-23, Maa 4:1-20)

4 Ò bò wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo ò kàkara Yesui, akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: 5 Búbari ke mɛ́ à bò à gɛ̀ɛ pↄ́wɛ fã. Lákũ àtɛn fã nà, a kenↄ lɛ̀tɛ zɛ́ gũn ò táa òa, akũ bãnↄ sù ò blè. 6 A kenↄ lɛ̀tɛ gbɛ̀ sàraa musu. Kũ ò bùtɛ, akũ ò gàga, kũ odi mↄtↄ lero yãi. 7 A kenↄ lɛ̀tɛ lɛ̀nↄ gũn, akũ lɛ̀ɛ fùtɛ kũńwo lɛɛlɛ à nàkaraḿma. 8 A kenↄ sↄ̃ à lɛ̀tɛ zĩtɛ mana gũn, akũ ò bùtɛ ò nɛ́ ì lɛu basↄↄro. Kũ à ò lɛ, à pũ̀tã à pì: Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.

9 A ìbanↄ a là yã pì bↄkↄtɛnaai. 10 Akũ à pì: Luda á gbá zɛ́ à kpata kũ à bò a kĩnaa asirinↄ dↄ̃, ama madì o gbɛ̃ kparanↄnɛ kũ yãlɛkↄ̃anaaomɛ, de ò gu gwa pↄ́ke'enaa sari, ò yã ma a dↄ̀rↄ dↄ̃naa sari. 11 Yã pì bↄkↄtɛnaan dí: Pↄ́wɛ pì bi Luda yãmɛ. 12 Zɛ́ gũn pↄ́nↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã manↄ bà, akũ Ibilisi dì su à yã pìi bo ń swɛ̃̀ɛ gũn, de òsun Luda náani kɛ à ń sura baro yãi. 13 Gbɛ̀ sàraa musu pↄ́nↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã ma ò sí kũ pↄnnaonↄ bà, ama ò zĩni vĩro. Òdi Luda náani kɛ gↄrↄ pla, ama tó ò ń yↄ̃ ò gwà, òdi fumɛ. 14 Pↄ́wɛ kũ ò lɛ̀ɛ lɛ̀nↄ gũnnↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã manↄ bà, ama andunia damukɛna kũ aruzɛkɛ yão kũ pↄnnakɛnaaoo dì nakaraḿma, òdi fↄ̃ ò nɛ́ i à màro. 15 Zĩtɛ mana pↄ́nↄ de lán gbɛ̃ kũ òdi Luda yã ma kũ nɛ̀sɛpurao òdi sí kũ nɛ̀sɛmanaonↄ bà, akũ òdi mɛna fↄ̃ ari ò gɛ́ karana kɛo.

Yãlɛkↄ̃ina kũ fitilaao

(Maa 4:21-25)

16 Òdi fitila na ò ta kútɛa ke ò ditɛ gádo gbáruro. Òdi di a dibↄↄ musumɛ, de gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃nↄ gupura e yãi. 17 Pↄ́ke kú utɛna kũ oni gí boo gupurairo. Asiriyã ke kun kũ oni ma ò gí o gupuraairo. 18 Abire yãi à yã ma kũ laakariio. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ. Gbɛ̃ kũ à pↄ́ke vĩro sↄ̃, bee pↄ́ kũ àtɛn da á vĩ Luda ni sía.

Yesu danɛnↄ

(Mat 12:46-50, Maa 3:31-35)

19 Yesu da kũ a dakũnanↄ sù a kĩnaa, akũ odi le ò nàiro pari yãi. 20 Akũ ò pìnɛ: N da kũ n dakũnanↄ kú bàai, ò ye n enaai. 21 Akũ à wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ òdi Luda yã ma ò zĩ kɛanↄmɛ ma da kũ ma dakũnanↄ ũ.

Yesu zàga'ĩa zɛnaa

(Mat 8:23-27, Maa 4:35-41)

22 Zĩkea Yesu gɛ̃̀ gó'itɛ gũn kũ a ìbanↄ, akũ à pìńnɛ: Ò bikũ sɛ̀bɛɛ bara. Akũ ò dà zɛ́n. 23 Gↄrↄ kũ òtɛn gɛ́, i Yesu sɛ̀. Akũ zàga'ĩa fùtɛ sɛ̀bɛla, í tɛn ká gó gũn, ò kú kari gũn. 24 Akũ a ìbanↄ nài ò a vù ò pì: Dannɛri! Dannɛri! Ótɛn ká í tɛ́! Akũ à fùtɛ à gì ĩanɛ kũ í kũ àtɛni ń gó yĩpayĩpao, akũ à zɛ̀, gu kɛ̀ kítikiti. 25 Akũ à pìńnɛ: Á ma náani vĩroo? Akũ yã pìi bò ń sarɛ, vĩna ń kũ, akũ ò òkↄ̃nɛ: Dín gbɛ̃ dí ũ sɛ́ɛ? Bee ĩa kũ ío, àdi yã ditɛńnɛ, akũ àdi a yã mamɛ.

Tãnanↄ gbarɛna alɛdɛnↄa

(Mat 8:28-34, Maa 5:1-20)

26 Akũ ò kà Gadara bùsun sɛ̀bɛɛ bara, Galili bùsu ifãboki kpa. 27 Kũ Yesu bikũ̀ í bara, à dàkarɛ kũ wɛ̃tɛ pì gↄ̃gbɛ̃ kũ à tãna vĩo. À gↄrↄ pla kɛ̀ adi pↄ́kasa naawaro. Àdigↄ̃ kú bɛro, sé miranↄ tɛ́. 28-29 Òdi a yĩ kũ mↄ̀kakↄ̃ananↄ, òdi a da lín a kũna yãi, ama àdi mↄ̀kakↄ̃anaa pìnↄ kɛ̃kɛ̃mɛ, tãna pìi dì a si sɛ̃̀n. Kũ à Yesu è, akũ à wiki lɛ̀, à sù à kùtɛ a arɛ, akũ à pũ̀tã à pì: Yesu, Luda Musude Nɛ́, bↄ́n ó vĩ kↄ̃ ↄĩi? N yã nna! Ǹsun wɛ́ tãmaro. À ò lɛ kũ Yesu ò tãna pãsĩ pì bo a gũn yãimɛ. 30 Akũ Yesu a là à pì: N tↄ́n deraa? Akũ à wèala à pì: Ma tↄ́n Dasi. Zaakũ tãnanↄn kú a gũn dasimɛ. 31 Akũ tãna pìnↄ kútɛ kɛ̀ Yesunɛ manamana ò pì, àsun ń gbarɛ ò si Zĩngo wɛ̀ɛ lòkotoo gũnlo.

32 Alɛdɛ kpàsa zↄ̃kↄ̃ kú gwe, òtɛn pↄ́ ble sĩ̀sĩgɛrɛɛi. Akũ tãna pìnↄ wɛ́ kɛ̀ Yesua à ń gba zɛ́ ò gɛ̃ ń gũn. Yesu ń gbá zɛ́, 33 akũ tãnanↄ gò gbɛ̃ pìia ò gɛ̃̀ alɛdɛnↄ gũn. Akũ alɛdɛ kpàsaa pìi wì kũ bàao, ò sòro sĩ̀sĩgɛrɛɛi ò sì sɛ̀bɛn ò gàga gwe. 34 Kũ alɛdɛdãrinↄ è lɛ, ò bàa lɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò yã pìi bàbańnɛ wɛ̃tɛ gũn kũ buranↄ. 35 Akũ ò bↄ̀tɛ de ò yã kũ à kɛ̀ɛ pì gwa. Kũ ò sù Yesu kĩnaa, ò gbɛ̃ kũ tãnanↄ gòaa pìi è vutɛna Yesu gbá sarɛ kũ pↄ́kasao dana, à kú a laakariia. Akũ vĩna ń kũ. 36 Kũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi è kũ wɛ́onↄ òńnɛ deran ò tãnade pìi wèrekↄ̃a nà, 37 akũ Gadara bùsu gbɛ̃nↄ pínki kútɛ kɛ̀ Yesunɛ à bo ń bùsun, zaakũ vĩna ń kũ manamana. Akũ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, àtɛn tá. 38 Gbɛ̃ kũ tãnanↄ gòaa pì kútɛ kɛ̀nɛ de à tá kãao, ama Yesu gìnɛ à pì: 39 Ǹ ɛra ǹ tá n bɛa, ǹ yã kũ Luda kɛ̀nnɛ ońnɛ pínki. Akũ à tà, à yã kũ Yesu kɛ̀arɛ kpàkpaa kɛ̀ wɛ̃tɛ pìi gũn pínki.

Yairu nɛ́ vuna kũ nↄgbɛ̃ kũ à ↄ nà Yesu utaaao

(Mat 9:18-26, Maa 5:21-43)

40 Kũ Yesu ɛ̀ra à sù, akũ gbɛ̃nↄ gbãnakɛ kpài, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni a dãmɛ. 41 Akũ gↄ̃gbɛ̃ kũ à de aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ kũ òdi pinɛ Yairu sù à wùtɛ a kùaa Yesu gbá sarɛ, à kútɛ kɛ̀nɛ de à gɛ́ a bɛa, 42 kũ a nɛ́ mɛ̀n do légelege tɛn ga yãi. Nɛ́nↄgbɛ̃ pìi kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. Kũ Yesu tɛn gɛ́, akũ pari tɛn nakaraa.

43 Nↄgbɛ̃ ke kú gwe, aru dì bↄtɛa à kà wɛ̃̀ kuri awɛɛpla. Pↄ́ kũ à vĩ pínki à dɛ̀ ɛzɛdenↄ kĩnaa, ama gbɛ̃ke dí fↄ̃ à a wèrekↄ̃aro. 44 Kũ à nà Yesui kpɛ kpa, akũ à ↄ nà a uta lɛ́a. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a arubↄtɛnaa zɛ̀. 45 Akũ Yesu pì: Dí mɛ́ à ↄ nàmaa? Akũ ń gbɛ̃ sĩnda pínki pì á a yã dↄ̃ro. Akũ Pita pì: Dannɛri, gbɛ̃nↄ likanyĩ òtɛn nakaramma. 46 Akũ Yesu pì: Gbɛ̃ke ↄ nàma, zaakũ má dↄ̃ kũ gbãna bò ma mɛ̀ɛ gũn. 47 Kũ nↄgbɛ̃ pìi è ò a yã dↄ̃̀, akũ à sù àtɛn lukaluka, à wùtɛ a kùaa a gbá sarɛ, akũ à yã kũ à tò à ↄ nàaa ò gbɛ̃ sĩnda pínki wára kũ lákũ à aafiaa lè nà gↄ̃̀nↄ. 48 Yesu pìnɛ: Nↄgbɛ̃, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. Ǹ tá bɛ aafia.

49 Kũ Yesu kpɛ́ àtɛn yã o, ò bò aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛa, ò sù ò pìnɛ: N nɛ́ pìi kɛ̀ sari, ǹsun wari dↄ dannɛriia doro. 50 Yesu yã pìi mà, akũ à pì Yairunɛ: Ǹsun tó swɛ̃̀ kɛ̃nguro. Ǹ ma náani kɛ dé, ani werekↄ̃a. 51 Kũ à kà a bɛa, adi we gbɛ̃ke gɛ̃̀ kãaoro, sé Pita kũ Yuhanao kũ Yamisio kũ nɛ́ pì de kũ a dao. 52 Gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ tɛn ↄ́ↄ dↄ ń pínki, òtɛni ń zĩda kɛ̃kɛ̃. Akũ Yesu pì: Ásun ↄ́ↄ dↄro. Adi garo, àtɛn i omɛ. 53 Akũ ò a lalandi kɛ̀, zaakũ ò dↄ̃̀ kũ nɛ́ pìi gà kↄ̀. 54 Yesu a kũ̀ a ↄa, akũ à pũ̀tã à pì: Nɛ́nↄkpare, ǹ vu! 55 Akũ à wɛ̃̀ndii sù, à fùtɛ gↄ̃̀nↄ. Yesu pì ò pↄ́ble kpáa. 56 Yã pìi bò nɛ́ pì de kũ a daoo sarɛ, akũ Yesu òńnɛ òsun yã kũ à kɛ̀ɛ pì o gbɛ̃ke maro.

9

Yesu zĩ̀rinↄ zĩnaa

(Mat 10:5-15, Maa 6:7-13)

1 Yesu a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ sìsiai, akũ à ń gbá gbãna kũ ikoo ò tãna buri sĩnda pínki go ḿma, ò gyãnↄ werekↄ̃aḿma. 2 Akũ à ń zĩ ò kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã waazi kɛ, ò gyãrenↄ werekↄ̃a. 3 À pìńnɛ: Ásun pↄ́ke sɛ́ à gɛ́oro, gò ke bↄ̀kↄlokona ke zàna ke ↄgↄ ke uta mɛ̀n pla. 4 Ɔn kũ a kipan, àgↄ̃ kú gwe ari à gɛ́ boo wɛ̃tɛ pìi gũn. 5 Wɛ̃tɛ kũ odi gbãnakɛ kpáárɛnlo, à bon à lukutɛ̃ warawara á gbánↄa ń tona kũ Ludao sèeda ũ. 6 Akũ ò dà zɛ́n, ò kurè wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, ò baaru nna kpàńnɛ, ò gyãnↄ wèrekↄ̃aḿma gu sĩnda pínki.

Hɛrↄdu bídikɛnaa

(Mat 14:1-12, Maa 6:14-29)

7 Kũ kína Hɛrↄdu yã birenↄ mà pínki, akũ à bídi kɛ̀, zaakũ gbɛ̃kenↄ tɛn pi Yahaya Da'itɛkɛri mɛ́ à fùtɛ bona gan. 8 Gbɛ̃kenↄ pì Iliasu mɛ́ à bò à sùḿma, gbɛ̃kenↄ pì dↄ annabi yãnↄ doke mɛ́ à vù. 9 Hɛrↄdu pì: Ma Yahaya mìi zↄ̃̀. Dín gbɛ̃ kũ ma a baaruu màa pì ũ sɛ́ɛ? Akũ àtɛn wɛtɛ ń wɛ́ kɛ pla.

Yesu pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa

(Mat 14:13-21, Maa 6:30-44, Yuh 6:1-14)

10 Kũ zĩ̀rii pìnↄ sù, akũ ò yã kũ ò kɛ̀nↄ gbã̀ Yesunɛ. Akũ à ń sɛ́tɛ ńtɛ̃nɛ à gɛ̀ɛ kũńwo wɛ̃tɛ kũ òdi pi Bɛtɛsaida. 11 Kũ pari dↄ̃̀, akũ ò pɛ̀tɛi. À gbãnakɛ kpàńyĩ, à kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã òńnɛ, akũ à gbɛ̃ kũ ò ye ò ń werekↄ̃anↄ wèrekↄ̃a.

12 Kũ ifãntɛ̃ bùsa, zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ nài ò pìnɛ: Ǹ gbɛ̃nↄ gbarɛ ò gɛ́ kipaki kũ pↄ́bleo wɛtɛ lakutu kũ bura kũ ò kú kãninↄ gũn, zaakũ sɛ̃̀ntɛ pↄ̀rↄtun ó kú la. 13 À pìńnɛ: Ákↄ̃nↄ à pↄ́ kpáḿma ò ble. Akũ ò pì: Burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n plao ó vĩ. Séde ò gɛ́ pↄ́ble lú gbɛ̃ dínↄnɛ ń pínki. 14 Gↄ̃gbɛ̃nↄn kú gwe gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro taka. Akũ à pì a ìbanↄnɛ: À tó ò vutɛ gã̀ kũ gã̀ao gbɛ̃nↄn bupla akurikuri. 15 Akũ ò kɛ̀ lɛ, ò ń vútɛvutɛ ń pínki. 16 Akũ à burodi mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ mɛ̀n pla pìnↄ sɛ̀ à a wɛ́ sɛ̀ musu à arubarikaa dàn. Akũ à lìlikↄ̃rɛ à kpà a ìbanↄa, ò kpàatɛtɛ gbɛ̃nↄnɛ. 17 Ò pↄ́ blè ò kã̀ ń pínki, akũ ò a kusu kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko kuri awɛɛpla pà.

Pita Yesu Arumasihukɛna onaa

(Mat 16:13-23, Maa 8:27-33)

18 Zĩkea kũ Yesu tɛn adua kɛ ado, a ìbanↄ sù ò a lè, akũ à ń lá à pì: Dín gbɛ̃nↄ dì pi má de a ũu? 19 Ò wèa ò pì: Gbɛ̃kenↄ dì pi Yahaya Da'itɛkɛriimɛ, gbɛ̃kenↄ dì pi Iliasu, gbɛ̃kenↄ dì pi dↄ annabi yãnↄ doke mɛ́ à vù. 20 Akũ à ń lá à pì: Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín adì pi má de a ũu? Pita wèa à pì: Luda gbɛ̃ Arumasihumɛ n ũ.

Yesu a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Mat 16:21-28, Maa 8:31-9:1)

21 Akũ à gìńnɛ òsun yã pì o gbɛ̃ke maro. 22 Akũ à pì dↄ: Séde Bisãsiri Nɛ́ wɛ́tãmmana le manamana, gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ni gíi, oni a dɛ, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu.

23 Akũ à pìńnɛ ń pínki: Tó gbɛ̃ ye à kɛ ma ìba ũ, séde à gí a zĩda wɛ̃̀ndiii, àgↄ̃ a lígbãndurukpana sɛ́ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà àgↄ̃ tɛ́omai. 24 Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 25 Tó gbɛ̃ andunia lè pínki, à a zĩda lilin kɛ̀o à kùra a wɛ̃̀ndiii, bↄ́ àreen ani lee? 26 Tó gbɛ̃ makũ kũ ma yão wé'i kũ̀, Bisãsiri Nɛ́ ni ade wé'i kũ gↄrↄ kũ ani su a gakuri gũn kũ a De gakurio kũ a malaikanↄ gakurio. 27 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃kenↄ kú la kũ oni garo ari ò kína kũ Luda kà e.

Yesu linaa

(Mat 17:1-8, Maa 9:2-8)

28 Yã pì onaa gbɛra à kà azuma do taka bà, akũ à Pita kũ Yuhanao kũ Yamisio sɛ̀ à dìdi kũńwo kpia de à adua kɛ. 29 Kũ àtɛn adua kɛ, a ãnn lìtɛ a pↄ́kasanↄ kɛ̀ púu táitai. 30 Kãnto gbɛ̃nↄn planↄn kú kãao, Musa kũ Iliasuo, òtɛn yã o kũ Yesuo. 31 Ò bò ò sùa gakuri gũn, òtɛn andunia kũ ani tó zaa Yurusalɛmu yã o. 32 I Pita kũ a gbɛ̃nↄo sɛ̀. Kũ ò vù, ò Yesu gakuri è kũ gbɛ̃nↄn pla kũ ò zɛna a sarɛnↄ. 33 Kũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ tɛn kɛ̃kↄ̃a kũ Yesuo, Pita pìnɛ: Dikiri, à mana kũ ó kú la. Ò kuta dↄ mɛ̀n aakↄ̃, n pↄ́ mɛ̀n do, Musa pↄ́ mɛ̀n do, Iliasu pↄ́ mɛ̀n do. À dↄ̃ yã kũ átɛn oro. 34 Kũ àtɛn o lɛ, ludambɛ luku kìpa à dàńla. Kũ ò kú a gũn, vĩna ń kũ, 35 akũ ò kòtoo mà a gũn à pì: Ma Nɛ́ kũ ma a sɛ̀n dí. À a yã ma. 36 Kòtoo pì manaa gbɛra ò è Yesu mɛ́ à gↄ̃̀ gwe ado. A ìbaa pìnↄ ń lɛ́ kũ̀, odi yã kũ ò è o gbɛ̃ke ma gↄrↄ kũ̀aro.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tãnade werekↄ̃anaa

(Mat 17:14-18, Maa 9:14-27)

37 Kũ gu dↄ̀, ò kìpa kpi pìi musu, akũ gbɛ̃nↄ sù da Yesulɛ dasi. 38 Zàa gũn gↄ̃gbɛ̃ ke pũ̀tã à pì: Dannɛri, n yã nna! Ǹ ma nɛ́ gwa, zaakũ ma nɛ́ mɛ̀n do kũ má vĩn gwe. 39 Tãna dì futɛa, akũ àdi wiki lɛ́ kãnto. Àdi a pãtɛ àgↄ̃ bigiri kɛkɛ àgↄ̃ lɛ́'ifuta bↄtɛ, àdi wari dↄa àdi goa likalikaro. 40 Ma wɛ́ kɛ̀ n ìbanↄa ò pɛ́ tãna pìia à bo, akũ ò fùa. 41 Yesu pì: Gbãragbɛ̃ yakana ludanaanikɛrisarinↄ! Manigↄ̃ kú kãáo ari bↄrɛɛ? Manigↄ̃ mɛna kãáo ari bↄrɛɛ? Ǹ mↄ́ kũ n nɛ́ pìio la. 42 Ari nɛ́ pì gↄ̃ gɛ́ nai, akũ tãna pì a pã̀tɛ, àtɛn bigiri kɛkɛ. Akũ Yesu gì tãna pìinɛ à nɛ́ pìi wèrekↄ̃a, akũ à a kpà a dea. 43 Luda gbãna zↄ̃kↄ̃ yã pìi bò ń sarɛ ń pínki.

Yesu ɛra à a ga yã'onaa

(Mat 17:22-23, Maa 9:30-32)

Gbɛ̃nↄ lɛ́ wɛ̃̀ Yesu yãkɛnaa pínki, akũ à pì a ìbanↄnɛ: 44 Àgↄ̃ yã díkĩna kũna á nɛ̀sɛɛ gũn. Oni Bisãsiri Nɛ́ na gbɛ̃nↄnɛ ń ↄĩ tera. 45 Odi yã pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro, a mì utɛnańnɛ, ò fùa, akũ vĩna ń kũ ò yã pì gbɛkaa.

Denla yã

(Mat 18:1-5, Maa 9:33-37)

46 Akũ ò fùtɛ kũ lɛ́kpakↄ̃ao denakↄ̃la yã musu. 47 Yesu laasun kũ à kú ń nɛ̀sɛɛ gũn dↄ̃̀, akũ à nɛ́ fíti sɛ̀ à a zɛ̀ a sarɛ, 48 à pìńnɛ: Gbɛ̃ kũ à nɛ́ dí taka sì ma ìbakɛ yãi, makũmɛ à ma si. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, ade gbɛ̃ kũ à ma zĩ sìmɛ. Gbɛ̃ kũ à a zĩda dìtɛ kĩana á tɛ́ mɛ́ à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ.

Gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ sɛ́ kãáoro bi a gbɛ̃ndomɛ

(Maa 9:38-40)

49 Akũ Yuhana pì: Dannɛri, o gbɛ̃ke è, àtɛn tãnanↄ goḿma kũ n tↄ́o, akũ o ginɛ, zaakũ ó gbɛ̃nlo. 50 Akũ Yesu pì: Ásun gínɛro, zaakũ gbɛ̃ kũ adi ibɛrɛ sɛ́ kãáoro bi á gbɛ̃ndomɛ.

Samaria bùsu lakutu gina Yesui

51 Kũ Yesu tana ludambɛ gↄrↄ kà kãni, à mìi pɛ̀ Yurusalɛmua. 52 Akũ à gbɛ̃nↄ gbàrɛ ò dòárɛ arɛ, akũ ò gɛ̀ɛ ò gɛ̃̀ Samaria bùsu lakutu ke gũn de ò soru kɛnɛ. 53 Akũ lakutude pìnↄ gì a síi kũ à mìi pɛ̀ Yurusalɛmua yãi. 54 Kũ a ìba kenↄ Yamisi kũ Yuhanao è lɛ, ò pì: Dikiri, ń ye ò pi tɛ́ bo ludambɛ à su à ń kakatɛn yá? 55 Akũ Yesu lìtɛ à kpã̀kɛ̃ńyĩ. 56 Akũ òtɛn gɛ́ lakutu pãndea.

Tɛna Yesui

(Mat 8:19-22)

57 Kũ ò tɛ́ zɛ́n, gↄ̃gbɛ̃ ke sù à pì Yesunɛ: Gu kũ ntɛn gɛ́n pínki, manigↄ̃ tɛ́nyĩ. 58 Yesu pìnɛ: Gbɛ̃gbonnↄ ń tò vĩ, bãnↄ ń sà vĩ. Bisãsiri Nɛ́ sↄ̃ à ĩampaki vĩro. 59 Yesu pì gbɛ̃ pãndenɛ: Ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. Akũ gbɛ̃ pìi pì: Dikiri, ǹ tó ari ma de gɛ̀ɛ kpágui gĩa. 60 Yesu pìnɛ: Ǹ tó gɛ̀nↄ ń gɛ̀nↄ vĩ. Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹ gɛ́ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã waazi kɛ. 61 Gbɛ̃ pãnde pì dↄ: Manigↄ̃ tɛ́nyĩ Dikiri, ama ǹ tó mà gɛ́ lɛ́ za ma bedenↄa gĩa. 62 Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ kũ swakure na a ↄĩ, tó àtɛn kpɛ gwa, ade dí kↄ̃ sɛ́ kũ kpata kũ à bò Luda kĩnaaoro.

10

Gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛplanↄ zĩnaa

(Mat 11:20-27, 13:16-17)

1 Abire gbɛra Dikiri gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛpla pãndenↄ dìtɛ, akũ à ń zĩ gbɛ̃nↄn plapla ò doárɛ arɛ wɛ̃tɛ kũ gu kũ á ye à gɛ́nnↄo pínki. 2 À pìńnɛ: Pↄ́kɛ̃na zↄ̃kↄ̃, ama a zĩkɛrinↄn dasiro. À wɛ́ kɛ Buradea de à zĩkɛrinↄ gbarɛ ò a pↄ́ kɛkɛ. 3 À da zɛ́n. Matɛni á zĩ lán sãnɛ bↄ̀rↄnↄ bà lɛwannanↄ tɛ́mɛ! 4 Ásun ↄgↄsↄ̃nↄ sɛ́ro ke bↄ̀kↄlokona ke kyatenↄ. Ásun zɛ zɛ́n à fↄ kpá gbɛ̃kearo. 5 Ɔn kũ a gɛ̃n pínki à pi gĩa Luda ↄn pì gba aafia. 6 Tó aafiade kú gwe, á fↄↄ aafiade ni gↄ̃nɛ. Tó à kú gwe sↄ̃ro, ani ɛra à suáwamɛ. 7 Àgↄ̃ kú ↄn pìi gũn, à pↄ́mina ke pↄ́ble kũ ò kpàáwa ble, zaakũ zĩkɛrii kà à a láada le. Ásungↄ̃ kipaki lilin kɛro. 8 Wɛ̃tɛ kũ a gɛ̃n akũ ò á sí, à pↄ́ kũ ò sùoárɛ ble. 9 À wɛ̃tɛ pì gyãrenↄ werekↄ̃a, à o gbɛ̃nↄnɛ kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni kũńwo. 10 Tó a gɛ̃ wɛ̃tɛ gũn, tó odi á sí sↄ̃ro, à bↄtɛ gãnulɛa à pi: 11 Bee á wɛ̃tɛ lukutɛ̃ kũ à kpà ó gbála se, o wàra á tona kũ Ludaoo sèeda ũ. Àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa kà kãni. 12 Matɛn oárɛ, yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ wɛ́tãmma kũ Sↄdↄmudenↄ ni le nigↄ̃ sã̀na de wɛ̃tɛpidenↄ pↄ́la.

13 Waiyoo Kↄrazĩdenↄ! Waiyoo Bɛtɛsaidadenↄ! Tó ma daboyã kũ ma kɛ̀ á tɛ́nↄ kɛ̀ Taya kũ Sidↄ̃o yã, de wɛ̃tɛpidenↄ uta kasanↄ dàda, ò vùtɛ tuburaa à gìi kɛ̀ nɛ̀sɛlitɛnaa sèeda ũ. 14 Yãkpatɛkɛ-gↄrↄ zĩ á wɛ́tãmma nigↄ̃ de Tayadenↄ kũ Sidↄ̃denↄ pↄ́la. 15 Á Kapɛnamudenↄ sↄ̃, áni gbã à zↄ̃ Ludaan yá? Oni ↄ sↄ̃ái ari gyãwãn.

16 Akũ Yesu pì a ìbanↄnɛ: Gbɛ̃ kũ à á yã mà ma yã màmɛ. Gbɛ̃ kũ à gìái gìmaimɛ. Gbɛ̃ kũ à gìmai sↄ̃, ade gì gbɛ̃ kũ à ma zĩimɛ.

17 Gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛpla pìnↄ gɛ̀ɛ, akũ ò ɛ̀ra ò sù kũ pↄnnao ò pì: Dikiri, bee tãnanↄ mìi nàtɛwɛrɛ n tↄ́ yãi. 18 Yesu pìńnɛ: Ma Setan è à lɛ̀tɛ bona ludambɛ lán legũpinaa bà. 19 Ma á gbá zɛ́ à táa o mlɛ̃̀nↄ kũ fínↄ kũ á ibɛrɛ gbãna pínkinↄa, pↄ́ke ni á kĩnnaro. 20 Bee kũ abireo ásun pↄnna kɛ kũ mì kũ tãnanↄ dì natɛárɛoro. À pↄnna kɛ kũ á tↄ́ kú takadan ludambɛ yãi.

21 Zĩ birea Luda Nini Yesu pↄ kɛ̀ nna manamana à pì: Baa, musu kũ zĩtɛo Dikiri, ma n sáabu kɛ̀, kũ n yã birenↄ ùtɛ yãdↄ̃rinↄnɛ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ n boo kyódↄ̃risarinↄnɛ. Lɛmɛ, Baa, zaakũ n pↄyenyĩnaamɛ. 22 Ma De pↄ́ sĩnda pínki nàmɛnɛ ma ↄĩ. Gbɛ̃ke Luda Nɛ́ dↄ̃ro, tó adi kɛ De Luda baasiro. Gbɛ̃ke De Luda dↄ̃ro, tó adi kɛ a Nɛ́ kũ gbɛ̃ kũ Nɛ́ pì yei à mↄńnɛnↄ baasiro.

23 Akũ Yesu arɛ dↄ̀ a ìbanↄa ńtɛ̃nɛ, à pìńnɛ: Arubarikadenↄmɛ á ũ pↄ́ kũ átɛn e kũ wɛ́o yãi. 24 Matɛn oárɛ, annabinↄ kũ kínanↄn kun yã dasi, ò ye ò pↄ́ kũ átɛn enↄ e, odi ero, ò ye ò yã kũ átɛn manↄ ma, odi maro.

Samaria bùsu gbɛ̃ mana

25 Dokadↄ̃ri ke fùtɛ de à Yesu yↄ̃ à gwa à pì: Dannɛri, deran mani kɛ nà mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee? 26 Yesu pìnɛ: Deran ò kɛ̃̀ doka takadan nàa? N a kyó kɛ̀ n mà deramɛɛ? 27 Gbɛ̃ pìi wèa à pì: Ǹgↄ̃ ye Dikiri n Ludai kũ nɛ̀sɛɛo mɛ̀n do kũ n ninio pínki kũ n laasunnwo pínki n gbãna lɛ́n, n swɛ̃̀ gↄ̃ kúa, abire gbɛra ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. 28 Yesu pìnɛ: N we mana. Ǹgↄ̃ kɛ lɛ, ĩnigↄ̃ kun. 29 Gbɛ̃ pì ye à yã nna kpá a zĩdaa, akũ à Yesu là à pì: Dín ma gbɛ̃dake ũu?

30 Akũ Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ke mɛ́ à bò Yurusalɛmu àtɛn gɛ́ Yɛriko, akũ kpãni kàsaranↄ zɛ́ zↄ̃̀nɛ. Ò a pↄ́kasanↄ sìa, ò a gbɛ̃̀ búgubugu ari à kà gana. Akũ ò a tòn ò gɛ̃̀ zɛ́la. 31 À sù à lè sa'ori ke zɛ́ dokↄ̃nↄ pìi sɛ̀. Kũ à a è, akũ à pã̀nɛ à gɛ̃̀tɛ. 32 Lɛmɛ dↄ kũ Levi buri ke kà gu pìn, à a è, akũ à pã̀nɛ à gɛ̃̀tɛ. 33 Ama Samaria bùsu gbɛ̃ke tɛ́ zɛ́ pìn. Kũ à sù à a è, akũ à kɛ̀nɛ wɛ̃nda. 34 À nài, à ɛzɛ màma gu kũ à kĩ̀nnanↄa kũ nísio kũ sèwɛ̃o, à pↄ́ yĩ̀yĩa. Akũ à a sɛ̀ à dì a zaaki kpɛ, à gɛ̀ɛ kãao nibↄnↄ kipakia, gu kũ à a gwàn. 35 Kũ gu dↄ̀, akũ à andurufu ↄgↄ bò mɛ̀n pla à kpà kipakide pìia à pì: Ǹ a gwamɛnɛ. Tó n ↄgↄ dɛ̀ de adila a musu, mani fĩna bonnɛ, tó ma su.

36 Tↄ̀! Gbɛ̃nↄn aakↄ̃ pìnↄ tɛ́ dín ntɛn da gbɛ̃ kũ kpãninↄ dàalɛ pì gbɛ̃dake ũu? 37 Dokadↄ̃rii pìi wèa à pì: Gbɛ̃ kũ à a wɛ̃nda dↄ̃̀mɛ. Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ kɛ lɛ se.

Yesu kunna Maata kũ Mariamao bɛa

38 Gↄrↄ kũ Yesu kũ a ìbanↄn tɛ́ zɛ́n, ò kà wɛ̃tɛ gũn, akũ nↄgbɛ̃ kũ òdi pinɛ Maata Yesu sì a bɛa. 39 À dakũna vĩ, òdi a sísi Mariama, à vùtɛ Dikiri gbá sarɛ, àtɛni a yã ma. 40 Kĩni zĩ kɛ̀ Maataa dasi, akũ à sù Yesu kĩnaa à pì: Dikiri, kũ ma dakũna ma to zĩ gũn mado, adi kɛnnɛ yãke ũroo? Ǹ onɛ à kpámai. 41 Akũ Dikiri wèa à pì: Maata, Maata, ntɛn damu kɛ dasi, ntɛn wari dↄ n zĩdaa kũ yãnↄo dasi. 42 Yã mɛ̀n do mɛ́ à zɛ́ vĩ. Mariama baka mana sɛ̀, oni síaro.

11

Aduakɛnaa

(Mat 6:9-15, 7:7-11)

1 Zĩkea Yesu tɛn adua kɛ gukea. Kũ à làka, a ìba ke pìnɛ: Dikiri, ǹ aduakɛnaa dadawɛrɛ, lákũ Yahaya dà a ìbanↄnɛ nà. 2 Akũ à pìńnɛ: Tó átɛn adua kɛ, àgↄ̃ pi:

Baa, ǹ tó ògↄ̃ dↄ̃ kũ n tↄ́ adona.

Ǹ tó kpata kũ à bò n kĩnaa bo gupuraa.

3 Ǹ ó gba pↄ́ kũ ónigↄ̃ ble lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

4 Ǹ ó durunnanↄ kɛ̃wá,

zaakũ odì kɛ̃ gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀wɛrɛnↄnɛ ń pínki.

Ǹsun tó ò fu yↄ̃ogwanaaaro.

5 Akũ à pìńnɛ: Ò pì á gbɛ̃ke mɛ́ à gbɛ̃nna vĩ, akũ à gɛ̀ɛ a kĩnaa lizãndo à pìnɛ: Ma su n kĩnaamɛ, ǹ burodi sãkãmɛnɛ mɛ̀n aakↄ̃. 6 Nibↄↄ kìpama tera dí, má pↄ́ke vĩ mà kpáaro. 7 Akũ a gbɛ̃nna pìi wèa zaa kpɛ́ gũn à pì: Ǹsun wari dↄmaro, ma gbàa tà kↄ̀. Ma gɛ̃ kpɛ́n kũ ma nɛ́nↄ, mani fↄ̃ mà futɛ mà pↄ́ke kpámmaro. 8 Matɛn oárɛ, bee tó adi futɛ à kpàa gbɛ̃nnakɛ yãiro, ani futɛ à pↄ́ kũ à yei kpáa, kũ à zɛ̀i dãndãn yãi. 9 Makũ sↄ̃ matɛn oárɛ, à wɛ́ kɛ, Luda ni kpááwa. À wɛtɛ, áni le. À gbà lɛ́, Luda ni wɛ̃árɛ. 10 Zaakũ gbɛ̃ kũ à wɛ́ kɛ̀ɛn òdi kpáa, gbɛ̃ kũ à wɛ̀tɛ sↄ̃ àdi le, gbɛ̃ kũ à gbàa lɛ̀ɛn oni wɛ̃nɛ. 11 Ákↄ̃nↄ kũ á nɛ́nↄ vĩ, tó á nɛ́ kpↄ̀ wɛ́ kɛ̀áwa, á dí mɛ́ ani mlɛ̃̀ sɛ́ à kpáaa? 12 Ke tó à nɛ́ konɛgbĩni wɛ́ kɛ̀áwa, á dí mɛ́ ani fí sɛ́ à kpáaa? 13 Bee kũ á vãnikɛo á pↄ mana kpana á nɛ́nↄa dↄ̃. Oni á De kũ à kú musu Nini kpana gbɛ̃ kũ ò wɛ́ kɛ̀anↄa pↄ́ o dↄ yá?

Tãnagona gbɛ̃nↄa

(Mat 12:22-30, 43-45, Maa 3:20-27)

14 Yesu tɛn tãna sãto kpáturuku go gbɛ̃a. Kũ tãna pìi gòa, sãto pìi nà yã'onaaa, akũ yã pìi bò pari sarɛ. 15 Akũ ń gbɛ̃kenↄ pì: Àdi tãna goḿma kũ tãnanↄ kína Bɛlɛzɛbubu gbãnaomɛ. 16 Akũ gbɛ̃ pãndenↄ a yↄ̃̀ ò gwà, ò a gbɛ̀ka à sèeda ke kɛńnɛ kũ Luda gbãnao. 17 Kũ Yesu ń laasun dↄ̃̀, akũ à pìńnɛ: Kpata kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni kakatɛ. Ɔn kũ a gbɛ̃nↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o ni gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ. 18 Tó Setan ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ a gbɛ̃nↄo, deran a kpata ni gì kɛɛ? Ma ò lɛ kũ átɛn pi madì tãna goḿma kũ Bɛlɛzɛbubu gbãnao yãimɛ. 19 Tó Bɛlɛzɛbubu gbãnan madì tãna gooḿma, á gbɛ̃nↄ dì goḿma kũ dí gbãnaomɛɛ? Lɛmɛ á zĩda gbɛ̃nↄ á ɛ́kɛ bò lɛ. 20 Tó ma tãnagoḿmana bi Luda ↄgbɛɛmɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ kína kũ Luda kàa sù à á lén gwe. 21 Tó gↄ̃sa gbãna zĩ̀kabↄnↄ kũna àtɛni a ↄn dãkpão, a aruzɛkɛnↄ dìgↄ̃ aafiaamɛ. 22 Ama tó gbɛ̃ kũ a gbãna deala sù à gɛ̃̀i à gbãna mↄ̀nɛ, ani a gↄ̃kɛbↄ kũ à a náani vĩnↄ sɛ́tɛ, ani a aruzɛkɛ kpaatɛtɛńnɛ. 23 Gbɛ̃ kũ à kú kũmaoro bò ma kpɛ. Gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ kakara kũmaoro dì fãkↄ̃amɛ.

24 Tó ò tãna gò gbɛ̃a, àdigↄ̃ likara zↄ̃ gukorin àgↄ̃ vutɛki wɛtɛ. Tó adi lero, akũ àdi pi: Mani ɛra mà tá ma bɛ zĩamɛ. 25 Tó à kà gwe, àdi le à warana swáswa zɛ́azɛa, 26 akũ àdi gɛ́ tãna kũ ń pãsĩ dealanↄ sɛ́tɛ mɛ̀n suppla à su kũńwo, òdi gɛ̃ ò vutɛn. Lɛmɛ ade gwena kpɛkpɛ vãni dìgↄ̃ de a káakupↄla.

Arubarika yã

27 Kũ Yesu tɛn o lɛ, nↄgbɛ̃ ke pũ̀tã zàa gũn à pì: Nↄgbɛ̃ kũ à n i à yↄ̃ kpàmma arubarika vĩ. 28 Akũ Yesu pì: Oi! Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ò Luda yã mà ò kũnanↄ ũ.

Sèeda gbɛkana Yesua

(Mat 12:38-42)

29 Kũ pari tɛn kara, akũ Yesu pì: Gbãragbɛ̃nↄn zara. Òdi sèeda gbɛkama, ama mani sèeda ke kɛńnɛro, sé Inusa pↄ́. 30 Lákũ Inusa de sèeda ũ Ninɛvadenↄnɛ nà, lɛn Bisãsiri Nɛ́ nigↄ̃ de sèeda ũ gbãragbɛ̃nↄnɛ lɛ. 31 Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ gɛ̀nↄmidↄki kpa saraunia ni vu à yã dí gbãragbɛ̃nↄa, zaakũ à bò zaa andunia lɛ́a, à sù Sulemanu ↄ̃ndↄ̃yã ma, akũ gbɛ̃ kũ à de Sulemanula kú la sà. 32 Yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ Ninɛvadenↄ ni futɛ ò yã da gbãragbɛ̃nↄla, zaakũ kũ Ninɛvadenↄ Inusa waazi mà ò nɛ̀sɛɛ lìtɛ, akũ gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ de Inusala kú la sà.

Wɛ́mɛ mɛ̀ fitila ũ

(Mat 5:15, 6:22-23)

33 Òdi fitila na ò ditɛ gukpado ke ò gbaka kútɛaro. Òdi di a dibↄↄ musumɛ, de gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃nↄ gupura e yãi. 34 N wɛ́mɛ n mɛ̀ fitila ũ. Tó n wɛ́ aafia, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gupura ũ. Tó n wɛ́ gbãnaro sↄ̃, n mɛ̀ pínki nigↄ̃ gusira ũ. 35 Abire yã mɛ́ à tò, ǹ laakari kɛ, de gupura kũ ntɛn da ń vĩ súngↄ̃ de gusira ũro. 36 Tó n mɛ̀ pínki gupura vĩ, a ke kú gusira gũnlo, anigↄ̃ gu pura kũ swáswa lándↄ̃ fitila'i dↄmma bà.

Yesu ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ bobona ń dàn

(Mat 23:1-36, Maa 12:38-40, Luk 20:45-47)

37 Kũ Dikiri yã ò à làka, akũ Farisi ke a sìsi à mↄ́ à pↄ́ ble kãao, akũ à gɛ̃̀ à vùtɛ. 38 Kũ Farisi pìi è adi ↄ da ín gbasa ò pↄ́ blero, à bò a sarɛ. 39 Akũ Dikiri pìnɛ: Ákↄ̃nↄ Farisinↄ adì gbãsĩ bo tokonↄ kpɛ kũ tanↄ, ama wãkũ kũ yãvãnikɛnaao mɛ́ à á nɛ̀sɛɛ pà. 40 Yↄ̃nkↄnↄ! Luda kũ à pↄ́ kpɛ kɛ̀ mɛ́ à a gũn kɛ̀ seroo? 41 À pↄ́ kũ à kú á tanↄ gũn dã wɛ̃ndadenↄnɛ, á ta pìnↄ ni gↄ̃árɛ gbãsĩ sari.

42 Waiyoo ákↄ̃nↄ Farisinↄ! Adì tofenↄ tↄkↄtɛdo kũ kpè'akão kũ dò pↄ́nↄ pínki kuride kpá Ludaa, akũ adì pã kpá yãzɛdei kũ yena Ludaiio. Yã birenↄ mɛ́ à de àgↄ̃ kũna pãkpana a kparanↄi sari. 43 Waiyoo ákↄ̃nↄ Farisinↄ! Adìgↄ̃ ye à vutɛ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄn, adìgↄ̃ ye ògↄ̃ fↄ kpákpaáwa ɛtɛnↄn. 44 Waiyoo ákↄ̃nↄ! Á de lán mira kũ òdigↄ̃ táa oa a yãdↄ̃naa sari bàmɛ.

45 Akũ dokadↄ̃ri ke pìnɛ: Dannɛri, tó n ò lɛ, ntɛni ó sↄ̃sↄ̃mɛ se. 46 Yesu pì: Waiyoo ákↄ̃nↄ dokadↄ̃rinↄ sↄ̃! Adì gbɛ̃nↄ da asosɛna zĩ'ũn, akũ adì ↄ daḿma kũ a sɛnaaoro, bee ↄnɛɛ. Waiyoo ákↄ̃nↄ! 47 Adì pↄ́ bo annabi kũ á dizinↄ ń dɛdɛnↄ miranↄa ń yã dↄngu yãi. 48 Lɛmɛ a sì kũ a zɛ kũ á dizinↄ yãkɛnanↄomɛ. Ò annabinↄ dɛ̀dɛ, akũ adì pↄ́ bo ń miranↄa. 49 Abire yãi Luda wɛ́zɛ̃ gũn à pì, áni annabinↄ kũ zĩ̀rinↄ zĩáwa. Áni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ, áni wɛ́ tã ń gbɛ̃kenↄa. 50 Lɛmɛ annabi kũ ò ń dɛdɛ zaa andunia naanagↄrↄ ari gbãranↄ yã ni wí teradenↄ musu lɛ, 51 sɛna zaa Habila dɛna ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Zakari kũ ò a dɛ̀ sa'oki kũ Luda kpɛ́o daguraa. Ee, matɛn oárɛ, yã birenↄ pínki ni wí teradenↄ musumɛ. 52 Waiyoo ákↄ̃nↄ dokadↄ̃rinↄ! A dↄ̃naa gbà mↄ̀nɛ wòto. Ádi gɛ̃ a gũnlo, akũ a kpa gbɛ̃ kũ ò ye ò gɛ̃ a gũnnↄnɛ. 53 Kũ Yesu bò gwe, ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ nàkaraa gbãngbãn, òtɛn yã lalaa dasi, 54 òtɛni a kpákpa, de ò a kũ yã kũ àtɛn o gũn.

12

Laakarikɛna Farisinↄ manafikii

(Mat 10:26-27)

1 Gↄrↄ birea gbɛ̃nↄ kàkarai, ò ń lɛ́ dↄ̃ro, ari òtɛn gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛkↄ̃a, akũ à yã ò a ìbanↄnɛ gĩa à pì: À laakari kɛ Farisinↄ lùbɛnɛɛi. Àkũmɛ ń manafiki ũ. 2 Pↄ́ke kun utɛna kũ ani bo gupuraaro. Asiriyã ke kun kũ oni gí dↄ̃iro. 3 Lɛmɛ dↄ yã kũ a ò gusiran, oni ma gupuraa, asiriyã kũ a ò kↄ̃ sãn kpɛ́ tú, oni a kpàkpa kɛ gãnu arɛ.

Zɛna kũ Yesuo gbɛ̃nↄ arɛ

(Mat 10:19-20, 28-33, 12:32)

4 Ma gbɛ̃nnanↄ, matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ oni mɛ̀ kakatɛ a gbɛra oni fↄ̃ ò yãke kɛárɛ doronↄ, àsun vĩna kɛńnɛro. 5 Mani gbɛ̃ kũ à de à vĩna kɛnɛ oárɛ. À vĩna kɛ Ludanɛ kũ à gbãna vĩ à á zu tɛ́ gũn mɛ̀kaatɛnaa gbɛra. Ee, matɛn oárɛ, à vĩna kɛnɛ. 6 Òdi bãntoro mɛ̀n sↄↄro yía kↄbↄ plaroo? Ama bee ń ke yã dì sã Ludanlo. 7 Bee á mìkãnↄ, à a lɛ́ dↄ̃. Ásun vĩna kɛro, á bɛ̀ɛrɛ de bãntoro dasinↄla.

8 Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũmao gbɛ̃nↄ arɛ, Bisãsiri Nɛ́ ni zɛ kãao Luda malaikanↄ arɛ. 9 Gbɛ̃ kũ à ledi kpàmai gbɛ̃nↄ arɛ sↄ̃, mani ledi kpái Luda malaikanↄ arɛ. 10 Tó gbɛ̃ Bisãsiri Nɛ́ vãni bò, Luda ni a kɛ̃. Ama tó gbɛ̃ Luda Nini tↄ́ vãni sì, ani kɛ̃nɛro. 11 Tó òtɛn gɛ́ kãáo yãkpatɛkɛkia aduakɛkpɛn ke kínanↄ kũ gbãnadenↄ arɛ, àsun á zĩda bona damu kɛro ke yã kũ áni o, 12 zaakũ Luda Nini mɛ́ ani yã kũ à de à o daárɛ zĩ birea.

Ɔgↄde

(Mat 6:19-34)

13 Zàa gũn gbɛ̃ke pì Yesunɛ: Dannɛri, ǹ o ma vĩ̀ninɛ à ma baka kpáma ó túbi gũn. 14 Akũ à wèa à pì: Ma gbɛ̃, dí mɛ́ à ma ditɛ á yãkpatɛkɛri ke á yãgↄ̃gↄ̃ri ũu? 15 Akũ à pì gbɛ̃nↄnɛ: Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃. À laakari kɛ pↄ́ sĩnda pínki aniapãsĩkɛnaai, zaakũ aruzɛkɛ bi bisãsiri wɛ̃̀ndinlo, bee tó à fↄ̃̀ àgↄ̃ didikↄ̃a dia.

16 Akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Ɔgↄde mɛ́ à kun a bura pↄ́ble kɛ̀nɛ manamana, 17 akũ à laasun lɛ̀ à pì: Bↄ́n mani kɛɛ? Má pↄ́wɛkaki vĩro. 18 Akũ à pì: Yã kũ mani kɛn dí: Mani ma pↄ́katɛkinↄ gboro, mani a zↄ̃kↄ̃nↄ bo, mani ma pↄ́wɛ kán pínki kũ ma aruzɛkɛnↄ. 19 Mani pi ma zĩdanɛ: Gbɛ̃, n gĩnakɛ ń pↄ́ mana vĩ zↄ̃kↄ̃, kũ ani ká kũnwo wɛ̃̀ ũgbangbaa? Ǹ kámma bo, ǹ pↄ ble, ǹ í mi, ǹ pↄnna kɛ. 20 Akũ Luda pìnɛ: Yↄ̃nkↄ, gwãaniala mani n wɛ̃̀ndi gbɛkamma. Soru kũ n kɛ̀ ni gↄ̃ dí pↄ́ ũmɛɛ? 21 Lɛmɛ gbɛ̃ kũ à aruzɛkɛ tↄ̃̀kↄ̃ai, ama à de ↄgↄde ũ Ludanɛro yã de lɛ.

Ludanaanikɛnaa

(Mat 6:19-21, 25-34)

22 Akũ à pì a ìbanↄnɛ: Abire yãi matɛn oárɛ, àsun á wɛ̃̀ndi damu à pi bↄ́n óni blero, àsun á mɛ̀ damu kɛ à pi bↄ́n óni daro. 23 Wɛ̃̀ndi de pↄ́blela. Mɛ̀ de pↄ́kasala. 24 À kãakãannanↄ gwa. Òdi pↄ́ tↄ̃ro, òdi pↄ́ kɛ̃ro, ò dↄ̃̀ ke gbàsↄ vĩro, bee kũ abireo Luda dì ń gwa. Á bɛ̀ɛrɛ vĩ manamana de bãnↄla fá! 25 Á tɛ́, dí mɛ́ ani fↄ̃ à a wɛ̃̀ndi gbã̀na kara, bee gↄrↄ do, a damukɛnaa gũnn? 26 Tó áni yã fíti dí fↄ̃ro, bↄ́yãi átɛn yã kparanↄ damu kɛɛ? 27 À lávunↄ gwa sɛ̃̀n lákũ ò de nà. Òdi zĩ kɛro, òdi buu tãro, ama matɛn oárɛ bee Sulemanu kũ a aruzɛkɛo, adi uta da a mana kà ń ke ũro. 28 Sɛ̃̀la kũ à kun gbãra ani tɛ́ kũ zia, lákũ Luda dì pↄ́ nai lɛ nà, oni ákↄ̃nↄ ludanaanikĩanadenↄ pↄ́ o dↄ yá? 29 Ásun tó pↄ́ kũ áni ble ke pↄ́ kũ áni mi yã doárɛ arɛro. Ásun a damu kɛro. 30 Andunia dí burinↄn pↄ́ pìnↄ pínki yã dì dↄńnɛ arɛ, á De sↄ̃ à dↄ̃ kũ pↄ́ pìnↄ kↄ̃ sì kãáo. 31 À tó kpata kũ à bò a kĩnaa yã doárɛ arɛ, ani pↄ́ pìnↄ karaárɛ. 32 Ma kpàsa fíti gbɛ̃nↄ, àsun vĩna kɛro, zaakũ á De pↄyenyĩnaamɛ à á kpá kpataa pìn. 33 À pↄ́ kũ á vĩnↄ yá, à takasidenↄ gba a ↄgↄ. À ↄgↄsↄ̃nↄ kũ àdi zĩ kũro zↄ̃, ludambɛ aruzɛkɛ kũ àdi lákaro káki ũ, kũ kpãni dì nairo, kↄ̀kↄ sↄ̃ àdi a yakaro. 34 Zaakũ gu kũ á aruzɛkɛ kún, gwen á laakari nigↄ̃ kun se.

Zĩkɛri náanide laakaride

(Mat 24:45-51)

35 Àgↄ̃ kú soru gũn, à tó á fitila gↄ̃ nana. 36 Àgↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ òtɛni ń dikiri suna dã à su kũ nↄsɛ pↄnnakɛnaao bà, de gↄrↄ kũ à sù à gbàa lɛ̀, oni zɛ́ wɛ̃nɛ gↄ̃̀nↄ. 37 Arubarikadenↄn zĩkɛri kũ ń dikiri ni ń le bɛ̃nɛ a sugↄrↄanↄ ũ. Yãpuran matɛn oárɛ, dikirii pì ni a pↄ́nↄ kɛkɛ à yĩ, ani ń vutɛ, ani pↄ́ble kakarańnɛ. 38 Bee tó à sù lizãndo ke kↄnkↄkↄnkↄ, tó à ń lé lɛ, arubarikadenↄmɛ á ũ. 39 Àgↄ̃ yã dí dↄ̃. Tó bede gↄrↄ zaka kũ kpãni ni suawa dↄ̃̀ yã, de ani tó à a kpɛ́ fↄ̃ro. 40 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú kũ soruo, zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni su gↄrↄ zaka kũ á wɛ́ dↄiro.

41 Pita pì: Dikiri, ó yãin n yã pìi lɛ̀kↄ̃a yá, ke gbɛ̃ sĩnda pínki yãimɛ? 42 Dikiri pì: Dín bɛgwari náanide laakaride kũ a dikiri dì a zĩkɛrinↄ nanɛ a ↄĩ, à pↄ́ble kpáḿma a gↄrↄa ũu? 43 Arubarikadenↄn zĩkɛri kũ a dikiri a lè, àtɛn kɛ lɛ a sugↄrↄa ũ. 44 Yãpuran matɛn oárɛ, ani a aruzɛkɛ sĩnda pínki nanɛ a ↄĩmɛ. 45 Ama tó zĩkɛrii pìi pì a nɛ̀sɛɛ gũn, a dikiri suna tɛn gì kɛ sↄ̃, akũ à nà a zĩkɛri dakenↄ gbɛ̃gbɛ̃naaa, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ, àtɛn sãnkara pↄ́ ble, àtɛn wɛ̃dɛ kɛ, 46 a dikiri ni su gↄrↄ kũ a wɛ́ dↄiroamɛ, gↄrↄ zaka kũ à dↄ̃roa, ani a zↄ̃zↄ̃kↄ̃rɛ à a baka da kũ kifirinↄ.

47 Zĩkɛri kũ à a dikiri pↄyenyĩna dↄ̃, akũ adi soru kɛ à a pↄyeinaa kɛ̀ro, oni a gbɛ̃ búgubugu. 48 Zĩkɛri kũ à a dikiri pↄyenyĩna dↄ̃ro, akũ à yã kũ à de ò a gbɛ̃ kɛ̀ sↄ̃, oni a gbɛ̃ fítimɛ. Gbɛ̃ kũ Luda a gbà zↄ̃kↄ̃ Luda ni wɛtɛa zↄ̃kↄ̃. Gbɛ̃ kũ Luda pↄ́ nànɛ a ↄĩ zↄ̃kↄ̃, ani gbɛkaa deńla.

Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãi

(Mat 10:34-36)

49 Tɛ́n ma su na anduniaa, mádi gii tɛ́ pì gↄ̃ kũ se teraro. 50 Má wɛ́tãmma vĩ kũ mani gɛ̃n. Má kú laasun zↄ̃kↄ̃ↄ gũn ari à gɛ́ lákao. 51 Átɛn da ma su de gbɛ̃nↄ gↄ̃ nna kũ kↄ̃o andunia gũnn yá? Oi! Matɛn oárɛ, kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana yãin ma su. 52 Zaa tera ↄn kũ gbɛ̃nↄn sↄↄronↄn kún, oni kↄ̃ kpaatɛtɛ. Gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ ni bo gbɛ̃nↄn planↄ kpɛ, gbɛ̃nↄn planↄ ni bo gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ kpɛ. 53 De ni bo a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kpɛ, nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ni bo a de kpɛ. Da ni bo a nɛ́nↄgbɛ̃ kpɛ, nɛ́nↄgbɛ̃ ni bo a da kpɛ. Zã da ni bo nↄzãre kpɛ, nↄzãre ni bo a zã da kpɛ.

Gↄrↄ díkĩna yáasi dↄ̃naa

(Mat 6:2-3)

54 Yesu pì gbɛ̃nↄnɛ: Tó a è legũ tɛn sisi ifãlɛtɛ kpa, áni pi gↄ̃̀nↄ, legũ ni ma, akũ àdi kɛ lɛ. 55 Tó a è ĩa tɛn bo gɛ̀nↄmidↄki kpa, áni pi, gu ni wã, akũsↄ̃ àdi wã. 56 Manafikidenↄ! Á zĩtɛ kũ musuo wɛ́ dↄ̃kↄ̃i, akũ á gↄrↄ dí yáasi dↄ̃ sↄ̃ro bi?

Gaafara wɛtɛnaa

(Mat 5:25-26)

57 Bↄ́yãi á yãkɛna a zɛ́a dↄ̃ á zĩdaaroo? 58 Tó n ibɛrɛ tɛn gɛ́ kũnwo yãkpatɛkɛkia, ǹ kokari kɛ de à gaafara kɛnnɛ zaa zɛ́n, de àsun n gátɛ à gɛ́ kũnwo yãkpatɛkɛri kĩnaaro yãi. Tó ńdi kɛ lɛro, yãkpatɛkɛrii pì ni n kpá dogariia, dogari ni n da kpɛ́siran. 59 Matɛn onnɛ, ĩni bo gwero ari ǹ gɛ́ fĩna boo pínki. Bee kↄbↄ ni gↄ̃ tɛ́nyĩro.

13

Nɛ̀sɛlitɛna ke ga

1 Gↄrↄ birea gbɛ̃kenↄ sù ò Galili gbɛ̃ kũ Pilati ń dɛdɛ à ń aru yã̀katɛ kũ ń sa'obↄ aruonↄ yã ò Yesunɛ. 2 Akũ Yesu pìńnɛ: Kũ Galili gbɛ̃ pìnↄ ga de lɛ, átɛn da ń durunna de Galili gbɛ̃ kparanↄ pↄ́lan yá? 3 Oi! Matɛn oárɛ, tó ádi nɛ̀sɛ litɛro, á pínki ni ga lán ń bàmɛ. 4 Gbɛ̃nↄn baro plansari kũ Siloamu kpɛ́didikↄ̃anaa gbòro à sìḿma ò gàganↄ sↄ̃, átɛn da ń taari de gbɛ̃ kpara kũ ò kú Yurusalɛmunↄ pↄ́lan yá? 5 Oi! Matɛn oárɛ, tó ádi nɛ̀sɛ litɛro, á pínki áni ga lán ń bàmɛ.

6 Akũ à yã dí lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Gbɛ̃ke mɛ́ à kaka lí bà a swadakoo gũn, akũ à gɛ̀ɛ a nɛ́ wɛtɛ adi ero. 7 Akũ à pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ gwa, a wɛ̃̀ aakↄ̃den dí, kũ madì su nɛ́ wɛtɛ kaka lí pìia mádi ero. Ǹ a zↄ̃, óni tó à gu sí pãn yá? 8 Akũ zĩkɛrii pìi pìnɛ: Baa, ǹ tó ari ziki dↄ. Mani gu bi mà likai mà taaki kánɛ. 9 Ani gí nɛ́ i zikiro. Tó adi nɛ́ iro sà, mani a zↄ̃ mà nɛ.

Nↄgbɛ̃ kↄ̃̀nↄde werekↄ̃anaa

10 Kámmabogↄrↄ zĩ Yesu tɛn yã dańnɛ aduakɛkpɛn. 11 Nↄgbɛ̃ ke kú gwe, tãna a kↄ̃̀nↄ kù à kà wɛ̃̀ baro plansari. Àdigↄ̃ kokonamɛ, àdi fↄ̃ à a zĩda poro bee fítiro. 12 Kũ Yesu a è, akũ à a sìsi à pì: Nↄgbɛ̃, n kↄ̃̀nↄkɛ gòmma. 13 Akũ à ↄ nàa. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ à pòro, akũ à Luda sáabu kpà.

14 Akũ aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ pↄ fɛ̃̀, kũ Yesu a wèrekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ yãi, akũ à fùtɛ à pì gbɛ̃nↄnɛ: Gↄrↄ suddo mɛ́ à kun kũ òdi zĩ kɛn. Àgↄ̃ su ò á werekↄ̃a gↄrↄ abirenↄa, ama kámmabogↄrↄ zĩ baasi. 15 Akũ Dikiri wèa à pì: Manafikidenↄ! Kámmabogↄrↄ zĩ á baadi dì a zù ke zaaki poro a bàdↄkia à gɛ́ í kpáaroo? 16 Ibrahĩ buri nↄgbɛ̃ díkĩna sↄ̃, Setan a yĩ̀ wɛ̃̀ baro plansarimɛ. A bàa pìi poronaa kámmabogↄrↄ zĩ zɛ́ vĩroo? 17 Kũ à ò lɛ, akũ wé'i a ibɛrɛnↄ kũ̀ ń pínki, ama gbɛ̃nↄ pↄ kɛ̀ nna daboyã kũ àtɛn kɛnↄa pínki.

Yãlɛkↄ̃ana kũ musadi wɛ́o

(Mat 13:31-32, Maa 4:30-32)

18 Akũ Yesu pì: Bↄ́n kpata kũ à bò Luda kĩnaa bòkↄ̃aoo? Bↄ́n mani kpákũsũoo? 19 À de lán musadi wɛ́ bà, akũ gbɛ̃ sɛ̀ à tↄ̃̀ a karaa gũn. Kũ à bùtɛ, à kɛ̀ lí ũ, akũ bãnↄ sù ò dìdi a gã̀nↄa.

Yãlɛkↄ̃ana kũ lùbɛnɛɛo

(Mat 13:33)

20 Akũ à pì dↄ: Bↄ́n mani kpata kũ à bò Luda kĩnaa kpákũsũoo? 21 À de lán lùbɛnɛ kũ nↄgbɛ̃ sɛ̀ à kà flawa zaka lɛ́ aakↄ̃ gũn, à yã̀katɛ pínki bà.

Zɛ́lɛ kpakoto

(Mat 7:13-14, 21-23)

22 Gↄrↄ kũ Yesu tɛn gɛ́ Yurusalɛmu, àtɛn gɛ̃ wɛ̃tɛnↄ kũ lakutunↄla, àtɛn yã dańnɛ, 23 akũ ò a là ò pì: Baa, ase gbɛ̃ kũ oni surabana lenↄn dasiroo? Akũ Yesu pì gbɛ̃nↄnɛ: 24 À kokari kɛ à gɛ̃ zɛ́lɛ kpakoto gũn. Matɛn oárɛ, gbɛ̃nↄ ni wɛtɛ ò gɛ̃n dasi, ama oni fↄ̃ro. 25 Tó bede fùtɛ à zɛ́ tàta à làka, tó a gↄ̃ bàai, akũ átɛn gbà lɛ́, átɛn pi: Baa, ǹ zɛ́ wɛ̃wɛrɛ, ani oárɛ, á á dↄ̃ gukearo. 26 Abire gbɛra tó a pìnɛ à pↄ́ blè kãáo, à í mì kãáo, à yã dàńnɛ á bɛ gãnulɛa, 27 ani oárɛ á á dↄ̃ gukearo. À goala á yãvãnikɛrinↄ á pínki.

28 Tó a Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo kũ annabinↄ è pínki kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn, akũ ò á zú bàai, gwen áni ↄ́ↄ dↄn, à ↄ di á mìia. 29 Gbɛ̃nↄ ni bo ifãboki kpa kũ ifãlɛtɛ kpao kũ gugbãnduruo kũ gɛ̀nↄmidↄkio, oni su pↄ́ ble kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn. 30 Lɛn gbɛ̃ kpɛdenↄ nigↄ̃ gbɛ̃ káakunↄ ũ lɛ, gbɛ̃ káakunↄ nigↄ̃ gbɛ̃ kpɛdenↄ ũ.

Yurusalɛmu yã

(Mat 23:37-39)

31 Gↄrↄ birea gↄ̃̀nↄ Farisi kenↄ sù Yesu kĩnaa ò pìnɛ: Ǹ futɛ gu dín, zaakũ Hɛrↄdu ye à n dɛmɛ. 32 Akũ à pìńnɛ: À gɛ́ o flɛ̃ pìinɛ, matɛn tãnanↄ goḿma, matɛn gyãrenↄ werekↄ̃a gbãra kũ ziao, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ sↄ̃ mani ma zĩ papa. 33 Bee kũ abireo séto mà gɛ́ arɛ gbãra kũ ziao kũ ziandoo, zaakũ adi kũ annabi ga gukearo, sé Yurusalɛmu. 34 Yurusalɛmudenↄ, Yurusalɛmudenↄ! Adì annabinↄ dɛdɛ, adì gbɛ̃ kũ Luda ń zĩáwanↄ pápa kũ gbɛ̀ɛo, à ń dɛdɛ. Madìgↄ̃ ye mà á kakaramai gɛ̃̀n baaakↄ̃, lákũ ko dì dɛ̀mbɛrɛ kú a nɛ́nↄla nàmɛ, ama adì weiro. 35 Luda ni á kpɛ́ tóárɛ bɛzĩ ũmɛ sà. Matɛn oárɛ, áni ma e doro ari à pi, arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.

14

Yesu kunna Farisi ke bɛa

1 Kámmabogↄrↄ ke zĩ Yesu gɛ̀ɛ pↄ́ ble Farisinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ke bɛa, akũ gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ tɛni a kpákpa. 2 Kákagyãkɛri ke kú Yesu arɛ gwe. 3 Akũ Yesu dokadↄ̃rinↄ kũ Farisinↄ là à pì: Òdi gbɛ̃ werekↄ̃a kámmabogↄrↄ zĩ yá ke òdi werekↄ̃aro? 4 Akũ ò gↄ̃̀ yĩtɛna kítikiti. Akũ Yesu gyãre pìi kũ̀, à a wèrekↄ̃a à a gbàrɛ. 5 Akũ à ń lá à pì: Tó á gbɛ̃ke nɛ́ ke zù vĩ à zù lↄ̀gↄn kámmabogↄrↄ zĩ, ani a bo gↄ̃̀nↄroo? 6 Odi fↄ̃ ò wèaro.

7 Yesu è deran gbɛ̃ kũ ò ń sísinↄ tɛn vutɛki mana kũ nà, akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: 8 Tó ò n sisi nↄsɛ pↄ́blea, ǹsun vutɛ vutɛki mana gũnlo. Tó ò gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ denla sìsi bi! 9 Tó á sìsirii sù à pìnnɛ: Ǹ futɛ ǹ vutɛki kpá gbɛ̃ pìia, ĩni futɛ ǹ gɛ́ vutɛ kpɛ kpa kũ wé'iomɛ. 10 Tó ò n sisi, ǹgↄ̃ vutɛ kpɛ kpa, de tó n sìsirii sù, ani pinnɛ: Ma gbɛ̃nna, ǹ futɛ ǹ su arɛ la. Abirekũ ni n kɛ bɛ̀ɛrɛde ũ gbɛ̃ kũ á kú lɛɛlɛnↄ arɛ. 11 Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda karan Luda ni a busa. Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa sↄ̃, Luda ni a kara.

12 Akũ Yesu pì a sìsirii pìinɛ: Tó ntɛn gbɛ̃nↄ sísi pↄ́ble fãnantɛ̃ blenaaa ke ↄkↄsi pↄ́, ǹsun n gbɛ̃nnanↄ sísiro ke n vĩ̀ninↄ kũ n dakũnanↄ ke n danɛnↄ ke n ↄgↄde dakenↄ. Tó n kɛ̀ lɛ, oni ɛra ò n sísimɛ se ò fĩna bonnɛ. 13 Tó ntɛn gbɛ̃nↄ sísi pↄ́blea, ǹ takasidenↄ sísi kũ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ ɛrɛnↄ kũ vĩ̀nanↄ, 14 arubarikadenↄmɛ á ũ, zaakũ ò pↄ́ke vĩ ò fĩna boonnɛro. Luda mɛ́ ani fĩna bonnɛ gbɛ̃ mananↄ vugↄrↄa.

Yãlɛkↄ̃ana kũ pↄ́ble dasio

(Mat 22:1-14)

15 Kũ gbɛ̃ kũ ò kú lɛɛlɛnↄ doke yã pìi mà, akũ à pì Yesunɛ: Arubarikaden gbɛ̃ kũ ani pↄ́ ble kũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gbɛ̃nↄo ũ. 16 Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ke mɛ́ à ye à pↄ́ble kɛ, akũ à gbɛ̃nↄ sìsi dasidasi. 17 Pↄ́blegↄrↄ zĩ à a zĩkɛrii zĩ̀ à o gbɛ̃ kũ à ń sísinↄnɛ ò su, ò pↄ́ sĩnda pínki soru kɛ̀ ò làka sà. 18 Akũ ń baadi tɛn wɛtɛ ò ń kɛ̃. Gbɛ̃ káaku pìnɛ: Ma bú lù, mani gɛ́ gwa. N yã nna, ǹ ma kɛ̃. 19 Gbɛ̃ pãnde pì: Ma zù búbabↄnↄ lù mɛ̀n kuri, mani gɛ́ ń gwa. N yã nna, ǹ ma kɛ̃. 20 Gbɛ̃ pãnde pì: Ma nↄ sɛ̀ dufumɛ. A yã mɛ́ à tò mani le mà suro. 21 Akũ zĩkɛrii pìi ɛ̀ra à tà, à ń lɛ́gbɛɛ ò a dikiriinɛ. Akũ bede pì pↄ fɛ̃̀, à pì a zĩkɛriinɛ: Ǹ gɛ́ wɛ̃tɛ gũn likalika gãnulɛanↄ kũ zɛ́danↄ, ǹ takasidenↄ kũ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ kakara ǹ su kũńwo la. 22 Abire gbɛra zĩkɛrii pìi sù à pìnɛ: Dikiri, ma yã kũ n òo kɛ̀, ama vutɛki kpɛ́ kun. 23 Akũ dikirii pìi pì zĩkɛrii pìinɛ: Ǹ gɛ́ zɛ́nↄ gũn kũ zɛ́ térerenↄ pínki, ǹ gã na gbɛ̃nↄa ò gɛ̃, de ma ↄn pa. 24 Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ ma ń sísi pìnↄ ke ni lɛ́ zↄ̃ ma pↄ́ble pìiaro.

Gↄ̃na Yesu ìba ũ

(Mat 10:37-38)

25 Ò tɛ́ zɛ́n kũ Yesuo dasidasi, akũ à lìtɛ à pìńnɛ: 26 Tó gbɛ̃ sù ma kĩnaa, akũ à ye a dei demala ke a da ke a nanↄ ke a nɛ́nↄ ke a vĩ̀ninↄ ke a dakũnanↄ ke a zĩda, ani fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro. 27 Gbɛ̃ kũ adi a lígbãndurukpana sɛ́ àgↄ̃ tɛ́omairo, ade ni fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro. 28 Tó á gbɛ̃ke ye à kpɛ́didikↄ̃ana bo, ani vutɛ gĩa à a ↄgↄ dↄdↄ à gwa, tó ani fↄ̃ à zĩ pì kɛroo? 29 Tó adi kɛ lɛro, akũ à ɛ̃ pɛ̀tɛ, tó adi fↄ̃ à a làkaro, gbɛ̃ kũ à è pínki ni a lalandi kɛ 30 ò pi: Gbɛ̃ díkĩna nà kpɛ́bonaaa à fùa à a mì dɛ. 31 Ke tó kína ke ye à gɛ́ zĩ̀ ká kũ kína pãndeo, ani vutɛ gĩa à a laasun lɛ́ à gwa, tó a soza gã̀ kurinↄ ni fↄ̃ ò kù kpá soza gã̀ baro kũ òtɛn sunↄaroo? 32 Tó à è áni fↄ̃ro, ani zĩ̀rinↄ zĩ, de ò lɛ́dokↄ̃nↄkɛna yã gbɛkaa zaade adi ká kãniro. 33 Lɛmɛ dↄ, tó á gbɛ̃ke dí ↄ gbarɛ pↄ́ kũ à vĩnↄi pínkiro, ani fↄ̃ à kɛ ma ìba ũro.

34 Wisi bi pↄ́ nnamɛ, ama tó a í nna tà, deran oni kɛ nà à gↄ̃ nna dↄↄ? 35 À mana zĩtɛ ke zùgbↄ̃katɛkinɛro, òdi kↄ́tɛmɛ. Gbɛ̃ kũ à sã vĩ à yã pì ma.

15

Pↄ́ sãtɛnanↄ

(Mat 18:12-14)

1 Bɛ'ↄgↄsirinↄ kũ durunnakɛrinↄ tɛn na Yesui de ò a yã ma ń pínki. 2 Akũ Farisinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ yãkete kà ò pì: Gbɛ̃ díkĩna dì durunnakɛrinↄ sí à pↄ́ ble kũńwo lɛɛlɛ. 3 Akũ Yesu yã díkĩna lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: 4 Ò pì á gbɛ̃ke sã vĩ mɛ̀n basↄↄro, akũ a do sã̀tɛ, àdi a basↄↄro donsari tó sɛ̃̀n à pɛ́tɛ sã kũ à sã̀tɛ pìii ari à gɛ́ leroo? 5 Tó à bòa, àdi a sɛ́ à da a gã̀n kũ pↄnnao 6 à táo bɛ, à a gbɛ̃nnanↄ kũ a fárandidenↄ sísi à pińnɛ: À pↄnna kɛ kũmao. Ma a sã kũ à sã̀tɛ pìi lè. 7 Lɛmɛ dↄ matɛn oárɛ, oni pↄnna kɛ ludambɛ durunnakɛri mɛ̀n do kũ à nɛ̀sɛɛ lìtɛ yã musu de gbɛ̃ mana gbɛ̃nↄn basↄↄro donsari kũ ò nɛ̀sɛlitɛna ni vĩronↄla.

8 Nↄgbɛ̃ kũ à andurufu ↄgↄwapu vĩ mɛ̀n kuri sↄ̃ bi, tó a mɛ̀n do sã̀tɛ, àdi fitila na à kpɛ́ wara, à wɛtɛ busɛbusɛ ari à gɛ́ leroo? 9 Tó à bòa, àdi a gbɛ̃nnanↄ kũ a fárandidenↄ sísi à pińnɛ: À pↄnna kɛ kũmao. Ma a andurufu ↄgↄ kũ à sã̀tɛ pìi lè. 10 Lɛmɛ dↄ matɛn oárɛ, Luda malaikanↄ dì pↄnna kɛ durunnakɛri mɛ̀n do kũ à nɛ̀sɛɛ lìtɛ yã musu.

Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ à sã̀tɛ

11 Yesu pì dↄ: Gbɛ̃ke mɛ́ à kun à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ vĩ mɛ̀n pla. 12 Akũ Sabi pì a denɛ: Baa, ǹ ma baka kũ manigↄ̃ vĩ túbi gũn kpáma. Akũ de pì a aruzɛkɛ kpàatɛtɛńnɛ. 13 Adi kɛ gↄrↄ plaro, akũ Sabi a pↄ́nↄ nàkↄ̃a pínki, à tà bùsu pãnden zã̀zã. Gwen à a aruzɛkɛ kàkatɛn pãpãkɛnaa gũn. 14 Kũ à pↄ́ kũ à vĩnↄ dɛ̀ pínki, akũ nà gbãna kà bùsuu pìn, akũ à gↄ̃̀ kũ takasio. 15 À gɛ̀ɛ à nà bùsuu pì gbɛ̃kei zamalingakɛri ũ, akũ gbɛ̃ pì a gbàrɛ a bura à pↄ́ble kpá alɛdɛnↄa. 16 Àdigↄ̃ ye à pↄ́ tɛ̀kɛ kũ alɛdɛnↄ tɛn ble ble à kã, ama òdi pↄ́ke kpáaro. 17 Kũ à laakarii sù à pì: Ma de zamalingakɛrinↄn pↄ́ble vĩ dińyĩ, akũ matɛn ga kũ nàao la. 18 Mani futɛ mà tá ma de kĩnaa, mani pinɛ: Baa, ma durunna kɛ̀ Ludanɛ kũ mↄkↄ̃nwo, 19 mádi ká ò ma sísi n nɛ́ ũ doro. Ǹ ma ditɛ n zamalingakɛrinↄ do ũ. 20 Akũ à fùtɛ àtɛn tá a de kĩnaa. Kũ à tɛ́ zã̀ àtɛn su, a de pì a è, akũ à kɛ̀nɛ wɛ̃nda. À bàa sì à gɛ̀ɛ à kùsia, à lɛ́ pɛ̀a. 21 Akũ nɛ́ pìi pìnɛ: Baa, ma durunna kɛ̀ Ludanɛ kũ mↄkↄ̃nwo, mádi ká ò ma sísi n nɛ́ ũ doro. 22 Akũ de pìi pì a zĩkɛrinↄnɛ: À gɛ́ likalika, à uta zↄ̃kↄ̃ mana kũ à de a kparanↄla sɛ́ à suo à danɛ, à tãnka danɛ, à kyate kpánɛ. 23 À zùsanɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana kũ à dɛ, ò só pↄnnakɛnaa gũn, 24 zaakũ ma nɛ́ pìi gà à fùtɛmɛ. À sã̀tɛmɛ, akũ ma a lè. Akũ ò nà pↄnnakɛnaaa.

25 Woru sↄ̃ à kpɛ́ bura. Kũ àtɛn su à kà kãni kũ bɛo, akũ à bata ũ mà dↄ kũ kↄ̃kↄ̃ kĩnio. 26 Akũ à zĩkɛrinↄ do sìsi, à a là bↄ́n òtɛn kɛɛ. 27 Akũ à wèa à pì: N dakũna mɛ́ à sù, akũ n de zùsanɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpana dɛ̀, kũ à a lè aafia yãi. 28 Akũ Woru pↄ fɛ̃̀, à gì gɛ̃ ↄnnyĩ. Kũ a de bò, à kútɛ kɛ̀nɛ, 29 akũ Woru pìi pì a denɛ: É'e! À kà wɛ̃̀ ũgbangba kũ matɛn zĩ kɛnnɛ, mádi gí n yãi zikiro, akũ bee blèkofĩni gokũ ńdi kpáma mà pↄnna kɛo kũ ma gbɛ̃nnanↄoro. 30 Kũ n nɛ́ kũ à n aruzɛkɛ kàkatɛ karuanↄnɛ pìi sù, n zùsanɛ bↄ̀rↄ mɛ̀kpanaa dɛ̀nɛ. 31 Akũ a de pìnɛ: Ma nɛ́, ń kú kũmao gↄrↄ sĩnda pínki. Pↄ́ kũ má vĩ pínki n pↄ́mɛ. 32 À kↄ̃ sìo ò pↄ́ ble kũ pↄnnaomɛ, zaakũ n dakũna pìi gà à fùtɛ. À sã̀tɛmɛ, akũ ò a lè.

16

Aruzɛkɛ náanisari

1 Yesu pì a ìbanↄnɛ: Ɔgↄde ke mɛ́ à kun à bɛgwarii dìtɛ a zĩkɛrinↄnɛ. Akũ ò sù ò kↄrↄmↄtↄↄ kɛ̀nɛ ò pì, àtɛni a aruzɛkɛ kakatɛ. 2 Akũ à a sìsi à pìnɛ: Yã kũ ma mà n musu de deramɛɛ? Ǹ yã kũ ntɛn kɛ n bɛgwanaa gũn babamɛnɛ. Ĩni gↄ̃ de ma bɛgwari ũ doro. 3 Akũ bɛgwarii pìi ò a swɛ̃̀ɛ gũn: Ma dikiri tɛni ma bo zĩ gũn, mani kɛ deraa? Akũ dí mani fↄ̃ mà sɛ̃̀ waro, akũ barakɛna demɛnɛ wé'iyã ũ. 4 Má dↄ̃ yã kũ mani kɛ de gbɛ̃nↄ ma ditɛ ń bɛa, tó à ma bo zĩn. 5 Akũ à a dikiri fĩnadenↄ sìsi dodo, à gbɛ̃ káaku là à pì: Ń ma dikiri fĩna kũna ũgbamɛɛ? 6 À pì: Nísi gáruwa lɛ́ basↄↄromɛ. Akũ bɛgwarii pìi pìnɛ: N fĩna takadan la. Ǹ vutɛ ǹ kɛ̃ bupla akuri likalika. 7 Akũ à pì gbɛ̃ pãndenɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃, n fĩna ũgbamɛ? Akũ à pì: Ése asasa basↄↄromɛ. Akũ bɛgwarii pìi pìnɛ: N fĩna takadan la, ǹ a kɛ̃ basiikↄ̃mɛ. 8 Akũ dikirii pì bɛgwari náanisaride pì sáabu kpà wɛ́zɛ̃ kũ à kɛ̀ yã musu. Zaakũ andunia díkĩna gbɛ̃nↄ wɛ́ zɛ̃na de gupuradenↄla ń kↄ̃ tɛ̃nɛ yãkɛnaa gũn.

9 Makũ sↄ̃ matɛn oárɛ, à gbɛ̃nnanↄ wɛtɛ kũ andunia aruzɛkɛnↄ, de gↄrↄ kũ à làkaáwa, Luda ni gbãnakɛ kpáái bɛ kũ àdi lákaro gũn. 10 Gbɛ̃ kũ à náani vĩ kũ a fítio nigↄ̃ náani vĩ kũ a zↄ̃kↄ̃ↄomɛ se. Gbɛ̃ kũ à náani vĩ kũ a fítioro nigↄ̃ náani vĩ kũ a zↄ̃kↄ̃ↄo sero. 11 Tó adi kɛ á náani vĩ kũ andunia aruzɛkɛoro, Luda ni á náani kɛ kũ a yãpuradeo yá? 12 Tó adi kɛ á náani vĩ kũ gbɛ̃ pãnde pↄ́nↄro, Luda ni a zĩda pↄ́ kpááwa yá? 13 Zĩkɛrii dì fↄ̃ à zↄ̀ ble dikiri mɛ̀n planɛro, zaakũ ani zã gbɛ̃ dogu àgↄ̃ ye gbɛ̃ doi, ke ani na gbɛ̃ doa à gbɛ̃ do gya bo. Áni fↄ̃ àgↄ̃ zↄ̀ ble Ludanɛ kũ ↄgↄo lɛɛlɛro.

Ɔgↄde kũ Lazaruo

14 Farisinↄ ye ↄgↄi. Kũ ò yã pìi mà pínki, akũ òtɛn lɛ́zuki kɛ Yesua. 15 Yesu pìńnɛ: Adì yã nna kpá á zĩdaa bisãsirinↄ kĩnaamɛ, ama Luda á swɛ̃̀ dↄ̃. Yã kũ à zↄ̃kↄ̃ bisãsirinↄnɛn Luda dì a gya bo.

Ɔgↄde kũ Lazaruo

(Mat 5:31-32, 11:12-13, Maa 10:11-12)

16 Musa doka kũ annabinↄ takadanↄ kun ari Yahaya gↄrↄa. Zaa gↄrↄ kũ̀a òtɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kpá, akũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn wɛtɛ à gɛ̃n kũ gbãnao. 17 Ludambɛ kũ zĩtɛo gɛ̃tɛnaa araga de doka pìi wãnzãn fíti gogonala. 18 Gbɛ̃ kũ à gì a nanↄi à nↄ pãnde sɛ̀, ade zina kɛ̀mɛ. Gbɛ̃ kũ à nↄ kũ ò gìii sɛ̀ sↄ̃, à zina kɛ̀n gwe.

19 Gↄ̃gbɛ̃ ↄgↄde ke kun àdi pↄ́kasa mana ↄgↄdenↄ da, àdigↄ̃ pↄnna kɛ nnamanaa gũn gↄrↄ sĩnda pínki. 20 Barakɛri kũ òdi pinɛ Lazaru dìgↄ̃ wútɛna a bɛ gãnu gũn, bↄ̀nↄ dↄdↄ a mɛ̀ɛa. 21 Àdigↄ̃ pↄ́ble kũ àdi lɛ́tɛ ↄgↄde pì teburu zĩtɛ blena ni dɛ. Gbɛ̃danↄ mɛ́ òdigↄ̃ a bↄ̀ↄ pìnↄ sãsã. 22 Barakɛrii pìi gà, akũ malaikanↄ a sɛ̀ ò tà kãao Ibrahĩ kuru. Ɔgↄde pìi gà se, akũ ò a vĩ̀. 23 Kunna wɛ́tãmma gũn gyãwãn, kũ à wɛ́ sɛ̀ musu, akũ à Ibrahĩ è zã̀, Lazaru kú a sarɛ. 24 Akũ à lɛ́ zùi à pì: Baa Ibrahĩ, ǹ ma wɛ̃nda gwa, ǹ Lazaru zĩ à a ↄnɛ zↄ̃ ía, à mↄ́ à tↄ̃mɛnɛ ma nɛ́nɛa, zaakũ matɛn wãwã ma tɛ́vura díkĩna gũmmɛ. 25 Akũ Ibrahĩ pì: Ma nɛ́, ǹ tó nnamana kũ à lìkanyĩ n wɛ̃̀ndigↄrↄ yã dↄngu kũ takasi zↄ̃kↄ̃ kũ Lazaru kɛ̀ɛo. A laakari kpatɛna la sà, akũ ń kú wãwã gũn. 26 Abire gbɛra wɛ̀ɛ lòkoto kú ó dagura. Tó gbɛ̃ ye à bo la à gɛ́ á kĩnaa, ani fↄ̃ro, gbɛ̃ke ni fↄ̃ à bo gwe à su ó kĩnaa sↄ̃ro. 27 Akũ ↄgↄde pìi pì: N yã nna Baa, tó lɛmɛ, ǹ a zĩ ma de bɛa, 28 zaakũ má dakũnanↄ vĩ gbɛ̃nↄn sↄↄro. À gɛ́ lɛ́ daḿma, de òsun su gu wãwãde dí gũnlo. 29 Akũ Ibrahĩ pì: Ò Musa kũ annabinↄ takadanↄ vĩ, ò ń yã ma. 30 Akũ ↄgↄde pìi pì: Oi, Baa Ibrahĩ! Tó gbɛ̃ke bò gan à gɛ̀ɛ ń kĩnaa, oni ń nɛ̀sɛ litɛ. 31 Akũ Ibrahĩ pìnɛ: Tó odi Musa kũ annabinↄ yã maro, bee tó gbɛ̃ke bò gan, oni a yã síro.

17

Ludanaanikɛnaa

(Mat 18:6-7, 21-22)

1 Yesu pì a ìbanↄnɛ: Yã kũ àdi tó gbɛ̃nↄ fu dìgↄ̃ sariro, ama waiyoo gbɛ̃ kũ ani bo a kĩnaa. 2 Anigↄ̃ sã̀na adenɛ ò wísilↄgbɛ zↄ̃̀kↄ̃ dↄ a wakalɛ, ò a zu sɛ̀bɛɛ gũn de à tó nɛ́ dínↄ do fula. 3 Àgↄ̃ kú kũ laakariio. Tó n gbɛ̃ndo durunna kɛ̀, ǹ gɛ́ ǹ a le. Tó à a nɛ̀sɛɛ lìtɛ, ǹ sùru kɛnɛ. 4 Tó à durunna kɛ̀nnɛ gↄrↄ do gɛ̃̀n suppla, akũ à ɛ̀ra à pìnnɛ gɛ̃̀n suppla a nɛ̀sɛɛ lìtɛ, ǹ sùru kɛnɛ. 5 Dikiri zĩ̀rinↄ pìnɛ: Ǹ ó ludanaanikɛna karawɛrɛ. 6 Dikiri pì: Bee tó á Luda náani vĩ fíti lán ɛfↄ wɛ́ bà, áni o síri lí dínɛ à a zĩda wo à gɛ́ pɛ́ sɛ̀bɛɛ gũn, ani á yã ma.

7 Tó á gbɛ̃ke zↄ̀ vĩ, àtɛn sɛ̃̀ wa ke àtɛn sãnↄ dã, tó à sù kũ burao, a dikiri ni pinɛ à su à pↄ́ ble gↄ̃̀nↄn yá? 8 Oi, ani pinɛ à pↄ́ble kɛarɛ, à a uta litɛ, à suarɛ kũ pↄ́bleo kũ pↄ́minaao, àpii ni gbasa à pↄ́ ble, à í mi. 9 Òdi zↄ̀ sáabu kpá, kũ à yã kũ ò dànɛɛ kɛ̀ yãin yá? 10 Lɛmɛ ákↄ̃nↄ se, tó a yã kũ Luda dàárɛ kɛ̀ pínki, à pi: Zↄ̀nↄn ó ũ, ó zĩn o kɛ̀.

Kusu gbɛ̃nↄn kurinↄ werekↄ̃anaa

11 Kũ Yesu tɛn gɛ́ Yurusalɛmu, àtɛn kure Samaria bùsu lɛ́a kũ Galilio. 12 Kũ àtɛn gɛ̃ lakutu ken, akũ gↄ̃gbɛ̃ kusu gbɛ̃nↄn kurinↄ dàalɛ. Ò zɛ dire, 13 ò lɛ́ zùi ò pì: Dikiri Yesu, ǹ ó wɛ̃nda gwa. 14 Kũ à ń é, akũ à pìńnɛ: À gɛ́ à á zĩda mↄ sa'orinↄnɛ. Kũ òtɛn gɛ́, akũ ò wèrekↄ̃a. 15 Kũ ń gbɛ̃ do è a werekↄ̃a, akũ à ɛ̀ra à sù, àtɛn Luda sáabu kpá kũ kòto gbãnao. 16 À wùtɛ a kùaa Yesu arɛ à fↄ kpàa. Gbɛ̃ dí bi Samaria gbɛ̃mɛ. 17 Akũ Yesu pì: Gbɛ̃nↄn kurinↄ mɛ́ ò wèrekↄ̃aroo? Gbɛ̃nↄn kɛ̃ndonↄn kú máa? 18 Ń gbɛ̃ke dí ɛra à sù Luda sáabu kpáro, sé gbɛ̃ zĩ̀tↄ dí yá? 19 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ tá, ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a.

Bisãsiri Nɛ́ sunaa

(Mat 24:23-41)

20 Farisinↄ Yesu là kpata kũ à bò Luda kĩnaa bona gupuraai, akũ à wèḿma à pì: Kpata kũ à bò Luda kĩnaa dì bo gupuraa ò e kũ wɛ́oro. 21 Oni pi à gwa la ke à gwa direro. Kpata kũ à bò Luda kĩnaa pì kú á tɛ́ lamɛ.

22 Akũ à pì a ìbanↄnɛ: A gↄrↄ tɛn su kũ áni Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄ pìnↄ doke ena ni dɛ, áni ero. 23 Oni piárɛ à kú dire ke à kú la, ama àsun gɛ́ro, àsun tɛ́ńyĩro. 24 Lákũ legũpinaa dì gupura kũ ludambɛ lɛ́ gu dín kũ a lɛ́ direkũo nà, lɛn anigↄ̃ de lɛ Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa. 25 Séto à wɛ́tãmma è manamana gĩa, gbãragbɛ̃nↄ ni gíi. 26 Lákũ à de nà Nuhu gↄrↄa, lɛn anigↄ̃ de lɛ se Bisãsiri Nɛ́ sugↄrↄa. 27 Gbɛ̃nↄ tɛn pↄ́ ble, òtɛn í mi, òtɛn nↄ sɛ́, òtɛn zã kɛ ari Nuhu gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, akũ í dà anduniala, ò gàga pínki. 28 Lɛmɛ dↄ Lutu gↄrↄa, òtɛn pↄ́ ble, òtɛn í mi, òtɛn pↄ́ lú, òtɛn pↄ́ yía, òtɛn pↄ́ tↄ̃, òtɛn kpɛ́ bobo. 29 Gↄrↄ kũ Lutu bò Sↄdↄmu, tɛ́ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo kↄ̀tɛ bona ludambɛ, akũ ò gàga pínki. 30 Lɛn anigↄ̃ de lɛ gↄrↄ kũ Bisãsiri Nɛ́ ni bo gupuraa.

31 Gↄrↄ birea gbɛ̃ kũ à kú a kpɛ́ musu sún kipa à gɛ̃ kpɛ́ gũn à pↄ́nↄ sɛ́tɛ à booro. Lɛn dↄ gbɛ̃ kũ à kpɛ́ bura sún ɛra à pↄ́ sɛ́ bɛro. 32 À tó Lutu nanↄ yã dↄágu. 33 Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ a wɛ̃̀ndi kũna ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii sↄ̃, ade nigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ. 34 Matɛn oárɛ, gwãani birea gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ wútɛna kↄ̃ sarɛ, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón. 35 Nↄgbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ pↄ́ lↄ́lↄ gu dokↄ̃nↄa, oni gbɛ̃ do sɛ́ ò gbɛ̃ do tón. 36 Gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn planↄ nigↄ̃ kú bura, Luda ni gbɛ̃ do sɛ́ à gbɛ̃ do tón. 37 Akũ ò a là ò pì: Dikiri, má kpaa? À wèḿma à pì: Gu kũ gɛ̀ kún, gwen yumburukunↄ ni kↄ̃ kakaran.

18

Gyaanↄ kũ à zɛ̀ yãkpatɛkɛrila

1 Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ de à mↄńnɛ ògↄ̃ adua kɛ Ludaa baala'i, òsun kpasaro. 2 À pì: Yãkpatɛkɛri ke mɛ́ à kú wɛ̃tɛ kea, à Luda vĩna vĩro, àdi gbɛ̃ke yã daro. 3 Gyaanↄ ke kú wɛ̃tɛ pìi gũn, àdigↄ̃ su a kĩnaa gɛ̃̀n baaakↄ̃ àdi pi: Ǹ zɛ kũmao ma ibɛrɛ yã musu. 4 Adi wero ari gↄrↄ pla. Abire gbɛra à pì a zĩdanɛ: Bee tó má Luda vĩna vĩro, akũsↄ̃ madì gbɛ̃ke yã daro, 5 lákũ gyaanↄ pì tɛn wari dↄma nà, mani zɛ kãao. Tó mádi kɛ lɛro, a zɛmalana lakanaa sari ni ma kpasamɛ.

6 Akũ Dikiri pì: À yãkpatɛkɛri vãni yã'ona ma. 7 Luda ni zɛ kũ gbɛ̃ kũ à ń sɛ́ òtɛn wiki lɛ́a fãnantɛ̃ kũ gwãaninↄoroo? Ani mɛ̀yĩda kɛ kũ weḿmanaaon yá? 8 Matɛn oárɛ, ani zɛ kũńwomɛ gↄ̃̀nↄ. Bee kũ abireo tó Bisãsiri Nɛ́ sù, ani a náanikɛri e andunia gũn yá?

Farisi kũ bɛ'ↄgↄsiriio

9 Akũ à ɛ̀ra à yã díkĩna lɛ̀kↄ̃a gbɛ̃ kũ òdi ń zĩda ditɛ mana ò ń gya bonↄnɛ. 10 Gbɛ̃nↄn pla kenↄ mɛ́ ò gɛ̀ɛ adua kɛ Luda ↄnn, gbɛ̃ do bi Farisimɛ, gbɛ̃ do sↄ̃ bɛ'ↄgↄsirii. 11 Farisi pì zɛna, àtɛn adua kɛ. À pì a swɛ̃̀ɛ gũn: Luda, ma n sáabu kɛ̀ kũ má de lán gbɛ̃ kparanↄ bàro, dibidibikɛrinↄ, náanisaridenↄ, zinakɛrinↄ ke lán bɛ'ↄgↄsiri dí bà. 12 Madìgↄ̃ lɛ́ yĩ gↄrↄ plapla azuma kũ azumaao. Pↄ́ kũ ma lè pínki madì a kuride bonnɛ. 13 Bɛ'ↄgↄsirii pì sↄ̃ zɛ dire, adi fↄ̃ à wɛ́ sɛ̀ à musu gwà sero. À a zĩda kɛ̃̀kɛ̃ à pì: Luda, ǹ sùru kɛ kũmao, durunnakɛriimɛ ma ũ. 14 Matɛn oárɛ, gↄ̃gbɛ̃ pìi tà a bɛa Luda yãsinakãaoo gũmmɛ, adi kɛ Farisi pìinlo. Zaakũ gbɛ̃ kũ àdi a zĩda kara, Luda ni a busa. Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa sↄ̃, Luda ni a kara.

Arubarikadana nɛ́nↄgu

(Mat 19:13-15, Maa 10:13-16)

15 Òtɛn su Yesunɛ kũ ń nɛ́ fítinↄ de à ↄ naḿma. Kũ a ìbanↄ è lɛ, akũ ò gìńnɛ. 16 Akũ Yesu nɛ́nↄ sìsi à pì: À tó nɛ́nↄ su ma kĩnaa, àsun gíńnɛro, zaakũ ń takanↄ pↄ́n kpata kũ à bò Luda kĩnaa ũ. 17 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ ani kpata kũ à bò Luda kĩnaa sí lán nɛ́ fíti bàro ni gɛ̃nlo.

Aruzɛkɛde

(Mat 19:16-30, Maa 10:17-31)

18 Gbãnade ke sù à Yesu là à pì: Dannɛri mana, deran mani kɛ mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lee? 19 Yesu pìnɛ: À kɛ̀ dera n pì, má manaa? Gbɛ̃ke manaro, sé Luda ado. 20 Ń dokanↄ dↄ̃: Ǹsun zina kɛro, ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun yã dí n gbɛ̃dakearo, ǹgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ lí n de kũ n daonɛ. 21 Akũ à pìnɛ: Zaa ma nɛ́ fíti gↄrↄa má yã birenↄ kũna pínki. 22 Kũ Yesu yã pìi mà, à pìnɛ: Yã mɛ̀n do mɛ́ à gↄ̃̀nnɛ. Ǹ pↄ́ kũ ń vĩnↄ yía pínki, ǹ a ↄgↄ kpá takasidenↄa, ĩnigↄ̃ aruzɛkɛ vĩ ludambɛ. Abire gbɛra ǹ mↄ́ ǹ tɛ́mai. 23 Kũ à yã pìi mà, a nɛ̀sɛɛ yàka, zaakũ aruzɛkɛzↄ̃kↄ̃demɛ. 24 Kũ Yesu a gwà, akũ à pì: À zĩ'ũ manamana aruzɛkɛdenɛ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn. 25 Lakumi gɛ̃na pↄrↄwɛɛn araga de aruzɛkɛde gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnla. 26 Akũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi mànↄ pì: Tó lɛmɛ, dí mɛ́ ani fↄ̃ à surabana lee? 27 Yesu wèḿma à pì: Yã kũ bisãsiri fùa à kɛ, Luda kĩnaa àdi sí kɛ.

28 Akũ Pita pì: O beebↄ pínki tò o tɛnyĩ. 29 Akũ Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à a bɛ tò ke a nanↄ ke a vĩ̀ninↄ ke a dakũnanↄ ke a de ke a da ke a nɛ́nↄ kpata kũ à bò Luda kĩnaa yãi, 30 ade ni ɛra à abire taka le de yãla dasidasi andunia dí gũn, ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le andunia kũ àtɛn su gũn.

Yesu ɛra à a ga kũ a vunaao yã'onaa

(Mat 20:17-19, Maa 10:32-34)

31 Yesu a gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ kàkaraai, akũ à pìńnɛ: Ótɛn gɛ́ Yurusalɛmu. Gwen yã kũ annabinↄ kɛ̃̀ Luda yãn Bisãsiri Nɛ́ musu ni papan pínki sà. 32 Oni a kpá buri pãnde gbɛ̃nↄa, oni a fobo, oni a sↄ̃sↄ̃, oni lɛ́'i sua, oni a gbɛ̃ kũ flã̀ao, oni a dɛ, 33 a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ. 34 Ama a ìbaa pìnↄ dí a ke mì dↄ̃ro, zaakũ yã pìi mì utɛnańnɛ, ò dↄ̃ yã kũ àtɛn oro.

Vĩ̀na barakɛri werekↄ̃anaa

(Mat 20:29-34, Maa 10:46-52)

35 Kũ Yesu kà kãni kũ Yɛrikoo, vĩ̀na ke vutɛna zɛ́ lɛ́a, àtɛn bara kɛ. 36 Kũ à mà gbɛ̃nↄ tɛn gɛ̃tɛ dasi, akũ à ń lá à pì, bↄ́n òtɛn kɛɛ. 37 Akũ ò pìnɛ, Yesu Nazɛra mɛ́ àtɛn gɛ̃tɛ gwe. 38 Akũ à lɛ́ zùi à pì: Yesu, Dauda buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa. 39 Gbɛ̃ kũ ò tɛ́ arɛnↄ gìnɛ ò pì à yĩtɛ, akũ a lɛ́ gbãna zunaa kàra àtɛn pi: Dauda buri, ǹ ma wɛ̃nda gwa. 40 Yesu zɛ̀ à pì ò mↄ́ kãao. Kũ à sù, akũ Yesu a là à pì: 41 Bↄ́ ń ye mà kɛnnɛɛ? À wèa à pì: Dikiri, má ye ma wɛ́ gu emɛ. 42 Akũ Yesu pìnɛ: Ǹ gu e. Ma náani kũ n kɛ̀ mɛ́ à n werekↄ̃a. 43 Zaa gwe gↄ̃̀nↄ a wɛ́ gu è, akũ à tɛ̀i, àtɛn Luda sáabu kpá. Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki è lɛ, akũ ò Luda tↄ́ bò.

19

Zakeusi

1 Kũ Yesu kà Yɛriko, àtɛn gɛ̃tɛ a gũn. 2 Gbɛ̃ke kú gwe a tↄ́n Zakeusi. Bɛ'ↄgↄsirinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄmɛ, akũsↄ̃ aruzɛkɛdemɛ. 3 Àtɛn wɛtɛ à e gbɛ̃ kũ Yesu de a ũ, ama gbɛ̃ kutuumɛ, adi fↄ̃ à a èro pari yãi. 4 Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ arɛ à dìdi síri lía de à Yesu e, zaakũ ani gɛ̃tɛ gwe kpamɛ. 5 Kũ Yesu kà gwe, akũ à wɛ́ sɛ̀ musu à pìnɛ: Zakeusi, ǹ kipa likalika. Séde mà kipa n bɛa gbãra. 6 Akũ Zakeusi kìpa likalika, à gbãnakɛ kpài kũ pↄnnao. 7 Kũ gbɛ̃nↄ è lɛ, akũ òtɛn yãkete ká ò pì: À gɛ̀ɛ kipa durunnakɛri bɛa. 8 Akũ Zakeusi fùtɛ à zɛ̀ à pì Dikirinɛ: Dikiri, mani ma aruzɛkɛ kpado kpaatɛ takasidenↄnɛ. Tó ma gbɛ̃ke blè sↄ̃, mani ɛra mà a gɛ̃nɛ kpáa lɛu siikↄ̃mɛ. 9 Akũ Yesu pìnɛ: Ɔn dí denↄ surabanaa è gbãra. Zaakũ gbɛ̃ díkĩna se bi Ibrahĩ burimɛ. 10 Bisãsiri Nɛ́ sù de à gbɛ̃ kũ à sã̀tɛ wɛtɛ à a sura bamɛ.

Ɔgↄdakɛna zĩkɛrinↄnɛ

(Mat 25:14-30)

11 Gↄrↄ kũ òtɛni a yã pì ma, akũ à ɛ̀ra à yã kàrańnɛ dↄ. Lákũ à kà kãni kũ Yurusalɛmuo nà, òtɛn da kpata kũ à bò Luda kĩnaa ni bo gupuraa gↄ̃̀nↄmɛ, akũ à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ 12 à pì: Kína buri ke mɛ́ àtɛn gɛ́ kpata ble bùsu zã̀zãn, ani ɛra à su. 13 Akũ à a zĩkɛrinↄ sìsi gbɛ̃nↄn kuri, à andurufu ↄgↄwapu kpà ń baadia mɛ̀n basↄsↄↄro à pìńnɛ: Àgↄ̃ laga táo ari màgↄ̃ gɛ́ su. 14 A bùsudenↄ sↄ̃ ò zã̀agu, akũ ò zĩ̀rinↄ zĩ̀ a kpɛ ò pì: Óni we gbɛ̃ pì kí blewɛrɛro. 15 A suna kũ kpatablenaao gbɛra, à pì ò zĩkɛri kũ a ↄgↄ kpàḿma pìnↄ sísi, de à le à dↄ̃ lákũ ò àree lè nà. 16 Gbɛ̃ káaku sù à pì: Dikiri, n ↄgↄ pìi àree kàramɛnɛ lɛu kuri. 17 Akũ à pìnɛ: N kɛ̀ zĩkɛri mana. Lákũ ń náani vĩ kũ a fítio nà, ĩnigↄ̃ gbãna vĩ wɛ̃tɛ mɛ̀n kurinↄa. 18 Gbɛ̃ plade sù à pì: Dikiri, n ↄgↄ pìi àree kɛ̀ lɛu sↄↄro. 19 Akũ à pìnɛ: Mↄkↄ̃n sↄ̃, ĩnigↄ̃ gbãna vĩ wɛ̃tɛ mɛ̀n sↄↄronↄa. 20 Akũ gbɛ̃ pãnde sù à pì: Dikiri, n ↄgↄn la. Ma ùtɛ kokona bizakasa gũn. 21 Má n vĩna vĩ, zaakũ n yãnↄn zĩ'ũ. Ndì pↄ́ kũ ńdi ditɛro sɛ́, ndì pↄ́ kũ ńdi tↄ̃ro kɛ̃. 22 Akũ à pìnɛ: Zĩkɛri zara, n lɛ́ mɛ́ à n karii kɛ̀. Ń dↄ̃ kũ ma yãnↄn zĩ'ũ, madì pↄ́ kũ mádi ditɛro sɛ́, madì pↄ́ kũ mádi tↄ̃ro kɛ̃. 23 Kũ ń dↄ̃ lɛ, bↄ́yãin ńdi ↄgↄda kɛońnɛroo, de tó ma su, mà a pↄ́ sí kũ a àreeo? 24 Akũ à pì gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄnɛ: À a ↄgↄ pì sía à kpá gbɛ̃ kũ à àree lè lɛu kuriia. 25 Akũ ò pìnɛ: Dikiri, à àre lɛu kuri kũna kↄ̀. 26 Akũ à wèḿma à pì: Matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à pↄ́ vĩn Luda ni karanɛ. Gbɛ̃ kũ à vĩro sↄ̃, bee pↄ́ kũ à vĩ Luda ni síamɛ. 27 Ma ibɛrɛ kũ ò ye mà kí bleńnɛronↄ sↄ̃, à mↄ́ kũńwo la à ń dɛdɛ ma arɛ.

Gbãnakɛkpana Yesui Yurusalɛmu

(Mat 21:1-17, Maa 11:1-19, Yuh 12:12-19)

28 Kũ Yesu yã pìi ò à làka, akũ à dà zɛ́n, àtɛn gɛ́ Yurusalɛmu. 29 Kũ à kà kãni kũ Bɛtɛfageo kũ Bɛtanio, sĩ̀sĩ kũ òdi pi Kùkpɛ gɛrɛɛi, akũ à a ìbaa zĩ̀ gbɛ̃nↄn pla 30 à pìńnɛ: À gɛ́ lakutu kũ à kátɛ á arɛ direkũ gũn. Tó a gɛ̃, áni zaakinɛ bↄ̀rↄ e bàdↄna gwe, gbɛ̃ke dí dia zikiro. À poro à suo. 31 Tó ò á lá ò pì, à kɛ̀ deran átɛn poroo, à pi Dikiri mɛ́ à yei. 32 Akũ zĩ̀rinↄ gɛ̀ɛ, ò è lákũ à òńnɛ nà. 33 Kũ òtɛn zaaki pì poro, akũ a dikirinↄ ń lá ò pì: Dí mɛ́ à pì à zaaki pìi poroo? 34 Ò wèḿma ò pì: Dikiri mɛ́ à yei. 35 Akũ ò sù kũ zaaki pìio Yesunɛ, ò ń utanↄ kpàtɛa, akũ ò Yesu dìa. 36 Lákũ àtɛn gɛ́ nà, gbɛ̃nↄ tɛni ń utanↄ kpátɛ zɛ́n.

37 Kũ à kà kãni kũ gu kũ zɛ́ pìi mìi pɛ̀tɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩ guvutɛnwo, akũ pↄnna gũn a ìba kũ ò tɛ́inↄ pínki nà Luda sáabukpanaaa kũ kòto gbãnao daboyã kũ ò ènↄ musu pínki 38 ò pì:

Arubarikaden kína kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ.

Aafia kú ludambɛ!

Ò Luda tↄ́ kpá zaa musu!

39 Farisi kũ ò kú zàa gũn kenↄ pìnɛ: Dannɛri, ǹ pata n ìbanↄa. 40 Akũ à wèḿma à pì: Matɛn oárɛ, tó ò yĩ̀tɛ, gbɛ̀nↄ mɛ́ oni wiki pì lɛ́.

Yesu ↄ́ↄdↄna Yurusalɛmudenↄnɛ

41 Kũ à nà Yurusalɛmui, à gwà, akũ à ↄ́ↄ dↄ̀ a musu 42 à pì: Tó n yã kũ ani sunnɛ kũ aafiaaoo dↄ̃̀ gbãra yã dé, de à kɛ nna. Tera sà à utɛnannɛmɛ. 43 A gↄrↄ ni su kũ n ibɛrɛnↄ ni su ò gbà leinↄ dↄ ò likanyĩ ò n kagura kɛ 44 oni n gboro oni n gbɛ̃nↄ ú lↄ́ zĩtɛa. Bee gbɛ̀ ken oni tó didikↄ̃aro, kũ ńdi gↄrↄ kũ Luda wɛ́ kpàtɛnyĩ dↄ̃ro yãi.

Yesu kunna Luda ↄnn

(Mat 21:12-17, Maa 11:15-19, Yuh 2:13-22)

45 Kũ Yesu gɛ̃̀ Luda ↄnn, akũ à pɛ̀ lagayarinↄa. 46 À pìńnɛ: Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì: Ma kpɛ́ nigↄ̃ de aduakɛkpɛ ũmɛ, akũ a lìtɛ gbɛ̃blerinↄ tò ũ.

47 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà Yesu dìgↄ̃ yã dańnɛ Luda ↄnn. Akũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò a dɛ, 48 ama odi a kɛna zɛ́ ero, kũ gbɛ̃ sĩnda pínki sã kpá òtɛni a yã ma yãi.

20

Yesu gbɛkana a ikooi

(Mat 21:23-27, Maa 11:27-33)

1 Zĩkea Yesu tɛn yã da gbɛ̃nↄnɛ Luda ↄnn, àtɛn baaru nna kpáńnɛ, akũ sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sù 2 ò pìnɛ: Ǹ owɛrɛ, iko kpaten ntɛn yã dínↄ kɛoo? Dí mɛ́ à n gba iko dí pìi? 3 Akũ à wèḿma à pì: Makũ se mani yã gbɛkaáwa. À omɛnɛ, 4 Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛkɛnaa bò Luda kĩnaan yáa, ke bisãsiri kĩnaamɛ? 5 Akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ ò pì: Tó o pì Luda kĩnaamɛ, ani ó la, bↄ́yãin ódi Yahaya yã síroo? 6 Tó o pì bisãsiri kĩnaamɛ sↄ̃, gbɛ̃ sĩnda pínki ni ó pápa kũ gbɛ̀ɛo ò ó dɛdɛ, zaakũ ò Yahaya annabikɛ sì. 7 Akũ ò wèa ò pì: Ó dↄ̃ gu kũ à bònlo. 8 Akũ Yesu pìńnɛ: Makũ se mani iko kũ matɛn yã dínↄ kɛo oárɛro.

Geepi líkpɛ arukɛrinↄ

(Mat 21:33-46, Maa 12:1-12)

9 Akũ Yesu ɛ̀ra à yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: Gbɛ̃ke mɛ́ à geepi líkpɛ bà, akũ à nà arukɛrinↄnɛ ń ↄĩ à fùtɛ kũ táo à gↄrↄ pla kɛ̀ gwe. 10 Kũ geepizↄ̃gↄrↄ kà, akũ à a zĩ̀ri ke zĩ̀ arukɛrii pìnↄa, de ò a geepi nɛ́ pì kpáa, akũ arukɛrii pìnↄ a gbɛ̃̀, ò à gbàrɛ ↄkori. 11 Akũ à ɛ̀ra à zĩ̀ri pãnde zĩ̀ dↄ, akũ ò a gbɛ̃̀ ò wé'i dàa ò a gbàrɛ ↄkori. 12 Akũ à ɛ̀ra a gbɛ̃ aakↄ̃de zĩ̀ dↄ, akũ ò a kĩ̀nna ò pɛ̀a. 13 Akũ burade pìi pì: Mani kɛ deramɛ sàa? Mani ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do yenyĩde zĩḿma. Ke oni a yã da gwɛɛ? 14 Kũ arukɛrii pìnↄ a è, ò pìkↄ̃nɛ: Túbiblerin dí, ò a dɛ, a túbi ni gↄ̃wɛrɛ. 15 Akũ ò bò kãao bura gũn, ò a dɛ̀.

Tↄ̀! Bↄ́n burade pì ni kɛ kũńwoo? 16 Ani su à arukɛrii pìnↄ dɛdɛ à bura pì na gbɛ̃ pãndenↄnɛ ń ↄĩ. Kũ gbɛ̃nↄ yã pìi mà ò pì: Òsun ero! 17 Akũ Yesu ń gwá tíii à pì: Yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn díkĩna de deraa?

Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.

18 Gbɛ̃ kũ à lɛ̀tɛ gbɛ̀ɛ pìia ni wíwimɛ.

Tó gbɛ̀ɛ pìi lɛ̀tɛ à sì gbɛ̃a sↄ̃, ani a ú lↄ́mɛ.

Bɛ'ↄgↄkpana Sizaa yã

(Mat 22:15-22, Maa 12:13-17)

19 Ludayãdannɛrinↄ kũ sa'orikinↄ dↄ̃̀ kũ ń yãin à yãlɛkↄ̃anaa pìi ò, akũ ò zɛ́ wɛ̀tɛ ò a kũ gↄ̃̀nↄ, ama ò vĩna kɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ. 20 Òtɛni a kpákpa, akũ ò zãmbade kũ òtɛni ń zĩda ditɛ gbɛ̃ mana ũnↄ zĩ̀a, de ò le ò a kũ a yã'onaa gũn, ò a kpá ń bùsu gbãnadea à gbãna mↄnɛ. 21 Akũ zãmbade pìnↄ a là ò pì: Dannɛri, ó dↄ̃ kũ ndì yã o ǹ yã dańnɛ a zɛ́a, ndì gbɛ̃ wɛ́ gwao, ndì Luda zɛ́ dańnɛ kũ yãpurao. 22 À zɛ́ vĩ ò bɛ'ↄgↄ kpá Sizaa yá ke òsun kpáaro? 23 Yesu ń manafikikɛ dↄ̃̀ḿma, akũ à pìńnɛ: 24 À ↄgↄ pì do mↄmɛnɛ mà gwa. Dí mì wãnzãn dí kũ a tↄ́oo? Ò wèa ò pì: Siza pↄ́mɛ. 25 Akũ à pìńnɛ: Tↄ̀, à pↄ́ kũ à de Siza pↄ́ ũ kpá Sizaa, à pↄ́ kũ à de Luda pↄ́ ũ kpá Ludaa. 26 Akũ ò fùa ò a kũ a yã'onaa gũn gbɛ̃nↄ wára. A yãwemmanaa bò ń sarɛ, akũ ò ń lɛ́ nàkↄ̃a.

Gɛ̀nↄ vuna yã

(Mat 22:23-33, Maa 12:18-27)

27 Akũ Sadusi kũ òdi pi gɛ̀nↄ dì vuronↄ sù Yesu kĩnaa, ò a gbɛ̀ka 28 ò pì: Dannɛri, Musa òwɛrɛ a takada gũn à pì: Tó gbɛ̃ gà à a nanↄ tò nɛ́'isari, a dakũna gyaanↄ pì sɛ́ de à le à nɛ́ buri dato a vĩ̀ninɛ. 29 Lɛmɛ dedokↄ̃nↄnↄn kun gbɛ̃nↄn suppla. Woru nↄ sɛ̀, akũ à gà nɛ́'isari. 30 Akũ Sabi nↄ pìi sɛ̀ dↄ. 31 Sabi gbɛra Biↄ sɛ̀ dↄ. Ò kɛ̀ lɛ ń gbɛ̃nↄn suppla ń pínki, ò gàga nɛ́'isari. 32 Ń pínki gbɛran nↄ pìi gà se. 33 Tↄ̀! Gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ ń dí mɛ́ anigↄ̃ nↄ pì vĩi? Zaakũ ń gbɛ̃nↄn suppla ń pínki ò a dↄ̃̀ nↄ ũmɛ. 34 Akũ Yesu wèḿma à pì: Andunia la gbɛ̃nↄ dì nↄ sɛ́ òdi zã kɛ, 35 ama gbɛ̃ kũ Luda dìtɛ kũ ò kↄ̃ sìo ò bo gan ò andunia dufu lenↄ ni nↄ sɛ́ro, oni zã kɛro. 36 Onigↄ̃ kun lán malaikanↄn kun nàmɛ, oni ga doro. Onigↄ̃ de Luda nɛ́nↄ ũmɛ, gàavunↄ ũ. 37 Bee Musa à gɛ̀nↄ vuna yã bìriańnɛ, gu kũ à tariankpã yã òn à pì, Dikirimɛ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ. 38 Dikiri dì kɛ gɛ̀nↄ Luda ũro, gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Ludamɛ, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki bɛ̃nɛ Ludanɛ. 39 Akũ ludayãdannɛri kenↄ fùtɛ ò yã ò ò pì: Dannɛri, n yã mana ò. 40 Akũ odi sù ò yãke làa doro.

Arumasihu buri yã

(Mat 22:41-46, Maa 12:35-37)

41 Yesu ń lá à pì: À kɛ̀ dera òdi pi Dauda burin Arumasihu ũu? 42 Zaakũ Dauda pì Zabura takada gũn:

Dikiri pì ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai

43 ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kɛnɛ tìntin ũ.

44 Kũ Dauda a sìsi Dikiri, à kɛ̀ dera anigↄ̃ de a buri ũ dↄↄ?

Ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ manafiki

(Mat 23:1-36, Maa 12:38-40)

45 Kũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛni a yã ma, akũ à pì a ìbanↄnɛ: 46 À laakari kɛ ludayãdannɛrinↄi. Òdigↄ̃ ye ògↄ̃ kure kũ uta zↄ̃kↄ̃nↄo dana, de ògↄ̃ fↄ kpákpaḿma ɛtɛnↄa. Òdigↄ̃ ye ò vutɛ aduakɛkpɛ vutɛki mananↄn kũ pↄnna pↄ́ble vutɛki mananↄo. 47 Òdi adua gbã̀na kɛ de gbɛ̃nↄ ń e yãi, akũ òdi gyaanↄnↄ kpɛ́ síḿma. Ń wɛ́tãmmana nigↄ̃ pãsĩ de gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́la.

21

Gyaanↄ takaside gbadanaa

(Maa 12:41-44)

1 Kũ Yesu wɛ́ sɛ̀ musu, akũ à è ↄgↄdenↄ tɛni ń gbanↄ ká ↄgↄdaki gũn. 2 Akũ à gyaanↄ takaside ke è gwe, à kↄbↄ pla dàn. 3 Akũ à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, gyaanↄ takaside pì ↄgↄ dàn de gbɛ̃ sĩnda pínkila. 4 Zaakũ ń ↄgↄ dasi gũnn ò bòn ò kàn ń pínki. Nↄgbɛ̃ pì sↄ̃, a takasikɛ gũn pↄ́ kũ à vĩ à pↄ́ bleon à dàn pínki.

Yurusalɛmu kakatɛna kũ andunia lákagↄrↄ sèedanↄ

(Mat 24:1-22, Maa 13:1-20)

5 Gbɛ̃kenↄ tɛn Luda ↄn yã o, ò pì ò a kpɛ́nↄ kɛ̀kɛ mana kũ gbɛ̀ mananↄ kũ pↄ́ kũ ò Luda gbànↄ, akũ Yesu pì: 6 Gↄrↄke ni su, pↄ́ kũ a è dínↄ, bee gbɛ̀ ken oni tó dikↄ̃aro, oni gboro pínkimɛ. 7 Akũ ò a là ò pì: Dannɛri, bↄrɛn yã dínↄ ni kɛɛ? Bↄ́ mɛ́ anigↄ̃ de a kɛgↄrↄ sèeda ũu? 8 Akũ à wèḿma à pì: À laakari kɛ, àsun tó ò á sãtɛro, zaakũ oni su dasi kũ ma tↄ́o, onigↄ̃ pi Arumasihumɛ ń ũ, gↄrↄ pì sↄ̃ à kà kãni. Ásun tɛ́ńyĩro. 9 Tó a zĩ̀nↄ baaruu mà ke futɛkↄ̃ina yãnↄ, àsun tó vĩna á kũro. Sé abirekũnↄ kɛ káaku gĩa, ama andunia ni láka gↄ̃̀nↄro. 10 Akũ à pìńnɛ: Buri kũ burio ni futɛkↄ̃i, lɛmɛ dↄ bùsu kũ bùsuuo. 11 Zĩtɛ yĩgãyĩgãna pãsĩnↄ kũ nàao kũ gagagyãnↄ nigↄ̃ kú gukenↄa. Àlesi bɛ̃̀nɛ vĩna yãnↄ ni bo ludambɛ.

12 De yã pìnↄ kpɛ́ à su pínki oni á kũkũ ò wɛ́ tãáwa. Oni á na aduakɛkpɛdenↄnɛ ń ↄĩ, oni á ká kpɛ́siran, oni gɛ́ kãáo kínanↄ kũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄnↄ arɛ ma tↄ́ yãi, 13 ánigↄ̃ deńnɛ ma sèedadenↄ ũ. 14 À á laakari kpátɛ, àsun káaku yã kũ áni o damu kɛro, 15 zaakũ makũ mɛ́ mani yã daárɛ á lɛ́n, mani á gba ↄ̃ndↄ̃, de á ibɛrɛ ke sún gí a yãi ke à á ɛ́kɛ boro. 16 Bee á de kũ á dao kũ á vĩ̀ninↄ kũ á dakũnanↄ kũ á danɛnↄ kũ á gbɛ̃nnanↄ ni á kpáḿma, ò á gbɛ̃kenↄ dɛ. 17 Gbɛ̃ sĩnda pínki ni zãágu ma yãi, 18 ama bee á mìkã wɛ́n do ni zukũnaro. 19 Zɛna gbãna gũn áni wɛ̃̀ndi le.

20 Tó a è zĩ̀karinↄ lìka Yurusalɛmui, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a kakatɛnaa zã̀ doro. 21 Gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ bàa sí ò mì pɛ́ kpinↄa, gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmunↄ fãkↄ̃a. Lakutudenↄ sún gɛ̃ a gũnlo. 22 Zaakũ gↄrↄ pì bi wɛ́tãmmagↄrↄmɛ, de yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn papa pínki yãi. 23 Waiyoo nↄ̀sindarenↄ kũ nɛ́randenↄ gↄrↄ birea, zaakũ bùsuu pì wari nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃, Luda pↄfɛ̃ ni kipa gbɛ̃ pìnↄa. 24 Oni ń gbɛ̃kenↄ dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao, oni ń gbɛ̃kenↄ kũkũ ò tá kũńwo bùsu sĩnda pínki gũn zĩ̀zↄnↄ ũ, buri pãndenↄ ni kìti pá Yurusalɛmua ari ń gↄrↄ papa.

Bisãsiri Nɛ́ sunaa

(Mat 24:29-35, Maa 13:24-31)

25 Sèedanↄ nigↄ̃ kú ifãntɛ̃a kũ mↄvuraao kũ susunɛnↄ, buri sĩnda pínki nigↄ̃ kú pↄsiran andunia gũn. Onigↄ̃ kú bídi gũn ísira kĩni kũ a zuzunaao yãi. 26 Vĩnakɛna yã kũ àtɛni su anduniaaa yãi gídi ni tó gbɛ̃nↄ gbãsĩ lɛ́, zaakũ pↄ́ kũ ò kú ludambɛnↄ ni sãtɛ ń kúkia, 27 gbasa wà Bisãsiri Nɛ́ suna e ludambɛ lukun kũ gbãnao kũ gakuri zↄ̃kↄ̃ↄo. 28 Tó yã birenↄ nà kɛnaaa, à futɛ à zɛ, à á mì sɛ́ musu, zaakũ á surabana mɛ́ à kà kãni.

29 Yesu yã lɛ̀kↄ̃ańnɛ à pì: À kaka lí gwa kũ lí kparanↄ. 30 Tó a è ò lá bↄ̀tↄↄ kù, adì dↄ̃ á zĩda kũ guwãnagↄrↄ kà kãni. 31 Lɛmɛ sↄ̃, tó a è yã pìnↄ tɛn kɛ lɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ kína kũ à bò Luda kĩnaa sunaa kà kãni. 32 Yãpuran matɛn oárɛ, gↄrↄ dí gbɛ̃nↄ ni gɛ̃tɛro ari yã pìnↄ gɛ́ kɛo pínki. 33 Musu kũ zĩtɛo ni gɛ̃tɛ, ama ma yãnↄn gɛ̃tɛna vĩro.

34 À laakari kɛ. Ásun tó pãpãkɛna kũ wɛ̃dɛkɛnaao kũ wɛ̃̀ndi damukɛnaao á laakari síáwaro, de a sugↄrↄ sún á kũ kãnto lán tankutɛ bàro yãi. 35 Zaakũ ani kútɛ gbɛ̃ kũ ò kú andunia gũnnↄa gu sĩnda pínki.

36 À itɛ̃ kɛ, àgↄ̃ adua kɛ baala'i, de à fↄ̃ à piti yã kũ àtɛn sua pínki à zɛ Bisãsiri Nɛ́ arɛ. 37 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà Yesu dìgↄ̃ yã dańnɛ Luda ↄnn. Tó ↄkↄsi kɛ̀, àdi bo à gɛ́ i Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi. 38 Kↄnkↄkↄnkↄ gbɛ̃ sĩnda pínki dì futɛ à gɛ́ a yã ma Luda ↄnn.

22

Lɛ́kpakũsũna Yesui

(Mat 26:1-5, Maa 14:1-2, Yuh 11:45-53)

1 Burodi Futɛnasari dikpɛ kũ òdi pi Vĩnla kà kãni. 2 Sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò Yesu dɛ, zaakũ òtɛn vĩna kɛ gbɛ̃nↄnɛ.

Yudasi bona Yesu kpɛ

(Mat 26:14-16, Maa 14:10-11)

3 Akũ Setan gɛ̃̀ Yudasi kũ òdi pinɛ Isikariↄti gũn, gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ dokemɛ. 4 Akũ Yudasi gɛ̀ɛ à yã ò kũ sa'orikinↄ kũ Luda ↄn dãkpãri gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ lákũ áni kɛ nà à Yesu kpáḿma. 5 Ń pↄ kɛ̀ nna, akũ ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ ò ↄgↄ kpáa. 6 À zɛ̀o, akũ àtɛn zɛ́ wɛtɛ à Yesu kpáḿma gbɛ̃nↄ kpɛ.

Vĩnla pↄ́blenaa

(Mat 26:17-25, Maa 14:12-21, Yuh 13:21-30)

7 Burodi Futɛnasari dikpɛ gↄrↄ kà, gↄrↄ kũ òdi Vĩnla sãnɛ bↄ̀rↄↄ kùtu kpá. 8 Akũ Yesu Pita kũ Yuhanao zĩ̀ à pì: À gɛ́ Vĩnla pↄ́bleyã kɛkɛwɛrɛ. 9 Akũ ò a là ò pì: Ń ye ò kɛkɛ mámɛɛ? 10 Akũ à wèḿma à pì: Tó a gɛ wɛ̃tɛ gũn, gↄ̃gbɛ̃ ke ni daálɛ à í sɛna kũ loo. À tɛ́i ari ↄn kũ ani gɛ̃n. 11 À o ↄn pì bedenɛ, Dannɛri pì, mán kipaki kunn, gu kũ áni Vĩnla pↄ́ blen kũ a ìbanↄo? 12 Ani kpɛ́ musu zↄ̃kↄ̃ kũ ò kɛ̀kɛ mↄárɛ. À pↄ́bleyã kɛkɛ gwe.

13 Kũ ò gɛ̀ɛ, ò è lákũ Yesu òńnɛ nà, akũ ò Vĩnla pↄ́bleyã kɛ̀kɛ gwe.

Dikiri pↄ́ble

(Mat 26:26-30, Maa 14:22-26, 1Kↄ 11:23-25)

14 Kũ a gↄrↄ kà, Yesu sù à vùtɛ gwe kũ a zĩ̀rinↄ lɛɛlɛ. 15 Akũ à pìńnɛ: Vĩnla pↄ́ble dí blena kãáo ni tɛni ma dɛ manamana ari màgↄ̃ gɛ́ wari kɛ, 16 zaakũ matɛn oárɛ, mani ble doro ari kpata kũ à bò Luda kĩnaa gɛ́ boo gupuraa, gbasa dikpɛ yãpura gɛ́ su. 17 Kũ à toko sɛ̀, à Luda sáabu kpà, akũ à pì: À sí à dↄdↄkↄ̃nɛ, 18 zaakũ matɛn oárɛ, mani geepi'i mi doro ari kpata kũ à bò Luda kĩnaa gɛ́ boo gupuraa. 19 Kũ à burodii sɛ̀, akũ à arubarikaa dàn à lìkↄ̃rɛ à kpàḿma à pì: Ma mɛ̀ kũ má kpà á yãin dí, àgↄ̃ abirekũ kɛ ma yã dↄnaágu yãi. 20 Kũ ò pↄ́ blè ò làka, à toko pìi sɛ̀ lɛ dↄ à pì: Ma aru kũ ani bↄtɛárɛn dí, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃nↄo tera aru ũ. 21 Ma bonkpɛde ↄ kú kũmao ta gũn, 22 zaakũ Bisãsiri Nɛ́ ni kpágui lákũ Luda dìtɛnɛ nàmɛ. Waiyoo gbɛ̃ kũ ani a kpáḿma pìi. 23 Akũ ò nà kↄ̃ lalanaaa ò pì: Ó dí mɛ́ ani yã bire kɛɛ?

Yesu lɛ́dana a ìbanↄa

24 Akũ lɛ́kpakↄ̃anaa fùtɛ ń tɛ́, kũ ò ye ò dↄ̃ ń gbɛ̃ kũ à de a dakela. 25 Akũ Yesu pìńnɛ: Buri pãnde kínanↄ dì gbãna ble ń gbɛ̃nↄa, gbãnadenↄ sↄ̃ òdi ń zĩda sísi yãmanakɛrinↄ. 26 Ama àsun kɛ lɛro. Séde gbɛ̃ kũ à zↄ̃kↄ̃ á tɛ́ gↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ à kĩanaái bà. Séde á don'arɛde gↄ̃ de lán gbɛ̃ kũ àtɛn zĩ kɛárɛ bà. 27 Pↄ́bleri kũ zĩ̀riio, ń dí mɛ́ à zↄ̃kↄ̃ↄ? Pↄ́bleriinloo? Makũ sↄ̃ má kú á tɛ́ lán zĩ̀rii bàmɛ. 28 Gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũmao ma warikɛnaa gũnnↄn á ũ. 29 Lákũ ma De ma ka kpatan nà, lɛn mani á ká kpatan lɛ se, 30 áni pↄ́ ble kũmao ma kpatan, áni vutɛ kíblegbaaa àgↄ̃ yã gↄ̃gↄ̃ Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄnɛ.

Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ

(Mat 26:31-35, Maa 14:27-31, Yuh 13:36-38)

31 Simↄ, Simↄ, ǹ ma. Setan zɛ́ wɛ̀tɛ à á fãfã lákũ òdi pↄ́blewɛ fãfã nà. 32 Akũ ma adua kɛ̀nnɛ de ma náani kũ ń vĩ sún kĩammaro. Tó n ɛra n suma, ǹ n gbɛ̃nↄ gba gbãna. 33 Pita pìnɛ: Dikiri, ma sì ò ma da kpɛ́siran mà ga kũnwo.

34 Yesu pì: Pita, matɛn onnɛ, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zuo gbãra, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃. 35 Akũ à ń lá à pì: Kũ ma á zĩ ↄgↄsↄ̃nↄ kũ bↄ̀kↄlokonaao kũ kyatenↄ sari, pↄ́ke kĩ̀aáwa yá? Akũ ò pì: Oi. 36 Akũ à pìńnɛ: Tera sà gbɛ̃ kũ à ↄgↄsↄ̃nↄ vĩ, à sɛ́. Lɛmɛ dↄ kũ bↄ̀kↄlokonaao. Gbɛ̃ kũ à fɛ̃nɛda vĩ sↄ̃ro, à a uta yía à lú. 37 Matɛn oárɛ, séto yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ma musu papa kũ ò pì: Ò a dìtɛ dokↄ̃nↄ kũ taarikɛrinↄ. Yã kũ ò kɛ̃̀ ma musu pì mɛ́ àtɛn kɛ sà. 38 Ò pì: Dikiri, fɛ̃nɛda mɛ̀n plan dí. Akũ à pìńnɛ: Abirekũ mↄ̀.

Yesu aduakɛna zaa Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi

(Mat 26:36-46, Maa 14:32-42)

39 Yesu bò à gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi lákũ àdi kɛ nà. A ìbanↄn tɛ́i. 40 Kũ à kà gu kũ àtɛn gɛ́n, à pìńnɛ: À adua kɛ de ásun fu yↄ̃ogwanaaaro. 41 Akũ à kɛ̃̀ḿma à kà lákũ òdi gbɛ̀ zu à lɛ́tɛ taka bà. Akũ à kùtɛ à adua kɛ̀ 42 à pì: Baa, tó ń ye, ǹ toko'í síma, ama adi kɛ ma pↄyenyĩnaanlo, séde n pↄ́. 43 Akũ malaikaa bò ludambɛ à sùa à a gbà gbãna. 44 Kunna wɛ́tãmma gũn àtɛn adua kɛ kũ kokario. Akũ a ísimma tɛn tↄ́ zĩtɛ lán arutↄnaa bà. 45 Kũ à adua kɛ̀, à fùtɛ à ɛ̀ara à sù à a ìbanↄ lè, òtɛn i o kũ pↄsirao. 46 Akũ à pìńnɛ: À kɛ̀ dera átɛn i oo? À futɛ à adua kɛ de ásun fu yↄ̃ogwanaaaro.

Yesu kũnaa

(Mat 26:47-56, Maa 14:43-50, Yuh 18:3-11)

47 Kũ à kpɛ́ àtɛn yã o, akũ ò kà dasidasi. Gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Yudasi, a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke mɛ́ à dòńnɛ arɛ. Kũ à nài de à lɛ́ pɛ́a, 48 akũ Yesu pìnɛ: Yudasi, lɛ́pɛnaaan ĩni Bisãsiri Nɛ́ kpáoḿma yá? 49 Kũ gbɛ̃ kũ ò kú kũ Yesuonↄ yã kũ àtɛn su è ò pì: Dikiri, ò ń lɛ́lɛ kũ fɛ̃nɛdaon yá? 50 Akũ ń gbɛ̃ do sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ zĩ̀rii lɛ̀ à a ↄpla sã gò. 51 Akũ Yesu pì: À abirekũ tó. Kũ à ↄ nà a sãa, akũ a sã ɛ̀ra à nàn. 52 Akũ à pì sa'orikinↄ kũ Luda ↄn dãkpãrinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ ò sùinↄnɛ: A sumai kũ fɛ̃nɛdanↄ kũ gònↄ lákũ kpãni wɛ́dewɛn ma ũ bà yá? 53 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà madìgↄ̃ kú kãáo Luda ↄnn, akũ ádi ↄ namaro. Ama gↄrↄ dí de á pↄ́ ũmɛ, gusira kíblena gↄrↄmɛ.

Pita ledikpana Yesui

(Mat 26:57-58, 69-75, Maa 14:53-54, 66-72, Yuh 18:12-18, 25-27)

54 Kũ ò Yesu kũ̀ ò sù kãao, ò gɛ̀ɛ kãao sa'oriki zↄ̃kↄ̃ bɛa. Pita tɛ́ ń kpɛ zã̀zã. 55 Kũ ò tɛ́ kà ↄn gura, ò kàtɛ ò lìkai, akũ Pita sù à sↄ̀tↄ ń tɛ́. 56 Zↄ̀nↄkpare ke a è, akũ à wɛ́ dìa à pì: Gbɛ̃ dí kú kãao sↄ̃ bi. 57 Akũ à ledi kpài à pì: Nↄgbɛ̃, má a dↄ̃ro. 58 Kũ à kɛ̀ saa fíti gbɛ̃ pãnde a è, akũ à pì: Mↄkↄ̃n se, ń gbɛ̃ domɛ n ũ. Akũ Pita pì gↄ̃gbɛ̃ pìinɛ: Makũmɛro. 59 Kũ gↄrↄ gɛ̃̀tɛ lán awa do bà, gbɛ̃ pãnde nàkarao à pì: Yãpura gbɛ̃ díkĩna kú kãaomɛ, zaakũ Galili gbɛ̃mɛ. 60 Akũ Pita pì: Má dↄ̃ pↄ́ kũ ń tɛ́aro. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ kũ àtɛn yã o, akũ ko lɛ́ zù. 61 Dikiri lìtɛ à wɛ́ pɛ̀ Pitaa, akũ yã kũ à òo dↄ̀ Pitagu kũ à pì, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu gbãra, ani ledi kpáai gɛ̃̀n aakↄ̃. 62 Akũ Pita bò bàai à pↄsira ↄ́ↄ dↄ̀.

Yesu fobonaa

(Mat 26:67-68, Maa 14:65)

63 Gbɛ̃ kũ òtɛn Yesu dãkpãnↄ a fobò ò a gbɛ̃̀. 64 Ò pↄ́ yĩ̀nɛ a ãnnwa, akũ òtɛni a lala ò pì: Ǹ annabikɛyã o, dí mɛ́ à n lɛɛ? 65 Dↄkɛna kãao gũn ò yã dasi pãndenↄ ònɛ dↄ.

Yuda gbãnadenↄ yãkpatɛkɛna kũ Yesuo

(Mat 26:59-66, Maa 14:55-64, Yuh 18:19-24)

66 Kũ gu dↄ̀, Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kↄ̃ kàkara, sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄ ń pínki, akũ ò Yesu sɛ̀ ò gɛ̀ɛo ń yãkpatɛkɛkia. 67 Akũ ò a là ò pì: Arumasihumɛ n ũ yá? Ǹ owɛrɛ. À wèḿma à pì: Tó ma òárɛ, áni síro. 68 Tó ma yãke làáwa sↄ̃, áni wero. 69 Zaa tera Bisãsiri Nɛ́ nigↄ̃ vutɛna Luda Gbãnade ↄplai. 70 Akũ gbɛ̃ sĩnda pínki pì: Ase Luda Nɛ́mɛ n ũ yá? Akũ à wèḿma à pì: Lákũ a ò nà, makũmɛ a ũ. 71 Akũ ò pì: Ó bàka ũgba kũ sèedadeo dↄↄ? O mà a lɛ́n kↄ̀.

23

Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo

(Mat 27:1-2, Maa 15:1-5, Yuh 18:28-38)

1 Akũ ò fùtɛ ń pínki ò gɛ̀ɛ kãao Pilati kĩnaa. 2 Òtɛn yã dia ò pì: O gbɛ̃ dí lè àtɛn gudɛ kɛ ó bùsun, àdi gíńnɛ ò bɛ'ↄgↄ kpá Sizaa, akũ à a zĩda dìtɛ Arumasihu ũ, kína ũ. 3 Akũ Pilati a là à pì: Mↄkↄ̃n Yudanↄ kína ũ yá? À wèa à pì: Lɛn n ò lɛ. 4 Akũ Pilati pì sa'orikinↄ kũ pari kũ ò kú gwenↄnɛ: Mádi taari e gↄ̃gbɛ̃ pìiaro. 5 Akũ ò nàkara kãao ò pì: Àdigↄ̃ tɛ́ ká gbɛ̃nↄgu a yãdannɛnaa gũn Yudea bùsun pínki. À nàa Galilimɛ ari à gɛ̀ɛ à kào la sà.

6 Kũ Pilati mà lɛ, akũ à gbɛ̀ka tó Galili gbɛ̃mɛ a ũ. 7 Kũ à dↄ̃ kũ à bò Hɛrↄdu bùsummɛ, akũ Hɛrↄdu pì sↄ̃ à kú Yurusalɛmu zĩ birea, akũ à a gbàrɛa. 8 Kũ Hɛrↄdu Yesu è, akũ a pↄ kɛ̀ nna manamana. À a baaruu mà, akũ à ye ń wɛ́ kɛ pla zaa gìkɛna. À wɛ́ dↄ à Yesu daboyãkɛna e. 9 À yãnↄ làlaa dasi, akũ Yesu dí a ke wearo. 10 Sa'orikinↄ kũ ludayãdannɛrinↄn zɛna gwe òtɛn yã didia pãsĩpãsĩ. 11 Hɛrↄdu kũ a sozanↄ Yesu gya bò ò a fobò ò uta wɛ́de dànɛ, akũ à ɛ̀ra à a gbàrɛ Pilatia. 12 Zĩ birea Hɛrↄdu kũ Pilatio gↄ̃̀ kↄ̃ gbɛ̃ ũ, zaakũ ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ kↄ̃o yã.

Yãdana Yesula

(Mat 27:15-26, Maa 15:6-15, Yuh 18:39-19:16)

13 Pilati sa'orikinↄ kũ gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ kparanↄ kàkara ń pínki 14 à pìńnɛ: A sumɛnɛ kũ gↄ̃gbɛ̃ kũ a pì gudɛriimɛɛo. Ma a làla á wára yã kũ a dìdianↄ musu, mádi e à taari ke kɛ̀ro. 15 Lɛn Hɛrↄdu dí ero lɛ se, zaakũ à ɛ̀ra à a gbàrɛwámɛ. À gwa, adi yãke kɛ kũ à kà mà a dɛro. 16-17 Mani tó ò wari dↄa, gbasa mà a gbarɛ. 18 Akũ ò wiki lɛ̀ ń pínki lɛɛlɛ ò pì: Ǹ gↄ̃gbɛ̃ pì dɛ! Ǹ Baraba gbarɛwɛrɛ! 19 Ò Baraba pìi dà kpɛ́siran yã bona gbãnadenↄ kpɛ kũ gbɛ̃dɛnaao yãimɛ. 20 Pilati ye à Yesu gbarɛ, akũ à gbɛ̃nↄ laakarii gàtɛ à sùawa. 21 Akũ ò ɛ̀ra ò wiki lɛ̀ ò pì: Ǹ a pá lía! Ǹ a pá lía! 22 A gɛ̃̀n aakↄ̃deo Pilati pìńnɛ: Bↄ́ dàan à kɛ̀ɛ? Mádi taari kũ à kà ò a dɛ earo. Mani tó ò wari dↄa, gbasa mà a gbarɛ. 23 Akũ ò zɛ̀i òtɛn gbɛkaa kũ wiki gbãnao à a pá lía. Akũ ń zukakanaa tò ò yã blè. 24 Akũ Pilati dìtɛ kũ ò kɛ lákũ ò gbɛ̀kaawa nà. 25 Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò dà kpɛ́siran bona gbãnadenↄ kpɛ kũ gbɛ̃dɛnaao yãi kũ ò gbɛ̀kaa pìin à gbàrɛńnɛ, akũ à Yesu kpà gai lákũ ò yei nà.

Yesu pana lía

(Mat 27:32-44, Maa 15:21-32, Yuh 19:17-27)

26 Kũ òtɛn gɛ́ kãao, akũ Sirɛni gbɛ̃ Simↄ tɛn su kũ burao, akũ ò a kũ̀ ò lígbãndurukpanaa dìnɛ àgↄ̃ tɛ́o Yesui. 27 Pari bò tɛ́i kũ nↄgbɛ̃ kũ òtɛn ↄ́ↄ dↄ òtɛn wɛ̃nda kɛnɛnↄ. 28 Yesu lìtɛ à arɛ dↄ̀ḿma à pì: Yurusalɛmu nↄgbɛ̃nↄ, àsun ↄ́ↄ dↄ ma yãiro. À ↄ́ↄ dↄ á zĩda yãi kũ á nɛ́nↄ. 29 Zaakũ a gↄrↄ tɛn su kũ oni pi: Arubarikadenↄn para kũ odi nɛ́ iro, nɛ́ dí ń yↄ̃ mironↄ ũ. 30 Gↄrↄ birea

oni pi kpinↄ lɛ́tɛ à siḿma,

oni o sĩ̀sĩnↄ lɛ́tɛ à dańla.

31 Lákũ òtɛn yã dí taka kɛ kũ lí búsuo, lí kori pↄ́ nigↄ̃ de deraa?

32 Òtɛn gɛ́ kũ dàkɛri gbɛ̃nↄn pla kenↄ dↄ, de ò ń dɛdɛ kũ Yesuo lɛɛlɛ. 33 Kũ ò kà gu kũ òdi pi Mìtokokia, akũ ò a pà lía gwe kũ dàkɛrii pìnↄ, gbɛ̃ do a ↄplai, gbɛ̃ do a ↄzɛi. 34 Akũ Yesu pì: Baa, ǹ gaafara kɛńnɛ, zaakũ ò dↄ̃ pↄ́ kũ òtɛn kɛro. Akũ ò kàpaa kpà ò a pↄ́kasanↄ kpàatɛkↄ̃nɛ. 35 Gbɛ̃nↄn zɛna gwe ò wɛ́ kà òtɛni a gwa, akũ Yuda gbãnadenↄ tɛn lɛ́zuki kɛa ò pì: A gbɛ̃ pãndenↄ sura bà. Tó Arumasihu kũ Luda dìtɛmɛ a ũ, à a zĩda sura baee! 36 Sozanↄ tɛni a lalandi kɛ dↄ. Akũ ò nài ò sèwɛ̃ kpã̀kpãa dↄ̀nɛ 37 ò pì: Tó Yudanↄ kínamɛ n ũ, ǹ n zĩda sura ba. 38 Sèeda ke na a mìi musu ò kɛ̃̀a:

Yudanↄ kínan dí!

39 Dàkɛri kũ ò lokona lía pìnↄ do dↄkɛna yã ònɛ à pì: Arumasihumɛ n ũroo? Ǹ n zĩda sura ba kũ ókↄ̃nↄo lɛɛlɛ. 40 Akũ a gbɛ̃ndo pàtaa à pì: Ń Luda vĩna vĩroo? Yã dokↄ̃nↄ mɛ́ à kúwá. 41 Ókↄ̃nↄ, ó pↄ́ kú a zɛ́amɛ. Pↄ́ kũ o tↄ̃̀ mɛ́ à bùtɛwá, ama gbɛ̃ dí dí yã ke kɛro. 42 Akũ a pì: Yesu, tó n su kpata ble, ǹ dↄ ma yãn. 43 Akũ à wèa à pì: Yãpuran matɛn onnɛ, gbãra ĩnigↄ̃ kú kũmao aruzenna.

Yesu ganaa

(Mat 27:45-56, Maa 15:33-41, Yuh 19:28-30)

44 Kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ gusira dà bùsuu pìla pínki ari fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃. 45 Luda kpɛ́ lábure kɛ̃̀kↄ̃rɛ pla. 46 Yesu wiki gbãna lɛ̀ à pì: Baa, ma a wɛ̃̀ndii nànnɛ n ↄĩ. Kũ à ò lɛ, akũ a wɛ̃̀ndii tà. 47 Kũ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ yã kũ à kɛ̀ɛ pìi è, à Luda sáabu kpà à pì: Yãpuramɛ gbɛ̃ manamɛ a ũ. 48 Pari kũ ò kàkara ò sù gu gwanↄ, kũ ò yã kũ à kɛ̀nↄ è, ò ɛ̀ra ò tà òtɛni ń zĩda lɛ́lɛ. 49 Yesu gbɛ̃ dↄ̃nanↄ kũ nↄgbɛ̃ kũ ò tɛ́i bona Galilinↄ pínki zɛna zã̀ òtɛn gu gwa.

Yesu vĩnaa

(Mat 27:57-61, Maa 15:42-47, Yuh 19:38-42)

50 Gↄ̃gbɛ̃ ke kun a tↄ́n Yusufu. Yuda gbãnadenↄ dokemɛ. Gbɛ̃ manamɛ, akũsↄ̃ à bɛ̀ɛrɛ vĩ. 51 A lɛ́ kú yã kũ a gbɛ̃nↄ zɛ̀ kũ a kɛnaaoo pìnlo. Yuda lakutu Arimatea gbɛ̃mɛ, a wɛ́ dↄ kpata kũ à bò Luda kĩnaai. 52 À gɛ̀ɛ Pilati kĩnaa à Yesu gɛ̀ɛ gbɛ̀kaa. 53 Akũ à gɛ̀ɛ pìi kìpa à táaru biza fĩ̀fĩa à dà gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ gũn, odi gbɛ̃ke dan zikiro. 54 Gↄrↄ pì bi azuma zĩmɛ, kámmabogↄrↄ tɛn ká. 55 Nↄgbɛ̃ kũ ò tɛ́ Yesui bona Galilinↄn tɛ́ Yusufu pì kpɛ, ò mira pìi è lákũ à Yesu gɛ̀ɛ wùtɛ a gũn nà. 56 Akũ ò tà ò gɛ̀ɛ nísi gbĩ nna kũ ɛzɛ kũ àdi tó gɛ̀ vãro soru kɛ. Kámmabogↄrↄ zĩ ò kámma bò lákũ Luda dìtɛ nà.

24

Yesu vunaa

(Mat 28:1-10, Maa 16:1-8, Yuh 20:1-10)

1 Azumanɛnna zĩ kↄnkↄkↄnkↄ nↄgbɛ̃ pìnↄ bò ò gɛ̀ɛ mira pì kĩnaa kũ nísi gbĩ nna kũ ò a soru kɛ̀ɛo. 2 Ò lè ò gbɛ̀ɛ gò mira lɛ́a. 3 Kũ ò gɛ̃̀, odi Dikiri Yesu gɛ̀ ero. 4 Ò kú bídi gũn, akũ gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn pla kenↄ bò ò sùḿma kũ pↄ́kasa kũ òtɛn tɛ́ kɛnↄo dana. 5 Vĩna ń kũ ò ń mìi nàtɛ, akũ gↄ̃gbɛ̃ pìnↄ pìńnɛ: À kɛ̀ dera átɛn gbɛ̃ bɛ̃nɛ wɛtɛ gɛ̀nↄ tɛ́ɛ? 6 À kú laro, à vù. À tó yã kũ à òárɛ gↄrↄ kũ à kú Galili dↄágu 7 à pì, séto ò Bisãsiri Nɛ́ kpá kifirinↄa ò a pá lía, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani vu. 8 Akũ a yã pìi dↄ̀ńgu. 9 Bona mira kĩnaa, ò gɛ̀ɛ ò yã pì baaruu kpà zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄnɛ kũ gbɛ̃ kparanↄ. 10 Mariama Magadalɛni kũ Yoanao kũ Yamisi da Mariamao kũ nↄgbɛ̃ kpara kũ ò kú kũńwonↄ mɛ́ ò yã pìi ò zĩ̀rii pìnↄnɛ. 11 Akũ nↄgbɛ̃ pìnↄ yã pìi kɛ̀ńnɛ lán fàai yã bà, odi síro. 12 Akũ Pita fùtɛ à bàa sì à gɛ̀ɛ mira pì kĩnaa. Kũ à wɛ́ kpàtɛ mira pìn, adi pↄ́ke ero, sé táaru bizanↄ, akũ à ɛ̀ra à tà laasun gũn, yã pì a kũ̀ gbãna.

Zaa Ɛmausi zɛ́n

(Maa 16:12-13)

13 Gↄrↄ dokↄ̃nↄ pì zĩ Yesu ìba gbɛ̃nↄn pla kenↄ tɛn gɛ́ lakutu kũ òdi pi Ɛmausi. À zã̀ kũ Yurusalɛmuo lán kiloo kuri awɛɛdo bà. 14 Òtɛn yã kũ à kɛ̀ pínki fàai bokↄ̃nɛ, 15 akũ gↄrↄ kũ òtɛni a fàai bo òtɛni a laasun lɛ́, Yesu ń lé zɛ́n, akũ òtɛn táa o lɛɛlɛ. 16 Akũ ń wɛ́ sìsi odi a dↄ̃ro. 17 Akũ à ń lá à pì: Bↄ́ yãn á tɛ́ átɛn o kũ kↄ̃oo? Akũ ò zɛ̀ ń ãn sisina. 18 Ń gbɛ̃ do kũ òdi pinɛ Keleopa wèa à pì: Mↄkↄ̃n nibↄↄmɛ n ũ ndo Yurusalɛmu gwɛɛ, kũ ńdi yã kũ à kɛ̀ gↄrↄ pla dia dↄ̃roo? 19 Akũ à ń lá à pì: Yã kpatemɛɛ? Ò wèa ò pì: Yesu Nazɛra yãmɛ. Annabi zↄ̃kↄ̃ↄmɛ. Gbɛ̃ sĩnda pínki dↄ̃ kũ a yãkɛna kũ a yã'onaao bò Luda kĩnaamɛ. 20 Akũ sa'orikinↄ kũ ó gbãnadenↄ dake kpàḿma, de ò ga yãkpatɛ kɛnɛ yãi, akũ ò a pà lía ò a dɛ̀. 21 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, daken ótɛn da ani Isarailanↄ mì sí. Abire gbɛra yã pì kɛna gↄrↄ aakↄ̃den gbãra. 22 Akũ yã kũ ó nↄgbɛ̃ kenↄ òo bò ó sarɛ. Kũ ò gɛ̀ɛ a mira kĩnaa kↄnkↄala káakukaaku, 23 odi a gɛ̀ lero. Ò sù ò pì malaikanↄ bò ò sùḿma ò pìńnɛ à kú wɛ̃̀ndiio. 24 Akũ ó gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ ò mira pìi gwà, ò è lákũ nↄgbɛ̃ pìnↄ òńnɛ nà, à kú gwero. 25 Akũ Yesu pìńnɛ: Laasunsaridenↄ, adì yã kũ annabinↄ ò sí likalikaro. 26 Luda dí ditɛ Arumasihu wɛ́tãmma le lán dí bà gbasa à gɛ̃ a gakuri gũnloo? 27 Naana zaa Musa takadaa ari à gɛ̀ɛ pɛ́ annabinↄ pↄ́a pínki, Yesu yã kũ à kɛ̃na Luda yãn a musu bↄ̀kↄtɛńnɛ pínki.

28 Kũ ò kà kãni kũ lakutu kũ òtɛn gɛ́nwo, Yesu kɛ̀ lákũ áni gɛ̃ zɛ́la bà. 29 Akũ ò a kũ̀kũ ò pì: Ǹ gↄ̃ kũoo la. Ɔkↄsi kɛ̀, gu tɛn si. Akũ à gɛ̃̀ ↄnn à gↄ̃̀ kũńwo. 30 Gↄrↄ kũ àtɛn pↄ́ ble kũńwo, akũ à burodii sɛ̀ à arubarikaa dàn, akũ à lìkↄ̃rɛ à kpàḿma. 31 Akũ ń wɛ́ kɛ̃̀ ò a dↄ̃̀ sà, akũ ò kùrai. 32 Akũ ò òkↄ̃nɛ: Kũ àtɛn yã owɛrɛ zɛ́n àtɛn Luda yã bↄkↄtɛwɛrɛ, ó nɛ̀sɛɛ gũn tɛn puroo? 33 Akũ ò fùtɛ gwe gↄ̃̀nↄ ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ Yurusalɛmu. Ò a zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ è kakarana gwe kũ gbɛ̃ kũ ò nàḿmanↄo 34 òtɛn pi: Dikiri vù yãpuramɛ, à a zĩda mↄ̀ Simↄnɛ. 35 Akũ gbɛ̃nↄn pla pìnↄ zɛ́ gũn yã bàbańnɛ kũ deran ò a dↄ̃̀ nà burodi likↄ̃rɛnaa gũnwo.

Yesu bo à suna a ìbanↄnɛ

(Mat 28:16-20, Maa 16:14-18, Yuh 20:19-23, Zĩr 1:6-8)

36 Kũ òtɛn yã pì o lɛ, kãnto ò a è zɛna ń tɛ́, akũ à pìńnɛ: Àgↄ̃ kú kũ aafiaao! 37 Akũ swɛ̃̀ɛ kɛ̃̀ńgu ò kɛ̀ gìri, òtɛn da gyãwãnden ò è. 38 Akũ à pìńnɛ: À kɛ̀ dera á nɛ̀sɛɛ fùtɛɛ? À kɛ̀ dera á kú kũ nɛ̀sɛ plaoo? 39 À ma ↄnↄ kũ ma gbánↄ gwa, kũ makũmɛ. À ↄ nama à gwa. Gyãwãnde dìgↄ̃ mɛ̀ kũ wáo vĩ lákũ á èma nàro. 40 Kũ à ò lɛ, akũ à a ↄnↄ kũ a gbánↄ mↄ̀ńnɛ. 41 Pↄnna gũn odi we kãaoro, kũ à bò ń sarɛ yãi. Akũ à ń lá à pì: Pↄ́ble ke kun yá? 42 Akũ ò kpↄ̀ kpátɛana kↄ̃̀nↄↄ kpàa, 43 akũ à sì à sò ń wára. 44 Akũ à pìńnɛ: Yã kũ ma òárɛ gↄrↄ kũ má kú kãáo mɛ́ à kɛ̀. Ma pì séto yã kũ ò ò ma musu Musa doka takadan kũ annabinↄ takadao kũ Zabura takadao papa pínki. 45 Akũ à ń nɛ̀sɛɛ wɛ̃̀ńnɛ de ò yã kũ à kú takada pìnↄ gũn dↄ̀rↄ dↄ̃. 46 À pìńnɛ: Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì Arumasihu ni wɛ́tãmma e, a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ani futɛ bona gan, 47 oni waazi kɛ buri sĩnda pínkinɛ kũ a tↄ́o naana zaa Yurusalɛmu, de ò nɛ̀sɛ litɛ ń durunnanↄ kɛ̃ḿma. 48 Ákↄ̃nↄ yã pì sèedadenↄ ũ. 49 Makũ sↄ̃, mani gba kũ ma De a lɛ́ sɛ̀ kpãzãárɛ. Àgↄ̃ kú wɛ̃tɛ gũn la ari gbãna bo ludambɛ à daála.

Tana kũ Yesuo ludambɛ

(Maa 16:19-20, Zĩr 1:9-11)

50 Kũ Yesu bò kũńwo wɛ̃tɛ kpɛ ari Bɛtani sarɛ, akũ à a ↄnↄ sɛ̀ lei à arubarikaa dàńgu. 51 Kũ àtɛn arubarika dańgu lɛ, akũ à kɛ̃̀ḿma, Luda a sɛ̀ à tà kãao a kĩnaa. 52 Akũ ò donyĩ kɛ̀nɛ ò ɛ̀ra ò tà Yurusalɛmu kũ pↄnna zↄ̃kↄ̃ↄo. 53 Òdigↄ̃ kú Luda ↄnn gↄrↄ sĩnda pínki ògↄ̃ Luda sáabu kpá.

YUHANA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

YUHANA

Baaru nna kũ Yuhana kɛ̃̀ɛ

Yahaya Da'itɛkɛri kũ Yesu ìba káakunↄ 1:1-1:51

Yesu yãdannɛnaa 2:1-12:50

Yesu kunna Yurusalɛmu 13:1-17:26

Yesu gana kũ a vunaao 18:1-20:31

Yesu boasuna a ìbanↄa 21:1-21:35

1

Yesu Kirisi suna andunia gũn

1 Zaa káaku Yã kun, Yã pì kú kũ Ludao, Yã pìimɛ Luda ũ. 2 À kú kũ Ludao zaa káaku. 3 Luda pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀ a gãimɛ, pↄ́ke kun kũ à kɛ̀ a sariro. 4 A gũnn wɛ̃̀ndi kún, akũ wɛ̃̀ndii pì de gupura ũ gbɛ̃nↄnɛ. 5 Gupura pìi dì pu gusiran, akũ gusira pì ni le à daalaro.

6 Luda gbɛ̃ke zĩ̀ a tↄ́n Yahaya. 7 À sù gupura pìi sèedade ũmɛ, à gupura pì yã ò gbɛ̃nↄnɛ, de baadi a náani kɛ a gãi. 8 Àkũmɛ gupura pì ũro, à sù gupura pìi sèedade ũmɛ. 9 Gupura yãpurade kũ àdi gu pu gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ mɛ́ àtɛn su andunia gũn.

10 Yã pì kú andunia gũn. Bee kũ Luda andunia kɛ̀ a gãi, andunia dí a dↄ̃ro. 11 À sù a bɛa, akũ a gbɛ̃nↄ dí a síro. 12 Gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kãao ò a náani kɛ̀nↄ sↄ̃, à ń gbá zɛ́ ò gↄ̃̀ Luda nɛ́nↄ ũ. 13 Ń inaa pì dí bo gbɛ̃ke aru gũnlo, adi bo mɛ̀futɛna ke gↄ̃gbɛ̃ pↄyeina kĩnaaro, Luda mɛ́ à ń í.

14 Yã pìi gↄ̃̀ bisãsiri ũ, à gↄrↄ pla kɛ̀ kũoo, akũ o a gakuri è, De Luda Nɛ́ mɛ̀n do légelege gakurimɛ, a gbɛ̃kɛ kũ yãpurao pɛkɛrɛana. 15 Yahaya a sèedaa kɛ̀ à pũ̀tã à pì: Gbɛ̃ kũ ma a yã òon dí, ma pì gbɛ̃ kũ àtɛn su ma gbɛra demala kũ à kun ma ã yãi. 16 Gbɛ̃kɛ pɛkɛrɛanaa gũn à gbɛ̃kɛ kɛ̀ ó baadinɛ, akũ o arubarikaa lè didikↄ̃ana. 17 Luda a doka kpàwá Musa gãi, à gbɛ̃kɛ kũ yãpurao kɛ̀wɛrɛ Yesu Kirisi gãimɛ. 18 Gbɛ̃ke dí wɛ́ si Ludalɛ zikiro. Luda Nɛ́ mɛ̀n do légelege kũ à kú a De kuru pì mɛ́ à tò ò a dↄ̃.

Yahaya Da'itɛkɛri Yesu sèedakɛnaa

(Mat 3:1-12, Maa 1:1-8, Luk 3:1-18)

19 Yuda gbãnade kũ ò kú Yurusalɛmunↄ sa'ori kenↄ kũ Levi buri kenↄ zĩ̀ Yahayaa, akũ ò a là ò pì: Dímɛ n ũu? Yã kũ à òńnɛn dí. 20 À òńnɛ súsu, adi yãke utɛńnɛro à pì: Arumasihun ma ũro. 21 Akũ ò a là ò pì: Dímɛ n ũ sɛ́ɛ? Iliasumɛn ũ yá? À wèḿma à pì: Oi! Akũ ò ɛ̀ra ò a là dↄ: Annabi zↄ̃kↄ̃ↄmɛ n ũ yá? À wèḿma à pì: Oi! 22 Akũ ò pìnɛ dↄ: Dimɛ n ũ sↄ̃ↄ? Ǹ owɛrɛ de ò gɛ́ ò o gbɛ̃ kũ ò ó zĩnↄnɛ. Deran ntɛn o nà n zĩda yã musuu? 23 Akũ à pì lákũ annabi Isaya ò nà:

Gbɛ̃ kũ a kòto dↄ gbárannammɛ ma ũ,

kũ àtɛn pi ò zɛ́ poro Dikirinɛ.

24 Gbɛ̃ kũ ò ń zĩ pìnↄ sↄ̃, ò bò Farisinↄ kĩnaamɛ. 25 Akũ ò a là ò pì: Zaakũ Arumasihumɛ n ũro ke Iliasu ke annabi zↄ̃kↄ̃ↄ, bↄ́yãi ntɛni gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛɛ? 26 Yahaya wèḿma à pì: Madì gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ, ama gbɛ̃ke kú á tɛ́, á a dↄ̃ro. 27 Àkũ mɛ́ ani su ma gbɛra, mádi ká mà a kyate bobonɛro. 28 Yã pìnↄ kɛ̀ Bɛtani kũ à kú Yoda bara diremɛ, gu kũ Yahaya tɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛn.

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ Luda kpàa

29 Kũ gu dↄ̀, Yahaya Yesu è àtɛn su a kĩnaa, akũ à pì: Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ Luda kpà à andunia durunna gon dí. 30 Gbɛ̃ pì yãn ma ò yã ma pì, gbɛ̃ kũ àtɛn su ma gbɛra demala, kũ à kun ma ã yãi. 31 Má a dↄ̃ yãro, ama ma su, matɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ de Isarailanↄ a dↄ̃ yãimɛ. 32 Yahaya a sèedaa kɛ̀ à pì: Ma è Luda Nini bò ludambɛ lán potɛ̃nɛ bà, à sù à zↄ̃̀a. 33 Mádi a dↄ̃ yãro. Kũ Luda ma zĩ gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ, à pìmɛnɛ gbɛ̃ kũ ma è a Nini sù à kìpaa, àkũ mɛ́ ani gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ kũ Nini pìio. 34 Ma abirekũ è, akũ ma a sèedaa kɛ̀ kũ àkũmɛ Luda Nɛ́ ũ.

Yesu ìba káakunↄ

35 Kũ gu dↄ̀, Yahaya ɛ̀ra à kú gwe dↄ kũ a ìba gbɛ̃nↄn planↄ. 36 Kũ à Yesu è àtɛn gɛ̃tɛ, à pì: Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ Luda kpàan gwe! 37 Kũ ìba gbɛ̃nↄn pla pìnↄ yã pìi mà, ò bò ò tɛ̀ Yesui. 38 Yesu lìtɛ à è ò tɛ́ai, akũ à ń lá à pì: Bↄ́n á yeii? Ò pìnɛ: N bɛ kú mámɛɛ, Rabi? Tↄ́ pìi pì Dannɛri. 39 À wèḿma à pì: À mↄ́ à gwa. Akũ ò gɛ̀ɛ ò gu kũ à kun è, akũ ò gↄ̃̀ kãao zĩ birea. Ɔkↄsi mↄ̀ siikↄ̃ taka bà.

40 Gbɛ̃nↄn pla kũ ò Yahaya yã mà ò bò ò tɛ́ Yesui pìnↄ, ń gbɛ̃ do bi Simↄ Pita dakũna Andurumɛ. 41 À gɛ̀ɛ à a vĩ̀ni Simↄ lè gĩa, akũ à pìnɛ: O Arumasihu è. Tↄ́ pìin òdi pi dↄ Kirisi. 42 Akũ à gɛ̀ɛ kãao Yesu pì kĩnaa. Yesu a gwà tíii à pì: Yuhana nɛ́ Simↄmɛ n ũ. Oni pinnɛ sà Pitamɛ. Tↄ́ pìi pì gbɛ̀ɛ.

43 Kũ gu dↄ̀, Yesu ye à tá Galili bùsun, akũ à dà Filipilɛ à pìnɛ: Ǹ tɛ́mai. 44 Filipi pì bi Anduru kũ Pitao bɛ wɛ̃tɛ Bɛtɛsaida gbɛ̃mɛ. 45 Akũ Filipi gɛ̀ɛ à Natanaɛli lè à pì: Gbɛ̃ kũ Musa a yã ò a doka gũn, akũsↄ̃ annabinↄ a yã ò dↄ, o a lè. Yusufu nɛ́ Yesumɛ. Nazɛra gbɛ̃mɛ. 46 Natanaɛli pìnɛ: Gbɛ̃ mana ni bo Nazɛra yá? Filipi pìnɛ: Ǹ mↄ́ ǹ gwa. 47 Kũ Yesu Natanaɛli è àtɛn su a kĩnaa, à a yã ò à pì: Isaraila yãpuraden dí, a nɛ̀sɛɛ manafiki vĩro. 48 Akũ Natanaɛli pìnɛ: Ń ma dↄ̃ mámɛɛ? Akũ Yesu wèa à pì: Ari Filipi gↄ̃ gɛ́ n sísi, ma n e kaka lí gbáru. 49 Akũ Natanaɛli pìnɛ: Rabi, Luda Nɛ́mɛ n ũ, Isarailanↄ kínamɛ n ũ. 50 Yesu pìnɛ: Kũ ma ònnɛ ma n e kaka lí gbáru, akũ mɛ́ à tò n ma náani kɛ̀ yá? Ĩni yã zↄ̃kↄ̃ e de adikĩnala. 51 À ɛ̀ra à pìnɛ dↄ: Yãpuran matɛn oárɛ, áni ludambɛ e wɛ̃kↄ̃ana, Luda malaikanↄ nigↄ̃ didi Bisãsiri Nɛ́a ògↄ̃ kipaa.

2

Nↄsɛna zaa Kana

1 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ òtɛn nↄ sɛ́ zaa Kana, Galili bùsun. Yesu da kú gwe, 2 akũ ò Yesu kũ a ìbanↄ sìsi nↄsɛ kĩnaa dↄ. 3 Kũ sèwɛ̃ kĩ̀a, Yesu da pìnɛ: ò sèwɛ̃ vĩ doro bi. 4 Akũ Yesu wèa à pì: Bↄ́yãi n ma le abireoo? A gↄrↄ dí kámɛnɛ kↄ̀ro. 5 Akũ a da pì zĩkɛrinↄnɛ: Lákũ ani oárɛ nà, à kɛ lɛ. 6 Gbɛ̀ orozãnↄn kú gwe mɛ̀n suddo Yudanↄ gbã̀bo'i kábↄnↄ ũ. A kenↄ dì í sí lita basiikↄ̃mɛ, a kenↄ sↄ̃ basuddo. 7 Akũ Yesu pì zĩkɛrinↄnɛ: À í káka orozã dínↄ pa. Akũ ò í kàka à pà yɛ́rɛrɛ. 8 Akũ à pìńnɛ: À tↄ́ à gɛ́o kↄ̃kↄ̃'orinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄnɛ sa. Akũ ò tↄ̀ ò gɛ̀ɛonɛ. 9 Kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì í litɛna sèwɛ̃ ũ pì lɛ́ kɛ̀, adi dↄ̃ gu kũ à bònlo, ama zĩkɛri kũ ò í pìi tↄ̀nↄn dↄ̃. Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì ebayao sìsi 10 à pìnɛ: Wɛ̃ nnan òdi kpáḿma gĩa. Gↄrↄ kũ wɛ̃ tɛn diḿman òdi su kũ a gɛbuo sà. Mↄkↄ̃n sↄ̃, n wɛ̃ nna tò kpɛkpɛ. 11 Yesu daboyã káakuden gwe, kũ à kɛ̀ zaa Kana, Galili bùsun. À tↄ́ bò, akũ a ìbanↄ a náani kɛ̀. 12 Abire gbɛra Yesu gɛ̀ɛ Kapɛnamu kũ a dao kũ a dakũnanↄ kũ a ìbanↄo, ama odi gↄrↄ pla kɛ gwero.

Yesu kunna Luda ↄnn

(Mat 21:12-13, Maa 11:15-17, Luk 19:45-46)

13 Kũ Yudanↄ Vĩnla dikpɛ kà kãni, akũ Yesu gɛ̀ɛ Yurusalɛmu. 14 À è òtɛn zùnↄ kũ sãnↄ kũ lukulukunↄ yía Luda ↄnn, ↄgↄlilinkɛrinↄn vutɛna gwe. 15 Akũ à bàflãa tã̀ à pɛ̀ḿma ò bↄtɛ kũ sãnↄ kũ zùnↄ pínki. À ↄgↄlilinkɛrii pìnↄ ↄgↄ fã̀kↄ̃a, à ń teburunↄ yĩ̀pa à kↄ̀tɛńnɛ. 16 Akũ à pì lukulukuyarii pìnↄnɛ: À pↄ́ pìnↄ sɛ́tɛ à boo pínki. Àsun ma De ↄn kɛ ɛtɛ ũro. 17 Akũ yã kũ à kɛ̃na Luda yãn díkĩna dↄ̀ a ìbanↄgu kũ à pì: N ↄn yã ma kũ gbãna manamana. 18 Akũ Yuda gbãnadenↄ a là ò pì: Daboyã kpaten ĩni kɛwɛrɛ de ò dↄ̃ kũ ń yã bire kɛna iko vĩi? 19 Yesu wèḿma à pì: À Luda kpɛ́ dí wí, mani ɛra mà futɛ gↄrↄ aakↄ̃ dagura. 20 Akũ gbãnade pìnↄ pìnɛ: Wɛ̃̀ bupla awɛɛsuddon ò kpɛ́ pìi bò, akũ mↄkↄ̃n ĩni futɛ gↄrↄ aakↄ̃ gũn yá? 21 Ama Luda kpɛ́ kũ à a yã òo pìi, a mɛ̀ yãn àtɛn o. 22 Kũ Yesu vù bona gan, yã kũ à òo pìi dↄ̀ a ìbanↄgu, akũ ò yã kũ à kɛ̃na Luda yãn sì kũ yã kũ Yesu òo pìio.

Yesu baadi nɛ̀sɛ dↄ̃

23 Kũ Yesu kú Yurusalɛmu Vĩnla dikpɛ zĩ ò a náani kɛ̀ dasi, kũ ò daboyã kũ à kɛ̀nↄ è yãi. 24 Yesu dí ń náani kɛro, zaakũ à baadi nɛ̀sɛ dↄ̃mɛ. 25 Adi kɛ séto gbɛ̃ke gbɛ̃ yã ònɛro, zaakũ à yã kũ à kú baadi nɛ̀sɛɛ gũn dↄ̃.

3

Yesu kũ Nikodɛmuo

1 Farisi ke kun kũ òdi pinɛ Nikodɛmu. Yuda gbãnadenↄ domɛ. 2 À sù Yesu kĩnaa gwãani à pìnɛ: Rabi, ó dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n dannɛri kũ à bò Luda kĩnaa ũ, zaakũ gbɛ̃ke ni fↄ̃ à daboyã kũ ndì kɛnↄ kɛro, sé Luda kú kãao. 3 Akũ Yesu pìnɛ: Yãpuran matɛn onnɛ, tó adi kɛ ò ɛ̀ra ò gbɛ̃ ì dↄ baasiro, ani fↄ̃ àgↄ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa dↄ̃ro.

4 Akũ Nikodɛmu Yesu là à pì: Oni gbɛ̃ kũ à zĩ kũ̀ i deramɛɛ? Ani ɛra à gɛ̃ a da nɛ̀sɛɛ gũn de à a i dↄn yá? 5 Akũ Yesu wèa à pì: Yãpuran matɛn onnɛ, tó adi kɛ ò gbɛ̃ ì kũ ío kũ Luda Ninio baasiro, ani fↄ̃ à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo. 6 Bisãsiri nɛ́'ina bi mɛ̀ yãmɛ, Luda Nini nɛ́'ina bi nini yãmɛ. 7 Ǹsun tó yã kũ ma ònnɛ bo n sarɛro, séde ò ɛra ò á i dↄ. 8 Ĩa dì káka gu kũ à yein. Ndì a kĩni ma, ń dↄ̃ gu kũ à bòn ke gu kũ àtɛn gɛ́nlo. Lɛn àdigↄ̃ de lɛ kũ gbɛ̃ kũ Luda Nini a ìio.

9 Akũ Nikodɛmu a là à pì: Yã bire ni sí kɛ yá? 10 Yesu wèa à pì: Mↄkↄ̃n Isarailanↄ yãdannɛri ina akũ ń abirekũ dↄ̃roo? 11 Yãpuran matɛn onnɛ, yã kũ ó dↄ̃n ótɛn o. Yã kũ o èe sèedaan ótɛn kpá, akũ átɛn gí ó yã síi. 12 Lákũ ma andunia yã òárɛ nà, akũ a gi síi, tó ma ludambɛ yã òárɛ, áni sí yá? 13 Gbɛ̃ke dí gɛ́ ludambɛ yãro, tó adi kɛ Bisãsiri Nɛ́ kũ à bò gwe baasiro. 14 Lákũ Musa mlɛ̃̀ɛ sɛ̀ à dↄ̀ musu gbárannan nà, lɛn oni Bisãsiri Nɛ́ sɛ́ ò dↄ musu lɛ, 15 de gbɛ̃ kũ àtɛni a náani kɛ gↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. 16 Zaakũ Luda ye anduniai à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, akũ à a Nɛ́ mɛ̀n do légelege kpà, de gbɛ̃ kũ àtɛni a náani kɛ sún garo, séde àgↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. 17 Luda dí a Nɛ́ zĩ andunia gũn de à yã vutɛ anduniaa yãinlo, de à andunia sura ba a gãi yãimɛ. 18 Yã ni vutɛ a náanikɛriiaro. Yã gĩnakɛ à vùtɛ a náanikɛrisaria kↄ̀, kũ adi Luda Nɛ́ mɛ̀n do légelege pì náani kɛro yãi. 19 Pↄ́ kũ à tò yã vùtɛ gbɛ̃nↄaan dí: Gupura sù andunia gũn, akũ gbɛ̃nↄ ye gusirai de gupura pìla, kũ ń yãkɛnanↄn vãni yãi. 20 Zaakũ yãvãnikɛri sĩnda pínki dì zã gupurammɛ, àdi su gupura kĩnaaro, de a yãkɛnanↄ sún bo gupuranlo yãi. 21 Gbɛ̃ kũ àdi zĩ kɛ yãpuraa, àkũ mɛ́ àdi su gupura kĩnaa, de ògↄ̃ dↄ̃ kũ kunna Luda gũnn à yã pìnↄ kɛ̀n.

Yahaya Da'itɛkɛri Yesu sèedakɛnaa

22 Abire gbɛra Yesu gɛ̀ɛ Yudea bùsun kũ a ìbanↄ. À gↄrↄ pla kɛ̀ kũńwo gwe, àtɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ. 23 Yahaya tɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ se zaa Ainↄ, Salimu sarɛ, zaakũ í di gwe. Òdigↄ̃ su a kĩnaa, akũ àdi ń da'itɛ kɛ. 24 Zaakũ odi Yahaya da kpɛ́siran kↄ̀ro. 25 Gↄrↄ birea Yahaya ìba kenↄ nà ledikpakɛnaaa kũ Yuda gbãnade keo gbã̀bona yã musu. 26 Akũ ò nà Yahayai ò pì: Rabi, gbɛ̃ kũ à kú kũnwo yã Yoda bara dire, kũ n a yã òwɛrɛ mɛ́ àtɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ tera, baadi tɛn gɛ́ a kĩnaa. 27 Yahaya pìńnɛ: Gbɛ̃ke dì fↄ̃ à pↄ́ke le à síro, tó adi kɛ Luda a gbà baasiro. 28 Ákↄ̃nↄ mɛ́ á ma sèedadenↄ ũ kũ ma pì makũmɛ Arumasihu ũro. Ma pì Luda ma zĩ mà donɛ arɛmɛ. 29 Nↄsɛri mɛ́ à nↄ vĩ. Nↄsɛri gbɛ̃nna sↄ̃ àdigↄ̃ zɛ a sarɛ àdi sã kpá a yãi, nↄsɛri kòtoo dì a pↄ kɛ nna. Lɛn sↄ̃ ma pↄnna kɛ̀ zↄ̃kↄ̃ lɛ. 30 Séde àpii gↄ̃ kara makũ sↄ̃ màgↄ̃ lago.

Gbɛ̃ kũ à bò musu

31 Gbɛ̃ kũ à bò musu de gbɛ̃ sĩnda pínkila. Gbɛ̃ kũ à bò zĩtɛ bi andunia gbɛ̃mɛ, andunia yãn àdi o. Gbɛ̃ kũ à bò ludambɛ sↄ̃ de gbɛ̃ sĩnda pínkila, 32 àdigↄ̃ pↄ́ kũ à è kũ yã kũ à màaoo sèeda kɛ, akũ gbɛ̃ke tɛni a yã síro. 33 Gbɛ̃ kũ à a yã sì zɛ̀o kũ Luda bi yãpurademɛ. 34 Gbɛ̃ kũ Luda a zĩ̀i pìi dì Luda yã o, zaakũ Luda a Nini kpàa papanamɛ. 35 De Luda ye a Nɛ́i, akũ à pↄ́ sĩnda pínki nànɛ a ↄĩ. 36 Gbɛ̃ kũ àtɛn Nɛ́ pì náani kɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. Gbɛ̃ kũ àtɛn gí a yã mai ni wɛ̃̀ndii pì lero, Luda pↄfɛ̃ kpɛ́ kúamɛ.

4

Yesu kũ Samaria nↄgbɛ̃o

1 Farisinↄ mà kũ Yesu tɛn gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ àtɛn ìbanↄ le de Yahayala. 2 Adi kɛ Yesu mɛ́ àdi ń da'itɛ kɛ a zĩdaro, a ìbanↄ mɛ́ òdi kɛ. 3 Kũ Yesu yã pìi mà, à fùtɛ Yudea à ɛ̀ra àtɛn tá Galili. 4 Kũ àtɛn gɛ́ sↄ̃, à kũ̀ à bↄtɛ Samaria bùsun. 5 Akũ à kà Samaria wɛ̃tɛ kũ òdi pi Sika. À zã̀ kũ zĩtɛ kũ Yakubu kpà a nɛ́ Yusufuaaoro. 6 Yakubu lↄ̀gↄ kú gwe. Yesu táa ò à kpàsa, akũ a vùtɛ lↄ̀gↄↄ pìi sarɛ. Ifãntɛ̃ kà mìdangura.

7 Samaria nↄgbɛ̃ ke sù í tↄ́, akũ Yesu pìnɛ: Ǹ ma gba í mà mi. 8 A ìbanↄ sↄ̃, ò gɛ̀ɛ pↄ́ble lú wɛ̃tɛ gũn. 9 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Yudamɛ n ũ, Samaria nↄgbɛ̃n ma ũ, akũ ntɛn í wɛ́ kɛmaa? Zaakũ Yudanↄ kũ Samariadenↄ yã dì kↄ̃ sɛ́ro. 10 Akũ Yesu pìnɛ: Tó ń gba kũ Luda dì dańnɛ dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ àtɛn í wɛ́ kɛmmao, de mↄkↄ̃mmɛ ĩni wɛ́ kɛa à n gba í wɛ̃̀ndide. 11 Nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Baa, ń guga vĩro. Lↄ̀gↄ dí sↄ̃ a wɛ̀ɛ lòkoto. Ĩni í wɛ̃̀ndide pì le mámɛɛ? 12 Ń de ó dizi káaku Yakubula gwɛɛ? Àkũ mɛ́ à lↄ̀gↄↄ pìi tòwɛrɛ. Àpi a í mì kũ a nɛ́nↄ kũ a pↄ́kãdenↄ. 13 Akũ Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ kũ à í díkĩna mì, ími ni ɛra à a dɛmɛ dↄ. 14 Gbɛ̃ kũ ani í kũ mani kpáa mi sↄ̃, ími ni a dɛ ziki doro. Zaakũ í kũ mani kpáa ni gↄ̃ a nɛ̀sɛɛ gũn ísɛ̃boki í kũ ani bↄtɛnɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro ũmɛ. 15 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Baa, ǹ ma gba í pìi, de ími sún ma dɛ mà su í tↄ́ la doro. 16 Yesu pìnɛ: Ǹ gɛ́ n zã sísi à su lɛɛlɛ. 17 Nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Má gↄ̃ vĩro. Akũ Yesu pìnɛ: Kũ n pì, ń gↄ̃ vĩro, n yã ò a zɛ́amɛ. 18 N zã kɛ̀ lɛu sↄↄro, akũ gↄ̃gbɛ̃ kũ ń kú kãao tera bi n zãnlo. N yãpura ò. 19 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Baa, má dↄ̃̀ sà kũ annabiimɛ n ũ. 20 Ó dizinↄ donyĩ kɛ̀ Ludanɛ kpi dí musu, ákↄ̃nↄ sↄ̃ adì pi Yurusalɛmu mɛ́ à gu kũ ò donyĩ kɛnnɛ ũ. 21 Yesu pìnɛ: Nↄgbɛ̃, ǹ ma yã sí. Gↄrↄke tɛn su kũ áni donyĩ kɛ De Ludanɛ kpi dí musu ke Yurusalɛmu doro. 22 Ákↄ̃nↄ, adì donyĩ kɛ Ludanɛ, ama á a dↄ̃ro, ókↄ̃nↄ sↄ̃, odì donyĩ kɛnɛ, akũsↄ̃ ó a dↄ̃, zaakũ surabanaa dì bo ókↄ̃nↄ Yudanↄ kĩnaamɛ. 23 Gↄrↄ tɛn su à kà kↄ̀, kũ donyĩri yãpuradenↄ ni donyĩ kɛ De Ludanɛ kũ yãpurao kũ a Nini gbãnao. Gbɛ̃ bire takanↄn De Luda tɛn wɛtɛ ò donyĩ kɛarɛ. 24 Luda bi ninimɛ, séde gbɛ̃ kũ òdi donyĩ kɛnɛnↄ donyĩ kɛnɛ kũ yãpurao kũ a Nini gbãnao. 25 Akũ nↄgbɛ̃ pìi pìnɛ: Má dↄ̃ kũ Arumasihu kũ òdi pinɛ Kirisi ni su. Tó à sù, ani yã sĩnda pínki bↄkↄtɛwɛrɛ. 26 Akũ Yesu pìnɛ: Makũ kũ matɛn yã onnɛ, makũmɛ a ũ.

27 Gↄrↄ birea Yesu ìbanↄ sù, ò a lè àtɛn yã o kũ nↄgbɛ̃o. À bò ń sarɛ, ama ń gbɛ̃ke dí a la bↄ́n à yeiro ke bↄ́yãi àtɛn yã o kũ nↄgbɛ̃ pìioro. 28 Akũ nↄgbɛ̃ pì a lo tò gwe, à gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn à pì gbɛ̃nↄnɛ: 29 À mↄ́ à gↄ̃gbɛ̃ ke gwa. À yã kũ ma kɛ̀nↄ òmɛnɛ pínki. Ke Arumasihu pìimɛ gwɛɛ? 30 Akũ ò bↄ̀tɛ wɛ̃tɛ gũn òtɛn gɛ́ Yesu kĩnaa.

31 Gↄrↄ birea sↄ̃ Yesu ìbanↄ pìnɛ: Rabi, ĩni pↄ́ bleroo? 32 Akũ à pìńnɛ: Má pↄ́ble ke vĩ kũ á dↄ̃ro. 33 Akũ a ìbanↄ kↄ̃ làla ò pì: Gbɛ̃ke sùnɛ kũ pↄ́bleon yá? 34 Akũ Yesu pìńnɛ: Ma pↄ́blen gbɛ̃ kũ à ma zĩ pↄyenyĩnakɛna ũ ari mà zĩ kũ à dàmɛnɛ mì dɛ. 35 Ákↄ̃nↄ adì pi mↄ siikↄ̃ mɛ́ à gↄ̃̀ kũ pↄ́kɛ̃gↄrↄ ni ká. Matɛn oárɛ, à wɛ́ sɛ́ à buranↄ gwa, zaakũ pↄ́nↄ mà ò kà kɛ̃na. 36 Pↄ́kɛ̃ri tɛni a láada le kↄ̀, àtɛn gbɛ̃nↄ kakara wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro pↄ́ ũ, de pↄ́tↄ̃ri kũ pↄ́kɛ̃riio pↄnna kɛ lɛɛlɛ. 37 Zaakũ yã díkĩna bi yãpuramɛ: Gbɛ̃ke mɛ́ àdi pↄ́ tↄ̃, gbɛ̃ke kɛ̃. 38 Ma á zĩ pↄ́ kɛ̃ gu kũ ádi zĩ kɛnlo. Gbɛ̃ pãndenↄ mɛ́ ò zĩ kɛ̀ gwe, akũ átɛni ń zĩ àre ble.

39 Samaria gbɛ̃ kũ ò kú wɛ̃tɛ pìi gũnnↄ Yesu náani kɛ̀ dasi yã kũ nↄgbɛ̃ pìi òńnɛ yãi, kũ à pì à yã kũ a kɛ̀nↄ òarɛ pínki. 40 Abire yãi kũ ò kà Yesu kĩnaa, ò wɛ́ kɛ̀a à gↄ̃ kũńwo, akũ à kɛ̀ kũńwo gↄrↄ pla. 41 Kũ Yesu yã òńnɛ, gbɛ̃ pãndenↄ a náani kɛ̀ dasidasi. 42 Akũ ò pì nↄgbɛ̃ pìinɛ: Adi kɛ yã kũ n òwɛrɛ yãin o a náani kɛ̀ adoro. O a yã mà ó zĩdamɛ, akũ o dↄ̃̀ sà kũ andunia Surabariin a ũ yãpura.

Gbãnade nɛ́ werekↄ̃anaa

43 Kũ à gↄrↄ pla kɛ̀ kũńwo, a gbɛran à tà Galili, 44 zaakũ à pì annabi dìgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ a zĩda bùsunlo. 45 Kũ à kà Galili, Galilidenↄ gbãnakɛ kpài, zaakũ ò gɛ̀ɛ ò Vĩnla dikpɛ Yurusalɛmumɛ, akũ ò yã kũ à kɛ̀ dikpɛ pì zĩnↄ è pínki. 46 Akũ Yesu ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Kana, gu kũ à í lìtɛ sèwɛ̃ ũ. Bùsu gbãnade ke kú gwe, a nɛ́gↄ̃gbɛ̃ tɛn gyã kɛ zaa Kapɛnamu. 47 Kũ à mà Yesu bò Yudea à sù Galili, akũ à gɛ̀ɛ a kĩnaa à wɛ́ kɛ̀a à gɛ́ a nɛ́ werekↄ̃a, zaakũ a kú ga lɛ́i. 48 Akũ Yesu pìnɛ: Tó adi kɛ a daboyãnↄ kũ yãbonsarɛnↄ è baasiro, áni ma náani kɛro. 49 Akũ gbãnade pìi pìnɛ: Baa, ǹ mↄ́ ari ma nɛ́ kpɛ́ à ga. 50 Yesu pìnɛ: Ǹ tá bɛ. N nɛ́ ni garo. Gↄ̃gbɛ̃ pì yã kũ Yesu ònɛɛ sì, akũ à dà zɛ́n. 51 Gↄrↄ kũ à tɛ́ zɛ́n, à dàkarɛ kũ a zĩ̀rinↄ, akũ ò pìnɛ a nɛ́ kun. 52 Akũ à ń lá à pì: Gↄrↄ kpate takan à kɛ̀ sã̀naa? Akũ ò pìnɛ: Gĩa fãnantɛ̃ mↄ̀ do zakan mɛ̀wãna pìi kɛ̃̀a. 53 Akũ de pìi dↄ̃̀ kũ gↄrↄ kũ Yesu òarɛ kũ a nɛ́ ni garon gwe. Akũ ò a náani kɛ̀, àpii kũ a bedenↄ ń pínki. 54 Sèeda plade kũ Yesu kɛ̀ bona Yudea suna Galilin gwe.

5

Gyãre werekↄ̃ana íkpakia

1 Abire gbɛra Yudanↄ dikpɛ ke kà, akũ Yesu ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Yurusalɛmu. 2 Íkpaki kú gwe Sã Gɛ̃ki sarɛ, kũ òdi pi Bɛtɛsɛda kũ Eberu yão. Íkpaki pì kámmaboki vĩ lɛu sↄↄro, 3 gyãrenↄ dìgↄ̃ wútɛnan dasidasi, vĩ̀nanↄ kũ ɛrɛnↄ kũ gbɛ̃ kũ ń mɛ̀gu fɛ̃fɛ̃nanↄ. 4-5 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe àtɛn gyã kɛ à kà wɛ̃̀ bupla plansari. 6 Kũ Yesu a è wútɛna gwe, à dↄ̃̀ kũ àtɛn gyã kɛ a gìi kɛ̀ manamana, akũ à pìnɛ: Ń ye ǹgↄ̃ aafia yá? 7 Akũ gyãre pìi wèa à pì: Mare, má gbɛ̃ke vĩ à ma da í gũn gↄrↄ kũ à yĩ̀gãro. Tó matɛn gɛ́ gɛ̃n, gbɛ̃ pãnde dì gĩnakɛ à gɛ̃ ma ãmɛ. 8 Yesu pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ zɛ, ǹ n pɛ̀ sɛ́ ǹ táa o. 9 Gwe gↄ̃̀nↄ gↄ̃gbɛ̃ pìi aafiaa lè. À a pɛ̀ɛ sɛ̀ à táa ò. Gↄrↄ pì bi kámmabogↄrↄ zĩmɛ, 10 akũ Yuda gbãnadenↄ pì gↄ̃gbɛ̃ kũ à wèrekↄ̃a pìinɛ: Kámmabogↄrↄ zĩn gbãra. À zɛ́ vĩ ǹgↄ̃ n pɛ̀ sɛnaro. 11 À wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ à ma gba aafia mɛ́ à òmɛnɛ mà a pɛ̀ sɛ́ mà táa o. 12 Akũ ò a là ò pì: Dí mɛ́ à pìnnɛ ǹ n pɛ̀ sɛ́ ǹ táa oo? 13 Gbɛ̃ kũ à wèrekↄ̃aa pì dↄ̃ tó dínlo, zaakũ Yesu gɛ̃̀tɛ pari kũ ò kú gwenↄ tɛ́mɛ. 14 Abire gbɛra Yesu a lè Luda ↄnn, akũ à pìnɛ: Ǹ ma, n aafiaa lè. Ǹsun durunna kɛ doro, de yã kũ à vãni de abirekũla sún n le doro yãi. 15 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi gɛ̀ɛ à ò Yuda gbãnadenↄnɛ kũ Yesu mɛ́ à tò a aafiaa lè.

16 Akũ gbãnade pìnↄ wɛ́ tã̀ Yesua, kũ àdi yã bire takanↄ kɛ kámmabogↄrↄ zĩ yãi. 17 Akũ Yesu wèḿma à pì: Ma De dìgↄ̃ zĩ kɛ kámmabonaa sarimɛ, lɛn matɛn kɛ lɛ se. 18 Yã bire yãi gbãnade pìnↄ tɛn Yesu wɛtɛ ò a dɛ de káakula. Adi kɛ kũ àdi kámmabogↄrↄ zĩ yã daro ado yãnlo, kũ àdi pi Ludamɛ a De ũ, àtɛn sára kpá kũ Ludao yãimɛ.

Luda Nɛ́ ikoo

19 Yesu ɛ̀ra à wèḿma à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, Luda Nɛ́ dì fↄ̃ à yãke kɛ kũ a zĩda gbãnaoro, sé yã kũ à è a De tɛn kɛ baasiro, zaakũ yã kũ a De dì kɛ pínki, àkũmɛ a Nɛ́ pìi dì kɛ se. 20 Zaakũ De Luda ye a Nɛ́i, àdi yã kũ àdi kɛ pínki mↄnɛ. Ani yã kũ a zↄ̃kↄ̃ de abirekũla mↄnɛ, ani bo á sarɛ. 21 Lákũ De Luda dì gɛ̀nↄ vu à wɛ̃̀ndi kpáḿma nà, lɛn a Nɛ́ dì wɛ̃̀ndi kpá gbɛ̃ kũ à yeinↄa lɛ. 22 De Luda dì yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃keoro, à yãkpatɛkɛna gbãna pínki kpà a Nɛ́a, 23 de baadi bɛ̀ɛrɛ li a Nɛ́nɛ, lákũ òdi li De Ludanɛ nà. Gbɛ̃ kũ àtɛn bɛ̀ɛrɛ li Luda Nɛ́nɛro, ade tɛn bɛ̀ɛrɛ li a De kũ à a zĩ̀inɛro. 24 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ àtɛni ma yã ma, akũsↄ̃ àtɛn gbɛ̃ kũ à ma zĩ náani kɛ, ade wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. Yã ni vutɛaro, ade bò gan à gɛ̃̀ wɛ̃̀ndii gũmmɛ. 25 Yãpuran matɛn oárɛ, gↄrↄke tɛn su à kà kↄ̀, kũ gɛ̀nↄ ni Luda Nɛ́ kòto ma, ń gbɛ̃ kũ ò mànↄ ni vu. 26 Lákũ De Luda wɛ̃̀ndikpammana gbãna vĩ nà, lɛn à wɛ̃̀ndikpammana gbãna kpà a Nɛ́a lɛ dↄ. 27 À yãkpatɛkɛna gbãna kpàa dↄ, kũ à de Bisãsiri Nɛ́ ũ yãi. 28 Àsun tó abirekũ bo á sarɛro, zaakũ gↄrↄke tɛn su kũ gɛ̀ kũ ò kú mira gũnnↄ ni a kòto ma 29 ò bↄtɛ ń pínki. Yãmanakɛrinↄ ni vu ò gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn, yãvãnikɛrinↄ sↄ̃ yãvutɛmmanaa gũn. 30 Madì fↄ̃ mà yãke kɛ kũ ma zĩda gbãnaoro. Madì yãkpatɛ kɛ lákũ à òmɛnɛ nàmɛ, madì yãkpatɛ kɛ a zɛ́a, zaakũ madì ma zĩda pↄyeina wɛtɛro, sé gbɛ̃ kũ à ma zĩ pì pↄ́.

Yesu iko sèedadenↄ

31 Tó má de ma zĩda sèedade ũ, de ma yã náani vĩro. 32 Sèedade pãnde kun kũ àdi ma yã o, má dↄ̃ kũ ma yã kũ àdi o náani vĩ. 33 Bee ákↄ̃nↄ, a gbɛ̃nↄ zĩ̀ Yahayaa, akũ à yãpura òárɛ. 34 Mádi mɛ̀ kpá bisãsiri sèedakɛnaaaro, matɛni abirekũ oárɛ de à le à bo zia yãimɛ. 35 Yahaya de lán fitila kũ à nana àtɛn gupura kũ bà, akũ a we à pↄnna kɛ̀ a gupurai gↄrↄ pla. 36 Yã kũ De Luda dàmɛnɛ mà kɛnↄ, kũ matɛn kɛ pìnↄ deárɛ sèeda ũ, kũ De Luda mɛ́ à ma zĩ. Ma sèedaa pì de Yahaya pↄ́la. 37 Ma De kũ à ma zĩ ma yã ò dↄ. Ádi a kòto ma zikiro, ádi wɛ́ kɛ siikↄ̃ kãaoro, 38 a yã dí vutɛki le á swɛ̃̀ɛ gũnlo, kũ átɛn gbɛ̃ kũ à a zĩ̀ náani kɛro yãi. 39 Adì mɛ̀ kpá Luda yã kyókɛnaaa, zaakũ adìgↄ̃ da gwen áni wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro len. Ma yãn takada pì tɛn o sↄ̃, 40 ama átɛn gí su ma kĩnaai de à wɛ̃̀ndii pìi le. 41 Matɛn sáabu wɛtɛ bisãsiri kĩnaaro, 42 ama má á dↄ̃, má dↄ̃ kũ á ye Ludairo. 43 Ma su kũ ma De tↄ́o, akũ ádi ma síro. Tó gbɛ̃ pãnde sù kũ a zĩda tↄ́o, áni a sí. 44 Lákũ adì sáabu wɛtɛkↄ̃a nà, ama adì sáabu wɛtɛ Luda mɛ̀n do légelegea lɛro, áni kɛ dera à ma yã síi? 45 Àsungↄ̃ da makũ mɛ́ mani gɛ́ kũ á yão ma De kĩnaaro, Musa kũ á wɛ́ dↄi mɛ́ ani gɛ́ kũ á yão. 46 Tó a Musa yã sì, de a ma yã sì se, zaakũ ma yãn à kɛ̃̀ Luda yãn. 47 Kũ ádi yã kũ à kɛ̃̀ Luda yãnnↄ síro, áni kɛ dera à ma yã síi?

6

Pↄ́blekpana gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄronↄa

(Mat 14:13-21, Maa 6:30-44, Luk 9:10-17)

1 Abire gbɛra Yesu bikũ̀ Galili sɛ̀bɛ kũ òdi pi dↄ Tiberia bara. 2 Gbɛ̃nↄ gↄ̃ tɛ́i dasidasi, kũ ò a daboyãnↄ è deran àtɛn gyãrenↄ werekↄ̃ana yãi. 3 Akũ Yesu dìdi à vùtɛ sĩ̀sĩi musu kũ a ìbanↄ. 4 Yudanↄ Vĩnla dikpɛ kà kãni. 5 Kũ Yesu wɛ́ sɛ̀ musu, à è gbɛ̃nↄ tɛn su a kĩnaa dasidasi, akũ à Filipi là à pì: Mákpan óni pↄ́ble lún de gbɛ̃nↄ blee? 6 À abirekũ ò de à Filipi yↄ̃ à gwa yãimɛ, zaakũ à dↄ̃ lákũ áni kɛ nà. 7 Akũ Filipi wèa à pì: Andurufu ↄgↄ mɛ̀n wàa do burodii, bee tó ò ɛ̀'ɛ baadinɛ fítifiti, ani mↄ́ḿmaro. 8 A ìbanↄ do Anduru, Simↄ Pita dakũna pìnɛ: 9 Nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ke kú la, à burodi araga vĩ mɛ̀n sↄↄro kũ kpↄ̀ fítinnanↄ mɛ̀n pla. Bↄ́n abirekũ ni kɛ pari díkĩnanↄnɛɛ? 10 Yesu pì: À gbɛ̃nↄ vutɛvutɛ. Sɛ̃̀la di gu pìn, akũ ò vùtɛvutɛ. Gↄ̃gbɛ̃nↄ kà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro taka. 11 Yesu burodii pìnↄ sɛ̀ à arubarikaa dàn, akũ à kpàatɛtɛ gbɛ̃ kũ ò vutɛnaa pìnↄnɛ lákũ ò yei nà. Lɛn à kpↄ̀ↄ kpàḿma lɛ dↄ. 12 Kũ ò kã̀ ó pínki, à pì a ìbanↄnɛ: À a kpara kũ à gↄ̃̀ sɛ́tɛ pínki, de a ke sún kɛ pãro. 13 Akũ ò burodi mɛ̀n sↄↄro kũ ò sòo pì kpara kũ ò gↄ̃̀nↄ sɛ̀tɛ tãnko kuri awɛɛpla pà. 14 Kũ ò daboyã kũ Yesu kɛ̀ɛ pìi è ò pì: Gbɛ̃ pì bi annabi kũ àtɛn su andunia gũmmɛ yãpura. 15 Yesu dↄ̃̀ kũ ò ye ò su ò a kũ ò a ká kína ũ kũ gbãnaomɛ, akũ à gòńnɛ gwe à ɛ̀ra à dìdi sĩ̀sĩi musu ado.

Yesu táa'ona sɛ̀bɛla

(Mat 14:22-27, Maa 6:45-52)

16 Kũ ↄkↄsi kɛ̀, a ìbanↄ gɛ̀ɛ sɛ̀bɛɛ bara. 17 Akũ ò gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, òtɛn bikũ sɛ̀bɛɛ pìi bara dire Kapɛnamu kpa. Gu gĩnakɛ à sì Yesu dí ká ń kĩnaa kↄ̀ro. 18 Zàga'ĩa gbãna kàka, akũ í tɛn futɛ. 19 Kũ a ìbanↄ gó lì ò kà kiloo sↄↄro ke suddo taka bà, akũ ò Yesu è àtɛn táa o íla, àtɛn na ń gói, akũ vĩna ń kũ. 20 Akũ à pìńnɛ: Makũmɛ, àsun tó vĩna á kũro. 21 Ò wènɛ à gɛ̃ gó gũn, akũ gó pìi kà gu kũ òtɛn gɛ́n gↄ̃̀nↄ.

Gbɛ̃nↄ Yesu wɛtɛnaa

22 Kũ gu dↄ̀ pari kpɛ́ zɛna sɛ̀bɛɛ bara dire. Ò dↄ̃ kũ gó'itɛ kú gwe yã mɛ̀n domɛ, Yesu sↄ̃ adi gɛ̃ gó pìi gũn kũ a ìbanↄro, ò tà ńtɛ̃nɛmɛ. 23 Kũ à kɛ̀ saa gó'itɛ pãndenↄ bò Tiberia, ò sù gu kũ kãni kũ gu kũ ò burodii sònwo, kũ Dikiri sáabu kpà à làka. 24 Kũ pari pìi è àpii ke a ìbanↄn kú gwe doro, ò gɛ̃̀ gó pìnↄ gũn ò gɛ̀ɛ a wɛtɛ Kapɛnamu.

Yesumɛ pↄ́ble kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiia ũ

25 Kũ ò a è sɛ̀bɛɛ bara gwe, ò pìnɛ: Rabi, n ka la bↄrɛɛ? 26 Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, átɛni ma wɛtɛ burodi kũ a sò a kã yãimɛ, adi kɛ daboyã kũ a ènↄ yãinlo. 27 Àsun zĩ kɛ pↄ́ble kũ àdi láka yãiro, sé pↄ́ble kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaroa. Bisãsiri Nɛ́ mɛ́ ani á gba pↄ́ble pìi, zaakũ àpiin De Luda a sèedaa kɛ̀a.

28 Akũ ò a là ò pì: Deran óni kɛ nà ò yã kũ Luda ye ò kɛ kɛɛ? 29 Yesu wèḿma à pì: Yã kũ Luda ye à kɛn dí: À gbɛ̃ kũ à a zĩ̀ náani kɛ. 30 Ò pìnɛ: Daboyã kpaten ĩni kɛwɛrɛ, de ò le ò n náani kɛɛ? Yã kpaten ĩni kɛɛ? 31 Ó dizinↄ mana blè gbárannan lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà ò pì: A pↄ́ble kũ à bò musu kpàḿma ò blè. 32 Akũ Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, adi kɛ Musa mɛ́ à pↄ́ble kũ à bò musu kpàáwaro. Ma De mɛ́ àdi pↄ́ble yãpurade kũ à bò musu kpááwa. 33 Pↄ́ble kũ Luda kpà pìin gbɛ̃ kũ à bò musu àdi wɛ̃̀ndi kpá anduniaa ũ.

34 Ò pìnɛ: Mare, ǹgↄ̃ pↄ́ble bire taka kpáwá gↄrↄ sĩnda pínki. 35 Akũ Yesu pìńnɛ: Makũmɛ pↄ́ble kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiia ũ. Nà ni gbɛ̃ kũ à sù ma kĩnaa dɛro, ími ni ma náanikɛri dɛ zikiro. 36 Bee kũ abireo lákũ ma òárɛ nà, bee kũ a ma e, ádi ma náani kɛro. 37 Gbɛ̃ kũ ma De kpàma ni su ma kĩnaa, mani pɛ́ gbɛ̃ kũ à sù ma kĩnaaa zikiro. 38 Adi kɛ ma zĩda pↄyenyĩna yãin ma bo musu ma suro, gbɛ̃ kũ à ma zĩ pↄ́mɛ. 39 Pↄ́ kũ gbɛ̃ kũ à ma zĩ pì yein dí: Màsun tó gbɛ̃ kũ à kpàmanↄ ke sãtɛro. À ye mà ń futɛ gↄrↄ kpɛde zĩ. 40 Zaakũ pↄ́ kũ ma De yein dí: Gbɛ̃ kũ à wɛ́ pɛ̀ a Nɛ́a, akũsↄ̃ àtɛni a náani kɛ gↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ, má a vu gↄrↄ kpɛde zĩ.

41 Akũ Yuda gbãnadenↄ zuka kài, kũ à pì ákãamɛ pↄ́ble kũ à bò musu ũ yãi. 42 Ò pì: Gbɛ̃ pì bi Yesu Yusufu nɛ́nloo? Ó a de kũ a dao dↄ̃ bi! Akũ àtɛn pi a bo musumɛ. 43 Yesu pìńnɛ: Àsun zuka káro. 44 Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à su ma kĩnaaro, tó adi kɛ ma De kũ à ma zĩ a sìsi baasiro, mani a futɛ gↄrↄ kpɛde zĩ. 45 À kɛ̃na annabinↄ takada gũn ò pì: Luda mɛ́ ani yã da baadinɛ. Gbɛ̃ kũ à De Luda yã mà, akũsↄ̃ à a yã dà, àkũ mɛ́ àdi su ma kĩnaa. 46 Adi kɛ gbɛ̃ke De Luda è kũ wɛ́onlo. Gbɛ̃ kũ à bò a kĩnaa mɛ́ à a è ado. 47 Yãpuran matɛn oárɛ, ma náanikɛrii wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. 48 Makũmɛ pↄ́ble kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiia ũ. 49 Á dizinↄ mana blè gbárannan, bee kũ abireo ò gàga. 50 Pↄ́ble kũ àdi bo musu sↄ̃, tó gbɛ̃ blè, ani garo. 51 Makũmɛ pↄ́ble wɛ̃̀ndide kũ à bò musu pì ũ. Tó gbɛ̃ adi blè, anigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki. Pↄ́ble kũ mani kpáḿmamɛ ma mɛ̀baasi ũ, de andunia gↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ yãi.

52 Akũ gbãnade pìnↄ tɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ kũ kↄ̃o ò pì: Gbɛ̃ pì ni fↄ̃ à a mɛ̀baasi kpáwá ò són yá? 53 Akũ Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, tó ádi Bisãsiri Nɛ́ mɛ̀baasi só a a aru mìro, ánigↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩro. 54 Gbɛ̃ kũ àdi ma mɛ̀baasi só à ma aru mi wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. Makũ mɛ́ mani a futɛ gↄrↄ kpɛde zĩ. 55 Zaakũ ma mɛ̀baasi bi pↄ́ble yãpuramɛ, ma aru bi pↄ́mina yãpuramɛ. 56 Gbɛ̃ kũ àdi ma mɛ̀baasi só à ma aru mi kú ma gũn, makũ sↄ̃ má kú a gũn. 57 Lákũ De Luda Wɛ̃̀ndide ma zĩ, akũsↄ̃ má kun a yãi nà, lɛn gbɛ̃ kũ àdi ma mɛ̀baasi só nigↄ̃ kun ma yãi lɛ. 58 Pↄ́ble kũ à bò musun gwe. À de lán pↄ́ble kũ á dizinↄ blè ò gà bàro. Pↄ́ble bire blèri nigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkimɛ. 59 Yesu yã birenↄ ò gↄrↄ kũ àtɛn yã dańnɛ Kapɛnamu aduakɛkpɛmmɛ.

Yesu ìba kenↄ borukpɛnaa

60 Kũ a ìbanↄ yã pìi mà, ń gbɛ̃ dasidenↄ pì: Yã gbãnamɛ, dí mɛ́ ani abirekũ fↄ̃ↄ? 61 Yesu dↄ̃̀ a swɛ̃̀ɛ gũn kũ a ìbanↄ tɛn zuka ká yã pìi musu, akũ à pìńnɛ: Yã pì tɛni á fu yá? 62 Tó a è Bisãsiri Nɛ́ fùtɛ àtɛn tá gu kũ a kun yã sↄ̃ bi? 63 Luda Nini mɛ́ àdi wɛ̃̀ndi kpáḿma, mɛ̀baasi bi pↄ́kenlo. Yã kũ ma òárɛnↄmɛ Luda Nini kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiia yã ũ. 64 Ama á gbɛ̃kenↄ tɛni ma náani kɛro. Zaakũ Yesu gbɛ̃ kũ òtɛni a náani kɛronↄ dↄ̃ zaa káaku kũ gbɛ̃ kũ ani a kpáḿmao. 65 Akũ à pì dↄ: Abire yãin ma òárɛ, gbɛ̃ke ni fↄ̃ à su ma kĩnaaro, séto De Luda a gbà zɛ́.

66 Zaa gↄrↄ birea a ìba kenↄ bòru kpɛo dasidasi, òdi tɛ́i doro. 67 Akũ Yesu a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ là à pì: Á ye à tá sen yá? 68 Simↄ Pita wèa à pì: Dikiri, dí kĩnaan óni gɛ́nn? Ń wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro yã vĩ. 69 O n náani kɛ̀, o dↄ̃̀ kũ Luda gbɛ̃ kũ à kú adonamɛ n ũ. 70 Yesu pìńnɛ: Á gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla dínↄn ma sɛ̀roo? Bee kũ abireo á gbɛ̃ mɛ̀n do bi ibilisiimɛ. 71 Yudasi, Simↄ Isikariↄti nɛ́n à tɛ́a. Àkũmɛ gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla pìnↄ doke kũ ani a kpáḿma ũ.

7

Yesu kũ a dakũnanↄ

1 Abire gbɛra Yesu gɛ̀ɛ Galili wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, zaakũ à ye à kure Yudearo, kũ Yuda gbãnadenↄ tɛni a wɛtɛ ò a dɛ yãi. 2 Yudanↄ Kutadↄna dikpɛ kà kãni, 3 akũ a dakũnanↄ pìnɛ: Ǹ futɛ la ǹ gɛ́ Yudea, de n ìba kũ ò kú gwenↄ yã kũ ntɛn kɛnↄ e se. 4 Tó gbɛ̃ ye à tↄ́ bo, àdi a yãnↄ kɛ utɛnaro. Lákũ ntɛn yã dínↄ taka kɛ nà, ǹ n zĩda mↄ andunianɛ. 5 Bee a dakũna pìnↄ dí a náani kɛro. 6 Akũ Yesu pìńnɛ: A gↄrↄ dí kámɛnɛ kↄ̀ro. Ákↄ̃nↄ sↄ̃ á zɛ́ vĩ gↄrↄ sĩnda pínki. 7 Andunia ni we à zãáguro, ama à zãmagu kũ madì pi a yãkɛna vãni yãi. 8 À gɛ́ dikpɛkɛkia, matɛn gɛ́ro, zaakũ a gↄrↄ dí kámɛnɛ kↄ̀ro. 9 Kũ à yã pì ò, akũ à gↄ̃̀ Galili.

Yesu gɛna Kutadↄna dikpɛn

10 Kũ a dakũna pìnↄ gɛ̀ɛ dikpɛkɛkia, gbasa à gɛ̀ɛ. Adi gɛ́ gbɛ̃nↄ wáraro, à gɛ̀ɛ asiri gũmmɛ. 11 Yuda gbãnadenↄ tɛni a wɛtɛ dikpɛkɛkia ò pì: Àpi kú máa? 12 Pari gũn òtɛn yã o kpãnikpãni a musu manamana. Gbɛ̃kenↄ pì: Gbɛ̃ manamɛ. Gbɛ̃kenↄ pì: Oi, àtɛn gbɛ̃nↄ sãtɛmɛ. 13 Gbɛ̃ke dí a yã o gupuraaro, kũ òtɛn vĩna kɛ gbãnade pìnↄnɛ yãi.

14 Kũ dikpɛ kà a dagura, Yesu gɛ̀ɛ Luda ↄnn, àtɛn yã dańnɛ. 15 A yã bò gbãnade pìnↄ sarɛ ò pì: Gbɛ̃ kũ adi kyó kɛro mɛ́ à takada dↄ̃ lɛ yá? 16 Akũ Yesu pìńnɛ: Yã kũ madì dańnɛ bi ma zĩda yãnlo, gbɛ̃ kũ à ma zĩ yãmɛ. 17 Gbɛ̃ kũ à ye à zɛ kũ Luda pↄyenyĩnakɛnaao nigↄ̃ dↄ̃ tó ma yãdannɛna de Luda pↄ́ ũ, kesↄ̃ ma zĩda yãn matɛn o. 18 Gbɛ̃ kũ àdi a zĩda yã o tɛn wɛtɛ à tↄ́ bomɛ. Gbɛ̃ kũ àdi wɛtɛ à gbɛ̃ kũ à a zĩ̀ tↄ́ bo náani vĩ, manafiki kú a gũnlo. 19 Musa dí doka daárɛroo? Á gbɛ̃ke yã pì kũna sↄ̃ro. Bↄ́yãi átɛn wɛtɛ à ma dɛɛ?

20 Akũ gbɛ̃nↄ pìnɛ: Ń tãna vĩmɛ. Dí mɛ́ àtɛn wɛtɛ à n dɛɛ? 21 Yesu pìńnɛ: Daboyã mɛ̀n don ma kɛ̀, akũ à bò á pínki sarɛ. 22 Musa tↄ̃̀zↄ̃yã dàárɛ, akũ adì tↄ̃̀ zↄ̃ kámmabogↄrↄ zĩ. Ase adi kɛ Musa kĩnaan à nàanlo, à bò á dizi káakunↄ kĩnaamɛ. 23 Lákũ òdi tↄ̃̀ zↄ̃ nɛ́nɛ kámmabogↄrↄ zĩ nà de òsun bo Musa doka kpɛro yãi, à kɛ̀ dera á pↄ fɛ̃namai, kũ ma gbɛ̃ gbà aafia swáswa kámmabogↄrↄ zĩi? 24 Àsun yã gwa lákũ á wɛ́ tɛn e nàro. À yã gwa a zɛ́a.

Kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãi

25 Akũ Yurusalɛmudenↄ pì: Gbɛ̃ pì bi gbɛ̃ kũ òtɛni a wɛtɛ ò a dɛnloo? 26 À gwa, àtɛn yã o gupuraa, akũ gbɛ̃ke dí yã liaro. Gbãnadenↄ a dↄ̃̀ Arumasihu ũ yãpuran yá? 27 Ó dↄ̃ gu kũ gbɛ̃ dí bòn. Tó Arumasihu sù, onigↄ̃ dↄ̃ gu kũ à bònlo. 28 Abire yãi gↄrↄ kũ Yesu tɛn yã dańnɛ Luda ↄnn, à pũ̀tã à pì: Á ma dↄ̃, akũsↄ̃ á dↄ̃ gu kũ ma bon. Ase mádi su kũ ma zĩdaoro. Gbɛ̃ kũ à ma zĩ bi yãpurademɛ, akũ á a dↄ̃ro. 29 Má a dↄ̃, zaakũ ma bo a kĩnaamɛ, àkũ mɛ́ à ma zĩ.

30 Akũ òtɛni a wɛtɛ ò a kũ, ama gbɛ̃ke dí ↄ naaro, zaakũ a gↄrↄ dí papa kↄ̀ro. 31 Zàa gũn ò Yesu náani kɛ̀ dasi ò pì: Tó Arumasihu sù, ani daboyã kɛ dasi de a kũ gbɛ̃ dí kɛ̀lan yá?

Dogarinↄ zĩna ò Yesu kũ

32 Kũ Farisinↄ mà òtɛn yã o kpãnikpãni zàa gũn a yã musu, akũ sa'orikinↄ kũ Farisi pìnↄ dogarinↄ zĩ̀ ò a kũ. 33 Akũ Yesu pì: Ma kunna kãáo gↄ̃̀ fíti, mani gbasa mà tá gbɛ̃ kũ à ma zĩ kĩnaa. 34 Áni ma wɛtɛ à kuramai, zaakũ áni fↄ̃ à gɛ́ gu kũ má kunlo.

35 Akũ gbãnade pìnↄ tɛn kↄ̃ lala: Mán à ye à gɛ́n kũ óni kuraii? À ye à gɛ́ ó gbɛ̃ kũ ò fã̀kↄ̃a Giriki bùsunↄ gũn kĩnaa de à yã da Giriki pìnↄnɛn yá? 36 Yã kũ à òo pìi mì de deramɛɛ? Kũ à pì óni a wɛtɛ ò kuraai akũsↄ̃ gu kũ á kun óni fↄ̃ ò gɛ́ gwero.

Í kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiia

37 Dikpɛ gↄrↄ kpɛde zↄ̃kↄ̃ zĩ Yesu fùtɛ à pũ̀tã à pì: Gbɛ̃ kũ ími tɛni a dɛ à mↄ́ ma kĩnaa à í mi, 38 gbɛ̃ kũ àtɛni ma náani kɛ sↄ̃, í kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiia nigↄ̃ bàa lɛ́ zaa a nɛ̀sɛɛ gũn lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà. 39 À yã dí ò Luda Nini kũ gbɛ̃ kũ òtɛni a náani kɛnↄ ni sí yã musumɛ. Ò Luda Nini pì vĩ gĩaro, kũ Yesu dí gĩnakɛ à tↄ́ bo kↄ̀ro yãi.

Gbɛ̃nↄ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana Yesu yãi

40 Kũ gbɛ̃nↄ yã pìi mà, gbɛ̃kenↄ pì: Gbɛ̃ díkĩna bi annabii pìimɛ yãpura. 41 Gbɛ̃kenↄ pì: Gbɛ̃ díkĩna bi Arumasihumɛ. Ama gbɛ̃kenↄ pì: Arumasihu ni bo Galili sↄ̃ yá? 42 Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì, Arumasihu bi Dauda burimɛ, ani bo Dauda bɛ wɛ̃tɛ Bɛtilihamumɛ. 43 Akũ gbɛ̃nↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a Yesu yãi. 44 Ń gbɛ̃kenↄ ye ò a kũ, ama gbɛ̃ke dí ↄ naaro.

Yuda gbãnadenↄ dì Yesu náani kɛro

45 Akũ dogarinↄ ɛ̀ra ò tà sa'orikinↄa kũ Farisinↄ. Akũ ò ń lá ò pì: Bↄ́yãi ádi a kũ a su kãaoroo? 46 Dogari pìnↄ wèḿma ò pì: Gbɛ̃ke dí yã o lán gbɛ̃ díkĩna bà zikiro. 47 Akũ Farisinↄ pìńnɛ: À á likara sen yá? 48 Gbãnade ke Farisi ke a náani kɛ̀n yá? 49 Pari bire Luda yã dↄ̃ro, Luda lɛ́ kɛ̀ńnɛmɛ. 50 Nikodɛmu kũ à gɛ̀ɛ Yesu kĩnaa yã bi gbãnade pìnↄ dokemɛ. À pìńnɛ: 51 Ó doka gũn ò pì, òsun yã da gbɛ̃la a yã manaa sariro ke yã kũ à kɛ̀ dↄ̃naa sariro. 52 Ò pìnɛ: Galili gbɛ̃mɛ n ũ se yá? Ǹ tàasi ká ǹ gwa. Ĩni e kũ annabi ke dì bo Galiliro. 53 Akũ baadi tà a bɛa.

8

Nↄgbɛ̃ kũ ò kũ̀ zinakɛnaa gũn

1 Yesu gɛ̀ɛ Kùkpɛ sĩ̀sĩgɛrɛɛi. 2 Kũ gu dↄ̀ gↄ̃̀nↄ, à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Luda ↄnn. Gbɛ̃ sĩnda pínki sù a kĩnaa, akũ à vùtɛ àtɛn yã dańnɛ. 3 Akũ ludayãdannɛrinↄ kũ Farisinↄ sù a kĩnaa kũ nↄgbɛ̃ kũ ò kũ̀ zinakɛnaa gũn, ò a zɛ̀ zàa gũn 4 ò pì Yesunɛ: Dannɛri, ò nↄgbɛ̃ díkĩna kũ̀ kũ gↄ̃poseo wɛdewɛ. 5 Ó doka gũn Musa dìtɛ ò nↄgbɛ̃ dí taka pápa kũ gbɛ̀ɛo ò a dɛmɛ. N è dera sↄ̃ↄ? 6 Ò abirekũ ò de ò a yↄ̃ ò gwa ò le ò yã daala yãimɛ. Akũ Yesu nàtɛ àtɛn ↄgbɛ kɛ̃ zĩtɛa. 7 Kũ ò kpɛ́ òtɛni a lala, akũ à a mìi sɛ̀ lei à pìńnɛ: Á gbɛ̃ kũ adi durunna kɛ zikiro a pá kũ gbɛ̀ɛo káaku. 8 Akũ à ɛ̀ra à nàtɛ àtɛn ↄgbɛ kɛ̃ zĩtɛa dↄ. 9 Kũ ò mà lɛ, akũ ò fã̀kↄ̃a dodo sɛna zaa gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa. Akũ ò Yesu tò ado kũ nↄgbɛ̃ pìio. 10 Akũ à ɛ̀ra à a mìi sɛ̀ lei à pìnɛ: Nↄgbɛ̃, ò tà máa? Odi yã danla doroo? 11 Nↄgbɛ̃ pìi wèa à pì: Baa, ń gbɛ̃ke kú la doro. Akũ Yesu pìnɛ: Makũ se, mani yã danlaro. Ǹ gɛ́. Zaa gbãra ǹsun durunna kɛ doro.

Yesumɛ gupura ũ andunianɛ

12 Akũ Yesu yã ò gbɛ̃nↄnɛ dↄ à pì: Makũmɛ gupura ũ andunianɛ, gbɛ̃ kũ à tɛ́mai nigↄ̃ kú gusiran doro, gupura kũ àdi ń ká wɛ̃̀ndiian ade nigↄ̃ vĩ.

13 Akũ Farisinↄ pìnɛ: Ń de n zĩda sèedade ũ, n yã náani vĩro. 14 Akũ Yesu wèḿma à pì: Bee tó matɛni ma zĩda yã o, ma yã náani vĩ, zaakũ má dↄ̃ gu kũ ma bon kũ gu kũ matɛn tánwo. Ákↄ̃nↄ sↄ̃, á gu kũ ma bon kũ gu kũ matɛn tánwo dↄ̃ro. 15 Átɛni ma taari e bisãsirikɛmmɛ. Mádi gbɛ̃ke taari e sↄ̃ro. 16 Tó ma gbɛ̃ taari è sↄ̃, taari'enaa pìi nigↄ̃ náani vĩ, zaakũ má kú madoro, ma De kũ à ma zĩ kú kũmao. 17 À kú á doka takadan ò pì, sèedade gbɛ̃nↄn planↄ yã mɛ́ à náani vĩ. 18 Makũmɛ ma zĩda sèedade ũ. Ma De kũ à ma zĩ bi ma sèedademɛ dↄ.

19 Akũ ò a là ò pì: N de kú máa? Yesu wèḿma à pì: Á ma dↄ̃ro, akũsↄ̃ á ma De dↄ̃ro. Tó a ma dↄ̃, de a ma De dↄ̃. 20 Yesu yã bire ò ↄgↄdakia, gↄrↄ kũ àtɛn yã dańnɛ Luda ↄn gũmmɛ. Odi a kũro, zaakũ a gↄrↄ dí papa kↄ̀ro.

Áni fↄ̃ à gɛ́ gu kũ matɛn tánlo

21 Akũ Yesu pìńnɛ dↄ: Matɛn tá, áni ma wɛtɛ, ama áni ga á durunna gũmmɛ. Áni fↄ̃ à gɛ́ gu kũ matɛn tánlo. 22 Akũ gbãnade pìnↄ pì: À pì óni fↄ̃ ò gɛ́ gu kũ átɛn tánlo. Ani a zĩda dɛn yá? 23 Akũ Yesu pìńnɛ: Zĩtɛ la gbɛ̃nↄn á ũ, musu gbɛ̃n ma ũ. Andunia díkĩna gbɛ̃nↄn á ũ, andunia díkĩna gbɛ̃n ma ũro. 24 Abire yãin ma pìárɛ áni ga á durunna gũmmɛ. Tó ádi sí kũ makũmɛ gbɛ̃ kũ má de a ũ ũro, áni ga á durunna gũmmɛ.

25 Akũ ò a là ò pì: Dímɛ n ũu? Yesu wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ ma òárɛ zaa káakun ma ũ. 26 Má yã vĩ dasi mà o á musu mà yã daoála. Gbɛ̃ kũ à ma zĩ bi yãpurademɛ, yã kũ ma mà a kĩnaan madì o andunianɛ.

27 Odi dↄ̃ kũ De Ludan à tɛ́aro, 28 akũ Yesu pìńnɛ: Tó a Bisãsiri Nɛ́ sɛ̀ a dↄ̀ musu, gbasa à dↄ̃ kũ makũmɛ gbɛ̃ kũ má de a ũ ũ. Madì yãke kɛ kũ ma zĩdaoro, yã kũ ma De dàmɛnɛn madì o. 29 Gbɛ̃ kũ à ma zĩ kú kũmao, adi ma tó madoro, zaakũ madìgↄ̃ yã kũ àdi káagu kɛ gↄrↄ sĩnda pínki. 30 Gↄrↄ kũ Yesu tɛn yã pìnↄ o, ò a náani kɛ̀ dasi.

Zĩdadenↄ kũ zↄ̀nↄ

31 Akũ Yesu pì Yuda gbãnade kũ ò a yã sìnↄnɛ: Tó á ma yã kũna, ánigↄ̃ de ma ìbanↄ ũ yãpura. 32 Ánigↄ̃ yãpura dↄ̃, yãpura pì ni tó à gↄ̃ á zĩda vĩ.

33 Akũ ò pìnɛ: Ibrahĩ burin ó ũ, ódi zↄ̀ ble gbɛ̃kenɛ zikiro. Akũ ntɛn pi óni gↄ̃ ó zĩda vĩ yá? 34 Yesu wèḿma à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ àdi durunna kɛ bi durunna zↄ̀ↄmɛ. 35 Zↄ̀ kun ↄn gbɛ̃ ũ gↄrↄ sĩnda pínkiro, ↄn nɛ́ mɛ́ à ↄn gbɛ̃ ũ gↄrↄ sĩnda pínki. 36 Tó Luda Nɛ́ á bo zↄ̀blenan, áni gↄ̃ á zĩda vĩ yãpura. 37 Má dↄ̃ kũ Ibrahĩ burin á ũ, ama átɛni ma wɛtɛ à ma dɛ kũ ma yã kú á nɛ̀sɛɛ gũnlo yãi. 38 Yã kũ ma è ma De kĩnaan matɛn o, yã kũ a mà á de kĩnaan átɛn kɛ.

39 Akũ ò pìnɛ: Ibrahĩmɛ ó de ũ. Akũ Yesu pìńnɛ: Tó Ibrahĩ nɛ́nↄn á ũ, de a Ibrahĩ dà sɛ̀tɛ. 40 Tera sà átɛn wɛtɛ à ma dɛ, makũ kũ ma yãpura kũ ma mà Luda kĩnaa òárɛ. Ibrahĩ dí yã bire taka kɛro. 41 Átɛni á de yãkɛna kɛmɛ. Akũ ò pìnɛ: Nↄ yìgisaride nɛ́nↄn ó ũro. De mɛ̀n don ó vĩ, àkũmɛ Luda ũ. 42 Yesu pìńnɛ: Tó á den Luda ũ, de á yemai, zaakũ Luda kĩnaan ma bon ma su. Mádi su kũ ma zĩdaoro, àkũ mɛ́ à ma zĩ. 43 À kɛ̀ dera ádi ma yã dↄ̀rↄ dↄ̃roo? Kũ adì fↄ̃ à ma yã dↄ̀rↄ dↄ̃ro yãimɛ. 44 Á de Ibilisi pↄ́n á ũ, a pↄyeinaan á ye à kɛ. Gbɛ̃dɛriin a ũ zaa káaku, àdi zɛ kũ yãpuraoro, kũ yãpura kú a nɛ̀sɛɛ gũnlo yãi. Tó à ɛ́kɛ tò, a zĩda dàan gwe, zaakũ ɛ́kɛden a ũ, ɛ́kɛ mìimɛ. 45 Makũ sↄ̃, madì yãpura o. Abire yãi adì ma yã síro. 46 Á tɛ́, dí mɛ́ ani pi ma durunna kɛ̀ɛ? Kũ yãpuran matɛn o, à kɛ̀ dera átɛni ma yã síroo? 47 Gbɛ̃ kũ à de Luda pↄ́ ũ dì yã kũ Luda tɛn o mamɛ. Á de Luda pↄ́ ũro, abire yãin adì we ma yãiro.

Yesu dena Ibrahĩla

48 Akũ gbãnade pìnↄ pìnɛ: Samaria gbɛ̃mɛ n ũ! Ń tãna vĩmɛ! Ke yãpuranlo? 49 Akũ Yesu pì: Má tãna vĩro. Madì bɛ̀ɛrɛ li ma Denɛ, ama adì ma kpe bo. 50 Madì wɛtɛ mà a zĩda tↄ́ boro, gbɛ̃ke mɛ́ àdi wɛtɛmɛnɛ, àkũmɛ yãgↄ̃gↄ̃ri ũ. 51 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ àdi dↄ ma yãi ni ga zikiro.

52 Akũ gbãnade pìnↄ pìnɛ: Ó dↄ̃ sà kũ ń tãna vĩ. Ibrahĩ gà kũ annabinↄ pínki, akũ ntɛn pi gbɛ̃ kũ àdi dↄ n yãi ni ga zikiro yá? 53 Ń de ó dizi Ibrahĩ kũ à gàlan yá? Annabinↄ gàga dↄ. Dín ntɛni n zĩda sɛ́ a ũu? 54 Akũ Yesu pì: Tó matɛni ma zĩda tↄ́ bomɛ, abirekũ bɛ̀ɛrɛ vĩro. Ma De kũ átɛn pi à de á Luda ũ, àkũ mɛ́ àdi ma tↄ́ bo. 55 Á a dↄ̃ro, ama má a dↄ̃. Tó ma pì má a dↄ̃ro, manigↄ̃ de ɛ́kɛde ũ lán á bàmɛ. Má a dↄ̃, akũ má a yã kũna. 56 Á dizi káaku Ibrahĩ pↄnna kɛ̀ ma gↄrↄ ena yã musu. À è, akũ a pↄ kɛ̀ nna.

57 Akũ gbãnade pìnↄ pìnɛ: Ńdi ká wɛ̃̀ bupla akuri kↄ̀ro, akũ n Ibrahĩ è yá? 58 Yesu pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, de odi Ibrahĩ i kↄ̀ro, má kun. 59 Akũ ò gbɛ̀ɛ sɛ̀tɛ de ò a pápao. Akũ a a zĩda ùtɛ à bò Luda ↄnn.

9

Gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ì vĩ̀na ũ werekↄ̃anaa

1 Kũ Yesu tɛn kure, à gↄ̃gbɛ̃ kũ ò ì vĩ̀na ũ è. 2 Akũ a ìbanↄ a là ò pì: Rabi, dí durunna yãin ò gbɛ̃ pìi ì vĩ̀na ũu? A zĩda pↄ́ yãin yá, ke a de kũ a dao pↄ́mɛ? 3 Yesu wèḿma à pì: Adi kɛ àpii ke a de kũ a dao durunna yãinlo. De ò Luda yãkɛna ea yãimɛ. 4 Séde ò gbɛ̃ kũ à ma zĩ zĩ kɛ zaa gupuraa. Gusira tɛn su kũ gbɛ̃ke ni zĩ ke le à kɛ doro. 5 Gↄrↄ kũ má kú andunia gũn, má de gupura ũ andunianɛ.

6 Kũ à ò lɛ, à lɛ́'i tò zĩtɛ, akũ à yã̀katɛ à màma a wɛ́nↄa. 7 À pìnɛ: Ǹ gɛ́ ǹ ãn pípi Siloamu í gũn. Tↄ́ pìi pì, í gbarɛna. Akũ à gɛ̀ɛ à ãnn pìpi, akũ à sù kũ wɛ́o wɛ̃na. 8 A fárandidenↄ kũ gbɛ̃ kũ ò a dↄ̃ barakɛri ũnↄ pì: Gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ bara kɛ vutɛnaa pìin gweroo? 9 Gbɛ̃kenↄ pì: Àkũmɛ. Gbɛ̃kenↄ pì: Oi, ade bòkↄ̃aomɛ. Gↄ̃gbɛ̃ pìi pì: Makũmɛ! 10 Akũ ò a là ò pì: À kɛ̀ dera n wɛ́ wɛ̃̀ɛ? 11 À wèḿma à pì: Gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Yesu mɛ́ à bùsuu yã̀katɛ à màma ma wɛ́a, à pì mà gɛ́ ãn pípi Siloamu í gũn. Kũ ma gɛ ma ãnn pìpi, akũ ma gu è. 12 Akũ ò a là ò pì: Àpi kú máa? À pì: Má dↄ̃ro.

Farisinↄ yãlalana gbɛ̃ kũ à de vĩ̀na ũ yãa

13 Akũ ò gɛ̀ɛ Farisinↄ kĩnaa kũ gbɛ̃ kũ à de vĩ̀na ũ yã pìio. 14 Akũsↄ̃ kámmabogↄrↄ zĩn Yesu bùsuu yã̀katɛ à a wɛ́ wɛ̃̀onɛ. 15 Akũ Farisinↄ a là dↄ: Deran n kɛ̀ nà n gu èe? À wèḿma à pì: À bↄkↄtↄ mà ma wɛ́amɛ. Kũ ma pìpi, akũ ma gu è. 16 Akũ Farisi kenↄ pì: Gbɛ̃ pì dí bo Luda kĩnaanlo, zaakũ àdi kámmabogↄrↄ zĩ yã daro. Ń gbɛ̃kenↄ pì: Durunnakɛri ni fↄ̃ à daboyã birenↄ taka kɛ yá? Akũ ò kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a. 17 Akũ ò a là dↄ: Mↄkↄ̃n sↄ̃, gbɛ̃ kũ à n wɛ́ wɛ̃̀nnɛ, ntɛni a yã da deramɛɛ? À pì: Annabiimɛ. 18 Bee kũ abireo gbãnadenↄ dí sí kũ vĩ̀naan a ũ gbasa a wɛ́ wɛ̃̀ro, akũ ò gɛ̀ɛ ò a de kũ a daoo sìsi. 19 Ò ń lá ò pì: Á nɛ́n dí yá? A a ì vĩ̀na ũn yá? À kɛ̀ dera àtɛn gu e sàa? 20 Akũ a de kũ a dao wèḿma ò pì: Ó dↄ̃ kũ ó nɛ́mɛ. O a ì vĩ̀na ũmɛ. 21 Ama lákũ à kɛ̀ nà àtɛn gu e sà, ke gbɛ̃ kũ à a wɛ́ wɛ̃̀nɛ, ó dↄ̃ro. À a la gwe. Gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃naamɛ, ani fↄ̃ à a zĩda yã o. 22 A de kũ a dao ò lɛ, kũ òtɛn vĩna kɛ gbãnadenↄnɛ yãimɛ. Zaakũ ò zɛ̀o kũ gbɛ̃ kũ à pì Yesu bi Arumasihumɛ, ò aduakɛkpɛ zɛ́ zↄ̃nɛ. 23 Abire yãin a de kũ a daoo pì, gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃naamɛ, ò a la.

24 Gbɛ̃ kũ à de vĩ̀na ũ yã pì sísina gɛ̃̀n plade gũnn ò pìnɛ: Ǹ yãpura o Luda yãi. Ó dↄ̃ kũ gↄ̃gbɛ̃ pì bi durunnakɛriimɛ. 25 Akũ à pì: Tó durunnakɛriimɛ, má dↄ̃ro. Yã mɛ̀n don má dↄ̃. Vĩ̀naan ma ũ yã, akũ matɛn gu e sà. 26 Akũ ò a là ò pì: Bↄ́n à kɛ̀nnɛɛ? Deran à kɛ̀ nà à n wɛ́ wɛ̃̀nnɛɛ? 27 À wèḿma à pì: Ma òárɛ kↄ̀, ádi sã kpáro. Bↄ́ á ye à ma dↄↄ? Á ye à gↄ̃ a ìbanↄ ũ sen yá? 28 Akũ ò zuka kài ò pì: Mↄkↄ̃mmɛ ń de a ìba ũ gwe! Ókↄ̃nↄ sↄ̃ Musa ìbanↄn ó ũ. 29 Ó dↄ̃ kũ Luda yã ò kũ Musao. Àkũ sↄ̃, ó dↄ̃ gu kũ à bònlo. 30 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pìńnɛ: À yãbonsarɛ ma gwe! À ma wɛ́ wɛ̃̀mɛnɛ, akũ á dↄ̃ gu kũ à bònlo yá? 31 Ó dↄ̃ kũ Luda dì sã kpá durunnakɛrinↄ yãiro, àdi sã kpá a yãmari kũ òdi a pↄyenyĩna kɛnↄ yãimɛ. 32 Zaa lákũ Luda andunia kàtɛ nà, odi ma gbɛ̃ke gbɛ̃ kũ wà a ì vĩ̀na ũ wɛ́ wɛ̃̀nɛ zikiro. 33 Tó adi kɛ gbɛ̃ pìi bò Luda kĩnaaro, ani fↄ̃ à pↄ́ke kɛro. 34 Akũ ò pìnɛ: Ò n i durunna gũn mámmammɛ, akũ ntɛn yã dawɛrɛ yá? Akũ ò pɛ̀a.

Ludadↄ̃nasari bi vĩ̀nakũnaamɛ

35 Yesu mà kũ ò pɛ̀a. Kũ à a lè, à a là à pì: Ntɛn Bisãsiri Nɛ́ náani kɛ yá? 36 Gↄ̃gbɛ̃ pìi wèa à pì: Mare, dín a ũ de mà le mà a náani kɛɛ? 37 Yesu pìnɛ: N a è, àkũ mɛ́ àtɛn yã o kũnwo. 38 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pìnɛ: Dikiri, matɛni n náani kɛ. Akũ à donyĩ kɛ̀nɛ. 39 Akũ Yesu pì: Gbɛ̃nↄ kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana yãin ma su andunia gũn la, de wɛ́siradenↄ wɛ́ kɛ̃, wɛ́kɛ̃rinↄ gↄ̃ wɛ́siradenↄ ũ.

40 Farisi kenↄ kú gwe. Kũ ò yã pìi mà, ò pìnɛ: Ókↄ̃nↄ, vĩ̀nanↄn ó ũ se yá? 41 Akũ Yesu pìńnɛ: Tó vĩ̀nanↄn á ũ, de á durunna vĩro. Ama kũ átɛn pi á wɛ́ kɛ̃na yãi, á durunna kpɛ́ kú kãáomɛ.

10

Yãlɛkↄ̃ana kũ sãdãriio

1 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ àdi gɛ̃ sã karalɛnlo ama àdi vlɛ̃ karala gu pãnden, ade bi kpãnimɛ, kpãni wɛ́dewɛmɛ. 2 Gbɛ̃ kũ àdi gɛ̃ karalɛn sↄ̃, aden sãdãri ũ. 3 Kara dãkpãrii dì zɛ́ wɛ̃ adenɛ, sãnↄ sↄ̃ ò a kòto dↄ̃. Àdi a sãnↄ sísi ń baadi tↄ́a à bↄtɛ kũńwo. 4 Tó à bↄ̀tɛ kũńwo, àdi dońnɛ arɛ òdigↄ̃ tɛ́i kũ ò a kòto dↄ̃ yãi. 5 Òdi we ò tɛ́ gbɛ̃ pãndeiro. Òdi bàa lɛ́nɛ kũ ò gbɛ̃ pãnde kòto dↄ̃ro yãi. 6 Yesu yã pìi lɛ̀kↄ̃ańnɛ, akũ odi dↄ̃ tó bↄ́ yãn àtɛn ońnɛro.

Yesu bi sãdãri manamɛ

7 Abire yãi Yesu ɛ̀ra à pìńnɛ: Yãpuran matɛn oárɛ, makũmɛ karalɛ ũ sãnↄnɛ. 8 Gbɛ̃ kũ ò dòmɛnɛ arɛnↄ bi kpãninↄmɛ, kpãni wɛ́dewɛnↄmɛ ń pínki, akũ sãnↄ dí ń yã maro. 9 Makũmɛ karalɛ ũ. Gbɛ̃ kũ à gɛ̃̀ ma gũn ni aafia le. Anigↄ̃ gɛ̃ àgↄ̃ bo ani pↄ́bleki le. 10 Kpãni'ona yãin kpãni dì su àdi pↄ́ dɛ àdi pↄ́ kakatɛ. Ma sumɛ, de gbɛ̃nↄ gↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ ògↄ̃ vĩ papana. 11 Makũmɛ sãdãri mana ũ. Sãdãri mana dì gí a wɛ̃̀ndiii a sãnↄ yãi. 12 Zamalinga bi sãdãri mananlo. Kũ sãnↄ de a pↄ́ ũro yãi, tó à è lɛwanna tɛn su, àdi sãnↄ tón à bàa lɛ́mɛ, akũ lɛwanna dì sí sãnↄ tɛ́ à ń fãkↄ̃a. 13 Gbɛ̃ pìi bàkaa dìgↄ̃ kú kũ sãnↄoro, kũ à de zamalinga ũ yãi. 14 Makũmɛ sãdãri mana ũ. Má a sãnↄ dↄ̃, ma sãnↄ sↄ̃ ò ma dↄ̃, 15 lákũ De Luda ma dↄ̃ akũsↄ̃ má a dↄ̃ nà. Matɛn gi ma wɛ̃̀ndiii ń yãi. 16 Má sã pãndenↄ vĩ kũ ò kú kara dí gũnlo. Séde mà su kũńwo se. Oni ma kòto ma, kpàsa ni gↄ̃ mɛ̀n do kũ dã̀riio mɛ̀n do. De Luda yemai 17 kũ matɛn gi ma wɛ̃̀ndiii yãi, de mà ɛra mà sí dↄ. 18 Gbɛ̃ke ni ma wɛ̃̀ndi símaro, mani gíi kũ ma zĩdaomɛ. Má a giina zɛ́ vĩ, má a sina zɛ́ vĩ dↄ. Yã kũ ma De dìtɛmɛnɛn gwe.

19 Yã pì yãi Yuda gbãnadenↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a dↄ. 20 Ń tɛ́ gbɛ̃nↄ pì dasi: À tãna vĩmɛ, a mìi lìtɛ. Bↄ́yãin átɛn sã kpá a yãii? 21 Ń gbɛ̃kenↄ pì: Tãnade yã'onaan gwero. Tãna ni fↄ̃ à vĩ̀na wɛ́ wɛ̃ yá?

Yesu a ludakɛna onnɛnaa

22 Luda kpɛ́ sakɛna dikpɛ kà zaa Yurusalɛmu. Bunsirɛ gũmmɛ, 23 akũ Yesu tɛn kure Luda ↄnn, zaa gu kũ òdi pi Sulemanu èdan. 24 Akũ Yuda gbãnadenↄ lìkai, ò a là ò pì: Ĩni ó tó lokona ari bↄrɛɛ? Tó Arumasihumɛ n ũ, ǹ owɛrɛ swáswa. 25 Akũ Yesu wèḿma à pì: Ma òárɛ, ádi síro. Yã kũ matɛn kɛ kũ ma De tↄ́oo pìnↄn a sèeda ũ. 26 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ádi síro, kũ á de ma sãnↄ ũro yãimɛ. 27 Ma sãnↄ dì ma kòto ma. Má ń dↄ̃, akũ òdigↄ̃ tɛ́mai. 28 Madì wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro kpáḿma, oni ga zikiro. Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à ń bo ma ↄĩro. 29 Ma De kũ à ń kpáma de gbɛ̃ sĩnda pínkila. Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à ń bo a ↄĩro. 30 Makũ kũ ma Deo ó dokↄ̃nↄmɛ.

31 Gbãnade pìnↄ gbɛ̀ɛ sɛ̀sɛ dↄ de ò a pápao ò a dɛ. 32 Akũ Yesu pìńnɛ: Ma yã mana kũ ma De dàmɛnɛnↄ kɛ̀árɛ dasi. Yã mana kpate yãimɛ á ye à ma pápa kũ gbɛ̀ɛoo? 33 Akũ gbãnade pìnↄ wèa ò pì: Ó ye ò n pápa kũ gbɛ̀ɛo yã mana kũ n kɛ̀ yãinlo. Kũ n dↄkɛ̀ kũ Ludao yãimɛ. Bisãsirimɛ n ũ, akũ n n zĩda sɛ̀ Luda ũ. 34 Akũ Yesu wèḿma à pì: Luda ò á doka takadan à pì Ludanↄmɛ ń ũ. 35 Luda dí gbɛ̃ kũ àtɛn yã ońnɛ pìnↄ sísi ludanↄroo? A yã gogona vĩ sↄ̃ro. 36 Makũ kũ ma De ma ditɛ adona à ma zĩ andunia gũn sↄ̃, kũ ma pì Luda Nɛ́n ma ũ, bↄ́yãi a pì ma dↄkɛ̀ kũ Ludaoo? 37 Tó matɛni ma De yãkɛna kɛro, àsun ma yã síro. 38 Tó matɛn kɛ sↄ̃, bee tó ádi ma yã síro, à ma náani kɛ ma yãkɛnanↄ yãi, de àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ De Luda kú ma gũn, akũ má kú a gũn sↄ̃. 39 Akũ ò ɛ̀ra òtɛn zɛ́ wɛtɛ ò a kũ, akũ à pìtiḿma.

40 Akũ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ Yoda bara dire, gu kũ Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ̀n káaku. À gↄrↄ pla kɛ̀ gwe, 41 akũ ò sù a kĩnaa dasidasi ò pì: Bee kũ Yahaya dí daboyã ke kɛro, yã kũ à ò gbɛ̃ díkĩna musu pínki bi yãpuramɛ. 42 Akũ wà a náani kɛ̀ gwe dasi.

11

Lazaru ganaa

1 Gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Lazaru tɛn gyã kɛ zaa Bɛtani wɛ̃tɛ kũ Mariama kũ a vĩ̀ni Maatao kún. 2 Mariamamɛ nↄgbɛ̃ kũ à nísi gbĩnnade kù Dikiri gbáa à gògo kũ a mìkão ũ. 3 Akũ Lazaru dãre pìnↄ lɛ́gbãzã kɛ̀ Yesunɛ ò pì: Dikiri, n gbɛ̃nna tɛn gyã kɛ. 4 Kũ Yesu yã pìi mà à pì: Gyã pìi ni láka kũ gaoro. De Luda gakuri bo gupuraa yãimɛ, de Luda Nɛ́ sↄ̃ tↄ́ bo a musu. 5 Yesu ye Maatai kũ a dakũnao kũ Lazaruo. 6 Kũ à mà Lazaru tɛn gyã kɛ, akũ à gↄ̃̀ gu kũ à kun gĩa gↄrↄ pla. 7 Abire gbɛran à pì a ìbanↄnɛ: Ò ɛra ò gɛ́ Yudea. 8 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: Rabi, gbãnadenↄn ye ò n pápa kũ gbɛ̀ɛo adi gì kɛro, akũ ń ye ò ɛra ò gɛ́ gwe dↄ yá? 9 Yesu pì: Fãnantɛ̃ do bi awa kuri awɛɛplanloo? Gbɛ̃ kũ àtɛn kure fãnantɛ̃ dì gɛ̃̀ síro, kũ àtɛn gu e andunia díkĩna gupurai yãi. 10 Tó àtɛn kure gwãani, àdi gɛ̃̀ sí kũ à gupura pì vĩro yãi.

11 Yã pì onaa gbɛra Yesu pìńnɛ: Ó gbɛ̃nna Lazaru i òmɛ. Mani gɛ́ mà a vu. 12 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: Dikiri, tó àtɛn i omɛ, ani aafia le. 13 Lazaru ga yãn Yesu tɛn ońnɛ, akũ òtɛn da i'onaamɛ yãpura. 14 Akũ Yesu òńnɛ swáswa sà à pì: Lazaru gàmɛ. 15 Ma pↄ kɛ̀ nna kũ má kú gwero, de à le à ma náani kɛ yãi. Ò gɛ́ a kĩnaa. 16 Akũ Tomasi kũ òdi pinɛ Sìka pì a gbɛ̃nↄnɛ: Ò gɛ́ kũ Dikirio ò ga ó pínki.

Yesumɛ gbɛ̃ kũ àdi gɛ̀nↄ vu à wɛ̃̀ndi kpáḿma ũ

17 Kũ Yesu kà gwe, à sù à lè ò Lazaru vĩ̀ à gĩnakɛ à kɛ̀ gↄrↄ siikↄ̃ kↄ̀. 18 Bɛtani kú kãni kũ Yurusalɛmuo lán kiloo aakↄ̃ bà. 19 Yuda gbãnadenↄ bò zaa gwe dasi ò sù Maata kũ Mariamao kĩnaa, de ò sùru kpáńnɛ ń dãgↄ̃ ga yã musu. 20 Kũ Maata mà Yesu tɛn su, à bò à gɛ̀ɛ daalɛ, ama Mariama zɛ̀ bɛ. 21 Akũ Maata pì Yesunɛ: Dikiri, tó ń kú lamɛ yã, de ma dãgↄ̃ dí garo. 22 Bee tera má dↄ̃ kũ yã kũ n gbɛ̀ka Ludaa, ani kɛnnɛ. 23 Yesu pìnɛ: N dãgↄ̃ ni vu. 24 Maata pìnɛ: Má dↄ̃ kũ ani vu zĩ kũ gɛ̀nↄ ni vu gↄrↄ kpɛde zĩ. 25 Yesu pìnɛ: Makũmɛ gbɛ̃ kũ àdi gɛ̀nↄ vu à wɛ̃̀ndi kpáḿma ũ. Bee tó ma náanikɛrii gà, anigↄ̃ kpɛ́ kummɛ. 26 Gbɛ̃ kũ à kun, akũ àtɛni ma náani kɛ ni ga zikiro. N abirekũ sì yá? 27 Maata pìnɛ: Ee, Dikiri, ma sì kũ Arumasihumɛ n ũ, Luda Nɛ́ kũ ò pì ani su andunia gũn.

Yesu wɛ́'i kàn

28 Kũ Maata ò lɛ, akũ à gɛ̀ɛ à a dakũna Mariama sìsi, akũ à pìnɛ asiri gũn à pì: Dannɛri sù àtɛni n gbɛka. 29 Kũ Mariama yã pìi mà, à fùtɛ likalika àtɛn gɛ́ a le. 30 Yesu dí gĩnakɛ à gɛ̃ wɛ̃tɛ gũn kↄ̀ro, à kpɛ́ kú gu kũ Maata dàalɛn. 31 Gbãnade pìnↄn kú kpɛ́n kũ Mariamao, òtɛn sùru kpánɛ. Kũ ò è à fùtɛ likalika à bò, ò bò ò tɛ̀i, zaakũ òtɛn da àtɛn gɛ́ ↄ́ↄ dↄ miraamɛ.

32 Kũ Mariama kà gu kũ Yesu kún, kũ à a è, à kùtɛ a gbá sarɛ à pìnɛ: Dikiri, tó ń kú lamɛ yã, de ma dãgↄ̃ dí garo. 33 Yesu è àtɛn ↄ́ↄ dↄ, akũ gbãnade kũ ò kú kãao pìnↄ tɛn ↄ́ↄ dↄ dↄ. Akũ à nɛ̀sɛyↄkↄ sì a pↄ yàka. 34 Akũ à pì: A a vĩ̀ máa? Ò wèa ò pì: Mare, ǹ mↄ́ ǹ gwa. 35 Yesu wɛ́'i kàn. 36 Akũ gbãnade pìnↄ pì: À gwa lákũ à yei nà. 37 Akũ ń gbɛ̃kenↄ pì: Àkãa kũ à vĩ̀na wɛ́ wɛ̃̀, ani fↄ̃ à gi Lazarunɛ àsun garoo?

Lazaru vunaa

38 Kũ Yesu tɛn gɛ́ mira pì kĩnaa, akũ à nɛ̀sɛyↄkↄ sì dↄ. Mira pì bi gbɛ̀wɛɛɛmɛ, gbɛ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃ tàtaalɛ́. 39 Yesu pì: À gbɛ̀ɛ pì go a lɛ́a. Akũ gbɛ̃ kũ à gàa pì dãre Maata pìnɛ: Dikiri, àtɛn gbĩ sↄ̃, zaakũ à kɛ̀ gↄrↄ siikↄ̃n dí. 40 Yesu pìnɛ: Mádi onnɛ kũ tó n ma náani kɛ̀, ĩni Luda gakuri eroo? 41 Kũ ò gbɛ̀ɛ pìi gò, akũ Yesu wɛ́ sɛ̀ musu à pì: Baa, ma n sáabu kɛ̀ kũ n ma yã mà. 42 Má dↄ̃ kũ ndìgↄ̃ ma yã ma gↄrↄ sĩnda pínki, ama ma ò lɛ pari kũ ò kú lanↄ yãimɛ, de ò le ò sí kũ mↄkↄ̃mmɛ n ma zĩ. 43 Kũ à ò lɛ, akũ à pũ̀tã kũ kòto gbãnao à pì: Lazaru, ǹ bo. 44 Akũ gbɛ̃ kũ à gàa pìi bò, pↄ́lɛ fĩfĩna a mɛ̀ɛa, biza yĩna a mìia. Yesu pìńnɛ: À pↄ́ poroa à a gbarɛ.

Lɛ́kpakũsũna Yesui

45 Yuda gbãnade kũ ò sù Mariama kĩnaa pìnↄ, kũ ò yã kũ Yesu kɛ̀ɛ pìi è, ò a náani kɛ̀ dasi. 46 Ama ń gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ Farisinↄ kĩnaa, ò yã kũ Yesu kɛ̀ɛ gbã̀ńnɛ. 47 Akũ sa'orikinↄ kũ Farisi pìnↄ gbãnadenↄ sìsi kↄ̃kakaranaaa ò pì: Gbɛ̃ pì tɛn daboyã kɛ dasi, bↄ́ ótɛn kɛɛ? 48 Tó o tò àtɛn kɛ lɛ, baadi ni a náani kɛ, Romudenↄ ni su ò ó Luda kpɛ́ kũ ó burio kakatɛ pínki. 49 Akũ Kayafa ń gbɛ̃ mɛ̀n do kũ à de sa'oriki zↄ̃kↄ̃ ũ wɛ̃̀ birea pìńnɛ: Á yãke dↄ̃ro. 50 Á dↄ̃ kũ gbɛ̃ mɛ̀n do gana ó pínki gɛ̃nɛ ũ mana de ó buri kakatɛnalaroo? 51 Adi yã pì o kũ a zĩda pↄyeinaaoro. Kũ à de sa'oriki zↄ̃kↄ̃ ũ wɛ̃̀ birea yãin à annabikɛyã ò kũ Yesu ni ga Yudanↄ gɛ̃nɛ ũ. 52 Adi kɛ Yudanↄ ńtɛ̃nɛnlo, ari kũ Luda nɛ́ kũ ò fãkↄ̃ananↄ dↄ, de à ń kɛ mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ. 53 Zaa zĩ birean gbãnade pìnↄ zɛ̀ kũ Yesu dɛnaao. 54 Abire yãi Yesu dí bo gupuraa ń tɛ́ doro. Akũ à gɛ̀ɛ lakutu kũ à kú gbáranna sarɛ kũ òdi pi Ɛflaimu. À gↄrↄ pla kɛ̀ gwe kũ a ìbanↄ.

55 Yudanↄ Vĩnla dikpɛ kà kãni. Ò bò lakutunↄ gũn dasidasi, ò gɛ̀ɛ Yurusalɛmu gbã̀bona yãi ari dikpɛ pì gɛ́ ká. 56 Òtɛn Yesu wɛtɛ, ò zɛna Luda ↄnn, òtɛn kↄ̃ lala òtɛn pi: Átɛn da deramɛɛ? Ani we à su dikpɛ dí kɛ yá? 57 Sa'orikinↄ kũ Farisinↄ dìtɛ kũ tó gbɛ̃ke Yesu kúki dↄ̃, à ońnɛ de ò le ò a kũ.

12

Nísi gbĩ nna kuna Yesu gbáa

(Mat 26:6-13, Maa 14:3-9)

1 Vĩnla dikpɛ gↄ̃̀ gↄrↄ suddo, akũ Yesu sù Bɛtani, Lazaru kũ à a vù bona gan wɛ̃tɛa. 2 Ò pↄ́ble kɛ̀ Yesunɛ gwe. Maata mɛ́ àtɛn pↄ́ble kpaatɛtɛ, Lazaru sↄ̃ à kú pↄ́blerinↄ tɛ́ kũ Yesuo. 3 Akũ Mariama nísi buri mana ↄgↄde sɛ̀ à sùo, à kù Yesu gbáa, akũ à a gbá gògo kũ a mìkão. Nísi gbĩ dàgula kpɛ́ pìi gũn. 4 Yesu ìbanↄ doke Yudasi Isikariↄti kũ ani Yesu kpáḿma pì: 5 Nísi dí ↄgↄ kà andurufu wàa do kpɛ́ basↄↄro. Bↄ́yãi odi yía ò a ↄgↄ kpà takasidenↄaroo? 6 Adi kɛ à abirekũ o takasidenↄ wɛ̃ndagwana yãinlo, kũ à de kpãni ũ yãimɛ. Àkũ mɛ́ àdigↄ̃ ↄgↄsↄ̃nↄ kũna àgↄ̃ ↄgↄ fĩnti bo. 7 Akũ Yesu pì: Ǹ nↄgbɛ̃ dake tó. Abirekũ dìtɛ ari ma gɛ̀ kɛgↄrↄamɛ. 8 Takasidenↄ nigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki, makũ sↄ̃ manigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ pínkiro.

Lɛ́kpakũsũna Lazarui

9 Yuda gbãnadenↄ mà kũ Yesu kú Bɛtani, akũ ò gɛ̀ɛ gwe dasidasi. Adi kɛ Yesu yãin ò gɛ̀ɛ adoro, de dↄ ò Lazaru kũ Yesu a vù bona gan e yãimɛ. 10 Akũ sa'orikinↄ zɛ̀o ò Lazaru dɛ se dↄ, 11 zaakũ a yãin gbãnadenↄ tɛn kɛ̃ḿma dasi, òtɛn Yesu náani kɛ.

Gbãnakɛkpana Yesui zaa Yurusalɛmu

(Mat 21:1-11, Maa 11:1-11, Luk 19:28-40)

12 Kũ gu dↄ̀, pari kũ ò sù dikpɛ kɛ Yurusalɛmunↄ mà kũ Yesu tɛn su, 13 akũ ò zaa lánↄ zↄ̃̀zↄ̃ ò gɛ̀ɛ daalɛo. Òtɛn wiki lɛ́ òtɛn pi:

Ǹ gbãna kɛ!

Arubarikaden gbɛ̃ kũ àtɛn su kũ Dikiri tↄ́o ũ!

Arubarikaden Isarailanↄ kína ũ!

14 Yesu zaaki è à dìa lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

15 Zaiↄ̃denↄ, àsun vĩna kɛro.

Á kína tɛn su à di zaakinɛ bↄ̀rↄ kpɛ.

16 A ìbanↄ dí yã pìi mì dↄ̃ gĩaro. Yesu futɛ à tana gakuri gũn gbɛran ò dↄ̃̀ sà kũ ò yã pìi kɛ̃̀ a musumɛ, akũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ ò a pínki kɛ̀nɛ.

17 Kũ Yesu Lazaru sìsi à a vù bona miran, gbɛ̃ kũ ò kú kãaonↄ a baaruu kpàkpańnɛ. 18 Abire yãin pari gɛ̀ɛ ò dàalɛ, zaakũ ò mà kũ à daboyã pìi kɛ̀. 19 Akũ Farisinↄ pìkↄ̃nɛ: A è yá? Óni fↄ̃ ò pↄ́ke woaro. À gwa lákũ andunia bò à tɛ́i nà.

20 Girikinↄn kú gbɛ̃ kũ ò sù donyĩ kɛ dikpɛkɛkinↄ tɛ́, 21 akũ ò gɛ̀ɛ Filipi kũ à bò Bɛtɛsaida, Galili bùsun kĩnaa, ò wɛ́ kɛ̀a ò pì: Mare, ó ye kↄ̃'enaai kũ Yesuo. 22 Filipi gɛ̀ɛ à ò Andurunɛ, akũ ò gɛ̀ɛ ò ò Yesunɛ lɛɛlɛ.

Yesu a ga yã'onaa

23 Yesu pìńnɛ: Bisãsiri Nɛ́ tↄ́bogↄrↄ kà. 24 Yãpuran matɛn oárɛ, tó pↄ́wɛ dí gɛ̃ bùsuu gũn à fↄ̃̀mbaa bòro, àdigↄ̃ kun adomɛ. Tó à fↄ̃̀mbaa bò sↄ̃, àdi nɛ́ i manamana. 25 Gbɛ̃ kũ à ye a wɛ̃̀ndiii ni kurai. Gbɛ̃ kũ à gì a wɛ̃̀ndiii andunia díkĩnan sↄ̃, ade nigↄ̃ kũna ari gↄrↄ sĩnda pínki. 26 Tó gbɛ̃ ye à zĩ kɛmɛnɛ, àgↄ̃ tɛ́mai. Ma zĩkɛri pì nigↄ̃ kú gu kũ má kún. Tó gbɛ̃ tɛn zĩ kɛmɛnɛ, ma De ni a kpe ta. 27 Tera sà ma pↄ yàka. Bↄ́n mani oo? Mani pi, Baa, ǹ ma bo yã kũ àtɛn suman yá? Oi! Ma su yã kũ àtɛn suma pì yãimɛ. 28 Baa, ǹ tↄ́ bo. Akũ kòtoo bò ludambɛ à pì: Ma tↄ́ bò kↄ̀, akũsↄ̃ mani ɛra mà bo dↄ.

29 Kũ gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ mà, ò pì: Legũ mɛ́ à pũ̀tã. Gbɛ̃kenↄ pì: Malaika mɛ́ à yã ònɛ. 30 Akũ Yesu pìńnɛ: Adi kɛ ma yãin kòtoo pìi bòro, á yãimɛ. 31 Yã ni vutɛ andunia díkĩnaa sà. Oni andunia díkĩna kína bo kpatan sà. 32 Makũ sↄ̃, tó ò ma sɛ ò ma dↄ musu mani buri sĩnda pínki gátɛ ò su ma kĩnaa.

33 Kũ Yesu ò lɛ, à ga kũ ani ga takan à tɛ́a. 34 Akũ gbɛ̃nↄ pìnɛ: O mà à kú doka takadan ò pì Arumasihu nigↄ̃ kun gↄrↄ pínkimɛ, akũ n pì oni Bisãsiri Nɛ́ sɛ́ ò dↄ musu sↄ̃ bi? Dímɛ Bisãsiri Nɛ́ pì ũu? 35 Yesu wèḿma à pì: Gupura kunna kãáo gↄ̃̀ fítimɛ. Gↄrↄ kũ gupura pì kú kãáo, àgↄ̃ kuren, de gu sún sira kũáwaro yãi. Gbɛ̃ kũ àtɛn kure gusiran dↄ̃ gu kũ àtɛn gɛ́nlo. 36 Gↄrↄ kũ á gupura pì vĩ, à gupura pì náani kɛ, de à gↄ̃ gupuradenↄ ũ.

Kũ Yesu ò lɛ, akũ à gɛ̀ɛ à ùtɛńnɛ.

Gbɛ̃nↄ dí Yesu náani kɛro

37 Bee kũ daboyã dasi kũ à kɛ̀ ń wáranↄ, odi a náani kɛro, 38 de yã kũ annabi Isaya ò le à papa yãi kũ à pì:

Dikiri, gbɛ̃ke dí baaru kũ o kpà síro.

Ò n gbãna è odi dↄ̃ro.

39 Odi we ò a náani kɛ̀ro, zaakũ Isaya pì dↄ:

40 Luda ń wɛ́ vĩ̀na kũ̀ńnɛ

de òsun gu ero.

À ń kùgbãna kũ̀ńnɛ

de òsun yã ma

ò arɛ dↄa à ń werekↄ̃aro.

41 Isaya abirekũ ò kũ à Yesu gakuri è yãimɛ, akũ à a yã ò. 42 Bee kũ abireo gbãnade pìnↄ Yesu náani kɛ̀ dasi. Farisinↄ yãin òdigↄ̃ ye ò dↄ̃ḿmaro, de òsun aduakɛkpɛ zɛ́ zↄ̃ńnɛro yãi. 43 Zaakũ ò ye bisãsirinↄ ń sáabu kpá de Luda ń sáabu kpála.

44 Akũ Yesu pũ̀tã à pì: Gbɛ̃ kũ àtɛni ma náani kɛ, adi kɛ makũn àtɛni náani kɛ adoro, àtɛn gbɛ̃ kũ à ma zĩ náani kɛmɛ se dↄ. 45 Gbɛ̃ kũ àtɛni ma e tɛn gbɛ̃ kũ à ma zĩ emɛ se. 46 Ma su andunia gũn gupura ũmɛ, de gbɛ̃ kũ àtɛni ma náani kɛ sún gↄ̃ gusiran doro. 47 Gbɛ̃ kũ à ma yã mà akũ à kũnaro, adi kɛ makũ mɛ́ mani yã vutɛaro, zaakũ mádi su yã vutɛ andunianlo, ma su andunia sura bamɛ. 48 Yãkpatɛkɛna tɛn gbɛ̃ kũ à gìmai adi ma yã síro dã. Yã kũ ma ònɛɛ pì mɛ́ ani vutɛa ziazĩ. 49 Zaakũ mádi yãke o kũ ma zĩdaoro. Yã kũ ma ò kũ yã kũ ma dàńnɛo, ma De kũ à ma zĩ mɛ́ à dìtɛmɛnɛ. 50 Má dↄ̃ kũ yã kũ à dìtɛmɛnɛ bi wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro yãmɛ. Abire yãi yã kũ matɛn o, matɛn o lákũ ma De dàmɛnɛ nàmɛ.

13

Yesu a ìbanↄ gbá pipinaa

1 Ari Vĩnla dikpɛ gↄ̃ gɛ́ ká, Yesu dↄ̃̀ kũ a bona andunia dí gũn tana a De kĩnaa gↄrↄ kà. Lákũ à ye a gbɛ̃nↄi andunia gũn nà, à yeńyĩ ari a wɛ̃̀ndi lɛ́mmɛ. 2 Kũ òtɛn ↄkↄsi pↄ́ ble, Ibilisi gĩnakɛ à yã dà Simↄ Isikariↄti nɛ́ Yudasi swɛ̃̀n kↄ̀, de à Yesu kpáḿma. 3 Yesu dↄ̃̀ kũ a De pↄ́ sĩnda pínki nàarɛ a ↄĩ. À dↄ̃̀ kũ a bo Luda kĩnaamɛ, akũsↄ̃ áni ɛra à tá a kĩnaamɛ. 4 Gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ ble, Yesu fùtɛ à a uta bò à kàtɛ, akũ à tawali sɛ̀ à dↄ̀ a pi. 5 Abire gbɛra à í kà ta gũn, akũ à nà a ìbanↄ gbá pípinaaa, àtɛn gogo kũ tawali kũ à dↄ̀ a piaao. 6 Kũ à kà Simↄ Pita kĩnaa, Pita pìnɛ: Dikiri, mↄkↄ̃n mɛ́ ĩni ma gbá pípimɛnɛ yá? 7 Yesu wèa à pì: Ń yã kũ matɛn kɛ dↄ̃ gĩaro, ama ĩnisũn dↄ̃. 8 Pita pìnɛ: Ĩni ma gbá pípimɛnɛro fá! Yesu pìnɛ: Tó mádi n gbá pípiro, n bàka kú kũmao doro. 9 Simↄ Pita pìnɛ: Dikiri, adi kɛ ma gbámɛ adoro, ma ↄ kũ ma mìioomɛ dↄ. 10 Yesu pìnɛ: Gbɛ̃ kũ à zú òo bàka kú kũ a mɛ̀gu ke pípinaaoro, séde a gbá, zaakũ à punamɛ. Á gbãsĩro, ama adi kɛ á pínkinlo. 11 À gbɛ̃ kũ ani a kpáḿma dↄ̃. Abire yãin à pì ò gbãsĩ sari ń pínkiro.

12 Kũ à ń gbá pìpińnɛ à làka, à a uta sɛ̀ à dà, akũ à ɛ̀ra a gbɛ̀nh. À pìńnɛ: Á yã kũ ma kɛ̀árɛ dↄ̃ yá? 13 Adì ma sísi Dannɛri kesↄ̃ Dikiri. Átɛn o a zɛ́amɛ, zaakũ má de a ũmɛ. 14 Lákũ makũ kũ má de á dikiri kũ á dannɛriio ũ á gbá pìpiárɛ nà, àgↄ̃ kↄ̃ gbá pípi lɛ se. 15 Ma a taka kɛ̀árɛ. Àgↄ̃ kɛ lákũ ma kɛ̀árɛ nà. 16 Yãpuran matɛn oárɛ, zↄ̀blerii dìgↄ̃ de a dikirilaro, zĩ̀rii dìgↄ̃ de gbɛ̃ kũ à a zĩ̀laro.

17 Lákũ a yã bire dↄ̃̀ nà, arubarikadenↄn á ũ tó átɛn kɛ lɛ. 18 Adi kɛ á pínki yãn matɛn oro. Má gbɛ̃ kũ ma ń sɛ́nↄ dↄ̃. Séde yã kũ à kɛ̃na Luda yãn dí papa kũ ò pì: Gbɛ̃ kũ odì ↄ kakara ta dokↄ̃nↄ gũn mɛ́ à bò ma kpɛ. 19 Matɛn oárɛ tera ari à kpɛ́ à su, de tó à sù, áni sí kũ makũmɛ a ũ. 20 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ à ma zĩ̀rii sì ma simɛ. Gbɛ̃ kũ à ma si sↄ̃, ade gbɛ̃ kũ à ma zĩ sìmɛ.

Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Yudasi ni kɛ

(Mat 26:20-25, Maa 14:17-21, Luk 22:21-23)

21 Kũ Yesu ò lɛ, à nɛ̀sɛyↄkↄ sì, akũ à òńnɛ swáswa à pì: Yãpuran matɛn oárɛ, á gbɛ̃ mɛ̀n do mɛ́ ani ma kpáḿma. 22 Akũ a ìbanↄ kↄ̃ wɛ́ gwàgwa ò bídi kɛ̀ gbɛ̃ kũ à tɛ́a. 23 Ìba do kũ Yesu yei manamana gɛngɛsɛkɛna a sarɛ. 24 Akũ Simↄ Pita lɛ́zuki kɛ̀nɛ à Yesu la tó dín à tɛ́a. 25 Akũ ìbaa pìi nà Yesui à a là à pì: Dikiri, dímɛɛ? 26 Yesu wèa à pì: Mani loma zↄ̃ dòoa mà kpá adea. Akũ à lomaa zↄ̃̀ dòoa à kpà Simↄ Isikariↄti nɛ́ Yudasia. 27 Kũ Yudasi lomaa pìi sì, Setan gɛ̃̀agu gↄ̃̀nↄ. Akũ Yesu pìnɛ: Yã kũ ĩni kɛ ǹ kɛ likalika. 28 Gbɛ̃ kũ òtɛn pↄ́ blenↄ ke dí dↄ̃ ke bↄ́yãi Yesu ònɛ lɛro. 29 Kũ Yudasi mɛ́ àdigↄ̃ ↄgↄsↄ̃nↄ kũna, akũ gbɛ̃kenↄ tɛn da Yesu pìnɛ à gɛ́ dikpɛ pↄ́ kũ ò yeinↄ lúmɛ ke à gɛ́ pↄ́ke kpá takasidenↄa. 30 Kũ Yudasi lomaa pìi sì, à bò gↄ̃̀nↄ. Gwãanimɛ sↄ̃.

Yesu gĩnakɛ à dↄ̃ yã kũ Pita ni kɛ

(Mat 26:31-35, Maa 14:27-21, Luk 22:31-34)

31 Kũ Yudasi bò, akũ Yesu pì: Tera sà Bisãsiri Nɛ́ ni tↄ́ bo, Luda sↄ̃ ani tↄ́ bo a yã musu. 32 Tó Luda tↄ́ bò a musu sↄ̃, Luda ni a tↄ́ bo a kĩnaa, akũsↄ̃ ani bo gↄ̃̀nↄmɛ. 33 Ma nɛ́nↄ, ma kunna kãáo gↄ̃̀ fítimɛ. Áni ma wɛtɛ, ama matɛn oárɛ tera lákũ ma ò gbãnadenↄnɛ nà, áni fↄ̃ à gɛ́ gu kũ matɛn tánlo. 34 Matɛn yã dufu ditɛárɛ, àgↄ̃ yekↄ̃i. Lákũ má yeái nà, ákↄ̃nↄ sↄ̃ àgↄ̃ yekↄ̃i lɛ dↄ. 35 Tó á yekↄ̃i, baadi ni á dↄ̃ ma ìbanↄ ũ.

36 Simↄ Pita a là à pì: Dikiri, ntɛn tá máa? Yesu wèa à pì: Gu kũ matɛn tán, ĩni fↄ̃ ǹ tɛ́mai gĩaro, ama ĩni láka ǹ su. 37 Pita pìnɛ: Dikiri, bↄ́yãi mani fↄ̃ mà tɛ́nyĩ teraroo? Mani gí ma wɛ̃̀ndiii n yãi. 38 Yesu pì: Ĩni gí n wɛ̃̀ndiii ma yãi sↄ̃ yá? Yãpuran matɛn onnɛ, ari ko gↄ̃ gɛ́ lɛ́ zu, ĩni ledi kpámai gɛ̃̀n aakↄ̃.

14

Yesumɛ ludambɛ zɛ́ ũ

1 Àsun tó á nɛ̀sɛ yakaro. À Luda náani kɛ, à ma náani kɛ dↄ. 2 Ma De bɛ ↄnn kpɛ́nɛnↄn kun dasi, tó à de lɛro, de ma òárɛ. Matɛn gɛ́ gu kɛkɛárɛ. 3 Lákũ matɛn gɛ́ gu kɛkɛárɛ nà, mani ɛra mà su mà á sɛ́tɛ mà tá kãáo ma kĩnaa, de ákↄ̃nↄ se àgↄ̃ kú gu kũ má kunwa. 4 Á gu kũ matɛn tán zɛ́ dↄ̃. 5 Akũ Tomasi pìnɛ: Dikiri, ó dↄ̃ gu kũ ntɛn tánlo. Óni fↄ̃ ò a zɛ́ dↄ̃ deramɛɛ? 6 Yesu wèa à pì: Makũmɛ zɛ́ ũ, makũmɛ yãpura kũ wɛ̃̀ndiio ũ. Gbɛ̃ke dì le à gɛ́ ma De kĩnaa ma gbákũnaa sariro. 7 Tó á ma dↄ̃, de á ma De dↄ̃. Zaa tera a a dↄ̃̀, akũsↄ̃ a a è.

8 Akũ Filipi pìnɛ: Dikiri, ǹ n De mↄwɛrɛ. Abirekũ ni mↄ́wá. 9 Yesu pìnɛ: Filipi, má kú kãáo zaa gìkɛna, akũ ń ma dↄ̃roo? Gbɛ̃ kũ à ma e à ma De e. Bↄ́yãi ntɛn pi mà a De mↄárɛɛ? 10 Kũ má kú ma De gũn, akũsↄ̃ ma De kú ma gũn, ńdi síroo? Yã kũ matɛn oárɛ matɛn o kũ ma zĩdaoro. Ma De kũ à kú ma gũn mɛ́ àdi a yãkɛnanↄ kɛ. 11 Kũ ma pì má kú ma De gũn, ma De sↄ̃ à kú ma gũn, à ma yã sí. Tó lɛn sↄ̃ro, à sí daboyãkɛna pìnↄ yãi. 12 Yãpuran matɛn oárɛ, gbɛ̃ kũ àtɛni ma náani kɛ ni yã kũ madì kɛ pìnↄ kɛ. Bee kũ̀ à de abirenↄla se, kũ matɛn tá ma De kĩnaa yãi. 13 Pↄ́ sĩnda pínki kũ áni wɛ́ kɛ kũ ma tↄ́o mani kɛ de ma De tↄ́ bo ma musu yãi. 14 Pↄ́ kũ áni a wɛ́ kɛma kũ ma tↄ́o pínki, mani kɛ.

Yesu lɛ́sɛna a Nini yã musu

15 Tó á yemai, ánigↄ̃ yã kũ ma dìtɛnↄ kũna. 16 Mani wɛ́ kɛ ma Dea, ani á gba Zɛkũnwode pãnde kũ anigↄ̃ kú kãáo gↄrↄ sĩnda pínki 17 Nini yãpurademɛ. Andunia gbɛ̃nↄ ni fↄ̃ ò a síro, zaakũ òtɛni a ero, akũsↄ̃ ò a dↄ̃ro. Ama á a dↄ̃, zaakũ à kú kãáo, akũsↄ̃ anigↄ̃ kú á gũn. 18 Mani á tó ádoro, mani ɛra mà su á kĩnaa. 19 À gↄ̃̀ fíti kũ andunia ni ma e doro, ama áni ma e. Kũ má kun yãi, ánigↄ̃ kun se. 20 Gↄrↄ kũ̀a ánigↄ̃ dↄ̃ kũ má kú ma De gũn, á kú ma gũn, akũsↄ̃ má kú á gũn. 21 Gbɛ̃ kũ à ma yãditɛnanↄ dà akũsↄ̃ à kũna, ade mɛ́ à yemai. Ma De nigↄ̃ ye gbɛ̃ kũ à yemaii, makũ sↄ̃ manigↄ̃ yei mani ma zĩda mↄnɛ.

22 Akũ Yudasi a là, adi kɛ Yudasi Isikariↄtinlo, à pì: Dikiri, à kɛ̀ dera ĩni n zĩda mↄwɛrɛ, akũ andunia sↄ̃ ani n eroo? 23 Akũ Yesu wèa à pì: Tó gbɛ̃ yemai, anigↄ̃ ma yã kũna. Ma De nigↄ̃ yei, óni su a kĩnaa ò vutɛ lɛɛlɛ. 24 Gbɛ̃ kũ à yemairo ma yã kũnaro. Yã kũ átɛn ma pì dí bo ma kĩnaaro, à bò ma De kũ à ma zĩ kĩnaamɛ. 25 Ma yã pìi òárɛ gↄrↄ kũ má kpɛ́ kú kãáo. 26 Ma De ni a Nini zĩ kũ ma tↄ́o Zɛkũnwode ũ. Àkũ mɛ́ ani yã sĩnda pínki dadaárɛ, ani tó yã kũ ma òárɛ dↄágu pínki. 27 Matɛni á tó kũ aafiaao, ma zĩda aafiaan matɛni á gba. Matɛni á gba lákũ andunia dì ń gba nàro. Àsun tó á nɛ̀sɛ yakaro, àsun tó vĩna á kũro. 28 A mà ma òárɛ matɛn tá mani ɛra mà su á kĩnaa. Tó á yemaimɛ, de á pↄ nna kũ matɛn tá ma De kĩnaa yãi, zaakũ ma De demala. 29 Ma òárɛ tera ari à kpɛ́ à kɛ, de tó à kɛ̀, áni ma náani kɛ. 30 Mani le mà yã o kãáo à gìi kɛ̀ doro, zaakũ andunia díkĩna kína tɛn su. À gbãna vĩ ma musuro, 31 ama lákũ ma De dàmɛnɛ nàn matɛn kɛ, de andunia le à dↄ̃ kũ má yei. À futɛ ò go gu díkũn.

15

Yesumɛ geepi lí yãpura ũ

1 Makũmɛ geepi lí yãpura ũ, ma Demɛ geepi lí búde ũ. 2 Àdi lígã kũ à pɛ́ma nɛ́'inaa sari zↄ̃ pínki, akũsↄ̃ àdi a nɛ́'iri ↄnɛ lago pínki de a nɛ́'ina kara yãi. 3 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ á punamɛ yã kũ ma òárɛ yãi. 4 Àgↄ̃ kú ma gũn lákũ má kú á gũn nà. Lígãa dì fↄ̃ à nɛ́ kpá a zĩdaoro, séde àgↄ̃ kú lídaa. Lɛmɛ ákↄ̃nↄ áni fↄ̃ à nɛ́ kpáro, tó adi kɛ àgↄ̃ kú ma gũn baasiro. 5 Makũmɛ geepi lída ũ, ákↄ̃nↄmɛ a gã̀nↄ ũ. Gbɛ̃ kũ à kú ma gũn, akũsↄ̃ má kú a gũn, àkũ mɛ́ ani nɛ́ kpá manamana, zaakũ áni fↄ̃ à pↄ́ke kɛ ma sariro. 6 Tó gbɛ̃ kú ma gũnlo, oni a zukũna, lákũ òdi lígã zↄ̃ ò zukũna à kori kũ ò sɛ́tɛ ò ká tɛ́n à tɛ́ kũ nà. 7 Tó á kú ma gũn, akũsↄ̃ ma yã kú á gũn, à pↄ́ sĩnda pínki kũ á yei wɛ́ kɛ, áni le. 8 Tó a nɛ́ kpà manamana, gbɛ̃nↄ nigↄ̃ dↄ̃ kũ ma ìbanↄn á ũ yãpura, ma De tↄ́ ni bo. 9 Má yeái lákũ ma De yemai nà. Àgↄ̃ kú ma yenyĩ gũn. 10 Tó á yã kũ ma dìtɛnↄ kũna, ánigↄ̃ kú ma yenyĩ gũn, lákũ má yã kũ ma De dìtɛnↄ kũna nà, akũsↄ̃ má kú a yenyĩ gũn. 11 Ma yã pìnↄ òárɛ, de pↄnna kũ má vĩ gↄ̃ kú á gũn yãimɛ, á pↄnna nigↄ̃ papana. 12 Yã kũ ma dìtɛárɛn dí: Àgↄ̃ yekↄ̃i lákũ má yeái nà. 13 Tó gbɛ̃ gì a wɛ̃̀ndiii a gbɛ̃nnanↄ yãi, gbɛ̃ke yenyĩ vĩ de abirekũlaro. 14 Tó átɛn yã kũ ma dìtɛárɛ kɛ, ma gbɛ̃nnanↄn á ũ. 15 Madì á sísi zↄ̀blerinↄ doro, zaakũ zↄ̀blerii dìgↄ̃ a dikiri bↄkↄtɛ dↄ̃ro. Ma á sísi ma gbɛ̃nnanↄmɛ, zaakũ yã kũ ma mà ma De kĩnaan ma òárɛ pínki. 16 Ákↄ̃nↄ mɛ́ a ma sɛro, makũ mɛ́ ma á sɛ́, akũ ma á zĩ à gɛ́ nɛ́ ká, nɛ́kana kũ ani lákaro, gbasa De Luda á gba pↄ́ sĩnda pínki kũ a wɛ́ kɛ̀a kũ ma tↄ́o. 17 Yã kũ ma dìtɛárɛn dí: Àgↄ̃ yekↄ̃i.

Andunia zãna Yesugu kũ a ìbanↄ

18 Tó andunia zã̀águ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ à zã̀magu á ã. 19 Tó andunia gbɛ̃nↄn á ũ, de andunia yeái. Lákũ ma á sɛ́ ma á bó andunia gũn nà, á de a gbɛ̃nↄ ũro. Abire yãin andunia zã̀águ. 20 À tó yã kũ ma òárɛ gↄ̃ dↄágu. Zↄ̀blerii dìgↄ̃ de a dikirilaro. Lákũ ò wɛ́ tã̀ma nà, lɛn oni tãáwa lɛ. Tó ò ma yã kũnamɛ, onigↄ̃ á yã kũna se dↄ. 21 Oni yã birenↄ kɛárɛ pínki ma tↄ́ yãi, zaakũ ò gbɛ̃ kũ à ma zĩ dↄ̃ro. 22 Tó mádi su ma yã òńnɛ yãro, de ò taari vĩro. Ama tera sà ń taari kutɛna vĩro. 23 Gbɛ̃ kũ à zã̀magu zã̀ ma Degumɛ se. 24 Tó mádi yã kũ odi kɛ yãro kɛ ń tɛ́ro, de ò taari vĩro. Ama tera sà ò yã kũ ma kɛ̀nↄ è, akũ ò zã̀magu kũ ma Deo ó pínki, 25 de yã kũ à kú ń doka gũn papa, kũ ò pì ò zã̀magu pãmɛ. 26 Tó Zɛkũnwode kũ mani a gbarɛáwa bò ma De kĩnaa à sù, Nini yãpurade kũ àdi bo a kĩnaa pìi, ani ma sèeda kɛ. 27 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, áni ma sèeda kɛ, kũ á kú kũmao zaa káaku yãi.

16

1 Ma yã dínↄ òárɛ de àsun furo yãimɛ. 2 Oni aduakɛkpɛ zɛ́ zↄ̃árɛ. A gↄrↄ tɛn su se kũ gbɛ̃ kũ ani á dɛ nigↄ̃ da Luda zĩn àtɛn kɛ. 3 Oni yã pìnↄ kɛárɛ kũ ò ma De kũ makũo dↄ̃ro yãi. 4 Ma yã dínↄ òárɛ de tó a gↄrↄ kà, ánigↄ̃ dↄ̃ kũ ma òárɛ kↄ̀.

Luda Nini zĩkɛnaa

Mádi yã dínↄ oárɛ zaa káakuro, kũ má kú kãáo yãi. 5 Matɛn tá gbɛ̃ kũ à ma zĩ kĩnaa sà, ama á gbɛ̃ke dí ma la gu kũ matɛn tánlo. 6 Á nɛ̀sɛɛ yàka sà kũ ma yã dínↄ òárɛ yãi. 7 Yãpuran matɛn oárɛ, ma tana ni àre kɛárɛ, zaakũ tó mádi táro, Zɛkũnwode pì ni su á kĩnaaro. Tó ma ta, mani a zĩáwa. 8 Tó à sù, ani tó andunia a yãzɛ dↄ̃ durunna kũ manakɛnaao kũ yãvutɛmmanaao musu. 9 Oni a yãzɛ dↄ̃ durunna yã musu, kũ odi ma náani kɛro yãi. 10 Oni a yãzɛ dↄ̃ manakɛna yã musu, kũ matɛn tá ma De kĩnaa, áni ma e doro. 11 Oni a yãzɛ dↄ̃ yãvutɛmmanaa musu, kũ yã vùtɛ andunia díkĩna kínaa yãi. 12 Má yã vĩ dↄ dasi mà oárɛ, ama áni yã pìnↄ fↄ̃ gĩaro. 13 Tó Nini yãpurade sù, ani doárɛ arɛ yãpura pínki gũn. Ani yã o kũ a zĩda dↄ̃naaoro, yã kũ à màan anigↄ̃ o, ani yã kũ àtɛn sunↄ baaru kpáárɛ. 14 Ani ma tↄ́ bo, zaakũ ani ma yãnↄ sɛ́tɛ à babaárɛ. 15 Pↄ́ kũ ma De vĩ pínki bi ma pↄ́mɛ. Abire yãin ma pì, ani ma yãnↄ sɛ́tɛ à babaárɛ. 16 À gↄ̃̀ fíti kũ áni ma e doro, à gↄ̃̀ fíti dↄ kũ áni ma e.

Pↄsira litɛna pↄnna ũ

17 Akũ a ìba kenↄ pìkↄ̃nɛ: Bↄ́ yãn àtɛn owɛrɛ gwee? À pì à gↄ̃̀ fíti kũ óni a e doro, à gↄ̃̀ fíti dↄ kũ óni a e. À pì dↄ, átɛn tá a De kĩnaamɛ. 18 Akũ ò pì: À gↄ̃̀ fíti kũ à òo pì de deraa? Ódi yã kũ àtɛn o pìi dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 19 Yesu dↄ̃̀ kũ ò ye ò a la, akũ à pìńnɛ: Kũ ma pì à gↄ̃̀ fíti kũ áni ma e doro, akũsↄ̃ à gↄ̃̀ fíti kũ dↄ áni ma e, abirekũn átɛn kↄ̃ lalai yá? 20 Yãpuran matɛn oárɛ, áni ↄ́ↄ dↄ à wɛ̃nda kɛ, ama andunia ni pↄnna kɛ. Ánigↄ̃ kú pↄsira gũn, ama á pↄsira pì ni litɛ pↄnna ũ. 21 Tó nↄgbɛ̃ ye à nɛ́ i, a nɛ̀sɛɛ dì yaka kũ a wãwãkɛna gↄrↄ kà yãi. Tó à nɛ́ ì sↄ̃, wãwã kũ à màa pìi dì dↄn doro. A pↄ dì kɛ nna kũ à nɛ́ dufu ì andunia gũn yãi. 22 Lɛn ákↄ̃nↄ sↄ̃ á nɛ̀sɛɛ yakana lɛ gĩa. Mani ɛra mà á e dↄ, á pↄ ni kɛ nna, gbɛ̃ke sↄ̃ ani fↄ̃ à á pↄnna pì síáwaro. 23 Gↄrↄ kũ̀a áni yãke lama doro. Yãpuran matɛn oárɛ, ma De ni pↄ́ sĩnda pínki kũ áni wɛ́ kɛa kũ ma tↄ́o kpááwa. 24 Ari tera ádi pↄ́ke wɛ́ kɛ kũ ma tↄ́oro. À wɛ́ kɛ, áni le de á pↄnna gↄ̃ papana yãi.

Yesu zĩ̀i blè anduniaa

25 Ma yã pìnↄ lɛ̀kↄ̃aárɛmɛ. A gↄrↄ tɛn su kũ mani yã oárɛ kũ yãlɛkↄ̃anaao doro, mani ma De yã oárɛ swáswa. 26 Gↄrↄ kũ̀a áni wɛ́ kɛ kũ ma tↄ́o. Mádi oárɛ kũ makũmɛ mani wɛ́ kɛárɛ ma Dearo, 27 zaakũ ma De a zĩdanɛ yeái kũ á yemai yãi, akũsↄ̃ a ma bona a kĩnaa sì. 28 Ma bo ma De kĩnaa ma su andunia gũn. Tera sà matɛn andunia tó matɛn tá a kĩnaa.

29 Akũ a ìbanↄ pìnɛ: Tↄ̀, ntɛn yã o kũ yãlɛkↄ̃anaao doro, ntɛn o swáswamɛ sà. 30 Ó dↄ̃ sà kũ ń yã sĩnda pínki dↄ̃, àdi kɛ séto ò yãke gbɛkammaro. Abire yãin o n bona Luda kĩnaa sì. 31 Akũ Yesu pìńnɛ: Átɛni ma náani kɛ sà yá? 32 A gↄrↄ tɛn su à kà kↄ̀, kũ áni fãkↄ̃a, á baadi ni tá a bɛa à ma tó mado. Bee kũ abireo má kun madoro, zaakũ ma De kú kũmao. 33 Ma yã dínↄ òárɛ, de á laakari gↄ̃ kpatɛna kunna ma gũn. Áni wɛ́tãmma le andunia gũn, ama à swɛ̃̀ ditɛ, ma gĩnakɛ ma zĩ̀i blè anduniaa.

17

Yesu aduakɛna a ìbanↄnɛ

1 Yesu yã pì onaa gbɛra à wɛ́ sɛ̀ musu à pì: Baa, a gↄrↄ kà. Ǹ n Nɛ́ tↄ́ bo, de n Nɛ́ n tↄ́ bo. 2 N tò má iko vĩ gbɛ̃ sĩnda pínki musu, de mà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro kpá gbɛ̃ kũ n kpàmanↄa. 3 Mↄkↄ̃n Luda mɛ̀n do légelege yãpurade kũ makũ Yesu Kirisi kũ n zĩ̀io dↄ̃namɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro pì ũ. 4 Ma n tↄ́ bò zĩtɛ. Zĩ kũ n dàmɛnɛ mà kɛ ma kɛ̀ ma laka. 5 Baa, ǹ gakuri kpáma n kĩnaa tera sà, lákũ n kpàma nà n kĩnaa zaade andunia katɛnaro. 6 Gbɛ̃ kũ n ń sɛ́ andunian n ń kpámanↄ ma tò ò n dↄ̃. N pↄ́nↄmɛ, akũ n ń kpáma. Ò n yã kũna, 7 ò dↄ̃̀ sà kũ yã kũ n dàmɛnɛ pínki bò n kĩnaamɛ. 8 Ma yã kũ n dàmɛnɛ dàńnɛ. Ò sì, akũ ò dↄ̃̀ kũ ma bo n kĩnaamɛ yãpura. Ò sì kũ mↄkↄ̃n mɛ́ n ma zĩ. 9 Matɛn wɛ́ kɛńnɛ, adi kɛ andunian matɛn kɛnɛro, séde gbɛ̃ kũ n ń kpáma pìnↄ, zaakũ n pↄ́nↄmɛ. 10 Ma gbɛ̃nↄ bi n gbɛ̃nↄmɛ ń pínki, n pↄ́nↄ bi ma pↄ́nↄmɛ pínki. Matɛn tↄ́ bo ń gãi. 11 Matɛn su n kĩnaa, manigↄ̃ kú andunia gũn doro, ama mↄ́kↄ̃nↄ nigↄ̃ kú andunia gũn. Baa Kúadonade, ǹgↄ̃ ń kũna kũ n tↄ́ kũ n kpàma gbãnao, de ògↄ̃ kun mɛ̀ dokↄ̃nↄ lán ó bà. 12 Gↄrↄ kũ má kú kũńwo, má ń kũna kũ tↄ́ kũ ń kpàma pì gbãnao. Ma ń dãkpã, akũ ń gbɛ̃ke dí sãtɛro, tó adi kɛ gbɛ̃ kũ à mìi pɛ̀ kakatɛnaaa de n yã le à papa yãi. 13 Tera sà matɛn su n kĩnaa. Ma yã dínↄ ò andunia gũn, de ògↄ̃ pↄnna kũ má vĩ vĩ àgↄ̃ papanaḿma. 14 Ma n yã dàńnɛ, akũ andunia zã̀ńgu, kũ andunia gbɛ̃nↄmɛ ń ũro yãi, lákũ makũ má de andunia gbɛ̃ ũro nà. 15 Matɛn wɛ́ kɛmma, adi kɛ de ǹ ń bo andunia gũnnlo, ama de ǹ ń dãkpã a vãni yãimɛ. 16 Andunia gbɛ̃nↄmɛ ń ũro, lákũ makũ má de andunia gbɛ̃ ũro nà. 17 Ǹ tó ń kunna gↄ̃ adona kũ yãpura gbãnao. N yãmɛ yãpura pì ũ. 18 Lákũ n ma zĩ andunia gũn nà, lɛn makũ sↄ̃ ma ń zĩ andunia gũn lɛ. 19 Matɛni ma zĩda kpámma ń yãi, de ògↄ̃ kun n gbɛ̃nↄ ũ yãpura. 20 Adi kɛ matɛn wɛ́ kɛńnɛ ńdonlo, kũ gbɛ̃ kũ oni ma náani kɛ ń yã yãinↄmɛ dↄ, 21 de ń pínki gↄ̃ kun mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ. Baa, lákũ ń kú ma gũn nà akũsↄ̃ má kú n gũn, mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃ gↄ̃ kú ó gũn lɛ, de andunia le à sí mↄkↄ̃n mɛ́ n ma zĩ. 22 Gakuri kũ n kpàman ma kpàḿma, de ògↄ̃ kun mɛ̀ dokↄ̃nↄ lán ó bà. 23 Má kú ń gũn, akũsↄ̃ ń kú ma gũn, de ògↄ̃ kun mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ mámmam, de andunia gↄ̃ dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n mɛ́ n ma zĩ, akũsↄ̃ ń yeńyĩ lákũ ń yemai nà. 24 Baa, gbɛ̃ kũ n kpàmanↄ, má ye ògↄ̃ kú gu kũ má kún, de ò wɛ́ kɛ pla kũ ma gakurio, gakuri kũ n kpàma kũ ń yemai yãi zaade andunia katɛnaro. 25 Baa Mana, andunia n dↄ̃ro, ama má n dↄ̃, akũ gbɛ̃ dínↄn dↄ̃ kũ mↄkↄ̃n mɛ́ n ma zĩ. 26 Ma tò ò n dↄ̃, manigↄ̃ tó ògↄ̃ n dↄ̃, de yenyĩ kũ ń vĩ kũmao gↄ̃ kú ń gũn, de makũ sↄ̃ màgↄ̃ kú ń gũn.

18

Yesu kũnaa

(Mat 26:47-56, Maa 14:43-50, Luk 22:47-53)

1 Yesu yã pì onaa gbɛra à bò kũ a ìbanↄ, akũ ò bikũ̀ Kidironu bara dire. Swadako kú gwe, akũ à gɛ̃̀n kũ a ìbanↄ. 2 Yudasi bonkpɛde sↄ̃ à gu pì dↄ̃, zaakũ Yesu kũ a ìbanↄ dìgↄ̃ kakara gwe baala'i. 3 Akũ Yudasi gɛ̀ɛ gwe kũ soza gã̀ doo kũ dogari kũ sa'orikinↄ kũ Farisinↄ ń zĩnↄ. Ò fitilanↄ kũna kũ sɛ̃̀tɛnↄ kũ gↄ̃kɛbↄnↄ. 4 Yesu yã kũ ani a le dↄ̃ pínki, akũ à bò à dàńlɛ à ń lá à pì: Dín átɛn wɛtɛɛ? 5 Ò wèa ò pì: Yesu Nazɛramɛ. À pìńnɛ: Makũmɛ a ũ. Yudasi bonkpɛde pì kú kũńwo. 6 Kũ Yesu pìńnɛ, makũmɛ a ũ, akũ ò ɛ̀ra kpɛkpɛ, ò bò ò lɛ̀tɛ. 7 Yesu ń lá dↄ: Dín átɛn wɛtɛɛ? Akũ ò pì: Yesu Nazɛramɛ. 8 Yesu wèḿma dↄ à pì: Ma òárɛ kũ makũmɛ a ũ. Tó makũ átɛn wɛtɛ, à tó gbɛ̃ díkĩnanↄ tá. 9 À ò lɛ de yã kũ à ò yã le à papa yãimɛ, kũ à pì: Gbɛ̃ kũ n ń kpámanↄ, ń gbɛ̃ke dí sãtɛro. 10 Simↄ Pita fɛ̃nɛda lokona, akũ à wòto à sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ zĩ̀rii lɛ̀o à a ↄpla sã zↄ̃̀ flɛ̃m. Zĩ̀rii pì tↄ́n Malaku. 11 Akũ Yesu pì Pitanɛ: Ǹ n fɛ̃nɛda sↄtↄ a sↄ̀n. Mani wɛ́tãmma toko kũ ma De dìtɛmɛnɛ í miroo?

12 Akũ sozanↄ kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo kũ Yuda dogarinↄ Yesu kũ̀ ò a yĩ̀. 13 Akũ ò gɛ̀ɛ kãao Anasa kĩnaa gĩa. Anasa bi Kayafa kũ à de sa'oriki zↄ̃kↄ̃ ũ wɛ̃̀ birea anzureemɛ. 14 Kayafa mɛ́ à lɛ́ dà Yuda gbãnadenↄnɛ yã à pì: À mana gbɛ̃ mɛ̀n do ga baadi gɛ̃nɛ ũmɛ.

Pita ledikpana Yesui

(Mat 26:69-70, Maa 14:66-68, Luk 22:55-57)

15 Simↄ Pita kũ ìba pãndeo tɛ́ Yesu kpɛ. Sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ ìba pãnde pì dↄ̃, akũ ìbaa pì tɛ́ Yesui à gɛ̃̀ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ pì bɛ ↄnn, 16 ama Pita gↄ̃̀ zɛna gãnulɛa. Akũ ìba kũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ dↄ̃ pìi gɛ̀ɛ à yã ò nↄgbɛ̃ kũ àtɛn zɛ́ pì dãkpãnɛ, akũ à tò Pita gɛ̃̀. 17 Akũ nↄgbɛ̃ zɛ́dãkpãrii pì Pita là à pì: Gↄ̃gbɛ̃ pìi ìbanↄ dokemɛ n ũroo? Pita wèa à pì: Makũro. 18 Zĩ̀rinↄ kũ dogarinↄ tɛn tɛ́ kũ ò lè kpákpa kũ ĩa kun yãi. Pita kú kũńwo gwe, àtɛn tɛ́ kpákpa se.

Sa'oriki yãlalana Yesua

(Mat 26:59-66, Maa 14:55-64, Luk 22:66-71)

19 Akũ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ tɛn Yesu lala a ìbanↄ yãi kũ a yãdannɛnaao. 20 Yesu wèa à pì: Ma yã ò baadinɛ gupuraa. Ma yã dàdańnɛ aduakɛkpɛnↄ gũn kũ Luda ↄnnwo, gu kũ Yudanↄ dì kↄ̃ kakaran ń pínki. Mádi yãke o asiri gũnlo. 21 Bↄ́yãi ntɛni ma lalaa? Ǹ ma yãmarinↄ la, ò yã kũ ma òńnɛ dↄ̃. 22 Kũ Yesu yã ò lɛ, dogari kũ ò kú gwenↄ do a sãn kɛ̀ à pì: Òdi yã we sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄa lɛro. 23 Yesu wèa à pì: Tó yã vãnin ma ò, ǹ o ò ma. Tó yã manan ma ò sↄ̃, bↄ́yãin n ma lɛɛ? 24 Akũ Anasa Yesu gbàrɛ sa'oriki zↄ̃kↄ̃ Kayafa kĩnaa yĩna.

Pita ɛra à ledikpana Yesui dↄ

(Mat 26:71-75, Maa 14:69-72, Luk 22:58-62)

25 Pita kpɛ́ zɛ gwe àtɛn tɛ́ kpákpa. Akũ ò a là ò pì: A ìbanↄ dokemɛ n ũroo? Pita ledi kpà à pì: Makũmɛro. 26 Sa'oriki zↄ̃kↄ̃ↄ zĩ̀rinↄ do bi gbɛ̃ kũ Pita à a sã gò danɛmɛ, akũ à pì: Mádi á e lɛɛlɛ swadakoo gũnloo? 27 Akũ Pita ledi kpà dↄ. Zaa gwe gↄ̃̀nↄ ko lɛ́ zù.

Pilati yãkpatɛkɛna kũ Yesuo

(Mat 27:1-2, 11-14, Maa 15:1-5, Luk 23:1-5)

28 Gudↄo akũ Yuda gbãnadenↄ bò kũ Yesuo Kayafa bɛa, ò gɛ̀ɛ kãao bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ bɛa. Odi gɛ̃ a ↄnnlo, de òsungↄ̃ gbãsĩro yãi, zaakũ ò ye ò Vĩnla dikpɛ kɛmɛ. 29 Abire yãi Pilati bò à sù ń kĩnaa à pì: Yã kpaten á vĩ kũ gbɛ̃ pìioo? 30 Ò wèa ò pì: Tó yãvãnikɛriinlo, de ódi su ò a kpámmaro. 31 Akũ Pilati pìńnɛ: À a sɛ́ à gɛ́ yãkpatɛ kɛ kãao á zĩda dokaa. Akũ gbãnade pìnↄ pìnɛ: Ó gbɛ̃dɛna zɛ́ vĩro. 32 Abirekũ kɛ̀ de yã kũ Yesu ò le à papa yãimɛ, kũ à a ga yã taka ò. 33 Akũ Pilati ɛ̀ra à gɛ̃̀ ↄnn. À Yesu sìsi, akũ à a là à pì: Mↄkↄ̃n Yudanↄ kína ũ yá? 34 Yesu wèa à pì: Ntɛn o lɛ kũ n zĩdaoon yá, ke ò ma yã ònnɛmɛɛ? 35 Pilati pì: Yudan ma ũ yá? N burinↄ kũ n sa'orikinↄ mɛ́ ò n kpama. Bↄ́n n kɛ̀ɛ? 36 Yesu pì: Ma kpata bi andunia díkĩna pↄ́nlo. Tó ma kpata bi andunia díkĩna pↄ́mɛ, de ma ìbanↄ zĩ̀i kà de òsun ma kpá Yuda gbãnadenↄaro. Ma kpata bi andunia la pↄ́nlo. 37 Akũ Pilati pìnɛ: Ase kínamɛ n ũ yá? Yesu wèa à pì: N ò a zɛ́a kũ kínan ma ũ. Ò ma i, akũ ma su andunia gũn yãpura sèedade ũ. Gbɛ̃ kũ à de yãpura pↄ́ ũ dì ma yã ma. 38 Pilati pì: Bↄ́n yãpura ũu?

Yãdana Yesula

(Mat 27:15-31, Maa 15:6-20, Luk 23:13-25)

Kũ à ò lɛ, à ɛ̀ra à bò à gɛ̀ɛ Yuda gbãnadenↄ kĩnaa à pìńnɛ: Mádi taari ke le gbɛ̃ diaro. 39 Á futɛokarayã vĩ kũ madì purusunanↄ doke gbarɛárɛ Vĩnla dikpɛ zĩ. Á ye mà Yudanↄ kína gbarɛárɛn yá? 40 Akũ ò wiki lɛ̀ dↄ ò pì: Àkũmɛro, Barabamɛ! Baraba pì sↄ̃ bi kpãni wɛ́dewɛmɛ.

19

1 Akũ Pilati pì, ò Yesu kũ ò a gbɛ̃ kũ flã̀ao. 2 Akũ sozanↄ lɛ̀ fùraa tã̀ ò kùnɛ ò arukĩmba tɛ̃ra dànɛ. 3 Òtɛn nai dodo òtɛn pi: Fↄↄ, Yudanↄ kína! Akũ òtɛni a sãn kɛkɛ. 4 Pilati ɛ̀ra à bò dↄ, akũ à pì gbɛ̃nↄnɛ: À gwa, matɛn booárɛ bàai la de à le à dↄ̃ kũ mádi yãke learo. 5 Yesu bò bàai, à lɛ̀ fùraa pì kuna à arukĩmba wɛ́de pì dana. Akũ Pilati pìńnɛ: Gↄ̃gbɛ̃ pìin dí! 6 Kũ sa'orikinↄ kũ dogarinↄ a è, ò wiki lɛ̀ ò pì: Ǹ a pá lía! Ǹ a pá lía! Akũ Pilati pìńnɛ: À a kũ à pá lía á zĩda, zaakũ mádi taari ke learo. 7 Yuda gbãnade pìnↄ wèa ò pì: Ó doka vĩ, akũsↄ̃ doka pìi pì séde à ga, kũ à a zĩda dìtɛ Luda Nɛ́ ũ yãi.

8 Kũ Pilati yã pìi mà, akũ vĩna kɛ̀kɛ à a kũ̀. 9 À ɛ̀ra à gɛ̃̀ kũ Yesuo ↄnn dↄ, akũ à a là à pì: N bo máa? Yesu dí wearo, 10 akũ Pilati pìnɛ: Ĩni yã o kũmaoroo? Ń dↄ̃ kũ má n gbarɛna iko vĩ, akũsↄ̃ má n pana lía iko vĩroo? 11 Yesu wèa à pì: Ń iko ke vĩ ma musuro, sé kũ Luda kpàmma. Abire yãi gbɛ̃ kũ à ma kpamma durunna mɛ́ à zↄ̃kↄ̃. 12 Zaa gↄrↄ birea Pilati tɛn zɛ́ wɛtɛ à a gbarɛ, ama Yuda gbãnadenↄ wiki lɛ̀ ò pì: Tó n gbɛ̃ pìi gbàrɛ, Siza gbɛ̃nnamɛ n ũro. Gbɛ̃ kũ à a zĩda dìtɛ kína ũ ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ Sizaomɛ. 13 Kũ Pilati yã bire mà, à pì ò bo kũ Yesuo bàai. Akũ à vùtɛ a tìntiia gu kũ òdi pi gbɛ̀ gusaran, kũ Eberu yão sↄ̃, Gabata. 14 Vĩnla dikpɛ sorukɛzĩmɛ, ifãntɛ̃ kà mìdangura. Akũ Pilati pì Yuda gbãnade pìnↄnɛ: Á kínan dí. 15 Akũ òtɛn wiki lɛ́ òtɛn pi: Ǹ a dɛ. Ǹ a dɛ. Ǹ a pá lía. Pilati pìńnɛ: Mani á kína pá lía yá? Sa'orikinↄ pì: Ó kína ke vĩro, Siza baasiro. 16 Akũ Pilati Yesu kpàḿma ò a pá lía. Akũ ò a sɛ̀ ò tà kãao.

Yesu pana lía

(Mat 27:32-44, Maa 15:21-32, Luk 23:26-43)

17 Yesu bò wɛ̃tɛ gũn à a zĩda lígbãndurukpana sɛna, à gɛ̀ɛ gu kũ òdi pi Mìtokokia, kũ Eberu yão sↄ̃ Gↄgↄta. 18 Gwen ò a pà lía kũ gbɛ̃nↄn pla pãndenↄ, gbɛ̃ do a ↄplai gbɛ̃ do a ↄzɛi, akũ Yesu kú ń dagura. 19 Pilati takada kɛ̃̀ à nà Yesu lí pìia. Yã kũ à kɛ̃̀ɛ pìin dí:

Yesu Nazɛra, Yudanↄ kína.

20 Yudanↄ takada kũ à kɛ̃̀ɛ pì kyó kɛ̀ dasi, zaakũ gu kũ ò Yesu pà lían pìi zã̀ kũ wɛ̃tɛoro. Ò takada pìi kɛ̃̀ kũ Eberu yão kũ Romudenↄ yão kũ Giriki yãomɛ. 21 Akũ Yuda sa'orikinↄ pì Pilatinɛ: Ǹsun kɛ̃ ǹ pi Yudanↄ kínaro, ama ǹ kɛ̃ kũ àkũ mɛ́ à pì Yudanↄ kínamɛ a ũ. 22 Pilati pì: Yã kũ ma kɛ̃̀n ma kɛ̃̀. 23 Kũ sozanↄ Yesu pà lía ò làka, akũ ò a pↄ́kasanↄ sɛ̀tɛ ò kpàatɛ lɛu siikↄ̃ baadi mìia. Ò a utagyaba kũ ò tã̀ nabinaa sari zaa musu ari zĩtɛ sɛ̀ dↄ, 24 akũ ò pìkↄ̃nɛ: Òsun uta pì kɛ̃kɛ̃kↄ̃rɛro. Ò kàpa kpá de ògↄ̃ dↄ̃ gbɛ̃ kũ ani gↄ̃nɛ. Ò kɛ̀ lɛ, de yã kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn le à papamɛ, kũ ò pì:

Ò ma pↄ́kasanↄ kpàatɛkↄ̃nɛ,

ò kàpaa kpà ma uta yãi.

Abire yãin sozanↄ kɛ̀ lɛ. 25 Yesu da kũ a da dakũnao kũ Kolopa nanↄ Mariamao kũ Mariama Magadalɛnio kú lí kũ ò Yesu pàaa sarɛ. 26 Kũ Yesu a da è kũ a ìba kũ à yeiio zɛna kↄ̃ sarɛ, à pì a danɛ: Nↄgbɛ̃, n nɛ́n di! 27 Akũ à pì ìbaa pìinɛ: N dan di! Zaa zĩ birean ìbaa pìi a sɛ̀ à tà kãao a bɛa.

Yesu ganaa

(Mat 27:45-56, Maa 15:33-41, Luk 23:44-49)

28 Abire gbɛra Yesu dↄ̃ kũ a pínki pàpa. De yã kũ à kɛ̃na Luda yãn le à papa akũ à pì: Ími tɛni ma dɛ. 29 Lo kú gwe, sèwɛ̃ kpã̀kpã kán pana. Akũ ò sako yàku wɛ̃ pìi gũn ò pɛ̀ sɛ̃̀lia ò dↄ̀ Yesunɛ a lɛ́a. 30 Kũ à wɛ̃ pìi mì à pì: Yã làka. Akũ à a mìi pɛ̀tɛ à a wɛ̃̀ndii gbàrɛ.

Yesu zↄ̃na kũ sário

31 Kámmabogↄrↄ sorukɛzĩmɛ. Yuda gbãnadenↄn ye gɛ̀nↄ gↄ̃ lía ari kámmabogↄrↄ zĩro, zaakũ kámmabogↄrↄ zĩ pì bi gↄrↄ zↄ̃kↄ̃ↄmɛ. Akũ ò gɛ̀ɛ ò wɛ́ kɛ̀ Pilatia ò ń gbá ɛ́'ɛ ò ń kipa. 32 Akũ sozanↄ gɛ̀ɛ ò gbɛ̃ káaku kũ ò pà lía lɛɛlɛ kũ Yesuo gbá ɛ̀'ɛ kũ a plade pↄ́o dↄ. 33 Kũ ò kà Yesu kĩnaa, ò è à gĩnakɛ à gà kↄ̀, akũ odi a gbá ɛ́'ɛro. 34 Akũ sozanↄ doke Yesu zↄ̃̀ kũ sário a gbã̀ntɛrɛɛa. Gwe gↄ̃̀nↄ aru kũ ío bↄ̀tɛ. 35 Gbɛ̃ kũ à yã pìi è kũ wɛ́o mɛ́ a ò. A sèedakɛna yãpura vĩ, à dↄ̃ kũ yãpuran átɛn o, de ákↄ̃nↄ sↄ̃ à le à Yesu náani kɛ. 36 Yã birenↄ kɛ̀ de yã kũ à kɛ̃na Luda yãn díkĩna papamɛ, ò pì: Oni a wá ke ɛ́ro. 37 À kɛ̃na Luda yãn dↄ ò pì: Oni gbɛ̃ kũ ò a zↄ̃̀ gwa.

Yesu vĩnaa

(Mat 27:57-61, Maa 15:42-47, Luk 23:50-56)

38 Abire gbɛra Yusufu Arimatea gɛ̀ɛ à wɛ́ kɛ̀ Pilatia, de à a gba zɛ́ à Yesu gɛ̀ɛ kipa. Yesu ìbaamɛ asiri gũn, kũ àtɛn vĩna kɛ Yuda gbãnadenↄnɛ yãi. Pilati wènɛ, akũ à gɛ̀ɛ à a gɛ̀ɛ sɛ̀ à tào. 39 Nikodɛmu kũ à gɛ̀ɛ Yesu kĩnaa gwãani gɛ̀ɛ se kũ lí'ↄo yãkatɛna kũ ɛzɛ kũ àdi tó gɛ̀ vãroo à kà kiloo baraakuri taka bà. 40 Akũ ò Yesu gɛ̀ɛ sɛ̀ ò táaru bizanↄ fĩ̀fĩa kũ ɛzɛ pìio, lákũ Yudanↄ dì gɛ̀ kpe ta nà ń futɛokarayã gũn. 41 Kara kú gu kũ ò Yesu pà líaa pìn. Gbɛ̀wɛɛ kũ ò sↄ̀ mira ũ dufu kú karaa pìi gũn, odi gbɛ̃ke dan zikiro. 42 Gwen ò Yesu wùtɛn, kũ à zã̀ kũńworo, kũ dↄ Yudanↄ kámmabogↄrↄ tɛn ká yãi.

20

Yesu vunaa

(Mat 28:1-8, Maa 16:1-8, Luk 24:1-12)

1 Azumanɛnna zĩ gudↄo Mariama Magadalɛni bò à gɛ̀ɛ mira kĩnaa, akũ à lè gbɛ̀ gona mira lɛ́a. 2 Akũ à bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ Simↄ Pita kĩnaa kũ ìba pãnde kũ Yesu yeii pìio à pìńnɛ: Ò Dikiri bò miran, ó dↄ̃ gu kũ ò a dànlo. 3 Akũ Pita kũ ìba pãnde pìio fùtɛ ò gɛ̀ɛ mira kĩnaa. 4 Ń gbɛ̃nↄn pla ń pínki tɛn bàa lɛ́ lɛɛlɛ, akũ ìba pãnde pìi bà nna de Pitala, à kà mira kĩnaa káaku. 5 Kũ à wɛ́ kpàtɛn, akũ à táaru bizanↄ è katɛna, ama adi gɛ̃ a gũnlo. 6 Kũ Simↄ Pita kà a gbɛra, akũ à gɛ̃̀ miran. À táaru biza pìi è katɛna 7 kũ biza kũ ò fĩ̀fĩ a mìiao. Biza pì pɛkɛrɛna kũ pↄ́lɛ pìnↄoro, à kokona ditɛna adomɛ. 8 Akũ ìba kũ à kà mira kĩnaa káaku pìi gɛ̃̀ se. À è, akũ à sì. 9 Ari tera odi yã kũ à kɛ̃na Luda yãn dↄ̀rↄ dↄ̃ro kũ ò pì, ani futɛ bona gan. 10 Akũ ìba gbɛ̃nↄn pla pìnↄ ɛ̀ra ò tà bɛ.

Yesu bo à suna Mariama Magadalɛninɛ

(Mat 28:9-10, Maa 16:9-11)

11 Mariama zɛna mira lɛ́a, àtɛn ↄ́ↄ dↄ. Lákũ àtɛn ↄ́ↄ dↄ nà lɛ, akũ à wɛ́ kpàtɛ miran. 12 Akũ à malaika gbɛ̃nↄn planↄ è vutɛna gu kũ ò Yesu gɛ̀ɛ wùtɛn yãaa. A do kú a mì kpa, a do sↄ̃ gbá kpa. Ò uta pura dana. 13 Akũ ò a là ò pì: Nↄgbɛ̃, bↄ́ mɛ́ à n le ntɛn ↄ́ↄ dↄↄ? À wèḿma à pì: Ò ma Dikiri sɛ̀ ò tà kãaomɛ, má dↄ̃ gu kũ ò a wùtɛnlo. 14 Kũ à ò lɛ, akũ à lìtɛ à Yesu è zɛna, ama adi dↄ̃ kũ Yesunlo. 15 Yesu a là à pì: Nↄgbɛ̃, bↄ́ yã mɛ́ à tò ntɛn ↄ́ↄ dↄↄ? Dín ntɛn wɛtɛɛ? Mariama tɛn da karademɛ, akũ à pìnɛ: Mare, tó mↄkↄ̃n mɛ́ n a sɛ̀ n bo kãao, ǹ omɛnɛ gu kũ n a wùtɛn de mà gɛ́ mà a sɛ́. 16 Yesu pìnɛ: Mariama! Akũ à arɛ dↄ̀a à pìnɛ kũ Eberu yão: Rabi! Tↄ́ pìi pì Dannɛri. 17 Yesu pìnɛ: Ǹsun ↄ namaro, mádi tá ma De kĩnaa kↄ̀ro. Ǹ gɛ́ ǹ o ma gbɛ̃nↄnɛ matɛn tá ma De kũ ń Deo kĩnaa, ma Luda kũ ń Ludao kĩnaa. 18 Akũ Mariama Magadalɛni gɛ̀ɛ à a baaruu kpà a ìbanↄnɛ à pì: Ma Dikiri è. Akũ à yã kũ à ònɛɛ bàbańnɛ.

Yesu bo à suna a ìbanↄnɛ

(Mat 28:16-20, Maa 16:9-18, Luk 24:36-49)

19 Azumanɛnna birea ↄkↄsi a ìbanↄ kakarana kpɛ́n, ò gbà tàtańlɛ ò mↄ̀nɛ kã̀, kũ òtɛn vĩna kɛ Yuda gbãnadenↄnɛ yãi. Akũ Yesu sù à zɛ̀ ń tɛ́ à pìńnɛ: Àgↄ̃ kun aafia! 20 Kũ à ò lɛ, akũ à a ↄnↄ mↄ̀ńnɛ kũ a gbã̀ntɛrɛɛo. Kũ ìbaa pìnↄ Dikiri è, ń pↄ kɛ̀ nna manamana. 21 Yesu ɛ̀ra à pìńnɛ: Àgↄ̃ kun aafia! Lákũ ma De ma zĩ nà, lɛn matɛni á zĩ lɛ. 22 Kũ à ò lɛ, akũ à ĩa vùḿma kũ lɛ́o à pì: À Luda Nini sí. 23 Gbɛ̃ kũ a ń kɛ̃ kũ ń durunnanↄ, à kɛ̃̀ḿman gwe. Gbɛ̃ kũ ádi ń kɛ̃nɛro sↄ̃, ani kɛ̃ḿmaro.

Yesu kũ Tomasio

24 Gↄrↄ kũ Yesu sù, Tomasi, a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ doke kũ òdi pinɛ Sìka kú kũńworo. 25 Akũ a ìba kparanↄ pìnɛ: O Dikiri è. Akũ à pìńnɛ: Tó mádi koosa gbɛ̀ e a ↄnↄ gũn ma ↄnɛ pɛ̀nlo, akũsↄ̃ mádi ↄ zↄ̃ a gbã̀ntɛrɛnlo, mani síro. 26 A gↄrↄ làa a ìbanↄn kú kpɛ́n dↄ, Tomasi kú kũńwo sà. Ò gbà tàtańlɛ ò mↄ̀nɛ kã̀, akũ Yesu sù à zɛ̀ ń tɛ́ à pì: Àgↄ̃ kun aafia! 27 Akũ à pì Tomasinɛ: Ǹ n ↄnɛ pɛ́ ma ↄ gũn la ǹ gwa, ǹ n ↄ zↄ̃ ma gbã̀ntɛrɛɛa. Ǹsun sika kɛ doro. Ǹ ma náani kɛ. 28 Tomasi wèa à pì: Ma Dikiri, ma Luda. 29 Yesu pìnɛ: Kũ n ma e yãin n ma náani kɛ̀. Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ò ma náani kɛ̀ ma enaa sarinↄ ũ.

30 Yesu daboyã pãndenↄ kɛ̀ dasi a ìbanↄ wɛ́ wára kũ odi kɛ̃ takada dí gũnlo. 31 Ama ò adikĩnanↄ kɛ̃̀ de à le à Yesu sí Luda Nɛ́ Arumasihu ũ à wɛ̃̀ndi le a náanikɛnaa gũn yãimɛ.

21

Yesu bo à suna a ìbanↄnɛ sɛ̀bɛ lɛ́a

1 Abire gbɛra Yesu ɛ̀ra à a zĩda mↄ̀ a ìbanↄnɛ dↄ Tiberia sɛ̀bɛ lɛ́a. Lán dí bàn à a zĩda mↄ̀ńnɛ. 2 Simↄ Pita kú lɛɛlɛ kũ Tomasi kũ òdi pinɛ Sìkao kũ Natanaɛli kũ à bò Kana, Galili bùsuuo kũ Zebedi nɛ́nↄ kũ Yesu ìba gbɛ̃nↄn pla pãndenↄ. 3 Simↄ Pita pìńnɛ: Matɛn gɛ́ kpↄ̀ wɛtɛmɛ. Akũ ò pìnɛ: Ókↄ̃nↄ se óni gɛ́ kũnwo. Akũ ò gɛ̀ɛ ò gɛ̃̀ gó'itɛ gũn, ama odi pↄ́ke kũ gwãani birearo. 4 Kũ gu tɛn su dↄ, Yesu zɛna bara, ama a ìbanↄ dí dↄ̃ kũ àkũmɛro. 5 Akũ à lɛ́ zùńyĩ à pì: Gbɛ̃nↄ, ádi pↄ́ke le a kũ̀roo? Ò pì: Oi! 6 Akũ à pìńnɛ: À birigi zu gó ↄplai áni pↄ́ kũ. Kũ ò zù, ò kpↄ̀ↄ kũ̀ dasidasi ò fù sɛna. 7 Akũ ìba kũ Yesu yeii pìi pì Simↄ Pitanɛ: Dikirimɛ. Pita uta danaro. Kũ à mà ò pì Dikirimɛ, akũ à a uta sɛ̀ à dà à kùsi ía. 8 Ìba kparanↄ tɛn birigi gátɛ pana kũ kpↄ̀ↄo òtɛn suo kũ góo, zaakũ ò zã̀ kũ baraoro, à de mita basↄↄro takalaro. 9 Kũ ò bikũ̀ bara, ò burodii è katɛna gwe kũ kpↄ̀ↄo kpakpana tɛ́a. 10 Yesu pìńnɛ: À mↄ́ kũ kpↄ̀ kũ a kũ̀ terao kenↄ. 11 Akũ Simↄ Pita gɛ̃̀ gó gũn à birigi gàtɛ à bikũ̀o bara. À pana kũ kpↄ̀ gbɛ̃̀ntɛ̃nↄ mɛ̀n basuppla akuri awɛɛ'aakↄ̃. Bee kũ à dasi lɛ, táaru pì dí kɛ̃ro. 12 Yesu pìńnɛ: À mↄ́ à pↄ́ ble. A ìba ke dí fↄ̃ à lɛ́ bò à a là dín a ũro, zaakũ ò dↄ̃ kũ Dikirimɛ. 13 Yesu gɛ̀ɛ à burodii sɛ̀ à kpàḿma. Lɛn à kɛ̀ lɛ kũ kpↄ̀ↄo dↄ. 14 Yesu a zĩda mↄna a ìbanↄnɛ gɛ̃̀n aakↄ̃den gwe a vuna gan gbɛra.

Yesu kũ Pitao

15 Kũ ò pↄ́ blè ò làka, Yesu Simↄ Pita là à pì: Yuhana nɛ́ Simↄ, ń yemai de gbɛ̃ dínↄla yá? À wèa à pì: Ee Dikiri, ń dↄ̃ kũ má yenyĩ. Yesu pìnɛ: Ǹ pↄ́ble kpá ma sãnɛ bↄ̀rↄnↄa. 16 A gɛ̃̀n plade Yesu ɛ̀ra à a là dↄ à pì: Yuhana nɛ́ Simↄ, ń yemai yá? À wèa à pì: Ee Dikiri, ń dↄ̃ kũ má yenyĩ. Yesu pìnɛ: Ǹ ma sãnↄ dãmɛnɛ. 17 À a là a gɛ̃̀n aakↄ̃de à pì: Yuhana nɛ́ Simↄ, ń yemai yá? Kũ Yesu Pita là a gɛ̃̀n aakↄ̃de tó à yeai, a pↄ yàka, akũ à pìnɛ: Dikiri, ń yã sĩnda pínki dↄ̃. Ń dↄ̃ kũ má yenyĩ. Yesu pìnɛ: Ǹ pↄ́ble kpá ma sãnↄa. 18 Yãpuran matɛn onnɛ, kũ ń de kɛfɛnna ũ, ndì pↄ́ da n zĩda ǹ gɛ́ gu kũ ń yein, ama tó n zĩ kũ̀, ĩni n ↄnↄ poro, gbɛ̃ pãnde ni dannɛ à gɛ́ kũnwo gu kũ ń yeiron. 19 Kũ Yesu ò lɛ, Pita ga kũ ani Luda tↄ́ bon à tɛ́a. Abire gbɛra Yesu pìnɛ: Ǹ tɛ́mai.

Yesu kũ ìba kũ Yesu yeiio

20 Pita lìtɛ à ìba kũ Yesu yeii pìi è tɛ́ńyĩ. Gbɛ̃ pì mɛ́ à nà Dikirii gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ ble, à a là gbɛ̃ kũ ani a kpáḿmai. 21 Kũ Pita a è, à pì Yesunɛ: Dikiri, gbɛ̃ dí sↄ̃ bi? 22 Yesu pìnɛ: Tó má ye àgↄ̃ kú wɛ̃̀ndiio ari màgↄ̃ gɛ́ su, a yã n le máa? Ǹgↄ̃ tɛ́mai dé. 23 Akũ yã pìi fã̀kↄ̃a Yesudenↄ tɛ́ kũ ìbaa pì ni garo. Ama Yesu dí onɛ kũ ani ganlo. À pì, tó á ye àgↄ̃ kun ari àgↄ̃ gɛ́ su, a yã a le mámɛɛ?

24 Ìbaa pì mɛ́ à yã dínↄ sèeda kɛ̀. Àkũ mɛ́ à takada dí kɛ̃̀, akũ ó dↄ̃ kũ a sèedakɛna náani vĩ.

Mìdɛnaa

25 Yesu yã pãndenↄ kɛ̀ dasidasi dↄ. Tó ò kɛ̃̀ takada gũn dodo pínki, matɛn da andunia a zĩdanɛ ni fↄ̃ à takada kũ ò kɛ̃̀ɛ pìnↄ síro.

ZĨRINƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

ZĨRINƆ YÃKƐNANƆ

Yesu tana ludambɛ 1:1-1:26

Luda Nini kipanaa 2:1-2:47

Yudanↄ Yesu yã sinaa 3:1-12:25

Pↄlu wɛ̃tɛgɛna káakude 13:1-14:28

Pↄlu wɛ̃tɛgɛna gɛ̃̀n plade 15:1-18:22

Pↄlu wɛ̃tɛgɛna gɛ̃̀n aakↄ̃de 18:23-21:16

Pↄlu gɛna Romu 21:17-28:31

1

Lɛ́sɛna Luda Nini yã musu

1 Tiofilu, ma ònnɛ ma takada káaku gũn lákũ Yesu kɛ̀ nà kũ yã kũ à dàńnɛnↄ pínki zaa a naana gↄrↄ 2 ari gↄrↄ kũ à yã dìtɛ a zĩ̀rinↄnɛ kũ Luda Nini gbãnao, akũ Luda a sɛ̀ à tà kãao a kĩnaa. 3 Zaakũ a ganaa gbɛra à a zĩda mↄ̀ńnɛ à sèedayãnↄ kɛ̀ńnɛ dasi kũ à tò ò dↄ̃̀ sikaa sari kũ à bɛ̃nɛ. À a zĩda mↄ̀ńnɛ gↄrↄ bupla à kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã òńnɛ. 4 Kũ ò kakarana, akũ à pìńnɛ: Àsun bo Yurusalɛmuro. Àgↄ̃ lɛ́ kũ ma De sɛ̀árɛ dã, lákũ ma a yã òárɛ nà. 5 Zaakũ Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ̀ í gũmmɛ, ama gↄrↄ pla la mani á da'itɛ kɛ Luda Nini gũn.

Tana kũ Yesuo ludambɛ

(Maa 16:19-20, Luk 24:50-53)

6 Kũ ò kakarana lɛ, akũ ò a là ò pì: Dikiri, gↄrↄ dí gũnn ĩni Isarailanↄ kpata ɛrańnɛ yá? 7 À wèḿma à pì: Á zɛ́ vĩ àgↄ̃ gↄrↄ kesↄ̃ gↄrↄ zaka kũ ma De dìtɛ kũ a zĩda ikooo dↄ̃ro. 8 Tó Luda Nini kìpaáwa, áni gbãna le àgↄ̃ de ma sèedadenↄ ũ Yurusalɛmu kũ Yudea bùsu gu sĩnda pínkio kũ Samaria bùsuuo ari à gɛ́ pɛ́ andunia lɛ́a. 9 Yã bire onaa gbɛra Luda a sɛ̀ ń wára ari à gɛ̀ɛ à sã̀tɛ ń wɛ́a ludambɛ lukun. 10 A tanaa gũn lákũ ń wɛ́ pɛ́ ludambɛa nà, akũ gbɛ̃nↄn pla kenↄ bò ò zɛ̀ ń sarɛ ò pↄ́kasa puranↄ dana. 11 Ò pì: Galili bùsudenↄ, à kɛ̀ dera á zɛna átɛn ludambɛ gwaa? Yesu kũ Luda a bò á tɛ́ à tà kãao a kĩnaa pìi, ani ɛra à su lákũ a è àtɛn tá gwe nà.

Yudasi gɛ̃nɛkɛnaa

12 Akũ ò kìpa Kùkpɛ sĩ̀sĩia ò sù Yurusalɛmu. Sĩ̀sĩi pìi zã̀ kũ Yurusalɛmuo à kà lán kiloo do taka bà. 13 Kũ ò kà, akũ ò dìdi kpɛ́ musu, gu kũ òdigↄ̃ kún. Pita kú gwe kũ Yuhanao kũ Yamisio kũ Anduruo kũ Filipio kũ Tomasio kũ Batↄlↄmiuo kũ Matiuo kũ Alafeu nɛ́ Yamisio kũ Simↄ Kokarideo kũ Yamisi nɛ́ Yudasio. 14 Ń pínki ń zĩda kpà aduakɛnaaa lɛɛlɛ kũ Mariama Yesu dao kũ Yesu dakũnanↄ kũ nↄgbɛ̃ kparanↄ.

15 Gↄrↄ birea Pita fùtɛ à zɛ̀ Yesu ìba kũ ò kà gbɛ̃nↄn basuddo takanↄ tɛ́ à pì: 16 Ma gbɛ̃nↄ, yã kũ Dauda ò kũ Luda Nini gbãnao Yudasi kũ à dò gbɛ̃ kũ ò Yesu kũ̀nↄnɛ arɛ yã musu, tilasimɛ Luda yã pì papa. 17 Ó gbɛ̃ domɛ yã a baka kú ó zĩ díkĩna gũn. 18 À zĩtɛ lù kũ ↄgↄ kũ à lè a vãnikɛnaa gũnwo. Gwen à bàkɛ̃ à lɛ̀tɛn, a nɛ̀sɛɛ pũ̀tã a nukãninↄ bↄ̀tɛ pínki. 19 Yurusalɛmudenↄ pínki yã pìi mà, akũ ò tↄ́ kpà gu pìinɛ Akɛlɛdama kũ ń buri yão. Tↄ́ pìi pì gbɛ̃dɛri zĩtɛ. 20 Ò a yã ò Zabura takada gũn ò pì:

A bɛ gↄ̃ bɛzĩ ũmɛ,

gbɛ̃ke súngↄ̃ kú a gũn doro.

Ò pì dↄ:

Gbɛ̃ pãnde gↄ̃ a gɛ̃nɛ ũ.

21-22 A yã mɛ́ à tò gbɛ̃ kũ òdigↄ̃ tɛ́wái gↄrↄ kũ ó kú lɛɛlɛ kũ Dikiri Yesuo zaa Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛkɛgↄrↄa ari gↄrↄ kũ Luda a bò ó tɛ́nↄ, ò ń gbɛ̃ do bo àgↄ̃ de a vuna gan sèedade ũ kũoo. 23 Akũ ò gbɛ̃nↄn planↄ bò, Yusufu kũ òdi pinɛ Baasaba òdi pinɛ dↄ Yusutu kũ Matiao. 24 Akũ ò adua kɛ̀ ò pì: Dikiri, ń gbɛ̃ sĩnda pínki nɛ̀sɛ dↄ̃. Gbɛ̃nↄn pla dínↄ tɛ́ ǹ gbɛ̃ kũ n bò mↄwɛrɛ, 25 de a bàka gↄ̃ kú kũ ókↄ̃nↄ zĩ̀rinↄ zĩ díkĩna gũn yãi, zĩ kũ Yudasi bòn à gɛ̀ɛ gu kũ kↄ̃ sɛ̀ kãao gũn. 26 Akũ ò kàpaa kpà gbɛ̃nↄn pla pìnↄ yã musu. Akũ líkpana Matia kũ̀, akũ ò a dà zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ tɛ́.

2

Luda Nini kipanaa

1 Kũ Pɛntikↄsi dikpɛ gↄrↄ kà, ò kú gu dokↄ̃nↄa ń pínki. 2 Kãnto ò kĩni mà bona ludambɛ lán zàga'ĩa gbãna bà, akũ kpɛ́ kũ ò vutɛna wã̀. 3 Ò pↄ́ è lán tɛ́nɛnɛnↄ bà à fã̀kↄ̃a à dìdi ń baadia. 4 Akũ Luda Nini kìpaḿma ń pínki, akũ ò nà yãkeburi'onaaa lákũ Nini pì ń gbá lɛ́ nà.

5 Yuda kenↄ kú Yurusalɛmu gwe, ludayãmari kũ ò bò andunia bùsu sĩnda pínki gũnnↄ ũ. 6 Kũ ò ń zuka pìi mà, ò kàkarańyĩ dasidasi, akũ ò bídi kɛ̀, kũ ò mà òtɛni ń gbɛ̃ sĩnda pínki buri yã o. 7 Yã pì ń kũ gbãna à bò ń sarɛ ò pì: Yã'orii pìnↄ bi Galilidenↄmɛ ń pínkiroo? 8 À kɛ̀ dera o mà òtɛni ó baadi bùsu yã oo? 9 Patianↄ kũ Midianↄ kũ Elamunↄn ó ũ kũ gbɛ̃ kũ ò kú Mɛsↄpↄtamianↄ kũ Yudeao kũ Kapadosiao kũ Pↄntuo kũ Asiao 10 kũ Firigiao kũ Pamfiliao kũ Misilao kũ Libia bùsu kũ à kú Sirɛni sarɛo kũ gbɛ̃ kũ ò bò Romunↄ. 11 Yudanↄ kũ gbɛ̃ kũ ò ń donyĩ zɛ́ sɛ̀nↄn ó ũ kũ Kɛrɛtinↄ kũ Larubunↄ, akũ ótɛn ma òtɛn Luda yãbonsarɛ kɛnanↄ o kũ ó baadi buriyãnↄ. 12 Yã pì ń kũ gbãna ò bídi kɛ̀, òtɛn kↄ̃ lala òtɛn pi: Yã kpate takan gwee? 13 Gbɛ̃kenↄ sↄ̃ òtɛni ń lalandi kɛ ò pì: Í mɛ́ à ń kũ.

Pita waazikɛnaa

14 Akũ Pita fùtɛ à zɛ̀ kũ a gbɛ̃ kpara gbɛ̃nↄn kuri awɛɛdonↄ à yã ò gbãngbãn à pì: Ákↄ̃nↄ Yudanↄ kũ gbɛ̃ kũ á kú Yurusalɛmunↄ pínki, à sã kpá à tó mà yã pì oárɛ. 15 Í dí gbɛ̃ pìnↄ kũ lákũ átɛn da nàro, zaakũ kↄnkↄ mↄ̀ kɛ̃ndon tera. 16 Yã kũ annabi Yoɛli òon dí:

17 Luda pì:

Gↄrↄ kpɛdenↄ zĩ mani ma Nini pisi gbɛ̃ sĩnda pínkia,

á nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ á nɛ́nↄgbɛ̃nↄ ni annabikɛyã o,

á kɛfɛnnanↄ ni wɛ́gupu e,

á mare zↄ̃kↄ̃nↄ ni nana o.

18 Gↄrↄ birenↄa

mani ma Nini pisi ma zↄ̀blerinↄa

gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ ń pínki

oni annabikɛyã o.

19 Mani sèedanↄ kɛ musu,

mani yãbonsarɛnↄ kɛ andunia gũn,

aru kũ tɛ́o kũ túsukpɛ síi lukuo nigↄ̃ kún.

20 Ifãntɛ̃ ni sira kũ,

mↄvura ni tɛ̃ra kũ lán aru bà

ari Dikiri sugↄrↄ zↄ̃kↄ̃ gakuride gↄ̃ gɛ́ ká,

21 gbɛ̃ sĩnda pínki kũ òdi Dikiri sísinↄ ni bo.

22 Isarailanↄ, à yã dí ma. Lákũ á dↄ̃ á zĩdanɛ nà, Luda Yesu Nazɛra mↄ̀árɛ a gbɛ̃ ũ kũ daboyãnↄ kũ yãbonsarɛnↄ kũ sèeda kũ à kɛ̀ a gãi á tɛ́nↄ. 23 Luda zɛ̀o a pↄyenyĩna kũ a dↄ̃naao gũn kũ ò a kpàáwa, akũ a tò kifirinↄ a pà lía ò a dɛ̀. 24 Akũ Luda ga bàa pòroa à a vù, zaakũ à zɛ́ vĩ kũ ga ni fↄ̃ àgↄ̃ a kũnaro. 25 Zaakũ Dauda a yã ò à pì:

Madìgↄ̃ Dikiri e ma wɛ́n gↄrↄ sĩnda pínki,

lákũ à kú ma ↄplai nà

pↄ́ke ni ma lukaro.

26 Abire yãin ma pↄ dìgↄ̃ nna,

ma nɛ̀sɛgũn pù.

Ma tãmaa vĩ kũ ma mɛ̀ nigↄ̃ kun,

27 zaakũ ĩni ma tó mira gũnlo,

ĩni we n gbɛ̃ kũ à kú adona yagi kũro.

28 N ma da wɛ̃̀ndi zɛ́a,

ma pↄnna nigↄ̃ pana n kĩnaa.

29 Ma gbɛ̃nↄ, mani fↄ̃ mà ó dizi káaku Dauda yã oárɛ swáswa. À gà ò a vĩ̀ a mira kú wɛ̃tɛ dín ari kũ a gbãrao. 30 A annabikɛ gũn à dↄ̃̀ kũ Luda lɛ́ sɛ̀awa à pì, áni a burinↄ doke ká a kpatan. 31 Dauda gĩnakɛ à Arumasihu vuna gan è, akũ à a yã ò à pì: Luda ni a tó mira gũnlo, ani we a mɛ̀ yagi kũro. 32 Yesu pìin Luda a vù gan. A sèedadenↄn ó ũ ó pínki. 33 Vutɛna Luda ↄplai à a Nini kũ à a lɛ́ sɛ̀wɛrɛ sì a Dea. Yã kũ átɛn e akũsↄ̃ átɛn ma tera de Luda Nini kũ à pìsiwá ũmɛ. 34 Zaakũ adi kɛ Dauda mɛ́ à fùtɛ à gɛ̀ɛ ludambɛro, à pì:

Dikiri ò ma dikirinɛ à vutɛ a ↄplai

35 ari àgↄ̃ a ibɛrɛnↄ kɛnɛ a tìntin ũ.

36 Isarailanↄ, àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ Yesu kũ a a pà líaan Luda dìtɛ Dikiri ũ, Arumasihu ũ dↄ.

37 Kũ ò yã pìi mà, à ń zↄ̃, akũ ò Pita kũ zĩ̀ri kparanↄ là ò pì: Gbɛ̃nↄ, óni kɛ deraa? 38 Akũ Pita pìńnɛ: Á baadi nɛ̀sɛ litɛ à da'itɛ kɛ kũ Yesu Kirisi tↄ́o, á durunnanↄ ni kɛ̃áwa áni Luda Nini sí gba ũ. 39 Zaakũ lɛ́ kũ Luda sɛ̀ɛ pì de á pↄ́ ũmɛ kũ á nɛ́nↄ kũ gbɛ̃ kũ ò kú zã̀nↄ, gbɛ̃ kũ Dikiri ó Luda ni ń sísi pìnↄ ń pínki. 40 À yã pãndenↄ òńnɛ dasi à nàkaraḿma à pì: À á zĩda bo gbãragbɛ̃ vãni dínↄ tɛ́. 41 Akũ gbɛ̃ kũ ò a yã pìi sìnↄ da'itɛ kɛ̀. Zĩ birean ò kàra ń tɛ́ gbɛ̃nↄn wàa gɛ̃ro. 42 Ò laakarii dↄ̀ zĩ̀rinↄ yãdannɛnaaa kũ kↄ̃gbɛ̃kɛnaao kũ Dikiri pↄ́blenaao kũ aduakɛnaao.

Yesudenↄ kunna kũ kↄ̃o

43 Zĩ̀rii pìnↄ tɛn sèeda kũ yãbonsarɛnↄ kɛ, akũ vĩna gbɛ̃ sĩnda pínki kũ̀. 44 Dikiri náanikɛrinↄ pínki gã̀ dokↄ̃nↄmɛ. Pↄ́ kũ ò vĩnↄ gↄ̃̀ ń pínki pↄ́ ũ. 45 Tó ò ń pↄ́ kũ ò vĩnↄ yìa, òdi a ↄgↄ kpaatɛtɛkↄ̃nɛ lákũ baadi bↄkↄtɛ de nà. 46 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà òdigↄ̃ kↄ̃ kakara Luda ↄnn, òdigↄ̃ pↄ́ ble kↄ̃ bɛa kũ pↄnnao kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 47 Òdigↄ̃ Luda tↄ́ kpá, akũsↄ̃ òdigↄ̃ nna kũ baadi pínkio. Dikiri dìgↄ̃ gbɛ̃ kũ átɛni ń sura banↄ kara ń tɛ́ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

3

Gↄ̃gbɛ̃ ɛrɛ werekↄ̃anaa

1 Zĩkea Pita kũ Yuhanao gɛ̀ɛ Luda ↄnn fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃ aduakɛgↄrↄa. 2 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe ò a ì ɛrɛ ũmɛ. Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà òdi a sɛ́ ò su ò a ditɛ Luda ↄnn gãnu kũ òdi pi Gãnu Mana gũn. Gwen àdigↄ̃ bara kɛ gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ̃ ↄn pìi gũnnↄa. 3 Kũ à Pita kũ Yuhanao è, òtɛn su gɛ̃ Luda ↄnn, akũ à baraa kɛ̀ḿma. 4 Ò wɛ́ pɛ̀a, akũ Pita pìnɛ: Ǹ ó gwa la. 5 Akũ à wɛ́ pɛ̀ḿma àtɛni ń gba dã. 6 Akũ Pita pìnɛ: Má ↄgↄ vĩro, ama pↄ́ kũ má vĩn mani n gba. Kũ Yesu Kirisi Nazɛra tↄ́o ǹ futɛ ǹ táa o. 7 Akũ Pita a kũ̀ a ↄplaa à a fùtɛ a zɛ̀. Gwe gↄ̃̀nↄ a gbálanↄ kũ a gɛ̀sɛwaanↄ gbãna kũ̀. 8 À vĩ̀ à zɛ̀, akũ à nà táa'onaaa. À gɛ̃̀ kũńwo Luda ↄnn àtɛn táa o àtɛn vĩvĩ àtɛn Luda sáabu kpá. 9 Baadi pínki a è àtɛn táa o àtɛn Luda sáabu kpá, 10 akũ ò a dↄ̃̀ barakɛri kũ àdigↄ̃ vutɛ Luda ↄnn Gãnu Manan ũ, akũ yã kũ à a lè ń kũ gbãna à bò ń sarɛ.

Pita waazikɛna Luda ↄnn

11 Lákũ à na Pita kũ Yuhanaoa nà gu kũ òdi pi Sulemanu èdan, akũ baadi pínki tɛn gɛ̃ ń kĩnaa, kũ yã pìi bò ń sarɛ yãi. 12 Kũ Pita gbɛ̃nↄ è, à pìńnɛ: Isarailanↄ, bↄ́ yã mɛ́ à tò yã pìi bò á sarɛɛ? Bↄ́ yã mɛ́ à tò á wɛ́ fĩ̀wá lɛɛ? Átɛn da ó zĩda gbãna kesↄ̃ ó ludayãmana mɛ́ à tò gbɛ̃ dí táa ò yá? 13 Ó dizi káakunↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda gwenaa kpà a zĩkɛri Yesua. Ákↄ̃nↄ sↄ̃ a a kpà gbãnadenↄa a bo a kpɛ Pilati kũ à zɛ̀ kũ a gbarɛnaao arɛ. 14 A bo Luda gbɛ̃ mana kũ à kú adona pì kpɛ, akũ a wɛ́ kɛ̀ Pilatia à gbɛ̃dɛri gbarɛárɛ. 15 A Wɛ̃̀ndikpammarii dɛ̀, akũ Luda a vù bona gan. A sèedadenↄn ó ũ. 16 Yesunaanikɛna mɛ́ à tò gↄ̃gbɛ̃ kũ á a dↄ̃ átɛni a gwa dí wèrekↄ̃a Yesu tↄ́ gbãna yãi. Yesunaanikɛna mɛ́ à a gbà aafia á pínki wára. 17 Tera ma gbɛ̃nↄ, má dↄ̃ kũ ákↄ̃nↄ kũ á gbãnadenↄ yã pìi kɛ̀ wɛ́sirakɛnaa gũmmɛ. 18 Luda dò annabinↄnɛ arɛ, akũ ò gĩnakɛ ò pì ń pínki kũ Arumasihu ni wɛ́tãmma e, akũsↄ̃ à kɛ̀ lɛ. 19 Abire yãi à nɛ̀sɛ litɛ à arɛ dↄ Ludaa, á durunnanↄ ni kɛ̃áwa de à suárɛ kũ nɛ̀sɛkpatɛnaao 20 à Yesu kũ à gĩnakɛ à a dìtɛárɛ Arumasihu ũ pì zĩáwa. 21 Séde àgↄ̃ kú musu gĩa ari gↄrↄ kũ Luda ni pↄ́ pínki kɛkɛ à kɛ dufu, lákũ à dà a annabinↄnɛ nà ò ò zaa káaku. 22 Musa pì, Dikiri á Luda ni á gbɛ̃ke sɛ́ annabi ũ lán a bà. À yã kũ ani oárɛ ma pínki. 23 Gbɛ̃ kũ adi annabii pì yã ma sↄ̃ro, Luda ni ade bo á tɛ́ à a dɛmɛ. 24 Annabi kũ ò Luda yã ònↄ pínki naana Samuɛli kĩnaa gↄrↄ díkĩna baaruu kpà. 25 Yã kũ annabii pìnↄ òo kũ Luda bàka kũ à kú kũ á dizi káakunↄo gↄ̃̀ á pↄ́ ũ, lákũ à ò Ibrahĩnɛ nà à pì áni arubarika da andunia buri pínkigu a buri gãi. 26 Kũ Luda a zĩkɛri pìi dìtɛ, à a zĩ̀áwa káaku, de à arubarika daágu à á baadi kpɛ li a yãvãnikɛnanↄnɛ.

4

Yãkpatɛkɛna kũ Pitao kũ Yuhanao

1 Kũ Pita kũ Yuhanao tɛn yã o gbɛ̃nↄnɛ, sa'orinↄ kũ Luda kpɛ́ dogari gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo kũ Sadusinↄ gɛ̃̀ńyĩ. 2 Ń pↄ fɛ̃̀ kũ òtɛn yã da gbɛ̃nↄnɛ yãi, òtɛn gɛ̀nↄ vuna Yesu gũn kpàkpa kɛ. 3 Akũ ò ń kũ ò ń dá kpɛ́siran ari gu dↄ̀, zaakũ gu gĩnakɛ à sì kↄ̀. 4 Ama gbɛ̃ dasi kũ ò ń yã mànↄ Yesu náani kɛ̀ ari ń gↄ̃gbɛ̃nↄ dasi kũ̀ à kà gbɛ̃nↄn dúbu sↄↄro taka bà.

5 Kũ gu dↄ̀, Yuda gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ludayãdannɛrinↄ kàkara Yurusalɛmu. 6 Sa'oriki Anasa kú gwe kũ Kayafao kũ Yuhanao kũ Alɛsandao kũ gbɛ̃ kũ ò de sa'oriki pìi danɛ ũnↄ ń pínki. 7 Ò sù kũ Pitao kũ Yuhanao gbãnade pìnↄ arɛ, akũ ò ń lá ò pì: Bↄ́ gbãna ke dí tↄ́n a abirekũ kɛ̀oo? 8 Akũ Luda Nini sù Pitaa à pìńnɛ: Gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ, 9 lákũ átɛni ó lala gbãra nà yã mana kũ o kɛ̀ ɛrɛɛnɛ yãi, deran o kɛ̀ à wèrekↄ̃a nà, 10 ákↄ̃nↄ kũ Isarailanↄ pínki àgↄ̃ dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ à zɛna á arɛ dí aafiaa lè kũ Yesu Kirisi Nazɛra kũ a a pà lía Luda a vù bona gan tↄ́omɛ. 11 Lɛmɛ gbɛ̀ kũ ákↄ̃nↄ kpɛ́borinↄ a pã kpài mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ. 12 Gbɛ̃ pãnde ke kun kũ ani gbɛ̃ sura baro, zaakũ andunia gũn pínki Luda dí gbɛ̃ke ditɛ bisãsirinↄnɛ à ń sura baro, séde àpii.

13 Kũ ò Pita kũ Yuhanao kùgbãnakɛnaa è, akũsↄ̃ ò dↄ̃̀ kũ talaka wɛ́siradenↄmɛ ń ũ, à bò ń sarɛ, akũ ò dↄ̃̀ sà kũ ò gĩnakɛ ò kú kũ Yesuomɛ yã. 14 Lákũ ò gbɛ̃ kũ à werekↄ̃anaa pìi è zɛ nà ń sarɛ, odi fↄ̃ ò yãke ò doro. 15 Ò pìńnɛ ò bↄtɛ, akũ ò yã gↄ̃̀gↄ̃ 16 ò pì: Óni kɛ dera kũ gbɛ̃ pìnↄoo? Zaakũ Yurusalɛmudenↄn dↄ̃ pínki kũ ò daboyã zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀, óni fↄ̃ ò gíiro. 17 De yã pì sún dagula de adilaro, ò kpã̀kɛ̃ńyĩ pãsĩpãsĩ de òsun yã o gbɛ̃kenɛ kũ tↄ́ pìio doro. 18 Akũ ò ń sísi ò yã dìtɛńnɛ òsun yã o kesↄ̃ ò yã dańnɛ kũ Yesu tↄ́oro sãnsãn. 19 Akũ Pita kũ Yuhanao wèḿma ò pì: À gwa á zĩdanɛ. Á yãn óni ma yá, ke Luda pↄ́? A kpate mɛ́ à mana Ludanɛɛ? 20 Zaakũ óni fↄ̃ ò gí ò yã kũ o mà akũsↄ̃ o è oiro. 21 Gbãnade pìnↄ ɛ̀ra ò vĩna dàdańyĩ, akũ ò ń gbárɛ. Odi wɛ́tãmmana zɛ́ lero, zaakũ baadi pínki tɛn Luda sáabu kpá yã kũ à kɛ̀ɛ pì yãi. 22 Gbɛ̃ kũ ò werekↄ̃ana daboyã bire kɛ̀nɛɛ pì zĩ kũ̀ de wɛ̃̀ buplala.

Yesudenↄ kùgbãna wɛ́kɛnaa

23 Kũ ò ń gbárɛ, akũ ò tà ń gbɛ̃nↄ kĩnaa, ò òńnɛ lákũ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ òńnɛ nà. 24 Kũ ò mà, ò ↄ́ gbãna dↄ̀ Ludaa lɛɛlɛ ò pì: Dikiri, mↄkↄ̃n mɛ́ n musu kɛ̀ kũ zĩtɛo kũ ísirao kũ pↄ́ kũ ò kú ń gũnnↄ pínki. 25 N dà n zĩkɛri ó dizi Daudanɛ kũ n Nini gbãnao, akũ à pì:

Bↄ́ yã mɛ́ à tò burinↄ tɛn zuka káa?

À kɛ̀ dera òtɛn lɛ́ pã kpákũsũu?

26 Andunia kínanↄ tɛn zĩ̀ soru kɛ,

kpatablerinↄ tɛn kakara Dikirii

kũ Kína kũ à kàao.

27 Yãpuramɛ, Hɛrↄdu kũ Pↄntiu Pilatio kàkara wɛ̃tɛ dí gũn kũ Isarailanↄ kũ buri pãndenↄ n zĩkɛri kũ à kú adona Yesu kũ ń kà kína ũ pìii. 28 Ò kɛ̀ lákũ n gĩnakɛ n zɛo nà n gbãna kũ n pↄyenyĩnaaooa. 29 Tera sà Dikiri, ǹ yã pãsĩ kũ ò ò ma gwe. Ókↄ̃nↄ n zↄ̀blerinↄ, ǹ ó gba lɛ́ ò n yã o kũ kùgbãnao manamana. 30 Ǹ ↄ dawá de ò gbɛ̃nↄ werekↄ̃a ò daboyãnↄ kũ yãbonsarɛnↄ kɛ kũ n zĩkɛri kũ à kú adona Yesu tↄ́o. 31 Kũ ò adua kɛ̀ ò làka, gu kũ ò kↄ̃kakaranan yĩ̀gãyĩgã, Luda Nini sùḿma ń pínki, akũ ò gɛ̀ɛ òtɛn Luda yã ońnɛ kũ kùgbãnao.

Yesudenↄ nɛ̀sɛdokↄ̃nↄkɛna kũ kↄ̃o

32 Yesu náanikɛrinↄ laasun dokↄ̃nↄ vĩ kũ lɛ́dokↄ̃nↄo. Ń gbɛ̃ke dì pi a pↄ́ kũ á vĩnↄ bi a pↄ́mɛ adoro. Ń pↄ́ pínki bi ń pínki pↄ́mɛ. 33 Luda zĩ̀rinↄ tɛn Dikiri Yesu vuna gan yã o gbɛ̃nↄnɛ kũ gbãna zↄ̃kↄ̃ↄo. Ò Luda gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ lè ń pínki. 34 Pↄ́ke dí kĩa ń gbɛ̃kearo, zaakũ gbɛ̃ kũ ò bú ke kpɛ́ vĩnↄ dì yía ò su kũ a ↄgↄo 35 ò kpá zĩ̀rinↄa, de ò kpá baadia lákũ à a bↄkↄtɛ de nà. 36 Levi buri Yusufu kũ à bò Sipiru bùsun kú ń tɛ́. Luda zĩ̀rinↄ tↄ́ kpànɛ Baanaba. Tↄ́ pìi pì Laakarikpatɛrii. 37 À bú kũ à vĩ yìa, akũ à sù à a ↄgↄ kpà zĩ̀rinↄa.

5

Anania kũ Safirao

1 Gↄ̃gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Anania kun dↄ kũ a nanↄ Safirao. A zĩtɛ yìa 2 à a ↄgↄ fĩnti bò kũ a nanↄ dↄ̃naao, akũ à gɛ̀ɛ à a kpara kpà zĩ̀rinↄa. 3 Akũ Pita pìnɛ: Anania, bↄ́yãi n tò Setan dònnɛ arɛ lɛ sɛ́ɛ? N n zĩtɛ ↄgↄ fĩnti bò, akũ n ɛ́kɛ tò Luda Nininɛ. 4 Gↄrↄ kũ ńdi zĩtɛ pì yíaro, n pↄ́nloo? Kũ n yìa sↄ̃, lákũ ń yei nà ĩni kɛ kũ a ↄgↄoroo? À kɛ̀ dera n yã bire kɛna laasun lɛ̀ɛ? Adi kɛ bisãsirin n ɛ́kɛ tònɛro, Ludan n tònɛ. 5 Kũ Anania yã pìi mà, à lɛ̀tɛ à gà. Akũ vĩna gbɛ̃ kũ ò yã pìi mànↄ kũ̀ manamana. 6 Kɛfɛnnanↄ gɛ̃̀ ò biza dàala, akũ ò a sɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò a vĩ̀.

7 Kũ à kà lán awa aakↄ̃ bà, yãke manaa sari a nanↄ sù à gɛ̃̀. 8 Akũ Pita a là à pì: Ǹ omɛnɛ, a zĩtɛ pìi yìa lán dí bàn yá? À wèa à pì: Ee, lɛmɛ. 9 Akũ Pita pìnɛ: Bↄ́ yã mɛ́ à tò a Luda Nini lɛ̀ a gwàa? Gbɛ̃ kũ ò n zã vĩ̀nↄn kú kpɛ́lɛlɛa, oni n sɛ́ ò bo kũnwo se. 10 Gwe gↄ̃̀nↄ à lɛ̀tɛ a arɛ à gà. Kũ kɛfɛnnanↄ gɛ̃̀, ò è à gà, akũ ò a sɛ̀ ò gɛ̀ɛ ò a vĩ̀ a zã sarɛ. 11 Akũ vĩna sↄsi gbɛ̃nↄ kũ̀ manamana ń pínki kũ gbɛ̃ kũ ò yã pìi mànↄ ń pínki.

Daboyãnↄ kũ yãbonsarɛnↄ

12 Luda zĩ̀rinↄ tɛn daboyã kũ yãbonsarɛnↄ kɛ dasi gbɛ̃nↄ tɛ́. Yesu náanikɛrinↄ dì kↄ̃kakarana kɛ lɛɛlɛ Sulemanu èdan ń pínki. 13 Gbɛ̃ pãndenↄ dì we ò nàḿmaro, ama gbɛ̃ sĩnda pínki dì ń tↄ́ nna sí, 14 ama gbɛ̃ dasi kũ òtɛn Dikiri Yesu náani kɛnↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ ń pínki, òdigↄ̃ kara ń tɛ́. 15 Akũ ò gyãrenↄ sɛ̀tɛ kũ wútɛbↄnↄ kũ gyãresɛbↄnↄ ò ń kátɛ zɛ́n, de tó Pita tɛn gɛ̃tɛ, a nini le à da ń gbɛ̃kenↄla yãi. 16 Pari bò wɛ̃tɛ kũ ò kú Yurusalɛmu sarɛnↄn ò sù kũ gyãrenↄ kũ gbɛ̃ kũ tãnanↄ tɛn wari dↄḿmanↄ, akũ ò wèrekↄ̃a ń pínki.

Wɛ́tãmma mↄna zĩ̀rinↄnɛ

17 Akũ sa'oriki kũ Sadusi gã̀ gbɛ̃ kũ ò de a gbɛ̃ ũnↄ fùtɛ ò nɛ̀sɛgↄ̃baa kpà kũńwo. 18 Ò zĩ̀rinↄ kũ̀kũ ò ń ká kpɛ́siran, 19 akũ Dikiri malaika sù à kpɛ́ pì zɛ́ wɛ̃̀ńnɛ gwãani à ń bↄ́tɛ à pì: 20 À gɛ́ àgↄ̃ kú Luda ↄnn, à wɛ̃̀ndi dufu pì yã o baadi pínkinɛ. 21 Zĩ̀rinↄ yã pìi mà, akũ ò gɛ̀ɛ Luda ↄnn kↄnkↄkↄnkↄ òtɛn yã dańnɛ.

Kũ sa'oriki kũ a gbɛ̃nↄ fùtɛ, ò Isaraila gbãnadenↄ kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kàkara, akũ ò dogarinↄ zĩ̀ ò gɛ́ zĩ̀rinↄ bↄtɛ kpɛ́siran ò su kũńwo. 22 Kũ dogari pìnↄ kà gwe, odi ń le kpɛ́nlo. Akũ ò ɛ̀ra ò tà ò pìńnɛ: 23 Kũ o ka kpɛ́ pì kĩnaa, o lè gbànↄn tatana gíngin a dãkpãrinↄn kú kpɛ́lɛlɛa, ama kũ o wɛ̃̀, ódi gbɛ̃ke lenlo. 24 Kũ Luda ↄn dãkpãrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ sa'orikinↄ yã pìi mà, ò bídi kɛ̀ lán yã pì de nà. 25 Akũ gbɛ̃ke sù à pìńnɛ: À ma! Gbɛ̃ kũ a ń ká kpɛ́sira gũnnↄn kú Luda ↄnn òtɛn yã dańnɛ. 26 Akũ Luda ↄn dãkpãrinↄ kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo gɛ̀ɛ ò ń kũkũ ò sù kũńwo yãkete sari, zaakũ òtɛn vĩna kɛ gbɛ̃nↄnɛ, de òsun ń pápa kũ gbɛ̀ɛoro yãi.

27 Kũ ò sù kũńwo, ò ń zɛ́ gbãnadenↄ arɛ, akũ sa'oriki ń lala yãi à pì: 28 O giárɛ sãnsãn à yã dańnɛ kũ tↄ́ pìio, akũ a tò yã pì kpɛ́ àtɛn da Yurusalɛmula pínki, akũsↄ̃ á ye à gbɛ̃ pì ga yã diwa yá? 29 Akũ Pita kũ zĩ̀ri kparanↄ wèḿma ò pì: Luda yã mɛ́ à kũ̀ ò ma de bisãsiri pↄ́la. 30 Ó dizinↄ Luda mɛ́ à Yesu kũ a a lòko lía a dɛ̀ pìi vù. 31 Luda a sɛ̀ à vùtɛ a ↄplai Kínanɛ Surabari ũ, de à Isarailanↄ gba zɛ́ ò nɛ̀sɛ litɛ à ń durunnanↄ kɛ̃ḿma. 32 Yã pìnↄ sèedadenↄn ó ũ, ókↄ̃nↄ kũ Luda Nini kũ Luda dì kpá gbɛ̃ kũ òdi a yã manↄaao.

33 Kũ ò yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀ manamana, akũ ò ye ò ń dɛdɛ. 34 Farisi kũ òdi pinɛ Gamaliɛli kú ń tɛ́. Ludayãdannɛriimɛ, gbɛ̃ sĩnda pínki dì a tↄ́ nna sí. À fùtɛ à zɛ̀ à pì ò bo kũ gbɛ̃ pìnↄo gĩa. 35 Akũ à pìńnɛ: Isarailanↄ, à laakari kɛ yã kũ á ye à kɛ gbɛ̃ pìnↄnɛɛa. 36 Adi gì kɛro kũ Tuda fùtɛ àtɛni a zĩda ditɛ a ka. Ò tɛ̀i lán gbɛ̃nↄn wàa pla bà. Kũ ò a dɛ̀, akũ a ìbanↄ fã̀kↄ̃a, akũ yã làka. 37 A gbɛra Galili gbɛ̃ Yudasi fùtɛ gbɛ̃nↄ narogↄrↄa à gbɛ̃nↄ gàtɛ à nàawa dasi. À gà se, akũ a ìbanↄ fã̀kↄ̃a ń pínki. 38 Matɛn oárɛ tera, àsun gbɛ̃ pìnↄ yã daro, à ń tó. Tó ń pↄyeina kũ ń yãkɛnanↄ bò bisãsiri kĩnaamɛ, ani mì dɛ. 39 Tó à bò Luda kĩnaamɛ sↄ̃, áni fↄ̃ à kpáńnɛro. À laakari kɛ zĩ̀kana kũ Ludaoi. 40 Ò a yã mà, akũ ò zĩ̀rinↄ sìsi ò ń gbɛ̃. Ò gìńnɛ ò yã o kũ Yesu tↄ́o, akũ ò ń gbárɛ.

41 Zĩ̀rinↄ bò gbãnadenↄ kĩnaa kũ pↄnnao, zaakũ ò è ò kà kũ ò wé'i daḿma Yesu tↄ́ yãi. 42 Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà òdigↄ̃ yã dańnɛ Luda ↄnn kũ ń bɛnↄo, òdigↄ̃ Yesu baaru nna kpáńnɛ kámmabonaa sari, òdi pi àkũmɛ Arumasihu ũ.

6

Kpanyĩri gbɛ̃nↄn supplanↄ ditɛnaa

1 Gↄrↄ birea kũ Yesu ìbanↄ tɛn kara, ń Girikiyãmarinↄ tɛn yãkete ká ń Eberuyãmarinↄi ò pì, tó òtɛn pↄ́ble kpaatɛ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà, òdi pã kpá ń gyaanↄnↄimɛ. 2 Akũ zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ Yesudenↄ sìsi ń pínki ò pì: À zɛ́ vĩ ò pã kpá Luda yãi ò laakari dↄ pↄ́ble kpaatɛnaaaro. 3 À gↄ̃gbɛ̃nↄ bo á tɛ́ gbɛ̃nↄn suppla, gbɛ̃ mana kũ ↄ̃ndↄ̃ kũ Luda Ninio pɛ̀kɛrɛḿmanↄ, de ò ń ditɛ zĩ pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũ, 4 óni laakari dↄ aduakɛnaaa kũ Luda yã'ońnɛnaao. 5 Yã pìi kàńgu ń pínki, akũ ò Sitivĩ kũ Luda Nini kũ ludanaanikɛnaao pɛ̀kɛrɛaa sɛ̀ kũ Filipio kũ Porokoruo kũ Nikanↄo kũ Timↄo kũ Pamɛnao kũ Antiↄku gbɛ̃ Nikola kũ à Yudanↄ donyĩzɛ sɛ̀ yão. 6 Ò gɛ̀ɛ kũńwo zĩ̀rinↄ kĩnaa, akũ ò adua kɛ̀ńnɛ ò ↄ nàḿma.

7 Luda yã tɛn dagula, Yesu ìbanↄ tɛn kara Yurusalɛmu manamana, akũ sa'orinↄ Yesu yã sì dasidasi.

Sitivĩ kũnaa

8 Luda arubarika kũ gbãnao pɛ̀kɛrɛ Sitivĩa, akũ àtɛn daboyã kũ yãbonsarɛnↄ kɛ gbɛ̃nↄ tɛ́. 9 Aduakɛkpɛ ke kun kũ òdi pi zĩdadenↄ aduakɛkpɛ. Ń gbɛ̃kenↄ bò Sirɛni kũ Alɛsandariao kũ Silisia bùsuuo kũ Asia bùsuuo. Akũ ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ Sitivĩo ò lɛ́kpakↄ̃a kɛ̀ kãao. 10 Ama odi a fↄ̃ro ↄ̃ndↄ̃ kũ Luda Nini a gbà yãi. 11 Ò tɛ́ kà gbɛ̃nↄn, akũ gbɛ̃ pìnↄ pì: O mà à bò Musa kũ Ludao yã kpɛ. 12 Ò Yudanↄ kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ludayãdannɛrinↄ laakarii fùtɛ, akũ ò gɛ̀ɛ ò Sitivĩ kũ̀, ò gɛ̀ɛ kãao ń gbãnadenↄ kĩnaa. 13 Akũ ò sù kũ sèedade ɛ́kɛnↄ ò pì: Gbɛ̃ dí mɛ́ àdigↄ̃ Luda kpɛ́ kũ a dokao vãni bo lakanaa sari. 14 Zaakũ o mà à pì Yesu Nazɛra ni kpɛ́ pì kakatɛ à ó futɛokarayã kũ Musa dàwɛrɛ litɛ sɛ́. 15 Akũ gbãnade kũ ò vutɛna gwenↄ wɛ́ pɛ̀ Sitivĩa ń pínki, ò è a ãn de lán malaika ãnn bà.

7

Sitivĩ yã'ona gbãnadenↄnɛ

1 Akũ sa'oriki Sitivĩ là à pì: N yã pìnↄ ò yãpuran yá? 2 Akũ à pì: Ma gbɛ̃nↄ kũ ma denↄ, à ma! Luda Gakuride bò à sù ó dizi káaku Ibrahĩa gↄrↄ kũ à kú Mɛsↄpↄtamia bùsun, zaade à kpɛ́ à gɛ́ vutɛ Arana. 3 À pìnɛ: Ǹ bo n bùsun n danɛnↄ tɛ́ ǹ tá bùsu kũ mani mↄnnɛn. 4 Akũ à bò Kaladia bùsuu pìi gũn à gɛ̀ɛ à vùtɛ Arana. A de ga gbɛra Luda sù kãao bùsu kũ á kun tera dí pìn. 5 Luda dí bùsuu pì zĩtɛ ke kpáa bee gɛ̀sɛ doro, ama à a lɛ́ sɛ̀nɛ à pì ani gↄ̃ a pↄ́ ũ kũ a burinↄ. Gↄrↄ birea sↄ̃ Ibrahĩ nɛ́ vĩro. 6 Luda pìnɛ lán dí bà: N burinↄ ni nibↄ ble bùsu pãnden. Gwen oni zↄ̀ blen, oni wɛ́ tãḿma ari wɛ̃̀ wàa pla. 7 Luda pì áni wari dↄ buri kũ oni zↄ̀ bleńnɛnↄa, Ibrahĩ buri pìnↄ ni bↄtɛ ò su ò donyĩ kɛarɛ gu dí pìn. 8 Akũ Luda tↄ̃̀zↄ̃yã dà Ibrahĩnɛ a bàka kunna kãao sèeda ũ. Kũ à Isaaku ì, à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀nɛ a gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ. Lɛn Isaaku kɛ̀ Yakubunɛ lɛ dↄ, akũ Yakubu kɛ̀ ó dizi káaku gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄnɛ lɛ se dↄ. 9 Akũ ó dizi káaku pìnↄ nɛ̀sɛgↄ̃baa kpà kũ ń gbɛ̃ndo Yusufuo, ò a yìa ò tà kãao Misila. Luda kú kãao, 10 à a bò a wari sĩnda pínki gũn. Luda Yusufu pìi gbà ↄ̃ndↄ̃ à tò à nna kũ Misila kína Firi'aunao, akũ à a dìtɛ Misila bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ kũ a bɛ ↄnnwo. 11 Akũ nàa kà Misila kũ Kanaanↄ bùsuuo pínki. Wari kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, ó dizi pìnↄ dí pↄ́ke le ò blèro. 12 Kũ Yakubu mà pↄ́blewɛ kú Misila, à ó dizi pìnↄ zĩ̀ gwe. Ń gɛna káakuden gwe. 13 A gɛ̃̀n pladen Yusufu a zĩda mↄ̀ a vĩ̀ninↄnɛ, akũ Firi'auna Yusufu danɛnↄ dↄ̃̀. 14 Akũ Yusufu gbɛ̃ zĩ̀ a de Yakubua à mↄ́ kũ a danɛnↄ ń pínki. Ń pínki gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akuri awɛɛsↄↄromɛ. 15 Akũ Yakubu gɛ̀ɛ Misila. Gwen à gàn kũ ó dizi pìnↄ ń pínki. 16 Ò sù kũ ń gɛ̀nↄo Sɛkɛmu, akũ ò ń vĩ gbɛ̀wɛɛ kũ Ibrahĩ lù mira ũ gũn Amↄ nɛ́nↄa à fĩnaa bòńnɛ kũ andurufuuo.

17 Kũ lɛ́ kũ Luda sɛ̀ Ibrahĩnɛ gↄrↄ ye à ká, ó buri dasi kũ̀ à kàra Misila manamana. 18 Akũ kína dufu kũ à Yusufu dↄ̃ro kpata blè Misila. 19 À pãsĩ kũ ó burio à wɛ́ tã̀ ó dizinↄa, à tò ò ń nɛ́nↄ kↄ̀tɛ ò gàga. 20 Gↄrↄ birean ò Musa ì a àlesi mana. Ò a gwà a de bɛa mↄ aakↄ̃mɛ. 21 Kũ ò a zùkũna, akũ Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ a sɛ̀ a a gwà a zĩda nɛ́ ũ. 22 Ò Misilanↄ ↄ̃ndↄ̃ dà Musanɛ pínki, à gↄ̃̀ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ yã'ona kũ yãkɛnaao gũn.

23 Kũ à kà wɛ̃̀ bupla, à dà a nɛ̀sɛɛ gũn à gɛ́ a Isaraila dakenↄ gwa. 24 Kũ à è Misila gbɛ̃ tɛn wari dↄ a gbɛ̃ mɛ̀n doa, akũ à yã sì a gbɛ̃nɛ à fĩna bòa à a dɛ̀. 25 Kũ Luda ye à a gbɛ̃nↄ sura ba a gãi, àtɛn da ò dↄ̃mɛ, ama ò dↄ̃ro. 26 Kũ gu dↄ̀, Isaraila gbɛ̃nↄn planↄ tɛn fìti kɛ, akũ a sù à ń kpaatɛ à kútɛ kɛ̀ńnɛ à pì: Ma gbɛ̃nↄ, à kɛ̀ dera átɛn wari dↄkↄ̃a átɛ̃nɛɛ? 27 Akũ gbɛ̃ kũ àtɛn wari dↄ a gbɛ̃ndoa ↄ sↄ̃̀ Musai à pì: Dí mɛ́ à n kɛ kína yãgↄ̃gↄ̃ri ũwɛrɛɛ? 28 Ń ye ǹ ma dɛ lákũ n Misila gbɛ̃ dɛ̀ nà gĩan yá? 29 Kũ Musa yã pìi mà, à bàa lɛ̀ à tà Midiã bùsun. Gwen à nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ìn gbɛ̃nↄn pla.

30 Wɛ̃̀ bupla gbɛran malaika bò à sùa gbárannan Sinai kpi sarɛ tariankpã tɛ́ gũn. 31 Kũ Musa daboyã bire è, à bò a sarɛ. Kũ à nài à gwa, à Dikiri kòtoo mà à pì: 32 Makũmɛ n dizinↄ Ibrahĩ kũ Isaakuo kũ Yakubuo Luda ũ. Vĩna Musa kũ̀ àtɛn lukaluka, adi fↄ̃ à wɛ́ sɛ̀ à gwàro. 33 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ n kyate bobo, zaakũ gu kũ ń zɛn kú adonamɛ. 34 Ma wɛ́tãmma kũ òtɛn mↄ ma gbɛ̃ kũ ò kú Misilanↄnɛ è sãnsãn ma ń ndanaa mà, akũ ma su mà ń sura ba. Mani n zĩ Misila sà. 35 Musa kũ ò gìnɛ yã ò pì dí mɛ́ à a kɛ̀ kína yãgↄ̃gↄ̃ri ũńnɛ pìin Luda yã ònɛ malaika kũ à bò à sùa tariankpã gũn gãi, à a zĩ̀ kína kũ ani ń gbarɛ ũ. 36 Àkũ mɛ́ à bò kũńwo à yãbonsarɛnↄ kũ daboyãnↄ kɛ̀ Misila kũ Isira Tɛ̃rao kũ gbáranna gũnwo wɛ̃̀ bupla. 37 Musa pì mɛ́ à pì Isarailanↄnɛ, Luda ni ń gbɛ̃ke sɛ́ annabi ũ lán a bà. 38 Musa pì kú kũ gbɛ̃ kũ ò kakarana pìnↄo gbárannan, à kú gwe kũ ó dizinↄ kũ malaika kũ à yã ònɛ Sinai kpi musuo. Àkũ mɛ́ à yã wɛ̃̀ndidenↄ sì à kpáwá.

39 Ó dizinↄ dí a yã maro, akũ ò gìi ń laasun ɛ̀ra à tà Misila. 40 Ò pì Harunanɛ: Ǹ tãna kenↄ kɛwɛrɛ ò dowɛrɛ arɛ, zaakũ Musa kũ à ó bↄ́tɛ Misila, ó dↄ̃ yã kũ à a lèro. 41 Gↄrↄ birean ò tãna pì lán zùsanɛ bↄ̀rↄↄ bà, akũ ò sa òa ò dikpɛ kɛ̀ pↄ́ kũ ò kɛ̀ ń zĩdanɛ pì yã musu. 42 Akũ Luda kpɛ lìńnɛ à tò ò donyĩ kɛ̀ ludambɛ pↄ́nↄnɛ lákũ ò kɛ̃̀ annabinↄ takada gũn nà ò pì:

Isarailanↄ, adi kɛ makũ a sa òma gbárannan wɛ̃̀ buplaro.

43 Tãna Mↄlɛki bizakutan á sɛna

kũ susunɛ tãna Rɛfã kũ a zɛo takao.

Dikiri kũ a pì a donyĩ kɛ̀ńnɛnↄ yãin

mani tó ò tá kãáo Babilↄnu dire kpa.

44 Ó dizinↄ Luda bàka kunna kũńwo kuta vĩ gbárannan. Luda a taka mↄ̀ Musanɛ, akũ ò kɛ̀ lákũ Luda ònɛ nà. 45 Kuta pìi gↄ̃̀ Yↄsuanɛ kũ ó dizinↄ, akũ ò sù ò buri kũ Luda pɛ̀ḿmańnɛnↄ bùsuu sìḿma. Kuta pì kú gwe ari Dauda gↄrↄa. 46 Dauda pì nna kũ Ludao, akũ à wɛ́ kɛ̀a de à le à kpɛ́ bo Yakubu Ludanɛ. 47 Sulemanu mɛ́ à kpɛ́ pìi bònɛ. 48 Ama Luda Musude dìgↄ̃ kú kpɛ́ kũ bisãsirinↄ bòo gũnlo, lákũ annabii ò nà:

49 Dikiri pì:

Musu bi ma kíblegbaamɛ,

zĩtɛ bi ma tìntimmmɛ.

Kpɛ́ kpate takan áni bomɛnɛɛ?

Mákpan ma kipaki kunn?

50 Makũ mɛ́ ma pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀roo?

51 Ludayãdarisarinↄn á ũ! Á nɛ̀sɛ vĩro! Á sã gbãnamɛ! Adìgↄ̃ gí Luda Ninii adìgↄ̃ kɛ lán á dizinↄ bà. 52 Annabi kpaten á dizinↄ gì wɛ́ tãaii? Ò gbɛ̃ kũ ò gĩnakɛ ò Gbɛ̃ Mana suna yã òo pìnↄ dɛ̀dɛ. Ade pìin a bo a kpɛ a a dɛ̀ sà. 53 A doka kũ malaikanↄ sùoo sì, ama ádi zĩ kɛ a yãaro.

Sitivĩ papana kũ gbɛ̀ɛo

54 Kũ ò yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀i ò saka sòi. 55 Akũ Luda Nini dìdi Sitivĩa à wɛ́ pɛ̀ ludambɛa, akũ à Luda gakuri è kũ Yesuo zɛna a ↄplai. 56 Akũ à pì: À ma! Ma ludambɛ è wɛ̃na, Bisãsiri Nɛ́ zɛna Luda ↄplai. 57 Akũ ò ↄ tàta ń sãa ò wiki gbãna lɛ̀, akũ ò kùsia lɛɛlɛlɛɛlɛ. 58 Ò a gàtɛ ò bò kãao wɛ̃tɛ kpɛ, akũ òtɛni a pápa kũ gbɛ̀ɛo de ò a dɛ. Ò ń uta zↄ̃kↄ̃nↄ bò ò kàtɛ kɛfɛnna kũ òdi pinɛ Solu sarɛ. 59 Kũ òtɛn Sitivĩ pápa kũ gbɛ̀ɛo lɛ, à adua kɛ̀ à pì: Dikiri Yesu, ǹ ma nini sí. 60 Akũ à kùtɛ à wiki gbãna lɛ̀ à pì: Dikiri, ǹsun ń durunna díkĩna daro. Yã bire onaa gbɛran à gà.

8

1 Solu kú gbɛ̃ kũ ò Sitivĩ dɛ̀nↄ kpɛ.

Solu wɛ́tãmma mↄna Yesudenↄnɛ

Zĩ birean ò nà wɛ́tãna sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmunↄa manamana. Zĩ̀rinↄ baasi ò fã̀kↄ̃a ń pínki Yudea kũ Samaria bùsunↄ gũn. 2 Ludayãmari kenↄ Sitivĩ vĩ̀ ò a gɛ̀ ↄ́ↄ dↄ̀ kũ wiki gbãnao. 3 Akũ Solu kokari kɛ̀ kũ sↄsi gbɛ̃nↄ kakatɛnaao. Àdigↄ̃ gɛ̃ ↄn kũ ↄnnwo àgↄ̃ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũkũ àgↄ̃ ń gátɛ à gɛ́ à ń ká kpɛ́siran.

Baarunnakpana Samaria bùsun

4 Gbɛ̃ kũ ò fã̀kↄ̃anↄ gɛ̀ɛ ò Yesu baaruu kpà gu sĩnda pínkin. 5 Filipi gɛ̀ɛ Samaria bùsu wɛ̃tɛ ken, akũ à Arumasihu waazi kɛ̀ńnɛ. 6 Kũ gbɛ̃nↄ Filipi yã mà, akũsↄ̃ ò daboyã kũ à kɛ̀nↄ è, ò laakarii dↄ̀ yã kũ àtɛn oa kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 7 Zaakũ gbɛ̃ kũ ń tãnanↄ gòḿma kũ wiki gbãnaonↄn dasi, akũsↄ̃ kↄ̃̀nↄdenↄ kũ ɛrɛnↄ wèrekↄ̃a dasi. 8 Akũ ò pↄnna kɛ̀ manamana wɛ̃tɛ pìi gũn.

9 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú gwe zaa zĩ òdi pinɛ Simↄ. Àdigↄ̃ daboyã kɛ à bò Samariadenↄ sarɛ, akũ à a zĩda dìtɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛde ũ. 10 Nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ pínki dì laakari dↄ a yãa ò pi: Gbɛ̃ pì bi gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Luda gbãna zↄ̃kↄ̃demɛ. 11 Daboyã kũ àdigↄ̃ kɛ ń tɛ́ zaa gìkɛna ń kũ gbãna. 12 Ama kũ ò kpata kũ à bò Luda kĩnaa baaru kũ Filipi kpàńnɛ kũ Yesu Kirisi tↄ́oo mà, ò sì, akũ ò da'itɛ kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ ń pínki. 13 Bee Simↄ yã pìi sì à da'itɛ kɛ̀, akũ à nà Filipia. Kũ à daboyã kũ gbãna yã zↄ̃kↄ̃ kũ Filipi tɛn kɛnↄ è, yã pìnↄ bò a sarɛ.

14 Kũ zĩ̀rinↄ mà zaa Yurusalɛmu Samariadenↄ Luda yã sì, ò Pita kũ Yuhanao zĩ̀ḿma. 15 Kũ ò kà gwe, ò adua kɛ̀ńnɛ de ò Luda Nini le yãi. 16 Ò ń da'itɛ kɛ̀ yã kũ Dikiri Yesu tↄ́o, ama Luda Nini dí didi ń gbɛ̃kearo. 17 Kũ ò ↄ nàḿma, akũ ò Luda Nini lè sà. 18 Kũ Simↄ è ò Luda Nini è kũ zĩ̀rinↄ ↄnammanaao, akũ à sùńnɛ kũ ↄgↄo 19 à pì: À ma gba gbãna pì se, de gbɛ̃ kũ ma ↄ nàa ni Luda Nini le. 20 Akũ Pita pìnɛ: N ↄgↄ kakatɛ kũnwo, zaakũ ntɛn da ĩni Luda gba lú kũ ↄgↄomɛ. 21 N ↄ kú zĩ pìi gũnlo, n baka kú a gũnlo, zaakũ n nɛ̀sɛ mana Ludanɛro. 22 Ǹ kpɛ li n yã vãni pìinɛ ǹ adua kɛ Dikiria, ke ani sùru kɛ kũnwo kũ n laasun bire takao gwɛɛ? 23 Zaakũ ma è kũ sɛwɛ zĩni kú n gũn, durunna bàa kànnɛ. 24 Akũ Simↄ pì: À adua kɛmɛnɛ Dikiria de yã kũ a ò ke sún ma lero yãi.

25 Kũ Pita kũ Yuhanao Dikiri sèedaa kɛ̀ ò a yã dàńnɛ, akũ ò ɛ̀ra òtɛn tá Yurusalɛmu, òtɛn baaru nna kpá Samaria lakutunↄ gũn dasidasi.

Filipi kũ Etiopia gbãnade keo

26 Dikiri malaika yã ò Filipinɛ à pì: Ǹ futɛ ǹ gɛ́ gɛ̀nↄmidↄki kpa. Ǹ zɛ́ kũ à bò Yurusalɛmu à gɛ̀ɛ Gaza sɛ́, zɛ́ kũ à bↄ̀tɛ gbárannan. 27 Akũ à dà zɛ́n. Etiopia gbɛ̃ke tɛ́ zɛ́ pìn. Etiopia bùsu saraunia kũ òdi pinɛ Kandase bɛgwariimɛ, a aruzɛkɛ dãkpãrinↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄmɛ. À sù à donyĩ kɛ̀ Yurusalɛmu, 28 akũ à ɛ̀ra àtɛn tá à vutɛna a sↄ̃go gũn, àtɛn annabi Isaya takada kyó kɛ. 29 Akũ Luda Nini pì Filipinɛ: Ǹ gɛ́ ǹ na sↄ̃go direi. 30 Akũ Filipi bàa lɛ̀ à gɛ̀ɛ. À mà àtɛn annabi Isaya takada kyó kɛ, akũ à a là à pì: Ń kyó kũ ntɛn kɛ bↄkↄtɛ dↄ̃ yá? 31 À wèa à pì: Tó gbɛ̃ke dí a bↄkↄtɛmɛnɛro, mani fↄ̃ mà a dↄ̀rↄ dↄ̃ yá? Akũ à Filipi sìsi à gɛ̃̀ à vùtɛ a sarɛ. 32 Yã kũ àtɛni a kyó kɛ pìin dí:

Lán sã kũ òtɛn gɛ́ a kùtu kpá bà,

lán sãnɛ bↄ̀rↄ kũ òtɛni a kã kɛ̃ bà,

à yĩtɛ kpɛ̃n adi lɛ́ wɛ̃kↄ̃aro.

33 Ò wé'i dàa,

odi yãkpatɛ kɛ kãao a zɛ́aro.

Dí mɛ́ ani fↄ̃ à a gↄrↄ bire yã oo?

Zaakũ ò a wɛ̃̀ndii bò andunia gũn.

34 Akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pì Filipinɛ: Ǹ omɛnɛ, dí musun annabi yã bire òo? A zĩdan yá ke gbɛ̃ pãndemɛ? 35 Naana Luda yã pìia Filipi Yesu baaru nna kpànɛ. 36 Kũ òtɛn gɛ́ arɛ, ò kà í ke kĩnaa, akũ gↄ̃gbɛ̃ pìi pì: Ǹ í gwa la. Bↄ́ mɛ́ ani kpámɛnɛ mà da'itɛ kɛɛ? 37 Akũ Filipi pìnɛ: Tó n yã pìi sì kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo, ĩni fↄ̃. À wèa à pì: Ma sì kũ Yesu Kirisi bi Luda Nɛ́mɛ. 38 Akũ à pì ò gó zɛ. Akũ ń pla ń pínki ò kìpa ò gɛ̃̀ ín. Akũ à a da'itɛ kɛ̀. 39 Kũ ò bikũ̀ bara, akũ Dikiri Nini Filipi kpàgui, gↄ̃gbɛ̃ pì dí a e doro, akũ pↄnna gũn à dà zɛ́la. 40 Filipi a zĩda è zɛ Azotu, akũ à gɛ̀ɛ à Yesu baaru nna kpà wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo ari à gɛ̀ɛ à kào Sizaria.

9

Yesu bo à suna Solua

(Zĩr 22:6-16, 26:12-18)

1 Gↄrↄ birea sↄ̃ Solu tɛn pↄ́ bo a yĩn, àtɛn yã pãsĩ o Dikiri ìbanↄ dɛdɛna yã musu. À gɛ̀ɛ sa'oriki kĩnaa, 2 à gbɛ̀kaa à lá kɛ̃ Damasuku aduakɛkpɛdenↄnɛ à kpáawa, de tó à zɛ́ pì denↄ lè gwe, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄ ń pínki, ani ń kũkũ à su kũńwo Yurusalɛmu. 3 Kũ à dà zɛ́n, àtɛn gɛ́ à kà kãni kũ Damasukuo, akũ kãnto gupura bò ludambɛ à dàmala. 4 À bò à lɛ̀tɛ, akũ à kòtoo mà à pìnɛ: Solu, Solu, bↄ́ mɛ́ à tò ntɛn wɛ́ tãmaa? 5 Akũ à pì: Dímɛ n ũu, Dikiri? Akũ à wèa à pì: Makũmɛ Yesu kũ ntɛn wɛ́ tãa ũ. 6 Ǹ futɛ ǹ gɛ̃ wɛ̃tɛ gũn, oni onnɛ yã kũ ĩni kɛ. 7 Gbɛ̃ kũ òtɛn gɛ́ kãaonↄ gↄ̃̀ sã̀ii. Ò kòtoo pìi mà, ama odi gbɛ̃ke ero. 8 Kũ Solu fùtɛ, à a wɛ́ wɛ̃̀, akũ adi gu ero. Akũ ò a kũ̀ a ↄa ò gɛ̀ɛ kãao Damasuku. 9 À kɛ̀ gↄrↄ aakↄ̃ gu'enaa sari, adi pↄ́ blero adi í miro.

10 Yesude ke kú Damasuku kũ òdi pinɛ Anania. Dikiri yã ònɛ wɛ́gupu'enaa gũn à pì: Anania. Akũ à wèa à pì: Makũn dí, Dikiri. 11 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ futɛ ǹ da zɛ́ kũ òdi pi Súsun ari Yudasi bɛ ↄnn ǹ Taasu gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Solu gbɛka. Àtɛn adua kɛ gwe. 12 Wɛ́gupu'enaa gũn à n e, n su n ↄ nàa de à gu e. 13 Akũ Anania pìnɛ: Dikiri, ma mà ò gbɛ̃ pì yã ò dasi, lákũ à yã vãni kɛ̀ n gbɛ̃ kũ ò kú Yurusalɛmunↄnɛ nà. 14 Sa'orikinↄ a gbà zɛ́ à gbɛ̃ kũ òtɛni n sísi lanↄ kũkũ. Abire yãin à sù. 15 Akũ Dikiri pìnɛ: Ǹ gɛ́, zaakũ ma gbɛ̃ pìi sɛ̀ à gɛ́ ma tↄ́ bo buri pãndenↄnɛ kũ ń kínanↄ kũ Isarailanↄomɛ. 16 Lákũ ani wɛ́tãmma le ma tↄ́ yãi nà mani mↄnɛ. 17 Akũ Anania bò à gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ ↄn pìn, à ↄ nà Solua à pì: Solu ma gbɛ̃, Dikiri Yesu kũ à bò à sùmma zɛ́n gↄrↄ kũ ntɛn su la, àkũ mɛ́ à ma zĩ de ǹ gu e Luda Nini summa yãi. 18 Gwe gↄ̃̀nↄ pↄ́ bↄ̀tɛ a wɛ́n lán kpↄ̀tɛkɛɛ bà ò lɛ̀tɛ, akũ à gu è. Akũ à fùtɛ à da'itɛ kɛ̀. 19 Kũ à pↄ́ blè, à gbãna kũ̀.

Solu waazikɛna zaa Damasuku

Solu gↄrↄ pla kɛ̀ kũ Damasuku Yesudenↄo, 20 akũ à nà Yesu yã waazikɛnaaa gↄ̃̀nↄ Yudanↄ aduakɛkpɛnↄ gũn, à pì Yesu bi Luda Nɛ́mɛ. 21 Yã pìi bò gbɛ̃ kũ ò mànↄ sarɛ ò pì: Gbɛ̃ bire mɛ́ adi gbɛ̃ pìi sìsirinↄ ásaru kɛ Yurusalɛmuroo? Àkũ mɛ́ adi su la à ń kũkũ à tá kũńwo sa'orikinↄ kĩnaaroo? 22 Solu sↄ̃, a gbãna dìgↄ̃ kara, akũ a yã Yuda kũ ò kú Damasukunↄ fù à bìriańnɛ kũ Yesu bi Arumasihumɛ.

23 Gↄrↄ pla gbɛra Yudanↄ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛi ò a dɛ, 24 akũ à ń lɛ́kpakũsũnaai pìi mà. Òtɛn wɛ̃tɛ bĩnilɛnↄ dãkpã fãnantɛ̃ kũ gwãanio de ò a dɛ yãi. 25 Gwãanin Solu gbɛ̃nↄ a dà tãnkon ò a gbàrɛ kũ bàao bàai bona bĩni musu.

Solu waazikɛna zaa Yurusalɛmu

26 Kũ à kà Yurusalɛmu, à wɛ̀tɛ à na Yesudenↄa, akũ ò vĩna kɛ̀nɛ ń pínki, odi a Yesudekɛna náani kɛro. 27 Akũ Baanaba a sɛ̀ à gɛ̀ɛ kãao zĩ̀rinↄ kĩnaa, à gbã̀ńnɛ lákũ Solu Dikiri è zɛ́n nà kũ yã kũ Dikiri ònɛɛo kũ lákũ à Yesu yã ò gupuraa nà zaa Damasukuo. 28 Akũ Solu gɛ̃̀ ń tɛ́ à kurè kũńwo Yurusalɛmu à yã ò gbɛ̃nↄnɛ kũ Dikiri tↄ́o gupuran. 29 Kũ à yã ò Yuda Girikiyãmarinↄnɛ à lɛ́kpakↄ̃a kɛ̀ kũńwo, akũ òtɛn wɛtɛ ò a dɛ. 30 Kũ a gbɛ̃nↄ dↄ̃̀, ò zɛ̀nɛ Sizaria, akũ à tà Taasu.

31 Abire gbɛra sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Yudea kũ Galilio kũ Samaria bùsuuonↄn kun aafia pínki. Òtɛn gbãna kũ òtɛn gɛ́ arɛ vĩnakɛna Dikirinɛɛ gũn, òtɛn kara kũ Luda Nini ń nɛ̀sɛ kpàtɛńnɛ yãi.

Ainɛa werekↄ̃anaa

32 Pita dì kure wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo pínki, akũ à gɛ̀ɛ Luda gbɛ̃ kũ ò kú Lidanↄ gwa. 33 À gↄ̃gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Ainɛa è gwe, à kↄ̃̀nↄ kù katɛna wɛ̃̀ sↄraakↄ̃. 34 Akũ Pita pìnɛ: Ainɛa, Yesu Kirisi n werekↄ̃a. Ǹ futɛ ǹ n pɛ̀ koko. Akũ à fùtɛ gↄ̃̀nↄ. 35 Lidadenↄ kũ Sarↄnudenↄ a è, akũ ò lìtɛ ò arɛ dↄ̀ Dikiria.

Tabita vuna gan

36 Nↄgbɛ̃ Yesude ke kú Yↄpa a tↄ́n Tabita, kũ Giriki yão sↄ̃ Dↄkasi. Tↄ́ pìi pì zↄ̃. Yã mana kɛnaa pɛ̀kɛrɛa, akũsↄ̃ àdi takasidenↄ wɛ̃nda gwa. 37 Gↄrↄ birean à gyã kɛ̀ à gà. Kũ ò a zú ò, ò a sɛ̀ ò wùtɛ kpɛ́ musu gũn. 38 Yↄpa sↄ̃ à zã̀ kũ Lidaoro. Kũ Yesudenↄ mà Pita kú gwe, ò ń gbɛ̃nↄn planↄ zĩ̀a ò wɛ́ kɛ̀a ò pì: Ǹ mↄ́ ó kĩnaa likalika. 39 Akũ Pita fùtɛ à gɛ̀ɛ kũńwo. Kũ à kà, ò dìdi kãao kpɛ́ pìi musu. Akũ gyaanↄnↄ nài ń pínki kũ ↄ́ↄdↄo, ò uta kũ pↄ́kasa kũ Tabita kɛ̀ gↄrↄ kũ à kpɛ́ kú kũńwonↄ mↄ̀nɛ. 40 Pita pɛ̀ḿma à ń bↄ́tɛ bàai. À kùtɛ à adua kɛ̀, akũ à arɛ dↄ̀ gɛ̀ɛ pìia à pì: Tabita, ǹ futɛ. Kũ à wɛ́ wɛ̃̀, à Pita è, akũ à vùtɛ. 41 Pita a kũ̀ a ↄa à a fùtɛ à a zɛ̀. Akũ à Luda gbɛ̃ pìnↄ sìsi kũ gyaanↄnↄ, akũ à a kpàḿma bɛ̃nɛ. 42 Yã pìi dà Yↄpala pínki, akũ ò Dikiri náani kɛ̀ gwe dasi. 43 Pita gↄrↄ pla kɛ̀ gwe Simↄ Ãna bɛa.

10

Pita kũ Kↄnɛliuo

1 Gbɛ̃ke kú Sizaria a tↄ́n Kↄnɛliu. Àkũmɛ soza gã̀ kũ òdi pi Itali gã̀ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ. 2 Gbɛ̃ pì bi ludayãmariimɛ, àdigↄ̃ Luda vĩna vĩ àpii kũ a bedenↄ ń pínki. Àdi gba da manamana, akũsↄ̃ àdigↄ̃ adua kɛ gɛ̃̀n baaakↄ̃. 3 Zĩkea fãnantɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃ à Luda malaikaa è tɛ̃tɛ̃ntɛ̃ wɛ́gupu gũn, à gɛ̃̀ a bɛa à pìnɛ: Kↄnɛliu. 4 Akũ Kↄnɛliu wɛ́ wɛ̃̀a kũ vĩnao, akũ à pì: Bↄ́mɛɛ, Dikiri? À wèa à pì: N aduakɛna kũ n gbadana gbɛ̃nↄnɛɛo kà Luda kĩnaa, akũ à sì. 5 Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ Yↄpa sà, de ò Simↄ kũ òdi pinɛ Pita sísi. 6 À kìpa gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Simↄ Ãna bɛa. A bɛ kú ísira lɛ́a. 7 Kũ malaikaa pìi tà, Kↄnɛliu a zĩkɛri gbɛ̃nↄn pla kenↄ sìsi kũ soza ludayãmari kũ à naaao. 8 Kũ à yã pìi bàbańnɛ pínki, akũ à ń zĩ Yↄpa.

9 Kũ gu dↄ̀, akũ ò dà zɛ́n, ò kà kãni kũ wɛ̃tɛ pìio. Gↄrↄ birea kũ ifãntɛ̃ kà mìdangura, Pita dì kpɛ́ musu de à adua kɛ. 10 Nà tɛni a dɛ à ye à pↄ́ ble, akũ gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ble kɛ à wɛ́gupu è. 11 À ludambɛ è wɛ̃kↄ̃ana, pↄ́ke tɛn kipa lán biza zↄ̃kↄ̃ↄ bà. Bà dↄdↄna a kusuru mɛ̀n siikↄ̃nↄa pínki, àtɛn su zĩtɛ. 12 Pↄ́ buri sĩnda pínki kú a gũn, nↄ̀bↄnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ bãnↄ. 13 Akũ ò pìnɛ: Pita, ǹ futɛ ǹ dɛ ǹ só. 14 Akũ Pita pì: Agya Dikiri. Mádi tɛ̃̀ pↄ́ ke pↄ́ gbãsĩ ble zikiro. 15 Akũ à kòtoo pìi mà a gɛ̃̀n plade dↄ ò pì: Pↄ́ kũ Luda pì à swáswa, ǹsun a tɛ̃̀ boro. 16 À kɛ̀ lɛ gɛ̃̀n aakↄ̃, akũ kãnto ò pↄ́ pìi gà ò tào ludambɛ.

17 Pita tɛn bídi kɛ wɛ́gupu kũ à è pìia, akũ Kↄnɛliu zĩ̀ri kũ ò Simↄ bɛ gbɛ̀kanↄ kà gↄ̃̀nↄ, ò zɛna gãnu lɛ́a. 18 Ò lɛ́ zù ò gbɛ̀ka tó gwen Simↄ kũ òdi pinɛ Pita kìpan. 19 Ari tera Pita tɛn laasun lɛ́ wɛ́gupu kũ à èea, akũ Luda Nini pìnɛ: Gbɛ̃nↄn aakↄ̃nↄ tɛni n gbɛka. 20 Ǹ kipa ǹ gɛ́ kũńwo sikaa sari, zaakũ makũ mɛ́ ma ń zĩmma. 21 Akũ Pita kìpa à gɛ̀ɛ gbɛ̃ pìnↄ kĩnaa à pì: Makũmɛ gbɛ̃ kũ átɛn gbɛka ũ. Bↄ́ yã mɛ́ à tò a su laa? 22 Ò pì: Sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Kↄnɛliu mɛ́ à ó zĩ. Gbɛ̃ manamɛ, à Luda vĩna vĩ. Yudanↄ pínki dì a tↄ́ nna sí. Luda malaikaa pìnɛ à n sísi ǹ su a bɛa de à n yã ma. 23 Akũ Pita gɛ̃̀ kũńwo ↄnn à ń yàrii kɛ̀.

Kũ gu dↄ̀, à fùtɛ à dà kũńwo zɛ́n. Yↄpa Yesude kenↄ gɛ̀ɛ kãao lɛɛlɛ. 24 A gↄrↄ aakↄ̃den ò kà Sizaria. Kↄnɛliu a danɛnↄ kũ a gbɛ̃nna kãninↄ kàkara àtɛni ń dã. 25 Kũ Pita gɛ̃̀ ↄnn, akũ Kↄnɛliu gɛ̀ɛ à dàalɛ à kùtɛ a arɛ. 26 Akũ Pita a fùtɛ à pì: Ǹ futɛ ǹ zɛ. Bisãsirin ma ũ se. 27 Àtɛn yã o kãao ari ò gɛ̀ɛ ò gɛ̃̀ kãao kpɛ́n, akũ à gbɛ̃nↄ lè kakarana gwe dasidasi. 28 À pìńnɛ: Á dↄ̃ kũ Yudanↄ zɛ́ vĩ ò yãkatɛ kũ buri pãndeo ari ò gɛ̃ ń ↄnnlo. Ama Luda mↄ̀mɛnɛ màsun gbɛ̃ke gbãsĩ gwa ke mà a tɛ̃̀ boro. 29 A yã mɛ́ à tò kũ ò ma sisi, ma su sikaa sari. Má ye mà yã kũ a ma sisiia ma sà. 30 Akũ Kↄnɛliu pì: A gↄrↄ siikↄ̃den dí kũ matɛn adua kɛ ma bɛa ifãntɛ̃ mↄ̀ aakↄ̃ mandara'i. Akũ kãnto ma gbɛ̃ke è zɛna ma arɛ à pↄ́kasa kũ àtɛn tɛ́ kɛ dana 31 à pì: Kↄnɛliu, Luda n aduakɛnaa sì, n gbadanaa kàagu. 32 Ǹ gbɛ̃nↄ zĩ Yↄpa Simↄ kũ òdi pinɛ Pita sísi. À kìpa Simↄ Ãna bɛa zaa ísira lɛ́a. 33 Akũ ma gbɛ̃nↄ zĩ̀mma gↄ̃̀nↄ. Lákũ n su nà à kɛ̀ mana. Tera sà ó pínki ó kú la Luda dↄ̃naa gũn, de ò yã kũ Dikiri ònnɛ ǹ owɛrɛ ma yãi.

Pita yã'onaa

34 Pita nà yã'onaaa à pì: Ma sì yãpura sà kũ Luda dì gbɛ̃ke wɛ́ gwaro. 35 Buri sĩnda pínki tɛ́ gbɛ̃ kũ àtɛn vĩna kɛnɛ, akũsↄ̃ àdi yã mana kɛ, ade yã mɛ́ àdi káagu. 36 Á lɛ́gbãzã kũ Luda kɛ̀ Isarailanↄnɛ dↄ̃, à kɛna kãao nna Yesu Kirisi gãi baaru nna kpàńnɛ. Àkũmɛ buri sĩnda pínki Dikiri ũ. 37 Á yã kũ à kɛ̀ Yudea gu sĩnda pínki dↄ̃, lákũ à nàa nà zaa Galili Yahaya waazikɛna da'itɛkɛna yã musu gbɛra. 38 Á dↄ̃ lákũ Luda a Nini pìsi Yesu Nazɛraa nà, akũ à kú kũ gbãnao à gɛ̀ɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo, à yã mana kɛ̀ńnɛ à gbɛ̃ kũ Ibilisi ń ↄ fɛ̃̀ńnɛ ń kpɛnↄa wèrekↄ̃a, zaakũ Luda kú kãao. 39 Ókↄ̃nↄmɛ yã kũ à kɛ̀ Yudea bùsun kũ Yurusalɛmuo pínki sèedadenↄ ũ. Ò a lòko lía ò a dɛ̀, 40 akũ Luda a vù gan a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ à tò à a zĩda mↄ̀wɛrɛ. 41 Adi kɛ gbɛ̃ sĩnda pínki mɛ́ à a èro, sé ókↄ̃nↄ kũ Luda gĩnakɛ à ó sɛ́ a sèedadenↄ ũ. A vuna gan gbɛra o pↄ́ blè o í mì kãao. 42 Akũ à dàwɛrɛ ò waazi kɛ gbɛ̃nↄnɛ ò ońnɛ kũ akãamɛ gbɛ̃ kũ Luda dìtɛ gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ kũ gyãwãndenↄ pínki yãkpatɛkɛri ũ. 43 Annabinↄ pínki a yã ò ò pì gbɛ̃ kũ ò a náani kɛ̀nↄ durunnanↄ ni kɛ̃ḿma a tↄ́ gãi.

Luda Nini kipana buri pãndenↄnɛ

44 Gↄrↄ kũ Pita kpɛ́ àtɛn yã pì ońnɛ, Luda Nini kìpa gbɛ̃ kũ òtɛn yã pì manↄa ń pínki. 45 Yã pìi bò Yuda Yesude kũ ò sù kũ Pitaonↄ sarɛ, kũ bee buri pãndenↄn Luda a Nini pìsiḿma gba ũ yãi. 46 Zaakũ ò mà òtɛn yãke buri o òtɛn Luda yãbonsarɛ kɛnanↄ o. Akũ Pita pì: 47 Gbɛ̃ pìnↄ Luda Nini lè lán ó bà. Dí mɛ́ ani fↄ̃ à gíńnɛ ò da'itɛ kɛɛ? 48 Akũ à pì ò da'itɛ kɛńnɛ kũ Yesu Kirisi tↄ́o. Akũ ò wɛ́ kɛ̀a à gↄrↄ pla kɛ kũńwo.

11

Pita buri pãndenↄ yã gbãna Yuda Yesudenↄnɛ

1 Zĩ̀rinↄ kũ Yesude kũ ò kú Yudeanↄ mà lákũ buri pãndenↄ Luda yã sì nà se. 2 Kũ Pita sù Yurusalɛmu, gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũ tↄ̃̀zↄ̃yãonↄ a taari lè 3 ò pì: N gɛ̃ gyↄfↄrↄdenↄ bɛa n pↄ́ blè kũńwo. 4 Akũ Pita fùtɛ àtɛn yã pì bↄkↄtɛńnɛ zɛ́azɛa à pì: 5 Má kú Yↄpamɛ, matɛn adua kɛ, akũ ma wɛ́gupu è. Ma pↄ́ke è lán biza zↄ̃kↄ̃ↄ bà, bà dↄdↄna a kusuru mɛ̀n siikↄ̃nↄa, à bò ludambɛ àtɛn kipa ma kĩnaa. 6 Ma wɛ́ pɛ̀a tíii, ma nↄ̀bↄnↄ è a gũn, sɛ̃̀ntɛ pↄ́nↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ bãnↄ. 7 Akũ ma kòtoo mà ò pìmɛnɛ: Pita, ǹ futɛ ǹ dɛ ǹ só. 8 Akũ ma pì, agya Dikiri, tɛ̃̀ pↄ́ kesↄ̃ pↄ́ gbãsĩ ke dí gɛ̃ ma lɛ́n zikiro. 9 Kòtoo pì bona ludambɛ gɛ̃̀n plade pì dↄ, pↄ́ kũ Luda kɛ̀kɛ à gↄ̃̀ swáswa, màsun a tɛ̃̀ boro. 10 À kɛ̀ lɛ gɛ̃̀n aakↄ̃, akũ ò ɛ̀ra ò gà pínki ò tào ludambɛ. 11 Gↄrↄ bire gↄ̃̀nↄ gbɛ̃nↄn aakↄ̃ kũ ò ń zĩma bona Sizarianↄ sù ↄn kũ má kún. 12 Akũ Luda Nini pìmɛnɛ mà gɛ́ kũńwo sikaa sari. Ó gbɛ̃nↄ gbɛ̃nↄn suddo díkĩnanↄ gɛ̀ɛ kũmao lɛɛlɛ se, akũ o gɛ̃ gbɛ̃ kũ à gbɛ̃ pìnↄ zĩ̀ma bɛa. 13 Akũ à òwɛrɛ lákũ a malaikaa è nà, à bò à sùawa a kpɛ́n à òarɛ à gbɛ̃ zĩ Yↄpa à ma sísi, 14 de mà yã kũ ani a sura ba oarɛ, akãa kũ a bedenↄ ń pínki. 15 Kũ ma na yã'onaaa, Luda Nini kìpaḿma lákũ à kìpawá káaku nà. 16 Akũ yã kũ Dikiri ò dí dↄ̀magu kũ à pì, Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ̀ kũ ío, akãa sↄ̃ áni ó da'itɛ kɛ kũ Luda Ninio. 17 Lákũ Luda gba dokↄ̃nↄ kɛ̀ńnɛ kũ ókↄ̃nↄ kũ o Dikiri Yesu Kirisi náani kɛ̀nↄ nà, dín ma ũ mà fↄ̃ mà gí Ludanɛɛ? 18 Kũ ò yã pìi mà, odi yãke o doro, akũ ò Luda tↄ́ bò ò pì: O è Luda ɛ̀ra à buri pãndenↄ gbà zɛ́ dↄ ò nɛ̀sɛ litɛ ò wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le.

Antiↄkudenↄ zɛna kũ Yesuo

19 Wɛ́tãmmana kũ à fùtɛ Sitivĩ ga gbɛra mɛ́ à tò gbɛ̃nↄ fã̀kↄ̃a ò tà Fenisia bùsun kũ Sipiru bùsuuo kũ Antiↄkuo, òtɛn Luda yã o Yudanↄnɛ ńtɛ̃nɛ. 20 Ama ń gbɛ̃kenↄ bi Sipiru bùsu kũ Sirɛni bùsuuo gbɛ̃nↄnɛ, akũ ò gɛ̀ɛ Antiↄku òtɛn yã o buri pãndenↄnɛ se dↄ, òtɛn Dikiri Yesu baaru nna kpáńnɛ. 21 Dikiri tɛn ↄ daḿma, akũ gbɛ̃nↄ yã pìi sì dasidasi ò arɛ dↄ̀ Dikiria.

22 Akũ yã pì baaruu kà Yurusalɛmu sↄsi gbɛ̃nↄ kĩnaa, akũ ò Baanaba zĩ̀ Antiↄku. 23 Kũ à kà gwe, à è lákũ Luda arubarikaa kɛ̀ńnɛ nà, akũ a pↄ kɛ̀ nna. À lɛ́ dàḿma ń pínki ò zɛ kũ Dikirio kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 24 Baanaba bi gbɛ̃ manamɛ, Luda Nini kũ ludanaanikɛnaao pɛ̀kɛrɛa, akũ ò kàra Dikiri gbɛ̃nↄ gũn dasidasi. 25 Akũ Baanaba gɛ̀ɛ Taasu de à Solu wɛtɛ. 26 Kũ à a lè, akũ à sù kãao Antiↄku. Òdigↄ̃ kakara kũ sↄsi gbɛ̃nↄ dasidasi ògↄ̃ yã dańnɛ ari wɛ̃̀ do papana. Antiↄku gwen ò Yesu ìbanↄ sìsin Yesudenↄ ũ káaku.

27 Gↄrↄ kũ̀a annabinↄ bò Yurusalɛmu ò sù Antiↄku. 28 Ń gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Agabu fùtɛ à zɛ̀ à gĩnakɛ à nà zↄ̃kↄ̃ kũ ani ká andunia gũn pínki yã òńnɛ kũ Luda Nini gbãnao. Kalaudiu kíblena gↄrↄn nàa pìi kà. 29 Akũ Yesudenↄ zɛ̀o ò ń gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ kámaza kɛ lákũ baadi gbãna kà nà ò kpãzãńnɛ. 30 Akũ ò kɛ̀ lɛ ò Baanaba kũ Soluo zĩ̀o ò kpá ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa.

12

Yamisi dɛna kũ Pita dana kpɛ́siranwo

1 Gↄrↄ kũ̀a kína Hɛrↄdu ↄ pɛ̀tɛ Yesude kenↄa pãsĩpãsĩ. 2 À Yuhana vĩ̀ni Yamisi dɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao. 3 Kũ à è yã bire kɛ̀ Yudanↄnɛ nna, akũ à ɛ̀ra à Pita kũ̀ dↄ. À abirekũ kɛ̀ Burodi Futɛnasari dikpɛ zĩmɛ. 4 Kũ à Pita kũ̀, à a dà kpɛ́siran à a nà sozanↄnɛ ń ↄĩ ò a dãkpã. Soza pìnↄ gã̀ do bi gbɛ̃nↄn siisiikↄ̃mɛ lɛu siikↄ̃. À dìtɛ à yãkpatɛ kɛ kãao gbɛ̃nↄ wára Vĩnla dikpɛ gbɛra. 5 Akũ ò Pita kũna kpɛ́siran, ama sↄsi gbɛ̃nↄ tɛn adua kɛnɛ zɛnaa sari.

Pita bona kpɛ́siran

6 Zĩ kũ tó gu dↄ̀ kũ Hɛrↄdu ni bo kãao, zĩ birea gwãanin Pita tɛn i o soza gbɛ̃nↄn planↄ dagura yĩna kũ mↄ̀kakↄ̃anaao mɛ̀n pla, akũsↄ̃ gbɛ̃nↄn planↄn kú kpɛ́lɛlɛa òtɛn kpɛ́ pì dãkpã. 7 Kãnto gↄ̃̀nↄ Dikiri malaikaa gɛ̃̀ gwe, akũ kpɛ́ pì pura kũ̀. À Pita lɛ̀ a gbã̀ntɛrɛɛa à a vù à pì: Ǹ futɛ likalika. Akũ mↄ̀kakↄ̃anaa pìnↄ bↄ̀tɛ a ↄa. 8 Akũ malaikaa pìi pìnɛ: Ǹ n uta da ǹ n kyate kpá. Pita kɛ̀ lɛ, akũ malaikaa pìi pì: Ǹ n uta kakara ǹ kũ ǹ tɛ́mai. 9 Akũ Pita bò à tɛ̀i. Adi yã kũ malaika tɛn kɛnɛ dↄ̃ yãpura ũro, àtɛn da átɛn nana omɛ. 10 Ò gɛ̃̀tɛ gudãkpãri káakula kũ a pladeo, akũ ò kà bĩnilɛa. Bĩnilɛ pìi gbà bi mↄ̀ↄmɛ, akũ à wɛ̃̀ńnɛ kũ a zĩdao. Ò bↄ̀tɛ òtɛn gɛ̃ wɛ̃tɛn, akũ gwe gↄ̃̀nↄ malaikaa pì Pita tò zɛ́da gũn. 11 Kũ Pita wɛ́ kɛ̃̀ à pì: Má dↄ̃ sãnsãn sà kũ Dikiri a malaikaa zĩ̀ de à ma bo Hɛrↄdu ↄĩ kũ yã kũ Yudanↄ wɛ́ dↄi ò kɛmɛnɛo pínki.

12 Kũ a laakarii sù, à gɛ̀ɛ Yuhana kũ òdi pinɛ dↄ Maaku da Mariama bɛa. Ò kakarana gwe dasidasi òtɛn adua kɛ. 13 Kũ à gãnu gbà lɛ̀, akũ nↄgbɛ̃ zĩkɛri kũ òdi pinɛ Roda gɛ̀ɛ gwa. 14 Kũ à Pita kòtoo dↄ̃̀, pↄnna gũn adi zɛ́ wɛ̃ro, à bàa lɛ̀ à ɛ̀ra à gɛ̀ɛ à pìńnɛ Pita zɛ kpɛ́lɛlɛa. 15 Ò pìnɛ: Ĩa tɛn kámman yá? Akũ à zɛ̀o kũ yãpuramɛ. Akũ ò pì: A malaikaamɛ. 16 Pita kpɛ́ àtɛn gbà lɛ́. Kũ ò wɛ̃̀, ò a è, akũ yã pìi bò ń sarɛ. 17 Akũ à ↄ kɛ̀ńnɛ yáku ò yĩtɛ, akũ à bàbańnɛ lákũ Dikiri a bo kpɛ́siran nà. Akũ à pì: À gɛ́ à o Yamisinɛ kũ ó gbɛ̃ kparanↄ. Akũ à bò à gɛ̀ɛ gu pãndea dↄ.

18 Kũ gu dↄ̀, zuka gbãna kà sozanↄ dagura òtɛn kↄ̃ lala: Bↄ́ mɛ́ à Pita lèe? 19 Hɛrↄdu pì ò a wɛtɛ. Kũ odi a lero, akũ à yã làla gudãkpãrii pìnↄa, akũ à pì ò ń dɛdɛ.

Hɛrↄdu ganaa

Abire gbɛra Hɛrↄdu bò Yudea à gɛ̀ɛ à gↄrↄ pla kɛ̀ Sizaria. 20 À pↄ fɛ̃̀ Tayadenↄ kũ Sidↄ̃denↄi manamana, akũ gbɛ̃ birenↄ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ ò sù a gwa lɛɛlɛ. Ò gɛ̀ɛ kína pì bɛgwari Blasatu kĩnaa. Kũ Blasatu ń yãzɛ è, ò gɛ̀ɛ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũ Hɛrↄduo, zaakũ ń bùsu pↄ́ble dì bo a bùsummɛ.

21 Kũ gↄrↄ kũ ò dìtɛ kà, Hɛrↄdu a kíble'utanↄ dà à gɛ̀ɛ à vùtɛ a tìntinnwa, akũ à yã ò gbɛ̃nↄnɛ. 22 Gbɛ̃nↄ wiki lɛ̀ ò pì: Luda ke mɛ́ àtɛn yã o, adi kɛ bisãsirinlo. 23 Gwe gↄ̃̀nↄ Dikiri malaika a lɛ̀ à a nɛ̀, kũ adi zↄ̃kↄ̃kɛ dↄ̃ Ludanɛro yãi, akũ a mɛ̀ɛ kↄ̀kↄↄ kà à gà.

24 Luda yã tɛ́n dagula àtɛn kara. 25 Baanaba kũ Soluo sↄ̃, kũ ò ń kámaza yã kɛ̀kɛ ò làka, ò bò Yurusalɛmu ò Yuhana kũ òdi pinɛ Maaku sɛ̀ ò tà kãao.

13

Baanaba kũ Soluo zĩnaa

1 Annabinↄ kũ yãdannɛrinↄn kú Antiↄku sↄsi gbɛ̃nↄ tɛ́, ń tↄ́n Baanaba kũ Simɛↄ kũ òdi pinɛ Bárasirao kũ Sirɛni bùsu gbɛ̃ Lusiuo kũ Manaɛ kũ à nɛ́ blè kũ kína Hɛrↄduo lɛɛlɛ kũ Soluo. 2 Gↄrↄ kũ òtɛn donyĩ kɛ Dikirinɛ kũ lɛ́yĩnaao, Luda Nini pì: À Baanaba kũ Soluo ditɛ ńdona zĩ kũ ma ń sɛ́a yãi. 3 Kũ ò lɛ́ yĩ̀ ò adua kɛ̀, akũ ò ↄ dìdiḿma ò ń gbárɛ, ò dà zɛ́n.

Kunna Sipiru bùsun

4 Kũ Luda Nini Baanaba kũ Soluoo zĩ̀ lɛ, ò gɛ̀ɛ Sɛlusia. Zaa gwe ò gɛ̃̀ gó'itɛn ò gɛ̀ɛ Sipiru bùsun. 5 Kũ ò kà Salami, ò Luda yã waazi kɛ̀ Yudanↄ aduakɛkpɛnↄ gũn. Yuhana Maaku kú kũńwo kpanyĩri ũ. 6 Ò gɛ̃̀tɛ luan pìla ari Pafↄ, akũ ò kpàkũ kũ Yuda dabokɛri kũ à de annabi ɛ́kɛ ũo gwe. A tↄ́n Yesunɛ. 7 Àdigↄ̃ kú kũ bùsuu pì gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Sɛgiu Pↄluo. Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì bi ↄ̃ndↄ̃riimɛ, akũ à Baanaba kũ Soluo sìsi kũ à ye à Luda yã ma yãi. 8 Dabokɛrii pì tↄ́n Ɛlima kũ Giriki yão. À ibɛrɛɛ sɛ̀ kũńwo, àtɛn wɛtɛ à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ pì sã vú de àsun Yesu náani kɛro yãi. 9 Akũ Solu kũ òdi pi dↄ Pↄlu, Luda Nini dìdia, akũ a wɛ́ pɛ̀ Ɛlimaa à pì: 10 Ibilisi nɛ́nↄ doke kemɛ n ũ! Mana sĩnda pínki kparaside! Bisãsiri kũ yã vãni sĩnda pínki pɛ̀kɛrɛa! Wɛ́zɛ̃ri pãsĩ! Ĩni Dikiri zɛ́ súsu litɛna kpɛdangara tóroo? 11 Tera sà Dikiri ni ↄ kútɛmma de ǹ vĩ̀na kũ. Ĩni gↄrↄ pla kɛ kũ ifãntɛ̃'enaao. Gwe gↄ̃̀nↄ Ɛlima wɛ́ gↄ̃̀ dãadãa, gusira kùtɛa. Akũ àtɛn ↄ mátɛmatɛ à gbɛ̃ wɛtɛ à a ↄ kũ. 12 Kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì yã kũ à kɛ̀ɛ pìi è, à Dikiri náani kɛ̀, zaakũ Dikiri yã kũ Pↄlu dànɛ a kũ̀ gbãna.

Kunna Antiↄku kũ à kú Pisidia bùsun

13 Akũ Pↄlu gɛ̃̀ gó'itɛn kũ a gbɛ̃nↄ ò bò Pafↄ ò gɛ̀ɛ Pɛga, Pamfilia bùsun. Gwen Yuhana Maaku ń tón à ɛ̀ra à tà Yurusalɛmu. 14 Bona Pɛga ò gɛ̀ɛ Antiↄku kũ à kú Pisidia bùsun. Kámmabogↄrↄ zĩ ò gɛ̀ɛ ò vùtɛ aduakɛkpɛn. 15 Doka kũ annabinↄ takadanↄ kyókɛnaa gbɛra aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ gbɛ̃ zĩ̀ à pìńnɛ: Gbɛ̃nↄ, tó á karana yãke vĩ à o gbɛ̃nↄnɛ, à o. 16 Akũ Pↄlu fùtɛ à ↄ kɛ̀ńnɛ à pì: Isarailanↄ kũ buri pãnde donyĩrinↄ, à ma yã ma. 17 Isarailanↄ Luda ó dizinↄ sɛ̀, akũ à ń buri kàra kũ ò kú Misila bùsun. Akũ à bò kũńwo gwe kũ a gbãna zↄ̃kↄ̃ↄo. 18 À ń gwa gbárannan lán wɛ̃̀ bupla taka bà. 19 À gbãna blè Kanaanↄ bùsu buri mɛ̀n supplanↄa, akũ à ń bùsuu pìi kpàḿma. 20 A pínki kà wɛ̃̀ wàa pla kpɛ́ bupla akuri taka bà. Abire gbɛra à yãgↄ̃gↄ̃rinↄ dìtɛńnɛ ari à gɛ̀ɛ pɛ́ annabi Samuɛlia. 21 Kũ ò kína gbɛ̀ka, akũ Luda Kisi nɛ́ Solu, Biliaminu buri dìtɛńnɛ. À kpata blè wɛ̃̀ bupla, 22 akũ Luda a bò kpatan à Dauda kà a gɛ̃nɛ ũ. Luda Dauda yã ò à pì a lè Yɛsɛ nɛ́ Dauda laasun pↄ kɛ̀arɛ, ani a pↄyeina pínki yã kɛmɛ. 23 A buri gũn à Yesu bòn Isarailanↄnɛ Surabari ũ lákũ à a lɛ́ sɛ̀ nà. 24 Ari Yesu pì gↄ̃ gɛ́ su Yahaya gĩnakɛ à waazi kɛ̀ Isarailanↄnɛ ń pínki, à òńnɛ ò ń nɛ̀sɛ litɛ ò da'itɛ kɛ. 25 Kũ Yahaya zĩ ye à láka à pì: Dín átɛn da má de a ũu? Gbɛ̃ kũ átɛn wɛ́ dↄin ma ũro. À ma! Ade tɛn su ma gbɛra, mádi ká mà a kyate bobonɛro.

26 Ma gbɛ̃nↄ, Ibrahĩ burinↄ kũ buri pãnde donyĩrinↄ, ókↄ̃nↄn Luda surabana yã díkĩna kpã̀zãwɛrɛ. 27 Yurusalɛmudenↄ kũ ń gbãnadenↄ dí Yesu dↄ̃ro, odi annabinↄ takada kũ òdigↄ̃ a kyó kɛ kámmabogↄrↄ zĩ pínki zɛ́ dↄ̃ro, akũ ò tò annabii pìnↄ yã pàpa ò yã dàala. 28 Odi yãke lea kũ à kà ò a dɛro, akũ ò wɛ́ kɛ̀ Pilatia de ò a dɛ. 29 Kũ ò yã kũ ò kɛ̃̀ a yã musu kɛ̀ pínki, ò a kìpa lía ò a wùtɛ miran. 30 Ama Luda a vù bona gan. 31 A gↄrↄ pla kɛnaa gũn à bò à sù gbɛ̃ kũ ò bò Galili ò gɛ̀ɛ kãao Yurusalɛmunↄa. Mↄ́kↄ̃nↄmɛ a sèedadenↄ ũ gbɛ̃nↄnɛ. 32 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, o su a baaru nna kpáárɛ. Lákũ Luda lɛ́ sɛ̀ ó dizinↄnɛ nà 33 à kɛ̀ ókↄ̃nↄ kũ ó de ń buri ũnↄnɛ, à Yesu vù lán ò ò Zabura plade gũn nà. Luda pì:

Ma nɛ́mɛ n ũ,

gbãran ma n i.

34 Adi yagi kɛro, ama Luda a vù bona gan lákũ Luda ò nà yã à pì:

Mani kúadona arubarika kɛárɛ yãpura

lákũ ma ò Daudanɛ nà.

35 Akũ ò ò gukea dↄ ò pì:

Ĩni we n gbɛ̃ kũ à kú adona yagi kɛro.

36 Dauda sↄ̃ à Luda pↄyenyĩnaa kɛ̀ a gↄrↄa, à gà ò a mira kpàkũsũ kũ a dizinↄ pↄ́o, akũ à yagi kɛ̀. 37 Gbɛ̃ kũ Luda a vù bona gan pì dí yagi kɛro. 38 Ma gbɛ̃nↄ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ durunnanↄ kɛ̃mmana waazi kũ ótɛn kɛárɛ bò Yesu gãimɛ. 39 Musa doka dì fↄ̃ à tò Luda yã bo kũńwo nnaro, ama Luda dì tó yã bo kũ gbɛ̃ kũ òtɛn Yesu náani kɛnↄ nna a pínki gũn. 40 À laakari kɛ, de yã kũ annabinↄ ò sún á lero 41 ò pì:

À ma, ákↄ̃nↄ lalandikɛrinↄ,

à kɛ gìri à kakatɛ,

zaakũ mani yãke kɛ á gↄrↄa.

Bee tó ò òárɛ, áni síro.

42 Kũ Pↄlu kũ Baanabao tɛn bↄtɛ aduakɛkpɛn, ò wɛ́ kɛ̀ḿma ò ɛra ò su yã pì ońnɛ kámmabogↄrↄ làa dↄ. 43 Kũ òtɛn fãkↄ̃a, Yudanↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi donyĩ kɛ kũńwonↄ bò ò tɛ̀ Pↄlu kũ Baanabaooi dasi. Ò yã òńnɛ ò lɛ́ dàḿma, de ògↄ̃ gɛ́ arɛ kũ gbɛ̃kɛ kũ Luda kɛ̀ńnɛo.

44 Kámmabogↄrↄ làa wɛ̃tɛdenↄ kàkara ń pínki ò sù Dikiri yã ma. 45 Kũ Yudanↄ pari è lɛ, ò nɛ̀sɛgↄ̃baa kpà manamana, akũ òtɛn Pↄlu yã ɛ́kɛ bo òtɛni a sↄ̃sↄ̃. 46 Akũ Pↄlu kũ Baanabao yã òńnɛ kũ swɛ̃̀gbãnao ò pì: Ákↄ̃nↄn à kũ̀ ò Luda yã oárɛ káaku gĩa. Zaakũ a gii átɛn da ádi ká à wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lero, óni ɛra ò arɛ dↄ buri pãndenↄa sà. 47 Zaakũ Dikiri yã dí dìtɛwɛrɛ à pì:

Ma n ditɛ gupura ũ buri pãndenↄnɛ,

de ǹ gɛ́ kũ surabana yão ari zĩtɛ lɛ́a.

48 Kũ buri pãndenↄ yã pìi mà, ń pↄ kɛ̀ nna ò bɛ̀ɛrɛɛ lì Dikiri yãnɛ, akũ gbɛ̃ kũ Luda ń dítɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro pↄ́ ũnↄ Yesu náani kɛ̀.

49 Akũ Dikiri yã dà bùsuu pìla pínki. 50 Yudanↄ ↄ zↄ̃̀ buri pãnde nↄgbɛ̃ donyĩri bɛ̀ɛrɛdenↄi kũ wɛ̃tɛ gbãnadenↄo, akũ ò wɛ́ tã̀ Pↄlu kũ Baanabaooa ò pɛ̀ḿma ń bùsun. 51 Ò lukutɛ̃ kpùkɛkpukɛ ń gbánↄa ń tona kũ Ludao sèeda ũ, akũ ò gɛ̀ɛ Ikↄniu. 52 Yesudenↄ sↄ̃, Luda Nini pɛ̀kɛrɛḿma kũ pↄnnao.

14

Kunna Ikↄniu

1 Ò kɛ̀ Ikↄniu lákũ òdi kɛ nà, ò gɛ̃̀ Yudanↄ aduakɛkpɛn ò yã ò ari Yudanↄ kũ buri pãndenↄ Dikiri náani kɛ̀ dasidasi. 2 Akũ Yuda kũ ò gì yã pì síinↄ buri pãndenↄ sã vù Yesudenↄnɛ ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũńwo. 3 Bee kũ abireo Pↄlu kũ Baanabao gↄrↄ pla kɛ̀ gwe ò Dikiri yã ò kũ swɛ̃̀gbãnao, akũ Dikiri ń gbá zɛ́ ò sèedanↄ kũ daboyãnↄ kɛ̀, kũ à yãpura kpà a gbɛ̃kɛyã kũ òtɛn oa. 4 Akũ wɛ̃tɛdenↄ kɛ̃̀kɛ̃kↄ̃a, gbɛ̃kenↄ zɛ̀ kũ Yudanↄ, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ kũ zĩ̀rinↄ. 5 Akũ Yudanↄ kũ buri pãndenↄ kũ ń gbãnadenↄ zɛ̀o ò wɛ́ tãḿma ò ń pápa kũ gbɛ̀ɛo. 6 Kũ Pↄlu kũ Baanabao ń yã dↄ̃̀, akũ ò bàa sì ò tà Likaonia bùsu wɛ̃tɛnↄ gũn, Lisitira kũ Dɛbio kũ ń lakutunↄ. 7 Akũ ò kpɛ́ òtɛn baaru nna pì kpáńnɛ gwe.

Kunna Lisitira

8 Gↄ̃gbɛ̃ ke kú Lisitira a gbánↄ íbana. Zaa lákũ ò a ì nà ɛrɛɛmɛ, adi táa o zikiro. 9 Àtɛn sã kpá Pↄlu yãi, akũ Pↄlu wɛ́ pɛ̀a tíii, à è a ludanaanikɛnaa kà à a werekↄ̃a, 10 akũ à pìnɛ kũ kòto gbãnao: Ǹ futɛ ǹ zɛ n gbáa. Akũ à vĩ̀ à zɛ̀ à nà táa'onaa. 11 Kũ gbɛ̃nↄ è lákũ Pↄlu kɛ̀ nà, akũ ò wiki kàkara kũ Likaonia yão ò pì: Tãnanↄ lì bisãsirinↄ ũ ò kìpawá. 12 Ò tↄ́ kpà Baanabanɛ Zusu, Pↄlu sↄ̃ Ɛmɛsi kũ àkũ mɛ́ àdi dońnɛ arɛ kũ yã'onaao yãi. 13 Zusu pì kpɛ́ kú wɛ̃tɛ kpɛ, akũ a gbàgbarii sù kũ zùsa kũ ò lávu zãblebↄↄ kɛ̀ńnɛnↄo wɛ̃tɛ bĩnilɛa. À ye gbɛ̃nↄ sa oo zĩ̀rinↄa. 14 Kũ Baanaba kũ Pↄluo yã pìi mà, ò ń utanↄ gàga ò kɛ̃̀kɛ̃, akũ ò sì gbɛ̃nↄ tɛ́ kũ wikio 15 ò pì: Gbɛ̃nↄ, bↄ́ yã mɛ́ à tò átɛn kɛ lɛɛ? Bisãsirinↄn ó ũ se lán á bà. Baaru nnan ótɛn kpáárɛ, de à kpɛ li pↄ́ gina dínↄnɛ à arɛ dↄ Luda Wɛ̃̀ndidea. Àkũ mɛ́ à musu kɛ̀ kũ zĩtɛo kũ ísirao kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ pínki. 16 À buri sĩnda pínki tò yã ò ń zĩda zɛ́ sɛ̀. 17 Bee kũ abireo à a zĩda mↄ̀árɛ yãmanakɛnaa gũn. Àdi tó legũ maárɛ de à pↄ́ kɛ̃ a gↄrↄa. Àdi á gba pↄ́ble dasi de àgↄ̃ kú pↄnna gũn. 18 Bee kũ yã bire onaao, gbãna kũ gbãnao ò gbasa ò gì gbɛ̃nↄnɛ ò sa oḿma.

19 Akũ Yudanↄ bò Antiↄku kũ Ikↄniuo ò sù ò gbɛ̃nↄ sã vù. Akũ ò Pↄlu pàpa kũ gbɛ̀ɛo ò a gàtɛ ò bò kãao wɛ̃tɛ kpɛ, òtɛn da à gàmɛ. 20 Kũ Yesudenↄ kàkarai, akũ à fùtɛ à gɛ̃̀ wɛ̃tɛ gũn. Kũ gu dↄ̀, àpii kũ Baanabao gɛ̀ɛ Dɛbi.

Zĩ̀rinↄ tana Antiↄku

21 Kũ ò baaru nna kpàńnɛ wɛ̃tɛ pìi gũn, ò gbɛ̃nↄ lè dasidasi. Akũ ò ɛ̀ra ò gɛ̀ɛ Lisitira kũ Ikↄniuo kũ Antiↄkuo, 22 òtɛn Yesudenↄ gba gbãna, òtɛn lɛ́ daḿma ò wɛ́ tã Yesu náanikɛnaaa ò pì: Séde ò wari kɛ manamana, gbasa ò gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn. 23 Ò gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dìtɛńnɛ sↄsi kũ sↄsio, akũ ò adua kɛ̀ńnɛ kũ lɛ́yĩnaao ò ń ná Dikiri kũ ò a náani kɛ̀ ↄĩ.

24 Kũ ò bↄ̀tɛ Pisidia bùsu kpa, akũ ò kà Pamfilia bùsun. 25 Ò Luda yã ò Pɛga, akũ ò gɛ̀ɛ Atalia. 26 Gwen ò gɛ̃̀ gó'itɛn ò tà Antiↄku, gu kũ ò ń ná Ludanɛ a ↄĩ yã, de à gbɛ̃kɛ kɛńnɛ zĩ kũ ò kɛ̀ ò làka tera yã musu. 27 Kũ ò kà, ò sↄsi gbɛ̃nↄ kàkara ò yã kũ Luda kɛ̀ńnɛ gbã̀ńnɛ pínki, lákũ à buri pãndenↄ gbà zɛ́ ò a náani kɛ̀ nà. 28 Akũ ò gↄrↄ pla kɛ̀ kũńwo gwe.

15

Yãgↄ̃gↄ̃na Yurusalɛmu

1 Gbɛ̃kenↄ bò Yudea ò sù Antiↄku, akũ ò yã dà Yesudenↄnɛ ò pì: Tó ádi tↄ̃̀ zↄ̃ lákũ Musa dìtɛ nàro, áni surabana lero. 2 Pↄlu kũ Baanabao zuka kàńyĩ ò lɛ́kpakↄ̃a kɛ̀ kũńwo manamana yã pìi musu. Akũ Yesudenↄ zɛ̀o Pↄlu kũ Baanabao kũ ń gbɛ̃kenↄ gɛ́ Yurusalɛmu de ò yã pì gↄ̃gↄ̃ kũ zĩ̀rinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ. 3 Ò gɛ̀ɛ ò zɛ̀ńnɛ, akũ ò bↄ̀tɛ Fenisia kũ Samariao bùsu kpao. Ò buri pãndenↄ nɛ̀sɛlitɛna yã bàba ń gbɛ̃nↄnɛ gwe, akũ ń pↄ kɛ̀ nna manamana. 4 Kũ ò kà Yurusalɛmu, sↄsi gbɛ̃nↄ kũ zĩ̀rinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ gbãnakɛ kpàńyĩ, akũ ò yã kũ Luda kɛ̀ńnɛ pínki baaruu kpàńnɛ. 5 Akũ Farisi Yesude kenↄ fùtɛ ò pì: Séde buri pãndenↄ tↄ̃̀ zↄ̃, ò ońnɛ ògↄ̃ Musa doka kũna. 6 Akũ zĩ̀rinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kↄ̃ kàkara òtɛn yã pì gwa. 7 Kũ yãgↄ̃gↄ̃naa gbã̀na kũ̀, Pita fùtɛ à pìńnɛ: Ma gbɛ̃nↄ, á dↄ̃ kũ Luda ma ditɛ á tɛ́ à gìi kɛ̀, de buri pãndenↄ Yesu baaru nna ma ma lɛ́n ò a náani kɛ. 8 Luda gbɛ̃ sĩnda pínki nɛ̀sɛ dↄ̃, akũ à ń gbá a Nini ń sinaa sèeda ũ lákũ à ó gbá nà. 9 Luda dí ń ditɛ dodo kũ ókↄ̃nↄro. À ń nɛ̀sɛɛ pìpińnɛ kũ ò Yesu náani kɛ̀ yãi. 10 Bↄ́ yã mɛ́ à tò átɛn Luda lɛ́ átɛn gwa teraa? Aso kũ ó dizinↄ fùa ò sɛ́ kũ ókↄ̃nↄn á ye à dińnɛ yá? 11 Lɛnlo! Ó sì kũ óni surabana le Dikiri Yesu gbɛ̃kɛ yãi lán mↄ́kↄ̃nↄ bà se.

12 Gbɛ̃nↄ kɛ̀ kítikiti ń pínki, akũ ò sã kpà Baanaba kũ Pↄluooi, òtɛn sèedanↄ kũ daboyã kũ Luda kɛ̀ ń gãi buri pãndenↄ tɛ́nↄ ońnɛ. 13 Kũ ò yã ò ò làka, Yamisi fùtɛ à yã ò à pì: Ma gbɛ̃nↄ, à ma yã ma. 14 Simↄ ò lákũ Luda wɛ́ pã̀ buri pãndenↄla káaku nà à gbɛ̃nↄ sɛ̀ ń tɛ́ a pↄ́ ũ. 15 Annabinↄ yãnↄ kↄ̃ sɛ̀ kũ abireo, zaakũ ò pì:

16 Abire gbɛra mani ɛra mà su mà Dauda bɛzĩ bo,

mani a guforo kɛkɛ mà tata mà a futɛ,

17 de bisãsiri kparanↄ ma ki wɛtɛ,

buri pãnde gbɛ̃ kũ ma tↄ́ kúḿma pìnↄ ń pínki.

Dikiri kũ àtɛn yã pì kɛ mɛ́ à ò,

18 àkũ mɛ́ à tò ò yã pì dↄ̃ zaa káaku.

19 A yã mɛ́ à tò ma è à mana ò yã kũ à zĩ'ũ ditɛ buri pãnde kũ òtɛn arɛ dↄ Ludaanↄnɛro. 20 Ò takada kɛ̃ńnɛ ò mì kɛ̃ tãna pↄ́blea kũ pãpãkɛnaao kũ nↄ̀bↄ kùtukpanasario kũ aruo. 21 Zaakũ à gìi kɛ̀ kũ òdigↄ̃ Musa takada kyó kɛ aduakɛkpɛnↄ gũn kámmabogↄrↄ zĩ pínki òdigↄ̃ a doka waazi kɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo.

Gbɛ̃nↄ zĩna buri pãnde Yesudenↄa

22 Akũ zĩ̀rinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ sↄsi gbɛ̃nↄ pínki zɛ̀o ò gbɛ̃nↄ bo ń tɛ́ ò ń zĩ Antiↄku kũ Pↄluo kũ Baanabao. Akũ ò ń arɛde kenↄ bò, Yudasi kũ òdi pinɛ Baasaba kũ Silasio. 23 Ò ń zĩ kũ takadao, yã kũ ò kɛ̃̀ a gũnn dí:

Ókↄ̃nↄ zĩ̀rinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ o fↄ kpà ákↄ̃nↄ ó gbɛ̃ kũ ò de buri pãnde ũnↄa zaa Antiↄku kũ Siria bùsuuo kũ Silisia bùsuuo. 24 O mà ó gbɛ̃kenↄ gɛ̀ɛ á kĩnaa ó lɛ́ sari, ò á nɛ̀sɛɛ yàkaárɛ ò á dá bídin ń yã'onaa gũn. 25 Akũ o lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ o zɛo kũ ò gbɛ̃nↄ bo ò ń zĩáwa kũ ó gbɛ̃ yenyĩdenↄ Baanaba kũ Pↄlu 26 kũ ò gì ń wɛ̃̀ndiii ó Dikiri Yesu Kirisi tↄ́bona yãiio. 27 A yã mɛ́ à tò ótɛn Yudasi kũ Silasio zĩáwa, de ò yã kũ o kɛ̃̀ takadan oárɛ kũ lɛ́o. 28 Zaakũ Luda Nini kũ ókↄ̃nↄ o zɛo òsun aso ke diárɛro, séde pↄ́ kũ à zɛ́ vĩ díkĩnanↄ. 29 À mì kɛ̃ nↄ̀bↄ kũ ò sa òo tãnaaa kũ aruo kũ nↄ̀bↄ kùtukpanasario kũ pãpãkɛnaao. À mana à mì kɛ̃ adinↄa. Ò kↄ̃ e aafia!

30 Akũ ò ń gbárɛ ò gɛ̀ɛ Antiↄku. Ò sↄsi gbɛ̃nↄ kàkara ń pínki, akũ ò takada pìi kpàḿma. 31 Kũ ò a kyó kɛ̀, akũ ń pↄ kɛ̀ nna manamana kũ nɛ̀sɛyĩdakũna yã pìio. 32 Yudasi kũ Silasio bi annabinↄmɛ, akũ ò lɛ́ dà ń gbɛ̃ pìnↄa manamana ò ń gbá gbãna. 33 Kũ ò gↄrↄ pla kɛ̀ gwe, Yesudenↄ lɛ́ zàḿma, akũ ò tà ń zĩ̀rinↄ kĩnaa aafia. 34-35 Pↄlu kũ Baanabao gↄ̃̀ Antiↄku. Kũ gbɛ̃ dasi pãndenↄ ò Dikiri yã dàńnɛ, ò baaru nna kpàńnɛ.

Pↄlu kũ Baanabao kɛ̃kↄ̃anaa

36 Gↄrↄ pla gbɛra Pↄlu pì Baanabanɛ: Ò ɛra ò gɛ́ ó gbɛ̃nↄ gwa wɛ̃tɛ kũ o Dikiri yã waazi kɛ̀n yãnↄ gũn, ògↄ̃ dↄ̃ lákũ ò kun nà. 37 Baanaba ye à Yuhana Maaku sɛ́ à gɛ́ kũńwo, 38 akũ Pↄlu tɛn da à mana ò gbɛ̃ kũ à kɛ̃̀ḿma Pamfilia à gì tɛ́ńyĩ ń zĩ gũn sɛ́ doro. 39 Kũ odi kↄ̃ yã maro, akũ ò kɛ̃̀kↄ̃a. Baanaba Maaku sɛ̀ ò gɛ̃̀ gó'itɛn ò gɛ̀ɛ Sipiru. 40 Akũ Pↄlu Silasi sɛ̀. Yesudenↄ ń ná Dikirinɛ a ↄĩ de à gbɛ̃kɛ kɛńnɛ, akũ ò dà zɛ́n, 41 ò gɛ̃̀tɛ Siria kũ Silisiaola ò sↄsi gbɛ̃nↄ gbà gbãna.

16

Pↄlu wɛ̃tɛgɛna kũ Timↄtio kũ Silasio

1 Pↄlu kà Dɛbi kũ Lisitirao. Gwen Yesude ke kun a tↄ́n Timↄti. A da bi Yuda Yesudemɛ, a de sↄ̃ bi Girikimɛ. 2 A tↄ́ nna Yesude kũ ò kú Lisitira kũ Ikↄniuonↄ kĩnaa. 3 Pↄlu ye à gɛ́ kãao, akũ a tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀nɛ Yuda kũ ò kú wɛ̃tɛ pìnↄ gũnnↄ yãi, zaakũ ń pínki dↄ̃ kũ a de bi Girikimɛ. 4 Wɛ̃tɛ kũ ò gɛ̀ɛn pínki, ò yã kũ zĩ̀rinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ dìtɛ Yurusalɛmu ò sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ògↄ̃ kũna. 5 Akũ òtɛn gbãna kũ ń ludanaanikɛnaa gũn òtɛn dasi kũ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà.

Pↄlu wɛ́gupu'ena Toroasi

6 Luda Nini gìńnɛ ò gɛ́ Luda yã o Asia bùsun, akũ ò gɛ̃̀tɛ Firigia kũ Galatia bùsunↄola. 7 Kũ ò kà Misia bùsu lɛ́n, ò ye ò gɛ̃ Bitinia bùsun, akũ Yesu Nini dí weńnɛro. 8 Kũ ò gɛ̃̀tɛ Misia bùsula, akũ ò kà Toroasi. 9 Gwãani Pↄlu Masedonia bùsu gbɛ̃ke è zɛna wɛ́gupu'enaa gũn, àtɛn kútɛ kɛnɛ à pì: Ǹ bikũ ǹ su ó kĩnaa Masedonia ǹ kpawái. 10 Kũ à wɛ́gupu è lɛ, akũ o Masedonia soru kɛ̀ gↄ̃̀nↄ, zaakũ o dↄ̃̀ sà kũ Luda mɛ́ àtɛni ó sísi ò gɛ́ baaru nna kpáńnɛ.

Lidia Yesu zɛ́ sɛnaa

11 Akũ o gɛ̃ gó'itɛn Toroasi o mìi pɛ̀ Samↄtarasia. Kũ gu dↄ̀ o ka Nɛapↄli. 12 Bona gwe o gɛ Filipi. Àkũmɛ Masedonia bùsu kpado pì wɛ́ra ũ, kũ Romudenↄn vĩ. Akũ o gↄrↄ pla kɛ̀ wɛ̃tɛ pìi gũn. 13 Kámmabogↄrↄ zĩ o bo wɛ̃tɛ kpɛ o gɛ swa sarɛ, gu kũ o mà aduakɛki kunwa. Akũ o vutɛ o yã ò nↄgbɛ̃ kũ ò kakarana gwenↄnɛ. 14 Nↄgbɛ̃ ke kú gwe òdi pinɛ Lidia. Tiatira gbɛ̃mɛ, biza wɛ́ tɛ̃ra búgu yìariimɛ, akũsↄ̃ Luda donyĩriimɛ. Àtɛn yã kũ Pↄlu tɛn o ma, akũ Dikiri a swɛ̃̀ɛ wɛ̃̀nɛ à yã pìi sì. 15 À da'itɛ kɛ̀ kũ a bɛdenↄ, akũ à wɛ́ kɛ̀wá à pì: Tó a ma Dikiri náanikɛnaa sì, à mↄ́ à kipa ma bɛa. Akũ o a yãze è.

Pↄlu kũ Silasio dana kpɛ́siran Filipi

16 Zĩkea kũ ótɛn gɛ́ aduakɛkia, o dakarɛ kũ zↄ̀nↄgbɛ̃ kũ à mlɛ̃̀ tãna vĩo. A dikirinↄ dì ↄgↄ le manamana a ziayã'onnɛnaa musu. 17 Akũ à bò à tɛ́wái, ókↄ̃nↄ kũ Pↄluo, àtɛn wiki lɛ́ à pì: Gbɛ̃ dínↄ bi Luda Musude zↄ̀blerinↄmɛ, òtɛn surabana zɛ́ kpàkpa kɛárɛ. 18 Àdigↄ̃ kɛ lɛ lán gu dìgↄ̃ dↄ nà, akũ Pↄlu kpàsa kãao. À lìtɛ à pì tãna pìinɛ: Ma ònnɛ kũ Yesu Kirisi tↄ́o ǹ goa. Akũ à gòa gↄ̃̀nↄ.

19 Kũ a dikirinↄ dↄ̃ ń àrelena a yã musu wɛ́dↄinaa làka, akũ ò Pↄlu kũ Silasioo kũ̀ ò ń gátɛ ò gɛ̀ɛ kũńwo gbãnadenↄ kĩnaa ɛtɛ gũn. 20 Ò gɛ̀ɛ kũńwo yãkpatɛkɛrinↄ kĩnaa ò pì: Gbɛ̃ dínↄ bi Yudanↄmɛ, òtɛni ó wɛ̃tɛ yakawɛrɛ. 21 Futɛokarayã kũ ókↄ̃nↄ Romudenↄ doka gìi ò sí ke ò kɛn òtɛn dańnɛ. 22 Pari fùtɛńyĩ, akũ yãkpatɛkɛri pìnↄ pì ò ń pↄ́nↄ boḿma ò ń lɛ́lɛ gòoo. 23 Kũ ò gbɛ̃na mana kɛ̀ńnɛ, akũ ò ń dá kpɛ́siran ò pì kpɛ́ pìi dãkpãriinɛ à ń dãkpã manamana. 24 Kũ ò ònɛ lɛ, akũ à ń dá kpɛ́ tú à ń gbánↄ yĩ̀ lía gíngin.

25 Lizãndo gũn Pↄlu kũ Silasio tɛn adua kɛ òtɛn lɛ̀ sí Ludanɛ, gbɛ̃ kparanↄ tɛn sã kpá ń yãi. 26 Kãnto zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã kũ gbãnao ari kpɛ́ pìi gbĩ̀nↄ kɛ̀ gìri. Gwe gↄ̃̀nↄ a gbànↄ wɛ̃̀wɛ̃ pínki, akũ purusunanↄ mↄ̀kakↄ̃ananↄ bↄ̀tɛḿma pínki. 27 Kũ kpɛ́ dãkpãrii pìi vù, à gbànↄ è wɛ̃wɛ̃na pínki, akũ à a fɛ̃nɛda wòto à ye à a zĩda dɛ, zaakũ àtɛn da purusunanↄ bàa sìmɛ. 28 Akũ Pↄlu pũ̀tã kũ kòto gbãnao à pì: Ǹsun n zĩda kari boro. Ó kú la ó pínki. 29 Kpɛ́ dãkpãrii pìi pì ò mↄ́ fitilaao, akũ à sì ń tɛ́ kũ bàao à kùtɛ Pↄlu kũ Silasio arɛ àtɛn lukaluka. 30 À bò kũńwo bàai, akũ à pì: Marenↄ, deran mani kɛ mà surabana lee? 31 Ò pìnɛ: Ǹ Dikiri Yesu náani kɛ ĩni surabana le, mↄkↄ̃n kũ n bedenↄ á pínki. 32 Akũ ò Dikiri yã ònɛ kũ a bedenↄ ń pínki. 33 Lizãndo kũ̀a kpɛ́ dãkpãrii pì ń sɛ́ à gɛ̀ɛ à ń bↄ̀nↄ pìpińnɛ, akũ à da'itɛ kɛ̀ gↄ̃̀nↄ kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki. 34 Akũ à gɛ̃̀ kũńwo a bɛa à pↄ́ble kɛ̀ńnɛ. Àpii kũ a bedenↄ, ń pↄ kɛ̀ nna manamana kũ ò Luda náani kɛ̀ yãi.

35 Kũ gu dↄ̀, yãkpatɛkɛrinↄ dogarinↄ zĩ̀ ò gɛ́ onɛ à gbɛ̃ pìnↄ gbarɛ. 36 Akũ kpɛ́ dãkpãrii pìi pì Pↄlunɛ: Yãkpatɛkɛrinↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀ma de mà á gbarɛ. À bↄtɛ à tá aafia. 37 Akũ Pↄlu pì dogarii pìnↄnɛ: Ò ó gbɛ̃ gbɛ̃nↄ wára yãkpatɛkɛna kũoo sari ò ó dá kpɛ́siran, ókↄ̃nↄ kũ Romudenↄn ó ũ. Tera sà ò ye ò ó bↄtɛ asiri gũn yá? O'o! Oi! Séde ò su ò ó bↄtɛ ń zĩda. 38 Dogarii pìnↄ yã pì gbã̀ yãkpatɛkɛrinↄnɛ. Kũ ò mà Romudenↄmɛ ń ũ, akũ vĩna ń kũ. 39 Akũ ò sù ò kútɛ kɛ̀ńnɛ ò ń bↄ́tɛ kpɛ́siran, akũ ò wɛ́ kɛ̀ḿma ò bońnɛ ń wɛ̃tɛ gũn. 40 Kũ ò bↄ̀tɛ kpɛ́siran, ò gɛ̀ɛ Lidia bɛa. Ò Yesudenↄ lè gwe, akũ ò ń nɛ̀sɛ yĩda kũńnɛ ò dà zɛ́n.

17

Pↄlu kunna Tɛsalonika

1 Ò bↄ̀tɛ kũ Amfipↄlio kũ Apↄlↄniao, akũ ò kà Tɛsalonika, gu kũ Yudanↄ aduakɛkpɛ kún. 2 Akũ Pↄlu gɛ̃̀ aduakɛkpɛn lákũ àdigↄ̃ kɛ nà, à waazi kɛ̀ńnɛ yã kũ à kɛ̃na Luda yãn musu kámmabogↄrↄ aakↄ̃. 3 Àtɛn bↄkↄtɛńnɛ lákũ à kↄ̃ sɛ̀o Arumasihu wɛ́tãmma le nà à futɛ bona gan à pì: Yesu kũ matɛni a yã oárɛ mɛ́ à Arumasihu pì ũ. 4 Ń gbɛ̃kenↄ yã pì zɛ́ è, akũ ò nà Pↄlu kũ Silasiooa. Lɛn Giriki donyĩrinↄ nàḿma lɛ dasi se ari kũ nↄgbɛ̃ kũ ò tↄ́ bònↄ dasi dↄ.

5 Akũ Yudanↄ nɛ̀sɛgↄ̃baa kpà kũńwo, ò kurepãpã'orinↄ kàkara ò dasi kũ̀, akũ ò wɛ̃tɛ wã̀. Ò gɛ̀ɛ ò lìka Yasↄ̃ bɛi, òtɛn Pↄlu kũ Silasio wɛtɛ de ò ń kũ ò bo kũńwo gupuraa. 6 Kũ odi ń lero, ò Yasↄ̃ kũ Yesude pãndenↄ gàtɛ ò bò kũńwo wɛ̃tɛ gbãnadenↄ kĩnaa, òtɛn wiki lɛ́ òtɛn pi: Gbɛ̃ pìnↄ bi andunia gudɛrinↄmɛ. Ò sù la, 7 akũ Yasↄ̃ ń dítɛ a bɛa. Gbɛ̃ pìnↄ tɛn pã Siza dokanɛ ń pínki, òdi pi kína pãnde kun òdi pinɛ Yesu. 8 Yã pìi zↄ̃̀ gbɛ̃nↄ pↄa kũ wɛ̃tɛ gbãnadenↄ. 9 Akũ ò ↄgↄ sì Yasↄ̃a kũ a gbɛ̃ kparanↄ ò ń gbárɛ.

Pↄlu kunna Bɛrea

10 Gwãani birea gↄ̃̀nↄ Yesudenↄ Pↄlu kũ Silasio gbàrɛ Bɛrea. Kũ ò kà gwe, akũ ò gɛ̃̀ Yudanↄ aduakɛkpɛn. 11 Gbɛ̃ birenↄ nɛ̀sɛ mana de Tɛsalonikadenↄ pↄ́la ò Luda yã sì ↄplapla. Lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà òdigↄ̃ Luda yã gwagwa de ò dↄ̃ tó Pↄlu yã pìnↄn yãpura vĩ. 12 Ń gbɛ̃nↄ Dikiri náani kɛ̀ dasidasi kũ Giriki nↄgbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ kũ Giriki gↄ̃gbɛ̃nↄo dasidasi dↄ. 13 Kũ Tɛsalonika Yudanↄ mà Pↄlu tɛn Luda yã waazi kɛ Bɛrea dↄ, akũ ò sù gwe ò yãkete dà gbɛ̃nↄ tɛ́ ò ń pↄ fùtɛ. 14 Akũ Yesudenↄ Pↄlu gbàrɛ gↄ̃̀nↄ ísira kpa, ama Silasi kũ Timↄtio gↄ̃̀ gwe. 15 Gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ zɛ Pↄlunɛnↄ gɛ̀ɛ kãao Atɛni, akũ ò ɛ̀ra ò tà Silasi kũ Timↄtio kĩnaa kũ Pↄlu lɛ́gbɛɛo, à pì ò mↄ́ ò a le likalika.

Pↄlu kunna Atɛni

16 Kũ Pↄlu tɛni ń dã Atɛni, a pↄ yàka kũ à è tãna di wɛ̃tɛ pìi gũn yãi. 17 Akũ à waazi kɛ̀ Yudanↄnɛ kũ buri pãnde donyĩrinↄ aduakɛkpɛn kũ gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ ń le ɛtɛ gũnnↄ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà. 18 Pↄlu tɛn yã lɛkↄ̃a kũ yãwaaripari kũ òdi ń sísi Ɛpikurenↄ kũ Sotoikinↄ. Akũ ń gbɛ̃kenↄ pì: Bↄ́ yãn titimako dí tɛn bↄtɛɛ? Gbɛ̃kenↄ pì: Ótɛn da tãna dufunↄ yã kpàkpan àtɛn kɛ. Ò ò lɛ kũ àtɛn Yesu yã kũ a vuna ganwo baaru nna kpańnɛ yãimɛ. 19 Akũ ò Pↄlu sɛ̀ ò gɛ̀ɛ kãao gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa Areopagu ò pì: Ĩni yã dufu kũ ndì dańnɛ owɛrɛroo? 20 O yãbonsarɛ mà n lɛ́n, ó ye ò a bↄkↄtɛna dↄ̃. 21 Atɛnidenↄ pínki kũ nibↄ kũ ò kú gwenↄ dìgↄ̃ ye yã pãndeiro, séde yã dufu mana kũ a wàaripanaao.

22 Akũ Pↄlu fùtɛ à zɛ̀ Areopagude pìnↄ tɛ́ à pì: Atɛnidenↄ, ma è á mìnatɛna tãnanↄnɛ kokari vĩ manamana yã sĩnda pínki gũn. 23 Kũ matɛn kure á wɛ̃tɛ gũn, matɛn pↄ́ kũ adì donyĩ kɛńnɛnↄ tàasi ká, akũ ma sa'oki ke è, ò pↄ́ kɛ̃̀a ò pì: Luda kũ ó dↄ̃ro pↄ́. Luda kũ á a dↄ̃ro átɛn donyĩ kɛnɛ baaruun matɛn kpáárɛ. 24 Luda andunia kɛ̀ kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ pínki. Àkũmɛ musu kũ zĩtɛo Dikiri ũ, àdigↄ̃ kú kpɛ́ kũ bisãsirinↄ bònɛnↄ gũnlo. 25 A bàka kú kũ bisãsiri ↄdamma keoro. Àkũ mɛ́ àdi wɛ̃̀ndi kũ we'oo kpá gbɛ̃ sĩnda pínkia kũ pↄ́ sĩnda pínkio. 26 À buri sĩnda pínki bò gbɛ̃ mɛ̀n do kĩnaamɛ, akũ ò kú andunia kusuru siikↄ̃ pínkia. A gĩnakɛ à gↄrↄ dìtɛditɛ buri pínkinɛ kũ gu kũ onigↄ̃ kunwa lɛ́o. 27 À ń kɛ́ de ògↄ̃ a wɛtɛ ò ↄ mátɛmatɛ ari ò gɛ́ boa. Bee kũ abireo à zã̀ kũ ó gbɛ̃keoro. 28 Zaakũ àkũ mɛ́ àdi tó ògↄ̃ wɛ̃̀ndi vĩ ò fↄ̃ ò ó mɛ̀ sɛ́ ògↄ̃ kún. Lákũ á kɛrɛ kenↄ ò nà: A burinↄn ó ũ se. 29 Lákũ Luda burinↄn ó ũ nà, òsungↄ̃ da Luda de lán tãna bàro kũ bisãsiri kɛ̀ kũ wuraao ke andurufu ke gbɛ̀ɛ kũ à a ↄzĩ kɛ̀a a laasunnwa. 30 Luda mìkpɛrɛ zù ó wɛ́siragↄrↄ yãnɛ, ama àtɛn yã ditɛ gbɛ̃nↄa gu sĩnda pínkia tera de ò nɛ̀sɛ litɛ. 31 Zaakũ à gↄrↄ dìtɛ kũ gbɛ̃ kũ à a sɛ̀ yãkpatɛ kɛ kũ anduniao a zɛ́a. À gbɛ̃ kũ à a sɛ̀ɛ pìi vù gan sèeda ũ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ.

32 Kũ ò gɛ̀nↄ vuna yã pìi mà, ń gbɛ̃kenↄ a fobò, ama ń gbɛ̃kenↄ pì: Óni n yã pì ma zĩkea dↄ. 33 Akũ Pↄlu bò ń kĩnaa. 34 Gbɛ̃kenↄ nàa, akũ ò Yesu náani kɛ̀. Areopagu gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Diↄnisiu kú ń tɛ́ kũ nↄgbɛ̃ kũ òdi pinɛ Damario kũ gbɛ̃kenↄ dↄ.

18

Pↄlu gↄrↄ pla kɛna Kↄrinti

1 Abire gbɛra Pↄlu bò Atɛni à gɛ̀ɛ Kↄrinti. 2 À kpàkũ kũ Yuda keo gwe, Pↄntu bùsu gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Akila kũ a nanↄ Pirisilao. Ò sù kũ Itali bùsuuo dufumɛ, kũ Siza Kalaudiu dìtɛ Yudanↄnɛ ò bↄtɛ Romu yãi. Pↄlu gɛ̀ɛ ń kĩnaa, 3 akũ à kìpaḿma, àtɛn zĩ kɛ kũńwo kũ ↄzĩdokↄ̃nↄkɛrinↄmɛ ń ũ yãi. Zaakũ bizakutakɛrinↄmɛ ń ũ ń pínki. 4 Kámmabogↄrↄ zĩ pínki àdi waazi kɛ aduakɛkpɛn àtɛn wɛtɛ Yudanↄ kũ Girikinↄ a yãzɛ e.

5 Kũ Silasi kũ Timↄtio bò Masedonia bùsun ò sù, Pↄlu zɛ̀ kũ waazikɛnaao àtɛn o Yudanↄnɛ swáswa kũ Yesumɛ Arumasihu ũ. 6 Kũ Yudanↄ ibɛrɛɛ sɛ̀ kãao ò a sↄ̃̀sↄ̃, akũ à a pↄ́kasanↄ kpùkɛ à pì: Yã kũ a kɛ̀ wí á musu, ma yãn doro. Zaa tera mani gɛ́ buri pãndenↄ kĩnaamɛ. 7 Kũ à bò gwe à gɛ̀ɛ à kìpa buri pãnde donyĩri kũ òdi pinɛ Titiu Yusutu bɛa aduakɛkpɛ pìi sarɛ. 8 Aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Kirisipu Dikiri náani kɛ̀ kũ a bedenↄ ń pínki. Kↄrintide kũ ò Pↄlu yã mànↄ Yesu náani kɛ̀ dasi, akũ ò da'itɛ kɛ̀. 9 Gwãani kea Dikiri ò Pↄlunɛ wɛ́gupu'enaa gũn à pì: Ǹsun tó vĩna n kũro, ǹsun kámma bo kũ yã'onnɛnaaoro, 10 zaakũ gbɛ̃nↄn kú ma pↄ́ ũ dasidasi wɛ̃tɛ dí gũn. Makũ mɛ́ má kú kũnwo, gbɛ̃ke ni n kũ à wari dↄmmaro. 11 Akũ Pↄlu wɛ̃̀ do kũ mↄ suddoo kɛ̀ gwe àdigↄ̃ Luda yã da gbɛ̃nↄnɛ.

12 Gↄrↄ kũ Romu gbɛ̃ Galio de Girisi bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, Yudanↄ lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ̀ ò fùtɛ Pↄlui, ò gɛ̀ɛ kãao yãkpatɛkɛkia 13 ò pì: Àkũ mɛ́ àtɛn tɛ́ ká gbɛ̃nↄgu ògↄ̃ donyĩyã kũ à pã̀ ó dokanɛ kũna. 14 Kũ Pↄlu ye à yã o, akũ Galio pì Yudanↄnɛ: Yudanↄ, tó dà ke taari zↄ̃kↄ̃ↄn à kɛ̀ yã, à kũ̀ mà mɛna kãáo. 15 Lákũ átɛn yãkete ká gbɛ̃nↄ tↄ́ yã musu nà kũ á zĩda dokao, abirekũ gↄ̃̀ á yã ũmɛ. Ma gi yã bire taka kɛkɛnaaimɛ. 16 Akũ à pɛ̀ḿma à ń bↄ́tɛ yãkpatɛkɛkpɛn. 17 Akũ pari aduakɛkpɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Sↄsↄtɛnɛ kũ̀ ò a gbɛ̃̀gbɛ̃ yãkpatɛkɛkpɛ lɛ́a. Ama adi kɛ Galionɛ yãke ũro.

Pↄlu tana Antiↄku

18 Pↄlu gↄrↄ pla kɛ̀ Kↄrinti dↄ, akũ à lɛ́ zà Yesudenↄa à gɛ̃̀ gó'itɛn àtɛn tá Siria bùsun. Pirisila kũ Akilao gɛ̀ɛ kãao. À mìi bò Kɛnkɛrɛa lɛ́ kũ à sɛ̀ à Ludanɛ yãi. 19 Kũ ò kà Ɛfesu, Pↄlu Pirisila kũ Akilaoo tò gwe. A gɛ̀ɛ aduakɛkpɛn ò yã lɛ̀kↄ̃a kũ Yudanↄ, 20 akũ ò wɛ́ kɛ̀a à gↄrↄ pla kɛ kũńwo. Akũ à gì, 21 ama kũ àtɛn lɛ́ zaḿma à pì: Tó Luda wè, mani ɛra mà su á gwa. Akũ à bò Ɛfesu kũ gó'itɛo. 22 Kũ à kà Sizaria, à gɛ̀ɛ à fↄ kpà sↄsi gbɛ̃nↄa zaa Yurusalɛmu, akũ à tà Antiↄku. 23 Kũ à gↄrↄ pla kɛ̀ gwe, à ɛ̀ra à dà zɛ́n à gɛ̀ɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo Galatia bùsun kũ Firigia bùsuuo à Yesudenↄ gbà gbãna ń pínki.

Apolo waazikɛna Ɛfesu

24 Yuda ke kun a tↄ́n Apolo, Alɛsandaria gbɛ̃mɛ. A lɛ́nna, akũsↄ̃ à Luda yã dↄ̃ manamana. 25 Ò Dikiri zɛ́ yã dànɛ, akũ Yesu yãdannɛna a kũ̀ gbãna. Àdi dańnɛ a zɛ́a, ama Yahaya da'itɛkɛna yãn à dↄ̃. À sù Ɛfesu, 26 akũ à nà yã'onaaa aduakɛkpɛn kũ swɛ̃̀gbãnao. Kũ Pirisila kũ Akilao a yã mà, akũ ò a sìsi ò Luda zɛ́ yã bↄ̀kↄtɛnɛ sãnsãn. 27 Kũ Apolo ye à gɛ́ Girisi bùsun, Yesudenↄ a gbà swɛ̃̀ɛ, akũ ò takada kɛ̃̀ Yesude kũ ò kú gwenↄnɛ de ò a kũ ↄplapla. Kũ à kà gwe, à ↄ dà gbɛ̃ kũ ò Yesu náani kɛ̀ Luda gbɛ̃kɛ gãinↄa manamana. 28 Zaakũ a yã Yudanↄ fù pari gũn mámmam, à mↄ̀ńnɛ Luda yã gũn kũ Yesumɛ Arumasihu ũ.

19

Pↄlu kunna Ɛfesu

1 Gↄrↄ kũ Apolo kú Kↄrinti, Pↄlu gɛ̃̀ Asia bùsuu guragura. Kũ à kà Ɛfesu, à Yesude kenↄ lè gwe, 2 akũ à ń lá à pì: Kũ a Dikiri náani kɛ̀, a a Nini lè yá? Akũ ò wèa ò pì: Oi, ódi a Nini kunna yã ma sero. 3 Akũ à ń lá à pì: Da'itɛ kpaten a kɛ̀ɛ? Ò wèa ò pì: Yahaya pↄ́mɛ. 4 Akũ Pↄlu pìńnɛ: Yahaya gbɛ̃nↄ da'itɛ kɛ̀ ń nɛ̀sɛlitɛnaa sèeda ũmɛ. À ò gbɛ̃nↄnɛ ò gbɛ̃ kũ ani su a kpɛ náani kɛ. Yesun à tɛ́a gwe. 5 Kũ ò yã pìi mà, ò da'itɛ kɛ̀ kũ Dikiri Yesu tↄ́o. 6 Kũ Pↄlu ↄ nàḿma, Luda Nini dìdiḿma, akũ ò yãke buri ò ò annabikɛyã ò. 7 Gbɛ̃ pìnↄ kà lán gbɛ̃nↄn kuri awɛɛpla bà ń pínki.

8 Pↄlu dìgↄ̃ gɛ́ aduakɛkpɛn ari mↄ aakↄ̃. À yã òńnɛ kũ swɛ̃̀gbãnao, àtɛn yã gága kũńwo de ò a yãzɛ e kpata kũ à bò Luda kĩnaa musu. 9 Ama ń gbɛ̃kenↄ sãgbãna kɛ̀ odi Luda yã síro, akũ ò zɛ́ pì vãni bò pari gũn. Akũ Pↄlu gbɛ̃ kũ ò Yesu náani kɛ̀nↄ sɛ̀tɛ ò bò ń tɛ́. Akũ àdigↄ̃ yã gága kũńwo Tiranu kyókpɛn lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà. 10 À kɛ̀ lɛ ari wɛ̃̀ pla, akũ Asia bùsudenↄ Dikiri yã mà Yudanↄ kũ Girikinↄ ń pínki.

Seva nɛ́nↄ

11 Luda Pↄlu gbà zɛ́ à daboyã bonsarɛnↄ kɛ̀. 12 Lɛn bee tó ò ísimmawarabↄnↄ ke fùranↄ nà Pↄlu mɛ̀ɛa ò gɛ̀ɛ ò nà gyãrenↄa, òdi werekↄ̃amɛ ń tãnanↄ dì goḿma. 13 Yuda tãnagommari kũ òdigↄ̃ kure kenↄ wɛ̀tɛ ò tãna go kũ Dikiri Yesu tↄ́o ò pì: O òárɛ kũ Yesu kũ Pↄlu dì a yã waazi kɛ tↄ́o, à goḿma. 14 Yudanↄ sa'oriki kũ òdi pinɛ Seva nɛ́gↄ̃gbɛ̃ gbɛ̃nↄn supplanↄ mɛ́ òdi kɛ lɛ. 15 Akũ tãna pìńnɛ: Má Yesu dↄ̃, akũsↄ̃ ma Pↄlu baaruu mà. Ákↄ̃nↄ sↄ̃, dín á ũu? 16 Akũ tãnade pìi kùsiḿma à gbãna mↄ̀ńnɛ, à ń nɛ́ ń pínki à ń kĩnna, akũ ò bàa lɛ̀ ò bↄ̀tɛ ↄn pìi gũn punsi. 17 Kũ Ɛfesudenↄ yã pìi mà Yudanↄ kũ Girikinↄ ń pínki, vĩna ń kũ, akũ ò Dikiri Yesu tↄ́ sɛ̀ lei. 18 Akũ gbɛ̃ kũ ò Yesu náani kɛ̀nↄ sù òtɛni ń yãkɛnanↄ o gupuraa dasidasi. 19 Pↄ́dammari kenↄ ń takadanↄ nàkↄ̃a ò sù ò kà tɛ́n pari wára. Kũ ò takada pìnↄ ↄgↄ dↄ̀dↄ, ò è à kà andurufu ↄgↄ mɛ̀n dúbu bupla akuri. 20 Lɛn Dikiri yã tɛn dagula lɛ àtɛn gbãna kũ.

Yãkete futɛna Ɛfesu

21 Yã birenↄ kɛnaa gbɛra Pↄlu zɛ̀o a nɛ̀sɛɛ gũn kũ ani bↄtɛ kũ Masedonia bùsuuo kũ Girisi bùsuuo à gɛ́ Yurusalɛmu à pì tó a gɛɛ gwe, séde à gɛ́ Romu. 22 Akũ à a kpanyĩri gbɛ̃nↄn pla kenↄ zĩ̀ Masedonia, Timↄti kũ Erasatuo. Àkũ sↄ̃ à gↄ̃̀ Asia bùsun gĩa.

23 Gↄrↄ birean yãkete fùtɛ manamana Dikiri zɛ́ yã musu. 24 Andurufupiri ke kun a tↄ́n Dɛmɛtɛriu, àdi Atɛmi tãnakpɛ taka pi kũ andurufuuo. A pìri dakenↄ dì àre zↄ̃kↄ̃ le zĩ pìia. 25 Akũ à ń kákara kũ ń gbɛ̃dake kũ òdi zĩ bire taka kɛnↄ à pìńnɛ: Gbɛ̃nↄ, á dↄ̃ kũ ↄzĩ dimɛ ó bleki ũ. 26 Átɛn e akũsↄ̃ átɛn ma lákũ Pↄlu tɛn kɛ nà, kũ à pì tãna kũ ò ń pínↄ bi dikirinↄnlo. À gbɛ̃nↄ mìi lìtɛ dasidasi, ò a yãzɛ è. Adi kɛ Ɛfesu lan adoro, ari kũ Asia bùsu gu dasiomɛ. 27 Yã dí ni fↄ̃ à kisira iwɛrɛ fá. Adi kɛ ó ↄzĩ lɛtɛna adonlo, a yã ni tó tãna nↄgbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Atɛmi kpɛ́ kɛ pã, tãna kũ Asia bùsudenↄ kũ andunia gbɛ̃nↄ pínki dì donyĩ kɛnɛɛ pì gakuri kↄ̀ ni ɛ́.

28 Kũ ò yã pìi mà, ń pↄ fɛ̃̀, akũ ò nà wikilɛnaaa ò pì: Ɛfesudenↄ Atɛmi zↄ̃kↄ̃. 29 Wɛ̃tɛ wã̀, gbɛ̃nↄ bàa lɛ̀ òtɛn sí kↄ̃kakarakɛkin, akũ ò Masedonia bùsu gbɛ̃nↄn pla Gayusi kũ Arisitaku kũ òdi gɛ́ wɛ̃tɛa kũ Pↄluonↄ kũ̀ ò gɛ̀ɛ kũńwo gwe. 30 Pↄlu ye à gɛ̃ zà pìi gũn, akũ Yesudenↄ dí wenɛro. 31 Asia bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kenↄ bi a gbɛ̃nnanↄmɛ, akũ ò gbɛ̃nↄ zĩ̀a ò lɛ dàa àsun gɛ̃ zànlo. 32 Kↄ̃kakaranaa yàka, gbɛ̃nↄ tɛn wiki lɛ́ òtɛn kↄ̃ yã maro, zaakũ pari dↄ̃ tó bↄ́yãin ò kàkarairo. 33 Yudanↄ ↄ sↄ̃̀ Alɛsandai à yã o, akũ zàa gũn gbɛ̃kenↄ tɛn lɛ́ dↄa. Akũ Alɛsanda ↄ kɛ̀ńnɛ de ò yĩtɛ, à ye à Yudanↄ bàka bo yãn gbɛ̃nↄ wára. 34 Kũ ò a dↄ̃̀ Yuda ũ, akũ ń pínki wiki sìkũn lɛɛlɛ lán awa pla bà ò pì: Ɛfesudenↄ Atɛmi zↄ̃kↄ̃.

35 Akũ wɛ̃tɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ń zuka zɛ̀ à pì: Ɛfesudenↄ, gbɛ̃ sĩnda pínki dↄ̃ kũ á de tãna zↄ̃kↄ̃ Atɛmi kpɛ́ dãkpãri ũ kũ a surakpasao. 36 Lákũ gbɛ̃ke ni fↄ̃ à bo abirekũ kpɛro nà, à á zĩda kũ tɛɛnɛ. Àsun yãke kɛ kũ wãnaoro. 37 A su kũ gbɛ̃ dínↄ la, odi ↄ na ó tãnakpɛ pↄ́kearo odi ó tãna tↄ́ vãni síro. 38 A yã mɛ́ à tò, tó Dɛmɛtɛriu kũ a pìri dakenↄ yã vĩ kũ gbɛ̃keo, yãkpatɛkɛgↄrↄ kun kũ yãkɛkɛrinↄ. Ò gɛ́ kↄ̃ sísi gwe. 39 Tó á yã pãnde vĩ dↄ, oni gↄ̃gↄ̃árɛ kↄ̃kakarana kũ gbãnadenↄ gbɛ̀kaa gũn. 40 Zaakũ oni fↄ̃ ò ó taari le zuka kũ ò kà gbãra díkĩna yãi. Óni yãzɛde le ò o zuka pìi musuro, zaakũ à gbá vĩro. 41 Yã bire onaa gbɛran à gbɛ̃nↄ gbàrɛ.

20

Pↄlu gɛna Masedonia bùsun kũ Girisio

1 Kũ zuka làka, Pↄlu Yesudenↄ kàkara à ń gbá swɛ̃̀ɛ à lɛ́ zàḿma, akũ à gɛ̀ɛ Masedonia. 2 Kũ àtɛn gɛ̃tɛ bùsu birela, à gbɛ̃nↄ gbà swɛ̃̀ kũ yãnↄ dasi ari à gɛ̀ɛ à kào Girisi, 3 akũ à mↄ aakↄ̃ kɛ̀ gwe. Kũ àtɛn gɛ́ gɛ̃ gó'itɛn de à tá Siria bùsun, à mà Yudanↄ lɛ́ kpàkũsũai, akũ à zɛ̀o à ɛra à tá kũ Masedonia kpao. 4 Gbɛ̃ kũ ò gɛ̀ɛ zɛnɛnↄ tↄ́n dí: Bɛrea gbɛ̃ Piru nɛ́ Sopata kũ Tɛsalonika gbɛ̃nↄ Arisitaku kũ Sɛkunduo kũ Dɛbi gbɛ̃ Gayusio kũ Timↄtio kũ Asia bùsu gbɛ̃nↄ Tikiku kũ Torofimuo. 5 Gbɛ̃ birenↄ dòwɛrɛ arɛ ò gɛ̀ɛ, òtɛni ó dã Toroasi. 6 Ókↄ̃nↄ sↄ̃ Burodi Futɛnasari dikpɛ gbɛra o gɛ̃ gó'itɛn Filipi, akũ gↄrↄ sↄↄro gbɛra o ń lé Toroasi. Gwen o azuma do dɛ̀n.

Yutiku lɛtɛna bona wondon

7 Azumanɛnna zĩ o kↄ̃ kàkara de ò burodi só lɛɛlɛ. Pↄlu tɛn waazi kɛńnɛ. Kũ à ye à tá tó gu dↄ̀, akũ à dà yãla ari lizãndo. 8 Fitila dasi kú kpɛ́ musu gu kũ ó kↄ̃kakaranan. 9 Kɛfɛnna ke vutɛna wondoo gũn kũ òdi pinɛ Yutiku, àtɛn idekũ dɛdɛ. Kũ Pↄlu waazikɛnaa kɛ̀ gbã̀na, i a lɛ̀, akũ à bò zaa kpɛ́ musu pì lɛu aakↄ̃de wondoo gũn à lɛ̀tɛ, akũ ò à sɛ̀ gɛ̀ ũ. 10 Akũ Pↄlu kìpa à kùsia, akũ à a sɛ̀ à kpà a kùla à pì: Àsun tó swɛ̃̀ kɛ̃águro, à kú wɛ̃̀ndiio. 11 Kũ à ɛ̀ra à dìdi musu, à burodii lìlikↄ̃rɛ à sò, akũ à yã ò manamana ari gu dↄ̀o, akũ à dà zɛ́n. 12 Akũ ò tà kũ kɛfɛnna pìio bɛ̃nɛ, gbɛ̃nↄ nɛ̀sɛ yĩda kũ̀ manamana.

Zaa Toroasi ai Milɛtu

13 Ókↄ̃nↄ sↄ̃ o gɛ o gɛ̃ gó'itɛn, o do Pↄlunɛ arɛ o ta Aso, wɛ̃tɛ kũ óni a sɛ́n. Lɛn à zɛ̀o lɛ, zaakũ à ye à gɛ́ gwe gɛ̀sɛmɛ. 14 Kũ à ó lé Aso, akũ o a sɛ̀ o gɛ Mitilɛni. 15 Kũ gu dↄ̀, o bo gwe kũ gó'itɛo o gɛ Kio. Gu làa dↄna o gɛ Samↄ, akũ a gↄrↄ aakↄ̃de zĩn o ka Milɛtu. 16 Pↄlu zɛ̀o yã à do Ɛfesui de gↄrↄ sún gɛ̃a Asia bùsunlo yãi, zaakũ àtɛn wã de à le à ká Yurusalɛmu ari Pɛntikↄsi dikpɛ gↄ̃ kámɛ, tó ani sí kɛ.

Pↄlu lɛ́zana Ɛfesu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa

17 Pↄlu gbɛ̃nↄ zĩ̀ sↄsi gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa Ɛfesu à pì ò su Milɛtu. 18 Kũ ò kà, akũ à pìńnɛ: Á dↄ̃ lákũ madì kɛ nà gↄrↄ kũ má kú kãáo zaa zĩ kũ ma gbá pɛ̀tɛ Asia bùsun la. 19 Ma zĩ kɛ̀ Dikirinɛ zĩdabusanaa gũn kũ wɛ́'io. Ma wari kɛ̀ Yudanↄ lɛ́kpakũsũnamai yãi. 20 Mádi karana yãke utɛárɛro, ma waazi kɛ̀árɛ ma dàárɛ gupuraa kũ á bɛnↄ. 21 Ma lɛ́ dà Yudanↄa kũ Girikinↄ ń pínki ò arɛ dↄ Ludaa ò ó Dikiri Yesu náani kɛ. 22 Tera sà matɛn gɛ́ Yurusalɛmu lákũ Luda Nini ma dan nà, yã kũ ani ma le gwe má dↄ̃ro. 23 Wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo Luda Nini tɛn omɛnɛ kpɛ́sira kũ wɛ́tãmmanaao tɛni ń dã. 24 Ama ma wɛ̃̀ndi bɛ̀ɛrɛ vĩmɛnɛ doro, séde mà yã kũ matɛn pɛ́a le mà zĩ kũ Dikiri Yesu dàmɛnɛ kɛ mà a mì dɛ. Àkũmɛ Luda gbɛ̃kɛ baarunnakpana gbɛ̃nↄnɛ ũ.

25 Ákↄ̃nↄ kũ ma kure á tɛ́ ma kpata kũ à bò Luda kĩnaa waazi kɛ̀árɛnↄ, má dↄ̃ tera sà kũ óni wɛ́ kɛ pla doro. 26 A yã mɛ́ à tò ma òárɛ gbãra, tó á gbɛ̃ke sã̀tɛ, ma yãn gwe doro. 27 Ma Luda pↄyenyĩna pínki òárɛ, mádi a ke utɛárɛro. 28 À laakari dↄ á zĩdaa kũ sã kũ Luda Nini á dítɛ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ũnↄ ń pínki. À Luda sↄsi gbɛ̃ kũ à ń lú kũ a zĩda aruo pìnↄ gwa. 29 Má dↄ̃ kũ ma tanaa gbɛra lɛwanna pãsĩ kũ ò sãnↄ wɛ̃nda vĩronↄ ni si á tɛ́. 30 Bee á gbɛ̃kenↄ ni futɛ ò yãlɛkpɛrɛ dańnɛ de ò gbɛ̃nↄ gá ò naḿma. 31 A yã mɛ́ à tò àgↄ̃ kú a laakariia. Lákũ ma lɛ́ dà á baadia kũ wɛ́'io nà fãnantɛ̃ kũ gwãanio wɛ̃̀ aakↄ̃ dagura kámmabonaa sari, à tó a yã gↄ̃ dↄágu.

32 Tera sà matɛni á na Ludanɛ a ↄĩ kũ a gbɛ̃kɛ yã kũ ani fↄ̃ à gbãna karaárɛo, à á gba zɛ́ de á baka gↄ̃ kú kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki. 33 Mádi gbɛ̃ke ↄgↄ ke a pↄ́kasa ke ni dɛro. 34 Á dↄ̃ kũ á zĩdao kũ ma zĩ kɛ̀ kũ ma zĩda ↄomɛ, akũ ma pↄ́ kũ ó a ni vĩ kũ ma gbɛ̃nↄo lè. 35 Má mↄ̀árɛ yã sĩnda pínki gũn à zĩ kɛ lán dí bà à kpá gbãnasaridenↄi. Yã kũ Dikiri Yesu ò gↄ̃ dↄágu kũ à pì gbadana pↄnna vĩ de gbasinala.

36 Yã bire onaa gbɛra à kùtɛ a kosoa kũ ń gbɛ̃ sĩnda pínkio à adua kɛ̀. 37 Ń wɛ́ pà kũ wɛ́'io ń pínki ò mlɛ̃̀mlɛ̃ Pↄlua ò lɛ́ pɛ̀pɛa. 38 Yã kũ à tò ń pↄ sira kũ̀ zↄ̃kↄ̃ mɛ́ à de kũ à pì ń wɛ́ ni kɛ pla doro. Akũ ò zɛ̀nɛ ari gó'itɛ kĩnaa.

21

Pↄlu tana Yurusalɛmu

1 Ó kɛ̃naḿma gbɛra o gɛ̃ gó'itɛn o da zɛ́n o mìi pɛ̀ Kosua. Gu làa dↄnaao o ka Rode, akũ bona gwe o gɛ Patara. 2 Gwen o gó'itɛ kũ àtɛn gɛ́ Fenisia bùsun lèn, akũ o gɛ̃n o da zɛ́n. 3 Kũ o Sipiru è zã̀ dire, o pãnɛ ↄzɛi ótɛn gɛ́ Siria bùsun, akũ o ka Taya, gu kũ ò gó'itɛ aso bↄ̀tɛn. 4 O Yesudenↄ wɛ̀tɛ, akũ o azuma do kɛ̀ kũńwo. Ń gbɛ̃kenↄ ò Pↄlunɛ kũ Luda Nini gbãnao kũ àsun gɛ́ Yurusalɛmuro. 5 Ama kũ gↄrↄ pàpa kũ óni tá, o futɛ ótɛn tá. Ò gɛ̀ɛ zɛwɛrɛ ń pínki kũ ń nↄnↄ kũ ń nɛ́nↄ wɛ̃tɛ kpɛ ari ísira lɛ́a. Akũ o kutɛ ó kosoa o adua kɛ̀. 6 Kũ o lɛ́ zàkↄ̃a, o gɛ̃ gó'itɛn. Mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃ ò ɛ̀ra ń bɛa.

7 Bona Taya o ɛra o da zɛ́n ari o ka Tↄlɛmai. O fↄ kpà Yesudenↄa o kɛ kũńwo gↄrↄ do. 8 Kũ gu dↄ̀, o futɛ o gɛ Sizaria. O gɛ o kipa baarunnakpari Filipi bɛa. Gbɛ̃nↄn suppla kũ ò ń sɛ́ yãnↄ domɛ. 9 À nɛ́nↄgbɛ̃ annabinↄ vĩ gbɛ̃nↄn siikↄ̃ odi zã kɛ kↄ̀ro. 10 O gↄrↄ pla kɛna gwe gũn annabi kũ òdi pinɛ Agabu bò Yudea bùsun à sù. 11 Kũ à sù ó kĩnaa, à Pↄlu utabaa sɛ̀ à a zĩda gbánↄ kũ a ↄnↄ yĩ̀o à pì: Lákũ Luda Nini ò nàn dí: Gbɛ̃ kũ à bà dí vĩ, lɛn Yudanↄ ni a yĩ Yurusalɛmu ò a kpá buri pãndenↄa lɛ. 12 Kũ o yã pìi mà, ókↄ̃nↄ kũ wɛ̃tɛpidenↄ o kútɛ kɛ̀ Pↄlunɛ àsun gɛ́ Yurusalɛmuro. 13 Akũ à pì: Bↄ́yãi átɛn ↄ́ↄ dↄ átɛni ma nɛ̀sɛɛ yakamɛnɛɛ? Àsungↄ̃ yĩna ũ sero. Bee tó mani ga Yurusalɛmu Dikiri Yesu tↄ́ yãi, ma soru kɛ̀ kↄ̀. 14 Kũ òdi fↄ̃ ò a milɛ blèro, o kámma bò o pì: Dikiri pↄyenyĩna kɛ. 15 Abire gbɛra o soru kɛ̀, akũ o gɛ Yurusalɛmu. 16 Yesude kũ ò kú Sizaria kenↄ gɛ̀ɛ ò kìpa kũoo Sipiru gbɛ̃ Nasↄ̃ bɛa. Yesudemɛ a ũ zaa zĩ.

Pↄlu gɛna Yamisi gwa

17 Kũ o ka Yurusalɛmu, Yesudenↄ ó sí kũ pↄnnao. 18 Kũ gu dↄ̀, Pↄlu gɛ̀ɛ kũoo Yamisi bɛa. Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kakarana gwe ń pínki. 19 Pↄlu fↄ kpàḿma, akũ à yã kũ Luda kɛ̀ a zĩ gãi buri pãndenↄ tɛ́ bàbańnɛ mámmam zɛ́azɛa. 20 Kũ ò yã pìi mà, ò Luda sáabu kpà. Akũ ò pìnɛ: Ǹ yã pì gwa, ó gbɛ̃. Yudanↄ Yesu náani kɛ̀ dúbu ũgbangba, akũ ń pínki kokari vĩ Musa doka musu. 21 Ò mà kũ ntɛn yã da Yuda kũ ò kú buri pãndenↄ tɛ́nↄnɛ ò kpɛ li Musa dokanɛ, òsun tↄ̃̀ zↄ̃ ń nɛ́nↄnɛro òsungↄ̃ ń futɛokarayãnↄ kũnaro. 22 Óni kɛ deraa? Zaakũ oni gí n suna yã mairo. 23 Ǹ kɛ lákũ óni onnɛ nà. Ó tɛ́ gbɛ̃nↄn siikↄ̃ kenↄ lɛ́ kɛ̀ Ludaa. 24 Ǹ ń sɛ́ à gɛ́ gbã̀ bo á zĩdanɛ, ǹ ń fĩna bo de ò le ò mì bo, gbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ dↄ̃ kũ yã kũ ò mà n musu bi yãpuranlo. Oni e kũ mↄkↄ̃n sↄ̃ ń tɛ́ Musa dokai. 25 Buri pãnde Yesu náanikɛrinↄ sↄ̃, o takada kɛ̃̀ o òńnɛ o zɛo ò mì kɛ̃ nↄ̀bↄ kũ ò sa òo tãnaaaa kũ aruo kũ nↄ̀bↄ kùtukpanasario kũ pãpãkɛnaao.

26 Akũ Pↄlu gbɛ̃ pìnↄ sɛ̀ à tà kũńwo. Kũ gu dↄ̀, ò gbã̀ bò ń zĩdanɛ, akũ à gɛ̃̀ Luda ↄnn de à gbã̀bogↄrↄ lɛ́ dìtɛ kũ sa kũ oni o ń baadinɛɛo.

Pↄlu kũna Luda ↄnn

27 Kũ gbã̀bona gↄrↄ suppla bire kà lakana, Asia bùsu Yuda kenↄ Pↄlu è Luda ↄnn. Ò tɛ́ kà parigu, akũ ò a kũ̀. 28 Òtɛn wiki lɛ́ ò pì: Isarailanↄ, à ó leo. Gbɛ̃ díkĩna mɛ́ àdigↄ̃ yã da gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ gu sĩnda pínkia, kũ à bo ó gbɛ̃nↄ yã kpɛ kũ ó dokao kũ gu díkĩnao. Abire gbɛra à dↄkɛ̀ kũ Luda ↄnnwo dↄ à gɛ̃̀n kũ Girikinↄ. 29 Ò ò lɛ kũ ò Ɛfesu gbɛ̃ Torofimu è kũ Pↄluo wɛ̃tɛ gũn yã yãimɛ, akũ òtɛn da Pↄlu gɛ̃̀ kãao Luda ↄn gũmmɛ.

30 Wɛ̃tɛ wã̀, gbɛ̃nↄ bò kũ bàao zaa gu sĩnda pínkia ò sù ò Pↄlu kũ̀ Luda ↄnn ò a gàtɛ ò bò kãao. Gwe gↄ̃̀nↄ ò Luda ↄn pìi gbànↄ tàta. 31 Kũ ò ye ò a dɛ, yã pì baaru Romu sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kĩnaa lè, à mà Yurusalɛmu wã̀. 32 Gwe gↄ̃̀nↄ à soza bàdenↄ sɛ̀ kũ a bàsaridenↄ, akũ ò gɛ̃̀ḿma kũ bàao. Kũ gbɛ̃nↄ sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi è kũ sozanↄ lɛɛlɛ, ò Pↄlu gbɛ̃naa tò. 33 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi nà Pↄlui à a kũ̀ à pì ò a yĩ kũ mↄ̀kakↄ̃ananↄ mɛ̀n pla. À ń lá à pì: Dín gbɛ̃ pì ũu? Bↄ́ yãn à kɛ̀ɛ? 34 Akũ zàa gũn gbɛ̃nↄ tɛn wiki lɛ́ òtɛn yã dokↄ̃nↄ oro. Kũ zuka dí tó gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi fↄ̃̀ à yã pì sãnsãn maro, à pì ò gɛ́ kãao sozanↄ bùran. 35 Kũ ò kà kãao didikia, sozanↄ mɛ́ ò a sɛ̀ gbɛ̃nↄ nanakↄ̃ana yãi. 36 Zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki tɛ́i kũ wikio òtɛn pi: À a dɛ.

Pↄlu gina kũ a zĩdao

37 Kũ ò ye ò gɛ̃ kũ Pↄluo sozanↄ bùran, akũ à gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi là à pì: Ĩni we mà yã ońnɛ yá? Akũ à a là à pì: Ndì Giriki yã ma yá? 38 Misila gbɛ̃ kũ à fùtɛ kũ gbãnadenↄo zĩna à gɛ̀ɛ gbárannan kũ bùsudɛri gbɛ̃nↄn dúbu siikↄ̃nↄmɛ n ũroo? 39 Pↄlu wèa à pì: Yudan ma ũ. Ò ma i Taasu, Silisia bùsummɛ. Wɛ̃tɛ tↄ́saridenlo. Ma wɛ́ kɛ̀mma ǹ ma gba zɛ́ mà yã o gbɛ̃nↄnɛ. 40 À a gbà zɛ́, akũ Pↄlu zɛ̀ didikia à ↄ sɛ̀ gbɛ̃nↄnɛ. Kũ ò yĩ̀tɛ kítikiti, à yã òńnɛ kũ Eberu yão à pì:

22

1 Ma gbɛ̃nↄ kũ ma marenↄ, à sã kpá à ma yãzɛ ma tera. 2 Kũ ò mà àtɛn yã ońnɛ kũ Eberu yão, ò zɛ̀ kítikiti. Akũ Pↄlu pì: 3 Yudan ma ũ, ò ma i Taasu, Silisia bùsummɛ, akũ ma kɛfɛn blè wɛ̃tɛ gũn la. Gamaliɛli kĩnaan ma doka kũ ó dizinↄ kũna dàdan a zɛ́a. Má ania vĩ Ludanɛ lákũ á kun nà gbãra á pínki. 4 Ma wɛ́ tã̀ donyĩ zɛ́ pì sɛ̀rinↄa ari ń gbɛ̃kenↄ gàga, ma gↄ̃gbɛ̃ kũ nↄgbɛ̃nↄ kũ̀kũ ma ń ká kpɛ́siran. 5 Sa'oriki kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄn de ma sèedadenↄ ũ ń pínki. Ma takada kũ ò kɛ̃̀ Damasuku Yudanↄnɛ sì ń ↄĩ, matɛn gɛ́ gwe mà gbɛ̃ pìnↄ kũkũ mà su kũńwo Yurusalɛmu ò wɛ́ tãḿma.

Pↄlu a Yesu zɛ́ sɛna bàbannɛnaa

(Zĩr 9:1-19, 26:12-18)

6 Kũ má tɛ́ zɛ́n, ma ka kãni kũ Damasukuo ifãntɛ̃ kà mìdangura, akũ kãnto gupura zↄ̃kↄ̃ↄ bò ludambɛ à dàmala. 7 Ma bo ma lɛtɛ zĩtɛ, akũ ma kòtoo mà ò pìmɛnɛ: Solu, Solu, à kɛ̀ dera ntɛn wɛ́ tãmaa? 8 Akũ ma pì: Dímɛ n ũu, Dikiri? Akũ à pìmɛnɛ: Makũmɛ Yesu Nazɛra kũ ntɛn wɛ́ tãa ũ. 9 Gbɛ̃ kũ ò kú kũmaonↄ gupura pìi è, ama odi gbɛ̃ kũ àtɛn yã o kũmao kòto maro. 10 Akũ ma a là: Bↄ́n mani kɛɛ, Dikiri? Akũ à pìmɛnɛ mà futɛ mà gɛ̃ Damasuku. Gwen oni yã kũ a dìtɛmɛnɛ mà kɛ omɛnɛ pínki. 11 Gupura pì í gbãna tò ma wɛ́ dí gu e doro, akũ ma gbɛ̃nↄ ma kũ ma ↄa ò gɛ̃̀ kũmao Damasuku.

12 Donyĩri ke kú gwe kũ òdi pinɛ Anania. Àdi mì natɛ Luda dokanɛ, akũsↄ̃ Damasuku Yudanↄ pínki dì a tↄ́ nna sí. 13 À sù ma kĩnaa à zɛ̀ ma sarɛ, akũ à pìmɛnɛ: Solu ma gbɛ̃, ǹ ɛra ǹ gu e. Gwe gↄ̃̀nↄ ma wɛ́ wɛ̃̀, akũ ma a è. 14 À pì ó dizinↄ Luda mɛ́ à ma sɛ de mà wɛ́ kɛ pla kũ Gbɛ̃ Manao mà yã ma a lɛ́n mà a pↄyenyĩna dↄ̃. 15 À pì manigↄ̃ de a sèedade ũ màgↄ̃ yã kũ ma è kũ yã kũ ma màao o gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ. 16 Akũ à pì bↄ́n matɛn dã dↄↄ, mà futɛ mà da'itɛ kɛ ma durunnanↄ ni kɛ̃ma kũ à sísinaao.

Pↄlu zĩna buri pãndenↄ kĩnaa

17 Kũ ma ɛra Yurusalɛmu, matɛn adua kɛ Luda ↄnn, akũ ma wɛ́gupu è. 18 Ma Dikiri è, à òmɛnɛ mà kɛ likalika mà bo Yurusalɛmu, zaakũ gbɛ̃nↄ ni yã kũ matɛn o a musu síro. 19 Akũ ma pì Dikirinɛ, ò dↄ̃ sãnsãn kũ madìgↄ̃ gɛ̃ aduakɛkpɛ kũ aduakɛkpɛnwo de màgↄ̃ a náanikɛrinↄ ká kpɛ́siran ògↄ̃ ń gbɛ̃. 20 Kũ òtɛni à sèedade Sitivĩ dɛ sↄ̃, makũ má kú gwe ma zɛ kũ a dɛ̀rinↄ má ń utanↄ kũnańnɛ. 21 Akũ Dikiri pìmɛnɛ mà gɛ́, áni ma zĩ ari buri pãndenↄ kĩnaa zã̀zã.

Pↄlu bi Romu gbɛ̃mɛ

22 Ò sã kpà a yãi ari à gɛ̀ɛ à kà buri pãndenↄ yã pìia, akũ ò nà wikia ò pì: À a dɛ! Gbɛ̃ dí taka kunna zɛ́ vĩro! 23 Òtɛn wiki lɛ́ òtɛni ń utanↄ kpukɛ òtɛn bùsutiti fã musu. 24 Akũ Romu sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì ò gɛ̃ kũ Pↄluo ń bùran, ò a gbɛ̃ kũ flã̀ao ari à yãpura o ò le ò yã kũ òtɛn wiki dↄa a yãi ma. 25 Kũ òtɛn Pↄlu ↄnↄ poro de ò a yĩ, à pì soza bàde kũ à kú gwenɛ: Á a zɛ́ vĩ à Romu gbɛ̃ gbɛ̃ yãkpatɛkɛnaa sari yá? 26 Kũ sozaa pì yã pìi mà, à gɛ̀ɛ à pì ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄnɛ: Bↄ́n ĩni kɛɛ? Gbɛ̃ pì bi Romu gbɛ̃mɛ. 27 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi sù à Pↄlu là à pì: Ǹ omɛnɛ, Romu gbɛ̃mɛ n ũ yá? À wèa à pì: Ee. 28 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pìnɛ: Ma ↄgↄ dasi kpàmɛ, akũ ma gↄ̃ Romu gbɛ̃ ũ. Akũ Pↄlu pìnɛ: Makũ sↄ̃ ò ma i a ũmɛ. 29 Akũ gbɛ̃ kũ ò yei ò yã lalaa yãnↄ bòru kpɛ gↄ̃̀nↄ. Kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi dↄ̃̀ kũ Pↄlu bi Romu gbɛ̃mɛ, vĩna a kũ̀ kũ à tò ò mↄ̀ↄ kàa yãi.

Yuda gbãnadenↄ yãkpatɛkɛna kũ Pↄluo

30 A gu dↄ̀ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì ye à yã kũ Yudanↄ sùo sãnsãn ma, à mↄ̀ↄ pòroa, akũ à sa'orikinↄ kũ Yuda gbãnadenↄ kàkara à sù kũ Pↄluo ń arɛ.

23

1 Pↄlu wɛ́ pɛ̀ gbãnadenↄa à pì: Ma gbɛ̃nↄ, yãke tɛni ma swɛ̃̀ vĩ Luda arɛro ari kũ a gbãrao. 2 Akũ sa'oriki Anania ò a dogarinↄnɛ ò a lɛ́ a lɛ́a. 3 Akũ Pↄlu pìnɛ: Luda n lɛ́ se, bisãsiri kaka nɛ́. Ń vutɛna ntɛn yãkpatɛ kɛ kũmao doka musu, akũ mↄkↄ̃n sↄ̃ n bo a kpɛ, n pì ò ma lɛ́. 4 Akũ dogari pìnↄ pì: Mↄkↄ̃mmɛ ntɛn Luda sa'oriki sↄ̃sↄ̃ lɛ yá? 5 Pↄlu pì: Gbɛ̃nↄ, má dↄ̃ sa'orikinlo, zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì òsun ó bùsu gbãnade tↄ́ vãni síro.

6 Pↄlu dↄ̃ kũ gbãnade pìnↄ gbɛ̃kenↄ bi Sadusinↄmɛ, ń gbɛ̃kenↄ sↄ̃ Farisinↄ, akũ à òńnɛ gbãngbãn: Ma gbɛ̃nↄ, Farisin ma ũ, Farisinↄ nɛ́n ma ũ. Gɛ̀nↄ vuna tãmaa kũ má vĩ yãin átɛn yãkpatɛ kɛ kũmao. 7 Kũ à yã pìi ò, Farisinↄ kũ Sadusinↄ fùtɛ kũ kↄ̃o kũ lɛ́kpakↄ̃ao, akũ kↄ̃kakararinↄ kpàatɛ lɛu pla. 8 Sadusinↄ dì pi gɛ̀nↄ dì vuro, akũsↄ̃ malaikanↄ kũ nininↄ kunlo. Farisinↄ sↄ̃ ò zɛ̀ kũ yã pìnↄo pínki. 9 Ò zuka gbãna kà ń tɛ́, akũ Farisi kũ òdi doka dańnɛ kenↄ fùtɛ kũ lɛ́kpakↄ̃a gbãnao ò pì: Ódi yã vãni ke le gbɛ̃ diaro. Tó nini ke malaika mɛ́ à yã ònɛ sↄ̃ bi? 10 Kũ lɛ́kpakↄ̃a kɛ̀ gbãna, sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ tɛn vĩna ma de gbɛ̃nↄ sún Pↄlu kɛ yákiyakiro yãi, akũ à ò a sozanↄnɛ ò kipa ò gɛ̃ ń tɛ́ ò a kũ ò gɛ́ kãao ń bùran.

11 Zĩ birea gwãani Dikiri bò à sù Pↄlua à pì: Ǹ laakari kpátɛ! Lákũ n ma yã ò Yurusalɛmu la nà, séde ǹ o Romu dↄ.

Lɛ́kpakũsũna Pↄlui

12 Kũ gu dↄ̀, Yuda kenↄ kàkara asiri gũn ò la dà ò pì oni pↄ́ blero oni í miro ari ò gɛ́ Pↄlu dɛo. 13 Lɛ́kpakũsũrii pìnↄ de gbɛ̃nↄn buplala. 14 Ò gɛ̀ɛ sa'orikinↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kĩnaa ò pìńnɛ: O sì kũ Ludao o pì tó ódi Pↄlu dɛro, tó o pↄ́ blè, Luda láari bowá. 15 Ákↄ̃nↄ kũ gbãnadenↄ á pínki à gɛ́ à o sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄnɛ à suárɛ kũ Pↄluo lákũ ò pi á ye à a yãnↄ tàasi ká tera de a káakupↄla bà. Ókↄ̃nↄ sↄ̃ ónigↄ̃ kú soru gũn ò a dɛ zɛ́n ari àgↄ̃ gɛ́ ká la.

16 Kũ Pↄlu dãre nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ń yã kũ ò gↄ̃̀gↄ̃ↄ pìi mà, akũ à gɛ̀ɛ à gɛ̃̀ sozanↄ bùran à ò Pↄlunɛ. 17 Akũ Pↄlu soza bàde sìsi à pìnɛ: Ǹ gɛ́ kũ kɛfɛnna dio á gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kĩnaa, zaakũ à ye à baaru ke kpánɛ. 18 Akũ à a sɛ̀ à gɛ̀ɛ kãao ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kĩnaa à pì: Pↄlu kũ ò a dà kpɛ́n ma sisi à kútɛ kɛ̀mɛnɛ mà su n kĩnaa kũ kɛfɛnna dio. À yãke vĩ à ye à onnɛ. 19 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi kɛfɛnna pìi kũ̀ a ↄa à gɛ̀ɛ kãao gukpado ń pla, akũ à a là à pì: Bↄ́ yãn ń vĩ ǹ omɛnɛɛ? 20 Akũ à pì: Yudanↄ mɛ́ ò lɛ́ kpàkũsũ, ò ye ò kútɛ kɛnnɛ ǹ su kũ Pↄluo ń gbãnadenↄnɛ zia, lákũ ò pi ò ye ò a yã gwa tera de a káakupↄla bà. 21 Ǹsun weńnɛro, zaakũ ń gbɛ̃nↄ tɛni a dã zɛ́n ò de gbɛ̃nↄn buplala. Ò la dà ò pì oni pↄ́ blero oni í miro ari ò gɛ́ a dɛo. Ò soru kɛ̀ kↄ̀, n yãn ń sã dↄi. 22 Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi pì kɛfɛnna pìinɛ: Ǹsun tó gbɛ̃ke dↄ̃ kũ n òmɛnɛro. Akũ à a gbàrɛ.

Pↄlu gbarɛna Sizaria

23 Akũ à soza bàde gbɛ̃nↄn planↄ sìsi à pìńnɛ: À o soza fɛ̃nɛdade gbɛ̃nↄn wàa donↄnɛ ò soru kɛ ò gɛ́ Sizaria ↄkↄsi úblegↄrↄ kũ sↄ̃de gbɛ̃nↄn baaakↄ̃ akurinↄ kũ sáride gbɛ̃nↄn wàa donↄ. 24 À sↄ̃ yã kɛkɛ Pↄlunɛ à dia à gɛ́o bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Felisi kĩnaa aafia. 25 Akũ à takada kɛ̃̀nɛ à pì:

26 Bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Felisi, makũ Kalaudiu Lisia ma takada díkĩna kɛ̃̀nnɛ ma fↄ kpàmma. 27 Yudanↄ mɛ́ ò gbɛ̃ díkĩna kũ̀ ò ye ò a dɛ. Kũ ma a dↄ̃̀ Romu gbɛ̃ ũ, akũ ma gɛ kũ sozanↄ ma a sìḿma. 28 Kũ má ye mà a taari kũ ò lèa ma, ma a sɛ̀ ma gɛ kãao ń yãkpatɛkɛrinↄ kĩnaa. 29 Gwen ma dↄ̃̀n kũ taari kũ ò lèa bi ń doka yãmɛ, adi yã kũ à kà ò a dɛ ke ò a da kpɛ́siran kɛro. 30 Kũ ò lɛ́ kpàkũsũi, ò a yã kpãni kɛ̀mɛnɛ, akũ ma a gbàrɛmma gↄ̃̀nↄ ma ò yãdenↄnɛ ò gɛ́ kũ a yão n kĩnaa gwe.

31 Akũ sozanↄ kɛ̀ lákũ ò òńnɛ nà ò Pↄlu sɛ̀ ò gɛ̀ɛ kãao Antipatari gwãani. 32 Kũ gu dↄ̀, soza kũ òtɛn táa o gɛ̀sɛɛ pìnↄ Pↄlu nà sↄ̃denↄnɛ ń ↄĩ ò do kãao arɛ, akũ ò ɛ̀ra ò tà ń bùran. 33 Kũ sↄ̃denↄ kà Sizaria, ò takada pìi kpà bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìia, akũ ò Pↄlu nànɛ a ↄĩ. 34 Bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pì takada pì kyó kɛ̀, akũ à Pↄlu là bùsu kũ à bòn. À mà kũ Silisia bùsuun à bòn, 35 akũ à pìnɛ: Tó gbɛ̃ kũ ò yã vĩ kũnwonↄ sù, mani ma lákũ oni o nà. Akũ à pì ògↄ̃ a dãkpã Hɛrↄdu kipakia.

24

Yudanↄ Pↄlu káarakpanaa

1 Gↄrↄ sↄↄro gbɛra sa'oriki Anania sù Sizaria kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kenↄ kũ dokadↄ̃ri kũ òdi pinɛ Tɛtuluo. Ò sù Pↄlu káara kpá bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kĩnaa. 2 Kũ ò Pↄlu sìsi, Tɛtulu fùtɛ àtɛn yã daala à pì: Felisi, kũ n arubarikaao ó bùsu katɛna aafia. N zia laasunlɛna mɛ́ à ó bùsuu kɛ̀ mana. 3 Òdi n tↄ́ nna sí ògↄ̃ n sáabu kpá gu sĩnda pínkin gↄrↄ sĩnda pínki. 4 Kũ má ye mà n yã gágaro, mani wɛ́ kɛmma ǹ sùru kɛ kũoo ǹ ó yã fítinna dí ma. 5 O è kũ gbɛ̃ pì bi gudɛriimɛ. Àdi yãkete da Yudanↄ tɛ́ andunia gũn pínki, à de donyĩzɛ ɛ́kɛ kũ òdi ń sísi Nazɛradenↄ don'arɛde ũ. 6 À ye se à Luda ↄn gbã̀ lɛ́, akũ o a kũ̀. 7-8 Tó n a làla n zĩda, ĩni taari kũ ó lèa yãpura dↄ̃. 9 Akũ Yudanↄ yã'i kàra ò pì lɛn yã pìnↄ de lɛ.

Pↄlu gina kũ a zĩdao Felisi arɛ

10 Akũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìi mìi kɛ̀ dékũ Pↄlunɛ de à yã o. Akũ Pↄlu pì: Lákũ má n dↄ̃ yãkpatɛkɛri ũ bùsu dí gũn a wɛ̃̀ dasi kɛ̀, a yãi matɛni ma mìbona yã o ma laakariia. 11 Tó n gbɛ̀ka, oni onnɛ kũ ma gɛna Yurusalɛmu mà donyĩ kɛ de gↄrↄ kuri awɛɛplalaro. 12 Odi ma e matɛn lɛ́kpakↄ̃a kɛ kũ gbɛ̃keo Luda ↄnnlo. Odi ma e matɛn yãkete da aduakɛkpɛnↄ gũn ke wɛ̃tɛ gũnlo. 13 Gbɛ̃ pìnↄ ni fↄ̃ ò taari kũ ò lèma sèedade lennɛro. 14 Ma sì kũ zɛ́ kũ òtɛn sísi donyĩzɛ ɛ́kɛ pìi gũnn matɛn do ó dizinↄ Ludai. Má yã kũ ò kɛ̃̀ Musa doka gũn kũ annabinↄ takadanↄ náanikɛna pínki. 15 Ma wɛ́ dↄ Ludai lán mↄ́kↄ̃nↄ bà, kũ gbɛ̃ mananↄ kũ gbɛ̃ vãninↄ ni vu ń pínki. 16 A yã mɛ́ à tò madìgↄ̃ ma zĩda toto gↄrↄ sĩnda pínki de ma swɛ̃̀ súngↄ̃ vĩ Luda arɛ ke bisãsiri arɛro. 17 Ma wɛ̃̀kɛna kũ ma bùsuuo gbɛra ma ɛra ma su ma ↄ dàḿma ma sa ò 18 Luda ↄnn. Kũ matɛn sa o ma gbã̀bonaa gbɛra, akũ ò ma le gwe. Mádi gbɛ̃nↄ kákararo, yãkete kunlo. 19 Asia bùsu Yuda kenↄmɛ yãdenↄ ũ. Séde ò su ò yã bo kↄ̃ lɛ́n n kĩnaa. 20 Tó lɛnlo, ǹ tó gbɛ̃ kũ ò kú lanↄ dà kũ ò lèma gↄrↄ kũ ò yãkpatɛ kɛ̀ kũmao o. 21 Sé yã mɛ̀n do kũ ma òńnɛ kũ kòto gbãnao, gɛ̀nↄ vuna yã musun òtɛn yãkpatɛ kɛ kũmao.

22 Felisi Yesu zɛ́ bↄkↄtɛna dↄ̃, akũ à lá kù Yudanↄ yãla à pì: Tó sozanↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ Lisia sù, mani á yã mì dɛárɛ. 23 À ò soza bàdenɛ àgↄ̃ Pↄlu dãkpã, ama à a gba zɛ́ à ĩam pá, à tó a gbɛ̃nↄ kpái.

Pↄlu kunna kpɛ́siran Sizaria

24 Gↄrↄ pla gbɛra Felisi sù kũ a Yuda nanↄ kũ òdi pinɛ Durusilao. À Pↄlu sìsi, akũ à Kirisi Yesu náanikɛna yã màa. 25 Pↄlu tɛn yã o manakɛnaa musu kũ zĩdakũnadↄ̃naao kũ yãkpatɛkɛna kũ àtɛn suo, akũ vĩna Felisi kũ̀ à pì: Ǹ futɛ ǹ tá gĩa. Gↄrↄ kũ ma ↄ lè mani ɛra mà n sísi. 26 Àtɛn wɛ́ dↄ Pↄlui kũ ani gusarɛgba daarɛmɛ, akũ àdigↄ̃ a sísi gɛ̃̀n baaakↄ̃ à su fàai bo kãao. 27 Kũ à kɛ̀ wɛ̃̀ pla, Pↄsiu Fɛsutu vùtɛ Felisi gɛ̃nɛ ũ. Kũ Felisi ye àgↄ̃ nna kũ Yudanↄ yãi, akũ à Pↄlu tò dana kpɛ́siran.

25

Pↄlu zɛ̀ kũ gɛna Siza kĩnaao

1 Fɛsutu vutɛna kpatan gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra à fùtɛ Sizaria à gɛ̀ɛ Yurusalɛmu. 2 Gwen sa'orikinↄ kũ Yuda gbãnadenↄ sù a kĩnaa ò fùtɛ kũ Pↄlu yão. Ò wɛ́ kɛ̀a 3 à sùru kɛ à tó Pↄlu su Yurusalɛmu. Zaakũ ò zɛ̀o ò tankutɛ kpákpanɛ zɛ́n ò a dɛmɛ. 4 Akũ Fɛsutu pìńnɛ: Pↄlu kú kpɛ́siran Sizaria, makũ sↄ̃ mani tá gwe tera. 5 Á gbãnade kenↄ su ò gɛ́ kũmao. Tó à yã vãni kɛ̀mɛ, áni o.

6 Fɛsutu kɛ̀ kũńwo lán gↄrↄ sↄraakↄ̃ ke gↄrↄ kuri taka bà, akũ à ɛ̀ra à tà Sizaria. Kũ gu dↄ̀, à vùtɛ a tìntinnwa à pì ò mↄ́ kũ Pↄluo. 7 Kũ ò sù kãao, Yuda kũ ò bò Yurusalɛmunↄ lìkai, akũ ò yã zↄ̃kↄ̃ kũ odi fↄ̃ ò a sèedade lèronↄ dìa dasidasi. 8 Pↄlu zɛ̀ kũ a zĩdao à pì: Mádi taari kɛ Yudanↄ doka ke Luda ↄnnnɛro, ke Siza. 9 Fɛsutu tɛn wɛtɛ àgↄ̃ nna kũ Yudanↄ, akũ à Pↄlu là à pì: Ĩni we ǹ gɛ́ Yurusalɛmu de mà yãkpatɛ kɛ kũnwo gwe yã dínↄ musu yá? 10 Pↄlu pì: Siza doka kũ à kũ̀ ò yãkpatɛ kɛomɛnɛ arɛn má zɛn la. Mádi taari kɛ Yuda kenɛro lákũ mↄkↄ̃n ń dↄ̃ sãnsãn nà. 11 Tó ma taari kũ à kà ò ma dɛ kɛ̀, matɛn gí mà garo. Ama lákũ mádi yã kũ gbɛ̃ dínↄ tɛn o ma musu ke kɛro nà, gbɛ̃ke zɛ́ vĩ à ma kpáḿmaro. Gɛna Siza kĩnaan ma zɛo. 12 Kũ Fɛsutu lɛ́ kpàkũsũ kũ a gbɛ̃nↄ à pì: Kũ Sizamɛ n zɛo, a kĩnaan ĩni gɛ́n.

Gɛna kũ Pↄluo kína Agaripa kũ Benisio arɛ

13 Gↄrↄ pla gbɛra kína Agaripa kũ Benisio sù Sizaria de ò fↄ kpá Fɛsutua. 14 Kũ òtɛn gↄrↄ pla kɛ gwe yãi, Fɛsutu bò kũ Pↄlu yão kína pìinɛ à pì: Gↄ̃gbɛ̃ ke kú la kũ Felisi a tò da kpɛ́siran. 15 Kũ ma gɛ Yurusalɛmu, sa'orikinↄ kũ Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sùmɛnɛ kũ a yão ò pì mà sùru kɛ mà yã daala. 16 Ma pìńnɛ tó gbɛ̃ kũ ò sù kũ a yão dí zɛ́ le à kↄ̃ e kũ gbɛ̃ kũ ò yã vĩ lɛɛlɛnↄ à yã wèḿmaro, ókↄ̃nↄ Romudenↄ odì a kpáḿmaro. 17 Kũ o su la lɛɛlɛ, mádi zɛzɛro. Kũ gu dↄ̀ gↄ̃̀nↄ, akũ ma vutɛ ma tìntinnwa ma pì ò mↄmɛnɛ kũ adeo. 18 Gbɛ̃ kũ ò taari lèaa pìnↄ yã ò, odi yã vãni kũ matɛn kpákpa o a musuro. 19 Ò yãkete vĩ kãao ń donyĩzɛ yã musu kũ gↄ̃gbɛ̃ kũ òdi pinɛ Yesu yão. À gà, akũ Pↄlu zɛ̀ kũ a kunna wɛ̃̀ndin yão. 20 Ma bídi kɛ̀ yã pì zɛ́ dↄ̃naaa, akũ ma a là tó à ye à gɛ́ Yurusalɛmu ò yã pì gↄ̃gↄ̃nɛ gwe. 21 Akũ Pↄlu pì Romu kínan a zɛo ògↄ̃ a kũna. Akũ ma pì ògↄ̃ a dãkpã ari màgↄ̃ gɛ́ a gbarɛ Sizaa. 22 Akũ Agaripa pì Fɛsutunɛ: Má ye mà gbɛ̃ pì yã ma ma zĩda. Akũ Fɛsutu pì: Ĩni yã ma a lɛ́n zia.

23 Kũ gu dↄ̀ Agaripa kũ Benisio sù kũ gakuri zↄ̃kↄ̃ↄo, akũ ò gɛ̃̀ kↄ̃kakarakɛkpɛn kũ soza gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ wɛ̃tɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ. Kũ Fɛsutu yã ò, ò sù kũ Pↄluo. 24 Akũ Fɛsutu pì: Kí Agaripa kũ ákↄ̃nↄ kũ á kú kũoo lanↄ pínki, a gbɛ̃ dí è yá? Yuda kũ ò kú Yurusalɛmunↄ kũ gu dínↄ ń pínki gbɛ̃ pì yã sɛ̀ ò sùoma, òtɛn wiki lɛ́ma ò pì à mana àgↄ̃ kun doro. 25 Makũ sↄ̃, mádi e à yãke kɛ̀ kũ à kà ò a dɛro, akũ lákũ à zɛ̀ kũ Sizao nà, ma zɛo mà a gbarɛa. 26 Mádi yã pì gbá dↄ̃ gbasa mà takada kɛ̃ kínanɛ a yã musuro. A yã mɛ́ à tò ma su kãao á arɛ, atɛ̃nsa mↄkↄ̃n kína Agaripa, de yãlalanaaa gbɛra mà yã le mà kɛ̃. 27 Zaakũ purusuna gbarɛḿmana taari kũ ò lèa sãnsãn onaa sari zɛ́ vĩ ma kĩnaaro.

26

Pↄlu a zĩda yã bↄkↄtɛna kína Agaripa arɛ

1 Akũ Agaripa pì Pↄlunɛ: Ń zɛ́ vĩ ǹ n yã o. Akũ Pↄlu ↄ sɛ̀ à a zĩda yã bↄ̀kↄtɛ à pì: 2 Kí Agaripa, ma è ma mìnna kɛ̀, kũ ma lè matɛni ma zĩda yã bↄkↄtɛ n arɛ gbãra taari kũ Yudanↄ dìma pínki yã musu. 3 Atɛ̃nsa kũ ń Yudanↄ futɛokarayã dↄ̃ pínki kũ ń yãketenↄ. Abire yãi ma wɛ́ kɛ̀mma ǹ ma yã dí mamɛnɛ. 4 Yudanↄ ma kunna dↄ̃ zaa ma nɛ́ fíti zĩ naana zaa ma bùsun ari Yurusalɛmu. 5 Ò ma dↄ̃ à gìi kɛ̀. Tó ò yei, oni fↄ̃ ò o kũ má kú ó donyĩrinↄ gã̀ kũ à gbãna kũ Luda yão kũ òdi pi Farisinↄ tɛ́. 6 Tera sà òtɛn yãkpatɛ kɛ kũmao kũ ma wɛ́ dↄ lɛ́ kũ Luda sɛ̀ ó dizinↄnɛɛi yãi. 7 Ó buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄ dìgↄ̃ do Ludai fãnantɛ̃ kũ gwãanio wɛ́dↄna lɛ́sɛna dokↄ̃nↄ pìii. Kí, tãmaa pì yãin Yudanↄ fùtɛmai. 8 Bↄ́yãin Luda gɛ̀nↄ vunaa kɛ̀árɛ yãzɛsari ũ sɛ́ɛ?

9 Makũ sↄ̃ yã, ma zɛo kũ yã kũ ani bo Yesu Nazɛra kpɛ pínkin manigↄ̃ kɛ. 10 Lɛn ma kɛ̀ lɛ Yurusalɛmu. Sa'orikinↄ ma gba zɛ́, akũ ma Luda gbɛ̃nↄ kà kpɛ́siran dasi. Tó òtɛni ń dɛdɛ sↄ̃, ma lɛ́ dìgↄ̃ kú a gũmmɛ. 11 Madìgↄ̃ gɛ́ aduakɛkpɛ kũ aduakɛkpɛo gɛ̃̀n baaakↄ̃, màgↄ̃ wɛ́ tãḿma mà gã naḿma de ò ledi kpá Yesui. Ma pↄ fɛ̃nańyĩ, akũ madì gɛ́ wari dↄḿma ari buri pãnde wɛ̃tɛnↄa.

Pↄlu a Yesu zɛ́ sɛna yã'onaa

(Zĩr 9:1-19, 22:6-16)

12 Abire yãi matɛn gɛ́ Damasuku kũ doka kũ sa'orikinↄ ma gbarɛooo. 13 Kína, kũ má tɛ́ zɛ́n kũ ifãntɛ̃o di mìdangura, ma gupura è à bò ludambɛ à damala kũ ma gbɛ̃nↄ, à pãsĩ de ifãntɛ̃la. 14 O lɛtɛ zĩtɛ ó pínki, akũ ma kòtoo mà ò òmɛnɛ kũ Eberu yão ò pì: Solu, Solu, à kɛ̀ dera ntɛn wɛ́ tãmaa? Lɛ̀zↄ̃na kũ gbáo kyate sari tɛn wari dↄmma fá! 15 Ma pì: Dímɛ n ũu, Dikiri? Akũ Dikiri pì: Makũmɛ Yesu kũ ntɛn wɛ́ tãa ũ. 16 Ǹ futɛ ǹ zɛ. Ma bo ma summa de mà n sɛ́ ma zĩkɛri ũmɛ, ǹgↄ̃ de yã kũ n è kũ yã kũ mani mↄnnɛoo sèedade ũ. 17 Mani n sura ba Yudanↄ ↄĩ kũ buri pãndenↄ. Mani n zĩḿma 18 de ǹ ń wɛ́ kɛ̃ńnɛ, ò kpɛ li gusiranɛ ò arɛ dↄ gupuraa, ò bo Setan gbãnan ò gɛ̃ Luda pↄ́n, de ń durunnanↄ le à kɛ̃ḿma, ń baka gↄ̃ kú kũ Luda gbɛ̃nↄ ma náanikɛna yãi.

Pↄlu zĩkɛna Yesunɛ

19 Kí Agaripa, àkũ mɛ́ à tò mádi gí ludambɛ gbɛ̃ kũ à bò à sùma yãiro. 20 Ma waazi kɛ̀ Damasuku gĩa kũ Yurusalɛmuo, akũ ma kɛ̀ Yudea bùsu gu sĩnda pínkia kũ buri pãndenↄ kĩnaao. Ma òńnɛ ò nɛ̀sɛ litɛ ò arɛ dↄ Ludaa, ò yã kũ ani tó ò dↄ̃ kũ ò nɛ̀sɛɛ lìtɛ kɛ. 21 Abire yãin Yudanↄ ma kũ Luda ↄnn, ò ye ò ma dɛ. 22 Luda kpányĩn má kunwo ari kũ a gbãrao, akũ má zɛna a sèedade ũ nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ ń pínki. Madì yã pãnde oro, sé yã kũ annabinↄ kũ Musao ò à kɛ baasiro. 23 Ò pì Arumasihu ni wari le, àkũ mɛ́ ani futɛ bona gan káaku à gupura yã o Yudanↄnɛ kũ buri pãndenↄ.

24 Kũ Pↄlu tɛni a zĩda yã bↄkↄtɛ lɛ, Fɛsutu wiki dↄ̀a à pì: Ĩa kàmman yá Pↄlu? N dↄ̃na zↄ̃kↄ̃ mɛ́ àtɛni n mì litɛ. 25 Akũ Pↄlu pì: Ĩa dí kámaro, gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛde Fɛsutu. Yãzɛden matɛn o, akũsↄ̃ yãpuramɛ. 26 Kí, lákũ ń yã birenↄ dↄ̃ nà mani fↄ̃ mà yã onnɛ súsu vĩna sari. Má dↄ̃ kũ a ke dí kɛ n mì kpɛro, zaakũ yã pì bi gukpado yãnlo. 27 Kí Agaripa, n yã kũ annabinↄ òo sì yá? Má dↄ̃ kũ n sì. 28 Akũ Agaripa pì Pↄlunɛ: Gↄrↄ fíti dí lɛ́n ntɛn da ĩni fↄ̃ ǹ ma litɛ mà gↄ̃ Yesude ũn yá? 29 Pↄlu pì: Bee tera ke gìkɛna má yei, tó Luda wè. Adi kɛ ndonlo, kũ gbɛ̃ kũ òtɛni ma yã ma gbãranↄ ń pínki, ò gↄ̃ lákũ má de nà mↄ̀kakↄ̃ana dínↄ baasi. 30 Akũ kína pì kũ bùsu gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄo kũ Benisio fùtɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kakarana gwenↄ. 31 Kũ ò bↄ̀tɛ, òtɛn o'okↄ̃nɛ: Gbɛ̃ pì dí yã kũ à kà ò a dɛ ke ò a da kpɛ́siran kɛro. 32 Akũ Agaripa pì Fɛsutunɛ: Tó gbɛ̃ pì dí zɛ kũ gɛna Siza kĩnaao yãro, de óni fↄ̃ ò a gbarɛ.

27

Gɛna kũ Pↄluo Romu gó'itɛ gũn

1 Kũ ò zɛ̀o ò da Itali zɛ́n, akũ ò Pↄlu kũ purusuna kpara kenↄ nà soza bàde kũ òdi pinɛ Yuliunɛ a ↄĩ. À de soza gã̀ kũ òdi pi Siza sozanↄ don'arɛdenↄ do ũ. 2 O gɛ̃ gó'itɛ kũ à bò Adaramitiumu gũn, àtɛn bↄtɛ kũ Asia bùsu wɛ̃tɛnↄ, akũ o da zɛ́n. Masedonia bùsu gbɛ̃ Arisitaku Tɛsalonika kú kũoo. 3 Kũ gu dↄ̀ o ka Sidↄ̃. Yuliu Pↄlu kũna kũ nɛ̀sɛdoo, akũ à a gbà zɛ́ à gɛ́ a gbɛ̃nↄ gwa, de ò kpái. 4 Kũ o bo gwe, o ka í dagura. Kũ ĩa tɛn daólɛ yãi, akũ o do Sipiru bùsuui kpɛ kpa. 5 Táa'ona ísira dagura o do Silisia kũ Pamfilia bùsunↄi, akũ o ka Mira, Lisia bùsun. 6 Gwen soza bàde pì Alɛsandaria gó'itɛ kũ àtɛn gɛ́ Itali lèn, akũ à ó kán.

7 Gↄrↄ kenↄ gũn ó tá bùsa. O ↄsi kà ari o ka Sinidu lɛ́a. Kũ ĩa dí wewɛrɛ ò gɛ́ súsuro, o pãnɛ o bo Kɛrɛti bùsu kpɛ kpa Salamↄnɛ sarɛ. 8 Ɔsikanaa gũn ótɛn pã Kɛrɛtinɛ, akũ o ka gu kũ òdi pi Gódↄki Manan. A kãni kũ wɛ̃tɛ kũ òdi pi Laseao. 9 Lákũ o gìi kɛ̀ zɛ́n nà, ó gɛna arɛ gↄ̃̀ kari yã ũ, zaakũ Yudanↄ lɛ́yĩgↄrↄ gɛ̃̀ kↄ̀. A yã mɛ́ à tò Pↄlu lɛ́ dàḿma 10 à pì: Gbɛ̃nↄ, ma è tá dí ni su kũ ásaru zↄ̃kↄ̃ↄo kũ kisirao. Adi kɛ gó pì kũ a asonↄ adonlo, kũ ókↄ̃nↄmɛ se. 11 Ama soza bàde gódↄdↄri kũ gódeo yã sì de Pↄlu pↄ́la. 12 Gu pì mana ò gó dↄn ò bunsirɛ blenlo, akũ gbɛ̃nↄ zɛ̀ dasi kũ ò ɛra ò da zɛ́n ò tá. Ò ye ò ká Fenisi, wɛ̃tɛ kũ à kú Kɛrɛti ifãlɛtɛ kpa, tó ani sí kɛ ò bunsirɛ ble gwe.

Zàga'ĩa futɛna ísirala

13 Kũ ĩa busɛ fùtɛ gɛ̀nↄmidↄki kpa, òtɛn da ò fↄ̃ ò ń pↄyeina kɛmɛ. Akũ ò ń gó pòro ò dà zɛ́n òtɛn pã Kɛrɛtinɛ kãnikãni. 14 Adi gì kɛro zàga'ĩa gbãna kũ òdi pi ĩa pãsĩ bò Kɛrɛti kpi kpa. 15 À gó lìtɛ, ódi fↄ̃ ò arɛ dↄa doro, akũ o gↄ̃ tɛ́i. 16 Kũ à ó kpá luan fítinna kũ òdi pi Kodai, à kɛ̀wá sã̀na fíti. Ɔsikanaa gũn o ó gó fítinna surababↄↄ lè o kũ̀ gwe. 17 Kũ ò sɛ̀ ò gɛ̃̀o gó zↄ̃kↄ̃ↄ gũn, akũ ò kɛ̀kɛ ò bàa dↄ̀ gó zↄ̃kↄ̃ↄ pìia. Kũ òtɛn vĩna kɛ Libia bùsu í sàrara gɛ̃nanɛ yãi, akũ ò gó kúra gbàrɛ ín ò gↄ̃̀ tɛ́ ĩai. 18 Kũ gu dↄ̀, lákũ zàga'ĩa kpɛ́ àtɛni ó gó yĩpayĩpa gbãngbãn nà, akũ ò nà asonↄ zuzunaaa í gũn. 19 A gↄrↄ aakↄ̃de zĩ ò ń gó zĩkɛbↄnↄ bↄ̀tɛ ò kↄ̀tɛ ń zĩda. 20 À kà gↄrↄ ũgbangba ifãntɛ̃ kũ susunɛnↄ dí boro, ĩa pãsĩ pìi kũ legũo dí kpátɛro. Surabana tãmaa kũ ó vĩ yã làkawá pínki.

21 O gↄrↄ pla kɛ̀ ódi le o pↄ́ blèro, akũ Pↄlu fùtɛ à pìńnɛ: Gbɛ̃nↄ, tó a ma yã màmɛ yã, de ódi futɛ Kɛrɛti, kisira kũ ásaru dínↄ gbasa à ó léro. 22 Ari tera matɛn lɛ́ daáwa à laakari kpátɛ! Á gbɛ̃ke ni garo, sé gó pìi yaka. 23 Gĩa gwãani Luda kũ má de a pↄ́ ũ matɛn doi malaika bò à sùma 24 à pì: Ǹsun vĩna kɛro, Pↄlu. Séde ǹ Siza arɛ le. Luda gbɛ̃ kũ ò kú kũńwo gó gũnnↄ bònnɛ aafia ń pínki. 25 A yã mɛ́ à tò gbɛ̃nↄ, à laakari kpátɛ! Má Luda náani vĩ kũ ani kɛ lákũ à òmɛnɛ nà. 26 Séde ò ká luan ke í sàraran.

27 A gↄrↄ gɛ̃ro donsaride zĩ gwãani ĩa pãsĩ pì tɛni ó gátɛ Adariatiki íla ari tera. Akũ lizãndo gó gbɛ̃nↄ tɛn da o ka kãni kũ í baraomɛ. 28 Akũ ò bà ílↄgwabↄↄ gbàrɛ ín, ò è gã̀sãkuru basiikↄ̃. Kũ à kɛ̀ saa fíti ò gbàrɛ dↄ, ò lè a lòkotoo kà gã̀sãkuru baaakↄ̃. 29 Òtɛn kpana gbɛ̀la vĩna kɛ, akũ ò kúra mɛ̀n siikↄ̃ gbàrɛ gó pↄ̀rↄ kpɛ, akũ òtɛn adua kɛ de gu dↄḿma. 30 Gó gbɛ̃nↄ tɛn zɛ́ wɛtɛ ò bↄtɛ gó gũn ò bàa lɛ́, akũ òtɛn gó surababↄↄ pìi kipa ò da íla, òtɛn kɛ lákũ ò ye ò kúranↄ gbarɛ gó arɛ bà. 31 Akũ Pↄlu pì soza bàdenɛ kũ a bàsaridenↄ: Tó gbɛ̃ birenↄ dí gↄ̃ gó gũnlo, áni fↄ̃ à boro. 32 Akũ sozanↄ gó surababↄↄ bànↄ zↄ̃̀zↄ̃ ò tò à lɛ̀tɛ ín.

33 Kũ gu ye à dↄ, Pↄlu kútɛ kɛ̀ńnɛ ń pínki ò pↄ́ ble à pì: A gↄrↄ gɛ̃ro donsarin gbãra a gↄ̃ lokona pↄ́ble sari. 34 Matɛn kútɛ kɛárɛ à pↄ́ ble de à gbãna le à bo aafia. Bee á mìkã mɛ̀n do ni lɛ́tɛro. 35 Pↄlu yã bire onaa gbɛra à burodii sɛ̀ à Luda sáabu kpà gbɛ̃ sĩnda pínki wára, akũ à ɛ̀ àtɛn só. 36 Ń gbɛ̃ sĩnda pínki laakarii kpàtɛ, akũ ò pↄ́ blè sà. 37 Ókↄ̃nↄ kũ ó kú gó gũnnↄ ó pínki o ka gbɛ̃nↄn wàa do kpɛ́ baaakↄ̃ akuri awɛɛsuddo. 38 Kũ ò pↄ́ blè ò kã̀, ò pↄ́blewɛ bↄ̀tɛ ò kà ín, de gó le à kɛ futa yãi.

Gó'itɛ yakanaa

39 Kũ gu dↄ̀, ò sĩ̀sĩaa lè odi dↄ̃ro. Kũ ò luankore è kũ bùsu'atɛ̃ sàraao, akũ ò zɛ̀o ò gɛ́ kũ góo í sàraran gwe, tó oni fↄ̃. 40 Ò kúranↄ pòro ò dà í gũn, akũ ò báli gódↄdↄbↄnↄ bàa pòro gↄ̃̀nↄ. Ò gó arɛ biza pòro ĩanɛ, akũ ò mìi pɛ̀ gu sàraa pìia. 41 Akũ ò sì bùsu'atɛ̃n dↄ̃naa sari, akũ gó zɛ̀ gwe. Bùsu'atɛ̃ pì gó arɛ kũ̀ gíngin adi fↄ̃ à yĩgãro, akũ ísↄ̃kɛna kũ àtɛn káka kũ gbãnao tɛn gó pↄ̀rↄ kpɛ yaka. 42 Sozanↄ zɛ̀o ò purusunanↄ dɛdɛ, de ń gbɛ̃ke sún í kpá ò pitiḿmaro yãi. 43 Ama soza bàde ye à Pↄlu mì sí, akũ à gìńnɛ ò ń pↄyeina kɛ. À pì íkparinↄ dońnɛ arɛ ò kusi ía ò bikũ, 44 gbɛ̃ kparanↄ gↄ̃ tɛ́ ń kpɛ lí lɛ̀kɛtɛnↄ ke gó kasonↄ musu. Lɛn gbɛ̃ sĩnda pínki í bara lè aafia lɛ.

28

Pↄlu kunna Malata luan

1 Kũ o í bara lè aafia, o mà luan pì tↄ́n Malata. 2 Bedenↄ ó sí kũ yenyĩo manamana. Ò gbãnakɛ kpàwái, ò tɛ́ sàa lèwɛrɛ, zaakũ legũ nà manaaa, akũ ĩa bↄ̀tɛ. 3 Pↄlu yàka kete kàkara à sù àtɛn ká tɛ́n, pitiko kú a gũn. Kũ tɛ́ puusu a pà, à bò à Pↄlu sò a ↄa. 4 Kũ bedenↄ mlɛ̃̀ɛ pìi è dↄ a ↄa, ò pìkↄ̃nɛ: Gbɛ̃ bire bi gbɛ̃dɛriimɛ yãpura. Bee kũ à bikũ̀ í bara aafia, yãpura dí wenɛ àgↄ̃ kunlo. 5 Ama Pↄlu mlɛ̃̀ɛ pìi gbã̀kɛ à dà tɛ́n, adi pↄ́ke kɛnɛro. 6 Gbɛ̃nↄ wɛ́ dↄi kũ a ↄ ni ká à lɛ́tɛ à ga gwe gↄ̃̀nↄmɛ. Kũ à gìi kɛ̀, ò è pↄ́ke dí a lero, akũ ò lɛ́ lìtɛ ò pì, gbɛ̃ pì bi tãna zↄ̃kↄ̃ kemɛ.

7 Gu pìi sarɛn luan gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ òdi pinɛ Publiu bɛ kunwa. À ó dítɛ gↄrↄ aakↄ̃ à nibↄkɛnaa kɛ̀wɛrɛ kũ yenyĩo. 8 Publiu de wútɛna kũ mɛ̀wãnao àtɛn bãdubãdu kɛ. Akũ Pↄlu gɛ̃̀ a kĩnaa à adua kɛ̀nɛ, à ↄ nàa à a wèrekↄ̃a. 9 Kũ à kɛ̀ lɛ, luan pì gyãre kparanↄ sù a kĩnaa, akũ ò wèrekↄ̃a se. 10 Ò ó kpe tà manamana. Kũ ótɛn tá, ò zànaa kɛ̀wɛrɛ dↄ.

Pↄlu kana Romu

11 Ó kunna luan pìi gũn mↄ aakↄ̃ gbɛra o gɛ̃ gó'itɛ kũ à bunsirɛ blè gwen o da zɛ́n. Gó pìi bò Alɛsandaria ò sìka tãnanↄ sèedaa kɛ̀a. 12 Kũ o ka Sirakusi, o gↄrↄ aakↄ̃ kɛ̀ gwe. 13 Bona gwe o do í lɛ́i ari o gɛ káo Rɛgiumu. Kũ gu dↄ̀ ĩa bò gɛ̀nↄmidↄki kpa, a gↄrↄ pladen o ka Putɛↄli. 14 Wɛ̃tɛ pìi gũnn o Yesudenↄ lèn. Ò pì ò sùru kɛ ò azuma do kɛ kũńwo. O kɛ̀ lɛ, akũ o da Romu zɛ́n. 15 Romu Yesudenↄ ó baaruu mà, akũ ò sù daólɛ. Gbɛ̃kenↄ ó lé Apiu Ɛtɛn, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ gu kũ òdi pi Kipakimɛn'aakↄ̃n. Kũ Pↄlu ń é, à Luda sáabu kpà a laakarii kpàtɛ.

Pↄlu waazikɛna Romu

16 Kũ o ka Romu, ò Pↄlu gbà zɛ́ àgↄ̃ kun adona kũ soza kũ anigↄ̃ a dãkpão. 17 Gↄrↄ aakↄ̃ gbɛra Pↄlu Yuda gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sìsi. Kũ ò kàkara, à pìńnɛ: Ma gbɛ̃nↄ, mádi zã Yudanↄnɛ yãkearo. Mádi bo ó dizinↄ futɛokarayãke kpɛro, akũ ò ma kũ Yurusalɛmu ò ma kpa Romudenↄa. 18 Ò ma lala yãi odi yãke le ma musu kũ à kà ò ma dɛro, akũ ò ye ò ma gbarɛ. 19 Akũ Yudanↄ bò ma kpɛ. Tilasi ma zɛ kũ gɛna Siza kĩnaao, adi kɛ má yã vĩ kũ ma bùsu gbɛ̃nↄnlo. 20 A yã mɛ́ à tò ma á gbɛ́ka, de ò kↄ̃ e mà yã o kãáo, zaakũ gbɛ̃ kũ Isarailanↄ wɛ́ dↄi yãin ò mↄ̀ dí kàmai.

21 Akũ ò pìnɛ: Ódi takada ke le à bò Yudea bùsun n yã musuro. Ó gbɛ̃ke sↄ̃ adi bo gwe à sùwɛrɛ kũ n baaru vãnioro. 22 O è à mana ò yã kũ ń vĩ ma n lɛ́n, zaakũ o mà òdi donyĩzɛ pì vãni bo gu sĩnda pínkiamɛ.

23 Ò gↄrↄ dìtɛkↄ̃nɛ kũ Pↄluo, akũ ò sù a kĩnaa ↄn kũ à kìpan dasidasi. À ye ò a yãzɛ dↄ̃ Yesu yã musu, akũ à nà Musa dokaa kũ annabinↄ yãnↄ, à kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã òńnɛ à bↄ̀kↄtɛńnɛ zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi. 24 Gbɛ̃kenↄ yã kũ àtɛn onↄ zɛ́ lè, ama gbɛ̃kenↄ gìi. 25 Kũ òtɛn kɛ̃kↄ̃a kũ lɛ́kpakↄ̃ao, Pↄlu yã mɛ̀n do kàrańnɛ à pì: Yã kũ Luda Nini dà annabi Isayanɛ à ò á dizinↄnɛ bi yãpuramɛ, kũ à pì:

26 Ǹ gɛ́ ǹ o gbɛ̃ kũ̀nↄnɛ,

onigↄ̃ sã kpá yãkemanaa sari,

onigↄ̃ gu gwa yãke'enaa sari.

27 Ò nɛ̀sɛ vĩro de òsun ↄ̃ndↄ̃ kũro yãi,

ń sã gbãna de òsun yã maro yãi,

ń wɛ́ kukurɛna de òsun gu ero yãi,

zaakũ ò ye ò arɛ dↄma mà ń gba aafiaro.

28-29 A yã mɛ́ à tò, àgↄ̃ dↄ̃ kũ Luda gbɛ̃nↄ zĩ̀ kũ surabana yão buri pãndenↄa. Mↄ́kↄ̃nↄmɛ oni sí.

30 Pↄlu kɛ̀ kpɛ́ kũ àtɛn fĩna bo gũn wɛ̃̀ pla mámmam. Àdigↄ̃ gbɛ̃ kũ òdi su fàai bo kãaonↄ kũ ↄplapla ń pínki. 31 À kpata kũ à bò Luda kĩnaa yã waazi kɛ̀ńnɛ à Dikiri Yesu Kirisi yã dàńnɛ kũ laakariio kpatɛna, gbɛ̃ke dí kpánɛro.

ROMUDENƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

ROMUDENƆ

Gbɛ̃ sĩnda pínki bi durunnakɛriimɛ 1:1-3:20

Lákũ Luda dì tó yã bo kũńwo nna nà 3:21-4:25

Kunna gbɛ̃ dufunↄ ũ Kirisi gũn 5:1-8:39

Yã kũ Luda tɛn wɛtɛ Isarailanↄ musu 9:1-11:36

Yesudenↄ yãkɛnaa 12:1-15:13

Pↄlu fↄkpammanaa 15:14-16:27

1

Pↄlu fↄkpana Romudenↄa

1 Makũ Pↄlu, Kirisi Yesu zↄ̀bleri, Luda ma sisi à ma dítɛ a zĩ̀ri ũ, baaru nna 2 kũ à gĩnakɛ à a lɛ́ sɛ̀ a annabinↄnɛ ò kɛ̃̀ a yãn kpàri ũ. 3-4 A Nɛ́ Yesu Kirisi ó Dikiri yãmɛ baaru nna pì ũ. A bisãsirikɛ gũn à bò Dauda buri gũmmɛ. A ludaninikɛ gũn a bona gan mɛ́ à mↄ̀wɛrɛ kũ gbãnao kũ Luda Nɛ́mɛ a ũ. 5 Kirisi ma gba zɛ́ màgↄ̃ de a zĩ̀ri ũ buri sĩnda pínkinɛ, de ò le ò a náani kɛ ò gↄ̃ a yãmarinↄ ũ, de à tↄ́ bo. 6 Á kú gbɛ̃ kũ Yesu Kirisi ń sísi à ń sɛ́nↄ tɛ́ se. 7 Ma takada díkĩna kɛ̃̀árɛ, ákↄ̃nↄ Romude kũ Luda yeái à á sísi a gↄ̃ a gbɛ̃nↄ ũ pínki. Luda ó De kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafia.

8 Káaku gĩa ma Luda sáabu kɛ̀ Yesu Kirisi gãi á pínki yã musu, kũ á ludanaanikɛnaa dà anduniala pínki yãi. 9 Tó matɛn adua kɛ gↄrↄ sĩnda pínki, á yã dì sãmaguro. Ludamɛ ma sèedade ũ. Àpiin matɛn doi kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo matɛni a Nɛ́ yã baaru kpá. 10 Madìgↄ̃ wɛ́ kɛa à zɛ́ kɛkɛmɛnɛ lákũ à yei nà de mà le mà su á gwa sà. 11 Wɛ́sinaálɛ ni tɛni ma dɛ manamana, de mà le mà Luda Nini gba ke daágu á zĩnipɛtɛna yãi, 12 de á ludanaanikɛna kũ ma pↄ́o le à ó baadi gba swɛ̃̀ɛ. 13 Ma gbɛ̃nↄ, má ye àgↄ̃ dↄ̃ kũ madìgↄ̃ gↄrↄ ditɛ gɛ̃̀n baaakↄ̃ mà su á gwa,* de mà a zĩ gbɛ̀ e á tɛ́ lákũ ma è buri pãndenↄ tɛ́ nà, akũ ari tera mádi zɛ́ ero. 14 Girikiyãmarinↄ kũ Girikiyãmarisarinↄ ń pínki, dↄ̃̀rinↄ kũ dↄ̃̀risaridenↄ ń pínki, ń yã gↄ̃̀ ma yã ũ. 15 Abire yãi ma mɛ̀ɛ wã̀ mà baaru nna pì kpá ákↄ̃nↄ Romudenↄnɛ se. 16 Madì wé'i kũ kũ baaru nna pì yãoro,† àkũmɛ gbãna kũ Luda dì gbɛ̃ kũ òtɛni a náani kɛnↄ sura bao ũ, atɛ̃nsa Yudanↄ, ń gbɛra buri pãndenↄ. 17 Baaru nna pìi dì owɛrɛ lákũ Luda dì tó yã bo kũńwo nna nà. À de ludanaanikɛna yã ũ adomɛ, lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà ò pì: Gbɛ̃ kũ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ àtɛn kɛ yãi nigↄ̃ kun.

Bisãsirinↄ bi taaridenↄmɛ Luda kĩnaa

18 Zaa musu Luda dì a pↄfɛ̃na kipa bisãsiri kũ ń vãnikɛna dì zɛ́ zↄ̃ yãpuranɛnↄa ń pãkpaina kũ ń vãnikɛnaao yãi. 19 Yã kũ oni fↄ̃ ò dↄ̃ Luda yã musu utɛnańnɛro, Luda mɛ́ à yã pìi bòńnɛ gupuraa. 20 Zaa gↄrↄ kũ à andunia kàtɛ, a gbãna kũ àdi lákaro kũ a ludakɛna kũ òdi e kũ wɛ́oro bò gupuraa a zĩnↄ gũn swáswa. A yã mɛ́ à tò bisãsirinↄ kutɛkɛna vĩro. 21 Ò Luda dↄ̃, ama òdi bɛ̀ɛrɛ línɛ a zɛ́a ò a sáabu kpáro. Ń laasunnↄ kɛ̀ pã, akũ ò gↄ̃̀ gusiran ń mìsari yãi.‡ 22 Ò ń zĩda dìtɛ ↄ̃ndↄ̃rinↄ ũ, akũ ò gↄ̃̀ yↄ̃nkↄnↄ ũ. 23 Òdi kútɛ bisãsiri kũ òdi ganↄ kũ bãnↄ kũ nↄ̀bↄnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ takanɛ Luda kũ àdi garo gɛ̃nɛ ũ.

24 A yã má à tò Luda ń kpá gbãsĩkɛnaai, de ò wé'isariyã kɛ kũ kↄ̃o, lákũ òdi a ni dɛ ń nɛ̀sɛɛ gũn nà.§ 25 Ò Luda yãpurade lilin kɛ̀ kũ ɛ́kɛo. Òdi donyĩ kɛ Luda pↄ́kɛnanↄnɛ ò dońyĩ Luda kũ à pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀ gɛ̃nɛ ũ. Arubarikaden a ũ gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

26 Abire yãi Luda ń kpá wé'isariyã nidɛnaaa. Bee ń nↄgbɛ̃nↄ yã kũ òdi kɛ lilin kɛ̀ kũ yã kũ òdi kɛroo. 27 Lɛmɛ se gↄ̃gbɛ̃nↄ, ò yã kũ òdi kɛ kũ nↄgbɛ̃nↄo tò, òdi lukakↄ̃i. Gↄ̃gbɛ̃ kũ gↄ̃gbɛ̃o dì wé'isariyã kɛ kũ kↄ̃o, òdi a gbɛ̀ le ń zĩdaa ń sãtɛna lɛ́n. 28 Lákũ odi we ò zɛ̀ kũ Luda dↄ̃naaoro nà, akũ à ń laasun kɛ̀ lɛ́kpɛrɛ, de ò yã kũ à de ò kɛronↄ kɛ. 29 Yã vãni sĩnda pínki pɛ̀kɛrɛḿma: Nɛ̀sɛ pãsĩ, wãkũ, ĩnikɛna kↄ̃o, nɛ̀sɛgↄ̃ba vĩna kↄ̃o, gbɛ̃dɛnaa, fìtii, gbɛ̃blena kũ manafikikɛnaao. Kↄrↄmↄtↄdenↄmɛ ń ũ, 30 gbɛ̃yakarinↄ, Luda ibɛrɛnↄ, gbɛ̃ takikɛrinↄ, yↄ̃̀gↄ̃denↄ, ĩadãrinↄ, vãni laasunlɛrinↄ, de kũ dao yãdarisarinↄ, 31 mìsaridenↄ, náanisaridenↄ, gbɛ̃yãkɛrisaridenↄ, wɛ̃ndasaridenↄ. 32 Ò dↄ̃ kũ Luda dìtɛ kũ yã bire taka kɛ̀rinↄ kà ò ń dɛdɛ, ama òdi zɛ kũ a kɛnanↄ adoro, òdi tɛ́ ká a kɛ̀rinↄgumɛ dↄ.

2

Luda ni yãkpatɛ kɛ a zɛ́a

1 Abire yãi mↄkↄ̃n kũ ndì gbɛ̃ pãnde taari e, ń kutɛkɛna vĩro. Tó n gbɛ̃ pãnde taari è, n n zĩda dà yãmmɛ,* zaakũ mↄkↄ̃n gbɛ̃taari'eri ndì kɛ lɛ se dↄ. 2 Ó dↄ̃ kũ Luda yãkpatɛkɛna kũ yã bire taka kɛ̀rinↄ kun a zɛ́amɛ. 3 Mↄkↄ̃n kũ ndì yã bire taka kɛ̀rinↄ taari e, akũ ndì kɛ se, ntɛn da ĩni bo Luda yãkpatɛkɛnan yá? 4 Ke ntɛn dↄkɛ kũ Luda nnakɛnnɛna zↄ̃kↄ̃ↄo kũ a mɛnao kũ a sùruuomɛ? Ń dↄ̃ kũ Luda tɛni a nna kɛnnɛ de ǹ n nɛ̀sɛ litɛ yãinloo? 5 N sãgbãna kɛ̀, ńdi nɛ̀sɛ litɛro, ntɛn pↄfɛ̃ kakaranyĩ ari Luda pↄfɛ̃kipammana gↄrↄ zĩ, tó Luda yãkpatɛkɛnaa kũ gbɛ̃nↄ a zɛ́a bò gupuraa. 6 Ani fĩna bo baadinɛ a yãkɛnaaa.† 7 Gbɛ̃ kũ òtɛn gakuri kũ bɛ̀ɛrɛɛo kũ mɛ̀vãnasario wɛtɛ, akũsↄ̃ òtɛn yã mana kɛ kũ mɛnaonↄ ni wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le. 8 Gbɛ̃ kũ ń zĩda pↄyeina tɛn dońnɛ arɛ ò gì yãpurai ò tɛ́ yã vãninↄ sↄ̃, Luda ni pↄfɛ̃ kũ pɛ̃tɛ̃o kipaḿma. 9 Wɛ́tãmma kũ wãwão ni yãvãnikɛri sĩnda pínki le, atɛ̃nsa Yudanↄ, ń gbɛra buri pãndenↄ. 10 Luda ni yãmanakɛri sĩnda pínki gba gakuri kũ bɛ̀ɛrɛɛo kũ aafiaao, atɛ̃nsa Yudanↄ, ń gbɛra buri pãndenↄ. 11 Zaakũ Luda dì gbɛ̃ke wɛ́ gwaro.

12 Gbɛ̃ kũ à durunna kɛ̀ Musa doka dↄ̃naa sari ni kakatɛ lɛ doka pìi sari. Gbɛ̃ kũ à durunna kɛ̀ nana doka pì ↄĩ sↄ̃, Luda ni yãkpatɛ kɛ kãao doka pìi musumɛ. 13 Adi kɛ gbɛ̃ kũ àtɛn doka ma kũ são mɛ́ à mana Ludanɛro. Gbɛ̃ kũ àtɛn zĩ kɛa mɛ́ ani bo mana. 14 Tó buri kũ ò Musa doka dↄ̃ronↄ yã kũ à kↄ̃ sìoo kɛ̀ kũ ń zĩdao, ò doka vĩ ń zĩdaaamɛ. 15 Òtɛn mↄwɛrɛ kũ yã kũ à kú doka pìi gũn kú ń nɛ̀sɛmmɛ. Ń laasun tɛni a yãpura o dↄ, zaakũ ń laasun mɛ̀n doro, a kenↄ dì ń da yãn, a kenↄ dì ń bon. 16 Lɛmɛ yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ Luda ni yãkpatɛ kɛ kũ bisãsirinↄ yã kũ à utɛna ń nɛ̀sɛn musu Kirisi Yesu gãi, lákũ baaru nna kũ matɛn kpá ò nà.

Yudanↄ bi dokadarisarinↄmɛ

17 Mↄkↄ̃n Yuda inaa, n zɛ kũ n Yudakɛo, ń Musa doka náani vĩ, ntɛni ĩa dã kũ Ludao. 18 Ń Luda pↄyenyĩna dↄ̃ kũ yã kɛ̃ à zɛ́ vĩo, kũ ò doka pìi dàdannɛ yãi. 19 Ntɛni da ń de vĩ̀nanↄ wɛ́de ũ, gbɛ̃ kũ ò kú gusira gũnnↄ fitila ũ, 20 wɛ́siradenↄ yãdannɛri ũ, gbɛ̃ dufunↄ kyódari ũ. Ntɛni da Luda dokamɛ dↄ̃na kũ yãpurao mì ũ. 21 Mↄkↄ̃n kũ ndì yã da gbɛ̃ pãndenↄnɛ, bↄ́yãi ndì da n zĩdanɛroo? N pì òsun kpãni oro, mↄkↄ̃n ndì o se yá? 22 Ndì pi òsun zina kɛro, akũ ndì kɛ se yá? Ndì tãnanↄ gya bo, akũ ndì ń kpɛ́ pↄ́nↄ kpãni o se yá? 23 Ndì ĩa dã Luda doka musu, akũ n doka pì danasari dì Luda tↄ́ yaka. 24 Zaakũ á yãin buri pãndenↄ dìgↄ̃ Luda tↄ́ vãni sí lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà.

25 Tó ń Luda doka kũna, akũ tↄ̃̀zↄ̃ àre vĩnnɛ. Tó ńdi a yã da sↄ̃ro, ń lɛɛlɛ kũ gyↄfↄrↄdenↄmɛ. 26 Tó gyↄfↄrↄde Luda dokanↄ kũna, Luda ni gyↄfↄrↄde pì gwa lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ kũ à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ↄoroo? 27 Bee tó ń doka takada pì kũna, akũsↄ̃ ń tↄ̃̀zↄ̃na, tó ńdi doka pì daro, gyↄfↄrↄde kũ à yã pì kũna ni tó yã danla. 28 Kunna Yuda ũ yãpura bi mɛ̀barayãnlo, lɛmɛ tↄ̃̀zↄ̃na yãpura bi mɛ̀barayãn sero. 29 Kunna Yuda ũ yãpura bi nɛ̀sɛgũnyãmɛ, lɛmɛ dↄ tↄ̃̀zↄ̃na yãpura bi nɛ̀sɛgũnyãmɛ se. Luda Nini zĩmɛ, adi kɛ doka takada yãnlo. Luda mɛ́ àdi gbɛ̃ bire taka sáabu kpá, adi kɛ bisãsirinlo.

3

1 Karana kpaten dena Yuda ũ vĩi? Àre kpaten tↄ̃̀zↄ̃na vĩi? 2 À karana vĩ zↄ̃kↄ̃ yã sĩnda pínki gũn. Káaku gĩa Luda a yã nàńnɛ ń ↄĩmɛ. 3 Kũ ń gbɛ̃kenↄ náani vĩro, bↄ́n abirekũ vĩi? Ń kunna náani sari ni Luda náani gboro yá? 4 Oi! Lɛnlo! À tó Luda gↄ̃ yãpura vĩ, bee kũ gbɛ̃ sĩnda pínki bi ɛ́kɛdemɛ, lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà ò pì:

Tó n yã ò, n yã nigↄ̃ zɛ́ vĩ,

tó n yãkpatɛ kɛ̀ kũńwo, n yã ni ble.*

5 Tó ó vãnikɛ dì Luda manakɛ bo gupuraa, bↄ́ yãn óni oo? Óni pi Luda vãni kũ àdi pↄfɛ̃ kipawá yãin yá? Matɛn o lán bisãsiri onaa bàmɛ. 6 Oi! Lɛnlo! Tó Luda yãzɛ vĩro, à kɛ̀ dera ani fↄ̃ à yãkpatɛ kɛ kũ anduniaoo? 7 Gbɛ̃ke ni pi, tó a ɛ́kɛkɛ tɛn Luda náani kara, akũsↄ̃ àtɛni a tↄ́ bo, bↄ́yãi ani yã daala lán durunnakɛrii bàa? 8 Tó n ò lɛ ntɛni pi ò yã vãni kɛ, yã mana ni bon. Gbɛ̃kenↄ ma tↄ́ vãni sì ò pì lɛn madì o lɛ. Luda yãdanlana kↄ̃ sì kũńwo.

Gbɛ̃ke manaro

9 Tↄ̀! Ókↄ̃nↄ Yudanↄ ó sã̀nan yá? Lɛnlo fá! Zaakũ ma Yudanↄ kũ buri pãndenↄ bòbo ń dàn ń pínki kↄ̀, ń pínki bi durunna zↄ̀nↄmɛ. 10 Ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Gbɛ̃ke manaro, bee mɛ̀n do.

11 Laakaride ke kunlo, Luda ki wɛtɛri ke kunlo.

12 Ò sã̀sã ń pínki ò gↄ̃̀ dↄ̀rↄↄ sari,

yãmanakɛri ke kunlo, bee mɛ̀n do.†

13 Ń kòto de lán mira wɛ̃naa bàmɛ.

Òdi lɛ́nna kɛńnɛ,

ń lɛ́gbɛ bi pitiko sɛwɛmɛ,‡

14 yã ĩni kũ gbɛ̃kanaao ń lɛ́ pà.§

15 Ò wãna kũ gbɛ̃dɛnaao,

16 òdi suńyĩ kũ kisirao kũ wɛ́tãmmao,

17 ò aafia zɛ́ dↄ̃ro,

18 ń wɛ́ dìgↄ̃ Luda wé'i vĩro.**

19 Ó dↄ̃ kũ Luda doka pínki de gbɛ̃ kũ ò na doka pì ↄĩnↄ pↄ́ ũmɛ, de gbɛ̃ sĩnda pínki lɛ́ gↄ̃ nakↄ̃ana, andunia gbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ taaride ũ Luda kĩnaa. 20 Zaakũ gbɛ̃ke ni bo mana Luda kĩnaa doka pì kũna yãiro.†† Luda doka mɛ́ àdi tó ò durunna dↄ̃.

Deran Luda dì tó yã bo kũńwo nna nà

21 Deran Luda dì tó yã bo kũńwo nna nà bò gupuraa sà, lákũ a yã kɛ̃na Musa doka kũ annabinↄ takadanↄ gũn nà. Adi kɛ a doka kũna yãnlo. 22 Luda dì tó yã bo kũńwo nna Yesu Kirisi náanikɛna yãimɛ. Gbɛ̃ kũ àtɛni a náani kɛ sĩnda pínki pↄ́mɛ. Gbɛ̃ke bona adoro, 23 zaakũ baadi durunna kɛ̀, ò kĩ̀a Luda gakurii. 24 Luda dì tó yã bo kũńwo nna gba ũ a gbɛ̃kɛ yãi kũ Kirisi Yesu kũ à ń bó gbãnao. 25 Àkũmɛ Luda kpà durunna kútɛkɛbↄ ũ gbɛ̃ kũ òtɛni a aru náani kɛnↄnɛ, de à mↄ́ baadi pínkinɛ kũ adì yã kɛ a zɛ́aamɛ. À mɛna yã, adi durunna zĩnↄ yã daro, 26 akũ à mↄ̀ńnɛ tera kũ adì yã kɛ a zɛ́a. Deran Luda dì yã kɛ a zɛ́a nàn gwe, akũsↄ̃ àdi tó yã bo kũ Yesu náanikɛrinↄo nna.

27 Bisãsirinↄ ni fↄ̃ ò ĩa dã dↄ yá? Abirekũ ni sí kɛro. Bↄ́yãii? Zaakũ à de zĩkɛna dokaa yã ũro, Yesu naanikɛna yãmɛ. 28 Zaakũ ma è yã dì bo kũ gbɛ̃o nna Yesu náanikɛna yãimɛ, zĩkɛna dokaa baasi. 29 Luda bi Yudanↄ Ludamɛ ńtɛ̃nɛ yá? Buri pãndenↄ Ludan seroo? Ee, buri pãndenↄ Ludamɛ dↄ. 30 Zaakũ Luda mɛ̀n domɛ. Ani tó yã bo kũ gbɛ̃ kũ à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ↄo nna a náani kũ àtɛn kɛ yãimɛ, akũsↄ̃ ani tó yã bo kũ gyↄfↄrↄdeo nna a náani dokↄ̃nↄ pìi musu. 31 Ótɛn doka da pↄ́ke ũro ludanaanikɛna yãin yá? Lɛnlo, ótɛn gbãna kpáaamɛ.

4

Yã bò kũ Ibrahĩo nna ludanaanikɛna yãi

1 Ókↄ̃nↄ Yudanↄ, óni o deramɛ ó dizi káaku Ibrahĩ yã musuu? 2 Tó Luda tò yã bò kãao nna yã kũ à kɛ̀ yãi, de à à ĩadãyã lè, ama adi fↄ̃ à dã̀ Luda arɛro. 3 Deran ò ò nà Luda yãnn? Ò pì Ibrahĩ Luda náani kɛ̀, akũ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ à kɛ̀ yãi.* 4 Fĩnabona zĩkɛriinɛ bi gbɛ̃kɛkɛnnɛnaanlo, a ísimmamɛ. 5 Bee tó gbɛ̃ tɛn yãke kɛro, tó àtɛn Luda kũ àdi tó yã bo kũ taaridenↄ nna náani kɛ, Luda ni tó yã bo kãao nna a náani kũ àtɛn kɛ yãi. 6 Dauda gbɛ̃ kũ Luda tò yã bò kãao nna yãkekɛnaa sari arubarikalena yã ò à pì:

7 Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ Luda pↄ́ kù ń taarinↄla à ń durunnanↄ kɛ̃̀ḿmanↄ ũ.

8 Arubarikaden gbɛ̃ kũ Dikiri ni a durunna yã daro ũ.†

9 Arubarika bire bi gbɛ̃ kũ à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ pↄ́mɛ ado yá, ke gyↄfↄrↄde pↄ́mɛ dↄ? Ò pì Luda tò yã bò kũ Ibrahĩo nna, kũ à a náani kɛ̀ yãi. 10 Deran Ibrahĩ de gↄrↄ kũ Luda tò yã bò kãao nnaa? À tↄ̃̀zↄ̃na yá ke gyↄfↄrↄdemɛ? Adi tↄ̃̀ zↄ̃ro, gyↄfↄrↄdemɛ. 11 Akũ à tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ sèeda ũ, kũ Luda tò yã bò kãao nna a gyↄfↄrↄdekɛgↄrↄ yãi.‡ Lɛn à de gyↄfↄrↄde kũ Luda tò yã bò kũńwo nnanↄ dizi ũ lɛ ń pínki ń ludanaanikɛna yãi. 12 À de gbɛ̃ kũ ò tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀nↄ dizi ũmɛ dↄ. Adi kɛ ń tↄ̃̀zↄ̃na yãinlo, kũ ò tɛ́ ó dizi Ibrahĩ gɛ̀sɛgbɛɛi yãimɛ kũ à Luda náani kɛ̀ a gyↄfↄrↄdekɛgↄrↄa.

Deran Ibrahĩ Luda náani kɛ̀ nà

13 Luda lɛ́ sɛ̀ Ibrahĩnɛ kũ a burinↄ à pì, andunia ni gↄ̃ ń pↄ́ ũ.§ Adi kɛ a doka kũna yãinlo, kũ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ à kɛ̀ yãimɛ. 14 Tó gbɛ̃ kũ ò doka kũnanↄ mɛ́ oni kí ble, akũ ludanaanikɛnaa àre vĩro, akũsↄ̃ Luda lɛ́sɛnaa kɛ̀ pãpã,** 15 zaakũ doka dì su kũ Luda pↄfɛ̃omɛ. Gu kũ doka kunlo, taari dìgↄ̃ kú gwero. 16 A yãi pↄ́ kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ lena bi a náanikɛna yãmɛ, de àgↄ̃ de a gbɛ̃kɛ yã ũ. Lɛ́sɛnaa pì sↄ̃ bi Ibrahĩ buri pìnↄ pↄ́mɛ ń pínki, adi kɛ gbɛ̃ kũ ò Musa doka kũna ńtɛ̃nɛnↄnlo, kũ gbɛ̃ kũ òtɛn Luda náani kɛ lán Ibrahĩ bànↄmɛ dↄ. Ibrahĩ bi ó pínki dizimɛ.†† 17 À de ó dizi ũ Luda kĩnaa, lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà. Luda pì a a dìtɛ buri dasinↄ dizi ũ. Ibrahĩ Luda kũ àdi wɛ̃̀ndi kpá gɛ̀nↄa à tó pↄ́ kũ ò kun yãronↄ gↄ̃ kun‡‡ náani kɛ̀. 18 À Luda náani kɛ̀ à wɛ́ dↄ̀ pↄ́ kũ gbɛ̃ke wɛ́ dↄiroi, akũ à gↄ̃̀ buri dasinↄ dizi ũ lákũ Luda ònɛ nà à pì, lɛmɛ a burinↄ nigↄ̃ de lɛ.§§ 19 Ibrahĩ kà lán wɛ̃̀ basↄↄro taka bà. Bee tó à laasun lɛ̀ a gↄ̃gbɛ̃kɛbↄsaria kũ Sara nɛ́'isↄ tatanaao, a ludanaanikɛna dí busaro.*** 20 Adi sika kɛ lɛ́ kũ Luda sɛ̀nɛɛaro, adi gí Luda náani kɛiro, akũ à gbãna lè a ludanaanikɛnaaa à Luda tↄ́ bò, 21 zaakũ à dↄ̃ kũ à yã futɛna vĩro, Luda ni fↄ̃ à lɛ́ kũ à sɛ̀ɛ pì kɛ. 22 Abire yãin Luda tò yã bò kãao nna. 23 Òdi yã bona kãao nna pì kɛ̃ a yãi adoro, 24 ò kɛ̃̀ ókↄ̃nↄ kũ Luda ni tó yã bo kũoo nnanↄ yãimɛ dↄ, ókↄ̃nↄ kũ ótɛn Luda kũ à ó Dikiri Yesu fùtɛ bona gan náani kɛnↄ. 25 Luda a kpàḿma de à le à ó taarinↄ kɛ̃wɛrɛ yãimɛ, akũ à a fùtɛ kũ wɛ̃̀ndiio, de yã le à bo kũoo nna yãi.

5

Kɛna nna kũ Ludao

1 Lákũ Luda tò yã bò kũoo nna nà a náani kũ ótɛn kɛ yãi, ó nna kãao sà ó Dikiri Yesu Kirisi gãi. 2 A náanikɛnaa gũn o zɛ́ lè a gãi o gɛ̃ Luda gbɛ̃kɛ kũ ó kúoo pìi gũn, akũ ótɛn pↄnna kɛ kũ Luda gakuri kũ ó wɛ́ dↄiio. 3 Adi kɛ abiren adoro, ótɛn pↄnna kɛ kũ ó warikɛnaao dↄ, zaakũ ó dↄ̃ kũ wari dì su kũ mɛnao, 4 mɛna dì su kũ dà manao, dà mana dì su kũ tãmaaao, 5 tãmaa sↄ̃ àdi ó nɛ́ro, zaakũ Luda a yenyĩ dà ó nɛ̀sɛn a Nini kũ à ó gbá gãi. 6 Ó gbãnasarikɛ gũn Kirisi gà ókↄ̃nↄ yãvãnikɛrinↄ gɛ̃nɛ ũ gↄrↄ kũ Luda dìtɛa. 7 Gana gbɛ̃ mana gɛ̃nɛ ũ aragaro. Ke gbɛ̃ke ni we à ga gbɛ̃ mana gɛ̃nɛ ũ gwɛɛ, 8 akũ Luda mↄ̀wɛrɛ deran á yewái nà, zaakũ ó durunnadekɛ gũnn Kirisi gà ó gɛ̃nɛ ũ. 9 Lákũ yã bò kũoo nna nà sà a aru yãi, a ó sina Luda pↄfɛ̃a a gãi sika vĩ dↄ yá? 10 Yã ó ĩni kũ Ludaomɛ, akũ o kɛ kãao nna a Nɛ́ gana yãi. Lákũ o kɛ kãao nna nà sà, ó surabana a kunna wɛ̃̀ndiio yãi sika vĩ dↄ yá? 11 Adi kɛ adikĩnamɛ adoro, ótɛn pↄnna kɛ kũ Ludao dↄ ó Dikiri Yesu Kirisi kũ à tò o kɛ kãao nna gãi.

Kirisi yã lɛkↄ̃ana kũ Adamuo

12 Gbɛ̃ mɛ̀n do yãin durunna gɛ̃̀ andunia gũn,* akũ durunna ga ì.† Lɛmɛ dↄ ga kú gbɛ̃ sĩnda pínkia, kũ gbɛ̃ sĩnda pínki durunna kɛ̀ yãi. 13 Durunna kú andunia gũn de Musa doka gↄ̃ gɛ́ su. Gↄrↄ kũ doka kunlo, Luda dí durunna yã daro, 14 ama sɛna zaa Adamua ari à gɛ̀ɛ pɛ́ Musaa ga kí blè gbɛ̃ sĩnda pínkia, bee gbɛ̃ kũ odi durunna kɛ lán Adamu sãtɛna bàronↄ. Adamu bi gbɛ̃ kũ ani su takamɛ.

15 Ama Luda gba ni sí lɛkↄ̃a kũ Adamu taarioro, zaakũ lákũ gbɛ̃nↄ gà dasi nà Adamu ado sãtɛna yãi, Luda gbɛ̃kɛ kũ a gbao kũ à kà gbɛ̃nↄa dasi Yesu Kirisi ado gbɛ̃kɛ yãi de abirekũla. 16 Luda gba ni sí lɛkↄ̃a kũ gbɛ̃ mɛ̀n do durunna pìioro. Taari mɛ̀n do pì mɛ́ à sù kũ yãkpatɛkɛnaao, akũ yã vùtɛ bisãsirinↄa. Taarinↄ sù kũ Luda gbao, akũ yã bò kũ gbɛ̃nↄ nna. 17 Lákũ Adamu ado taari mɛ́ à tò ga sù à kí blè nà, Yesu Kirisi ado yã kũ à sùo zↄ̃kↄ̃ de abirekũla. Abire yãi gbɛ̃ kũ Luda gbɛ̃kɛ kɛ̀ńnɛ, kũ à tò yã bò kũńwo nna gba ũnↄ ni kí ble wɛ̃̀ndii gũn. 18 Abire yãi lákũ taari mɛ̀n do pìi tò yã vùtɛ buri sĩnda pínkia nà, lɛmɛ dↄ yãmanakɛna mɛ̀n do pìi dì tó buri sĩnda pínki bo mana lɛ ò wɛ̃̀ndi le. 19 Lákũ gbɛ̃ mɛ̀n do sãgbãna mɛ́ à tò gbɛ̃nↄ gↄ̃̀ durunnadenↄ ũ dasi nà, lɛmɛ dↄ gbɛ̃ mɛ̀n do yãmana ni tó gbɛ̃nↄ bo mana dasi. 20 Doka sù de taari le àgↄ̃ kara yãimɛ. Ama kũ durunna kàra, Luda gbɛ̃kɛ kàra de abirekũla. 21 Lákũ durunna kíblenaa sù kũ gao nà, lɛn dↄ Luda gbɛ̃kɛ kíblenaa dì tó ò bo mana lɛ, ò wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro le ó Dikiri Yesu Kirisi gãi.

6

Kunna Kirisi gũn

1 Óni o deramɛɛ? Óni gí ògↄ̃ durunna kɛ de Luda gbɛ̃kɛ le àgↄ̃ karan yá? 2 Oi! Lɛnlo! Ókↄ̃nↄ kũ ó de gɛ̀nↄ ũ durunna yã musu, à kɛ̀ dera ónigↄ̃ kpɛ́ ògↄ̃ durunna kɛ dↄↄ? 3 Ókↄ̃nↄ kũ o da'itɛ kɛ̀ Kirisi Yesu pↄ́ ũnↄ, á dↄ̃ kũ ó lɛɛlɛ kãao a ga gũnloo? 4 O ga kãao da'itɛkɛnaa gũn, ò ó vĩ kãao de ògↄ̃ kú kũ wɛ̃̀ndi dufuo, lákũ Kirisi bò gan kũ a De gbãna gakurio à kun nà.* 5 Lákũ o gↄ̃ kãao mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ a ga gũn nà, lɛn óni gↄ̃ kãao lɛ a vunaa gũn se. 6 Ó dↄ̃ kũ ó dà zĩ gà kãao lía, de ó mɛ̀ durunnade kakatɛ òsun zↄ̀ ble durunnanɛ doro, 7 zaakũ gbɛ̃ kũ à gàa bò durunna yãmmɛ. 8 Lákũ o ga kũ Kirisio nà, ó a náani vĩ kũ ónigↄ̃ kú kãao dↄ. 9 Ó dↄ̃ lákũ Kirisi bò gan nà, ani ga doro, ga gbãna vĩa doro. 10 Zaakũ gana kũ à gà, à gà durunna yã musu gɛ̃̀n domɛ, kunna kũ à kun tera sↄ̃, à kun Luda pↄ́ ũmɛ. 11 Lɛn ákↄ̃nↄ se, à á zĩda ditɛ gɛ̀nↄ ũ durunna yã musu lɛ, ánigↄ̃ kun Luda pↄ́ ũ Kirisi Yesu gũn. 12 Abire yãi àsun tó durunna kí ble á mɛ̀ kũ ani gaa á dà vãni doárɛ arɛ doro. 13 Àsun á mɛ̀guke kpá durunnaa vãnikɛbↄ ũro. À á zĩda kpá Ludaa gbɛ̃ kũ ò bò gan ò kunnↄ ũ, à á mɛ̀gunↄ kpáa yãmanakɛbↄnↄ ũ. 14 Àsun tó durunna gↄ̃ gbãna vĩáwa doro, zaakũ á na doka ↄĩro, séde Luda gbɛ̃kɛ.

Yãmanakɛna zↄ̀nↄ

15 Deran gwee? Lákũ ó kú doka ↄĩ doro nà, séde Luda gbɛ̃kɛ ↄĩ, ónigↄ̃ gí durunna kɛn yá? Oi! Lɛnlo! 16 Á dↄ̃ kũ tó a á zĩda kpà gbɛ̃a átɛn mì natɛnɛ, á de ade zↄ̀ ũroo? Tó durunnan a á zĩda kpàa, áni gamɛ. Tó a mì nàtɛ Ludanɛ sↄ̃, áni bo mana. 17 O sáabu kɛ̀ kũ Ludao, zaakũ durunna zↄ̀nↄn á ũ yã, akũ a mì nàtɛ yã kũ ò dàárɛ zɛ́azɛanɛ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 18 A bo durunna yãn, a gↄ̃ yãmanakɛna zↄ̀nↄ ũ. 19 Matɛn yã pì o lákũ bisãsiri yã'onaa bà á gbãnasarikɛ yãimɛ. Lákũ a á mɛ̀gunↄ kpà yã pãpãkɛna kũ yã vãnio zↄ̀nↄ ũ a yã vãni kɛ̀ nà, lɛn tera dↄ à á mɛ̀gunↄ kpá manakɛna zↄ̀nↄ ũ de á kunna gↄ̃ adona. 20 Kũ á de durunna zↄ̀nↄ ũ yã, á bàka kú kũ yãmanakɛnaaoro. 21 Àre kpaten a lè yã kũ a kɛ̀ yã kũ à kɛ̀árɛ wé'iyã ũ teranↄ musuu? Yã pìnↄ lakana bi gamɛ. 22 Tera sà lákũ a bo durunna yãn nà átɛn do Ludai, á àreen kunna adona ũ, a lakana sↄ̃ bi wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaromɛ. 23 Durunna làada bi gamɛ, ama gba kũ Luda dàwɛrɛ kunna ó Dikiri Kirisi Yesu gũnn wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro ũ.

7

Ó kú Musa doka ↄĩ doro

1 Ma gbɛ̃nↄ, matɛn yã oárɛ lán gbɛ̃ kũ ò Musa doka dↄ̃nↄ bà. Á dↄ̃ kũ doka iko vĩ gbɛ̃a gↄrↄ kũ à kun kũ wɛ̃̀ndiionloo? 2 Lɛn doka pì nↄzãre yĩ̀ a zãnɛ lɛ gↄrↄ kũ à kun kũ wɛ̃̀ndiio. Tó a zã gà, akũ doka pìi dì poroa. 3 Gↄrↄ kũ a zã kun, tó à gↄ̃̀ gↄ̃ pãnde pↄ́ ũ, oni pinɛ zinakɛriimɛ. Tó a zã gàmɛ sↄ̃, doka pìi pòroaan gwe. Tó à gↄ̃̀ gↄ̃ pãnde pↄ́ ũ sà, abirekũ bi zina yãmɛ doro. 4 Lɛn ákↄ̃nↄ se ma gbɛ̃nↄ, a ga doka musu Kirisi mɛ̀ɛ gãi, akũ a gↄ̃ gbɛ̃ kũ à vù gan pì pↄ́ ũ, de ò le ò karana le Luda pↄ́ ũ. 5 Kũ ó dàa dòwɛrɛ arɛ yã, doka mɛ́ à tò durunna ni ó kũ ó mɛ̀ɛ gũn, akũ o karana lè ga pↄ́ ũ. 6 Tera sà o ga pↄ́ kũ à ó kũ zↄ̀ ũ pì yã musu, o bo dokan, akũ ótɛn do Ludai a Nini zɛ́ dufu gũn, adi kɛ doka takada zɛ́ zĩ gũnlo.

Doka kũ durunnao

7 Óni pi deramɛɛ? Luda doka bi durunnan yá? Lɛnlo fá! Doka pì mɛ́ à tò ma durunna dↄ̃̀. Tó doka dí pì òsun pↄ́ ni dɛroro,* de má dↄ̃ deran pↄ́nidɛna dìgↄ̃ de nàro. 8 Durunna zɛki lè Luda yãditɛnaa pìia, akũ à tò pↄ́ sĩnda pínki ni ma kũ. Zaakũ má doka dↄ̃ro, durunna demɛnɛ yãke ũro. 9 Má kun yã doka sari, ama kũ ma yãditɛnaa pìi mà, durunna vù in, 10 akũ ma ga. Yãditɛna kũ à de à wɛ̃̀ndi kpáma pìi sùmɛnɛ kũ gao. 11 Durunna zɛki lè yãditɛnaa pìia, akũ à kɛ̀kɛ à ma dɛ yã pìi gãi. 12 Lɛmɛ doka pì kunna adona, akũsↄ̃ Luda yãditɛnaa pì kunna adona, à zɛ́ vĩ akũsↄ̃ à mana. 13 Yã mana mɛ́ à tò ma ga yá? Lɛnlo fá! De durunna le à bo gupuraa, à ga ìmɛnɛ yã mana gãi, de ò durunna dↄ̃ durunna ũ yãditɛnaa pìi gãi.

Zĩ̀kana kũ durunnao

14 Ó dↄ̃ kũ doka pì bò Luda kĩnaamɛ. Makũ sↄ̃, dàden ma ũ, má na durunna ↄĩ. 15 Madìgↄ̃ yã kũ matɛn kɛ gbá dↄ̃ro, zaakũ madì yã kũ má ye mà kɛ kɛro, yã kũ má ye mà kɛron madì kɛ.† 16 Tó yã kũ ma kɛ̀ dí kↄ̃ sí kũ ma pↄyeinaaoro, ma we kũ doka pì mana. 17 Adi kɛ makũ mɛ́ matɛn kɛro, durunna kũ à kú ma gũmmɛ. 18 Má dↄ̃ kũ yã mana kú ma gũnlo, ma dà manaro. Madìgↄ̃ ye mà yã mana kɛ, ama madì fↄ̃ mà kɛro. 19 Yã mana kũ má ye mà kɛ, madì kɛro. Yã vãni kũ má yeiron madì kɛ. 20 Tó yã kũ má yeiron matɛn kɛ, adi kɛ makũ mɛ́ matɛn kɛro, durunna kũ à kú ma gũmmɛ. 21 Ma è tó má ye mà a mana kɛ, a vãni mɛ́ àdi domɛnɛ arɛ. 22 Luda doka mɛ́ àdi kɛmɛnɛ nna ma swɛ̃̀ɛ gũn, 23 ama ma è iko pãnden kú ma mɛ̀ɛ gũn, àdigↄ̃ zĩ̀ ká kũ iko kũ à kú ma laasun gũnwo, akũ má na durunna iko kũ à kú ma mɛ̀ɛ gũn pì ↄĩ. 24 Makũ wɛ̃ndade ina, dí mɛ́ ani ma sí ma mɛ̀ kũ à ma kpa gai dí ↄĩi? 25 Ma sáabu kɛ̀ kũ Ludao! Kũ ó Dikiri Yesu Kirisi gbãnao. Lɛn má de zↄ̀ ũ Luda dokanɛ ma laasun gũn lɛ, akũsↄ̃ má de zↄ̀ ũ durunna ikoonɛ ma dàa gũn.

8

Zĩ̀blena kũ Luda Nini gbãnao

1 Yãkpatɛ ni gbɛ̃ kũ ò kú Kirisi Yesu gũnnↄ ble doro, 2 zaakũ kunna Kirisi Yesu gũn Luda Nini kũ àdi wɛ̃̀ndi kpáḿma gbãna ma bo durunna kũ gao ikon. 3 Yã kũ Musa doka dí fↄ̃ à kɛ̀ro bisãsiri gbãnasarikɛ yãi, Luda kɛ̀. À a zĩda Nɛ́ zĩ̀ bisãsiri ũ lán ókↄ̃nↄ durunnadenↄ bà durunna kɛ̃ḿmana yãi, akũ à wé'i dà durunnaa a Nɛ́ mɛ̀ɛ pìi gãi, 4 de yã kũ doka tɛn wɛtɛ yãpura kɛwá, ókↄ̃nↄ kũ ó dàa dì dowɛrɛ arɛ doro, sé Luda Nini. 5 Gbɛ̃ kũ ń dàa dì dońnɛ arɛnↄ dì laakari dↄ ń dà yãa, gbɛ̃ kũ Luda Nini dì dońnɛ arɛnↄ dì laakari dↄ Luda Nini yãa. 6 Dà donnɛna arɛ bi gamɛ. Luda Nini donnɛna arɛ bi wɛ̃̀ndi kũ aafiaaomɛ. 7 Dà donnɛna arɛ bi ibɛrɛsɛna kũ Ludaoomɛ. Ade dì mì natɛ Luda dokanɛro, ani fↄ̃ sero. 8 Gbɛ̃ kũ ń dàa dì dońnɛ arɛnↄ yã dì ká Ludaguro.

9 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, á dàa dì doárɛ arɛro, sé Luda Nini, tó à kú á gũn yãpura. Tó gbɛ̃ Kirisi Nini vĩ sↄ̃ro, à kun Kirisi pↄ́ ũro. 10 Tó Kirisi kú á gũn, bee tó á mɛ̀ de gɛ̀ ũ durunna yãi, á nini kummɛ,* kũ Luda tò yã bò kãáo nna yãi. 11 Tó Luda kũ à Yesu bò gan Nini kú á gũn,† Luda kũ à Kirisi pìi vù gan ni wɛ̃̀ndi kpá á mɛ̀ kũ à gàa pìia a Nini kũ à kú á gũn gãi.

12 A yã mɛ́ à tò ma gbɛ̃nↄ, tɛna ó dàai bi tilasinlo, pↄyeinaamɛ. 13 Tó á tɛ́ á dàai, áni gamɛ. Tó a á yã vãni kɛnanↄ mìi dɛ̀ kũ Luda Nini gbãnao sↄ̃, ánigↄ̃ kun. 14 Gbɛ̃ kũ Luda Nini dì dońnɛ arɛnↄ mɛ́ ò Luda nɛ́nↄ ũ. 15 Zaakũ nini kũ àdi tó ò zↄ̀ ble kũ vĩ̀naaoon a lèro, Luda Nini kũ à tò a gↄ̃ Luda nɛ́nↄ ũn á vĩ, akũ odì ↄ́ↄ dↄ Ludanɛ kũ a gbãnao ò pi: Baa, ó De.‡ 16 Nini pìi dì o ó nininɛ kũ Luda nɛ́nↄn ó ũ. 17 Lákũ a nɛ́nↄn ó ũ nà, a túbiblerinↄn ó ũ. Luda túbiblerinↄn ó ũ, óni ble lɛɛlɛ kũ Kirisiomɛ. Tó o wari kɛ̀ kãao, ónigↄ̃ kú kãao a gakuri gũn.§

Wɛ́dↄna Luda gakurii

18 Ma è óni fↄ̃ ò gↄrↄ díkĩna wari lɛkↄ̃a kũ gakuri kũ Luda ni boowɛrɛ gupuraaro. 19 Luda pↄ́kɛnanↄ sĩnda pínki wɛ́ dↄ a nɛ́nↄ bona gupuraai lakanaa sari. 20 Zaakũ Luda tò a pↄ́kɛnanↄ gɛ̃̀ pãpãkɛnaa gũn pínki** Adi kɛ ń pↄyeinaanlo, Luda mɛ́ à kɛ̀ lɛ, de ń wɛ́dↄinaa gũn 21 andunia bo yakana kũ àtɛn zↄ̀ blenɛɛ gũn, gbasa àgↄ̃ a zĩda vĩ Luda nɛ́nↄ gakuri gũn. 22 Ó dↄ̃ kũ Luda pↄ́kɛnanↄ sĩnda pínki tɛn nda kũ wãwão lán nɛ́'ipↄ bà ari tera. 23 Adi kɛ abiremɛ adoro, ókↄ̃nↄ kũ ó Luda Nini vĩ zɛnkpɛkɛ ũnↄ, ótɛn nda kpãni se ari Luda gↄ̃ gɛ́ ó mɛ̀ litɛ à ó sí a nɛ́nↄ ũ.†† 24 Luda ó sura bà de ò wɛ́ dↄ abirekũi. Pↄ́ kũ ò è kũ wɛ́o bi wɛ́dↄina yãn doro. Dí mɛ́ àdi wɛ́ dↄ pↄ́ kũ à gĩnakɛ à lèe? 25 Tó ó wɛ́ dↄ pↄ́ kũ ódi leroi sↄ̃, odìgↄ̃ a dã kũ mɛnaomɛ.

26 Lɛmɛ sↄ̃ Luda Nini dì kpáwái ó gbãnasarikɛ gũn, zaakũ ó aduakɛna dↄ̃ a zɛ́aro, akũ Luda Nini dì kútɛ kɛwɛrɛ Ludanɛ kũ ndana kũ a yã gɛ̃̀ onalao. 27 Luda dì nɛ̀sɛ gũn e, akũsↄ̃ à a Nini laasun dↄ̃, zaakũ Luda Nini dì kútɛ kɛ Luda gbɛ̃nↄnɛ lákũ Luda yei nàmɛ. 28 Ó dↄ̃ kũ yã sĩnda pínki dì bo mana gbɛ̃ kũ ò ye Ludainↄnɛ, gbɛ̃ kũ à ń sísi à ń sɛ́ lákũ àtɛn wɛtɛ nànↄ. 29 Zaakũ Luda dìtɛ zaa káaku kũ gbɛ̃ kũ à gĩnakɛ à ń dↄ̃nↄ bokↄ̃a kũ a Nɛ́o, de àgↄ̃ de daudu ũ dakũna dasinↄ tɛ́. 30 Gbɛ̃ kũ à ń dítɛ zaa káaku pìnↄn à ń sísi, akũ à tò yã bò kũ gbɛ̃ kũ à ń sísi pìnↄo nna, akũ à tò gbɛ̃ kũ yã bò kũńwo nna pìnↄ gↄ̃ gakuri vĩ.

Yenyĩ kũ Luda vĩ kũoo Kirisi Yesu gũn

31 Óni o deramɛ yã birenↄ musuu? Lákũ Luda zɛ̀ kũoo nà, dí mɛ́ ani fↄ̃ à kpáwɛrɛɛ? 32 Lákũ adi gí kũ a zĩda Nɛ́oro nà à a kpà ó pínki yãi, ani gí pↄ́ sĩnda pínki naawɛrɛ gba ũ sↄ̃i yá? 33 Dí mɛ́ ani gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ káara kɛɛ? Luda mɛ́ àdi tò yã bò kũńwo nna. 34 Dí mɛ́ ani yã daólaa? Kirisi Yesu gà, kũ à de abirekũla à ɛ̀ra à fùtɛ, à kú Luda ↄplai, àtɛn kútɛ kɛnɛwɛrɛ. 35 Bↄ́ mɛ́ ani ó kɛ̃kↄ̃a kũ Kirisi yenyĩoo? Wari ke mɛ̀'ũmmana ke wɛ́tãmmana ke nà ke takasi ke kari ke fɛ̃nɛda, ń ke ni fↄ̃ yá? 36 À kɛ̃na Luda yãn ò pì:

N yãi ó kú ga lɛ́i zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi,

òdi ó ditɛ lán sã kũ oni ń kùtu kpánↄ bà.‡‡

37 Yã birenↄ gũn pínki ó de zĩ̀blerila kũ gbɛ̃ kũ à yewái gbãnao. 38 Zaakũ má dↄ̃ sãnsãn kũ ga ke wɛ̃̀ndi ke malaikanↄ ke tãnanↄ ke tera yã ke zia yã ke gbãnadenↄ 39 ke musu pↄ́nↄ ke zĩtɛ pↄ́nↄ ke Luda pↄ́kɛna pãndenↄ, ń ke ni fↄ̃ à ó kɛ̃kↄ̃a kũ yenyĩ kũ Luda vĩ kũoooro kunna ó Dikiri Kirisi Yesu gũn.

9

Luda Isarailanↄ sɛna a gbɛ̃nↄ ũ

1 Matɛn yãpura o Kirisi gũmmɛ, mádi ɛ́kɛ toro. Ma laasun dì we kũ Luda Ninio se. 2 Ma pↄsira kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, ma nɛ̀sɛɛ dìgↄ̃ yakana gↄrↄ sĩnda pínki. 3 Mani fↄ̃ mà wɛ́ kɛ Ludaa à ma bo Kirisi gũn, à láari kɛma ma Isaraila dakenↄ gɛ̃nɛ ũ. 4 Mↄ́kↄ̃nↄn Luda ń sɛ́ a nɛ́nↄ ũ,* à a gakuri mↄ̀ńnɛ, a bàka kú kũńwo, à a doka kpàḿma, à donyĩkɛnaa dàńnɛ, à lɛ́ sɛ̀ńnɛ. 5 Ò de Luda gbɛ̃ káakunↄ burinↄ ũ, akũsↄ̃ ń buri gũnn Kirisi kũ à de gbɛ̃ sĩnda pínkila bòn bisãsiri ũ. Àkũmɛ Luda kũ à kũ̀ ògↄ̃ a sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki ũ. Aami.

6 Adi kɛ yã kũ Luda ò lɛ̀tɛ pãnlo, zaakũ Isaraila gbɛ̃ sĩnda pínkimɛ Isaraila yãpura ũro. 7 Adi kɛ Ibrahĩ buri sĩnda pínkimɛ Ibrahĩ pì nɛ́nↄ ũ Luda kĩnaaro, zaakũ Luda ò Ibrahĩnɛ à pì, Isaaku burinↄn onigↄ̃ pińnɛ a burinↄ ũ.† 8 Lɛmɛ adi kɛ nɛ́ kũ à ń í kũ pↄyeinaaonↄmɛ Luda nɛ́nↄ ũro, nɛ́ kũ à ń í Luda lɛ́sɛnaa musunↄmɛ buri pìnↄ ũ. 9 Zaakũ Luda lɛ́ sɛ̀ à pì: Mani ɛra mà su ziki mandara'i, Sara ni nɛ́ i gↄ̃gbɛ̃ ũ.‡ 10-12 Adi kɛ abire adoro. Luda dì gbɛ̃nↄ sɛ́ lákũ a pↄyenyĩnaa bàmɛ, adi kɛ ń yãkɛna yãinlo, kũ à ń sísi yãimɛ. Lɛmɛ kũ Rɛbɛka sìkanↄ nↄ̀ↄ sì kũ ó dizi káaku Isaakuo, ari àgↄ̃ gɛ́ ń i, ari ògↄ̃ gɛ́ yã mana ke a vãni kɛ, Luda pì Rɛbɛkanɛ, a kũ à bò káaku nigↄ̃ nɛ́ ũ gbɛ̃ kpɛdenɛ.§ 13 Lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà ò pì:

Má ye Yakubui,

Isau sↄ̃, ma gii.**

14 Óni pi deramɛɛ? Yã vãni kú Luda kĩnaan yá? Lɛnlo fá! 15 Zaakũ à pì Musanɛ,

gbɛ̃ kũ á ye à sùru kɛ kãaon áni kɛo,

akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ á ye à wɛ̃nda dↄ̃nɛn áni dↄ̃nɛ.††

16 A yã mɛ́ à tò Luda gbɛ̃nↄ sɛna dí bo bisãsirinↄ pↄyeinaa gãiro ke ń kokarikɛnan, à bò Luda sùru gũmmɛ. 17 Zaakũ Luda ò Firi'aunanɛ a yãn à pì: Ma n ka kpatan de mà a gbãna mↄ gbɛ̃nↄnɛ n musumɛ, ò ma tↄ́ kpá andunia gũn pínki.‡‡ 18 Lɛmɛ gbɛ̃ kũ à ye à sùru kɛ kãaon àdi kɛ kãao lɛ, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ à ye à a sã gbãgbãn àdi gbãgbã.

Luda pↄfɛ̃ kũ a sùruuo

19 Á gbɛ̃ke ni ma la, bↄ́yãi Luda tɛn gbɛ̃nↄ taari le dↄↄ? Dí mɛ́ ani fↄ̃ à gí Luda pↄyenyĩnaaii? 20 Mↄkↄ̃n bisãsiri ina, dímɛ n ũ gbasa ǹ yã sí Ludalaa? Oro ni a bòri la à pi: Bↄ́yãi n ma bo lán dí bà yá? 21 Orobori zɛ́ vĩ à oro sãde kũ a sãsario bo kũ ɛ̃ dokↄ̃nↄ kũ à tòtooroo? 22 Tó Luda ye à a pↄfɛ̃ mↄńnɛ de ò a gbãna dↄ̃, akũ à mɛna zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ kũ gbɛ̃ kũ ò de à pↄfɛ̃ kipaḿma à ń kakatɛnↄ sↄ̃ bi! 23 Tó à abire pìi kɛ̀, de ókↄ̃nↄ kũ à sùru kɛ̀ kũoonↄ a gakuri zↄ̃kↄ̃ dↄ̃ sↄ̃ bi, ókↄ̃nↄ kũ à gĩnakɛ à ó kɛ́kɛ de ò gɛ̃ a gakuri pìi gũnnↄ! 24 Gbɛ̃ kũ Luda ń sísi à ń sɛ́ pìnↄn ó ũ. Adi kɛ Yudanↄmɛ ńtɛ̃nɛro, kũ buri pãndenↄomɛ se. 25 Lákũ Luda ò annabi Osea takadan nà à pì:

Buri kũ ò de ma gbɛ̃nↄ ũronↄn mani pińnɛ ma gbɛ̃nↄ.

Buri kũ má yeńyĩronↄn manigↄ̃ yeńyĩ.

26 Gu kũ Luda pìńnɛ ò de a gbɛ̃nↄ ũro,

gwen oni ń sísi Luda Wɛ̃̀ndide pì nɛ́nↄ.

27 Isaya wiki lɛ̀ Isarailanↄ yã musu à pì:

Bee tó Isarailanↄn dasi

lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà,

ń kpara kũ à gↄ̃̀ mɛ́ ani bo.

28 Zaakũ Dikiri ni yã kũ à ò kɛ andunia gũn,

akũsↄ̃ ani a mì dɛ zɛnaa sarimɛ.

29 Lákũ Isaya gĩnakɛ à ò nà à pì:

Tó Dikiri Zĩ̀karide dí ó buri kenↄ tó yãro,

de o gↄ̃ lán Sↄdↄmudenↄ bà,

de o kɛ lán Gↄmↄradenↄ bà.

Isarailanↄ gina Kirisi baaruui

30 Óni pi deramɛ sàa? Buri pãndenↄ tɛn wɛtɛ Luda tó yã bo kũńwo nnaro, akũ à tò à bò kũńwo nna. À tò yã bò kũńwo nna a náani kũ ò kɛ̀ yãi. 31 Isarailanↄ sↄ̃ òtɛn wɛtɛ Luda tó yã bo kũńwo nna doka musu, akũ adi bo kũńwo nnaro. 32 Bↄ́yãii? kũ ò ye Luda tó yã bo kũńwo nna ń yãkɛnaaa yãimɛ, adi kɛ a náanikɛna yãinlo. Ò gɛ̃̀ɛ sì gbɛ̀ kũ àdi ń pãtɛa 33 lákũ ò kɛ̃̀ Luda yãn nà:

Ǹ gwa, matɛn gbɛ̀ kũ àdi tó ò gɛ̃̀ sí ditɛ Zaiↄ̃,

gbɛ̀si kũ àdi tó ò fu.

Wé'i ni gbɛ̃ kũ à a náani kɛ̀ kũro.

10

1 Ma gbɛ̃nↄ, yã kũ má yei ma swɛ̃̀ɛ gũn matɛni a wɛ́ kɛ Ludaamɛ Isarailanↄ surabana ũ. 2 Mani fↄ̃ mà ń sèeda kɛ kũ ò kokari vĩ kũ Luda yão, ama ń wɛ́ kɛ̃naro. 3 Zaakũ ò dↄ̃ deran Luda dì tó yã bo kũńwo nna nàro, akũ òdigↄ̃ wɛtɛ yã bo kũńwo nna kũ ń zĩda gbãnao. Deran Luda dì tó yã bo kũńwo nna nà, odi wero. 4 Zaakũ Kirisi Musa doka lɛ́ pàpa, de yã bo kũ gbɛ̃ sĩnda pínki kũ à a náani kɛ̀o nnamɛ.

Surabana bi gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́mɛ

5 Deran doka dì tó yã bo kũńwo nna nàn Musa ò a takadan à pì, gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ mɛ́ ani wɛ̃̀ndi le a gũn. 6 Lákũ ludanaanikɛnaa dì tó yã bo kũńwo nna nà kɛ̃na a yãn à pì:

Ǹsun o n nɛ̀sɛn ǹ pi,

dí mɛ́ ani gɛ́ ludambɛ à Kirisi kiparo,

7 ke dí mɛ́ ani gɛ́ gyãwãn à Kirisi bo ganlo.

8 Yã kũ à òon dí:

Yã pì kú kũnwo kãni,

à kú n lɛ́n kũ n nɛ̀sɛɛo.*

Ludanaanikɛna yã kũ odì a waazi kɛn yã pì ũ. 9 Tó n ò kũ lɛ́o gupuraa kũ Yesumɛ Dikiri ũ, akũsↄ̃ ń sì n swɛ̃̀n kũ Luda a bò gan, ani n sura ba. 10 Zaakũ yã pì sina n swɛ̃̀n mɛ́ àdi tó yã bo kũnwo nna, akũsↄ̃ yã pì ona kũ n lɛ́o mɛ́ àdi n sura ba. 11 À kɛ̃na Luda yãn ò pì, wé'i ni gbɛ̃ kũ àtɛni a náani kɛ kũ zikiro.

12 Yudanↄ kũ buri pãndenↄ donadona kↄ̃nɛro, zaakũ ń pínki Dikiri dokↄ̃nↄmɛ, àdi karana kɛ gbɛ̃ kũ òdi a sísinↄnɛ ń pínki. 13 Zaakũ Dikiri sìsirinↄ ni bo ń pínki. 14 Deran gbɛ̃nↄ ni a sísi a náanikɛnaa sarii? Deran oni a náani kɛ a yãmanaa sarii? Deran oni a yã ma waazikɛrii sarii? 15 Tó òdi waazikɛrinↄ zĩḿmaro, deran oni waazi kɛńnɛ nàa? À kɛ̃na Luda yãn ò pì: Baarunnakparinↄ suna dì kɛńnɛ nna fá! 16 Ama adi kɛ gbɛ̃ sĩnda pínki mɛ́ à baaru nna pì sìro. Akũ Isaya pì: Dikiri, dí mɛ́ à ó yã sìi? 17 Lɛmɛ ludanaanikɛnaa dì bo a yãmana kĩnaamɛ, yã pì sↄ̃ bi Kirisi yãmɛ. 18 Ma pì yↄ́ↄ! Odi manloo? Ò mà.

Ń kòtoo dà anduniala pínki,

ń yã'onaa gɛ̀ɛ ari zĩtɛ lɛ́a.†

19 Ma pì yↄ́ↄ! Isarailanↄ dí dↄ̃ro yá? Káaku gĩa Musa pì:

Mani tó ò gↄ̃ba kpá kũ buri kũ ò de ma gbɛ̃ ũronↄo,

mani tó ń pↄ fɛ̃ bisãsiri wɛ́siradenↄ yã musu.

20 Akũ Isaya Luda yã ò kũ kùgbãnao à pì:

Gbɛ̃ kũ odi ma ki wɛtɛronↄ mɛ́ ò ma le,

ma a zĩda mↄ̀ gbɛ̃ kũ odi ma gbɛkaronↄnɛ.

21 Isarailanↄ yã musu à pì:

Zaa kↄnkↄ ari ↄkↄsi ma ↄ dↄ̀ buri sãgbãnade kũ ò fɛ̃na kũmaonↄnɛ.

11

Luda dí Isarailanↄ zukũnaro

1 Ma pì yↄ́ↄ? Luda a zĩda gbɛ̃nↄ zùkũnan yá? Lɛnlo fá! Makũ bi Isaraila burin ma ũ. Ibrahĩ burin ma ũ Biliaminu buri gũn.* 2 Luda dí a gbɛ̃ kũ à gĩnakɛ à ń dↄ̃nↄ zukũnaro. Á Iliasu yã kũ à kɛ̃na Luda yãn díkĩna dↄ̃roo? Kũ à gɛ̀ɛ kũ Isarailanↄ yão Luda kĩnaa à pì: 3 Dikiri, ò n annabinↄ dɛ̀dɛ, ò n gbagbakinↄ gbòro. Makũ mɛ́ ma gↄ̃ mado, akũ òtɛni ma wɛɛ.† 4 Luda pì Iliasunɛ deramɛɛ? À pì, á gbɛ̃ kũ odi kútɛ Baalinɛronↄ kũna a pↄ́ ũ gbɛ̃nↄn dúbu suppla.‡ 5 Lɛmɛ dↄ ń gbɛ̃ kpara kũ Luda ń sɛ́ a gbɛ̃kɛ gũnnↄ kpɛ́ kun ari gbãra. 6 Lákũ à ń sɛ́ a gbɛ̃kɛ gũn nà, adi kɛ ń yãkɛna yãinlo. Tó lɛnlo, de Luda gbɛ̃kɛ nigↄ̃ gbɛ̃kɛ ũro. 7 Deran gwee? Isarailanↄ dí yã kũ òtɛn wɛtɛ lero, ama ń gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ lè. Ń gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀nↄ sã tàta, 8 lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

Luda iwɛza dàńnɛ,

akũ ń wɛ́ dí gu ero,

ń sã dí yã maro ari kũ a gbãrao.

9 Dauda pì dↄ:

Ń dikpɛkɛna gↄ̃ńnɛ tankutɛ ũ à ń kũ,

à gↄ̃ńnɛ gɛ̃̀siki ũ de à yã lúńnɛ.

10 Ń wɛ́ sisi de òsun gu ero,

ń wó gↄ̃ kokona gↄrↄ sĩnda pínki.§

11 Ma pì yↄ́ↄ? Kũ Isarailanↄ gɛ̃̀ɛ sì, ò lɛ̀tɛ sãnsãnn yá? Lɛnlo fá! Ń taarinↄ yãin Luda buri pãndenↄ sura bà, de Isarailanↄ gↄ̃ba kpá kũńwo yãi. 12 Lákũ ń taarinↄ mɛ́ à tò andunia karanaa lè nà, akũsↄ̃ ń funa mɛ́ à tò buri pãndenↄ karanaa lè, oni ń lɛ́ papana yã o dↄ yá?

Buri pãndenↄ surabanaa

13 Matɛn yã o ákↄ̃nↄ buri pãndenↄnɛ sà. Lákũ má de zĩ̀ri ũ buri pãndenↄ kĩnaa nà, madì ĩa dã ma zĩ̀rikɛna yã musu, 14 de mà a zĩda burinↄ nɛ̀sɛ vutɛ ò gↄ̃ba kpá, mà ń gbɛ̃kenↄ sura ba. 15 Zaakũ Luda gina Isarailanↄi mɛ́ à tò andunia kɛ̀ kãao nna, tó à ɛ̀ra à ń sí dↄ, abire nigↄ̃ de deramɛɛ? Abire nigↄ̃ bi wɛ̃̀ndi ũ gɛ̀nↄnɛ.

16 Tó ò burapↄ káaku kpà Ludaa, a kpara gↄ̃̀ arubarika pↄ́ ũmɛ. Tó lí zĩni de Luda pↄ́ ũ, a gã̀nↄn de a pↄ́ ũmɛ se. 17 Luda kù lí yãpura gã̀ kenↄ zↄ̃̀zↄ̃, akũ à mↄkↄ̃n kũ ń de kùnnɛ lí ũ pɛ̀ a gbɛ̀n, de ǹgↄ̃ kun kũ kù lí mana zĩni gbãnao. 18 Ǹsun kù lí yãpura gã̀ kũ à zↄ̃̀zↄ̃nↄ gya boro. N kɛ dera ntɛn ĩa dãa? Ń kun lí zĩni yãimɛ, adi kɛ lí zĩni mɛ́ à kun n yãiro. 19 Ĩni pi, à lígãa pìnↄ zↄ̃̀zↄ̃ de à n pɛ́ ń gbɛ̀n yãimɛ. 20 Lɛmɛ, ama à ń zↄ̃zↄ̃ kũ odi a náani kɛro yãi. Mↄkↄ̃n sↄ̃, n zɛki lè kũ ntɛn Luda náani kɛ yãi. Ǹsun n zĩda biro. Ǹ laakari kɛ! 21 Lákũ Luda dí gí kù lí yãpura gã̀nↄ zↄ̃zↄ̃iro nà, ani gí n zↄ̃i sero. 22 Ǹ gwa lákũ Luda mana nà, akũsↄ̃ à pãsĩ. À pãsĩ kũ gbɛ̃ kũ ò fùanↄ, akũ à manannɛ, tó n zɛ kũ a manakɛnaao. Tó lɛnlo, ani n zↄ̃mɛ se. 23 Tó Isarailanↄ ń ludanaanikɛnasari tò, ani ɛra à ń pɛ́ ń gbɛ̀mmɛ, zaakũ à ń pɛna ń gbɛ̀n gbãna vĩ. 24 Tó Luda n zↄ̃ kùnnɛ lía à n pɛ kù lí yãpuraa lákũ òdi kɛro nà, kù lí gã̀ yãpuranↄ ɛra à pɛna ń zĩda lía zɛ́ vĩ de abirelaroo?

Isarailanↄ surabana kpɛde

25 Ma gbɛ̃nↄ, má ye àgↄ̃ asiriyã díkĩna dↄ̃, de á wɛ́ súngↄ̃ sira à á zĩda ditɛ ĩadãrinↄ ũro yãi. Isaraila kparanↄ sãgbãna kũ̀ gĩa ari buri pãndenↄ gɛ̃na kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn lɛ́ gↄ̃ ká. 26 Abire gbɛra Luda ni Isarailanↄ sura ba ń pínki lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà kũ ò pì:

Surabari ni bo Zaiↄ̃,

ani Yakubu burinↄ kɛ̃kↄ̃a kũ ludadↄ̃nasario.

27 Ma bàka kunna kũńwo yãn gwe

gↄrↄ kũ mani ń durunna kɛ̃ḿma.

28 Baaru nna pì yã musu ò de Luda ibɛrɛnↄ ũ á yãi. Luda gbɛ̃nↄ sɛna yã musu ò de Luda yenyĩdenↄ ũ ń dizi káakunↄ yãi. 29 Zaakũ Luda gbanↄ kũ gbɛ̃ kũ à ń sísi à ń sɛ́nↄ dì sí litɛro. 30 Ákↄ̃nↄ buri pãndenↄ ádi Luda yã ma yãro. Tera sà Luda sùru kɛ̀ kãáo kũ Isarailanↄ dí a yã maro yãi. 31 Lɛn Isarailanↄ gì Luda yã mai lɛ tera, de Luda le à sùru kɛ kãáo gbasa à sùru kɛ kũńwo. 32 Luda yãdasarikɛ kpà gbɛ̃ sĩnda pínkia de à le à sùru kɛ kũńwo ń pínki yãimɛ.

Luda sáabukpanaa

33 Luda ↄ̃ndↄ̃ kũ a dↄ̃naao zↄ̃kↄ̃kɛ kà zã̀ fá!

Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à bo yã kũ à zɛ̀o asiriaro.

Oni fↄ̃ ò a dↄ̀rↄ dↄ̃ro.

34 Dí mɛ́ à Dikiri laasun dↄ̃ↄ?

Dí mɛ́ à yã dànɛ a lɛ́dammari ũu?

35 Dí fĩna mɛ́ à dↄ Ludaa kũ ani bonɛɛ?**

36 Pↄ́ sĩnda pínki bò a kĩnaamɛ,

ò kun kũ a gbãnao,

akũsↄ̃ ò kun a pↄ́ ũ.††

Ògↄ̃ a tↄ́ bo gↄrↄ sĩnda pínki. Aami.

12

Zĩkɛna Ludanɛ

1 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, lákũ Luda ó wɛ̃nda dↄ̃̀ lɛ nà, ma wɛ́ kɛ̀áwa à á zĩda kpáa sa'opↄ bɛ̃nɛ mamberusari kũ àdi káagu ũ. Àkũmɛ á donyĩkɛna a zɛ́a ũ. 2 Àsun tɛ́ andunia tera dí ágbairo. À tó Luda á dà litɛ, á laakari le à gↄ̃ dufu de à le à a pↄyenyĩna dↄ̃, yã kũ à mana, akũ à nna, akũ à papana.

3 Gba kũ Luda dàmɛnɛ yãin matɛn o á pínkinɛ, àsun á zĩda mana bo de a mana lɛ́laro. Á baadi a zĩda ditɛ a yãpura lɛ́n, lákũ Luda a gbà zɛ́ à a náani kɛ nà. 4 Bisãsiri mɛ̀ mɛ̀n do gunↄ vĩ dasi, ń baadi kũ a zĩomɛ. 5 Lɛmɛ, bee kũ ó dasikɛo, ó mɛ̀ dokↄ̃nↄ Kirisi gũmmɛ, mɛ̀gu dakenↄn ó ũ.* 6 Ó gba bò donadona kↄ̃nɛ lákũ Luda dàwɛrɛ nà a gbɛ̃kɛ gũn.† Tó annabikɛyã'ona gban ń vĩ, ǹ kɛ n ludanaanikɛna lɛ́n. 7 Tó zĩ̀rikɛnaamɛ, ǹ kɛ. Tó yãdannɛnaamɛ, ǹ dańnɛ. 8 Tó lɛ́dammanaamɛ, ǹ daḿma. Tó gbadanaamɛ, ǹ da araga. Tó don'arɛdekɛmɛ, ǹ kɛ kũ kokario. Tó wɛ̃ndadↄ̃nnɛnaamɛ, ǹ dↄ̃ńnɛ kũ pↄnnao.

9 À kũ̀ yenyĩ gↄ̃ manafiki sari. À kpɛ li yã vãninɛ, à zɛ kũ yã manao. 10 Àgↄ̃ nna kũ kↄ̃o kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ. Àgↄ̃ wãna kũ bɛ̀ɛrɛlikↄ̃nɛnaao. 11 Àgↄ̃ kokari vĩ ma'ã sari, á mɛ̀ gↄ̃ wãna Dikiri zĩ gũn. 12 À pↄnna kɛ yã kũ á wɛ́ dↄi yã musu. À mɛna fↄ̃ warikɛnaa gũn. À mɛ̀ kpá wɛ́kɛnaaa. 13 À kpányĩ kɛ Luda gbɛ̃ kũ pↄ́ tɛn kĩaḿmanↄnɛ. Àgↄ̃ nibↄ kɛ. 14 À sa mana o á wɛ́tãmmarinↄnɛ. À sa mana ońnɛ, àsun ń káro.‡ 15 À pↄnna kɛ kũ pↄnnakɛrinↄo. À ↄ́ↄ dↄ kũ ↄ́ↄdↄrinↄo. 16 Àgↄ̃ kú kũ kↄ̃o nna. Àsun á zĩda biro. À gbɛ̃nna kpá kũ takasidenↄo. Ásun á zĩda ditɛ yãdↄ̃rinↄ ũro.§ 17 Ásun yã vãni fĩna bo kũ a vãnioro. Àgↄ̃ yã kũ à mana gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ kɛ. 18 Tó ani sí kɛ, tó á a zɛ́ vĩ, àgↄ̃ nna kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio. 19 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, àsun mↄra ká gbɛ̃aro, à a tó kũ Ludao. À kɛ̃na Luda yãn ò pì:

Dikiri pì, akãa mɛ́ áni fĩna boḿma,

akãa mɛ́ áni fĩna boḿma.

20 Tó nà tɛni n ibɛrɛ dɛ, ǹ pↄ́ble kpáa. Tó ímimɛ sↄ̃, ǹ a gba í. Tó n kɛ̀ lɛ, ntɛni a ↄ kánɛ a lɛ́mmɛ.** 21 Ǹsun tó yã vãni zĩ̀ blemmaro. Ǹ zĩ̀ blea kũ yã manao.

13

Mìnatɛna bùsu gbãnadenↄnɛ

1 Gbɛ̃ sĩnda pínki mì natɛ bùsu gbãnadenↄnɛ, zaakũ iko ke kun Luda lɛ́ sariro. Luda mɛ́ à gbãnade kũ ò kunnↄ dìtɛ ń pínki. 2 Abire yãi gbɛ̃ kũ à bò gbãnade yã kpɛ, ade bò Luda yãditɛna kpɛmɛ. Gbɛ̃ kũ à bò ń kpɛnↄ ń zĩda dà yãmmɛ. 3 Adi kɛ yãmanakɛrinↄ mɛ́ òdi vĩna kɛ kpatablerinↄnɛro, sé yãvãnikɛrinↄ. Tó ń ye gbãnadenↄ vĩna danyĩro, ǹ yã mana kɛ, ani n sáabu kpá. 4 Gbãnade bi Luda zĩkɛriimɛ n aafia yãi. Tó n yã vãni kɛ̀ sↄ̃, ǹ vĩna kɛnɛ, zaakũ à fɛ̃nɛda lokona pãnlo. Luda zĩkɛriimɛ, àdi fĩna bonɛ yãvãnikɛriia. 5 Abire yãi à mana à mì natɛńnɛ. Adi kɛ wɛ́tãmmana yãi adonlo, á laasun yãimɛ dↄ. 6 Abire yãin adì bɛ'ↄgↄ kpá dↄ, zaakũ gbãnadenↄ bi Luda zĩkɛrinↄmɛ, òtɛn zĩ pì kɛnɛmɛ. 7 À baadi fĩna bońnɛ pínki. À bɛ'ↄgↄ kpá a sìriia, à á laganↄ takada sí dↄ. À mì natɛ gbɛ̃ kũ à de à mì natɛnɛɛnɛ. À gbɛ̃ kũ à de à a yã da yã da.*

Gↄrↄ kà kãni, ògↄ̃ yekↄ̃i

8 Àsun gbɛ̃ke fĩna sɛ́ro, sé yekↄ̃ina fĩna baasiro. Gbɛ̃ kũ à ye a gbɛ̃dakei, Luda doka pɛ̀kɛrɛamɛ. 9 Ò pì, ǹsun zina kɛro, ǹsun gbɛ̃ dɛro, ǹsun kpãni oro, ǹsun gbɛ̃ pↄ́ ni dɛro.† Yã pìnↄ kũ yãditɛna pãnde kũ ò kunnↄ pínki kú yã dí gũmmɛ, ò pì: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. 10 Yenyĩ dì tó gbɛ̃ yã vãni kɛ̀ a gbɛ̃dakenɛro. Yenyĩmɛ Luda doka papana ũ.

11 À kɛ lɛ, zaakũ á gↄrↄ kũ ó kúa díkĩna dↄ̃. Á vuna in gↄrↄ kà, zaakũ ó surabanaa kà kãni tera de gↄrↄ kũ o Yesu náani kɛ̀la. 12 Gu sì à kà zã̀, gudↄnaa kà kãni. Ò mì kɛ̃ gusira yãnↄa ò gupura gↄ̃kɛbↄnↄ sɛ́tɛ. 13 Ògↄ̃ kú ó dↄ̀rↄↄa fãnantɛ̃ gbɛ̃nↄ ũ fayasari kↄ̃kↄ̃ kũ wɛ̃dɛnaaoo sari pãpãkɛna kũ wé'isariyãoo sari, lɛ́kpakↄ̃a kũ zãnguoo sari. 14 À Dikiri Yesu Kirisi yãzɛ sɛ́. Àsun tó á dà zĩ doárɛ arɛ à a nidɛna kɛro.

14

Kↄ̃ taari'enaa

1 À gbɛ̃ kũ à busɛ ludanaanikɛnaa gũn sí yãkete sari. 2 Gbɛ̃kenↄ ludanaanikɛnaa dì pↄ́ke tɛ̃̀ boro, akũ gbɛ̃ kũ ń ludanaanikɛna busananↄ dì nↄ̀bↄ sóro.* 3 Gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki ble sún gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki blero gya boro, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki blero sún gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki ble taari ero, zaakũ Luda a sìmɛ. 4 Dímɛ n ũ kũ ntɛni dakenↄ zĩkɛri taari ee? Tó à fↄ̃̀ ke à fùan yá, a Dikiri yãn gwe. Ani fↄ̃, zaakũ Dikiri gbãna ni tó à fↄ̃. 5 Gbɛ̃kenↄ sì kũ gↄrↄ kenↄ nna de a kenↄla, gbɛ̃ pãndenↄ sì kũ gↄrↄ sĩnda pínki lɛɛlɛmɛ. Baadi laasun gↄ̃ dokↄ̃nↄ kũ yã kũ à zɛ̀ooo. 6 Gbɛ̃ kũ àdi gↄrↄ bo dì bo Dikiri yãimɛ. Gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki ble dì ble kũ Dikiri gbãnaomɛ, à Luda sáabu kpá. Gbɛ̃ kũ àdi pↄ́ tɛ̃ dì tɛ̃ Dikiri yãimɛ, à Luda sáabu kpá. 7 Gbɛ̃ke dìgↄ̃ kun a zĩda yãiro, gbɛ̃ke dì ga a zĩda yãiro. 8 Tó ó kun, ó kun Dikiri pↄ́ ũmɛ, tó o ga, o ga Dikiri pↄ́ ũmɛ. Ó kunn yá, o gan yá, ó de Dikiri pↄ́ ũmɛ. 9 Zaakũ Kirisi gà à vù de àgↄ̃ de gyãwãndenↄ kũ gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ Dikiri ũmɛ. 10 Kũ ntɛni n gbɛ̃ndo taari e sↄ̃ bi? Mↄkↄ̃n sↄ̃, à kɛ̀ dera ntɛni n gbɛ̃ndo gya bo sↄ̃ↄ? Luda nigↄ̃ vutɛna a tìntinnwa, ó pínki óni bo ò zɛ a arɛ,† 11 lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà Dikiri pì:

Kũ ma kunnaao, gbɛ̃ sĩnda pínki ni kútɛmɛnɛ,

gbɛ̃ sĩnda pínki ni ma ludakɛna dↄ̃.

12 Lɛn baadi ni a zĩda yã baba Ludanɛ lɛ.

Àsun yã kũ ani tó a gbɛ̃ndo fu kɛro

13 Abire yãi òsun kↄ̃ taari e doro. Kũ ani kↄ̃ taari e, à zɛo kũ áni yã kũ ani tó à á gbɛ̃ndo fu kɛro. 14 Kunna Dikiri Yesu gũn má dↄ̃ sãnsãn kũ pↄ́ble ke dìgↄ̃ gbãsĩ a zĩdaro. Ama tó gbɛ̃ dìtɛ kũ pↄ́ gbãsĩ, akũ àdigↄ̃ gbãsĩnɛ. 15 Tó n n gbɛ̃ndo nɛ̀sɛɛ yàkanɛ pↄ́ kũ n blè yãi, ń yenyĩ vĩnɛro. Pↄ́ble kũ n blè yãi ǹsun gbɛ̃ kũ Kirisi gà a yãi kakatɛro. 16 Àsun tó ò pↄ́ kũ a è à mana gya boárɛro, 17 zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa bi pↄ́blena kũ pↄ́minaao yãnlo. Yãkɛna a zɛ́a kũ aafiaao kũ pↄnna kũ Luda Nini dì ińnɛo yãmɛ. 18 Gbɛ̃ kũ àtɛn do Kirisii lán abirekũ bà yã dì ká Ludagu, akũsↄ̃ bisãsiri dì a sáabu kpá. 19 Abire yãi ògↄ̃ kↄ̃ aafia wɛtɛ ògↄ̃ gbãna karakↄ̃nɛ. 20 Ǹsun Luda zĩ yaka pↄ́ble yãiro. Pↄ́ble sĩnda pínki manamɛ, ama pↄ́ kũ ani tó n gbɛ̃ndo fu blena manaro. 21 Nↄ̀bↄsonaan yá, wɛ̃minaan yá, yã kũ ani tó n gbɛ̃ndo fu pínki, à mana ǹ tɛ̃mɛ. 22 Pↄ́ kũ ń náani kɛ̀ɛ, ǹ tó à gↄ̃nnɛ kũ Ludao. Arubarikaden gbɛ̃ kũ adi a zĩda taari e kũ pↄ́ kũ à zɛ̀oro ũ. 23 Tó gbɛ̃ tɛn sika kɛ pↄ́ble kũ àtɛn blea sↄ̃, à a zĩda dà yãmmɛ, kũ adi kↄ̃ sɛ́ kũ a ludanaanikɛnaaoro yãi. Yã kũ adi kↄ̃ sɛ́ kũ gbɛ̃ ludanaanikɛnaaoro bi durunnamɛ.

15

Ògↄ̃ yekↄ̃i wɛ́dↄna Ludai gũn

1 Ókↄ̃nↄ kũ ó gbãna ludanaanikɛnaa gũnnↄ, séde ò gbɛ̃ kũ ò gbãnaronↄ sɛ́ lei ń gbãnasarikɛ gũn. Òsungↄ̃ ó pↄyeina kɛro. 2 Ó baadi gↄ̃ yã kũ ani kɛ a gbɛ̃dakenɛ nna kɛ a bona mana yãI kũ a zĩnipɛtɛnaao. 3 Zaakũ Kirisi dì a zĩda pↄyeina kɛro. À kɛ̃na Luda yãn ò pì, gbɛ̃nↄ dↄkɛna kũ Ludao gↄ̃̀nɛ.* 4 Yã kũ ò kɛ̃̀ yã pínki, ò kɛ̃̀ lɛ́danawá yãimɛ. Luda yã pìi dì ó gba mɛna, àdi ó gba swɛ̃̀ɛ de ògↄ̃ tãmaa vĩ. 5 Luda kũ àdi ń gba mɛna à ń gba swɛ̃̀ɛ tó àgↄ̃ nɛ̀sɛdokↄ̃nↄ vĩ kũ kↄ̃o lákũ Kirisi Yesu pↄ́ bà, 6 de à Luda ó Dikiri Yesu Kirisi De tↄ́ bo kũ nɛ̀sɛdokↄ̃nↄo kũ lɛ́dokↄ̃nↄo.

7 À kↄ̃ sí lákũ Kirisi á sí nà Luda tↄ́bona yãi. 8 Matɛn oárɛ, Kirisi gↄ̃̀ zĩ̀ri ũ Yudanↄnɛ de à lɛ́ kũ Luda sɛ̀ ń dizi káakunↄnɛ papa, ògↄ̃ dↄ̃ kũ Luda náani vĩ, 9 buri pãndenↄ sↄ̃ Luda tↄ́ bo a sùru yãi lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

A yã mɛ́ à tò mani n sáabu kpá burinↄ tɛ́,

mani n tↄ́ kpá.†

10 Ò pì dↄ:

Burinↄ, à pↄnna kɛ kũ Luda gbɛ̃nↄ.

11 Ò pì dↄ:

Ákↄ̃nↄ buri sĩnda pínki, à Dikiri tↄ́ kpá,

ákↄ̃nↄ bùsu gbɛ̃nↄ sĩnda pínki à a táaki lɛ́.‡

12 Isaya pì dↄ:

Yɛsɛ zĩni ni bↄ̀tↄ pá,

ani futɛ à kí ble buri pãndenↄa,

onigↄ̃ wɛ́ dↄi.

13 Luda kũ gbɛ̃ sĩnda pínki wɛ́ dↄi tó pↄnna pɛkɛrɛáwa kũ aafiaao a náani kũ átɛn kɛ yãi, de á wɛ́dↄina kara kũ a Nini gbãnao.

Pↄlu zĩkɛna Ludanɛ

14 Ma gbɛ̃nↄ, má dↄ̃ sãnsãn kũ manakɛ pɛ̀kɛrɛáwa, á yã sĩnda pínki dↄ̃ swáswa, áni fↄ̃ à lɛ́ dakↄ̃a. 15 Ma takada dí kɛ̃naa gũn ma yãkenↄ kɛ̃̀ kũ swɛ̃̀gbãnao ditɛna de àgↄ̃ dↄágu yãi, zaakũ Luda ma gba zɛ́ 16 ma gↄ̃ Kirisi Yesu zĩkɛri ũ buri pãndenↄnɛ. Matɛn baaru kũ à bò Luda kĩnaa kpáńnɛ, de ń kunna gↄ̃ adona Luda Nini gãi, ò gↄ̃ Ludanɛ sa'obↄ kũ àdi káagu ũ. 17 Kunna Kirisi Yesu gũn matɛn ĩa dã zĩ kũ matɛn kɛ Ludanɛ yã musu. 18 Zaakũ má yãke ona vĩro, tó adi kɛ yã kũ Kirisi kɛ̀ ma kĩnaa baasiro. À tò buri pãndenↄ Luda yã mà ma yã'ona kũ ma yãkɛnaao gãi 19 kũ sèedanↄ kũ daboyãnↄ gbãnao kũ Luda Nini gbãnao. Bona Yurusalɛmu ma lika wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo ari Ilirikumu bùsun, ma Kirisi baaruu kpàkpaa kɛ̀ papana. 20 Madìgↄ̃ ye mà baaru nna pì kpá gu kũ òdi Kirisi yã ma zikiro, de másun bú ba gbɛ̃ pãnde gã̀nlo yãi. 21 Lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

Gbɛ̃ kũ odi a yã ońnɛ yãronↄ wɛ́ ni kɛ̃,

gbɛ̃ kũ odi a baaru ma yãronↄ ni dↄ̀rↄ dↄ̃.

22 Yã kũ àdigↄ̃ kpá ma suna á kĩnaanɛ gɛ̃̀n baaakↄ̃n gwe.§ 23 À kà wɛ̃̀ ũgbangba kũ madìgↄ̃ ye mà su á gwa. Tera sà lákũ yãke dí gↄ̃mɛnɛ bùsu díkĩnanↄ gũn doro nà, 24 má tãmaa vĩ ò wɛ́ sikↄ̃lɛ sà ma gɛna Sapaini bùsun gũn. Tó ma gↄrↄ pla kɛ̀ kãáo kũ pↄnnao, áni zɛ́ kɛmɛnɛ gɛna gwe. 25 Tera la matɛn gɛ́ kũ kpányĩo Luda gbɛ̃nↄnɛ Yurusalɛmu,** 26 zaakũ gbɛ̃ kũ ò kú Masedonia kũ Girisinↄ zɛ̀o ò Luda gbɛ̃ takaside kũ ò kú Yurusalɛmunↄ kámaza kɛ. 27 Ò zɛ̀o, ama tilasimɛ. Lákũ Yudanↄ Luda aruzɛkɛ kpàatɛtɛ buri pãndenↄnɛ nà, à mana buri pãndenↄ ń andunia aruzɛkɛ kpaatɛtɛ Yudanↄnɛ se.†† 28 Tó ma gba pìi nàńnɛ ń ↄĩ ma làka, ma gɛna Sapaini gũn mani bo á kĩnaa. 29 Má dↄ̃ kũ tó mani su á kĩnaa, mani suárɛ kũ Kirisi arubarikaao papanamɛ.

30 Ma gbɛ̃nↄ, ma naárɛ ó Dikiri Yesu Kirisii kũ yenyĩ kũ Luda Nini dì kpáḿmao, à futɛ à zɛ à Luda wɛ́ kɛ kũmao, 31 de à ma bo Yudea Yesusaridenↄ ↄĩ, de zĩ kũ mani kɛ Yurusalɛmu Luda gbɛ̃nↄ tɛ́ kɛńnɛ nna, 32 gbasa mà á le kũ pↄnnao, tó Luda wè, mani su kámma bo á kĩnaa. 33 Luda Aafiade gↄ̃ kú kãáo á pínki. Aami!

16

Fↄkpammanaa

1 Matɛni ó dãre Febe, Kɛnkɛrɛa sↄsi gbɛ̃nↄ zĩ̀ri naárɛ á ↄĩ. 2 À a sí Dikiri gũn, lákũ à mana Luda gbɛ̃nↄ kɛ kũ kↄ̃o nà. À kpái kũ pↄ́ kũ à yei á kĩnaao pínki, zaakũ à kpà gbɛ̃nↄi dasi kũ makũo se.

3 À fↄ kpá Pirisila kũ Akilaooa. Ma zĩkɛri dakenↄmɛ Kirisi Yesu zĩ gũn.* 4 Ò sì ò ń zĩda da kari gũn ma yãi. Adi kɛ makũmɛ madoro, buri pãnde sↄsinↄ gbɛ̃nↄ tɛni ń sáabu kpá pínki dↄ.

5 À fↄ kpá sↄsi gbɛ̃ kũ òdigↄ̃ kↄ̃ kakara ń ↄnnnↄa.

À fↄ kpá ma gbɛ̃ yenyĩde Ɛpɛnɛtua, àkũ kũ à Kirisi náani kɛ̀ Asia bùsun káaku.

6 À fↄ kpá Mariamaa, àkũ kũ à zĩ kɛ̀árɛ manamana.

7 À fↄ kpá Andarↄniku kũ Yuniaooa. Ma buri dake kũ ò ó dá kpɛ́siran lɛɛlɛnↄmɛ. Ò tↄ́ bò Luda zĩ̀rinↄ tɛ́, akũsↄ̃ ò kú Kirisi gũn ma ã.

8 À fↄ kpá Ampliatu kũ à de ma gbɛ̃ yenyĩde ũ Dikiri gũnwa.

9 À fↄ kpá Ubanu kũ à de ó zĩkɛri dake ũ Kirisi zĩ gũnwa kũ ma gbɛ̃ yenyĩde Satakio.

10 À fↄ kpá Apɛlɛ kũ à zɛna gbãna Kirisi gũnwa.

À fↄ kpá Arisitↄbulu bedenↄa.

11 À fↄ kpá ma Yuda dake Hɛrↄdiↄ̃a.

À fↄ kpá Nasisu bede kũ ò kú Dikiri gũnnↄa.

12 À fↄ kpá Tirifɛna kũ Tirifosaooa. Nↄgbɛ̃ pìnↄ dì zĩ kɛ Dikirinɛ manamana.

À fↄ kpá Pɛsia. Nↄgbɛ̃ yenyĩde pì zĩ kɛ̀ Dikirinɛ manamana.

13 À fↄ kpá Rufu kũ à bò ado Dikiri zĩ gũnwa kũ a da kũ matɛn gwa ma da ũo.

14 À fↄ kpá Asinkiritua kũ Flɛgↄ̃o kũ Ɛmɛsio kũ Patarobao kũ Ɛmao kũ ń Yesude dake kũ ò kú lɛɛlɛnↄ ń pínki.

15 À fↄ kpá Filↄlↄgua kũ Yuliao kũ Nɛrɛuo kũ a dãreo kũ Ɔlimpao kũ Luda gbɛ̃ kũ ò kú lɛɛlɛnↄ ń pínki.

16 À fↄ kpákↄ̃a kũ Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanaao. Kirisi sↄsinↄ gbɛ̃nↄ fↄ kpàáwa ń pínki.

Lɛ́zammanaa

17 Ma gbɛ̃nↄ, matɛn oárɛ à laakari kɛ gbɛ̃ kũ ò bò yã kũ a dàda kpɛnↄi. Òdi gbɛ̃nↄ kɛ̃kↄ̃a ò gbɛ̃nↄ sãtɛ. À kɛ̃ḿma, 18 zaakũ gbɛ̃ bire takanↄ dì do ó Dikiri Kirisiiro, sé ń gbɛrɛ yã. Òdi taarisaridenↄ sãtɛ kũ lɛ́nnao kũ yãdↄ̃o. 19 Gbɛ̃ sĩnda pínki á mìnatɛna Dikirinɛ baaruu mà. Matɛn pↄnna kɛ á yã musu. Má ye àgↄ̃ yã mana ↄ̃ndↄ̃ vĩ àgↄ̃ wɛ́siradenↄ ũ yã vãni musu. 20 Luda Aafiade ni Setan dúgu zↄ̃ á gbá zĩtɛ tera. Ó Dikiri Yesu gbɛ̃kɛ kɛárɛ.

21 Ma zĩkɛri dake Timↄti† kũ ma buri dakenↄ Lusiu kũ Yasↄ̃o kũ Sosipatao fↄ kpàáwa.

22 Makũ Tɛtiu kũ ma takada dí kɛ̃̀ fↄ kpàáwa Dikiri gũn.

23-24 Ma bede Gayusi‡ kũ sↄsi gbɛ̃nↄ dì kↄ̃ kakara a ↄnn fↄ kpàáwa. Wɛ̃tɛ ↄgↄ'utɛri Erasatu fↄ kpàáwa kũ ó gbɛ̃ndo Kaatuo.

Luda tↄ́bↄnaa

25 Tera sà Luda ni fↄ̃ à á gba gbãna kũ Yesu Kirisi baaru kũ matɛn kpáo, lákũ asiriyã kũ à utɛna zaa káaku kũ ò bìriamɛnɛo de nà. 26 Luda kũ àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki dìtɛ ò yã kũ à kɛ̃na annabinↄ takadanↄ gũn pì bo gupuraa sà, de buri sĩnda pínki le à dↄ̃ ò Luda náani kɛ ò gↄ̃ a yãmarinↄ ũ. 27 Ò Luda mɛ̀n do ↄ̃ndↄ̃de tↄ́ bo Yesu Kirisi gãi ari gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

* 1:13 Zĩr 19:21

† 1:16 Maa 8:38

‡ 1:21 Ɛfe 4:17-18

§ 1:24 Zab 81:12

* 2:1 Mat 7:1-2

† 2:6 Zab 62:12

* 3:4 Zab 51:4

† 3:12 Zab 53:1-3

‡ 3:13 Zab 5:9, 140:3

§ 3:14 Zab 10:7

** 3:18 Zab 36:1

†† 3:20 Zab 143:2, Gal 2:16

* 4:3 Naa 15:6, Gal 3:6

† 4:8 Zab 32:1-2

‡ 4:11 Naa 17:10

§ 4:13 Naa 17:4-6, 22:17-18, Gal 3:29

** 4:14 Gal 3:18

†† 4:16 Gal 3:7

‡‡ 4:17 Naa 17:5

§§ 4:18 Naa 15:5

*** 4:19 Naa 17:17

* 5:12 Naa 3:6

† 5:12 Naa 2:17

* 6:4 Kↄl 2:12

* 7:7 Bon 20:17

† 7:15 Gal 5:17

* 8:10 Yuh 6:63

† 8:11 1Kↄ 3:16

‡ 8:15 Maa 14:36

§ 8:17 Gal 4:5-7

** 8:20 Naa 3:17-19

†† 8:23 2Kↄ 5:2-5

‡‡ 8:36 Zab 44:22

* 9:4 Bon 4:22

† 9:7 Naa 21:12

‡ 9:9 Naa 18:10

§ 9:10-12 Naa 25:23

** 9:13 Mal 1:2-3

†† 9:15 Bon 33:19

‡‡ 9:17 Bon 9:16

* 10:8 Dok 30:12-14

† 10:18 Zab 19:4

* 11:1 Flp 3:5

† 11:3 1Ki 19:10

‡ 11:4 1Ki 19:18

§ 11:10 Zab 69:22-23

** 11:35 Ayu 41:11

†† 11:36 1Kↄ 8:6

* 12:5 1Kↄ 12:12

† 12:6 1Kↄ 12:4-11

‡ 12:14 Luk 6:28

§ 12:16 Yaa 3:7

** 12:20 Yaa 25:21-22

* 13:7 Mat 22:21

† 13:9 Bon 20:13-17

* 14:2 Kↄl 2:16

† 14:10 2Kↄ 5:10

* 15:3 Zab 69:9

† 15:9 Zab 18:49

‡ 15:11 Zab 117:1

§ 15:22 Rom 1:13

** 15:25 1Kↄ 16:1

†† 15:27 1Kↄ 9:11

* 16:3 Zĩr 18:2

† 16:21 Zĩr 16:1

‡ 16:23-24 Zĩr 19:29

1 KƆRINTIDENƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

KƆRINTIDENƆ TAKADA KAAKU

Kↄrinti Yesudenↄ kↄ̃kɛ̃kɛ̃kↄ̃anaa 1:1-4:21

Kↄrinti Yesudenↄ durunnakɛnaa 5:1-7:40

Ògↄ̃ kú kũ laakariio gↄ̃na ń zĩdanɛ yã musu 8:1-11:1

Donyĩkɛnaa 11:2-14:40

Gɛ̀nↄ vunaa 15:1-15:58

Pↄlu fↄkpammanaa 16:1-16:24

1

Pↄlu fↄkpana Kↄrintidenↄa

1 Makũ Pↄlu kũ Luda ma sisi à ma sɛ lákũ à yei nà, ma gↄ̃ Kirisi Yesu zĩ̀ri ũ. Makũ kũ ó gbɛ̃ndo Sↄsↄtɛnɛo, 2 ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada dí kɛ̃̀ sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Kↄrintinↄnɛ. Luda á sísi a gbɛ̃nↄ ũ, á kunna adona Kirisi Yesu gũn lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ kũ òdigↄ̃ ó Dikiri Yesu Kirisi pì sísi gu sĩnda pínki gũnnↄo, ókↄ̃nↄ kũ ó Dikiri dokↄ̃nↄnↄ. 3 Luda ó De kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafia.

4 Madìgↄ̃ Luda sáabu kɛ gↄrↄ sĩnda pínki á yã musu gbɛ̃kɛ kũ à kɛ̀árɛ á kunna Kirisi Yesu gũn yãi. 5 Kunna a gũn pↄ́ sĩnda pínki kàraárɛ, yã'ona sĩnda pínki kũ dↄ̃na sĩnda pínkio, 6 zaakũ ó Kirisi yã'onaárɛ zĩni pɛ̀tɛ á gũn, 7 akũ Luda Nini gba ke dí kĩaáwaro, gↄrↄ kũ á wɛ́ dↄ ó Dikiri Yesu Kirisi a zĩda mↄnaai. 8 Ó Dikiri Yesu Kirisi ni tó à zɛ gbãna ari gↄrↄ lɛ́ ká, de àgↄ̃ kun taari sari a sugↄrↄ zĩ. 9 Luda náani vĩ. Àkũ mɛ́ à á sísi, a gↄ̃ kↄ̃ gbɛ̃ ũ kũ a Nɛ́ Yesu Kirisi ó Dikirio.

Kↄrinti Yesudenↄ kɛ̃kɛ̃kↄ̃anaa

10 Ma gbɛ̃nↄ, ma naárɛ ó Dikiri Yesu Kirisii, àgↄ̃ lɛ́dokↄ̃nↄ vĩ kũ kↄ̃o á pínki, de kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana le à láka á tɛ́, à kↄ̃ kũ kũ laasun dokↄ̃nↄo kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 11 Ma gbɛ̃nↄ, ma mà Koloe bedenↄ lɛ́i kũ yãkete kú á tɛ́. 12 Lákũ ma mà nàn dí: Á gbɛ̃kenↄ pì, ò zɛ̀ kũ Pↄluo. Gbɛ̃kenↄ pì, ò zɛ̀ kũ Apoloo. Gbɛ̃kenↄ pì, ò zɛ̀ kũ Pitao. Gbɛ̃kenↄ pì dↄ, ò zɛ̀ kũ Kirisio. 13 Kirisi kɛ̃kɛ̃kↄ̃anan yá? Ò Pↄlu pà lía á yãin yá? A da'itɛ kɛ̀ kũ Pↄlu tↄ́on yá? 14 Ma Luda sáabu kɛ̀, kũ mádi á gbɛ̃ke da'itɛ kɛro, séde Kirisipu kũ Gayusio baasiro. 15 Lákũ à de lɛ nà gbɛ̃ke ni le à o a da'itɛ kɛ̀, a gↄ̃ ma ìba ũro. 16 Ee, ma Sɛtɛfana bedenↄ da'itɛ kɛ̀ dↄ. Abire baasiro, tó ma gbɛ̃ pãnde da'itɛ kɛ̀, adi dↄmagu doro. 17 Kirisi dí ma zĩ gbɛ̃ da'itɛkɛna yãiro, séde a baaru nna kpanaa. Adi kɛ kũ yãdↄ̃naonlo, de a gana lía sún kɛ pãro yãimɛ.

Kirisi bi Luda ↄ̃ndↄ̃ kũ a gbãnaomɛ

18 Kirisi gana lía bi mìsariyãmɛ gbɛ̃ kũ òtɛn sãtɛnↄnɛ. Ókↄ̃nↄ kũ Luda tɛni ó sura banↄ sↄ̃, à dewɛrɛ a gbãna ũ. 19 À kɛ̃na Luda yãn ò pì:

Mani ↄ̃ndↄ̃rinↄ ↄ̃ndↄ̃ mì dɛ,

mani wɛ́zɛ̃rinↄ wɛ́zɛ̃ kɛ pã.

20 Ɔ̃ndↄ̃ri kú mámɛɛ? Takadadↄ̃ri kú mámɛɛ? Andunia tera díkĩna yãpinkidↄ̃ri kú mámɛɛ? Luda dí andunia ↄ̃ndↄ̃ ditɛ mìsariyã ũroo? 21 Luda ↄ̃ndↄ̃ gũn, adi tó andunia gbɛ̃nↄ a dↄ̃ kũ ń zĩda ↄ̃ndↄ̃oro. À kɛ̀nɛ à gbɛ̃ kũ òtɛni a náani kɛnↄ sura ba waazi kũ ò dìtɛ mìsariyã ũ pìi gãi. 22 Yudanↄ ye dabodaboyãi, Girikinↄ dì ↄ̃ndↄ̃ wɛtɛ. 23 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, Kirisi gana lía kpàkpan ótɛn kɛ, akũ àdi tó Yudanↄ kpágula, buri pãndenↄ dì pi mìsariyãmɛ, 24 ama gbɛ̃ kũ Luda ń sísi à ń sɛ́nↄ, Yudanↄ kũ Girikinↄ ń pínki, Kirisi deńnɛ Luda gbãna kũ a ↄ̃ndↄ̃o ũ. 25 Luda mìsarikɛ pì de bisãsiri ↄ̃ndↄ̃la. Luda gbãnasarikɛ pì de bisãsiri gbãnala.

26 Ma gbɛ̃nↄ, à gwa lákũ á de nà gↄrↄ kũ Luda á sísi. Dakenↄ kĩnaa á daside ↄ̃ndↄ̃ro, á paride gbãnade ũro, á paride kínɛ ũro. 27 Luda gbɛ̃ kũ ò de andunia mìsaride ũnↄ sɛ̀ de à wé'i dao ↄ̃ndↄ̃rinↄa. À gbɛ̃ kũ ò de andunia gbãnasaride ũnↄ sɛ̀ de à wé'i da gbãnadenↄa. 28 À gbɛ̃ kũ andunia ń dítɛ kpɛdenↄ ũ, kũ òdi ń ń gya bo akũsↄ̃ ń yã dìgↄ̃ kunlonↄ sɛ̀ de à gbɛ̃ kũ ń yã dìgↄ̃ kunnↄ kɛ kpɛdenↄ ũ, 29 de gbɛ̃ke sún le à ĩa dã Luda arɛro. 30 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, Luda tò á kú Kirisi Yesu gũn, akũ à gↄ̃̀ ó ↄ̃ndↄ̃ ũ. Kunna Kirisi pìi gũn Luda tò yã bò kũoo nna, ó kunna adona, akũsↄ̃ à ó sura bà. 31 À yã mɛ́ à tò lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà, tó gbɛ̃ ye à ĩa dã, à dã Dikiri yã musu.

2

Kirisi kũ a gana lía yão

1 Ma gbɛ̃nↄ, kũ ma su á kĩnaa, ma su Luda yã kpàkpa kɛárɛmɛ, adi kɛ ma su ↄ̃ndↄ̃ gbãna ke lɛ́nna kɛárɛnlo. 2 Ma zɛo kũ mani yãke oárɛro, séde Yesu Kirisi yã baasiro, atɛ̃nsa a gana lía yã. 3 Ma suna á kĩnaa gũn ma su kũ swɛ̃̀vĩnaao kũ vĩnao kũ lukalukanaao. 4 Ma waazikɛnaa gũn matɛn yã o kũ lɛ́nnao ke kũ ↄ̃ndↄ̃oro. Ma ò kũ Luda Nini gbãna mↄárɛnaaomɛ, 5 de á ludanaanikɛna sún bo bisãsiri ↄ̃ndↄ̃ gũnlo, sé Luda gbãna gũn.

Ɔ̃ndↄ̃ kũ Luda Nini dì dańnɛ

6 Bee kũ abireo odì ↄ̃ndↄ̃yã o gbɛ̃ kàsaranↄnɛ. Adi kɛ andunia tera díkĩna ↄ̃ndↄ̃ ke a gbãnade kũ ń gbãna tɛn lákanↄ pↄ́nlo. 7 Luda ↄ̃ndↄ̃n ótɛni o, a pↄyenyĩna kũ à utɛna yã pìi. À gĩnakɛ à dìtɛ ó gakuri lena yãi zaade adi andunia kátɛro. 8 Andunia tera díkĩna gbãnade ke ↄ̃ndↄ̃ pì dↄ̃ro. Tó ò dↄ̃mɛ yã, de odi Dikiri gakuride pá líaro. 9 Lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

Pↄ́ kũ wɛ́ dí ero, akũsↄ̃ sã dí maro,

a laasun dí gɛ̃ gbɛ̃ke swɛ̃̀ɛ gũnlo,

àkũ Luda a soru kɛ̀ gbɛ̃ kũ ò yeinↄnɛ.

10 Luda mↄ̀wɛrɛ kũ a Nini gbãnao, zaakũ a Nini pì yã sĩnda pínki tàasikana, bee kũ Luda asiri zↄ̃kↄ̃nↄ.

11 Gbɛ̃ke a dake nɛ̀sɛgũnyã dↄ̃ro, tó adi kɛ a nini kũ à kú a gũn baasiro. Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ke Luda nɛ̀sɛgũnyã dↄ̃ro, tó adi kɛ Luda pì Nini baasiro. 12 Andunia dí ninin o lèro, Nini kũ à bò Luda kĩnaan o lè, de ò gba kũ Luda dàwɛrɛ dↄ̃. 13 Yã kũ ótɛni on gwe, adi kɛ yã kũ bisãsiri ↄ̃ndↄ̃ dì dańnɛnlo, yã kũ Luda Nini dì dańnɛmɛ. Lɛn odì Luda Nini yã bↄkↄtɛ gbɛ̃ kũ ò Luda Nini vĩnↄnɛ lɛ. 14 Andunia gbɛ̃ dì Luda Nini yãnↄ síro, zaakũ à denɛ mìsariyã ũmɛ. Ani fↄ̃ à a mì dↄ̃ sero, zaakũ Luda Nini pì gbãnan òdi a yãzɛ dↄ̃o. 15 Gbɛ̃ kũ Luda Nini dì donɛ arɛ dì yã sĩnda pínki zɛ́ dↄ̃, gbɛ̃ke sↄ̃ à zɛ́ vĩ à a vãni boro. 16 À kɛ̃na Luda yãn ò pì: Dí mɛ́ à Dikiri nɛ̀sɛ dↄ̃ gbasa à lɛ́ daaa? Ama ókↄ̃nↄ ó Kirisi nɛ̀sɛ vĩ.

3

Zĩkɛna Ludanɛ

1 Ma gbɛ̃nↄ, mádi fↄ̃ mà yã òárɛ lákũ madì o gbɛ̃ kũ Luda Nini dońnɛ arɛnↄnɛ bàro, akũ ma òárɛ lán andunia gbɛ̃nↄ bà, zaakũ nɛ́kpãntɛ̃nↄn á ũ Kirisi gũn. 2 Vĩn ma kpàáwa, adi kɛ pↄ́ lomadenlo, zaakũ ádi ká kↄ̀ro. Bee kũ terao ádi káro, 3 zaakũ dàdenↄn á ũ ari tera. Lákũ á zãkↄ̃gu nà, akũsↄ̃ á yãkete vĩ, dàdenↄn á ũroo? Á dà mɛ́ à doárɛ arɛ. 4 Kũ á gbɛ̃ke pì a zɛ kũ Pↄluo, akũ gbɛ̃ pãnde pì a zɛ kũ Apoloo, á kú kũ á dàaon gweroo? 5 Dín Apolo ũu? Dín Pↄlu ũu? Zĩkɛrinↄn ó ũ, akũ a Kirisi náani kɛ̀ ó gãi. Ó baadi tɛn zĩ kũ Dikiri dànɛ kɛmɛ. 6 Ma pↄ́ tↄ̃̀, Apolo í kànɛ, akũ Luda tò à gbã̀. 7 Lɛmɛ pↄ́tↄ̃ri kũ íkariio de pↄ́ke ũro, sé Luda kũ àdi tó à gbã. 8 Pↄ́tↄ̃ri kũ íkariio lɛɛlɛmɛ. Ń baadi ni a àre le a zĩ lɛ́mmɛ. 9 Luda zĩkɛri dakenↄn ó ũ. Luda búgbɛɛn á ũ, Luda kpɛ́n á ũ.

10 Gba kũ Luda kɛ̀mɛnɛ mɛ́ à tò ma ɛ̃ pɛ̀tɛ lán ɛ̃bori gonide bà, akũ gbɛ̃ pãnde sù àtɛn kpɛ́ pì bo. Baadi laakari kɛ a kpɛ́bonaaa, 11 zaakũ gbɛ̃ke ni fↄ̃ à ɛ̃ ke pɛ́tɛ doro, sé ɛ̃ kũ à pɛtɛna Yesu Kirisi ũ baasiro. 12 Tó gbɛ̃ kpɛ́ pìi dↄ̀ kũ wuraao ke andurufu ke gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde ke tó à dↄ̀ kũ lío ke lá ke sɛ̃̀ɛ, 13 baadi zĩ yãpura ni bo gupuraa. Oni e yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ, zaakũ gu ni dↄ kũ tɛ́omɛ, oni baadi zĩ taka gwa tɛ́ pìi gũn. 14 Tó gbɛ̃ zĩ kũ à kɛ̀ɛ bò tɛ́n aafia, ade ni àre le. 15 Tó gbɛ̃ zĩ tɛ́ kũ̀, ani kisira le, ade ni bo ↄkori lákũ òdi bo tɛ́n nà.

16 Á dↄ̃ kũ Luda kpɛ́n á ũ, Luda Nini kú á gũnloo? 17 Tó gbɛ̃ Luda kpɛ́ pìi yàka, Luda ni ade kakatɛ, zaakũ kpɛ́ pì kunna adonamɛ, akũsↄ̃ ákↄ̃nↄmɛ kpɛ́ pì ũ.

18 Gbɛ̃ke sún a zĩda sãtɛro. Tó á gbɛ̃ke tɛni a zĩda ditɛ andunia díkĩna ↄ̃ndↄ̃ri ũ, à gↄ̃ńnɛ mìsaride ũ de à le à ↄ̃ndↄ̃ kũ. 19 Zaakũ andunia díkĩna ↄ̃ndↄ̃ de Ludanɛ mìsariyã ũmɛ. À kɛ̃na Luda yãn ò pì: Àdi ↄ̃ndↄ̃rinↄ kũ ń wɛ́zɛ̃ gũn. 20 À kɛ̃na dↄ: Dikiri dↄ̃ kũ ↄ̃ndↄ̃rinↄ laasun pã. 21 Abire yãi gbɛ̃ke sún ĩa dã bisãsiri yã musuro. Pↄ́ sĩnda pínki bi á pↄ́mɛ: 22 Pↄlu, Apolo, Pita, andunia, wɛ̃̀ndii, ga, tera pↄ́nↄ, zia pↄ́nↄn yá, ń pínki bi á pↄ́mɛ. 23 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, Kirisi pↄ́n á ũ, Kirisi sↄ̃ bi Luda pↄ́mɛ.

4

Kirisi zĩ̀rinↄ

1 Abire yãi à ó gwa Kirisi zĩkɛrinↄ ũ, Luda asiriyã gwàrinↄ ũ. 2 À kũ̀ gwàrinↄ gↄ̃ náani vĩ. 3 Tó ákↄ̃nↄ ke bisãsiri yãkpatɛkɛrinↄ ma taari è, yã pãmɛ ma kĩnaa. Madì ma zĩda manakɛna ke vãnikɛna boro. 4 Yãke tɛni ma swɛ̃̀ vĩro, ama abirekũ ni ma boro, Dikirin ma yãkpatɛkɛri ũ. 5 Abire yãi àsun gĩnakɛ à gbɛ̃ke taari le Dikiri sugↄrↄ ãro. Àkũmɛ ani gu pu pↄ́ kũ à utɛna gusiraaa à nɛ̀sɛ yã bo gupuraa. Zĩ kũ̀a baadi ni ma lákũ Luda ni a sáabu kpá nà.

6 Yã kũ ma òárɛ dínↄ, ma ò makũ kũ Apoloo yã musumɛ de àgↄ̃ yã díkĩna dↄ̃: Òsun vĩ Luda yãlaro. Á gbɛ̃ke sún ĩa dã à zɛ kũ gbɛ̃ doo, à bo gbɛ̃ do kpɛro. 7 Bↄ́ ń deońlaa? Ń pↄ́ke vĩ n zĩdanɛ, kũ odi n gbaro yá? Ò n gba, akũ ntɛn ĩa dã lákũ odi n gbaro bà yá? 8 A kãn gwe kↄ̀ yá? A kɛ ↄgↄdenↄ ũn gwe kↄ̀ yá? Átɛn kí ble ó sarin gwe yá? Má ye àgↄ̃ kí ble, ògↄ̃ lɛɛlɛ. 9 Zaakũ ma è ókↄ̃nↄ Luda zĩ̀rinↄ, Luda ó dítɛ zã lán gbɛ̃ kũ òdi ń dɛ pari wára bàmɛ. Gu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ wɛ́ fĩ̀wá, malaikanↄ kũ bisãsirinↄ ń pínki. 10 O gↄ̃ mìsaridenↄ ũ Kirisi yãi, akũ kunna Kirisi pìi gũn á de ↄ̃ndↄ̃rinↄ ũroo? Ó busana akũ á gbãna vĩroo? Ó kpebona akũ á kpetanaroo? 11 Ari tera nà kũ ímio tɛni ó dɛ, ó tɛ́ punsi, o gↄ̃ pↄ́gbɛ̃nanↄ ũ, bɛsaridenↄ ũ. 12 Odì zĩ gbãna kɛ ari ò kpasa. Tó ò ó ká, odì sa mana ońnɛmɛ. Tó ò wari dↄ̀wá, odì mɛna fↄ̃. 13 Tó ò ó sↄ̃sↄ̃, odì kútɛ kɛńnɛmɛ. Ari tera òtɛni ó ditɛ andunia bↄtↄ pↄ́nↄ ũ, gbɛ̃ sĩnda pínki bìsa ũ.

14 Matɛn yã dí oárɛ wé'idanaáwa yãinlo. Matɛni á gba laakari ma nɛ́ yenyĩdenↄ ũmɛ. 15 Bee tó Kirisi gũn á gwàrinↄ kà gbɛ̃nↄn ũgbangba, á de'ina dasiro. Makũ mɛ́ ma á í kũ Kirisi Yesu baarunnakpanaárɛo, akũ á kú a gũn. 16 Abire yãi matɛn kútɛ kɛárɛ, àgↄ̃ ma kɛna kɛ. 17 Abire yãi ma a nɛ́ yenyĩde Timↄti zĩ̀áwa. Àpi bi náanidemɛ Dikiri gũn, àkũ mɛ́ ani ma kunna Kirisi gũn yãkɛna dↄágu. Yã kũ madì da sↄsi gbɛ̃nↄnɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛon gwe. 18 Á gbɛ̃kenↄ tɛn ĩa dã, lákũ mani su á gwaro bà. 19 Tó Dikiri wè, mani su á gwa tera, mani ĩadãrii pìnↄ gbãna lɛ́ e, adi kɛ ń yã'onaa adonlo. 20 Zaakũ kpata kũ à bò Luda kĩnaa bi yã'ona yãnlo, gbãnamɛ. 21 Á yei deramɛɛ? Mà suái kũ gòon yá, ke mà su kũ yenyĩo kũ nɛ̀sɛyĩdaomɛ?

5

Pãpãkɛna Yesudenↄ tɛ́

1 Ma mà pãpãkɛnaa gɛ̃̀ á tɛ́, yã kũ a taka kú bee kifirinↄ tɛ́ sero. Ò pì, á gbɛ̃nↄ doke a de nↄ wɛ̀tɛ. 2 Akũ átɛn ĩa dã yá? À kũ̀ á nɛ̀sɛɛ yaka, à gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ bo á tɛ́. 3 Bee tó má kú kãáoro, ma nini kú kãáo, akũ ma yãkpatɛ kɛ̀ kũ gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ɛo gↄ̃̀nↄ lákũ ò pi má kú gwe bà. 4-5 Tó a kↄ̃ kàkara, tó ó Dikiri Yesu gbãna kú kãáo, tó ma nini kú kãáo, à gbɛ̃ pì kpá Setanwa kũ ó Dikiri Yesu tↄ́o, de a dà kakatɛ, a nini le à bo aafia Dikiri sugↄrↄ zĩ.

6 Á ĩadãna manaro. Á dↄ̃ kũ lùbɛnɛ fíti dì flawadɛna zↄ̃kↄ̃ sɛ́roo? 7 À lùbɛnɛ zĩ kↄ́tɛ, á gↄ̃ flawa dufu ũ a lùbɛnɛɛ sari, lákũ à kↄ̃ sìo àgↄ̃ de nà, zaakũ Kirisi gà ó Vĩnla sãnɛ bↄ̀rↄ ũmɛ. 8 A yã mɛ́ à tò ògↄ̃ kun Burodi Futɛnasari dikpɛkɛrinↄ ũ yãpura gũn kũ nɛ̀sɛpurao. Òsungↄ̃ kun lùbɛnɛ zĩ dikpɛkɛrinↄ ũ manafiki kũ yãvãnikɛnaao gũnlo.

9 Takada kũ ma kɛ̃̀árɛ gũn ma pì, àsun kakara kũ pãpãkɛrinↄoro. 10 Adi kɛ andunia dí pãpãkɛrinↄ ke wãkũdenↄ kũ gbɛ̃blerinↄ ke tãnagbagbarinↄnlo, zaakũ tó gbɛ̃ díkↄ̃nↄmɛ, séde áni bo andunia gũn. 11 Oi, ma òárɛ gbɛ̃ kũ ò pì ó gbɛ̃mɛ, akũsↄ̃ à de pãpãkɛri ke wãkũde ke tãnagbagbari ke gbɛ̃yakari ke wɛ̃dɛri ke gbɛ̃bleri ũ, àsun kakara kãaoro, àsun ↄ kakara kãao sero. 12 Ma bàka ũgba kũ yãgↄ̃gↄ̃na kũ Yesusaridenↄoo? Á zĩda gbɛ̃nↄ mɛ́ à kↄ̃ sìo à yã gↄ̃gↄ̃ kũńworoo? 13 Luda mɛ́ ani yãkpatɛ kɛ kũ Yesusaridenↄo. À gbɛ̃ vãni pì bo á tɛ́.

6

Yãkpatɛkɛna kũ kↄ̃o

1 Tó á gbɛ̃ke yã vĩ kũ a Yesude dakeo, bↄ́yãi àdi gɛ́ yãkpatɛ kɛ kũ adeo Luda gbɛ̃nↄ kĩnaaroo, sé ludadↄ̃risarinↄ kĩnaa? 2 Á dↄ̃ kũ Luda gbɛ̃nↄ mɛ́ oni yãkpatɛ kɛ kũ anduniaoroo? Lákũ ákↄ̃nↄ mɛ́ áni yãkpatɛ kɛ kũ anduniao nà, ádi ká à yãketenↄ gↄ̃gↄ̃roo? 3 Á dↄ̃ kũ ókↄ̃nↄ mɛ́ óni yãkpatɛ kɛ kũ malaikanↄoroo? Oni andunia díkĩna pↄ́ o dↄ yá? 4 Tó á yã bire taka gↄ̃gↄ̃na vĩ, áni gbɛ̃ kũ ò de sↄsi gbɛ̃nↄnɛ pↄ́ke ũronↄ sɛ́ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ ũ yá? 5 Ma abirekũ ò de mà wé'i daáwa yãimɛ. Á gbɛ̃ke vĩ á tɛ́ kũ a ↄ̃ndↄ̃ kà à a gbɛ̃nↄ yã gↄ̃gↄ̃ńnɛroo? 6 Séto á gbɛ̃ do a gbɛ̃dake sísi yãkpatɛa Yesusaridenↄ kĩnaa yá? 7 Lákũ á yã vĩ kũ kↄ̃o nà, a zã yãa kↄ̀ mámmam. Bↄ́yãin áni we ò á taki kɛroo? Bↄ́yãin áni tó ò á bleroo? 8 Ákↄ̃nↄ adì gbɛ̃ taki kɛ, adì gbɛ̃ ble, bee á kↄ̃ tɛ̃nɛ. 9 Á dↄ̃ kũ gbɛ̃ vãninↄ ni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnloo? Àsun á zĩda sãtɛro, pãpãkɛrinↄ ke tãnagbagbarinↄ ke zinakɛrinↄ ke gↄ̃gbɛ̃ karuanↄ ke gbɛ̃ kũ òdi wútɛ kũ ń gↄ̃gbɛ̃ dakeonↄ 10 ke kpãninↄ ke wãkũdenↄ ke wɛ̃dɛrinↄ ke gbɛ̃yakarinↄ ke gbɛ̃blerinↄ, ń gbɛ̃ke ni gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũnlo. 11 Á gbɛ̃kenↄ de lɛmɛ yã, akũ a zú ò, a gↄ̃ Luda pↄ́ ũ, Luda tò yã bò kãáo nna kũ Dikiri Yesu Kirisi tↄ́o kũ ó Luda Nini gbãnao.

Ò pãpãkɛna tó

12 Adì pi, á yã sĩnda pínki kɛna zɛ́ vĩmɛ. Ama yãkenↄ àre vĩro. Adì pi, á yã sĩnda pínki kɛna zɛ́ vĩmɛ. Ama àsun tó yãke bà káárɛ á yĩnlo. 13 Adì pi dↄ, pↄ́ble bi nɛ̀sɛ pↄ́mɛ, akũsↄ̃ nɛ̀sɛ bi pↄ́ble pↄ́mɛ. Bee kũ abireo Luda ni ń pínki kakatɛ. Mɛ̀ bi pãpãkɛbↄnlo, Dikiri pↄ́mɛ, akũsↄ̃ Dikiri mɛ́ à mɛ̀ɛ pìi gwàri ũ. 14 Luda ó Dikiri bò gan, akũsↄ̃ ani ó bo gan kũ a gbãnao. 15 Á dↄ̃ kũ á mɛ̀ mɛ́ à Kirisi mɛ̀gunↄ ũroo? Oni Kirisi mɛ̀gu sɛ́ ò kɛ karua mɛ̀gu ũn yá? Oi! 16 Á dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ à kàkara kũ karuao kɛ̀ kãao mɛ̀ɛ dokↄ̃nↄ ũnloo? À kɛ̃na Luda yãn ò pì, ń gbɛ̃nↄn pla ni gↄ̃ mɛ̀ do ũ. 17 Gbɛ̃ kũ à kàkara kũ Dikirio kɛ̀ kãao mɛ̀n do Nini gũn. 18 À kɛ̃kↄ̃a kũ pãpãkɛnaao. Durunna pãnde kũ gbɛ̃ dì kɛ pínki bàka kú kũ a mɛ̀ɛoro. Pãpãkɛri sↄ̃, àdi durunna kɛ a mɛ̀ɛnɛmɛ. 19 Á dↄ̃ kũ á mɛ̀ mɛ́ à Nini kũ Luda á gbá, kũ à kú á gũn kpɛ́ ũroo? Ákↄ̃nↄ á á zĩda vĩro, 20 Luda á lú, à fĩnaa bò. Abire yãi à Luda tↄ́ bo kũ á mɛ̀ɛo.

7

Nↄsɛnaa

1 Takada kũ a kɛ̃̀ yã musu, à manamɛ gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ kun nↄ sari. 2 Ama kũ pãpãkɛna dàgula yãi, gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ a nↄ vĩ, nↄgbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ a gↄ̃ vĩ. 3 Gↄ̃gbɛ̃ gↄ̃ pↄ́ kũ à kↄ̃ sìo kɛ a nanↄnɛ. Nↄgbɛ̃ gↄ̃ kɛ a zãnɛ lɛ se dↄ. 4 Nↄgbɛ̃ mɛ̀ kun a zĩda pↄ́ ũro, sé a zã pↄ́ ũ. Lɛmɛ dↄ gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀ kun a zĩda pↄ́ ũro, sé a nanↄ pↄ́ ũ. 5 Àsun gíkↄ̃nɛro, séde a màkↄ̃nɛ de à laakari dↄ aduakɛnaaa gĩa, gbasa à á kɛna kɛ, de Setan sún ↄ̃ndↄ̃ kɛárɛ à fu mɛnaaro yãi. 6 Lɛ́n ma dàáwa, adi kɛ tilasinlo. 7 Má ye gbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ de lán ma bà, ama baadi kũ a gba kũ Luda dànɛɛomɛ, gbɛ̃ dí kũ a pↄ́o, gbɛ̃ dire kũ a pↄ́o.

8 Matɛn yã díkĩna o posenↄnɛ kũ gyaanↄnↄ. À mana ògↄ̃ kun ńdo lán ma bà, 9 ama tó oni fↄ̃ ò ń zĩda kũro, ò nↄ sɛ́, ò zã kɛ, zaakũ kↄ̃sɛna mana de lukana kↄ̃ila.

10 Matɛn yã ditɛ nↄdenↄnɛ kũ gↄ̃denↄ, adi kɛ makũnlo, Dikirimɛ. Nↄgbɛ̃ sún gí a zãiro, 11 gↄ̃gbɛ̃ sún pɛ́ a nanↄaro. Tó nↄgbɛ̃ sù à gì a zãi, à gↄ̃ pose kesↄ̃ à ɛra a zãi.

12 Matɛn o gbɛ̃ kparanↄnɛ, adi kɛ Dikiri mɛ́ à òro. Tó á gbɛ̃ke nↄ Yesusaride vĩ, akũ nↄ pì ye àgↄ̃ kú kãao lɛɛlɛ, àsun pɛ́aro. 13 Lɛmɛ dↄ tó nↄgbɛ̃ gↄ̃ Yesusaride vĩ, akũ gↄ̃ pì ye àgↄ̃ kú kãao lɛɛlɛ, àsun gíiro. 14 Zaakũ Luda dì gↄ̃ Yesusaride sí a nanↄ yãi, akũsↄ̃ àdi nↄ Yesusaride sí a zã yãi. Tó lɛnlo, ń nɛ́nↄ nigↄ̃ gbãsĩmɛ. Ama tera ń kunna adona. 15 Tó Yesusaride pìi gìi, à gíi. Yã bire taka gũn ń kunna kũ kↄ̃o bi tilasinlo. Luda á sísi, à á sɛ́ àgↄ̃ kun aafiamɛ. 16 Nↄgbɛ̃, ke ĩni n zã sura ba, ń dↄ̃ yá? Gↄ̃gbɛ̃, ke ĩni n nanↄ sura ba, ń dↄ̃ yá?

À zɛ kũ á gwenaao

17 Baadi zɛ kũ a gwena kũ Luda a dìtɛnwo gↄrↄ kũ Dikiri a sìsi. Lɛn madì da sↄsi gbɛ̃nↄnɛ lɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo pínki. 18 Luda gbɛ̃ sìsi tↄ̃̀zↄ̃naden yá, àsun wɛtɛ à kɛ gyↄfↄrↄde ũro. Luda gbɛ̃ sìsi gyↄfↄrↄden yá, àsun tↄ̃̀ zↄ̃ro. 19 Tↄ̃̀zↄ̃na yãke vĩro, akũsↄ̃ gyↄfↄrↄ yãke vĩro, sé àgↄ̃ yã kũ Luda dìtɛnↄ kũna. 20 Lákũ baadi kun nà gↄrↄ kũ Luda a sìsi, à zɛo lɛ. 21 Luda n sisi zↄ̀ ũn yá? Ǹsun a damu kɛro. Ama tó n su n gↄ̃ zĩdade ũ zɛ́ è, ǹ bo zↄ̀blenan. 22 Zↄ̀ kũ Dikiri a sìsi gↄ̃̀ zĩdade ũ Dikiri pìi gũmmɛ. Lɛmɛ dↄ zĩdade kũ Dikiri a sìsii gↄ̃̀ Kirisi zↄ̀ ũ. 23 Luda á lú, à fĩnaa bò. Àsun gↄ̃ bisãsiri zↄ̀ ũro. 24 Ma gbɛ̃nↄ, lákũ baadi kun nà gↄrↄ kũ Luda a sìsi, à zɛ kũ Ludao lɛ.

Kɛfɛnnanↄ kũ nↄkparenↄ

25 Kɛfɛnnanↄ kũ nↄkparenↄ yã musu mádi yãke ma Dikiri kĩnaaro, ama lákũ má náani vĩ Dikiri sùruu gũn nà, lán ma laasun de nàn mani oárɛ. 26 Wɛ́tãmmana kũ à kun tera mɛ́ à tò, matɛn da à mana kũ gbɛ̃ zɛ kũ a kunnaao. 27 Tó ń nↄ vĩ, ǹsun pi ĩni a gbarɛro. Tó ń vĩ sↄ̃ro, ǹsun wɛtɛ ǹ sɛ́ro. 28 Tó n sɛ̀ sↄ̃, ńdi durunna kɛro. Tó nↄkpare zã kɛ̀ sↄ̃, adi durunna kɛro. Gbɛ̃ birenↄ ni yã le andunian, akũ má ye abire taka á lero. 29 Ma gbɛ̃nↄ, yã kũ matɛn on dí: Gↄrↄ dí gↄ̃ zã̀ro. Zaa tera nↄdenↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ ò vĩronↄ bà. 30 Ɔ́ↄdↄrinↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ òtɛn ↄ́ↄ dↄronↄ bà. Pↄnnadenↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ ń pↄ nnaronↄ bà. Pↄ́lurinↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ ò pↄ́ke vĩronↄ bà. 31 Anduniablerinↄ gↄ̃ lán gbɛ̃ kũ òtɛn bleronↄ bà, zaakũ lákũ andunia dí kun nà tera tɛn gɛ̃tɛmɛ.

32 Má ye àgↄ̃ kun damu sarimɛ. Pose dì laakari dↄ Dikiri yãnↄa, yã kũ à kɛ̀ Dikirigun àdi kɛ. 33 Nↄde dì laakari dↄ andunia yãnↄa, yã kũ à kɛ̀ a nanↄgun àdi kɛ, 34 akũ àdigↄ̃ kú kũ laasun plao. Nↄ pose ke nↄkpare dì laakari dↄ Dikiri yãnↄa, àdi a mɛ̀ kũ a ninio kpáa. Nↄzãre sↄ̃, àdi laakari dↄ andunia yãnↄa, yã kũ à kɛ̀ a zãgun àdi kɛ. 35 Adi kɛ matɛn mↄ̀kakↄ̃ana kpáárɛnlo. Ma abirekũ ò á aafia yãimɛ, de à yã kɛ a zɛ́a, à á zĩda kpá Dikiria gu pãnde gwanaa sari.

36 Tó gbɛ̃ nↄkpamma vĩ, tó a sɛ́gↄrↄ tɛn gɛ̃, akũ à kɛ̀nɛ wé'iyã ũ, tó à a kàka lán dí bà, à a sɛ́ lákũ à kɛ̀nɛ nà, adi kɛ durunna ũro. Ò kↄ̃ sɛ́. 37 Ama tó à yã pìi bò a nɛ̀sɛmmɛ, akũ tilasi dí a kákaro, akũ à a zĩda kũna dↄ̃, tó à dà a swɛ̃̀n kũ áni a nↄkpare pì sɛ́ro, à kɛ̀ manamɛ. 38 Lɛmɛ gbɛ̃ kũ à a pↄ́ sɛ̀ kɛ̀ mana, ama gbɛ̃ kũ adi a pↄ́ sɛ́ro kɛ̀ mana de abirekũla.

39 Nↄgbɛ̃ bi a zã pↄ́mɛ gↄrↄ kũ a zã kú kũ wɛ̃̀ndiio. Tó a zã sù à andunia tò, à zɛ́ vĩ à zã kɛ kũ gↄ̃ kũ à yeiio, ama gↄ̃ pì gↄ̃ kun Dikiri pↄ́ ũ. 40 Bee kũ abireo tó à gↄ̃̀ pose, matɛn da a pↄ nigↄ̃ nna de tó à zã kɛ̀la. Matɛn da makũ, má Luda Nini vĩ se.

8

Sa'opↄble

1 Sa'opↄble yã musu, ó dↄ̃ kũ ó pínki ó dↄ̃na vĩ. Dↄ̃na sↄ̃, à sɛna lei vĩ, yenyĩ mɛ́ à karana vĩ. 2 Tó gbɛ̃ tɛn da á yã dↄ̃, adi dↄ̃ lákũ à kũ̀ à dↄ̃ nà gĩaro. 3 Tó gbɛ̃ ye Ludai, Luda a dↄ̃. 4 Tↄ̀, sa'opↄblena yã musu ó dↄ̃ kũ tãna bi pↄ́kemɛ andunia gũnlo, zaakũ Luda mɛ̀n do kunnan ó dↄ̃. 5 Bee tó pↄ́ kũ òdi pińnɛ tãnanↄn kú musu kũ zĩtɛo, akũ dakenↄ kĩnaa tãnanↄn dimmɛ, dikirinↄn dimmɛ, 6 ó kĩnaa Luda mɛ̀n domɛ, àkũmɛ ó De ũ, kũ pↄ́ sĩnda pínki bò a kĩnaa, akũsↄ̃ ó kun a yãi. Dikiri mɛ̀n domɛ dↄ, àkũmɛ Yesu Kirisi ũ, kũ pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀, akũsↄ̃ ó kun a gãi.

7 Ama gbɛ̃ sĩnda pínki dↄ̃ lɛro. Gbɛ̃kenↄ kↄ̃ dↄ̃̀ kũ tãna yão ari tera, akũ òdi pↄ́ kũ òtɛni ble dítɛ sa'opↄble ũ, ò yãke dↄ̃kↄ̃nɛro, akũ ń laasun kú zɛ́a doro. 8 Pↄ́ble mɛ́ ani ó na Ludairo. Tó ódi blero, kĩananlo. Tó o blè, karanaanlo. 9 À laakari kɛ á kunna zĩdadenↄ ũi, de ásun kɛ gɛ̃̀siki ũ gbɛ̃ kũ ludanaanikɛnaa kĩ̀aḿmanↄnɛro. 10 Mↄkↄ̃n kũ ń dↄ̃na vĩ, tó gbɛ̃ kũ à yãke dↄ̃kↄ̃nɛro n e, ntɛn pↄ́ ble tãna kuru, ani a gba swɛ̃̀ɛ à sa'opↄ ble seroo? 11 Tó n kɛ̀ lɛ, n dↄ̃na n gbɛ̃dake kũ ludanaanikɛna kĩana kũ Kirisi gà a yãi kàkatɛn gwe. 12 Tó a durunna kɛ̀ á Yesude dakenↄnɛ a gbɛ̃ kũ à yãke dↄ̃kↄ̃nɛro karii kɛ̀n gwe, akũsↄ̃ Kirisin a durunna kɛ̀nɛ. 13 Abire yãi tó ma nↄ̀bↄsona mɛ́ ani tó ma Yesude dake fu, mani só ziki doro, de ma Yesude dake sún furo yãi.

9

Zĩ̀rinↄ ń zĩda busana Kirisi baaru nna yãi

1 Má a zĩda vĩnloo? Zĩ̀riin ma ũroo? Mádi wɛ́ si ó Dikiri Yesu lɛ́roo? Ákↄ̃nↄmɛ á de ma zĩ gbɛ̀ ũ Dikiri gũn fá? 2 Bee tó má de zĩ̀ri ũ gbɛ̃ pãndenↄnɛro, má deárɛ a ũ fá. Kunna Dikiri gũn ma kunna zĩ̀ri ũ sèedaan á ũ.

3 Yã kũ madì o ma vãniborinↄnɛn dí: 4 Má pↄ́blena kũ pↄ́minaao zɛ́ vĩ ma zĩ gũnloo? 5 Má a zɛ́ vĩ màgↄ̃ tɛ́ kũ nↄ Yesudeo gu kũ matɛn gɛ́n lán zĩ̀ri kparanↄ kũ Dikiri dakũnanↄ kũ Pitao bàroo? 6 Makũ kũ Baanabao ó gbɛ̃nↄn pla, ókↄ̃nↄ ó zɛ́ vĩ ò ó ↄzĩ tónloo? 7 Dí mɛ́ àdi soza ble kũ a zĩda bↄ̀kↄ ↄgↄoo? Dí mɛ́ àdi lí ba, akũ àdi a nɛ́ bleroo? Dí mɛ́ àdigↄ̃ zù dã, akũ àdi a vĩ miroo?

8 Bee kũ bisãsiri yãkɛnanↄn ma lɛ̀kↄ̃aárɛ, à kú Musa doka gũn lɛroo? 9 À kɛ̃na Musa doka takadan ò pì, àsun lɛ́sↄ da zùunɛ gↄrↄ kũ àtɛn pↄ́wɛ gbɛ̃ro. Zùun Luda dì laakari dↄa yá? 10 Ó yãi à yã pìi òroo? Ee, ó yãin ò yã pìi kɛ̃̀, de búbari gↄ̃ sɛ̃̀ wa kũ tãmaaao, pↄ́wɛgbɛ̃ri gↄ̃ pↄ́ gbɛ̃ kũ tãmaaao, de à a baka le a gũn. 11 Tó o Luda yã tↄ̃̀ á tɛ́, akũ o ó bakaa lèáwa, yãken yá? 12 Tó dakenↄ zɛ́ bire vĩáwa, óni ó pↄ́ o dↄ yá? Ódi sɛ́tɛ zɛ́ bire gũnlo, o yã sĩnda pínki fↄ̃̀, de òsun zɛ́ zↄ̃ Kirisi baaru nnanɛro yãi. 13 Á dↄ̃ kũ Luda ↄn zĩkɛrinↄ dì Luda ↄn pↄ́ bleroo? Luda gbagbaki sa'orinↄ dì ń baka le gbagbaki pìi gũnloo? 14 Lɛn Dikiri dìtɛ a baarunnakparinↄ gↄ̃ pↄ́ ble baaruu pì kpana yã musu lɛ. 15 Bee kũ abireo mádi zɛ́ pìnↄ ke sɛ́ro, akũsↄ̃ mádi abirekũ o de ò kɛmɛnɛ yãinlo. Ga manamɛnɛ de abirekũla. Gbɛ̃ke ni le à kpá ma ĩadãna dínɛro. 16 Kirisi baarunnakpana demɛnɛ ĩadãna yã ũro, tilasi mɛ́ à gbá dìma. Waiyoo makũ, tó matɛn baaru nna pì kpáro. 17 Tó matɛn zĩ pì kɛ kũ ma zĩda pↄyeinaaomɛ, mani wɛ́ dↄ ma bakaaimɛ. Lákũ Luda mɛ́ à nàmɛnɛ ma ↄĩ nà, à kↄ̃ sì kũmao mà kɛ. 18 Bↄ́mɛ ma àre ũu? Tó ma baaru nna pìi kpà ↄsãsãnaa sari, tó mádi doka kũ má vĩ baaru nna pì kpanaa gũn kɛḿmaro, ma àreen gwe.

19 Bee kũ gbɛ̃ke ma vĩro, ma a zĩda dìtɛ zↄ̀ ũ gbɛ̃ pínkinɛ, de mà gbɛ̃nↄ le dasi yãi. 20 Kũ má kú kũ Yudanↄ, ma gↄ̃ lán ń bà, de ò ma yãzɛ e yãi. Kũ má kú kũ Musa dokadarinↄ, ma gↄ̃ a dàri ũ, bee kũ à iko vĩmaro, de a yã dàrinↄ ma yãzɛ e yãimɛ. 21 Kũ má kú kũ dokadarisarinↄ, ma gↄ̃ lán ń bà, de ò ma yãzɛ e yãi. Adi kɛ ma bo Luda doka zɛ́nnlo, Kirisi mɛ́ à iko vĩma. 22 Kũ má kú kũ gbɛ̃ busananↄ, ma busa, de ò ma yãzɛ e yãi. Madì gↄ̃ pↄ́ sĩnda pínki ũ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ, bee dera, de mà le mà ń gbɛ̃kenↄ sura ba. 23 Yã kũ madì kɛ pínki, madì kɛ Kirisi baaru nna yãimɛ, de mà a baka le a arubarikaa gũn.

24 Bàkpakũsũnaa gũn, gbɛ̃ sĩnda pínki mɛ́ àdi bàa lɛ́, ama á dↄ̃ kũ gbɛ̃ mɛ̀n do mɛ́ àdi bleroo? À bàa lɛ́ lɛ se, à le à ble. 25 Kↄ̃kↄ̃'ori sĩnda pínki dì a zĩda tùtu kɛ, àdi a zĩda foru kɛ yã sĩnda pínki musu. Àdi kɛ lɛ fùra kũ àdi yaka lena yãi. Ókↄ̃nↄ sↄ̃, a pↄ́ kũ àdi yakaro yãimɛ. 26 Abire yãi bà kũ matɛn lɛ́, má dↄ̃ pↄ́ kũ matɛn pɛ́a, adi kɛ matɛn ↄsi ká gukorianlo. 27 Oi, madì wari dↄ ma mɛ̀ɛa, madì ma mɛ̀ɛ taki kɛ, de ma waazikɛna dakenↄnɛ gbɛra, másun bo pãro yãi.

10

Laakarikɛna tãnagbagbanaai

1 Ma gbɛ̃nↄ, má ye ó dizinↄ yã díkĩna dↄágu. Ò tɛ̀ tɛ́lukui ń pínki, ò táa ò ò bↄ̀tɛ Isira Tɛ̃ran ń pínki. 2 Luda ń da'itɛ kɛ̀ tɛ́luku pìi gũn kũ ísira pìio ń pínki Musa ìbanↄ ũ. 3 Ò Luda pↄ́ble dokↄ̃nↄ blè ń pínki, 4 ò Luda í dokↄ̃nↄ mì ń pínki, zaakũ ò Luda kpi kũ à kú kũńwo í mì. Kpi pì sↄ̃ mɛ́ à Kirisi ũ. 5 Bee kũ abireo ń daside yã dí ká Ludaguro, akũ ń gɛ̀ɛ gↄ̃̀ kpátɛ gbárannan. 6 Yã pì dewɛrɛ sèeda ũ, de òsun yã vãni ni dɛ, lákũ ò a ni dɛ̀ nàro. 7 Àsungↄ̃ de tãnagbagbarinↄ ũ lán ń gbɛ̃kenↄ bàro. À kɛ̃na Luda yãn ò pì: Gbɛ̃nↄ vùtɛ òtɛn pↄ́ ble, òtɛn í mi, akũ ò fùtɛ òtɛn pãpã kɛ. 8 Òsungↄ̃ de pãpãkɛrinↄ ũ lán ń gbɛ̃kenↄ bàro. Ò pãpã kɛ̀, akũ ò gàga gↄrↄ dokↄ̃nↄ zĩ gbɛ̃nↄn dúbu baro awɛɛ'aakↄ̃. 9 Òsun Dikiri lɛ́ ò gwa lán ń gbɛ̃kenↄ bàro. Ò a lɛ̀ ò gwà, akũ mlɛ̃̀nↄ ń sóso ò gàga. 10 Àsun yãkete ká lán ń gbɛ̃kenↄ bàro. Ò yãkete kà, akũ ga malaika ń dɛdɛ.

11 Yã pì ń lé sèeda ũ ókↄ̃nↄ kũ ó kú gↄrↄ kpɛdenↄaanɛ, akũ ò kɛ̃̀ takadan de ò ó gbao laakari yãi. 12 Gbɛ̃ kũ àtɛn da á zɛna gbãna, à laakari kɛ lɛtɛnaai. 13 Yↄ̃ogwana ke dí á léro, séde kũ àdi gbɛ̃ sĩnda pínki le baasiro. Luda náani vĩ, ani tó ò á yↄ̃ ò gwa de á gbãna lɛ́laro. Yↄ̃ogwanaa gũn ani á gba zɛ́ à mɛna fↄ̃ à bon.

14 Abire yãi ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, à mì kɛ̃ tãnagbagbanaaa. 15 Matɛn yã oárɛ laakaridenↄ ũ. À yã kũ matɛn oárɛ laasun lɛ́ á zĩda à gwa. 16 Toko arubarikade kũ odì sáabu kpáoo, tó o mì, ó bàka kú kũ Kirisi aruoroo? Burodi kũ odì lílikↄ̃rɛ, tó o sò, ó bàka kú kũ Kirisi mɛ̀ɛoroo? 17 Zaakũ burodi mɛ̀n domɛ, bee kũ ó dasikɛo ó mɛ̀ dokↄ̃nↄmɛ, ó baadi a baka vĩ burodi dokↄ̃nↄ pìi gũmmɛ. 18 À gwa Isarailanↄa. Gbɛ̃ kũ à sa'opↄ blè bàka kú kũ Luda gbagbakioroo? 19 Ma ò deramɛɛ? Matɛn o tãna sa'opↄble bi pↄ́ken yá? Ke ń tãnanↄ bi pↄ́ken yá? 20 Lɛnlo, ma pì pↄ́ kũ ò sa òo, ò ò tãnaamɛ, adi kɛ Ludaanlo. Má ye á bàka gↄ̃ kú kũ tãnaoro. 21 Áni fↄ̃ à Dikiri toko í mi kũ tãna pↄ́oro. Áni fↄ̃ à Dikiri pↄ́ ble kũ tãna pↄ́oro. 22 Ke ó ye ò Dikiri nɛ̀sɛgↄ̃ba futɛmɛɛ? Ó gbãna kà a ũn yá?

23 Òdi pi, yã sĩnda pínki zɛ́ vĩ. Lɛmɛ, ama yã sĩnda pínki àre vĩro. Òdi pi, yã sĩnda pínki zɛ́ vĩ. Lɛmɛ, ama yã sĩnda pínki karana vĩro. 24 Gbɛ̃ke zĩda yã sún donɛ arɛro, sé a gbɛ̃dake yã. 25 À nↄ̀bↄ kũ òtɛn yía ɛtɛn só yãke gbɛkanaa sari á laasun yãi, 26 zaakũ zĩtɛ kũ pↄ́ kũ ò kúanↄ pínki bi Dikiri pↄ́mɛ. 27 Tó Yesusaride á sísi pↄ́blea, tó à kɛ̀árɛ, tó a gɛ, à pↄ́ kũ ò kpàáwa ble yãke gbɛkanaa sari á laasun yãi. 28 Tó ò sù ò òárɛ sa'opↄblemɛ, àsun blero laasun yãi kũ gbɛ̃ kũ à òárɛ yãio. 29 Matɛn abirekũ o ade laasun yãimɛ, adi kɛ á pↄ́nlo.

Gbɛ̃ pãnde laasun yãin manigↄ̃ ma zĩda vĩro yá? 30 Tó ma pↄ́ blè kũ sáabukɛnaao, bↄ́yãin òdi ma vãni bo pↄ́ kũ ma sáabu kɛ̀ɛii pì yã musuu? 31 Yã kũ átɛn kɛ pínki, átɛn pↄ́ blen yá, átɛn í min yá, àgↄ̃ a pínki kɛ Luda tↄ́bona yãi. 32 Àsun tó Yudanↄ ke Girikinↄ ke Luda sↄsi gbɛ̃nↄ fu á yãkɛna yãiro. 33 Lɛn madì kɛ lɛ. Yã sĩnda pínki gũn madì kokari kɛ, de ma yã ká gbɛ̃ sĩnda pínkigumɛ. Madì ma zĩda pↄnna wɛtɛro, sé pari pↄ́, de ò le ò bo yãi.

11

1 Àgↄ̃ ma yãkɛnaa dada, lákũ madì Kirisi pↄ́ dada nà.

Nↄgbɛ̃nↄ pↄ́kuna ń mìia yã

2 Ma á sáabu kpà kũ ma yã dìgↄ̃ dↄágu yã sĩnda pínki gũn, akũsↄ̃ á kɛ̀otokↄ̃nɛ kũ ma dàárɛnↄ kũna. 3 Má ye àgↄ̃ dↄ̃ kũ Kirisi mɛ́ à gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki mì ũ, gↄ̃gbɛ̃ mɛ́ à nↄgbɛ̃ mì ũ, akũsↄ̃ Luda mɛ́ à Kirisi mì ũ. 4 Gↄ̃gbɛ̃ kũ àtɛn adua kɛ ke àtɛn annabikɛyã o kũ pↄ́o kuna a mìia tɛni a mì kpe bomɛ. 5 Nↄgbɛ̃ kũ àtɛn adua kɛ ke àtɛn annabikɛyã o mìgbã tɛni a mì kpe bomɛ, à de lákũ à mì kpárankparan bàmɛ. 6 Tó nↄgbɛ̃ dí pↄ́ kú a mìiaro, à a mìkã kɛ̃rɛ. Lákũ mìkãkɛ̃rɛna ke mìbona de nↄgbɛ̃nɛ wé'iyã ũ nà, à pↄ́ kú a mìia. 7 Adi kũ gↄ̃gbɛ̃ pↄ́ kú a mìiaro, kũ à de Luda taka kũ a gakurio ũ yãi. Nↄgbɛ̃ sↄ̃, àkũmɛ gↄ̃gbɛ̃ gakuri ũ. 8 Zaakũ Luda dí gↄ̃gbɛ̃ bo nↄgbɛ̃ gũnlo, nↄgbɛ̃n à bò gↄ̃gbɛ̃ gũn. 9 Adi gↄ̃gbɛ̃ kɛ nↄgbɛ̃ yãiro, nↄgbɛ̃n à kɛ̀ gↄ̃gbɛ̃ yãi. 10 Abire yãi kũ malaikanↄ yão dↄ, séde nↄgbɛ̃ gↄ̃ pↄ́ kú a mìia a zã doka sèeda ũ. 11 Dikiri gũn nↄgbɛ̃ kun a zĩdanɛ gↄ̃gbɛ̃ sariro, gↄ̃gbɛ̃ sↄ̃, à kun a zĩdanɛ nↄgbɛ̃ sariro. 12 Lákũ nↄgbɛ̃ bò gↄ̃gbɛ̃ gũn nà, lɛn dↄ gↄ̃gbɛ̃ dì bo nↄgbɛ̃ gũn lɛ, akũsↄ̃ pↄ́ sĩnda pínki dì bo Luda kĩnaamɛ.

13 À yã pìi laasun lɛ́ à gwa. Nↄgbɛ̃ aduakɛna mìgbã mana yá? 14 Á dↄ̃ á zĩdanɛ kũ mìkã gbã̀na de gↄ̃gbɛ̃nɛ wé'iyã ũroo? 15 Ama tó nↄgbɛ̃ vĩ, à denɛ gakuri ũmɛ, zaakũ Luda nↄgbɛ̃ gbà mìkã à daalamɛ. 16 Tó gbɛ̃ke ye à lɛ́kpakↄ̃a kɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ ókↄ̃nↄ kũ Luda sↄsi gbɛ̃nↄ, ó yã pãnde kũnaro, sé abirekũ.

Dikiri pↄ́ble

(Mat 26:26-29, Maa 14:22-25, Luk 22:14-20)

17 Yã kũ má ye mà daárɛ tera gũn, mani á sáabu kpáro, zaakũ á kↄ̃kakaranaa dì vãni iárɛ de a manala. 18 Káaku gĩa ma mà, tó a kↄ̃ kàkara, adì bo kↄ̃ kpɛ gã̀ kũ gã̀aomɛ. Ma yã pìi sì kpado. 19 Séde kɛ̃kɛ̃kↄ̃ana gↄ̃ kú á tɛ́, de ò yãpuradenↄ dↄ̃ á tɛ́. 20 Tó a kↄ̃ kàkara, adi kɛ Dikiri pↄ́blen adì blero, 21 zaakũ á baadi dì wã a pↄ́bleimɛ. Nàa dì gbɛ̃kenↄ dɛ, wɛ̃ dì gbɛ̃kenↄ dɛ. 22 Á bɛ vĩ à pↄ́ ble, à í minloo? Ke adì Luda sↄsi gbɛ̃nↄ gya bo à wé'i da pↄ́saridenↄamɛ? Mani oárɛ deramɛɛ? Mani á sáabu kpán yá? Kài! Mani á sáabu kpá yã bire musuro.

23 Yã kũ ma sì Dikiri kĩnaa, ma dàárɛn dí: Zĩ kũ ò Dikiri Yesu kpàḿma, a gwãani pìia à burodii sɛ̀, 24 akũ à aubarika dàn, à lìlikↄ̃rɛ, akũ à pì, a mɛ̀ kũ áni kpá á yãin dí, àgↄ̃ abirekũ kɛ a yã dↄnaágu yãi. 25 Lɛmɛ dↄ kũ ò pↄ́ blè ò làka, à toko sɛ̀ à pì, Luda bàka kunna kũ gbɛ̃nↄ dufu a aru gãin dí. Tó átɛn mi, àgↄ̃ mi a yã dↄnaágu yãi. 26 Zaakũ tó a burodii pìi sò, tó a í pìi mì, átɛn Dikiri ga baaru kpá ari àgↄ̃ gɛ́ sumɛ.

27 Abire yãi tó gbɛ̃ burodii pìi sò, tó à Dikiri í pìi mì, burodi kũ í pìio yãdanaa sari, à taari kɛ̀ Dikirinɛ a mɛ̀ kũ a aruo yã musumɛ. 28 Baadi a zĩda yã gwa, gbasa à burodii pì só, à í pì mi, 29 zaakũ tó gbɛ̃ sò, tó à mì Dikiri mɛ̀ dↄ̃naa sari, à yã dà a zĩdalamɛ. 30 Abire yãi gyãrenↄ kũ aafiasaridenↄ kɛ̀ dasi á tɛ́, akũsↄ̃ gbɛ̃ kũ ò kɛ̀ sarinↄn kĩanaro. 31 Tó óni ó zĩda yã gwa, Dikiri ni ó taari lero. 32 Tó à ó taari è, àtɛni ó totomɛ, de yã sún daóla kũ anduniaoro yãi. 33 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, tó a kↄ̃ kàkara, átɛn Dikiri pↄ́ ble, àgↄ̃ kↄ̃ dã. 34 Tó nà tɛn gbɛ̃ dɛ, à pↄ́ ble a bɛa, de á kↄ̃kakarana sún yã iárɛro yãi. Mani yã kũ gↄ̃̀nↄ bↄkↄtɛárɛ, tó ma su.

12

Luda Nini gbanↄ

1 Ma gbɛ̃nↄ, Luda Nini gbanↄ yã musu, má ye àgↄ̃ dↄ̃nasariro. 2 Á dↄ̃ kũ gↄrↄ kũ á de kifirinↄ ũ, tãna kũ òdi yã oronↄ mɛ́ òdigↄ̃ á gátɛ, ògↄ̃ doárɛ arɛ. 3 Abire yãi ma ye àgↄ̃ dↄ̃ kũ Luda Nini dì didi gbɛ̃a à Yesu láari kɛro, akũsↄ̃ gbɛ̃ke ni fↄ̃ à o Yesumɛ Dikiri ũro, séto Luda Nini donɛ arɛ.

4 Gba buri dasi, ama Luda Nini mɛ̀n do pìimɛ. 5 Zĩ buri dasi, ama Dikiri mɛ̀n do pìimɛ. 6 Gbãna sèedanↄ buri dasi, ama Luda mɛ̀n do pìimɛ, àkũ mɛ́ àdi a pínki kɛ baadinɛ. 7 Luda Nini dì didi baadia gbɛ̃ sĩnda pínki karana yãimɛ. 8 Luda Nini dì gbɛ̃ke gba zɛ́ à ↄ̃ndↄ̃ yã o, akũ Nini mɛ̀n do pìi dì gbɛ̃ pãnde gba zɛ́ à dↄ̃na yã o. 9 Nini mɛ̀n do pìi dì gbɛ̃ pãnde gba ludanaanikɛna zɛ́, gbɛ̃ pãnde sↄ̃ gbɛ̃ werekↄ̃ana zɛ́. 10 Àdi gbɛ̃ gba daboyãkɛna zɛ́, gbɛ̃ pãnde sↄ̃ annabikɛyã'ona zɛ́. Àdi gbɛ̃ gba zɛ́ à nininↄ dↄ̃kↄ̃nɛ. Àdi gbɛ̃ gba zɛ́ à yãke buri o, àdi gbɛ̃ gba yãke buri pì bↄkↄtɛna zɛ́. 11 Nini dokↄ̃nↄ mɛ̀n do pì mɛ́ àdi a pínki kɛ, àdi gba pì da baadinɛ lákũ à yei nà.

Mɛ̀ kũ a gunↄ

12 Mɛ̀ mɛ̀n do gunↄn dasi. Bee kũ a dasikɛo, mɛ̀ mɛ̀n domɛ pínki. Lɛn ó kunna Kirisi gũn de lɛ se. 13 Ókↄ̃nↄ pínki, Yudanↄ ke buri pãndenↄ, zↄ̀nↄ ke zĩdadenↄ, Luda ó kɛ́ mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ kũ a Nini mɛ̀n do pì gbãnaomɛ, à ó gbá a Nini mɛ̀n do pìi, akũ o mì ó pínki. 14 Mɛ̀gunↄn dasi, adi kɛ mɛ̀n donlo. 15 Tó gbá pì, lákũ ↄn a ũro nà, á de mɛ̀ pↄ́ ũro, abire yãi anigↄ̃ de mɛ̀ pↄ́ ũro yá? 16 Tó sã pì, lákũ wɛ́n a ũro nà, á de mɛ̀ pↄ́ ũro, abire yãi anigↄ̃ de mɛ̀ pↄ́ ũro yá? 17 Tó mɛ̀ bũnu de wɛ́ ũ, bↄ́n oni yã maoo? Tó mɛ̀ bũnu de sã ũ, bↄ́n oni pↄ́ gbĩ maoo? 18 Lákũ à de nà, Luda mɛ̀gunↄ pɛ̀pɛkɛrɛ ń pínki, lákũ à yei nà. 19 Tó ń pínki de mɛ̀gu buri dokↄ̃nↄ ũ, mɛ̀ nigↄ̃ kú mámɛɛ? 20 Tera sà mɛ̀gunↄn dasi, mɛ̀ mɛ̀n domɛ. 21 Wɛ́ ni fↄ̃ à pi ↄnɛ a bàka kú kãaororo. Lɛmɛ dↄ mì ni fↄ̃ à pi gbánɛ a bàka kú kãaororo. 22 Mɛ̀gu kũ òtɛn da à kĩana, mɛ̀ ni fↄ̃ à kɛ a sariro. 23 Mɛ̀gu kũ òtɛn da à gakuri vĩro, òdi a kpe ta de mɛ̀gu kparanↄla. A gu kũ òtɛni a ena ditɛ wé'iyã ũ, òdi pↄ́ nai de mɛ̀gu kparanↄla, 24 ama a pↄ́ kũ à mana bàka kú kũ adioro. Kũ Luda mɛ̀ɛ kàkara, à gakuri kàra mɛ̀gu kũ gakuri tɛn kĩaḿmanↄnɛ de mɛ̀gu kparanↄla, 25 lɛ mɛ̀ súngↄ̃ kpaatɛtɛnaro, a gunↄn kↄ̃ yã dↄ̃. 26 Tó mɛ̀gunↄ doke tɛn wari kɛ, a mɛ̀gu kparanↄ pínki dì kɛ kãaomɛ. Tó ò mɛ̀gunↄ doke kpe tà, a mɛ̀gu kparanↄ pínki dì pↄnna kɛ kãaomɛ.

27 Ákↄ̃nↄmɛ Kirisi mɛ̀ ũ, akũsↄ̃ á baadi de mɛ̀ɛ pì gu ũ. 28 Káaku gĩa Luda zĩ̀rinↄ dìtɛ sↄsi gbɛ̃nↄnɛ, a plade annabinↄ, a aakↄ̃de yãdannɛrinↄ, abire gbɛra dabokɛrinↄ, abire gbɛra gbɛ̃ kũ à ń gbá gbɛ̃ werekↄ̃ana zɛ́nↄ kũ kpanyĩrinↄ kũ yãgↄ̃gↄ̃rinↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi yãke buri onↄ. 29 Zĩ̀rinↄmɛ ń ũ ń pínki yá? Annabinↄmɛ ń ũ ń pínki yá? Yãdannɛrinↄmɛ ń ũ ń pínki yá? Dabokɛrinↄmɛ ń ũ ń pínki yá? 30 Luda gbɛ̃ werekↄ̃ana gba dàńnɛ ń pínkin yá? Òdi yãke buri o ń pínkin yá? Òdi yãke buri bↄkↄtɛ ń pínkin yá? 31 À wɛ́ pɛ́ gba kũ ò deńlanↄa.

Tera sà mani zɛ́ kũ à mana deńla mↄárɛ.

13

Yenyĩ

1 Tó ma yãke buri ò, bisãsiri ke malaika pↄ́, tó má yenyĩ vĩro, ma kĩni kɛ̀ lán mↄ̀lɛna ke sɛ̃̀gɛ̃panaa bàmɛ. 2 Tó ma annabikɛyã'ona gba lè, tó ma yã sĩnda pínki asiri mà, akũsↄ̃ má dↄ̃na pínki vĩ, tó ma ludanaanikɛnaa kà mà kpi go a tía, tó má yenyĩ vĩro, pↄ́ken ma ũro. 3 Tó ma pↄ́ kũ má vĩnↄ kpàatɛ takasidenↄnɛ pínki, tó ma tò ò tɛ́ sↄ̃̀ma, tó má yenyĩ vĩro, à àre vĩmɛnɛro.

4 Yenyĩ mɛna vĩ, à gbɛ̃kɛ vĩ. Yenyĩ dì gↄ̃ba kpá kũńworo, àdi a zĩda biro, àdi ĩa dãro. 5 Àdi wé'i daḿmaro, àdi a zĩda yã wɛtɛro, àdi fɛ̃ńyĩ likalikaro, àdigↄ̃ ń yã kũna a nɛ̀sɛɛ gũnlo. 6 Àdi yáa dↄ yã vãniaro, àdi pↄnna kɛ kũ yãpuraomɛ. 7 Yenyĩ dì yã sĩnda pínki fↄ̃, àdi yã sĩnda pínki náani kɛ, àdigↄ̃ yã sĩnda pínki tãmaa vĩ, àdi mɛna kũ yã pínkio.

8 Yenyĩ lakana vĩro. Ama tó annabikɛyã'onaamɛ, ani láka, tó sↄ̃ yãkeburi'onaamɛ, a lɛ́ ni zɛ, tó dↄ̃naamɛ, ani gɛ̃ zɛ́la. 9 Zaakũ ó dↄ̃na kũ ó annabikɛyã'onaao dí paparo. 10 Tó yãpapana gↄrↄ sù, a kũ adi paparo ni gɛ̃ zɛ́la. 11 Kũ má de nɛ́ fíti ũ, madì nɛ́ fíti yã o, madì nɛ́ fíti laasun lɛ́, madì yã gwa lán nɛ́ fíti bà. Kũ ma kɛ gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃na ũ, ma ↄ gbàrɛ nɛ́fitikɛyãi. 12 Tera la ótɛn gu e dígi gũn bùruburu, zĩ birea sↄ̃ óni wɛ́ sikↄ̃lɛ. Tera la ma dↄ̃na dí paparo, zĩ birea sↄ̃ mani yã dↄ̃ swáswa lákũ Luda ma dↄ̃ nà. 13 Tera sà yã mɛ̀n aakↄ̃ dínↄ mɛ́ ò gↄ̃̀: Ludanaanikɛna kũ tãmaaao kũ yenyĩo, ama yenyĩ mɛ́ à deńla.

14

Yãkeburi'ona kũ annabikɛyã'onaao

1 À tó yenyĩ doárɛ arɛ, à wɛ́ pɛ́ Luda Nini gbanↄa, atɛ̃nsa annabikɛyã'onaa. 2 Gbɛ̃ kũ àtɛn yãke buri o tɛn yã o kũ gbɛ̃nↄonlo, sé Luda, zaakũ gbɛ̃ke tɛn maro, àtɛn asiriyã o kũ Luda Nini gbãnaomɛ. 3 Gbɛ̃ kũ àtɛn annabikɛyã o tɛn yã o kũ gbɛ̃nↄomɛ, àtɛni ń gba gbãna, àtɛn lɛ́ daḿmamɛ, àtɛni ń nɛ̀sɛ kpátɛńnɛmɛ. 4 Gbɛ̃ kũ àtɛn yãke buri o tɛni a zĩda karamɛ, gbɛ̃ kũ àtɛn annabikɛyã o tɛn sↄsi gbɛ̃nↄ karamɛ. 5 Má ye à yãke buri o á pínki, ama má ye à annabikɛyã o de abirekũla. Annabikɛyã'ori de yãkeburi'orila, séto òtɛn bↄkↄtɛ de sↄsi gbɛ̃nↄ le ò kara.

6 Ma gbɛ̃nↄ, tó ma suái, akũ ma yãke buri ò kãáo, bↄ́ àreen à vĩárɛɛ? Séde ma yã'ona gↄ̃ de yãwɛwɛ̃na ũ ke dↄ̃na ke annabikɛyã'ona ke yãdannɛnaa. 7 Lɛn à de lɛ kũ pↄ́'ↄborinↄ dↄ. Úra ke mↄrↄↄ, tó àtɛn ũ bo súsuro, oni le ò dↄ̃ deran àtɛn o nà yá? 8 Tó kãkãki ũ dí bo súsuro, sozanↄ ni zĩ̀ soru kɛro. 9 Lɛmɛ ákↄ̃nↄ se, tó átɛn yãke buri o, akũ òtɛn maro, deran oni yã kũ átɛn o gbá dↄ̃ nàa? Á yã ni gɛ̃ ĩamɛ. 10 Yãnↄ buri dasi andunia gũn, ń ke bↄkↄtɛnaa sariro. 11 Tó òtɛn buri kũ madì a yã maro o, manigↄ̃ de a òriinɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũmɛ, akũsↄ̃ anigↄ̃ demɛnɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄ ũ se. 12 Lɛmɛ ákↄ̃nↄ sↄ̃, lákũ á kokari vĩ kũ Luda Nini gbanↄ nà, à kokari kɛ àgↄ̃ gɛ́o arɛ, de sↄsidenↄ le ò kara.

13 Abire yãi yãkeburi'ori wɛ́ kɛ de à le à yã kũ àtɛn o bↄkↄtɛ. 14 Tó ma adua kɛ̀ kũ yãke burio, ma nini mɛ́ à kɛ̀, ma laasun dí domɛnɛ arɛro. 15 Tↄ̀, yã pì de deramɛɛ? Mani adua kɛ kũ ninio, mani kɛ kũ laakariio dↄ. Mani lɛ̀ sí kũ ninio, mani sí kũ laakariio dↄ. 16 Tó n Luda tↄ́ nna sì kũ ninio, deran gbɛ̃ dufu kũ à kú gwe ni pi, aami, sáabu kũ n kpà yã musuu? Zaakũ adi yã kũ n òo dↄ̀rↄ dↄ̃ro. 17 Bee tó n sáabu kpà a zɛ́a, adi n Yesude dake gbãna kararo. 18 Ma Luda sáabu kɛ̀, kũ madì yãke buri o deála á pínki, 19 ama kↄ̃kakaranaa gũn tó ma yã mɛ̀n sↄↄro ò kũ laakariio, ma yã dàońnɛ, à manamɛnɛ de mà yã mɛ̀n ũgbangba o kũ yãke buriola.

20 Ma gbɛ̃nↄ, á laasun súngↄ̃ de lán nɛ́nↄ pↄ́ bàro. Àgↄ̃ de lán nɛ́ fítinↄ bà yãvãnikɛnaa musu, ama á laasun gↄ̃ de gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃nanↄ pↄ́ ũ. 21 À kɛ̃na Luda yãn ò pì:

Mani buriyã pãnde o gbɛ̃ díkĩnanↄnɛ gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ lɛ́n,

bee kũ abireo oni sã kpá ma yãiro.

22 Abire yãi yãkeburi'ona de sèeda ũ Yesu náanikɛrinↄnɛro, sé Yesu náanikɛrisarinↄ. Lɛn dↄ annabikɛyã'ona dí kɛ Yesu náanikɛrisarinↄ pↄ́ke ũro, sé Yesu náanikɛrinↄ. 23 Tó sↄsi gbɛ̃nↄ kↄ̃ kàkara ń pínki, akũ òtɛn yãke buri o ń pínki, tó gbɛ̃ dufunↄ ke Yesusaridenↄ sù gwe, oni pi ĩa kàḿmanloo? 24 Tó gbɛ̃ sĩnda pínki tɛn annabikɛyã o sↄ̃, akũ Yesusaride ke gbɛ̃ dufu sù gwe, ani ń pínki yãzɛ dↄ̃ à a taari e, 25 asiriyã kũ à kú a nɛ̀sɛn ni bo gupuraa, ani wútɛ a gbɛrɛa à mì natɛ Ludanɛ, gbasa à pi Luda kú á tɛ́ yãpura.

Donyĩkɛna zɛ́

26 Óni pi deramɛɛ ma gbɛ̃nↄ? Tó a kↄ̃ kàkara, á baadi gↄ̃ lɛ̀ vĩ ke yãdannɛna ke yãwɛwɛ̃na ke yãkeburi'ona ke yãke buri pì bↄkↄtɛnaa. À a pínki kɛ, de gbɛ̃nↄ le ò kara. 27 Tó òtɛn yãke buri o, gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃, àsun de abirekũlaro. Ò kↄ̃ gba zɛ́, gbɛ̃ mɛ̀n do bↄkↄtɛ. 28 Tó a bↄkↄtɛri kunlo, à lɛ́ nakↄ̃a kↄ̃kakaranaa gũn, à a pↄ́ o ado kũ Ludao. 29 Annabikɛyã'orinↄ gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃nↄ yã o, gbɛ̃ kparanↄ laasun lɛ́ ń yãa. 30 Tó Luda yã sù gbɛ̃ kũ à vutɛnaa, gbɛ̃ kũ àtɛn yã o yĩtɛ. 31 Á pínki áni fↄ̃ à annabikɛyã o dodo, à yã dadakↄ̃nɛ á pínki, à kↄ̃ kara. 32 Sé annabikɛyã'orinↄ gↄ̃ ń lɛ́ kũna dↄ̃, 33 zaakũ Luda ye yã yàaairo, sé a zɛ́de.

Lákũ sↄsi gbɛ̃nↄ dì kɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo nà pínki, 34 nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃ yĩtɛna kↄ̃kakaranaa gũn, zaakũ ò yã'ona zɛ́ vĩro. Ò mì natɛ, lákũ ò ò Musa doka gũn nà. 35 Tó ò ye ò yãke dↄ̃, ò ń zã gbɛkai bɛ, zaakũ nↄgbɛ̃ yã'ona kↄ̃kakaranaa gũn bi wé'iyãmɛ. 36 Á kĩnaan Luda yã bòn yá? Ke á mɛ̀n do yãin à sùu?

37 Tó gbɛ̃ tɛn da annabikɛyã'oriin a ũ ke gbɛ̃ kũ Luda Nini donɛ arɛ, àgↄ̃ dↄ̃ kũ yã kũ ma kɛ̃̀árɛ pì bi Dikiri yãditɛnaamɛ. 38 Tó gbɛ̃ pã kpà adii, oni pã kpái se. 39 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, à wɛ́ pɛ́ annabikɛyã'onaaa, ama àsun gí yãkeburi'onaairo. 40 À yã sĩnda pínki kɛ a zɛ́a súsu.

15

Kirisi vuna gan

1 Ma gbɛ̃nↄ, baaru nna kũ ma kpàárɛ, kũ a sì a zɛon, má ye mà ɛra mà dↄágu. 2 Baaru nna pì mɛ́ ani á sura ba, tó á waazi kũ ma kɛ̀árɛ pì kũna. Tó lɛnlo, á Yesunaanikɛnaa kɛ̀ pãmɛ. 3 Yã kũ à deńla kũ ma sì, ma dàárɛn dí: Kirisi gà ó durunna yãi, lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà. 4 Ò a vĩ̀, akũ à fùtɛ a gↄrↄ aakↄ̃de zĩ, lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà. 5 À a zĩda mↄ̀ Pitanɛ, akũ à a zĩda mↄ̀ a ìba gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄnɛ dↄ. 6 Abire gbɛra à a zĩda mↄ̀ ó gbɛ̃nↄnɛ kũ ò kↄ̃ kàkara gu dokↄ̃nↄn, ò de gbɛ̃nↄn wàa pla kpɛ́ basↄↄrola. Ń daside kun ari tera, ama ń gbɛ̃kenↄ andunia tò. 7 Abire gbɛra à a zĩda mↄ̀ Yamisinɛ, akũ à a zĩda mↄ̀ zĩ̀rinↄnɛ ń pínki. 8 Ń pínki gbɛra à bò à sùmai, ma gↄ̃ lán nɛ́ kↄ̃nↄsɛnaa bà. 9 Zaakũ Luda zĩ̀rinↄ tɛ́ makũmɛ kpɛ́, mádi ká ò ma sísi zĩ̀riro, zaakũ ma wari dↄ̀ sↄsi gbɛ̃nↄa. 10 Gba kũ Luda dàmɛnɛ yãi má de gbɛ̃ kũ má de a ũ ũ, akũsↄ̃ gba kũ à dàmɛnɛ pì ginaro, zaakũ ma kokari kɛ̀ deńla ń pínki. Makũ mɛ́ ma kɛ̀ro, gba kũ Luda dàmɛnɛ mɛ́ à tò ma kɛ̀. 11 Tↄ̀, à bò ma kĩnaan yá ke ń kĩnaa, yã kũ ótɛni a waazi kɛ a sìn gwe.

Gɛ̀nↄ vuna gan

12 Lákũ ótɛn Kirisi futɛna gan waazi kɛ nà, à kɛ̀ dera á gbɛ̃kenↄ dì o gɛ̀nↄ ni vuroo? 13 Tó gɛ̀nↄ ni futɛ ganlo, de Kirisi dí vuro. 14 Tó Kirisi dí vuro sↄ̃, de ó waazikɛnaa kɛ̀ pã, akũsↄ̃ á Kirisi náanikɛnaa kɛ̀ pã, 15 o gↄ̃ Luda sèedade ɛ́kɛdenↄ ũ, kũ o ò à Kirisi vù yãi. Zaakũ tó gɛ̀nↄ dì vuro, de Luda dí a vuro. 16 Tó Luda dì gɛ̀nↄ vuro, de Kirisi dí vuro. 17 Tó Kirisi dí vuro, á Kirisi náanikɛna àre vĩro, akũ á kú á durunna gũn ari tera, 18 gbɛ̃ kũ ò andunia tò Kirisi gũnnↄ sↄ̃, ò sã̀tɛ. 19 Tó ó kunna kũ wɛ̃̀ndiio dí yãin ó wɛ́ dↄ Kirisii ado, de wɛ̃ndadenↄn ó ũ de gbɛ̃ sĩnda pínkila.

20 Yãpura gũn Kirisi fùtɛ bona gan, àkũ mɛ́ à gàavu káaku ũ gbɛ̃ kũ ò wùtɛ ò i ònↄ tɛ́. 21 Lákũ ga bò bisãsiri gãi nà, lɛn gɛ̀nↄ vunaa bò bisãsiri gãi lɛ. 22 Kunna Adamu buri ũ tò ga dà gbɛ̃ sĩnda pínkila. Lɛmɛ dↄ gbɛ̃ kũ ò kú Kirisi gũnnↄ ni wɛ̃̀ndi le ń pínki. 23 Baadi kũ a gↄrↄomɛ. Kirisi mɛ́ à gàavu káaku ũ, a gbɛra a gbɛ̃nↄ ni vu a sugↄrↄa. 24 Gbasa gↄrↄ lɛ́ ká, Kirisi ni kíkɛ mì dɛ pínki kũ dokanↄ kũ gbãnanↄ, ani a kpata tó De Ludanɛ. 25 Séde Kirisi gↄ̃ kí ble ari Luda gↄ̃ a ibɛrɛnↄ kɛ a tìntin ũ. 26 Ibɛrɛ kũ ani a kakatɛ kpɛkpɛmɛ ga ũ, 27 zaakũ Luda pↄ́ sĩnda pínki nà Kirisinɛ a ↄĩ. Kũ à pì, pↄ́ sĩnda pínki kú a ↄĩ, ó dↄ̃ kũ Luda kũ à pↄ́ sĩnda pínki nànɛ a ↄĩ pìi baasimɛ. 28 Tó à pↄ́ sĩnda pínki nànɛ a ↄĩ, àpii Nɛ́ kũ à pↄ́ sĩnda pínki nànɛ a ↄĩ pì ni mì natɛnɛ, Luda pì nigↄ̃ de a pínki ũ pↄ́ sĩnda pínkinɛ.

29 Gbɛ̃ kũ òdi da'itɛ kɛ gɛ̀nↄ gɛ̃nɛ ũ sↄ̃ bi? Tó gɛ̀nↄ dì vu yãpuraro, bↄ́yãi òdi da'itɛ kɛ ń gɛ̃nɛ ũu? 30 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, bↄ́yãi odìgↄ̃ ó zĩda da kari gũn gↄrↄ sĩnda pínkii? 31 Kũ ĩa kũ madì dã á yã musu kunna Kirisi Yesu ó Dikiri gũnwo, madìgↄ̃ kú ga lɛ́imɛ lákũ gu dí dↄ nà. 32 Tó ma zĩda yãin ma ↄsi kài kũ nↄ̀bↄ pãsĩnↄ zaa Ɛfesu, bↄ́ àreen à vĩmɛnɛɛ? Tó gɛ̀nↄ ni vuro,

ò pↄ́ ble, ò í mi,

zaakũ óni ga ziamɛ.

33 Àsun tó ò á sãtɛro, gbɛ̃nna vãni dì dà mana yakamɛ. 34 À su á laakariia súsu, àsun durunna kɛ doro, zaakũ á gbɛ̃kenↄ Luda dↄ̃ro. Ma abirekũ ò de à á wé'iyã dↄ̃ yãimɛ.

Gàavunↄ mɛ̀ɛ

35 Gbɛ̃kenↄ ni pi, gɛ̀nↄ ni vu deramɛɛ? Mɛ̀ kpate takan onigↄ̃ vĩi? 36 Yↄ̃nkↄ yãmɛ! Odì pↄ́ tↄ̃ à bↄ̀tɛ fↄ̃̀mbabonaa sariro. 37 Tó ò pↄ́ tↄ̃̀, gbadon yoo ke pↄ́wɛ pãnde, àdi butɛ pↄ́wɛ pì ũro. 38 Luda dì tó à butɛ lákũ à dìtɛ nàmɛ, baadi kũ a burio. 39 Pↄ́ wɛ̃̀ndidenↄ pínki mɛ̀ dokↄ̃nↄro. Bisãsiri pↄ́ ado, nↄ̀bↄnↄ pↄ́ ado, bãnↄ pↄ́ ado, kpↄ̀nↄ pↄ́ ado. 40 Ludambɛ pↄ́nↄn kun, andunia pↄ́nↄn kun. Ludambɛ pↄ́nↄ gakuri ado, andunia pↄ́nↄ gakuri ado. 41 Ifãntɛ̃ gakuri ado, mↄvura pↄ́ ado, susunɛnↄ pↄ́ ado. Bee susunɛ pìnↄ ń gakuri adonadona kↄ̃omɛ.

42 Lɛn anigↄ̃ de lɛ gɛ̀nↄ vuna gↄrↄ zĩ. Òdi gɛ̀ vĩ à vã, ani vu vãnaa sari. 43 Òdi gɛ̀ vĩ bɛ̀ɛrɛɛ sari, ani vu kũ gakurio. Òdi gɛ̀ vĩ gbãna sari, ani vu kũ gbãnao. 44 Òdi gɛ̀ vĩ kũ andunia mɛ̀ɛo, ani vu kũ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro mɛ̀ɛo. Lákũ andunia mɛ̀ kun nà, lɛmɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro mɛ̀ kun lɛ dↄ. 45 À kɛ̃na Luda yãn ò pì, gbɛ̃ káaku Adamu gↄ̃̀ gbɛ̃ bɛ̃nɛ ũ, ama Adamu kpɛde gↄ̃̀ Nini wɛ̃̀ndikpammari ũ. 46 Adi kɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro mɛ̀ mɛ́ àdi do arɛro, andunia mɛ̀ mɛ́ àdi do arɛ, a gbɛra sà wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro mɛ̀ɛ. 47 Bisãsiri káaku bò bùsutiti gũmmɛ, a plade bò ludambɛmɛ. 48 Gbɛ̃ kũ ò de zĩtɛ pↄ́ ũnↄ bòkↄ̃a kũ gbɛ̃ kũ à bò zĩtɛnwo. Gbɛ̃ kũ ò de ludambɛ pↄ́ ũnↄ bòkↄ̃a kũ gbɛ̃ kũ à bò ludambɛo. 49 Lákũ ó de gbɛ̃ kũ à bò zĩtɛn taka ũ nà, lɛn ónigↄ̃ de gbɛ̃ kũ à bò ludambɛ taka ũ lɛ se.

50 Yã kũ ma òon dí ma gbɛ̃nↄ. Tó kpata kũ à bò Luda kĩnaa bò gupuraa, óni le ò ble kũ ó mɛ̀ɛoro. Óni le ògↄ̃ kú gu kũ àdi vãro gũn kũ ó mɛ̀ kũ àdi vãoro. 51 À ma, mani asiriyã oárɛ. Óni ga ó pínkiro, ama óni li ó pínki 52 kãnto lán wɛ́'ipakɛnaa bà kãkãki kpɛde pɛna zĩ. Zaakũ kãkãki ni ũ bo, gɛ̀nↄ ni vu vãnaa sari, ókↄ̃nↄ sↄ̃ óni li. 53 Séde ó mɛ̀ kũ àdi vã dí gɛ̃ a kũ àdi vãro gũn. Séde ó mɛ̀ kũ àdi ga dí gɛ̃ a kũ àdi garo gũn. 54 Tó ó mɛ̀ kũ àdi vã gɛ̃̀ a kũ àdi vãro gũn, akũsↄ̃ ó mɛ̀ kũ àdi ga gɛ̃̀ a kũ àdi garo gũn, akũ yã kũ à kɛ̃na Luda yãn dí ni papa ò pì:

Ò zĩ̀i blè gaa, à mìi dɛ̀.

55 Ga, n zĩ̀blena tↄ́n deraa?

Ga, n sɛwɛ kú mámɛɛ?

56 Durunna mɛ́ à ga sɛwɛ ũ, durunna gbãna sↄ̃ àdi bo doka gũmmɛ. 57 Ò Luda sáabu kɛ, kũ àdi tó ò zĩ̀ ble ó Dikiri Yesu Kirisi gãi. 58 Abire yãi ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, à zɛ gbãna gíngin bona kũ kpɛo sari. À wɛ́ tã Dikiri zĩa gↄrↄ sĩnda pínki, zaakũ á dↄ̃ kũ zĩ kũ átɛn kɛ Dikirinɛ pãro.

16

Pↄlu wɛ̃tɛgɛna sorukɛnaa

1 Luda gbɛ̃nↄ kámazakɛnaa yã musu, lákũ ma ò Galatia bùsu sↄsinↄ gbɛ̃nↄnɛ nà, à kɛ lɛ se. 2 Azumanɛnna kũ azumanɛnnao á baadi gↄ̃ ↄgↄ kũ à lè a gbãna lɛ́n bo adona, àgↄ̃ kakara de àsun kámaza pì wɛtɛ gↄrↄ kũ ma suro yãi. 3 Tó ma su, mani gbɛ̃ kũ a ń dítɛ ò gɛ́nↄ zĩ Yurusalɛmu kũ takadao kũ kámaza kũ a kàkara pìio. 4 Tó à kũ̀ mà gɛ́mɛ sↄ̃, oni gɛ́ zɛmɛ.

Yã kũ Pↄlu kpàkpa à kɛnↄ

5 Tó ma bↄtɛ kũ Masedonia bùsuuo, mani su á kĩnaa, zaakũ mani pã Masedonialamɛ. 6 Matɛn kpákpa mà gↄrↄpla kɛ kãáo. Bee bunsirɛ se manigↄ̃ ye mà ble kãáo, áni gɛ́ zɛmɛnɛ gu kũ mani gɛ́n. 7 Tera la má ye mà gɛ̃tɛáwala fàaro, matɛn kpákpa mà gↄrↄpla kɛ kãáo, tó Dikiri wè. 8 Mani gↄ̃ Ɛfesu ari Pɛntikↄsi dikpɛ zĩmɛ, 9 zaakũ Luda zɛ́ bòmɛnɛ manamana mà zĩ mana kɛ, akũsↄ̃ ma ibɛrɛnↄn dasi.

10 Tó Timↄti sù à sù, àsun kɛnɛ búgubugu à vĩna kɛárɛro, zaakũ àtɛn zĩ kɛ Dikirinɛ lán ma bàmɛ. 11 Á gbɛ̃ke sún a gya boro. À zàna kɛnɛ de à le à ká ma kĩnaa aafia, zaakũ makũ kũ ma gbɛ̃nↄ ó wɛ́ dↄi.

12 Ó gbɛ̃ndo Apolo sↄ̃, madìgↄ̃ nakaraa gɛ̃̀n baaakↄ̃ à su à á gwa kũ ó gbɛ̃ kparanↄ. À ye sunaai gĩaro. Tó à zɛ́ lè, ani su.

Lɛ́dammana kpɛkpɛ

13 Àgↄ̃ kú á laakariia, àgↄ̃ zɛna Yesunaanikɛnaa gũn. Àgↄ̃ wↄ́rↄgↄ vĩ, àgↄ̃ gbãna. 14 À yã sĩnda pínki kɛ kũ yenyĩo.

15 Á Sɛtɛfana bedenↄ dↄ̃, kũ mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ ò Yesude káakunↄ ũ Girisi bùsun, akũ ò ń zĩda kpà ògↄ̃ kpá Luda gbɛ̃nↄi. Ma gbɛ̃nↄ, ma wɛ́ kɛ̀áwa, 16 à mì natɛ gbɛ̃ bire takanↄnɛ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn kokari kɛ lɛɛlɛ zĩ dokↄ̃nↄ pìi gũnnↄ ń pínki. 17 Ma pↄ kɛ̀ nna Sɛtɛfana kũ Fↄtunatuo kũ Akaikuo sunaaa, zaakũ ò gↄ̃̀mɛnɛ á gɛ̃nɛ ũmɛ. 18 Ò tò ma laakarii kpàtɛ kũ á pↄ́o. À bɛ̀ɛrɛ lí gbɛ̃ bire takanↄnɛ.

19 Asia bùsu sↄsinↄ gbɛ̃nↄ fↄ kpàáwa. Akila kũ Pirisilao kũ sↄsi gbɛ̃ kũ òdi kↄ̃ kakara ń bɛanↄ fↄ kpàáwa manamana Dikiri gũn. 20 Ó gbɛ̃ kũ ó lɛɛlɛnↄ fↄ kpàáwa á pínki. À fↄ kpákↄ̃a kũ Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanaao. 21 Makũ Pↄlu, ma ↄgbɛn dí. Ma fↄ kpàáwa. 22 Tó gbɛ̃ke ye Dikiriiro, Luda láari boa. Ó Dikiri tɛn su. 23 Dikiri Yesu gbɛ̃kɛ kɛárɛ. 24 Má yeái á pínki kunna Kirisi Yesu gũn.

2 KƆRINTIDENƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

KƆRINTIDENƆ TAKADA PLADE

Pↄlu kũ Kↄrinti Yesudenↄ 1:1-7:16

Yudea Yesudenↄ kámazakɛnaa 8:1-9:15

Pↄlu gina kũ a zĩdao 10:1-13:14

1

Laakarikpatɛnaa

1 Makũ Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀rii Luda pↄyenyĩnaa gũn kũ ó gbɛ̃ Timↄtio, ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada dí kɛ̃̀ sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Kↄrintinↄnɛ kũ Luda gbɛ̃ kũ ò kú Girisi bùsunnↄ ń pínki. 2 Luda ó De kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafiaa.

3 Ò Luda ó Dikiri Yesu Kirisi De sáabu kpá, De Luda wɛ̃ndadↄ̃nnɛri nɛ̀sɛkpatɛrii pìi. 4 Àdi ó laakari kpátɛwɛrɛ ó wɛ́tãmmana sĩnda pínki gũn, de ò le ò gbɛ̃ kũ ò kú bee wɛ́tãmmana kpate taka buri gũnnↄ laakari kpátɛńnɛ se kũ laaakarikpatɛbↄ kũ Luda ó laakarii kpàtɛowɛrɛo. 5 Lákũ wari kũ Kirisi kɛ̀ɛ dì liwái nà, lɛmɛ dↄ ó laakarii dì kpátɛ manamana Kirisi yãi. 6 Tó ótɛn wari dↄ, á laakarikpatɛna kũ á surabanaao yãimɛ. Tó Luda ó laakarii kpàtɛ, á laakarikpatɛna yãimɛ, de à le à wari dokↄ̃nↄ kũ ótɛn kɛ fↄ̃. 7 Ó tãmaa vĩ á yã musu sikaa sari, zaakũ ó dↄ̃ lákũ á bàka kú kũoo warikɛnaa gũn nà, lɛn á bàka kú kũ ó laakarikpatɛnaao lɛ dↄ.

8 Ó gbɛ̃nↄ, ó ye àgↄ̃ dↄ̃ lákũ ò ó wɛ́ tã̀ Asia bùsun nà. Ò mɛ̀ɛ ũ̀wá manamana de ó gbãna lɛ́la, bee ó wɛ̃̀ndi ó wɛ́ dↄi sero. 9 Yã dàóla, ótɛn da o gamɛ. Abire ó lé, de òsun zɛ kũ ó zĩda gbãnaoro, séde Luda kũ àdi gɛ̀nↄ vu gbãna. 10 À ó bó kari zↄ̃kↄ̃ↄ gũn, akũsↄ̃ ani ó bon. Àpiin ó wɛ́ dↄi à ó bon dↄ 11 adua kũ átɛn kɛwɛrɛ gãi. Lɛmɛ gbɛ̃nↄ ni sáabu kɛnɛ dasi ó yã musu gbɛ̃kɛ kũ à kɛ̀wɛrɛ yãi gbɛ̃ dasinↄ aduakɛna sabai.

Pↄlu tá gboronaa

12 Yã kũ odì a ĩa dãn dí: Ó laasun tɛn owɛrɛ, kũ Luda gbãnao ó kú kũ nɛ̀sɛpurao manafiki sari andunia gũn, atɛ̃nsa á kĩnaa. Andunia ↄ̃ndↄ̃n ó kúoro, séde Luda gbɛ̃kɛ. 13 Odì takada ke kɛ̃árɛro, séde a kũ áni a kyó kɛ à dↄ̃ baasiro. 14 Lákũ á ó dↄ̃ nà fíti tera, má ye à ó dↄ̃ sãnsãn, de à ĩa dã ó yã musu Dikiri Yesu sugↄrↄ zĩ, lákũ óni dã á yã musu nà.

15-16 Yã pì náanikɛnaa gũn ma dìtɛ yã, tó matɛn gɛ́ Masedonia, mà bↄtɛ á kĩnaa mà á gwa káaku, mà ɛra mà su kũ á kĩnaao de à arubarika le gɛ̃̀n pla, gbasa à kpámai ma Yudea gɛnaa gũn. 17 Kũ ma tá bire dìtɛ, ma yã futɛ kɛ̀n yá? Tó ma dìtɛ mà yã kɛ, andunia yã dì domɛnɛ arɛ mà pi, ee, ee ke oi, oin yá? 18 Lákũ Luda náani vĩ nà, yã kũ o òárɛ bi eemɛ, adi kɛ oinlo. 19 Luda Nɛ́ Yesu Kirisi kũ makũ kũ Silasio kũ Timↄtio o a yã waazi kɛ̀árɛ bi gbɛ̃ kũ àdi pi eemɛ, adi kɛ oinlo, àkũmɛ Luda ee ũ. 20 Zaakũ lɛ́ kũ Luda gbɛ̃̀ sĩnda pínki yãpura dì kɛ a gũmmɛ. Abire yãi kũ Yesu Kirisi tↄ́o òdi pi, aami, Luda tↄ́bona yãi. 21 Luda mɛ́ à ó zĩni pɛ̀tɛ Kirisi gũn kũ ákↄ̃nↄ, à ó dítɛ a pↄ́ ũ, 22 à a sèedaa kɛ̀wá, à a Nini dà ó swɛ̃̀n pↄ́ kũ óni le zɛnkpɛkɛ ũ.

23 Luda ma nɛ̀sɛ dↄ̃, àkũmɛ ma sèedade ũ. Kũ má ye mà á bobo á dànlo yãin mádi gɛ́ Kↄrinti doro. 24 Adi kɛ ótɛn gbãna mↄárɛ á ludanaanikɛnaa musunlo, zaakũ a zĩni pɛ̀tɛ kↄ̀, ótɛn zĩ kɛ kãáo á pↄnna yãimɛ.

2

1 Akũ ma zɛo kũ mani su á kĩnaa kũ nɛ̀sɛyakanaao doro. 2 Tó ma tò á nɛ̀sɛɛ yàka, dí mɛ́ ani ma pↄ kɛ nnaa, tó adi kɛ ákↄ̃nↄ kũ ma á nɛ̀sɛɛ yàkaárɛnↄ baasiroo? 3 Ma takada kɛ̃̀árɛ lɛ, de tó ma su á gwa, ákↄ̃nↄ kũ á de à ma pↄ kɛ nnanↄ sún ma nɛ̀sɛ yakaro yãimɛ. Má dↄ̃ sãnsãn kũ ma pↄnna bi á pínki pↄnnamɛ. 4 Ma takada pìi kɛ̃̀árɛ wari gũn kũ pↄsira zↄ̃kↄ̃ↄo kũ wɛ́'i dasio, adi kɛ de á pↄ yaka yãinlo, de àgↄ̃ dↄ̃ lákũ má yeái nà yãimɛ.

Sùrukɛna kũ taarideo

5 Tↄ̀, tó gbɛ̃ke nɛ̀sɛyakana yã kɛ̀, adi kɛ ma nɛ̀sɛɛn à yàkaro, á gbɛ̃ sĩnda pínki pↄ́mɛ à yàka, ke á gbɛ̃kenↄ, de màsun o à gɛ̃ onalaro. 6 Wari kũ á daside dↄ̀ gbɛ̃ pìia mↄ̀a. 7 Abire yãi à sùru kɛ kãao tera sà, à a laakari kpátɛnɛ, de a pↄsira kori sún a dɛro yãi. 8 Abire yãi ma kútɛ kɛ̀árɛ, à mↄnɛ súsu kũ á yei. 9 Àkũ mɛ́ à tò ma takada birekũ kɛ̃̀árɛ, ma lí pɛ̀tɛoáwa, de mà le mà dↄ̃ tó á yã kũ ma òárɛ kũna pínki. 10 Tó a gbɛ̃ kɛ̃̀ kũ a taario, madì ade kɛ̃ se. Zaakũ tó ma gbɛ̃ yã kɛ̃̀nɛ, tó yãke sù à kun, madì kɛ á yãi Kirisi arɛ, 11 de Setan sún ↄ̃ndↄ̃ kɛwɛrɛro yãi, zaakũ ó a manafikinↄ dↄ̃.

Luda zĩkɛrinↄ

12 Kũ ma ka Toroasi de mà Kirisi baaru nna kpá, Dikiri zɛ́ bòmɛnɛ, 13 ama ma laakari kpatɛnaro, kũ mádi ma gbɛ̃ndo Titu lero yãi. Akũ ma lɛ́ zàḿma gwe, ma da Masedonia zɛ́n.

14 Ma sáabu kɛ̀ kũ Ludao, zaakũ àdigↄ̃ dowɛrɛ arɛ gↄrↄ sĩnda pínki, odìgↄ̃ zĩ̀blerinↄ ũ Kirisi gũn, odì a dↄ̃na gbĩ dagula gu sĩnda pínkia. 15 Zaakũ ó de turaretiti gbĩnnade kũ Kirisi kpàta Ludanɛ ũ gbɛ̃ kũ àtɛni ń sura banↄ tɛ́ kũ gbɛ̃ kũ ò sãtɛnanↄ. 16 Ó de gɛ̀ gbĩ ũ gbɛ̃kenↄnɛ, akũ àdi ga ińnɛ. Ó de wɛ̃̀ndi gbĩ ũ gbɛ̃ kparanↄnɛ, akũ àdi wɛ̃̀ndi ińnɛ. Ó dí mɛ́ à kà à zĩ bire kɛɛ? 17 Ó de lán gbɛ̃ kũ òdigↄ̃ laga tá kũ Luda yãonↄ bàro. Kirisi gũn odì yã o kũ nɛ̀sɛpurao kũ Luda dↄ̃naao a zĩ̀rinↄ ũ.

3

1 O ɛra ótɛni ó zĩda sáabu kpán yá? Ó bàka kú kũ sèeda takada kũ ò kɛ̃̀árɛ ke kũ a kɛ̃̀ńnɛo lán gbɛ̃kenↄ bàn yá? 2 Ákↄ̃nↄmɛ ó takada pì ũ kũ à kɛ̃na ó swɛ̃̀ɛa. Gbɛ̃ sĩnda pínki ni fↄ̃ à dↄ̃ à a kyó kɛ. 3 Átɛn mↄńnɛ gupuraa kũ ákↄ̃nↄmɛ takada kũ Kirisi kɛ̃̀ à nàwɛrɛ ó ↄĩ ũ. Adi takada pì kɛ̃ kũ tawadaaoro, à kɛ̃̀ kũ Luda Wɛ̃̀ndide Niniomɛ. Adi kɛ̃ gbɛ̀ anloaro, à kɛ̃̀ á swɛ̃̀ɛamɛ.

4 Yã kũ ó a náani vĩn gwe Luda arɛ Kirisi gãi. 5 Adi kɛ o ka ó zĩdanɛ ò pi, yã pìi bò ó kĩnaanlo, Ludamɛ ó gbãna ũ. 6 Àkũ mɛ́ à ó káa, akũ ó de a bàka kunna kũ gbɛ̃nↄo dufu zĩkɛrinↄ ũ. Adi kɛ doka kũ à kɛ̃nanlo, Luda Nini yãmɛ. Zaakũ doka dì ga ińnɛ, Nini pì sↄ̃, àdi wɛ̃̀ndi ińnɛ.

7 Kũ Luda doka kɛ̃̀ gbɛ̀ anloa, a gakuri bò Musa ãnnwa. Bee kũ a tɛ́kɛna dí gì kɛro, Isarailanↄ dí fↄ̃ ò gwàro. Tó zɛ́ kũ àdi ga ińnɛ pìi bò kũ gakuri bire takao, 8 oni Nini pì zɛ́ gakuri yã o dↄ yá? 9 Tó zɛ́ kũ àdi yã dańla gakuri vĩ, zɛ́ kũ àdi tó yã bo kũńwo nna gakuri deala zã̀. 10 Pↄ́ kũ à gakuri vĩ yã gakuri vĩ doro, gakuri kũ à deala pì yãi. 11 Tó pↄ́ kũ adi gì kɛro bò kũ gakurio, pↄ́ kũ àdigↄ̃ kun gakuri deala zã̀.

12 Zaakũ ó tãmaa bire taka vĩ, odì yã o kũ swɛ̃̀gbãnao, 13 adi kɛ lán Musa bàro, kũ à fáta kù a ãnnwa de Isarailanↄ sún a ãn tɛ́kɛna kũ àdi gì kɛro lakana ero yãi. 14 Ama ń sã gbãna, zaakũ ari gbãra tó òtɛn Luda bàka kunna kũńwo takada kyó kɛ, fáta dokↄ̃nↄ pìi dìgↄ̃ kú ń laasunlamɛ. Àdi goro, séto gbɛ̃ kú Kirisi gũn baasiro. 15 Ari kũ a terao tó òtɛn Musa takada kyó kɛ, fáta pìi dìgↄ̃ kú ń laasunlamɛ. 16 Ama tó gbɛ̃ arɛ dↄ̀ Dikiria, fáta pìi dì goa. 17 Dikiri pìimɛ Luda Nini ũ, akũsↄ̃ gu kũ Dikiri Nini pì kún, àdi tó ò gↄ̃ ń zĩdanɛ. 18 Ókↄ̃nↄ kũ pↄ́ gò ó ãnnwanↄ, ótɛn Dikiri gakuri mↄńnɛ lán dígi bà, odìgↄ̃ li lán a bà gakuri gↄ̃ kara gakurila. Dikiri kũ à de Luda Nini ũ pì kɛnaan gwe.

4

Luda zĩ̀rinↄ zĩ

1 Abire yãi lákũ Luda zĩ bire dàwɛrɛ a sùruu gũn nà, odì kpasaoro. 2 O ↄ gbàrɛ asiri wé'isariyãnↄi, odì yã kɛ kũ manafikioro, akũsↄ̃ odì Luda yã kotiro. Odì yãpura ońnɛ súsu, de ò ó zĩda mↄ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ Luda arɛ. 3 Tó baaru nna kũ ótɛn kpá utɛnamɛ, gbɛ̃ kũ ò sãtɛnanↄn à utɛnańnɛ. 4 Zaakũ andunia díkĩna dikiri Yesusaridenↄ wɛ́ vĩ̀na kũ̀ńnɛ, de òsun baaru nna sí, Kirisi kũ à de Luda taka ũ gakuri gu puńnɛro yãimɛ. 5 Ó zĩda kpàkpan ótɛn kɛro, Yesu Kirisi dikirikɛ kpàkpan ótɛn kɛ, akũsↄ̃ ótɛn zↄ̀ bleárɛ a yãi. 6 Luda pì, gu pu gusiran, akũ à gu pù ó swɛ̃̀n lɛ dↄ. Gupura pì de a gakuri kũ àtɛn tɛ́ kɛ Kirisi ãnnwa dↄ̃na ũ.

7 Ó aruzɛkɛ bire vĩ ó mɛ̀ kũ ò de lán ɛ̃ oro bànↄ gũn, de ò le ò dↄ̃ kũ gbãna zↄ̃kↄ̃ↄ pìi bò Luda kĩnaamɛ, adi kɛ ó kĩnaanlo. 8 Òdigↄ̃ wari dↄwá kpa sĩnda pínkia, bee kũ abireo odì fuaro. Òdi bídi kɛ, ama ó tãmaa dì lákaro. 9 Òdi wɛ́ tãwá, ama Luda dì ó tónlo. Òdi ó pãtɛ, ama odì garo. 10 Gↄrↄ sĩnda pínki ó kú Yesu ga taka buri lɛ́i, de a kunna le à pisi ó mɛ̀ɛa yãi. 11 Zaakũ ókↄ̃nↄ kũ ó bɛ̃nɛnↄ odìgↄ̃ kú ga lɛ́i Yesu yãi, de a kunna le à pisi ó mɛ̀ kũ ani gaa yãi. 12 Lɛn ga pì tɛn zĩ kɛ ó gũn lɛ, akũsↄ̃ wɛ̃̀ndi tɛn zĩ kɛ á gũn. 13 À kɛ̃na Luda takadan ò pì: Má Luda náani vĩ, akũ ma yã ò. Ókↄ̃nↄ sↄ̃, o Luda náani dokↄ̃nↄ pìi kɛ̀, akũ ótɛn yã o a yãi. 14 Zaakũ ó dↄ̃ kũ lákũ Luda Dikiri Yesu vù gan nà, ani ó vu kãao gan se, ani ó kátɛ a arɛ lɛɛlɛ kũ ákↄ̃nↄ. 15 Yã dínↄ pínki tɛni ó lé á yãi, de Luda gbɛ̃kɛ kũ àtɛn li gbɛ̃nↄi dasi le a sáabukpana kara a tↄ́bona yãi.

Wɛ́dↄna mɛ̀ dufui

16 Abire yãi odì kpasaro. Bee tó ó mɛ̀ tɛn kakatɛ, ó nini dìgↄ̃ dufu kũ lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà. 17 Ó wɛ́tãmma gↄrↄ do lɛɛkɛɛnle díkĩna tɛn gakuri zↄ̃kↄ̃ kũ àdi lákaro iwɛrɛ, kũ adi sí lɛkↄ̃aro. 18 Ó wɛ́ pɛ́ pↄ́ kũ òdi wɛ́ sialɛaro, sé pↄ́ kũ òdi wɛ́ sialɛro. Zaakũ pↄ́ kũ òdi wɛ́ sialɛ bi gↄrↄ pla pↄ́mɛ. Pↄ́ kũ òdi wɛ́ sialɛro sↄ̃, àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

5

1 Ó dↄ̃ kũ tó ó sↄ̀ kũ ó kun kpɛ́ ũ andunia dí gũn yàka, Luda ni kpɛ́ kũ odi bo kũ ↄoro kpáwá a bɛa ari gↄrↄ sĩnda pínki. 2 Tera sↄ̃ odì nda sↄ̀ↄ pìi gũn, ó ye ò ludambɛ pↄ́ pì da, 3 zaakũ tó o bo sↄ̀n, ónigↄ̃ kun mɛ̀ɛ sariro. 4 Gↄrↄ kũ ó kú sↄ̀ díkĩna gũn, odì nda lákũ ó aso sɛna bà. Adi kɛ ó ye ò bo a gũnnlo, ó ye ò ludambɛ pↄ́ damɛ, de wɛ̃̀ndi ó sↄ̀ kũ ani ga pì mↄ́. 5 Abire yãin Luda ó soru kɛi, akũ à a Nini kpàwá pↄ́ kũ óni le zɛnkpɛkɛ ũ.

6 Abire yãi ó swɛ̃̀ɛ dìgↄ̃ gbãna. Ó dↄ̃ gↄrↄ kũ ó kú mɛ̀ díkĩna gũn, ó kú Dikiri kĩnaaro. 7 Zaakũ ludanaanikɛnaan ó kúo, adi kɛ wɛ́sinaalɛ yãnlo. 8 Ó swɛ̃̀ɛ dìgↄ̃ gbãna. Bona sↄ̀ↄ pìn gɛna Dikiri kĩnaan ó yei. 9 Kunna mɛ̀ɛ gũnn yá, bona a gũnn yá, odìgↄ̃ wɛtɛ ó yã káagu. 10 Zaakũ Kirisi nigↄ̃ vutɛna a tìntinnwa, ó pínki óni bo ò zɛ a arɛ, ani fĩna bo ó baadinɛ a kunna mɛ̀ɛ gũn yãkɛnaa, a mana ke a vãni.

Bisãsirinↄ kɛna nna kũ Ludao zĩ

11 Lákũ ótɛn vĩna kɛ Dikirinɛ lɛ nà, odì wɛtɛ gbɛ̃nↄ yã pì zɛ́ e. Luda ó dↄ̃ sãnsãn, akũsↄ̃ ó ye à ó dↄ̃ á swɛ̃̀n lɛ dↄ. 12 Ótɛni ó zĩda sáabu kpáárɛ dↄnlo, ótɛni á gba zɛ́ à ĩa dã ó yã musumɛ, de à le à yã we gbɛ̃ kũ àdi ĩa dã kũ mɛ̀ yão, adi kɛ swɛ̃̀ yãnloa. 13 Tó átɛn da ó mìi lìtɛ, Luda yãimɛ. Tó ó kú ó dↄ̀rↄↄa, á yãimɛ. 14 Zaakũ Kirisi yenyĩ mɛ́ àtɛn tɛ́ káógu. O è tó gbɛ̃ mɛ̀n do gà gbɛ̃ sĩnda pínki yãi, ò gà ń pínkin gwe. 15 À gà gbɛ̃ sĩnda pínki yãi, de gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀nↄ súngↄ̃ kun ń zĩda pↄ́ ũ doro, séde gbɛ̃ kũ à gà ń yãi à vù pↄ́.

16 Abire yãi odì gbɛ̃ke gwa lákũ andunia gbɛ̃nↄ dì gwa nà tera doro. Bee kũ ó Kirisi dↄ̃ lákũ andunia gbɛ̃nↄ a dↄ̃ nà yã, ó a dↄ̃ lɛ tera doro. 17 Zaakũ tó gbɛ̃ kú Kirisi gũn, à gↄ̃̀ gbɛ̃ dufu ũ. A kunna zĩ gɛ̃̀tɛ, kunna dufu mɛ́ à gↄ̃̀nɛ. 18 Abire bò Luda kĩnaamɛ pínki. À ó kɛ́ kãao nna Kirisi gãi, akũ à gbɛ̃nↄ kɛna nna kãao zĩ dàwɛrɛ. 19 Kirisi gũn Luda andunia kɛ̀ kãao nna gbɛ̃nↄ taarinↄ yã danaa sari, akũ à gbɛ̃nↄ kɛna kãao nna pì yã nàwɛrɛ ó ↄĩ. 20 Abire yãi Kirisi gɛ̃nɛnↄn ó ũ. Luda tɛn gbɛ̃nↄ sísi ó gãi. O kútɛ kɛ̀árɛ Kirisi gbɛ̀n, à kɛ nna kũ Ludao. 21 Luda tò durunnasaride gↄ̃̀ durunna kútɛkɛbↄ ũ ó yãi, de kunna a gũn Luda tó yã bo kũoo nna.

6

1 Zaakũ Luda zĩkɛri dakenↄn ó ũ, o kútɛ kɛ̀árɛ, àsun Luda gbɛ̃kɛ sí à a kɛ pãro. 2 Luda pì:

Ma n yã mà a gↄrↄa,

ma kpanyĩ surabana gↄrↄ.

Gↄrↄ kà sà, gbãramɛ surabana gↄrↄ pì ũ.

3 Odì yã kũ ani tó gbɛ̃ fu kɛro, de òsun ó zĩ taari lero yãi. 4 Odì ó zĩda mↄ gbɛ̃nↄnɛ zɛ́ sĩnda pínki gũn kũ Luda zĩkɛrinↄn ó ũ. Odì mɛna fↄ̃ manamana kũ takasio kũ wario kũ wɛ́tãmmanaao. 5 Ò ó gbɛ̃, ò ó ká kpɛ́siran, ò fùtɛwái. O zĩ gbãna kɛ̀, ódi le o i òro, nà ó dɛ́. 6 O mↄ̀ńnɛ kũ nɛ̀sɛpurao kũ dↄ̃naao kũ sùruuo kũ manakɛnaao kũ Luda Ninio kũ yenyĩ manafiki sario 7 kũ yãpura'onaao kũ Luda gbãnao. Ó yãmanakɛbↄnↄ kũna ó ↄplan kũ ó ↄzɛo. 8 Òdi ó kpe ta, òdi ó kpe bo. Òdi ó tↄ́ vãni sí, òdi ó tↄ́ nna sí. Yãpuradenↄn ó ũ, akũ òdi ó ditɛ manafikidenↄ ũ. 9 Tↄ́denↄn ó ũ, akũ òdi ó ditɛ lán gbɛ̃ kũ ò ń dↄ̃ronↄ bà. Ó bɛ̃nɛmɛ fá, akũ òdi ó ditɛ gɛ̀nↄ ũ. Òdi ó ditɛ pↄ́gbɛ̃nanↄ ũ, ama òdi ó dɛro. 10 Ó pↄ dìgↄ̃ nnamɛ, akũ òdigↄ̃ ó ditɛ pↄsiradenↄ ũ. Odì gbɛ̃nↄ kɛ aruzɛkɛdenↄ ũ dasi, akũ òdigↄ̃ ó ditɛ takasidenↄ ũ. Ó pↄ́ sĩnda pínki vĩ, akũ òdigↄ̃ ó ditɛ pↄ́saridenↄ ũ.

11 Kↄrintidenↄ, o yã òárɛ súsu, o ó nɛ̀sɛɛ wɛ̃̀árɛ. 12 Ódi ó nɛ̀sɛgũnyã utɛárɛro, ama a á pↄ́ ùtɛwɛrɛ. 13 Ma yã òárɛ lán ma nɛ́nↄ bà. Lákũ o ó nɛ̀sɛɛ wɛ̃̀árɛ nà, à á nɛ̀sɛ wɛ̃wɛrɛ lɛ se.

Àsun kɛ lɛɛlɛ kũ Yesusaridenↄoro

14 Àsun kɛ dokↄ̃nↄ kũ Yesusaridenↄoro. Yã mana bàka ũgba kũ a vãnioo? Bↄ́n gupura kũ gusirao vĩ kũ kↄ̃oo? 15 Kirisi yã ni kↄ̃ sí kũ Setan pↄ́o deramɛɛ? Deramɛ Yesude bàka nigↄ̃ kú kũ Yesusarideoo? 16 Luda kpɛ́ dì kↄ̃ sí kũ tãnanↄo yá? Zaakũ Luda Wɛ̃̀ndide kpɛ́n ó ũ, lákũ à ò nà:

Manigↄ̃ kú kũńwo, manigↄ̃ kure ń tɛ́,

manigↄ̃ de ń Luda ũ,

onigↄ̃ de ma gbɛ̃nↄ ũ.

17 Abire yãi Dikiri pì:

À kɛ̃ḿma, àgↄ̃ kú ádona,

àsun ↄ na pↄ́ gbãsĩaro,

mani á sí, 18 manigↄ̃ denɛ De ũ,

ánigↄ̃ de ma nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ũ kũ ma nɛ́nↄgbɛ̃nↄ.

Dikiri Gbãnasĩndapinkide mɛ́ à ò.

7

1 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, lákũ Luda lɛ́ sɛ̀wɛrɛ lɛ nà, ò mì kɛ̃ yã kũ àdi mɛ̀ kũ ninio gbã̀ lɛ́a mámmam, ò ó kunna adona lɛ́ papa vĩnakɛna Ludanɛ gũn.

Pↄlu pↄ kɛ̀ Kↄrintidenↄa nna

2 À tó ó yã gↄ̃ kú á swɛ̃̀n. Ódi taari kɛ gbɛ̃kenɛro, ódi gbɛ̃ke sãtɛro, ódi gbɛ̃ke taki kɛro. 3 Mádi abire o mà yã daálanlo. Ma ò yã kↄ̀ kũ á yã kú ó swɛ̃̀n ò ga lɛɛlɛ ke ògↄ̃ kun lɛɛlɛmɛ. 4 Má á náanikɛna manamana, madì lɛ́ gbɛ̃ á yã musu manamana. Ó warikɛnaa gũn pínki ma laakari kpatɛna mɛ́tɛmɛtɛ, ma pↄ kɛ̀ nna à gɛ̃̀ ↄla. 5 Bee kũ o ka Masedonia bùsun, ó mɛ̀ dí kpátɛro. Wari lìkawái kpa sĩnda pínkia, ò fùtɛwái kũ fìtio, vĩna ó kũ. 6 Akũ Luda kũ àdi gbɛ̃ kũ ò bùsanↄ sɛ́ lei ó sɛ́ lei Titu sunaa gũn. 7 Adi kɛ a sunan adoro, kũ a a sɛ̀ lei yãimɛ dↄ. À pìwɛrɛ átɛni ma bɛgɛ kɛ, á kú díndↄ̃mɛnɛ gũn, ma yã á kũna gbãna sà, akũ ma pↄnna kàra.

8 Bee kũ takada kũ ma kɛ̃̀árɛ á nɛ̀sɛɛ yàka, mádi nɛ̀sɛ litɛro. Kũ ma è takada pì á nɛ̀sɛɛ yàkaárɛ gↄrↄ pla, de ma nɛ̀sɛ lìtɛ yã, 9 ama ma pↄ kɛ̀ nna sà. Adi kɛ kũ ma á pↄ yàkaárɛ yãinlo, kũ á pↄsira tò a nɛ̀sɛɛ lìtɛ yãimɛ. Á nɛ̀sɛyakanaa pìi bò Luda kĩnaamɛ. Abire yãi ódi ásaru kɛárɛro. 10 Pↄsira kũ à bò Luda kĩnaa, àdi tó gbɛ̃ nɛ̀sɛ litɛ à surabana le, ani díndↄ̃mɛnɛ kɛro. Andunia pↄsira mɛ́ àdi ga ińnɛ. 11 À gwa pↄ́ kũ pↄsira kũ à bò Luda kĩnaa pì ìárɛ. Á mɛ̀ɛ wã̀ sà, a gi kũ á zĩdao, á laakarii fùtɛ, vĩna á kũ, a ma bɛgɛ kɛ̀, a wɛ́ tã̀, a ń sã gà. Yã pìi gũn pínki a á zĩda mↄ̀ńnɛ kũ á taari vĩ yã pìi gũnlo.

12 Bee kũ ma takada pìi kɛ̃̀árɛ, adi kɛ gbɛ̃ kũ à taari kɛ̀ ke gbɛ̃ kũ ò taari kɛ̀nɛ yãinlo, ma kɛ̃̀ Luda dↄ̃naa gũmmɛ, de á yenawái le à boárɛ gupuraa. 13 Abire yãi ó laakari kpatɛna. Ó laakari kpatɛnaa pìi gbɛra, ó pↄnna kàra manamana Titu pↄnna yã musu, kũ á pínki a tò a nini sù yãi. 14 Ma lɛ́ gbɛ̃̀nɛ kũ á yão yã, ádi tó wé'i ma kũro. Lákũ o yãpura òárɛ yã sĩnda pínki gũn nà, lɛn ó lɛ́gbɛ̃na Titunɛ kɛ̀ yãpura ũ lɛ. 15 Lákũ a bɛ̀ɛrɛɛ lìnɛ nà, a a kpe tà, akũsↄ̃ a a yã mà á pínki, tó à dↄ̀ á yã pìin, a yenaái dì karamɛ. 16 Ma pↄ dìgↄ̃ nna, kũ má á náanikɛna yã sĩnda pínki gũn yãi.

8

Kↄ̃kamazakɛnaa

1 Ó gbɛ̃nↄ, ó ye àgↄ̃ gbɛ̃kɛ kũ Luda kɛ̀ Masedonia bùsu sↄsinↄ gbɛ̃nↄnɛ dↄ̃. 2 Ń yↄ̃ogwanaa kũ wɛ́tãmma pãsĩo gũn, ń pↄ kɛ̀ nna manamana, akũ bee kũ ń takaside búgubugukɛo ò gba dàńnɛ à gɛ̃̀ ↄla. 3 Ma òárɛ ò gba dà kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo ń gbãna lɛ́n, à de ń gbãnala se. 4 Ò wɛ́ kɛ̀wá ń zĩda, ò kútɛ kɛ̀wɛrɛ manamana, ò ń gba zɛ́ ń ↄ le àgↄ̃ kú Luda gbɛ̃nↄ kámazakɛnaa gũn. 5 Ò kɛ̀ de pↄ́ kũ ó wɛ́ dↄila, ò ń zĩda kpà Dikiria gĩa kũ ókↄ̃nↄ dↄ Luda pↄyenyĩnaa gũn. 6 Abire yãi o wɛ́ kɛ̀ Titua à gɛ́ kámaza yã kũ à nàa á tɛ́ lakiti kɛ. 7 Zaakũ á gbãna yã sĩnda pínki gũn, ludanaanikɛnaa kũ yã'onaao kũ dↄ̃naao kũ yã sĩnda pínki aniao kũ yenyĩ kũ á vĩ kũooo, àgↄ̃ gbãna kámaza pì kɛnaa gũn dↄ.

8 Adi kɛ matɛn yã ditɛárɛnlo, ania kũ gbɛ̃ pãndenↄ kɛ̀ɛn matɛn oárɛ, de mà á yenyĩ yãpura dↄ̃. 9 Á ó Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ dↄ̃. Pↄ́de inaa gↄ̃̀ pↄ́saride ũ á yãi, akũ a pↄ́saridekɛ gũn à á kɛ́ pↄ́denↄ ũ. 10 Lákũ ma è nà yã pìi musun dí: À kũ̀ ákↄ̃nↄ kũ a zɛ kũ yã pìio zaa muniyã akũsↄ̃ átɛn kɛnↄ, 11 à yã pì lakiti kɛ sà. Zaakũ á soru kɛ̀ kũ a kɛnaao, à kɛ á gbãna lɛ́n. 12 Tó gbɛ̃ gba dà kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo pↄ́ kũ à vĩ lɛ́n, adi kɛ kũ pↄ́ kũ à vĩronlo, abire mɛ́ àdi ká. 13 Adi kɛ matɛn aso lago gbɛ̃ pãndenↄnɛ, matɛn diárɛnlo, de à kɛ lɛɛlɛmɛ. 14 Tera lán dí bà zaakũ pↄ́ dìái, à kpá gbɛ̃ kũ pↄ́ àdi kĩammanↄa, de zĩkea tó pↄ́ dìńyĩ, akũsↄ̃ pↄ́ kĩ̀aáwa, ò kpááwa. Lán abire bà ánigↄ̃ lɛɛlɛ. 15 Lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

Gbɛ̃ kũ à sɛ̀tɛ zↄ̃kↄ̃ pↄ́ dí dialaro,

gbɛ̃ kũ à sɛ̀tɛ fíti pↄ́ dí kĩaro.

Titunↄ yã

16 Ma sáabu kɛ̀ kũ Ludao, kũ à tò á yã kú Titu swɛ̃̀n lákũ à kú ma swɛ̃̀n nà se. 17 À ó yã mà, a mɛ̀ɛ wã̀ à su á gwa, lákũ a pↄ yei nà. 18 Ó gbɛ̃ do kũ a tↄ́ dàgula sↄsinↄ gbɛ̃nↄ tɛ́ ń pínki baarunnakpanaa musun o dànɛ. 19 Abire gbɛra dↄ sↄsinↄ gbɛ̃nↄ a dà à gɛ́ kũoo kámaza zĩ kũ ótɛn kɛ kɛ. Ótɛn zĩ pì kɛ Dikiri tↄ́bona yãimɛ kũ ania kũ ó vĩo. 20 Ó ye gbɛ̃ke ó taari e lákũ ótɛn kɛ nà kũ gba zↄ̃kↄ̃ kũ à na ó ↄĩ yãoro. 21 Adi kɛ yã kũ à mana Dikirinɛɛn ótɛn pɛ́a adoro, yã kũ à mana bisãsirinↄnɛmɛ se. 22 O ó gbɛ̃ndo pãnde dàńnɛ dↄ. O a laakarii gwà a lɛ́ vĩro, o è à ania vĩ yã sĩnda pínki gũn, akũsↄ̃ a ania ɛ̀ra à kàra tera, kũ à á náanikɛna yãi. 23 Titu dake sↄ̃, ma zĩkɛri dake kũ odì á mana wɛtɛ lɛɛlɛn a ũ. Ó gbɛ̃ kparanↄ sↄ̃, sↄsinↄ gbɛ̃nↄ zĩ̀rinↄmɛ, mↄ́kↄ̃nↄmɛ Kirisi tↄ́borinↄ ũ. 24 Abire yãi à mↄńnɛ kũ á yeńyĩ, de sↄsi gbɛ̃ pìnↄ gↄ̃ dↄ̃ kũ lɛ́ kũ ótɛn gbɛ̃ á yã musu bi yãpuramɛ.

9

1 Adi kũ mà takada kɛ̃árɛ Luda gbɛ̃nↄ kↄ̃ kámaza kɛnaa pì yã musuro, 2 zaakũ má dↄ̃ kũ a nɛ̀sɛmana dà, akũ ma lɛ́ gbɛ̃̀ Masedonia gbɛ̃nↄnɛ ma pì, Girisi gbɛ̃nↄ soru mà zaa muniyã. Á aniakɛnaa pì ń gbɛ̃nↄ mɛ̀ɛ fùtɛ dasi. 3 Akũ ma ó gbɛ̃ pìnↄ zĩ̀áwa de àgↄ̃ kú soru gũn lákũ ma ò nà, de lɛ́ kũ o gbɛ̃̀ yã pìi musu sún kɛ pãro. 4 Tó Masedonia gbɛ̃kenↄ sù kũmao, tó ò è á soru dí manaro, wé'i ni ó kũ, kũ o á náanikɛna yãi., Oni á pↄ́ o dↄ yá? 5 Abire yãi ma dìtɛ à mana mà o gbɛ̃ pìnↄnɛ ò domɛnɛ arɛ, ò gba kũ a gĩnakɛ a a lɛ́ sɛ̀ yã kɛkɛ káaku, de á soru gↄ̃ mana, àgↄ̃ de nɛ̀sɛdo gba ũ, adi kɛ gba tilasinlo.

Gbadana kũ nɛ̀sɛdoo

6 Àgↄ̃ yã díkĩna dↄ̃:

Tó n tↄ̃̀ fíti, ĩni kɛ̃ fíti,

tó n tↄ̃̀ zↄ̃kↄ̃, ĩni kɛ̃ zↄ̃kↄ̃.

7 Baadi kpá lákũ à dà a swɛ̃̀ɛ gũn nà ãnsisinaa sari tilasii sari. Luda ye gbɛ̃ kũ àdi gba da kũ pↄnnaooi. 8 Luda ni fↄ̃ à tó arubarika sĩnda pínki likaái, de gↄrↄ sĩnda pínki pↄ́ sĩnda pínki mↄ́áwa yã sĩnda pínki gũn ari à fɛ̃̀ kãáo à yã mana sĩnda pínki kɛo. 9 Lákũ à kɛ̃na Luda yãn nà ò pì:

Àdi pↄ́ fã takasidenↄnɛ,

a yãmanakɛna lakana vĩro.

10 Lákũ Luda dì pↄ́buri kpá pↄ́tↄ̃riia nà kũ pↄ́ kũ òdi bleo, ani pↄ́buri kpááwa, à karaárɛ, de á manakɛna ↄgbɛ le à ↄ tá. 11 Ani á kɛ pↄ́denↄ ũ yã sĩnda pínki gũn de àgↄ̃ gba da dasidasi gↄrↄ sĩnda pínki, gbɛ̃nↄ Luda sáabu kpá gba kũ a dàńnɛ ó gãi yãi. 12 Zaakũ Luda gbɛ̃nↄ pↄ́kĩammana bↄkↄtɛn kámaza zĩ pì tɛn kɛ adoro, ani tó Luda sáabukpana dagula manamanamɛ dↄ. 13 Gbɛ̃nↄ ni Luda tↄ́ bo, zaakũ kámaza kũ a kɛ̀ɛ pì ni mↄńnɛ, kũ a mìi nàtɛ Kirisi baaru nna kũ a zɛoonɛ, akũsↄ̃ a gbɛ̃kɛ kɛ̀ńnɛ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio kũ nɛ̀sɛ doo. 14 Oni adua kɛárɛ kũ á yão dana ń swɛ̃̀n Luda gbɛ̃kɛ kũ à pìsiáwa yãi. 15 À Luda sáabu kpá a gba kũ à gɛ̃̀ onala yãi.

10

Pↄlu gina kũ a zĩdao a zĩ yã musu

1 Makũ Pↄlu, ma kútɛ kɛ̀árɛ kũ Kirisi nɛ̀sɛyĩdao kũ a busɛkɛo, makũ kũ òdi pi, tó má kú kãáo má busɛ, tó má kú kãáoro sↄ̃, madìgↄ̃ pãsĩárɛ. 2 Ma wɛ́ kɛ̀áwa, tó ma su, àsun tó màgↄ̃ pãsĩ kãáoro, zaakũ mani fↄ̃ màgↄ̃ pãsĩ kũ gbɛ̃ kũ òdi pi andunia yã mɛ́ àtɛn dowɛrɛ arɛnↄo. 3 Ó kú andunia gũmmɛ, ama odì zĩ̀ ká lán andunia gbɛ̃nↄ bàro. 4 Ó gↄ̃kɛbↄnↄ bi andunia pↄ́nlo, Luda gↄ̃kɛbↄ gbãna kũ odì zɛki gbãnanↄ gboroonↄmɛ. Odì ɛ́kɛ lɛ́kpakↄ̃ananↄ gboroo 5 kũ yↄ̃̀gↄ̃ yã kũ àdi gíńnɛ ò Luda dↄ̃o pínki. Odì laasun sĩnda pínki milɛ ble, de ò mì natɛ Kirisinɛ. 6 Tó a mìi nàtɛwɛrɛ mámmam, o laka kũ ò wɛ́ tã sãyãmarisaridenↄa.

7 Adì yã gwa musumɛ. Tó gbɛ̃ a zĩda náanikɛna kũ Kirisi pↄ́n a ũ, ade gↄ̃ dↄn kũ Kirisi pↄ́n ó ũ lán a bà se. 8 Bee tó ma lɛ́ gbɛ̃̀ à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃ doka kũ Dikiri kpàwá yã musu, wé'i ni ma kũro, zaakũ á zĩni pɛtɛna yãimɛ, adi kɛ á lɛtɛna yãinlo. 9 Àsun kɛ lándↄ̃ má ye mà vĩna dadaái kũ ma takadakɛ̃naao bàro. 10 Òdi pi ma takadanↄn bɛ̀ɛrɛ vĩ, akũsↄ̃ ò gbãna, ama tó ò wɛ́ sìmalɛ, àdi ń kũ gbãnaro, ma yã dì ká pↄ́ke lɛ́iro. 11 Gbɛ̃ kũ òtɛn o lɛnↄ gↄ̃ dↄ̃ kũ lákũ ó yãnↄ de nà takadanↄ gũn tó ó kú kãáoro, lɛn óni kɛ lɛ, tó o kↄ̃ è.

12 Dín ó ũ ò ó zĩda kɛ lɛɛlɛ kesↄ̃ ò ó zĩda lɛkↄ̃a kũ gbɛ̃ kũ òtɛni ń zĩda sáabu kpánↄo. Tó ò ń zĩda kpàkũsũ kↄ̃o kesↄ̃ ò ń zĩda lɛ̀kↄ̃a kↄ̃o, òdigↄ̃ ↄ̃ndↄ̃ro. 13 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, óni lɛ́ gbɛ̃ de a lɛ́laro. Óni gbɛ̃ ikokɛki kũ Luda dìtɛwɛrɛ lɛ́mmɛ, kũ à à kà á kĩnaa se. 14 Lákũ o ka á kĩnaa nà, ótɛn vĩ ó ikokɛki lɛ́laro, zaakũ o su kũ Kirisi baaru nnao ari á kĩnaa káaku. 15 Odì lɛ́ gbɛ̃ de a lɛ́la, ò gbɛ̃ pãndenↄ zĩ ká ó pↄ́laro. Zaakũ á ludanaanikɛna tɛn kara, ó ye zĩ kũ ótɛn kɛ á tɛ́ ↄ tá manamana ari à ká ikokɛki kũ Luda dìtɛwɛrɛ lɛ́n, 16 de ò gɛ́ ò baaru nna pì kpá bùsu kũ ò kú á arɛnↄ gũn, lɛ́gbɛ̃na kũ gbɛ̃ pãndenↄ tàragaabanaao sari. 17 Tó gbɛ̃ ye à lɛ́ gbɛ̃, à gbɛ̃ Dikiri yã musu. 18 Adi kɛ gbɛ̃ kũ àdi a zĩda sáabu kpá mɛ́ à manaro, sé gbɛ̃ kũ Dikiri dì a sáabu kpá.

11

Pↄlu kũ zĩ̀ri ɛ́kɛnↄ

1 À mɛna kũmao kũ ma yↄ̃nkↄkɛo fíti. Ama átɛn mɛna kↄ̀. 2 Lákũ Luda dì gↄ̃ba kpá nà, lɛn matɛn kpá lɛ se á yã musu. Ma á kpá Kirisia á gↄ̃ mɛ̀n do ũ, de mà á kpãzãa lákũ nↄkpare lési bà. 3 Lákũ mlɛ̃̀ ↄ̃ndↄ̃ kɛ̀ Awaunɛ nà, à a sã̀tɛ, vĩna tɛni ma kũ kũ ani á laasun likaraárɛ lɛ se, de à á nana Kirisia gbãsĩ sari kũ nɛ̀sɛdoo tó. 4 Tó gbɛ̃ke sù à Yesu yã kũ à bò ado kũ ó pↄ́o waazi kɛ̀árɛ, adì sí araga. Adì nini kũ à bò ado kũ pↄ́ kũ a sìo sí, adì baaru nna kũ à bò ado kũ pↄ́ kũ a mào ma. 5 Matɛn da má kĩana zĩ̀ri kũ a ń dítɛ zↄ̃kↄ̃ kũ̀nↄi yãke gũnlo. 6 Bee tó má lɛ́nnaro, má dↄ̃na vĩ. O mↄ̀árɛ á pínki súsu yã sĩnda pínki gũn.

7 Kũ ma baaru nna kũ à bò Luda kĩnaa waazi kɛ̀árɛ pↄ́sinaáwa sari, akũ ma a zĩda bùsa á karana yãi, ma taari kɛ̀n yá? 8 Ma sↄsi pãndenↄ gbɛ̃nↄ taki kɛ̀, ma a bakaa lèḿma, de mà le mà zĩ kɛo á tɛ́ yãi. 9 Gↄrↄ kũ má kú kãáo, tó pↄ́ tɛn kĩama, madì wari dↄ gbɛ̃kearo. Ó gbɛ̃ kũ ò bò Masedonia bùsunnↄ sùmɛnɛ kũ pↄ́ kũ àtɛn kĩamao. Matɛn we mà kɛ á gbɛ̃kenɛ aso ũro, akũsↄ̃ mani we mà kɛ á gbɛ̃kenɛ aso ũro. 10 Kũ Kirisi yãpura kũ à kú ma gũnwo, gbɛ̃ke ni kpámɛnɛ mà lɛ́ pìi gbɛ̃ Girisi bùsunlo. 11 Bↄ́yãin ma ò lɛɛ? Luda dↄ̃ kũ má yeái.

12 Yã kũ matɛn kɛ, manigↄ̃ kɛmɛ, de mà gbɛ̃ kũ òtɛni ń zĩ lɛkↄ̃a kũ ó pↄ́onↄ zĩni zↄ̃zↄ̃ kũ ń lɛ́gbɛ̃nanↄ. 13 Gbɛ̃ bire takanↄ bi zĩ̀ri ɛ́kɛnↄmɛ! Zĩkɛri manafikidenↄmɛ! Òdi li Kirisi zĩ̀rinↄ ũ. 14 Yã bonsarɛnlo. Bee Setan pìi dì li gupura malaika ũ se. 15 Zaakũ lɛmɛ, tó a zĩkɛrinↄ lì yã mana zĩkɛrinↄ ũ, yãbonsarɛnlo. Kpɛkpɛ oni ń yãkɛnaa gbɛ̀ le.

Pↄlu warikɛna a zĩ̀rikɛ gũn

16 Ma ɛra matɛn o dↄ, gbɛ̃ke sún ma gwa yↄ̃nkↄ ũro. Tó lɛn sↄ̃ro, àgↄ̃ ma ditɛ lán yↄ̃nkↄ bà, de mà le mà lɛ́ gbɛ̃ fíti. 17 Yã kũ matɛn o, Dikiri mɛ́ à ma danlo. Lɛ́ kũ matɛn gbɛ̃ ma zĩda náanikɛnaa gũn, matɛn gbɛ̃ yↄ̃nkↄkɛ gũmmɛ. 18 Lákũ gbɛ̃nↄ tɛn lɛ́ gbɛ̃ ń zĩda yã musu dasi nà, makũ se mani gbɛ̃. 19 Zaakũ ákↄ̃nↄ ↄ̃ndↄ̃rinↄ adì mɛna fↄ̃ kũ mìsaridenↄ kũ pↄnnao. 20 Tó òtɛni á kɛ zↄ̀nↄ ũ, tó òtɛni á aru mi, tó òtɛni á taki kɛ, tó òtɛn deńla mↄárɛ, tó òtɛni á sãn kɛ, adì mɛna fↄ̃. 21 Yãpuramɛ, ó busɛ kũ yã pìnↄ kɛnaao! Abire kɛ̀mɛnɛ wé'iyã ũ! Ama pↄ́ kũ gbɛ̃ náanikɛna, àtɛni a lɛ́ gbɛ̃, má a náanikɛna se. Matɛn abire o yↄ̃nkↄkɛ gũmmɛ. 22 Eberunↄmɛ ń ũ yá? Àkũ ma ũ se. Isarailanↄmɛ ń ũ yá? Àkũ ma ũ se. Ibrahĩ burinↄmɛ ń ũ yá? Àkũ ma ũ se. 23 Kirisi zĩkɛrinↄmɛ ń ũ yá? Má a zĩkɛri ũ deńla. Matɛn o lán ĩade bàmɛ. Ma zĩ kɛ̀ deńla, ma dana kpɛ́siran deńla, má a gbɛ̃na lɛ́ dↄ̃ro, ma kunna ga lɛ́i lɛ́ vĩro. 24 Yudanↄ ma gbɛ̃ kũ flã̀ao lɛ́ bupla mɛ̀n donsari ari gɛ̃̀n sↄↄro. 25 Ò ma lɛlɛ kũ gòoo gɛ̃̀n aakↄ̃. Ò ma papa kũ gbɛ̀ɛo gɛ̃̀n do. Gó'itɛ kpàtɛ kũmao gɛ̃̀n aakↄ̃, ma kɛ gↄrↄ do ísira gũn fãnantɛ̃ kũ gwãanio. 26 Ma wɛ̃tɛgɛna dasinↄ gũn madìgↄ̃ kú karii gũn: Swa karii, kpãni wɛ́dewɛnↄ karii, Yudanↄ karii, buri pãndenↄ karii, wɛ̃tɛ gũn karii, sɛ̃̀ntɛ karii, ísira karii, Yesude ɛ́kɛnↄ karii. 27 Ma zĩ gbãna kɛ̀ kũ wãwão, ma itɛ̃ kɛ̀ a lɛ́ vĩro, nà ma dɛ, ími ma kũ, madìgↄ̃ kun pↄ́blenaa sari gɛ̃̀n baaakↄ̃, má tɛ́ punsi ĩa gũn. 28 A kparanↄ onaa baasi sↄsinↄ gbɛ̃nↄ sĩnda pínki laasun dì tↄ̃ma lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà. 29 Dí mɛ́ ani busa, mà gí busaii? Dín oni kɛ̃ zɛ́a à gí ũmaa?

30 Tó à kũ̀ mà lɛ́ gbɛ̃, mani gbɛ̃ ma gbãnasarikɛ musumɛ. 31 Luda ó Dikiri Yesu Kirisi De dↄ̃ kũ matɛn ɛ́kɛ toro. Ògↄ̃ a sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki! 32 Gↄrↄ kũ má kú Damasuku, akũ kína Areta asakpa pì ò wɛ̃tɛ pì bĩnilɛnↄ dãkpã, de ò le à ma kũ yãi, 33 akũ ò ma bo wondoo gũn, ò ma kipa kũ bàao tãnko gũn bĩni kpɛ, akũ ma bàa sì.

12

Pↄlu wɛ́gupu'enaa

1 À kũ̀ tilasi mà lɛ́ gbɛ̃. Bee kũ à àre vĩro, mani lɛ́ pá wɛ́gupu'enanↄa kũ yã kũ Dikiri mↄ̀mɛnɛnↄo sà. 2 Má gbɛ̃ke dↄ̃ Kirisi gũn, ò a sɛ̀ ò gɛ̀ɛ kãao ari ludambɛ aakↄ̃den, a wɛ̃̀ gɛ̃ro donsarin dí. À gɛ̀ɛ kũ mɛ̀ɛon yá, mɛ̀ɛ sarin yá, má dↄ̃ro, sé Luda. 3 Má dↄ̃ kũ ò ade pìi sɛ̀ ò gɛ̀ɛ kãao aruzennammɛ. À gɛ̀ɛ kũ mɛ̀ɛon yá, mɛ̀ɛ sarin yá, Luda mɛ́ à dↄ̃. 4 À yã kũ àdi sí oro mà, kũ bisãsiri ni fↄ̃ à babaro. 5 Mani lɛ́ gbɛ̃ ade yã musu, mani gbɛ̃ ma zĩda yã musuro, sé ma gbãnasarikɛ yã. 6 Bee tó mani lɛ́ gbɛ̃, adi kɛ má yↄ̃nkↄnlo, zaakũ yãpuran mani o. Ama mani lɛ́ gbɛ̃ro, de gbɛ̃ke sún ma ditɛ de pↄ́ kũ à èma ke yã kũ à mà ma lɛ́nlaro. 7 De màsun ĩa dã yã zↄ̃kↄ̃ kũ Luda mↄ̀mɛnɛnↄ musuro yãi, à pↄ́ sↄ̀tↄ ma mɛ̀ɛ gũn Setan zĩ̀ri ũ, àgↄ̃ wɛ́ tãma, de màsun ĩa dãro yãi. 8 Ma wɛ́ kɛ̀ Dikiria gɛ̃̀n aakↄ̃ yã pìi musu de à pↄ́ pì bo ma mɛ̀n, 9 akũ à pìmɛnɛ, a gbɛ̃kɛ kũ adì kɛmɛnɛ mↄ̀ma. Gbãnasarikɛ gũnn a gbãna papana dì bon. Abire yãi mani lɛ́ gbɛ̃ kũ pↄnnao ma gbãnasarikɛ musu, de Kirisi gbãna gↄ̃ kú ma gũn. 10 Abire yã mɛ́ à tò madì pↄnna kɛ kũ gbãnasarikɛo kũ wé'idammanaao kũ wario kũ takasio kũ wɛ́tãmmanaao Kirisi yãi, zaakũ gↄrↄ kũ gbãna kĩ̀aman madìgↄ̃ gbãna.

Kↄrintidenↄ yã Pↄlu kũna gbãna

11 Ma yↄ̃nkↄyã kɛ̀, ákↄ̃nↄ mɛ́ a ma dan. Ákↄ̃nↄmɛ à de yã à ma sáabu kpá. Bee tó má kun pↄ́ke ũro, má kĩana zĩ̀ri kũ a ń dítɛ zↄ̃kↄ̃ↄ kũ̀nↄi yãke gũnlo. 12 Ma a kunna zĩ̀ri ũ mↄ̀árɛ kũ mɛnao manamana sèedakɛnanↄ kũ yãbonsarɛnↄ kũ daboyãnↄ gũn. 13 Bↄ́ mɛ́ à á kĩa sↄsinↄ gbɛ̃ kparanↄaa? Ke kũ mádi gↄ̃ á gbɛ̃kenɛ aso ũro yãii? À sùru kɛ kũmao kũ taari dio! 14 Tera sà ma soru kɛ̀ mà su á kĩnaa a gɛ̃̀n aakↄ̃deo, akũsↄ̃ mani gↄ̃ á gbɛ̃kenɛ aso ũro. Ákↄ̃nↄ matɛni á wɛtɛ, adi kɛ á pↄ́nↄn matɛn wɛtɛro. Zaakũ denↄ mɛ́ òdi aruzɛkɛ ditɛ ń nɛ́nↄnɛ, adi kɛ nɛ́nↄ mɛ́ òdi ditɛńnɛro. 15 Mani fↄ̃ mà pↄ́ kũ má vĩ deárɛ pínki, mà a zĩda kpááwa kũ pↄnnao. Tó ma yenaái tɛn kara, á yenamai ni lagon yá? 16 Bee kũ a we kũ mádi gↄ̃árɛ aso ũro, gbɛ̃nↄ dì pi, wɛ́zɛ̃rin ma ũ, ma pↄ́ sìáwa kũ ↄ̃ndↄ̃o. 17 Ma á blé gbɛ̃ kũ ma ń zĩáwanↄ ke gãi yá? 18 Ma kútɛ kɛ̀ Titunɛ à gɛ́ á kĩnaa, akũ ma ó gbɛ̃ndo dànɛ. Titu á blén yá? Ó nɛ̀sɛ dokↄ̃nↄnloo? Ó ágba dokↄ̃nↄnloo?

19 Átɛn da yã ótɛn boki wɛtɛn yá? Lɛnlo! Ótɛn yã o kũ Luda dↄ̃naao kunna Kirisi gũmmɛ. Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, ma abire òárɛ pínki á zĩni pɛtɛna yãimɛ. 20 Vĩna tɛni ma kũ kũ tó ma su á kĩnaa, mani á le lákũ má ye nàro, akũsↄ̃ áni ma e lákũ á ye nàro. Matɛn vĩna kɛ fìtiinɛ kũ nɛ̀sɛgↄ̃baao kũ pↄfɛ̃o kũ ania pãsĩo kũ kↄ̃yakanaao kũ kↄ̃pinaao kũ ĩadãnaao kũ zukakanaao. 21 Vĩna tɛni ma kũ kũ tó ma ɛra ma su á kĩnaa, ma Luda ni tó wé'i ma kũ á arɛ. Gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀ yã, ò gbãsĩ kɛ̀, ò pãpã kɛ̀, ò wé'isariyã kɛ̀nↄ, tó odi nɛ̀sɛ litɛ ò mìi kɛ̃̀ yã pìnↄaro, mani pↄsira kɛ kũńwo.

13

Lɛ́dammana kpɛkpɛ

1 Ma suna á gwa gɛ̃̀n aakↄ̃den dí. Òdi yã pínki yãpura ma sèedade gbɛ̃nↄn pla ke gbɛ̃nↄn aakↄ̃ lɛ́i. 2 Ma gĩnakɛ ma lɛ́ dà gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀nↄa yã kũ gbɛ̃ kparanↄ dↄ ma suna á kĩnaa gɛ̃̀n pladeo, tera ma ɛra matɛn lɛ́ daḿma dↄ bee kũ má kú kãáoro, tó ma ɛra ma su dↄ, mani ń gbɛ̃ ke tóro yoo! 3 Átɛn sèeda wɛtɛ kũ Kirisi tɛn yã o ma gãin yá? Tↄ̀! Adi kɛ Kirisi gbãna sarinlo, à gbãna á tɛ́. 4 Bee kũ à gà lía gbãnasarikɛ gũn, à kun tera kũ Luda gbãnaomɛ. Lɛmɛ kunna a gũn ó kú kũ gbãnasarikɛo lɛ se, ama ónigↄ̃ kú kãao á tɛ́ kũ Luda gbãnao.

5 À á zĩda tàasi ká à gwa, tó á kú Yesu Kirisi náanikɛnaa gũn. À kɛkɛ à á zĩda gwa. Á dↄ̃ kũ Kirisi kú á gũnloo? Tó lɛnlo, a funamɛ. 6 Má dↄ̃ kũ áni e ódi fuaro. 7 Ótɛn wɛ́ kɛ Ludaa de àsun yã vãni ke kɛro. Adi kɛ de gbɛ̃nↄ ó zĩ sáabu kpá yãinlo, de à a mana kɛ yãimɛ, bee tó òtɛni ó gwa gbɛ̃ funanↄ ũ. 8 Óni fↄ̃ ò bo yãpura kpɛro, sé ò zɛ́o. 9 Tó ó gbãna vĩro, akũsↄ̃ á gbãna, ó pↄ dìgↄ̃ nnamɛ. Odì adua kɛárɛ de à kɛkɛ à bo mana. 10 Ma yã birenↄ kɛ̃̀árɛ kũ má kú kãáoro, de tó ma su, màsun kɛárɛ pãsĩ kũ doka kũ Dikiri kpàmaoro. À kpàma á zĩnipɛtɛna yãimɛ, adi kɛ á lɛtɛna yãinlo.

11 Tↄ̀, ma gbɛ̃nↄ, à pↄnna kɛ. À yã kɛkɛ à bo mana. À ma lɛ́damma ma. À lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ àgↄ̃ nna kũ kↄ̃o, Luda yenyĩde aafiade gↄ̃ kú kãáo. 12 À fↄ kpákↄ̃a kũ Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanaao. Luda gbɛ̃nↄ fↄ kpàáwa ń pínki. 13 Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kɛárɛ, Luda gↄ̃ yeái, kↄ̃gbɛ̃kɛna gↄ̃ kú á tɛ́ kũ Luda Ninio á pínki.

GALATIANƆ

1

2

3

4

5

6

GALATIANƆ

1

Baaru nna pãnde kunlo

1-2 Makũ Pↄlu Luda zĩ̀ri kũ ma Yesude dake kũ ó lɛɛlɛnↄ pínki, ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada dí kɛ̃̀ sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Galatia bùsu gũnnↄnɛ.*fZĩr 16:6* Ma kunna zĩ̀ri ũ dí bo gbɛ̃nↄ kĩnaa ke bisãsiri gãiro, Yesu Kirisi kũ De Luda kũ à a fùtɛ bona ganwo mɛ́ à ma zĩ. 3 Ó De Luda kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafia. 4 Kirisi gì a wɛ̃̀ndiii ó De Luda pↄyenyĩnaaa, à ó durunna kɛ̃̀wá de à ó bo andunia tera vãni dín. 5 Luda mɛ́ à gakuri vĩ gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

6 Kũ átɛn kpɛ li Luda kũ à á sísi a gbɛ̃kɛ gũnnɛ likalika lán dí bà, à arɛ dↄ̀ zɛ́ pãndea, yã pìi bò ma sarɛ manamana. 7 Baaru nna pãnde ke kunlo. Gbɛ̃ kũ ò ye ò Kirisi baaruu pì litɛnↄ tɛni á likaramɛ. 8 Bee tó ókↄ̃nↄ ke malaika kũ à bò ludambɛ baaru nna kũ adi kↄ̃ sɛ́ kũ a kũ o òárɛoro waazi kɛ̀árɛ, Luda láari boa. 9 O òárɛ yã akũsↄ̃ matɛn oárɛ dↄ, tó gbɛ̃ke baaru nna kũ adi kↄ̃ sɛ́ kũ a kũ a màaoro waazi kɛ̀árɛ, Luda láari boa.

10 Matɛn sáabu wɛtɛ bisãsirian yá, ke Luda? Matɛn wɛtɛ ma yã ká bisãsirigun yá? Tó bisãsirin má ye à káńgu ari tera, de Kirisi zↄ̀bleriin ma ũro.

Yesu Pↄlu sɛna a zĩ̀ri ũ

11 Ma gbɛ̃nↄ, má ye à dↄ̃ kũ baaru nna kũ madì kpáárɛ dí bo bisãsiri kĩnaaro. 12 Mádi ma bisãsiri kĩnaaro, gbɛ̃ke mɛ́ à dàmɛnɛro, Yesu Kirisi mɛ́ à bò à sùomɛnɛ.

13 A mà lákũ má kun nà yã Yudanↄ donyĩzɛn. Ma Luda sↄsi gbɛ̃nↄ wɛ́ tã̀ pãsĩpãsĩ, ma wɛ̀tɛ mà ń kakatɛ.*fZĩr 8:3* 14 Ma Yudanↄ donyĩzɛ pì yã kũ̀ ↄplapla de ma sáranↄla dasi, ma kokari deńla ó dizinↄ futɛokarayã pìi gũn. 15 Ama Luda ma ditɛ a pↄ́ ũ zaa ma da gbɛrɛn. Kũ ma sísina a gbɛ̃kɛ gũn gↄrↄ kàmɛ, 16 akũ à a Nɛ́ gbàrɛma,*fZĩr 9:3-6* de mà a baaru nna kpá buri pãndenↄnɛ. Mádi gɛ́ dada gbɛ̃ke kiaro, 17 mádi gɛ́ Yurusalɛmu gbɛ̃ kũ ò kun zĩ̀rinↄ ũ ma ãnↄ kĩnaaro, ma gɛ Larubunↄ bùsun gↄ̃̀nↄmɛ, akũ ma ɛra ma su Damasuku.

18 Wɛ̃̀ aakↄ̃ gbɛran ma gɛ Yurusalɛmu, de ò kↄ̃ dↄ̃ kũ Pitao, akũ ma kɛ kãao gↄrↄ gɛ̃ro.*fZĩr 9:26-30* 19 Mádi zĩ̀ri pãnde ero, séde Dikiri dakũna Yamisi. 20 Yã kũ ma kɛ̃̀árɛ pìi, ma sì kũ Ludao kũ adi kɛ ɛ́kɛn ma tòro. 21 Abire gbɛra ma gɛ Siria bùsun kũ Silisia bùsuuo. 22 Gↄrↄ birea Kirisi sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Yudeanↄ dí wɛ́ simalɛro, 23 ama ò mà ò pì, gbɛ̃ kũ àtɛni ń wɛ́ tã yã mɛ́ àtɛn donyĩzɛ kũ à wɛ̀tɛ à kakatɛ pì waazi kɛ tera sà, 24 akũ ò Luda tↄ́ bò ma yã musu.

2

Pↄlu kↄ̃yãmana kũ zĩ̀ri kparanↄ

1 Wɛ̃̀ kuri awɛɛsiikↄ̃ gbɛra ma ɛra ma gɛ Yurusalɛmu kũ Baanabao.*fZĩr 15:2-4* Ma Titu sɛ̀, à gɛ̀ɛ kũoo se. 2 Ma gɛ gwe, kũ Luda mɛ́ à bò à sùma à pì mà gɛ́ yãimɛ. Akũ ma baaru nna kũ madì kpá buri pãndenↄnɛ bↄ̀kↄtɛ gbɛ̃ kũ ò de gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũnↄnɛ ńtɛ̃nɛ, de zĩ kũ ma kɛ̀ kũ a kũ matɛn kɛo sún kɛ pãro. 3 Titu kũ ó lɛɛlɛ, bee kũ a Girikikɛnaao, odi gã naa à tↄ̃̀ zↄ̃ro. 4 Yã pìi fùtɛ Yesude ɛ́kɛ kũ ò gɛ̃̀wái kpãninↄ musumɛ. Ò gɛ̃̀wái de ò ó zĩdadekɛna Kirisi Yesu gũn asiri gwa ò ó da zↄ̀blemmɛ, 5 akũ odì we ò mìi nàtɛńnɛro bee fíti, de à le àgↄ̃ baaru nna pì yãpura kũna yãi. 6 Gbɛ̃ kũ òtɛni ń gwa gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũnↄ dí yãke karamɛnɛro. Lákũ ò de nà dí kɛmɛnɛ yãke ũro, zaakũ Luda dì gbɛ̃ke wɛ́ gwaro. 7 Ò è Luda baaru nna kpana buri pãndenↄnɛɛ nàmɛnɛ ma ↄĩ, lákũ à a kpana Yudanↄnɛɛ nà Pitanɛ a ↄĩ nà. 8 Zaakũ lákũ Luda zĩ kɛ̀ Pita gãi nà a kunna zĩ̀ri ũ yã musu Yudanↄ tɛ́, lɛn à zĩ kɛ̀ ma gãi buri pãndenↄ tɛ́ lɛ. 9 Yamisi kũ Pitao kũ Yuhana kũ òtɛni ń gwa sↄsi gbɛ̀gba ũnↄ gba kũ Luda dàmɛnɛɛ dↄ̃̀, akũ ò ↄ kpàwá, ókↄ̃nↄ kũ Baanabao kↄ̃gbɛ̃kɛ sèeda ũ. Ò sì ò gɛ́ buri pãndenↄ kĩnaa, mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃, Yudanↄ kĩnaa. 10 Yã kũ ò yein dí, ń takasidenↄ yã gↄ̃ dↄógu. Gↄrↄ birea sↄ̃ ó mɛ̀ɛ wã̀ kũ a kɛnaao kↄ̀.

Yesu náanikɛna mɛ́ àdi ó sura ba

11 Kũ Pita sù Antiↄku, ma ginɛ tɛ̃tɛ̃ntɛ̃, kũ à zã̀ yãa yãi. 12 Zaakũ ari Yamisi zĩ̀rinↄ gↄ̃ gɛ́ ká, àdi pↄ́ ble kũ buri pãndenↄomɛ. Kũ ò kà, akũ à bòru kũ kpɛo à kɛ̃̀ḿma, kũ àtɛn vĩna kɛ Yuda kũ ò zɛ̀ kũ tↄ̃̀zↄ̃na yãonↄnɛ yãi. 13 Yuda kparanↄ nàa manafikikɛnaa pìi gũn. Bee Baanaba se ò a gà ò nàḿma. 14 Kũ ma è ò baaru nna yãpura kũna a zɛ́aro, ma ò Pitanɛ ń pínki wára: Mↄkↄ̃n Yuda ina ń kun lán buri pãnde bà, adi kɛ lán Yuda bànlo. À kɛ̀ dera ndì gã na buri pãndenↄa, de ògↄ̃ Yudanↄ yã kũnaa?

15 Yudanↄn ó ũ inaa gũn, buri pãnde durunnakɛrinↄn ó ũro. 16 Ama ó dↄ̃ kũ gbɛ̃ke dì bo mana doka pì kɛna yãiro, séde Yesu Kirisi náanikɛna ado.*fRom 3:20, 22* Bee ókↄ̃nↄ, o Kirisi Yesu náani kɛ̀, de ò le ò bo mana ó Kirisi náanikɛnaa pì yãimɛ, adi kɛ doka pì kɛna yãinlo, zaakũ gbɛ̃ke dì bo mana dokakũna yãiro.*fZab 143:2* 17 Gↄrↄ kũ ótɛn wɛtɛ ò bo mana Kirisi gũn, tó o è durunnakɛrinↄn ó ũ se, abire pì Kirisi tɛn durunna gba zɛ́n yá? Oi! 18 Tó ma ɛra matɛn doka kũ ma gbòro kɛkɛ, doka pì taariden ma ũ gwe. 19 Zaakũ ma gↄ̃ gɛ̀ ũ doka pìi musu, akũ ma kpɛ lìnɛ, de màgↄ̃ kun Luda pↄ́ ũ yãi. Ma ga lía kũ Kirisio. 20 Makũ mɛ́ má kun doro, Kirisi mɛ́ à kú ma gũn. Tera sà ma bisãsirikɛnaa gũn má kú Luda Nɛ́ kũ à yemai à gì a wɛ̃̀ndiii ma yãi náanikɛnaa gũmmɛ. 21 Matɛn Luda gbɛ̃kɛ da pãro. Tó gbɛ̃ dì bo mana doka pì yãimɛ, de Kirisi gà pãmɛ.

3

Musa doka kũ ludanaanikɛnaao

1 Ákↄ̃nↄ Galatia yↄ̃nkↄnↄ! Ò pↄ́ dàáwan yá? O Yesu Kirisi gana lía mↄ̀árɛ a è sãnsãn. 2 Má ye mà yã mɛ̀n do gbɛkaáwa. A Luda Nini lè dokakũna yãin yá, ke yã kũ a màa pì náanikɛna yãimɛ? 3 À kɛ̀ dera a gↄ̃ yↄ̃nkↄnↄ ũ lán dí bàa? A naa kũ Luda Nini gbãnao, akũ átɛn láka kũ á zĩda gbãnao yá? 4 Á wari zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀ pãn yá? Oi, adi kɛ pãro. 5 Luda a Nini kpàáwa, à daboyãnↄ kɛ̀ á tɛ́ á dokakũna yãin yá, ke yã kũ a màa pì náanikɛna yãimɛ?

6 À gwa Ibrahĩa. À Luda náani kɛ̀, akũ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ à kɛ̀ yãi.*fNaa 15:6, Rom 4:3* 7 Àgↄ̃ dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ òtɛn Luda náani kɛnↄ mɛ́ ò Ibrahĩ burinↄ ũ.*fRom 4:16* 8 Luda yã takada gĩnakɛ à a baaruu kpà Ibrahĩnɛ à pì, Luda ni arubarika da buri sĩnda pínkigu a gãi,*fNaa 12:3* zaakũ Luda yã takada pì gĩnakɛ à dↄ̃ kũ Luda ni tó yã bo nna kũ buri pãndenↄ a náani kũ oni kɛ yãi. 9 Lɛn Luda dì arubarika da gbɛ̃ kũ òtɛni a náani kɛnↄgu lɛ, lákũ à kɛ̀ a náanikɛri Ibrahĩnɛ nà. 10 Gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũ dokakũnaao gↄ̃̀ láari pↄ́ ũmɛ, zaakũ à kɛ̃na Luda yãn ò pì, gbɛ̃ kũ òdigↄ̃ yã kũ ò kú doka takada gũnnↄ kũna pínki a zɛ́aro bi láari pↄ́mɛ. 11 Ó dↄ̃ sãnsãn kũ Luda dì tó yã bò kũńwo nna dokakũna yãiro, zaakũ ò pì, gbɛ̃ kũ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ àtɛn kɛ yãi mɛ́ anigↄ̃ kun. 12 Doka dí kↄ̃ le kũ ludanaanikɛnaaoro, zaakũ ò pì, gbɛ̃ kũ à yã pìi kɛ̀ɛ, ade ni wɛ̃̀ndi le a gũn. 13 Kirisi gↄ̃̀ láari pↄ́ ũ ó gɛ̃nɛ ũ, à ó bó doka láari gũn, zaakũ à kɛ̃na Luda yãn ò pì, gbɛ̃ kũ ò lòko lía bi láari pↄ́mɛ. 14 Abire kɛ̀ lɛ de arubarika kũ Luda dà Ibrahĩgu le à gↄ̃ buri pãndenↄnɛ Kirisi Yesu gãimɛ, de ò Nini kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ le a náanikɛna yãi.

Musa doka kũ Luda lɛ́sɛnaao

15 Ma gbɛ̃nↄ, bisãsiri yãkɛna takan matɛn oárɛ. Tó gbɛ̃ lɛ́gbɛɛ dìtɛ, akũsↄ̃ à sèedadenↄ vĩ, oni fↄ̃ ò gbororo, oni fↄ̃ ò yãke karanlo. 16 Lɛn Luda lɛ́ sɛ̀ Ibrahĩnɛ lɛ kũ a burio.*fNaa 12:7* Luda yã takada dí pi kũ a burinↄ lákũ parin à tɛ́ḿma bàro, à pì kũ a buriomɛ. Gbɛ̃ mɛ̀n don à tɛ́a, àkũmɛ Kirisi ũ. 17 Yã kũ má ye mà on dí: Luda gĩnakɛ à lɛ́ sɛ̀nɛ yã à pì a bàka nigↄ̃ kú kãao. Wɛ̃̀ wàa pla kũ mɛ̀n baraakurio gbɛran doka sù.*fBon 12:40* Doka pì ni fↄ̃ à lɛ́sɛnaa pìi gbororo, ani fↄ̃ à a kɛ pãro. 18 Tó òdi Luda arubarika le dokakũnaa gũn, de adi bo a lɛ́sɛnaa gũn doro. Ama Luda gbɛ̃kɛ kɛ̀ Ibrahĩnɛ, kũ à a lɛ́ sɛ̀nɛ yãimɛ.*fRom 4:14* 19 Bↄ́yãi à doka dìtɛi dↄↄ? À doka kàra ari Ibrahĩ buri kũ Luda lɛ́ sɛ̀ a yã musu gↄ̃ sumɛ, de gbɛ̃nↄ le ò dↄ̃ kũ ò de taaridenↄ ũ Luda kĩnaa yãi. Luda a doka pìi kpà malaikanↄa, ò nà yãkɛkɛriinɛ a ↄĩ, à ditɛ gbɛ̃nↄnɛ. 20 Luda lɛ́sɛna sↄ̃, a yãmɛ ado, a bàka kú kũ yãkɛkɛriioro.

21 Tↄ̀, doka pìi bò Luda lɛ́sɛna kpɛn yá? Lɛnlo! Tó doka kũ àdi wɛ̃̀ndi kpáḿma kun yã, de o bo mana doka pì yãi. 22 À kɛ̃na Luda yãn ò pì, durunna gbɛ̃ sĩnda pínki kà kpɛ́n, de arubarika kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ɛ pì le à gↄ̃ Yesu Kirisi náanikɛrinↄ pↄ́ ũ a náani kũ òtɛn kɛ pì yãi.

23 Zaade Yesunaanikɛna dí suro, doka ó ká kpɛ́n, à ó kũna purusunanↄ ũ ari Yesunaanikɛna kũ àtɛn su gɛ̀ɛ à bòo gupuraa. 24 Lɛn doka pì de ó gwàri ũ lɛ yã ari Kirisi gↄ̃ su, de ò bo mana a náanikɛna yãi. 25 Lákũ Yesunaanikɛnaa sù nà sà, o bo ó gwàri yãn.

26 Kunna Kirisi Yesu gũn á de Luda nɛ́nↄ ũ á pínki a náani kũ átɛn kɛ yãi, 27 zaakũ ákↄ̃nↄ kũ a da'itɛ kɛ̀ Kirisi pↄ́ ũnↄ, a Kirisi dàa sɛ̀tɛ. 28 Yudanↄ kũ buri pãndenↄ, zↄ̀nↄ kũ zĩdadenↄ, gↄ̃gbɛ̃nↄ kũ nↄgbɛ̃nↄn donadona kↄ̃nɛro, zaakũ á pínki pↄ́ dokↄ̃nↄn á ũ kunna Kirisi Yesu gũn. 29 Tó á de Kirisi pↄ́ ũ, á de Ibrahĩ burinↄ ũmɛ, akũsↄ̃ á de arubarika kũ Luda a lɛ́ sɛ̀nɛɛ blèrinↄ ũ.*fRom 4:13*

4

1 Matɛn oárɛ, gↄrↄ kũ túbibleri de nɛ́ ũ, bee tó a de aruzɛkɛnↄn de a pↄ́ ũ pínki, à de zↄ̀laro. 2 Àdi mì natɛ gwàrinↄnɛ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ari gↄrↄ kũ a de dìtɛa. 3 Lɛn ókↄ̃nↄ se, gↄrↄ kũ ódi kàsara kũro, odì zↄ̀ ble andunia pↄ́ kũ òdi mì natɛńnɛnↄnɛ.*fGal 4:9, Kↄl 2:8, 20* 4 Kũ gↄrↄ kũ Luda dìtɛ kà, à a Nɛ́ zĩ̀, ò a ì bisãsiri ina ũ Musa doka gũn, 5 de à ókↄ̃nↄ kũ ótɛn zↄ̀ ble Musa dokanɛnↄ bo, ò gↄ̃ a nɛ́nↄ ũ. 6 Luda a Nɛ́ Nini dà ó swɛ̃̀ɛ gũn, kũ ó de a nɛ́nↄ ũ yãi. Nini pìi dì wiki lɛ́ à pi: Baa, ma De! 7 Abire yãi zↄ̀ↄmɛ n ũ doro, nɛ́mɛ n ũ. Lákũ Luda nɛ́mɛ n ũ nà, à n kɛ a túbibleri ũmɛ.*fRom 8:15-17*

Pↄlu bídikɛna Galatianↄ yãa

8 Gↄrↄ kũ á Luda dↄ̃ro, adì do pↄ́ kũ ò de Luda ũronↄi.*f1Kↄ 8:4-6* 9 Lákũ á Luda dↄ̃ nà tera sà, atɛ̃nsa kũ Luda á dↄ̃, bↄ́yãi a ɛra átɛn arɛ dↄ pↄ́ gina futa gbãnasari pìnↄa dↄↄ? Bↄ́yãin a ɛra á ye à dońyĩ dↄↄ? 10 Adì gↄrↄ kenↄ kũ mↄ kenↄ kũ dikpɛ kenↄ kũ wɛ̃̀ kenↄ tɛ̃̀ bo.*fRom 14:5, Kↄl 2:16* 11 Vĩna ma kũ á yã musu. Ase zĩ pãn ma kɛ̀ á tɛ́ yá?

12 Ma gbɛ̃nↄ, ma wɛ́ kɛ̀áwa, à gↄ̃ lán ma bà, zaakũ ma gↄ̃ lán á bà. Ádi taari kɛmɛnɛ yãro. 13 Á dↄ̃ kũ gyãkɛnaa gũnn ma baaru nna kpàárɛ káaku. 14 Bee kũ ma gyãkɛna kɛ̀árɛ yↄ̃ogwana ũ, ádi ma gya boro ádi lɛ́'i kúmaro, a ma si lán Luda malaika kesↄ̃ Kirisi Yesu bàmɛ. 15 Arubarika kũ átɛn kɛmɛnɛ yã kɛ̀ deraa? Mani fↄ̃ mà o á yã musu mà pi, tó ani sí kɛ yã, de a á wɛ́ bòbo a kpàma. 16 Kũ ma yãpura òárɛ yãin ma gↄ̃ á zãnguri ũ sà yá? 17 Gbɛ̃ kũ̀nↄ mɛ̀ɛ wã̀ kũ á yão, ama a mana yãinlo. Ò ye à kɛ̃wámɛ, de à naḿma. 18 Mɛ̀wãna kũ gbɛ̃ yão a mana yãi mɛ́ à nna. Ma mɛ̀ɛ wã̀ kũ á yão gↄrↄ sĩnda pínkimɛ, adi kɛ gↄrↄ kũ má kú kãáo adonlo. 19 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, matɛni á ina wãwã kɛ dↄ ari Kirisi gↄ̃ sà da á gũn. 20 Má ye màgↄ̃ kú kãáo tera, de mà a yã'ona litɛ, zaakũ ma bídi kɛ̀ á yãamɛ.

Hazara kũ Sarao

21 À omɛnɛ, ákↄ̃nↄ kũ á ye doka iko vĩáwanↄ, ádi yã kũ à kɛ̃na Musa doka takada gũn maroo? 22 Ò pì Ibrahĩ nɛ́gↄ̃gbɛ̃nↄ ì gbɛ̃nↄn pla. À a do ì kũ zↄ̀ↄomɛ,*fNaa 16:15* akũ à a do ì kũ zĩdadeo.*fNaa 21:1-2* 23 Zↄ̀ↄ pì nɛ́ ì bisãsirikɛnaa gũmmɛ, akũ zĩdade a pↄ́ ì Luda lɛ́sɛna yãi.*fRom 9:7-8* 24 Nↄgbɛ̃ pìnↄ yã dewɛrɛ yáasi taka ũ, Luda bàka kunna kũńwo yã lɛu pla ũ. A do bò Sinai kpi kĩnaamɛ, àdi zↄ̀kɛna ińnɛ. Àkũ mɛ́ à Hazara ũ. 25 À de Sinai kpi kũ à kú Larubunↄ bùsun yáasi taka ũ. Yurusalɛmu tera de a ũ dↄ, zaakũ àtɛn zↄ̀ ble kũ a gbɛ̃nↄ ń pínkimɛ. 26 Yurusalɛmu kũ à kú musumɛ zĩdade ũ. Àkũmɛ ó da ũ. 27 Zaakũ à kɛ̃na Luda yãn ò pì:

Ǹ pↄnna kɛ, mↄkↄ̃n para kũ ńdi nɛ́ iro!

Ǹ ayuwii kɛ, mↄkↄ̃n kũ ńdi nↄ̀wãwã kɛro!

Zaakũ mↄkↄ̃n kũ n zã pã kpànyĩ,

n nɛ́ dasi de nↄgbɛ̃ kũ a zã arɛ dↄ̀a pↄ́la.

28 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ma gbɛ̃nↄ, Luda lɛ́sɛna nɛ́nↄn á ũ lán Isaaku bà. 29 Nɛ́ kũ ò a ì bisãsirikɛnaa gũn wari dↄ̀ nɛ́ kũ ò a ì kũ Luda Nini gbãnaooa. Lɛn à de lɛ kũ a terao. 30 À kɛ̃na Luda yãn deramɛɛ? Ò pì: Ǹ pɛ́ zↄ̀ↄ pìia kũ a nɛ́o, zaakũ zↄ̀ nɛ́ ni túbi ble kũ zĩdade nɛ́oro.*fNaa 21:10* 31 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, zↄ̀ nɛ́nↄn ó ũro, zĩdade nɛ́nↄn ó ũ.

5

Gↄ̃na zĩdadenↄ ũ Kirisi gũn

1 Gↄ̃na zĩdadenↄ ũ yãin Kirisi ó bói. À zɛo gíngin, àsun tó ò ɛra ò bà káárɛ á yĩn zↄ̀nↄ ũ doro.

2 Makũ Pↄlu matɛn oárɛ, tó a tò ò tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀árɛ, Kirisi ni karana kɛárɛro. 3 Ma ɛra ma ò, ma karaárɛ, gbɛ̃ kũ à tò ò tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀arɛ, séto à mì natɛ Musa dokanɛ pínki. 4 Ákↄ̃nↄ kũ átɛn wɛtɛ à bo mana doka gũnnↄ, a á zĩda kɛ̃̀ Kirisia, a kɛ̃ Luda gbɛ̃kɛa. 5 Yesu náanikɛnaa gũn ó bona mana tãmaa vĩ, ó wɛ́ dↄi kũ a Nini gbãnao. 6 Kirisi Yesu gũn tↄ̃̀zↄ̃na ke tↄ̃̀zↄ̃nasari yãke vĩro, séde Yesu náanikɛna kũ àdi yenyĩ ińnɛ.

7 Átɛn gɛ́ arɛ yã manamana. Dí mɛ́ à tɛna yãpurai zɛ́ zↄ̃̀árɛɛ? 8 Yã kũ a a zɛ́ lè dí bo Luda kũ à á sísi à á sɛ́ kĩnaaro. 9 Lùbɛnɛ fítinna dì flawadɛna futɛ pínki.*f1Kↄ 5:6* 10 Má á náani vĩ Dikiri gũn, kũ áni nɛ̀sɛ pãnde daro. Gbɛ̃ kũ àtɛni á likara sↄ̃, ani a zĩ gbɛ̀ le, bee dímɛ. 11 Makũ sↄ̃ ma gbɛ̃nↄ, tó tↄ̃̀zↄ̃na waazin matɛn kɛ ari gbãra, bↄ́yãi òtɛni ma wɛ́ tãi dↄↄ? Tó lɛmɛ, de Kirisi gana lía yã ni ũ gbɛ̃kearo. 12 Gbɛ̃ kũ òtɛni á likara kũ tↄ̃̀zↄ̃na yãonↄ gɛ́ ò ń zĩda fɛ̀rɛ kɛ se.

13 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ma gbɛ̃nↄ, Luda á sísi à gↄ̃ zĩdadenↄ ũmɛ, ama àsun tó á gↄ̃na zĩdadenↄ ũ pì gↄ̃árɛ pↄyeinakɛna zɛ́ ũro. Àgↄ̃ mì natɛkↄ̃nɛ kũ yenyĩo, 14 zaakũ yã mɛ̀n do díkĩnamɛ Musa doka sĩnda pínki mì ũ: Ǹgↄ̃ ye n gbɛ̃dakei lán n zĩda wɛ̃̀ndii bà. 15 Tó átɛn saka tↄ̃tↄ̃kↄ̃a átɛn kↄ̃ sóso, à laakari kɛ kↄ̃kakatɛnaai.

Luda Nini donnɛna arɛ

16 Matɛn oárɛ, à tó Luda Nini doárɛ arɛ, á bisãsirikɛ pↄyeina ni láka. 17 Á bisãsirikɛ pↄyeinaa dì kↄ̃ sɛ́ kũ Luda Nini pↄ́oro, akũsↄ̃ Luda Nini pↄyeinaa dì kↄ̃ sɛ́ kũ á bisãsirikɛ pↄ́oro. Òdi gíkↄ̃imɛ, abire yãi adì fↄ̃ à yã kũ á yei kɛro.*fRom 7:15-23* 18 Tó Luda Nini tɛn doárɛ arɛ, doka iko vĩáwaro.

19 Ó ó bisãsirikɛ dànↄ dↄ̃ sãnsãn: Pãpãkɛnaa, gbãsĩkɛnaa, wé'isariyã, 20 tãnagbagbanaa, gãwãkɛnaa, zãngu, fìtii, nɛ̀sɛgↄ̃baa, nɛ̀sɛwãnaa, denlawɛtɛnaa, kɛ̃kɛ̃kↄ̃anaa, kↄ̃kpaatɛtɛnaa, 21 kɛna kũ kↄ̃o ĩni, wɛ̃dɛnaa, fàai pãpã bona kũ yã bire takanↄ. Ma a lɛ́ dàáwa lákũ ma dàáwa nà yã, yã bire taka kɛ̀rinↄ ni kpata kũ à bò Luda kĩnaa lero.

22 Luda Nini sↄ̃, àdi yenyĩ ińnɛ kũ pↄnnao kũ aafiaao kũ mɛnao kũ gbɛ̃kɛo kũ manakɛnaao kũ náanio 23 kũ busɛkɛnaao kũ zĩdakũnadↄ̃naao. Doka ke dì gí yã birenↄ takairo. 24 Gbɛ̃ kũ ò de Kirisi Yesu pↄ́ ũnↄ ń bisãsirikɛ dàa pà lía kũ a pↄ́nidɛnanↄ kũ a pↄyeinanↄ lɛɛlɛ. 25 Lákũ ó kú Luda Nini gãi nà, ò a dↄ̀rↄ sɛ́. 26 Òsungↄ̃ yↄ̃̀gↄ̃ vĩro, òsun kↄ̃ dↄkↄ̃aro, òsun gↄ̃baa kpá kũ kↄ̃oro.

6

Ɔdana kↄ̃a

1 Ma gbɛ̃nↄ, tó á gbɛ̃ke sù à sã̀tɛ à durunna kɛ̀, ákↄ̃nↄ kũ Luda Nini tɛn doárɛ arɛnↄ à gↄ̃gↄ̃ kãao busɛbusɛ, à laakari kɛ de òsun á yↄ̃ ò gwa sero. 2 Àgↄ̃ kↄ̃ aso sɛ́. Átɛn Kirisi doka papan gwe. 3 Tó gbɛ̃ke tɛni a zĩda gwa pↄ́ke ũ, akũsↄ̃ à kun pↄ́ke ũro, àtɛni a zĩda sãtɛmɛ. 4 Baadi a yãkɛna tàasi ká gbasa à ĩa dã. Àsun a yã lɛkↄ̃a kũ gbɛ̃ pãnde pↄ́oro, 5 zaakũ baadi ni a zĩda aso sɛ́mɛ.

6 Gbɛ̃ kũ òtɛn Luda yã danɛ, à a aruzɛkɛ li a dannɛriinɛ.

7 Àsun á zĩda kɛkɛro, Luda dí sí foboro. Pↄ́ kũ gbɛ̃ tↄ̃̀ↄn àdi kɛ̃. 8 Tó gbɛ̃ tↄ̃̀ a bisãsirikɛ dàaa, ani kakatɛna inɛ. Tó gbɛ̃ tↄ̃̀ Luda Nini donɛna arɛ gũn sↄ̃, ani wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro inɛ. 9 Òsun kpasa kũ yãmanakɛnaaoro, zaakũ tó ódi kámma booro, óni àre le a gↄrↄa. 10 Abire yãi tó o zɛ́ lè, ògↄ̃ a mana kɛ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ, atɛ̃nsa ó Yesu náanikɛri dakenↄ.

Lɛ́zammanaa

11 À wãnzãn gbàgidigbagidi kũ ma kɛ̃̀ kũ ma zĩda ↄo gwa sà.

12 Gbɛ̃ kũ òtɛn yã kɛ gbɛ̃nↄ wɛ́ yãinↄ mɛ́ òtɛn gã naáwa kũ tↄ̃̀zↄ̃na yão, de òsun wɛ́ tãḿma zɛna kũ Kirisi gana lía yãoro yãi. 13 Bee tↄ̃̀zↄ̃rii pìnↄ se, ò doka kũnaro. Ò ye à tↄ̃̀ zↄ̃, de ò le ò ĩa dã á sèedaa pìi yã musu yãimɛ. 14 Mani ĩa dã pↄ́ke yã musuro, séde ó Dikiri Yesu Kirisi gana lía yã baasiro, zaakũ a yãi andunia gↄ̃̀mɛnɛ gɛ̀ ũ akũsↄ̃ ma gↄ̃ gɛ̀ ũ andunianɛ. 15 Tↄ̃̀zↄ̃na ke tↄ̃̀zↄ̃nasari yãke vĩro, séde gↄ̃na gbɛ̃ dufu ũ. 16 Luda gbɛ̃kɛ kɛ gbɛ̃ kũ ò yã pì kũnanↄnɛ, à ń gba aafiaa. Mↄ́kↄ̃nↄmɛ Isaraila yãpuranↄ ũ.

17 Zaa gbãragbɛ̃ke sún ma wɛ́ tã doro. Wari kũ ò dↄ̀ma Yesu yãi bↄ̀gbɛ kpɛ́ kú ma mɛ̀ɛa.

18 Ma gbɛ̃nↄ, ó Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kɛárɛ! Aami.

ƐFESUDENƆ

1

2

3

4

5

6

ƐFESUDENƆ

1

Gbɛ̃kɛ kũ Luda kɛ̀wɛrɛ Kirisi gũn

1 Makũ Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀rii Luda pↄyenyĩnaa gũn, makũ mɛ́ ma takada dí kɛ̃̀ Luda gbɛ̃ kũ òtɛn Kirisi Yesu náani kɛ zaa Ɛfesunↄnɛ. 2 Ó De Luda kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafiaa.

3 Ò Luda ó Dikiri Yesu Kirisi De sáabu kpá! Ó kunna Kirisi gũn Luda a Nini arubarika sĩnda pínki dàógu zaa musu. 4 À ó sɛ́ a gũn andunia katɛna ã, de ó kunna gↄ̃ denɛ adona mamberu sari. Yenyĩ gũn 5 à gĩnakɛ à ó dítɛ a nɛ́nↄ ũ Yesu Kirisi gãi, lákũ àtɛn wɛtɛ a pↄyenyĩnaa gũn nà, 6 de à tↄ́ bo a gbɛ̃kɛ gakuride kũ à kɛ̀wɛrɛ a Nɛ́ yenyĩde gũn yãi. 7 A gũn à ó bó kũ a aruo. À ó taarinↄ kɛ̃̀wá a gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ 8 kũ à kɛ̀wɛrɛ à gɛ̃̀ ↄla yãi. Ɔ̃ndↄ̃ sĩnda pínki kũ wɛ́zɛ̃ sĩnda pínkioo gũn 9 à tò o a pↄyenyĩna asiri dↄ̃̀, lákũ à zɛ̀o à kɛ Kirisi gãi nà. 10 Tó a pↄyenyĩnaa pì kɛgↄrↄ kà, ani pↄ́ sĩnda pínki kakara Kirisi ń Mìdenɛ, pↄ́ kũ à kú musu kũ zĩtɛo pínki. 11 Luda kũ àdi yã sĩnda pínki kɛ lákũ à zɛ̀o a pↄyenyĩnaa gũn nà gĩnakɛ à ó dítɛ lákũ àtɛn wɛtɛ nà, à ó sɛ́ a pↄ́ ũ Kirisi gũn, 12 de ókↄ̃nↄ kũ ó wɛ́ dↄ Kirisii zaa káakunↄ ògↄ̃ de a tↄ́ gakuride kpàrinↄ ũ. 13 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, a yãpura yã mà, a baaru nna kũ à á sura bàa pìi sì. A gũn Luda a zĩda sèedaa kɛ̀áwa a Nini kũ à a lɛ́ sɛ̀ ũ. 14 Àkũmɛ túbi kũ óni le zɛnkpɛkɛ ũ ari Luda gↄ̃ gɛ́ a gbɛ̃nↄ bo, de ò a tↄ́ gakuride kpá yãi.

Pↄlu aduakɛna Ɛfesudenↄnɛ

15 Abire yãi zaa gↄrↄ kũ ma á Dikiri Yesu náanikɛnaa mà kũ yenyĩ kũ á vĩ kũ Luda gbɛ̃nↄ ń pínki, 16 mádi kámma bo kũ Luda sáabukpanaao á yã musuro. Á yã dìgↄ̃ dↄmagu wɛ́kɛ kũ madì kɛ Ludaaa gũn. 17 Madì wɛ́ kɛ De gakuride, ó Dikiri Yesu Kirisi Ludaa, de à á gba ↄ̃ndↄ̃, à á wɛ́ kɛ̃árɛ kũ a Nini gbãnao de à le à a dↄ̃ swáswa. 18 Madì wɛ́ kɛa à á nɛ̀sɛ wɛ̃árɛ de à le à tãmaa kũ à á sísia dↄ̃. À a túbi gakuride aruzɛkɛ pìnↄ dìtɛ a gbɛ̃nↄnɛ 19 kũ a gbãna zↄ̃kↄ̃ bonsarɛ kũ àtɛn zĩ kɛ ókↄ̃nↄ kũ odì a náani kɛnↄ gũnwo. Gbãna zↄ̃kↄ̃ↄ pì zĩ kɛ̀ Kirisi gũn 20 gↄrↄ kũ Luda a vù gan, à a vùtɛ a ↄplai zaa musu. 21 Gwen Kirisi de kpatablerinↄ kũ ikodenↄ kũ gbãnadenↄ kũ dikirinↄla ń pínki kũ tↄ́ kũ òdi mì natɛńnɛnↄ pínki. Adi kɛ andunia tera díkĩna adonlo, kũ a pↄ́ kũ ani suomɛ dↄ. 22 Luda tò à iko vĩ pↄ́ sĩnda pínkia, akũ à a dìtɛ pↄ́ sĩnda pínki mìde ũ sↄsi gbɛ̃nↄnɛ. 23 Sↄsi gbɛ̃ pìnↄmɛ Kirisi mɛ̀ ũ, à de Kirisi kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki papa gu sĩnda pínkia papana ũ.

2

Vu à bona gan gɛ̃na wɛ̃̀ndin

1 Á de yã gɛ̀nↄ ũ Ludanɛ á taarinↄ kũ á durunnanↄ yãi. 2 Á tɛ́ andunia díkĩna ágbai, a mìi nàtɛ ĩa gbãnadenↄ kínanɛ, Setan kũ à kpɛ́ dona ludayãdarisarinↄnɛ arɛ pìi. 3 Ó pínki ó de lán ń bà yã se. Odì pↄ́ kũ ó mɛ̀ yeii kũ yã kũ à ó pↄ gbào kɛ. Ó inaa gũn ó de gbɛ̃ kũ Luda ni pↄfɛ̃ kipaḿmanↄ ũ lán dakenↄ bà, 4 ama Luda sùru zↄ̃kↄ̃, à yenyĩ vĩwɛrɛ manamana. 5 Gↄrↄ kũ ó de gɛ̀nↄ ũ ó taarinↄ yãi, à ó fútɛ kũ Kirisio lɛɛlɛ. À á sura bà a gbɛ̃kɛ gũn. 6 Kirisi Yesu gũn à ó sɛ́ à ó vútɛ kãao zaa musu, 7 de à le à a gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ bonsarɛ mↄńnɛ andunia kũ ani su gũn yãi yã mana kũ à kɛ̀wɛrɛ Kirisi Yesu gũn musu. 8 Luda á sura bà a gbɛ̃kɛ gũn Yesu náani kũ a kɛ̀ yãi. Abire dí bo á kĩnaanlo, Luda mɛ́ à á gbá. 9 Á surabana dí bo á yãkɛna gãinlo, de gbɛ̃ke sún ĩa dãoro yãi. 10 Luda ↄgbɛn ó ũ. Kirisi Yesu gũn à ó kɛ́ de ògↄ̃ kú kũ yã mana kũ à gĩnakɛ à dìtɛwɛrɛ kɛnaao.

Gↄ̃na mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ Kirisi gũn

11 Ákↄ̃nↄ kũ á de buri pãndenↄ ũ inaa gũn, à laasun lɛ́ á kunna yãa. Tↄ̃̀zↄ̃nadenↄ dì á sísi gyↄfↄrↄdenↄ, ama ń tↄ̃̀zↄ̃na de bisãsiri ↄgbɛ ũmɛ. 12 Gↄrↄ birea á kun Kirisi sari, á de gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ ũ Isarailanↄnɛ. Á baka kú Luda bàka kunna kũńwo kũ a lɛ́sɛnnɛnaaoo gũnlo. Á kú andunia gũn tãmaa sari ludadↄ̃naa sari. 13 Kirisi Yesu gũn tera, ákↄ̃nↄ kũ á zã̀ kũ Ludao yãnↄ a nai kãni kũ Kirisi aru gbãnao. 14 Àkũmɛ ó kunna kũ kↄ̃o nna ũ, à tò Yudanↄ kũ buri pãndenↄ gↄ̃̀ mɛ̀ dokↄ̃nↄ ũ. A mɛ̀ɛ gũn à ibɛrɛ kũ à da ń dagura bĩni ũ gbòro, 15 à Musa doka nà gui kũ a yãditɛnanↄ de à tó ń pla ń pínki gↄ̃ kãao gbɛ̃ dufu mɛ̀n do ũ. Lɛn à tò ò kɛ̀ kũ kↄ̃o nna lɛ. 16 À ibɛrɛ làka, à ń pla ń pínki kɛ̀ nna kũ Ludao mɛ̀ dokↄ̃nↄ pìi gũn a gana lía yãi. 17 À sù à kɛna nna kũ Ludao baaruu kpà ákↄ̃nↄ kũ á zã̀ kũ Ludaonↄnɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kãni kãaonↄ dↄ. 18 Kirisi yãi ó pínki ó zɛ́ vĩ ò na De Ludai kũ a Nini dokↄ̃nↄ gbãnao.

19 Abire yãi á de gbɛ̃ zĩ̀tↄnↄ ke bòasunↄ ũ doro, a gↄ̃ bedenↄ ũ kũ Luda gbɛ̃nↄ, a ↄndenↄ ũmɛ. 20 Ákↄ̃nↄmɛ kpɛ́ kũ Luda bò ɛ̃ kũ zĩ̀rinↄ kũ annabinↄ nàaa ũ, akũsↄ̃ Kirisi Yesumɛ à ɛ̃pɛtɛgbɛ ũ. 21 A gũnn kpɛ́ pↄ́ sĩnda pínki dì kↄ̃ kũn, àdigↄ̃ gbã Luda kpɛ́ ũ Dikiri gũn. 22 A gũn ákↄ̃nↄ se, á de kpɛ́ pì bobↄnↄ ũ, ákↄ̃nↄmɛ Luda Nini kúki ũ.

3

Pↄlu zĩkɛna buri pãndenↄ tɛ́

1 Abire mɛ́ à tò makũ Pↄlu, má de purusuna ũ Kirisi Yesunɛ ákↄ̃nↄ buri pãndenↄ yãi. 2 Ádi ma lákũ Luda a gbɛ̃kɛkɛnnɛna zĩ dàmɛnɛ mà kɛ á tɛ́roo? 3 Luda a asiriyã mↄ̀mɛnɛ, ma kɛ̃̀árɛ fíti kↄ̀. 4 Tó a a kyó kɛ̀, áni fↄ̃ à dↄ̃ lákũ ma wɛ́ kɛ̃̀ nà Kirisi asiriyã musu. 5 Luda dí yã pì o gbɛ̃kenɛ yãro, akũ tera sà à mↄ̀ a zĩ̀rinↄ kũ a annabinↄnɛ kũ a Nini gbãnao. 6 Yã kũ à utɛna yã pìn dí: Kirisi Yesu gũn baaru nna mana yãi buri pãndenↄ gↄ̃̀ Luda túbiblerinↄ ũ lɛɛlɛ kũ Yudanↄ, ò gↄ̃̀ kũńwo mɛ̀dokↄ̃nↄdenↄ ũ. Ń baka kú lɛ́ kũ Luda sɛ̀ɛ gũn. 7 Ma gↄ̃ baaru nna pìi kpàri ũ gba kũ Luda dàmɛnɛ, a gbãna tɛ́n zĩ kɛ ma gũn yãi. 8 Makũ kũ má kĩana Luda gbɛ̃nↄ tɛ́, Luda gba pìi dàmɛnɛ, akũ matɛn Kirisi aruzɛkɛ lakanasari baaru kpá buri pãndenↄnɛ, 9 matɛn asiriyã kũ Luda tɛn wɛtɛ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ bońnɛ gupuraa. Asiriyã pì utɛna Luda kũ à pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀ kĩnaa zaa káaku, 10 akũ tera sà à tò kpatablerinↄ kũ ikode kũ ò kú musunↄ a ↄ̃ndↄ̃ buri dasinↄ dↄ̃̀ sↄsi gbɛ̃nↄ gãi. 11 Luda pↄyenyĩna kũ à kun zaa káaku pì lɛ́ pàpa Kirisi Yesu ó Dikiri gãi. 12 A gũn ó zɛ́ vĩ ò na Ludai kũ swɛ̃̀ɛo kpatɛna a náanikɛna yãi. 13 Abire yãi ma wɛ́ kɛ̀áwa, àsun tó á nɛ̀sɛ yaka wari kũ matɛn kɛ á musu yãiro. Á kpetana yãimɛ.

Kirisi yenyĩ

14 Abire yãi madì kútɛ De Ludanɛ. 15 A kĩnaa a bede kũ ò kú musu kũ zĩtɛonↄ ń tↄ́ lèn ń pínki. 16 Madì wɛ́ kɛa à á gba gbãna á nɛ̀sɛɛ gũn kũ a Nini gbãnao a aruzɛkɛ gakuride lɛ́n, 17 de Kirisi vutɛ á swɛ̃̀n a náani kũ átɛn kɛ yãi, á zĩnipɛtɛna gↄ̃ gbãna yenyĩ gũn, 18 de à le à a yenyĩ yàasa kũ a gbã̀nao kũ a leio kũ a lòkotooo gbá dↄ̃ kũ Luda gbɛ̃nↄ pínki, 19 de à le à a yenyĩ kũ oni fↄ̃ ò a lɛ́ dↄ̃ pínkiro dↄ̃, Luda papana pínki pɛkɛrɛáwa.

20 Luda zↄ̃kↄ̃! Ani fↄ̃ à kɛwɛrɛ de lákũ odì a wɛ́ kɛ ke odì a laasun lɛ́ nàla manamana kũ gbãna kũ àtɛn zĩ kɛ ó gũnwo. 21 Ògↄ̃ a tↄ́ kpá sↄsi gbɛ̃nↄ kũ Kirisi Yesuoo gũn wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo ari gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

4

Mɛ̀dokↄ̃nↄkɛnaa

1 Makũ kũ má de purusuna ũ Dikirinɛ, ma wɛ́ kɛ̀áwa, á kunna gↄ̃ de lákũ Luda á sísi àgↄ̃ de nà. 2 À kↄ̃ fↄ̃, àgↄ̃ yekↄ̃i zĩdabusanaa gũn kũ nɛ̀sɛyĩdao kũ mɛnao. 3 À wɛ́ tã àgↄ̃ lɛ́dokↄ̃nↄ kũ à bò Luda Nini kĩnaa vĩ bà kũ àdi á dↄkↄ̃a ũ. 4 Mɛ̀ mɛ̀n domɛ, akũsↄ̃ Nini pìi mɛ̀n domɛ. Lɛn tãmaa kũ Luda á sísiaa mɛ̀n do lɛ se. 5 Dikiri mɛ̀n do, akũsↄ̃ donyĩzɛ mɛ̀n do kũ da'itɛkɛna mɛ̀n doo. 6 Luda mɛ̀n domɛ ó pínki De ũ. Àkũ mɛ́ à iko vĩ ó baadia, àdigↄ̃ zĩ kɛ ó gbɛ̃ sĩnda pínki gũn, à kú kũ ó gbɛ̃ sĩnda pínkio.

7 Kirisi gbɛ̃kɛ kɛ̀ ó baadinɛ, lákũ à gba dàwɛrɛ nà lɛ́n. 8 Abire yãi à kɛ̃na Luda yãn ò pì:

Kũ à fùtɛ à tà musu, à dò zĩ̀zↄnↄnɛ arɛ,

à gba dà gbɛ̃nↄnɛ.

9 A futɛ à tana musu bire de deramɛɛ? Abire pì à kìpa ari zĩtɛ gɛ̃i gĩa. 10 Gbɛ̃ kũ à kìpaa pìimɛ gbɛ̃ kũ à fùtɛ à tà ludambɛ musumusu ũ, de à gu sĩnda pínki pa. 11 Àkũ mɛ́ à gbɛ̃kenↄ gbà zɛ́ ògↄ̃ de zĩ̀rinↄ ũ, gbɛ̃kenↄ annabinↄ, gbɛ̃kenↄ baarunnakparinↄ, gbɛ̃kenↄ pasutonↄ ke yãdannɛrinↄ, 12 de Luda gbɛ̃nↄ gↄ̃ kú a zĩ soru gũn, de Kirisi mɛ̀ gbãna kũ, 13 ari ó pínki ògↄ̃ gɛ́ ká Luda Nɛ́ náani dokↄ̃nↄ kɛnaaa a dↄ̃na dokↄ̃nↄ gũn, de ò gↄ̃ gbɛ̃ papananↄ ũ Kirisi kũ pↄ́ sĩnda pínki pɛ̀kɛrɛa zↄ̃kↄ̃ lɛ́n. 14 Tó lɛmɛ ónigↄ̃ de nɛ́ fíti kũ òdi ↄ̃ndↄ̃ kũ manafikio kɛńnɛ ò ń sãtɛnↄ ũ doro, kũ yã dufu dannɛna dì ń sɛ́ lán ĩa ke ísↄ̃ bà. 15 Oi, óni yãpura o kũ yenyĩo, ò gbã yã sĩnda pínki musu Kirisi kũ à de a mì ũ gũn. 16 A gũnn mɛ̀gu sĩnda pínki dì kↄ̃ kũn ò nakↄ̃a kũ tĩnↄ gbãnao, akũ mɛ̀gunↄ dì zĩ kɛ a zɛ́a, mɛ̀ɛ dìgↄ̃ gbã àgↄ̃ kara kũ yenyĩo.

Kunna zĩ kũ kunna dufuo

17 Abire yãi matɛn yã oárɛ kũ Dikiri tↄ́o, matɛni á gbao laakarii. Àsungↄ̃ kun lán kifiri kũ ń nɛ̀sɛfutakɛ dońnɛ arɛnↄ bàro. 18 Ń laasun ń kɛ́ yↄ̃nkↄ, ò zã̀ kũ wɛ̃̀ndi kũ Luda dì kpáḿmao, kũ ń wɛ́ sira, akũsↄ̃ ń sã gbãna yãi. 19 Ò nɛ̀sɛ vĩro, ò ń zĩda kpà wé'isariyãa, ò dà vãni buri sĩnda pínki kɛna ni vĩ. 20 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, ádi Kirisi yã dada lɛro. 21 Yesu gũn a a yã mà, a yãpura kũ à vĩ dàda. 22 Ò òárɛ à ↄ gbarɛ á dà zĩ kũ à doárɛ arɛi, kũ à yàka á pↄ́nidɛna vãninↄ yãi. 23 Ò òárɛ à á nɛ̀sɛ litɛ á laasun gↄ̃ dufu, 24 áni dà dufu kũ Luda kɛ̀ lán a pↄ́ bà sɛ́, á kunna nigↄ̃ adona kunna yãpurade ũ yãzɛdekɛ gũn.

25 Abire yãi à ↄ gbarɛ manafiki yãi, á baadi gↄ̃ yãpura o a gbɛ̃dakenɛ, zaakũ mɛ̀dokↄ̃nↄdenↄmɛ ó ũ. 26 Tó á pↄ fɛ̃̀, àsun durunna kɛro. Àsun tó ifãntɛ̃ gɛ̃ kpɛ́n àgↄ̃ kpɛ́ pↄfɛ̃naro, 27 de àsun Ibilisi gba zɛ́ro yãi. 28 Gbɛ̃ kũ àdi kpãni o yã à kpãni tó. À wɛ́ tã à zĩ mana kɛ kũ a ↄo, de à pↄ́ le à bo takasidenↄnɛ. 29 Àsun tó yã vãni ke bo á lɛ́nlo, séde a zɛ́de kũ ani gbɛ̃ kara, à kɛ àre ũ gbɛ̃ kũ òtɛn manↄnɛ. 30 Àsun Luda Nini kũ à kú adona da pↄsiranlo. À de sèeda kũ Luda kɛ̀áwa ari á bona gↄrↄ zĩ ũ. 31 Àsun kɛ ĩni kũ gbɛ̃keoro. À pↄfɛ̃ tó kũ pɛ̃tɛ̃o kũ patana gbãnao kũ gbɛ̃sↄ̃sↄ̃naao kũ pãsĩkɛna buri sĩnda pínkio. 32 Àgↄ̃ gbɛ̃kɛ kɛ kũ kↄ̃o. Àgↄ̃ kↄ̃ wɛ̃nda gwa. À sùru kɛ kũ kↄ̃o lákũ Luda sùruu kɛ̀ kãáo nà Kirisi gũn.

5

Kunna gupuran

1 Lákũ á de Luda nɛ́ yenyĩdenↄ ũ nà, à a ágba sɛ́. 2 Lákũ Kirisi yewái nà à gì a wɛ̃̀ndiii ó yãi sa'obↄ kũ a gbĩ nna Ludanɛ ũ, à tó yekↄ̃i doárɛ arɛ lɛ se.

3 Lákũ á de Luda gbɛ̃nↄ ũ nà, adi kũ ò pãpãkɛna ke dà vãni buri sĩnda pínki ke wãkũ yã ma á tɛ́ sero. 4 Wé'isariyã'ona kũ yã dↄ̀rↄ sari onaao kũ fàai bɛ̃̀nɛ bonaao mana kãáoro dↄ, sé sáabukɛna yã. 5 Àgↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ pãpãkɛri ke kesↄ̃ dàvãnide ke kesↄ̃ wãkũde ke ni kpata kũ à bò Luda kĩnaa ble lɛɛlɛ kũ Kirisioro. Pↄ́ kũ gbɛ̃ dì a wãkũ kɛ gↄ̃̀ a dikiri ũmɛ. 6 Àsun tó gbɛ̃ke á sãtɛ kũ yã pã korioro. Yã bire takanↄ mɛ́ ani tó Luda pↄfɛ̃ kipa a yãdarisarinↄa. 7 Àsun tó á bàka gↄ̃ kú kũńworo. 8 Á kú gusiran yã, tera sà Dikiri gũn á kú gupuran. Àgↄ̃ kun gupura gbɛ̃nↄ ũ, 9 zaakũ gupura dì mana buri sĩnda pínki ińnɛ kũ yãzɛdeo kũ yãpurao. 10 À yã kũ àdi ká Dikirigu dada. 11 Á bàka súngↄ̃ kú kũ gusira yãkɛna kũ à karana vĩrooro. À yã birenↄ bobo gupurai. 12 Bee yã kũ gbɛ̃ pìnↄ dì kɛ asiri gũn ona bi wé'iyãmɛ. 13 Tó ò bò kũ yão gupurai, òdi a súsu dↄ̃, 14 zaakũ gupura dì tó ò pↄ́ sĩnda pínki e. Abire yãi òdi pi:

I'ori ǹ vu ǹ futɛ bona gan,

Kirisi ni gu punnɛ.

15 Àgↄ̃ á táa'ona dↄ̃ manamana. Àsungↄ̃ de yↄ̃nkↄnↄ ũro, sé ↄ̃ndↄ̃rinↄ. 16 Àgↄ̃ yã kũ Luda a zɛ́ bòárɛ kɛ, zaakũ gↄrↄ díkĩnanↄn vãni. 17 Abire yãi àsungↄ̃ de yↄ̃nkↄnↄ ũro, àgↄ̃ dↄ̃ lákũ Dikiri pↄyenyĩna de nà. 18 Àsungↄ̃ kú kũ wɛ̃dɛkɛnaaoro, àdi pãpã zĩḿmamɛ, ama à tó Luda Nini gↄ̃ zĩ kɛ á guu papana, 19 gbasa à fàai bo kũ kↄ̃o kũ zaburao kũ Luda tↄ́kpanaao kũ lɛ̀ kũ Luda Nini dì daárɛo. À lɛ̀ sí, à Dikiri tↄ́ kpá á swɛ̃̀ɛ gũn, 20 àgↄ̃ De Luda sáabu kɛ gↄrↄ sĩnda pínki yã sĩnda pínki gũn kũ ó Dikiri Yesu Kirisi tↄ́o. 21 À mì natɛkↄ̃nɛ Kirisi vĩna kũ á vĩ yãi.

Gↄ̃gbɛ̃ kunna kũ a nanↄo

22 Ákↄ̃nↄ nↄgbɛ̃nↄ, á baadi gↄ̃ mì natɛ a zãnɛ lákũ Dikirin átɛn kɛnɛ bà. 23 Zaakũ gↄ̃gbɛ̃mɛ nↄgbɛ̃ mì ũ, lákũ Kirisi de sↄsi gbɛ̃ kũ ò de a mɛ̀ ũnↄ mì ũ nà kũ ń Surabariio. 24 Lákũ sↄsi gbɛ̃nↄ dì mì natɛ Kirisinɛ nà, lɛmɛ se nↄgbɛ̃nↄ gↄ̃ mì natɛ ń zãnↄnɛ lɛ yã sĩnda pínki gũn.

25 Ákↄ̃nↄ gↄ̃gbɛ̃nↄ sↄ̃, á baadi gↄ̃ ye a nanↄi lákũ Kirisi ye sↄsi gbɛ̃nↄi nà, à gì a wɛ̃̀ndiii a yãi. 26 À gbã̀ bònɛ kũ ío a yã gãi de àgↄ̃ de a pↄ́ ũ, 27 de à ń kpan'arɛ kɛ kũ gakurio sãa sari yitorokũnaa sari mamberu sari gbãsĩ sari taari sari. 28 Lɛn à kũ̀ gↄ̃gbɛ̃ sĩnda pínki gↄ̃ ye a nanↄi lɛ lán a zĩda mɛ̀ɛ bà. Gbɛ̃ kũ à ye a nanↄi ye a zĩdaimɛ. 29 Gbɛ̃ke dì gí a zĩda mɛ̀ɛiro. Àdi pↄ́ble kpáa, àdi laakari dↄa lákũ Kirisi dì kɛ sↄsi gbɛ̃nↄnɛ nà, 30 kũ ó de a mɛ̀gunↄ ũ yãi. 31 Abire yãi gↄ̃gbɛ̃ ni bo a de kũ a dao bɛa, oni nakↄ̃a kũ a nanↄo, ń gbɛ̃nↄn pla ni gↄ̃ mɛ̀ do ũ. 32 Asiri zↄ̃kↄ̃ kú yã pìi gũn, ma è à de lɛ Kirisi dagura kũ sↄsi gbɛ̃ↄo. 33 Bee kũ abireo à de á yã ũ se dↄ. Á baadi gↄ̃ ye a nanↄi lán a zĩda bà. Nↄgbɛ̃ sↄ̃, à a zã yã da.

6

Nɛ́nↄ yã

1 Ákↄ̃nↄ nɛ́nↄ, Dikiri gũn àgↄ̃ á de kũ á dao yã ma, zaakũ abire mɛ́ à mana. 2-3 À bɛ̀ɛrɛ lí á de kũ á daonɛ, de àgↄ̃ aafia à gì kɛ andunia gũn. Yã kũ Luda dìtɛ káaku kũ lɛ́sɛnaaon gwe.

4 Ákↄ̃nↄ denↄ sↄ̃, àsun á nɛ́nↄ pↄ yakaro. À ń tùtu kɛ à lɛ́ daḿma Yesude nɛ́gwana ũ.

Zↄ̀nↄ yã

5 Ákↄ̃nↄ zↄ̀nↄ, àgↄ̃ á andunia dí dikirinↄ yã ma kũ nɛ̀sɛdoo kũ vĩnao kũ lukanaao lákũ Kirisin átɛn kɛnɛɛ bà. 6 Àsun zĩ kɛńnɛ ń wɛ́ yãiro. Àgↄ̃ Luda pↄyenyĩna kɛ kũ yãpurao kũ ákↄ̃nↄmɛ Kirisi zↄ̀nↄ ũ yãi. 7 Àgↄ̃ zĩ kɛ kũ kokario lákũ Dikirin átɛn kɛnɛɛ bà, adi kɛ bisãsirinlo. 8 Àgↄ̃ dↄ̃ kũ Dikiri ni baadi yãmanakɛna fĩna bonɛ, zↄ̀ kesↄ̃ zĩdade.

9 Ákↄ̃nↄ dikirinↄ sↄ̃, àgↄ̃ kɛńnɛ lɛ se. À yã pãsĩ ońnɛna tó. Àgↄ̃ dↄ̃ kũ mↄ́kↄ̃nↄ kũ ákↄ̃nↄo pínki, á Dikiri kú musu, àdi yã kɛ gbɛ̃ke wɛ́ yãiro.

Gↄ̃kɛbↄ kũ Luda kpàwánↄ

10 Yã kũ à gↄ̃̀n dí: Àgↄ̃ gbãna Dikiri gũn kũ a iko gbãna zↄ̃kↄ̃ↄo. 11 À gↄ̃kɛbↄ kũ Luda kpàáwanↄ da pínki, de à le à zɛ gíngin à Ibilisi ↄ̃ndↄ̃ fↄ̃. 12 Zaakũ adi kɛ bisãsirinↄn ótɛn ↄsi ká kũńworo, sé nini vãni kũ ò kú musunↄ. Ò de andunia díkĩna gusira kíblerinↄ ũ kũ ń mìdenↄ kũ ń ikodenↄ. 13 Abire yãi à gↄ̃kɛbↄↄ pìnↄ sɛ́tɛ à da pínki, de à fↄ̃ à zɛ à gí gↄrↄ vãnia, gbasa à gↄ̃ zɛna gíngin a pínki kɛnaa gbɛra. 14 Àgↄ̃ zɛna gbãna, à yãpura dↄ á pi asa ũ, à yãzɛdekɛ da mↄ̀ uta ũ. 15 À kɛna nna kũ Ludao baaru nna kpá kyate ũ, de àgↄ̃ kú kũ soruo. 16 Àgↄ̃ ludanaanikɛna kũna sɛ̃gbako ũ gↄrↄ sĩnda pínki, de à fↄ̃ à Setan kà tɛ́denↄ dɛ pínki. 17 À surabana sɛ́ à kú mↄ̀ fùra ũ, àgↄ̃ Luda yã kũ à de a Nini fɛ̃nɛda ũ kũna. 18 Àgↄ̃ adua kɛ gↄrↄ sĩnda pínki, àgↄ̃ Luda kpányĩ gbɛka yã sĩnda pínki gũn kũ a Nini donnɛna arɛo. Àgↄ̃ itɛ̃ kɛ kũ mɛna zↄ̃kↄ̃ↄo, àgↄ̃ adua kɛ Luda gbɛ̃nↄnɛ ń pínki. 19 À adua kɛmɛnɛ dↄ, de tó matɛn yã o, Luda ma gba lɛ́ mà a baaru nna asiri ońnɛ vĩna sari. 20 Baaru nna pì yãi má de Luda wɛ́de kũ ò dà kpɛ́siran ũ. Àgↄ̃ adua kɛmɛnɛ, de mà baaru nna kpá vĩna sari lákũ à kũ̀ mà kpá nà.

Lɛ́zammanaa

21 Ó gbɛ̃ndo yenyĩde Tikiku, Dikiri zĩkɛri náanide ni ma baaru kpáárɛ pínki, de à le àgↄ̃ ma kunna dↄ̃ kũ pↄ́ kũ matɛn kɛo. 22 Ma a zĩ̀áwa de à ó kunna oárɛmɛ, á nɛ̀sɛ le à yĩda kũ.

23 Ó gbɛ̃nↄ, De Luda kũ Dikiri Yesu Kirisio á gba aafia, à á yena kↄ̃i karaárɛ kũ á ludanaanikɛnaao. 24 Luda gbɛ̃kɛ kɛ gbɛ̃ kũ ò ye ó Dikiri Yesu Kirisii lakanaa sarinↄnɛ ń pínki.

FILIPIDENƆ

1

2

3

4

FILIPIDENƆ

1

Pↄlu aduakɛna Filipidenↄnɛ

1 Makũ Pↄlu kũ Timↄtio Kirisi Yesu zↄ̀blerinↄ ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada dí kɛ̃̀ Luda gbɛ̃ kũ ò kú Filipinↄnɛ kunna Kirisi Yesu gũn kũ ń gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ ń kpanyĩrinↄ. 2 Luda ó De kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafiaa.

3 Gↄrↄ kũ á yã dↄ̀magu pínki, madìgↄ̃ ma Luda sáabu kpámɛ. 4 Ma aduakɛnaa gũn pínki madìgↄ̃ adua kɛárɛ á pínki kũ pↄnnao, 5 kũ á ↄ kakarana kũmao baaru nna kpanaa gũn zaa gↄrↄ kũ a mà ari kũ a gbãrao yãi. 6 Má dↄ̃ sãnsãn, lákũ Luda nà zĩ manaa á tɛ́ nà, anigↄ̃ kɛ, ari à gɛ́ mì dɛo Kirisi Yesu sugↄrↄ zĩ. 7 À mana kũ má á yã kũna á pínki lɛ, zaakũ á yã kú ma swɛ̃̀n. Má da kpɛ́sirann yá, má zɛ kũ baaru nna pìio a yãpura ona yãin yá, á pínki á baka vĩ zɛ́ kũ Luda ma gba gũn. 8 Luda dↄ̃ kũ matɛni á bɛgɛ kɛ á pínki kũ Kirisi Yesu yenyĩ burio. 9 Madì adua kɛárɛ, de á yenyĩ gↄ̃ kara àgↄ̃ gɛ́ dↄ̃naa gũn kũ wɛ́kɛ̃naao swáswa, 10 de à yã kũ à kũ̀ à kɛ dↄ̃, àgↄ̃ kun nɛ̀sɛpuradenↄ ũ taari sari Kirisi sugↄrↄ zĩ. 11 Àgↄ̃ pana kũ yã mana kũ òdi bo Yesu Kirisi kĩnaanↄo, de ò Luda tↄ́ bo, ò a sáabu kpá.

Kirisimɛ Pↄlu wɛ̃̀ndi ũ

12 Ma gbɛ̃nↄ, má ye àgↄ̃ dↄ̃ kũ yã kũ à ma le tɛ́ kà baaru nna gɛna arɛimɛ, 13 akũ soza kínabɛ dogarinↄ ń pínki kũ gbɛ̃ kparanↄ dↄ̃̀ kũ Kirisi yãin ò ma dà kpɛ́siran. 14 Ma dana kpɛ́siran yãi ó gbɛ̃nↄ Dikiri náani kɛ̀ dasi de yãla, akũ ń kùgbãna kàra, òtɛn Luda yã o gbɛ̃nↄnɛ vĩna sari.

15 Yãpuramɛ, ń gbɛ̃kenↄ dì Kirisi yã waazi kɛ denlana yãi kũ nɛ̀sɛgↄ̃baao, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ kũ nɛ̀sɛmanao. 16 Gbɛ̃ díkĩnanↄ dì kɛ kũ yenyĩomɛ, zaakũ ò dↄ̃ kũ má zɛna kũ Yesu baarunnakpanaao yãin má yĩna la. 17 Nɛ̀sɛgↄ̃bade pìnↄ sↄ̃, òdi Kirisi yã waazi kɛ denlamↄnnɛna yãimɛ, adi kɛ kũ nɛ̀sɛpuraonlo. Òtɛn da òtɛni ń kunna kpɛ́siran wari karamɛnɛ. 18 Yãken yá? Manafiki gũnn yá, yãpura gũnn yá, a pínki dé, òtɛn Kirisi yã waazi kɛmɛ. Ma pↄ nna kũ abireo, akũsↄ̃ ani ɛra à kɛ nna dↄ, 19 zaakũ má dↄ̃ kũ adua kũ átɛn kɛmɛnɛ kũ Yesu Kirisi Nini kpányĩo ni tó mà bo. 20 Ma wɛ́ dↄi, akũsↄ̃ má a náani vĩ manamana, kũ wé'i ni ma kũ yãke gũnlo. Tera sà lán yã bà kũ kùgbãnao mani Kirisi tↄ́ bo ma mɛ̀ɛ gũn, má kunn yá kesↄ̃ ma gan yá. 21 Zaakũ Kirisi yãin má kún, ga demɛnɛ àre ũ. 22 Tó ma kunna kũ wɛ̃̀ndiio demɛnɛ zĩ àrede ũ, má dↄ̃ a kũ mani sɛ́ro, 23 ma laasun kpaatɛnamɛ. Má ye mà tá, de màgↄ̃ kú kũ Kirisio. Gwe manamɛnɛ de gu dila zã̀. 24 Ama à mana màgↄ̃ kú kũ wɛ̃̀ndiio á yãi. 25 Abire yã futɛna vĩro. Má dↄ̃ kũ mani gↄ̃ la màgↄ̃ kú kãáo á pínki, de à le à gɛ́ arɛ kũ pↄnnao ludanaanikɛnaa gũn.

26 Lɛn gↄrↄ kũ mani ɛra mà su á gwa lɛ, áni zɛ́ le à ĩa dã Kirisi Yesu gũn manamana ma yãi. 27 A pínki dé, tó ma su á gwa ke mádi suronlo, à tó á kunna kↄ̃ sɛ́ kũ Kirisi baaru nnao, de tó matɛni á baaru ma, mà ma kũ á zɛna gíngin kũ lɛ́dokↄ̃nↄo, átɛn ↄsi ká kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo baaru nna pì zɛ́ yãi. 28 Àsun tó á ibɛrɛnↄ yãke vĩna á kũro. Abire nigↄ̃ deńnɛ sèeda ũ kũ ò mìi pɛ̀ kakatɛnaaa, ákↄ̃nↄ sↄ̃ áni bo mana. Luda kɛnan gwe. 29 Zaakũ Luda á gbá zɛ́ à wari kɛ Kirisinɛ, adi kɛ a náanikɛna adonlo. 30 Ɔsi kũ a è matɛn ká yã, akũsↄ̃ a mà matɛn ká ari tera, ákↄ̃nↄ á kú ↄsi dokↄ̃nↄ pìi gũmmɛ.

2

Zĩdabusanaa

1 Tó á kunna Kirisi gũn lɛ́damma vĩ, tó a yenyĩ tɛn tɛ́ kpáái, tó á lɛ́dokↄ̃nↄ vĩ kũ a Ninio, tó á kↄ̃ wɛ̃nda vĩ kũ sùruuo, 2 à laasun dokↄ̃nↄ kɛ, àgↄ̃ yenyĩ dokↄ̃nↄ vĩ lɛ́dokↄ̃nↄdenↄ ũ, pↄyeinayãdokↄ̃nↄdenↄ ũ, de ma pↄnna gↄ̃ papana. 3 Àsun yãke kɛ denlana ke yↄ̃̀gↄ̃kɛna yãiro. Zĩdabusanaa gũn à a gbɛ̃dake kũ kũ bɛ̀ɛrɛɛo de á zĩdala. 4 Gbɛ̃ke sún laasun lɛ́ a zĩda mɛ̀n do yãaro, à gbɛ̃ pãndenↄ pↄ́ lɛ́ dↄ. 5 Àgↄ̃ nɛ̀sɛ kũ Kirisi Yesu vĩ vĩ se.

6 A ludakɛnaa gũn adi a zĩda kɛna lɛɛlɛ kũ Ludao yã daro,

7 akũ à a zĩda gwenaa tòn, à zĩ̀rikɛ sɛ̀,

à gↄ̃̀ bisãsiri ũ, à bisãsirikɛ sɛ̀.

8 À a zĩda bùsa,

à mìi nàtɛ ari à gɛ̀ɛ à gào,

ari lígbãndurukpana ganaa.

9 Abire yãi Luda a sɛ̀ musu,

à tↄ́ kũ à de tↄ́ sĩnda pínkila kpànɛ,

10 de tó ò Yesu tↄ́ sì,

gbɛ̃ sĩnda pínki ni kútɛnɛ

ludambɛ kũ zĩtɛo kũ zĩtɛ gɛ̃io,

11 gbɛ̃ sĩnda pínki ni o kũ a lɛ́o

kũ Yesu Kirisimɛ Dikiri ũ

De Luda tↄ́bona yãi.

À gu puńnɛ andunia gũn

12 Abire yãi ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, lákũ adì ma yã ma gↄrↄ kũ má kú kãáo nà, atɛ̃nsa kũ má kú kãáo tera doro, àgↄ̃ á bona mana lɛ́ papa kũ vĩnao kũ lukanaao. 13 Zaakũ Luda mɛ́ àtɛn zĩ kɛ á gũn de àgↄ̃ ye a pↄyenyĩnaai gbasa à kɛ. 14 À yã sĩnda pínki kɛ yãkete kũ lɛ́kpakↄ̃anaao sari, 15 de àgↄ̃ taari sari, gbãsĩ sari, Luda nɛ́ mamberusaridenↄ ũ tera gbɛ̃ sãtɛna nɛ̀sɛpãsĩdenↄ tɛ́, kũ átɛn gu puńnɛ andunia gũn lán susunɛnↄ bà, 16 àgↄ̃ wɛ̃̀ndi yã kũna, de mà le mà ĩa dã kãáo Kirisi sugↄrↄ zĩ yãi. Tó átɛn kɛ lɛ, de mádi bà pã lɛ́ro akũsↄ̃ mádi zĩ pã kɛro. 17 Bee tó ma aru ni kↄ́tɛ á ludanaanikɛna sa'o'i ũ, ma pↄ nigↄ̃ nna, matɛn pↄnna kɛ kãáo á pínki. 18 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, à pↄnna kɛ lɛ, ò kɛ lɛɛlɛ.

Timↄti kũ Ɛpafarↄdituo

19 Kũ Dikiri Yesu arubarikaao mani Timↄti zĩáwa tera, de mà le mà á baaru ma, ma laakari kpátɛ. 20 Má gbɛ̃ke vĩ kũ à ye á yãi yãpura lákũ a bàro. 21 Gbɛ̃ sĩnda pínki zĩda yã mɛ́ àdi donɛ arɛ, adi kɛ Yesu Kirisi yãnlo. 22 Á dↄ̃ lákũ Timↄti a zĩda bì nà, à baaru nna zĩ kɛ̀ kũmao lán nɛ́ kũ a deo bà. 23 Tó má a zɛna dↄ̃ súsu, má ye mà a zĩáwa gↄ̃̀nↄ. 24 Má Dikiri náani vĩ kũ mani su á gwa tera ma zĩda.

25 Ma gbɛ̃ Ɛpafarↄditu, ma zĩkɛri dake, ma zĩ̀kari dake kũ a a zĩ̀ à kpámai kũ pↄ́ kũ matɛni a ni dɛnↄ, ma è à mana mà a gbarɛáwamɛ. 26 Àtɛni á bɛgɛ kɛ á pínki, akũsↄ̃ a nɛ̀sɛɛ yàka, kũ a a gyãkɛna baaruu mà yãi. 27 À gyã kɛ̀ yãpura ari à kà gana, akũ Luda a wɛ̃nda gwà. Adi kɛ àkũmɛ adoro, kũ makũomɛ se, de ma pↄsira sún kararo yãi. 28 Abire yãi matɛn wã mà a gbarɛáwa, de á wɛ́ sikↄ̃lɛ, á pↄ kɛ nna, ma laakari kpátɛ. 29 À gbãnakɛ kpái Dikiri gũn kũ pↄnna zↄ̃kↄ̃ↄo. À bɛ̀ɛrɛ lí gbɛ̃ bire takanɛ. 30 À gↄ̃̀ fíti kũ ani ga Kirisi zĩ yãi. À a zĩda kpà gaa de à le à kpányĩ kũ áni fↄ̃ à kɛmɛnɛro kɛmɛnɛ yãi.

3

Kirisi dↄ̃naa

1 Ma gbɛ̃nↄ, yã kũ à gↄ̃̀n dí: À pↄnna kɛ Dikiri gũn. Mani gí yã kũ ma òárɛ gbɛ̀ sísiiro. Àkũmɛ aafia ũárɛ. 2 À laakari kɛ lɛwanna kũ̀nↄi, yãvãnikɛri kũ òdi ń kɛ yákiyaki pìnↄ! 3 Ókↄ̃nↄ kũ odì donyĩ kɛ Ludanɛ kũ a Nini gbãnao, odì ĩa dã Kirisi Yesu gũn, odì náani kpá ó zĩda yãaro, ókↄ̃nↄ mɛ́ ó tↄ̃̀zↄ̃nade yãpuranↄ ũ. 4 Makũ, má zɛ́ vĩ mà náani kpá ma zĩdaa. Tó gbɛ̃ tɛn da a a zĩda náani kɛ̀, ma a pↄ́ kɛ̀ deala. 5 Ma tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ ma gↄrↄ sↄraakↄ̃de zĩ. Isarailan ma ũ inaa gũn, Biliaminu buri, Eberu buri yãpura. Musa doka musu má kú Farisinↄ gã̀a gũn. 6 Ma ania kɛ̀, ma wɛ́ tã̀ sↄsi gbɛ̃nↄa. Yãkɛna a zɛ́a Musa doka gũn, gbɛ̃ke dí fↄ̃ à ma taari èro. 7 Ama yã kũ má kũna àre ũ yã pìnↄ gↄ̃̀mɛnɛ àree sari tera Kirisi yãi. 8 A kũ à deńla ma yã sĩnda pínki dìtɛ àree sari ma Dikiri Kirisi Yesu dↄ̃na kũ à de a pínkila yãi. Kirisi pì yãi ma ↄ gbàrɛ yã sĩnda pínkii bìsa ũ, de màgↄ̃ a vĩ, 9 màgↄ̃ kú a gũn kũ yã kũ dì tó ò kɛ nna kũ Ludao a náanikɛna yãiio. Luda dì tó yã bo kũńwo nna dokakũna yãinlo, àdi tó yã bo kũńwo nna Kirisi náanikɛna yãimɛ. 10 Yã kũ má yei mɛ́ à de mà Kirisi dↄ̃ kũ gbãna kũ à fùtɛo bona ganwo, de ma bàka gↄ̃ kú a warikɛnaa gũn, mà gↄ̃ lákũ a bà a ganaa gũn 11 gbasa mà gↄ̃ gàavu ũ.

Pↄ́ kũ ntɛn pɛ́a lenaa

12 Adi kɛ ma lè pínkinlo akũsↄ̃ má papana gĩaro. Matɛn pɛ́amɛ, de mà yã kũ Kirisi Yesu ma sɛ a pↄ́ ũ yãi sí ma pↄ́ ũ. 13 Ma gbɛ̃nↄ, mádi sí ma lè kↄ̀ro. Yã mɛ̀n don matɛn kɛ, madì nↄnↄ pↄ́ kũ à kú ma arɛi, pↄ́ kũ à kú ma kpɛ laasunlɛnaa sari. 14 Matɛn pɛ́ pↄ́ kũ ma wɛ́ dↄiia, de mà àre kũ Luda ó sísia gɛna musu le Kirisi Yesu gãi. 15 Ókↄ̃nↄ gbɛ̃ papananↄ, ògↄ̃ laasun bire vĩ. Tó á laasun pãnde vĩ, Luda ni á wɛ́ kɛ̃árɛ yã bire musu. 16 A pínki dé, gu kũ o kan dí, ò gɛ́ arɛ zɛ́ dokↄ̃nↄ pìi gũn.

17 Ma gbɛ̃nↄ, à ma ágba sɛ́, lákũ o a taka kɛ̀árɛ nà, á wɛ́ gↄ̃ pɛ́ gbɛ̃ kũ ń kunna kↄ̃ sìonↄi. 18 Madìgↄ̃ oárɛ yã gɛ̃̀n baaakↄ̃, akũsↄ̃ ma ɛra matɛn oárɛ tera dↄ kũ wɛ́'io, gbɛ̃nↄn kun dasi kũ ń yãkɛna ń kɛ́ Kirisi gana lía ibɛrɛnↄ ũ. 19 Ò mìi pɛ̀ kakatɛnaaa. Ń gbɛrɛmɛ ń dikiri ũ, wé'iyãmɛ ń ĩadãbↄ ũ, andunia yãn ń laasun dìgↄ̃ kúa. 20 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, ludambɛ gbɛ̃nↄn ó ũ, ó wɛ́ dↄ Surabari kũ ani bo gwea, àkũmɛ Dikiri Yesu Kirisi ũ. 21 Ani ó mɛ̀ gbãnasarinↄ li lán a mɛ̀ gakuride bà kũ a gbãna kũ ani fↄ̃ à tó pↄ́ sĩnda pínki mì natɛarɛo.

4

Lɛ́dammanaa

1 Abire yãi ma gbɛ̃ yenyĩde kũ matɛni á bɛgɛ kɛnↄ, ákↄ̃nↄ kũ á de ma ĩadãbↄ kũ madì pↄnna kɛo ũnↄ, àgↄ̃ zɛna gíngin Dikiri gũn lɛ, ma gbɛ̃nↄ.

2 Ma kútɛ kɛ̀ Yuodianɛ kũ Sintisio ògↄ̃ lɛ́dokↄ̃nↄ vĩ Dikiri gũn. 3 Mↄkↄ̃n sↄ̃ ma gbɛ̃ndo náanide, ma wɛ́ kɛ̀mma, ǹ kpá nↄgbɛ̃ pìnↄi, zaakũ ò ↄsi kà kũmao baaru nna kpanaa gũn kũ Kɛlɛmɛntio kũ ma zĩkɛri dakenↄ. Ń tↄ́ kú wɛ̃̀ndi takadan.

4 Àgↄ̃ pↄnna kɛ Dikiri gũn gↄrↄ sĩnda pínki. Ma òárɛ dↄ, à pↄnna kɛ. 5 À á zĩda busa gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ. Dikiri sunaa kà kãni. 6 Àsun yãke damu kɛro. Yã sĩnda pínki gũn à adua kɛ, à yã gbɛka Ludaa kũ sáabukɛnaao, à á yã'ũmmananↄ onɛ, 7 ani á nɛ̀sɛ kũ á laakariio kpátɛárɛ Kirisi Yesu gũn. Nɛ̀sɛkpatɛnaa pìi zↄ̃kↄ̃, à de bisãsiri dↄ̃na la.

8 Ma gbɛ̃nↄ, yã kũ à gↄ̃̀árɛn dí: Yã kũ à yãpura vĩ akũsↄ̃ à bɛ̀ɛrɛ vĩ, yã kũ à zɛ́ vĩ akũsↄ̃ à gbãsĩ vĩro, yã kũ à nna akũsↄ̃ à arubarika vĩ, yã kũ à mana akũsↄ̃ òdi a sáabu kpá, àgↄ̃ laasun lɛ́ yã birenↄ musu. 9 Yã kũ ma dàárɛ a sì, yã kũ a mà ma lɛ́i akũsↄ̃ a èma, à yã birenↄ kɛ, Luda aafiade nigↄ̃ kú kãáo.

Pↄlu Filipidenↄ sáabukpanaa

10 Ma pↄ nna à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃ Dikiri gũn, zaakũ á laasun ɛ̀ra à sùma sà. Á ma yã kũna yã fá, zɛ́n ádi lero. 11 Mádi o lɛ kũ matɛn takasi kɛ yãinlo, zaakũ ma dà ma zĩdanɛ màgↄ̃ sáabu vĩ gwena sĩnda pínki gũn. 12 Má takasikɛna dↄ̃ akũsↄ̃ má nnamana dↄ̃. Gↄrↄ sĩnda pínki gu sĩnda pínkia kãna ke nàa, pↄ́dinyĩ ke pↄ́kĩammana yãke vĩmɛnɛ doro. 13 Mani pↄ́ sĩnda pínki fↄ̃ Kirisi kũ àdi ma gba gbãna yãi. 14 Bee kũ abireo kũ á bàka kú kũ ma takasikɛnaao, a yã mana kɛ̀.

15 Filipidenↄ, á dↄ̃ kũ á zĩdao, ma baaru nna kpanaárɛ káaku gũn, kũ ma bo Masedonia bùsun, sↄsi ke kun kũ à kpàmai kũ ↄgↄ yã bↄkↄtɛnaaoro, sé ákↄ̃nↄ. 16 Bee gↄrↄ kũ má kú Tɛsalonika, a pↄ́ kũ matɛni a ni dɛnↄ kpã̀zãmɛnɛ de gɛ̃̀n dola. 17 Adi kɛ gban matɛn wɛtɛro, á àre karana Luda kĩnaan matɛn wɛtɛ. 18 Ma pↄ́ kũ a kpã̀zãmɛnɛ lè, à pàpa ari à dìrɛ. Ɛpafarↄditu á gbanↄ kpàma, pↄ́ mↄ̀ma sà. À de sa'obↄ kũ a gbĩ nna Ludanɛ akũsↄ̃ àdi káagu à sí ũ. 19 Ma Luda ni pↄ́ kũ á a ni vĩnↄ kpááwa Kirisi Yesu gũn a aruzɛkɛ gakuride lɛ́n.

20 Ògↄ̃ ó Luda ó De tↄ́ bo gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

Lɛ́zammanaa

21 À fↄ kpá Luda gbɛ̃nↄa ń pínki kunna Kirisi Yesu gũn. Ma gbɛ̃ kũ ó kú lɛɛlɛnↄ fↄ kpàáwa. 22 Luda gbɛ̃nↄ fↄ kpàáwa ń pínki, atɛ̃nsa gbɛ̃ kũ ò kú Siza bɛanↄ. 23 Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kɛárɛ á ninin.

KƆLƆSEDENƆ

1

2

3

4

KƆLƆSEDENƆ

1

Sáabukpana kũ aduakɛnaao

1 Makũ Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀rii Luda pↄyenyĩnaa gũn kũ ó gbɛ̃ Timↄtio, ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada dí kɛ̃̀ 2 ó gbɛ̃ náanide kũ ò kú adona Kirisi gũn zaa Kↄlↄsenↄnɛ. Luda ó De gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafiaa.

3 Gↄrↄ sĩnda pínki tó ótɛn adua kɛárɛ, odìgↄ̃ Luda ó Dikiri Yesu Kirisi De sáabu kpámɛ, 4 zaakũ o á Kirisi Yesu náanikɛna baaruu mà kũ yenyĩ kũ á vĩ ó gbɛ̃nↄnɛɛo ń pínki, 5 kũ á wɛ́ dↄ pↄ́ kũ à ditɛnaárɛ ludambɛi yãi. A yãpura yã mà zaa káaku baaru nna kũ o kpàárɛ gũn. 6 Baaru nna pì tɛn nɛ́ i àtɛn dagula andunia gũn pínki, lákũ à kɛ̀ á tɛ́ nà zaa gↄrↄ kũ a mà, akũ a Luda gbɛ̃kɛ súsu dↄ̃̀. 7 Ó gbɛ̃ yenyĩde ó zĩkɛri dake Ɛpafara mɛ́ à yã pìi dàárɛ ó gɛ̃nɛ ũ. Kirisi zĩkɛri náanidemɛ, 8 àkũ mɛ́ à yenyĩ kũ Luda Nini á káa òwɛrɛ.

9 Abire yãi zaa gↄrↄ kũ o á baaruu mà, odìgↄ̃ wɛ́ kɛárɛ Ludaa lakanaa sari, de à tó à a pↄyenyĩna dↄ̃ swáswa, a Nini á gba ↄ̃ndↄ̃ kũ wɛ́zɛ̃o pínki, 10 de àgↄ̃ kun lákũ Dikiri yei nà, á yã sĩnda pínki káagu, de á yã mana sĩnda pínki kɛna gↄ̃ dagula, á Luda dↄ̃na gↄ̃ kara, 11 de àgↄ̃ gbãna yã sĩnda pínki gũn a gbãna gakuride lɛ́n, de à pↄ́ sĩnda pínki fↄ̃ kũ mɛnao kũ pↄnnao, 12 de àgↄ̃ De Luda sáabu kpá, zaakũ à ó ká baka kũ à dìtɛ a gbɛ̃nↄnɛ gupuranwa. 13 À ó bó gusira ikon, à ó ká a Nɛ́ mɛ̀n do yenyĩde kpatan. 14 A gãin o gↄ̃ zĩdadenↄ ũ, ó durunna kɛ̃̀wá.

Kirisi de pↄ́ sĩnda pínkila

15 Kirisi bi Luda kũ òdi e kũ wɛ́oro takamɛ,

Àkũmɛ daudu ũ Luda pↄ́kɛnanↄ tɛ́ pínki.

16 Luda pↄ́ kũ à kú musu kũ zĩtɛoo kɛ̀ pínki a gãi,

pↄ́ kũ òdi enↄ kũ pↄ́ kũ òdi eronↄ,

kpatablerinↄn yá ke dikirinↄ

ke gbãnadenↄ ke ikodenↄ.

Pↄ́ sĩnda pínki bò a kĩnaamɛ,

akũsↄ̃ ò kun a pↄ́ ũ.

17 À kun pↄ́ sĩnda pínki ã,

pↄ́ sĩnda pínki kun a gãimɛ.

18 Àkũmɛ sↄsi gbɛ̃ kũ ò de a mɛ̀ ũnↄ mì ũ.

Àkũmɛ naana ũ, gàavu káaku ũ,

de à gↄ̃ pↄ́ sĩnda pínki mìde ũ.

19 Zaakũ à kà Ludagu a kíkɛ pínki pɛkɛrɛa. 20 À tò pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀ kãao nna a gãi, pↄ́ kũ ò kú zĩtɛ ke musunↄn yá. A aru kũ à kↄ̀tɛ lía mɛ́ à sù kũ kɛna nna pìio.

21 A kɛ̃ Ludaa yã. A ibɛrɛnↄn á ũ á laasun kũ á vãnikɛnanↄ yãi, 22 akũ Luda tò a kɛ kãao nna Kirisi gana a bisãsirikɛmɛɛ gũn yãi sà, de à á kpan'arɛ kɛ gbãsĩ sari, mamberu sari, taari sari, 23 tó á zɛna gbãna á ludanaanikɛnaa gũn yĩgãnaa sari gíngin, tó ádi kɛ̃kↄ̃a kũ tãmaa kũ á vĩ baaru nna kũ a màa gũnworo. Ò baaru nna pìi kpà gbɛ̃ kũ Luda kɛ̀ zĩtɛ lanↄnɛ pínki kũ makũ Pↄlu, ma gↄ̃ a kpàri ũ.

Pↄlu zĩkɛna sↄsi gbɛ̃nↄnɛ

24 Tera sà matɛn pↄnna kɛ kũ wari kũ matɛn kɛ á yãiio. Wari kũ Kirisi kɛ̀ sↄsi gbɛ̃ kũ ò de a mɛ̀ ũnↄ yãin matɛn pↄ́ kũ à gↄ̃̀ papa ma mɛ̀ɛ gũn. 25 Luda zĩ dàmɛnɛ, akũ ma gↄ̃ sↄsi gbɛ̃ pìnↄ kpanyĩri ũ. À ma zĩ mà a yã oárɛ papana. 26 Asiriyã kũ à utɛna gbɛ̃nↄnɛ zaa káaku zaade Luda dí andunia kátɛro mɛ́ à bò Luda gbɛ̃nↄnɛ gupuraa sà, 27 Luda ye ò dↄ̃ lákũ asiriyã pì gakuri zↄ̃kↄ̃ nà buri pãndenↄ kĩnaa. Asiri pìn dí: Kirisi kú á gũn, akũ á wɛ́ dↄ gakuria. 28 A waazin odì kɛ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ, odì lɛ́ daoḿma, odì yã dao gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ kũ ↄ̃ndↄ̃ sĩnda pínkio, de ò gɛ́ kũ baadio papana Luda arɛ Kirisi gũn. 29 Abire yãi matɛn zĩ kɛ, matɛn kokari kɛ kũ a gbãna kũ àtɛn zĩ kɛ ma gũnwo gbãnagbãna.

2

1 Má ye àgↄ̃ kokari zↄ̃kↄ̃ kũ matɛn kɛárɛ dↄ̃, ákↄ̃nↄ kũ Laodiseadenↄ kũ gbɛ̃ kũ ódi wɛ́ sikↄ̃lɛronↄ pínki, 2 de ń swɛ̃̀ le à kpátɛ, ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛ kũ yenyĩo, de ń wɛ́ kɛ̃ swáswa, ògↄ̃ Luda asiriyã kũ à de Kirisi pì ũ dↄ̃. 3 A kĩnaan ↄ̃ndↄ̃ kũ dↄ̃naao aruzɛkɛ sĩnda pínki ùtɛn. 4 Matɛni abire oárɛ, de gbɛ̃ke sún á sãtɛ kũ lɛ́nna lɛ́kpakↄ̃anaaoro yãi. 5 Bee tó má kú kãáoro, ma nini kú kãáo, ma è átɛn yã kɛ a zɛ́a, akũsↄ̃ á Kirisi náanikɛna gbãna, akũ ma pↄ kɛ̀ nna.

Pↄ́ sĩnda pínki pɛkɛrɛmmana Kirisi gũn

6 Lákũ a Kirisi Yesu sì á Dikiri ũ nà, àgↄ̃ kú a gũn lɛ, 7 á zĩni gↄ̃ pɛtɛna a gũn. À kara a gũn, àgↄ̃ gbãna a náanikɛnaa gũn lákũ ò dàárɛ nà. Àgↄ̃ kú kũ sáabukpanaao manamana. 8 À laakari kɛ de gbɛ̃ke sún dↄ̃na gbãna kasaárɛ à á sãtɛ kũ bisãsiri ↄ̃ndↄ̃ pã korioro. Yã birenↄ dì bo futɛokarayãnↄ kũ andunia yãkɛnanↄ kĩnaamɛ, adi kɛ Kirisi kĩnaanlo. 9 Zaakũ Luda kíkɛ sĩnda pínki pɛ̀kɛrɛ Kirisia a bisãsirikɛmɛɛ gũn. 10 Kunna gbɛ̃ kũ à de gbãna sĩnda pínki kũ iko sĩnda pínkioo mìde ũ pìi gũn, a sĩnda pínki pɛ̀kɛrɛáwa. 11 A gũn a tↄ̃̀ↄ zↄ̃̀ à bò á dà zĩn. Adi kɛ tↄ̃̀ kũ bisãsiri dì zↄ̃ńnɛnlo, kũ Kirisi dì zↄ̃ńnɛmɛ. 12 Zaakũ da'itɛkɛnaa gũn ò á vĩ kãao, akũ a futɛ kãao, kũ a gbãna kũ Luda a fùtɛo bona gan náani kɛ̀ yãi. 13 Á de gɛ̀nↄ ũ yã Luda kĩnaa á taarinↄ kũ á dà zĩnↄ yãi, akũ Luda á gbá wɛ̃̀ndi dufu lɛɛlɛ kũ Kirisio, à sùruu kɛ̀ kũoo kũ ó taarinↄ pínki. 14 Luda ó taari takada kũ à ó dá yãn gògo, à sɛ̀ à pà lía. 15 Kirisi gana lía gbãna sì dikirinↄ kũ gbãnadenↄooa, à bò kũńwo sarapuraa à ń kpe bò, à ń kpan'arɛ kɛ̀ zĩ̀zↄnↄ ũ.

16 Abire yãi àsun tó gbɛ̃ke á taari e pↄ́blena ke pↄ́mina ke dikpɛ ke mↄ dufu bona ke kámmabogↄrↄ yã musuro. 17 Yã birenↄ pínki bi yã kũ ò pì ani su takamɛ, yã pìnↄ bↄkↄtɛnan Kirisi ũ. 18 Àsun tó gbɛ̃ kũ àdi a zĩda busa ɛ́kɛ pↄ́ ũ kũ àdi donyĩ kɛ malaikanↄnɛ á sãtɛ à á bo pↄ́ kũ á wɛ́ pɛ́anlo. Wɛ́gupu'ena yã mɛ́ àdigↄ̃ gbãna gbɛ̃ bire takanɛ, akũ àdi a zĩda bi pã a bisãsirikɛda laasunnↄ yãi. 19 À pɛna Kirisi kũ à de mì ũaro. Kirisi gũn mɛ̀gu sĩnda pínki dì kↄ̃ kũ, ò nàkↄ̃a kũ tĩnↄ gbãnao, mɛ̀ɛ pìi dìgↄ̃ gbã lákũ Luda ye à gbã nà.

20 Zaakũ a ga kũ Kirisio andunia yãkɛnanↄ musu, bↄ́yãin adì ń yãditɛnnɛnanↄ ma lán andunia gbɛ̃nↄ bàa? 21 Òdi pi, ǹsun adikĩna na n ↄĩro, ǹsun adikĩna í kɛro, ǹsun ↄ na adiaro. 22 Pↄ́ birenↄ pínki dì láka kũ ń anfãnikɛnaaomɛ. Bisãsiri yãdannɛnan abirenↄ ũ. 23 Yã birenↄ de lán ↄ̃ndↄ̃ yã bàmɛ, zaakũ òdi donyĩ yã tilasi dańnɛ kũ zĩdabusanaao kũ waridↄna ń zĩda mɛ̀ɛao. Bee kũ abireo àdi kpá ó dànↄnɛro.

3

Kunna wɛ̃̀ndi dufu gũn

1 Lákũ a futɛ kũ Kirisio nà, à tó ludambɛ yã doárɛ arɛ, zaakũ gwen Kirisi vutɛna Luda ↄplai. 2 À tó á laasun gↄ̃ kú ludambɛ yãnↄa, àsungↄ̃ kú andunia pↄ́aro. 3 Zaakũ a ga, á wɛ̃̀ndi utɛna kũ Kirisio Luda gũn.

4 Lákũ Kirisi de á wɛ̃̀ndi ũ nà, tó à bò gupuraa, ákↄ̃nↄ se áni bo kãao kũ gakurio sà. 5 Abire yãi à andunia yã kũ ò kú á nɛ̀sɛɛ gũnnↄ dɛ: Pãpãkɛnaa, wé'iyã, mɛ̀futɛnaa, yã vãni nidɛna kũ wãkũuo. Pↄ́ kũ gbɛ̃ dì a wãkũ kɛ gↄ̃̀nɛ a dikiri ũmɛ. 6 Yã birenↄ yãin Luda ni pↄfɛ̃na kipa a yãmarisarinↄa. 7 Ákↄ̃nↄ se, á kú yã pìnↄ gũn yã, ò dòárɛ arɛ. 8 À ↄ gbarɛ yã dí takanↄi sà: Pↄfɛ̃naa, zukakanaa, nɛ̀sɛ pãsĩ, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃na kũ yãpãpã'onaao. 9 Àsungↄ̃ ɛ́kɛ tokↄ̃nɛro, zaakũ a á dà zĩ kũ a yãkɛnanↄ gòala, 10 a a dufu sɛ̀ kũ à kɛ̀kɛ àtɛn dufu kũ de à gↄ̃ lán a Kɛ̀ri pↄ́ bà. 11 Gwe Yudanↄ kũ buri pãndenↄ dokↄ̃nↄmɛ kũ tↄ̃̀zↄ̃nadenↄ kũ gyↄfↄrↄdenↄ kũ sɛ̃̀ntɛ gbɛ̃nↄ kũ wɛ́siradenↄ kũ zↄ̀nↄ kũ zĩdadenↄ. Kirisimɛ ń pínki ũ, à kú ń gũn ń pínki.

12 Abire yãi, lákũ Luda á sɛ́ a gbɛ̃ yenyĩdenↄ ũ nà, dà kũ ò de à daáwanↄn dí: Wɛ̃nda, gbɛ̃kɛ, zĩdabusanaa, busɛkɛ kũ mɛnao. 13 À kↄ̃ fↄ̃. Tó yãke sù à á ká kũ kↄ̃o, à sùru kɛ kũ kↄ̃o. Lákũ Dikiri sùru kɛ̀ kãáo nà, à kɛ kũ kↄ̃o lɛ se. 14 A pínki musu à yenyĩ kũ àdi yã pìnↄ kakara swáswa daáwa. 15 À tó aafia kũ à bò Kirisi kĩnaa kí ble á swɛ̃̀ɛ gũn, zaakũ kunna kũ kↄ̃o aafiaan Luda á sísia mɛ̀dokↄ̃nↄdenↄ ũ. Àgↄ̃ Luda sáabu kpá. 16 À tó Kirisi yã vutɛki le á nɛ̀sɛn manamana. À yã dakↄ̃nɛ, à lɛ́ dakↄ̃a kũ ↄ̃ndↄ̃ sĩnda pínkio. Sáabukpanaa gũn à lɛ̀ sí Ludanɛ á swɛ̃̀ɛ gũn kũ zaburao kũ tↄ́kpanaao kũ donyĩ lɛ̀ nↄ. 17 Pↄ́ kũ átɛn kɛ ke kũ átɛn o pínki, à kɛ kũ Dikiri Yesu tↄ́o, à De Luda sáabu kpá a gãi.

Luda gbɛ̃nↄ kunna kũ kↄ̃o

18 Ákↄ̃nↄ nↄgbɛ̃nↄ, á baadi gↄ̃ mì natɛ a zãnɛ. Lɛn à kũ̀ à kɛ Dikiri gũn lɛ. 19 Gↄ̃gbɛ̃nↄ, á baadi gↄ̃ ye a nanↄi. Àsungↄ̃ pãsĩ kũńworo. 20 Nɛ́nↄ, à á de kũ á dao yã ma yã sĩnda pínki gũn, zaakũ abire mɛ́ àdi ká Dikirigu. 21 Denↄ, àsun á nɛ́nↄ nɛ̀sɛ futɛ à ń pↄ yakaro. 22 Zↄ̀nↄ sↄ̃ à á andunia dikirinↄ yã ma yã sĩnda pínki gũn. Àsun zĩ kɛńnɛ ń wɛ́ yãiro. À zĩ kɛńnɛ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo, zaakũ Dikiri vĩnakɛrinↄn á ũ. 23 Yã kũ átɛn kɛ pínki, àgↄ̃ kɛ kũ yãpurao, lándↄ̃ Dikirin átɛn kɛnɛ bà, adi kɛ bisãsirinlo. 24 Àgↄ̃ dↄ̃ kũ áni Dikiri láada le á baka ũ. Dikiri Kirisin átɛn doi. 25 Yãvãnikɛri ni a vãni gbɛ̀ le. Luda dì gbɛ̃ke wɛ́ gwaro.

4

1 Ákↄ̃nↄ dikirinↄ, à á zↄ̀nↄ gwa a zɛ́a súsu. Àgↄ̃ dↄ̃ kũ ákↄ̃nↄ se á Dikiri vĩ musu.

2 À á zĩda kpá aduakɛnaaa kũ itɛ̃kɛnaao kũ sáabukpanaao. 3 À wɛ́ kɛwɛrɛ Ludaa dↄ, à zɛ́ bowɛrɛ ò a yã waazi kɛ, ò Kirisi asiriyã ońnɛ. Abire yãin ò ma dai kpɛ́siran. 4 À wɛ́ kɛmɛnɛ mà yã pì o swáswa, lákũ à kũ̀ mà o nà. 5 Àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃ Yesusaridenↄ tɛ́ kũ ↄ̃ndↄ̃o. Àgↄ̃ yã kũ Luda a zɛ́ bòárɛ kɛ a gↄrↄa. 6 À tó á lɛ́gbɛ gↄ̃ nna àgↄ̃ karana vĩ, de àgↄ̃ dↄ̃ lákũ áni yã lí baadia nà.

Lɛ́zammanaa

7 Ó gbɛ̃ yenyĩde Tikiku ni ma baaru kpáárɛ pínki. Àkũmɛ zĩkɛri náanide ũ, ó zↄ̀bleri dakemɛ Dikiri zĩ gũn. 8 Abire yãimɛ matɛni a zĩáwa de à ó kunna oárɛ, à laakari le à kpátɛ.

9 Á gbɛ̃ndo Ɔnɛsimu, ó gbɛ̃ yenyĩde náanide tɛn su kãao. Oni pↄ́ kũ ó kú a gũn gu dia oárɛ pínki. 10 Arisitaku kũ ó kú lɛɛlɛ kpɛ́siran fↄ kpàáwa kũ Baanaba dakũna Maakuo. Ò Maaku yã òárɛ kↄ̀. Tó à sù á kĩnaa, à gbãnakɛ kpánɛ. 11 Yesu kũ òdi pinɛ Yusutu fↄ kpàáwa dↄ. Yuda kũ ótɛn kpata kũ à bò Luda kĩnaa zĩ kɛ lɛɛlɛnↄ lɛ́n gwe. Ma laakari kpatɛna kũńwo. 12 Á gbɛ̃ndo Ɛpafara, Kirisi Yesu zↄ̀bleri fↄ kpàáwa. Àdigↄ̃ ania kɛ kũ aduakɛnaárɛo gↄrↄ sĩnda pínki, de à le à kàsara kú àgↄ̃ papana Luda pↄyenyĩnaa gũn. 13 Mani fↄ̃ mà a sèeda kɛ kũ àtɛn zĩ kɛárɛ manamana, ákↄ̃nↄ kũ Laodiseadenↄ kũ Iɛrapↄlidenↄ. 14 Ó likita yenyĩde Luku kũ Demasio fↄ kpàáwa. 15 À fↄ kpá ó gbɛ̃ kũ ò kú Laodiseanↄa kũ Nimfao kũ sↄsi gbɛ̃ kũ òdi kↄ̃ kakara a bɛanↄ. 16 Tó a takada dí kyó kɛ̀, à kpá Laodisea sↄsi gbɛ̃nↄa ò a kyó kɛ, gbasa à ń pↄ́ kyó kɛ se. 17 À o Akipunɛ, à laakari dↄ Dikiri zĩ kũ ò dànɛɛa, à a mì dɛ. 18 Makũ Pↄlu makũ mɛ́ ma yã dí kɛ̃̀ kũ ma zĩda ↄo, ma fↄ kpàáwa. À tó ma kunna kpɛ́siran yã gↄ̃ dↄágu. Luda gbɛ̃kɛ kɛárɛ.

1 TƐSALONIKADENƆ

1

2

3

4

5

TƐSALONIKADENƆ TAKADA KAAKU

1

Tɛsalonikadenↄ zɛ́mↄnnɛnaa

1 Makũ Pↄlu kũ Silasio kũ Timↄtio, ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada díkĩna kɛ̃̀ Tɛsalonika sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú De Luda kũ Dikiri Yesu Kirisio gũnnↄnɛ. Luda gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafiaa. 2 Ó aduakɛnaa gũn á yã dìgↄ̃ dↄógu gↄrↄ sĩnda pínki, odìgↄ̃ Luda sáabu kpá á pínki yã musu. 3 Lákũ átɛn zĩ kɛ á ludanaanikɛnaaa nà, átɛn kokari kɛ yenyĩ gũn, akũsↄ̃ átɛn mɛna kɛ wɛ́dↄna ó Dikiri Yesu Kirisii yãi, yã pìnↄ dìgↄ̃ dↄógu Luda ó De arɛ. 4 Ó gbɛ̃ Luda yenyĩdenↄ, ó dↄ̃ kũ Luda á sɛ́, 5 zaakũ kũ o baaru nna kpàárɛ, ódi su kũ yã'onaao adoro, o su kũ Luda Nini gbãnaomɛ, yã pì ó kũna gbãna manamana. Á dↄ̃ lákũ ó kú á tɛ́ nà á aafia yãi, 6 akũ a gↄ̃ ókↄ̃nↄ kũ Dikirio dàdarinↄ ũ. Wari zↄ̃kↄ̃ↄ gũn a yã pìi sì kũ pↄnna kũ Luda Nini dàáguo, 7 akũ a zɛ́ mↄ̀ Yesude kũ ò kú Masedonia bùsu gũnnↄnɛ kũ Girisi bùsuuo pínki. 8 Dikiri yã bò á kĩnaa, adi zɛ Masedonia kũ Girisio adoro, á Yesu náanikɛna yã dàgula pínki, à baarukpana vĩ doro. 9 Òtɛn o lákũ o zɛ́ lè á kĩnaa nà, lákũ a kpɛ lì tãnanↄnɛ, a arɛ dↄ̀ Ludaa nà, akũ átɛn do Luda Wɛ̃̀ndide Yãpuradei, 10 átɛni a Nɛ́ Yesu kũ à a fùtɛ bona gan dã ari à bo ludambɛ, à su ó sí pↄfɛ̃ kũ Luda ni kipaḿmaa.

2

Pↄlu zĩkɛna Tɛsalonika

1 Ma gbɛ̃nↄ, á dↄ̃ kũ á zĩdao, kũ ó zɛ́ lena á kĩnaa dí kɛ pãro. 2 Á dↄ̃ lákũ ò wɛ́ tã̀wá nà, o wari kɛ̀ káaku zaa Filipi, akũ Luda ó gbá swɛ̃̀ɛ, o a baaru nna kpàárɛ kokari kũ kokario. 3 Ó nakaranaáwa de ɛ́kɛ zɛ́ yã ũro. Ódi kɛ laasun vãni ke á takikɛna yãinlo. 4 Lákũ Luda ó ká a baaru nna kpanaaa nà, lɛn odì kpáńnɛ lɛ, adi kɛ bisãsiri pↄyeinan ótɛn wɛtɛro, sé Luda ó laasun tàasikɛri pↄ́. 5 Á dↄ̃ kũ ódi yã nnanna o gbɛ̃kenɛro, akũsↄ̃ ódi yãke kɛ kũ manafikio wãkũ yãiro. Ludan ó sèedade ũ. 6 Ódi sáabu wɛtɛ bisãsiri kĩnaaro, ákↄ̃nↄ ke gbɛ̃ pãndenↄ. 7 Bee kũ ó a zɛ́ vĩ ò gↄ̃árɛ aso ũ ó Kirisi zĩ̀rikɛna yãi, o kɛ̀ kãáo busɛbusɛ, lákũ nↄgbɛ̃ nɛ́rande dì laakari dↄ a nɛ́a nà. 8 Kũ ó yeái manamana yãi, ódi zɛo ò baaru nna kũ à bò Luda kĩnaa kpáárɛ adoro, kũ ó zĩda kpááwanaaomɛ dↄ, zaakũ a gↄ̃ ó gbɛ̃ yenyĩdenↄ ũ. 9 Ma gbɛ̃nↄ, à tó ó zĩkɛna kũ wario yã dↄágu. Gↄrↄ kũ ótɛn baaru nna kũ à bò Luda kĩnaa pì kpáárɛ, odìgↄ̃ zĩ kɛ fãnantɛ̃ kũ gwãanio, de òsun gↄ̃ á gbɛ̃kenɛ aso ũro yãi. 10 Ákↄ̃nↄmɛ ó sèedadenↄ ũ, kũ Ludao dↄ, kũ ó kú ákↄ̃nↄ kũ a Yesu náani kɛ̀nↄ tɛ́ a zɛ́a nɛ̀sɛpuradenↄ ũ taari sari. 11 Á dↄ̃ kũ o yã kɛ̀ á baadinɛ lákũ de dì kɛ a nɛ́nↄnɛ nà. 12 O lɛ́ dàáwa, o á nɛ̀sɛɛ kpàtɛárɛ, o nakaraáwa, de á kunna kɛ lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ kũ Luda ń ká kpata gakuride kũ à bò a kĩnaannↄo.

13 Kũ a Luda yã kũ o òárɛ pìi mà, ádi ditɛ bisãsiri pↄ́ ũro, a sì lákũ à de nà, Luda yã yãpura ũ. Àkũ mɛ́ àtɛn zĩ kɛ ákↄ̃nↄ kũ átɛni a náani kɛnↄ gũn. Abire yãi dↄ odìgↄ̃ Luda sáabu kpá lakanaa sari. 14 Ó gbɛ̃nↄ, á yã kɛ̀ lɛɛlɛ kũ Luda gbɛ̃ kũ ò kú Kirisi Yesu gũn zaa Yudeanↄo, zaakũ á bùsudenↄ wɛ́ tã̀áwa se lákũ Yudanↄ tã̀ḿma nà. 15 Yudanↄ Dikiri Yesu dɛ̀ kũ annabinↄ dↄ, akũsↄ̃ ò pɛ̀wá. Ń yã dì ká Luda guro, ò ibɛrɛɛ sɛ̀ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio. 16 Òdi kpáwɛrɛ ò yã kũ Luda dì gbɛ̃ sura bao o buri pãndenↄnɛ. Lɛn durunna kũ òdigↄ̃ kɛ gↄrↄ sĩnda pínki dìgↄ̃ didikↄ̃a lɛ. Luda pↄfɛ̃ kìpa ń musu sà.

Timↄti zĩna Tɛsalonika

17 Ó gbɛ̃nↄ, kũ o kɛ̃kↄ̃a gↄrↄ pla, wɛ́ mɛ́ adi kↄ̃ ero, ama ó laasun kúáwa. O á bɛgɛ kɛ̀ manamana, o mɛ̀ɛ wã̀ kũ ò wɛ́ sikↄ̃lɛ. 18 Ó ye ò su á gwa dↄ. Makũ Pↄlu ma suna zɛ́ wɛ̀tɛ à de gɛ̃̀n do ke gɛ̃̀n plala, akũ Setan kpàwɛrɛ. 19 Tó ó Dikiri Yesu sù, dí mɛ́ anigↄ̃ de ó tãmaa kũ ó pↄnnao kũ ó gã̀zubↄↄo ũ a arɛ á baasii? 20 Zaakũ ákↄ̃nↄmɛ ó gakuri kũ ó pↄnnao ũ.

3

1 Kũ ódi fↄ̃ ò mɛna doro, o zɛo ò gↄ̃ Atɛni ó tɛ̃nɛ, 2 o ó gbɛ̃ndo Timↄti, Luda zĩkɛri dake Kirisi baarunnakpanaa gũn zĩ̀áwa, de à á gba gbãna à á nɛ̀sɛ kpátɛárɛ á ludanaanikɛnaa gũn, 3 de á gbɛ̃ke laakari sún futɛ wɛ́tãmmanaa pì yãiro. Á dↄ̃ kũ á zĩdao kũ Luda abire taka dìtɛwɛrɛ. 4 Gↄrↄ kũ ó kú á kĩnaa, o gĩnakɛ o òárɛ kũ oni wɛ́ tãwá, akũ à kɛ̀ lɛ lákũ á dↄ̃ nà. 5 Abire yãi kũ mani fↄ̃ mà mɛna doro, ma a zĩ̀ à á ludanaanikɛna gwa. Ke Ibilisi á yↄ̃ à á gwá, ó zĩ kɛ̀ pãn yá, ó dↄ̃ro.

6 Kũ Timↄti sù sà, à á ludanaanikɛna kũ á yenyĩo baaruu kpàwɛrɛ. À pì ó yã dìgↄ̃ dↄágu kũ laasun manao, akũsↄ̃ átɛni ó bɛgɛ kɛ lákũ ótɛni á bɛgɛ kɛ nà. 7 Ma gbɛ̃nↄ, á ludanaanikɛna yã mɛ́ à tò ó laakari kpatɛna á yã musu ó wɛ́tãmmana kũ ó wario gũn pínki. 8 Zaakũ á zɛna gíngin Dikiri gũn, tera o ĩam pà sà. 9 Óni fↄ̃ ò Luda sáabu kpá á yã musu. O ó Luda sáabu kpà manamana kũ pↄnna zↄ̃kↄ̃ kũ odì kɛ a arɛ á yãiio. 10 Gwãani kũ fãnantɛ̃o odìgↄ̃ wɛ́ kɛ manamana, de ò le ò wɛ́ sikↄ̃lɛ, ò pↄ́ kũ à kĩ̀a á ludanaanikɛnaa gũn papaárɛ.

11 Luda ó De kũ ó Dikiri Yesuo zɛ́ porowɛrɛ ò su ò á gwa. 12 Dikiri yenyĩ kũ á vĩ kũ kↄ̃o kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio karaárɛ, à dadaála lán yenyĩ kũ ó vĩ kãáo bà, 13 à á swɛ̃̀ gba gbãna de àgↄ̃ kun gbãsĩ sari taarisaridenↄ ũ Luda ó De arɛ ó Dikiri Yesu kũ a gbɛ̃nↄ pínki sugↄrↄa.

4

Kunna lákũ Luda yei nà

1 Yã kũ à gↄ̃̀n dí, ma gbɛ̃nↄ, a mà ó kĩnaa lákũ à mana á kunna ká Ludagu nà. Á kunna de lɛ kↄ̀, ama ótɛn wɛ́ kɛáwa, ótɛn kútɛ kɛárɛ ó Dikiri Yesu gũn, àgↄ̃ kun lɛ àgↄ̃ gɛ́o. 2 Á yã kũ o dàárɛ kũ Dikiri Yesu tↄ́o dↄ̃. 3 Luda ye á kunna gↄ̃ adona, à mì kɛ̃ pãpãkɛnaaa. 4 Á baadi gↄ̃ a zĩda kũna dↄ̃ kũ bɛ̀ɛrɛɛo gbãsĩ sari, 5 adi kɛ kũ dà vãni nidɛnaao lán kifiri kũ ò Luda dↄ̃ronↄ bànlo. 6 Yã pìi musu gbɛ̃ke sún a gbɛ̃dake taki kɛ ke à taari kɛnɛro, zaakũ Dikiri ni wɛ́ tã yã bire taka kɛ̀rinↄ a lákũ o gĩnakɛ o òárɛ nà, o á sã gào. 7 Luda dí ó sísi ògↄ̃ kú kũ gbãsĩoro, séde ó kunna gↄ̃ adona. 8 Abire yãi gbɛ̃ kũ à gì yãdannɛna díi, adi kɛ bisãsirin à gìiro, Luda kũ àdi a Nini kũ à kú adona daógun à gìi.

9 Óni le ò yekↄ̃ina yã oárɛro, zaakũ kũ á zĩdao Luda yekↄ̃inaa dàárɛ. 10 Á kunna de lɛ kↄ̀, á ye ó gbɛ̃ kũ ò kú Masedonia bùsu gũnnↄi ń pínki. Ma gbɛ̃nↄ, o lɛ́ dàáwa, àgↄ̃ kɛ lɛ àgↄ̃ gɛ́o, 11 à zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ kun yãkete sari, á baadi á zĩda yã kɛ à á zĩda zĩ kɛ, lákũ o dìtɛárɛ nà, 12 de á kunna le à ká bàaidenↄgu, de àsun fu á zĩdaa à da gbɛ̃keiro.

Dikiri sunaa

13 Ma gbɛ̃nↄ, o ye àgↄ̃ yãpura dↄ̃ gbɛ̃ kũ ò andunia tònↄ yã musu, de á pↄ súngↄ̃ sira lán gbɛ̃ kũ ò tãmaa vĩronↄ bàro yãi. 14 Zaakũ o sì kũ Yesu gà à fùtɛ, lɛn dↄ Luda ni tó gbɛ̃ kũ ò andunia tò Yesu gũnnↄ ɛra ò su kãao lɛɛlɛ.

15 Yã kũ ótɛn oárɛ díkĩna bi Dikiri yãdannɛnaamɛ. Ókↄ̃nↄ gbɛ̃ kpara kũ ónigↄ̃ kun ari Dikiri sugↄrↄ zĩnↄ, óni do gbɛ̃ kũ ò andunia tòo pìnↄnɛ arɛro. 16 Dikiri mɛ́ ani bo ludambɛ, à kipa kũ yãditɛnnɛnaao kũ malaika gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ kòtooo kũ Luda kãkãki ↄ́o, gbɛ̃ kũ ò gà Kirisi gũnnↄ ni vu bona gan káaku, 17 abire gbɛra ókↄ̃nↄ gbɛ̃ kpara kũ ó kunnↄ, oni ó sɛ́tɛ kũńwo lɛɛlɛ ari ludambɛ lukun ò da Dikirilɛ ĩa gũn, gbasa ògↄ̃ kú kãao ari gↄrↄ sĩnda pínki. 18 Abire yãi à kↄ̃ laakari kpátɛ kũ yã pìio.

5

1 Ma gbɛ̃nↄ, yã pì kɛna ke a kɛgↄrↄ oárɛna zɛ́ vĩro, 2 zaakũ á dↄ̃ sãnsãn lákũ kpãni dì su gwãani nà. Lɛn anigↄ̃ de Dikiri sugↄrↄ zĩ lɛ. 3 Tó gbɛ̃nↄ tɛn pi, ó aafia, ó kun ó laakariia, kakatɛna ni suḿma kãnto lákũ nɛ́'iwãwã dì su nↄ̀sindarea nà, oni boro. 4 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ó gbɛ̃nↄ, á kú gusiranlo, gↄrↄ pì ni suáwa lán kpãni bàro, 5 zaakũ gupura gbɛ̃nↄn á ũ, fãnantɛ̃ gbɛ̃nↄn á ũ á pínki. Gwãani ke gusira gbɛ̃nↄn ó ũro. 6 Abire yãi òsun i o lán dakenↄ bàro. Ò itɛ̃ kɛ ògↄ̃ kú ó laakariia. 7 I'orinↄ dì i o gwãani, wɛ̃dɛrinↄ sↄ̃ òdi wɛ̃dɛ kɛ gwãani. 8 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, zaakũ fãnantɛ̃ gbɛ̃nↄn ó ũ, ògↄ̃ kú kũ laakariio, ò ludanaanikɛna kũ yenyĩo da mↄ̀ uta ũ, ò surabana tãmaa kú mↄ̀ fùra ũ. 9 Zaakũ Luda dí ó ditɛ à pↄfɛ̃ kipawáro. À ó dítɛ à ó sura ba ó Dikiri Yesu Kirisi gãimɛ. 10 Àkũ mɛ́ à gà ó yãi de ògↄ̃ kú kãao, tó ó bɛ̃nɛ ke o andunia tòn yá. 11 Abire yãi à lɛ́ dakↄ̃a, à kↄ̃ gba gbãna, lákũ átɛn kɛ nà.

Pↄlu yãditɛna Tɛsalonikadenↄnɛ

12 Ma gbɛ̃nↄ, o wɛ́ kɛ̀áwa, à bɛ̀ɛrɛ lí gbɛ̃ kũ òdi zĩ kɛ á tɛ́nↄnɛ, kũ ò iko vĩáwa Dikiri gũn, òtɛni á da zɛ́anↄ. 13 À ń gakuri dↄ̃ńnɛ manamana yenyĩ gũn zĩ kũ òtɛn kɛ yãi. Àgↄ̃ nna kũ kↄ̃o. 14 Ma gbɛ̃nↄ, o lɛ́ dàáwa, à fayasaridenↄ da zɛ́n, à gbɛ̃ yĩdanↄ gba swɛ̃̀ɛ, à laakari dↄ gbãnasaridenↄa, à mɛna kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio. 15 À laakari kɛ, á gbɛ̃ke sún a vãni fĩna bo kũ a vãnioro. À zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ a mana kɛkↄ̃nɛ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio gↄrↄ sĩnda pínki.

16 Àgↄ̃ kú kũ pↄnnao gↄrↄ sĩnda pínki. 17 Àgↄ̃ adua kɛ lakanaa sari. 18 Àgↄ̃ Luda sáabu kpá yã sĩnda pínki musu. Abire mɛ́ à deárɛ a pↄyenyĩna ũ Kirisi Yesu gũn. 19 Àsun Luda Nini tɛ́ kũ àdi káńgu dɛdɛro, 20 àsun annabikɛyã gya boro. 21 À yã sĩnda pínki tàasi ká, àgↄ̃ a mana kũna, 22 à mì kɛ̃ vãnikɛna buri sĩnda pínkia.

23 Luda Aafiade tó á kunna gↄ̃ kú adona yã sĩnda pínki gũn, à á nini kũ á wɛ̃̀ndiio kũ á mɛ̀ɛo dãkpãárɛ aafia taari sari ari ó Dikiri Yesu Kirisi sugↄrↄ. 24 Luda kũ à á sísi à á sɛ́ náani vĩ, ani yã pì kɛárɛ.

25 Ma gbɛ̃nↄ, à adua kɛwɛrɛ. 26 À fↄ kpá ó gbɛ̃nↄa ń pínki kũ Luda gbɛ̃nↄ lɛ́pɛmmanaao. 27 Ma naárɛ Dikirii, à takada dí kyó kɛ ó gbɛ̃nↄnɛ ń pínki. 28 Ó Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kɛárɛ.

2 TƐSALONIKADENƆ

1

2

3

TƐSALONIKADENƆ TAKADA PLADE

1

Yãkpatɛkɛna Kirisi sugↄrↄa

1 Makũ Pↄlu kũ Silasio kũ Timↄtio, ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada díkĩna kɛ̃̀ Tɛsalonika sↄsi gbɛ̃ kũ ò kú Luda ó De kũ Dikiri Yesu Kirisioo gũnnↄnɛ. 2 De Luda kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ, à á gba aafiaa.

3 Ó gbɛ̃nↄ, à kũ̀ ògↄ̃ Luda sáabu kpá á yã musu gↄrↄ sĩnda pínki, lákũ à mana nà, zaakũ á ludanaanikɛna tɛn gɛ́ arɛ manamana, akũsↄ̃ yenyĩ kũ á baadi vĩ kũ kↄ̃o tɛn kara. 4 Abire yãi odì lɛ́ gbɛ̃ á yã musu Luda sↄsinↄ gũn, lákũ átɛn wɛ́tãmmana kũ wari pínkio fↄ̃ nà kũ mɛnao kũ ludanaanikɛnaao. 5 Abire mↄ̀wɛrɛ kũ Luda dì yã gↄ̃gↄ̃ kũ gbɛ̃nↄ a zɛ́amɛ. Abire yãi a ka à gɛ̃ kpata kũ à bò Luda kĩnaa gũn kũ átɛn wari kɛ a yãi. 6 Luda dì yã kɛ a zɛ́amɛ. Ani wɛ́ tã gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãáwanↄa, 7 ani ákↄ̃nↄ kũ òtɛni wɛ́ tãáwanↄ gba ĩampaki kũ ókↄ̃nↄ, tó Dikiri Yesu bò ludambɛ kũ a malaika gbãnanↄ 8 kũ tɛ́vuraao. Ani wɛ́ tã ludadↄ̃risari kũ odi ó Dikiri Yesu baaru nna síronↄa. 9 Kakatɛna lakanasarin Luda ni wɛ́ tãoḿma. Oni ń kpakɛ Dikiri arɛ kũ a gbãna gakurideo. 10 Tó à sù gↄrↄ pì zĩ, ani tↄ́ bo a gbɛ̃nↄ yã musu, gbasa a náanikɛrii pìnↄ a mana bo ń pínki. Anigↄ̃ kú ń tɛ́, zaakũ a yã kũ o òárɛ sì.

11 Abire yãin odìgↄ̃ adua kɛárɛ baala'i, de ó Luda tó á kunna ká gwena kũ à á sísia, à yã mana kũ a zɛ kũ a kɛnaaonↄ kũ zĩ kũ átɛn kɛ a náanikɛnaa gũnnↄ pínki papaárɛ kũ a gbãnao. 12 Dikiri Yesu tↄ́ ni bo á musu, ákↄ̃nↄ sↄ̃ á tↄ́ ni bo a musu ó Luda kũ Dikiri Yesu Kirisi pìio gbɛ̃kɛ yãi.

2

Ludayãdarisari

1 Ó gbɛ̃nↄ, Yesu Kirisi suna kũ ó kↄ̃kakaranaao de ò daalɛ yã musu, o wɛ́ kɛ̀áwa, 2 àsun tó á laakari futɛ aragaro. Tó annabi yãke waazi ke takada kũ ò pì à bò ó kĩnaa pì, Dikiri sugↄrↄ kà kↄ̀, àsun bídi kɛro. 3 Àsun tó gbɛ̃ke á sãtɛ kũ yã bire takaoro, zaakũ gↄrↄ bire ni suro, séto gbɛ̃nↄ bona Luda kpɛ gↄrↄ kà gĩa kũ ludayãdarisari kũ à mìi pɛ̀ kakatɛna zɛ́a bona gupuraao. 4 Ani gí pↄ́ kũ òdi ń ditɛ dikiri ũnↄi kũ pↄ́ kũ òdi donyĩ kɛńnɛnↄ pínki, ani a zĩda bi deńla, ani gɛ́ à vutɛ Luda kpɛ́n, à a zĩda ditɛ Luda ũ se. 5 Gↄrↄ kũ má kú kãáo ma yã pìi òárɛ. Ádi dↄnloo? 6 Á dↄ̃ pↄ́ kũ àtɛni a dãdã de àsun bo a gↄrↄ ãro yá? 7 Zaakũ ludayãdanasari tɛn ↄ tá asiri gũn kↄ̀. Ani boro, séto gbɛ̃ kũ àtɛn kpánɛ gò zɛ́n baasiro, 8 ludayãdarisarii pì ni gbasa à bo sà. Dikiri Yesu ni a dɛ kũ a lɛ́'ĩao, à a kakatɛ kũ a suna gakurio. 9 Ludayãdarisari pì ni su kũ Setan gbãnao à daboyãnↄ kũ yãbonsarɛnↄ kɛ kũ sèeda ɛ́kɛ buri sĩnda pínkio. 10 Ani manafiki buri sĩnda pínki kɛ gbɛ̃ kũ ò mìi pɛ̀ kakatɛna zɛ́anↄnɛ, kũ ò gì yãpura kũ ani ń sura bai yãi. 11 Abire yãi Luda ni likarana pãsĩ zĩḿma de ò ɛ́kɛ náani kɛ. 12 Yã ni gbasa à vutɛ gbɛ̃ kũ odi yãpura síro kũ òdi pↄnna kɛ kũ a vãnionↄa ń pínki.

Luda á sɛ́ de à á sura ba

13 Ó gbɛ̃ Dikiri yenyĩdenↄ, à mana ògↄ̃ Luda sáabu kpá gↄrↄ sĩnda pínki á yã musu, zaakũ Luda á sɛ́ zaa káaku, de à bo kũ a Nini kũ à tò o gↄ̃ a pↄ́ ũ gbãnao á yãpura sina yãi. 14 Luda á sísi à á sɛ́ baaru nna kũ o kpàárɛ yãi, de á baka gↄ̃ kú ó Dikiri Yesu Kirisi gakuri gũn. 15 Abire yãi ó gbɛ̃nↄ, à zɛ gbãna, àgↄ̃ yã kũ o dàárɛ kũ lɛ́o ke takada gũn kũna. 16 Ó Dikiri Yesu Kirisi kũ Luda ó Deo yewái, a gbɛ̃kɛ gũn à ó laakarii kpàtɛwɛrɛ ari gↄrↄ sĩnda pínki, à tãmaa mana dàógu. 17 À á laakari kpátɛárɛ, à á gba gbãna yãmanakɛna kũ yãmana'onaao gũn pínki.

3

À adua kɛwɛrɛ

1 Yã kũ à gↄ̃̀n dí, ó gbɛ̃nↄ, à adua kɛwɛrɛ, de Dikiri yã le à dagula likalika, àgↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩńnɛ lákũ à vĩ á kĩnaa nà. 2 À adua kɛwɛrɛ de à ó bo gbɛ̃ vãni dↄ̀rↄsaridenↄ ↄĩ, zaakũ adi kɛ gbɛ̃ sĩnda pínki mɛ́ à Luda yã sìro. 3 Dikiri náani vĩ, ani á gba gbãna, ani á sí a vãnia. 4 O á náani kɛ̀ Dikiri gũn kũ átɛn yã kũ o òárɛnↄ kɛ, akũsↄ̃ ánigↄ̃ kɛ. 5 Dikiri tó à Luda yenyĩ kũ Kirisi mɛnao gbázɛ dↄ̃ á swɛ̃̀n.

Òsun ma'ã kɛro

6 Ó gbɛ̃nↄ, o naárɛ Dikiri Yesu Kirisii, à kɛ̃ ó gbɛ̃ kũ ò ma'ã vĩnↄa, kũ òdi zĩ kɛ kũ yã kũ o dàńnɛoronↄ. 7 Á dↄ̃ kũ á zĩdao, kũ à mana àgↄ̃ tɛ́ ó ágbai, zaakũ ma'ãdenↄn ó ũ gↄrↄ kũ ó kú á tɛ́ro. 8 Ódi gbɛ̃ke pↄ́ble sí o blè fĩnabonaa sariro, o zĩ kɛ̀ gwãani kũ fãnantɛ̃o, o wari kɛ̀ ari í sìwá, de òsun gↄ̃ á gbɛ̃kenɛ aso ũro yãi. 9 Ó a zɛ́ vĩ à kpáwái, ama o kɛ̀ lɛ de à ó ágba sɛ́ yãimɛ. 10 Gↄrↄ kũ ó kú kãáo, o dìtɛ kũ gbɛ̃ kũ à ye zĩkɛnaairo ni pↄ́ blero. 11 O mà kũ á gbɛ̃kenↄ ma'ã vĩ, òdi pↄ́ke kopiro, séde gudɛ. 12 O dìtɛ gbɛ̃ bire takanↄnɛ, o nańnɛ Dikiri Yesu Kirisii, ò vutɛki kũ ò zĩ kɛ ò ń zĩda gwa.

13 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ó gbɛ̃nↄ, àsun kpasa kũ yãmanakɛnaaoro. 14 Tó gbɛ̃ke dí yã kũ o òárɛ takada dí gũn daro, à a yã bo à dítɛ. Àsun kakara kãaoro, de wé'i le à a kũ yãi. 15 Ama àsun a sɛ́ á ibɛrɛ ũro, à lɛ́ daa á gbɛ̃ndo ũ.

16 Dikiri Aafiade á gba aafia gↄrↄ sĩnda pínki yã sĩnda pínki gũn. Dikiri gↄ̃ kú kãáo á pínki. 17 Makũ Pↄlu makũ mɛ́ ma fↄkpammana díkĩna kɛ̃̀ kũ ma zĩda ↄo. Abirekũmɛ ma takada pínki sèeda ũ, lɛn madì kɛ̃ lɛ. 18 Ó Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kɛárɛ á pínki.

1 TIMƆTI

1

2

3

4

5

6

TIMƆTI TAKADA KAAKU

1

Yãdannɛrinↄ gbana laakarii

1 Makũ Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀rii lákũ Luda ó Surabari kũ Kirisi Yesu kũ ó wɛ́ dↄiio dìtɛmɛnɛ nà, 2 ma takada dí kɛ̃̀nnɛ Timↄti, ma nɛ́'ina Yesu zɛ́ gũn. De Luda kũ ó Dikiri Kirisi Yesuo gbɛ̃kɛ kɛnnɛ kũ sùruuo à n gba aafiaa.

3 Lákũ ma nakaramma nà gↄrↄ kũ matɛn gɛ́ Masedonia bùsun, ǹ gↄ̃ Ɛfesu ǹ o gbɛ̃kenↄnɛ òsun yã kũ àdi kↄ̃ sɛ́ kũ Luda yãoro dańnɛ doro. 4 Òsun laakari dↄ gara kũ dizinↄ tↄ́ kↄ̃nↄwɛna kũ à lɛ́ vĩrooa doro. Abire dì su kũ lɛ́kpakↄ̃anaaoomɛ. Àdi tó Luda zĩ kũ àdi bo a náanikɛnaa gũn gɛ́ arɛro. 5 Ma yã pìi dìtɛ de ògↄ̃ yenyĩ vĩ yãimɛ, yenyĩ kũ àdi bo nɛ̀sɛpura kũ laasunlɛna dokↄ̃nↄo kũ ludanaanikɛna manafikisarioo gũn. 6 Gbɛ̃kenↄ pã̀ yã pìnↄnɛ ò gɛ̃̀ yã pãpã onan. 7 Ò ye ògↄ̃ de Musa doka yãdannɛrinↄ ũ, ama ò yã kũ òtɛn o gbázɛ dↄ̃ro ke yã kũ ò zɛ̀anↄ.

8 Ó dↄ̃ kũ doka pì mana, tó gbɛ̃ tɛn zĩ kɛa a zɛ́a. 9 Ó dↄ̃ dↄ kũ Luda dí doka ditɛ gbɛ̃ mananↄ yãiro, séde dokadarisarinↄnɛ kũ sãgbãnadenↄ kũ ludawɛkɛrisarinↄ kũ durunnakɛrinↄ kũ ludadↄ̃risarinↄ kũ donyĩrisarinↄ kũ de kũ dao dɛ̀rinↄ kũ gbɛ̃dɛrinↄ 10 kũ zinakɛrinↄ kũ pãpãbɛ̃nɛkɛrinↄ kũ lágilaginↄ kũ ɛ́kɛdenↄ kũ yãdimmarinↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi bo yãdannɛna zɛ́de kpɛnↄo ń pínki. 11 Yãzɛde pì kↄ̃ sì kũ baaru nna gakuride kũ Luda arubarikade a kpanaa nàmɛnɛ ma ↄĩo.

Lákũ Luda gbɛ̃kɛ kɛ̀ Pↄlunɛ nà

12 Ma Kirisi Yesu ó Dikiri kũ à ma gba gbãna sáabu kɛ̀, zaakũ à ma náani kɛ̀ à ma sɛ mà zĩ kɛarɛ. 13 Ma a tↄ́ bɛ̃̀nɛɛ sì yã, ma wɛ́ tã̀ a gbɛ̃nↄa, ma gbãna mↄ̀ńnɛ. Bee kũ abireo à sùruu kɛ̀ kũmao, zaakũ ma kɛ̀ wɛ́sirakɛnaa gũmmɛ kũ a náanikɛnasario. 14 Akũ ó Dikiri gbɛ̃kɛ zↄ̃kↄ̃ↄ kɛ̀mɛnɛ, à tò ma a náani kɛ̀, akũ má yenyĩ kũ à de ó pↄ́ ũ kunna Kirisi Yesu gũn vĩ. 15 Yã díkĩna bi yãpuramɛ, à kũ̀ ò sí ↄplapla. Kirisi Yesu sù andunia gũn durunnakɛrinↄ surabana yãi. Makũ, ma durunna mɛ́ à de dakenↄ pↄ́la, 16 akũ Luda ma wɛ̃nda gwà, de mɛna zↄ̃kↄ̃ kũ Kirisi Yesu kɛ̀ kũ makũ durunnakɛri kàsaraao bo gupuraa, de àgↄ̃ de sèeda ũ gbɛ̃ kũ oni a náani kɛ ò wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro lenↄnɛ. 17 Luda mɛ̀n do légelege, gↄrↄ sĩnda pínki Kína kũ àdi garo akũsↄ̃ òdi a e kũ wɛ́oro gↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ kũ gakurio gↄrↄ sĩnda pínki, aami.

18 Ma nɛ́ Timↄti, lákũ ò gĩnakɛ ò annabikɛyã ò n yã musu nà, matɛn yã pì dannɛ, de ǹgↄ̃ kũna ǹ zĩ̀ mana káo 19 ludanaanikɛnaa gũn kũ laakariio kpátɛna. Gbɛ̃kenↄ yã pìnↄ kpà sãkoto, akũ ń ludanaanikɛnaa dì lɛ́ kútɛ. 20 Imɛnɛu kũ Alɛsandao kú ń tɛ́. Ma ń kpá Setanwa, de ògↄ̃ dↄ̃ kũ òdi dↄkɛ kũ Ludaoro.

2

Donyĩkɛnaa

1 Káaku gĩa ma lɛ́ dàmma, à adua kɛ gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ à zɛ́ gbɛkańnɛ, à kútɛ kɛ Ludanɛ ń yãi kũ sáabukpanaao. 2 À adua kɛ kínanↄnɛ kũ gbãnadenↄ ń pínki, de ò le ògↄ̃ kun aafia yãkete sari ludayãmarinↄ ũ, ó kunna gↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ. 3 Abirekũ mɛ́ à mana, àdi ká Luda ó Surabarin. 4 À ye gbɛ̃ sĩnda pínki surabana le ògↄ̃ yãpura dↄ̃.

5 Zaakũ Luda mɛ̀n domɛ,

akũsↄ̃ yãkɛkɛri kun mɛ̀n do

Luda kũ bisãsirinↄ dagura,

àkũmɛ bisãsiri Kirisi Yesu ũ.

6 À a zĩda kpà à gbɛ̃ sĩnda pínki bò,

akũ ò a sèedaa kɛ̀ a gↄrↄa.

7 Abire yãi Luda ma ditɛ a kpàkpakɛri kũ a zĩ̀riio ũ, de mà a donyĩ zɛ́ yãpurade da buri pãndenↄnɛ. Yãpuran matɛn o, adi kɛ ɛ́kɛnlo.

8 Má ye gↄ̃gbɛ̃nↄ adua kɛ gu sĩnda pínkia, ò ↄ sɛ́ musu gbãsĩ sari, pↄfɛ̃ kũ lɛ́kpakↄ̃anaao sari. 9 Má ye dↄ nↄgbɛ̃nↄ ń zĩda kɛkɛ a zɛ́a yↄ̃̀gↄ̃kɛnaa sari, zĩdamↄnnɛnaa baasi. Adi kɛ kũ mì yↄ̃̀gↄ̃de tãnaao ke wura kũ òso nↄmanablebↄnↄ ke biza ↄgↄdenↄonlo. 10 Ò ń zĩda kɛkɛ kũ yãmanakɛnaao lákũ à kũ̀ nↄgbɛ̃ donyĩrinↄ kɛ nà. 11 Nↄgbɛ̃nↄ yã dada yĩtɛna, ò mì natɛ yã sĩnda pínki gũn. 12 Madì we nↄgbɛ̃nↄ yã dada gↄ̃gbɛ̃nↄnɛ ke ògↄ̃ iko vĩḿmaro, séde ògↄ̃ yĩtɛna kítikiti. 13 Zaakũ Adamun Luda kɛ̀ káaku, a gbɛra Awau. 14 Adi kɛ Adamun ò sã̀tɛro, nↄgbɛ̃n ò sã̀tɛ à gↄ̃̀ taaride ũ. 15 Ama tó nↄgbɛ̃nↄ mɛna fↄ̃̀ kũ ludanaanikɛnaao kũ yenyĩo kũ kúadonaao zĩdamↄnnɛnaa baasi, oni nɛ́ i aafia.

3

Sↄsi gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ

1 Yã díkĩna bi yãpuramɛ: Tó gbɛ̃ ye à kɛ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ũ, àtɛn zĩ mana ni dɛ. 2 Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gↄ̃ kun taari sari, nↄmɛndode ũ, laakaride ũ. Àgↄ̃ a zĩda kũna dↄ̃ gbɛ̃ fayade ũ, nibↄkũri ũ, gbɛ̃ kũ ani fↄ̃ à yã dańnɛ ũ. 3 Àsungↄ̃ de wɛ̃dɛri ke gbɛ̃ pãsĩ ũro. Àgↄ̃ de nɛ̀sɛdode yãketesaride ũ. Ɔgↄ sún donɛ arɛro. 4 Àgↄ̃ a ↄn kũna dↄ̃, a nɛ́nↄ gↄ̃ mì natɛnɛ ògↄ̃ a ↄdↄki gwa. 5 Zaakũ tó gbɛ̃ a ↄn kũna dↄ̃ro, ani kɛ dera à fↄ̃ à Luda sↄsi gbɛ̃nↄ gwaa? 6 Àsungↄ̃ de Yesude dufu ũro, de àsun ĩa dã à a zĩda da yãn lán Ibilisi bàro yãi. 7 Àgↄ̃ tↄ́ nna vĩ Yesusaridenↄ kĩnaa dↄ, de òsun a tↄ́ ĩni sí, à zu Ibilisi tankutɛnlo yãi.

Sↄsi kpanyĩrinↄ

8 Lɛmɛ dↄ kpanyĩrinↄ gↄ̃ de gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ ũ. Òsungↄ̃ de lɛ́pladenↄ ũro. Wɛ̃ yã sún dońnɛ arɛro. Òsungↄ̃ de ↄgↄ vãni wɛtɛrinↄ ũro. 9 Ògↄ̃ Yesu yã asirinↄ kũna kũ nɛ̀sɛpurao. 10 Ò ń yã gwa gĩa, tó ódi yãke leḿmaro, gbasa ò ń ditɛ kpanyĩrinↄ ũ. 11 Lɛmɛ dↄ ń nↄnↄ gↄ̃ de nↄgbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ ũ, laakaridenↄ ũ, ògↄ̃ náani vĩ yã sĩnda pínki gũn. Òsungↄ̃ de kↄrↄmↄtↄdenↄ ũro. 12 Kpanyĩri gↄ̃ de nↄmɛndode ũ, àgↄ̃ a ↄn kũ a nɛ́nↄ kũna dↄ̃. 13 Gbɛ̃ kũ ò ń zĩ kɛ̀ a zɛ́anↄ gwena nigↄ̃ mana, ń laakari nigↄ̃ kpatɛna ń Kirisi Yesu náanikɛnaa gũn manamana.

Ó donyĩzɛ asiri zↄ̃kↄ̃

14 Bee kũ matɛn yã dínↄ onnɛ, ma dìtɛ mani su n gwa saa. 15 Tó ma suna sù à gìi kɛ̀, má ye ǹgↄ̃ dↄ̃ lákũ à kũ̀ ògↄ̃ kun Luda ↄndenↄ ũ nà. Ɔnde pìnↄmɛ Luda Wɛ̃̀ndide sↄsi ũ, yãpura pɛ́tɛki ũ kũ a gbãnalekio. 16 Ó donyĩzɛ asiri kũ à bò gupuraa zↄ̃kↄ̃ yãpuramɛ:

À bò à sù bisãsiri ũ,

Luda Nini yãpura kpàa,

malaikanↄ a è.

Ò a yã waazi kɛ̀ burinↄ tɛ́,

ò a náani kɛ̀ andunia gũn,

Luda a sɛ̀ à tà kãao gakuri gũn.

4

Tɛ̃̀ yãnↄ

1 Luda Nini ò swáswa kũ gↄrↄ kpɛde gbɛ̃kenↄ ni pã kpá Yesu zɛ́i, ò tɛ́ yã kũ tãnanↄ dì ɛ́kɛdenↄ da a onanyĩ ò ń sãtɛ. 2 Manafikide pìnↄ a mana dↄ̃kↄ̃nɛ kũ a vãnioro, ń nɛ̀sɛ gana lákũ ò pi gɛ̃ wãnan ò kɛ̃̀o bà. 3 Òdi gbɛ̃nↄ dãdã nↄsɛnaai kũ zãkɛnaao, akũsↄ̃ òdi pↄ́ble tɛ̃̀bona ditɛ gbɛ̃nↄnɛ, pↄ́ble kũ Luda kɛ̀ a náanikɛri kũ ò yãpura dↄ̃nↄ yãi, kũ à de ò ble kũ sáabukpanaao. 4 Pↄ́ kũ Luda kɛ̀ sĩnda pínki manamɛ. Òsun a ke tɛ̃̀ boro, ò ble kũ sáabukpanaao, 5 zaakũ Luda yã kũ ó aduakɛnaao gbãsĩ bòn.

Kirisi Yesu zĩkɛri mana

6 Tó n yã pìnↄ dà n gbɛ̃nↄnɛ, ĩnigↄ̃ de Kirisi Yesu zĩkɛri mana ũ kũ ò gwà kũ ó donyĩzɛ yãnↄ kũ yãdannɛ mana kũ ń tɛ́iio. 7 Ǹ mì kɛ̃ futɛokaragara kũ àdi kↄ̃ sí kũ Luda yãoroa. Ǹ n zĩda tùtu kɛ de ǹgↄ̃ de ludayãmari ũ. 8 Mɛ̀tutukɛnaa àre vĩ fíti, ama dena ludayãmari ũ àre vĩ yã sĩnda pínki gũn, zaakũ abire dì su kũ wɛ̃̀ndiio gbãra kũ ziao. 9 Yã díkĩna bi yãpuramɛ, à kà ò sí ↄplapla. 10 Òdi zĩ kɛ òdi ↄsi ká a musu, zaakũ ó wɛ́ dↄ Luda Wɛ̃̀ndidei. Àkũmɛ gbɛ̃ sĩnda pínki Surabari ũ, atɛ̃nsa a náanikɛrinↄ.

11 Ǹ yã pìnↄ ditɛńnɛ ǹ dadańnɛ. 12 Ǹsun tó ò n kɛfɛnnakɛna gya boro. Ǹ tó n kunna zɛ́ mↄ Yesu náanikɛrinↄnɛ yã'onaa gũn kũ yãkɛnaao kũ yenyĩo kũ ludanaanikɛnaao kũ kunna gbãsĩ sario. 13 Ari màgↄ̃ su ǹ wɛ́ tã ǹ Luda yã kyó kɛ gbɛ̃nↄnɛ, ǹ dańnɛ ǹ lɛ́ daoḿma. 14 Gba kũ Luda dànnɛ gↄrↄ kũ ò annabikɛyã ò n yã musu, akũsↄ̃ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ↄ nànamma, ǹsun pã kpáiro. 15 Ǹ laakari dↄ yã pìnↄa ǹ mɛ̀ kpáa, de gbɛ̃ sĩnda pínki n gɛna arɛ e. 16 Ǹ n zĩda yã kũ n yãdannɛnaaoo tàasi ká. Ǹgↄ̃ gɛ́ arɛ kũ yã pìnↄ. Tó n kɛ̀ lɛ, ĩni n zĩda sura ba kũ gbɛ̃ kũ òtɛn sã kpá n yãinↄomɛ.

5

Gyaanↄnↄ kũ don'arɛdenↄ yã

1 Ǹsun kpãkɛ̃ mare zↄ̃kↄ̃ↄiro. Ǹ lɛ́ daa lán n de bà. Ǹ lɛ́ da kɛfɛnnanↄa lán n vĩ̀ni kũ n dakũnanↄ bà. 2 Ǹ lɛ́ da nↄgbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄa lán n da bà, ǹ lɛ́ da nↄ gbãnaa lán n dãre bà kũ nɛ̀sɛpurao.

3 Ǹ kpá gyaanↄ kũ ò gbɛ̃ke vĩronↄi. 4 Tó gyaanↄ nɛ́nↄ vĩ ke daikorenↄ, ò ń danɛnↄ gwanaa dada gĩa ń donyĩkɛnaa gũn, ò fĩna bo ń denↄnɛ kũ ń danↄ, zaakũ abirekũ dì ká Ludagu. 5 Gyaanↄ kũ à gbɛ̃ke vĩro wɛ́ dↄ Ludai, àgↄ̃ adua kɛ àgↄ̃ kpányĩ gbɛkaa gwãani kũ fãnantɛ̃o. 6 Gyaanↄ kũ a zĩda pↄyeinaa dì donɛ arɛ bi gɛ̀ɛmɛ, bee tó à bɛ̃nɛ. 7 Ǹ yã pìnↄ dańnɛ de gbɛ̃ke sún ń taari ero. 8 Tó gbɛ̃ tɛni a danɛnↄ gwaro, atɛ̃nsa a ↄndenↄ, à bò Luda yã kpɛmɛ, Yesusaride deala. 9 Nↄgbɛ̃ kũ à de ò da gyaanↄnↄ tɛ́n di: Nↄgbɛ̃ kũ à kà wɛ̃̀ baaakↄ̃, akũsↄ̃ à zã kɛ̀ gɛ̃̀n do, 10 ò a dↄ̃ yãmanakɛri ũ, nɛ́gwari mana ũ, nibↄkũri Luda gbɛ̃nↄ gbá pìpiri ũ, takaside kpanyĩri ũ, nↄgbɛ̃ kũ à mɛ̀ɛ kpà yãmanakɛna pínkia ũ. 11 Ǹsun gyaanↄ nↄ gbãnanↄ danlo, zaakũ tó ń gↄ̃ nidɛnaa fùtɛ, ń nana Kirisia ni busamɛ, onigↄ̃ ye ò zã kɛ, 12 ò ń zĩda da yãn, kũ ò lɛ́ kũ ò sɛ̀nɛ yã gbòro yãi. 13 Abire gbɛra òdi ma'ã dada, òdigↄ̃ gɛ̃gɛ̃ ↄn kũ ↄnnwo. Adi kɛ ma'ãdenↄmɛ ń ũ adoro, òdi gↄ̃ gbɛ̃piri gudɛrinↄ ũmɛ dↄ, òdi yã kũ à de ò oro o. 14 Abire yãi má ye gyaanↄ nↄ gbãnanↄ zã kɛ, ò nɛ́ i ò laakari dↄ bɛa, de òsun ó ibɛrɛnↄ gba zɛ́ ò ó tↄ́ vãni síro yãi. 15 Ń gbɛ̃kenↄ bò ò tɛ̀ Setanyĩ kↄ̀. 16 Tó Yesude nↄgbɛ̃ ke gyaanↄnↄ vĩ a bɛa, àgↄ̃ kpáńyĩ. Àsun tó ò gↄ̃ sↄsinɛ aso ũro, de ò le ò kpá gyaanↄ kũ ò gbɛ̃ke vĩronↄi yãi.

17 Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ kũ àdi dońnɛ arɛ a zɛ́aa kà ò fĩna bonɛ lɛu pla, atɛ̃nsa gbɛ̃ kũ à waazikɛna kũ yãdannɛnaao kokari vĩ. 18 Luda yã pì: Àsun lɛ́sↄ da zù kũ àtɛn pↄ́ gbɛ̃nɛro. À pì dↄ: Zĩkɛrii kà à a làada le. 19 Ǹsun gbɛ̃ kũ à sù kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ káarao yã síro, séto sèedadenↄ kà gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃ baasiro. 20 Ǹ kpãkɛ̃ gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀nↄi gbɛ̃ sĩnda pínki wára, de vĩna le à gbɛ̃ kparanↄ kũ. 21 Ma nannɛ Luda kũ Kirisi Yesuooi kũ malaika kũ à ń sɛ́nↄ, ǹgↄ̃ yã pìnↄ kũna, ǹsun gbɛ̃ke tɛ̃̀ boro. Ǹsun yãke kɛ gbɛ̃kenɛ úblembɛ yãiro. 22 Ǹsun wã ǹ ↄ na gbɛ̃a ǹ a da Luda zĩnlo. Ǹsun tó n ↄ gↄ̃ kú gbɛ̃ke durunna gũnlo. Ǹgↄ̃ n zĩda kũna gbãsĩ sari. 23 Ǹsun í pã mi atɛ̃nɛro. Ǹgↄ̃ sèwɛ̃ gá fíti n nɛ̀sɛ yãi kũ n gyãkɛna gɛ̃̀n baaakↄ̃o.

24 Gbɛ̃kenↄ durunna dì bo gupuraa ari ògↄ̃ gɛ́ a yã gↄ̃gↄ̃ kũńwo, gbɛ̃kenↄ sↄ̃ ń pↄ́ dì bo likalikaro. 25 Lɛmɛ dↄ yãmanakɛnaa dì bo gupuraa, bee a kũ odi ero ni le à gↄ̃ utɛnaro.

6

1 Gbɛ̃ kũ ò de zↄ̀ ũnↄ ń dikirinↄ ditɛ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ ũ ò mì natɛńnɛ a sĩnda pínki gũn, de òsun Luda tↄ́ kũ yã kũ odì dańnɛo vãni boro yãi. 2 Gbɛ̃ kũ ń dikirinↄ de Yesu náanikɛri ũnↄ sún dↄkɛ kũńwo kũ ò de kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ yãiro. Ò zↄ̀ bleńnɛ manamana, zaakũ gbɛ̃ kũ òtɛni ń zĩ àre blenↄ bi Yesu náanikɛrinↄmɛ, ń gbɛ̃ yenyĩdenↄmɛ. Ǹ yã pìnↄ dańnɛ, ǹ lɛ́ daoḿma.

Yena ↄgↄi

3 Tó gbɛ̃ke tɛn yã pãnde dańnɛ, akũsↄ̃ adi zɛ kũ ó Dikiri Yesu Kirisi yãzɛdeo kũ ó zɛ́ yãdannɛnaaoro, 4 ĩadãriimɛ, à yãke dↄ̃ro, lɛ́kpakↄ̃ana kori kũ yãgwana lakanasario a kũ̀ gyã ũ. Yã birenↄ dì tó gbɛ̃nↄ nɛ̀sɛgↄ̃ba kpá, ò fìti kɛ, ò kↄ̃ sↄ̃sↄ̃, ò laasun vãni lɛ́ kũ kↄ̃o, 5 ògↄ̃ ĩni kũ kↄ̃o. Gbɛ̃ pìnↄ laasun kotina, yãpura ń kɛ̃, òdigↄ̃ da donyĩkɛna bi ↄgↄwɛtɛzɛmɛ. 6 Donyĩkɛnaa àre zↄ̃kↄ̃ yãpura, tó gbɛ̃ zɛ̀ kũ pↄ́ kũ à vĩo. 7 Zaakũ ódi su kũ pↄ́keo andunia gũn laro, óni tá kũ pↄ́keo sↄ̃ro. 8 Tó ó pↄ́ble kũ pↄ́kasanↄo vĩ, abirekũ mↄ̀ lɛ. 9 Gbɛ̃ kũ ò ye ò gↄ̃ aruzɛkɛde ũnↄ dì ń zĩda da yↄ̃ogwana tankutɛn. Pↄ́nidɛna mìsari karii dì gɛ̃ńgu à ń kpá kisira kũ kakatɛnaaooi. 10 Yena ↄgↄi mɛ́ à de yã vãni sĩnda pínki zĩni ũ. Gbɛ̃kenↄ a kↄ̃dɛ kɛ̀ ari ò kɛ̃̀ ó donyĩzɛa ò wãwã zↄ̃kↄ̃ↄ kpà ń zĩdai.

Ǹ ↄsi mana ká

11 Zaakũ Luda gbɛ̃mɛ n ũ, ǹ bàa sí yã pìnↄnɛ, ǹ tó yã mana gↄ̃ donnɛ arɛ kũ yãkɛna a zɛ́aao kũ ludanaanikɛnaao kũ yenyĩo kũ mɛnao kũ busɛkɛnaao. 12 Ǹ ó donyĩzɛ ↄsi mana ká, ǹ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro sí, zaakũ abirekũn Luda n sisia gↄrↄ kũ n lɛ́ mana sɛ̀nɛ pari wára. 13 Ma nannɛ Luda kũ àdi wɛ̃̀ndi kpá pↄ́ sĩnda pínkiaai kũ Kirisi Yesu kũ à yã mana ò Pↄntiu Pilatinɛɛo, 14 ǹgↄ̃ yã kũ ò dìtɛnnɛ kũna gbãsĩ sari taari sari ari ó Dikiri Yesu Kirisi sugↄrↄ zĩ. 15 Gbãnade mɛ̀n do Arubarikade, kínanↄ Kína, dikirinↄ Dikiri mɛ́ ani Kirisi pì bo gupuraa a gↄrↄa. 16 Àkũ mɛ́ àdi garo ado, àdigↄ̃ kú gupura kũ òdi fↄ̃ ò nairo gũn. Gbɛ̃ke dí wɛ́ sialɛro, oni fↄ̃ sero. Àkũ mɛ́ à gakuri kũ gbãnao vĩ gↄrↄ sĩnda pínki, aami.

17 Ǹ o andunia tera díkĩna aruzɛkɛdenↄnɛ, òsun ĩa dãro. Òsun gbãna le ↄgↄda náanisariaro, ò gbãna le Luda kũ àdi pↄ́ sĩnda pínki kpáwá zↄ̃kↄ̃ ò pↄnna kɛooa. 18 Ǹ ońnɛ ò a mana kɛ, ò nna kɛńnɛ, ò ↄ porońnɛ, ògↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ. 19 Lán abirekũ bà oni zàna mana di ń zĩdanɛ aruzenna pↄ́ ũ, oni wɛ̃̀ndi kũ à de wɛ̃̀ndi ũ yãpura le.

20 Timↄti, ǹ yã kũ Luda nànnɛ n ↄĩ kũ gbãna. Ǹ mì kɛ̃ ludayãdanasari yã pãpã onaaa kũ yãlɛkpɛrɛ'ona kũ òdi pi dↄ̃naao. 21 Gbɛ̃kenↄ zɛ̀o, akũ ò pã̀ ó donyĩzɛnɛ.

Luda gbɛ̃kɛ kɛárɛ.

2 TIMƆTI

1

2

3

4

TIMƆTI TAKADA PLADE

1

Pↄlu tɛ́kpana Timↄtigu

1 Makũ Pↄlu, Kirisi Yesu zĩ̀rii Luda pↄyenyĩnaa gũn wɛ̃̀ndi kũ à a lɛ́ sɛ̀ Kirisi Yesu gũn yã musu, 2 makũ mɛ́ ma takada dí kɛ̃̀nnɛ, ma nɛ́ yenyĩde Timↄti. De Luda kũ ó Dikiri Kirisi Yesuo gbɛ̃kɛ kɛnnɛ kũ sùruuo, à n gba aafiaa.

3 Ma sáabu kɛ̀ ma dizinↄ Ludanɛ kũ madì doi kũ nɛ̀sɛpurao, zaakũ n yã dìgↄ̃ dↄmagu lakanaa sari ma aduakɛna gwãani kũ fãnantɛ̃oo gũn. 4 Tó wɛ́tɛ̃ kũ à bòmma yã dↄ̀magu, madì n bɛgɛ kɛmɛ, madìgↄ̃ ye ò wɛ́ sikↄ̃lɛ, de ma pↄnna kɛ zↄ̃kↄ̃. 5 N ludanaanikɛna kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo yã dↄmagu. N dai Loisi kũ n da Yunisio Luda náani kɛ̀ lɛ se, akũsↄ̃ má dↄ̃ sãnsãn kũ ntɛn kɛ lɛ se.

6 Abire yãi matɛn dↄngu, ǹ futɛ ǹ zɛ kũ gba kũ Luda dànnɛo gↄrↄ kũ ma ↄ nàmma, 7 zaakũ Nini kũ àdi ó gba gbãna kũ yenyĩo kũ zĩdakũnadↄ̃naaon Luda kpàwá, adi kɛ nini vĩnadenlo. 8 Abire yãi ǹsun wé'i kũ kũ ó Dikiri yã onnɛnaaoro. Ǹsun wé'i kũ kũ ma yãoro, makũ kũ ò ma da kpɛ́siran Kirisi yãi. Ǹ wari kũ òdi kɛ a baaru nna kpana yãi kɛ kũmao kũ Luda gbãnao. 9 Àkũ mɛ́ à ó sura bà, à ó sísi o gↄ̃ a pↄ́ ũ. Adi kɛ yã kũ o kɛ̀ yãinlo, a zĩda pↄyenyĩna yãimɛ kũ gbɛ̃kɛ kũ à kɛ̀wɛrɛo zaade gↄrↄ dí naaro. 10 Gbɛ̃kɛ pìi bò gupuraa ó Surabari Kirisi Yesu pì sunaa gũn sà. À ga gbãna kàkatɛ, à wɛ̃̀ndi kũ mɛ̀vãnasarioo bòwɛrɛ gupuraa a baaru nna kũ òdi kpá gũn. 11 Luda ma ditɛ a zĩ̀ri ũ, de mà baaruu pìi kpàkpa kɛ mà a yã dańnɛ. 12 Abire yãin matɛn wari dí kɛi, ama wé'i dì ma kũro, zaakũ má gbɛ̃ kũ ma a náani kɛ̀ dↄ̃, akũsↄ̃ má dↄ̃ sãnsãn kũ ani fↄ̃ à yã kũ à nàmɛnɛ ma ↄĩ dãkpã ari a sugↄrↄ zĩ. 13 Ǹgↄ̃ yã kũ n mà ma lɛ́n ari a zĩniaa pì kũna yãzɛdedannɛna ágba ũ kũ ludanaanikɛnaao kũ yenyĩ kũ ó vĩ Kirisi Yesu gũnwo. 14 Ǹ yã mana kũ Luda nànnɛ n ↄĩ kũ gbãna kũ a Nini kũ à kú ó gũn gbãnao.

15 Ń dↄ̃ kũ Asia bùsudenↄ ma zukũna ń pínki. Figɛlu kũ Ɛmↄgɛnɛo kú ń tɛ́. 16 Dikiri wɛ̃nda dↄ̃ Ɔnɛsifↄru bedenↄnɛ! Zaakũ à sù à ma nɛ̀sɛ kpatɛnamɛnɛ lɛ́ vĩro, adi wé'i kũ kũ ma dana kpɛ́siran yãoro. 17 Kũ à sù Romu gↄ̃̀nↄ, à ma wɛtɛ ari à gɛ̀ɛ à bòma. 18 Dikiri wɛ̃nda dↄ̃nɛ yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ. Ń kpányĩ zↄ̃kↄ̃ kũ à kɛ̀mɛnɛ zaa Ɛfesu yã dↄ̃ sãnsãn.

2

Kirisi Yesu zĩ̀kari mana

1 Mↄkↄ̃n sↄ̃ ma nɛ́, ǹgↄ̃ gbãna kũ gbɛ̃kɛ kũ Luda vĩ kũoo Kirisi Yesu gũnwo. 2 Yã kũ n mà ma ò pari wára, ǹ na gbɛ̃ náanidenↄnɛ ń ↄĩ, kũ oni fↄ̃ ò dada gbɛ̃ pãndenↄnɛ. 3 Ǹ warikɛna fↄ̃ kũoo Kirisi Yesu zĩ̀kari mana ũ. 4 Andunia yã bↄkↄtɛnaa dì do zĩ̀kari kũ à kú zĩ̀lannɛ arɛro, de a yã ká a dikirigu yãi. 5 Bàkpakũsũri sↄ̃, tó adi bàa lɛ́ a zɛ́aro, ani zĩ̀blena fùra lero. 6 À kũ̀ búbari kũ à zĩ gbãna kɛ̀ a baka sɛ́ káaku. 7 Ǹ laasun lɛ́ yã kũ ma òo pìnↄa, zaakũ Dikiri ni n gba ↄ̃ndↄ̃ a pínki gũn.

8 Ǹ dↄn kũ Yesu Kirisi bi Dauda burimɛ, akũsↄ̃ à vù bona gan. Baaru nna kũ madì kpán gwe. 9 Abire yãin matɛn wari kɛ. Ò mↄ̀ↄ kàma lán dàkɛrii bà, ama Luda yã dí sí mↄ̀ káaro. 10 Abire yãi madì yã sĩnda pínki fↄ̃ gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ yãi, de mↄ́kↄ̃nↄ se Luda ń sura ba, ò gakuri kũ àdi lákaro le kunna Kirisi Yesu gũn. 11 Yã díkĩna bi yãpuramɛ:

Tó o ga kãao, ónigↄ̃ kú kãao.

12 Tó o mɛna fↄ̃̀, óni kí ble kãao.

Tó o ledi kpài, ani ledi kpáwái se.

13 Tó ó náani vĩro, à kpɛ́ náani vĩ,

zaakũ ani we à ledi kpá a zĩdairo.

Dikiri zĩkɛri mana kũ lɛ́kpakↄ̃anaaoro

14 Ǹ yã pìnↄ dↄ n gbɛ̃nↄgu, ǹ nańnɛ Ludai òsun lɛ́kpakↄ̃ana kɛ yãnↄ musuro. À àre vĩro, àdi gbɛ̃ kũ òtɛn manↄ yakamɛ. 15 Ǹ kokari kɛ de Luda n sáabu kpá, zĩkɛri kũ àdi yã yãpura wɛ̃kↄ̃ańnɛ súsu ũ, kũ wé'i dì a kũ a zĩ yã musuro. 16 Ǹ pã yãbↄtɛna pã kũ àdi kↄ̃ sɛ́ kũ Luda yãoronɛ. Àdi gbɛ̃nↄ ludayãdanasari karańnɛmɛ, 17 akũ yã kũ òdi dańnɛ dì dańla lán fↄ̃nna bà. Imɛnɛu kũ Filɛtuo kú ń tɛ́. 18 Ò kɛ̃̀ yãpuraa, òdi pi ò fùtɛ bona gan kↄ̀, òdi gbɛ̃kenↄ ludanaanikɛnaa yakańnɛ. 19 Bee kũ abireo ɛ̃ kũ Luda kpàtɛ zɛna gbãna, ò yã díkĩna kɛ̃̀a: Dikiri gbɛ̃ kũ ò de a pↄ́ ũnↄ dↄ̃. Gbɛ̃ kũ àdi Dikiri sísi mì kɛ̃ yã vãnia.

20 Ɔn da dìgↄ̃ pↄ́nↄ vĩ dasi. Ò a kenↄ kɛ̀ kũ wuraao kũ andurufuuo yãtikisikɛbↄ ũ, akũsↄ̃ ò a kenↄ kɛ̀ kũ lío kũ gbĩ̀io yãfitikɛbↄ ũ. 21 Tó gbɛ̃ ↄ bↄ̀tɛ yã bɛ̀ɛrɛsari gũn, ani gↄ̃ yãtikisikɛbↄ ũ, anigↄ̃ anfãni vĩ Dikirinɛ, anigↄ̃ kú adona yãmanakɛna pínki soru gũn. 22 Ǹ bàa sí kɛfɛnna pↄ́nidɛnanↄnɛ, ǹ tó manakɛna kũ ludanaanikɛnaao kũ yenyĩo kũ kunna kũ kↄ̃o nnao donnɛ arɛ lɛɛlɛ kũ gbɛ̃ kũ òdi Dikiri sísi kũ nɛ̀sɛpuraonↄ. 23 Ǹ ↄ bↄtɛ mìsari lɛ́kpakↄ̃ana kũ à dↄ̃na ke vĩron. Ń dↄ̃ kũ àdi fìti da. 24 À mana Dikiri zↄ̀bleri gↄ̃ fìti vĩro. A nɛ̀sɛ gↄ̃ do kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio, yãdannɛri mana kũ àdi gbɛ̃ fↄ̃ ũ, 25 à gbɛ̃ kũ òdi a yã síronↄ gba laakari busɛbusɛ. Òdigↄ̃ dↄ̃ro ke Luda ni fↄ̃ à ń gba zɛ́ ò nɛ̀sɛ litɛ ò yãpura sí, 26 ò bo Ibilisi kũ à ń kũ à ń dá a pↄyenyĩnaa gũn bàn, ń laakari suḿma.

3

Bisãsirinↄ yãkɛna gↄrↄ kpɛdenↄa

1 Ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ gↄrↄ kpɛdenↄ nigↄ̃ pãsĩ. 2 Gbɛ̃nↄ zĩda yã ni dońnɛ arɛ, ↄgↄ ni ń swɛ̃̀ ble. Onigↄ̃ de karambaanidenↄ ũ, zĩdabirinↄ, gbɛ̃sↄ̃sↄ̃rinↄ, de kũ dao yãdarisarinↄ, guturunↄ, ludayãdarisarinↄ, 3 gbɛ̃yãkɛrisaridenↄ, sùrusaridenↄ, gbɛ̃yakarinↄ, fayasaridenↄ, aniapãsĩdenↄ, yã mana ibɛrɛnↄ, 4 bonkpɛdenↄ, laasunsaridenↄ, yↄ̃̀gↄ̃denↄ. Onigↄ̃ ye pↄnnakɛnaai de Luda yãla. 5 Òdi donyĩ kɛ, ama ò ye a gbãnairo. Ǹ kɛ zã̀ kũ gbɛ̃ bire takanↄ. 6 Ń gbɛ̃kenↄ dì gɛ̃ nↄgbɛ̃ kũ òdi mì gbãkɛnnɛronↄi, ò ń fu kũ lɛ́o. Durunna sàa dà nↄgbɛ̃ pìnↄn, dà vãni mɛ́ à gↄ̃̀ńnɛ, 7 òdigↄ̃ yã dada gↄrↄ sĩnda pínki, ama òdi fu yãpura kũnaa. 8 Lákũ Yanɛ kũ Yambɛrɛsio bò Musa kpɛ nà, lɛn gbɛ̃ pìnↄ dì bo yãpura kpɛ lɛ. Ń laasun lɛ́kpɛrɛmɛ, ó donyĩzɛ gũn pↄ́ ginyĩnanↄmɛ. 9 Ò gɛna arɛ vĩ doro, zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki ń yↄ̃nkↄkɛ dↄ̃, lákũ ò Yanɛ kũ Yambɛrɛsio pↄ́ dↄ̃̀ nà.

Luda yã àree

10 Mↄkↄ̃n sↄ̃, ń tɛ́mai. Ń ma kunna dↄ̃ kũ ma yãdannɛnaao kũ yã kũ matɛn pɛ́aao kũ ma ludanaanikɛnaao kũ ma mɛnakɛo kũ ma yenyĩo kũ ma zɛna gbãnao 11 kũ wɛ́ kũ ò tã̀mao kũ wari kũ ma kɛ̀ɛo. Ń yã kũ à ma le Antiↄku kũ Ikↄniuo kũ Lisitirao dↄ̃ kũ wɛ́tãmmana zↄ̃kↄ̃ kũ ma fↄ̃̀ↄo. Ama Dikiri ma bo a sĩnda pínki gũn. 12 Gbɛ̃ kũ ò ye ògↄ̃ kun ludayãmarinↄ ũ Kirisi Yesu gũnnↄ ni wɛ́tãmmana le. 13 Gbɛ̃ vãninↄ kũ manafikidenↄ vãnikɛna nigↄ̃ karamɛ. Oni gbɛ̃nↄ sãtɛ, mↄ́kↄ̃nↄ se onigↄ̃ sãtɛna. 14 Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹ zɛ kũ yã kũ n dàda n sì yãpura ũo. Ń gbɛ̃ kũ ò dàdannɛnↄ dↄ̃, 15 zaakũ ń Luda yã dↄ̃ zaa n nɛ́fitikɛgↄrↄa. Ani fↄ̃ à n gba ↄ̃ndↄ̃ à n ká Kirisi Yesu náanikɛna kũ àdi ń sura baa. 16 Yã kũ à kú Luda yãn bò Luda kĩnaa pínkimɛ. À àre vĩ, zaakũ àdi yãpura dańnɛ, àdi ń ɛ́kɛ káńnɛ ń ↄĩ, àdi ń gba laakarii, àdi lɛ́ daḿma yãkɛna a zɛ́aa gũn, 17 de Luda gbɛ̃ sorukɛna ma yãmanakɛna sĩnda pínki zɛ́ gũn.

4

1 Ma nannɛ Ludai kũ Kirisi Yesu kũ ani ɛra à su à kpata ble à yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ kũ gyãwãndenↄo, 2 ǹ Luda yã waazi kɛ. À zɛ́ kɛ̀ kesↄ̃ adi kɛro, ǹgↄ̃ kúo. Ǹ yã ditɛńnɛ, ǹ kpãkɛ̃ńyĩ, ǹ lɛ́ daḿma, ǹ yã dańnɛ kũ mɛna zↄ̃kↄ̃ↄo. 3 Zaakũ gↄrↄke ni su kũ gbɛ̃nↄ ni we ò sã kpá Luda yãzɛdedannɛnaairo. Oni yãdannɛrinↄ kakarańyĩ ń zĩda pↄyeinaaamɛ, de ò yã kũ à kàńgu dańnɛ. 4 Oni ń kↄ̀kↄtↄ zu yãpuranɛ ò arɛ dↄ garanↄa. 5 Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹgↄ̃ laakari vĩ yã sĩnda pínki musu. Ǹ wari fↄ̃, ǹ baarunnakpari kɛna kɛ, ǹ n zĩ lɛ́ papa.

Pↄlu kunna ga lɛ́i zaa Romu

6 Ma gↄrↄ pàpa kↄ̀, oni ma aru kↄ́tɛ sa'o'i ũ tera. 7 Ma ↄsi mana kà, ma bàa lɛ̀ ma bↄtɛ. Má Yesu yã kũna ma a lɛ́ pàpa. 8 Kunna mana fùra ditɛna, àtɛni ma dã sà. Dikiri yãkpatɛkɛri mana mɛ́ ani kúmɛnɛ yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ. Adi kɛ makũmɛ ma adoro, kũ gbɛ̃ kũ ò ye a sunaainↄ ń pínkimɛ.

9 Ǹ zɛ́ wɛtɛ ǹ su ma kĩnaa likalika. 10 Demasi ma ton à tà Tɛsalonika, kũ à ye anduniai yãi. Kɛrɛsɛnsi tà Galatia bùsun, akũsↄ̃ Titu tà Dalamatia bùsun. 11 Luku mɛ́ à gↄ̃̀ kũmao ado. Ǹ Maaku sɛ́ à mↄ́ lɛɛlɛ, zaakũ àdi kpámai zĩ gũn manamana. 12 Ma Tikiku gbàrɛ Ɛfesu. 13 Tó ntɛn su, ǹ ma utagyaba kũ ma tò Kaapu bɛa zaa Toroasi sɛ́ ǹ suomɛnɛ kũ ma takadanↄ, atɛ̃nsa a kũ ò kɛ̀ kũ báraonↄ.

14 Alɛsanda sia yã vãni kɛ̀mɛnɛ manamana. Dikiri ni yã kũ à kɛ̀ɛ pì fĩna bonɛ. 15 Ǹ laakari kɛi, zaakũ à bò ó yã kpɛ pãsĩpãsĩ. 16 Yãkpatɛkɛna kũmao káaku gũn gbɛ̃ke dí zɛ kũmaoro, ò ma ton ń pínki. Luda sún ń yã pì daro. 17 Dikiri zɛ̀ kũmao à ma gba gbãna, akũ ma zɛ́ lè ma waazi kɛ̀ ma a lɛ́ pàpa, buri pãndenↄ mà ń pínki. À ma bo músu lɛ́i. 18 Dikiri ni ma bo yã vãni gũn pínki, ani ma sura ba ari mà gɛ́ káo a kpatan musu. Àkũ mɛ́ à gakuri vĩ gↄrↄ sĩnda pínki, aami.

Lɛ́zammanaa

19 Ǹ fↄ kpá Pirisila kũ Akilaooa kũ Ɔnɛsifↄru bedenↄ. 20 Erasatu gↄ̃̀ Kↄrinti. Ma Torofimu tò kũ gyão Milɛtu. 21 Ǹ zɛ́ wɛtɛ ǹ su ari bunsirɛ gↄ̃ ká. Yubulu kũ Pudɛnio kũ Linuo kũ Kalaudiao kũ ó gbɛ̃nↄ pínki fↄ kpàmma. 22 Dikiri gↄ̃ kú kũnwo. À gbɛ̃kɛ kɛárɛ.

TITU

1

2

3

TITU

1

Titu zĩkɛna Kɛrɛti bùsun

1 Makũ Pↄlu, Luda zↄ̀blerii, Yesu Kirisi zĩ̀riin ma ũ. À ma zĩ mà gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́nↄ kara a náanikɛnan mà tó ò a donyĩzɛ yãpura dↄ̃, 2 de ń wɛ́ gↄ̃ dↄ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaroi kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ zaade andunia dí kátɛro. Àdi ɛ́kɛ to sↄ̃ro. 3 Akũ yã pìi bò gupuraa a gↄrↄa waazi kũ Luda ó Surabarii dàmɛnɛ ma kɛ gũn lákũ à dìtɛ nà. 4 Makũ mɛ́ ma takada dí kɛ̃̀nnɛ Titu, ma nɛ́ yãpura Yesu zɛ́ kũ ó kú lɛɛlɛ gũn. De Luda kũ Kirisi Yesu ó Surabariio gbɛ̃kɛ kɛnnɛ, à n gba aafiaa.

5 Ma n to Kɛrɛti, de ǹ yã kũ ò gↄ̃̀ gwenↄ gↄ̃gↄ̃, ǹ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ ditɛ wɛ̃tɛ kũ wɛ̃tɛo lákũ ma ònnɛ nà. 6 À mana gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gↄ̃ kun taari sari nↄmɛndode ũ. A nɛ́nↄ gↄ̃ ludanaanikɛrinↄ ũ, òsungↄ̃ ń dↄ̃ nɛ́ zãzãde sãgbãnadenↄ ũro. 7 Zaakũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ bi Luda zĩgwariimɛ, àsungↄ̃ de taaride ke ĩadãri ke pↄfɛ̃ri ke wɛ̃dɛri ke gbɛ̃ pãsĩ ke ↄgↄvãniwɛtɛri ũro. 8 Séde àgↄ̃ de nibↄkũri ũ, laakaride kũ à zɛ̀ kũ yãmanakɛnaao ũ, gbɛ̃ súsu kũ à kú adona akũsↄ̃ à a zĩda kũna dↄ̃ ũ, 9 gbɛ̃ kũ à zɛ̀ súsu kũ yã náanide kũ òdi dańnɛo ũ, de à le à lɛ́ da gbɛ̃ pãndenↄa kũ yãzɛdedannɛnaa pìio, à gbɛ̃ kũ à bò a yã kpɛnↄ ɛ́kɛ káńnɛ ń ↄĩ.

10 Zaakũ sãyãmarisaride kũ òdi gbɛ̃nↄ likara kũ ń yã'onaaonↄn dasi, atɛ̃nsa gbɛ̃ kũ ò zɛ̀ kũ tↄ̃̀zↄ̃yãonↄ. 11 Òdi ↄn bũnu yaka. À mana ò lɛ́sↄ dańnɛ. Òdi yã kũ à de ò dańnɛro dańnɛ ↄgↄ bɛ̃̀nɛ lena yãi. 12 Kɛrɛti bùsu annabi ke pì, Kɛrɛtinↄ bi ɛ́kɛdenↄmɛ, nↄ̀bↄ pãsĩnↄmɛ, ye'uide pↄ́ke kopirisarinↄmɛ. 13 Yã pì bi yãpuramɛ. Abire yãi ǹ kpãkɛ̃ńyĩ manamana, de ò zɛ́ sɛ́ súsu. 14 Òsun laakari dↄ Yudanↄ garaaro ke gbɛ̃ kũ ò kɛ̃̀ yãpuraa yãditɛnanↄ. 15 Pↄ́ke dìgↄ̃ gbãsĩ gbãsĩsaridenↄnɛro, akũsↄ̃ pↄ́ke dìgↄ̃ gbãsĩsari ludayãdarisari gbãsĩdenↄnɛro, kũ ń laasun kũ ń nɛ̀sɛɛo vãni yãi. 16 Òdi pi ò Luda dↄ̃, akũ ń yãkɛnaa dì ń ɛ́kɛ bo. Bɛgirinↄmɛ, òdi yã maro, òdi fↄ̃ ò yã mana ke kɛro.

2

Yãdannɛna zɛ́de

1 Mↄkↄ̃n sↄ̃, ǹ yã kũ àdi kↄ̃ sɛ́ kũ yãzɛdedannɛnaao dańnɛ. 2 Ǹ da mare zↄ̃kↄ̃nↄnɛ ògↄ̃ ń zĩda kũna dↄ̃ gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ ũ, laakaridenↄ ũ. Ò zɛ́ sɛ́ súsu kũ yenyĩo kũ mɛnao. 3 Ǹ da nↄgbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄnɛ dↄ ń kunna gↄ̃ de donyĩri mananↄ kunna ũ. Òsungↄ̃ de gudɛri ke wɛ̃ zↄ̀nↄ ũro. Ò yã mana dańnɛ, 4 de ò lɛ́ da nↄzãrenↄa ń baadi gↄ̃ ye a zãi kũ a nɛ́nↄo, 5 ògↄ̃ de laakaridenↄ ũ gbãsĩ sari, ò laakari dↄ ń ↄn zĩa, ń baadi mì natɛ a zãnɛ de òsun Luda yã vãni boro yãi.

6 Ǹ lɛ́ da kɛfɛnnanↄa dↄ ògↄ̃ laakari vĩ. 7 Ǹ yãmanakɛna zɛ́ mↄńnɛ a pínki gũn. N yãdannɛna gↄ̃ bɛ̀ɛrɛ vĩ à kↄ̃ sí kũ n yãkɛnaao 8 kũ yãzɛde kũ oni fↄ̃ ò a ɛ́kɛ boroo, de wé'i gbɛ̃ kũ ò bò n kpɛnↄ kũ, òsun yã vãni le ò o ó yã musuro yãi.

9 Ǹ lɛ́ da zↄ̀nↄa ò mì natɛ ń dikirinↄnɛ yã sĩnda pínki gũn, ò yã kũ ani káńgu kɛ. Òsun yã liḿmaro. 10 Òsun kpãni oḿmaro. Ò tó ògↄ̃ ń dↄ̃ gbɛ̃ náanidenↄ ũ manamana, de Luda ó Surabari yã kũ odì dańnɛ wɛ́ bo yã sĩnda pínki gũn.

11 Zaakũ Luda gbɛ̃kɛ kũ à sù kũ surabanaao gbɛ̃ sĩnda pínkinɛɛ bò gupuraa. 12 Gbɛ̃kɛ pì tɛn dawɛrɛ ò kpɛ li yã kũ adi kↄ̃ sí kũ Luda yãoronɛ kũ andunia pↄ́nidɛnanↄ, de ògↄ̃ ó zĩda kũna dↄ̃ gbɛ̃ mananↄ ũ, ludayãmarinↄ ũ andunia tera díkĩna gũn, 13 ó wɛ́ gↄ̃ dↄ gↄrↄ arubarikade kũ ótɛn dãa. Àkũmɛ ó Luda zↄ̃kↄ̃ ó Surabari Yesu Kirisi sugↄrↄ gakuride ũ. 14 À a zĩda kpà ó yãi, à ó bó vãni sĩnda pínki gũn, à ó gbãsĩ gògo, de ò gↄ̃ a zĩda gbɛ̃ kũ ò yãmanakɛna ania vĩnↄ ũ. 15 Ǹ yã pìnↄ dańnɛ ǹ lɛ́ daoḿma. Ǹ kpãkɛ̃ńyĩ kũ iko kũ ń vĩo pínki. Ǹsun tó gbɛ̃ke n gya boro.

3

Ò laakari dↄ yãmanakɛnaaa

1 Ǹ dↄ n gbɛ̃nↄgu ò mì natɛ gbãnadenↄnɛ kũ ikodenↄo, ò ń yã ma, ògↄ̃ kú kũ yãmanakɛna sĩnda pínki soruo. 2 Òsun gbɛ̃ke tↄ́ vãni síro. Ògↄ̃ de nɛ̀sɛdode yãketesaridenↄ ũ kũ ò busana gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ. 3 Zaakũ ókↄ̃nↄ se, ó faya vĩ yãro, ludayãdarisarinↄn ó ũ. O sãtɛ, ó de pↄnnakɛna kũ dà vãni sĩnda pínkio zↄ̀nↄ ũ. Odìgↄ̃ kú nɛ̀sɛ vãnio kũ nɛ̀sɛgↄ̃bao. Ó de bɛgirinↄ ũ, o zãkↄ̃gu. 4 Bee kũ abireo kũ Luda ó Surabari gbɛ̃kɛ kũ a yenyĩo bò gupuraa, 5 akũ à ó sura bà. Adi kɛ ó yãmanakɛna yãinlo, kũ à ó wɛ̃nda dↄ̃̀ yãimɛ. À ó zú ò à ó í dufu, à tò o gↄ̃ gbɛ̃ dufunↄ ũ kũ a Nini 6 kũ à pìsiwá gbãnao Yesu Kirisi ó Surabarii gãi, 7 Abire yãi yã bò kũoo nna a gbɛ̃kɛ yãi, o gↄ̃ túbiblerinↄ ũ, ó wɛ́ dↄ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaroi. 8 Yã pì bi yãpuramɛ.

Má ye ǹ gã na yã pìnↄ onaaa manamana, de ludanaanikɛrinↄ le ò mɛ̀ kpá yãmanakɛnaaa. Abirekũ mana, à karana vĩ gbɛ̃nↄnɛ. 9 Ǹ pã mìsariyã yãgaganaanɛ kũ dizinↄ tↄ́ kↄ̃nↄwɛnaao kũ fìtiio kũ lɛ́kpakↄ̃ana Musa doka yã musuo, zaakũ yã pãnↄmɛ, ò karana vĩro. 10 Ǹ kpãkɛ̃ gbɛ̃ kũ àdi tó ò kɛ̃kↄ̃aai bee gɛ̃̀n pla, gbasa ǹ pɛ́a. 11 Ǹgↄ̃ dↄ̃ kũ gbɛ̃ bire taka sã̀tɛ. Durunnakɛriimɛ, à a zĩda bↄ̀bↄ.

Lɛ́zammanaa

12 Tó ma Atema ke Tikiku zĩ̀mma, ǹ zɛ́ wɛtɛ ǹ su ǹ ma le Nikↄpↄli, zaakũ ma zɛo mà bunsirɛ láka gwe. 13 Ǹ ania kɛ ǹ zàna kɛ bùsu dokadↄ̃ri Zenasinɛ kũ Apoloo de pↄ́ke sún kĩaḿmaro ń tá gũn. 14 À mana ó gbɛ̃nↄ yãmanakɛnaa dada ò ń zĩda kpáa, ò yã kũ à kↄ̃ sìonↄ bↄkↄtɛ de òsungↄ̃ kun pãro. 15 Gbɛ̃ kũ ó kú lɛɛlɛnↄ fↄ kpàmma ń pínki. Ǹ fↄ kpá gbɛ̃ kũ ò yewái Yesu zɛ́ gũnnↄa. Luda gbɛ̃kɛ kɛárɛ á pínki.

FILIMƆ

FILIMƆ

1

Pↄlu Filimↄ sáabukpanaa

1 Makũ Pↄlu kũ ò ma da kpɛ́siran Kirisi Yesu yãi kũ ó Yesude dake Timↄtio, ókↄ̃nↄ mɛ́ o takada díkĩna kɛ̃̀nnɛ, ó zĩkɛri dake yenyĩde Filimↄ 2 kũ sↄsi gbɛ̃ kũ òdi kↄ̃ kakara n bɛanↄ kũ ó nↄgbɛ̃ yenyĩde Afiao kũ ó zĩ̀kari dake Akipuo. 3 Luda ó De kũ Dikiri Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛnnɛ, à n gba aafiaa.

4 N yã dìgↄ̃ dↄmagu gↄrↄ sĩnda pínki ma aduakɛnaa gũn, madìgↄ̃ ma Luda sáabu kpá, 5 zaakũ ma Dikiri Yesu náani kũ ntɛn kɛ baaruu mà kũ yenyĩ kũ ń vĩ kũ Luda gbɛ̃nↄo ń pínki. 6 Madìgↄ̃ wɛ́ kɛ, de ó kunna kↄ̃o Yesu zɛ́n tó n wɛ́ kɛ̃ yã mana kũ ó vĩ kunna Kirisi gũn pínki musu. 7 Ma gbɛ̃, n yena Luda gbɛ̃nↄi ma pↄ kɛ̀ nna manamana, à ma laakarii kpàtɛmɛnɛ, zaakũ n ń laakarii kpàtɛńnɛ.

Pↄlu kutɛkɛna Filimↄnɛ Ɔnɛsimu yã musu

8 Abire yãi, bee kũ ma zɛ́ kà Kirisi gũn mà yã kũ à mana ǹ kɛ ditɛnnɛ, 9 bee kũ abireo ma kútɛ kɛ̀nnɛ kũ yenyĩo. Makũ Pↄlu, ma mare zↄ̃kↄ̃ ina kũ ma kunna kpɛ́siran tera Kirisi Yesu yãiio, 10 ma kútɛ kɛ̀nnɛ Ɔnɛsimu yã musu kũ à gↄ̃̀ ma nɛ́ ũ Yesu zɛ́ gũn kpɛ́siran la yãi. 11 À anfãni vĩnnɛ yãro, ama tera à anfãni vĩ makũ kũ mↄkↄ̃nwoonɛ. 12 Ma a gbàrɛmma, àkũmɛ ma swɛ̃̀ ũ. 13 Ma kunna kpɛ́siran baaru nna kpana yãi, má ye àgↄ̃ kú ma sarɛ, de àgↄ̃ kpámai n gɛ̃nɛ ũ, 14 ama má ye mà yãke kɛ n lɛ́ sariro, de ǹsun yã mana kɛmɛnɛ tilasiro, séde kũ n pↄyeinaao. 15 Ke anigↄ̃ Ɔnɛsimu kɛ̃mma yã gↄrↄ pla de à ɛra à summa àgↄ̃ kú kũnwo gↄrↄ sĩnda pínki yãimɛ. 16 À kun lán zↄ̀ↄ bà doro, zaakũ à de zↄ̀ la, à de n gbɛ̃ yenyĩde ũ kunna Kirisi gũn. Ma gbɛ̃ yenyĩdemɛ. Oni mↄkↄ̃n kũ à de n zↄ̀ ũ, akũsↄ̃ à gↄ̃̀ n gbɛ̃ ũ Dikiri gũn pↄ́ o dↄ yá?

17 Abire yãi tó n ma ditɛ n gbɛ̃ndo ũ, ǹ gbãnakɛ kpái, lákũ ĩni kpámai nà. 18 Tó à zã̀nnɛ yãkea ke tó à n fĩna kũna, abire gↄ̃̀ ma yã ũmɛ. 19 Makũ Pↄlu makũ mɛ́ ma yã díkĩna kɛ̃̀ kũ ma zĩda ↄo, mani n fĩna bonnɛ. Kũ ń ma fĩna kũna n zĩda wɛ̃̀ndi ũ, mani lɛ́ páaro. 20 Tↄ̀, ma gbɛ̃, kunna Dikiri gũn ǹ yã mana kɛmɛnɛ, ǹ ma laakari kpátɛmɛnɛ ó kunna Kirisi gũn yãi.

21 Ma takada dí kɛ̃̀nnɛ, kũ má dↄ̃ kũ ĩni ma yã ma, akũsↄ̃ ĩni kɛ de yã kũ ma ònnɛla. 22 Abire gbɛra ǹ kipaki kɛkɛmɛnɛ dↄ, zaakũ má wɛ́ dↄi Luda ni ma boárɛ wɛ́kɛ kũ átɛn kɛa yãi.

Lɛ́zammanaa

23 Ɛpafara kũ ó kú lɛɛlɛ kpɛ́siran Kirisi Yesu yãi fↄ kpàmma 24 kũ ma zĩkɛri dakenↄ Maaku kũ Arisitakuo kũ Demasio kũ Lukuo. 25 Dikiri Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kɛárɛ.

EBERUNƆ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

EBERUNƆ

Kirisi de malaikanↄla 1:1-2:18

Kirisi de Musala 3:1-4:13

Kirisi de Haruna buri sa'orinↄla 4:14-7:28

Kirisi sa'orikɛna deńla 8:1-10:39

Ò Luda náani kɛ 11:1-12:25

Lɛ́dammanaa 13:1-13:25

1

Luda Nɛ́ de malaikanↄla

1 Luda yã ò ó dizinↄnɛ yã káaku annabinↄ gãi gɛ̃̀n baaakↄ̃ zɛ́nↄ gũn dasi, 2 ama à yã òwɛrɛ a Nɛ́ gãi gↄrↄ kpɛde díkĩnanↄn sà. Nɛ́ pì gãin Luda andunia kɛ̀o, à dìtɛ kũ àkũ mɛ́ anigↄ̃ pↄ́ sĩnda pínki vĩ. 3 Àkũ mɛ́ à Luda gakuri tɛ́kɛna ũ, à de a kunna ũ sãnsãn. Àkũ mɛ́ à pↄ́ sĩnda pínki kũna kũ a yã'ona gbãnao. Durunnanↄ kɛ̃mmana gbɛra à vùtɛ musu Luda zↄ̃kↄ̃de ↄplai. 4 Lákũ tↄ́ kũ à blèe pì de malaikanↄ pↄ́la nà, lɛn a zↄ̃kↄ̃ deńla lɛ. 5 Luda yã dí ò malaika kenɛ yã yá?

Ma Nɛ́mɛ n ũ, ma n i gbãra,

Kesↄ̃:

Manigↄ̃ de a De ũ,

anigↄ̃ de ma Nɛ́ ũ.

6 Kũ Luda tò a dauduu sù andunia gũn à pì:

A malaikanↄ donyĩ kɛnɛ ń pínki.

7 Malaikanↄ yã musu à pì:

Adì a zĩ̀rinↄ li ĩa ũ,

a zĩkɛrinↄ sↄ̃ tɛ́vura ũ.

8 A Nɛ́ yã musu sↄ̃ à pì:

Luda, ĩnigↄ̃ vutɛna kíblegbaaa gↄrↄ sĩnda pínkimɛ,

ndìgↄ̃ n kíkɛgo kũna yãzɛde ũ.

9 Ń ye yãmanakɛnaai, n zã vãnikɛna gu.

Abire yãi Luda, n Luda, n ka kín,

à pↄnna pìsimma de n gbɛ̃nↄla.

10 Ò pì dↄ:

Dikiri, n andunia zĩni pɛ̀tɛ zaa káaku,

musu bi n ↄzĩmɛ.

11 Ń pínki ni gɛ̃tɛ, ama ĩnigↄ̃ kun.

Oni zĩ kũ lán pↄ́kasa bà,

12 ĩni ń koko lán uta bà,

ĩni ń litɛ lán pↄ́kasa bà.

Mↄkↄ̃n sↄ̃, n kuuna dìgↄ̃ dokↄ̃nↄ,

n gↄrↄ lakana vĩro.

13 À yã dí ò malaika kenɛ yã yá?

Ǹ vutɛ ma ↄplai

ari màgↄ̃ n ibɛrɛnↄ kɛnnɛ n tìntin ũ.

14 Malaikanↄ bi nini zĩkɛrinↄmɛ ń pínki. Luda dì ń zĩ de ò kpá gbɛ̃ kũ oni surabana lenↄimɛ.

2

Surabana zↄ̃kↄ̃ↄ

1 Abire yãi ò yãpura kũ o mà kũ ↄplapla gíngin, de òsun kɛ̃ zɛ́aro yãi. 2 Zaakũ yã kũ Luda dìtɛ malaikanↄ gãi bi tilasimɛ, akũ ò fĩnaa bò gbɛ̃ kũ ò gì mai ò pã̀nɛnↄnɛ a zɛ́a, 3 tó ódi surabana zↄ̃kↄ̃ↄ pì yã da sↄ̃ro, óni bo yá? Surabana yã pìi bò Dikiri kĩnaamɛ, akũ gbɛ̃ kũ ò mànↄ yãpura kpàawɛrɛ. 4 Luda ɛ̀ra à yãpura kpà yã pìia kũ sèedanↄ kũ yãbonsarɛnↄ kũ daboyã dasi kɛnanↄ kũ a Nini gba kũ à kpàatɛtɛńnɛnↄ a pↄyenyĩnaaa.

Yesu gↄ̃na bisãsiri ũ lán ó bà

5 Adi kɛ malaikanↄn Luda andunia zia kũ ótɛni a yã o nàńnɛ ń ↄĩro. 6 À kú Luda yãn gukea ò pì:

Bↄ́n bisãsiri ũ kũ a yã dìgↄ̃ dↄnguu?

Bↄ́n a ũ kũ ndì laakari dↄaa?

7 N a kɛ̀ kĩana malaikanↄi féte,

n a kà kpatan kũ gakurio kũ bɛ̀ɛrɛɛo,

8 n tò pↄ́ sĩnda pínki mìi nàtɛnɛ.

Kũ Luda tò pↄ́ sĩnda pínki mìi nàtɛnɛ, adi a ke tó mìnatɛnanɛɛ sariro. Tera lán dí bà, ódi e kũ pↄ́ sĩnda pínki mìi nàtɛnɛ gĩaro, 9 ama o è kũ Yesun ò tɛ́a. Luda a kĩ̀a malaikanↄi ari gↄrↄ pla, de Luda gbɛ̃kɛ gũn à ga gbɛ̃ sĩnda pínki gɛ̃nɛ ũ, akũ à a kà kpatan kũ gakurio kũ bɛ̀ɛrɛɛo ga wari kũ à kɛ̀ yãi.

10 Lákũ pↄ́ sĩnda pínki bò Luda kĩnaa nà, akũsↄ̃ pↄ́ sĩnda pínki de a pↄ́ ũ, kũ à ye à gɛ̃ kũ gbɛ̃nↄ dasi a gakuri gũn a nɛ́nↄ ũ, à kↄ̃ sì kãao à gbɛ̃ kũ à surabana zɛ́ bóńnɛ papa warikɛnaa gũn. 11 Gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀ Luda gbɛ̃nↄ ũ kũ gbɛ̃ kũ àdi ń kɛ Luda gbɛ̃nↄ ũo, ń pínki de dokↄ̃nↄmɛ. Abire yãi ń sísina a gbɛ̃nↄ ũ dì a wé'i kũro. 12 À pì:

Mani n tↄ́ bo ma gbɛ̃nↄ tɛ́,

mani n sáabu kpá kↄ̃kakaranaa gũn.

13 À pì dↄ:

Mani a náani kɛ.

À pì dↄ:

Makũmɛ la kũ nɛ́ kũ Luda kpàmanↄ.

14 Zaakũ nɛ́ pìnↄ bi bisãsirinↄmɛ, akãa se à gↄ̃̀ bisãsiri ũ lán ń bà, de à ga à Ibilisi kũ àdi su kũ gao kakatɛ, 15 à gbɛ̃ kũ òtɛn vĩna kɛ ganɛ òtɛn zↄ̀ ble ari ń wɛ̃̀ndi lɛ́nnↄ bo. 16 Yãpura gũn malaikanↄn àtɛn ↄ daḿmaro, Ibrahĩ burinↄmɛ. 17 À kↄ̃ sìo à gↄ̃ lán a dakũnanↄ bà yã sĩnda pínki gũn, de à gↄ̃ Sa'oriki sùrude náanide ũ Luda zĩ gũn, gbɛ̃nↄ durunna kútɛkɛbↄ ũ dↄ. 18 Lákũ à wari kɛ̀ à yↄ̃ogwanaa fↄ̃̀ nà, ani fↄ̃ à gbɛ̃ kũ òtɛni ń yↄ̃ ò ń gwanↄ faaba kɛ.

3

Yesu de Musala

1 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, ákↄ̃nↄ kũ Luda á sísi a su a kĩnaanↄ, à laasun lɛ́ Yesu kũ Luda a zĩ̀ Sa'oriki kũ o zɛo ũa. 2 Náanidemɛ Luda kũ à a dìtɛnɛ lákũ Musa de nà Luda ↄnn. 3 Lákũ ↄnkatɛrii bɛ̀ɛrɛɛ dìgↄ̃ de ↄnla nà, lɛn Yesu gakuri zↄ̃kↄ̃ de Musa pↄ́la lɛ. 4 Ɔn sĩnda pínki a kàtɛri vĩ, akũsↄ̃ pↄ́ sĩnda pínki Kàtɛrin Luda ũ. 5 Luda ↄn zĩkɛri náaniden Musa ũ, yã kũ Luda ni o sèedademɛ. 6 Kirisi sↄ̃ bede pì nɛ́mɛ. Luda a ↄn nànɛ a ↄĩ. Ókↄ̃nↄmɛ ↄn pì ũ, tó ó kpɛ́ ótɛn tãmaa kũ ó vĩ lɛ́ gbɛ̃ kũ kù gbãnao.

Luda gbɛ̃nↄ kámmaboki

7 Abire yãi lákũ Luda Nini ò nà:

Tó a Luda kòtoo mà gbãra,

8 àsun sãgbãna kɛ lákũ á dizinↄ kɛ̀ nàro,

kũ ò ma lɛ ò ma gwa gↄrↄ kũ ò bò ma kpɛ gbárannan.

9 Bee kũ ò ma yãkɛnanↄ è wɛ̃̀ bupla,

ò ma lɛ ò ma gwa gwe, ò ma gbãna lɛ́ gwà.

10 Akũ ma pↄ fɛ̃̀ gbɛ̃ pìnↄi,

ma pì gbɛ̃ sãsãnanↄmɛ ń ũ,

odi ma zɛ́nↄ dↄ̃ro.

11 Akũ ma la dà ma pↄfɛ̃ gũn ma pì,

oni gɛ̃ ma kámmabokinlo fá.

12 Ma gbɛ̃nↄ, à laakari kɛ á gbɛ̃ke súngↄ̃ swɛ̃̀ vãni ludanaanikɛnasari vĩ ari à gɛ́ kɛ̃o Luda Wɛ̃̀ndidearo. 13 Gu kũ àdi dↄ kũ adì pi Gbãra pínki, àgↄ̃ lɛ́ dakↄ̃a, de durunna sún á gbɛ̃ke sãtɛ à sãgbãna kũro yãi. 14 Zaakũ Kirisi gbɛ̃nↄn ó ũ, tó ó náani kũ ó vĩ zaa káaku kũna gbãnagbãna ari a lɛ́a. 15 Lákũ ò ò nà:

Tó a a kòtoo mà gbãra,

àsun sãgbãna kɛ lákũ á dizinↄ kɛ̀ nà

gↄrↄ kũ ò bò ma kpɛro.

16 Dínↄn gbɛ̃ kũ ò Luda kòtoo màa ò bò a kpɛnↄ ũ, tó adi kɛ gbɛ̃ kũ Musa ń bↄ́tɛ Misilanↄ baasiroo? 17 Dínↄn Luda pↄ fɛ̃̀ńyĩ ari wɛ̃̀ bupla, tó adi kɛ gbɛ̃ kũ ò durunna kɛ̀, ń gɛ̀ɛ gↄ̃̀ katɛna gbáranna gũnnↄ baasiroo? 18 Dínↄn à la dàńnɛ kũ oni gɛ̃ a kámmabokinlo, tó adi kɛ gbɛ̃ kũ ò gì a yã mainↄ baasiroo? 19 O è kũ odi le ò gɛ̃̀nlo ń ludanaanikɛnasari yãi.

4

1 Zaakũ gɛ̃na kámmabokin kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ kpɛ́ kun, ò laakari kɛ, de ó gbɛ̃ke sún kurairo. 2 Zaakũ o baaru nna mà lán ń bàmɛ, ama yã kũ ò màa pìi àre vĩńnɛro, kũ odi ma kũ ludanaanikɛnaaoro yãi. 3 Ókↄ̃nↄ kũ o yã pìi sìnↄ, odì gɛ̃ kámmaboki pìn. Mↄ́kↄ̃nↄ sↄ̃ Luda pì:

Ma la dà kũ pↄfɛ̃o ma pì,

oni gɛ̃ ma kámmabokinlo,

À yã bire ò bee kũ à a zĩ mìi dɛ̀ zaa anduniakatɛna gↄrↄ, 4 zaakũ ò gↄrↄ supplade yã ò Luda yãn gukea ò pì, gↄrↄ supplade zĩ Luda kámma bò kũ zĩ kũ à kɛ̀ɛo pínki. 5 O mà tera à pì, oni gɛ̃ a kámmabokinlo. 6 Zaakũ gbɛ̃ kũ ò baaru nna pìi mà zaa káakunↄ dí gɛ̃nlo, kũ odi síro yãi, akũ a gɛ̃naa gↄ̃̀ gbɛ̃ pãndenↄnɛ. 7 Akũ Luda ɛ̀ra à gↄrↄ ke dìtɛ dↄ òdi pi Gbãra, abire gbɛra a gìi kɛ̀ akũ à Dauda gbà lɛ́, à ò lákũ ò ò nà tera:

Tó a a kòtoo mà gbãra,

àsun sãgbãna kɛro.

8 Tó Yↄsua gɛ̃̀ kũńwo kámmaboki pìn yã, de Luda dí gↄrↄ pãnde yã o kpɛkpɛro. 9 Àkũ mɛ́ à tò kámmaboki gↄ̃̀ Luda gbɛ̃nↄ pↄ́ ũ. 10 Zaakũ gbɛ̃ kũ à gɛ̃̀ Luda kámmabokin kámma bò kũ a zĩomɛ, lákũ Luda kámma bò kũ a zĩo nà. 11 Tó lɛmɛ, ò wɛ́ tã ò gɛ̃ kámmaboki pìn, de ó gbɛ̃ke sún gí Luda yã mai, à fu lán ń bàro yãi. 12 Luda yã bɛ̃nɛ, akũsↄ̃ à gbãna, a lɛ́ nna de fɛ̃nɛda kpa plaplala. Àdi ń zↄ̃ à gɛ̃ nɛ̀sɛɛ gũn ari ninin, àdi gɛ̃ mɛ̀pɛpɛkɛrɛkin ari wá bↄ́rↄgↄn, àdi laasun kũ nɛ̀sɛ yão gwagwa. 13 Luda pↄ́kɛna ke utɛnanɛro, a ke kpánɛ guiro. Luda kũ óni ó yãnↄ sɛ́tɛ ò onɛ dì pↄ́ sĩnda pínki e ari a bia.

Yesu de sa'orikinↄla

14 Zaakũ ó sa'oriki zↄ̃kↄ̃ kũ ludambɛ wɛ̃̀kↄ̃a ari Luda kĩnaa vĩ Luda Nɛ́ Yesu ũ, ògↄ̃ zɛ́ kũ o sɛ̀ yã kũna gíngin. 15 Zaakũ ó sa'oriki vĩ kũ ani fↄ̃ à ó wɛ̃nda dↄ̃ ó gbãnasarikɛ gũn. Ò a yↄ̃̀ ò gwà lán ó bà yã sĩnda pínki gũn, adi durunna kɛro. 16 Abire yãi ò na Luda Gbɛ̃kɛkɛnnɛri kíblegbaai kũ swɛ̃̀ɛo kpatɛna, de à ó wɛ́ gwa à gbɛ̃kɛ kɛwɛrɛ a gↄrↄa.

5

1 Òdi sa'oriki sĩnda pínki sɛ́ gbɛ̃nↄ tɛ́mɛ, òdi a ditɛ ń wɛ́de ũ Luda kĩnaa, àgↄ̃ gba kpáa, àgↄ̃ a gbagbańnɛ ń durunnanↄ yãi. 2 Ani fↄ̃ à kɛ kũ gbɛ̃ kũ ò sã̀tɛ ń dↄ̃nasarikɛ gũnnↄo busɛbusɛ, zaakũ àpii kú kũ gbãnasarikɛomɛ se. 3 Abire yãi séde à sa o a zĩda durunna yã musu, lákũ àdi o gbɛ̃ kparanↄ pↄ́ musu nà dↄ. 4 Gbɛ̃ke dì a zĩda ká kpataa pìi gũnlo. Luda mɛ́ àdi a ká, lákũ à Haruna kàn nà.

5 Lɛn se Kirisi dí a zĩda ká sa'oriki kpataa gũnlo, Luda mɛ́ à a kàn à pì:

Ma Nɛ́mɛ n ũ,

gbãran ma n i.

6 À pì Luda yãn gukea dↄ:

Ĩnigↄ̃ de sa'ori ũ gↄrↄ sĩnda pínki lán Mɛlɛkizɛdɛki bà.

7 Gↄrↄ kũ Yesu kú andunia gũn à adua kɛ̀ kũ wiki gbãnao kũ wɛ́'io, à kútɛ kɛ̀ Luda kũ ani fↄ̃ à a sí gaaanɛ, akũ Luda a yã mà, kũ àdi a yã da yãi. 8 Bee kũ a Ludanɛkɛo, à mìnatɛna Ludanɛ dàda a warikɛnaa gũn. 9-10 Kũ mana pɛ̀kɛrɛa à làka, Luda a kà sa'oriki ũ lán Mɛlɛkizɛdɛki bà, akũ à gↄ̃̀ surabana kũ àdi lákaro boki ũ gbɛ̃ kũ òdi a yã manↄnɛ ń pínki.

Laakarikɛna funaai

11 Yã bire musu ó yã vĩ dasi ò oárɛ, ama a bↄkↄtɛna zĩ'ũmɛ, zaakũ adì yã dↄ̀rↄ dↄ̃ likaro. 12 Ákↄ̃nↄ kũ a gìi kɛ̀n lán dí bà, à mana àgↄ̃ de yãdannɛrinↄ ũmɛ, ama ari tera á kpɛ́ kú ò ɛra ò Luda yã kũ òdi dada gbɛ̃ dufunↄnɛ daárɛ dↄ. Yↄ̃'i mɛ́ à kↄ̃ sì kãáo, adi ká à yũku pↄ́ blero. 13 Zaakũ yↄ̃miri sĩnda pínki bi nɛ́mɛ, adi ká à ↄzɛ dↄ̃kↄ̃nɛ kũ ↄplaoro. 14 Yũku sↄ̃, gbɛ̃ kàsara kũ ò dↄ́nɛ kɛ̀onↄ pↄ́mɛ. Ò a mana dↄ̃na kↄ̃nɛ kũ a vãnioo dàda.

6

1 Abire yãi ò Kirisi yãdannɛna káakupↄnↄ kpá kpɛ, ò gɛ́ arɛ ari ò gↄ̃ gbɛ̃ pɛkɛrɛnanↄ ũ. Adi kɛ óni ɛra ògↄ̃ yãtãkpatɛna dínↄ gbɛ̀ sísi dↄnlo: Kpɛlina yã gɛ̀nↄnɛɛ, ludanaanikɛnaa, 2 da'itɛ yãdadanaa, ↄnammanaa, gɛ̀nↄ vuna ke zia yãkpatɛkɛnaa. 3 Tó Luda wè, óni yã birenↄ kpá kpado ò gɛ́ arɛ. 4 Zaakũ tó gbɛ̃ wɛ́ kɛ̃̀, à Luda gba lè, a baka kú Luda Nini gũmmɛ, 5 tó à Luda yã kũ andunia kũ àtɛn su gbãnao í kɛ̀, à a nna dↄ̃̀ 6 tó à fùa, zɛ́ kun kũ à ɛra à nɛ̀sɛ litɛ doro, zaakũ àtɛn Luda Nɛ́ pá lía dↄmɛ, àtɛn wé'i daa gupuraamɛ. 7 Tó legũ tɛn ma zĩtɛ gɛ̃̀n baaakↄ̃ àtɛn mↄtↄ le, akũ à pↄ́ kũ à àre vĩ búbarinↄnɛ bùtɛ, Luda dì arubarika dan. 8 Tó à lɛ̀ kũ lɛ̀karaaoo bùtɛ sↄ̃, à ginaamɛ, à zã̀ kũ lɛ́kɛnnɛnaaoro. Ani mì dɛ kũ tɛ́omɛ.

9 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, bee kũ o ò lɛ, ó laakari kpatɛna á yã musu kũ á kú kũ yã mana kũ ò bò surabana zɛ́ gũnnↄ. 10 Luda dì yã kɛ a zɛ́a, á yãkɛnanↄ kũ yenyĩ kũ á vĩ kãaoo ni sãaguro, zaakũ a kpányĩ kɛ̀ a gbɛ̃nↄnɛ, akũsↄ̃ á kpɛ́ átɛn kɛ. 11 Ó ye á baadi gↄ̃ ania vĩ lɛ ari a lɛ́a, de ásun sika kɛ pↄ́ kũ á wɛ́ dↄi yã musuro. 12 Ásun ma'ã kɛro. À gbɛ̃ kũ òtɛn Luda náani kɛ kũ mɛnao òtɛn pↄ́ kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ lenↄ ágba sɛ́.

Lɛ́ kũ Luda sɛ̀ sika vĩro

13 Gↄrↄ kũ Luda tɛn lɛ́ sɛ́ Ibrahĩnɛ, kũ gbɛ̃ke kun deala à sí kãaoro, a yãin à sì kũ a kunnaao 14 à pìnɛ, áni arubarika daagu yãpura à tó a buri karanɛ. 15 Ibrahĩ mɛna fↄ̃̀, akũ à pↄ́ kũ Luda a lɛ́ sɛ̀nɛɛ lè. 16 Òdi la da kũ gbɛ̃ kũ à deńla tↄ́omɛ. Ladana mɛ́ àdi tó ò yã yãpura dↄ̃, akũsↄ̃ àdi lɛ́kpakↄ̃ana kɛ̃kↄ̃ańnɛ. 17 Luda ye à mↄ́ gbɛ̃ kũ a lɛ́sɛna ni gↄ̃ ń pↄ́ ũnↄnɛ swáswa kũ a lɛ́ litɛna vĩro, akũ à sì kũ a kunnaao. 18 Lɛmɛ yã mɛ̀n pla kun kũ à litɛna vĩro, Luda ni fↄ̃ à ɛ́kɛ to a musuro. Yã pìnↄ tɛni ókↄ̃nↄ kũ o nainↄ gba swɛ̃̀ manamana, de ò tãmaa kũ ó wɛ́ dↄi kɛ sikaa sari. 19 Ó tãmaa bire vĩ ó wɛ̃̀ndibadↄbↄ ũ. À náani vĩ, akũsↄ̃ à gbãna, àdi gɛ̃ kũoo Luda kúkia lábure kpɛ, 20 gu kũ Yesu gĩnakɛ à gɛ̃̀n ó yãi, à gↄ̃̀ sa'oriki ũ ari gↄrↄ sĩnda pínki lán Mɛlɛkizɛdɛki bà.

7

Sa'oriki Mɛlɛkizɛdɛki

1 Mɛlɛkizɛdɛkimɛ Salɛmu kína ũ yã, Luda Musude sa'oriimɛ. Gↄrↄ kũ Ibrahĩ zĩ̀i blè kínanↄa àtɛn su, akũ Mɛlɛkizɛdɛki gɛ̀ɛ à dàalɛ, à sa mana ònɛ, 2 akũ Ibrahĩ aruzɛkɛ kũ àtɛn suo pínki kuride kpàa. Mɛlɛkizɛdɛki tↄ́ pìi pì, yãzɛde kína. Abire gbɛra Salɛmu kína bire pì, aafia kína. 3 À de kũ dao kũ dizinↄ vĩro, a wɛ̃̀ndi naana ke mìdɛna vĩro. À bò lán Luda Nɛ́ bàmɛ, sa'oriin a ũ gↄrↄ sĩnda pínki.

4 À gwa lákũ à zↄ̃kↄ̃ nà. Ó dizi káaku Ibrahĩ aruzɛkɛ kũ à sɛ̀tɛ zĩ̀lan kuride kpàa. 5 Musa doka dìtɛ Levi buri kũ ò de sa'ori ũnↄnɛ, ò pↄ́ kuride sí ń Isaraila dakenↄa, bee kũ ń Ibrahĩ burikɛo. 6 Mɛlɛkizɛdɛki bi Levi burinlo. Bee kũ abireo à Ibrahĩ pↄ́nↄ kuride sì, à sa mana ò Ibrahĩ kũ Luda lɛ́ sɛ̀nɛɛnɛ. 7 Sikaa sari gbɛ̃ kũ à sa mana ò gbɛ̃nɛ zↄ̃kↄ̃ de gbɛ̃ kũ à sa mana ònɛla. 8 Sa'ori kũ òdi pↄ́ kuride sí pìnↄ bi gbɛ̃ kũ òdi ganↄmɛ. Mɛlɛkizɛdɛki sↄ̃, gbɛ̃ kũ ò pì àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkin a ũ. 9-10 Gↄrↄ kũ Mɛlɛkizɛdɛki gɛ̀ɛ à dà Ibrahĩlɛ, odi Levi i kↄ̀ro, à kú a dizi de Ibrahĩ wógbammɛ. Abire yãi oni fↄ̃ ò pi sé, gↄrↄ kũ Ibrahĩ pↄ́ kuride pìi kpà, Levi buri kũ òdi pↄ́ kuride kpáḿmanↄ mɛ́ ò kpà.

Yesu de lán Mɛlɛkizɛdɛki bà

11 Levi buri sa'orii pìnↄmɛ doka kũ Musa kpà Isarailanↄa zĩni ũ. Tó oni fↄ̃ ò tó gbɛ̃nↄ gↄ̃ papana, onigↄ̃ sa'ori pãnde ni vĩ lán Mɛlɛkizɛdɛki bà doro, sé Haruna buri sa'ori gã̀a. 12 Tó sa'orinↄ lìtɛ, séde doka litɛ. 13 Gbɛ̃ kũ ò yã birenↄ ò a musu bi Isaraila buri kũ a gbɛ̃ke dí sa'ona zĩ kɛ zikiromɛ. 14 Zaakũ ó dↄ̃ sãnsãn kũ ó Dikiri bò Yuda buri gũmmɛ. Ódi ma kũ Musa sa'ona yã ò buri pìi musuro. 15 Yã kũ yã pì wɛ́ bòn dí: Sa'ori pãnde bò lán Mɛlɛkizɛdɛki bà. 16 A gↄ̃na sa'ori ũ bi doka ke burikɛ yãnlo. A wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro gbãna yãimɛ. 17 Zaakũ ò pì:

Ĩnigↄ̃ de sa'ori ũ gↄrↄ sĩnda pínki Mɛlɛkizɛdɛki gã̀n.

18 Ò doka kũ à kun yã pìi kpà kpado, kũ à gbãnaro, akũsↄ̃ à kun pↄ́ke ũro. 19 Zaakũ doka pì dí tó gbɛ̃ke gↄ̃̀ papanaro. Akũ tãmaa kũ à sã̀na zɛ́ bòwɛrɛ, kũ o nao Ludai.

20 Abire gbɛra Luda dí abirekũ kɛ ladanaa sariro. Gbɛ̃ kparanↄ gↄ̃̀ sa'orinↄ ũ ladanaa sarimɛ, 21 ama Yesu gↄ̃̀ sa'ori ũ kũ ladanaao, kũ Luda pìnɛ:

Dikiri la dà ani lɛ́ sukparo,

à pì anigↄ̃ de sa'ori ũ gↄrↄ sĩnda pínki.

22 Ladanaa pì yãi Yesumɛ zɛnkpɛkɛ ũ kũ Luda bàka kunna kũńwo dufu de a zĩla. 23 Abire gbɛra sa'orinↄn dasi yã, zaakũ ga dì tó ògↄ̃ kú ń zĩ gũn gↄrↄ sĩnda pínkiro. 24 Ama kũ Yesu kun gↄrↄ sĩnda pínki yãi, a sa'orikɛnaa gɛ̃nɛblena vĩro. 25 Abire yãi ani fↄ̃ à gbɛ̃ kũ òdi na Ludai kũ a gbãnaonↄ sura ba mámmam, zaakũ à kun gↄrↄ sĩnda pínki de àgↄ̃ kútɛ kɛńnɛ Ludanɛ.

26 Sa'oriki bire taka mɛ́ à kↄ̃ sì kũoo. A kunna adona. À yã vãni ke gbãsĩ vĩro. Luda a kɛ̃̀kↄ̃a kũ durunnakɛrinↄ, à a sɛ̀ à tào musu ari a kĩnaa. 27 A bàka kú kũ sa'ona lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nào lán sa'oriki kparanↄ bàro. Gbɛ̃ pìnↄ dì sa o ń zĩda durunnanↄ yãi kũ ń gbɛ̃nↄ pↄ́nↄ dↄ. Àkãa sↄ̃, à ò gɛ̃̀n domɛ, kũ à a zĩda kpà. 28 Musa doka dì gbɛ̃nↄ ká sa'orikinↄ ũ ń gbãnasarikɛ gũmmɛ, ama kũ Luda sì kũ a kunnaao doka pì ditɛnaa gbɛra, akũ à a Nɛ́ kũ à gↄ̃̀ papana ari gↄrↄ sĩnda pínki kàn.

8

Yesumɛ ó Sa'oriki ũ

1 Yã kũ ótɛn o mìin dí: Ó sa'oriki bire taka vĩ vutɛna kíblegbaaa musu Luda zↄ̃kↄ̃de ↄplai. 2 Àdi zĩ kɛ Ludakukia, bizakuta yãpura kũ Dikiri dↄ̀n, adi kɛ pↄ́ kũ bisãsirinↄ dↄ̀nlo. 3 Zaakũ suna kũ gbanↄ kũ sa'onaao yãin òdi sa'oriki sĩnda pínki kái, à mana àpii gↄ̃ pↄ́ vĩ à kpá se. 4 Tó à kú andunia gũn, anigↄ̃ de sa'ori ũro, zaakũ sa'ori kũ òdi su kũ gbanↄ lákũ doka dìtɛ nànↄ kun kↄ̀. 5 Zĩ kũ òtɛn kɛ bi pↄ́ kũ à kú musu takamɛ, a ninimɛ. Abire yãi kũ Musa ye à bizakuta dↄ, Luda pìnɛ à laakari kɛ à pↄ́ kũ a a taka mↄ̀nɛ kpi musu kɛ lákũ à de nà pínki. 6 Yesu mɛ́ à Luda bàka kunna kũoo yãkɛkɛri ũ. Zaakũ Luda bàka kunna kũooo pì de a bàka kunna kũńwo zĩla, zĩ kũ ò dànɛ de sa'oriki pìnↄ pↄ́la. Luda bàka kunna kũooo pìi lɛ́sɛna de a zĩla dↄ. 7 Tó Luda bàka kunna kũńwo zĩ pì papanamɛ yã, de a plade zɛ́ vĩro. 8 Kũ Dikiri Isarailanↄ taari lè à pì:

A gↄrↄ tɛn su kũ mani ma bàka

kunna kũ Isarailanↄ kũ Yudanↄ dufu kɛ.

9 Anigↄ̃ de lán ma bàka kunna kũ ń dizinↄo

gↄrↄ kũ ma ń kũ ń ↄa ma ń bↄ́tɛ Misila bàro.

Zaakũ odi zɛ kũ ma bàka kunna kũńwoooro,

akũ ma ń tón.

10 Ma bàka kunna kũ Isarailanↄ gↄrↄ birenↄ gbɛra yãn dí:

Mani ma dokayãnↄ dańnɛ ń nɛ̀sɛn,

mani kɛ̃ ń swɛ̃̀ɛa.

Manigↄ̃ de ń Luda ũ,

onigↄ̃ de ma gbɛ̃nↄ ũ.

11 Ń gbɛ̃ke ni yã dada a dakenɛro,

ń gbɛ̃ke ni ma dↄ̃na da a gbɛ̃nɛro,

zaakũ ń pínki nigↄ̃ ma dↄ̃mɛ,

nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ ń pínki.

12 Mani sùru kɛ kũńwo kũ ń taarinↄ,

mani ń durunnanↄ yã da doro.

13 Kũ Luda bàka kunna kũńwo dufu pì yã ò, à a káakupↄ zĩ bò. Pↄ́ kũ à zĩ kũ̀ à bùsa, a kpana gui zã̀ro.

9

Luda bàka kunna kũńwo zĩ sa'onaa

1 Luda bàka kunna kũńwo káaku donyĩ zɛ́ vĩ kũ Ludakuki kũ à kú zĩtɛo. 2 Fitila kũ teburu kũ òdi burodi kátɛa Ludanɛɛo kú kpɛ́da kũ òdi pi gu kũ à kú adonan. 3 Kpɛ́nɛ kũ òdi pi Ludakuki pì kú lábure plade kpɛ. 4 A gũnn turaretitikpataki kũ ò pì kũ wuraao kun kũ Luda bàka kunna kũńwo àkpati kũ wura kútɛa mámmamwo. Wura lo kũ mana kú a gũn kú àkpatii pìi gũn kũ Haruna gò kũ à lá bↄ̀tↄↄ pàao kũ Luda yãditɛna gbɛ̀ anlonↄo. 5 Àkpatii pìi musu kɛrubu gakuridenↄn kú durunnakɛ̃mmakila. Pↄ́ pìnↄ bↄkↄtɛna dodo gↄrↄn díro.

6 Ń katɛna lɛ gũn, sa'orinↄ dìgↄ̃ gɛ̃ kpɛ́da gũn gɛ̃̀n baaakↄ̃ ò ń sa'ona zĩ kɛ. 7 Sa'oriki mɛ́ àdi gɛ̃ kpɛ́nɛ wɛ̃̀ do gɛ̃̀n do, akũsↄ̃ àdi gɛ̃ aru sariro. Àdi aru pì fãfã a zĩda durunna yãi kũ a gbɛ̃nↄ pↄ́ kũ ò kɛ̀ dↄ̃nasarikɛ gũnwo. 8 Luda Nini tɛn mↄwɛrɛ, gↄrↄ kũ kpɛ́ káaku pì kun, Ludakuki zɛ́ wɛ̃naro. 9 Abirekũ tɛn yã lɛkↄ̃awɛrɛ kũ tera yão à pì, pↄ́ kũ donyĩrii dì Luda gbanↄ kũ sa'opↄ kũ àdi kpáanↄ dì fↄ̃ à a nɛ̀sɛ danɛ dokↄ̃nↄ swáswaro. 10 Yã ditɛnaa pìnↄ bi mɛ̀barayãmɛ. Pↄ́ble kũ pↄ́minaao kũ gbã̀bona buri sĩnda pínkio yãmɛ. Ò dìtɛ ari zɛ́ dufu gↄrↄ gↄ̃ kámɛ.

Luda bàka kunna kũńwo dufu sa'onaa

11 Akũ Kirisi sù yã mana kũ à kà tera sa'oriki ũ. À gɛ̃̀ bizakuta kũ à zↄ̃kↄ̃ akũsↄ̃ à papana de a káakupↄla gũn, kũ bisãsiri mɛ́ à dↄ̀ro, andunia díkĩna pↄ́n sↄ̃ro. 12 Adi gɛ̃ Ludakukin kũ blè ke zù aruoro, à gɛ̃̀ kũ a zĩda aruo gɛ̃̀n domɛ, à gbɛ̃nↄ bòo ari gↄrↄ sĩnda pínki. 13 Zaakũ òdi blè aru kũ zùsa aruo kũ zùnunu kũ ò kpàta túbuo fãfã gbɛ̃ kũ ò gbãsĩnↄa ò gbã̀ boońnɛ, 14 oni Kirisi pↄ́ o dↄ yá? À a zĩda kpà Ludaa mamberu sari kũ Nini kũ àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki gbãnao. A aru dì ó swɛ̃̀ pípiwɛrɛ bona yã pã kɛkɛna pìnↄ gũn, de ò zĩ kɛ Luda Wɛ̃̀ndidenɛ.

15 Abire yãi Kirisi mɛ́ à Luda bàka kunna kũńwo dufu yãkɛkɛri ũ, de gbɛ̃ kũ Luda ń sísinↄ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro kũ à a lɛ́ sɛ̀ le yãi. À gà de à ń bo, à taari kũ ò kɛ̀ Luda bàka kunna kũńwo káakupↄ yã musunↄ kɛ̃ḿma. 16 Tó ò ye ò zĩ kɛ gbɛ̃ lɛ́gbɛditɛnaaa, sé ògↄ̃ dↄ̃ sãnsãn kũ ade gà, 17 zaakũ ga gbɛran lɛ́gbɛɛ dìgↄ̃ gbãna vĩ. Tó lɛ́gbɛditɛri kpɛ́ bɛ̃nɛ, lɛ́gbɛ dìgↄ̃ gbãnaro. 18 Abire yãin odi Luda bàka kunna kũńwo káakupↄ pì sa kɛ aru sariro. 19 Kũ Musa doka yãditɛnanↄ ò gbɛ̃ sĩnda pínki wára, à sãkã tɛ̃ra zónzon kũ sɛ̃̀sↄ̃vlãoo sɛ̀ à zↄ̃̀ zùsanɛ bↄ̀rↄ kũ blèkofĩni aru kũ ò yã̀katɛ kũ íooa, à fã̀fã Musa dokaa kũ gbɛ̃nↄo dↄ ń pínki 20 à pì, Luda bàka kunna kũńwo arun gwe, kũ à dìtɛárɛ à kũna. 21 Lɛn Musa aru fã̀fã bizakutaa kũ sa'ona zĩkɛbↄnↄo dↄ pínki. 22 Doka gũn aru mɛ́ àdi gbã̀ bo pↄ́ daside pínkinɛ. Arukↄtɛnaa sari durunnanↄ kɛ̃mmana kunlo.

Kirisi a zĩda kpà sa'opↄ ũ durunna mìdɛna yãi

23 Zaakũ à kↄ̃ sìo ò gbã̀ bo pↄ́ kũ ò kú ludambɛ taka pìnↄnɛ lán abire bà, sa'opↄ kũ à de abirekũla kↄ̃ sì kũ ludambɛ pↄ́ pìnↄ. 24 Zaakũ Kirisi dí gɛ̃ Ludakuki taka kũ bisãsiri bònlo, à gɛ̃̀ a yãpuran ludambɛmɛ, gu kũ à kun tera ó Zɛkũnwode ũ Luda arɛ. 25 Sa'oriki dì gɛ̃ Ludakukin kũ pↄ́kãde aruo wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo, ama Kirisi dí gɛ̃ de à a zĩda kpá gɛ̃̀n baaakↄ̃ yãiro. 26 Tó adi kɛ lɛro, de àtɛn wari kɛ gɛ̃̀n baaakↄ̃ zaa anduniakatɛna gↄrↄa. Yãpura gũn à sù gɛ̃̀n domɛ gↄrↄ kũ andunia kà a kákia sà, à a zĩda kpà sa'opↄ ũ, de à durunna mì dɛo. 27 Luda dìtɛ bisãsirinɛ à ga gɛ̃̀n do, gbasa à yãkpatɛ kɛ kãao, 28 lɛn Kirisi a zĩda kpà gɛ̃̀n do lɛ, à gbɛ̃nↄ durunna dì a mìia dasi. Ani ɛra à su a gɛ̃̀n pladeo, adi kɛ durunna yãin doro, de à gbɛ̃ kũ ń wɛ́ dↄinↄ sura ba yãimɛ.

10

1 Musa doka bi yã mana kũ àtɛn su takamɛ, adi kɛ yã pìinlo. Abire yãi sa dokↄ̃nↄ pì ona gɛ̃̀n baaakↄ̃ wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo dì fↄ̃ à gbɛ̃ kũ òtɛn na Ludainↄ kɛ papana zikiro. 2 Tó sa pì onaa gbã̀ bò donyĩrinↄnɛ gɛ̃̀n do ari gↄrↄ sĩnda pínkimɛ yã, de ń kù gbãna, ò a onaa tò. 3 Yãpura gũn sa'onaa pì mɛ́ àdigↄ̃ gbɛ̃nↄ durunna yã dↄńgu wɛ̃̀ kũ wɛ̃̀ɛo. 4 Zaakũ zùsa kũ blèkofĩnioo aru dì fↄ̃ à durunna kɛ̃ḿma zikiro. 5 Abire yãi kũ Kirisi tɛn su andunia gũn, à pì Ludanɛ:

Ń ye sa'opↄ ke gbairo,

akũ n bisãsiri mɛ̀ɛ kɛ̀mɛnɛ.

6 Sa'opↄ kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũ

kũ sa'opↄ kũ òdi o durunna yã musuo

dì kánguro.

7 Akũ ma pì: Makũmɛ la!

Lákũ ò kɛ̃̀ takadan ma yã musu nà

ma su n pↄyenyĩna kɛmɛ, Luda.

8 Káaku gĩa à pì, sa'ona kũ gbao kũ sa kũ òdi ká tɛ́n à tɛ́ kũo kũ sa kũ òdi o durunna yã musuo dì ká Ludaguro, à yeiro, bee kũ doka mɛ́ à dìtɛ. 9 Akũ à pì, akãamɛ dí, a su a pↄyenyĩna kɛmɛ. À a káakupↄ kpà kpado a plade ditɛna yãi. 10 Luda pↄyenyĩnaa pì kɛnaa gũn Yesu Kirisi a zĩda kpà sa'opↄ ũ gɛ̃̀n do, à tò ó kú adona Luda gbɛ̃nↄ ũ.

11 Gↄrↄ sĩnda pínki sa'orinↄ dìgↄ̃ kú ń zĩ gũmmɛ, ògↄ̃ sa dokↄ̃nↄ kũ àdi fↄ̃ à durunna kɛ̃ḿma zikiro o gɛ̃̀n baaakↄ̃. 12 Kirisi sↄ̃, à sa ò durunna yã musu gɛ̃̀n domɛ ari gↄrↄ sĩnda pínki, akũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ Luda ↄplai. 13 Zaa gↄrↄ kũ̀a à kú gwe, àtɛn dã Luda a ibɛrɛnↄ kɛarɛ a tìntin ũ. 14 Zaakũ sa'ona gɛ̃̀n do pìi gũn, à tò gbɛ̃ kũ à gbã̀ bòńnɛnↄ gↄ̃̀ papana ari gↄrↄ sĩnda pínki. 15 Luda Nini ɛ̀ra àtɛn yã pì owɛrɛ dↄ à pì:

16 Ma bàka kunna kũńwo gↄrↄ birenↄ gbɛra yãn dí:

Mani ma dokayãnↄ dańnɛ ń nɛ̀sɛɛ gũn,

mani kɛ̃ ń swɛ̃̀ɛa.

17 Akũ gbasa à pì:

Mani ń durunna kũ ń taarinↄ yã da doro.

18 Lákũ à ń durunna kɛ̃̀ḿma nà, sa'ona ń yãi zɛ́ vĩ doro.

Ò na Ludai

19 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, kũ Yesu aru gbãnao ó gɛ̃na Ludakukin zɛ́ vĩ kũ swɛ̃̀ɛo kpatɛna. 20 À wɛ̃̀ndi zɛ́ dufu bòwɛrɛ a mɛ̀ɛ gãi à gɛ̃̀ kũoo lábure kpɛ ari Ludakukia. 21 Lákũ ó sa'ori zↄ̃kↄ̃ vĩ nà Luda ↄnkũri ũ, 22 ò na Ludai kũ nɛ̀sɛ doo kũ a náanikɛna sikaa sario kũ swɛ̃̀ kũ ò pìpi ò taari laasun bò a gũnwo kũ mɛ̀ kũ ò a zú ò kũ í swáswao. 23 Ògↄ̃ tãmaa kũ o zɛo kũna gíngin, zaakũ Luda a lɛ́ sɛ̀, akũsↄ̃ à náani vĩ. 24 Ò laakari dↄkↄ̃a, ò tɛ́ kákↄ̃gu yenyĩ kũ yãmanakɛnaao yã musu. 25 Òsun pã kpá ó kↄ̃kakaranaai lákũ gbɛ̃kenↄ dì kɛ nàro. Ò lɛ́ dakↄ̃a, atɛ̃nsa lákũ a è Dikiri sugↄrↄ tɛn ká kãni nà.

26 Tó o yãpura mà o dↄ̃̀, tó o gi ótɛn durunna kɛ, sa'ona kũ ani durunna kɛ̃wá kun doro. 27 Pↄ́ kũ à gↄ̃̀wɛrɛ mɛ́ à de ògↄ̃ wɛ́ dↄ yãkpatɛi ũ kũ swɛ̃̀kɛ̃nguo kũ tɛ́ gbãna kũ ani Luda ibɛrɛnↄ kakatɛo. 28 Òdi gbɛ̃ kũ à gì Musa doka dai dɛ a wɛ́ gwanaa sari gbɛ̃nↄn pla ke aakↄ̃ sèedakpanaa musu. 29 Tó gbɛ̃ gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛ Luda Nɛ́a, akũ à Luda bàka kunna kũńwo aru kũ à gbã̀ bòarɛ gya bò, akũ à Nini Gbɛ̃kɛkɛnnɛri sↄ̃̀sↄ̃, àgↄ̃ dↄ̃ kũ a wɛ́tãmma nigↄ̃ zↄ̃kↄ̃ de abirekũla manamana. 30 Zaakũ ó yã díkĩna òri dↄ̃ à pì, akãa mɛ́ áni fĩna boḿma, akãa mɛ́ áni fĩna bońnɛ. Ò pì dↄ, Dikiri ni yãkpatɛ kɛ kũ a gbɛ̃nↄ. 31 Yã pãsĩmɛ, tó n lɛtɛ n da Luda Wɛ̃̀ndide ↄĩ.

32 À laasun lɛ́ á kunna yãa. Á wɛ́kɛ̃naa gbɛra a wari fↄ̃̀ á ↄsi zↄ̃kↄ̃ kanaa gũn. 33 Zĩkenↄa òdi á sↄ̃sↄ̃, òdi á wɛ́ tã pari gũn. Zĩkenↄa adì zɛ kũ gbɛ̃ kũ òtɛni wɛ́ tã lɛnↄ. 34 A purusunanↄ wɛ̃nda dↄ̃̀. Kũ ò á pↄ́nↄ sìáwa, a we kũ pↄnnao, zaakũ á dↄ̃ kũ á aruzɛkɛ mana kũ anigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki vĩ. 35 Abire yãi àsun tó á wↄ́rↄgↄ kũ à àre vĩárɛ zↄ̃kↄ̃ gɛ̃tɛáwaro. 36 Séde àgↄ̃ mɛna vĩ de à pↄ́ kũ Luda a lɛ́ sɛ̀ le a pↄyenyĩnakɛnaa gbɛra.

37 Zaakũ à gↄ̃̀ fítimɛ, ani gì kɛro,

kũ gbɛ̃ kũ àtɛn su ni kipa.

38 Gbɛ̃ mana nigↄ̃ kun ma náani kũ àtɛn kɛ yãi,

ama tó à ɛ̀ra kpɛ, ma pↄ nigↄ̃ nnaro.

39 Gbɛ̃ kũ òdi boru kũ kpɛo ò ń zĩda kakatɛnↄn ó ũro. Gbɛ̃ kũ ò Luda náani kɛ̀ ò surabanaa lènↄn ó ũ.

11

Gbɛ̃ káakunↄ ludanaanikɛnaa

1 Ludanaanikɛnaamɛ tãmaa kunna Luda kĩnaa sikaa sari ũ, yã kũ òdi wɛ́ sialɛro sina yãpura ũ. 2 Gbɛ̃ káakunↄ ludanaanikɛna mɛ́ à tò Luda ń sáabu kpà.

3 Ó ludanaanikɛna mɛ́ à tò ó dↄ̃ kũ a yã'ona mɛ́ à andunia kàtɛ. Pↄ́ kũ òdi wɛ́ sialɛron à pↄ́ kũ òdi wɛ́ sialɛ kɛ̀o.

4 Habila ludanaanikɛna mɛ́ à tò a sa'ona Ludaa mana de Kainu pↄ́la. A ludanaanikɛna yãin Luda a sáabu kpà, à a dìtɛ gbɛ̃ mana ũ, akũ à a gba sì. Bee kũ à gà, ó kpɛ́ ótɛni a yã ma Luda náani kũ à kɛ̀ɛ pì yãi.

5 Ɛnↄku ludanaanikɛna mɛ́ à tò Luda a sɛ̀, de àsun garo yãi. Odi a e doro, kũ Luda a sɛ̀ bona andunia gũn yãi. Ari Luda gↄ̃ a sɛ́, à a sáabu kpà, à pì a yã kàagu. 6 Gbɛ̃ke yã dì ká Ludagu a náanikɛnaa sariro. Séde gbɛ̃ kũ àtɛn nai sí kũ à kun akũsↄ̃ àdi fĩna bo a ki wɛtɛrinↄnɛ.

7 Kũ Luda lɛ́ dà Nuhua yã kũ odi e yãro musu, akũ à Luda náani kɛ̀, à a yã mà, à gó'itɛ kɛ̀, à a ↄndenↄ sura bào. A ludanaanikɛna mɛ́ à tò yã vùtɛ andunia, akũsↄ̃ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ à kɛ̀ɛ pì yãi.

8 Kũ Luda Ibrahĩ sìsi de à gɛ́ bùsu kũ áni kpáa àgↄ̃ vĩ gũn, akũ Ibrahĩ Luda náani kɛ̀, à Luda yã pìi mà. À bò bɛ, bee kũ à gu kũ àtɛn gɛ́n pì dↄ̃ro. 9 À Luda náani kɛ̀, akũ à bɛ pɛ̀tɛ bizakuta ũ bùsu kũ Luda a lɛ́ sɛ̀nɛɛ pìi gũn nibↄ ũ. Lɛn Isaaku kũ Yakubuo dↄ, zaakũ Luda lɛ́sɛnaa pìi gↄ̃̀ ń pↄ́ ũmɛ. 10 Zaakũ wɛ̃tɛ kũ Luda kàtɛ à bò a zĩni pɛtɛnaan Ibrahĩ wɛ́ dↄi.

11 Sara ludanaanikɛna mɛ́ à tò à zɛ́ lè à nↄ̀ↄ sì, bee kũ paramɛ, akũsↄ̃ à zĩ kũ̀, zaakũ à dↄ̃ kũ Luda kũ à lɛ́ sɛ̀arɛ náani vĩ. 12 Bee kũ à zĩ kũ̀, gↄ̃gbɛ̃ mɛ̀n do pì buri kɛ̀ dasi lán susunɛnↄ ke ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà, oni fↄ̃ ò a lɛ́ dↄ̃ro.

13 Gbɛ̃ pìnↄ gàga ń pínki ń ludanaanikɛnaa gũn, pↄ́ kũ à a lɛ́ sɛ̀ńnɛnↄ lenaa sari. Ò è zã̀ dire ò gbãnakɛ kpài. Ò pì, nibↄ bòasunↄmɛ ń ũ zĩtɛa la. 14 Gbɛ̃ kũ òdi o lɛnↄ tɛn mↄwɛrɛ kũ òtɛni ń zĩda bùsu ni dɛmɛ. 15 Tó bùsu kũ ò bòn bɛgɛn òtɛn kɛ yã, de ò zɛ́ lè ò ɛ̀ra ò tà gwe. 16 Ama bùsu kũ a mana de abirekũlan òtɛni a ni dɛ, àkũ ludambɛ pↄ́ ũ. Abire yãi tó ò Luda sìsi ń Luda ũ, àdi kɛnɛ wé'iyã ũro, zaakũ à wɛ́ra kàtɛ ń pↄ́ ũ.

17-18 Kũ Luda Ibrahĩ yↄ̃̀ à gwà, akũ Ibrahĩ Luda náani kɛ̀, à Isaaku kpà sa'opↄ ũ. Luda lɛ́ sɛ̀nɛ yã à pì, Isaaku burinↄn onigↄ̃ pińnɛ a burinↄ ũ. Bee kũ abireo à zɛ̀ kũ a nɛ́ mɛ̀n do pì kpanaao. 19 À sì kũ Luda gbãna ni fↄ̃ à gɛ̀nↄ vu bona gan, akũ à de lákũ ò pì à ɛ̀ra à Isaaku lè bona gan bà. 20 Isaaku Luda náani kɛ̀, akũ à sa'olɛ kɛ̀ Yakubu kũ Isauonɛ. 21 Kũ Yakubu kú ga lɛ́i, akũ à Luda náani kɛ̀, à sa'olɛ kɛ̀ Yusufu nɛ́nↄnɛ, akũ à gbãna lè a gòoa à donyĩ kɛ̀. 22 Kũ Yusufu kà gana, akũ à Luda náani kɛ̀, à Isarailanↄ bona Misila yã ò kũ lákũ oni kɛ kũ a gɛ̀wao nà.

23 Musa de kũ a dao Luda náani kɛ̀, akũ ò a ùtɛ ari mↄ aakↄ̃ a inaa gbɛra, kũ ò è a àlesi mana yãi. Odi vĩna kɛ doka kũ Firi'auna dìtɛnɛro. 24 Kũ Musa kɛ̀ zↄ̃kↄ̃, akũ à Luda náani kɛ̀, à gì ò a sísi Firi'auna nɛ́nↄgbɛ̃ nɛ́ ũ. 25 À sì ò a wɛ́ tã kũ Luda gbɛ̃nↄ de kunna kũ pↄnnao durunna gũn gↄrↄ plala. 26 À dìtɛ kũ wé'i kũ òdi daḿma Kirisi yãi de Misila aruzɛkɛla, zaakũ ziakpɛzĩ láadan a wɛ́ kúa. 27 A ludanaanikɛna mɛ́ à tò à bò Misila, adi vĩna kɛ Firi'auna pↄfɛ̃nɛro, à zɛ̀ gíngin lákũ à Luda kũ òdi e kũ wɛ́oro èe bà. 28 A ludanaanikɛna mɛ́ à tò à Vĩnla dikpɛ dìtɛ kũ aru mamana kpɛ́ lɛ́ gbĩ̀iao, de gbɛ̃dɛri sún ↄ na ń daudunↄaro yãi. 29 Isarailanↄ Luda náani kɛ̀, ò bikũ̀ Isira Tɛ̃raa lán zĩtɛ kori bà. Kũ Misilanↄ yↄ̃̀a lɛ, akũ í dàńla. 30 Isarailanↄ Luda náani kɛ̀, ò táa ò ò lìka Yɛrikoi ari gↄrↄ suppla, akũ a bĩni kↄ̀tɛ. 31 Karua Rahabu Luda náani kɛ̀, à gu'asirigwarinↄ dìtɛ à ń gwá manamana, akũ adi kakatɛ kũ ludayãdarisarinↄoro.

32 Mani pi dera dↄↄ? Mani zɛ́ le mà Gidiↄn yã oro ke Baraki ke Samusi ke Yɛfɛta ke Dauda ke Samuɛli ke annabinↄ. 33 Ò Luda náani kɛ̀, akũ ò zĩ̀i blè kínanↄa, ò yã gↄ̃̀gↄ̃ gbɛ̃nↄnɛ a zɛ́a, ò lɛ́ kũ Luda sɛ̀ńnɛ gbɛ̀ɛ lè, ò músunↄ lɛ́ nàkↄ̃a, 34 ò tɛ́ pãsĩ dɛ̀, ò bò fɛ̃nɛda lɛ́i, ò gbãna lè ń gbãnasarikɛ gũn, ò pãsĩ kũ̀ zĩ̀i gũn, ò pɛ̀ buri pãnde zĩ̀karinↄa, 35 ò nↄgbɛ̃nↄ nɛ́ gɛ̀nↄ fùtɛ bona gan ò kpàḿma. Ò mɛ̀ɛ ũ̀ ń gbɛ̃kenↄa, akũ ò gì ò ń gbarɛ, de ò vu bona gan ò bo mana yãi. 36 Ò ń gbɛ̃kenↄ fobò, ò ń gbɛ̃ kũ flã̀ao. Ò mↄ̀ↄ kà ń gbɛ̃kenↄa, ò ń ká kpɛ́siran. 37 Ò ń pápa kũ gbɛ̀ɛo ò ń dɛdɛ, ò ń zↄ̃kↄ̃rɛ pla kũ sàkasakaao, ò ń dɛdɛ kũ fɛ̃nɛdao. Ò kurè sã bára kũ blè bárao dana. Ò gↄ̃̀ kori, ò ń wɛ́ tã̀, ò wari dↄ̀ḿma. 38 Andunia kunna dí kↄ̃ sí kũńworo. Ò lìkaralikara sɛ̃̀n kũ kpi musunↄo, ò kú gbɛ̀wɛɛnↄn kũ tↄ̃̀nↄwɛɛnↄ. 39 Bee kũ Luda gbɛ̃ pìnↄ sáabu kpà ń pínki a náani kũ ò kɛ̀ yãi, odi pↄ́ kũ à a lɛ́ sɛ̀ńnɛ lero, 40 Luda gĩnakɛ à dìtɛ, ò gwena mana le de ń pↄ́la, de òsungↄ̃ papana ó sariro.

12

Luda a gbɛ̃nↄ totonaa

1 Abire yãi ókↄ̃nↄ se, lákũ sèedadenↄ diwái nà lɛ, ò ↄ kpá pↄ́ kũ òdi kpáwɛrɛnↄi kũ durunna kũ àdi ó kakũn aragao pínki, ò bàkpakũsũna kũ Luda dìtɛwɛrɛ lɛ́ kũ mɛnao. 2 Ò wɛ́ pɛ́ Yesua kũ à bò kũ ó ludanaanikɛna zɛ́o akũsↄ̃ à zɛ́ pìi kɛ̀ papana. À gana líaa fↄ̃̀, adi a wé'iyã daro pↄnna kũ à ditɛnanɛ lena yãi, akũ à gɛ̀ɛ à vùtɛ Luda kíblegba ↄplai. 3 À laasun lɛ́ a yãa, lákũ à mɛna fↄ̃̀ kũ durunnakɛri kũ ò ibɛrɛ bire taka sɛ̀ kãaonↄo, de àsun kpasa á nɛ̀sɛɛ yakaro yãi. 4 Zaakũ á ↄsikana kũ durunnaoo gũn, ádi zɛ a gi ari a gɛ a gaoro. 5 Nɛ̀sɛyĩdakũna yã kũ ò òárɛ lán nɛ́nↄ bà sã̀águn yá? Ò pì:

Ma nɛ́, tó Dikiri tɛni n toto, ǹsun ditɛ pãro.

Tó à kpã̀kɛ̃nyĩ, ǹsun tó n kã garo.

6 Zaakũ gbɛ̃ kũ Dikiri yeiin àdi toto,

àdi wɛ́ tã gbɛ̃ kũ à sì a nɛ́ ũa.

7 À wɛ́tãmma ditɛ totona ũ. Luda mɛ́ àtɛn abirekũ kɛárɛ, kũ a nɛ́nↄn á ũ yãi. Nɛ́ ke kun kũ a de ni gí à a totoi yá? 8 Tó adi á toto lán a nɛ́ kparanↄ bàro, á de a nɛ́nↄ ũro, yìgisarinɛnↄn á ũ. 9 Ó denↄ vĩ andunia la kũ ò ó toto, akũ o ń yã mà. Lákũ à de lɛ nà, ò mì natɛ ó De kũ à kú musu de abirekũla ògↄ̃ kun. 10 Ó denↄ ó toto gↄrↄ pla pↄ́ ũ ń ↄ̃ndↄ̃ lɛ́n. Luda dì ó toto ó karana yãimɛ, de ó kunna le àgↄ̃ adona lán a bà. 11 Totona ke pↄnna vĩ a gↄrↄaro, sé pↄsira, ama gbɛ̃ kũ totonaa pì ń kɛ́kɛnↄ dì a gbɛ̀ le zã bona mana kũ aafiao ũ.

12 Abire yãi à á ↄ kũ ò gↄ̃̀ dↄáinↄ kũ á gbá kũ ò gↄ̃̀ tererenↄ gba gbãna, 13 à zɛ́ sɛ́ súsu, de ákↄ̃nↄ kũ átɛn tↄ̃ↄtɛnↄ sún kakũnlo, ò gↄ̃ kũ aafiaao.

14 À wɛtɛ àgↄ̃ nna kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio, á kunna gↄ̃ adona, zaakũ tó gbɛ̃ kunna adonaro, ani Dikiri ero. 15 À laakari kɛ, á gbɛ̃ke sún kura Luda gbɛ̃kɛkɛnnɛnaai à gↄ̃ gↄ̃nna ũ á tɛ́, à wari dↄ gbɛ̃nↄa dasi à ń yakaro. 16 Á gbɛ̃ke súngↄ̃ de pãpãkɛri ke ludayãdarisari ũ lán Isau bàro. À a daudukɛzɛ yìa pↄ́ gɛ̃̀n do blena yãi. 17 Á dↄ̃ kũ à sa'olɛ wɛ̀tɛ a dea zã, akũ Luda gìnɛ. Bee kũ à wɛ̀tɛ kũ wɛ́'io, adi zɛ́ le à yã kũ à kɛ̀ litɛro.

Luda bàka kunna kũńwo zĩ kũ a dufuo

18 Adi kɛ Sinai kpi kũ oni fↄ̃ ò ↄ naaan a nairo, kũ àtɛn tɛ́ kũ, à gusira vĩ kũ gu bùgubuguuo kũ zàga'ĩao 19 kũ kãkãki yĩsãmpanaao kũ Luda kòto gbãnao. Kũ Isarailanↄ kòtoo pìi mà, ò kútɛ kɛ̀nɛ ò pì, àsun yãke ońnɛ doro, 20 zaakũ oni yã kũ à dìtɛńnɛ díkĩna fↄ̃ro à pì: Bee pↄ́kãde mɛ́ à nà kpi pìia, ò pápa kũ gbɛ̀ɛo ò dɛ. 21 Luda kipanaa pì bi vĩna yãmɛ manamana ari Musa pì, vĩna a kũ, átɛn lukaluka.

22 Ama a na Zaiↄ̃ kpii kũ Luda Wɛ̃̀ndide wɛ́tɛ Yurusalɛmu kũ à kú musuo kũ a malaika dasidasi kũ ò kakarana gwenↄ 23 kũ daudu kũ ń tↄ́ kɛ̃na gwenↄ kↄ̃kakaranaao kũ Luda kũ à de gbɛ̃ sĩnda pínki yãkpatɛkɛri ũo kũ gyãwãn gbɛ̃ mana kũ ò gↄ̃̀ papananↄ 24 kũ Yesu kũ à de Luda bàka kunna kũńwo dufu yãkɛkɛri ũo kũ a aru fãfãna kũ àtɛn yã mana o de Habila pↄ́lao.

25 À laakari kɛ, àsun gí yã'orii pì yã mairo. Lákũ gbɛ̃ kũ ò gì Luda lɛ́damma mai zĩtɛ lanↄ dí boro nà, ókↄ̃nↄ se, lákũ Luda tɛn lɛ́ dawá zaa musu, tó o kpɛ lìnɛ, oni ó pↄ́ o dↄ yá? 26 A kòto zĩtɛ lùkaluka yã, akũ à lɛ́ sɛ̀ à pì, áni gu lukaluka gɛ̃̀n do dↄ, adi kɛ zĩtɛ adonlo, kũ musuomɛ sà. 27 Kũ à pì, gɛ̃̀n do dↄ, abirekũ tɛn piwɛrɛ Luda pↄ́kɛna kũ ani lukaluka pìnↄ ni gɛ̃ zɛ́lamɛ, de pↄ́ kũ àdi lukaronↄ le àgↄ̃ kun. 28 Abire yãi lákũ ótɛn kpata kũ àdi yĩgãro ble nà, ò Luda sáabu kpá, ògↄ̃ donyĩ kɛnɛ lákũ à yei nà, ògↄ̃ mì natɛnɛ vĩnakɛnanɛɛ gũn. 29 Zaakũ ó Luda bi tɛ́ kũ àdi kũḿmamɛ.

13

Lɛ́dammanaa

1 À wɛ́ tã àgↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kũ kↄ̃o. 2 À laakari dↄ nibↄkũnaaa, zaakũ lɛn gbɛ̃kenↄ malaikanↄ yàrii kɛ̀ dↄ̃naa sari lɛ. 3 À tó gbɛ̃ kũ ò ń ká kpɛ́sira gũnnↄ yã dↄágu, lákũ á kú kũńwo kpɛ́siran bà, kũ gbɛ̃ kũ òtɛn wɛ́ tãḿmanↄ, lákũ ákↄ̃nↄmɛ òtɛn wɛ́ tãáwa bà. 4 Baadi gↄ̃ nↄsɛna da yã bɛ̀ɛrɛde ũ. Òsun ń wútɛki gbãsĩ kpáro, zaakũ Luda ni yãkpatɛ kɛ kũ zinakɛrinↄ kũ pãpãkɛrinↄo. 5 Yena ↄgↄi sún doárɛ arɛro. À zɛ kũ pↄ́ kũ á vĩo, zaakũ Luda pì:

Mani n tónlo,

mani pã kpányĩ zikiro.

6 Abire yãi odì kùgbãna kɛ ò pi:

Dikirimɛ ma kpanyĩri ũ,

vĩna ni ma kũro.

Bↄ́n bisãsiri ni fↄ̃ à kɛmɛnɛɛ?

Sa yãpura onaa

7 À tó á don'arɛde kũ ò Luda yã òárɛnↄ yã dↄágu. À ń kunna tàasi ká ari a lɛ́a, á Luda náani kɛ lán ń bà. 8 Yesu Kirisi dokↄ̃nↄ gĩa kũ gbãrao ari gↄrↄ sĩnda pínki. 9 Àsun tó ò á sãtɛ kũ yã nibↄ dasi dannɛnanↄoro. À mana ó swɛ̃̀ gbãna le Luda gbɛ̃kɛ gũn, adi kɛ sa'opↄ́ble kũ àdi àre ke kɛ gbɛ̃ kũ ò zɛ̀onↄnɛronlo. 10 Bizakuta sa'orinↄ zɛ́ vĩ ò sa'oki kũ ó vĩ pↄ́ble blero. 11 Sa'oriki dì gɛ̃ Ludakukin kũ pↄ́kãde aruo durunnanↄ kɛ̃mmana yãi, akũ òdi a gɛ̀ kpata bùra kpɛ. 12 Abire yãi Yesu gà wɛ̃tɛ kpɛ se, à gbã̀ bò gbɛ̃nↄnɛ kũ a zĩda aruo. 13 Ò bo ò gɛ́ a kĩnaa bùra kpɛ, wé'i ó kũ kãao se. 14 Zaakũ ó wɛ̃tɛ kũ anigↄ̃ kun vĩ laro, wɛ̃tɛ kũ àtɛn sun ó wɛ́ dↄi. 15 Abire yãi ògↄ̃ Luda sáabu kpá lakanaa sari kũ Yesu gbãnao ó sa'ona ũ. Gba kũ a sìsirinↄ dì suon gwe. 16 À laakari dↄ yãmanakɛna kũ kↄ̃gbɛ̃kɛnaaoa. Sa bire taka ona mɛ́ àdi ká Ludagu. 17 À á don'arɛdenↄ yã ma, à mì natɛńnɛ, de ò le ò zĩ kɛ kũ pↄnnao, zaakũ ò de gbɛ̃ kũ oni ń zĩ yã baba Ludanɛnↄ ũ. Tó òtɛn zĩ kɛ kũ lɛ́suruo, ani àre kɛárɛro.

Lɛ́zammanaa

18 À adua kɛwɛrɛ. Yãke tɛni ó swɛ̃̀ vĩro, odìgↄ̃ ye ògↄ̃ kú ó dↄ̀rↄↄa yã sĩnda pínki gũn. 19 Ma wɛ́ kɛáwa à adua kɛmɛnɛ, atɛ̃nsa mà le mà su á kia likalika.

20 Luda aafiade kũ ó Dikiri Yesu fùtɛ bona gan sãdãriki ũ a bàka kunna kũoo gↄrↄ sĩnda pínki aru gãi, 21 à á kɛkɛ kũ mana pínkio, de à a pↄyenyĩna kɛ, à yã kũ à kàagu kɛ ó gũn Yesu Kirisi gãi. Àkũ mɛ́ à gakuri vĩ gↄrↄ sĩnda pínki, aami.

22 Ma gbɛ̃nↄ, ma wɛ́ kɛ̀áwa, àgↄ̃ lɛ́damma yã pì kũna kũ mɛnao, zaakũ takada kũ ma kɛ̃̀árɛ zↄ̃kↄ̃ro. 23 Àgↄ̃ dↄ̃ kũ ò ó gbɛ̃ do Timↄti gbàrɛ. Tó à kà la tera, óni su á gwa lɛɛlɛ. 24 À fↄ kpá á don'arɛdenↄa ń pínki kũ Luda gbɛ̃nↄ pínki. Itali bùsudenↄ fↄ kpàáwa. 25 Luda gbɛ̃kɛ kɛárɛ á pínki.

YAMISI

1

2

3

4

5

YAMISI

1

Yↄ̃ogwanaa

1 Yamisi, Luda kũ Dikiri Yesu Kirisio zↄ̀bleri mɛ́ à fↄ kpà Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛpla kũ ò fãkↄ̃ananↄa.

2 Ma gbɛ̃nↄ, wari burinↄ dasi. À pↄ́ kũ ani á le ditɛ pↄnna yã ũ, 3 zaakũ á dↄ̃ kũ á ludanaanikɛna yↄ̃ogwana ni mɛna iárɛ. 4 À tó mɛna papaáwa, de àgↄ̃ de gbɛ̃ kàsaranↄ ũ swáswa yãke kĩanaáwa sari. 5 Tó ↄ̃ndↄ̃ tɛn kĩa á gbɛ̃kea, à wɛ́ kɛ Ludaa, ani a gba, zaakũ àdi gbɛ̃ sĩnda pínki gba pↄ́ kũ nɛ̀sɛɛo do taari'enaa sari. 6 Tó à wɛ́ kɛ̀a sↄ̃, à a náani kɛ sikaa sari, zaakũ sikade de lán ko vlã bàmɛ. Gu kũ ĩa kàkan, gwen àdi litɛn. 7 Gbɛ̃ bire taka súngↄ̃ da áni pↄ́ le Dikiriaro, 8 zaakũ a nɛ̀sɛ kun plaplamɛ, akũ àdigↄ̃ sika kɛ yã kũ àtɛn kɛ gũn pínki.

9 Takaside kũ à kú ó tɛ́ pↄnna kɛ, kũ Luda a kàra yãi. 10 Aruzɛkɛde pↄnna kɛ, kũ Luda a làgo yãi, zaakũ aruzɛkɛdenↄ ni gɛ̃tɛ lán lávu kↄtɛnaa bàmɛ. 11 Ifãntɛ̃ dì futɛ kũ a puusu gbãnao, à lánↄ dì kori kɛ, a vu dì kↄ́tɛ, a manakɛ dì láka. Lɛn aruzɛkɛde ni kpágui a bↄkↄtɛnanↄ gũn lɛ.

12 Arubarikaden gbɛ̃ kũ àdi yↄ̃ogwana fↄ̃ ũ, zaakũ a bona mana gbɛra Luda ni wɛ̃̀ndi kũ à a lɛ́ sɛ̀ gbɛ̃ kũ ò yeainↄnɛ kɛnɛ yàri ũ. 13 Tó yↄ̃ogwana gbɛ̃ lè, àsun pi Ludamɛro, zaakũ oni fↄ̃ ò Luda lɛ́ ò gwà kũ a vãnioro, akũsↄ̃ àpii dì gbɛ̃ke yↄ̃ à gwa kũ a vãnioro. 14 Baadi yↄ̃ogwanaa dì bo a pↄ́nidɛna kĩnaamɛ, akũ àdi a wɛ́ ble à a gátɛ. 15 Akũ pↄ́nidɛnaa pìi dì nↄ̀ sí à nɛ́ i durunna ũ. Tó durunna zↄ̃kↄ̃ kũ̀ sↄ̃, àdi ga imɛ.

16 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, àsun á zĩda sãtɛro. 17 Gba mana swáswa sĩnda pínki dì bo musu, De Luda pↄ́gupurinↄ Kɛ̀ri kĩnaamɛ. Àdi litɛro, a gupura i dì lagoro. 18 A pↄyenyĩnaa gũn à ó í kũ a yã yãpuradeo, de ò le ògↄ̃ arɛ a pↄ́ kũ à kɛ̀nↄ tɛ́.

Yãmana kũ a kɛnaao

19 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, à yã dí ma. Àgↄ̃ yã ma likalika á pínki, ama àsun yã o likalikaro, àsungↄ̃ pↄ fɛ̃ likalikaro. 20 Zaakũ bisãsiri pↄfɛ̃ dì su kũ yã mana kũ Luda yeiioro. 21 Abire yãi à ↄ gbarɛ dà vãni kũ yã pãsĩ kũ à dàgulanↄi pínki. À yã kũ ò tↄ̃̀ á swɛ̃̀n, kũ ani fↄ̃ à á sura ba sí kũ zĩdabusanaao.

22 Àsun á zĩda sãtɛro, àsun yã pì ma kũ são pãro, à zĩ kɛa. 23 Zaakũ gbɛ̃ kũ àdi yã ma, akũ àdi zĩ kɛoro de lán gbɛ̃ kũ àtɛni a zĩda gwa dígi gũn bàmɛ. 24 A zĩda gwanaa gbɛra, tó à gɛ̃̀ zɛ́la, lákũ à de nà dì sãagu gↄ̃̀nↄmɛ. 25 Gbɛ̃ kũ a wɛ́ pɛ́ Luda doka papanaaa kũ àdi tó ò gↄ̃ zĩdadenↄ ũ, akũ àdigↄ̃ gɛ́o arɛ, àdi ma à sãaguro, àdi zĩ kɛamɛ, Luda ni arubarika da adegu a yãkɛnaa gũn.

26 Tó gbɛ̃ a zĩda dìtɛ donyĩri ũ, akũ àdi a lɛ́ fↄ̃ro, àtɛni a zĩda kɛkɛmɛ, àtɛn donyĩ kɛ pãmɛ. 27 Donyĩkɛna swáswa kũ à taari vĩ De Ludanɛron dí: Ò tonɛnↄ kũ gyaanↄnↄ gwa ń wɛ̃ndakɛ gũn, ògↄ̃ ó zĩda kũna dↄ̃ gbãsĩ sari andunia yã musu.

2

Gbɛ̃ wɛ́ gwanaa

1 Ma gbɛ̃nↄ, ákↄ̃nↄ kũ átɛni ó Dikiri gakuride Yesu Kirisi náani kɛnↄ, àsun gbɛ̃ wɛ́ gwaro. 2 Tó gbɛ̃ gɛ̃̀ á kↄ̃kakaranaa gũn wura tãnka kũ pↄ́kasa tɛ́kɛnaao dana, tó takaside kũ à bizakasa gbãsĩ danaa gɛ̃̀ se, 3 tó á wɛ́ tɛ́ gbɛ̃ kũ à pↄ́kasa tɛ́kɛna danaai, tó a pìnɛ à mↄ́ à vutɛ gu manan, tó a pì takasidenɛ à gɛ́ à zɛ dire, kesↄ̃ à mↄ́ à vutɛ á gbá sarɛ, 4 átɛn kↄ̃ tɛ̃̀ bomɛ, átɛn yã gwa kũ manafikion gweroo?

5 À ma, ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ. Luda gbɛ̃ kũ ò de gbãnasaridenↄ ũ andunia gbɛ̃nↄnɛ sɛ̀ ògↄ̃ gbãna a náanikɛnaa gũn, de ò kpata kũ à a lɛ́ sɛ̀ gbɛ̃ kũ ò yeinↄnɛ ble. 6 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, átɛn gbãnasaride pìnↄ kpe bo. Aruzɛkɛdenↄ mɛ́ òdi gbãna bleáwaroo? Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdi á gátɛ ò gɛ́ kãáo yãkpatɛkɛkiaroo? 7 Mↄ́kↄ̃nↄ mɛ́ òdi tↄ́ nna kũ à kúáwa yakaroo? 8 Luda dokayã mìde pì, àgↄ̃ ye á gbɛ̃dakei lán á zĩda wɛ̃̀ndii bà. Tó á yã pì kũna yãpura, átɛn yã kɛ a zɛ́amɛ. 9 Tó átɛn kↄ̃ wɛ́ gwa sↄ̃, átɛn durunna kɛmɛ. Doka pìi vùtɛáwa, a gↄ̃ taaridenↄ ũn gwe. 10 Zaakũ tó gbɛ̃ doka kũna pínki, tó à fù mɛ̀n doa, à gↄ̃̀ taaride ũ a pínki gũmmɛ. 11 Luda pì, àsun zina kɛro. À pì dↄ, àsun gbɛ̃ dɛro. Bee tó ńdi zina kɛro, tó n gbɛ̃ dɛ̀, n gↄ̃ dokadarisari ũmɛ. 12 Ákↄ̃nↄ kũ Luda ni yã gↄ̃gↄ̃ kãáo doka kũ àdi tó ò gↄ̃ zĩdadenↄ ũ musu, àgↄ̃ yã o, àgↄ̃ yã kɛ lákũ à kↄ̃ sì kãáo nà. 13 Luda ni yãkpatɛ kɛ kũ sùrusaridenↄ sùruu sari, ama yã ni bo kũ sùrudeo nna.

Ludanaanikɛna kũ yãmanakɛnaao

14 Ma gbɛ̃nↄ, tó gbɛ̃ pì, átɛn Luda náani kɛ, tó àdi pↄ́ke kɛro, bↄ́ yãn gwee? Ludanaanikɛna bire taka ni fↄ̃ à a bo yá? 15 Tó á gbɛ̃ mɛ̀n do, gↄ̃gbɛ̃ ke nↄgbɛ̃ tɛn pↄ́kasa kũ pↄ́bleo takasi kɛ, 16 tó á gbɛ̃ke pìnɛ: Luda n gba aafiaa! Ǹsun tó ĩa n dɛro, ǹ pↄ́ ble ǹ kã, tó adi wɛ̃̀ndibadↄbↄ kpáaro, bↄ́n abire ũu? 17 Lɛmɛ se ludanaanikɛna ado pↄ́kekɛnaa sari bi yã gɛ̀ɛmɛ.

18 Tó gbɛ̃ n pì, ntɛn Luda náani kɛ, akũsↄ̃ matɛn yã kɛ, mani pinnɛ, ǹ n ludanaanikɛna pↄ́kekɛnasari mↄmɛnɛ, mani ma ludanaanikɛna mↄnnɛ ma yãkɛnaa gũn. 19 N sì kũ Luda mɛ̀n domɛ. À mana. Bee tãnanↄ se, ò dↄ̃ lɛ, akũ òdigↄ̃ lukaluka. 20 Yↄ̃nkↄ! Pↄ́ kũ à tò ludanaanikɛna pↄ́kekɛnasari pã, ń ye mà onnɛ yá? 21 Kũ ó dizi káaku Ibrahĩ a nɛ́ Isaaku kpà sa'opↄ ũ, yã dí bo kãao nna a yãkɛna yãiroo? 22 N è yá? A ludanaanikɛna kũ a yãkɛnaao kpákↄ̃imɛ. A yãkɛna mɛ́ à a ludanaanikɛna pàpai. 23 Akũ Luda yã díkĩna pàpa kũ à pì, Ibrahĩ Luda náani kɛ̀, akũ Luda tò yã bò kãao nna a náani kũ à kɛ̀ yãi. Akũ ò tↄ́ kpànɛ Luda gbɛ̃nna. 24 A è yá? Yãkɛna mɛ́ àdi tó yã bo kũ gbɛ̃o nna, adi kɛ ludanaanikɛna adonlo. 25 Lɛmɛ dↄ karua Rahabu kɛ̀ nna kũ Ludao a yãkɛna yãi, gↄrↄ kũ à gu'asirigwarinↄ dìtɛ à ń gbarɛ zɛ́ kpãni gũn. 26 Lákũ mɛ̀ ninisari de gɛ̀ ũ nà, lɛn ludanaanikɛna pↄ́kekɛnasari de gɛ̀ ũ lɛ se.

3

Lɛ́fↄ̃naa

1 Ma gbɛ̃nↄ, àsun kɛ yãdannɛrinↄ ũ dasiro, zaakũ á dↄ̃ kũ Luda ni wɛ́ piti ókↄ̃nↄ yãdannɛrinↄa yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ de gbɛ̃ kparanↄla. 2 Ó pínki odìgↄ̃ zã yãa baala'imɛ. Tó gbɛ̃ lɛ́ dì a ásaru kɛro, taarisaridemɛ, ani fↄ̃ à a mɛ̀ pínki gbãna fↄ̃. 3 Odì sↄ̃mↄ ká sↄ̃nɛ de à ó yã ma yãimɛ, akũ odì a milɛ ble. 4 Kesↄ̃ à gó'itɛ gwa ísirala. Bee kũ a zↄ̃kↄ̃kɛo kũ zàga'ĩa gbãna kũ àdi a yĩpao, a fĩbↄ de fítinlemɛ. Àkũ mɛ́ àdi a milɛ ble, akũ a fĩ̀rii dì a pↄyeina danɛ. 5 Lɛmɛ sↄ̃, nɛ́nɛ bi mɛ̀gu fítinlemɛ, akũ àdi ĩa dã kũ yã zↄ̃kↄ̃ↄo.

À gwa lákũ tɛ́ fíti dì sɛ̃̀ dasi kpáta nà. 6 Nɛ́nɛ de lán tɛ́ bàmɛ, àkũmɛ andunia vãni ũ ó mɛ̀ɛ gũn. Àdi tó gbãsĩ gↄ̃ kpá ó mɛ̀ɛa pínki. Gyãwãn tɛ́ mɛ́ àdi nakara nɛ́nɛa, akũ nɛ́nɛ dì tɛ́ kpá ó andunia kunan. 7 Bisãsiri nↄ̀bↄsɛ̃ntɛnↄ tùtuu kɛ̀ pínki kũ bãnↄ kũ pↄ́ kũ òdi táa o kũ kùaonↄ kũ kpↄ̀nↄ, à kpɛ́ àtɛn kɛ ari tera, 8 ama gbɛ̃ke dì fↄ̃ à a nɛ́nɛ tùtu kɛro. Àkũmɛ pↄ́ vãni kũ àdi zɛ tɛniro ũ. À pana kũ sɛwɛtɛ̃o, 9 nɛ́nɛn odì Dikiri ó De sáabu kpáo, akũ odì ɛra ò bisãsiri kũ à a kɛ̀ lán a bà káo dↄ. 10 Lɛ́dokↄ̃nↄ pìin sáabukpana kũ gbɛ̃kanaao dì bon. Ma gbɛ̃nↄ, àsungↄ̃ de lɛro. 11 Íboki dì í nna kũ í kyã̀kyãao bo wɛ̀ɛ dokↄ̃nↄ gũn yá? 12 Ma gbɛ̃nↄ, kaka lí ni nɛ́ i kù ũ yá? Geepi lí ni nɛ́ i kaka ũ yá? Lɛmɛ dↄ bia í sùkusukude ni í nna boro.

Ɔ̃ndↄ̃ kũ àdi bo musu

13 Á tɛ́, dí mɛ́ à yãdↄ̃ri ↄ̃ndↄ̃de ũu? À mↄńnɛ a kunna mana gũn kũ a yãkɛnanↄ kũ zĩdabusana kũ àdi bo ↄ̃ndↄ̃ gũnwo. 14 Tó á nɛ̀sɛgↄ̃ba pãsĩ kũ denlawɛtɛnaao vĩ á swɛ̃̀ɛ gũn sↄ̃, àsun ĩa dãro, àsun gí yãpurairo. 15 Ɔ̃ndↄ̃ bire taka dì bo musuro, andunia pↄ́mɛ, á dà pↄ́mɛ, Ibilisi pↄ́mɛ. 16 Zaakũ gu kũ nɛ̀sɛgↄ̃ba kũ denlawɛtɛnaao kún, gwen kↄ̃yãmasari kũ yã bɛ̃̀nɛ pínkio dìgↄ̃ kún. 17 Tó gbɛ̃ ↄ̃ndↄ̃ kũ àdi bo musu vĩ, káaku àdigↄ̃ gbãsĩ vĩro, a gbɛra àdigↄ̃ yãkete vĩro, àdi a zĩda busańnɛ, àdi gbɛ̃ yã ma, à sùru papana kũ yãmanakɛnaao. Àdi gbɛ̃ tɛ̃̀ boro, akũsↄ̃ àdigↄ̃ manafiki vĩro. 18 Ibɛrɛmidɛrii dì kɛna kũ kↄ̃o nna tↄ̃, akũ àdi yã mana kɛ̃.

4

Gbɛ̃nnakpana kũ anduniao

1 Bↄ́ mɛ́ àdi fìti kũ lɛ́kpakↄ̃anaao da á tɛ́ɛ? Òdi bo á pↄyeina kũ òtɛn ↄsi ká á mɛ̀ɛ gũnnↄ kĩnaanloo? 2 Adìgↄ̃ ye pↄ́i, ama adì ero, akũ adì gbɛ̃ dɛ. Adì pↄ́ ni dɛ, akũ adì pↄ́ kũ átɛn pɛ́a lero. Akũ adì lɛ́kpakↄ̃a kɛ, adì fìti kɛ. Á a vĩro, kũ adì wɛ́ kɛ Ludaaro yãimɛ. 3 Tó à wɛ́ kɛ̀, adì ero, kũ adì wɛ́ kɛ kũ nɛ̀sɛmanaoro yãimɛ, zaakũ adìgↄ̃ ye à a bↄkↄtɛ kɛ á pↄ́nidɛnanↄ gũmmɛ. 4 Náanisaridenↄ, á dↄ̃ kũ gbɛ̃nnakpana kũ anduniao bi ibɛrɛsɛna kũ Ludaonloo? Gbɛ̃ kũ à ye à kɛ andunia gbɛ̃ ũ gↄ̃̀ Luda ibɛrɛ ũmɛ. 5 Kũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì, Nini kũ Luda dà ó gũn nɛ̀sɛgↄ̃ba vĩ, átɛn da yã pãn yá? 6 Ama gbɛ̃kɛ kũ Luda vĩ kũoo de abirekũla, zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Luda dì ibɛrɛ sɛ́ kũ zĩdabirinↄ,

ama à gbɛ̃kɛ vĩ kũ zĩdabusarinↄ.

7 Abire yãi à mì natɛ Ludanɛ. À gí Ibilisinɛ, ani bàa síárɛ. 8 À na Ludai, ani naái. Durunnakɛrinↄ, à ↄ bo durunnan. Nɛ̀sɛpladenↄ, à á swɛ̃̀ pípi. 9 À ↄ́ↄ dↄ kũ pↄsirao kũ wɛ̃ndayão. À á yáadↄna litɛ ↄ́ↄdↄna ũ, à á pↄnna litɛ nɛ̀sɛyakana ũ. 10 À á zĩda busa Dikiri arɛ, ani á kara.

11 Ma gbɛ̃nↄ, àsun kↄ̃ tↄ́ bɛ̃̀nɛ síro. Gbɛ̃ kũ à a Yesude dake tↄ́ bɛ̃̀nɛɛ sì ke à a bɛ̃̀nɛɛ bò, à Luda doka sèeda vãni kɛ̀, à a vãni bò. Tó n Luda doka vãni bò sↄ̃, a màriimɛ n ũro, a vãniboriimɛ n ũ. 12 Ludan dokaditɛri ũ kũ yãkpatɛkɛriio. Àkũ mɛ́ à gbɛ̃ surabana kũ a kakatɛnaao gbãna vĩ. Mↄkↄ̃n sↄ̃, dímɛ n ũ, kũ ndì n gbɛ̃dake vãni boo?

Luda bàka bonaa

13 À yã ma sà, ákↄ̃nↄ kũ adì pi, gbãra ke zia áni gɛ́ wɛ́ran, áni vutɛ gwe wɛ̃̀ do, áni laga tá à àre le. 14 Á yã kũ ani á le zia dↄ̃ yá? Á dↄ̃ lákũ á wɛ̃̀ndi de nà yá? Á de lán suka bàmɛ. Tó à kpà fíti, akũ àdi gɛ̃tɛ gↄ̃̀nↄ. 15 Yã kũ à de à on dí: Tó Dikiri wè, akũ ó aafia, óni kɛ lán dire bà ke lán dí bà. 16 Tera sↄ̃ átɛn ĩa dã, a Luda bàkaa bò. Ĩadãna bire taka buri manaro. 17 Gbɛ̃ kũ à yãmanakɛna dↄ̃, akũ adi kɛro durunna kɛ̀.

5

Kpãkɛ̃na aruzɛkɛdenↄi

1 Ákↄ̃nↄ aruzɛkɛdenↄ, à yã ma sà. À ↄ́ↄ dↄ, à wiki lɛ́ kisira kũ ani á le yãi. 2 Á aruzɛkɛnↄ yàka, kↄ̀kↄnↄ á pↄ́kasanↄ sòso. 3 Á ↄgↄ dã̀a kpà, akũ a dã̀akpanaa pì ni á da yãn, ani á mɛ̀ piti lán tɛ́ bà. A aruzɛkɛ dì gↄrↄ kpɛde zĩ. 4 À ma! A ↄgↄzĩkɛri kũ ò á burapↄnↄ kɛ̃̀árɛnↄ blè, akũ ↄgↄ pì yã Luda ki lè. Pↄ́kɛ̃rii pìnↄ wikilɛnaa gɛ̃̀ Dikiri Zĩ̀karide sãn. 5 A á mɛ̀na mà zĩtɛ la á pↄyeinakɛnaa gũn. A mɛ̀ɛ kpà kùtukpana gↄrↄ pↄ́ ũ. 6 A yã dà gbɛ̃ mananↄla, a ń dɛdɛ, odi gíárɛro.

Mɛna

7 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, àgↄ̃ mɛna fↄ̃ ari Dikiri sugↄrↄ. À gwa lán búbarii dì a burapↄ bɛ̀ɛrɛde kɛ̃gↄrↄ dã nà. Àdi mɛna fↄ̃ zaa kaburagↄrↄ ari sakare. 8 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, à mɛna fↄ̃ à zɛ gbãna, zaakũ Dikiri sugↄrↄ kà kãni. 9 Ma gbɛ̃nↄ, àsun yãkete kákↄ̃iro, de Luda sún yãkpatɛ kɛ kãáoro yãi. Yãkpatɛkɛrii pì zɛna kpɛ́lɛlɛa fá! 10 Ma gbɛ̃nↄ, annabi kũ ò yã ò yã kũ Dikiri tↄ́onↄ, à mɛna kũ ò kɛ̀ warikɛnaa gũn zɛ́ dí taka sɛ́. 11 Odì pi ò arubarika vĩ, kũ ò mɛna fↄ̃̀ yãimɛ. A Ayuba mɛnakɛna baaruu mà, a mà lákũ Dikiri kɛ̀nɛ nà kpɛkpɛ, zaakũ wɛ̃nda kũ sùruuo papana Dikiria.

12 Atɛ̃nsa ma gbɛ̃nↄ, àsun la daro. Àsun pi a sì kũ ludambɛo ke kũ zĩtɛo kesↄ̃ kũ pↄ́ pãndeoro. À tó á ee gↄ̃ ee. À tó á oi gↄ̃ oi, de yã sún vutɛáwaro yãi.

Aduakɛna ludanaanikɛnaa gũn

13 Á gbɛ̃ke tɛn wari kɛ yá? À adua kɛ. Á gbɛ̃ke pↄ nna yá? À Luda sáabu kpá. 14 Á gbɛ̃ke tɛn gyã kɛ yá? Ade sↄsi gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ sísi ò adua kɛnɛ, ò nísi máa kũ Dikiri tↄ́o. 15 Adua kũ ò kɛ̀ ludanaanikɛnaa gũn ni gyãre pì werekↄ̃a. Dikiri ni a futɛ. Tó à durunna kɛ̀ yã sↄ̃, ani kɛ̃a. 16 Abire yãi à á durunnanↄ okↄ̃nɛ, à adua kɛkↄ̃nɛ de à le àgↄ̃ aafia. Gbɛ̃ mana aduakɛna gbãna, àdi zĩ kɛ manamana. 17 Iliasu bi bisãsirimɛ lán ó bà. À adua kɛ̀ manamana, de legũ sún maro, akũ legũ dí tↄ́ zĩtɛaro ari wɛ̃̀ aakↄ̃ kũ mↄ suddoo. 18 À ɛ̀ra à adua kɛ̀ dↄ, akũ legũ'i bò manamana, zĩtɛ pↄ́ble kɛ̀.

19 Ma gbɛ̃nↄ, tó á gbɛ̃ mɛ̀n do zã̀ yãpura zɛ́a, akũ á gbɛ̃ke ɛ̀ra à a dà zɛ́n, 20 àgↄ̃ dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ à tò durunnakɛrii pìi bò sãtɛna zɛ́n à ɛ̀ra à sù, à a sì gaamɛ, akũsↄ̃ à lá kù durunna dasinↄla.

1 PITA

1

2

3

4

5

PITA TAKADA KAAKU

1

Tãmaa kũ àdi ń nɛro

1 Makũ Pita, Yesu Kirisi zĩ̀ri mɛ́ à takada dí kɛ̃̀ Luda gbɛ̃ kũ ò de nibↄnↄ ũ andunia dí gũn, kũ ò fãkↄ̃ana bùsu díkĩnanↄ gũnnↄnɛ: Pↄntu, Galatia, Kapadosia, Asia kũ Bitiniao. 2 De Luda gĩnakɛ à á dↄ̃, akũ à á sɛ́, a gↄ̃ a pↄ́ ũ kũ a Nini gbãnao, de à mì natɛ Yesu Kirisinɛ, a aru gbã̀ boárɛ. Luda gbɛ̃kɛ kũ aafiaao karaárɛ.

3 Ò Luda ó Dikiri Yesu Kirisi De sáabu kpá! A sùru zↄ̃kↄ̃ↄ gũn à ó í dufu kũ Yesu Kirisi vuna gan gbãnao, akũ ó tãmaa kũ àdi ń nɛro vĩ, 4 zaakũ túbi kũ à ditɛnaárɛ ludambɛ pìi dì lákaro, àdi gbãsĩ kpáro, a mana dì lákaro. 5 Luda soru kɛ̀ à làka de à á sura ba a náani kũ átɛn kɛ yãi, akũ àtɛni á dãkpã kũ a gbãnao ari à gɛ́ bo kũ surabanaa pìio gupuraa gↄrↄ kpɛde zĩ. 6 Átɛn pↄnna kɛ kũ yã pìio, bee kũ áni wari kɛ gĩa fíti yↄ̃ogwana buri sĩnda pínki yãi. 7 Lákũ òdi wura mana dↄ̃ tɛ́ gũn nà, lɛn òtɛni á ludanaanikɛna yↄ̃ à gwa lɛ, zaakũ á ludanaanikɛnaa pìi bɛ̀ɛrɛ vĩ de wura kũ a gakuri dì lákala manamana. Tó a bo mana, Luda ni á sáabu kpá Yesu Kirisi sugↄrↄ zĩ, ani á kpe ta kũ gakurio. 8 Bee kũ ádi a ero, á yei. Bee kũ ádi wɛ́ kɛ pla kãao zikiro, átɛni a náani kɛ, akũ átɛn pↄnna zↄ̃kↄ̃ kũ à gɛ̃̀ onala kɛ, 9 kũ átɛni á ludanaanikɛna gbɛ̀ le á surabana ũ yãi.

10 Annabinↄ gĩnakɛ ò gbɛ̃kɛ kũ Luda ni kɛ kãáo yã ò, ò surabanaa pì yã gwà, ò a tàasii kà. 11 Kirisi Nini kũ à kú ń gũn gĩnakɛ à wari kũ Kirisi pì ni kɛ òńnɛ kũ gakuri kũ ani le a gbɛrao, akũ ò wɛ̀tɛ ò yã pì zɛ́ dↄ̃ kũ a gↄrↄo. 12 Akũ Luda tò ò dↄ̃̀ kũ yã kũ òtɛn o pì de ń gↄrↄ pↄ́ ũro, á pↄ́mɛ. Tera sà baarunnakparinↄ yã pìi òárɛ kũ Luda Nini kũ Luda pìi zĩ̀ bona ludambɛ gbãnao. Bee malaikanↄ se òtɛn ↄsi ká yã pì dↄ̃naai.

Kunna adona

13 Abire yãi àgↄ̃ kú á laakariia, àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃, á wɛ́ gↄ̃ dↄ gbɛ̃kɛ kũ Luda ni kɛárɛ Yesu Kirisi sugↄrↄ zĩi sikaa sari. 14 Lákũ á de Luda nɛ́ kũ òtɛni a yã manↄ ũ nà, àsun tó dà vãni kũ á vĩ yã á wɛ́siragↄrↄ doárɛ arɛro. 15 Luda kú adonamɛ. Lákũ à á sisi à á sɛ́ nà, àgↄ̃ kú adona á yãkɛna sĩnda pínki gũn lɛ se. 16 Zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Àgↄ̃ kú adona,

zaakũ má kú adonamɛ.

17 Zaakũ Luda dì yãkpatɛ kɛ kũ baadio a yãkɛnaaa ń wɛ́ gwanaa sari, tó átɛni a sísi De, à vĩna kɛnɛ á nibↄkɛnaa gũn la. 18 Á dↄ̃ lákũ Luda á bó kunna kori kũ à de á futɛokarayã ũ gũn nà. Luda dí á bo kũ pↄ́ kũ a gakuri dì lákaoro, lán wura ke andurufu bà, 19 à á bó kũ Kirisi aru gakurideomɛ, kũ à de lán sãnɛ bↄ̀rↄ kũ à mamberu vĩro à gbãsĩ vĩro bà. 20 Luda gĩnakɛ à a dìtɛ zaade adi andunia kátɛro, akũ à bòárɛ kãao gupuraa gↄrↄ kpɛde díkĩnanↄ zĩ. 21 A yã musun átɛn Luda náani kɛ. Luda a bò gan à gakuri kpàa, de à le à a náani kɛ, á wɛ́ gↄ̃ dↄi.

22 Lákũ mìnatɛna yãpuranɛɛ gbã̀ bòárɛ nà, akũ a gↄ̃ kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ manafiki sari, àgↄ̃ yekↄ̃i kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo. 23 Luda á í dufu kũ a yã wɛ̃̀ndide kũ àdigↄ̃ kun gbãnao. Yã pì de pↄ́buri kũ àdi ga ũro, pↄ́buri kũ àdi garomɛ.

24 Gbɛ̃ sĩnda pínki de lán sɛ̃̀ɛ bàmɛ,

ń gakuri de lán sɛ̃̀vu bàmɛ pínki.

Sɛ̃̀ɛ dì kori kɛ, a vú dì kↄ́tɛ,

25 ama Dikiri yã dìgↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki.

Yã pì mɛ́ à de baaru nna kũ ò kpàárɛ ũ.

2

Gbɛ̀ wɛ̃̀ndide

1 Abire yãi à yã vãni sĩnda pínki tó kũ ɛ́kɛtona sĩnda pínkio kũ manafikio kũ nɛ̀sɛgↄ̃bao kũ kↄ̃yakanaao. 2 Lákũ nɛ́kpãntɛ̃nↄ dìgↄ̃ yↄ̃'i ni dɛ nà, àgↄ̃ Luda yã kũ à de lán vĩ'ipu swáswa bà ni dɛ lɛ se, de à le à gbã á surabana zɛ́ gũn, 3 tera sà kũ a dↄ̃̀ kũ Dikiri mana. 4 À nai, àkũmɛ gbɛ̀ wɛ̃̀ndide kũ ò gìi ũ, ama Luda a sɛ̀ bɛ̀ɛrɛde ũ. 5 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ á gbɛ̀ wɛ̃̀ndide kũ Luda tɛni a kpɛ́ ɛ̃ boonↄ ũ. Ákↄ̃nↄmɛ a gbàgbarinↄ ũ, adì sa kũ àdi káagu o kũ a Nini gbãnao Yesu Kirisi gãi. 6 Zaakũ ò kɛ̃̀ Luda yãn ò pì:

Ǹ gwa, matɛn gbɛ̀ ditɛ Zaiↄ̃,

ɛ̃pɛtɛna gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde kũ ma sɛ̀ ũ.

Wé'i ni gbɛ̃ kũ àtɛni a náani kɛ kũro.

7 À de gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde ũ ákↄ̃nↄ kũ átɛni a náani kɛnↄnɛ, ama à de lɛ gbɛ̃ kũ òtɛni a náani kɛronↄnɛro.

Gbɛ̀ kũ kpɛ́borinↄ pã kpài

mɛ́ à gↄ̃̀ kpɛ́ kusuru gbɛ̀ mìde ũ.

8 Lɛn dↄ à de:

Gbɛ̀ kũ òdi gɛ̃̀ sía ũ,

gbɛ̀si kũ òdi kpáala ò lɛ́tɛ ũ.

Ò gɛ̃̀ɛ sìa, kũ odi Luda yã daro yãi. Lɛn Luda dìtɛńnɛ lɛ.

9 Ákↄ̃nↄmɛ buri kũ Luda ń sɛ́nↄ ũ, kínanↄ kũ sa'orinↄ ũ, a gbɛ̃ kũ ò kú adonanↄ ũ, de à Luda kũ à á sisi a bo gusiran, à gɛ̃̀ kãáo a gupura bonsarɛde gũn sáabu kpá.

10 Á de Luda gbɛ̃nↄ ũ yãro,

ama tera sà a gↄ̃ ń ũ.

Luda dí sùru kɛ kãáo yãro,

ama tera à kɛ̀ kãáo.

Kunna ludanaanikɛrisarinↄ tɛ́

11 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, lákũ á de nibↄ kũ bòasunↄ ũ nà andunia dí gũn, matɛn lɛ́ daáwa, à mì kɛ̃ á dà vãni kũ òdi zĩ̀ ká kãáonↄa. 12 Àgↄ̃ kun gbɛ̃ bɛ̀ɛrɛdenↄ ũ kifirinↄ tɛ́. Lɛmɛ dↄ bee tó ò á dítɛ yãvãnikɛrinↄ ũ, tó ò yã mana kũ átɛn kɛnↄ è, oni Luda sáabu kpá gↄrↄ kũ ani suńyĩ.

13 À mì natɛ ikode kũ bisãsiri dìtɛnↄnɛ ń pínki Dikiri yãi, kína kũ à gbãna vĩ deńlan yá, 14 ke gbãnade kũ à dìtɛ à wɛ́ tã yãvãnikɛrinↄa à yãmanakɛrinↄ sáabu kpá. 15 Luda pↄyenyĩnaan dí: Á yãmanakɛnaa gũn, áni yↄ̃nkↄ wɛ́siradenↄ lɛ́ yĩtɛńnɛ. 16 Àgↄ̃ zĩdadenↄ ũ, ama àsun tó á gↄ̃na zĩdadenↄ ũ gↄ̃árɛ vãnikɛna zɛ́ ũro. Àgↄ̃ kun Luda zↄ̀blerinↄ ũ. 17 À bɛ̀ɛrɛ li gbɛ̃ sĩnda pínkinɛ. Àgↄ̃ ye á Yesude dakenↄi. À vĩna kɛ Ludanɛ. À bɛ̀ɛrɛ lí kínanɛ.

18 Zĩkɛrinↄ, à mì natɛ á dikirinↄnɛ, à zↄ̃kↄ̃kɛ dↄ̃ńnɛ yã sĩnda pínki gũn. Adi kɛ dikiri mana nɛ̀sɛdodenↄnɛ ńtɛ̃nɛnlo, ama kũ ń gbɛ̃ pãsĩnↄomɛ se. 19 Tó ò wɛ́ tã̀áwa pã, tó a mɛna fↄ̃̀o Luda yãi, abirekũ sáabu vĩárɛ. 20 Tó ò á gbɛ̃ á taari yãi, tó a mɛna fↄ̃̀o, abirekũ tↄ́ nna vĩ máa? Ama tó a wari kɛ̀ yã mana kũ a kɛ̀ yãi, tó a mɛna fↄ̃̀o, Luda ni á sáabu kpá. 21 Abire yãin Luda á sisi à á sɛ́. Kirisi wari kɛ̀árɛ, à zɛ́ mↄ̀árɛ de àgↄ̃ tɛ́ a gɛ̀sɛgbɛɛi yãi.

22 Adi durunna kɛro,

odi ma à ɛ́kɛ tòro.

23 Kũ ò a sↄ̃̀sↄ̃, adi yã síńlaro. Kũ à wari kɛ̀, adi yã pãsĩ ke ońnɛro, à zɛ̀ kũ Luda yãkpatɛkɛri manaomɛ. 24 Àkũ mɛ́ à ó durunnanↄ dì a mìia, à gào lía, de ó bàka súngↄ̃ kú kũ durunnanↄ doro, ògↄ̃ kú yãmanakɛnaa gũn. A flã̀gbɛnↄ mɛ́ ò ó gbá aafia. 25 Zaakũ a sãtɛ lán sãnↄ bà yã, akũ a arɛ dↄ̀ á Dã̀ri kũ á Dãkpãriiooa tera sà.

3

Kunna kↄ̃o

1 Nↄgbɛ̃nↄ sↄ̃, à á zĩda kpá á zãnↄa. Tó ń gbɛ̃kenↄ tɛn Luda yã daro, á kunna ni ń litɛ. Bee tó ádi yãke ońnɛro, 2 oni e kũ á kun gbãsĩ sari, akũsↄ̃ a á zĩda kpàḿma. 3 Àsun tó á nↄmanakɛ gↄ̃ mɛ̀ yã ũro, mìtãna ke nↄmanablebↄnↄ ke pↄ́kasadanaan yá. 4 Ama àgↄ̃ de á nɛ̀sɛgũnyã kũ àdi lákaro ũ, nɛ̀sɛyĩda kũ zĩdabusanaao. Abirekũ mɛ́ à bɛ̀ɛrɛ vĩ Ludanɛ. 5 Zaakũ lɛn nↄgbɛ̃ donyĩri kũ ń wɛ́ dↄ Ludai yãnↄ ń zĩda kɛ̀kɛ lɛ, ò ń zĩda kpà ń zãnↄa. 6 Lɛn Sara de lɛ, àdi Ibrahĩ yã ma, àdi a sísi Baa. Tó átɛn yã mana kɛ, tó átɛn pↄ́ kũ òdi vĩna kɛnɛ yã daro, a Sara dàa sɛ̀n gwe. 7 Gↄ̃gbɛ̃nↄ sↄ̃, àgↄ̃ kú kũńwo nↄgbɛ̃kɛ dↄ̃nnɛnaa gũn, àgↄ̃ yã maḿma, de pↄ́ke sún kpáárɛ á aduakɛnaa gũnlo, zaakũ á de wɛ̃̀ndi gbablerinↄ ũ lɛɛlɛmɛ.

8 Abire gbɛra àgↄ̃ lɛ́dokↄ̃nↄ vĩ kↄ̃o á pínki. Àgↄ̃ kↄ̃ wɛ̃nda dↄ̃, àgↄ̃ yekↄ̃i, àgↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kↄ̃o, à busakↄ̃nɛ. 9 Àsungↄ̃ a vãni fĩna bo kũ a vãnioro. Àsungↄ̃ gbɛ̃ kũ à á sↄ̃sↄ̃ sↄ̃sↄ̃ro. À sa mana onɛ, zaakũ Luda á sisi de à arubarika daágu yãimɛ.

10 Gbɛ̃ kũ à ye àgↄ̃ kú nnamanan,

akũsↄ̃ à ye a kunna gↄ̃ mana,

à a lɛ́ kũ kũ yãvãni'onaao,

àsun tó ɛ́kɛ bo a lɛ́nlo.

11 Ade kpɛ li a vãninɛ, à a mana kɛ,

à aafia zɛ́ wɛtɛ àgↄ̃ tɛ́i.

12 Zaakũ Dikiri dìgↄ̃ gbɛ̃ mananↄ tàasi ká,

a sã kpá ń aduakɛnaai,

ama àdi mìkpɛrɛ zu yãvãnikɛrinↄnɛ.

Wɛ́tãmmana yãmanakɛna yãi

13 Tó á kokari vĩ kũ yãmanakɛnaao, dí mɛ́ ani wɛ́ tãáwaa? 14 Bee tó a wari kɛ̀ yãmanakɛna yãi, á arubarika vĩ. Àsungↄ̃ vĩna kɛ ń wɛ́tãmmanaanɛro, àsun tó á swɛ̃̀ kɛ̃águro. 15 À Kirisi dↄ̃ Dikiri ũ á swɛ̃̀ɛ gũn. Àgↄ̃ kú soru gũn gↄrↄ sĩnda pínki, de à le à yã we gbɛ̃ kũ àtɛni á la yã kũ á wɛ́ dↄii mìiia. 16 Àgↄ̃ ońnɛ busɛbusɛ kũ bɛ̀ɛrɛlinnɛnaao. À ońnɛ kũ nɛ̀sɛpurao dↄ, de wé'i gbɛ̃ kũ òtɛni á sↄ̃sↄ̃ á yãmanakɛna Kirisi gũnnↄ kũ. 17 Warikɛna Luda pↄyenyĩnaa gũn yãmanakɛna yãi mana de warikɛna yãvãnikɛna yãila.

18 Kirisi gà gɛ̃̀n do durunnakɛ̃mmana yãi. Taarisaride gà ókↄ̃nↄ taaridenↄ yãi, de à le à gɛ́ kũoo Luda kĩnaa. Ò a dɛ̀ mɛ̀ɛ gũn, akũ Luda a vù ninikɛ gũn. 19 A ninikɛ pìi gũn à gɛ̀ɛ à waazi kɛ̀ gyãwãnde kũ ò ń ká kpɛ́sirannↄnɛ. 20 Ò bò Luda yã kpɛmɛ yã, gↄrↄ kũ à mɛna ari Nuhu gɛ̀ɛ à gó'itɛ kɛ̀ à làkao. Gbɛ̃ kũ ò bò ín aafia gó pì gãinↄn dasiro, gbɛ̃nↄn sↄraakↄ̃. 21 Í pì mɛ́ à de á da'itɛkɛna kũ àdi á sura ba tera taka ũ. Da'itɛkɛnaa pì bi mɛ̀ gbãsĩworona yãnlo, lɛ́sɛna Ludanɛ kũ nɛ̀sɛpuraomɛ. Àdi ń sura ba, kũ Yesu Kirisi bò gan yãi. 22 À gbãna blè malaikanↄa kũ tãnanↄ kũ ń gbãnadenↄ kũ ń ikodenↄ, akũ à tà ludambɛ, à kú Luda ↄplai.

4

Bona kunna zĩn

1 Lákũ Kirisi wari kɛ̀ a mɛ̀n nà, ákↄ̃nↄ se à nɛ̀sɛ bire buri sɛ́, zaakũ gbɛ̃ kũ à wari kɛ̀ a mɛ̀n, ade mìi kɛ̃̀ durunnaamɛ. 2 Gↄrↄ kũ à gↄ̃̀árɛ á kunnaa gũn, á dà vãni súngↄ̃ doárɛ arɛ doro, séde Luda pↄyenyĩnaa. 3 Á kunna kifirinↄ yãkɛnaa gũn yã mↄ̀ lɛ. Yã á kú wé'isariyãkɛnaa gũn kũ dàvãninidɛnaao kũ wɛ̃dɛkɛnaao kũ pãpã kↄ̃kↄ̃o kũ wɛ̃mikↄ̃kↄ̃ bɛ̃̀nɛɛo kũ tãnagbagbana kũ Luda zã̀aguo. 4 Kũ adì kakara kũńwo ń pãpã zↄ̃kↄ̃ↄ pì kɛnaa gũn doro, àdi kɛńnɛ yãbonsarɛ ũ, akũ òdi á tↄ́ vãni sí. 5 Oni ń yãkɛnanↄ baba Ludanɛ, kũ à yãkpatɛkɛna kũ gbɛ̃ bɛ̃nɛnↄ kũ gyãwãndenↄ soru kɛ̀. 6 Ò baaru nna kpà bee gyãwãnde pìnↄnɛ se, de ò le ògↄ̃ kú ninikɛ gũn lán Luda bà, bee kũ yã vùtɛḿma mɛ̀ɛ gũn lán gbɛ̃ sĩnda pínki bà.

Ludayãmarinↄ

7 Pↄ́ sĩnda pínki lakanaa kà kãni. Abire yãi àgↄ̃ de laakaridenↄ ũ, àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃ de àgↄ̃ adua kɛ yãi. 8 Yã kũ à de a pínkilan dí: Àgↄ̃ yekↄ̃i kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo, zaakũ yenyĩ dì pↄ́ kútɛ durunnanↄa dasi. 9 À yàri kɛkↄ̃nɛ yãketekanaa sari. 10 Lákũ Luda gba dà á baadinɛ nà, à kpákↄ̃i kũ gba pìnↄ Luda gba buri donadona zĩkɛri mananↄ ũ. 11 Gbɛ̃ kũ à de waazikɛri ũ, à Luda yã ońnɛ. Gbɛ̃ kũ à de kpanyĩri ũ, à kpáńyĩ kũ gbãna kũ Luda a gbào, de à Luda tↄ́ kpá yã sĩnda pínki gũn Yesu Kirisi gãi. Àkũ mɛ́ à gakuri vĩ kũ gbãnao gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

Warikɛna Yesudekɛ yãi

12 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, àsun tó yↄ̃ogwana pãsĩ kũ àtɛni á le bo á sarɛ lákũ yã dufu mɛ́ à á lé bàro. 13 Lákũ á bàka kú Kirisi warikɛnaa gũn nà, à pↄnna kɛo de à le àgↄ̃ pↄnna zↄ̃kↄ̃ vĩ gↄrↄ kũ Kirisi pì ni bo gupuraa kũ gakurio. 14 Tó ò á sↄ̃sↄ̃ Kirisi tↄ́ kũ à kúáwa yãi, á arubarika vĩ, zaakũ Luda Nini gakuride kúáwa. 15 Á gbɛ̃ke sún wari kɛ gbɛ̃dɛna ke kpãni'ona ke yãbɛ̃nɛkɛna ke gudɛ yãiro. 16 Tó a wari kɛ̀ á Yesudekɛ yãi, àsun kɛárɛ wé'iyã ũro. À Luda sáabu kpá kũ Yesu tↄ́ kúáwa yãi. 17 Zaakũ wɛ́tãmmagↄrↄ kà, Luda gbɛ̃nↄn à nàa kũńwo. Lákũ ókↄ̃nↄmɛ à nàa kũoo káaku nà, ani láka kũ gbɛ̃ kũ ò gì Luda baaru nna mainↄo deramɛɛ?

18 Zaakũ gbɛ̃ mananↄ surabana zĩ'ũ,

yã ni bo kũ ludayãdarisarinↄ kũ durunnakɛrinↄo deramɛɛ?

19 Abire yãi gbɛ̃ kũ òtɛn wari kɛ Luda pↄyenyĩnaa gũnnↄ ń zĩda na ń Kɛ̀ri náanidenɛ a ↄĩ, ò kpɛ́ ògↄ̃ yã mana kɛ.

5

Luda sã kpàsa gwanaa

1 Matɛn lɛ́ da ákↄ̃nↄ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa sà. Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄn ma ũ se. Má de wari kũ Kirisi kɛ̀ɛ sèedade ũ, akũsↄ̃ ma bàka nigↄ̃ kú kũ gakuri kũ ani bo gupuraaao se. 2 Àgↄ̃ de kpàsa kũ Luda kàtɛárɛ dã̀rinↄ ũ. À ↄ likai kũ pↄyeinaao, adi kɛ tilasinlo, lákũ Luda yei nàmɛ. Adi kɛ ↄgↄwɛtɛna yãinlo. À kɛ kũ nɛ̀sɛ mɛ̀n doo dé. 3 Àsungↄ̃ gbãna mↄ gbɛ̃ kũ ò ń náárɛ á ↄĩ pìnↄaro. À tó á kunna gↄ̃ á sã pìnↄ da a zɛ́a, 4 áni kífura kũ a gakuri dì lákaro le gↄrↄ kũ Sãdãriki ni su.

5 Ákↄ̃nↄ kɛfɛnnanↄ sↄ̃, à á zĩda kpá gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄa. Á pínki à á zĩda busakↄ̃nɛ à kpákↄ̃i, zaakũ

Luda dì ibɛrɛ sɛ́ kũ zĩdabirinↄ,

ama à gbɛ̃kɛ vĩ kũ zĩdabusarinↄ.

6 Abire yãi à á zĩda busa Luda gbãnadenɛ, ani á kara gↄrↄ kũ à dìtɛa. 7 À á yã'ũmmananↄ tónɛ pínki, zaakũ àdi laakari dↄáwa.

8 Á wɛ́ gↄ̃ dↄ, àgↄ̃ kú á laakariia. Á ibɛrɛ Ibilisi de lán músu ↄ́ↄdↄrii bàmɛ. Àtɛn kpátɛ kɛái, àtɛn gbɛ̃ wɛtɛ à kũ. 9 À gínɛ, à zɛ gbãna ludanaanikɛnaa gũn, zaakũ á dↄ̃ kũ á Yesude dake kũ ò kú andunia gũnnↄ ń pínki tɛn wari dokↄ̃nↄ pì kɛmɛ se. 10 Luda Arubarikasĩndapinkide á sisi a gakuri kũ àdi lákaroa Kirisi gũn. Tó a wari kɛ̀ fíti, ani á bo mana, ani á zɛ gíngin, ani á gba gbãna, ani á zĩni pɛ́tɛ. 11 Àkũ mɛ́ à gbãna vĩ ari gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

Lɛ́zammanaa

12 Ma takada fíti dí kɛ̃̀árɛ kũ ó gbɛ̃ndo Silasi ↄomɛ. À demɛnɛ gbɛ̃ náanide ũ. Ma lɛ́ dàáwa, má de a sèedade ũ kũ yã kũ ma ò de Luda gbɛ̃kɛ yãpura ũ. À zɛo gíngin. 13 Babilↄnu gbɛ̃ kũ Luda ń sɛ́ lán á bànↄ fↄ kpàáwa. Ma nɛ́ Maaku fↄ kpàáwa dↄ. 14 À fↄ kpákↄ̃a kũ lɛ́pɛmmanaao yenyĩ gũn. Luda ákↄ̃nↄ kũ á kú Kirisi gũnnↄ gba aafia á pínki.

2 PITA

1

2

3

PITA TAKADA PLADE

1

Yãpurakpana sísina kũ Luda ó sísia

1 Makũ Simↄ Pita, Yesu Kirisi zↄ̀blerii, a zĩ̀rii, makũmɛ ma takada dí kɛ̃̀ gbɛ̃ kũ ó Luda ó Surabari Yesu Kirisi ń gbá zɛ́ ò a náani kɛ̀ lán ó bà à manakɛ gãinↄnɛ. 2 Gbɛ̃kɛ kũ aafiaao gↄ̃ papanaáwa Luda kũ ó Dikiri Yesuo dↄ̃naa gũn.

3 Luda ó sɛ́ ògↄ̃ kú a gakuri kũ a manakɛo gũmmɛ, à tò ó a dↄ̃, akũ a Ludakɛgbãna ó gbá pↄ́ kũ à kũ̀ ògↄ̃ vĩ, de ó kunna le à kɛ lɛɛlɛ kũ a yão. 4 Lɛn à yã zↄ̃kↄ̃ bɛ̀ɛrɛde kũ à a lɛ́ sɛ̀wɛrɛnↄ kɛ̀ lɛ, de a yãi ò bo andunia dà vãni kũ àdi ń yaka gũn ò Luda kunna taka sɛ́. 5 Yã bire yãi à kokari kɛ manamana, à Luda náani kɛ manakɛnaa gũn, à yã mana kɛ dↄ̃naa gũn, 6 àgↄ̃ dↄ̃na vĩ á zĩda kũnaa gũn, àgↄ̃ á zĩda kũna dↄ̃ mɛna gũn, àgↄ̃ mɛna vĩ nana Ludaii gũn, 7 àgↄ̃ nana Ludai kↄ̃gbɛ̃kɛ gũn, àgↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kↄ̃o yenyĩ gũn. 8 Zaakũ tó á yã birenↄ kũna, akũ òtɛn kara, ánigↄ̃ kun pã karanaa sariro ó Dikiri Yesu Kirisi dↄ̃naa gũn. 9 Gbɛ̃ kũ à yã birenↄ kũna sↄ̃ro, à a wɛ́ nàkↄ̃a, à gↄ̃̀ vĩ̀na ũmɛ. À sã̀n kũ Luda durunna kũ à kɛ̀ yãnↄ kɛ̃̀arɛ. 10 Abire yãi ma gbɛ̃nↄ, à kokari kɛ à yãpura kpá sísina kũ Luda á sísi à á sɛ́a. Tó átɛn yã birenↄ kɛ, áni fu zikiro. 11 Lɛmɛ oni gbãnakɛ kpáái manamana lɛ, ánigↄ̃ kú kũ ó Dikiri ó Surabari Yesu Kirisio a kpata kũ àdi lákaro gũn.

12 Abire yãimɛ, bee kũ á yã birenↄ dↄ̃, akũsↄ̃ á zĩni pɛtɛna yãpura kũ á kũnaa gũn, manigↄ̃ yã pìnↄ dↄágumɛ. 13 Gↄrↄ kũ má kpɛ́ kú ma sↄ̀ↄ gũn, matɛn da à mana màgↄ̃ tɛ́ káágu yã pìnↄ dↄnaágu yãi. 14 Má dↄ̃ kũ ma bona ma sↄ̀n gↄrↄ ni ká tera, lákũ ó Dikiri Yesu Kirisi gĩnakɛ à òmɛnɛ nà. 15 Mani kokari kɛ, de yã pìnↄ le àgↄ̃ dↄágu gↄrↄ sĩnda pínki ma ga gbɛra.

Kirisi gakuri sèedadenↄ

16 Kũ o ó Dikiri Yesu Kirisi suna kũ gbãnao òárɛ, ódi tɛ́ gara kũ ò dà kũ ↄ̃ndↄ̃ooiro. O wɛ́ kɛ̀ pla kũ a zↄ̃kↄ̃kɛomɛ, 17 gↄrↄ kũ De Luda bɛ̀ɛrɛɛ lìnɛ à a tↄ́ bò. À Luda zↄ̃kↄ̃ gakuride kòtoo mà à pì a Nɛ́ mɛ̀n do légelege yenyĩden a ũ, a yã dì káagu. 18 O kòto kũ à bò ludambɛ pìi mà gↄrↄ kũ ó kú kãao kpi kũ à kú adona musu. 19 Abirekũ mↄ̀wɛrɛ kũ yã kũ annabinↄ ò bi yãpuramɛ. À mana à laakari dↄ yã pìia fitila kũ àtɛn gu bùruburu pu ũmɛ ari gudↄo susunɛ gↄ̃ gɛ́ futɛ á swɛ̃̀n, de gu le à dↄáwa. 20 À kũ à deńla sà àgↄ̃ dↄ̃ kũ gbɛ̃ke dì fↄ̃ à yã kũ annabii kɛ̃̀ Luda yãn bↄkↄtɛ a zĩdaro. 21 Annabinↄ yãke dì bo bisãsiri pↄyeinaa gũnlo, ò Luda yã ò lákũ a Nini dòńnɛ arɛ nàmɛ.

2

Ɛ́kɛyãdannɛrinↄ

1 Annabi ɛ́kɛnↄ bò yã Isarailanↄ tɛ́. Lɛmɛ ɛ́kɛyãdannɛrinↄ ni bo á tɛ́ lɛ se. Oni ɛ́kɛ kũ àdi tó ò kakatɛ ká Luda yãdannɛnan, ò ledi kpá Dikiri kũ à ń bói, oni ń zĩda kakatɛ kãnto. 2 Onigↄ̃ tɛ́ńyĩ dasi ń wé'isariyãkɛnaa gũn, oni yãpura zɛ́ vãni bo ń yãi. 3 Ń wãkũkɛnaa gũn oni á ble kũ ɛ́kɛ kũ òdi bleao. Yãkpatɛ vùtɛḿma à gìi kɛ̀, i dì na ń Kakatɛri wɛ́nlo.

4 Zaakũ Luda dí malaika kũ ò durunna kɛ̀nↄ tóro, à ń ká tↄ̃̀nↄwɛɛ sira kũ à kú zĩtɛzĩtɛ gũn, àgↄ̃ ń kũna ari yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ. 5 Adi andunia zĩ kũ a yãdarisari kũ ò kú a gũnnↄ tóro, à tò í dàńla. Ama à Nuhu kũ àdi manakɛna waazi kɛ bò kũ gbɛ̃nↄn suppla pãndenↄ. 6 À yã dà Sↄdↄmu kũ Gↄmↄraola à ń kákatɛ ò gↄ̃̀ túbu ũ, à ń kɛ́ lɛ yã kũ ani ludayãdarisarinↄ le sèeda ũ. 7 Ama à Lutu bò, gbɛ̃ mana kũ a nɛ̀sɛɛ yàka dokadarisari pìnↄ wé'isariyãkɛna yãi. 8 Gbɛ̃ mana pì kú ń tɛ́, yã vãni kũ àtɛn e akũsↄ̃ àtɛn ma lákũ gu dìgↄ̃ dↄ nà ũ̀a kũ a nɛ̀sɛmana yãi. 9 Lɛmɛ dↄ Dikiri gbɛ̃ kũ ò naainↄ bona yↄ̃ogwanaa gũn zɛ́ dↄ̃, akũsↄ̃ à gbɛ̃ vãni kũna dↄ̃ de à wɛ́ tãa yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩ. 10 A pãsĩn sà gbɛ̃ kũ òdi iko gya bonↄ ũ, ń mɛ̀ dà vãninↄ mɛ́ àdi dońnɛ arɛ gbãsĩkɛnaa gũn.

Ɛ́kɛyãdannɛrii pìnↄ bi kùgbãnade karambaanidenↄmɛ. Dↄkɛna kũ malaika gakuridenↄ dì ń gba vĩnaro. 11 Malaika kũ ń gbãna kũ ń ikoo de gbɛ̃ pìnↄlanↄ dì we ò ń tↄ́ bɛ̃̀nɛ sí ò yã diḿma Dikiri arɛro. 12 Gbɛ̃ pìnↄ dì yã kũ ò a gbá dↄ̃ro bɛ̃̀nɛ bomɛ. Bisãsiri bára mɛ́ à kúḿma, ò laasun vĩro. Ò ń í, de ò ń kũkũ ò ń dɛdɛ yãimɛ. Oni kakatɛ lán nↄ̀bↄnↄ bà, 13 oni a vãni kũ ò kɛ̀ fĩna bońnɛ. Dàvãnikɛna fãnantɛ̃ dì kɛńnɛ nna. Gↄrↄ kũ òtɛn pↄ́ ble kãáo, òdi pↄnna kɛ kũ ń pↄ́nidɛnanↄ. Ń kunna á tɛ́ bi mamberumɛ kũ gbãsĩo. 14 Zinakɛna kú ń wɛ́a, durunnakɛna dì mↄḿmaro. Òdi manafiki kɛ gbɛ̃ kũ Luda yã dí zĩni pɛ́tɛ ń gũnlonↄnɛ. Wãkũ ń swɛ̃̀ɛ blè. Luda lɛ́ kɛ̀ńnɛmɛ. 15 Ò sã̀tɛ, ò kɛ̃̀ zɛ́ súsua, ò zɛ́ dokↄ̃nↄ sɛ̀ kũ Bɛↄ nɛ́ Balamu kũ à ye ↄgↄ vãni lenaai. 16 Zaaki pↄ́lɛbũnu'ina yã ònɛ lán bisãsiri bà, à kpã̀kɛ̃i a vãnikɛna yã musu, à gìnɛ kũ a yↄ̃nkↄkɛnaao. 17 Gbɛ̃ abirenↄn de lán ísɛ̃boki kũ ń í bàbanↄ bàmɛ, lán luku kũ à gɛ̃̀tɛ kũ ĩao bà. Gusira níkinikin Luda dìtɛńnɛ yàri ũ. 18 Òdi ĩa kori zↄ̃kↄ̃ dã, òdi ↄ̃ndↄ̃ kɛ gbɛ̃ kũ ò bò sãtɛna zɛ́n dufunↄnɛ kũ dàvãniyão kũ wé'isariyão. 19 Yã kũ àdi ń yaka zↄ̀nↄmɛ ń ũ, akũ òdi gↄ̃na zĩdadenↄ ũ lɛ́ sɛ́ńnɛ. Zaakũ gbɛ̃ sĩnda pínki bi yã kũ à a swɛ̃̀ɛ blèe zↄ̀ↄmɛ.

20 Tó ò bò andunia yãgbãsĩkɛnan ó Dikiri ó Surabari Yesu Kirisi dↄ̃naa gãi, akũ ò tò yã pìi ɛ̀ra à ń daguraa kɛ̀, à ń swɛ̃̀ɛ blè, ń kunna kpɛde vãni de a káakupↄla. 21 Tó odi yãpura zɛ́ dↄ̃ yãro, de abirekũ manańnɛ de kũ ò dↄ̃̀, gbasa ò kpɛ lì Luda yã kũ ò dàńnɛnɛla. 22 Yáasi kũ ò kɛ̀ díkĩnanↄ pàpa ń musu yãpura: Gbɛ̃da dì ɛra a pisii. Lɛmɛ dↄ: Alɛdɛ kũ ò a zú ò dì ɛra à mátɛmatɛ bↄkↄtↄmmɛ.

3

Dikiri sugↄrↄ zĩ

1 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, takada plade kũ ma kɛ̃̀árɛn dí. Takada mɛ̀n pla pínki pìnↄ gũn ma yã dↄ̀águ de à vu in kũ laasun manaomɛ. 2 Má ye yã kũ Luda annabinↄ ò yãnↄ dↄágu kũ yã kũ ó Dikiri ó Surabarii dìtɛ a zĩ̀rinↄnɛ ò òárɛo. 3 Àgↄ̃ dↄ̃ zaa káaku kũ gↄrↄ kpɛde zĩ zĩdapↄyeinakɛrinↄ ni su ò á fobo 4 ò pi: Adi a suna lɛ́ sɛ́roo? À kú máa? Ó denↄ gà, ama pↄ́ sĩnda pínki kú a gbɛ̀n zaa lákũ Luda andunia kàtɛ nàmɛ. 5 Kũ Luda yã ò yã à musu kũ anduniao kɛ̀, ò yã pìi kpà sãkoto. À zĩtɛ bò ín, à a kɛ̀ í pìi gãimɛ, 6 akũ í pìi dà andunia káakupↄla, à a kàkatɛ. 7 Luda yã'ona dokↄ̃nↄ pì mɛ́ à tò musu kũ andunia tera dío ditɛna tɛ́ pↄ́ ũ ari gↄrↄ kũ ani yãkpatɛ kɛ kũ a yãdarisarinↄ, à ń kakatɛ.

8 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, àsun tó yã díkĩna sãáguro: Gↄrↄ do de Dikirinɛ lán wɛ̃̀ wàa sↄↄro bàmɛ, wɛ̃̀ wàa sↄↄro sↄ̃ denɛ lán gↄrↄ do bàmɛ. 9 Dikiri mɛ̀fɛ̃ vĩ kũ yã kũ à a lɛ́ sɛ̀ kɛnaao lákũ gbɛ̃kenↄ tɛn da nàro, àtɛn mɛna kɛ kãáomɛ. À ye gbɛ̃ke kakatɛro, à ye gbɛ̃ sĩnda pínki nɛ̀sɛ litɛmɛ. 10 Dikiri sugↄrↄ nigↄ̃ de lán kpãni suna bàmɛ. Zĩ birea musu ni gɛ̃tɛ fìoo, a pↄ́nↄ ni tɛ́ kũ ò pia, zĩtɛ kũ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ nigↄ̃ kun doro. 11 Zaakũ pↄ́ sĩnda pínki ni kakatɛ lɛ, gbɛ̃ kpate burin ánigↄ̃ de a ũu? À tó á kunna gↄ̃ adona ludayãmarinↄ ũ 12 wɛ́dↄna a sugↄrↄi, à wɛ́ tã gↄrↄ pì ká likalika. Zĩ pìia musu ni tɛ́ kũ, a puusu wãna ni a pↄ́nↄ yↄ́. 13 Ókↄ̃nↄ sↄ̃, ó wɛ́ dↄ ludambɛ dufu kũ zĩtɛ dufuooi kũ Luda a lɛ́ sɛ̀wɛrɛ. Gwen manakɛna nigↄ̃ kún.

14 Abire yãimɛ ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, á wɛ́dↄna gↄrↄ pìii gũn à kokari kɛ àgↄ̃ kun mamberu sari taari sari, àgↄ̃ nna kũ Ludao. 15 À ó Dikiri mɛnakɛ ditɛ surabana ũ, lákũ ó gbɛ̃ yenyĩde Pↄlu takada kɛ̃̀árɛ nà kũ ↄ̃ndↄ̃ kũ Luda a gbào. 16 Yã pìnↄn Pↄlu ò takada kũ à kɛ̃̀nↄ gũn pínki. A takada pì gukenↄ dↄ̀rↄ dↄ̃na zĩ'ũ. Wɛ́siradenↄ kũ gbɛ̃ kũ ń zɛna gbãnaronↄ dì yã pìnↄ litɛ kpɛdangara, lákũ òdi kɛ nà kũ Luda yã takada kparanↄ. Lɛn òdi ń zĩda da kakatɛnan lɛ.

17 Ákↄ̃nↄ sↄ̃ ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, lákũ á yã pì dↄ̃ nà kↄ̀, à laakari kɛ, de dokadarisarinↄ sún á sãtɛ kũ ń ɛ́kɛoro. Àsun bo á zɛna gbãnan à lɛ́tɛro. 18 Àgↄ̃ gbã ó Dikiri ó Surabari Yesu Kirisi gbɛ̃kɛ kũ a dↄ̃naaoo gũn. Àkũ mɛ́ à gakuri vĩ tera ari gↄrↄ sĩnda pínki! Aami.

1 YUHANA

1

2

3

4

5

YUHANA TAKADA KAAKU

1

Yã wɛ̃̀ndide

1 Yã kũ à kun zaa káaku kũ o a yã mà, akũ o a è kũ wɛ́o, o a gwà, o ↄ nàa, yã wɛ̃̀ndide pì baaruun ótɛn kpáárɛ. 2 Wɛ̃̀ndide pìi bò gupuraa, o a è, ókↄ̃nↄmɛ a sèedadenↄ ũ. Wɛ̃̀ndide pì kú De Luda kĩnaamɛ yã, akũ à bò à sùwá. A baaruun ótɛn kpáárɛ. 3 Yã kũ o mà, akũ o èen ótɛn oárɛ, de ákↄ̃nↄ se à le àgↄ̃ kú kũoo kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ, zaakũ ó kun kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ kũ De Ludaomɛ kũ a Nɛ́ Yesu Kirisi pìio. 4 Ótɛn yã dínↄ oárɛ de ó pↄnna le àgↄ̃ papana.

Luda bi gupuramɛ

5 Baaru kũ o mà a kĩnaa, ótɛn kpáárɛn dí: Luda bi gupuramɛ, gusira kú a kĩnaaro, bee fíti. 6 Tó o pì ó kú kãao kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ, akũ ó kú gusiran, ɛ́kɛn ótɛn to, ótɛn zĩ kɛ yãpuraaro. 7 Tó ó kú gupuran, lákũ Luda kú gupuran nà, gbasa ó kun kↄ̃ gbɛ̃nↄ ũ, a Nɛ́ Yesu aru dì ó durunna sĩnda pínki kɛ̃wá.

8 Tó o pì ó durunna vĩro, ótɛni ó zĩda kɛkɛmɛ, yãpura kúwáro. 9 Tó o ó durunnanↄ ò Ludanɛ, à náani vĩ, àdi yã kɛ a zɛ́a, ani ó durunna pìnↄ kɛ̃wá, ani yã bɛ̃̀nɛ pínki gowá. 10 Tó o pì ódi durunna kɛro, o Luda dìtɛ ɛ́kɛde ũmɛ, a yã kú ó swɛ̃̀ɛ gũnlo.

2

1 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, matɛn yã bire oárɛ de àsun durunna kɛro yãimɛ. Ama tó á gbɛ̃ke durunna kɛ̀, ó Zɛkũnwode vĩ De Luda kĩnaa, àkũmɛ taarisaride Yesu Kirisi ũ. 2 Àkũmɛ ó durunnanↄ kútɛkɛbↄ ũ. Adi kɛ ó durunnanↄn adoro, kũ andunia pínki gbɛ̃nↄ pↄ́oomɛ.

3 Tó ó yã kũ à dìtɛnↄ kũna, abirekũ mↄ̀wɛrɛ yãpura kũ ó a dↄ̃. 4 Tó gbɛ̃ pì á a dↄ̃, akũ à a yã kũ à dìtɛnↄ kũnaro, ɛ́kɛdemɛ, yãpura kú a swɛ̃̀ɛ gũnlo. 5 Gbɛ̃ kũ à a yã kũna sↄ̃, Luda yenyĩ papana a gũn yãpura. Pↄ́ kũ ani tó ò dↄ̃ kũ ó kú a gũnn dí: 6 Gbɛ̃ kũ à pì á kú a gũn, séde àgↄ̃ kun lákũ Kirisi kun nà yã.

Yã dufu ditɛnaa

7 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, adi kɛ yã dufun matɛn oárɛro, yã zĩ kũ ò dìtɛárɛ zaa káakumɛ. Yã zĩ pìimɛ yã kũ a mà ũ. 8 Bee kũ abireo yã kũ matɛn oárɛ dufumɛ dↄ, òdi a yãpura e a kĩnaa kũ á kĩnaao, zaakũ gusira tɛn gɛ̃tɛ, akũ gupura yãpura tɛn pu sà.

9 Gbɛ̃ kũ à pì a kú gupuran, akũ à zã a gbɛ̃dakegu, ade kú gusira gũmmɛ ari tera. 10 Gbɛ̃ kũ à ye a gbɛ̃dakei kú gupuran, a yãke dì tó gbɛ̃ke furo. 11 Gbɛ̃ kũ à zã a gbɛ̃dakegu kú gusiran, à tɛ́ gusiran, à dↄ̃ gu kũ àtɛn gɛ́nlo, kũ gusira a vĩ̀na kũ̀ yãi.

12 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, matɛni abirekũ oárɛ

kũ á durunnanↄ kɛ̃̀áwa a tↄ́ gãi yãimɛ.

13 Marenↄ, matɛni abirekũ oárɛ

kũ á gbɛ̃ kũ à kun zaa káaku dↄ̃ yãimɛ.

Kɛfɛnnanↄ, matɛni abirekũ oárɛ

kũ a zĩ̀i blè Setanwa yãimɛ.

Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, ma òárɛ

kũ á De Luda dↄ̃ yãimɛ.

14 Marenↄ, ma òárɛ

kũ á gbɛ̃ kũ à kun zaa káaku dↄ̃ yãimɛ.

Kɛfɛnnanↄ, ma òárɛ

kũ á gbãna vĩ, Luda yã kú á swɛ̃̀ɛ gũn dↄ,

akũsↄ̃ a zĩ̀i blè Setanwa yãimɛ.

15 Àsungↄ̃ ye anduniairo, kesↄ̃ pↄ́ kũ ò kú a gũnnↄ. Tó gbɛ̃ ye anduniai, à ye De Ludairo. 16 Zaakũ yã kũ à kú andunia gũn pínki, mɛ̀ pↄ́nidɛna kũ wɛ́pio kũ aruzɛkɛ ĩadãnaao, adi bo De Luda kĩnaaro, à bò andunia kĩnaamɛ. 17 Andunia tɛn gɛ̃tɛ kũ a pↄ́nidɛnaao, ama ludapↄyenyĩnakɛri nigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínkimɛ.

Kirisi ibɛrɛɛ

18 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, gↄrↄ kpɛden ó kun dí. Lákũ a mà kũ Kirisi ibɛrɛ tɛn su nà, a ibɛrɛnↄ gĩnakɛ ò kɛ̀ dasi. Abirekũ mↄ̀wɛrɛ kũ ó kú gↄrↄ kpɛde gũn. 19 Gbɛ̃ pìnↄ bò ó kĩnaamɛ, ama ó gbɛ̃nↄnlo. Tó ó gbɛ̃nↄmɛ yã de ò kú kũoo. Ò bò de ò dↄ̃ kũ ń gbɛ̃ke de ó gbɛ̃ ũro yãimɛ.

20 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, Luda a Nini dìárɛ, akũ á yãpura dↄ̃ á pínki. 21 Ma abire òárɛ, kũ á yãpura dↄ̃ yãimɛ, adi kɛ kũ á dↄ̃ro yãinlo. Á dↄ̃ kũ ɛ́kɛ ke dì bo yãpura gũnlo. 22 Dín ɛ́kɛde ũu? Gbɛ̃ kũ à gì Yesu Arumasihukɛnaaimɛ. Gbɛ̃ bire takan Kirisi ibɛrɛ ũ, à gì De Ludai kũ a Nɛ́omɛ. 23 Gbɛ̃ kũ à gì Luda Nɛ́i De Luda vĩro. Gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũ Luda Nɛ́o mɛ́ à De Luda vĩ dↄ.

24 À tó yã kũ a mà zaa káaku gↄ̃ kú á swɛ̃̀ɛ gũn. Tó yã kũ a mà zaa káaku pì kú á swɛ̃̀ɛ gũn, ákↄ̃nↄ sↄ̃, anigↄ̃ kú Luda Nɛ́ gũn kũ a Deo. 25 Pↄ́ kũ Kirisi a lɛ́ sɛ̀wɛrɛn wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro ũ.

26 Ma yã bire òárɛ gbɛ̃ kũ òtɛni á sãtɛnↄ yã musu. 27 Ákↄ̃nↄ sↄ̃, Nini kũ a lè Kirisia kú á gũn. Á bàka kú kũ gbɛ̃ke yã dadanaárɛoro, zaakũ a Nini tɛn yã sĩnda pínki dadaárɛ, à yãpura vĩ, ɛ́kɛ kú a gũnlo. Lákũ àtɛn dadaárɛ nà, àgↄ̃ kú Kirisi gũn lɛ.

28 Tera sà ma nɛ́ yenyĩdenↄ, àgↄ̃ kú a gũn, de gↄrↄ kũ à bò gupuraa, ó swɛ̃̀ gↄ̃ ditɛna, wé'i sún ó kũ a sugↄrↄ zĩro.

29 Zaakũ á dↄ̃ kũ Luda mana, àgↄ̃ dↄ̃ kũ yãmanakɛri sĩnda pínki bi a nɛ́mɛ.

3

Luda nɛ́nↄ

1 À gwa lákũ De Luda yewái à kɛ̀ zↄ̃kↄ̃ nà ari àdi ó sísi a nɛ́nↄ. Ó a ũ sↄ̃! Andunia ó dↄ̃ro, kũ adi a dↄ̃ro yãi. 2 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, Luda nɛ́nↄn ó ũ tera, lákũ ónigↄ̃ de nà dí bo gupuraa kↄ̀ro. Ó dↄ̃ kũ gↄrↄ kũ ani bo gupuraa, ónigↄ̃ de lán a bà, zaakũ óni a e lákũ à de nà. 3 Gbɛ̃ kũ à wɛ́ dↄi lɛ dì a swɛ̃̀ pu, lákũ Kirisi swɛ̃̀ punaa nà.

4 Gbɛ̃ kũ à durunna kɛ̀ɛ bò doka kpɛmɛ, zaakũ durunnakɛna bi bona doka kpɛmɛ. 5 Á dↄ̃ kũ Kirisi sù durunnakɛ̃mmana yãimɛ, durunna sↄ̃ à kú a swɛ̃̀ɛ gũnlo. 6 Gbɛ̃ kũ à kú a gũn dìgↄ̃ kpɛ́ àgↄ̃ durunna kɛro. Durunnakɛri ke dí a ero, adi a dↄ̃ro.

7 Ma nɛ́nↄ, àsun tó gbɛ̃ke á sãtɛro, yãmanakɛri mɛ́ à mana, lákũ Kirisi mana nà. 8 Gbɛ̃ kũ àdi durunna kɛ bi Ibilisi pↄ́mɛ, zaakũ Ibilisi durunna kɛ̀ zaa káakumɛ. Ibilisi yãnↄ kakatɛna yãimɛ Luda Nɛ́ sù. 9 Gbɛ̃ kũ Luda a ì dìgↄ̃ kpɛ́ àgↄ̃ durunna kɛro, zaakũ Luda buri mɛ́ à kú a gũn. Ani fↄ̃ àgↄ̃ kpɛ́ gↄ̃ durunna kɛro, kũ Luda a ì yãi. 10 Lákũ ó Luda nɛ́nↄ dↄ̃kↄ̃nɛ kũ Ibilisi nɛ́nↄon dí: Gbɛ̃ kũ àdi yã mana kɛro kesↄ̃ gbɛ̃ kũ à ye a gbɛ̃dakeiro bi Luda nɛ́nlo.

Yekↄ̃inaa

11 Yã kũ a mà zaa káakun dí: Ògↄ̃ yekↄ̃i. 12 Àsungↄ̃ de lán Kainu bàro. À de Setan pↄ́ ũmɛ, akũ à a dakũna dɛ̀. Bↄ́ yã mɛ́ à tò à a dɛ̀ɛ? Kũ a yãkɛna bɛ̃̀nɛ, akũsↄ̃ a dakũna pↄ́ mana yãimɛ. 13 Ma gbɛ̃nↄ, tó andunia zã̀águ, àsun tó à bo á sarɛro. 14 Ó dↄ̃ kũ o bo gan o gɛ̃ wɛ̃̀ndii gũn, kũ ó ye ó Yesude dakenↄi yãi. Gbɛ̃ kũ à ye gbɛ̃iro bi gɛ̀ɛmɛ ari tera. 15 Gbɛ̃ kũ à zã̀ a gbɛ̃dakegu bi gbɛ̃dɛriimɛ. Á dↄ̃ kũ gbɛ̃dɛri ke dìgↄ̃ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ a gũnlo.

16 Yã kũ ó yenyĩ pì dↄ̃̀aan dí: Kirisi a zĩda kpà ó yãi. Ókↄ̃nↄ sↄ̃, séde ò ó zĩda kpá ó Yesude dakenↄa. 17 Tó gbɛ̃ andunia pↄ́ vĩ, akũ à è a Yesude dake kú pↄ́nidɛnaa gũn, tó adi a wɛ̃nda gwaro, Luda yenyĩ kú a swɛ̃̀ɛ gũn yá? 18 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, òsungↄ̃ yekↄ̃i kũ lɛ́oro. Ògↄ̃ yekↄ̃i yãpura gũn kũ ó yãkɛnaao. 19 Abire mↄ̀wɛrɛ kũ yãpura gbɛ̃nↄn ó ũ, gbasa ó swɛ̃̀ le àgↄ̃ ditɛna Luda arɛ. 20 Tó ó laasun tɛni ó kù vĩ sↄ̃, ó dↄ̃ kũ Luda zↄ̃kↄ̃ de ó laasunla, à yã sĩnda pínki dↄ̃.

21 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, tó ó laasun tɛni ó kù vĩro, ó swɛ̃̀ nigↄ̃ ditɛna Luda arɛ, 22 kũ ó yã kũ à dìtɛnↄ kũna, akũ ótɛn yã kũ àdi kɛnɛ nna kɛ yãi, óni pↄ́ kũ o gbɛ̀kaa e. 23 Yã kũ à dìtɛwɛrɛn dí: Ò a Nɛ́ Yesu Kirisi náani kɛ, ógↄ̃ yekↄ̃i lákũ à dìtɛwɛrɛ nà. 24 Gbɛ̃ kũ à yã kũ à dìtɛnↄ kũna kú a gũn, Luda pì kú ade gũn se. Ó dↄ̃ kũ à kú ó gũn a Nini kũ à kpàwá yãi.

4

Nininↄ dↄ̃kↄ̃nɛnaa

1 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, àsun nini sĩnda pínki náani kɛro. À nininↄ tàasi ká à gwa, tó ò bò Luda kĩnaamɛ, zaakũ annabi ɛ́kɛnↄ dasi kũ̀ andunia gũn. 2 Yã kũ ani tó à Luda Nini dↄ̃n dí: Nini kũ à pì Yesu Kirisi sù bisãsiri ũ bò Luda kĩnaamɛ. 3 Nini kũ àdi zɛ kũ Yesuo lɛro dí bo Luda kĩnaaro. Kirisi ibɛrɛ kũ a mà àtɛn sun gwe. À kú andunia gũn kↄ̀.

4 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, Luda gbɛ̃nↄn á ũ, a zĩ̀i blè annabi ɛ́kɛ pìnↄa, zaakũ gbɛ̃ kũ à kú á gũn zↄ̃kↄ̃ de gbɛ̃ kũ à kú andunia gũnla. 5 Andunia gbɛ̃nↄmɛ ń ũ. Abire yãin òdi yã o andunia ágban, akũ andunia gbɛ̃nↄ dì ń yã ma. 6 Luda gbɛ̃nↄn ó ũ. Gbɛ̃ kũ à Luda dↄ̃ dì ó yã ma, gbɛ̃ kũ à de Luda pↄ́ ũro dì ó yã maro. Àkũ mɛ́ à tò ó Nini yãpurade dↄ̃kↄ̃nɛ kũ nini ɛ́kɛo.

Ludamɛ yenyĩde ũ

7 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, ògↄ̃ yekↄ̃i, zaakũ yenyĩ dì bo Luda kĩnaamɛ. Gbɛ̃ kũ à yenyĩ pì vĩ bi Luda nɛ́mɛ, à Luda dↄ̃. 8 Gbɛ̃ kũ à yenyĩ vĩro Luda dↄ̃ro, zaakũ Ludamɛ yenyĩde ũ. 9 Lákũ Luda a yenyĩ mↄ̀wɛrɛ gupuraa nàn dí: À a Nɛ́ mɛ̀n do légelege zĩ̀ andunia gũn, de ò wɛ̃̀ndi le kũ a gbãnao. 10 Yenyĩ pìin dí: Adi kɛ ókↄ̃nↄ mɛ́ ó ye Ludairo, Luda mɛ́ à yewái, akũ à a Nɛ́ zĩ̀ ó durunnanↄ kútɛkɛbↄ ũ. 11 Ma gbɛ̃ yenyĩdenↄ, lákũ Luda yewái lɛ nà, séde ògↄ̃ yekↄ̃i. 12 Gbɛ̃ke dí wɛ́ kɛ pla kũ Ludao zikiro, ama tó ó yekↄ̃i, Luda kú ó gũn, akũ a yenyĩ pì papana ó gũn.

13 Ó dↄ̃ kũ ó kú a gũn akũsↄ̃ à kú ó gũn, kũ à a Nini kpàwá yãi. 14 O è, a sèedadenↄn ó ũ, kũ De Luda a Nɛ́ zĩ̀ andunia Surabari ũ. 15 Gbɛ̃ kũ à ò gupuran kũ Yesu bi Luda Nɛ́mɛ, Luda kú a gũn, akũsↄ̃ à kú Luda gũn. 16 Ó Luda yenawái dↄ̃, akũ ó a náani vĩ.

Ludamɛ yenyĩde ũ. Gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ yenyĩ vĩ kú Luda gũn, akũ Luda kú a gũn. 17 Pↄ́ kũ à tò yenyĩ pì papana ó gũnn dí: Ó swɛ̃̀ nigↄ̃ ditɛna yãkpatɛkɛgↄrↄ zĩmɛ. Zaakũ lákũ Kirisi de nà, ókↄ̃nↄ se, lɛn ó de lɛ andunia dí gũn. 18 Yenyĩ pìi dìgↄ̃ vĩna vĩro. Yenyĩ swáswa dì pɛ́ vĩnaa, zaakũ vĩna bi wɛ́tãmma yãmɛ. Vĩnade yenyĩ dìgↄ̃ swáswaro.

19 Ókↄ̃nↄ, ó yenyĩ vĩ, kũ Luda gĩnakɛ à yewái yãimɛ. 20 Tó gbɛ̃ pì á ye Ludai, akũ à zã̀ a Yesude dakei, ɛ́kɛdemɛ. Zaakũ gbɛ̃ kũ à ye a Yesude dake kũ à a èeiro, ani fↄ̃ àgↄ̃ ye Luda kũ adi a eroi yá? 21 Yã kũ à dìtɛwɛrɛn dí: Gbɛ̃ kũ à ye Ludai, séde àgↄ̃ ye a Yesude dakei.

5

Luda Nɛ́ náanikɛnaa

1 Gbɛ̃ kũ àdi Yesu náani kɛ Arumasihu ũ, Luda mɛ́ à ade ì. Gbɛ̃ kũ à ye dei ye a nɛ́imɛ se. 2 Tó ó ye Ludai, akũ ó yã kũ à dìtɛnↄ kũna, abire mɛ́ à mↄ̀wɛrɛ kũ ó ye Luda nɛ́nↄi. 3 Zaakũ yena Ludai mɛ́ à de yã kũ à dìtɛnↄ kũna ũ. Yã kũ à dìtɛ pìnↄ de aso ũ sↄ̃ro. 4 Zaakũ gbɛ̃ kũ Luda a ì dì zĩ̀ ble anduniaamɛ. Ó ludanaanikɛna mɛ́ àdi tó ò zĩ̀ ble anduniaa. 5 Dí mɛ́ àdi zĩ̀ ble anduniaaa? Séde gbɛ̃ kũ à sì kũ Yesu bi Luda Nɛ́mɛ.

Yesu Kirisi sèedadenↄ

6 Yesu Kirisi pìin gbɛ̃ kũ à sù à da'itɛ kɛ̀ à a aru kↄ̀tɛ ũ. Adi kɛ da'itɛmɛ adoro, à da'itɛ kɛ̀ à a aru kↄ̀tɛ se. Luda Ninin a sèedade ũ, zaakũ àkũmɛ yãpurade ũ. 7 Sèedadenↄ kun mɛ̀n aakↄ̃mɛ. 8 Luda Nini kũ í pìio kũ aru pìio. Pↄ́ mɛ̀n aakↄ̃ pìnↄ pínki dokↄ̃nↄmɛ. 9 Lákũ odì bisãsiri sèedakɛna sí nà, Luda sèedakɛna de abirekũla, zaakũ Luda yã pìi ò a Nɛ́ yã musumɛ. 10 Gbɛ̃ kũ àdi Luda Nɛ́ náani kɛ sèedaa pì vĩ a swɛ̃̀ɛ gũn. Gbɛ̃ kũ adi Luda yã síro Luda pìi dìtɛ ɛ́kɛde ũmɛ, zaakũ adi yã kũ Luda ò a Nɛ́ musu síro. 11 Yã kũ à òon dí: Luda ó gba wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro, wɛ̃̀ndii pì sↄ̃ à kú a Nɛ́ kĩnaamɛ. 12 Gbɛ̃ kũ à Luda Nɛ́ vĩ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. Gbɛ̃ kũ à Nɛ́ pì vĩro wɛ̃̀ndii pì vĩro.

Wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro

13 Matɛn yã birenↄ oárɛ, ákↄ̃nↄ kũ átɛn Luda Nɛ́ náani kɛnↄ, de àgↄ̃ dↄ̃ kũ á wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro vĩ. 14 Pↄ́ kũ à tò ó swɛ̃̀ɛ dìgↄ̃ ditɛna Luda arɛn dí: Tó o pↄ́ wɛ́ kɛ̀a lákũ à pↄ yei nà, àdi sí kũoo. 15 Lákũ ó dↄ̃ kũ àdi ó wɛ́kɛ ma nà, ó dↄ̃ kũ pↄ́ kũ o wɛ́ kɛ̀aa pì o gĩnakɛ o lè kↄ̀.

16 Tó gbɛ̃ a Yesude dake è, àtɛn durunna kũ àdi ń kakatɛro kɛ, à wɛ́ kɛ de Luda a gba wɛ̃̀ndii. Durunna kũ àdi ń kakatɛron má tɛ́a. Durunna kũ àdi ń kakatɛ kun, adi kɛ abirekũn ma pì à wɛ́ kɛ a musuro. 17 Yãvãnikɛna sĩnda pínki bi durunnamɛ, ama durunna kũ àdi ń kakatɛro kun.

18 Ó dↄ̃ kũ gbɛ̃ kũ Luda a ì dìgↄ̃ kpɛ́ àgↄ̃ durunna kɛro, zaakũ Luda Nɛ́ dì a dãkpã, Setan dì fↄ̃ à ↄ naaro. 19 Ó dↄ̃ kũ Luda gbɛ̃nↄn ó ũ, bee kũ andunia pínki kú Setan ↄĩmɛ. 20 Ó dↄ̃ kũ Luda Nɛ́ sù, akũ à ó wɛ́ kɛ̃̀, de ò le ò Yãpurade dↄ̃. Ó kú Yãpurade pìi gũn kũ a Nɛ́ Yesu Kirisio. Àkũmɛ Luda yãpurade pì ũ. Àkũmɛ wɛ̃̀ndi kũ àdi lákaro ũ.

21 Ma nɛ́ yenyĩdenↄ, à laakari kɛ tãnanↄi.

2 YUHANA

YUHANA TAKADA PLADE

1

Yãpura kũ yenyĩo

1-2 Makũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, makũmɛ ma takada díkĩna kɛ̃̀ nↄgbɛ̃ kũ Luda sɛ̀ɛnɛ kũ a nɛ́nↄ. Má yeái yãpura gũn, yãpura kũ à kú wá gũn, akũsↄ̃ anigↄ̃ kú kũoo gↄrↄ sĩnda pínki yãi. Makũmɛ madoro, kũ gbɛ̃ kũ ò yãpura pì dↄ̃nↄmɛ ń pínki. 3 De Luda kũ a Nɛ́ Yesu Kirisio gbɛ̃kɛ kɛárɛ kũ sùruuo, ò á tó kũ aafiaao yãpura kũ yenyĩoo gũn.

4 Kũ ma è á nɛ́ kenↄ kú yãpura gũn lákũ De Luda dìtɛwɛrɛ nà, ma pↄ kɛ̀ nna manamana. 5 Tera sà nↄgbɛ̃, matɛni wɛ́ kɛmma. Adi kɛ dokayã dufun matɛn onnɛro, yã kũ ó vĩ zaa káakumɛ. Ògↄ̃ yekↄ̃i. 6 Yenyĩn dí: Ògↄ̃ yã kũ Luda dìtɛnↄ kũna. Yã kũ Luda dìtɛ pìin dí: Ògↄ̃ kú yenyĩ gũn lákũ a mà zaa káaku nà.

7 Gbɛ̃kɛkɛrinↄ dàgula andunia gũn dasi, òdi pi Yesu Kirisi dí su bisãsiri ũro. Gbɛ̃ bire takanↄ bi gbɛ̃kɛkɛrinↄmɛ, Kirisi ibɛrɛnↄmɛ. 8 À laakari kɛ, àsun tó zĩ kũ a kɛ̀ kɛ pãro. À tó à á láada le papana. 9 Gbɛ̃ kũ à vĩ̀ Kirisi yãdannɛnala Luda dↄ̃ro. Gbɛ̃ kũ à zɛ̀ kũ yã pìio De Luda vĩ kũ a Nɛ́o ń pínki. 10 Tó gbɛ̃ sù yã dadaárɛ, tó à yã bire kũnaro, àsun a síro. Àsun gbãnakɛ kpái sero. 11 Zaakũ gbɛ̃ kũ à gbãnakɛ kpài bàka kú kũ a vãnikɛnanↄomɛ.

Lɛ́zammanaa

12 Má yã vĩ dasi mà oárɛ, ama má ye mà kɛ̃árɛ takada gũnlo. Má tãmaa vĩ mà su wɛ́ kpátɛái, ò yã o kↄ̃o wɛ́dewɛ, de ò pↄnna le àgↄ̃ papana. 13 N vĩ̀ni kũ Luda sɛ̀ nɛ́nↄ fↄ kpàáwa.

3 YUHANA

YUHANA TAKADA AAKƆ̃DE

1

Luda zĩkɛrinↄ sinaa

1 Makũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, makũmɛ ma takada díkĩna kɛ̃̀ ma gbɛ̃ yenyĩde Gayusinɛ. Má yenyĩ yãpura gũn. 2 Ma gbɛ̃ yenyĩde, madìgↄ̃ adua kɛnnɛ, de ǹgↄ̃ aafia, yã sĩnda pínki le à bo kũnwo nna, lákũ n kunna mana nà. 3 Kũ ó gbɛ̃nↄ sù, ò òmɛnɛ lákũ ń yãpura kũna nà, ń kú a gũn, akũ ma pↄ kɛ̀ nna manamana. 4 Gↄrↄ kũ ma mà kũ ma nɛ́nↄn kú yãpura gũn pínki, pↄnna ke demɛnɛ abirelaro.

5 Ma gbɛ̃ yenyĩde, ń náani vĩ zĩ kũ ndì kɛ ó gbɛ̃nↄnɛ gũn, atɛ̃nsa nibↄnↄ. 6 Ò n yenyĩ yã ò sↄsi gbɛ̃nↄnɛ. Ǹ zàna kɛńnɛ, lákũ à mana ò kɛ Luda zĩ gũn nà. 7 Zaakũ ò dà zɛ́n kũ Kirisi tↄ́o, odi kpányĩ le Yesusaridenↄ kĩnaaro. 8 À kↄ̃ sìo ògↄ̃ gbɛ̃ dí takanↄ yàri kɛ, de ògↄ̃ de ń zĩkɛri dakenↄ ũ yãpura baarukpanaa gũn.

9 Ma takada ke kɛ̃̀ n sↄsi gbɛ̃nↄnɛ, ama Diotɛrɛfɛ denlawɛtɛri ye ó yãiro. 10 Abire yãi tó ma su, mani bo kũ yã kũ àdi kɛnↄ kũ yã vãni kũ àdi diwánↄ. Yã pìi dì kánɛ pↄ́ke ũro, àdi ó gbɛ̃nↄ síro, bee se àdi gí gbɛ̃ kũ ò ye ò ń sínↄnɛ, àdi sↄsi zɛ́ zↄ̃ńnɛ.

11 Ma gbɛ̃ yenyĩde, ǹsun yã bɛ̃̀nɛ dadaro, sé yã mana. Gbɛ̃ kũ àdi yã mana kɛmɛ Luda pↄ́ ũ, gbɛ̃ kũ àdi yã vãni kɛ Luda dↄ̃ro. 12 Gbɛ̃ sĩnda pínki dì Dɛmɛtɛriu tↄ́ nna sí. Bee yãpura a zĩdanda dì a sáabu kpá se. Ókↄ̃nↄ odì a sáabu kpá dↄ, akũ ń dↄ̃ kũ ó sèedakɛna náani vĩ.

Lɛ́zammanaa

13 Má yã vĩ dasi mà onnɛ, ama má ye mà kɛ̃nnɛ takada gũnlo. 14 Má tãmaa vĩ ò wɛ́ kɛ pla tera, ò yã o kↄ̃o wɛ́dewɛ.

15 Luda n tó kũ aafiaao. N gbɛ̃nnanↄ fↄ kpàmma. Ǹ fↄ kpá ó gbɛ̃nnanↄa dodo.

Yudu

TIRE

TE YUDU U YORUA

Yudu u sɑ̃ɑwɑ Yesu Kirisin wɔnɔ turo. Yesugibu kpurowɑ u tire te yoruɑ. Sɑɑ ye, gɑbɑ seewɑ ben suunu sɔɔ bɑ sɔ̃ɔsi weesuginu sɔ̃ɔsimɔ ni nu koo de ben Yesun yigbɛnu nu kɑrɑnɑ. Tɔn be bɑ sɔ̃ɔsi ni mɔ̀ mi, bɑ wɑ̃ɑwɑ kom bɛrɛtɛkɛ sɔɔ. Adɑmɑ Gusunɔ u koo bu kɑm koosiɑ nge mɛ u yeruku tɔmbu gɑbu kuɑ be bɑ ǹ nùn mɛm nɔɔwɛ. N weenɛwɑ Yesugibu bu kɑ tii yinɑ. Domi bɑ Gusunɔn gɑri mɔ yi yi sɑ̃ɑ gem sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Yiyɑ n weenɛ bɑ n dɑ dendi.

Tire ten kpunɑɑ

1. Tɔbiribu, nɑɑsu 1-2.

2. Keu koosio weesugibu, nɑɑsu 3-16.

3. Yiirebu kɑ kirɔ, nɑɑsu 17-23.

4. Siɑrɑ dɑ̃ɑkibu, nɑɑsu 24-25.

1

Tɔbiribu

1 Nɛ Yudu, Yesu Kirisin yoo, nɛ wi nɑ sɑ̃ɑ Yɑkɔbun wɔnɔ, nɑ bɛɛ tire teni yoruɑmmɛ, bɛɛ be Gusunɔ Bɑɑbɑ u sokɑ. U bɛɛ kĩ, mɑ u bɛɛ kɔ̃su Yesu Kirisin sɔ̃.

2 Gusunɔ u n bɛɛ wɔnwɔndu kɑ ɑlɑfiɑ kɑ kĩru sosiɑmmɛ.

Keu koosio weesugibu

(I mɑɑ mɛɛrio Piɛɛ II, 2:1-17)

3 Nɛn kĩnɑsibu, nɑ rɑɑ kĩ n bɛɛ tireru yoruɑ, nɛ kɑ bɛɛn fɑɑbɑn gɑrin sɔ̃, ɑdɑmɑ wee tɛ̃ n kuɑ tilɑsi n kɑ bɛɛ tire teni yoruɑ n kɑ bɛɛ hɑniɑ koosiɑ kpɑ i kɑ gɑri yi i nɑɑnɛ doke sunɑ yi Gusunɔ u wigibu wɛ̃ nɔn teeru sere kɑ bɑɑdommɑɔ. 4 Domi tɔn kɔ̃sobu gɑbɑ duɑ gbɛnum bɛɛn suunu sɔɔ be bɑ Gusunɔn durom gɔsikiɑ, bu kɑ ben kom kɔ̃sum gɑfɑrɑ wɑ, mɑ bɑ Yesu Kirisi yinɑ, wi u sɑ̃ɑ bɛsɛn Yinni boko. Sɑɑ gɑsɔ gɑsɔn diyɑ bɑ yoruɑ ye n koo bu deemɑ siribun biru.

5 Bɑɑ mɛ i ye kpuro yɛ̃ sɑ̃ɑ sɑ̃ɑ, kɑ mɛ, nɑ kĩ n bɛɛ yɑɑyɑsiɑ mɑ ye Yinni Gusunɔ u Isirelin tɔmbu wɔrɑ sɑɑ Egibitin tem di u kpɑ, yen biru u be bɑ ǹ nɑɑnɛ doke kɑm koosiɑ. 6 I mɑɑ wɔllun gɔrɑdobɑ yɑɑyo bèn ɑyerɑ kun bu turie, mɑ bɑ ben tiin wɑ̃ɑ yeru gɛmɑ bɑ deri. Gusunɔ u kɑ bu yɔni bɔkuɑ, u kpɛ̃ɛ yɑm wɔ̃kuru sɔɔ bɑ kɑ siribun tɔ̃ɔ bentembereru mɑrɑ. 7 Mɛyɑ mɑɑ Sodomu kɑ Gomɔrɑ, kɑ wuu si su su sikerenɛ, si kpuron tɔmbu bɑ mɑɑ dɑɑ bɛrɛtɛkɛ kuɑ, tɔn durɔbu kɑ tɔn durɔbu bɑ tii sɑnkunɑmɔ. Bɑ wuu si kpeerɑsiɑ kɑ dɔ̃ɔ wi u ku rɑ gbi, mɑ n kuɑ yĩreru tɔmbun sɔ̃.

8 Kɑ mɛ, tɔn kɔ̃so be mɑɑ, ben bwisikunu sɔɔ bɑ kɑ torɑnu tii disi dokemɔ, bɑ ǹ wirugibu wiru kpĩiyɑmmɛ mɑ bɑ wɔllun yiikogibu wɔmmɔ. 9 Adɑmɑ Misɛli, wi u sɑ̃ɑ Gusunɔn gɔrɑdobɑn wirugii, u ǹ kɑ̃kɑ u Setɑm tɑɑrɛ wɛ̃ kɑ wɔmburu dɔmɑ te bɑ sɑnnɑ bɑ Mɔwisin goru sikirinɛ, ɑdɑmɑ u Setɑm sɔ̃ɔwɑwɑ u nɛɛ, “Yinni Gusunɔwɑ u koo nun gerusi.” 10 Adɑmɑ tɔn kɔ̃so be, ye yɑ kun bu yeeri yeyɑ bɑ wɔmmɔ, ye bɑ mɑɑ mɔ̀ kɑ mɑrumɑruru nge yɛɛ yeyɑ yɑ bu kɑm koosiɑmɔ. 11 Nɔni swɑ̃ɑrugibɑ bɑ sɑ̃ɑ. Domi bɑ Kɑɛnin yirɑ swĩi, bɑ tii sure torɑru sɔɔ bu kɑ ɑre wɑn sɔ̃ nge mɛ Bɑlɑmu u kuɑ, mɑ bɑ Gusunɔ seesi nge mɛ Kore u kuɑ, mɑ bɑ tii kɑm koosiɑ. 12 Tɔn be, bɑ sɑ̃ɑwɑ sɑnkɑrɑ kowobu bɛɛn tɔ̃ɔ bɑkɑ ni i rɑ ko kĩrun sɔ̃ sɔɔ, bɑ kɑ bɛɛ dimɔ, kɑ sekuru sɑriru, bɑ ben tii nɔɔrimɔ tɔnɑ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge guru winu ni woo gɑ bɔrikiɑmɔ, ni nu ku rɑ kɑ gurɑ nɛ. Bɑ sɑ̃ɑ nge dɑ̃ɑ ni nu dɛrurɑ nu ǹ binu mɔ, ni bɑ wukɑ kɑ gbiniɔ, ni nu gu mɑm mɑm. 13 Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge nim wɔ̃kun nim kure ni nu kukumɔ. Nge mɛ nu nin yɑkeru kɔ̃ɔmɔ mɛyɑ bɑ mɑɑ ben sekuru sɑri kom sɔ̃ɔsimɔ. Bɑ sɑ̃ɑwɑ nge wɔllun kperi yi yi yin swɑɑ bie, Gusunɔ u bu yɑm wɔ̃ku te tɑ kpɑ̃ yiiye tè sɔɔ bɑ koo du kɑ bɑɑdommɑ.

14 Enɔku mɑɑ, wi u sɑ̃ɑ Adɑmun sikɑdobun tɔ̃kɑ nɔɔbɑ yiruse u Gusunɔn gɑri geruɑ ben sɔ̃ u nɛɛ, wee, Yinni u sisi kɑ win gɔrɑdo dɛɛro dɑbi dɑbiru 15 u kɑ bɑɑwure kpuro siri kpɑ u kɑ Gusunɔn bɛɛrɛ yɛ̃ru sɑrirugibu kpuro tɑɑrɛ wɛ̃ ben kom kɔ̃sum kpuron sɔ̃ mɛ bɑ kuɑ Gusunɔn gɛndun sɔ̃, kɑ mɑɑ gɑri kɔ̃sin sɔ̃ yi torobu be bɑ ǹ Gusunɔn bɛɛrɛ yɛ̃ bɑ nùn gerusi. 16 Tɔn be, bɑ rɑ n wure, gɑ̃ɑnu sɑri ni nu rɑ bu wɛ̃re, ben binɛ bu kpɑre. Bɑ rɑ woo kɑnɑ gɑri gere, bɑ mɑɑ tɔmbu gɑri dori sɔ̃ɔmɔ bu kɑ yɛ̃robun gɑ̃ɑnu wɑ.

Yiirebu kɑ kirɔ

17 Adɑmɑ bɛɛ nɛn kĩnɑsibu, n weenɛ i gɑri yi yɑɑyɑ yi bɛsɛn Yinni Yesu Kirisin gɔrobɑ rɑɑ geruɑ. 18 Domi bɑ bɛɛ sɔ̃ɔwɑ mɑ sɑnɑm dɑ̃ɑkim sɔɔ tɔn yɑɑko kowobɑ koo nɑ be Gusunɔn bɛɛrɛ yɛ̃ɛ sɑrirɑ koo de ben binɛ yɑ n bu kpɑre. 19 Beyɑ bɑ kɑ kɑrɑnɑɑ nɑɑmɔ, bɑ ben tiin bwisikunu mɔ̀, bɑ ǹ Hunde Dɛɛro mɔ. 20 Adɑmɑ bɛɛ nɛn kĩnɑsibu, i tii tɑ̃sisio bɛɛn nɑɑnɛ doke dɛɛrɑbu sɔɔ i n kɑnɑru mɔ̀ kɑ Hunde Dɛɛron dɑm. 21 I tii nɛnuɔ Gusunɔn kĩru sɔɔ, i n kɑ bɛsɛn Yinni Yesu Kirisin wɔnwɔndu mɑrɑ te tɑ koo kɑ bɛɛ wɑ̃ɑru te tɑ ku rɑ kpe nɑɑwɑ.

22 I ben wɔnwɔndu wɑɑwo be bɑ gɔ̃rusu yiru yiru mɔ̀. 23 I n gɑbu gɑwɑmɔ dɔ̃ɔ sɔɔn di i n bu fɑɑbɑ mɔ̀. I mɑɑ gɑbun wɔnwɔndu wɑɑwo tɑ n kɑ bɛrum mɛnnɛ, ɑdɑmɑ i n ben torɑnu tusɑ sere kɑ ben yɑbenɔ ni ben dɑɑ yɑ disinu tɛɛni.

Siɑrɑ dɑ̃ɑkibu

24-25 Gusunɔ turo sɑ̃ɑ bɛsɛn Fɑɑbɑ kowo wi u koo kpĩ u bɛɛ kɔ̃su i ku kɑ wɔrumɑ, kpɑ u bɛɛ terɑsiɑ win yiiko sɔɔ tɑɑrɛ sɑriru sɔɔ kɑ nuku dobu. Wiyɑ u yiiko kɑ kpɑ̃ɑru kɑ dɑm kɑ girimɑ mɔ sɑɑ bɛsɛn Yinni Yesu Kirisin min di, yee yellun di, kɑ tɛ̃, sere kɑ bɑɑdommɑɔ. Ami.

ZIA YÃ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

ZIA YÃ BIRINA YUHANANƐ

Kirisi ena wɛ́gupu gũn 1:1-1:20

Takadakɛ̃na sↄsi mɛ̀n supplanↄ gbɛ̃nↄnɛ 2:1-3:22

Takada kokona kũ a kãni'ↄ mɛ̀n supplanↄ gogonaao 4:1-8:1

Kãkãki mɛ̀n supplanↄ pɛnaa 8:2-11:19

Kwã kũ nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ̀n planↄ 12:1-14:20

Luda pↄfɛ̃ kɛrɛ mɛ̀n supplanↄ atɛ̃na anduniaa 15:1-19:5

Kirisi suna à kí ble zĩtɛ 19:6-20:15

Musu dufu kũ zĩtɛ dufuo 21:1-22:21

1

Takada díkĩna boki

1 Luda yã kũ àtɛn su kɛ mↄ̀ Yesu Kirisinɛ de à biri a zↄ̀blerinↄnɛ, akũ à a malaikaa zĩ̀ makũ Yuhana a zↄ̀bleriia, à tò ma yã pìi dↄ̃̀. 2 Luda yã kũ Yesu Kirisi de a sèedade ũn ma è, akũ matɛn o. 3 Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ à zia yã díkĩna kyó kɛ̀ ũ kũ gbɛ̃ kũ ò a yã mà ò kũnanↄ, zaakũ a gↄrↄ kà kãni.

4 Makũ Yuhana makũ mɛ́ ma takada díkĩna kɛ̃̀ sↄsi mɛ̀n suppla kũ ò kú Asia bùsuu gũnnↄnɛ. Luda kũ à kun yã, à kun tera, akũsↄ̃ àtɛn su kũ a Nini mɛ̀n suppla kũ ò kú a gbà arɛnↄ 5 kũ Yesu Kirisi kũ à de sèedade yãpura ũo ò gbɛ̃kɛ kɛárɛ, ò á gba aafia. Yesu pìimɛ gàavu káaku ũ, àkũmɛ andunia kínanↄ gbãnade ũ. À yewái, à ó bo ó durunnanↄn kũ a aru gbãnao, 6 à ó ká kpatan Luda a de gbàgbarinↄ ũ. Àkũ mɛ́ à gakuri kũ gbãnao vĩ gↄrↄ sĩnda pínki! Aami. 7 Ǹ gwa, àtɛn su ludambɛ lukun. Gbɛ̃ sĩnda pínki ni a e, bee gbɛ̃ kũ ò a zↄ̃̀nↄ, andunia buri sĩnda pínki ni wɛ̃nda ↄ́ↄ dↄ a yã musu. Lɛmɛ! Aami.

8 Dikiri Luda pì: Makũmɛ Alafa kũ Omɛgao ũ, Gbãnasĩndapinkide kũ má kun yã, ma kun tera, akũsↄ̃ matɛn su.

Yesu Kirisi bo à suna Yuhanaa

9 Makũ Yuhana á gbɛ̃ do kunna Yesu gũn kↄ̃ gbɛ̃nↄn ó ũ wari gũn, kíblenaa gũn, mɛnakɛ gũn. Ma kú ísira luan kũ òdi pi Patamↄ Luda yã kũ Yesu de a sèedade ũ yãi. 10 Dikiri gↄrↄ zĩ Luda Nini sùma, akũ ma kòto gbãna mà ma kpɛ lán kãkãki'ũ bà 11 à pì: Ǹ pↄ́ kũ n è kɛ̃ takada gũn, ń kpãzã sↄsi mɛ̀n suppla kũ ò kú wɛ̃tɛ dínↄ gũnnↄnɛ: Ɛfesu, Simiina, Pɛɛgamumu, Tiatira, Saadi, Filadɛlɛfia kũ Laodiseao.

12 Akũ ma litɛ, de mà gbɛ̃ kũ àtɛn yã o kũmaoo pì e. Kũ ma litɛ lɛ, ma wura fitiladibↄↄ è mɛ̀n suppla. 13 Ma gbɛ̃ke è fitiladibↄↄ pìnↄ tɛ́ lán bisãsiri nɛ́ bà. À utagyaba dana, àtɛn gátɛ a gbá lɛ́a, à wura asa dↄ a gbãn. 14 A mìkã de púu táitai lán sãkã ke buu bà, a wɛ́ de lán tɛ́nɛnɛ bà. 15 A gbá tɛn tɛ́ kɛ lán mↄ̀gotɛ̃ kũ òtɛn baasa tɛ́vura gũn bà. A kòto de lán ísↄ̃kɛna kĩni bà. 16 À susunɛnↄ kũna a ↄplan mɛ̀n suppla, fɛ̃nɛda lɛ́nna kpa plapla tɛn bo a lɛ́n. A ãn tɛn tɛ́ kɛ lán ifãntɛ̃ gbãna bà.

17 Kũ ma a è, ma lɛtɛ a gbá sarɛ, ma gↄ̃ sã̀ii. Akũ à a ↄpla nàma à pì: Ǹsun tó vĩna n kũro. Makũmɛ Arɛde kũ Kpɛdeo ũ, 18 gbɛ̃ kũ àdigↄ̃ kun ũ. Ma ga, akũ má kun, akũsↄ̃ manigↄ̃ kun ari gↄrↄ sĩnda pínki. Má ga kũ gyãwãnwo mↄ̀nɛnↄ kũna. 19 Ǹ pↄ́ kũ n è kɛ̃, pↄ́ kũ ò kunnↄ kũ pↄ́ kũ oni su a kpɛnↄ pínki. 20 Susunɛ mɛ̀n suppla kũ n è ma ↄplan pìnↄ kũ wura fitiladibↄ mɛ̀n suppla pìnↄ asirin dí: Susunɛ mɛ̀n suppla pìnↄ bi sↄsi mɛ̀n suppla pìnↄ zĩ̀rinↄmɛ, fitiladibↄ mɛ̀n suppla pìnↄ bi sↄsi mɛ̀n suppla pìnↄmɛ.

2

Ɛfesudenↄ yã

1 Ǹ kɛ̃ Ɛfesu sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ kũ má susunɛ mɛ̀n supplanↄ kũna ma ↄplan, matɛn kure wura fitiladibↄ mɛ̀n supplanↄ tɛ́, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. 2 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃ kũ zĩ kũ ntɛn kɛo kũ n mɛnakɛnaao. Ndì we ǹ gbɛ̃ bɛ̃̀nɛnↄ ditɛro. Gbɛ̃ kũ òdi ń zĩda ditɛ Luda zĩ̀rinↄ ũ, akũsↄ̃ ò de a ũro, n ń lɛ́ n gwà n è ɛ́kɛdenↄmɛ ń ũ. 3 N mɛna fↄ̃̀, n wari kɛ̀ ma tↄ́ yãi, ńdi kpasaro. 4 Ama má yã vĩ kũnwo. Yenyĩ kũ ń vĩmɛnɛ káaku bùsa. 5 Ǹ tó n kunna zĩ zaa gↄrↄ kũ ńdi busaro yã dↄngu. Ǹ nɛ̀sɛ litɛ, ǹgↄ̃ yã kũ ndì kɛ yãnↄ kɛ. Tó ńdi kɛ lɛro, mani sunyĩ, mà n fitiladibↄ go. 6 Bee kũ abireo ń yã díkĩna vĩ, ń zã Nikolaitãnↄ yãkɛnanↄn lákũ ma zã̀ńgu nà. 7 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma: Mani gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè gba zɛ́ à lí wɛ̃̀ndide kũ à kú Luda aruzennaa gũn nɛ́ ble.

Simiinadenↄ yã

8 Ǹ kɛ̃ Simiina sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ kũ má de Arɛde kũ Kpɛdeo ũ, ma ga ma ɛra ma vu, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. 9 Má wɛ́tãmma kũ òtɛn mↄnnɛ dↄ̃ kũ n takasikɛnaao. Bee kũ abireo aruzɛkɛdemɛ n ũ. Gbɛ̃ kũ òdi pi Yudanↄmɛ ń ũ akũsↄ̃ ò de a ũronↄ, kũ ń aduakɛkpɛ de Setan pↄ́ ũ, má dↄ̃ lákũ òdi yã dimma nà. 10 Ǹsun vĩna kɛ wari kũ ĩni kɛnɛro. Ǹ ma, Ibilisi ni á gbɛ̃kenↄ ká kpɛ́siran de à á yↄ̃ à gwa, ani wɛ́ tãáwa ari gↄrↄ kuri. Ǹgↄ̃ náani vĩ ari ǹgↄ̃ gɛ́ gao, mani aruzenna kɛnnɛ yàri ũ. 11 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma: Ga plade ni wari dↄ gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blèearo.

Pɛɛgamumudenↄ yã

12 Ǹ kɛ̃ Pɛɛgamumu sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ kũ má fɛ̃nɛda lɛ́nna kpa plapla kũna, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. 13 Má n kúki dↄ̃, gu kũ Setan gbà kummɛ. Ń ma yã kũna, ńdi ledi kpámairo, bee gↄrↄ kũ ò ma sèeda yãpurade Antipa dɛ̀ n wɛ̃tɛn, gu kũ Setan kunn pìi. 14 Ama má yã vĩ kũnwo fíti. Ń gbɛ̃nↄ vĩ gwe kũ ò Balamu yã kũna. Balaamu pì mɛ́ à dà Balakinɛ à Isarailanↄ gàtɛ à ń dá tãna pↄ́blen kũ pãpãkɛnaao. 15 Lɛmɛ dↄ ń gbɛ̃nↄ vĩ gwe, ò Nikolaitãnↄ yã kũna. 16 Abire yãi ǹ nɛ̀sɛ litɛ. Tó ńdi kɛ lɛro, mani sunyĩ tera mà zĩ̀ ká kũńwo kũ fɛ̃nɛda kũ à kú ma lɛ́nwo. 17 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma. Mani gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè gba mana kũ à utɛnaa, mani a gba gbɛ̀ pura kũ ò tↄ́ dufu kɛ̃̀a dↄ. Gbɛ̃ke tↄ́ pì dↄ̃ro, séde gbɛ̃ kũ ma kpàaa pìi.

Tiatiradenↄ yã

18 Ǹ kɛ̃ Tiatira sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ Luda Nɛ́ kũ ma wɛ́ de lán tɛ́nɛnɛ bà akũsↄ̃ ma gbá de lán mↄ̀gotɛ̃ bà, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. 19 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃, n yenyĩ, n ludanaanikɛnaa, n zĩkɛna kũ n mɛnakɛnaao. Má dↄ̃ dↄ kũ yã kũ ntɛn kɛ kpɛkpɛ mana de a káakupↄla. 20 Ama má yã vĩ kũnwo. N nↄgbɛ̃ Yɛzɛbɛli kũ à a zĩda dìtɛ annabi ũ gbà zɛ́. Àtɛni ma zↄ̀blerinↄ sãtɛ, àtɛn dańnɛ ò pãpã kɛ ò tãna pↄ́ ble. 21 Ma a gbà zɛ́ à nɛ̀sɛ litɛ, ama à ye à a nɛ̀sɛ litɛ à pãpãkɛna tóro. 22 Ǹ ma, mani a wútɛ gyãn, mani tó gbɛ̃ kũ ò pãpã kɛ̀ kãaonↄ wari zↄ̃kↄ̃ kɛ, tó odi nɛ̀sɛ litɛ ò a yã tòro. 23 Mani a ìbanↄ dɛdɛ kũ gagagyão, sↄsi gbɛ̃ sĩnda pínki ni dↄ̃ kũ makũ mɛ́ madì gbɛ̃nↄ laasun kũ ń swɛ̃̀ɛo gwa, mani fĩna bo á baadinɛ a yãkɛnaaa. 24 Á Tiatira gbɛ̃ kpara kũ á yã pì kũnaro, akũsↄ̃ á yã kũ òdi pi Setan asiri zↄ̃kↄ̃ dↄ̃ronↄ, mani aso pãnde diárɛro. 25 À ↄ didi yã kũ á kũnaa ari màgↄ̃ gɛ́ su. 26 Gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè, akũsↄ̃ à yã kũ má yeinↄ kũna ari a lɛ́a, mani a gba zɛ́ à gbãna ble burinↄa. 27 Ani kí bleḿma kũ mↄ̀ gòoo à ń wíwi lákũ òdi ɛ̃ oro wíwi nà, lán ma De ma gba zɛ́ nà. 28 Mani a gba gudↄna susunɛ dↄ. 29 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma.

3

Saadidenↄ yã

1 Ǹ kɛ̃ Saadi sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ kũ má Luda Nini mɛ̀n supplanↄ kũna kũ susunɛ mɛ̀n supplanↄ, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. Má n yãkɛnanↄ dↄ̃. Kunna bɛ̃nɛ tↄ́ mɛ́ à dↄmma, ama gɛ̀ɛmɛ n ũ. 2 Ǹ vu, ǹ gbɛ̃ kũ ò gↄ̃̀nnɛnↄ lɛ́ kũ flã̀ao ari ògↄ̃ gɛ́ ga, zaakũ ma è n yãke papana ma Ludanɛro. 3 Abire yã mɛ́ à tò yã kũ n mà akũ n sì, ǹ tó àgↄ̃ dↄngu, ǹgↄ̃ kũna, ǹ nɛ̀sɛ litɛ. Tó ńdi vuro, mani sunyĩ lán kpãni bà, ĩnigↄ̃ gↄrↄ zaka kũ mani su dↄ̃ro. 4 Bee kũ abireo ń gbɛ̃nↄ vĩ Saadi gwe fíti kũ odi ń pↄ́kasanↄ gbãsĩ kpáro. Óni kure lɛɛlɛ kũ pↄ́ purao dana, zaakũ ò kà a lɛ́i. 5 Lɛn gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè nigↄ̃ pↄ́kasa pura dana lɛ. Mani a tↄ́ dɛdɛ wɛ̃̀ndi takadan zikiro. Mani zɛ kãao ma De kũ a malaikanↄ arɛ. 6 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma.

Filadɛlɛfiadenↄ yã

7 Ǹ kɛ̃ Filadɛlɛfia sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ kũ má kú madona yãpurade ũ, má Dauda mↄ̀nɛ kũna, madì zɛ́ wɛ̃ gbɛ̃ke dì fↄ̃ à a tataro, madì zɛ́ tata gbɛ̃ke dì fↄ̃ à a wɛ̃ro, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. 8 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃. Ǹ ma, ma zɛ́ wɛ̃̀nnɛ n arɛ, gbɛ̃ke ni fↄ̃ à a tataro. Bee kũ n gbãna fíti, ń ma yã kũna, ńdi ledi kpámairo. 9 Setan aduakɛkpɛ gbɛ̃ kũ òdi ń zĩda ditɛ Yudanↄ ũ, akũsↄ̃ ò de a ũronↄ, mani tó ɛ́kɛde pìnↄ su ò kútɛnnɛ, oni dↄ̃ kũ má yenyĩ. 10 Zaakũ ń yã kũ ma dìtɛnnɛ kũna n fↄ̃ n mɛna, mani n sí wari kũ àtɛni su andunia pínki gũnwa, de à gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄ yↄ̃ à ń gwa. 11 Mani su tera. Ǹgↄ̃ pↄ́ kũ ń vĩ kũna gbãna, de gbɛ̃ke sún n láada símmaro yãi. 12 Mani gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè kɛ ma Luda kpɛ́ gbɛ̀gba ũ. Ani bo zikiro. Mani ma Luda tↄ́ kɛ̃a kũ ma Luda wɛ̃tɛ Yurusalɛmu dufu kũ ani kipa bona a kĩnaa zaa musu tↄ́o kũ ma tↄ́ dufuo. 13 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma.

Laodiseadenↄ yã

14 Ǹ kɛ̃ Laodisea sↄsi zĩ̀riinɛ: Makũ Aami, sèeda náanide yãpura kũ má de pↄ́ kũ Luda kɛ̀nↄ mìde ũ, makũ mɛ́ ma yã díkĩna ò. 15 Má n yãkɛnanↄ dↄ̃. Ń yĩdaro, akũsↄ̃ ń wãnaro. Má ye ǹgↄ̃ yĩda kesↄ̃ wãna. 16 Lákũ ń lↄ́gↄlↄgↄ nà, ń wãnaro akũsↄ̃ ń yĩdaro, mani n pisimɛ. 17 Ndì pi ↄgↄde aruzɛkɛde kũ ń pↄ́ke ni vĩromɛ n ũ. Ń dↄ̃ kũ gbɛ̃ pã pótompo barakɛri wɛ̃ndade takaside vĩ̀naamɛ n ũro. 18 Matɛn lɛ́ damma, ǹ wura baasana lú ma kĩnaa, de ǹ kɛ ↄgↄde ũ. Ǹ pↄ́kasa pura lú ǹ da, de ǹ n pótompokɛ utɛ ǹ bo wé'in. Ǹ wɛ́ ɛzɛ lú ǹ ká n wɛ́n, de ǹ gu e. 19 Madì kpãkɛ̃ gbɛ̃ kũ má yeńyĩnↄi mà ń toto. Abire yã mɛ́ à tò, ǹ wɛ́ tã ǹ nɛ̀sɛ litɛ. 20 Ǹ gwa, má zɛna kpɛ́lɛlɛa, matɛn gbà lɛ́. Tó gbɛ̃ ma kòtoo mà, akũ à zɛ́ wɛ̃̀mɛnɛ, mani gɛ̃ mà pↄ́ ble kãao, ani ble kũmao. 21 Mani gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè gba zɛ́ à vutɛ kũmao ma gbàaa, lákũ makũ ma zĩ̀i blè ma vutɛ kũ ma Deo a gbàaa nà. 22 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ, à yã kũ Luda Nini tɛn o sↄsi gbɛ̃nↄnɛ ma.

4

Donyĩkɛna Ludanɛ zaa musu

1 Abire gbɛra ma zɛ́ è wɛ̃na ludambɛ. Akũ ma kòto kũ ma mà káaku lán kãkãki'ũ bàa mà dↄ à pì: Ǹ mↄ́ la, mani yã kũ ani su abire gbɛra mↄnnɛ. 2 Gwe gↄ̃̀nↄ Luda Nini dìma, akũ ma gbàa è ludambɛ gwe, gbɛ̃ke vutɛa. 3 Gbɛ̃ kũ à vutɛnaa pì tɛn tɛ́ kɛ lán gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde kũ òdi pi diamↄↄ bà kesↄ̃ kaanɛlia. Ludambɛfɛ̃nɛda lika bára pìii, a í de lán lá'i taka bà lán ɛmɛradi bà. 4 Gbà mɛ̀n baro awɛɛsiikↄ̃nↄn likai, gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baro awɛɛsiikↄ̃nↄn vutɛvutɛna bára pìnↄa. Ò pↄ́ pura dadana, ò wura fùra kúkuna. 5 Legũ tɛn pí, àtɛni bo bára pì kĩnaa, àtɛni pũtã, àtɛni pata. fitila nana gbàa pì arɛ mɛ̀n suppla, mↄ́kↄ̃nↄmɛ Luda Nini mɛ̀n supplanↄ ũ. 6 Dígi kú gbàa pì arɛ lán ísira bà. A í kɛ̀ gárangaran lán gbɛ̀digi bà.

Gbàa pìnↄ daguran pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃nↄn lika gbàa pìii. Wɛ́ dↄdↄḿma kpɛ kũ arɛo. 7 Pↄ́ bɛ̃nɛ pìnↄ káakupↄ de lán músu bà, a plade de lán zùsaa bà, a aakↄ̃de ãn de lán bisãsiri ãnn bà, a siikↄ̃de de lán vãu kũ àtɛn vura bà. 8 Pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ baadi dɛ̀mbɛrɛ vĩ mɛ̀n suddodo. Wɛ́ dↄdↄ ń dɛ̀mbɛrɛ pìnↄa, a gũn kũ kpɛo. Fãnantɛ̃ kũ gwãanio òdigↄ̃ o lakanaa sari:

Kúadona, kúadona, kúadona,

Dikiri Luda Gbãnasĩndapinkide.

Ń kun yã, ń kun kũ a terao, akũsↄ̃ ntɛn su.

9 Gↄrↄ kũ pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàaa, akũsↄ̃ àdigↄ̃ kun gↄrↄ sĩnda pínki pì tↄ́ kpà, ò bɛ̀ɛrɛɛ lìnɛ, ò a sáabu kpà, 10 gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baro awɛɛsiikↄ̃ pìnↄ dì wútɛwutɛ a arɛ ò donyĩ kɛnɛ, òdi ń fùra gogo ò kátɛ gbàa pì arɛ ò pi:

11 Dikiri ó Luda, n ka ò n tↄ́ kpá,

ò bɛ̀ɛrɛ kũ gbãnao linnɛ,

zaakũ n pↄ́ sĩnda pínki kɛ̀,

ń kɛna kũ ń kunnaao bi n pↄyenyĩnaamɛ.

5

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ takada kokonaao

1 Akũ ma takada kokonaa è na gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàaa pì ↄplan, ò yã kɛ̃̀a arɛ kũ kpɛo pínki, ò a lɛ́ kũ̀kũ kũ kãni'ↄ lɛu supplao. 2 Akũ ma malaika gbãnade è, àtɛn kpàkpa kɛ kũ kòto gbãnao à pì: Dí mɛ́ à kà à kãni'ↄ dínↄ gogo à takada dí poroo? 3 Ama gbɛ̃ke kú ludambɛ ke zĩtɛ ke zĩtɛ gbáru kũ ani fↄ̃ à takada pìi poro à gwaro. 4 Ma ↄ́ↄ dↄ̀ manamana, zaakũ odi gbɛ̃ke e kũ à kà à takada pìi poro à gwaro. 5 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ doke pìmɛnɛ: Ǹsun ↄ́ↄ dↄro. Ǹ gwa, Yuda buri Músu kũ à de Dauda kpata kũ à bↄ̀tↄↄ pà Kína ũ zĩ̀i blè. Àkũ mɛ́ ani fↄ̃ à kãni'ↄ mɛ̀n suppla pìnↄ gogo à takada pìi poro. 6 Akũ ma Sãnɛ Bↄ̀rↄↄ è zɛna gbàa pìia pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ tɛ́. À de lákũ ò a kùtu kpàa bà. A bɛ̃nɛ vĩ mɛ̀n suppla kũ wɛ́o mɛ̀n suppla. Luda Nini mɛ̀n suppla kũ à ń zĩ andunia gu sĩnda pínkianↄon gwe. 7 À gɛ̀ɛ à takada pìi sì gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàa pì ↄĩ. 8 Kũ à takada pìi sì, akũ pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baro awɛɛsiikↄ̃ pìnↄ kùtɛkutɛ Sãnɛ Bↄ̀rↄ pì arɛ. Ń baadi mↄrↄ kũna kũ wura kɛrɛ kũ turaretiti kán à pào. Turaretiti pì bi Luda gbɛ̃nↄ aduakɛnanↄmɛ. 9 Ò lɛ̀ dufu sì òtɛn pi:

N ka ǹ takada pì sí ǹ kãni'ↄ pìnↄ gogo,

zaakũ ò n dɛ,

n gbɛ̃nↄ bò Ludanɛ kũ n aruo

buri sĩnda pínki gũn, buriyã sĩnda pínki gũn,

gbɛ̃ sĩnda pínki gũn, bùsu sĩnda pínki gũn.

10 N ń ká kpatan,

ò gↄ̃ ó Luda gbàgbarinↄ ũ,

onigↄ̃ kí ble zĩtɛ.

11 Akũ ma malaikanↄ è likana gbàa pìii kũ pↄ́ bɛ̃nɛ pìnↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ dasidasi, ń dasi kà dúbu ũgbangba, oni fↄ̃ ò ń lɛ́ dↄ̃ro. Ma ń kĩni mà, 12 ò pì kũ kòto gbãnao:

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ ò dɛ̀ɛ kà ò iko dↄ̃nɛ

kũ aruzɛkɛo kũ ↄ̃ndↄ̃o kũ gbãnao kũ bɛ̀ɛrɛɛo

ò a sáabu kpá, ò a tↄ́ kpá.

13 Akũ pↄ́ kũ Luda kɛ̀ musu kũ zĩtɛo kũ zĩtɛ gbáruo kũ ísira gũnwo pínki, bee pↄ́ kũ ò kú gu sĩnda pínkinↄ, ma mà ò pì:

Ògↄ̃ bɛ̀ɛrɛ kũ gbãnao dↄ̃

gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàaanɛ kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo,

ónigↄ̃ ń sáabu kpá, ògↄ̃ ń tↄ́ kpá gↄrↄ sĩnda pínki.

14 Pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ pì, aami. Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ wùtɛwutɛ ò donyĩ kɛ̀nɛ.

6

Kãni'ↄgogonaa

1 Ma è Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ mɛ̀n suppla pìnↄ káakude gò. Akũ ma mà pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ doke yã ò lán legũpũtãnaa bà à pì: Ǹ mↄ́! 2 Akũ ma sↄ̃ pura è, gbɛ̃ kũ à dia sá kũna. Ò kífuraa kùnɛ, akũ à bò zĩ̀bleri ũ, de à gɛ́ zĩ̀ ble.

3 Kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ plade gò, ma mà pↄ́ bɛ̃nɛ plade pì: Ǹ mↄ́! 4 Sↄ̃ pãnde bò dↄ, à de tɛ̃ɛ zónzon. Ò gbɛ̃ kũ à dia gbà zɛ́ à aafia sí anduniaa, de gbɛ̃nↄ kↄ̃ dɛdɛ. Ò fɛ̃nɛda zↄ̃kↄ̃ↄ kpàa.

5 Kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ aakↄ̃de gò, ma mà pↄ́ bɛ̃nɛ aakↄ̃de pì: Ǹ mↄ́! Akũ ma sↄ̃ sira è, gbɛ̃ kũ à dia zaka kũna. 6 Ma kĩni mà lán gbɛ̃ kòtoo bà, à bò pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃ pìnↄ tɛ́ à pì: Ése zaka lɛ́ domɛ gↄrↄ do zĩ ↄgↄ ũ. Gbado zaka lɛ́ aakↄ̃mɛ gↄrↄ do zĩ ↄgↄ ũ. Ǹsun tó kù línↄ kũ geepi línↄ yakaro.

7 Kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ siikↄ̃de gò, ma pↄ́ bɛ̃nɛ siikↄ̃de kòtoo mà à pì: Ǹ mↄ́! 8 Akũ ma sↄ̃ pufau è, gbɛ̃ kũ à dia tↄ́n Ga, Gyãwãn tɛ́i. Ò ń gbá zɛ́ ògↄ̃ iko vĩ andunia gbɛ̃nↄ lɛu siikↄ̃dea, ò ń dɛdɛ kũ zĩ̀io kũ nàao kũ gagagyão kũ nↄ̀bↄ pãsĩnↄo.

9 Kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ sↄↄrode gò, gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛ Luda yã ona kũ Yesu sèedakpanaao yãi, ma ń gyãwãndenↄ è turaretitikpataki gbáru. 10 Ò wiki gbãna lɛ̀ ò pì: Dikiri kũ à kú adona yãpurade, bↄrɛn ĩni yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄ ǹ ó dɛna fĩna boḿmaa? 11 Akũ ò utagyaba pura dàda ń baadinɛ, ò pìńnɛ ò mɛna fↄ̃ fíti ari ń Yesu zↄ̀bleri dake kũ oni ń dɛdɛ lán ń bànↄ lɛ́ gɛ́ káo.

12 Kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ suddode gò, ma è zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã pãsĩpãsĩ, ifãntɛ̃ sira kũ̀ níkiniki lán biza kũ ò dà òsin bà, mↄvura tɛ̃ra kũ̀ lán aru bà mámmam. 13 Susunɛnↄ bò ludambɛ, ò kↄ̀tɛ zĩtɛ lán zàga'ĩa dì línɛ ísi woro nà. 14 Ludambɛ kɛ̃̀kↄ̃a, à kòkokoko lán pɛ̀ɛ bà. Kpinↄ kũ ísira luannↄ sↄ̃̀ ń kúkia pínki. 15 Andunia kínanↄ kũ kpatablerinↄ kũ soza gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ aruzɛkɛdenↄ kũ gbãnadenↄ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio zↄ̀nↄ kesↄ̃ zĩdadenↄ ùtɛ gbɛ̀wɛɛnↄn kũ gbɛ̀sↄkↄnↄo. 16 Ń wiki gↄ̃̀ dↄ:

Kpinↄ kũ gbɛ̀nↄ à daóla,

à ó utɛ gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàaanɛ,

à ó sí Sãnɛ Bↄ̀rↄ pↄfɛ̃a.

17 Zaakũ ń pↄfɛ̃kipammana gↄrↄ zↄ̃kↄ̃ↄ kà. Dí mɛ́ ani fↄ̃ à bonn?

7

Sèedakɛna Luda zↄ̀blerinↄa

1 Abire gbɛra ma malaika gbɛ̃nↄn siikↄ̃nↄ è zɛzɛna andunia kusuru siikↄ̃nↄa, ń baadi a kusuru ĩa kũna, de ĩa sún pá zĩtɛ ke ísira ke lí kearo yãi. 2 Akũ ma malaika pãnde è, à bò à fùtɛ ifãboki kpa, à Luda Wɛ̃̀ndide sèedakɛbↄ kũna. À lɛ́ gbãna zù malaika gbɛ̃nↄn siikↄ̃ kũ ò ń gbá zɛ́ ò zĩtɛ kũ ísirao yaka pìnↄi 3 à pì: Àsun zĩtɛ ke ísira ke línↄ yakaro ari ò sèeda kɛ ó Luda zↄ̀blerinↄ mì'arɛnↄa. 4 Akũ ò gbɛ̃ kũ ò sèedaa pìi kɛ̀ḿmanↄ lɛ́ òmɛnɛ, ń gbɛ̃nↄn dúbu basuppla awɛɛsiikↄ̃mɛ. Ò bò Isaraila buri sĩnda pínki gũn.

5 Yuda burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Rubɛni burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Gada burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

6 Asa burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Nafatali burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Manase burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

7 Simɛↄ burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Levi burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Isaka burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

8 Zɛbuluni burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Yusufu burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla

Biliaminu burinↄ gbɛ̃nↄn dúbu kuri awɛɛpla.

Buri sĩnda pínki kakarana ludambɛ

9 Abire gbɛra ma gbɛ̃nↄ è dasidasi, oni fↄ̃ ò ń lɛ́ dↄ̃ro. Ò bò bùsu sĩnda pínki gũn, buri sĩnda pínki gũn, gbɛ̃ sĩnda pínki gũn, buriyã sĩnda pínki gũn. Ò zɛzɛna gbà kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo arɛ. Ò utagyaba pura dadana, ò zaa lánↄ kũkũna ń ↄĩ. 10 Òtɛn wiki gbãna lɛ́ òtɛn pi:

Surabanaa dì bo ó Luda kũ à vutɛna gbàaa

kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo kiamɛ.

11 Malaikanↄn zɛzɛna ò lìka gbà kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃nↄi ń pínki, akũ ò kùtɛkutɛ gbàa pì arɛ ò donyĩ kɛ̀ Ludanɛ 12 ò pì:

Aami! Ó Luda mɛ́ à tↄ́ vĩ kũ gakurio

kũ ↄ̃ndↄ̃o kũ sáabuo kũ bɛ̀ɛrɛɛo

kũ ikooo kũ gbãnao gↄrↄ sĩnda pínki. Aami!

13 Akũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄ pìnↄ doke ma la à pì: Dínↄn gyabapuradari díkĩnanↄ ũu? Ò bò máa? 14 Ma pìnɛ: Baa, mↄkↄ̃n mɛ́ ń dↄ̃. Akũ à òmɛnɛ: Gbɛ̃ kũ ò bò wɛ́tãmma zↄ̃kↄ̃ↄ gũnnↄmɛ. Ò ń utagyabaa pìnↄ pìpi Sãnɛ Bↄ̀rↄ aru gũn à pura kũ̀.

15 Abire yãin ò kú Luda gbà arɛ,

òtɛn doi a kpɛ́n fãnantɛ̃ kũ gwãanio.

Gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàaa pìi dì a kuta kúńla.

16 Nà ke ími ni ń dɛ doro,

ifãntɛ̃ ni ń lɛ́ro, gu ni wãḿmaro,

17 zaakũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ à kú gbà guragura ni kɛ ń Dã̀ri ũ,

ani dońnɛ arɛ ari ísɛ̃ wɛ̃̀ndide bokia,

gbasa Luda ni ń wɛ́tɛ̃ warawarańnɛ pínki.

8

Kãni'ↄ supplade gonaa

1 Kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ kãni'ↄ supplade gò, ludambɛ kɛ̀ kítikiti lákũ minti baraakuri taka bà. 2 Akũ ma malaika gbɛ̃nↄn suppla kũ òdigↄ̃ zɛzɛna Luda arɛnↄ è, ò kãkãki kpàḿma mɛ̀n suppla.

3 Akũ malaika pãnde sù à zɛ̀ turaretitikpataki kũ ò pì kũ wuraao sarɛ, à tɛ́sibↄ kũ ò pì kũ wuraao kũna. Ò turaretiti kpàa dasidasi de à kakara kũ Luda gbɛ̃nↄ pínki aduakɛnaao à kpata, akũ à kpàta gbà arɛ turaretitikpataki pìia. 4 Akũ turaretiti túsukpɛ kũ Luda gbɛ̃nↄ aduakɛnaao fùtɛ malaika ↄĩ Luda arɛ. 5 Akũ malaikaa pì tɛ́sibↄↄ sɛ̀, à tɛ́ sìo turaretitikpatakia à pà, akũ à zù zĩtɛ. Legũ tɛn pata, àtɛn pũtã, àtɛn pí, akũ zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã.

Kãkãki mɛ̀n supplanↄ pɛnaa

6 Malaika gbɛ̃nↄn suppla kũ ò kãkãki mɛ̀n suppla kũnaa pìnↄ a pɛna soru kɛ̀. 7 A káakude a kãkãki pɛ̀, akũ ò legũgbɛ kũ tɛ́o kakarana kũ aruo kↄ̀tɛ zĩtɛ. Zĩtɛ lɛu aakↄ̃de tɛ́ kũ̀, línↄ lɛu aakↄ̃de tɛ́ kũ̀, sɛ̃̀ ísi tɛ́ kũ̀ míↄmiↄ.

8 Malaika plade a kãkãki pɛ̀, akũ pↄ́ tɛ́de bò à sì ísiran lán kpi zↄ̃kↄ̃ↄ bà. Ísira lɛu aakↄ̃de lì aru ũ, 9 akũ ísira pↄ́ bɛ̃nɛnↄ lɛu aakↄ̃de gàga, gó'itɛnↄ lɛu aakↄ̃de yàka.

10 Malaika aakↄ̃de a kãkãki pɛ̀, akũ susunɛ zↄ̃kↄ̃ kũ àtɛn tɛ́ kũ lán sɛ̃̀ntɛ bàa bò ludambɛ, à lɛ̀tɛ à dà swanↄ kũ ísɛ̃bokinↄ lɛu aakↄ̃dela. 11 Susunɛ pì tↄ́n Sɛwɛ. Í lɛu aakↄ̃de lì sɛwɛ ũ, akũ gbɛ̃ kũ ò í pìi mìnↄ gàga dasi a kyã̀kyã yãi.

12 Malaika siikↄ̃de a kãkãki pɛ̀, akũ ò ifãntɛ̃ lɛu aakↄ̃de lɛ̀ kũ mↄvuraao lɛu aakↄ̃de kũ susunɛnↄ lɛu aakↄ̃de, de ń lɛu aakↄ̃de sira kũ yãi. Akũ fãnantɛ̃ lɛu aakↄ̃de gↄ̃̀ gupurakũnaa sari, lɛn à kun lɛ gwãani dↄ. 13 Akũ ma vãu è, àtɛn vura musumusu. Ma mà, à wiki gbãna lɛ̀ à pì: Waiyoo, waiyoo, waiyoo gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄ malaika gbɛ̃nↄn aakↄ̃ kũ ò gↄ̃̀ pìnↄ kãkãki'ũ kũ àtɛn gɛ́ bo yãi.

9

1 Malaika sↄↄrode a kãkãki pɛ̀, akũ ma susunɛ è, à bò ludambɛ à lɛ̀tɛ zĩtɛ. Akũ ò Zĩngowɛɛ lòkoto mↄ̀nɛ kpàa, 2 akũ susunɛ pì Zĩngo wɛ̀ɛ lòkoto pì zɛ́ wɛ̃̀. Túsukpɛ bòn lán tãmatɛ zↄ̃kↄ̃ túsukpɛ bà, akũ Zĩngo wɛɛ pì túsukpɛ ifãntɛ̃ sira kũ̀, gu kɛ̀ síi níkiniki. 3 Kwanↄ bↄ̀tɛ túsukpɛ pìi gũn, ò dà zĩtɛla. Ò ń gbá gbãna lán andunia fínↄ gbãna bà. 4 Ò pìńnɛ òsun wari dↄ sɛ̃̀ɛaro ke lá ke lí ke, séde gbɛ̃ kũ ò Luda sèeda vĩ ń mì'arɛaronↄ. 5 Odi ń gba zɛ́ ò gbɛ̃nↄ dɛdɛro, ama oni ń da mɛ̀'ũmmanan ari mↄ sↄↄro. Ń wãwã de lán fí gbɛ̃pana wãwã bàmɛ. 6 Gↄrↄ birenↄa gbɛ̃nↄ ni ga wɛtɛ, oni ero. Ga ni ni ń dɛ, ama ga ni bàa lɛ́ńnɛ.

7 Kwa pìnↄ de lán sↄ̃ kũ ò soru mà kũ zĩ̀ionↄ bà. Ò pↄ́ke kúkuna lán wura fùraa bà, ń ãn de lán bisãsiri ãnn bà. 8 Ò mìkã vĩ gbã̀nagbãna lán nↄgbɛ̃ mìkã bà, ò sakanↄ vĩ lán músu saka bà. 9 Ń kùsɛ de lán mↄ̀ uta bà, ń dɛ̀mbɛrɛ kĩni dↄ lán gó dasi kũ sↄ̃nↄ tɛn gátɛ zĩ̀i gũn kĩni bà. 10 Ò vlã vĩ kũ kàao lán fí pↄ́ bà. Ń gbãna kú ń vlã pìnↄa, de ò wari dↄo gbɛ̃nↄa ari mↄ sↄↄro. 11 Zĩngowɛɛ lòkoto malaikaa pìmɛ ń kína ũ. Kũ Eberu yão a tↄ́n Abadↄ̃. Kũ Giriki yão sↄ̃ Apↄliↄ̃. 12 Yã pãsĩ káakupↄ gɛ̃̀tɛ, a mɛ̀n planↄ tɛn su a kpɛ dↄ.

13 Malaika suddode a kãkãki pɛ̀. Ma kòtoo mà à bò Luda arɛ turaretitikpataki kũ ò pì kũ wuraao bɛ̃nɛ siikↄ̃nↄ kpa. 14 À pì malaika suddode kũ à kãkãki kũnaanɛ: Ǹ malaika gbɛ̃nↄn siikↄ̃ kũ ò yĩyĩna swada kũ òdi pi Yuflati sarɛnↄ poro. 15 Akũ à malaika gbɛ̃nↄn siikↄ̃ kũ ò ń soru kɛ̀ wɛ̃̀ birea mↄ birea gↄrↄ birea gↄrↄ zaka bire yãinↄ pòro, de ò bisãsirinↄ lɛu aakↄ̃de dɛdɛ yãi. 16 Ò soza sↄ̃denↄ dasi lɛ́ òmɛnɛ, ò gbɛ̃nↄn miliↄ̃ wàa domɛ. 17 Wɛ́gupu'enaa pìi gũn lán ma sↄ̃ pìnↄ kũ ń dìrinↄ è nàn dí: Ò mↄ̀ utanↄ dadana tɛ̃ɛ lán tɛ́ bà, búgu lán buluu bà, kpà'ikpa'i lán ifãntɛ̃gbↄ̃ↄ bà. Sↄ̃ pìnↄ mì de lán músu mìi bà. Tɛ́ kũ túsukpɛo kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo tɛn bo ń lɛ́n. 18 Kisira mɛ̀n aakↄ̃ díkĩnanↄ, tɛ́ kũ túsukpɛo kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ kũ àtɛn bo ń lɛ́ gũnwo mɛ́ à bisãsirinↄ lɛu aakↄ̃de dɛ̀dɛ. 19 Zaakũ sↄ̃ pìnↄ gbãna kú ń lɛ́ gũn kũ ń vlão dↄ. Ń vlã de lán mlɛ̃̀ɛ bà, ò mì vĩ kũ òdi wari dↄo gbɛ̃nↄa.

20 Gbɛ̃ kpara kũ odi gaga kisira pìi musuronↄ, odi nɛ̀sɛ litɛ ò pↄ́ kũ ò kɛ̀ yã tòro. Ò kpɛ́ òtɛn kútɛ tãnanↄnɛ kũ pↄ́ kũ ò kɛ̀ kũ wuraao kũ andurufuuo kũ mↄ̀gotɛ̃o kũ gbɛ̀ɛo kũ lío. Pↄ́ pìnↄ dì gu ero, òdi yã maro, òdi táa o sↄ̃ro. 21 Odi nɛ̀sɛ litɛ ò ń gbɛ̃dɛna tòro ke ń pↄ́dammana ke ń gbãsĩkɛna ke ń kpãni'ona.

10

Malaika kũ takada porona fítinnao

1 Akũ ma malaika gbãnade pãnde è, à bò ludambɛ, àtɛn kipa. Ludambɛ luku likai, ludambɛfɛ̃nɛda kú a mìla. A ãn de lán ifãntɛ̃ bà, a gbánↄn de lán tɛ́nɛnɛ bà. 2 À takada fítinna kũna porona. À a ↄpla gbá zɛ̀ ísiraa, à a ↄzɛ gbá zɛ̀ zĩtɛa. 3 À wiki gbãna lɛ̀ lán músu pũtãnaa bà. Kũ à wiki lɛ̀, legũpũtãna mɛ̀n supplanↄ yã ò. 4 Kũ legũpũtãna mɛ̀n suppla pìnↄ yã ò lɛ, má ye mà kɛ̃ takada gũn, akũ ma kòtoo mà, à bò ludambɛ à pì: Ǹgↄ̃ yã kũ legũpũtãna mɛ̀n suppla pìnↄ ò kũna asiri gũn, ǹsun kɛ̃ro. 5 Malaika kũ ma è zɛna ísira kũ zĩtɛooaa pì a ↄpla sɛ̀ à dↄ̀ musu, 6 akũ à sì kũ Luda kũ à kun gↄrↄ sĩnda pínkio kũ à musu kũ zĩtɛo kũ ísiraoo kɛ̀ kũ pↄ́ kũ ò kú ń gũnnↄ pínki à pì: Ani gì kɛ doro. 7 Malaika supplade kãkãki pɛ́gↄrↄ zĩ, tó àtɛn su pɛ́, Luda pↄyenyĩna kũ à utɛna ni kɛ, lán à a baaruu kpà a zↄ̀bleri annabinↄnɛ nà.

8 Akũ ma kòto kũ ma mà à bò ludambɛ pìi mà dↄ à pì: Ǹ gɛ́ ǹ takada porona kũ à na malaika kũ à zɛna ísira kũ zĩtɛoo musu ↄĩ sí. 9 Akũ ma gɛ malaikaa pì kĩnaa, ma pìnɛ à takada fítinna pì kpáma, akũ à pìmɛnɛ: Ǹ sí ǹ só. Anigↄ̃ nna n lɛ́n lán zↄ́ bà, ama ani kɛ n nɛ̀sɛɛnɛro. 10 Akũ ma takada fítinna pìi sì malaikaa pì ↄĩ, ma sò. À kɛ̀ nna ma lɛ́n lán zↄ́ bà. Kũ ma mↄ̀, adi kɛ ma nɛ̀sɛɛnɛro. 11 Akũ ò pìmɛnɛ mà annabikɛyã o dↄ manamana burinↄ kũ bùsunↄ kũ buriyãnↄ kũ kínanↄ yã musu.

11

Sèedade gbɛ̃nↄn planↄ

1 Akũ ò leba kpàma pↄ́yↄ̃bↄ ũ, ò pìmɛnɛ: Ǹ futɛ ǹ Luda kpɛ́ yↄ̃ kũ a gbagbakio, ǹ donyĩri kũ ò kú gwenↄ naro. 2 Ǹ a ↄn tó, ǹsun yↄ̃ro, zaakũ ò kpà kifirinↄaamɛ. Oni gɛ̀sɛ pɛ́tɛpɛtɛ Luda wɛraa ari mↄ bupla awɛɛpla. 3 Mani ma sèedade gbɛ̃nↄn planↄ gba zɛ́ ò annabikɛyã o gↄrↄ wàa suddo kũ baaakↄ̃oo pìi gũn kũ uta kasanↄo dadana. 4 Gbɛ̃ pìnↄn kù lí mɛ̀n pla kũ fitiladibↄ mɛ̀n pla kũ ò zɛna andunia Dikiri arɛnↄ ũ. 5 Tó gbɛ̃ tɛn wɛtɛ à wari dↄḿma, tɛ́ ni bo ń lɛ́n à ń ibɛrɛɛ pìnↄ kpáta. Lɛn gbɛ̃ kũ àtɛn wɛtɛ à wari dↄḿma ni ga lɛ. 6 Ò ludambɛ zɛ́ tatana gbãna vĩ, de legũ sún ma gↄrↄ kũ òtɛn annabikɛyã oro yãi. Ò í litɛna aru ũ gbãna vĩ dↄ. Oni kisira buri sĩnda pínki kpá anduniai gↄrↄ kũ ò yeiia.

7 Tó ò ń sèedaakɛnaa làka, nↄ̀bↄ pãsĩ kũ àdi bo Zĩngo wɛ̀ɛ lòkoto gũn ni zĩ̀ ká kũńwo à zĩ̀ bleḿma à ń dɛdɛ. 8 Ń gɛ̀nↄ nigↄ̃ katɛna wɛra zↄ̃kↄ̃ kũ ò ń Dikiri pà lía zɛ́da gũn. Yáasi gũn òdi wɛra pì sísi Sↄdↄmu ke Misila. 9 Gbɛ̃ sĩnda pínki kũ buri sĩnda pínkio kũ buriyã sĩnda pínki òrinↄ kũ bùsu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ ni ń gɛ̀nↄ gwagwa ari gↄrↄ aakↄ̃ kũ a kusuo, oni we ò ń vĩro. 10 Gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄ ni pↄnna kɛ, oni dikpɛ kɛ, oni gba dakↄ̃nɛ, kũ annabi gbɛ̃nↄn pla kũ ò wari dↄ̀ḿma pìnↄ gàga yãi.

11 Gↄrↄ aakↄ̃ kũ a kusuo pìi gbɛra Luda tò wisa wɛ̃̀ndide gɛ̃̀ńgu, akũ ò fùtɛ ò zɛ̀. Vĩna gbɛ̃ kũ ò ń énↄ kũ̀ manamana. 12 Akũ annabii pìnↄ kòto gbãna mà à bò ludambɛ, à pìńnɛ: À futɛ à mↄ́ la. Gↄrↄ kũ ń ibɛrɛnↄ wɛ́ fĩḿma, akũ ò fùtɛ ò tà musu ludambɛ luku gũn. 13 Zĩ kũ̀a zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã pãsĩpãsĩ, wɛra pì lɛu kuride gbòro, akũ gbɛ̃nↄn dúbu supplanↄ gàga zĩtɛyĩgãyĩgãnaa pìi gũn. Vĩna gbɛ̃ kparanↄ kũ̀, akũ ò bɛ̀ɛrɛɛ lì Luda Musudenɛ. 14 Yã pãsĩ plade gɛ̃̀tɛ, a aakↄ̃de tɛn ká sà.

Kãkãki supplade pɛnaa

15 Malaika supplade a kãkãki pɛ̀. Kòto gbãnanↄ bò ludambɛ ò pì:

Andunia kpataa gↄ̃̀ ó Dikiri pↄ́ ũ

kũ kína kũ à kàao,

anigↄ̃ kí ble gↄrↄ sĩnda pínki.

16 Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baro awɛɛsiikↄ̃ kũ ò vutɛvutɛna ń gbàaa Luda arɛ pìnↄ kùtɛkutɛ ò donyĩ kɛ̀nɛ 17 ò pì:

Dikiri Luda Gbãnasĩndapinkide

kũ ń kun yã akũsↄ̃ ń kun ari tera,

o n sáabu kɛ̀,

zaakũ n bo kũ n gbãna zↄ̃kↄ̃ↄomɛ,

gbasa n na kíblenaaa.

18 Bùsu sĩnda pínki gbɛ̃nↄ pↄ fɛ̃̀,

akũ n pↄfɛ̃ kìpaḿma.

N yãkpatɛkɛna kũ gyãwãndenↄ gↄrↄ kà.

Ĩni fĩna bo n zↄ̀bleri annabinↄnɛ

kũ n gbɛ̃ kũ òtɛn vĩna kɛnnɛnↄ,

nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃,

ĩni anduniadɛrinↄ dɛdɛ.

19 Akũ ò Luda kpɛ́ kũ à kú musu wɛ̃̀, akũ ò Luda bàka kunna kũńwo àkpatii è a gũn. Legũ tɛn pí, àtɛn pata, àtɛn pũtã. Zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã, legũgbɛ pãsĩ kↄ̀tɛ.

12

Nↄgbɛ̃ kũ kwã zↄ̃kↄ̃ↄo

1 Akũ ma wɛ́ sì sèeda zↄ̃kↄ̃ bonsarɛlɛ ludambɛ. Nↄgbɛ̃ ke ifãntɛ̃ yĩna biza ũ, mↄvura kú a gbá gbáru, à susunɛ mɛ̀n kuri awɛɛplanↄ kuna kífura ũ. 2 À nↄ̀sina, akũ nↄ̀wãwã fùtɛa, àtɛn nɛ́'iwãwã wiki lɛ́. 3 Akũ ma wɛ́ sì pↄ́ pãndelɛ ludambɛ sèeda ũ. Kwã zↄ̃kↄ̃ tɛ̃ra zónzon kú gwe, a mìi mɛ̀n suppla, a bɛ̃nɛ mɛ̀n kuri. À kífura mɛ̀n supplanↄ kúkuna. 4 À susunɛnↄ lɛu aakↄ̃de wòwo ludambɛ kũ a vlão, à kↄ̀tɛ zĩtɛ, akũ à sù à zɛ̀ nↄgbɛ̃ kũ à ye à nɛ́ i pì arɛ, de à le à nɛ́ kũ ani i pì só yãi. 5 Akũ nↄgbɛ̃ pì nɛ́gↄ̃gbɛ̃ kũ ani kí ble buri sĩnda pínkia kũ mↄ̀ gòoo ì. Akũ ò nɛ́ pìi sɛ̀ ò tà kãao Luda kũ a gbàao kĩnaa. 6 Nↄgbɛ̃ pìi bàa lɛ̀ à tà sɛ̃̀n, gu kũ Luda kɛ̀kɛnɛ, de ò a gwa gↄrↄ wàa suddo kũ baaakↄ̃oo gũn.

7 Akũ zĩ̀ fùtɛ ludambɛ, Mukaila kũ a ìbanↄ zĩ̀i kà kũ kwã pìio, kwã kũ a ìbanↄ zĩ̀i kà kũńwo. 8 Akũ ń gbãna kĩ̀a, odi vutɛki e ludambɛ doro. 9 Ò pɛ̀ kwã zↄ̃kↄ̃ↄ pìia ò a bò. Àkũ mɛ́ à mlɛ̃̀ zĩ kũ òdi pi Ibilisi kesↄ̃ Setan, andunia pínki sã̀tɛri ũ. Ò a bò ò zù zĩtɛ kũ a ìbanↄ lɛɛlɛ. 10 Akũ ma kòto gbãna mà ludambɛ à pì:

Ó Luda zĩ̀i blè sà,

a gbãna kũ a kpataao bò gupuraa,

à ikoo kpà kína kũ à kàa.

Zaakũ ò pɛ̀ yãdimmariia ò a bò.

Akũ mɛ́ àdigↄ̃ ó gbɛ̃nↄ yaka ó Ludanɛ fãnantɛ̃ kũ gwãanio.

11 Ó gbɛ̃nↄ zĩ̀i blèa kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ aru gbãnao

kũ ń sèedadekɛyão.

Ò gì ń wɛ̃̀ndiii ari ò gɛ̀ɛ gào.

12 Abire yãi ákↄ̃nↄ kũ á kú ludambɛnↄ,

à pↄnna kɛ.

Waiyoo zĩtɛ kũ ísirao,

zaakũ Ibilisi kìpaáwa kũ pↄfɛ̃ zↄ̃kↄ̃ↄomɛ,

kũ à dↄ̃ kũ gↄrↄ kũ à gↄ̃̀arɛ kpáraro yãi.

13 Kũ kwã è ò a zu zĩtɛ, akũ à pɛ̀tɛ nↄgbɛ̃ kũ à nɛ́gↄ̃gbɛ̃ ì pìii. 14 Akũ ò vãu zↄ̃kↄ̃ dɛ̀mbɛrɛ mɛ̀n pla kpà nↄgbɛ̃ pìia à vurao à kɛ zã̀ kũ mlɛ̃̀ɛ pìio, à tá gu kũ ò kɛ̀kɛɛnɛ sɛ̃̀n, de ò a gwa gwe wɛ̃̀ aakↄ̃ kũ a kusuo. 15 Mlɛ̃̀ɛ pì í pìsi nↄgbɛ̃ pì kpɛ lán swa bà, de ísↄ̃ le à a sɛ́, 16 akũ zĩtɛ nↄgbɛ̃ pìi mìi sì, à a lɛ́ wɛ̃̀, à í kũ à bò kwã lɛ́n pìi mì. 17 Akũ kwã pì pↄ fɛ̃̀ nↄgbɛ̃ pìii, à gɛ̀ɛ zĩ̀ ká kũ a buri kũ ò gↄ̃̀nↄ, gbɛ̃ kũ ò Luda yã kũna, kũ ò kun Yesu sèedade ũnↄ. 18 Kwã pì zɛna ísira lɛ́a.

13

Nↄ̀bↄ pãsĩ mɛ̀n planↄ

1 Akũ ma nↄ̀bↄ pãsĩ è, àtɛn bo ísira pìi gũn, a mìi mɛ̀n suppla, a bɛ̃nɛ mɛ̀n kuri. Bɛ̃nɛ mɛ̀n kuri pìnↄn kífura kúkuna. Dↄkɛna kũ Ludao tↄ́ kɛ̃na a mìi pìnↄa. 2 Nↄ̀bↄ pãsĩ kũ ma èe pìi bò lán sàboo bà, a ↄ pãsĩ manamana. A lɛ́ de lán músu lɛ́ bà. Kwã a gbãna kpàa kũ a gbàao kũ a iko zↄ̃kↄ̃ↄo. 3 A mìi pìnↄ doke de lán ò a kari kɛ̀ ari à kà ganaa bà, akũ a bↄ̀ↄ pìi làka. A yã bò andunia gbɛ̃ sĩnda pínki sarɛ, akũ ò tɛ̀i. 4 Akũ ò donyĩ kɛ̀ kwã pìinɛ, kũ à a ikoo kpà nↄ̀bↄ pãsĩ pìia yãi. Ò kùtɛ nↄ̀bↄ pãsĩ pìinɛ dↄ ò pì: Dí mɛ́ à kà nↄ̀bↄ pãsĩ pì ũu? Dí mɛ́ ani fↄ̃ à zĩ̀ ká kãaoo?

5 Ò karambaani yã'ona lɛ́ kpà nↄ̀bↄ pãsĩ pìia, à Luda tↄ́ bɛ̃̀nɛ sío, akũ ò a gbà zɛ́ à iko kɛ ari mↄ bupla awɛɛpla. 6 Akũ à nà dↄkɛna kũ Ludaooa, à a tↄ́ bɛ̃̀nɛɛ sì kũ a kúkio kũ gbɛ̃ kũ ò kú gwenↄ. 7 Ò a gbà zɛ́ à zĩ̀ ká kũ Luda gbɛ̃nↄ à zĩ̀ bleḿma. Ò a gbà zɛ́ dↄ àgↄ̃ iko vĩ buri sĩnda pínkia kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio kũ buriyã sĩnda pínki òrinↄ kũ bùsu sĩnda pínkio. 8 Tó adi kɛ gbɛ̃ kũ ń tↄ́ kú wɛ̃̀ndi takada gũnnↄ baasiro, gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄ ni donyĩ kɛ nↄ̀bↄ pãsĩ pìinɛ ń pínki. Takada pì bi Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ ò dɛ̀ zaade Luda dí andunia kátɛro pↄ́mɛ. 9 Gbɛ̃ kũ à sã vĩ yã pì ma.

10 Gbɛ̃ kũ Luda dìtɛ ò a kũ zĩ̀zↄ ũ oni a kũmɛ.

Gbɛ̃ kũ Luda dìtɛ ò a dɛ fɛ̃nɛdao fɛ̃nɛdan oni a dɛo.

Abire tɛn o Luda gbɛ̃nↄnɛ ògↄ̃ mɛna vĩ, ògↄ̃ náani vĩ.

11 Akũ ma nↄ̀bↄ pãsĩ pãnde è, àtɛn bo zĩtɛn. A bɛ̃nɛ vĩ mɛ̀n pla lán sãnɛ bↄ̀rↄ pↄ́ bà, ama à yã ò lán kwã bàmɛ. 12 À nↄ̀bↄ pãsĩ káakupↄ pì iko pínki kɛ̀ a wára. À tò zĩtɛ kũ gbɛ̃ kũ ò kúanↄ donyĩ kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ káakupↄ kũ ò a kari kɛ̀ ari à kà gana a bↄ̀ↄ làka pìinɛ. 13 À daboyã zↄ̃kↄ̃nↄ kɛ̀, ari se à tò tɛ́ bò ludambɛ, à lɛ̀tɛ zĩtɛ bisãsirinↄ wára. 14 À gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄ sã̀tɛ kũ daboyã kũ ò a gbà zɛ́ à kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ káakupↄ pì wáranↄ. À pìńnɛ ò nↄ̀bↄ pãsĩ kũ ò à kari kɛ̀ kũ fɛ̃nɛdao, akũ à kpɛ́ bɛ̃nɛ taka kɛ. 15 Ò a gbà zɛ́ à wɛ̃̀ndii kpà nↄ̀bↄ pãsĩ taka pìia, akũ nↄ̀bↄ pãsĩ taka pì yã ò, à tò ò gbɛ̃ kũ ò gì donyĩ kɛnɛɛinↄ dɛ̀dɛ. 16 À tò ò sèeda kɛ̀ ń gbɛ̃ sĩnda pínki ↄplaa kesↄ̃ ń mì'arɛ, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, aruzɛkɛdenↄ kũ takasidenↄ, zↄ̀nↄ kũ zĩdadenↄ. 17 Gbɛ̃ kũ à nↄ̀bↄ pãsĩ pì tↄ́ sèeda vĩro kesↄ̃ à tↄ́ lambaa, ade ni fↄ̃ à pↄ́ yía kesↄ̃ à lúro. 18 Ɔ̃ndↄ̃yãn dí. Gbɛ̃ kũ à wɛ́zɛ̃ vĩ, à nↄ̀bↄ pãsĩ pì lambaa dↄdↄ, zaakũ bisãsiri tↄ́ lambaamɛ. À lamba bi wàa aakↄ̃ kũ baaakↄ̃ awɛɛsuddomɛ. (666)

14

Sãnɛ Bↄ̀rↄ kũ gbɛ̃ kũ à ń bónↄ

1 Akũ ma Sãnɛ Bↄ̀rↄ pìi è zɛna Zaiↄ̃ kpia. Gbɛ̃nↄn dúbu wàa suppla awɛɛsiikↄ̃ kú kãao. A tↄ́ kũ a De tↄ́o kɛ̃na ń mì'arɛnↄa. 2 Ma kĩni mà à bò ludambɛ lán ísↄ̃kɛna kĩni bà, lán legũpũtãna gbãna bà. Kĩni kũ ma màa pì de lán mↄrↄlɛrinↄ mↄrↄ'ũ bà. 3 Gbɛ̃nↄn dúbu wàa suppla awɛɛsiikↄ̃ pìnↄ tɛn lɛ̀ dufu sí gbà kũ pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃nↄ kũ gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ arɛ. Gbɛ̃ke dí fↄ̃ à lɛ̀ɛ pìi dàdaro, tó adi kɛ gbɛ̃ kũ ò ń bó andunia gũn pìnↄ baasiro. 4 Mↄ́kↄ̃nↄmɛ gbɛ̃ kũ odi gbãsĩ kɛ kũ nↄgbɛ̃nↄronↄ ũ, kũ ò kun lési. Òdigↄ̃ tɛ́ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄi gu kũ àdi gɛ́n pínki. Ò ń bó gbɛ̃ káakunↄ ũ Ludanɛ kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄ pìio. 5 Odi ma ziki kũ ò ɛ́kɛ tòro, akũsↄ̃ ò taari vĩro.

Yãkpatɛkɛgↄrↄ baarukpanaa

6 Akũ ma malaika pãnde è, àtɛn vura musumusu. À baaru nna kũ à kun gↄrↄ sĩnda pínki kũna, de à kpá gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄnɛ, bùsu sĩnda pínki, buri sĩnda pínki, buriyã sĩnda pínki kũ gbɛ̃ sĩnda pínkio. 7 À kòtoo sɛ̀ gbãnagbãna à pì: À vĩna kɛ Ludanɛ, à bɛ̀ɛrɛ línɛ, zaakũ a yãkpatɛkɛna kũ gbɛ̃nↄo gↄrↄ kà. À donyĩ kɛ Luda kũ à musu kũ zĩtɛo kũ ísirao kũ ísɛ̃bokinↄ kɛ̀ɛnɛ.

8 Malaika plade tɛ́ a kpɛ à pì: Babilↄnu gbòro! Wɛra zↄ̃kↄ̃ↄ pìi gbòro! À tò buri sĩnda pínki a pãpãkɛna wɛ̃ gbãna kũ àdi su kũ Luda pↄfɛ̃oo mì.

9 Malaika aakↄ̃de tɛ́ ń kpɛ, à kòtoo sɛ̀ gbãnagbãna à pì: Tó gbɛ̃ donyĩ kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ pìinɛ kũ a takao, à a sèedaa sì a mì'arɛa kesↄ̃ a ↄa, 10 àkũ mɛ́ ani Luda pɛ̃tɛ̃ wɛ̃ kũ ò kà atɛ̃nɛ a pↄfɛ̃ tokon mi, ani wãwã ma tɛ́ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo gũn Luda malaikanↄ kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo arɛ. 11 Ń wɛ́tãmma túsukpɛ nigↄ̃ bo gↄrↄ sĩnda pínki. Gbɛ̃ kũ ò donyĩ kɛ̀ nↄ̀bↄ pãsĩ pìinɛ kũ a takao, ò a tↄ́ sèedaa kɛ̀nↄn ĩampana vĩro fãnantɛ̃ kũ gwãanio. 12 Abire tɛn o Luda gbɛ̃nↄnɛ ògↄ̃ mɛna vĩ, gbɛ̃ kũ ò yã kũ à dìtɛnↄ kũna, òtɛn Yesu náani kɛnↄ.

13 Akũ ma kòtoo mà, à bò ludambɛ à pì: Ǹ adikĩna kɛ̃. Arubarikadenↄmɛ gbɛ̃ kũ oni ga kunna Dikiri gũn zaa teranↄ ũ. Luda Nini pì: Lɛmɛ! Oni kámma bo kũ ń zĩo, zaakũ ń yãmanakɛna gbɛ̀ tɛ́ńyĩ.

Zĩtɛ pↄ́nↄ kɛ̃kɛ̃naa

14 Akũ ma ludambɛ luku è, pↄ́ke vutɛnaa lán bisãsiri bà. À wura fùra kuna, à kòma lɛ́nna kũna. 15 Akũ malaika pãnde bò Luda kpɛ́n, à lɛ́ gbãna zù gbɛ̃ kũ à vutɛna ludambɛ lukuaai à pì: Ǹ kòma ká pↄ́i ǹ kɛ̃, zaakũ zĩtɛ pↄ́nↄ mà, à kà kɛ̃na. 16 Akũ gbɛ̃ kũ à vutɛna ludambɛ lukua a kòmaa màtɛ zĩtɛ, à zĩtɛ pↄ́nↄ kɛ̃̀kɛ̃.

17 Malaika pãnde bò musu Luda kpɛ́n, à kòma lɛ́nna kũna dↄ. 18 Akũ malaika pãnde kũ à tɛ́ iko vĩ bò sa'okia. À lɛ́ gbãna zù gbɛ̃ kũ à kòma lɛ́nna kũnaa pìii à pì: Ǹ n kòma lɛ́nna ká geepi yↄ̃ kũ ò kú zĩtɛnↄi ǹ zↄ̃zↄ̃, zaakũ ń nɛ́nↄ mà. 19 Akũ malaikaa pì a kòmaa màtɛ zĩtɛ, à geepi yↄ̃nↄ zↄ̃̀zↄ̃, à kà geepi'ifɛ̃ki zↄ̃kↄ̃ kũ à de Luda pↄfɛ̃kipabↄ ũ gũn. 20 Ò gɛ̀sɛɛ pɛ̀tɛpɛtɛ geepi yↄ̃ pìnↄa wɛ̃tɛ kpɛ, akũ aru bↄ̀tɛ geepi'ifɛ̃ki gũn, à dàgula ari kiloo wàa do kpɛ́ basↄↄro, à lei kà sↄ̃ sↄ̃mↄ lɛ́i.

15

Kisira kpɛkpɛ mɛ̀n supplanↄ kpányĩnaa

1 Akũ ma sèeda pãnde è ludambɛ, à zↄ̃kↄ̃, à bò ma sarɛ. Malaika gbɛ̃nↄn supplanↄn kisira kpɛkpɛ mɛ̀n supplanↄ kũna. Abirekũn Luda ni a pↄfɛ̃kipammana lákao.

2 Akũ ma pↄ́ke è lán sɛ̀bɛɛ bà, à de lán dígi bà kakarana kũ tɛ́o. Ma gbɛ̃ kũ ò zĩ̀i blè nↄ̀bↄ pãsĩ pìia kũ a takao kũ a tↄ́ lambaaonↄ è zɛna sɛ̀bɛ kũ à de lán dígi bàa pìi sarɛ, ò mↄrↄ kũ Luda kpàḿmanↄ kũkũna. 3 Òtɛn Luda zↄ̀bleri Musa lɛ̀ sí kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄ lɛ̀ɛo ò pì:

Dikiri Luda Gbãnasĩndapinkide,

n yãkɛnanↄn zↄ̃kↄ̃, ò bò ó sarɛ.

Buri sĩnda pínki Kína,

ndì yã kɛ a zɛ́a kũ yãpurao.

4 Dikiri, dí mɛ́ à n vĩna vĩroo?

Dí mɛ́ ani gí n tↄ́ kpáii?

Zaakũ ń mɛ̀n do ń kú adona.

Buri sĩnda pínki ni su à donyĩ kɛnnɛ,

zaakũ n yãmanakɛnanↄ bò gupuraa.

5 Abire gbɛra ma Luda kpɛ́ è wɛ̃na musu, bizakuta kũ à doka kun ũ. 6 Akũ malaika gbɛ̃nↄn suppla kũ ò kisira mɛ̀n suppla kũnanↄ bↄ̀tɛ kpɛ́ pìi gũn. Ò táaru biza pura táitai kũ àtɛn tɛ́ kɛ dadana, wura asa dↄdↄna ń kùsɛɛa. 7 Akũ pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃nↄ doke wura kɛrɛ kpà malaika gbɛ̃nↄn suppla pìnↄ baadia. Luda kũ àdigↄ̃ bɛ̃nɛ gↄrↄ sĩnda pínki pↄfɛ̃ kán à pà. 8 Luda gakuri kũ a gbãnao túsukpɛ kpɛ́ pìi pà. Gbɛ̃ke ni fↄ̃ à gɛ̃nlo ari malaika gbɛ̃nↄn suppla kisira mɛ̀n suppla pìnↄ gɛ̀ɛ à làkao.

16

Luda pↄfɛ̃kipana anduniaa

1 Akũ ma kòto gbãna mà bona Luda kpɛ́n, à pì malaika gbɛ̃nↄn suppla pìnↄnɛ: À gɛ́ à Luda pↄfɛ̃ kũ à kú kɛrɛ mɛ̀n suppla pìnↄ gũn atɛ̃ anduniaa.

2 A káakude gɛ̀ɛ à a kɛrɛ àtɛ̃ anduniaa. Akũ bↄ̀bũnu vãni pãsĩnↄ bò gbɛ̃ kũ ò nↄ̀bↄ pãsĩ sèeda vĩ, kũ òdi donyĩ kɛ a takanɛnↄa.

3 A plade a kɛrɛ àtɛ̃ ísiraa. Akũ ísira'i gↄ̃̀ lán gɛ̀ aru bà, pↄ́ bɛ̃nɛ kũ ò kú a gũnnↄ gàga pínki.

4 A aakↄ̃de a kɛrɛ àtɛ̃ swanↄa kũ ísɛ̃bokinↄ, akũ í pìnↄ lì aru ũ. 5 Akũ ma mà malaika kũ à í iko vĩ pì:

Kúadonade mↄkↄ̃n kũ ń kun yã,

akũsↄ̃ ń kun kũ a terao,

n yãkpatɛ kɛ̀ kũńwo a zɛ́amɛ.

6 Ò n gbɛ̃nↄ kũ n annabinↄ aru kↄ̀tɛ,

akũ n aru kpàḿma ò mì.

À kↄ̃ sì kũńwo lɛ.

7 Akũ ma kòtoo mà bona sa'okia à pì:

Lɛmɛ, Dikiri Luda Gbãnasĩndapinkide,

n yãkpatɛ kɛ̀ kũńwo a zɛ́amɛ,

akũsↄ̃ ń yãpura vĩ.

8 A siikↄ̃de a kɛrɛ àtɛ̃ ifãntɛ̃a, à tò a tɛ́ bisãsirinↄ kpàta. 9 A puusu gbãna ń pá, akũ ò Luda kũ à kisira birenↄ iko vĩ tↄ́ bɛ̃̀nɛɛ sì. Odi nɛ̀sɛ litɛ ò bɛ̀ɛrɛ línɛro.

10 A sↄↄrode a kɛrɛ àtɛ̃ nↄ̀bↄ pãsĩ gbàaa, akũ gusira dà a kpatala. Gbɛ̃nↄ tɛni ń lɛ́ yãkatɛ wãwã gũn, 11 akũ ò Luda Musude tↄ́ bɛ̃̀nɛɛ sì ń wãwã kũ ń bↄ̀bũnuo yãi. Odi nɛ̀sɛ litɛ ò kpɛ lì ń yãkɛnanↄnɛro.

12 A suddode a kɛrɛ àtɛ̃ swada kũ òdi pi Yuflatia, akũ swa pì í bàba, akũ zɛ́ bò ifãboki kpa kínanↄnɛ. 13 Akũ ma tãnanↄ è mɛ̀n aakↄ̃ lán blↄ̀nↄ bà, òtɛn bo kwã kũ nↄ̀bↄ pãsĩo kũ annabi ɛ́kɛo lɛ́n. 14 Tãna dabokɛrinↄmɛ. Òtɛn gɛ́ andunia pínki kínanↄ kĩnaa, de ò ń kakara ò zĩ̀ ká Luda Gbãnasĩndapinkide gↄrↄ zↄ̃kↄ̃ zĩ yãi. 15 Ǹ ma! Mani su lán kpãni bàmɛ. Arubarikaden gbɛ̃ kũ á wɛ́ gↄ̃ dↄ ũ, kũ à a pↄ́kasanↄ dana de àsun bo pótompo ò a pótompokɛ ero yãi. 16 Akũ tãna pìnↄ kína pìnↄ kàkara gu kũ òdi pi kũ Eberu yão Amagɛdↄ̃.

17 À supplade a kɛrɛ àtɛ̃ ĩaa. Akũ kòto gbãna bò gbà kĩnaa Luda kpɛ́n à pì: À kɛ̀n gwe. 18 Legũ tɛn pí, àtɛn pata, àtɛn pũtã. Zĩtɛ yĩ̀gãyĩgã pãsĩpãsĩ. Zaa lákũ bisãsirinↄn kú zĩtɛn nà, a taka buri dí kɛ zikiro, à kɛ̀ pãsĩ manamana. 19 Wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ↄ kpàatɛkↄ̃rɛ lɛu aakↄ̃, akũ buri sĩnda pínki wɛ́ranↄ gbòro. Wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ Babilↄnu yã dↄ̀ Ludagu, akũ à a pↄfɛ̃ pãsĩ wɛ̃ toko kpàa, à mì. 20 Ísira luannↄ gɛ̃̀tɛ pínki, odi kpinↄ e doro. 21 Legũgbɛ zↄ̃kↄ̃nↄ bò ludambɛ, ò kà kiloo bupla. Ò sìsi bisãsirinↄa, akũ ò Luda tↄ́ bɛ̃̀nɛɛ sì legũgbɛ kisira pì yãi, zaakũ kisira pì pãsĩ manamana.

17

Karua kũ à di nↄ̀bↄ pãsĩa

1 Malaika gbɛ̃nↄn suppla kũ ò kɛrɛ mɛ̀n suppla kũnaa pìnↄ doke pìmɛnɛ: Ǹ mↄ́ mà yã kũ ani wí karua zↄ̃kↄ̃ kũ à vutɛna swanↄa dasi mↄnnɛ. 2 Andunia kínanↄ pãpã kɛ̀ kãao, andunia gbɛ̃nↄ a pãpãkɛna wɛ̃ mì ò kã̀. 3 Luda Nini dinama pì gũn malaikaa pìi gɛ̀ɛ kũmao sɛ̃̀n. Akũ ma nↄgbɛ̃ ke è dina nↄ̀bↄ pãsĩ tɛ̃raa. Dↄkɛna kũ Ludao tↄ́nↄ fĩfĩa, a mìnↄ mɛ̀n suppla, a bɛ̃nɛnↄ mɛ̀n kuri. 4 Nↄgbɛ̃ pì biza tɛ̃ra kũ a gaaruradeo yĩna, à zãblebↄ kũ ò pì kũ wuraaonↄ dana kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ kũ òsonↄ. À wura toko kũna, tɛ̃̀ pↄ́nↄ kũ a pãpãkɛna gbãsĩnↄ kán à pà. 5 Ò tↄ́ asiride kɛ̃̀ a mì'arɛa ò pì:

Wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ Babilↄnu,

pãpãkɛrinↄ kũ andunia tɛ̃̀ pↄ́nↄ da.

6 Ma è nↄgbɛ̃ pìi Luda gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛ Yesu sèedakpana yãinↄ aru mì à kã̀, àtɛni a dɛ lán wɛ̃ bà.

Kũ ma a è, yã pìi bò ma sarɛ manamana. 7 Akũ malaikaa pì ma la à pì: Bↄ́ yã mɛ́ à tò yã pìi bò n sarɛɛ? Mani nↄgbɛ̃ pì asiri onnɛ kũ nↄ̀bↄ pãsĩ kũ à a sɛna asirio, kũ a mìnↄ mɛ̀n suppla a bɛ̃nɛnↄ mɛ̀n kurii pìi. 8 Nↄ̀bↄ pãsĩ kũ n èe pì kun yã, à kun tera doro, akũsↄ̃ ani bo Zĩngo wɛ̀ɛ lòkotoo gũn à mì pɛ́ kakatɛnaaa. Gbɛ̃ kũ ò kú zĩtɛ, akũsↄ̃ ń tↄ́ kú wɛ̃̀ndi takadan zaa andunia naanagↄrↄaronↄ, tó ò nↄ̀bↄ pãsĩ kũ à kun yã, akũ à kun tera doro, ama ani ɛra à su pìi è, a yã ni bo ń sarɛ. 9 Laasunde kũ à ↄ̃ndↄ̃ vĩ yãn dí. Mì mɛ̀n suppla pìnↄ bi sĩ̀sĩ mɛ̀n suppla kũ nↄgbɛ̃ pì vutɛnaanↄmɛ. Kína gbɛ̃nↄn supplanↄmɛ dↄ. 10 Ń gbɛ̃nↄn sↄↄro lɛ̀tɛ, gbɛ̃ mɛ̀n do kun, gbɛ̃ mɛ̀n do kpɛ́. Tó à sù, ani gì kɛro. 11 Nↄ̀bↄ pãsĩ kũ à kun yã, akũ à kun tera doro pì bi kína sↄraakↄ̃demɛ. Gbɛ̃nↄn suppla pìnↄ dokemɛ dↄ. Àtɛn mì pɛ́ kakatɛnaaa. 12 Bɛ̃nɛ mɛ̀n kuri kũ n èe pìnↄ bi kína gbɛ̃nↄn kuri kũ odi kpata ble kↄ̀ronↄmɛ. Ama oni kí ble gↄrↄ fítinle gũn kũ nↄ̀bↄ pãsĩo lɛɛlɛ. 13 Ń gbɛ̃nↄn kurii pìnↄ lɛ́dokↄ̃nↄmɛ. Oni ń gbãna kũ ń ikooo kpá nↄ̀bↄ pãsĩ pìia. 14 Oni zĩ̀ ká kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo, ama ani zĩ̀ bleḿma, zaakũ dikirinↄ Dikirimɛ, kínanↄ Kínamɛ. A gbɛ̃ náanide kũ à ń sísi à ń sɛ́nↄn kú kãao. 15 Akũ malaikaa pìi òmɛnɛ: Swa kũ n è karua vutɛnaanↄ bi gbɛ̃nↄ kũ parinↄ kũ burinↄ kũ buriyãnↄmɛ. 16 Nↄ̀bↄ pãsĩ kũ bɛ̃nɛ mɛ̀n kuri kũ n èe pìnↄ ni zã karuaa pìgu. Oni a kakatɛ, ò à tó pótompo. Oni a só, oni tɛ́ sↄ̃a. 17 Zaakũ Luda a pↄyenyĩnaa dàńnɛ ń swɛ̃̀n ò lɛ́dokↄ̃nↄ kɛmɛ. Oni ń kpata kpá nↄ̀bↄ pãsĩ pìia ari Luda yã gɛ́ papao. 18 Nↄgbɛ̃ kũ n èe pì bi wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ kũ à iko vĩ andunia kínanↄaamɛ.

18

Babilↄnu gboronaa

1 Abire gbɛra ma malaika pãnde è bona ludambɛ. À iko zↄ̃kↄ̃ vĩ, à gakuri andunia pura kũ̀. 2 À wiki gbãna lɛ̀ à pì:

Babilↄnu gbòro, wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ↄ pìi lɛ̀tɛ.

À gↄ̃̀ tãnanↄ kúki ũ, tãna buri sĩnda pínki tò ũ,

bã kũ òdi ń tɛ̃̀ bo ò zãńgunↄ bɛ ũ.

3 Zaakũ buri sĩnda pínki a pãpãkɛna wɛ̃

kũ àdi su kũ Luda pↄfɛ̃oo mì.

Andunia kínanↄ gbãsĩ kɛ̀ kãao,

akũ andunia lagatarinↄ kɛ̀ aruzɛkɛdenↄ ũ

a nnamana zↄ̃kↄ̃ↄ gũn.

4 Akũ ma kòto pãnde mà bona ludambɛ à pì:

À bↄtɛ wɛ̃tɛ pìi gũn ma gbɛ̃nↄ,

de á ↄ súngↄ̃ kú a durunnanↄ gũn

yã kũ oni mↄnɛnↄ sún á lero yãi.

5 Zaakũ a durunnanↄ gbã̀ ò zↄ̃̀ ludambɛa,

akũ a dàkɛnanↄ dↄ̀ Ludagu.

6 À fĩna bonɛ yã kũ à kɛ̀ńnɛa,

à kɛnɛ a yãkɛnaaa lɛu pla.

À pɛ̃tɛ̃ wɛ̃ kánɛ a tokon

de pↄ́ kũ à kàńnɛla lɛu pla.

7 À wãwã kũ wɛ̃ndayão kpái,

lákũ à tↄ́ bò nnamanaa gũn lɛ́n nà.

Zaakũ àdi o a swɛ̃̀ɛ gũn,

saraunian a ũ vutɛna a gbàaa,

gyaanↄ takasiden a ũro,

áni wɛ̃nda kɛ zikiro.

8 A yã mɛ́ à tò kisira díkĩnanↄ ni a le gↄrↄ do,

ga kũ wɛ̃ndao kũ nàao.

Tɛ́ mɛ́ ani kũa,

zaakũ Dikiri Luda a yãkpatɛkɛri gbãna.

9 Andunia kína kũ ò gbãsĩ kɛ̀ kãao, ò nna mà kãaonↄ, tó ò a tɛ́kũna luku è, oni ↄ́ↄ dↄ, oni ń zĩda kɛ̃kɛ̃. 10 Oni zɛ zã̀ vĩna gũn wãwã kũ ò kpài yãi ò pi:

Waiyoo, waiyoo, wɛ́ra zↄ̃kↄ̃!

Wɛ́ra ikode Babilↄnu!

Yã vùtɛmma gↄrↄ do gↄ̃̀nↄgↄ̃nↄ yá!

11 Andunia lagatarinↄ ni ↄ́ↄ dↄ sↄ̃, oni wɛ̃nda kɛnɛ, kũ gbɛ̃ke ni ń laga díkĩnanↄ lúḿma doro yãi: 12 Wura, andurufuu, gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ, òsonↄ, biza ↄgↄdenↄ, biza tɛ̃ra kũ a gaaruradenↄ, siliki, lí mana buri pínkinↄ, pↄ́ kũ òdi kɛ kũ wisa sakaaonↄ kũ lí bɛ̀ɛrɛdenↄ kũ mↄ̀gotɛ̃nↄ kũ mↄ̀sinↄ kũ gbɛ̀ puranↄ pínki, 13 lítɛkɛ gbĩnnadenↄ, dò pↄ́nↄ, turaretitinↄ, lí'ↄnↄ, wɛ̃, nísi, flawa, pↄ́blewɛnↄ, zùnↄ, sãnↄ, sↄ̃nↄ kũ ń gónↄ, zↄ̀nↄ kũ bisãsiri wɛ̃̀ndinↄo. 14 Oni pinɛ: Pↄ́ mana kũ ndì a ni dɛnↄ làkamma pínki. N nnamana kũ n gakurio pìtimma pínki, ĩni kara ǹ ń e ziki doro.

15 Lagatari kũ ò kɛ̀ aruzɛkɛdenↄ ũ wɛ́ra pìi gãinↄ ni zɛ zã̀ vĩna gũn wãwã kũ ò kpài yãi. Oni ↄ́ↄ dↄ ò wɛ̃nda kɛ 16 ò pi:

Waiyoo, waiyoo wɛ́ra zↄ̃kↄ̃!

À táaru biza yĩ̀ yã

kũ biza gaaruradeo kũ a wɛ́ tɛ̃radeo.

À zãblebↄ kũ ò pì kũ wuraaonↄ dà yã

kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛdenↄ kũ òsonↄ.

17 À aruzɛkɛ sĩnda pínki làka gↄrↄ do gↄ̃̀nↄ.

Gó'itɛ dikirinↄ kũ táa'orinↄ kũ gó gbɛ̃nↄ kũ gbɛ̃ kũ òdi zĩ kɛ ísira musunↄ ni zɛ zã̀zã ń pínki. 18 Tó ò wɛ́ra pì tɛ́kũna luku è, oni wiki lɛ́ ò pi: Wɛ́ra ke kun yã kũ a zↄ̃kↄ̃ↄ kà wɛ́ra díkĩna ũro. 19 Oni ↄ́ↄ dↄ, oni ń zĩda kɛ̃kɛ̃, oni wɛ̃nda kɛ, oni wiki lɛ́ ò pi:

Waiyoo, waiyoo wɛ́ra zↄ̃kↄ̃!

Gbɛ̃ kũ ò gó'itɛ vĩ ísira musunↄ pínki

kɛ̀ aruzɛkɛdenↄ ũ kũ aruzɛkɛ kũ à pìsiaao,

akũ à gↄ̃̀ bɛzĩ ũ gↄrↄ do gↄ̃̀nↄ.

20 À pↄnna kɛ a yã musu ludambɛdenↄ kũ Luda gbɛ̃nↄ kũ a zĩ̀rinↄ kũ a annabinↄ, zaakũ Luda mɛ́ à fĩna bòaárɛ.

21 Akũ malaika gbãnade gbɛ̀ kũ à kà wísilↄgbɛ gbɛ̃̀ntɛ̃ ũ sɛ̀ à zù ísira gũn à pì:

Lɛn oni wɛ́ra zↄ̃kↄ̃ Babilↄnu zun lɛ kũ gbãnao,

oni wɛ́ra pì e ziki doro.

22 Oni mↄrↄ ke gã̀gã

ke kutɛ kesↄ̃ kãkãki'ũ ma n gũn ziki doro.

Oni ↄzĩkɛri ke le n gũn ziki doro.

Oni wísilↄgbɛ kĩni ma n gũn ziki doro.

23 Oni fitila gupura e n gũn ziki doro.

Oni nↄsɛkĩni ma n gũn ziki doro.

N lagatarinↄ bi andunia gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄmɛ yã,

n pↄ dà buri sĩnda pínkia, n ń mìi lìtɛ.

24 Ò annabinↄ kũ Luda gbɛ̃nↄ aru lè a gũn

kũ gbɛ̃ kũ ò ń dɛdɛ andunia gũnnↄ ń pínki.

19

Pↄnnakɛna ludambɛ

1 Abire gbɛra ma kòto gbãna mà ludambɛ lán pari yã'onaa bà à pì:

Aleluya! Ó Luda mɛ́ à zĩ̀i blè!

Àkũ mɛ́ à gakuri kũ gbãnao vĩ ado,

2 zaakũ àdi yãkpatɛ kɛ kũńwo

a zɛa kũ yãpuraomɛ.

À yãkpatɛ kɛ̀ kũ karua zↄ̃kↄ̃

kũ à andunia yàka kũ a pãpãkɛnaao.

À a zↄ̀blerinↄ dɛdɛna fĩna bòa.

3 Ò pì dↄ:

Aleluya!

A túsukpɛ nigↄ̃ dↄ gↄrↄ sĩnda pínkimɛ.

4 Gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃ gbɛ̃nↄn baro awɛɛsiikↄ̃nↄ kũ pↄ́ bɛ̃nɛ mɛ̀n siikↄ̃nↄ wùtɛwutɛ ò donyĩ kɛ̀ Luda kũ à vutɛna a gbàaanɛ ò pì:

Aami! Aleluya!

Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄsɛpↄble

5 Akũ ma kòtoo mà bona gbàa pì kĩnaa à pì:

À ó Luda tↄ́ kpá a zↄ̀blerinↄ á pínki,

ákↄ̃nↄ kũ á a vĩna vĩnↄ,

nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃.

6 Akũ ma kòtoo mà lán pari yã'onaa bà, lán ísↄ̃kɛna kĩni bà, lán legũpũtãna gbãna bà à pì:

Aleluya!

Dikiri ó Luda Gbãnasĩndapinkide nà kíblenaaa.

7 Ò pↄnna kɛ, ò yáa dↄ, ò a tↄ́ kpá,

zaakũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄsɛgↄrↄ kà, a nↄ sorumii mà.

8 Ò táaru biza pura táitai kũ àtɛn tɛ́ kɛ kpàa à yĩ.

Táaru biza pì bi Luda gbɛ̃nↄ yãmanakɛnanↄmɛ.

9 Malaikaa òmɛnɛ: Ǹ kɛ̃. Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ò ń sísi Sãnɛ Bↄ̀rↄↄ pìi nↄsɛpↄbleanↄ ũ. À òmɛnɛ dↄ: Luda yã yãpuran gwe. 10 Ma wutɛ a arɛ de mà donyĩ kɛnɛ, akũ à òmɛnɛ: Ǹ abire tó. Ǹ donyĩ kɛ Ludanɛ. N zↄ̀bleri daken ma ũ kũ n gbɛ̃ kũ ò yã kũ Yesu de a sèedade ũ kũnanↄ. Zaakũ yã kũ Yesu de a sèedade ũmɛ annabikɛyã'ona mì ũ.

Kirisi suna dina sↄ̃ puraa

11 Akũ ma ludambɛ è wɛ̃kↄ̃ana, akũsↄ̃ pura bò, gbɛ̃ kũ à dia tↄ́n Náanide Yãpurade. Àdi yãkpatɛ kɛ kũńwo, àdi zĩ̀ ká kũńwo a zɛ́a. 12 A wɛ́ de lán tɛ́vuraa bà, à kífura kúkuna dasi. Tↄ́ ke kɛ̃na a mì'arɛa, gbɛ̃ke tↄ́ pì yáasi dↄ̃ro, akãa baasiro. 13 À uta kũ ò dà aru gũn dana. À tↄ́n Luda Yã. 14 Ludambɛ zĩ̀karinↄn tɛ́i, ò didi sↄ̃ puranↄa kũ táaru biza pú táitaio dadana. 15 Fɛ̃nɛda lɛ́nna tɛn bo a lɛ́n, de à burinↄ lɛ́o. Ani kí bleḿma kũ mↄ̀ gòoo, ani gɛ̀sɛ pɛ́tɛ geepi nɛ́nↄa geepi'ifɛ̃ki gũn, àkũmɛ Luda Gbãnasĩndapinkide pↄfɛ̃ pãsĩ ũ. 16 Ò tↄ́ díkĩna kɛ̃̀ a utaa kũ a gbádao:

Kínanↄ Kína, dikirinↄ Dikiri.

17 Akũ ma malaikaa è à zɛna ifãntɛ̃n. À lɛ́ gbãna zù bã kũ òtɛn vura musumusunↄi pínki à pì: À mↄ́ à kakara à pↄ́ble zↄ̃kↄ̃ kũ Luda kɛ̀árɛ ble, 18 de à le à kínanↄ gɛ̀ só kũ soza gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃nↄ kũ gbãnadenↄ kũ sↄ̃nↄ kũ ń dìrinↄ kũ gbɛ̃ sĩnda pínkinↄ, zĩdadenↄ kũ zↄ̀nↄ, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃. 19 Akũ ma nↄ̀bↄ pãsĩ è kũ andunia kínanↄ kũ ń zĩ̀karinↄ, ò kↄ̃ kàkara ò zĩ̀ ká kũ gbɛ̃ kũ à di sↄ̃a pìio kũ a zĩ̀karinↄ. 20 Ò nↄ̀bↄ pãsĩ pìi kũ̀ lɛɛlɛ kũ annabi ɛ́kɛ kũ à daboyãnↄ kɛ̀ a arɛo. Daboyã pìnↄn à gbɛ̃ kũ ò nↄ̀bↄ pãsĩ sèeda vĩ, ò kùtɛ a takanɛnↄ sã̀tɛo. Ò ń zú tɛ́ sɛ̀bɛ kũ àtɛn kũ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo gũn bɛ̃nɛ ń pla ń pínki. 21 Gbɛ̃ kũ à di sↄ̃a gbɛ̃ kparanↄ dɛ̀dɛ kũ fɛ̃nɛda kũ à bò a lɛ́ gũnwo, akũ bãnↄ ń gɛ̀nↄ blè ò kã̀ pínki.

20

Kirisi kíblena andunia gũn wɛ̃̀ wàa sↄↄro

1 Akũ ma malaikaa è bona ludambɛ, à Zĩngo wɛ̀ɛ lòkotoo mↄ̀nɛ kũna kũ mↄ̀kakↄ̃ana gbìgiriio. 2 À kwã kũ à de mlɛ̃̀ zĩ ũ, kũ òdi pi Ibilisi ke Setan kũ̀, akũ à mↄ̀ↄ kàa ari wɛ̃̀ wàa sↄↄro. 3 Malaikaa pì a zù Zĩngo wɛ̀ɛ lòkotoo pìi gũn, à zɛ́ tàrɛ à mↄ̀da kài à kã̀ de àsun burinↄ sãtɛro ari wɛ̃̀ wàa sↄↄro pì gɛ́ papao. Abire gbɛra oni a gbarɛ fíti.

4 Akũ ma gbànↄ è kũ gbɛ̃ kũ ò vutɛnaanↄ. Ò ń gbá zɛ́ ò yãkpatɛ kɛ kũ gbɛ̃nↄo. Ma gbɛ̃ kũ ò ń mìi zↄ̃̀ Luda yã kũ Yesu de a sèedade ũ ona yãinↄ è. Odi kútɛ nↄ̀bↄ pãsĩ ke a takanɛro. Odi a sèeda kɛ ń mì'arɛ ke ń ↄaro. Ò vù gan, ò kí blè kũ Kirisio wɛ̃̀ wàa sↄↄro. 5 Gɛ̀nↄ vuna káakupↄn gwe. Gɛ̀ kparanↄ dí vuro ari wɛ̃̀ wàa sↄↄro pìi gɛ̀ɛ à pàpao. 6 Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ń baka kú gɛ̀nↄ vuna káakupↄ gũnnↄ ũ, ò kú adona. Ga plade iko vĩḿmaro. Onigↄ̃ de Luda kũ Kirisio gbàgbarinↄ ũmɛ, onigↄ̃ kí ble kãao ari wɛ̃̀ wàa sↄↄro.

Setan zuna tɛ́n

7 Tó wɛ̃̀ wàa sↄↄro pìi pàpa, oni Setan bo ò a gbarɛ. 8 Ani gɛ́ buri kũ ò kú andunia kusuru siikↄ̃anↄ sãtɛ, Gↄgu kũ Magↄguo, ani ń kakara, de ò zĩ̀ ká. Ń dasi de lán ísiralɛ bùsu'atɛ̃ bà. 9 Ò dà anduniala, ò lìka Luda gbɛ̃nↄ bùraai kũ wɛ́ra kũ Luda yeiio, ama tɛ́ bò ludambɛ à kũ̀ḿma. 10 Ò Ibilisi kũ à ń sãtɛ sɛ̀ ò zù tɛ́ sɛ̀bɛ kũ àtɛn kũ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo gũn, gu kũ ò nↄ̀bↄ pãsĩ kũ annabi ɛ́kɛo zùn. Onigↄ̃ wãwã ma fãnantɛ̃ kũ gwãanio gↄrↄ sĩnda pínki.

Yãkpatɛ kpɛde kɛnaa

11 Akũ ma gbà pura zↄ̃kↄ̃ↄ è kũ gbɛ̃ kũ à vutɛnaaao. Zĩtɛ kũ musuo dibi lɛ̀ a arɛ, gu kunńnɛ doro. 12 Akũ ma gyãwãndenↄ è, nɛ́ fíti gbɛ̃ zↄ̃kↄ̃, ò zɛna gbàa pì arɛ. Ò takadanↄ wɛ̃̀wɛ̃, akũ ò takada pãnde wɛ̃̀ dↄ wɛ̃̀ndi takada ũ. Ò yãkpatɛ kɛ̀ kũ gyãwãndenↄ ń yãkɛnaaa, lákũ a kɛ̃na takada pìnↄ gũn nà. 13 Ísira gyãwãnde kũ ò kú a gũnnↄ kpà. Ga kũ Gyãwãnwo gyãwãnde kũ ò kú ń gũnnↄ kpà se. Akũ ò yãkpatɛ kɛ̀ kũ baadio a yãkɛnaaa. 14 Ò ga kũ gyãwãnwo zù tɛ́ sɛ̀bɛɛ gũn. Tɛ́ sɛ̀bɛɛ pì bi ga plademɛ. 15 Gbɛ̃ kũ odi ń tↄ́ le wɛ̃̀ndi takada gũnlonↄn ò ń zú tɛ́ sɛ̀bɛɛ pìi gũn.

21

Zĩtɛ dufu kũ musu dufuo

1 Akũ ma zĩtɛ dufu kũ musu dufuo è, zaakũ zĩtɛ káakupↄ kũ musu káakupↄo gɛ̃̀tɛ, akũsↄ̃ ísira kun doro. 2 Akũ ma Luda wɛ́ra Yurusalɛmu dufu è bona musu Luda kĩnaa, àtɛn kipa. Ò a kɛ̀kɛ lán nↄgbɛ̃ kũ a zãkɛ sorumii màa bà. 3 Akũ ma kòto gbãna mà bona gbà kĩnaa à pì: Luda vùtɛ kũ bisãsirinↄ sà, anigↄ̃ kú kũńwo, onigↄ̃ de a gbɛ̃nↄ ũ. Luda pì nigↄ̃ kú kũńwo a zĩda ń Luda ũ. 4 Ani ń wɛ́tɛ̃ warawarańnɛ pínki. Ga nigↄ̃ kun doro ke wɛ̃nda ke ↄ́ↄdↄna ke wãwã, zaakũ yã zĩnↄ gɛ̃̀tɛ.

5 Akũ Gbɛ̃ kũ à vutɛna gbàaa pì: Ǹ ma! Matɛn pↄ́ sĩnda pínki kɛ dufu. Akũ à òmɛnɛ: Ǹ kɛ̃, zaakũ yã dínↄ náani vĩ, akũsↄ̃ yãpuramɛ. 6 Akũ à òmɛnɛ: À kɛ̀n gwe. Makũmɛ Alafa kũ Omɛgao, Naana kũ Lakanaao ũ. Gbɛ̃ kũ ími tɛn dɛ, mani a gba ísɛ̃ wɛ̃̀ndide boki. 7 Gbɛ̃ kũ à zĩ̀i blè mɛ́ anigↄ̃ pↄ́ dínↄ vĩ pínki. Manigↄ̃ de a Luda ũ, anigↄ̃ de ma nɛ́ ũ. 8 Ama vĩnadenↄ kũ náanisaridenↄ kũ yãvãnikɛrinↄ kũ gbɛ̃dɛrinↄ kũ zinakɛrinↄ kũ ɛzɛdenↄ kũ tãnagbagbarinↄ kũ manafikidenↄ pínki, ń baka nigↄ̃ de tɛ́ sɛ̀bɛ kũ àtɛn kũ kũ ifãntɛ̃gbↄ̃ↄo ũmɛ. Ga pladen gwe.

Yurusalɛmu dufu

9 Malaika gbɛ̃nↄn suppla kũ ò kɛrɛ mɛ̀n suppla kũna, kisira kpɛde mɛ̀n suppla kán à pà pìnↄ doke sù à òmɛnɛ: Ǹ mↄ́ mà Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄ dufu mↄnnɛ. 10 Luda Nini dinama pìi gũn malaikaa pì ma sɛ à gɛ̀ɛ kũmao kpi lei zↄ̃kↄ̃ↄa. À Luda wɛ́ra Yurusalɛmu mↄ̀mɛnɛ bona musu Luda kĩnaa, àtɛn kipa. 11 Àtɛn tɛ́ kɛ kũ Luda gakurio, àtɛn pí lán gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde bà, lán diamↄↄ bà. 12 À bĩni lei zↄ̃kↄ̃ vĩ. À gãnu mɛ̀n kuri awɛɛplamɛ, malaika gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄn zɛzɛnan. Isaraila buri mɛ̀n kuri awɛɛplanↄ tↄ́ kɛ̃na gãnu pìnↄa. 13 Gãnu mɛ̀n aakↄ̃ kú ifãboki kpa, mɛ̀n aakↄ̃ kú gugbãnduru kpa, mɛ̀n aakↄ̃ kú gɛ̀nↄmidↄki kpa, mɛ̀n aakↄ̃ kú ifãlɛtɛ kpa. 14 Ò bĩni pì ɛ̃ pɛ̀tɛ gbɛ̀ mɛ̀n kuri awɛɛplanↄa. Sãnɛ Bↄ̀rↄↄ zĩ̀ri gbɛ̃nↄn kuri awɛɛplanↄ tↄ́ kɛ̃na gbɛ̀ɛ pìnↄa.

15 Malaika kũ àtɛn yã omɛnɛ pↄ́yↄ̃bↄ kũ ò pì kũ wuraao kũna, de à wɛ́ra pì yↄ̃o kũ a gãnunↄ kũ a bĩnio. 16 Wɛ́ra pì kusuru siikↄ̃mɛ, a gbã̀na kũ a yàasaao lɛɛlɛmɛ. Akũ à wɛ́ra pìi yↄ̃̀ kũ pↄ́yↄ̃bↄↄ pìio. A gbã̀na bi kiloo wàa kuri awɛɛplamɛ. A gbã̀na kũ a yàasaao kũ a leio pínki lɛɛlɛmɛ. 17 À a bĩni yↄ̃̀ dↄ, a lei gã̀sãkuru basuppla awɛɛsiikↄ̃. Malaikaa pì a yↄ̃̀ bisãsiri gã̀sãkuru gbã̀na lɛ́mmɛ. 18 Ò bĩni pìi kɛ̀ kũ diamↄↄo. Wɛ́ra pì bi wuraamɛ atɛ̃nɛ swáswa lán dígi bà. 19 Ò gbɛ̀ kũ ò wɛ́ra pì bĩni pɛ̀tɛaa kɛ̀kɛ kũ gbɛ̀ bɛ̀ɛrɛde buri sĩnda pínkio.

Ò gbɛ̀ káakupↄ kɛ̀kɛ kũ diamↄↄo,

a plade kũ safiaao,

a aakↄ̃de kũ agataao,

a siikↄ̃de kũ ɛmɛradiio,

20 a sↄↄrode kũ onisiio,

a suddode kũ kaanɛliaao,

a supplade kũ kisolitiio,

a sↄraakↄ̃de kũ bɛriliio,

a kɛ̃ndode kũ topazaao,

a kuride kũ kisopazaao,

a kuri awɛɛdode kũ yasintiio,

a kuri awɛɛplade kũ amɛtisiio.

21 Gãnu mɛ̀n kuri awɛɛpla pìnↄ bi òso mɛ̀n kuri awɛɛplanↄmɛ. Ò ń pínki kɛ̀ kũ òsooo mɛ̀n dodo. Wɛ́ra pì zɛ́da bi wuraamɛ atɛ̃nɛ, òdi gu en lán dígi bà.

22 Mádi Luda kpɛ́ e wɛ́ra pìi gũnlo, zaakũ Dikiri Luda Gbãnasĩndapinkide kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄoomɛ kpɛ́ pì ũ. 23 Wɛ́ra pì bàka kú kũ ifãntɛ̃ ke mↄvura gupunaaoro. Luda gakuri mɛ́ àdi wɛ́ra pì pu, akũsↄ̃ Sãnɛ Bↄ̀rↄ de a fitila ũ. 24 Burinↄ ni táa o a gupurai, andunia kínanↄ ni gɛ̃n kũ ń aruzɛkɛnↄ. 25 A gãnunↄ nigↄ̃ tatana fãnantɛ̃ zikiro, gwãani nigↄ̃ kú gwe sↄ̃ro. 26 Oni gɛ̃n kũ burinↄ aruzɛkɛnↄ kũ ń pↄ́ ↄgↄdenↄ. 27 Ama pↄ́ gbãsĩ ke ni gɛ̃nlo ke wé'iyãkɛri ke manafikide, tó adi kɛ gbɛ̃ kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ ń tↄ́ kɛ̃̀ wɛ̃̀ndi takada gũnnↄ baasiro.

22

1 Akũ malaikaa pì swa'i wɛ̃̀ndide kũ àtɛn bo Luda kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo gbà kĩnaa mↄ̀mɛnɛ, àtɛn tɛ́ kɛ lán gbɛ̀digi bà. 2 Àtɛn bàa lɛ́ wɛ́ra zɛ́da guragura. Lí wɛ̃̀ndide kú a bara dire kũ a bara lao, àdi nɛ́ i wɛ̃̀ do gɛ̃̀n kuri awɛɛpla, mↄ kũ mↄo gɛ̃̀n dodo. Lí pì lánↄ bi burinↄ aafialekiamɛ. 3 Pↄ kũ Luda lɛ́ kɛ̀nɛ ke nigↄ̃ kun doro. Luda kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄↄo gbà nigↄ̃ kú wɛ́ra pìi gũn, a zↄ̀blerinↄ sↄ̃ oni doi. 4 Oni a e wɛ́dewɛ, akũsↄ̃ a tↄ́ nigↄ̃ kú ń mì'arɛa. 5 Gwã nigↄ̃ kun doro, gbɛ̃ke bàka nigↄ̃ kú kũ fitila ke ifãntɛ̃ gupuraoro, kũ Dikiri Luda ni gu puńnɛ yãi. Onigↄ̃ kí ble ari gↄrↄ sĩnda pínki. 6 Akũ à òmɛnɛ: Yã birenↄ náani vĩ, akũsↄ̃ yãpuramɛ. Dikiri Luda kũ àdi do annabinↄnɛ arɛ mɛ́ à a malaikaa zĩ̀, de a zↄ̀blerinↄ yã kũ ani su tera dↄ̃.

Yesu ni su tera

7 Ǹ gwa, mani su tera. Arubarikaden gbɛ̃ kũ à zia yã takada díkĩna yã kũna ũ.

8 Makũ Yuhana makũmɛ ma yã birenↄ mà, ma è. Kũ ma mà, akũsↄ̃ ma è, ma kutɛ malaika kũ à yã pìnↄ mↄ̀mɛnɛ gbá sarɛ mà donyĩ kɛnɛ. 9 Akũ à òmɛnɛ: Ǹ abire tó. Ǹ donyĩ kɛ Ludanɛ. N zↄ̀bleri daken ma ũ kũ n annabi gbɛ̃dakenↄ kũ gbɛ̃ kũ ò takada díkĩna yã kũnanↄ. 10 Akũ à òmɛnɛ: Ǹsun pↄ́ kútɛ zia yã kũ à kú takada díkĩna gũnwaro, zaakũ a gↄrↄ kà kãni. 11 Gbɛ̃ vãni wɛ́ tã àgↄ̃ a vãni kɛ. Gbãsĩde wɛ́ tã àgↄ̃ gbãsĩ. Gbɛ̃ mana wɛ́ tã àgↄ̃ a mana kɛ. Gbɛ̃ kũ à kú adona wɛ́ tã àgↄ̃ kú adona.

12 Ǹ gwa, mani su tera, manigↄ̃ láada kũna, de mà fĩna bo baadinɛ a yãkɛnaaa. 13 Alafa kũ Omɛgaon ma ũ, Arɛde kũ Kpɛdeo, Naana kũ Lakanaao. 14 Arubarikadenↄn gbɛ̃ kũ ò ń utagyaba pìpinↄ ũ. Onigↄ̃ zɛ́ vĩ ò gɛ̃ wɛ́ra pì gãnunↄ gũn, ò lí wɛ̃̀ndide nɛ́ ble. 15 Ama kifirinↄ nigↄ̃ kũ gwero, ɛzɛdenↄ kũ pãpãkɛrinↄ kũ gbɛ̃dɛrinↄ kũ tãnagbagbarinↄ kũ gbɛ̃ kũ ò ye manafiki yãkɛnaainↄ.

16 Makũ Yesu ma a malaikaa zĩ̀ àgↄ̃ deárɛ yã pìnↄ sèedade ũ sↄsinɛ. Makũmɛ Dauda buri kpata kũ à bↄ̀tↄↄ pà Kína ũ, gudↄna susunɛ i nna ũ. 17 Luda Nini kũ Sãnɛ Bↄ̀rↄ nↄ dufuo dì pi, ǹ mↄ́. Gbɛ̃ kũ à yã pìi mà sↄ̃, à pi, ǹ mↄ́. Gbɛ̃ kũ ími tɛn dɛ, à mↄ́. Gbɛ̃ kũ à ye í wɛ̃̀ndidei, à sí gba ũ.

18 Matɛn pi gbɛ̃ kũ ò annabikɛtakada díkĩna yã mànↄnɛ ń pínki, tó gbɛ̃ yãke kàra a gũn, Luda ni kisira kũ ń yã kú takada díkĩna gũnnↄ kara adenɛ. 19 Tó gbɛ̃ yãke bò takada díkĩna gũn sↄ̃, Luda ni ade baka bo a wɛ́ran kũ lí wɛ̃̀ndide kũ a yã kú takada díkĩna gũnwo.

20 Gbɛ̃ kũ à de yã pìnↄ sèedade ũ pì: Yãpuramɛ, mani su tera.

Aami! Dikiri Yesu, ǹ mↄ́!

21 Dikiri Yesu gↄ̃ gbɛ̃kɛ vĩ kũ a gbɛ̃nↄ ń pínki. Aami!