^

Vari Verenama

The New Testament in the Dawawa Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Dawawa long Niugini

copyright © 2002 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Dawawa
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-01-02

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

9b8bda32-db42-5be3-9d24-4e4a5d5f65b2

FRT

Vari Verenama

The New Testament in the Dawawa Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Dawawa long Niugini

Vari Verenama

The New Testament in the Dawawa language

Milne Bay Province, Papua New Guinea

[dww]

Translation by Wycliffe Bible Translators

© 2002, Wycliffe Bible Translators, Inc.

Print publisher: 2002, Bible League International

Web version

© 2013, Wycliffe Bible Translators, Inc.

www.Wycliffe.org

http://pngscriptures.org

www.ScriptureEarth.org

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons license (Attribution-Noncommercial-No Derivative Works).

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0

Your are free to share — to copy, distribute and transmit the text under the following conditions:

• Attribution. You must attribute the work to Wycliffe Bible Translators (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).

• Noncommercial. You may not use this work for commercial purposes.

• No Derivative Works. You may not alter, transform, or build upon this work.

• In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you don’t change any of the text or punctuation of the Bible.

Notice — For any reuse or distribution, you must make clear to others the license terms of this work.

Tok Orait

Dispela Buk Baibel i kam wantaim tok orait na lo bilong Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works license. Em i tok olsem yu ken givim kopi long narepela manmeri. Yu ken wokim kopi na givim long husat i laikim. Tasol, yu mas tok klia dispela samting i kam long http://tokplesbaibel.org. Yu no ken kisim mani na salim dispela. Yu mas givim nating. Na tu, yu no ken senisim Tok.

Ol piksa i kam wantim ol Baibel na narapela buk i stap long dispela sait i gat tok orait long usim wantaim dispela samting tasol. Sapos yu laik narapela tok orait, yu mas askim husat i papa bilong copyright long dispela ol piksa.

Sapos yu laik stretim samting i no orait long dispela tok orait, stretim tok, salim Buk Baibel, o tainim Tok bilong God long nupela tok ples, yu ken askim mipela.

Olgeta tok orait na lo long tok ples English i stap long http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/legalcode.

Sapos yu gat askim long dispela, plis askim mipela.

Teibol of Kontents

Metiu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Metiu

1

Yesu yatayatanama waḡewaḡedima isedima

(Lk 3:23-38)

1 Yesu Keriso tauna guyau Deivid na damma nopone ya tubuḡana, be guyau Deivid tauna Eibraham na damma nopone ya tubuḡana. 2 Be Eibraham natunama Aisik, be Aisik natunama Jeikob. Be Jeikob natunatunama taudi Juda be tasitasinama. 3 Be Juda natunatunama taudi Peres be Sera, be tinedima tauna Temar. Be Peres natunama Hesron, be Hesron natunama Ram, 4 be Ram natunama Aminadap, be Aminadap natunama Nason, be Nason natunama Salmon 5 be Salmon natunama Boas, be Boas tinanama Reiheb. Be Boas natunama Obed, be Obed tinanama Rut. Be Obed natunama Jesi. 6 Be Jesi natunama guyau Deivid.

Be Deivid natunama Solomon be Solomon tinanama Uria na waivima. 7 Be Solomon natunama Rehoboam, be Rehoboam natunama Abaija, be Abaija natunama Asa. 8 Be Asa natunama Jehosafet, be Jehosafet natunama Joram, be Joram natunama Usaia. 9 Be Usaia natunama Jotam, be Jotam natunama Eihas, be Eihas natuama Hesekaia. 10 Be Hesekaia natunama Manase, be Manase natunama Amon, be Amon natunama Josaia. 11 Be Josaia natunama Jehoiakin be tasitasinama. Taudi adi raḡanine Israel banegidima matabudi a nawedina Babilonma be dabudine a miana.

12 Be Babilon a mianana murine Jehoiakin natunama Sealtiel ya tubuḡana. Be Sealtiel natunama Serubabel. 13 Be Serubabel natunama Abiut, be Abiut natunama Elaiakim, be Elaiakim natunama Asor. 14 Be Asor natunama Sadok, be Sadok natunama Akim, be Akim natunama Eliut. 15 Be Eliut natunama Eleasar, be Eleasar natunama Matan, be Matan natunama Jeikob. 16 Be Jeikob natunama Jousep. Be Jousep tauna Meri na badama. Be Meri, tauna vutuna Yesu Tauwai yawasana ya tikana.

17 Yodi tà kita da Eibraham ḡarone be ya naḡo da guyau Deivid ḡarone ya tavana, kimta matabudi 14. Be guyau Deivid ḡarone da ya naḡo da Babilon na raḡanie ya tavana, kimta matabudi 14. Be Babilonma raḡanine be ya naḡo da Keriso na raḡanie ya tavana, kimta matabudi 14.

Keriso na kaba tubuḡama

(Lk 2:1-7)

18 Yesu Keriso muriḡa da ya tubuḡana noḡone, kaua umanama ya tubuḡana, Yesu tinanama Meri tauna Jousep na ḡoapaparama. Taudi muriḡa da sibo ai naḡi be ai rawateḡeina, Meri mayanama ya paḡo da kaiteka ya bogana Arua Babaue. 19 Be Meri na badama Jousep tauna didimana baneginama. Vutuna aubainama raḡanine kaua nama ya kitakitana tauna nam i ḡoeḡoena da patara matedie sibo Meri ya gose be ya kawa tunimayaḡi. Vutuna aubainama tauna ya ḡoeḡoena da moisirie sibo Meri ya gosena.

20 Jousep inam kauidima yawai nuanoḡonoḡotedina maika, Bada na aneama raubonie Jousep ḡarone ya maḡatara be ya riuna, “Jousep, guyau Deivid natunama, nam kwa naira, Meri kwa paḡo da tam am waivima be nam kwa gose pore, baninama Meri Arua Babau na rewapanae gomana ya bogena. 21 Tauna tokare gomana tauḡominama e tika be tam kwai isana Yesu, baninama tauna tokare na banagama adi gewagewae ei yawasanidina.”

22 Uma kauidima matabudi Bada boni peroveta ḡarone ya giugiuena ruvane, nama a tubuḡana. 23 Peroveta boni umanama ya riuna,

“Tokare Matatapu e boga be gomana tauḡominama e tikana, be taudi inam gomeninama tai isana Imanuel.”

Isa Imanuel inam baninama “Mamaitua tauda ḡarode.”

24 Jousep ya kenakena midisuḡuna murine, aba Bada na aneama ya riuriuena nama ya voiena, tauna Meri ya paḡo da naumeki na waivima. 25 Be Jousep Meri mate nam tunidima ti rawateḡei rubudina naumeki da Meri gomana tauḡomina ya tikana. Dabudine Jousep inam gomeninama yai isana “Yesu”.

2

Nuauyauya banegidima Yesu a vakitana

1 Guyau Herod na raḡanie, Yesu Judia nopone Betliem meagaine ya tubutubuḡana murine, nuauyauya banegidima suara na kaba tavama yauwane nama be a verauna Jerusalemma. 2 Be taudi guyau ai taravirena, “Gomana ḡaubonama deḡo dobudine ya tubuḡa, Jius adi guyauma? Tauma suara na kaba tavae gomana na kiporama kè kita be kè verauna rauduneenama aubainama.”

3 Raḡanine guyau Herod inam giunama nama ya vaivaiena, nuanama ya rovona. Be banaga matabudi Jerusalem nopone, taudi mate nuedima ya rovona. 4 Inam raḡanine tauna pirisi babadidima be tarawatu tauwai katakataidima matabudi ya rawateḡeidina be, Tauwai yawasana deḡo dabudine e tubuḡana vutuna yai taraviredina. 5 Be taudi a paribee be a riuna, “Tauwai yawasana tokare Judia nopone Betliem meagaine e tubuḡana, baninama peroveta ya giruma be umanama ya riuna,

6 “ ‘Tam Betliem Judia provins nopone, tam nam meagai yababa Judia guyaguyaudima ḡarodie.

Ibewa, baninama tam nopome tokare guyau dosinama e tubuḡa be tauna yau banagama Israel banegidima e rabedina.’ ”

7 Dabudine Herod nuauyauya banegidima moisirie ya rawateḡeidi be yai taravira yaḡeyaḡedina da taudi aba raḡanine kipora ya maḡatara be a kita. 8 Naumeki da guyau nuauyauya banegidima ya riupore nawedi Betliemma be umanama ya riuedina, “Koi wanawana kaua da inam gomeninama ko banavina. Be gomeninama ko kitana raḡanine, ko verau munaḡa da taugu ko riuegu be taugu mate yà naḡo da gomeninama yà rauduneena.”

9 Naumeki da guyau na giuma a vaie ya kovikovina murine, taudi naḡo ai karena. Be kiporinama a kitakitana vutuna a kita watani be a vawatanina, naumeki da deḡo gomana ya tubutubuḡana debane kipora ya midi kwasana. 10 Be taudi nama a kitakitana, taudi ai nuavere kauana. 11 Raḡanine vadae a tavatavana, taudi gomana a kitana, tinanama Meri mate. Naumeki da taudi tuapikedie a raupari be gomana a rauduneena. Dabudine taudi adi puyoma a kaiporaḡa be gomana a puyona, gold, piupiu be kai bodinama ḡabuḡabunama maesinama dosinama isanama ‘Mera’. 12 Inam kauinama murine Mamaitua raubonie nuauyauya banegidima nuedima ya boru be ya riuedina da nam sibo a munaḡa Herod ḡarone. Vutuna aubainama taudi wari keda a paḡo da a munaḡana adi dobue.

Jousep be Meri gomana a tika be naira Ijiptma a naḡona

13 Nuauyauya banegidima a naḡonaḡona muridie, Bada na aneama Jousep ḡarone raubonie ya maḡatara be umanama ya riuena, “Kwa midisuḡu, gomana kwa tika be tinanama mate naira ko naḡona Ijiptma. Be dobudine ko miana naumeki da taugu yà riuem da ko verau munaḡana, baninama guyau Herod tauna gomana e wanewanena ei gurina aubainama.” 14 Naumeki da Jousep ya midisuḡu, da gomana ya tika be tinanama mate yai dokedi da kupie meagai a gose da a naḡona Ijiptma. 15 Be taudi Ijiptma a miana naumeki da Herod e gurina. Uma kauidima inam peroveta aba boni yawai perovetaena nama yodi a tubuḡana. Peroveta umanama ya riuna, “Natuguma Ijiptma ya miamiana be è riue da ya dobina.”

16 Be raḡanine guyau Herod ya kita da nuauyauya banegidima tauna ḡarone nam ti tava munaḡana, vutuna aubainama tauna nuanama yai medi kauana. Inam raḡanine tauna nuauyauya banegidima aba a giugiuena ya noḡota wairuvedi be na tauiḡarama ya riuporedi be ya riuna, “Ko naḡo Betliem meagaine, be diane meagaidima mate nopodie be seda tautauḡomidima adi suarama rabui be uma ya yovo munaḡana matabudi koi guri rovodina.” Tauna nuauyauya banegidima adi giuma ya noḡota wairuvedi be nama ya giuna. 17 Be inam peroveta Jeremaia boni aba ya giugiuena nama ya tubuḡana. Tauna umanama ya riuna,

18 “Banaga ḡaba be nuaboya dosinama a vaiena Rama meagainama nopone.

Reichel na sedama ya ḡabeḡabedina, be taudi nam teneteneḡina da sibo a riuwai nuasubasuba, baninama na sedama matabudi a guri rovona.”

Jousep, Meri be adi gomana mate a munaḡana Israelma

19 Raḡanine Herod ya gurigurina murine, Bada na aneama raubonie Jousep ḡarone Ijiptma ya maḡatara 20 be umanama ya riuena, “Kwa midisuḡu, gomana be tinanama mate kwai dokedi be ko munaḡana Israelma. Baninama taudi aitauḡa gomana waigurinama a riuriuena, inam banegidima yodi a gurina.”

21 Naumeki da Jousep ya midisuḡu be gomana be tinanama mate yai dokedi be a munaḡana Israelma. 22 Be tauna e vaiena, be Herod natunama Arikelas tamanama gabunama ya paḡo be Judia provins nopone yai badana. Vutuna aubainama Jousep dabudi naḡonama ya nairana. Be anea raubonie Jousep ya riue be tauna ya naḡona Galili provins nopone. 23 Naumeki da taudi a naḡona Nasaret meagaine be dabudine a miana. Be inam aba peroperoveta boni a giugiuena nama ya tubuḡana. Peroperoveta umanama a riuna: “Banaga tokare Yesu tai isana Nasaret baneginama.”

3

Jon tauwai babataito Yesu na kedama ya sepana

(Mk 1:1-8; Lk 3:1-18; Jn 1:19-28)

1 Inam raḡandie Jon tauwai babataito Judia provins nopone ya tava be dobu kavakavane ya rarau guguyana. 2 Be tauna umanama ya riuriuna, “Noḡota vitara ko paḡo be ami noḡotama ko vitaredina, baninama Mamaitua na waiguyauma kaiteka maida e tavatavana.” 3 Jon tauwai babataito tauna vutuna peroveta Aisaia ya giugiuena. Aisaia umanama ya riuna,

“Banaga dobu kavakavane e yokoyokona,

Bada na kedama ko sepa, be keda ko kawa didimanidina na kaba verauma aubainama.”

4 Jon na garama kamel vuvuḡinama voivoienama ya kotekotena. Be musara kopinama kwarikwarinama yai boretaiena, be tauna na kanima inam kapau be iwavi. 5 Banaga toitoi Jerusalemḡa, Judia provinsne be upa Jodan banegidima matabudi Jon ḡarone a tavana. 6 Dabudine taudi adi gewagewama matabudi a kuvesidi be tauna yai babataitodina upa Jodan nopone.

7 Raḡanine tauna e kitana be Parisi be Sadisi banegidima toitoi a veraverauna ḡarone deḡo banaga yawai babataitodie, dabudi Jon taudi umanama ya riuedina, “Taumi maika mota sarama natunatudima! Taumi aitau ya riuemi da tokare Mamaitua na kovoḡama ko vora pore? 8 Ami yawasanama ko vitaredi be yawasana veredima banidima koi maḡataridi da banaga ta kitedina, 9 be nam ko noḡoti be ko riuna, ‘Tauda Eibraham natunatunama, aubainama nam tokare aba gewagewanama ḡarode e tubuḡa.’ Yà riuriuemina, deḡoda Mamaitua sibo i ḡoena, tauna tokare teneteneḡinama kaua yekudie seda yai tubuḡidina Eibraham aubainama. 10 Bada tamiyoko kaite kai bogane ya boruna, be deḡo kaidima banidima nam veredi, matabudi tokare e taraḡa be e gabu gorudina.

11 “Taugu upa kavakavae yàwai babataitomina, ami noḡotama ko vitaredina aubainama. Be banaga murigue e veraverauna, tauna banaga wairewapana vavasaḡinama nam maika taugu. Be taugu nam veregu da na kaḡasumama yà ragaudi. Tauna tokare Arua Babaue be kaie ei babataitomina. 12 Tauna banaga veredi be gewegewedima e daridariḡedina maika raisi. Tauna raisi e tutu, be sive nopone e ḡini be sive mui e suve da ḡavoe e naḡonaḡona, be banidima ḡavoe ta dobidobina. Be tauna raisi banidima e ragaudi be na vadae e biribiridina. Be muinama kai karakaratine ei poraḡa be ta kara nonoḡedina.”

Jon Yesu yai babataitona

(Mk 1:9-11; Lk 3:21-22; Jn 1:29-34)

13 Naumeki da Yesu Galilima be ya verauna upa Jodanma, da Jon sibo tauna yai babataitona. 14 Be Jon ya riutuaḡaie be ya riuna, “Tam aba aubainama taugu ḡarogue kuya verau? Tam sibo taugu kuyai babataitoguna.” 15 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Ibewa, inam naumeki. Uma inam Mamaitua na ḡoanama naumeki da tà voiena.” Inam raḡanine Jon yai aninana.

16 Naumeki da Yesu ya babataito ya kovi da tauna upae be ya tavatavana raḡanine, mara ya nuaporaḡa be tauna Arua Babau ya kitana ya yovoyovona ḡarone kiu gabubu maika. 17 Be marae bona yadobi be ya riuna, “Inam tauna taugu natuguma nuaguma e paḡopaḡona, be taugu yàwai nuaverena tauna ḡarone.”

4

Yesu na raurubuma

(Mk 1:12-13; Lk 4:1-13)

1 Dabudine Arua Babau Yesu yai doka nawena dobu kavakavane da Diaboro sibo Yesu ya raurubuna. 2 Yesu dabudine ya widinana, kupi da suara raḡan 40 a kovikovina, murine tauna kani ya kara kauena. 3 Inam raḡanine tauraurubu Yesu ḡarone ya tava be ya riuna, “Deḡoda tam Mamaitua Natunama, naumeki da uma yekudima kwa riuedi da tai rawaburedi.” 4 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Girugiruminama porane girugiruminama umanama ya riuna,

‘Banaga nam tokare burediḡa na yawasanae tà mia, ibewa da Mamaitua riunama matabuna na yawasanae tà miana.’ ”

5 Dabudine Diaboro Yesu yai doka nawena Jerusalemma meagai babaune be Tempol debane a midi be ya riuena, 6 “Deḡoda tam Mamaitua Natunama, naumeki da uma dobudine kwa kuruva, baninama Girugiruminama porane girugiruminama umanama ya riuna,

‘Mamaitua na aneama e riuporedi da tam ta rabemna. Be nimedie ta kaisuḡum da nam yekue kaḡamma kwai riḡedi.’ ”

7 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Be girugiruminama porane girugiruminama mate umanama ya riuna,

‘Bada, am Mamaituama nam kwa raurubu.’ ”

8 Dabudine Diaboro Yesu yai doka nawena oya daudau kwatikwatinama debane, be dobu na waiguyauma waimata veraveraudima matabudi Yesu yai katai 9 be ya riuna, “Deḡoda tam kwa rauduneeguna, uma yabedima matabudi tam yà utemna.”

10 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Kwa naḡo ḡavoe, Seitan. Baninama girugiruminama porane girugiruminama umanama ya riuna,

‘Bada, am Mamaituama taunaḡa kwa raudunee be ḡarone kwa noyana.’ ”

11 Dabudine Diaboro Yesu ya gose be anea a dobi da Yesu a saguna.

Yesu na noyama yai karena

(Mk 1:14-15; Lk 4:14-15)

12 Raḡanine Jon dibure a boru be varinama Yesu ya vaivaiena, tauna ya munaḡana Galilima. 13 Naumeki da tauna Nasaret ya gose be ya naḡona Kapeniamma ya miana. Kapeniam inam yawawa dosinama diane, dobu Sebulun be Naptali nopodie. 14 Uma kauinama peroveta Aisaia aba ya riuriuena, nama ya tubuḡana. Tauna umanama ya riuna,

15 “Dobu Sebulun be Naptali yawawa diane, upa Jodan murine. Tam dobumma tawai isamna Galili, be inam dabudi banaga ta miamiana taudi eteni, nam Jius.

16 Banaga aitauḡa kupie a miamiana, taudi yana dosinama a kitana.

Taudi aitauḡa guri na waikupikupie a miamiana, yodi yana raḡan maika e senesenerina a kitana.”

17 Inam raḡanine be nokoi ya naḡona Yesu rauguguya yai kare be ya riuna, “Noḡota vitara ko paḡo be ami noḡotama ko vitaredi, baninama Mamaitua na waiguyauma kaiteka maida e tavatavana.”

Yesu na tauwai muriwatanama 4 ya vine dokedina

(Mk 1:16-20; Lk 5:1-11)

18 Yesu Galili yawawinama dianaḡa ya naḡonaḡo raḡanine, tauna tautauḡoma rabui ya kitedina, Saemon awai isana Pita be tasinama Endru. Taudi tauwai sagida, aubainama adi sagidama topae a poraporaḡana iyana vunuḡidima aubainama. 19 Dabudine Yesu ya riuedina, “Ko verau koi muriwatanegu be taugu yà voiemi da taumi banaga ko konedina.” 20 Inam raḡanine taudi waiḡapa adi sagidama a gosaḡa be Yesu ai muriwatanena.

21 Naumeki da naḡo yai kare munaḡe be ya naḡonaḡo da tautauḡoma ḡesaudima rabui ya kitedina, Jeims be tasinama Jon taudi Sebedi natunatunama. Taudi wagae a miamiana tamedima Sebedi mate be adi sagidama a kawakawa batebatedina. Be Yesu taudi ya riuedina, “Ko verau be koi muriwatanegu.” 22 Inam raḡanine taudi waiḡapa waga be tamedima a gosedi be Yesu ai muriwatanena.

Yesu banaga sidesidedima yawai yawasanidina

(Mk 1:32-39; Lk 4:40-44)

23 Yesu Galili noponaḡa ya babara naḡo be sinagog nopodiḡa yawai katakatai, be Mamaitua na waiguyauma varinama verenama ya rarau guguyena. Be tauna banaga adi sidama tabu be tabu a ragaragaudina yawai yawasanidina. 24 Be Yesu varinama Siria nopone ya daberara be banaga adi sidama tabu be tabu a verauḡedina Yesu ḡarone. Banaga ḡesaudima muya dosidima ragaragaudima, ḡesaudima penama kokukokudima be banaga ḡaḡarua kokukokudima, be ḡesaudima tuera ragaragaudima, matabudi yai yawasanidina. 25 Be patara dosinama Galiliḡa veraveraudima, Dekapolisḡa, Jerusalemḡa, Judiaḡa be upa Jodanma noaḡo nevane dobunama banegidima mate Yesu awai muriwatanena.

5

Yesu oya debane ya rauguguyana

(Lk 6:20-23)

1 Raḡanine Yesu patara nama ya kitakitana, tauna ya saḡa ya naḡona oya debane be ya miana. Dabudine na tauwai muriwatanama ḡarone a tava 2 be Yesu patara waikatakataidima yai kare be ya riuna,

3 “Taumi nuemima e verena, aitauḡa nuemima tabutabune Mamaitua na saguma ko ḡoeḡoena, baninama taumi tokare Mamaitua na waiguyauma ko paḡona.

4 Taumi nuemima e verena, aitauḡa ami gewagewama aubaidima ko ḡabaḡabana, baninama taumi tokare Mamaitua ei nuasubemina.

5 Taumi nuemima e verena, aitauḡa voyaḡota banegimima, baninama taumi tokare dobu matabuna koi buderiena.

6 Taumi nuemima e verena, aitauḡa Mamaitua matane didimana ko ḡoeḡoe be ko wanewane guratena, baninama taumi tokare ami ḡoanama Mamaitua e utemina.

7 Taumi nuemima e verena, aitauḡa banaga taurau nuatoiedima, baninama taumi tokare Mamaitua e raunuatoiemina.

8 Taumi nuemima e verena, aitauḡa nopomima didimanidima be nam mira mate, baninama taumi tokare Mamaitua ko kitana.

9 Taumi nuemima e verena, aitauḡa suba tauvoienama, baninama taumi tokare Mamaitua ei kawa natunemina.

10 Taumi nuemima e verena, aitauḡa banaga ta raraukivi gewegewemina ami yawasana didimanidima aubaidima, baninama taumi tokare Mamaitua na waiguyauma ko paḡona.

11 “Taumi nuemima e verena, deḡoda banaga ta kunuremi, ta raraukivi gewegewemi be giu tabu be tabu kaikaiyovudie tai wavumina, baninama taumi taugu kowai muriwataneguna aubainama. 12 Raḡanine inam kauidima nama ḡaromie ta tubutubuḡana, taumi koi nuavere be ko taukaina, baninama ami maesama dosinama marae e kenakenana. Banaga ḡesaudima boni peroveta ḡarodie inam kauidima teneḡidima nama a voivoiedina.

Buta be yana wainasidima

(Mk 9:50; Lk 14:34-35)

13 “Banaga adi butama inam taumi. Be deḡoda buta* dininama e gewagewana, nema kwa voia bake da e dini munaḡa? Inam butanama kaite ya gewagewana, be banaga tokare inam butanama ta porekaiyati be ta vagudagudana.

(Mk 4:21; Lk 11:33)

14 “Banaga adi kodamma inam taumi. Be uma ko noḡoti, meagai oya debane nam ei moisiri be teneteneḡina, 15 be banaga nam kodam ei rageti be gurewa dibune e boru ibewa, tauna kodam ḡavoe e boru da vada nopone banaga matabudi ei yanedina. 16 Inam kauinama teneḡinama nama, taumi banaga ḡarodie nama sibo koya yanana. Inam raḡanine taudi ami voiama veredima ta kitedi, be Tamemima marae isanama ta kawa saḡena.

Tarawatu na giuma

17 “Taugu è verauna nam ko noḡoti da Mousis na tarawatuma be peroveta adi waikatakataima yà kawa gewegewedi, ibewa. Taugu nam yabedima kawa gewegewedima aubaidima è verauna, ibewa. Taugu è verauna tarawatu banidima yai maḡataridina aubainama. 18 Yà riuriu kauemina da nam ai tarawatu tenaḡa maika e samoa yababa, ibewa da noḡone tarawatu aba ya giugiuedina, matabudi ta tubuḡana. Yodibe mara be dobu ta samoana. 19 Tam aitau deḡoda tarawatu avedi da ḡaubo kokonama kwa kita tuatuaḡaie be kwawai kati kotovina, be inam kedane nama am banagama kwawai katakataidina, tam tokare Mamaitua na waiguyauma nopone ta kita poremna. Be tam aitau tarawatu kwa voteyeteyedi be inam kedane nama banaga kwawai katakataidina, tam tokare Mamaitua na waiguyauma nopone ta kita saḡemna. 20 Be yà riuriuemina, ami yawasanama Mamaitua matane ko kawa didimana kauedina, be taumi nam Parisi be tarawatu tauwai katakataidima maika ko voia. Taudi adi yawasanama tà kitekitedina da kabe banaga veredi be nopodima gewagewa ya moḡavu. Deḡoda taudi maika ko voiana, taumi tokare nam Mamaitua na waiguyauma nopone ko saḡa.

Rauvunuḡa na giuma

21 “Taumi koya vaie da boni Mamaitua ya riuna, ‘Nam kwa rauvunuḡa. Be aitau da banaga ei gurina, tauna tokare ta etarena.’ 22 Be taugu yodi yà riuriuemina da tam aitau turamma ḡarone nuama ei medina tam tokare ta etaremna. Be tam aitau da turamma kuya riuwai gewana tam tokare etara dosine kwa midina. Be deḡoda tam aitau turamma kuyai tara tautauena, tam inam gienae kai matane naḡonama kwawai rabena.

23 “Vutuna aubainama tam deḡoda am puyoma oltae kuya verauḡena Mamaitua puyonama aubainama, be dabudine kuya noḡoti da turamma mate poumie gewagewa e kenakenana, 24 naumeki da am puyoma olta diane kwa gose, be kwa munaḡa da noḡone turamma mate inam gewagewanama ko kawa didimani dokena. Yodibe kwa verau munaḡa da am puyoma Mamaitua kwa utena. 25 Deḡoda banaga aitau tam e nawemna etara aubainama, naumeki da kedae dabudine am gewagewama kwa kawa didimana makaiena, da nam etara tauwai badenama nimane e borum. Baninama etara tauwai badenama tauna tokare porisiman nimane e borum be porisiman tauna tokare e nawemna dibure. 26 Be yà riuriu kauemna da tam dibure kwa miana, naumeki da mane damodamonama kwai maesa ḡavutina.

Monaḡemma debane nam mui kwa pore

27 “Taumi koya vaie da boni Mamaitua ya riuna, ‘Nam monaḡemma debane mui kwa pore.’ 28 Be taugu yodi yà riuriuemina, tam aitau da aba waivinama kuya kita waidinidinina, tam inam kaite nuamma nopone gewagewa kwa voivoiena, be monaḡemma debane mui kwa poreporena. 29 Deḡoda matamma kasaunama e kauem da gewagewa kwa voivoiena, naumeki da kwa kunavai be kwa porekaiyatina. Verenama da matamma tenaḡa mate mara nopone kwa saḡana, be nam matamma rabui mate, da Mamaitua gienae e pore nawemna. 30 Be deḡoda nimamma kasaunama e kauem da gewagewa kwa voiena, naumeki da kwa tom pore be kwa porekaiyatina. Verenama da nimamma tenaḡa mate mara nopone kwa saḡana, be nam nimamma rabui mate, da Mamaitua gienae e pore nawemna.

Waigosaḡa na giuma

31 “Taumi koya vaie da boni Mamaitua ya riuna, ‘Aitau na visarama gosenama e ḡoena, naumeki da tauna waigosaḡa pepanama na visarama sibo ya utena.’ 32 Be taugu yodi yà riuriuemina deḡoda tam aitau am visarama kwa gose yababena, avedi da tauna nam ai tauḡoma mate gewagewa ti voiena, tam inam am visarama kwa voivoiena da tauna tokare gewagewa ei tubuḡi, be tam debame mui e porena. Be tam aitau da inam waivinama gosegosenama kwa naḡina, tam inam kwa rarau waivina.

Saugawapa na giuma

33 “Be mate koya vaie da boni Mamaitua ya riuna, ‘Deḡoda Bada isane kuya sauga wapana, naumeki da kwa voiena.’ 34 Be taugu yodi yà riuriuemina, nam aiyaba isane ko sauga wapa. Nam mara isane, baninama inam Mamaitua na kaba miama, 35 be nam dobu isane, baninama inam Mamaitua na kaba waivutuḡama, be nam Jerusalem isane, baninama inam guyau dosinama na meagaima. 36 Be mate nam iwakidumie ko sauga wapa, baninama tam nam teneteneḡina da deba vuvuḡimma kwa kawa duba bo kwa kawa yaguni. 37 Vutuna aubainama tam deḡoda waianina, naumeki da kwai anina ḡomana. Be tam deḡoda tuaḡai, naumeki da kwa tuaḡai ḡomana. Be deḡoda giu ḡesaudima nama kitedima mate kwa vatodina, inam gewagewa baninama inam Seitan na voiama nama.

Raubiwa na giuma

(Lk 6:27-36)

38 “Taumi koya vaie da boni Mamaitua ya riuna, ‘Deḡoda turamma matamma e kunavaina, naumeki da tam mate tauna matanama kwa kunavaina. Be turamma mokamma ei mia kotovina, naumeki da tam mate tauna mokanama kwai mia kotovina.’ 39 Be taugu yodi yà riuriuemina, gewagewa baneginama aba ḡarome ya voia waigewana, nam kwai ḡare. Deḡoda aitau nevakaumma e riḡana, kwa gose da nevakauma ḡesaunama mate e riḡana. 40 Deḡoda aitau e etaetarem be am kwamama e paḡona, naumeki da am rupuma mate kwa utena! 41 Deḡoda aitau e segerim da na taragaima sibo kuya kiroḡa da koya naḡo deḡo parata ya boruborue sibo kuya tavana,† be tam inam paratinama ya boruboruna, kwai muri be tauna mate ko naḡo be wari madanie kwa gosena. 42 Aitau aiyaba ḡarome ei baḡena, naumeki da kwa utena be nam kwa riutuaḡaie.

Ami ḡaviama koi nuapaḡoedina

43 “Taumi koya vaie da boni Mamaitua ya riuna, ‘Turamma turamma nuamma e paḡona.’ Be banaga ḡesaudima a riuriuna, am ḡaviama kwa tuaḡaiena. 44 Be taugu yodi yà riuriuemina da ami ḡaviama mate nuemima e paḡona, be aitauḡa ta raraukivi gewegewemina aubaidima ko moiragina, 45 inam kedane taumi riukaua Tamemima marae natunatunama. Baninama tauna suara be kusana e riuriupore yovoḡena banaga veredi be gewegewedima matabudi aubaidima. 46 Deḡoda taumi aitauḡa tawai nuapaḡoemina taudiḡa koi nuapaḡoedina, tokare maesa ko banavi, bo? Ibewa, inam damone nam aba. Baninama gewagewa banegidima taudi mate nama ta voivoiana. 47 Be deḡoda am damma banegidima taudiḡa kwai kaiwedina, inam kwa voivoiena na verema aba? Banaga nam waisumeḡidi mate nama ta voivoiana. 48 Taumi ami yawasanama verene be didimanine ko miana maika tamemima marae.

6

Pairu na giuma

1 “Ko kita kaua da voia veredima ko voivoiedina, nam patara matedie ko voiedi da taudi sibo a kitemi. Deḡoda nama ko voiana, tokare nam maesa tamemima marae ḡarone ko paḡo. 2 Vutuna aubainama deḡoda waikaruwaḡawaḡa baneginama ko pairuena, nam bogigi ko suve da banaga ta kataie be isamma ta kawa saḡe. Inam banaga kaikaiyovudima adi voiama, taudi sinagog nopodie be doḡae patara matedie nama ta voivoiana. Taugu yà riu kauemina da inam nama banegidima taudi adi maesama naumeki ta paḡopaḡona. 3 Be tam deḡoda banaga waikaruwaḡawaḡanama kwa paipairuena, naumeki da nam aitau diame e kataie.* 4 Be am pairuma moisirie kwa voiena. Inam raḡanine Tamamma marae e kitam da tam aba moisirie kwa voivoiena, naumeki da tauna tokare am maesama e utemna.

Moiragi na waikatakataima

(Lk 11:1-4)

5 “Raḡanine kwa moimoiragina, nam banaga kaikaiyovudima maika kwa moiragi, baninama taudi adi ḡoana kauama inam sinagog nopodie ta midi bo keda poudie deḡo banaga toitoi adi kaba babare, dabudine ta midi be ta moimoiragina da banaga kabe ta kitedi. Taugu yà riu kauemina da inam nama banegidima taudi adi maesama naumeki ta paḡopaḡona. 6 Be tam raḡanine moiragi kwa ḡoena, naumeki da kwa naḡo am vadae, matakeda kwa gudu be Tamamma Mamaitua miamia moisirinama ḡarone kwa moiragina. Inam raḡanine Tamamma Mamaitua aba moisirie kwa voivoiena e kitana, be tauna tokare am maesama e utemna.

7 “Be ko moimoiragina raḡanine, nam giu kavekavedie ami moiragima debane koi poto yababedi, banaga nam waisumeḡidima adi voiama maika. Taudi tawai noḡotana da kabe adi moiragie giu tai potodi be Mamaitua adi moiragima kabe e paḡo. 8 Nam inam banegidima maika ko voia, baninama taumi Tamemima Mamaitua ami ḡoanama kaite ya katai dokedina, muriḡa da kowai baḡana.

9 “Taumi sibo umanama koya moiragina:

Tamamaima marae miemienimma, dobu matabuna isamma babaunama sibo a vivirena.

10 Tam am waibadama sibo ya verau. Be kwa sagumai da am ḡoanama dobue ka voie, maika marae ta voivoiana nama.

11 Ama kanima raḡan patapatanama sibo kuya utemai.

12 Be ama gewagewama kwa noḡota poredi, nema tauma ama banagama adi gewagewama kè noḡota poredina nama.

13 Be nam raurubue kwai dokemai. Tauma gewagewa nopone be tam kwai yawasanimaina.†

14 “Be deḡoda taumi ami banagama adi gewagewama ko noḡota poredina, naumeki da Tamemima marae taumi mate ami gewagewama e noḡota poredina. 15 Be deḡoda taumi ami banagama adi gewagewama nam ko noḡota poredi, naumeki da Tamemima marae mate ami gewagewama nam e noḡota poredi.

Widina na giuma

16 “Raḡanine ko widiwidinana, nam banaga kaikaiyovudima maika ami widinama patare koi maḡataridi da banaga ta kitemi da taumi ko widiwidinana. Taudi ta raugari be ta midimidi naḡona kabe banaga ta kitedi. Taugu yà riuriu kauemina da inam nama banegidima taudi adi maesama naumeki ta paḡopaḡona. 17 Be taumi ko widiwidinana raḡanine, ko sigu be noḡomima ko buyodi 18 be ko voie da banaga matedie taumi kabe nam ko widiwidina. Be Tamemima miamia moisirinama taunaḡa e kitemi da taumi ko widiwidinana. Inam raḡanine Tamemima Mamaitua aba moisirie ko voivoiena e kitana, be tauna tokare ami maesama e utemina.

Marae sibo koyai taragaina

(Lk 12:33-34)

19 “Nam ami taragaima dobue kowai damdi, baninama deḡoda kwarikwari ta kanidi, bo ta raubusabusaḡa bo banaga vadae ta sonaḡa ta saḡa be ta danenedina. 20 Vutuna aubainama marae koi taragaina, baninama inam dabudine tokare nam ami taragaima kwarikwari ta kanidi bo ta raubusabusaḡa bo banaga vadae ta sonaḡa ta saḡa be ta danenedi. 21 Baninama ami taragaima deḡo dabudine ta kenakenana, taumi tokare ami noḡota be nuemima tabutabunama dabudine e kenana.

(Lk 11:34-36)

22 “Matamma inam tunimma na kodamma. Deḡoda matamma verenama, naumeki tunimma matabuna yanayananama. 23 Be deḡoda matamma e gewagewana, naumeki da tunimma matabuna ei kupikupina. Be deḡoda yana nopome ei kupikupina, o ebom, inam tadiwanawana ya moraba kauana.

24 “Nam aitau babada rabui ḡarodie ei yaraga. Deḡoda nama e voiana, naumeki da noḡone badanama e tuaḡaie be muriḡa badanama e ḡoena; bo noḡone badanama e ḡoe be muriḡa badanama e tuaḡaiena. Taumi nam mane be Mamaitua ḡarodie koi yaraga be teneteneḡina, ibewa!

Nam koi nuaboya

(Lk 12:22-31)

25 “Taugu yà riuriuemina da yawasana tubuḡe aubainama nam koi nuaboya da aba sibo koya kani bo koya tego. Be nam koi nuaboya da aba sibo koya kote tunimima aubainama. Baninama yawasana noḡotinama ya moraba vavasaḡana, nam maika kani. Be tunimima noḡotinama ya moraba vavasaḡana, nam maika gara. 26 Kiu gunume ta rovorovona ko noḡotidi! Taudi nam tima sipisipina, be nam kani timawai damna. Be yaḡoro tamemima marae ewai kanidina. Be taumi noḡotimima ya moraba vavasaḡana, nam maika kiu. 27 Taumi inam yabedima kowai nuaboyedina, tokare tai yawasanimi, bo?

28 “Aba aubainama gara kowai nuaboyedi? Nanari ko kitedi dobire ta gogogogona. Taudi nam tima noyanoyana, be gara nam tima voivoiedina. 29 Be taugu yà riuriuemina, avedi da guyau Solomon na garama veredima waimatakanikanidima, be nam ai gara tenaḡa i vere vavasaḡana maika nanari. 30 Mamaitua berana e voiedi be ta busobusona kitedima a vere kauana. Be inam beranidima pomai tokare kai e kara gorudina. Be taumi noḡotimima inam ya moraba kauana Mamaitua ḡarone, nam maika berana. Vutuna aubainama Mamaitua tokare teneteneḡinama ei garemina, be taumi naumeki da koi sumaḡana be nam ami noḡotama e vobekubeku.

31 “Be nam koi nuaboya be ko riuna, ‘Aiyaba tà kani?’, bo ‘Aiyaba tà tego?’, bo ‘Aiyaba tà kote?’ 32 Banaga nam waisumeḡidi taudi inam yabedima tawai nuaboya kauedina. Be taumi Tamemima marae ya kataie da inam yabedima ko ḡoeḡoedina. 33 Be taumi ko kita da noḡone Mamaitua na waiguyauma be didimana kededima ko wana dokedi. Yodibe tauna inam yabedima matabudi tokare e utemina. 34 Vutuna aubainama nam pomai na kauama yodi koi nuaboye. Pomai ko gose da taunaḡa ei nuaboya munaḡena. Raḡan tenatenaḡaḡa adi nuaboyama nama ta kenakenana.

7

Nam koi wavu

(Lk 6:37-42)

1 “Nam turamma na yawasanama kwa kita wairuva be kwa riutuatuaḡaie da Mamaitua tokare teneḡinama nama ḡarome e voiena. 2 Baninama tam nema banaga kwa kitakita wairuvana, teneḡinama nama Mamaitua tam tokare e kita wairuvamna. Tam aba ruvane turamma kwa ruvaruvana, ruvanama teneḡine Mamaitua tokare tam e ruvamna. 3 Aba aubainama turamma matane vunavuna kwa kitakita be tam matame kaitupo nam kuma kitakita? 4 Bo aba aubainama tam matame kaitupo nam ku kaipore, be turamma matane vunavuna kaiporenama kwa riuriue? 5 Tam banaga kaikaiyovumma! Noḡone tam matame kaitupo kwa kaipore doke da kwai kita kaua, yodibe turamma matane vunavuna kwa kaiporena.

6 “Yaba babaudima ḡaromie nam daḡadaḡasi ko utedi. Be ami posaruma nam bawa ko utedi, deḡoda taudi inam yabedima ta vagudegudedi be tai tauvitaredi da taumi bogemie ta dawena.

Aba ko ḡoena, Mamaitua koi baḡana

(Lk 11:5-13)

7 “Koi baḡa be e utemina, ko wane be ko banavina, ko raupewapewa be e kaiporena ḡaromie. 8 Deḡoda aitau ewai baḡana, tokare e paḡona, be aitau e wanewanena, tokare e banavina, be aitau e rarau pewapewana, tokare ḡarone e kaiporena. 9 Nam aitau tam natumma kani ewai baḡe be tokare yeku kwa ute. 10 Be nam aitau tam natumma iyana ewai baḡe be tokare mota kwa ute. 11 Yodi avedi da taumi banaga gewegewemima, be yaḡoro yaba veredima natunatumima ko uteutedina. Naumeki da tamemima marae tauna teneteneḡinama taumi aitauḡa kowai baḡana, tokare yaba veredima e utemina. Baninama tauna kivinama ya vere vavasaḡana, nam maika taumi.

12 “Taumi aba ko ḡoeḡoena banaga sibo ḡaromie a voiena, nama taumi banaga ḡarodie ko voiana. Deḡoda nama ko voiana, taumi inam tarawatu be peroveta adi waikatakataima ko vovo teyeteyedina.

Keda rabui

13 “Keda matakedanama ḡuririne ko sonaḡana, baninama gewagewa kedanama inam nuasabunama be matakedanama dosinama, be banaga toitoi inam matakedane ta saḡa be kedanama ta watawatanina. 14 Be yawasana kedanama ya ḡaubo be matakedanama ya ḡuriri kauana, be banaga raubisaḡa inam matakedanama ta banavi be ta watawatanina.

Peroveta kaikaiyovudima

(Lk 6:43-45)

15 “Peroveta kaikaiyovudima ko kita kauedina. Taudi ḡaromie ta tavana kitedima kabe banaga vovoyaḡotidi, be ibewa da taudi nopodima inam tabei maika. 16 Peroveta adi yawasanama ko kita wairuvedi da taudi peroveta veredi, bo gewegewedi. Baninama banaga nam tokare damaya votanama yaguru bogane e ragaudi be teneteneḡina. Be nam aitau mabeko votanama gedara bogane e ragaudi be teneteneḡina. 17 Be teneḡinama nama kai verenama votanama inam verenama, be kai gewagewanama votanama inam gewagewanama. 18 Kai verenama votanama nam gewegewedi, be kai gewagewanama votanama nam veredi. 19 Be ai kaiḡa banidima nam veredi, taudi matabudi tokare Mamaitua e taraḡa be e gabu gorudina. 20 Inam kauinama teneḡine peroveta adi yawasanama ko kita wairuvedi be ko kataiedi da taudi peroveta veredi bo peroveta kaikaiyovudi.

(Lk 6:46-49)

21 “Banaga toitoi ta riuriueguna, ‘Bada, Bada’, be nam tokare matabudi Mamaitua na waiguyaue ta saḡa. Ibewa da aitauḡa Tamaguma marae na ḡoanama ta voivoiena, taudi vutudi tokare Mamaitua na waiguyaue ta saḡana. 22 Inam raḡanine banaga toitoi tokare ta riueguna, ‘Bada, tauma tam isame kè rarau guguya, be tam isame penama kè tavutavu dobiḡedi be mataira dosidima toitoi kè voivoiedina.’ 23 Be taugu tokare yà riuedina, ‘Taugu taumi nam airaḡan e kataiemina. Taumi tarawatu tauwai katikotovidima, ko naḡo ḡavoe.’

Vada taukeridima rabui

(Lk 6:47-49)

24 Vutuna aubainama, deḡoda aitau e verau be riuguma e vaie be e voivoiena, tauna noḡota kaua baneginama maika. Tauna na vadama kerinama aubainama dom ya keri gurate da yeku debane na tuatuama yai midiri, be na vadama ya kerina. 25 Be kusana dosinama kabaita mate a dobidobina raḡanine, gimori a karuedina, be sive dosinama ya suve da vada ya riḡa rereḡe, be vada nam i bekuna, baninama tuatua a yovo guratana, yeku debane aubainama. 26 Be aitau da e verau be riuguma e vaivaiena, be nam ima voivoiena, tauna banaga buabuanama maika. Tauna na vadama kerinama aubainama nam dom i keri guratena, tauna na tuatuama gimori debane yai midiridi be na vadama ya kerina. 27 Be kusana dosinama kabaita mate a dobidobina raḡanine, gimori a karuedina, be sive dosinama ya suve da vada ya riḡariḡana, yai mia kamoḡi be ya nuarikarikana.”

28 Yesu na giuma ya kovikovina raḡanine, patara Yesu na waikatakataima a base kauena, 29 baninama taudi mayanama a paḡo da tauna rewapana mate yawai katakataidina, nam tarawatu tauwai katakataidima maika.

8

Yesu tauḡoma kito paḡopaḡonama yai yawasanina

(Mk 1:40-45; Lk 5:12-16)

1 Raḡanine Yesu oya debane be ya yovoyovo munaḡana, patara dosinama ai muriwatanena. 2 Dabudine tauḡoma tenaḡa kito paḡopaḡonama ya verau Yesu noḡone da tuapikane ya raupari be ya riuna, “Bada deḡoda kwa ḡoena, naumeki da kwai yawasaniguna.”

3 Naumeki da Yesu nimanama yai yoyo, da tauḡoma ya taukoni be ya riuna, “Naumeki, yà ḡoeḡoena, kwa yawasanana.” Be inam dabudine yai raḡantenaḡe da tauḡoma kito paḡopaḡonama ya yawasanana. 4 Dabudine Yesu inam tauḡominama ya riuena, “Aba ḡarome ya tubuḡana, nam aitau kwa riue, be kwa naḡo pirisi ḡarone da tauna e kaiviramna. Yodibe Mamaitua kwa puyona, Mousis na tarawatuma e riuriuna nama. Dabudine banaga ta kitam be ta kataie da tam kuya yawasanana.”

Yesu tori matanama na taunoyama yai yawasanina

(Lk 7:1-10)

5 Be Yesu raḡanine Kapeniamma ya tavatavana, dabudine tori matanama Yesu ḡarone ya tava da yai baḡa be ya riuna, 6 “Bada, yau taunoyama vadae e kenakenana be tauna tuninama ai kaukudukudu be muya dosinama e kenakenana.” 7 Be Yesu tauna ya riuena, “Taugu mate tà naḡo be yai yawasanina.” 8 Be dabudi tori matanama Yesu ya paribee be ya riuna, “Bada taugu nam veregu da tam yau vadae sibo kuya verau. Be bonamḡa kwa riu da yau taunoyama e yawasanana. 9 Taugu mate waibada dibudie yà miamiana, be mate banaga iḡeiḡeridima yau waibadama dibune ta miamiana. Be raḡanine tauiḡara yà riuena, ‘Kwa naḡo’, be tauna e naḡonaḡona. Bo yà riuena, ‘Kwa verau’, be tauna e veraverauna. Be yau taunoyama yà riuena, ‘Uma kwa voie’, be tauna e voivoiena.”

10 Raḡanine Yesu nama ya vaivaiena, tauna tori matanama ya basena, be dabudine yai tautinamuri da patara awai muriwatanena ya riuedina, “Yà riuriu kauemina, taugu nam airaḡan Israelma umanama baneginama na waisumaḡama dosinama deḡo e banavi rubuna. 11 Taugu yà riuemi, tokare banaga toitoi dobu matabuna nopone ta verauna, Mamaitua na waiguyauma nopone. Dabudine taudi Eibraham, Aisik be Jeikob mate ta mia be ta soi tenaḡana. 12 Be banaga aitauḡa noḡone Mamaitua ya vinedina da na waiguyauma nopone sibo a saḡana, be tokare inam banegidima ei poraḡa dobiḡedina tadiwanawana nopone. Be inam dabudine taudi tokare ta yakei be gadigadidima ta sanadididina.”

13 Dabudine Yesu tori matanama ya riuena, “Naumeki kwa naḡo, be am waisumaḡama ruvane nama e tubuḡana.” Inam nama ya riuriuna, tori matanama na taunoyama ya yawasana munaḡana.

Yesu banaga toitoi yai yawasanidina

(Mk 1:29-34; Lk 4:38-41)

14 Raḡanine Yesu Pita na vadae ya saḡasaḡana, dabudine Pita rawanama sida poyapoya ya paḡo be ya kenakenana ya kitana. 15 Naumeki da Yesu Pita rawanama nimanama ya taukoni ḡome be poyapoya yai kavena, be waivinama ya midisuḡu be adi kanima ya vokaukauedina.

16 Be ravi ya tavatavana raḡanine, banaga toitoi penama kokukokudima a verauḡedina Yesu ḡarone, be tauna bonane inam aruidima gewegewedima ya tavu dobiḡedina, be banaga sidesidedima mate matabudi yai yawasanidina. 17 Uma kauidima Bada boni peroveta Aisaia ḡarone ya giugiuena ruvane nama ya tubuḡana. Peroveta boni umanama ya riuna, “Tauna dà nuaboyama ya ragaudi be dà sidama matabudi vitanama ya kiroḡidina.”

Yesu waimuriwatanenama na piripirima

(Lk 9:57-62)

18 Yesu patara dosinama ya kitekitedina, tauna na tauwai muriwatanama ya riuedina da wagae sibo yawawa a davu be noaḡo nevane a naḡona. 19 Dabudine tarawatu tauwai katakatainama tenaḡa Yesu ḡarone ya tava be ya riuena, “Tauwai katakatai, tam deḡo kwa naḡona taugu yài muriwatanemna.” 20 Be Yesu ya paribeena, “Inam naumeki be kwa noḡoti da, kiudobo* adi gabuma gaure ta miamiana, be kiu adi gabuma noḡie ta miamiana, be Banaga Natunama nam deḡo na gabu da tauna e kena.”

21 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ḡesau ya tava be ya riuena, “Bada, taugu yài muriwatanemna, be noḡone kwa gosegu da yà naḡo tamaguma yà dobo dokena.” 22 Be Yesu ya paribeena, “Tam taugu kwai muriwataneguna, be banaga guriguridima kwa gosedi da taudiḡa adi gurima ta dobodina.”

Yesu kaibitibiti ewai badena

(Mk 4:35-41; Lk 8:22-25)

23 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama mate wagae a saḡa da a naḡona, 24 be yawawa poune yai raḡantenaḡe da kaibitibiti dosinama ya tavana. Be rabama dosidima waga a riḡa be upa waga nopone a saḡasaḡana. Be Yesu tauna ya kenakenana. 25 Dabudine na tauwai muriwatanama Yesu a rawaḡosori be a riuna, “Bada kwai yawasanimai, kaiteka tà monuna.” 26 Be tauna ya paribeedi be ya riuna, “Aba aubainama ko nainaira? Ami waisumaḡama ya ḡaubo ḡaḡa.” Dabudine tauna ya midisuḡu da sive be rabama ya riutuaḡaiedi be daumora ya kena munaḡana. 27 Inam raḡanine taudi Yesu a base be a riuna, “Uma ai banaga nama kitana? Tauna sive be rabama ta vovo teyeteyena.”

Yesu banaga rabui penama kokukokudima yai yawasanidina

(Mk 5:1-20; Lk 8:26-39)

28 Raḡanine taudi noaḡo nevane Gerasi banegidima adi dobue a tavatavana, banaga rabui penama kokukokudima, taudi kokoagae be Yesu ḡarone a dobina. Taudi ai nuanainaira kauana. 29 Be taudi bonedima dosine Yesu a riuena, “Mamaitua Natunama! Tam aba ḡaromaie kwa ḡoeḡoe? Kovoḡa na raḡanima tokare e tavana, be tam uma dabudine kuya verauna kwa kovoḡa dokemai, bo?”

30 Taudi deḡo a midimidina diedie bawa netarinama dosinama a yabayabana. 31 Naumeki da penama Yesu ai baḡa be a riuna, “Deḡoda kwa tavu dobiḡemaina, naumeki da kwa riupore nawemaina bawa nopodie.” 32 Dabudine Yesu penama ya riuedina, “Ko dobi ko naḡo!” Dabudine penama tautauḡoma a dobi poredi da a naḡona bawa nopodie. Be bawa matabudi oya boganaḡa a manini yovo be yawawa nopone a naḡo, be dabudine upa nopone a tonedi be a gurina. 33 Be bawa tauyosidima taudi naira a naḡo meagaie a tava, be dabudine yaba matabuna a tubutubuḡana adi banagama a riuedina. 34 Naumeki be banaga matabudi inam meagaine miemienidima a dobi a naḡona Yesu ḡarone, be taudi Yesu a riu vavasaḡena da tauna inam dobunama sibo ya gose be ya naḡona.

9

Yesu banaga tuera paḡopaḡonama yai yawasanina

(Mk 2:1-12; Lk 5:16-26)

1 Naumeki be Yesu waga nopone ya saḡa munaḡa da yawawa ya davu be noaḡo nevane ya naḡona Kapeniamma, na kaba miae. 2 Be dabudine tautauḡoma ḡesaudima turedima tuera paḡopaḡonama ma ratiratina a kiroḡa verauḡena Yesu ḡarone. Be raḡanine Yesu inam tautauḡomidima adi waisumaḡama nama ya kitakitana, tauna tauḡoma tuera paḡopaḡonama ya riuena, “Taukui, nam kwai nuaboya, am gewagewama taugu è noḡota porena.”

3 Raḡanine tarawatu tauwai katakataidima inam riunama nama a vaivaiena, taudi nuedie ai nuanoḡonoḡota be a riuna, “Uma baneginama Mamaitua ewai diboḡina.” 4 Be Yesu inam banegidima aba awai nuanoḡonoḡotedina, ya kataiena, aubainama ya riuedina, “Aba aubainama inam noḡotidima gewegewedima nopomie ta saḡasaḡa? 5 Aba riunama ya tekateka, ‘Am gewagewama è noḡota porena’, bo ‘Kwa midisuḡu be kwa naḡo’? 6 Yodi tokare yài kataimi be ko kataie da dobue Banaga Natunama ḡarone rewapana e kenakenana da gewagewa e noḡota poredina.” Naumeki da Yesu inam tauḡominama tuera paḡopaḡonama ya riuena, “Kwa midisuḡu, am gunima kwa paḡo be kwa naḡona am vadae.”

7 Inam raḡanine tauḡoma ya midisuḡu be ya munaḡana na vadae. 8 Dabudine patara inam kauinama a kitakitana, taudi a basena, baninama Mamaitua inam nama rewapaninama banaga ya utena, vutuna aubainama taudi Mamaitua isanama a kaisuḡusuḡuna.

Yesu Metiu ya vinena

(Mk 2:13-17; Lk 5:27-32)

9 Yesu inam gabunama ya gose da ya naḡonaḡo be tauḡoma isanama Metiu ya kitana. Metiu tauna teks na kaba tamima gabune ya miamiana. Be Yesu tauna ya riuena, “Kwai muriwatanegu!” Dabudine Metiu ya midisuḡu be Yesu yai muriwatanena.

10 Naumeki da inam kupine Yesu na tauwai muriwatanama mate a naḡona Metiu na vadae kani aubainama. Be inam vadane gewagewa banegidi be teks tautaminama toitoi a tava be matabudi a kani tenaḡana. 11 Dabudine Parisi ta kitana be Yesu gewagewa banegidima mate a kanikanina, naumeki da taudi Yesu na tauwai muriwatanama a riuedina, “Aba aubainama ami tauwai katakataima teks tautamidima be gewagewa banegidima mate ta kanikani tenaḡa?”

12 Raḡanine Yesu nama ya vaivaiena, tauna ya riuna, “Banaga yawayawasanidima taudi nam dogeta tima ḡoeḡoena, be banaga sidesidedima taudi dogeta ta ḡoeḡoena. 13 Be ko naḡo da giu uma baninama ko wanena aba ya giue, ‘Taugu raunuatoi kitanama yà ḡoeḡoena, be taumi musare ko tipatipana taugu nam ama ḡoeḡoena.’ Baninama taugu è yovona banaga gewegewedima waiyawasanidima aubainama. Be aitauḡa ta noḡonoḡoti da taudi banaga veredima, taugu nam taudi aubaidima e yovona.”

Widina waitaraviranama

(Mk 2:18-22; Lk 5:33-39)

14 Raḡan tenaḡa Jon tauwai babataito na tauwai muriwatanama Yesu ḡarone a tava be a riuena, “Aba aubainama tauma be Parisi ka widiwidina, be tam am tauwai muriwatanama nam tima widiwidinana?” 15 Be Yesu ya paribeedi be ya riuedina, “Raḡanine naḡivau tauḡominama yaḡoro naḡi soine e miamiana, nam ko voie da na banagama ta widina yababa. Be raḡan e tavana da naḡivau tauḡominama ta nawena. Inam raḡanine na banagama tokare tai nuaboya be ta widinana.”

16 Nam aitau gara vaunama e paḡo be e naḡo gara poranama mate e popo tenaḡedi. Baninama gara vaunama tokare gara poranama e sorusika be e kawa gewagewana. 17 Be mate banaga nam tokare waen vaunama ta paḡo, be waen koukounama porane ta ḡini. Deḡoda nama ta voiana, waen vaunama tokare koukou poranama e surasari be waen e rauḡinina. Be waen koukounama tokare e gewagewana. Waen vaunama tauna naumeki da waen koukounama vaune ta ḡinina. Inam raḡanine waen vauna be waen koukounama vaunama tokare veredima nama ta kenana.

Yesu gomana waivinama gurigurinama yai yawasanina

(Mk 5:21-43; Lk 8:40-56)

18 Yesu inam yabedima ya giugiuedina maika, sinagog tauwai badenama tenaḡa ya verauna tauna ḡarone. Tauna ya verau Yesu noḡone be tuapikane doḡae ya raupari be ya riuna, “Taugu natuguma waivinama yodi ya gurina. Vutuna aubainama tam sibo kuya verau da nimamma tauna debane kuya boru be tauna ya yawasana munaḡana.” 19 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama mate a midisuḡu be inam tauḡominama mate a naḡona tauna na vadae.

20-21 Taudi a naḡonaḡo kedae be waivi waikosinavutuvutu paḡopaḡonama Yesu murine ya tava be Yesu na garama ya taukoni be yai nuanoḡonoḡota be ya riuna, “Deḡoda Yesu na garaḡama isunaḡa yà taukonina, taugu tokare yà yawasana munaḡana.” Uma waivinama tauna waikosinavutuvutu ya paḡona, naumeki da modi 12 a kovina. 22 Dabudine Yesu yai tauvitare da waivinama ya kita be ya riuena, “Moumou, nam kwai nuaboya, am waisumaḡama yai yawasanimna.” Naumeki da inam dabudine waivinama ya yawasanana. 23 Be raḡanine Yesu sinagog tauwai badenama na vadae ya saḡasaḡana, dabudine banaga saree a ḡabaḡaba nuanuaina, be patara dosinama ya kitedina.

24 Be Yesu ya riuedina, “Ko dobi doḡae matabumi. Gomana nam i gurina, tauna e kenakena ḡomana.” Dabudine patara nama a vaivaiena, taudi Yesu ai kwatekwatevena. 25 Be raḡanine ya riuedi da doḡae a dobidobi rovona murine, Yesu ya saḡa vada nopone da gomana nimane ya paḡo be gomana ya midisuḡuna. 26 Inam kauinama ya tubutubuḡana, varinama ya daberara be inam dobunama matabuna ya paḡo rovona.

Yesu banaga matapotepotedima rabui be gumgum tenaḡa yai yawasanidina

(Mk 8:22-26; 10:46-52; Lk 18:35-43)

27 Naumeki da Yesu inam vadanama ya gose pore da ya naḡonaḡo be tautauḡoma rabui matapotepotedima tauna ai muriwatane, a yogo be a riuriuna, “Guyau Deivid natunama, kwa raunuatoiemai!” 28 Raḡanine Yesu ya naḡo vada nopone ya saḡasaḡana, inam tautauḡomidima mate a saḡana. Dabudine Yesu yai taraviredina, “Taumi naumeki kowai sumaḡa bo, da taugu tokare yà voiemi da koi kita munaḡa?” Be taudi a paribee be a riuna, “Bada, tauma kawai sumaḡana.” 29 Naumeki da Yesu inam tautauḡomidima matedima ya taukonidi be ya riuna, “Taumi ami waisumaḡama ruvane, yodi tokare koi kitana.” 30 Inam raḡanine taudi ai kitana. Be Yesu ya riu vavasaḡedi be ya riuna, “Aba ḡaromie yodi ya tubuḡana nam aitau ko riue!” 31 Be you, taudi yaḡoro a naḡo be Yesu varinama inam dobunama matabuna nopone ai daberarina.

32 Raḡanine inam tautauḡomidima Yesu a gose be a naḡonaḡona maika, banaga ḡesaudima tauḡoma penama kokukokunama ai doke tavaitena Yesu ḡarone, be inam tauḡominama tauna gumgum. 33 Be raḡanine Yesu inam tauḡominama nopone penama ya tavutavu dobiḡena murine, tauḡoma giu yai kare munaḡena. Be patara dabudine inam kauinama a kitakitana, taudi a base be a riuna, “Uma kauinama Israel nopone nam nama dà kaba kita, be yodi tè kitana.” 34 Be Parisi a riuna, “Inam penama adi badama tauna rewapana Yesu ya utena. Vutuna aubainama tauna penama e tavutavu dobiḡedina.”

Taunoya a rabuina

35 Yesu ya naḡo taoniḡa, be meagai matabudi nopodiḡa banaga adi sinagogma nopodie, be Mamaitua na waiguyauma varinama verenama ya rarau guguye be banaga yawai katakataidina. Be mate banaga adi sidama tabu be tabu a veraverauḡedina tauna ḡarone, be matabudi yawai yawasanidina.

36 Be raḡanine Yesu patara nama ya kitekitedina, tauna ya raunuatoi kauedina. Baninama taudi adi nuaboyama inam a toi rereḡena be nam ti kataiena aikedae sibo a naḡo be sagu a paḡo. Taudi inam maika kabe sipu nam taurabedima mate ti miamia. 37 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Sipi nopone maura dosinama ya nonoḡa be e kenakenana, be taunoya a rabuina. 38 Vutuna aubainama Bada, tauna vutuna sipi taupakinama koi baḡa da taunoya e riuporaḡa be tauna na sipie ta noyana.”

10

Yesu na apasolma 12 ya riuporedina

(Mk 3:13-19; Lk 6:12-16)

1 Inam raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama 12 ya rawateḡeidi be rewapana ya utedina da taudi arua gewegewedima ta tavu dobiḡedi be sida tabu be tabu tai yawasanidina. 2 Apasol 12 isedima inam umanama,

Saemon, tauna vutuna ya vine dokena, awai isana ‘Pita’,

be tasinama Endru,

da Jeims, Sebedi natunama

be tasinama Jon,

3 da Pilip

be Batolomiu,

da Tomas

be Metiu teks tautaminama,

da Jeims, tauna Alpius natunama,

be Tadeas,

4 da Saemon tauna awai isana ‘Selot’,

be Judas Iskariot, tauna vutuna Yesu tauboru dobiḡenama.

5-6 Inam tautauḡomidima 12 Yesu ya riuporedi be umanama ya riuedina, “Israel banegidima ḡarodiḡa ko naḡona, baninama taudi sipu kwakokwakodima maika ta miamiana. Be nam banaga ḡesaudima ḡarodie ko naḡo maika Samaria adi meagaie, bo dobu ḡesaudie. 7 Ko naḡonaḡona raḡanine taumi uma varinama ko rauguguyena, ‘Mamaitua na waiguyauma kaiteka maida.’ 8 Be banaga sidesidedima koi yawasanidi, guriguridima ko kawa midisuḡudi, banaga kito ragaragaudima koi yawasanidi, be penama banaga a kokukokudina ko tavu dobiḡedina. Uma rewapanidima yà uteute yababemina, aubainama taumi banaga koi yawasana yababedina. 9 Ami vaḡaie nam mane ko paḡo, 10 nam tana, nam rupu ḡesau mate ko paḡo, nam kaḡasuma, be nam diḡona. Taumi yau taunoyama aubainama banaga tokare yaba matabudi ta voiedina aubaimima.

11 “Raḡanine taumi meagaie ko tavatavana, dabudine ko kita da banaga kaua ḡarone ko miana, naumeki da inam meagainama ko gosena. 12 Raḡanine taumi vadae ko saḡana, koi kaiwa be ko riuna, ‘Suba ḡaromie e kenana’. 13 Be banaga dabudine tai aninemina, naumeki da ami subama ḡarodie e kenana. Be deḡoda ibewa, ami subama ko paḡo munaḡena. 14 Be deḡoda banaga nam tai aninemi be ami giuma nam ta vaie, naumeki da kaḡemima popokaudima ko rawakurukuruvidi be inam vadana bo meagainama ko gosena. 15 Taugu yà riuriu kauemina da maraetara raḡanine Mamaitua tokare inam banegidima e kovoḡa vavasaḡedina, nam maika Sodom be Gomora.

Piripiri raḡandie ami waisumaḡe ko midi da bagibaginaḡa

(Mk 13:9-13; Lk 21:12-17)

16 “Taugu yà riuriupore nawemina maika sipu, musara ḡasiḡasidima nopodie. Vutuna aubainama ko vora kaua da gewagewa nam e taukonimi be mate ko voyaḡota kaua da yawasana miremiredima nam ko voiedi. 17 Be banaga ko kita kauedina, baninama taudi tokare tauetara nimedie ta biri nawemi be sinagog nopodie ta kwapumina. 18 Taudi tokare ta soru nawemina gabegabeman be guyaguyau dosidima noḡodie taugu kau taiye. Be dabudine taudi ḡarodie be banaga matabudi ḡarodie taumi taugu aubaiguma koi matamatana. 19 Be ta panimina raḡanine, nam koi nuaboya da nema sibo koya giu bako. Mamaitua tauna tokare giu ei kataimi da nema ko giu bakona. 20 Baninama inam raḡanine tokare nam taumi ko giu, ibewa da Tamemima marae Aruinama tauna giu e utemi be ko giuna.

21 “Inam raḡanine tautauḡoma tasitasidima bo tuatuaḡedima ta biri dobiḡedi da banaga taudi tai guridina, be dosi kauinama teneḡinama adi sedama ḡarodie ta kauena, be seda nama adi dosima tai ḡaviedi be ta voiedi da gurie ta biridina. 22 Be banaga matabudi ta tuaḡaiemina, baninama taumi taugu kowai sumaḡeguna aubainama. Be aitau na waisumaḡe e midi bagibagi be e raudamoena, tauna tokare e yawasanana. 23 Deḡo meagaine ta raukivi gewegewemina, naumeki da inam meagainama ko gose, be wari meagaie ko naḡona. Be yà riuriu kauemina da taumi muriḡa da sibo Israel meagaidima nopodie ami noyama sibo koyai kovina, be Banaga Natunama tokare e verauna.

24 “Banaga aitauḡa ta girugirumana nam adi tauwai katakataima ta saḡa pore, be nama taunoya na badama nam e saḡa pore. 25 Be banaga girugiruminama na tauwai katakataima e ruvana, inam naumeki. Be kauinama teneḡinama nama taunoya, tauna na badama e ruvana, inam naumeki. Vutuna aubainama, deḡoda banaga vada taupakinama tai wavu be ta riuna da tauna penama adi guyauma Belsebul, naumeki da taumi vadanama banegimima tokare inam riunama teneḡinama nama ta riuemina. 26 Be inam banegidima nam ko nairedi. Be raḡan e veraverauna e tavana raḡanine, yaba matabudi semosemodina tokare ta maḡatarana. Be yaba waimoisirie kenekenedima matabudi tokare patare tai maḡataridina. 27 Be aiyaba kupie yà riuriuemina, taumi tokare suare ko giuedina, be taugu aiyaba waimoisirie beemie yà kasavena, tokare bonemima dosine patare ko giue be banaga matabudi ta vaiena.

28 “Banaga tubuḡa taunaḡa tauwai gurinama nam ko nairedi, baninama taudi tokare nam teneteneḡina da aruimima tai guridi. Mamaitua tauna vutuna ko nairena, baninama tauna deḡoda e ḡoena, tokare teneḡinama da tubuḡimima be aruimima ei guri tenaḡedina gienae. 29 Uma ko noḡoti, kiu ḡauḡaubodima rabui maesidima 10 Toea, be Tamemima Mamaitua tokare nam ai kiu tenaḡa e kitapore be e guri yababa. 30 Be taumi deba vuvuḡimima mate e siasiava waibatena. 31 Vutuna aubainama nam ko naira, baninama taumi noḡotimima ya moraba kauana, nam kiu ḡauḡaubodima maika.

32 “Aitau taugu isaguma banaga matedie e kawa saḡena, naumeki da taugu tauna isanama tokare Tamaguma marae ḡarone yà kawa saḡena. 33 Be aitau taugu e bovieguna banaga matedie, naumeki da taugu tauna tokare Tamaguma marae ḡarone yà boviena. 34 Nam ko noḡoti da taugu dobue suba è verauḡena, ibewa. Taugu kea e verauḡena. 35 Taugu è yovona, yà voiemi da tauḡoma natunama tauḡominama mate tai saḡasaḡana, be gomana waivinama tinanama mate tai saḡasaḡana, be visara rawanama mate tai saḡasaḡana. 36 Taumi ami ḡaviama tokare ami vadae ta tubuḡana.

37 “Tam aitau da taugu kwawai nuapaḡoeguna, be yaḡoro tam tamamma be tinamma kwawai nuapaḡo guratedina, naumeki da tam nam teneteneḡina da taugu yau tauwai muriwatana. Be tam aitau da taugu kwawai nuapaḡoeguna, be am sedama kwawai nuapaḡo guratedina, naumeki da tam nam teneteneḡina da taugu yau tauwai muriwatana. 38 Be deḡoda aitau nam na korosima e kiroḡi* be ei muriwatanegu, tauna nam teneteneḡina da taugu yau tauwai muriwatana. 39 Tam aitau tame am yawasanama kwa kaididi be kwa raberabena, tam tokare am yawasanama kwa kawa gewagewana, be tam aitau da taugu kautaiye am yawasanama kuyai utaena, am yawasanama tokare kwa banavina.

40 “Aitau da taumi ewai aninemina, taugu mate ewai anineguna. Be aitau da taugu ewai anineguna, tauriuporeguma mate ewai aninena. 41 Tam aitau da peroveta kuyai aninena, baninama tauna peroveta aubainama, tam tokare peroveta adi maesama ta paḡopaḡona ruvanama, nama tam kwa paḡona. Be tam aitau da didimana baneginama kuyai aninena, baninama tauna didimana baneginama aubainama, tam tokare didimana banegidima adi maesama ta paḡopaḡona ruvanama, nama tam kwa paḡona. 42 Be aitau da umanama banegidima taudi banaga yabayababa, be upa kwa ute be e tegona, baninama tauna yau tauwai muriwatanama, taugu yà riuriu kauemna da tam tokare am maesama kwa paḡona.”

11

Yesu be Jon tauwai babataito

(Lk 7:18-35)

1 Raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama 12 yawai katakatai kovidina, murine tauna inam dobunama ya gose be ya naḡona Galili meagaidima nopodie waikatakatai be rauguguya aubaidima. 2 Be Jon tauna dibure ya miamia be Yesu yaba ya voivoiedina varidima ya vaivaiena, naumeki be tauna na tauwai muriwatanama ya riuporedi 3 da Yesu umanama sibo a riuena, “Tam vutuna Tauwai yawasana a riuriuemna kuya tava bo banaga ḡesau ka rabe?” Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Ko munaḡa be aba koya vaivaiedi be koya kitekitedina, vutudi Jon koi varina.

4 “Banaga matapotepotedima tawai kita munaḡana, be banaga tuera ragaragaudima ta naḡonaḡo munaḡana, be banaga kito ragaragaudima ta verevere munaḡana, 5 be banaga beapotepotedima tawai beavaia munaḡana, be banaga guriguridima ta midimidisuḡu munaḡana, be banaga waikaruwaḡewaḡedima vari verenama ta vaivaiena. 6 Be nuavere tauna aitau nam ḡarogue ima noḡonoḡota bekubekuna.”

7 Taudi a munamunaḡana raḡanine, Yesu patara nopone Jon na kauama ya giuedina, “Boni dobu kavakavane koya naḡona Jon ḡarone, be aiyaba koya noḡonoḡotina sibo koya kita? Banaga na waisumaḡama gwaḡanama maika vagara sive ya kwadikwadiena, vutuna kitanama aubainama koya naḡo? 8 Bo aiyaba koya noḡonoḡotina sibo koya kita? Banaga gara verenama kotekotenama sibo koya kita? Ibewa, banaga gara veredima kotekotedima taudi guyau na vadae ta miamiana. 9 Bo aiyaba koya noḡonoḡotina sibo koya kita? Peroveta, bo? Ee, be yà riuriuemina, taumi peroveta dosinama koya kitana, nam peroveta ḡesaudima maika. 10 Tauna vutuna girugiruminama porane girugiruminama umanama ya riuna,

‘Taugu yau taunoyama yà riupore doke da am kedama e sepana, be muriḡa tam.’

11 “Yà riuriu kauemina da dobue nam aitau tenaḡa Jon e saḡa pore. Be banaga aitau Mamaitua na waiguyauma nopone e miamiana, avedi da tauna banaga yababa, be yaḡoro tauna Jon ya saḡa porena. 12 Jon tauwai babataito na raḡanie da yodi, banaga Mamaitua na waiguyauma awai ḡaviena. Be taudi a rarau rubuna da taudi adi rewapanae Mamaitua na waiguyauma sibo ai badena. 13 Peroveta be Mousis na tarawatuma taudi matabudi awai perovetana naumeki da Jon na raḡanima ya tavana. 14 Be Elaija tè raberabena, tauna vutuna yodi Jon ya tavana. 15 Deḡoda beemima ta kenana, naumeki da koi beavaiana.

16 “Naumeki da, uma kimtinama yodi nema yài ruvaruva bakedi? Taudi aiyaba maika? Taudi seda debadebae tawai digirina maika. Be taudi adi banagama mate tawai riusinḡaḡaya be ta riuriuna, 17 ‘Tauma naḡi sarenama kè sare be taumi nam ko bigana, be tauma guri ḡabanama kè ḡaba sinasinayona, be taumi nam ko ḡabana.’ 18 Be banaga raḡan matabuna teneḡinama nama a riuriu tuatuaḡaiena. Raḡanine Jon ya tavana, banaga kauinama teneḡinama a voivoiena. Tauna kani ya widiwidinedi be waen nam i tegotegona raḡanine, banaga a riuriuna, ‘Tauna nopone penama e miamiana.’ 19 Be Banaga Natunama ya tava be ya kanikani, be ya tegotegona raḡanine, banaga a riuriuna, ‘Ko kita, tauna banaga kanikani dobidobinama be waen tegotego dobidobinama. Be teks tautamidima, be gewagewa tauvoiedima tauna ewai turanedina.’

“Mamaitua na noyama didimanidie tà kita be tai kawa riukaue da na nuauyauyama inam riukaua.”

Banaga nam waisumeḡidi, taudi tokare kovoḡa dosinama ta banavina

(Lk 10:13-16)

20 Meagai ḡesaudie Yesu mataira dosidima ya voiedina be yaḡoro banaga adi noḡotama nam ti vitaredina. Vutuna aubainama Yesu inam meagaidima banegidima ya riuvireviredi be ya riuna, 21 “Korasin be Betsaida meagaimima, ko kita kauana! Baninama taugu ḡaromie mataira dosidima è voiedina, be taumi nam koi sumaḡana. Deḡoda taugu sibo meagai Taia be Saidon nopodie uma matairidima nama dosidima sibo è voiedina, naumeki da taudi bonika sibo noḡota viravira a paḡo, be adi gewagewama nuaboyanama sibo a moguredina. 22 Taugu yà riu kauemina da mara etara raḡanine Taia be Saidon tokare kovoḡa ta paḡona, be taumi tokare kovoḡa dosi vavasaḡinama ko paḡona. 23 Be taumi Kapeniam banegimima ko noḡonoḡotina tokare ko naḡo marae, bo? Ibewa, taumi tokare Mamaitua gienae e kidipore nawemina, baninama taugu ḡaromie mataira dosidima è voiedina be taumi nam koi sumaḡana. Deḡoda taugu Sodom meagainama nopone uma matairidima nama dosidima sibo è voiedina, taudi tokare noḡota viravira a paḡona, inam yodi Sodom yaḡoro sibo ya kenakenana. 24 Taugu yà riu kauemina da mara etara raḡanine Sodom banegidima tokare kovoḡa ta paḡona, be taumi tokare kovoḡa dosi vavasaḡinama ko paḡona.”

Ko verau ḡarogue be ko siperena

(Lk 10:21-22)

25 Inam raḡanine Yesu ya riuna, “Mamai, tam mara be dobu Badanama, yà kaisuḡusuḡumna baninama tam uma kauidima banaga aitauḡa ta noḡonoḡotina da taudi kabe nuauyauya be katai banegidi, taudi ḡarodie nam kui maḡataridina. Be tam banaga koekoedima kitedima seda maika ḡarodie kuyai maḡataridina. 26 Naumeki Mamai, inam vutuna tam am ḡoanama.

27 “Tamaguma yaba matabuna ya uteguna. Be nam aitau Mamaitua Natunama i kataiena, be Tamanama taunaḡa ya kataiena. Be nam aitau Tamanama i kataiena be natunama taunaḡa Tamanama ya kataiena. Be natunama aitauḡa ya vinevinedina, taudi ḡarodie ewai maḡatarana da Tamanama aitau.

28 “Taumi matabumi aitauḡa nuaboya be vita ko kirokiroḡana, ko verau ḡarogue be ko siperena. 29 Yau kewama isune ko kiroḡi be yau kedama ko kataiena, baninama taugu voyaḡota be ḡaubo munaḡa banegiguma. Vutuna aubainama taugu ḡarogue tokare sipere ko banavi, be yài nuasubemina. 30 Baninama yau kewama inam tekatekanama, be yau vitama nam i morabana.”

12

Yesu tauna Sabat ewai badena

(Mk 2:23–3:6; Lk 6:1-11)

1 Sabat tenaḡa Yesu na tauwai muriwatanama mate yaḡoda sipinama nopodiḡa a naḡonaḡona. Be na tauwai muriwatanama kani ya karatidi be taudi yaḡoda a ragaudina be a kanidina. 2 Be Parisi nama a kitakitana, taudi Yesu a riuena, “Yodi kuya kita, uma yabedima Sabat nopone nam sibo koya voivoiedi, be tam am tauwai muriwatanama ta voivoiedi.” 3 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Guyau Deivid na banagama mate kani ya karatidi, be aba Deivid ya voivoiena, vutuna taumi koya sievi bo ibewa? 4 Tauna Mamaitua na vadae ya naḡo be buredi waiaiainidima ya ragaudi be na banagama mate a kanidina. Be tarawatu e riuriuna da inam buredidima pirisi taudiḡa sibo a kanikanina. 5 Be mate taumi tarawatu koya sievi bo ibewa da Sabat raḡanine pirisi tempol nopone Sabat na tarawatuma tawai kati kotovina,* be inam nam gewagewa ti voivoiena. 6 Taugu yà riuriuemina banaga tenaḡa uma nopode tauna ya saḡa vavasaḡana, nam maika tempol. 7 Mamaitua boni umanama ya riuna,

‘Taugu raunuatoi kitanama yà ḡoeḡoena, be taumi musare ko tipatipana taugu nam ama ḡoeḡoena.’

Taumi deḡoda inam giudima banidima ko kataiedina, taumi didimana banegidima tokare nam koyai wavu yababedi. 8 Banaga Natunama tauna Sabat ewai badena.”

9 Yesu naḡo yai kare munaḡe be banaga adi sinagogma tenaḡa nopone ya saḡana. 10 Be dabudine tauḡoma nimanama tuera paḡopaḡonama ya miamiana ya kitana. Be inam dabudine Parisi taudi Yesu waiwavunama kedanama a wanewanena da aiyabae tauna sibo Yesu ai wavuna. Vutuna aubainama taudi Yesu ai taravire be a riuna, “Tarawatu nema e riuriu bako? Sabat raḡanine banaga kwai yawasanina tokare naumeki bo ibewa?” 11 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Deḡoda tam aitau tenaḡa am sipuma Sabat raḡanine dome i bekuna, tam tokare nam kuya naḡo be kuya tika tavaite, bo? 12 Be banaga tauna noḡotinama ya moraba kauana, nam maika sipu. Vutuna aubainama Sabat raḡanine naumeki da vere tà voiena.”

13 Dabudine Yesu inam tauḡominama ya riuena, “Nimamma kwa kawa didimani.” Naumeki da tauḡoma nimanama ya kawa didimani be nimanama ya vere munaḡana, nimanama ḡesau maika. 14 Be Parisi a dobi a naḡo be Yesu kana kasirama a tomtomna da sibo ai gurina.

Yesu tauna Mamaitua na taunoyama vinevinenama

(Mk 3:7-12; Lk 6:17-19)

15 Be Yesu ya kataie da Parisi taudi aba a voivoiena, vutuna aubainama tauna inam gabunama ya gose be wari kedae ya naḡona. Be banaga toitoi Yesu ai muriwatane be tauna banaga sidesidedima matabudi yai yawasanidina 16 be ya riu vavasaḡedina da taudi nam aitau sibo a riue da tauna aba banegina. 17 Uma kauidima matabudi Bada boni peroveta Aisaia ḡarone aba ya giugiuedina, ruvane nama a tubuḡana.

Aisaia boni umanama ya riuna,

18 “Uma tauna inam taugu yau taunoyama, vutuna è vinena.

Tauna vutuna nuaguma e paḡopaḡona, be taugu yàwai nuaverena tauna ḡarone.

Taugu Aruiguma nopone yà boru be tauna tokare yau waitarapirima banaga matabuna ḡarodie e rauguguyena.

19 Tauna tokare nam aitau mate tai saḡasaḡa be e rasedi. Tauna nam tokare kedaḡa e yogoyogo babara be bonanama ta vaie.

20 Be vagara viriviri kusewinama nam tokare e kotova pore. Be kai punanama nopone e rarau karakaratana, tauna tokare nam ei tiriri gaba. Tauna nama e voiana naumeki da raḡan damone dobu matabuna nopone banaga e kawa didimana rovodina.

21 Inam raḡanine banaga dobu matabuna taudi tokare adi waisumaḡama tauna ḡarone ta boruna.”

Penama adi guyauma be Yesu

(Mk 3:20-30; Lk 11:14-23; 12:10)

22 Dabudine tauḡoma penama kokukokunama a verauḡena Yesu ḡarone. Inam tauḡominama tauna gumgum be matapotapotanama. Be Yesu inam tauḡominama yai yawasani be tauna matanama yai kita be giu yai karena. 23 Be banaga matabudi Yesu a base be a riuna, “Agunai uma tauna guyau Deivid natuna, bo?”

24 Raḡanine Parisi umanama a vaivaiena, taudi a riuna, “Inam penama adi guyauma isanama Belsebul, tauna Yesu ya koku be na rewapanama Yesu ya ute da penama ḡesaudima e tavutavu dobiḡedina.” 25 Be Yesu taudi adi noḡotama ya kataiena aubainama ya riuedina, “Deḡoda aba waiguyaunama tauname e dariḡa munaḡena, tokare taunaḡa e kawa gewagewa munaḡena. Be ai meagai nopone taudiḡa tai kawa ḡasiḡasi be ta dariḡa munaḡedina, taudi tokare ta kawa gewagewa munaḡedina. Be ai vada nopone taudiḡa tai kawa ḡasiḡasi be ta dariḡa munaḡedina, taudi tokare ta kawa gewagewa munaḡedina. 26 Inam kauinama teneḡinama nama, deḡoda Seitan tauname na penamama sibo i tavutavu dobiḡedina, inam tokare tauname e dariḡa munaḡena, be na waiguyauma nam tokare e kena watana. 27 Vutuna aubainama deḡoda taugu sibo Belsebul na rewapanae penama e tavutavu dobiḡedina, naumeki da taumi Parisi ami tauwai muriwatanama taudi aitau na rewapanae penama ta tavutavu dobiḡedi? Taudi koi taraviredi, aitau isane penama ta tavutavu dobiḡedi. Taudi ḡarodie tokare ko banavi da ami giuma inam kaikaiyovunama. 28 Be taugu Mamaitua Aruinama na rewapanae penama yà tavutavu dobiḡedina. Inam kauine taumi ko kataie da Mamaitua na waiguyauma kaiteka ḡaromie ya tavana.

29 “Nam aitau tauḡoma wairewapaninama na vadama e gigi da e saḡa, be na purapurama e danene rovodi. Ibewa da noḡone inam tauḡominama wairewapaninama e vunuḡi da e pani dokena, muriḡa be e saḡa da na purapurama e danenedina. 30 Deḡoda tauna aitau nam taugu ḡarogu, naumeki da tauna taugu ewai ḡavieguna. Be tauna aitau nam taugu mate kama noyanoya tenaḡana, inam tauna yau noyama e kawakawa gewagewana.

31 “Vutuna aubainama yà riuriuemina da gewagewa be waidiboḡa matabudi Mamaitua tokare e noḡota poredina. Be aitau da Arua Babau ewai diboḡina, inam gewagewanama Mamaitua tokare nam e noḡota pore. 32 Deḡoda aitau Banaga Natunama ḡarone e riuriu viravirana, naumeki da tauna na gewagewama tokare Mamaitua e noḡota porena. Be aitau da Arua Babau ḡarone e riuriu viravirana, naumeki da tauna na gewagewama yodi be nokoi ya naḡona, tokare Mamaitua nam airaḡan e noḡota poredi.

Kai gewagewanama votanama gewagewanama

33 “Kai ko kawa batebatena, tokare votanama ta verena. Be kai ko kawa gewagewana, tokare votanama ta gewagewana. Baninama kai votane tokare ko kita be ko kataie da inam kai verena bo kai gewagewana. 34 Taumi mota sarama natunatudima, taumi gewagewa banegimima, nema tokare vere ko giu bake? Baninama aba banaga nopone ya moḡavu be e kenakenana, vutuna mudune e dobidobina. 35 Banaga verenama noponama vere ya moḡavuna aubainama, yaba veredima ewai tubuḡidina. Be banaga gewagewanama noponama gewagewa ya moḡavuna aubainama, yaba gewegewediḡa ewai tubuḡidina. 36 Taugu yà riuriuemina da etara na raḡanie banaga dobue adi giu yabayababama aubainama, taudi matabudi tokare Mamaitua e etaredina. 37 Baninama am giuma ruvane Mamaitua tam tokare e kovoḡimna. Be nama am giuma ruvane Mamaitua tam tokare ei yawasanimna.”

Jona na matairama

(Lk 11:29-32)

38 Naumeki da Parisi be tarawatu tauwai katakataidima Yesu a riuena, “Tauwai katakatai, tauma ka ḡoeḡoena mataira kwa voie be ka kitana.”

39 Be tauna ya riuedina, “Uma kimtinama taumi gewagewa be badara banegimima be yodi mataira kitanama ko ḡoeḡoena. Be taumi nam tokare mataira ko kita, ibewa da peroveta Jona ḡarone aba ya tubuḡana, vutunaḡa tokare ko kitana. 40 Jona tauna iyana nopone ya miana raḡan rabuiteḡa be kupi rabuiteḡa. Inam kauinama teneḡinama nama Banaga Natunama tokare doḡa nopone e kenana raḡan rabuiteḡa be kupi rabuiteḡa. 41 Be maraetara raḡanine Ninive banegidima be taumi uma kimtinama mate gurie be ko midisuḡu munaḡana raḡanine, taudi tokare ta riuemina da taumi sibo gienae koya naḡona. Baninama boni Jona ya rarau guguyana raḡanine, Ninive banegidima taudi na giuma a vaie be noḡota vitara a paḡona. Be yodi uma dobudine banaga tenaḡa tauna Jona ya saḡa porena, be tauna na giuma taumi nam koma vaie be noḡota vitara koma paḡopaḡona. 42 Be mate maraetara raḡanine dobu Saba guyaunama waivinama taumi uma kimtinama mate gurie be ko midisuḡu munaḡana. Be tauna mate tokare e riuemina da taumi sibo gienae koya naḡona. Baninama boni inam guyaunama waivinama tauna dobu damone, be ya tavana, Solomon na nuauyauyama vaienama aubainama, be yodi uma dobudine banaga tenaḡa tauna Solomon ya saḡa porena, be tauna na giuma taumi nam komawai beavaiena.

Penama na kaba tava munaḡama

(Lk 11:24-26)

43 “Be penama banaga e dobi porena raḡanine, tauna e naḡona dobu pokine na kaba siperema gabunama wanenama aubainama. Be gabu nam i banavina aubainama, 44 tauna tokare e riuna, ‘Taugu yau vadama deḡo è gose be è veraverauna, dabudi yà munaḡana.’ Be tauna raḡanine vadae e tava da e kitana be vada noponama kavakavanama. Be vada kawakawa verena be waiwaisianama e kenakenana. 45 Naumeki da tauna e munaḡa be penama ḡesaudima, matabudi 7, ei dokedina. Be inam aruidima taudi a gewagewa vavasaḡana nam maika tauna. Taudi matabudi ta saḡa vadanama nopone be ta miana. Inam raḡanine banaga tokare na yawasanama e gewagewa da e gewagewa vavasaḡana, nam noḡone maika. Inam kauinama teneḡinama nama tokare uma kimtinama ḡarodie e tubuḡana.”

Yesu tinanama be tasitasinama

(Mk 3:31-35; Lk 8:19-21)

46 Be raḡanine Yesu yaḡoro patara ḡarodie ya giugiuna maika, tinanama be tasitasinama a tava be doḡae a midina, be taudi a ḡoeḡoena da Yesu mate sibo ai giuna. 47 Naumeki da banaga tenaḡa Yesu ya riuena, “Tinam be tasitasimma doḡae ta midimidina, be taudi ta ḡoeḡoena tam mate koi giuna.” 48 Dabudine Yesu tauna ya paribee be ya riuna, “Aitau tinagu be aitau tasitasigu?” 49 Be tauna na tauwai muriwatanama ḡarodie yai nimayoyo be ya riuna, “Uma taudi taugu tinagu be tasitasiguma. 50 Baninama aitau da Tamaguma marae na ḡoanama e voivoiedina, tauna vutuna taugu tasiḡomigu, nuvuḡomigu, be tinaḡomiguma.”

13

Taukuma wainasinama

(Mk 4:1-20; Lk 8:4-15)

1 Inam raḡaninama teneḡine Yesu vada ya dobi pore, be ya naḡo yawawa diane ya miana. 2 Be yaḡoro patara dosinama ḡarone a rawateḡeidina, aubainama tauna topae waga debane ya saḡa be ya miana. Be patara matabudi taudi barabarae topa diane a miana.

3 Inam dabudine tauna yaba toitoi wainasie yai katakataidi be ya riuedina, “Raḡan tenaḡa taukuma ya naḡona na pesima kumedima aubainama. 4 Tauna pesi yawai yaraiedina raḡanine, pesi ḡesaudima keda poune a ravusedina, be kiu a tava be a kani rovodina. 5 Be pesi ḡesaudima yeku debedie a ravusedina, dabudine doḡa nam dosina, vutuna aubainama pesi a gogo makaina. 6 Be suara ya rarararanana raḡanine, pesi ya kara gabedi da a pokina, baninama taudi waramidima nam doḡa nopone ti yovo guratana. 7 Be pesi ḡesaudima gedara nopodie a ravusedina, be inam gedaridima pesi a gogogogona, a yavanidina. Vutuna aubainama taudi nam ti banina. 8 Be pesi ḡesaudima taudi doḡa verene a ravusedi be a gogona. Naumeki da a moraba be a banina. Banidima ḡesaudima 100, ḡesaudima 60, be ḡesaudima 30. 9 Deḡoda beemima ta kenana, naumeki da koi beavaiana.”

10 Naumeki da tauwai muriwatana a verau be Yesu ai taravirena, “Aba aubainama banaga wainasie kwa giugiuedi?” 11 Be tauna ya paribeedi be ya riuna, “Taugu è vinemina da taumi Mamaitua na waiguyauma semosemonama ko kataiena. Be banaga ḡesaudima tokare nam ta kataie. 12 Aitau da uma yabedima e katakataiedina, Mamaitua tokare inam katainama debane e taipotodina. Be deḡoda aitau uma yabedima nam ku kataiedina, avedi da katai ḡaubonama ḡarome, be yaḡoro Mamaitua tokare kataidima matabudi e kaiporaḡana. 13 Vutuna aubainama taugu banaga ḡarodie wainasie yà giugiuna. Baninama taudi ta kitakitana be nam tima kitakita kauena, be vaienama ta vaivaiena be nam tima katakataiena.

14 “Boni aba peroveta Aisaia ya giugiuena, yodi taudi ḡarodie e tubutubuḡana. Tauna umanama ya riuna,

‘Taumi ko vaivaiena be tokare nam ko kataie,

taumi ko kitakitana be tokare nam ko kita kaue.

15 Uma banegidima nuedima gudugudunama. Be taudi beedima nam timawai beavaia kauana, be taudi matedima a potana.

Taudi nama a voiana da matedie nam aba ta kita, bo beedie nam aba ta vaie, bo nuedie nam aba ta kataie,

baninama taudi nuedima vitarenama a tuaḡaie, be nam tima ḡoeḡoena da taugu yài yawasanidi.’

16 “Be taumi matemima ewai kitana, be beemima ewai beavaiana aubainama koi nuaverena. 17 Taugu yà riuriu kauemina da boni peroveta toitoi be didimana banegidima a ḡoeḡoena da sibo uma kauidima a kitedina, maika taumi yodi ko kitekitedina nama, be nam ti kitedina. Be taudi a ḡoeḡoena da sibo uma giudima a vaiedina, maika taumi yodi ko vaivaiedina nama, be nam ti vaiedina.

18 Yodi taukuma wainasinama ḡaromie yà giu waibate da ko vaiena. 19 Pesi keda debane ravuravusenama na giuma inam umanama. Banaga Mamaitua na waiguyauma varinama e vaivaiena, be nam ima katakataiena raḡanine, Seitan e tava be Mamaitua riunama banaga nopone kumakumanama e kaikai poraḡana. 20 Be banaga ḡesaunama tauna maika pesi yeku debedie ravuravusedima. Tauna riu e vaivaiena, waiḡapa ma nuaverena e paḡopaḡona. 21 Be tauna nam waramina aubainama tauna nam tokare e midi gurata. Raḡanine piripiri bo raukivigewagewa ta tavatavana Mamaitua riunama kana taiye, tauna tokare waiḡapa e bekuna. 22 Be banaga ḡesaunama tauna maika pesi gedara nopodie ravuravusedima. Tauna riu e vaivaiena, be dobu yawasanidima nuaboyedi be dobu waiguyaudima wainuapaḡoedima mate ta saḡa be Mamaitua riunama ta yavanidi, da nam tima banibanina. 23 Be banaga ḡesaunama tauna maika pesi doḡa verene kumakumanama, tauna riu e vaivaie, e paḡopaḡo, be e vovo teyeteyedina, tauna votanama 100 bo 60 bo 30.”

Pesi gewegewedima wainasidima

24 Yesu wainasi ḡesaunama ya riuedina, “Mamaitua na waiguyaunama inam maika banaga tenaḡa na sipie pesi veredima ya kumedina. 25 Be tauna kupie ya kenakenana raḡanine, na ḡaviama ya tava da pesi gewegewedima inam sipine pesi veredima nopodiḡa ya kuma nawedi be ya naḡona. 26 Be pesi veredima a gogo be buso awai karena raḡanine, pesi gewegewedima mate a gogo tenaḡana.

27 “Naumeki be sipi taupakinama na taunoyama tauna ḡarone a tava be a riuna, ‘Bada, tam pesi veredima sipie kuya kumedina, be uma pesidima gewegewedima aikedae a tava be ta gogogogo?’ 28 Be tauna ya paribeedi be ya riuna, ‘Inam ḡavia tenaḡa ya tava be nama ya voiana.’ Be na taunoyama a riuna, ‘Nema kwa noḡonoḡota bake, tauma ka naḡo ka kamoḡa poraḡa bo avedi?’ 29 Be tauna ya riuna, ‘Avedi! Baninama deḡoda pesi gewegewedima ko kamoḡana, taumi tokare pesi veredima mate ko kamoḡa tenaḡedina. 30 Nakarua, ko gosedi da matabudi ta gogo tenaḡana naumeki da dariḡa raḡanine tokare tà kitedina. Inam raḡanine tokare taudariḡa ya riuedi da taudi tokare pesi gewegewedima a gogogogona, ta kamoḡa poraḡa da ta pani boinidi be kai matane ta gabu gorudina. Muriḡa pesi veredima a gogogogona, ta kamoḡa da ta ragau saḡedina yau vadae.’ ”

Yauḡana* pesinama be yist wainasidima

(Mk 4:30-34; Lk 13:18-21)

31 Be Yesu wainasi ḡesaunama ya riuedina, “Mamaitua na waiguyauma inam kai yauḡana pesinama maika, banaga ya paḡo be na sipie ya kumana. 32 Inam pesinama ya ḡaubo kauana be banaga ya paḡo da na sipie ya kumana, be ya gogogogona raḡanine kai matabudi ya saḡa poredi, be kaibada ya tubuḡana. Be kiu ta tava be kainama ragane ta noḡinoḡina.”

33 Be wainasi ḡesaunama mate ya riuedina, “Mamaitua na waiguyauma inam maika yist† waivi ya paḡo, parawa nopone ya biridi, be ya gwada da parawa ya sasana be ya morabana.”

34 Yesu uma yabedima matabudi patara ḡarodie wainasie ya giuedina. Tauna yaba matabudi wainasie ya giuedina, be nam i giugiu ḡomana. 35 Inam kauidima peroveta boni ya riuriuedina nama yodi a tubuḡana. Peroveta boni umanama ya riuna,

“Taugu muduguma yà kaipore be wainasie yà giuna. Boni dobu ya tubutubuḡe da yodi, giu semosemodima a kenakenana, be yodi giudima semosemodima vutudi yà giuedina.”

Mui wainasidima ya giu waibatedina

36 Dabudine Yesu patara ya gosedi be ya naḡona vadae. Be na tauwai muriwatanama tauna ḡarone a tava be a riuena, “Bada, mui sipie a gogogogona wainasidima sibo kuya giu waibate be kè vaie.”

37 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Pesi veredima taukumedima, tauna inam Banaga Natunama. 38 Sipi inam uma dobunama, be pesi veredima inam tauwai sumaḡa, taudi vutudi Mamaitua na waiguyauma natunatunama. Be pesi gewegewedima taudi inam Diaboro natunatunama. 39 Be ḡavia tauna aitau pesi gewegewedima ya kumekumedina, tauna inam Diaboro. Be dariḡa raḡaninama inam raḡan damonama, be taudaridariḡa inam taudi anea.

40 “Be dariḡa raḡanine pesi gewegewedima ta kamoḡa poraḡa da ta pani boinidi, be kai matane ta gabu gorudina. Be raḡan damone inam kauinama nama tokare e tubuḡana. 41 Banaga Natunama tokare na aneama e riuporaḡa be taudi gewagewa tauwai tubuḡidima be raukosoḡaiḡai banegidima matabudi ta kamoḡa poraḡana maika pesi, 42 be kai matane ta pore nawedina. Be inam dabudine taudi tokare ta yakei be gadigadidima ta sanadididina. 43 Inam raḡanine tokare didimana banegidima tamedima na waiguyauma nopone ta mia be ta yana guratana, suara maika. Deḡoda beemima ta kenana, naumeki da koi beavaiana.

Taragai semosemodima wainasidima

44 “Mamaitua na waiguyauma, inam doḡa nopone mane dosinama semosemonama maika. Be banaga tenaḡa inam manenama ya vabanavi be ya rupu porena, be tauna ma nuaverena ya munaḡa ya naḡo da na taragaima matabudi ya raugimaredi, be mane ya paḡona. Yodibe ya munaḡa be inam doḡanama ya gimerina. 45 Be mate, Mamaitua na waiguyauma inam taugimara tenaḡa maika, tauna posaru verenama ya wanewanena da sibo ya gimerina. 46 Raḡan tenaḡa tauna posaru vere vavasaḡinama ya banavina, be maesinama dosinama. Dabudine tauna ya munaḡa ya naḡo da na taragaima matabudi ya raugimaredi, be mane ya paḡo, yodibe inam posarunama ya gimerina.

Sagida wainasinama

47 “Be mate, Mamaitua na waiguyauma inam sagida maika, banaga topae ta pore, be iyana tabutabu ta konekonedina. 48 Raḡanine sagida e moḡamoḡavuna, taudi sagida ta soru tavaite barabarae ta mia be ta dariḡedi da iyana veredima posa nopone tawai ikwedina, be gewegewedima tawai poraḡana. 49 Uma kauinama nama tokare raḡan damone e tubuḡana. Inam raḡanine anea tokare ta yovo be didimana banegidima, be gewagewa banegidima ta dariḡedina. 50 Be gewagewa banegidima kai matane ta poraḡa nawedi, be dabudine taudi tokare ta yakei be gadigadidima ta sanadididina.” 51 Be Yesu na tauwai muriwatanama yai taraviredi be ya riuna, “Uma giudima matabudi koya kataiedi, bo ibewa?” Be taudi a paribee be a riuna, “Ee, kè kataiedina.” 52 Be Yesu ya riuedina, “Tarawatu tauwai katakataidima taudi Mamaitua na waiguyauma a katakataiena raḡanine, taudi vada taupakinama maika a tubuḡana. Vutuna aubainama taudi vada nopone ta saḡa be taragai‡ vaudi da poredima sivusivudima ta ragaragau dobiḡedina.”

Nasaret banegidima Yesu a tuaḡaiena

(Mk 6:1-6; Lk 4:16-30)

53 Raḡanine Yesu wainasi giunama yawai kovidina, tauna inam dobunama ya gose pore, be ya naḡona wari kedae. 54 Tauna ya munaḡana na meagai ḡomae, be dabudine tauna sinagog nopone ya saḡa, be banaga yawai katakataidina raḡanine, taudi a basa kaue be a riuna, “Uma baneginama deḡo dabudine nuauyauya, be mataira rewapanidima ya ragaudi be uma yabedima e voivoiedi? 55 Tauna kabe tauwai kamda natuna, be tinanama Meri tauma kè kataiena. Be tasitasinama inam Jeims, Jousep, Saemon be Judas. 56 Be nuvunuvunama matabudi kauanema diade ta miamiana. Tauna uma rewapanidima deḡo dabudi ya ragaudi?” 57 Inam dabudine taudi Yesu a tuaḡaiena.

Be Yesu ya riuedina, “Peroveta na meagai ḡomae, be na vada ḡomama banegidima tauna nam ti vivirena.” 58 Vutuna aubainama inam meagaine Yesu mataira nam toitoi i voiedina, baninama taudi nam ti sumaḡena aubainama.

14

Jon tauwai babataito nema ya guri bakona

(Mk 6:14-29; Lk 3:19-20; 9:7-9)

1 Inam raḡanine guyau Herod tauna Yesu varinama ya vaivaiena, 2 tauna na taunoyama ya riuedina, “Uma baneginama agunai Jon tauwai babataito, tauna gurie be ya midisuḡu munaḡana, vutuna aubainama rewapana ḡarone ta kenakenana da mataira e voivoiedina.” 3 Herod umanama ya giugiuna, baninama tauna noḡone Jon yai gurina. Jon umanama ya gurina: Herod tuaḡanama Pilip na waivima isanama Herodias ya kwayana, be inam kauinama debane Jon Herod ya riuriuena da nam nama sibo ya voie, vutuna aubainama Herod na tauiḡarama ya riuedi be Jon a vunuḡi da a pani be dibure a boruna. 4 Be Jon tauna yaḡoro da Herod umanama ya riuriuena, “Inam nam i verena da Herodias kwa naḡi, baninama inam tuaḡamma na waivima.”

5 Inam riunama aubainama Herod ya ḡoena da Jon sibo yai gurina. Be tauna banaga ya nairedina, baninama banaga taudi a noḡonoḡotina da Jon tauna peroveta.

6 Be Herod na kaba tubuḡama soinama ya voivoiena nopone, Herodias natunama waivinama ya biga be Herod yai nuavere kauena. 7 Vutuna aubainama guyau Herod ya sauga wapa be umanama ya riuena, “Aba kwai baḡena yà utemna.” 8 Naumeki da gomana tinanama na ḡoanama aubainama guyau Herod ya riuena, “Taugu yà ḡoeḡoena yodi Jon debanama dabire kwa boru, be kwa uteguna.” 9 Be inam giunama guyau ya kawa nuaboya kauena, be tauna nam teneteneḡina da gomana sibo ya rawaḡaiḡaie, baninama Herod noḡone na warema matedie ya sauga wapana. Naumeki da guyau yai aninana da gomana na ḡoanama tokare e utena. 10 Be na tauiḡarama ya riue da ya naḡo dibure, be Jon gadonama ya tomna. 11 Naumeki da tauiḡara Jon debanama dabire ya boru, be gomana guguininama ya ute, da ya kiroḡi nawe be tinanama ya utena. 12 Naumeki da Jon na tauwai muriwatanama a verau be Jon tubuḡinama a kiroḡa nawe, be a dobona. Yodibe a naḡo da Yesu ai varina.

Yesu banaga sievinama 5 tausand yai kanidina

(Mk 6:30-44; Lk 9:10-17; Jn 6:1-14)

13 Yesu Jon varinama ya vaivaiena raḡanine, tauna wagae ya geru be ya naḡona gabu wainuatuḡune. Be patara ta vaiena be Yesu gabu wainuatuḡune ya naḡona. Naumeki da banaga taudi adi meagaima a gosaḡa be a doka ḡomedi be kaḡediḡa geresaḡa a naḡona. 14 Raḡanine Yesu gerese ya ḡotaḡotana, dabudine e kitana be patara dosinama a miamiana. Naumeki da Yesu taudi ya raunuatoiedi be banaga sidesidedima yai yawasanidina.

15 Be suara ya yovoyovona raḡanine, na tauwai muriwatanama Yesu ḡarone a verau be a riuna, “Bada, uma inam mutuyuae tà miamiana, be kaiteka ravi e tavatavana. Banaga kwa riupore nawedi da meagaie ta naḡo da adi kanima ta gimarana.”

16 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taudi nam ta naḡo. Taumi kani ko utedina.” 17 Be taudi a riuena, “Be tauda buredi 5 be iyana rabui kavakava ta kenakenana.” 18 Be Yesu ya riuedina, “Ko verauḡedi ḡarogue.” 19 Naumeki da banaga ya riuedi be mui debedie a miana. Yodibe tauna buredi 5 be iyana rabui ya ragaudi, gunume yai kita saḡa da yai kaiwa be buredi ya givana. Yodibe na tauwai muriwatanama ya utedi, be taudi banaga a ute nawedina. 20 Dabudine banaga matabudi a kani da a kani siauana. Naumeki da tauwai muriwatana banaga kani a kanikani gosedina, taudi a rawateḡeteḡeidi be posa matabudi 12 ai moḡavudina. 21 Banaga dabudine a kanina, tautauḡoma sievinama 5 tausand be waiwaivi seda mate nam ti sievidina.

Yesu topa debanaḡa ya naḡona

(Mk 6:45-52; Jn 6:15-21)

22 Inam kauinama murine Yesu na tauwai muriwatanama wagae ya riuporedi da taudi a doka be yawawa a davu da noaḡo nevane a naḡona. Muriḡa Yesu banaga ya riuporedi be a naḡona adi meagaie. 23 Be banaga a naḡonaḡona muridie, tauna ya naḡona oya debane, moiragi aubainama. Be ravi ya tavatavana raḡanine, Yesu taunaḡa dabudine ya miamiana, 24 be waga kaiteka yawawa poune ya naḡonaḡona, be sive dosinama aubainama, rabama waga ya katikati vitarena.

25 Be raḡan tomtom Yesu topa debane ya babara be ya naḡonaḡona taudi ḡarodie. 26 Be dabudine na tauwai muriwatanama ta kitana be tauna topa debanaḡa ya veraverauna ḡarodie. Inam raḡanine taudi a naira kaua, a rasa be a riuna, “Ḡaḡarua e veraverauna.” 27 Be Yesu waiḡapa ya riu makai be ya riuedina, “Nam ko naira, taugu.”

28 Dabudine Pita ya riuena, “Bada, deḡoda riukaua tam, naumeki da kwa riu be taugu topa debanaḡa ḡarome yà verau.” 29 Dabudine Yesu ya paribee be ya riuna, “Kwa verau.” Naumeki da Pita waga ya dobi pore be topa debanaḡa ya babara be Yesu ḡarone naḡonama yai karena. 30 Be tauna sive be rabama ya kitedi be ya nainairana raḡanine, tauna daururu yai karena, inam raḡanine tauna ya yogona, “Bada, kwai yawasanigu!” 31 Be Yesu waiḡapa nimanama yai yoyo be Pita nimane ya kaididi da ya sorusaḡe be ya riuna, “Am waisumaḡama ya ḡaubo ḡaḡa, aba aubainama kuya noḡota bekubeku?” 32 Be taudi wagae a saḡasaḡana raḡanine, sive be rabama ai kavena. 33 Dabudine taudi aitauḡa wagae a gerugeruna, matabudi Yesu a raudunee be a riuna, “Tam riukaua Mamaitua Natunama.”

34 Dabudine taudi yawawa a davu be a naḡona naumeki da Genesaretma a ḡotana. 35 Be tautauḡoma dabudine Yesu a kitakitana, taudi Yesu varinama inam dobunama matabuna nopone ai daberarina, be banaga sidesidedima a verauḡedina Yesu ḡarone. 36 Be Yesu ai baḡana da tauna sibo yai aninedi, be taudi na garama isunaḡa sibo a taukonina. Be banaga aitauḡa na garama a tautaukonina, taudi matabudi a yawasanana.

15

Abaḡa nopodama tawai miredina na waikatakataima

(Mk 7:1-23)

1 Dabudine Parisi be tarawatu tauwai katakataidima ḡesaudima Jerusalemma be Yesu ḡarone a tava be ai taravirena, 2 “Aba aubainama tam am tauwai muriwatanama dà babadama adi vaivaima tawai kati kotovidi? Taudi kani raḡanine, nam nimedima tima koḡedi be ta kanikani yababana.”

3 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Be taumi aba aubainama ami vaivaima kowai muriwatanedi, be Mamaitua na riuvavasaḡama kowai kati kotovidi? 4 Baninama Mamaitua umanama ya riuna, ‘Tamamma be tinamma kwa viviredina!’ be ‘Aitau tamanama bo tinanama ei tara tautauena, tauna gurie ta boruna.’ 5 Banaga aitau na dosima sagudima aubainama yaba ḡarone a kenakenana sibo ya ragaudi be na dosima ya sagudina. Be taumi ami waikatakataima kana taiye tauna inam yabedima ya ragaudi be na dosima ya riuedina, ‘Uma yabedima taumi sibo è sagumina, be yodi Mamaitua puyonama aubainama taumi nam yà utemi.’ 6 Inam raḡanine taumi ko riuriuna, ‘Tam ya verena da Mamaitua kwa puyona, be am dosima nam kwa sagudi.’ Inam waikatakataidie taumi Mamaitua na riuvavasaḡama ko kawakawa koakoana, be taumi ami vaivaima ko kawakawa saḡena. 7 Taumi banaga kaikaiyovumima. Aisaia na waiperovetama inam ya riu kauana. Mamaitua umanama ami kauama ya giuena,

8 ‘Uma banegidima mududiḡa e riuriuna, “Mamaitua, isamma ka kaikai suḡusuḡuna” be taudi nopodima madanie.

9 Taudi adi raudunema ḡarogue nam baniboruboruna. Baninama taudi adi waikatakataima inam banaga tarawatu a voivoiedina, vutudi banaga tawai katakataidina.”

10 Dabudine Yesu patara ya rawateḡeidi be ya riuedina, “Koi beavaia be ko kataiena. 11 Yaba aba banaga gayane e saḡasaḡana, tokare noponama nam ei mira, ibewa, be aba banaga nopone be gayane e dobidobina, inam vutuna taunaḡa noponama ewai mirana.”

12 Dabudine na tauwai muriwatanama ḡarone a tava be a riuena, “Bada tam kuya kataie bo ibewa da Parisi am giuma a vaivaiena, taudi nuedima ai medi kauana?” 13 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Tamaguma marae tauna deḡo kaidima nam i kumedina, inam kaidima tokare ma waramidi e kamoḡa poraḡana. 14 Vutuna aubainama inam banegidima ko gose poredina. Taudi tauwai dokadokana matapotepotedima. Be deḡoda banaga matapotapotanama turanama matapotapotanama ewai dokena, taudi rabuidi tokare dakie ta bekuna.”

15 Be Pita ya riuna, “Bada, uma wainasinama kwa giu waibate be ka vaie.” 16 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taumi yaḡoro ko nuanua babaḡa, bo? 17 Koya kataie bo ibewa da yaba aba banaga gayane e saḡasaḡana, tokare kapone e naḡo da noveḡo e dobi munaḡa? 18 Be aba banaga nuapoune be e saḡa da gayane e dobidobina, inam vutuna tauname ewai mirana. 19 Baninama banaga nuapoune noḡota gewegewedima ta tavatavana, maika rauvunuḡa, badara, waisoḡa yabayababa, danene, kaiyovu, waikarakarakutu bo waidiboḡa. 20 Inam kauidima vutudi banaga noponama tawai mirana. Be deḡoda nimamma nam kwa koḡa be kwa kanina, inam nam nopomma kumawai mirana, ibewa.”

Dobu Keinan waivinama na waisumaḡama

(Mk 7:24-30)

21 Dabudine Yesu inam gabunama ya gose be ya naḡona Taia be Saidonma. 22 Be dobudine Keinan waivinama ya verau tauna ḡarone be bonanama dosine ya riuna, “Bada, tam guyau Deivid natunama, kwa raunuatoiegu! Penama natuguma waivinama ya koku be ewai nuatoitoi kauana.” 23 Be Yesu nam aba i riuena. Vutuna aubainama Yesu na tauwai muriwatanama Yesu a riuena, “Kwa riue be ḡavoe e naḡo, tauna muridaḡa e naḡo be ya yogo makamakai be nam i verena.”

24 Dabudine Yesu inam waivinama ya paribee be ya riuna, “Israel banegidima taudi sipu kwakokwakodima maika. Be Mamaitua ya riuporeguna da taudiḡa sibo è sagudina.” 25 Be waivi Yesu noḡone tuapikane ya raupari be ya riuna, “Bada, kwa sagugu!” 26 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Inam nam i verena da seda adi kanima yà paḡo be daḡadaḡasi yà utedi.” 27 Be waivi ya riuna, “Bada, inam riukaua! Be kwa noḡoti da guni debane seda kani kurekuredima ta tatai kuruvidina, yaḡoro daḡadaḡasi ta tava be ta kanikanina.” 28 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Tam waivimma, am waisumaḡama ya moraba kauana, vutuna aubainama naumeki da aba kwawai baḡena, nama e tubuḡana.” Yesu ya giugiuna raḡanine, waivi natunama ya yawasana munaḡana.

Yesu banaga 4 tausand yai kanidina

(Mk 8:1-9; Lk 9:10-17; Jn 6:1-14)

29 Yesu inam dobunama ya gose be Galili yawawinama dianaḡa ya naḡona. Naumeki da tauna ya saḡa ya naḡo oya babedie, be dabudine ya miana. 30 Dabudine patara dosinama adi banagama tuera ragaragaudima da matapotepotedima da nuakudukududima da gumgum be sida ḡesaudima ragaragaudima mate ai doka tavaitedina. Da Yesu noḡone ai mienidi be tauna banaga sidesidedima matabudi yai yawasanidina. 31 Inam raḡanine gumgum giu ai karena, be banaga nuakudukududima a vere munaḡana, be tuera ragaragaudima babara ai karena, be matapotepotedima ai kitana. Uma kauinama banaga a kitakitana, taudi a base kaue, be Israel adi Mamaituama isanama a kaisuḡusuḡuna.

32 Yesu na tauwai muriwatanama ya rawateḡeidi be ya riuedina, “Taugu uma banegidima yà rarau nuatoiedina, baninama taudi raḡan rabuiteḡa nopodie tauda mate uma dabudi tè mia be taudi nam aiyaba ti kani rubuna da yodi. Be taugu nam ama ḡoeḡoena da taudi ma kaniguridi yà riuporedi, deḡoda kedae ta raumoyaḡasuna.”

33 Be na tauwai muriwatanama a riuna, “Tauda mutuyuae tà miamiana, be yodi deḡo kani tà paḡo be umanama patarinama tài kanidi?” 34 Dabudine Yesu yai taraviredina, “Taumi buredi bisa ḡaromie ta kenakena?” Be taudi a riuna, “Buredi 7 be iyana ḡauḡaubodima raubisaḡa.” 35 Naumeki da Yesu banaga ya riuedi da doḡae a miana. 36 Yodibe tauna buredi 7 be iyana ya ragaudi, Mamaitua yai kaiwe, be buredi ya giva da na tauwai muriwatanama ya utedi, be taudi banaga a ute nawedina.

37 Dabudine banaga matabudi a kani da a kani siauana. Be kani murine tauwai muriwatana banaga kani a kanikani gosedina, taudi a rawateḡeteḡeidi be posa matabudi 7 ai moḡavudina. 38 Banaga dabudine a kanina tautauḡoma sievinama 4 tausand be waiwaivi seda mate nam ti sievidina. 39 Naumeki da Yesu patara ya riuedi da a naḡona adi meagaie, be tauna wagae ya saḡa be ya naḡona Magadanma.

16

Banaga mataira kitanama ai baḡena

(Mk 8:11-21)

1 Parisi be Sadisi taudi Yesu ḡarone a tavana, raurubunama aubainama, taudi Yesu ai baḡana da sibo mara matairinama ya voie be a kitana.

2 Be tauna ya riuna, “Deḡoda kupi e tava be gunuma ei siana raḡanine, taumi ko riuriuna, ‘Pomai inam komra.’ 3 Be raḡanboiboi deḡoda dobu e ḡuva be gunuma e dubadubana raḡanine, taumi ko riuriuna, ‘Manaka tokare kusana e dobina.’ Taumi gunume yaba ta tubutubuḡana kita wairuvedima koya kataiena, be yodi raḡandima matairidima kita wairuvedima nam koma katakataiedina. 4 Taumi kimtimima gewagewa be badara banegimima, taumi yodi mataira kitanama ko ḡoeḡoena. Be nam tokare mataira ko kita, ibewa da taumi peroveta Jona ḡarone aba ya tubuḡana, vutunaḡa tokare ko kitana.” Dabudine Yesu taudi ya gosedi be ya naḡo poredina.

Waikatakatai kaikaiyovudima ko kita kauedina

(Mk 8:14-21)

5 Taudi yawawa a davu be a naḡonaḡona raḡanine, Yesu na tauwai muriwatanama nuedima ya koana da buredi nam ti ragaudina. 6 Be Yesu ya riuedina, “Parisi be Sadisi adi yistma ko kita kauedina.” 7 Naumeki da tauwai muriwatana uma kauinama ai giu vivivire be a riuna, “Tauda nam buredi te ragaudina, vutuna aubainama tauna nama ya riuna.”

8 Be Yesu ya kataie da taudi aba a giugiuena, vutuna aubainama tauna umanama ya riuedina, “Taumi ami waisumaḡama ya ḡaubo ḡaḡa. Aba aubainama ko riuriuna da taumi ḡaromie nam buredi? 9 Taumi aba koya kitakitana yaḡoro nam ko kataie, bo? Taugu buredi 5 be banaga 5 tausand èi kanidina, be posa bisa koyai moḡavudina, vutudi nam koma noḡonoḡoti, bo? 10 Be taugu buredi 7 be banaga 4 tausand èi kanidina, be posa bisa koyai moḡavudina, vutudi nam koma noḡonoḡoti, bo? 11 Taugu yaba yà giugiuedina aba aubainama taumi nam koma katakataiedi, taugu nam buredi ama giugiuena, ibewa. Taugu Parisi be Sadisi adi yistma ko kita kauedina, vutuna taugu yà giugiuena.”

12 Inam raḡanine taudi a kataie da tauna nam buredi kana yistma i giugiuena, ibewa da Parisi be Sadisi adi waikatakataima kaikaiyovudima ya giugiuena.

Pita yai maḡatarana da Yesu tauna vutuna Keriso

(Mk 8:27-30; Lk 9:18-21)

13 Raḡanine Yesu Seseria-Pilipai meagaine ya tavatavana, tauna na tauwai muriwatanama yai taraviredi be ya riuna, “Banaga nema ta riuriu bako? Banaga Natunama tauna aitau?”

14 Be taudi a paribee be a riuna, “Banaga ḡesaudima ta riuriuna da Elaija, be ḡesaudima ta riuriuna da kabe Jerimaia bo ai peroveta tenaḡa kabe i tavatava.” 15 Be tauna yai taraviredi be ya riuna, “Be taumi nema ko noḡonoḡota bako, da taugu aitau?”

16 Dabudine Pita ya paribee be ya riuna, “Tam Tauwai yawasana, Mamaitua yawayawasaninama natuḡominama.”

17 Be Yesu Pita ya riuena, “Saemon Jona natunama, tam Mamaitua ei aiainimna, baninama uma noḡotinama nam banaga ti kataimna, ibewa da Tamaguma marae tauna vutuna ḡarome yai maḡatarina. 18 Be taugu yà riuemna da tam Pita* inam yeku. Be inam yekunama debane taugu yau ekalesiama yà kerina, be guri tokare nam inam ekalesianama e vaisuba be teneteneḡina. 19 Taugu mara waiguyaunama kiḡinama tam tokare yà utemna. Vutuna aubainama tam aba dobue kwa panipanina, nama marae e panina. Be aba dobue kwa kuvekuvesina, nama marae e kuvesina.”

20 Inam dabudine na tauwai muriwatanama ya riuedina da nam aitau sibo a riue, da tauna vutuna Keriso.

Yesu nema ei nuatoitoi bako be e gurina ya giuedina

(Mk 8:31–9:1; Lk 9:22-27)

21 Inam raḡanine da nokoi ya naḡona Yesu tauna na tauwai muriwatanama ya giu waibatedina, da tauna tokare e naḡona Jerusalemma. Be dabudine babada dosidima, be pirisi adi babadama, be tarawatu tauwai katakataidima, matabudi taudi Yesu ta raukivi gewegewe, be tai gurina. Be raḡan aniwai rabuiteḡane tauna tokare e midisuḡu munaḡana.

22 Inam raḡanine Pita Yesu yai doke ḡavoe ya nawe be yai ḡake be ya riuna, “Avedi Bada, Mamaitua na sague inam kauinama nam ḡarome e tubuḡa!” 23 Dabudine Yesu yai tautinamuri be Pita ya riuena, “Kwa naḡo ḡavoe Seitan! Tam yau kedama kwa guduguduna, tam am noḡotama nam Mamaitua ḡarone be tima yovoyovona. Tam inam banaga adi noḡotama kwa giugiuena.”

24 Inam raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Deḡoda aitau waimuriwataneguma e ḡoena, naumeki da na ḡoanama matabuna e gosedi, be na korosima e kiroḡi da ei muriwataneguna. 25 Tam aitau tame am yawasanama kwa kaididi be kwa raberabena, tokare am yawasanama kwa kawa gewagewana, be tam aitau da taugu kautaiye am yawasanama kuyai utaena, naumeki da am yawasanama tokare kwa banavina. 26 Be deḡoda aitau dobu yabedima matabudi e ragaragaudina, be e gurina raḡanine, inam yabedima tauna nema ta sagu bake, da yawasana kenakena nonoḡinama e paḡo? Bo aba ei utae da na yawasanama e paḡo munaḡe? 27 Baninama Banaga Natunama tokare Tamanama neneḡarine na aneama mate ta yovona. Yodibe banaga tenatenaḡaḡa aba a voivoiedina ruvane nama tokare ei maesidina. 28 Taugu yà riuriu kauemina da taumi ḡesaumima yodi uma dabudi ko midimidina tokare nam ko guri, naumeki da Banaga Natunama ei rawaguyau be e verauna ko kitana.”

17

Yesu kitanama ya boru vitarena

(Mk 9:2-13; Lk 9:28-36)

1 Raḡan 6 muridie Yesu na tauwai muriwatanama Pita, Jeims be tasinama Jon yai dokedi be taudiḡa oya daudaunama debane a naḡona.

2 Taudi oya debane a tavatavana, dabudi ta kitana be Yesu kitanama ya boru vitarena. Tauna noḡonama yai matakanikanina maika suara, be na garama a ḡavorana maika suara boruminama. 3 Inam kauinama ya tubutubuḡana nopone, ta kitana be Mousis be Elaija Yesu mate awai giuna a kitedina. 4 Naumeki be Pita Yesu ya riuena, “Bada, ya vere kauana da tauma mate uma dabudine. Deḡoda tam kwa ḡoena, taugu kape rabuiteḡa yà voiedina, tenaḡa tam aubaimma, tenaḡa Mousis be tenaḡa Elaija.”

5 Pita yaḡoro ya giugiu be giyou ḡavoḡavora tunutununama ya yovoyovona ya suma tawedina. Dabudine bona giyou nopone ya dobi be ya riuna, “Uma inam taugu natuḡomiguma, tauna ewai nuavereguna, bonanama ko vaiena!” 6 Be tauwai muriwatana nama giunama a vaivaiena, taudi a naira kaua, be noḡodie a beku be doḡae a ravusedina. 7 Naumeki be Yesu ya verau da ya taukonidi be ya riuna, “Ko midisuḡu, nam ko naira.” 8 Inam raḡanine taudi a tausuḡudi be ai kita da Yesu taunaḡa a kitana, be nam aitau ḡesau dabudi ti kitana.

9 Naumeki da taudi oyae be a dobi a munamunaḡana raḡanine, Yesu taudi umanama ya riuedina, “Taumi aba koya kitakitana nam aitau tenaḡa ko riue, naumeki da Banaga Natunama gurie be e kawa midisuḡu munaḡena.”

10 Dabudine tauwai muriwatana Yesu ai taravire be a riuna, “Aba aubainama tarawatu tauwai katakataidima ta riuriuna da Elaija tauna noḡone e yovo doka?” 11 Dabudine Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Inam riukaua, Elaija tauna tokare e yovo doka be yaba matabudi e kawa nonoḡidina. 12 Be uma yà riuemina, Elaija tauna kaite ya yovona, be banaga tauna a nuababaḡena, vutuna aubainama taudi adi ḡoanama nama tauna ḡarone a voivoiedina. Inam banegidima tokare kauinama teneḡine nama Banaga Natunama ta raukivi gewegewe be ei nuatoitoina.” 13 Inam raḡanine na tauwai muriwatanama a kataiena, da tauna taudi ḡarodie Jon tauwai babataito ya giugiuena.

Yesu gomana penama kokukokunama yai yawasanina

(Mk 9:14-28; Lk 9:37-42)

14 Raḡanine taudi patara ḡarodie a dobidobina, dabudine tauḡoma tenaḡa ḡarodie ya tava be Yesu noḡone tuapikane ya raupari 15 be ya riuna, “Bada, natuguma kwa raunuatoie! Tauna muya e kawakawa guri, be e rarau gurerena. Tauna kana raḡanie e beku be kai matane e naḡonaḡona, be wari raḡanie upa nopone e naḡonaḡona. 16 Taugu è verauḡena am tauwai muriwatanama ḡarodie, da taudi a raurubuna, be nam ti yawasanina.”

17 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “O banaga nam waisumeḡimi, ami nuababaḡama ya moraba ḡaḡa. Taumi mate tà mia ḡaḡa be yà noya ḡaḡaemi? Gomana ko verauḡe uma ḡarogue.” 18 Inam dabudine Yesu penama ya riutuaḡaie be penama gomana ya dobi porena. Naumeki da inam raḡanine gomana ya yawasana munaḡana.

19 Be tauwai muriwatana taudiḡa muriḡa a verau Yesu ḡarone da ai taravire be a riuna, “Aba aubainama tauma penama kè tavu be nam i naḡo?” 20 Be tauna ya paribeedi be ya riuna, “Inam baninama taumi nam ami waisumaḡama i morabana. Yà riuriu kauemina taumi ami waisumaḡama i morabana kai yauḡana pesinama maika, taumi tokare kaua oyanama koya riuena, kwa midisuḡu be noa dabudi kwa naḡo, be oya tokare ya naḡona. Be nam aiyaba tokare ḡaromie ya piripiri. 21 Penama inam nama kitedima tokare nam aiyaba e tauriedi, ibewa da widina be moiragie tokare e tauriana.”*

Yesu nema e guri bakona, raḡan aniwai rabuinama ya giu munaḡena

(Mk 9:30-32; Lk 9:43-45)

22 Be tauwai muriwatana matabudi Galilima awai rawateḡeidina raḡanine, Yesu umanama ya riuedina, “Banaga Natunama kaiteka banaga nimedie ta boru nawena. 23 Be taudi tokare tai gurina, be raḡan wairabuiteḡane Mamaitua tokare tauna ei yawasani, be e kawa midisuḡu munaḡena.” Dabudine tauwai muriwatana nama a vaivaiena, taudi ai nuaboya kauana.

Tempol teksnama

24 Be Yesu na tauwai muriwatanama mate Kapeniamma a tavatavana raḡanine, tempol teksnama tautaminama baneginama ya tava da Pita yai taravire be ya riuna, “Ami tauwai katakataima tauna tempol teksnama ewai maesi bo ibewa?” 25 Naumeki da Pita ya paribee be ya riuna, “Ee, ewai maesina!” Be raḡanine Pita vadae ya saḡasaḡana, Yesu Pita yai taravira doke be ya riuna, “Saemon, tam aba kwa noḡonoḡoti, guyaguyau dobue aitau ḡarodie teks ta tamatama? Natunatuḡomidima ḡarodie bo banaga ḡesaudima ḡarodie?”

26 Dabudine Pita ya paribee be ya riuna, “Banaga ḡesaudima ḡarodie.” Dabudine Yesu Pita ya riuena, “Naumeki da tauda adi sedama aubainama nam tài maesa. 27 Be deḡoda tama kawa nopogewegewedi aubainama, kwa naḡo da topae kwa dobi da am kaimoma kwa porena. Be aba iyeninama kwa kaimo dokena, inam iyeninama gayane kwa kitana mane e kenakenana. Inam vutuna kwa paḡo da teks tautaminama kwa utena, taugu be tam aubaidama kwai teksna.”

18

Mamaitua na waiguyauma nopone, aitau ya saḡa gurata?

(Mk 9:33-37; Lk 9:46-48)

1 Inam raḡanine tauwai muriwatana Yesu ḡarone a verau be ai taravirena, “Bada, Mamaitua na waiguyauma nopone aitau ya saḡa gurata?”

2 Dabudine Yesu gomana ḡaubonama ya riue da ya verau be poudie ya midina. 3 Yodibe ya riuna, “Taugu yà riuriu kauemina, deḡoda tam aitau am yawasanama nam kwa vitare seda adi yawasanama maika, tam nam tokare Mamaitua na waiguyauma nopone kwa saḡa. 4 Vutuna aubainama deḡoda tam aitau am yawasanama kwa vitare be kwa ḡaubo munaḡana uma gomeninama maika, tam tokare Mamaitua na waiguyaue am banagama poudie kwa saḡa guratana. 5 Be aitau da gomana ḡaubonama maika uma gomeninama taugu isague ewai aninena, tauna taugu ewai anineguna.

6 “Be deḡoda ai banaga ewai sumaḡeguna gomana ḡaubonama maika, be banaga ḡesau e verau be e voie da inam baneginama aitau ewai sumaḡeguna gewagewa ei tubuḡina, ya verena da inam baneginama gewagewa tauwai karenama gadone yeku dosinama ta pani be egasie tai daururuna.

7 “Taumi aitauḡa dobue ami banagama adi waisumaḡe kowai kedadoka waigewedina, taumi ko kita kauana! Raurubu riukaua tokare ta tavana, be aitauḡa da tauraurubu, taumi ko kita kauana!

8 “Deḡoda nimamma bo kaḡamma e voiem da gewagewa kwa voivoiena, naumeki da kwa douraka be kwa porekaiyatina. Ya verena da kaḡamma tenaḡa be nimamma tenaḡa mate yawasana nopone kwa saḡana, be nam rabui mate da tam kai karakarata nonoḡine ta pore nawemna.

9 “Be deḡoda matamma e voiem be gewagewa kwa voivoiena, naumeki da kwa kunavai be kwa porekaiyatina. Ya verena da matamma tenaḡa mate yawasana nopone kwa saḡana, be nam rabui mate da gienae kai karakaratine ta pore nawemna.

10 “Ko kita kaua da uma tauwai sumeḡidima ḡauḡaubodima nam ko kita waiyovoḡedi, baninama taudi adi aneama raḡan matabuna marae Tamaguma noḡone ta midimidina. 11 Banaga Natunama ya yovona, banaga kwakokwakodima waiyawasanidima aubainama.*

Sipu kwakokwakonama wainasinama

12 “Deḡoda banaga tenaḡa ḡarone sipu 100 a miamiana, be tenaḡa i kwakona, tauna tokare aiyaba ya voie, taumi aba ko noḡonoḡoti? Tauna tokare na sipuma 99 oya babane ya gosedi, be ya naḡona na sipuma kwakokwakonama wanenama aubainama. 13 Be yà riuriu kauemina, raḡanine na sipuma i banavina, tauna inam sipunama kwakokwakonama aubainama tokare yai nuavere kauana, nam na sipuma ḡesaudima maika. 14 Be inam kauinama teneḡinama nama Tamemima marae, tauna nam ima ḡoeḡoena da tauwai sumaḡa ḡaubonama tenaḡa e kwako.

Ai turamma gewagewa ḡarome e voiena, tam aba kwa voie tauna ḡarone?

15 “Deḡoda turamma tauwai sumaḡa ḡesau be gewagewa ḡarome ya voiena, naumeki da tamḡa kwa naḡo ḡarone, be taumiḡa inam piripirinama ko kawa didimanina. Be deḡoda am giuma e vaie be e paḡona, inam naumeki da turamma kuya paḡo munaḡena. 16 Be deḡoda am giuma nam e paḡo, naumeki da banaga tenaḡa bo rabui mate kwa ragaudi, be ḡarone ko naḡo da inam piripirinama ko kawa didimanina. Be inam banegidima rabui bo rabuiteḡa taudi aba ko giuedina tai matematena. 17 Be tauna deḡoda inam banegidima bonedima yaḡoro nam e paḡo, naumeki da inam kauinama Mamaitua na damma ḡarodie ko giuena. Be tauna Mamaitua na damma adi raukurama yaḡoro nam e vaie, naumeki da tauna ekalesiae be ko boru dobiḡena ḡavoe. Be taumi tauna ko voie da banaga danedanenenama maika, bo banaga isanama gewagewanama maika. 18 Yà riuriu kauemina da taumi aba dobue ko panipanina, nama marae e panina. Be dobue ko kuvekuvesina, nama marae e kuvesina.

19 “Be mate uma yà riuemina, deḡoda taumi rabui uma dobue koi anina tenaḡa be aiyaba koi baḡena, tokare Tamaguma marae ami waibaḡama e voiena. 20 Baninama deḡo dabudi banaga rabui bo rabuiteḡa isague tai rawateḡeidina, taugu taudi mate dabudine.”

Taunoya kivikorokoronama wainasinama

21 Dabudine Pita Yesu ḡarone ya verau be yai taravirena, “Bada, deḡoda turaguma gewagewa ḡarogue e voiena, raḡan bisa tokare na gewagewama yà noḡota pore, raḡan 7, bo?” 22 Be Yesu ya riuena, “Nam 7, ibewa, be raḡan 7 be 70 be debane debane turamma na gewagewama kwa noḡota porena.

23 “Vutuna aubainama mara waiguyaunama inam maika umanama, guyau dosinama tenaḡa ya tava be na taunoyanama ya rawateḡeidina, baninama ya ḡoeḡoena da sibo ya kataiena, da na taunoyama na manema a rabe kauedi bo ibewa. 24 Taudi awai rawateḡeina raḡanine, taudi tauḡoma tenaḡa guyau na manema 10 tausand Talent† ya paḡopaḡona, tauna a verauḡena guyau ḡarone. 25 Be inam baneginama nam teneteneḡina da sibo guyau na manema yai maesa munaḡe. Vutuna aubainama guyau ya riuna da sibo inam tauḡominama tauname, be na visarama, na sedama be na taragaima matabudi sibo ya gimaredi, da mane sibo ya paḡona. Yodibe guyau na manema sibo ya ute munaḡena. 26 Dabudine taunoya guyau noḡone tuapikane e raupari be yai baḡa gurate be ya riuna, ‘Ae, guyau kwa raunuatoiegu! Taugu am manema maesinama matabuna tokare yà ute munaḡemna.’ 27 Naumeki da guyau na taunoyama ya raunuatoiena, aubainama na manema maesinama matabuna ya noḡota poredi, be ya riue da ya naḡona.

28 “Raḡanine tauḡominama doḡae ya dobidobina, dabudi boni tauna ḡarone turanama ḡesau mane 100 Denari‡ ya paḡopaḡona, vutuna ya banavina, naumeki da turanama gadonama ya kiki be ya riuna, ‘Yau manema kwai maesa makaie.’ 29 Dabudine turanama tauna noḡone tuapikane ya raupari be yai baḡa gurate be ya riuna, ‘Ae, yau tura kwa raunuatoiegu! Taugu am manema maesinama matabuna tokare yà ute munaḡemna.’ 30 Be tauna turanama na riuma ya vaia tuaḡaie, be dibure ya boru nawena. Be dabudi ya miana naumeki da turanama na manema sibo yai maesa rovona.

31 “Inam raḡanine taunoya ḡesaudima nama a kitakitana, taudi nuedima yai medi kauana. Vutuna aubainama taudi yaba matabudi a tubutubuḡana, a naḡo be guyau ai varina. 32 Naumeki da guyau inam tauḡominama ya riue da ḡarone ya saḡa, be ya riuena, ‘Tam taunoya gewagewama! Taugu yau manema maesinama ḡarome matabuna è noḡota porena, baninama tam tuapikame kuya raupari, be kuyai baḡaguna aubainama. 33 Be tam turamma nama sibo kuya raunuatoiena, taugu tam è raunuatoiemna maika.’ 34 Dabudine guyau nuanama yai medi kaua, be inam tauḡominama kivikorokoronama dibure ya boru nawena tauraukivigewagewa banegidima nimedie. Be dabudine ya miana naumeki da guyau na manema sibo yai maesa rovona.

35 “Taumi deḡoda ami banagama adi gewagewama nam nuemima tabutabune ko noḡota poredi, naumeki da Tamaguma marae tokare taumi ḡaromie kauinama teneḡinama nama e voiem be gienae e pore nawemna.”

19

Yesu waigosaḡa na kauama ya giuena

(Mk 10:1-12)

1 Be Yesu inam giudima yawai kovina raḡanine, tauna Galili ya gose be ya naḡona Judia adi dobue, upa Jodanma be noaḡo nevane. 2 Be patara dosinama tauna ai muriwatane be dabudine yai yawasanidina.

3 Dabudi Parisi ḡesaudima Yesu raurubunama aubainama ḡarone a tava be a riuna, “Deḡoda tauḡoma na noḡotama ruvane na waivima i gosena, inam tokare naumeki bo ibewa?”

4 Dabudine Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi girugiruminama porane koya sievi bo ibewa, boni pakane tauwai tubuḡa tauna tauḡoma be waivi ya voiedi, 5 be ya riuna, ‘Tauḡoma tamanama be tinanama ya gosedi be na waivima mate tai rawateḡeidina, da boni taudi rabui be yodi taudi inam tubuḡa tenaḡa.’ 6 Vutuna aubainama taudi yodi nam rabui, ibewa da taudi tenaḡa. Taudi noḡone rabui be yodi Mamaitua ya rawateḡeidina, nam aitau ei yamonedi.”

7 Dabudine Parisi Yesu ai taravira munaḡe be a riuna, “Be aba aubainama Mousis riuvavasaḡa tautauḡoma ya utedi da taudi waigosaḡa pepanama adi waiwaivima ta utedi be ta gosedi?” 8 Be Yesu dabudi ya paribeedi be ya riuna, “Mousis yai aninemina da taumi ami waiwaivima ko gosedina, baninama taumi nam ami raunuatoima ami waiwaivima ḡarodie ima kenakenana. Be pakane Mamaitua waigosaḡa nam i aninena. 9 Taugu yà riuriuemina deḡoda tam aitau am visarama kwa gose yababena, avedi da tauna nam ai tauḡoma mate gewagewa ti voiena, be waivi ḡesaunama kwa naḡina, tam inam gewagewa dosinama kuya voiena, baninama monaḡemma debane mui kuya porena. Be waivi na tauḡomama debane mui e porena, inam raḡanine tauḡoma na waivima deḡoda e gose porena inam nam aiyaba.”

10 Naumeki da tauwai muriwatana Yesu a riuena, “Deḡoda waigosaḡa nam kwai anine, ya verena da banaga nam sibo ai naḡi.” 11 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Nam banaga matabudi uma giunama tokare ta paḡo, ibewa da taudi aitauḡa Mamaitua noḡota ya uteutedina, taudiḡa ta paḡona. 12 Banaga ḡesaudima nam timawai naḡina, baninama taudi a tubuḡena nama, be tautauḡoma ḡesaudima banaga a kaivaidina aubainama nam timawai naḡina. Be tautauḡoma ḡesaudima taudi Mamaitua na waiguyauma aubainama naḡi a tuaḡaiena. Be banaga aitau inam giudima banidima e kataiedina, tauna sibo ya ragaudina.”*

Banaga adi sedama a verauḡedi Yesu ḡarone be tauna yai aninedina

(Mk 10:13-16; Lk 18:15-17)

13 Be banaga ḡesaudima seda a verauḡedina Yesu ḡarone, da tauna nimanama debedie sibo ya boru be aubaidima ya moiragina. Be tauwai muriwatana inam banegidima a riutuaḡaiedina. 14 Dabudine Yesu ya riuna, “Seda ḡauḡaubodima ko gosedi da ḡarogue ta verauna, be nam koi ḡakedi, baninama mara waiguyaunama banaga maika uma sededima nama aubaidima.” 15 Naumeki da Yesu seda debedie nimanama ya biridi ya kovikovina, tauna ya naḡona.

Taragai baneginama na waitaravirama

(Mk 10:17-31; Lk 18:18-30)

16 Raḡan tenaḡa tauḡoma tenaḡa Yesu ḡarone ya tava da yai taravire be ya riuna, “Tauwai katakatai, taugu aiyaba verenama yà voie be yawasana kenakena nonoḡinama yà paḡo?” 17 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Vere aba verenama aubainama tam taugu kwawai taraviregu? Mamaitua taunaḡa verenama. Be tam deḡoda yawasana kenakena nonoḡinama kwa ḡoena, naumeki da riuvavasaḡa kwa voteyeteyedina.”

18 Be taragai baneginama yai taravira munaḡa be ya riuna, “Abaḡa riuvavasaḡidi?” Dabudine Yesu ya paribee be ya riuna, “Nam kwa rauvunuḡa, nam kwa rauwaivi bo kwa rautauḡoma, nam kwa danene, nam kwa kaiyovu, 19 tamam be tinamma kwa viviredina be turamma nuanuamma e paḡona maika nema tamḡa kwawai nuapaḡo munaḡemna nama.”

20 Be taragai baneginama ya riuna, “Taugu inam giudima matabudi è voia rovodina. Be yodi aiyaba ḡesau yà voie?” 21 Naumeki da Yesu tauḡoma umanama ya riuena, “Tam deḡoda yawasana didimaninama kwa ḡoena, naumeki da kwa naḡo be am purapurama matabudi kwa raugimaredi, be mane banaga waikaruwaḡewaḡedima kwa utedina. Deḡoda nama kwa voiana, tam am waiguyauma tokare marae kwa paḡona. Yodibe tam taugu kwai muriwataneguna.”

22 Inam tauḡominama nama giunama ya vaivaiena tauna yai nuaboya kaua be ya naḡona, baninama tauna yai purapura guratana aubainama.

23 “Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama umanama ya riuedina, Yà riuriu kauemina da purapura baneginama tauna marae saḡanama ḡarone ya piripiri kauana. 24 Be ko noḡoti da Kamel ya bagibagi kauana da seyau gavogavone e sonaḡana, be nama taragai baneginama ya bagibagi da ya bagibagi kauana, tokare nam teneteneḡina da Mamaitua na waiguyauma nopone e saḡa.”

25 Be Yesu na tauwai muriwatanama nama a vaivaiena taudi a naira kaua be a riuna, “Deḡoda nama, aitau tokare e yawasana?” 26 Naumeki da Yesu taudi ya kitadididi be ya riuna, “Inam kauidima matabudi banaga ḡarodie tokare nam teneteneḡina, be Mamaitua ḡarone yaba matabuna teneteneḡinama e voiedina.” 27 Be Pita dabudine Yesu ya riuena, “Tauma yaba matabudi kè gosaḡana tam waimuriwatanema aubainama, be tauma tokare aiyaba ama maesama ka paḡo?”

28 Dabudine Yesu taudi umanama ya riuedina, “Rawavau raḡaninama e tavana raḡanine, Banaga Natunama waiguyau gabunama boruborumine e miana, be inam raḡanine taumi tauwai muriwatanama 12 mate diague ko mia be Israel damdima matabudi 12 koi tarapiriedina. 29 Be aitau da adi vadama bo tamedima bo tinedima, tasitasidima bo nuvunuvudima, adi sedama bo adi sipima a gosaḡana taugu waimuriwataneguma aubainama, taudi tokare ya toi vavasaḡana ta banavidina, nam a gosegosedina maika. Be taudi yawasana kenakena nonoḡinama mate ta paḡona. 30 Be banaga toitoi aitauḡa ta dokadokana, taudi tokare tai murina. Be aitauḡa yodi taiwai murina, taudi tokare ta dokana.”

20

Taunoya gureipi sipinama nopone ta noyana wainasidima

1 Be Yesu na giuma ya kaiwatani be ya riuna, “Mara na waiguyauma inam umanama:

Raḡan tenaḡa sipi taupakinama raḡanboiboi kupinaḡa ya naḡo be banaga ya kokonedina, da na sipie sibo a noyana. 2 Be taudi matabudi ai anina tenaḡa da taudi matabudi adi noyama damone ravie taudi tenatenaḡaḡa Denari tenaḡaḡa ei maesidina. Naumeki be ya riu poredina na sipie.

3 “Be raḡanboiboi suara ya tavatavana nama, tauna ya dobi ya munaḡa be banaga ḡesaudima anikune gabune a midimidi yabayababana ya banavidina. 4 Dabudine ya riuedina, ‘Taumi ko naḡo be yau sipie ko noyana, be taugu tokare taumi yai maesimina.’ 5 Naumeki da taudi a naḡona na sipie noya aubainama.

“Naumeki da suaratopu be tauḡominama ya dobi ya munaḡana, be kauinama teneḡinama ya voiena. Be ravie kauinama teneḡinama ya voiena.

6 “Be suara ya yovoyovona raḡanine, tauna ya dobi ya munaḡa be yaḡoro banaga a midimidi yabayababana ya banavidina. Dabudine ya riuedina, ‘Taumi suara daudau aba uma dabudi ko midi yabayababa be ko voivoie?’ 7 Be taudi a riuna, ‘Tauma nam aitau i kokonemaina da aba sibo kè voie.’ Be tauna ya riuedina, ‘Naumeki, taumi mate ko naḡo yau sipie ko noyana.’

8 “Be ravi ḡomae noya ya kovikovina, sipi taupakinama taunoya adi badama ya yokoe be ya riuena, ‘Taunoya matabudi kwa rawateḡeidi be adi maesama kwa utedina. Aitauḡa muriḡa a tava be noya awai karena, taudi ḡarodie waimaia kwai karena naumeki da banaga noya awai kare dokena ḡarodie kwa tavana.’ 9 Naumeki da taudi aitau da suara ya yovoyovona raḡanine noya aubainama a tavatavana, taudi tenatenaḡaḡa a verau be Denari tenatenaḡaḡa a ragaudina. 10 Be aitauḡa noya aubainama a tavatava dokana, taudi awai noḡotana kabe mane dosinama ta paḡo. Be ibewa da taudi matabudi Denari tenaḡaḡa a ragaudina. 11 Taudi mane a paḡopaḡona raḡanine, sipi taupakinama ḡarone momodu ai kare be a riuna, 12 ‘Tauma noya dosinama kè voie be suara debamaie ya kara kuruvana. Be inam banegidima taudi muriḡa ḡoma a tava be nam noya dosinama ti voiena. Be tam maesa teneḡinama kuya utedina.’

13 “Be sipi taupakinama ya paribeedi be ya riuna, ‘Badam, taugu nam gewagewa ḡarome e voiena, baninama noḡone tam kuyai aninana da Denari tenaḡa sibo è utemina noya murine. 14 Vutuna aubainama am manema kwa paḡo be kwa naḡona. Be taugu yà ḡoeḡoena da banaga muriḡa è kokokokonedina maesa teneḡinama yà utedina maika tam. 15 Taugu yau pairuma aubainama tam kuya unura, bo? Uma inam taugu yau manema, vutuna aubainama taugu yà ḡoeḡoena nama banaga yà utena.’

16 “Naumeki da aitau da tawai murina, taudi tokare ta dokana, be aitau da ta dokadokana, taudi tokare tai murina.”

Yesu nema e guri bakona raḡan aniwai rabuiteḡanama ya giu munaḡena

(Mk 10:32-34; Lk 18:31-34)

17 Yesu na tauwai muriwatanama mate Jerusalemma a naḡonaḡona raḡanine, kadae na tauwai muriwatanama ya riuedi da ḡavoe taudiḡa be ya riuedina, 18 “Tauda tà naḡonaḡona Jerusalemma be dabudine Banaga Natunama tokare banaga ta boru dobiḡena pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima nimedie. Be taudi adi ogama a taraḡina da tauna tokare tai gurina. 19 Be taudi tokare Banaga Natunama ta paḡo be banaga aitauḡa nam Jius taudi nimedie ta boru nawe da taudi tai diboḡi, ta kwapu be korosie ta tuparatuna. Be raḡan wairabuiteḡane tauna e midisuḡu munaḡana.”

Jeims be Jon tinedima na waibaḡama

(Mk 10:35-45)

20 Dabudine Sebedi natunatunama tinedima mate Yesu ḡarone a tava be tinedima tuapikane ya raupari be na ḡoanama Yesu yai baḡana. 21 Be Yesu ya riuna, “Tam am ḡoanama aba?” Dabudine waivi ya riuna, “Kwai anina da am waiguyauma nopone yau sedama uma rabui, be tenaḡa sibo kasaumma yauwane ya miana, be tenaḡa sibo senimma yauwane ya miana.”

22 Be Yesu ya riuena, “Tam nam ku kataiena aba kwawai baḡena. Taumi teneteneḡina da taugu ḡoraḡoranama yà tegona nama tokare ko tego, bo?” Dabudine seda a riuna, “Ee, tokare ka tegona teneteneḡinama.” 23 Be Yesu ya riuedina, “Taumi riukaua tokare yau redue ko tegona, be kasaugue be senigue mieninama inam nam taugu amawai badena. Inam gabudima Tamaguma ya vokaukauedina, taudi banaga vinevinedima aubaidima.”

24 Tauwai muriwatana ḡesaudima matabudi 10-nama a vaivaiena raḡanine, taudi nuedima yai medina adi banagama rabui ḡarodie. 25 Vutuna aubainama Yesu taudi matabudi ya rawateḡeidi be ya riuedina, “Taumi koya kataiena da eteni babadidima tawai badabadana. Be babadidima ai rewapana vavasaḡana aubainama, taudi eteni tawai badedina. 26 Uma kauinama taumi ḡaromie nam nama e tubuḡa! Be deḡoda aitau tenaḡa nopomie moraba e ḡoena, naumeki da tauna e kaue da matabumi ami taunoyama e tubuḡana. 27 Be aitau saḡa gurata e ḡoena, naumeki da ei taunoyana ḡaromie. 28 Maika Banaga Natunama ya yovona, nam banaga tauna aubainama ti noyana, ibewa da tauna banaga aubaidima ya noyana, be na yawasanama yai utaena, da banaga toitoi e kuvesidina.”

Yesu tautauḡoma matapotepotedima rabui yai yawasanidina

(Mk 10:46-52; Lk 18:35-43)

29 Yesu na tauwai muriwatanama mate Jeriko a gosegosena raḡanine, patara dosinama tauna ai muriwatanena. 30 Dabudine tautauḡoma rabui matapotepotedima keda diane a miamiana. Be raḡanine ta vaiena be Yesu inam kedanaḡa ya naḡonaḡona, naumeki da taudi bonedima dosine a riuna, “Bada, guyau Deivid natunama, kwa raunuatoiemai!” 31 Be dabudine patara taudi a riutuaḡaiedina da sibo ai nuatuḡuna. Be taudi yaḡoro a riu guratana, “Bada, guyau Deivid natunama, kwa raunuatoiemai!”

32 Dabudine Yesu ya midi kwasa, be yai taraviredina, “Aba ko ḡoeḡoena yà voie?” 33 Be taudi a paribee be a riuna, “Bada, tauma ka ḡoeḡoena kai kitana.” 34 Be Yesu ya raunuatoiedi be matedima ya taukonidina. Be dabudine yai raḡantenaḡe da taudi ai kita be tauna ai muriwatanena.

21

Yesu Jerusalemma ya saḡana

(Mk 11:1-10; Lk 19:29-39; Jn 12:12-15)

1 Raḡanine Jerusalem diane a tavatavana taudi a verauna oya Olipma Betpage meagaine. Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama rabui ya riupore nawe dokedi, 2 be ya riuedina, “Ko naḡo noḡomie meagaine, be raḡanine meagaie ko saḡasaḡana, dabudine ko kitana donki natunama mate a nigoridina. Ko kuvesidi be ko yovoḡedina taugu ḡarogue! 3 Be deḡoda aitau ei taraviremina, taumi ko riuena, ‘Bada e ḡoeḡoedina, raḡan ḡaubonaḡa be ka saḡe munaḡedina.’ ”

4 Uma kauinama Mamaitua na giuma boni peroveta ya giugiuena nama ya tubuḡana,

5 “Jerusalem banegidima ko riuedina, ko kitana ami guyauma

vovoyaḡotinama donki natunama ya gerue be ḡaromie e veraverauna.”

6 Naumeki da tauwai muriwatana a naḡo be Yesu aba ya riuriuedina, nama a voiedina. 7 Taudi donki natunama mate Yesu ḡarone a dobiḡedi be taudi adi garama donki natunama debane a yesidi, be Yesu debane ya miana. 8 Banaga toitoi adi garama kedaḡa a yesiyesidina maika, banaga ḡesaudima kai ma rugurugudi a taraḡa, a tavaitedi, be kedaḡa a yesidina. 9 Banaga aitauḡa a dokadokana be aitauḡa Yesu murine a saḡasaḡana, a yogo be a riuriuna,

“Hosana guyau Deivid natunama ḡarone! Waiaiaininama, tauna vutuna Bada isane e veraverauna! Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama isanama tà kaisuḡusuḡuna.”

10 Raḡanine Yesu Jerusalem nopone ya saḡasaḡana banaga matabudi a mosari, ai paparana be a riuriuna, “Uma tauna aitau?” 11 Be patara a riuna, “Uma tauna Yesu, tauna peroveta, Nasaretma Galili provins nopone be ya verauna.”

Yesu taukune tempol nopone ya tavu dobiḡedina

(Mk 11:15-19; Lk 19:45-48; Jn 2:13-17)

12 Be Yesu tempol nopone ya saḡa be dabudine banaga aitauḡa a kunekune be a gimagimarana, matabudi ya tavu dobiḡedina. Be tauna mane taurabedima adi vatarama yai tauviredi be aitauḡa kiu gabubu taurau gimaredima adi kaba miama mate yai tauviredina. 13 Be Yesu taudi ya riuedina, “Girugiruminama porane Mamaitua ya riuna, ‘Taugu yau vadama inam moiragi kana vadama.’ Be taumi ko voivoiena da kabe taudanedanene adi gabu.

14 Be banaga matapotepotedi be tuera ragaragaudima tempol nopone Yesu ḡarone a tava be tauna yai yawasanidina. 15 Dabudine pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima Yesu yaba veredima ya voivoiedina a kitedi be seda tempol nopone a yogo be a riuriuna, “Hosana, guyau Deivid natunama!” Vutuna aubainama inam babadidima nuedima yai medi 16 be Yesu a riuena, “Tam seda aba ta riuriuena kwa vaivaie bo ibewa?” Be Yesu taudi ya riuedina, “Ee, yà vaivaiedina. Taumi girugiruminama porane koya sievi bo ibewa da umanama ya riuna, ‘Tam seda raubanidima, be seda wawaidima kuya voiedi da taudi isamma ta kaisuḡusuḡuna.’ ” 17 Dabudine tauna ya gosedi be inam meagainama ya dobi pore be ya naḡona Betenima, be dabudine ya kenana.

Yesu damaya ya riutuaḡaie da nam e vota munaḡa

(Mk 11:12-14; 14:20-24)

18 Pomainama raḡanboiboi kupinaḡa Yesu ya munamunaḡana Jerusalemma, be kedae tauna kani ya karatina. 19 Dabudine e kitana be damaya kainama keda diane ya midimidina. Naumeki da tauna kai diane ya naḡo be dabudi damaya rugudiḡa ya kitedina, be banidima nam i banavidina. Vutuna aubainama tauna damaya ya riuena, “Nam airaḡan kwa vota munaḡa!” Tauna nama ya riuriuna mudune, damaya kainama ya pokina.

20 Be tauwai muriwatana nama a kitakitana, taudi a base be a riuna, “Damaya nemanama da ya poki makai?” 21 Be Yesu ya riuedina, “Yà riuriu kauemina taumi deḡoda koi sumaḡa be nam ko noḡota bekubeku, taumi tokare kauinama teneḡinama nama ko voiana, be nam inam vutunaḡa be mate taumi tokare kaua oyanama ko riuena, ‘Kwa nuakamoḡa be kwa naḡo egasie.’ Be nama tokare e tubuḡana. 22 Deḡoda taumi koi sumaḡana, taumi tokare ami ḡoanama aiyaba koi baḡena moiragie, tokare ko banavina.”

Yesu deḡo rewapana ya paḡona waitaraviranama

(Mk 11:27-33; Lk 20:1-8)

23 Yesu tempol nopone ya saḡa be yawai katakataina raḡanine, pirisi adi babadama be babada ḡesaudima mate tauna ḡarone a tava, be ai taravirena, “Tam aba waibadana, be aitau waibada ya utem be uma kauidima kwa voivoiedi?”

24 Be Yesu ya riuedina, “Taugu mate yau waitaravirama tenaḡa taumi yài taraviremina, be deḡoda taumi ko paribeeguna, naumeki da yà riuemi da taugu aba waibadane uma yabedima yà voivoiedi. 25 Ko riuegu! Jon deḡo dabudi waibada ya paḡo da yawai babataito, Mamaitua ḡarone bo banaga ḡarodie?”

Dabudine taudiḡa ai saḡasaḡa be a riuna, “Nema tà riu bako? Deḡoda tà riuna Mamaitua ḡarone, tauna tokare e riuedana, aba aubainama taumi Jon nam koi sumaḡe? 26 Be deḡoda tauda tà riuna, banage, tauda mate banaga tà nairedina, baninama taudi matabudi ta noḡonoḡotina da Jon tauna peroveta.” 27 Vutuna aubainama taudi Yesu a paribee be a riuna, “Tauma nam ke kataiena.” Dabudine Yesu ya riuedina, “Naumeki, taugu mate nam yà riuemi da taugu aba waibadane uma yabedima yà voivoiedi.

Seda tautauḡomidima rabui wainasinama

28 “Uma wainasinama yà riuemi be nema ko noḡota bake? Tauḡoma tenaḡa be natunatunama rabui. Be tauna ya naḡo da natunama tautueḡinama ḡarone be ya riuena, ‘Taukui, manaka kwa naḡo dà sipie be kwa noyana.’ 29 Be natunama ya tuaḡai be ya riuna, ‘Taugu è kayo tuaḡaina.’ Be you, muriḡa nuanama ya vitara be ya naḡona sipie noya aubainama.

30 “Naumeki be tauḡoma ya naḡona natunama tautasinama ḡarone be riunama teneḡinama natunama ya riuena. Be dabudine natunama ya riuna, ‘Naumeki mamai, taugu yà naḡona.’ Be tauna nam i naḡona sipie.

31 “Yodi aitau tamanama ya voteyeteye be na ḡoanama ya voie?” Be banaga Yesu a paribee be a riuna, “Gomana tautueḡinama.” Dabudine Yesu ya riuedina, “Taugu yà riuriu kauemina da teks tautamidima kaikaiyovudima, be toretore waiwaividima taudi tokare Mamaitua na waiguyaue ta saḡa dokana. Be taumi ibewa, 32 baninama Jon ya tava be tauna didimana kedanama yai kataimina, be taumi nam tauna koi sumaḡena. Be teks tautamidima kaikaiyovudima, be toretore waiwaividima taudi Jon ai sumaḡena. Be taumi uma kauinama koya kitana, be yaḡoro nam ami noḡotama ko vitaredi be koi sumaḡena.

Gureipi sipinama taurabenama wainasinama

(Mk 12:1-12; Lk 20:9-19)

33 “Be yodi wainasi ḡesaunama yà riuemi be ko vaiena. Sipi taupakinama tenaḡa gureipi sipinama ya voie be ya ganakukuna. Yodibe waen anibuyonama domnama be kweyaḡa vadanama ya keridina. Yodibe gureipi sipinama tausipi ḡesaudima nimedie ya boru da a raberabe be tauna vaḡaie ya naḡona. 34 Raḡanine gureipi taminama na raḡanima ya tavatavana, tauna na taunoyama ya riupore nawedina sipi taurabenama ḡarodie, da tauna na sikerema sibo a paḡona.

35 “Be sipi taurabedima taudi taunoya a vunuḡidi, be tenaḡa a riḡa yabayababena, be ḡesau ai gurina, be ḡesaunama a rauyeku be ya gurina. 36 Naumeki da sipi taupakinama na taunoyama ḡesaudima rautoitoi ya riuporaḡana. Be sipi taurabedima inam kauinama teneḡinama nama ḡarodie a voiena. 37 Taunoya a vunuvunuḡa rovodina murine, tauna natuḡominama ya riupore nawena ḡarodie be ya riuna, ‘Taugu yà noḡonoḡotina da taudi yodi tokare natuguma ta vivirena!’

38 “Be raḡanine sipi taurabenama tauna a kitakitana, taudiḡa ai giu vivivira be a riuna, ‘Uma tauna sipi tokare ei buderiena. Vutuna aubainama tài guri be inam buderinama tauda tài buderiena.’ 39 Naumeki da taudi sipie be a vunuḡa dobiḡena ḡavoe, be dabudine ai gurina.

40 “Yodi nemanama? Sipi taupakinama e tavana raḡanine, tokare sipi taurabedima nema e bakedi?” 41 Taudi Yesu a riuena, “Tauna inam banegidima gewegewedima tokare e kawa gewegewedi, be murine na sipima banaga ḡesaudima nimedie e boruna. Be gureipi taminama na raḡanie taudi tokare tauna na sikerema ta utena.”

42 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taumi girugiruminama porane koya sievi bo ibewa? Inam umanama ya riuna,

‘Vada taukerinama yekue vada a kerikeri be yeku tenaḡa a porekaiyatina, baninama inam yekunama taudi nam ti ḡoena.

Be Mamaitua yekunama poreporenama ya paḡo be ya voie da na vadama e kerikerina yasinama ya tubuḡana. Be inam kauinama Bada ya voiena tauda ḡarode anikitanama ya vere kauana.’

43 “Vutuna aubainama yà riuriuemina da Mamaitua na waiguyauma taumi ḡaromie tokare e kaipore, be banaga ḡesaudima e utedina. Be inam dabudine taudi tokare ta vota be Mamaitua na sikerema ta utena. 44 Be aitau e beku be uma yekunama debane e ravusena, tauna tokare ei mia gorugoruna. Be yekunama aitau debane e ravusena, tauna tokare ei mia mutumutuna.”*

45 Dabudine pirisi adi babadama be Parisi Yesu na wainasima matabudi a vaivaiedina, taudi a kataiena da tauna taudi ya giugiuedina. 46 Vutuna aubainama taudi keda a wanewanena da Yesu sibo a vunuḡina, be taudi banaga a nairedina, baninama banaga a noḡonoḡotina da Yesu inam peroveta.

22

Wainaḡi soinama wainasinama

(Lk 14:16-24)

1 Be Yesu wainasi ḡesau ya riuedina, 2 “Mamaitua na waiguyauma inam maika umanama:

Guyau tenaḡa natunama tauḡominama yawai naḡina. Vutuna aubainama tauna soi ya vokaukauena. 3 Be tauna na taunoyama ya riuporedina da banaga ya kokokokonedina, vutudi sibo a riuedi da a verauna soie. Be inam banegidima taudi a tuaḡaina. 4 Naumeki da tauna na taunoyama ḡesaudima rautoitoi ya riupore nawedi be ya riuna, ‘Ko naḡo inam banegidima è kokokokonedina ḡarodie be umanama ko riuedina, “Ko verauna soie! Taugu kaite yau kani be yau musarama è vokaukauedi, be taumi yà raberabemina.” ’ 5 Be inam banegidima yaḡoro taunoya bonedima a vaia tuaḡaiedi, be taudi ai naḡo teḡateḡana. Waria na sipie ya naḡona, be waria na noyae ya naḡona. 6 Be ḡesaudima taunoya a vunuḡidi, a raukivi gewegewedi be ai guridina.

7 “Vutuna aubainama guyau noponama yai ḡora kaua be na tauiḡarama ya riuporedina da inam banegidima taurau vunuḡa tai guridi be adi meagaima mate ta gabu gorudina. 8 Dabudine guyau na taunoyama ya riuedina, ‘Naḡi soinama kaite e kawa nonoḡi be e kenakenana. Be banaga è kokokokonedina, taudi nam veredi da sibo a verau. 9 Vutuna aubainama taumi ko naḡo kedaḡa be aitauḡa ko banabanavidina, ko riuedi be matabudi ta verauna soie.’

10 “Naumeki da taunoya a naḡo kedaḡa be banaga aitauḡa a banabanavidina, veredi bo gewegewedi, matabudi a tavaitedi, be soi vadanama ya moḡavu taritarina. 11 Be guyau vadae ya saḡana, na warema kitedima aubainama. Be dabudine e kitana be banaga tenaḡa nam naḡi garedima i kotedina. 12 Dabudine guyau inam baneginama ya riuena, ‘Badam, tam nam naḡi garedima ku kotedina, be nemanama da uma dabudine kuya saḡa?’ Be tauḡoma dabudine nam aiyaba i riuena. 13 Dabudine guyau na taunoyama ya riuedina, ‘Inam tauḡominama nimanama, kaḡanama ko panidi be ko pore dobiḡena tadiwanawanae. Be dabudine e ḡaba be gadigadinama e sanadididina.’

14 “Ko kataie da Mamaitua banaga toitoi ya kokonedina be bisaḡa ya vinedina.”

Tài teks bo ibewa?

(Mk 12:13-17; Lk 20:27-40)

15 Dabudine Parisi a naḡo da adi ogama a taraḡina da tauna sibo giue Yesu ai sinasina be aiyaba sibo ya vato waigewana. 16 Be Parisi adi tauwai muriwatanama be Herod na tauwai muriwatanama a riupore nawe tenaḡedi, be Yesu ai taravirena, “Tauwai katakatai, tauma kè kataiena da tam riukaue kwa giugiuna, be Mamaitua na ḡoanama riukaue kwawai katakataina. Be am giue tam nam banaga kuma nainairedina, avedi da banaga nema maika kitedima, tam nam kuma siesievidina. 17 Kwa riuemai, tam nema kwa noḡonoḡota bake, tauma Sisa ḡarone kai teks bo avedi?”

18 Dabudine Yesu taudi adi noḡotama gewegewedima ya kataiedi be ya riuna, “Taumi banaga kaikaiyovumima! Aba aubainama taumi ko rarau rubugu? 19 Sirin teks aniwai maesinama ko verauḡe be yà kita.” Naumeki da Denari tenaḡa a paḡo verauḡe ḡarone 20 be Yesu taudi yai taraviredina, “Aitau noḡona be isanama Sirin bogane ta kenakena?” 21 Be taudi a paribee be a riuna, “Uma Sisa noḡonama.” Be Yesu ya riuedina, “Naumeki da Sisa ḡaronama Sisa ko utena, be Mamaitua ḡaronama naumeki da Mamaitua ko utena!”

22 Raḡanine nama giunama a vaivaiena, taudi Yesu a base be a naḡona.

Gurie be midisuḡu munaḡa waitaraviranama

(Mk 12:18-27; Lk 20:27-40)

23 Sadisi taudi a riuriuna da banaga e guri be nam e midisuḡu munaḡa. Inam raḡaninama teneḡine taudi vutudi Yesu ḡarone a tava da ai taravire 24 be a riuna, “Tauwai katakatai, Mousis umanama ya riuna, ‘Deḡoda tauḡoma yai naḡi be nam seda i tikedi da ya gurina, be na visarama ya gosena, naumeki da tasinama bo tuaḡanama inam kaiyababinama e naḡi be seda ei tubuḡidina tuaḡanama gurigurinama aubainama.’

25 “Tauma ḡaromaie tautauḡoma 7 a tubuḡana tina tenaḡa ḡarone, be tauḡoma tautuaḡa waivi ya naḡi da nam ti natunatuna, be tauḡominama ya gurina be tasinama tuaḡanama kaiyababinama ya naḡina. 26 Be tauna mate seda nam i tikedi be ya gurina. Be kauinama teneḡinama tauḡoma wairabuiteḡanama ḡarone ya tubuḡana. Namaḡa da tauḡoma aniwai 7-nama ḡarone ya dobina. Be inam tauḡominama mate nam i natunatuna be ya gurina. 27 Naumeki da inam tautauḡomidima a gurigurina damone inam waivinama ya guri ḡavutana. 28 Yodi nemanama? Midisuḡu munaḡa na raḡanie uma waivinama tautauḡoma 7 a naḡinaḡina, tauna tokare aitau na waivi?”

29 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi koya giu waigewana, baninama taumi girugiruminama porane nam ko katai kauena, be Mamaitua na rewapanama mate nam ko kataiena. 30 Midisuḡu munaḡa raḡanine, banaga taudi tokare anea maika ta tubuḡana marae, be tokare nam tai naḡi. 31 Be guri ta midisuḡu munaḡana na waikatakataima taumi koya sievi bo ibewa? Mamaitua boni umanama ya riuna, 32 ‘Taugu inam Eibraham, Aisik be Jeikob adi Mamaituama.’ Mamaitua, nam banaga guriguridima adi Mamaitua, ibewa da tauna banaga yawayawasanidima adi Mamaituama.”

33 Patara umanama giudima a vaivaiena, taudi Yesu na waikatakataima a base kauena.

Riuvavasaḡa dosinama

(Mk 12:28-34; Lk 10:25-28)

34 Inam raḡanine Parisi ta vaiena be Yesu Sadisi adi giuma matabudi ya gududina, vutuna aubainama Parisi a rawateḡeidina. 35 Be adi badama, tarawatu tauwai katakatainama tenaḡa Yesu ya raurubu be ya riuena, 36 “Tauwai katakatai, tarawatu nopone, deḡo riuvavasaḡinama ya saḡa vavasaḡa?”

37 Be Yesu ya paribeena, ‘Bada am Mamaituama nuanuamma e paḡona, nuanuamma tabutabune, aruimma tabutabune be am noḡotama tabutabune.’ 38 Inam riuvavasaḡinama ya saḡa guratana, be tauna e dokadokana. 39 Be aniwai rabuinama inam nama kitanama, ‘Turamma nuanuamma e paḡona, nema tam kwawai nuapaḡo munaḡemna nama.’ 40 Tarawatu be peroveta adi waikatakataima matabudi inam riuvavasaḡidima rabui nopodie ta kenakenana.”

Keriso tauna aitau natuna?

(Mk 12:35-37; Lk 20:41-44)

41 Be Parisi ai rawateḡeidi da a miamia be Yesu yai taraviredina, 42 “Taumi Keriso nema ko noḡonoḡota bake, tauna aitau natuna?” Be taudi a paribee be a riuna, “Tauna guyau Deivid natunama.”

43 Be Yesu ya riuedina, “Be nemanama da Arua Babau guyau Deivid nopone ya yovo be tauna umanama ya riuna,

44 ‘Mamaitua yau Badama ya riuena, Kasaugue kwa miana, naumeki da taugu am ḡaviama kaḡamma dibudie yà biridina.’

45 Guyau Deivid Keriso ḡarone ya riuna, ‘Yau Badama!’ Be yodi nemanama da Keriso tauna guyau Deivid natuna?”

46 Inam dabudine nam aitau Bada na giuma i paribeena. Inam raḡanine be nokoi ya naḡona nam aitau Yesu waitaravira munaḡenama i ḡoena, baninama taudi a nairana.

23

Tauwai katakatai kaikaiyovudima nam koi muriwatanedi

1 Dabudine Yesu tauna na tauwai muriwatanama be patara ya riuedina, 2 “Tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taudi Mousis gabunama a paḡo be banaga tawai katakataidina. 3 Vutuna aubainama taumi yaba matabuna ta riuriuemina, naumeki da ko voteyeteyedina. Be adi yawasanama nam i verena aubainama, nam koi muriwatanedi. Taudi ta riuemi da taumi yaba ko voivoiedina, be taudi ḡomidima inam yabedima ta giugiuedina nam tima voivoiedina. 4 Taudi tarawatu tabu be tabu bagibagidima ta voiedi, be banaga ta segesegeridina da tarawatu tai muriwatanedina, be banaga inam tarawatudima waimuriwatanedima ta voivoia rereḡedina, be taudi nimediḡa a tikedi be ta miamiana.

5 “Taudi adi voiama matabudi ta voivoiedina da banaga kabe ta kitedi be ta basedina. Taudi Mamaitua riunama pepae ta girumidi be noḡodie be nimedie ta panipanidina, be gara rarauperoperodima ta kotekotedina. Be gara peroperodima tawai dau guratedina da kabe banaga ta kitedi be ta basedi. 6 Soi raḡanine taudi guni poune mieninama ta ḡoeḡoedina, be taparoro raḡandie taudi gabu verediḡa ta vinevinedina. 7 Taudi adi ḡoana kauama da banaga aniwai boru gabudie taudi ḡarodie ta verau, be kawasaḡe na waikaiwe tai kaiwedi be ta riuna, ‘O bada dosimma.’

8 “Be taumi ko kita da nam aitau ḡaromie e riuna, ‘Bada dosimma’, avedi. Baninama taumi inam ami badama dosinama tenaḡa, be taumi matabumi inam tauna tasitasinama. 9 Be dobue nam aitau ḡarone ko riuna, ‘Mamai’, avedi. Baninama taumi tamemima tenaḡa, tauna vutuna marae e miamiana. 10 Be taumi ko kita da nam aitau ḡaromie e riuna, ‘Tauwai katakatai’, avedi. Baninama taumi inam ami tauwai katakataima tenaḡa, tauna vutuna Keriso. 11 Aitau da nopomie ya saḡa guratana, naumeki da tauna aubaimima ei taunoyana. 12 Be aitau da e kawakawa saḡe munaḡena, Mamaitua tokare tauna e boru dobiḡena. Be aitau da e boruboru dobiḡa munaḡena, Mamaitua tokare tauna e kawa saḡena.

Banaga kaikaiyovumima ko kita kauana

(Lk 11:38-52)

13 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taumi banaga kaikaiyovumima. Gewagewa vavasaḡinama tokare ko banavina. Baninama banaga Mamaitua na waiguyauma nopone saḡanama ta ḡoeḡoena be taumi adi kedama ko guduguduna. Be mate tokare nam Mamaitua na waiguyauma nopone ko saḡa. Be mate banaga Mamaitua na waiguyauma nopone saḡanama aubainama ta rarau rubuna, be taumi adi kedama ko guduguduna. 14 (-)*

15 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taumi banaga kaikaiyovumima. Gewagewa vavasaḡinama tokare ko banavina. Baninama taumi dobu ko naḡo popoe be banaga ko voiedi da tawai muriwatanemi be kowai katakataidina. Be inam kedane taumi inam banegidima ko voiedi da taudi giena natunatudima ta tubutubuḡana maika taumi. Be mate ko voiedi da adi kaiyovuma tawai moraba kauena, nam maika taumi. Vutuna aubainama taumi inam giena na banima.

16 “Taumi tauwai dokadoka matapotepotemima, taumi gewagewa vavasaḡinama tokare ko banavina. Baninama taumi ko riuriuna, ‘Deḡoda aitau tempol isane e sauga wapana, inam saugawapanama nam bani boruboruna. Be deḡoda tempol nopone gold isane e sauga wapana, naumeki da inam saugawapanama nam kwai kati kotovi.’ 17 Taumi matapotepotemi, be buebuemima! Deḡo tauna yaba dosina, Gold bo tempol? Tempol tauna vutuna gold e kawakawa babauna. 18 Be mate ko riuriuna, ‘Deḡoda aitau olta isane e sauga wapana, inam saugawapanama nam bani boruboruna. Be deḡoda puyo olta debane e kenakenana, be inam puyonama isane e sauga wapana, naumeki da inam saugawapanama nam kwai kati kotovi.’ 19 Taumi matapotepotemima. Deḡo tauna yaba dosina, puyo bo olta? Olta tauna vutuna puyo e kawakawa babauna. 20 Vutuna aubainama aitau da olta isane e sauga wapana, naumeki da tauna yaba matabuna olta debane mate isedie e sausauga wapana. 21 Be aitau da tempol isane e sauga wapana, tauna inam tempol isane be aitau da tempol nopone e miamiana mate isane e sausauga wapana. 22 Be aitau da mara isane e sauga wapana, naumeki da tauna Mamaitua na kaba miama be Mamaitua ḡominama mate isane e sausauga wapana.

23 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taumi banaga kaikaiyovumima. Tokare gewagewa vavasaḡinama ko banavina. Baninama taumi kani anitai dinidima yabedima koi rawadamdamdi da matabudi 10 be dam tenaḡa Mamaitua ko uteutena. Inam kaua ḡaubonama. Be kaua dosidima tarawatue ta kenakenana inam didimana, raunuatoi be waipatutu taumi nam koma voivoiedina. Inam ya gewagewa kaua. Taumi noḡone kaua dosidima sibo koya voiedina, muriḡa da kaua ḡauḡaubodima sibo koya voivoiedina. 24 Taumi tauwai dokadoka matapotepotemima. Taumi kaua ḡauḡaubodima ko kitakita yaḡeyaḡedina, be kaua dosidima ko vava gudegudedina.†

25 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taumi banaga kaikaiyovumima. Gewagewa vavasaḡinama tokare ko banavina. Baninama taumi keyaka be tebo tauridima ko koḡekoḡedina, be nopomima danene be kanitoku ya moḡavuna, inam vutudi mira. 26 Taumi Parisi matapotepotemima. Taumi noḡone keyaka be tebo nopodima ko koḡa dokedina, yodibe tauridima mate tokare ta verena.

27 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taumi banaga kaikaiyovumima. Gewagewa vavasaḡinama tokare ko banavina. Baninama taumi kokoaga waiwaisianama maika. Kokoaga debanama kitanama ya vere kauana, be noponama turiḡa be mira ya moḡavuna. 28 Be taumi ami yawasanama inam kokoaga maika. Banaga ta kitekitemina da taumi kabe didimana banegimi, be nopomima inam kaiyovu be gewagewa ya moḡavuna.

29 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taumi banaga kaikaiyovumima. Gewagewa vavasaḡinama tokare ko banavina. Baninama taumi peroveta be didimana banegidima kokoagidima koi sia yaḡeyaḡedi, 30 be ko riuriuna, ‘Deḡoda tauda waḡawaḡadama adi raḡanie sibo tè miana, tauda tokare nam te sagudi be peroveta tei guridi.’

31 Inam giudie kowai maḡatara munaḡemina da taumi vutuna peroveta tauvunuḡidima natunatudima. 32 Be taumi ami dosima gewagewa a voivoia gosena, tokare taumi ko kaiḡavutidina. 33 Taumi mota, sarama natunatudima! Taumi tokare riukaua da ko naḡona gienae, be nam tokare koi moisiri be teneteneḡina. 34 Vutuna aubainama taugu yodi uma yà riuemina da peroveta, nuauyauya banegidima be tauwai katakatai yà riuriuporedina ḡaromie. Be ḡesaudima taumi tokare koi guridi, be ḡesaudima ko tuparatudi, be ḡesaudima ami sinagogma nopodie kwapue ko riḡedi, be ḡesaudima koi tarapiriedi be ko tavu waibabaridina meagai da meagai nopodiḡa. 35 Vutuna aubainama aitauḡa banaga veredima a vunuvunuḡidina adi kovoḡama taumi tokare ko paḡona. Boni pakane da yodi, didimana banegidima a vunuḡidi be kosinidima a darorona. Inam Eibol na parate ya naḡo da Berekaia natunama Sakaraias ḡarone ya tavana. Sakaraias tauna olta be tempol poudie koya vunuḡina. Inam banegidima matabudi ami dosima a vunuvunuḡidina mate kosinidima taumi nimemie ta kenakenana. Vutuna aubainama taumi tokare kovoḡa ko paḡona. 36 Yà riuriu kauemina, da uma kauidima matabudi taumi kimtimima ḡaromie ta tubuḡana.

Yesu Jerusalem yai nuaboyena

(Lk 13:34-35)

37 “O Jerusalem, Jerusalem! Taumi peroveta kowai guridina. Mamaitua banaga e riuriuporaḡana ḡaromie, be taumi ko rarau yekudina! Raḡan ya toi kauana taugu è raurubu da sibo è rawateḡeimina, kamkam natunatunama mapenama dibune e rawarawa teḡeidina maika, be taumi koya tuaḡaina. 38 Vutuna aubainama Mamaitua ami tempolma tokare e gose be e kena yababana. 39 Be yodi yà riuriuemina da taumi nam ko kita munaḡegu, naumeki da tokare raḡan e tavana, dabudine taumi umanama ko riuna, ‘Tam vutuna Bada isane kwa veraverauna, isamma ka kaisuḡusuḡuna.’ ”

24

Raḡan damonama matairidima

(Mk 13:1-23; Lk 21:5-12, 16-23)

1 Yesu tempol ya gose da ya naḡonaḡo be na tauwai muriwatanama ḡarone a tavana. Dabudine taudi tempol a kita virevire, Yesu ai katai be a basebasena. 2 Be dabudine Yesu taudi ya riuedina, “Yà riuriu kauemina da uma yabedima matabudi yodi ko kitekitedina, tokare nam nama ta kena nonoḡa ibewa, be matabudi tokare ta rawadabu ririḡidina.”

3 Yesu oya Olip debane ya miamia be na tauwai muriwatanama taudiḡa Yesu ḡarone a tava da ai taravire, be a riuna, “Kwa riuemai, uma kauidima aba raḡanine ta tubuḡa? Be abaḡa matairidima ta tubuḡa da ka kitedi be ka kataie da raḡan damonama kaiteka maida, be mate nema ka katai bake da tam am kaba verauma raḡaninama e tavatava?”

4 Be Yesu ya riuna, “Koi kita kaua da nam aitau ei kedadoka waigewemi. 5 Baninama banaga toitoi tokare isague ta tava be ta riuna, ‘Taugu vutuna Keriso!’ Be taudi tokare banaga toitoi tai kedadoka waigewedina. 6 Be raḡanine iḡara maida guguridima ko vaie bo madanie varidima ko vaiedina, nam ko naira! Uma kauidima nama tokare ta tubuḡana, be inam nam raḡan damona, ibewa! 7 Dobu da dobu tai kawa ḡasiḡasina, be waiguyau turanama waiguyau mate tai kawa ḡasiḡasina. Be dobu toitoi nopodie meiḡara be yoyo tai verautatena. 8 Inam kauidima maika kaipakara gomana kaevounama e tepetepena tunimuyanama maika, inam tepa pakanama.

9 “Inam raḡanine taumi tokare ta panimi be babada nimedie ta biri nawemi da taudi ta raukivi gewegewemi be tai gurimina. Be taumi taugu kowai sumaḡeguna aubainama, banaga dobu matabuna tokare ta tuaḡaiemina. 10 Inam raḡanine banaga toitoi adi waisumaḡama ta gosedi be adi banagama adi banagama ta tuaḡaiedi be tai kawa biri dobiḡana, 11 be peroveta kaikaiyovudima toitoi inam raḡanine ta maḡatara, be banaga toitoi tai kedadoka waigewedina. 12 Be gewagewa e moraba, be banaga toitoi adi wainuapaḡoma tokare ei kavena. 13 Be aitauḡa adi waisumaḡe ta midi bagibagi be ta raudamoena, taudi tokare ta yawasanana. 14 Be Mamaitua na waiguyauma varinama verenama tokare dobue banaga matabudi ḡarodie ta rauguguya nawe da banaga ta vaie, muriḡa da raḡan damonama e tavana.

15 “Taumi tausiava, uma giunama baninama ko katai kauena, Peroveta Daniel ya riuna da tokare ko kitana gewagewa waimatawarawara vavasaḡinama deḡo nam sibo ya midi, be tokare e midina. Inam kauinama e tubuḡana raḡanine, 16 taudi aitauḡa Judiama miemienidima naumeki da naira oyae sibo a naḡona. 17 Inam raḡanine, aitau da na wagapatae* e miamiana, nam vadama nopone e saḡa be na purapurama e ragaudi. 18 Be nam aitau sipie be na garama ragaudima aubaidima e munaḡa vadae. 19 Inam raḡandie waiwaivi bogebogedima be waitatau vaudima, taudi tokare piripiri dosidima ta banavidina. 20 Be Mamaitua ḡarone ko moiragi da inam raḡandima, nam bodubodue† bo Sabat raḡandie ta tubuḡa, baninama taumi tokare nema naira ko naḡo bako? 21 Baninama nuaboya inam raḡandie e gewagewa vavasaḡana tokare ta tubuḡana. Mamaitua dobu yawai tubuḡie da yodi, nam airaḡan uma piripiridima ti tubuḡa rubuna naumeki da yodi. Be uma piripiridima murine nam airaḡan e tubuḡa munaḡa. 22 Be deḡoda Mamaitua inam piripiri raḡandima tai tupodima ibewa, nam aitau tenaḡa tokare ya yawasana. Be na banagama vinevinedima kadi taiye, tauna uma raḡandima tokare e taitupodina. 23 Be inam raḡandie deḡoda aitau e riuemina, ‘Keriso umanema!’ bo e riuna, ‘Keriso noanema!’ Inam baneginama nam koi sumaḡe! 24 Baninama Keriso kaikaiyovudima, be peroveta kaikaiyovudima tokare ta maḡatara be mataira be anibasa kauidima ta voiedina, be ta raurubu da Mamaitua na vinevinema banegidima mate sibo ai kedadoka waigewedina. 25 Vutuna aubainama ko kita kauana, yaba matabuna kaite è riu wainonoḡimina, muriḡa da inam raḡandima ta tavana.

26 “Vutuna aubainama deḡoda aitau e riuemina, ‘Noanema Keriso, dobu kavakavane.’ Nam ko dobi ko naḡo! Bo deḡoda e riuemina, ‘Keriso umanema vadae.’ Nam koi sumaḡe! 27 Baninama Banaga Natunama na raḡanima ei raḡantenaḡe be keyama maika e kidi, be gunuma matabuna e yana porena. 28 Deḡo musara gurinama e kenakenana, dabudine naboduba‡ ta rawarawa teḡeidina.

(Mk 13:24-27; Lk 21:25-27)

29 “Be inam piripiridima raḡandima muridie,

suara ei kupi, be nawaravi tokare nam e yana munaḡa.

Be gunuma rewapanidima matabudi e gusu waidaberaridi be kipora gunume ta kuruvana.

30 Inam raḡanine noḡone Banaga Natunama tokare gunume e maḡatara, da banaga ta kita be ta kataie da inam Banaga Natunama e yovoyovona. Be dobue banaga matabudi tai sosori be ta ḡabana. Be tokare taudi Banaga Natunama rewapana be neneḡara dosinama mate giyou nopone be e yovoyovona ta kitana. 31 Dabudine bogigi dosinama e riuriuna raḡanine, tauna na aneama e riuporedi da na banagama vinevinedima matabudi dobu isune da isune, be gunuma isune da isune, da ta rawateḡeteḡeidina.

Bada na kaba verauma raḡanima nam aitau i kataiena

(Mk 13:28-37; Lk 21:29-33)

32 “Naumeki da damaya kainama ko kita be ḡarone ko kataina. Raḡanine damaya ragedima ta kini, be rugudima ta gidagidavana, inam raḡanine ko kataie da inam bodubodu raḡaninama maida e tavatavana. 33 Inam kauinama teneḡinama nama, raḡanine taumi inam kauidima gewegewedima ta tubutubuḡana ko kitedina, dabudine taumi ko kataie da Bada na kaba verauma raḡaninama kaiteka maida. 34 Taugu yà riuriu kauemina, da uma kimtinama nam ei kave, naumeki da inam kauidima tokare matabudi ta tubuḡa dokana. 35 Mara be dobu tokare ta samoana, be taugu riuguma nam airaḡan e samoa. 36 Nam aitau tenaḡa raḡan i kataiena da airaḡan inam raḡaninama e tava. Nam anea marae, Mamaitua Natunama mate nam i kataiena, be Tamanama marae taunaḡa ya kataiena.

(Lk 17:26-35)

37 “Banaga Natunama na raḡanima maika Noa na raḡanie yawasana a tubutubuḡana maika. 38 Muriḡa da kabaita ya tubuḡana, banaga a kanikani, a tegotego, ai naḡi be awai naḡidina. Nama a voivoia be Noa waga ak nopone ya saḡana. 39 Be banaga tokare aba ḡarodie e tubuḡana, taudi nam ti kataiena. Naumeki da kabaita ya tubutubuḡana, taudi matabudi ya karuedi be upa nopone a tonedina. Inam kauinama nama tokare Banaga Natunama na kaba veraue e tubuḡana. 40 Inam raḡanine tautauḡoma rabui ta sipisipi be tenaḡa tokare anea ta nawena, be tenaḡa ta gosena. 41 Be waiwaivi rabui kani ta rarau suvi, be tenaḡa tokare anea ta nawena, be tenaḡa ta gosena.

(Lk 12:39-40)

42 “Vutuna aubainama raḡan matabuna koi neneḡanana, baninama ami Badama na kaba verauma raḡanima nam ko kataiena. 43 Uma ko noḡoti, deḡoda vada taupakinama sibo taudanedanene na kaba tavama raḡaninama i kataiena, naumeki da tauna tokare na gaburama ya bodame, be baneginama nam na vadae ya saḡa be ya danene. 44 Vutuna aubainama taumi mate ko vokaukaua be ko miamia, baninama Banaga Natunama na kaba verauma, taumi tokare ko miamia nuababaḡa be e tavana.

(Lk 12:41-46)

45 “Ai taunoya tauna waisumeḡina be nuanuauyauyana, da Bada sibo tauna ya vine? Inam taunoyanama na banagama e rabedi be adi kanima e soiedina, taudi ta ḡoeḡoena raḡanine.

46 “Raḡanine na Badama e tava munaḡa be e kitana da na taunoyama na noyama e voivoiena, naumeki da nuavere dosinama inam taunoyanama ḡarone. 47 Yà riuriu kauemina da Bada na purapurama matabudi tokare inam taunoyanama e ute, be tauna ei badedina. 48 Be taunoya deḡoda e gewagewa be e riuna, ‘Bada bonideḡo ya naḡo be e miamia watanana.’ 49 Be dabudine tauna na banagama e riḡedi be tegobua banegidima mate ta kanikani, ta tegotego buana. 50 Nama e voivoia nuababaḡa be na badama e tavana. 51 Inam raḡanine Bada inam taunoya gewagewanama e dourakaraka be banaga kaikaiyovudima adi gabue e boru nawena. Be dabudine tokare ta yakei be gadigadidima ta sanadidi watanedina.

25

Matatapu 10 wainasidima

1 “Inam raḡanine tokare mara na waiguyauma inam maika umanama:

Matatapu matabudi 10 adi rampama a ragaudi be a dobi da naḡivau tauḡominama verau bodebodenama a naḡona. 2 Matatapu 5 buebuedima be 5 nuanuauyeuyedima. 3 Matatapu buebuedima adi rampama a ragaudina be karesin nam ti ragauna. 4 Be nuanuauyeuyedima taudi rampa be karesin ḡesaudima mate a ragaudina. 5 Be naḡivau tauḡominama nam i tava makaina, vutuna aubainama taudi matedima a yado da a kenana.

6 “Naumeki da kupi poune be banaga a yogo be a riuna, ‘Naḡivau tauḡominama kaiteka e tavana! Ko dobi be ko verau beena.’ 7 Dabudine matatapu matabudi a midisuḡu be adi rampama a vokaukauedina. 8 Be matatapu buebuedima adi banagama nuanuauyeuyedima a riuedina, ‘Karesin ko utemai, ama rampama ta gurigurina.’ 9 Be taudi a paribeedi be a riuna, ‘Ibewa, karesin nam ruvana da taumi mate tà soie be teneteneḡina. Taumi ko naḡo da aitauḡa karesin ta rarau gimaredina taudi ḡarodie, be mabimie ami karesinma ko gimarana.’

10 “Naumeki da taudi karesin gimerinama aubainama keda a naḡonaḡona maika, muridie naḡivau tauḡominama ya tavana. Be matatapu aitauḡa kaite a vovo kaukauana, taudi naḡivau tauḡominama mate vada nopone wainaḡi soine a saḡa, be matakeda ya guduna. 11 Be matatapu buebuedima taudi muriḡa a tava be a riuna, ‘Bada, Bada, matakeda kwa kaipore aubaimaima!’ 12 Dabudine Bada ya paribeedi be ya riuna, ‘Yà riuriu kauemina da taugu taumi nam e kataiemina.’

13 “Vutuna aubainama taumi raḡan matabuna koi neneḡanana, baninama Banaga Natunama na kaba verauma raḡaninama be na awama taumi nam ko kataiena.

Taunoya sibo ai patutu be noya verenama a voiena Bada aubainama

14 “Be mate mara na waiguyauma inam maika umanama:

Banaga tenaḡa muriḡa da sibo vaḡai aubainama ya naḡona, be noḡone tauna na taunoyama ya riuedina da tauna na manema ta rabedina. 15 Naumeki da na taunoyama adi noyama ruvane nama mane ya utedina. Taunoya tenaḡa 5 tausand Kina ya utena, be ḡesaunama 2 tausand Kina ya utena, be ḡesaunama 1 tausand Kina ya utena. Yodibe tauna ya naḡona vaḡai aubainama. 16 Be taunoya aitau da 5 tausand ya paḡopaḡona, tauna ya naḡo da manenama ya noye da yai morebi be 5 tausand ḡesau ya paḡona. 17 Be nama taunoya aitau da 2 tausand ya paḡopaḡona, tauna mate manenama ya noye da yai morebi be 2 tausand ḡesau ya paḡona. 18 Be taunoya aitau da 1 tausand ya paḡopaḡona, tauna ya naḡo da dom ya keri be na badama na manema dome ya semona.

19 “Taunoya adi badama ya mia gurata da tokare deḡo, be ya tava munaḡana. Be na taunoyama ya rawateḡeidina, baninama ya ḡoeḡoena da sibo ya kataiena, da na taunoyama tauna na manema ai morebidi bo ibewa. 20 Dabudine taunoya aitau da 5 tausand Kina paḡopaḡonama, tauna ya tavana 5 tausand ḡesaunama mate be ya riuna, ‘Bada, taugu 5 tausand Kina kuya uteguna, be yodi kwa kita 5 tausand Kina ḡesaunama mate è tavaitena.’ 21 Dabudine Bada ya riuna, ‘O, tam taunoya veremma! Taugu yaba ḡaubonama è utemna be tam kuyai patutu be kuya noye da ya morabana. Vutuna aubainama taugu tam tokare yaba toitoi yà utem, be kwai badedina. Naumeki da yodi kwa verau be taugu mate tài nuaverena.’

22 “Dabudine taunoya aitau da 2 tausand Kina paḡopaḡonama tauna ya tava be ya riuna, ‘Bada, taugu 2 tausand Kina kuya uteguna, be yodi kwa kita 2 tausand Kina ḡesaunama mate è tavaitena.’ 23 Dabudine Bada ya riuna, ‘O, tam taunoya veremma! Taugu yaba ḡaubonama è utemna be tam kuyai patutu be kuya noye da ya morabana. Vutuna aubainama taugu tam tokare yaba toitoi yà utem be kwai badedina. Naumeki da yodi kwa verau be taugu mate tài nuaverena.’

24 “Dabudine taunoya aitau da 1 tausand Kina paḡopaḡonama tauna ya tava be ya riuna, ‘Bada, taugu è kataiena da tam banaga medimedimma. Tam nam pesi ku kumedina be kwa ragaragau yababedina. Tam nam ku sipina be kwa rarau yaba yababana. 25 Vutuna aubainama taugu tam è nairemna aubainama dom è keri, be am manema dome è semona. Yodi kuya kita umanema am manema ya uteute munaḡemna.’ 26 Dabudine Bada ya riuna, ‘Tam taunoya gewagewamma, matagayagayawimma. Tam kuya kataiena da taugu nam pesi è kumedina be yà ragaragau yababedina, be taugu nam e sipina be yà rarau yaba yababana. 27 Inam naumeki, tam yau manema banike sibo kuya boru be ya noyana. Be taugu è tavana raḡanine debane anitai potonama mate sibo è paḡona.

28 “Inam taunoyanama gewagewanama ḡarone mane ko paḡo, be taunoya 10 tausand Kina ya voivoiena, tauna ko utena. 29 Baninama aitau da na noyae ei patutu be e voivoia kauena, tauna tokare yaba ḡesaudima mate debane yà taipoto be yà utena. Be aitau na noyama e voivoia waigewagewana, avedi da tauna yaba ḡaubonama ḡarone e kenakenana, be yaḡoro taugu tokare ḡarone yà kaiporena. 30 Be inam taunoyanama matagayagayawinama ko pore dobiḡe tadiwanawanae, be dabudine e yakei be gadigadinama e sanadididina.’

Mara etara raḡaninama

31 “Banaga Natunama tokare na kaba waiguyauma boruborumine e mia be ma neneḡarina na aneama matabudi mate marae be ta yovona. 32 Be banaga dobu matabuna tauna noḡone ta rawateḡeidi be tauna e dariḡedina, maika tauyosi sipu be gote e daridariḡedina nama. 33 Tauna sipu kasaunama yauwane e biridina, be gote seninama yauwane e biridina.

34 “Dabudine guyau banaga kasaunama yauwane tokare e riuedina, ‘Taumi aitauḡa Tamaguma yawai aiainimina, ko verau be ami buderima ko paḡona. Baninama Tamaguma muriḡa da dobu ya voiena, noḡone tauna aubaimima mara waiguyaunama ya vokaukaue be ya kenakenana, vutuna yodi koi buderiena. 35 Baninama kani ya karakaraguna raḡanine, taumi kani koya utegu be è kanikanina. Be nuaguma ya rarau kasakasana raḡanine, taumi upa koya utegu be è tegotegona. Be taugu è vaḡavavaḡaina raḡanine, taumi koya riuegu da ami vadae è saḡasaḡana. 36 Be gara èwai karuwaḡewaḡena raḡanine, taumi koyawai garaguna. Be taugu è sidasidana raḡanine, taumi koya raberabe kaueguna. Taugu dibure è miamiana raḡanine, taumi koya vava kitakitaguna.’

37 “Inam raḡanine didimana banegidima tauna ta paribee be ta riuna, ‘Bada, airaḡan kani ya karakaratim be tauma kani kè utem? Be airaḡan nuamma ya rarau kasakasa be tauma upa kè utem? 38 Be airaḡan tauma kè riuem da vadae kuya saḡa? Bo airaḡan gara kuyawai karuwaḡewaḡe be tauma gara kè utem? 39 Be airaḡan tam kuya sida bo dibure kuya miamia, be tauma kè vava kitakitam?’ 40 Dabudine guyau taudi ya paribeedi be ya riuna, ‘Yà riuriu kauemina, da aitau tenaḡa turaguma ḡaubonama ḡarone vere kuya voiena, inam taugu ḡarogue kuya voiena.’

41 “Dabudine guyau banaga seninama yauwane tokare umanama e riuedina, ‘Ko naḡo ḡavoe, taumi Mamaitua yai tara tautauemina tokare kai karakarata nonoḡinama nopone ko naḡona. Inam gabunama Mamaitua ya vovo kaukauena, Diaboro be na aneama mate aubaidima. Be taumi mate inam dabudi ko naḡona. 42 Baninama taugu kani ya karakaraguna raḡanine, taumi nam kani ko uteguna. Be nuaguma ya rarau kasakasana raḡanine, taumi nam upa ko uteguna. 43 Be taugu è vaḡavavaḡaina raḡanine, taumi nam ko riuegu da ami vadae è saḡana. Be taugu gara èwai karuwaḡewaḡena raḡanine, taumi nam koi garaguna. Be taugu è sidasida bo dibure è miamiana raḡandie, taumi nam ko vakitakitaguna.’

44 “Inam raḡanine taudi mate ta paribee be ta riuna, ‘Bada, airaḡan kani ya karakaratim, be nuamma ya rarau kasakasa, bo kuya vaḡavaḡai, bo gara kuyawai karuwaḡewaḡe, bo kuya sida bo dibure kuya miamia, be tauma nam ke sagum?’ 45 Dabudine guyau taudi tokare e paribeedi be e riuna, ‘Yà riuriu kauemina, da aitau tenaḡa turaguma ḡaubonama ḡarone nam vere ko voiena, inam taugu mate ḡarogue nam ko voiena.’ 46 Inam raḡanine taudi tokare ta naḡona kovoḡa kenakena nonoḡine, be didimana banegidima tokare ta naḡona yawasana kenakena nonoḡine.”

26

Yesu kana kasirama a tomtomna

(Mk 14:1-2; Lk 22:1-2)

1 Yesu na giuma ya kovikovina murine, tauna na tauwai muriwatanama ya riuedina, 2 “Taumi koya kataiena da yodi raḡan rabui ta kenakenana, da Naḡopore soinama e tavana, be Banaga Natunama banaga nimedie ta boru nawe be ta tuparatuna.”

3 Dabudine pirisi adi babadama be babada ḡesaudima mate, taudi pirisi adi badama isanama Kaiyapas na vadae a rawategeidina. 4 Be taudi Yesu kana kasirama a tomtomna da waimoisirie deḡo sibo a vunuḡi be ai gurina. 5 Be taudi a riuna da uma kauinama nam soi nopone sibo ya tubuḡa, baninama deḡoda iḡara e nuasarina.

Waivi upa ḡabuḡabunama Yesu debane ya ḡinina

(Mk 14:3-9; Lk 7:37-38; Jn 12:1-8)

6 Yesu tauna Betenima, tauḡoma Saemon awai isana Kito, tauna na vadae Yesu ya miamiana. 7 Dabudine Yesu ya kanikani be waivi upa ḡabuḡabunama maesinama dosinama duginama* ya kiroḡi be ya tavana. Naumeki da waivi dugi vikinama ya kaipore be upa ḡabuḡabunama Yesu debane ya ḡinina. 8 Be na tauwai muriwatanama nama kauinama a kitakitana, taudi nuedima ya karati be a riuna, “Aba aubainama upa ḡabuḡabunama ewai yakare? 9 Uma upanama ḡabuḡabunama sibo ya raugimare da mane dosinama ya paḡo, be manenama banaga waikaruwaḡewaḡedima sibo ya utedina.”

10 Dabudine Yesu ya kataie da taudi aba a giugiuena, aubainama tauna ya riuedina, “Aba aubainama uma waivinama ko kawakawa nuaboya? Tauna kaua verenama ya voiena ḡarogue. 11 Taumi raḡan ya toi kauana banaga waikaruwaḡewaḡedima mate ko miana. Be taugu nam uma dabudi taumi mate tà mia nonoḡa. 12 Tauna upa ḡabuḡabunama tunigue ya ḡini wainonoḡi, be ya kawa nonoḡiguna tai kokoagiguna aubainama. 13 Taugu yà riuriu kauemina, Deḡo da deḡo dobu matabuna vari verenama ta rarau guguyena raḡanine, uma waivinama aba ya voivoiena noḡotinama mate tokare ta giu watanena.”

Judas yai aninana da tauna Yesu e boru dobiḡena

(Mk 14:10-11; Lk 22:3-6)

14 Dabudine Judas Iskariot, tauna tenaḡa tauwai muriwatana 12 nopodie, tauna ya naḡo pirisi adi badama ḡarone, 15 be yai taravirena, “Deḡoda taugu Yesu nimemie yà boruna, taumi aiyaba tokare taugu ko utegu?” Naumeki da taudi mane a sievi da sirin matabudi 30 be a utena. 16 Inam raḡanine be nokoi ya naḡona, Judas tauna keda ya wanewanena, da Yesu taudi nimedie sibo ya boru nawena.

Yesu na tauwai muriwatanama mate Naḡopore soinama a kanina

(Mk 14:12-16; Lk 22:7-13)

17 Naumeki da Buredi-Nam-Sasasanina soinama raḡaninama yawai karena raḡanine, tauwai muriwatana Yesu ḡarone a tava da ai taravire be a riuna, “Deḡo dabudi kwa ḡoeḡoena tauma ka naḡo be Naḡopore soinama ka vokaukaue tam aubaimma da kwa kani?” 18 Be tauna ya paribeedi be ya riuna, “Ko naḡo meagaie tauḡoma tenaḡa ḡarone be ko riuena, ‘Tauwai katakatai umanama ya riuna: Taugu yau raḡanima boruborunama kaiteka maida ya tavana. Taugu am vadae yau tauwai muriwatanama mate Naḡopore soinama ka voiena.’ ” 19 Naumeki da tauwai muriwatana aba Yesu ya riuriuedina nama a voiena. Taudi a naḡo be Naḡopore soinama a vokaukauena.

(Mk 14:17-21; Lk 22:14, 21-23; Jn 13:18-30)

20 Be ravi ya tavatavana raḡanine, Yesu na tauwai muriwatanama 12 mate a mia gogona be a kanina. 21 Taudi a kanikani be Yesu taudi ya riuedina, “Yà riuriu kauemina da nopomie tenaḡa tokare taugu e boru dobiḡeguna.” 22 Dabudine taudi ai nuaboya kaua be tenatenaḡaḡa a riuna, “Bada, agunai nam taugu, bo?” 23 Be Yesu ya riuna, “Tauna aitau da rabuigu nimamaima teboe e yovo tenaḡana, inam tauna tokare taugu e boru dobiḡeguna. 24 Be Banaga Natunama tokare e gurina girugiruminama porane e riuriuna maika, be gewagewa vavasaḡinama tauna aitau Banaga Natunama e boruboru dobiḡena ḡarone e tubuḡana. Ya verena da inam baneginama avedi da sibo ya tubuḡana.”

25 Be Judas tauna vutuna tokare Yesu e boru dobiḡena, tauna mate ya riuna, “Tauwai katakatai, nam taugu, bo?” Be Yesu tauna ya riuena, “Tam ḡomimma vutuna kwa riuriuna.”

(Mk 14:22-26; Lk 22:15-20; 1Ko 11:23-25)

26 Taudi yaḡoro a kanikani be Yesu buredi ya paḡo da yai kaiwa da ya giva be na tauwai muriwatanama ya utedi be ya riuna, “Ko paḡo be ko kanina, uma inam taugu tubuḡiguma.” 27 Inam kauinama murine tauna keyaka ya paḡo, yai kaiwa da ya utedi be ya riuna, “Taumi matabumi uma keyekine ko tegona. 28 Uma inam kosiniguma waianina aubainama, e rarau ḡinina banaga toitoi adi gewagewama aninoḡota porenama aubainama. 29 Taugu yà riuriuemina da nam waen yà tego munaḡe, naumeki da Tamaguma na waiguyauma nopone, taumi mate tokare tà tego tenaḡana.” 30 Dabudine taudi a saresare kovina murine, taudi a naḡona oya Olip debane.

Yesu ya riuna da Pita tokare tauna e boviena

(Mk 14:27-31; Lk 22:31-34; Jn 13:36-38)

31 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Manaka kupine taumi matabumi tokare ko goseguna, baninama girugiruminama porane ya riuna,

‘Taugu tokare tauyosi yài guri be sipu adi kaba miama ta gosedi, be ta daberarana.’

32 Be taugu gurie be yà midisuḡu munaḡana murine, taugu yà gosemi be yà doka da yà naḡona Galilima.” 33 Dabudine Pita ya paribee be ya riuna, “Banaga matabudi tokare ḡarome aba e tubutubuḡana ta kita be naira ta naḡona, be taugu tokare nam yà gosem.” 34 Dabudine Yesu ya riuna, “Yà riuriu kauemna, manaka kupine muriḡa da kamkam e riuna, tam tokare raḡan rabuiteḡa kwa riuna da tam taugu nam ku kataieguna.” 35 Be Pita ya riuna, “Taugu nam airaḡan tokare yà riuna, Taugu nam tam e kataiemna, be tam kwa gurigurina raḡanine, taugu tam mate tà guri tenaḡana. Be tauwai muriwatana ḡesaudima taudi mate riunama teneḡinama nama a vatona.

Yesu Getsemenima ya moimoiragina

(Mk 14:32-34; Lk 22:39-46)

36 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama mate a naḡona dobu isanama Getsemenima, be dabudine taudi ya riuedina, “Taumi uma dabudine ko miamia be taugu yà naḡo noa dabudine yà moiragina.” 37 Dabudine tauna Pita be Sebedi natunatunama rabui yai dokedi, be mate a naḡona. Inam raḡanine tauna nuaboya yai kare, be nuanama ya gewagewa kauana. 38 Be ya riuedina, “Taugu nopoguma nuaboya ya moḡavuna, be kaiteka nuaboya ei guriguna. Uma dabudi ko mia be tai neneḡanana.”

39 Inam raḡanine Yesu ya gosedi be tauna ya taunaḡo ḡavoe da doḡae ya raupari be umanama ya moiragina, “Mamai, deḡoda teneteneḡina bo ibewa, da ḡoraḡoranama yodi e tavana nam sibo è sigue. Be avedi, nam taugu yau ḡoanama kwa voie, be tam am ḡoanama kwa voiena.” 40 Dabudine tauna ya tava munaḡa na tauwai muriwatanama ḡarodie, da e kitedina be taudi a kenakenana, dabudine Pita ya riuena, “Taumi tokare suara rovanama tenaḡa nopone koya mia be koyai neneḡana bo ibewa? 41 Ko mia be koi neneḡana, be ko moiragi da nam raurubue ko beku! Aruimima moiragi e ḡoeḡoena, be tubuḡimima e vovo gwaḡagwaḡana.”

42 Naumeki da Bada raḡan aniwai rabuinama ya munaḡa be ya moiragina, “Mamai, deḡoda uma ḡoraḡoranama kai porenama nam kwa ḡoe, naumeki da tam am ḡoanama kwa voiena.” 43 Raḡanine tauna ya tava munaḡana na tauwai muriwatanama ḡarodie, da e kitedina be taudi a kena munaḡana, baninama matedima a yado kauana.

44 Naumeki da tauna ya gosedi da ya munaḡa, be raḡan aniwai rabuiteḡanama ya moiragi be giudima teneḡidima ya vatodina. 45 Be tauna na tauwai muriwatanama ḡarodie ya tava munaḡa be ya riuedina, “Taumi yaḡoro ko kena be ko sipesipere, bo? Ko kita, Banaga Natunama ta boru dobiḡena, gewagewa banegidima nimedie raḡaninama kaiteka ya tavana. 46 Ko midisuḡu be tà naḡona, tauboru dobiḡeguma kaiteka umanema ya tavana.”

Yesu banaga nimedie a boru nawena

(Mk 14:43-50; Lk 22:47-53; Jn 18:2-12)

47 Yesu yaḡoro ya giugiu be Judas tauna tenaḡa tauwai muriwatana matabudi 12 nopodie, tauna ya tavana. Be banaga patara ḡesaudima mate a tavana, taudi nimedie kwatikwati be kwaibubu a ragaudina. Taudi inam pirisi adi babadama, be babada dosidima a riuporedina. 48 Be tauborudobiḡa mataira aba e voiena, patara ya riuedina, “Deḡo baneginama yàwai suruvena, tauna vutuna ami ḡoanama, tauna ko pani be koi doka nawena!” 49 Naumeki da Judas tauna didimaninama ya naḡo ḡomana Yesu ḡarone, be ya riuna, “Ebom tauwai katakatai.” Naumeki da yai suruvena. 50 Be Yesu ya riuna, “Yau tura, uma dabudine kuya tavana, naumeki da am ḡoama kwa voiena.” Dabudine tautauḡoma Yesu a vunuḡi be a kaididina. 51 Inam raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama tenaḡa, kwatikwati ya kaikai suḡuna, pirisi adi badama na taunoyama beanama ya dourakana.

52 Be Yesu ya riuena, “Am kwatikwatima kwa kaididi, baninama aitau da kwatikwatie ta iḡaiḡarana, inam banegidima taudi tokare kwatikwatie tai guridina. 53 Deḡoda taugu sibo è ḡoena, tokare Tamaguma èi baḡa be tauna waiḡapa anea toitoi ya riuporaḡana saguguma aubainama. 54 Be deḡoda nama yà voiana, tokare girugiruminama porane aba ya riuriuena sibo a tubuḡana, be tokare nam a tubuḡa.”

55 Inam dabudine Yesu patara ya riuedina, “Taumi kwaibubu be kwatikwati mate koya tavana taugu ko vunuḡigu, banaga danedanenenama maika, bo? Taugu raḡan patapatanama tempol nopone è mia be èwai katakataina, be taumi nam ko vunuḡiguna. 56 Be uma kauidima matabudi ta tubutubuḡana, baninama boni peroveta a girugirumidina ruvane.” Dabudine tauwai muriwatana matabudi Yesu a gose, be taudi naira a naḡona.

Yesu tauwai tarapiri babadidima noḡodie ya midina

(Mk 14:53-65; Lk 22:54-71; Jn 18:12-24)

57 Be taudi aitauḡa Yesu a panipanina, naumeki da ai doka nawena pirisi adi badama Kaiyapas ḡarone. Inam dabudine tarawatu tauwai katakataidima be babada ḡesaudima mate matabudi ai rawateḡeidina. 58 Be Pita Yesu yai muriwatane be madanie muriḡa ya veraverauna, naumeki da ya saḡa ya naḡona anikaba etara gabune, pirisi adi badama na vadae. Dabudine tauna taubodama mate a mia be yawai rabana da nema sibo Yesu a etara bakena ya kitana.

59 Be pirisi adi babadama be etara babadidima matabudi, a rarau rubuna da giu kaikaiyovudima deḡo sibo a banavidi, be inam giudie Yesu sibo ai gurina. 60 Be matamata kaikaiyovudima toitoi dabudine a tavana, be yaḡoro taudi nam deḡo keda ti banavina da Yesu sibo ai guri. Dabudine banaga rabui a verau 61 be a riuna, “Uma tauḡominama umanama ya riuna, ‘Taugu teneḡinama da Mamaitua na tempolma yà katiwei be raḡan rabuiteḡa nopodie yà keri munaḡena.’ ”

62 Dabudine pirisi adi badama ya midisuḡu be ya riuna, “Uma banegidima tawai wavumna tokare kwa paribeedi bo ibewa?” 63 Be Yesu tauna nam aiyaba i riuena. Naumeki da pirisi adi badama Yesu ya riuena, “Mamaitua yawayawasaninama isane yà riuriu vavasaḡemna, kwa riuemai: Tam vutuna Keriso, Mamaitua Natuna, bo?” 64 Be Yesu ya riuna, “Ee, inam vutuna kuya vatona. Be yà riuemina: Tokare taumi Banaga Natunama Mamaitua wairewapaninama kasaunama yauwane e mia, be ma giyouna marae be e yovoyovona ko kitana.”

65 Dabudine pirisi adi badama tauname na garama ya sika be ya riuna, “Yodi koya vaie, tauna ewai diboḡana. Yodi nam matamata ḡesaudima tà wanedi. 66 Taumi nema kowai noḡota bako?” Be taudi a paribee be a riuna, “Tauna naumeki da e gurina.”

67 Dabudine taudi Yesu noḡonama a kaviso be a paitina. Be ḡesaudima a raunevanevakau 68 be a riuna, “Keriso kwai nasi, aitau kabe ya riḡam?”

Pita Yesu ya boviena

(Mk 14:66-72; Lk 22:56-62; Jn 18:25-27)

69 Be Pita tauna anikaba etara gabunama diane ya miamia be taunoya waivinama ḡarone ya tava, be ya riuena, “Tam mate Galili Yesunama mate koya naḡonaḡona.” 70 Be Pita taudi matabudi noḡodie ya bovi be ya riuna, “Tam aba kwa giugiuena, taugu nam e kataiena.” 71 Dabudine tauna ḡavoe ya dobi ya naḡonaḡo be waivi ḡesaunama tauna ya kita, be na banagama ya riuedina, “Noa tauḡominama mate Nasaret Yesunama mate a naḡonaḡona.” 72 Be Pita ya bovi munaḡa, da ya rauseri be ya riuna, “Taugu inam tauḡominama nam e kataiena.” 73 Naumeki da a mia raḡan ḡaubonaḡa be banaga aitauḡa diane a midimidina Pita a riuena, “Inam riukaua, tam mate turedima. Tam bonapakamma ewai maḡatarana ka vaivaiena.” 74 Be Pita ya riu vavasaḡa be ya riuna, “Taugu yà riuriu kauana! Inam tauḡominama taugu nam e kataiena. Deḡoda taugu yà kaiyovuna, naumeki da Mamaitua tokare gewagewa ḡarogue e voiena.”

Pita nama ya giugiuna inam raḡanine kamkam ya riuna. 75 Dabudine Yesu aba Pita ya riuriuena ya noḡotina, “Muriḡa da kamkam e riuna, tam tokare raḡan rabuiteḡa kwa bovieguna.” Dabudine Pita ya dobi ya naḡo be ya ḡaba guratana.

27

Yesu a verauḡena Paelat ḡarone

(Mk 15:1; Lk 22:66; 23:1; Jn 18:28)

1 Raḡanboiboi kupinaḡa pirisi adi babadama matabudi, be babada ḡesaudima adi ogama a taraḡina, da Yesu tai gurina. 2 Dabudine taudi Yesu nimanama a panidi be ai doka nawena, be gabeman isanama Paelat nimane a boruna.

Judas taunaḡa yai guri munaḡena

(Ap 1:16-19)

3 Be Judas tauborudobiḡa tauna e vaiena be Yesu waigurinama a giugiuena, inam raḡanine tauna yai sosori, be yai nuaboya kauana. Naumeki da Judas ya munaḡana pirisi adi babadama, be babada ḡesaudima ḡarodie be sirin 30 taudi ya ute munaḡedi, 4 be ya riuna, “Taugu gewagewa è voiena. Taugu banaga verenama è boru dobiḡa yababe be tokare tai guri, be kosininama e darorona.” Be taudi a paribeena, “Inam tam am vitama, be nam tauma ama nuaboya.” 5 Naumeki da Judas mane tempol nopone ya yaraiedi, be tauna ya naḡo be ya sopana.

6 Dabudine pirisi adi badama manedima ya tama be ya riuna, “Tarawatu nam ima waianinana, da uma manedima tempol manenama nopone tà biridi, baninama uma inam vunuḡa manenama.” 7 Dabudine taudi ai oga da inam manene, gurewa tauvoienama na doḡama ta gimeri be dabudine vaḡavaḡai adi kokoagama tai tubuḡina. 8 Vutuna aubainama inam dobunama yodi tawai isana ‘Kosina Dobunama’. 9 Inam kauidima peroveta Jeremaia boni aba ya riuriuena, ruvane nama ya tubuḡana, inam umanama,

Israel banegidima tauna na maesama a boruna, inam sirin matabudi 30. Be inam sirindima 30 ta ragaudi

10 be gurewa tauvoienama na doḡama ta gimerina, Bada ya riuriuna nama.

Paelat Yesu ya etarena

(Mk 15:2-15; Lk 23:2-25; Jn 18:29-40)

11 Naumeki da Yesu gabeman noḡone ya midi be tauna Yesu yai taravirena, “Tam Jius adi guyau, bo?” Be Yesu ya riuna, “Ee, inam vutuna kuya vatona.”

12 Dabudine pirisi adi babadama be babada ḡesaudima taudi Yesu awai wavuna, be tauna nam aiyaba i giuena. 13 Naumeki da Paelat Yesu yai taravirena, “Tam banaga tawai wavumna, kwa vaivaiedi bo ibewa?” 14 Be Yesu nam aba i paribea rubudina. Vutuna aubainama gabeman tauna ya basena.

15 Be gabeman tauna na vaivaima da soi nopodie banaga adi ḡoanama aitau dibure ta vinevinena, vutuna e kaikaiporena. 16 Be inam raḡanine gewagewa baneginama isanama Barabas, tauna isanaḡonaḡonama dibure ya miamiana. 17 Be patara awai rawateḡeidina raḡanine, Paelat yai taraviredi be ya riuna, “Taumi deḡo tauna ko ḡoeḡoena yà kaipore? Barabas bo Yesu, tawai isana Keriso?” 18 Paelat nama ya riuna, baninama tauna ya kataie da pirisi Yesu a unurena aubainama tauna nimane a boruna.

19 Naumeki da Paelat etara gabune ya miamia, be na visarama vari ya riuporena tauna ḡarone be ya riuna, “Inam baneginama ḡarone nam tam aiyaba kwa voie, tauna banaga verenama. Baninama inam baneginama kana taiye taugu kupie rauboni gewagewa kaukauinama è kitana.” 20 Be pirisi adi babadama be babada ḡesaudima patara a riuedina da taudi sibo Barabas kaiporenama aubainama Paelat sibo ai baḡana, be Yesu sibo yai gurina.

21 Be Paelat patara yai taraviredi be ya riuna, “Uma banegidima rabui be taumi deḡo tauna ko ḡoeḡoena yà kaipore?” Be taudi a riuna, “Barabas kwa kaiporena.” 22 Dabudine Paelat ya riuna, “Be Yesu tawai isana ‘Keriso’, nema yà bake?” Be taudi matabudi a riuna, “Kwa tuparatuna!” 23 Be Paelat ya riuna, “Aba aubainama yà tuparatu? Tauna aiyaba gewagewanama ya voie?” Be taudi a rasa gurata be a riuna, “Kwa tuparatuna!”

24 Be Paelat ya raurubu be ya kita da nam keda deḡo i banavina, vutuna aubainama tauna patara matedie nimanama upae ya koḡa be ya riuna, “Taugu uma baneginama e gurina, wavunama nam taugu yà paḡo. Inam taumiḡa ami wavuma.” 25 Dabudine banaga matabudi a riuna, “Naumeki da tauna kosininama e rauḡini, be wavunama tauma ama sedama mate ka kiroḡina.”

26 Inam raḡanine Paelat tauna Barabas ya kaipore da ya naḡona, be Yesu inam na tauiḡarama nimedie ya boruna da taudi ta riḡa be ta tuparatuna.

Tauiḡara Yesu ai varavarana

(Mk 15:16-20; Jn 19:2-5)

27 Naumeki da tauiḡara Yesu ai doka saḡena Paelat na kaba miae. Be dabudine tauiḡara matabudi ai rawateḡeidina Yesu noḡone. 28 Be taudi na garama a ḡiḡi pore, be gara ḡesau sabasabanama ai kotena. 29 Yodibe taudi gedara a pinou be Yesu debane ai mieni be a virididina, be diḡona nimanama kasaune ai paḡona. Yodibe taudi Yesu noḡone tuapikedie a raupari, da ai varavara be a riuna, “Ebom, Jius adi guyauma.” 30 Naumeki da Yesu a kaviso be diḡona nimane a paḡo, be debanama a riḡa yabayababena. 31 Be taudi ai varavara ya kovikovina, gara sabasabanama a kaipore, be tauna na garama ai kote munaḡena. Yodibe ai doka nawena tuparatunama aubainama.

Yesu a tuparatuna

(Mk 15:21-31; Lk 23:26-43; Jn 19:16-27)

32 Be kedae tauḡoma tenaḡa a banavina, isanama Saemon, tauna Sairin meagainama baneginama. Dabudine tauiḡara inam tauḡominama a segeri da Yesu na korosima ya kiroḡina. 33 Naumeki da taudi dobu isanama ‘Golgotama’ a tavana. Riu ‘Golgota’ baninama inam ‘debagarere’. 34 Dabudine taudi waen be musara kavisonama mate a gwada tenaḡe, be Yesu a utena da sibo ya tegona. Be tauna ya remorubu da ei damina be tegonama ya tuaḡaiena. 35 Naumeki da taudi Yesu korosie a tuparatu be na garama ai kasiedina. Be aitau kasie yawai rewapanana, tauna deḡo garanama ya ḡoeḡoena, nama ya paḡona. 36 Be dabudine taudi a mia be Yesu a rabe be a kitakita watanina. 37 Be aba aubainama Yesu a tuparatuna, vutuna kai ḡaubonama bogane umanama a girumana

Uma tauna Yesu, Jius adi guyauma

Yodibe Yesu debane korosi bogane kainama a tutuna. 38 Be inam dabudine taudi banaga danedanenedima rabui mate a tuparatudina, tenaḡa Yesu kasaune be tenaḡa senine. 39 Be banaga aitauḡa kedaḡa a naḡonaḡona, taudi debedima a kwadiedi da Yesu ai diboḡi, 40 be a riuriuna, “Iyo! Tam dokane kuya riuna da tempol kwa katiwei be raḡan rabuiteḡa nopodie kwa keri munaḡena. Yodi kwai yawasana munaḡem. Deḡoda tam Mamaitua Natunama, naumeki da yodi korosi boganaḡa kwa yovo be ka kitam.”

41 Inam kauinama teneḡine pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima, be babada ḡesaudima mate taudi Yesu ai varavara, be a riuna, 42 “Tauna banaga ḡesaudima yawai yawasanidina, be yodi taunaḡa nam tokare ei yawasana munaḡe! Deḡoda tauna Israel guyaunama, naumeki da korosi boganaḡa e yovo be tauma kai sumaḡena. 43 Tauna Mamaitua ewai sumaḡe be ya riuriuna, ‘Taugu Mamaitua Natunama.’ Yodi kabe tà kita Mamaitua tauna waiyawasaninama e ḡoeḡoe bo ibewa.” 44 Be banaga danedanenedima rabui Yesu mate a tupatuparatudina, taudi mate Yesu ai diboḡina.

Yesu ya gurina

(Mk 15:33-41; Lk 23:44-49; Jn 19:28-30)

45 Be suaratopu dobu yai kupikupina naumeki da ravie 3-okoroki paratinama. 46 Be ravie 3-okoroki nama Yesu bonanama dosine umanama ya riuna, “Eli, Eli, lema sabaktani?” Uma giunama baninama inam umanama, “Yau Mamaituama, yau Mamaituama, aba aubainama kuya gose poregu?”

47 Be banaga ḡesaudima dabudine diane a midimidina nama a vaivaiena, taudi a riuna, “Koi beavaia! Tauna Elaija e yokoyokoena!” 48 Be dabudine tauḡoma tenaḡa anitaiyo ya paḡo, be ya manini ya saḡa ya naḡo da waen ḡoraḡorane yai sonom da kai isune ya pani be Yesu sibo yai tegona, 49 be banaga ḡesaudima a riuna, “Nakarua, kwa gose! Elaija e yovoyovona ei yawasanina tà kitana.”

50 Be Yesu bonanama dosine ya yogona, naumeki da tauname aruinama ya raukaigosena. 51 Inam kauinama ya tubutubuḡana raḡanine, gara tempol nopone matakeda waisaurinama, ya nuasika poraḡa da ma nevana a kenana. Be doḡa ya gusu be yeku a nuasenana. 52 Be inam raḡanine kokoaga gayedima a nuaporaḡa be banaga babaudima guriguridima toitoi a midisuḡu munaḡana. 53 Be tauna na kaba midisuḡu munaḡama murine, taudi kokoaga a dobi pore be a naḡona meagai babaune, be banaga toitoi ḡarodie a maḡatarana.

54 Be tori matanama na tauiḡarama mate Yesu a rabe be a kitakita watanina, taudi yoyo be yaba matabudi a tubutubuḡana, nama a kitekitedina, taudi a naira kaua be a riuna, “Uma tauna inam riukaua Mamaitua Natunama!”

55 Be dabudine waiwaivi mate, taudi madanie a midi be awai kitana. Inam waiwaividima taudi Galilima Yesu waimuriwatanenama ai karena, be aba tauna ya ḡoeḡoena nama a sagusaguna. 56 Be inam waiwaividima matabudi nopodie inam Meri Magdalin, Meri Jeims be Jousep tinedima, be Sebedi natunatunama tinedima.

Yesu ai kokoagina

(Mk 15:42-47; Lk 23:50-56; Jn 19:38-42)

57 Be ravi ya tavatavana paratine, waiguyau baneginama Arimatia meagaine be ya tavana, isanama Jousep. Inam baneginama tauna mate Yesu tauwai muriwatanenama. 58 Tauna ya naḡo Paelat ḡarone be yai baḡana da Yesu tubuḡinama sibo ya paḡona. Naumeki da Paelat na tauiḡarama ya riuedi, da Yesu tubuḡinama Jousep a utena. 59 Naumeki da Jousep Yesu tubuḡinama ya paḡo, be gara ḡavoḡavoridie ya sumana. 60 Be Jousep tauname na kokoagama vaunama yeku vasivasi wainonoḡinama nopone, Yesu tubuḡinama ya boruna. Yodibe yeku dosinama yai rawakui da kokoaga matakedanama yai miditom, be ya naḡona. 61 Be Meri Magdalin be Meri ḡesaunama taudi kokoaga noḡone noaḡo a miamiana.

Kokoaga taurabenama

62 Raḡan ya tom da pomainama Sabat raḡanine, be pirisi adi babadama be Parisi a naḡo Paelat ḡarone be a riuna, 63 “Bada, tauma yaḡoro ka noḡonoḡotina da uma baneginama kaikaiyovunama dokane yawai yawasanana umanama ya riuna, ‘Taugu tokare raḡan aniwai rabuiteḡane yà midisuḡu munaḡana.’ 64 Vutuna aubainama kawai baḡamna da kokoaga kwa gudu kaue be taubodama kokoaga ta rabena naumeki da raḡan wairabuiteḡanama e kovina. Deḡoda na tauwai muriwatanama ta tava be tubuḡinama ta danene, be ta naḡo da banaga ta riuedina, ‘Yesu kaite ya midisuḡu munaḡana.’ Deḡoda inam nama e tubuḡana, naumeki da inam kaiyovunama tokare kaiyovu dokanama ei moraba guratena.”

65 Dabudine Paelat taudi ya riuedina, “Naumeki, tauiḡara yà riuporedi da taumi mate ko naḡo be kokoaga ta rabena, be ami noḡotama ruvane nama ko gudu waikaikaina.” 66 Naumeki da taudi a naḡo da kokoaga a gudu waikaikai ya kovi, yodibe tauiḡara kokoaga matakedanama a midi ḡaḡari be kokoaga a rabena.

28

Yesu ya midisuḡu munaḡana

(Mk 16:1-11; Lk 24:1-12; Jn 20:1-18)

1 Sabat raḡaninama murine, pomainama Sande raḡantomtom, Meri Magdalin be Meri ḡesau mate a naḡona kokoaga kivunama aubainama. 2 Inam raḡanine anea ya yovoyovona, yoyo dosinama ya tubuḡana. Be anea ya naḡo kokoagae be yeku dosinama kokoaga matakedanama waimiditomnama yai rawakui ḡavoe ya naḡo, be tauna yekunama debane ya miana. 3 Be anea kitanama maika keama, be na garama ḡavoḡavora tunutununama. 4 Dabudine tauiḡara taudi a naira kauana, be naira ya kawa gusugusudi be a guri gidavana.

5 Naumeki da anea waiwaivi ya riuedina, “Nam ko naira! Taugu è kataiena da taumi Yesu a tuparatuna, vutuna ko wanewanena. 6 Tauna nam uma dabudine. Tauna kaite ya midisuḡu munaḡana, boni ya riuriuna maika. Ko verau be na kaba kenama gabunama ko kita. 7 Be waiḡapa ko naḡo da na tauwai muriwatanama umanama ko riuedina, ‘Yesu ya guri be ya midisuḡu munaḡana, be yodi ya doka be e naḡonaḡona Galilima, be dabudine taumi tokare tauna ko kitana.’ Inam vutunaḡa è riuemina.”

8 Naumeki da waiwaivi kokoaga a gosena, nopodima naira be mosari ya moḡavuna, be a manini a naḡona tauwai muriwatanama riuedima aubainama. 9 Taudi a naḡonaḡo be Yesu yai raḡantenaḡe da ḡarodie ya tava be ya riuna, “Ebom.” Be waiwaivi tauna ḡarone a naḡo da tuapikedie a raupari, be kaḡanama a kaididi be a rauduneena. 10 Dabudine Yesu taudi ya riuedina, “Nam ko naira! Ko naḡo be tasitasiguma ko riuedi da ta naḡona Galilima. Be dabudine taudi taugu ta kitaguna.”

Tauiḡara pirisi adi babadama ai varidina

11 Naumeki da waiwaivi keda a naḡonaḡona maika, tauiḡara a naḡona meagaie pirisi adi babadama ḡarodie, be yaba matabudi a tubutubuḡana ai varidina. 12 Dabudine pirisi adi babadama be babada ḡesaudima mate ai boru be adi ogama a taraḡina. Yodibe tauiḡara mane dosinama a utedi 13 be a riuedina, “Ko naḡo be banaga umanama koi varidina, ‘Tauma kupie kè kena nuakoa, be debamaie Yesu na tauwai muriwatanama a tava be Yesu tubuḡinama a danenena.’ 14 Be deḡoda gabeman uma giunama ima vaie, tokare tauma ka gwayedi da nam aba gewagewanama ko banavi.” 15 Naumeki da tauiḡara mane a ragaudi be aba pirisi be babada ḡesaudima a riuriuedina nama a voiedina. Be inam gututunama Jius nopone ya daberarana, naumeki da yodi.

Yesu na tauwai muriwatanama ya riupore nawedina dobu matabuna nopodie

16 Inam raḡanine tauwai muriwatana matabudi 11 a naḡona Galilima. Dabudine taudi a naḡona oyae deḡo Yesu dokane ya riuriuedina dabudine. 17 Be raḡanine taudi Yesu a kitakitana, dabudine a rauduneena, be ḡesaudima taudi a noḡota bekubekuna. 18 Naumeki da Yesu taudi ḡarodie ya tava be ya riuna, “Rewapana marae, be dobue matabudi Mamaitua taugu ya uteguna. 19 Vutuna aubainama ko naḡo be banaga dobu matabuna nopone ko voiedi da yau tauwai muriwatanama ta tubuḡana. Be koi babataitodina Tamanama, Natunama be Arua Babau isedie. 20 Be aba è riuriu vavasaḡemina, yabedima matabudi taudi koi katakataidi da ta voteyeteyedina. Be yà riuriu kauemina da taugu raḡan matabuna taumi mate, naumeki da raḡan damone.”

* 5:13: Buta inam soriti.

† 5:41: Gurik bonane ya riuna: ‘One mile’ kwa gose be ‘two miles’ kwa paḡona.

* 6:3: Gurik bonane ya riuna: Nimamma kasaunama e paipairuna, nima seninama nam e kataie da nima kasaunama aba e voivoiena.

† 6:13: Gurik baibol ḡesaudima nopodie umanama a girumina: Baninama tam vutuna ḡarome waiguyau, rewapana be neneḡara ta kena nonoḡana. Inam riukaua.

* 8:20: Yesu ya riuna: ‘Fox’. Tauna dobira muserinama be gaure ta miamiana maika kiudobo.

* 10:38: Korosi kiroḡinama inam kwai nuatoitoina, maika Yesu korosie yai nuatoitoina nama.

* 12:5: Pirisi taudi Sabat na tarawatuma tawai kati kotovina, baninama taudi Sabat raḡanine tempol nopone ta noyanoyana.

* 13:30: Gurik bonane ya riuna: Gaga pesinama. Be inam gaga ḡesau, tauna kai dosinama maika yauḡana, be nam taitai.

† 13:33: Yist inam maika tuva. Ḡaubonama kwa riḡa be topae kwa boruna, inam e daberarana. Be yist ḡaubonama parawa nopone kwa boruna, inam e daberarana.

‡ 13:52: ‘Taragai’ inam waikatakatai.

* 16:18: Gurik bonane ‘Pita’ inam yeku isanama.

* 17:21: Gurik baibol ḡesaudima nopodie uma versnama 21 nam ima kenakenana.

* 18:11: Gurik baibol ḡesaudima nopodie uma versnama 11 nam ima kenakenana.

† 18:24: Gurik bonane ya riuna: 10 tausand Talents. Inam 480-milion Kina (K480,000,000).

‡ 18:28: Gurik bonane ya riuna: 100 Denari. Inam raḡan 100 adi maesama.

* 19:12: Gurik bonane ya riuna da banaga ḡesaudima Mamaitua na waiguyauma aubainama, taudime a kaivai munaḡedina.

* 21:44: Yeku tauna Yesu. Be aitau Yesu e tuaḡaiena, taunaḡa tokare e vunuḡa munaḡena, be guri murine Yesu tokare inam baneginama aruinama e doumutuna.

* 23:14: Gurik baibol bisaḡa nopodie vers 14 e kenakenana. Vers 14 inam umanama: Taumi tarawatu tauwai katakataidima be Parisi ko kita kauana. Taumi banaga kaikaiyovumima. Taumi kaiyababa waikaruwaḡewaḡedima adi vadama, be adi purapurama ko kwayekwayedina, be moiragi daudaudima kaikaiyovudima ko voivoiedina. Vutuna aubainama taumi tokare kovoḡa dosinama ko banavina.

† 23:24: Gurik baibol nopone umanama ya riuna: Taumi inam maika banaga nabugara ḡaubonama na kapue ya kenakenana, ya kita be ya kaiporena. Be na kapuma nopone kamel nam i kita be mate ya tego be ya tonoḡina.

* 24:17: Jius banegidima adi vadama debanama inam ‘wagapata’ maika tabatabanama. Dabudine adi kaba waimiamiama.

† 24:20: Gurik baibol nopone nam ‘bodubodu’ ima kenakenana. Be ‘winter’ e kenakenana, inam nam maika bodubodu, be inam tururu ya moraba kauana, tokare teneteneḡinama ei gurimna.

‡ 24:28: ‘Naboduba’ inam maika kiu isanama ‘vulture’. Taudi musara deḡo e gurina, waiḡapa dabudi ta tavana. Be matabudi a kataiena da musara deḡo dabudi e kenakenana.

* 26:7: Taudi yeku isanama ‘Alabasta’ a voie da inam duginama ya tubuḡana.

Mak

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mak

1

Jon tauwai babataito na rauguguyama

(Mt 3:1-12; Lk 3:1-18; Jn 1:19-28)

1 Mamaitua Natunama, Yesu Tauwai yawasana varinama verenama umanama yai karena. 2 Maika nema peroveta Aisaia ya girugirumina nama, Mamaitua ya riuna,

“Taugu tokare tauwai noyanoya yà riupore dokena da tauna am kedama e sepana.

3 “Banaga dobu kavakavane e yokoyokona, ‘Keda ko kawa vereveredi be ko kawa didimanidi be Bada e veraverauna.’ ”

4 Naumeki da Jon dobu kavakavane ya maḡatara be yawai babataito be noḡota viravira ya rarau guguyedina da Mamaitua banaga adi gewagewama sibo ya noḡota poredina. 5 Banaga toitoi Juda provins nopone be Jerusalem meagaine matabudi a dobi a naḡona Jon ḡarone. Dabudine taudi adi gewagewama ai maḡataridi be Jon Jodan upane yai babataitodina. 6 Jon na garama kamel vuvuḡine voivoienama ya kotekotena. Be musara kopinama kwarikwarinama yai boretaie be na kanima kapau be dobira iwavinama. 7 Tauna banaga umanama yai varidina, “Banaga murigue e veraverauna tauna yai rewapana vavasaḡana, nam maika taugu. Taugu nam veregu da yà raudune be na kaḡasumama yà kaiporedi. 8 Taugu upakavakavae yàwai babataitomina, be tauna tokare Arua Babaue ei babataitomina.”

Yesu na babataito be na raurubuma

(Mt 3:13–4:11; Lk 3:21-22; 4:1-13)

9 Inam raḡandie Yesu Nasaret meagaine Galili provins nopone be ya verauna, da Jon Jodan upane Yesu yai babataitona. 10 Raḡanine Yesu upae be ya potipoti tavana, tauna e kitana be mara yai raḡantenaḡe da ya nuaporaḡa be arua ya yovoyovona ḡarone maika kiu gabubu. 11 Dabudine bona marae ya riuna, “Tam taugu natuḡomiguma be taugu yàwai nuaverena ḡarome.”

12 Naumeki da Arua Yesu yai doka nawena dobu kavakavane. 13 Be inam dabudine tauna ya miana raḡan matabudi 40 be Seitan Yesu ya raurubuna. Be inam dabudine dobira museridima mate be anea a dobi be a saguna.

Yesu tauwai sagida 4 ya yokoedina

(Mt 4:12-22; Lk 4:14-15; 5:1-11)

14 Raḡanine Jon dibure a boruboru nawena, murine Yesu ya naḡona Galilima be Mamaitua varinama verenama ya rauguguyena. 15 Yesu ya riuna, “Raḡan kaua ya tavana be Mamaitua na waiguyauma kaiteka e tavatavana da Mamaitua na waibadama ei karena. Vutuna aubainama ami gewagewama ko kuvesidi be vari verenama koi sumaḡena.”

16 Raḡanine Yesu Galilima yawawa dianaḡa ya naḡonaḡo be tauwai sagida rabui ya kitedina, Saemon be tasinama Endru taudi sagide iyana a konekonedina. 17 Be Yesu ya riuedina, “Koi muriwatanegu be taugu yài katakataimi da banaga ko konedina.” 18 Raḡanine Yesu nama ya riuriuedina, taudi waiḡapa adi sagidama a gosaḡa be tauna ai muriwatanena.

19 Dabudine tauna ya taunaḡo ḡaubonaḡa be Sebedi natunatunama Jeims tasinama Jon mate wagae ya kitedina, adi sagidama a kawakawa batebatedina. 20 Raḡanine Yesu taudi ya kitekitedina, tauna ya yokoedi be taudi tamedima Sebedi be na yarayaragama mate wagae a gosedi be Yesu ai muriwatanena.

Tauḡoma penama kokukokunama

(Lk 4:31-37)

21 Yesu be na tauwai muriwatanama a verauna Kapeniam meagaine, be Sabat raḡanine Yesu ya naḡona sinagog nopone be waikatakatai yai karena. 22 Dabudine banaga aitauḡa na waikatakataima nama a vaivaiena, taudi a basena, baninama tauna nam maika tarawatu tauwai katakataidi be tauna na waikatakataima rewapana mate.

23 Dabudine penama tauḡoma kokukokunama ya saḡa sinagog nopone ya yogo be ya riuna, 24 “Nasaret Yesumma, tam am noyama aba tauma ḡaromaie? Tam uma dabudine kuya tavana kwa kawa gewagewamai, bo? Taugu è kataiena tam aitau. Tam Mamaitua na Taunoya babauma.” 25 Yesu arua gewagewanama ya riutuaḡaie be ya riuna, “Kwai nuatuḡu be tauḡominama kwa dobi pore!” 26 Dabudine arua gewagewanama tauḡoma ya kawa gusugusu, ya kawa yogoyogo be ya dobi porena.

27 Banaga matabudi a base be ai taraviravira be a riuna, “Uma aba kauina? Inam waikatakatai vauna, bo? Rewapana mate tauna arua gewegewedima mate e riuedi be ta vovo teyeteyena.” 28 Naumeki da dabudine Yesu varinama ya daberara makaina Galili provinsnama nopone.

Yesu Saemon Pita rawanama yai yawasanina

(Mt 8:14-15; Lk 4:38-39)

29 Yesu na tauwai muriwatanama mate be Jeims da Jon sinagog a gose be didimaninama a naḡona Saemon be Endru adi vadae. 30 Saemon rawanama sida poyapoya ya paḡo be gunie ya kenakenana. Be raḡanine Yesu ya tavatavana, tauna inam sidanama ai varina. 31 Yesu ya naḡo waivinama ḡarone da nimane ya kaididi be ya kawa midisuḡuna. Dabudine poyapoya waivi ya gose be tauna adi kanima soienama yai karena.

Yesu banaga toitoi yai yawasanidi be dobu wainuatuḡune ya moimoiragina

(Mt 4:23-25; 8:16-17; Lk 4:40-44)

32 Inam ravine suara ya yovoyovona murine banaga adi banagama sidesidedima be aitauḡa penama kokukokudima a verauḡedina Yesu ḡarone. 33 Banaga matabudi meagaie miemienidima vada matakedane ai rawateḡeidina. 34 Be Yesu banaga aitauḡa sida tabu be tabu ragaragaudima yai yawasanidi be penama toitoi ya tavu dobiḡedina. Be Yesu penama ya kauedi da nam aba ti giuena, baninama taudi a kataie da Yesu tauna aitau.

35 Raḡanboiboi kupinaḡa muriḡa da raḡan ya yanana, Yesu ya midisuḡu da vada be meagai ya gosedi be ya naḡona dobu wainuatoitoine dabudine ya moiragina. 36 Be Saemon na varoroma ḡesaudima mate a naḡona Yesu wanenama aubainama. 37 Be raḡanine Yesu a banabanavina, taudi a riuna, “Banaga matabudi tam ta wanewanemna.” 38 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Tà naḡo wari kedaḡa be uma meagainama diane meagaidima ḡarodiḡa mate yà rauguguyana, baninama taugu vutuna aubainama è yovona.” 39 Naumeki da Yesu Galili noponaḡa ya babara naḡo be sinagog nopodiḡa ya rarau guguya be penama ya tavutavu dobiḡedina.

Yesu tauḡoma kito paḡopaḡonama yai yawasanina

(Mt 8:1-4; Lk 5:12-16)

40 Tauḡoma kito paḡopaḡonama ya verau Yesu noḡone be doḡae ya raupari da sagu yai baḡe be ya riuna, “Deḡoda tam kwa ḡoena, taugu kwai yawasanigu.”

41 Dabudine Yesu noponama raunuatoi ya moḡavu be nimanama yai yoyo da tauḡoma ya taukoni be ya riuna, “Naumeki, taugu yà ḡoeḡoena, kwa yawasana!” 42 Dabudine sida kito yai raḡantenaḡe da tauḡoma ya gose be tauna ya yawasanana. 43 Naumeki da Yesu tauḡoma ya riupore be umanama ya riu vavasaḡena, 44 “Kwa kita kaua da uma kauinama nam aitau kwai vari be didimaninama kwa naḡo da pirisi ḡarone kwai maḡatara munaḡem be Mamaitua kwa tipana Mousis na tarawatuma e riuriuna nama. Kwa voie da banaga ta kita da tam kuya yawasana munaḡana.” 45 Be yaḡoro tauḡoma ya raukosoḡaiḡai da ya naḡo be Yesu varinama meagai matabuna noponaḡa ya giu gurate be yai daberarina. Vutuna aubainama Yesu meagaie debaḡa nam i naḡona be dobu wainuatuḡutuḡudie ya miamiana. Be yaḡoro banaga deḡo deḡo miemienidima ḡarone a tavatavana.

2

Yesu rewapana ḡarone da gewagewa e noḡota porena

(Mt 9:1-8; Lk 5:17-26)

1 Raḡan bisanama a kovikovina murine Yesu ya munaḡana Kapeniamma be banaga varinama a vaie da tauna inam dabudine ya tavana. 2 Dabudine banaga toitoi ai rawateḡeidi da nam gabu deḡo i kena rubuna be matakeda noḡonama mate ya moḡavuna. Be Yesu vari verenama ya rauguguyena ḡarodie. 3 Dabudine tautauḡoma 4 tauḡoma tuera paḡopaḡonama a kiroḡi tavaitena Yesu ḡarone. 4 Be taudi nam teneteneḡina da Yesu ḡarone a verauḡe, baninama patara ya morabana. Vutuna aubainama taudi vada debane gaura a voiena, deḡo Yesu ya midimidie. Naumeki da tauḡoma tuera paḡopaḡonama kebana debane ma ratiratina ai dawe yovoḡena. 5 Raḡanine Yesu adi waisumaḡama nama ya kitakitana, tauna tauḡoma tuera paḡopaḡonama ya riuena, “Taukui, am gewagewama è noḡota porena.”

6 Dabudine aitauḡa tarawatu tauwai katakataidima a miamiana, taudiḡa nopodie ai nuanoḡonoḡota be a riuna, 7 “Aba aubainama uma tauḡominama nama e giugiu? Tauna Mamaitua ewai diboḡina. Nam aitau gewagewa e noḡota pore, be Mamaitua taunaḡa.” 8 Dabudine Yesu waiḡapa aruine ya kataie da taudi nopodie aba awai nuanoḡonoḡotena be ya riuedina, “Aba aubaina uma kauidima kowai nuanoḡonoḡotedi? 9 Deḡo tauna ya tekateka tauḡoma tuera paḡopaḡonama tà riuena, ‘Am gewagewama è noḡota porena,’ bo tà riuna, ‘Kwa midisuḡu, am gunima kwa paḡo be kwa naḡo?’ 10 Be yodi yài kataimi be ko kataie da Banaga Natunama dobue rewapana ḡarone da gewagewa e noḡota porena.” Naumeki da Yesu tauḡoma tuera paḡopaḡonama ya riuena, 11 “Yà riuriuemna, kwa midisuḡu, am gunima kwa paḡo be kwa naḡo am vadae!” 12 Dabudine tauḡoma waiḡapa ya midisuḡu, na gunima ya paḡo be patara matedie be ya naḡona. Uma kauinama banaga matabudi a base be Mamaitua isanama a kaisuḡu be a riuna, “Tauma uma kauinama nam ama kaba kita.”

Yesu Livai ya yokoena

(Mt 9:9-13; Lk 5:27-32)

13 Dabudine Yesu ya munaḡana yawawa dosinama diane be patara dosinama ḡarone a verau be waikatakataidima yai karena. 14 Raḡanine tauna ya naḡonaḡo da kedae e kitana be Alpias natunama Livai teks tautaminama tauna na kaba noyae ya miamia be Yesu tauna ya riuena, “Kwai muriwatanegu!” Dabudine Livai ya midisuḡu be Yesu yai muriwatanena.

15 Muriḡa nama Livai na vadae Yesu ya kanikani be teks tautamidi, gewagewa banegidima, be na tauwai muriwatanama mate ai rawateḡeidi be a kanikani tenaḡana. Baninama taudi matabudi Yesu awai muriwatanena. 16 Raḡanine tarawatu tauwai katakataidima, taudi vutuna Parisi, nama ta kitana be Yesu gewagewa banegidima be teks tautamidima mate a kanikanina, taudi na tauwai muriwatanama a riuedina, “Aba aubainama tauna umanama banegidima mate ta kanikani?” 17 Raḡanine Yesu nama ya vaivaiena, tauna ya riuedina, “Banaga yawayawasanidima taudi nam dogeta tima ḡoeḡoena be banaga sidesidedima taudi dogeta ta ḡoeḡoena. Taugu nam e yovona banaga veredima aubaidi, taugu banaga gewegewedima aubaidima è yovona.”

Widina na waitaravirama

(Mt 9:14-17; Lk 5:33-39)

18 Naumeki da Jon na tauwai muriwatanama be Parisi a widiwidina be banaga ḡesaudima a tava Yesu ḡarone be ai taravirena, “Nemanama da Jon na tauwai muriwatanama be Parisi adi tauwai muriwatanama taudi ta widiwidina, be tam am tauwai muriwatanama ibewa?”

19 Yesu ya paribeedina, “Nemanama da naḡivau tauḡominama na warema ta widina raḡanine yaḡoro tauna taudi mate? Raḡanine naḡivau tauḡominama yaḡoro taudi mate taudi nam tokare ta widina. 20 Be raḡan e tavana da naḡivau tauḡominama ḡavoe ta nawena, yodibe inam raḡanine ta widinana. 21 Nam aitau gara nuasikanama poranama e paḡo be gara vaunama mate e popo tenaḡe. Deḡoda nama e voiana, gara nuasikanama vaunama tokare gara poranama e sika pore be gaura e moraba guratana. 22 Be nam aitau waen vaunama e paḡo be waen koukounama poranama nopone e ḡini. Deḡoda nama e voiana, tokare koukou e nuagoru da waen e nuaḡini be rabuidi ta gewagewana.* Ibewa! Tauna waen vaunama koukou vaunama nopone e ḡinina.”

Sabat waitaraviraviranama

(Mt 12:1-8; Lk 6:1-5)

23 Sabat tenaḡa Yesu be na tauwai muriwatanama mate yaḡoda sipinama nopodiḡa a naḡonaḡona, be na tauwai muriwatanama yaḡoda ragaudima ai karena. 24 Be Parisi Yesu a riuena, “Tauma ama tarawatuma e riuriuna da Sabat raḡanine nam nama sibo am tauwai muriwatanama a voia, be taudi ta voivoiana.”

25 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi Deivid aba ya voivoiena koya sievi bo ibewa? Raḡanine tauna na varoroma mate kani a ḡoe kauena, 26 tauna Mamaitua na vadae ya naḡo be buredi Mamaitua waikatainama ya paḡo be ya kanina. Be na varoroma mate ya utedi be a kanina avedi da pirisi taudiḡa sibo a kanikanina, baninama tarawatu e riuriuna nama. Inam raḡandie pirisi adi badama isanama Abiata na raḡanie.” 27 Naumeki da Yesu taudi ya riuedina, “Sabat e kenakenana banaga aubainama be nam Sabat banaga ei bade. 28 Vutuna aubainama Banaga Natunama yaḡoro Sabat ewai badena.”

3

Yesu Sabat raḡanine yai yawasanana

(Mt 12:9-14; Lk 6:6-11)

1 Raḡan ḡesaune Yesu ya naḡo sinagog vadanama nopone be dabudine tauḡoma nimanama tuera poḡopaḡonama ya miamiana. 2 Inam dabudi banaga ḡesaudima mate Yesu a kitakita watanina deḡoda tauna Sabat raḡanine banaga sibo i yawasanina, dabudine taudi tokare ai samanina. 3 Be Yesu tauḡoma nimanama tuera poḡopaḡonama ya riuena, “Kwa saḡa be banaga matabudi nopodie kwa midi!” 4 Dabudine Yesu banaga yai taraviredina, “Aba dà tarawatuma e riuriuedana da tà voie: Sabat raḡanine yaba veredima tà voiedi bo yaba gewegewedima tà voiedi, banaga tài yawasani bo tài guri?” Be taudi nam aba ti riuena. 5 Yesu nuanama yai medi da ya kita vireviredina be ya raunuatoi kauedina, baninama taudi adi nopobadoma be adi voia waigewama aubainama. Dabudine Yesu tauḡoma ya riuena, “Nimamma kwai yoyo!” Be tauḡoma nama ya voia be nimanama ya vere munaḡana. 6 Dabudine Parisi sinagog a gose pore be a naḡona Herod na damma mate ai rawateḡeidi be Yesu na kasirama tomnama ai karena, da tauna sibo ai gurina.

Banaga patara Yesu ai muriwatanena

(Mt 12:15-21; Lk 6:17-19)

7 Yesu be na tauwai muriwatanama mate a naḡona Galili yawawine be dabudine banaga patara ai muriwatanedina. 8 Raḡanine ta vaiena be Yesu yaba matabudi ya voivoiedina, banaga toitoi ḡarone a tavana. Taudi Judiaḡa, Jerusalemḡa, Idumeaḡa be Jodan be nuaḡo nevane Taia be Saidon banegidima mate a tavana.

9 Baninama patara ya morabana aubainama, Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedi da waga ḡaubonama ta kawa nonoḡina tauna aubainama, da patara nam tauna ta midi ḡuruvi be ta tauporepore. 10 Baninama banaga toitoi yawai yawasanidina, vutuna aubainama banaga sidesidedima toitoi a rarau rubu guratana da sibo Yesu a taukonina. 11 Raḡanine aitauḡa arua gewegewedima kokukokudima Yesu a kitakitana, taudi kaḡapakane a raudune be bonedima dosine a riuna, “Tam Mamaitua Natunama.” 12 Be taudi ya riu vavasaḡedi da nam sibo aitau a riue da tauna aitau.

Yesu apasol 12 ya vinedina

(Mt 10:1-4; Lk 6:12-16)

13 Yesu ya naḡo oya debane be aitauḡa tautauḡomidima ya ḡoeḡoedina, nama ya yokoedina. 14 Raḡanine taudi tauna ḡarone a tavatavana, taudi 12 ya vinedi be yai isedina ‘Apasol’, da taudi tauna mate be tauna ya riupore nawedi da ta rauguguyana. 15 Be rewapana a paḡo da penama ta tavu dobiḡedina. 16 Uma banegidima 12 Yesu ya vinedina inam

Saemon, Yesu yai isana Pita.

17 Jeims, Sebedi natunama be tasinama Jon, taudi yai isedina ‘Boaneges’, inam riunama baninama ‘parere natunatunama’.

18 Endru,

Pilip,

Batolomiu,

Metiu,

Tomas

be Jeims, tauna Alpius natunama,

Tadeas,

Saemon tauna Selot.

19 Be Judas Iskariot, tauna Yesu tauwai karakarakutuenama.

Penama adi guyau be Yesu

(Mt 12:22-32; Lk 11:14-23; 12:10)

20 Dabudine Yesu ya munaḡana vadae, you, yaḡoro patara Yesu ḡarone ai rawateḡeidina, be nam kaisavo deḡo, da sibo Yesu na tauwai muriwatanama mate a mia be a kani. 21 Raḡanine na damma uma kauinama nama a vaivaiena, taudi a naḡona Yesu waidokenama aubainama. Baninama taudi a riuna, “Tauna ya buana.”

22 Be tarawatu tauwai katakataidima ḡesaudima, aitauḡa Jerusalemḡa veraveraudima, a riuna, “Penama adi guyauma Yesu ya kokuna. Tauna vutuna rewapana Yesu e ute be penama ewai dobidina.” 23 Vutuna aubainama Yesu ya yokoedi ḡarone be wainasie ya giugiuedina, “Nemanama da Seitan tauname e tavu dobiḡa munaḡe? 24 Deḡo dobunama banegidima tai kawa ḡasiḡasi be ta dariḡa munaḡedina, inam dobunama tokare e kawa gewagewa munaḡena. 25 Be deḡo damnama tai kawa ḡasiḡasi be ta dariḡa munaḡedina, inam damnama tokare ta kawa gewagewa munaḡedina. 26 Be nama teneḡinama, deḡoda Seitan na waiguyauma e dariḡa munaḡena be dam ei tubuḡana, inam damdima tokare nam ta kena nonoḡa, da ta kawa gewagewa munaḡedi be tai kavena. 27 Tauḡoma wairewapaninama na vadama nam aitau e gigi da e saḡa be na purapurama e ragaudi, deḡoda noḡone tauḡominama wairewapaninama e pani doke be muriḡa e saḡa da inam tauḡominama na purapurama e ragaudina.

28 “Yà riuriu kauemina, banaga adi voia waigewa be adi waidiboḡama tokare Mamaitua e noḡota poredina. 29 Be deḡoda aitau Arua Babau ḡarone e riuriu viravirana, tokare Mamaitua nam e noḡota pore, baninama tauna gewagewa kenakena nonoḡinama ya voiena.” 30 Yesu nama ya riuna, baninama banaga ḡesaudima umanama a riuriuna, “Tauna arua gewagewanama nopone.”

Yesu tinana be tasitasinama

(Mt 12:36-50; Lk 8:19-21)

31 Naumeki da Yesu tinana be tasitasinama a tavana. Taudi doḡae a midi kwasa be Yesu a riuwanena. 32 Be patara Yesu a miamia kwavivirona, taudi Yesu a riuena, “Kwa kita! Tinam be tasitasimma a tava be gabure ta midimidi be taudi tam ta ḡoeḡoemna.” 33 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Aitau tinagu be aitau tasitasigu?” 34 Dabudine banaga Yesu a miamia kwaviviroena ya kitedi be ya riuna, “Ko kita! Umanema tinatinagu be tasitasiguma. 35 Aitau da Mamaitua na ḡoanama e voivoiena, tauna vutuna tasigu, nuvugu be tinaguma.”

4

Taukuma wainasinama

(Mt 13:1-23; Lk 8:4-15)

1 Yesu Galili yawawinama diane waikatakatai yai kare munaḡena. Be patara dosinama a rawateḡeidina aubainama, tauna topae waga debane ya saḡa be ya miana. Be patara matabudi taudi barabarae upa diane a miana. 2 Tauna wainasie yaba toitoi yai katakataidi be ya riuedina,

3 “Koi beavaia! Raḡan tenaḡa taukuma ya naḡona pesi kumanama aubainama. 4 Raḡanine pesi yawai yaraiedina, ḡesaudima keda poune a ravusedina be kiu a tava be a kanidina. 5 Be ḡesaudima yeku debedie a ravusedina, dabudine nam doḡa dosina aubainama pesi a gogo makaina, baninama doḡa nam i potopoto guratana. 6 Be raḡanine suara ya tavatavana, pesi ya kara gabedi be a pokina, baninama taudi waramidima nam ti yovo guratana. 7 Be pesi ḡesaudima gedara nopodie a ravusedi be gedara pesi a gogogona a yavanidina. Vutuna aubainama taudi nam ti banina. 8 Be yaḡoro pesi ḡesaudima doḡa verene a gogona. Naumeki da a gogotava, a moraba be a banina, ḡesaudima banidima 30, ḡesaudima 60, bo 100.” 9 Dabudine Yesu ya riuna, “Deḡoda beemima ta kenana, koi beavaia!”

10 Raḡanine Yesu taunaḡa, be banaga aitauḡa tauna a vaivaiena, tauwai muriwatana 12 mate a tava be tauna ai baḡa da tauna na wainasima baninama aba. 11 Naumeki da Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi Mamaitua na waiguyauma semosemonama ya utemina. Be banaga ḡesaudima ḡavoe miemienidima, taudi yaba matabudi wainasie yà riuedina:

12 ‘Vutuna aubainama taudi ta kitakitana be nam tima kitakita kauena,

be vaienama ta vaivaiena be nam tima vaivaiena,

vutuna aubainama taudi nam Mamaitua ḡarone tima tavatava be adi gewagewama ima noḡonoḡota poredina.’

13 Dabudine Yesu yai taraviredina, “Taumi uma wainasinama nam ko kataie, bo? Be nema wainasi ḡesaudima ko katai bakedi? 14 Taukuma Mamaitua riunama ewai yaraiedina. 15 Be banaga ḡesaudima maika pesi keda debane ravuravusedima, deḡo Mamaitua riunama ya kumakumae. Raḡanine riu ta vaivaiena, Seitan waiḡapa e tava be Mamaitua riunama nopodie kumakumanama e kaikaiporaḡana. 16 Be banaga ḡesaudima maika pesi yeku debedie ravuravusedima. Taudi riu ta vaie be raḡan tenaḡa ma nuaveredi ta paḡopaḡona, 17 baninama taudi nam waramidi aubainama taudi nam ta midi gurata. Raḡanine gewagewa bo raukivigewagewa e tavana, baninama Mamaitua riunama aubainama, taudi waiḡapa tai daberaridina. 18 Be mate ḡesaudima maika pesi gedara nopodie ravuravusedima, riu ta vaivaiena, 19 be dobu yawasanidima nuaboyedi, dobu waiguyaudima be yaba ḡesaudima adi wainuapaḡoma mate ta saḡa be Mamaitua riunama ta yavanidi be nam tima banibanina. 20 Be banaga ḡesaudima taudi maika pesi doḡa verene kumakumanama, taudi riu ta vaie, ta paḡopaḡo, ta vovo teyeteyedi, be votedima ḡesaudima 30, ḡesaudima 60 bo 100.”

Kodam wainasinama

(Lk 8:16-18)

21 Yesu ya riuedina, “Nam aitau kodam ya saḡe be gurewa dibune bo vatara dibune ya boru. Bo tokare ḡavoe koyai midiri bo ibewa? 22 Aba da moimoisirinama tokare e neganegana be aba rupurupunama tokare e maḡatarana. 23 Aitauḡa da beemima e kenakenana, koi beavaia kauana! 24 Aba yà riuriuemina, koi beavaia kaua!” Mate ya riuedina, “Ruvanama ko rarau ruvena teneḡine nama Mamaitua taumi e ruvemina bo e tausaḡena. 25 Aitau uma yabedima kwa katakataiedina, tam tokare Mamaitua debane e taipotodina. Deḡoda aitau uma yabedima nam ku kataiedina, tam tokare avedi da ḡaubonama ḡarome be Mamaitua matabudi e kaiporaḡana.”

Pesi mabine gogogonama wainasinama

26 Be mate Yesu ya riuedina, “Mamaitua na waiguyauma maika umanama: Tauḡoma pesi na sipie yai yaraiedina. 27 Be kupi da suara tauna e kenakena bo e miamia nuababaḡana, be nam ima katakataiena nema pesi ta gogogogo bakona. 28 Be doḡa taunaḡa e voie da pesi ta gogo be ta banibanina, noḡone rugudima ta biridina, murine ta rovena, yodibe banidima nopodie ta biridina. 29 Raḡanine yaḡoda ta ḡouḡouna, tauḡoma na biriukoma e paḡo be taraḡidima ei karena, baninama dariḡa na raḡanima ya tavana.”

Gaga pesinama wainasinama

(Mt 13:31-34; Lk 13:18-19)

30 Yesu yai taravirana, “Mamaitua na waiguyauma nema tà giu bake, bo aba wainasinama tà voie da e kawa didimani? 31 Inam maika gaga pesinama, nito ḡominama doḡa nopone ko kumakumana nama.* 32 Raḡanine e gogogona, tauna e moraba guratana, nam maika pesi ḡesaudima sipie ta gogogona nama. Be tauna raga yaveyaveḡinama vagurune kiu ḡavoḡa rovorovodima ta verau be ta raunoḡina.”

33 Yesu wainasi toitoi banaga ḡarodie ya rauguguyena, maika uma wainasinama nama ya giu guratedi da banaga ta kataiedina. 34 Tauna nam airaḡan wainasi i gose be ḡarodie i giu ḡomana, be raḡanine na tauwai muriwatanama mate taudiḡa be tauna yaba matabuna ḡarodie ya giu waibatena.

Yesu kaibitibiti ewai badena

(Mt 8:23-27; Lk 8:22-25)

35 Inam raḡaninama teneḡine ravie, Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Yawawa tà davu be tà naḡo noaḡo nevane.” 36 Naumeki da patara a gosedi be Yesu deḡo wagane ya miamiae dabudine tauwai muriwatana a geru be tauna mate a naḡona. Be waga ḡesaudima dabudi mate. 37 Yai raḡantenaḡe da sive bagibaginama ya tava be rabama ya nuayemra da ḡaubonaḡa sibo waga nopone upa ya moḡavuna. 38 Be Yesu tauna waga murine, debanama kunuane ya boru be ya kenakenana. Be na tauwai muriwatanama a rawaḡosori be a riuna, “Tauwai katakatai kwa kitakita bo ibewa da kaiteka tà gurina. Tam nam kumawai nuaboyeda, bo?”

39 Yesu ya midisuḡu da sive ya riutuaḡaie be ya riuna, “Kwai nuatuḡu!” Be rabama ya riuedina, “Ko rautamtamḡota!” Dabudine sive yai nuatuḡu be daumora dosinama ya kenana. 40 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Aba aubainama ko nainaira? Taumi nam ḡaromie waisumaḡa, bo?” 41 Taudi a ḡosoridi, a base be adi banagama adi banagama a riuedina, “Uma baneginama aitau? Tauna sive be rabama e riuedi be ta vovo teyeteyena.”

5

Penama tauḡoma a kokuna

(Mt 8:28-34; Lk 8:26-39)

1 Yesu na tauwai muriwatanama mate a naḡona Galili yawawinama nuaḡo nevane, Gerasi banegidima adi dobue. 2 Raḡanine Yesu wagae ya dobidobina, inam dabudi tauḡoma guri adi gubae miemieninama ya verauna Yesu ḡarone. Inam tauḡominama arua gewagewanama nopone. 3 Tauna guri adi gubaḡa ya miamia naḡona. Be nam aitau teneteneḡina da tokare ya vunuḡi be ya rauseini, 4 baninama raḡan patapatanama tauna kaḡanama be nimanama seinie a panipanidina, be ya rakerakedina. Be kaḡane irama ya vava kotovidina. Tauna yai rewapana kauana, nam aitau teneteneḡina da ya taiparapara. 5 Kupi da suara tauna oya debediḡa be guri adi gubaḡa ya yogo naḡo da sabira ya ragau be ya nigonigo munaḡena.

6 Tauna madanie be raḡanine Yesu ya kitakitana, tauna ya manini ya naḡo da Yesu noḡone tuapikanama doḡae yai tutumidiri 7 be bonanama dosine ya riuna, “Yesu, Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama natunama! Tam aba ḡarogue kwa ḡoeḡoe? Mamaitua isane yàwai baḡamna, nam kwa kovoḡigu!” 8 Tauḡoma nama ya riuna, baninama noḡone Yesu ya riuna da arua gewagewanama uma tauḡominama sibo ya dobi porena.

9 Dabudine Yesu tauḡoma yai taravirevirena, “Tam isamma nema?” Be tauna ya paribeena, “Taugu isaguma ‘patara’ be kè toi kauana.” 10 Be arua gewegewedima yaḡoro Yesu awai baḡana da nam wari dobue sibo ya riupore nawedina. 11 Dabudine bawa netarinama dosinama maida oya babane a yabayabana. 12 Naumeki da penama Yesu ai baḡana, “Kwa riupore nawemai bawa ḡarodie be kwai aninemai da nopodie ka saḡa.” 13 Naumeki da Yesu arua gewegewedima yai aninedi da tauḡoma a dobi pore be a naḡona bawa nopodie. Netari tabutabunama bawa sievinama 2 tausand nama dere boganaḡa a manini yovo be dakie a beku be yawawa nopone a tonedina.

14 Dabudine tauyosi aitauḡa bawa a raberabedina, a manini ḡoma meagaie be meagai diane, be uma varinama ai daberarina. Dabudine banaga a dobi a naḡona aba ya tubutubuḡana kitanama aubainama. 15 Be raḡanine taudi Yesu ḡarone a tavatavana, taudi tauḡoma penama ḡumnama tauna nopone miemienidima a kitana. Tauna yai gara be na noḡotama didimanine ya miamiana. Be taudi matabudi a nairana. 16 Taudi aitauḡa nama a kitakitana, banaga a riuedi da tauḡoma penama kokukokunama be bawa mate ḡarodie aba ya tubuḡana. 17 Vutuna aubainama taudi Yesu ai baḡa da adi dobuma sibo ya gosena.

18 Raḡanine Yesu waga nopone ya saḡasaḡana maika, tauḡoma penama a gosegose porena, tauna Yesu yai baḡana da sibo mate a naḡona. 19 Be Yesu nam i aninena, be ya riuna, “Kwa naḡo vadae, am damma ḡarodie be bada na raukiviverema be abaḡa ḡarome ya voivoiedina, nama kwa riuedina!” 20 Dabudine tauḡoma ya midisuḡu be ya naḡona Dekapolis noponaḡa, be Yesu aba tauna ḡarone ya voivoiena giuedima yai karena. Be banaga aitauḡa nama a vaivaiena, taudi a basena.

Jaeras natunama waivinama be waivi aitau Yesu na garama ya taukoni

(Mt 9:18-26; Lk 8:40-56)

21 Yesu wagae yawawa ya davu be ya naḡona noaḡo nevane, dabudi yawawa diane patara dosinama tauna a midi ḡuruvina. Inam dabudine 22 sinagog taurabenama tenaḡa isanama Jaeras ya tava da e kitana be Yesu, naumeki da Yesu noḡone tuapikane ya raupari 23 be nuanama tabutabune yai baḡe be ya riuna, “Taugu natuguma waivinama ḡaubonama e gurigurina. Yàwai baḡamna da nimamma debane kwa boru da e yawasana be e mianana.”

24 Naumeki da Yesu tauna mate naḡo ai karena. Be patara mate a naḡo be Yesu a tauporeporena. 25 Be dabudine waivi tenaḡa waikosina vutuvutu ya paḡona na modima 12 a kovina. 26 Tauna yai nuatoitoi kauana, be na purapurama matabudi dogeta ḡarodie yawai yakaredina deḡo e yawasana kabe da yaḡoro ya kaikai guratena. 27 Raḡanine tauna Yesu varinama ya vaivaiena, tauna patara nopodie Yesu na garama ya taukonina, 28 baninama tauna ya noḡotina, “Deḡoda taugu Yesu na garama yà taukoni ḡomena, taugu tokare yà yawasanana.” 29 Raḡanine tauna Yesu na garama ya tautaukonina, dabudine yai raḡantenaḡe da kosina manimanininama yai kave be tuninama mayanama ya dami da tauna na wainuatoitoie ya yawasanana.

30 Inam dabudine Yesu mayanama ya dami da rewapana ḡarone ya dobi porena. Naumeki da tauna yai tauvitare patara ḡarodie yai taravira be ya riuna, “Aitau yau garama ya taukonidi?” 31 Be na tauwai muriwatanama a paribee da a riuna, “Kwa kita da patara ta midimidi ḡuruvim be ta tatau poreporemna. Be nemanama da kwa riuriuna, ‘Aitau ya taukonigu?’ ” 32 Yesu yaḡoro ya waitau kitakitana da aitau ya voiana sibo ya kitana. 33 Dabudine waivi ya katai munaḡe da ḡarone aba ya tubuḡana, vutuna aubainama tauna ḡarone ya verau be naira ma gusuna Yesu kaḡapakane tuapikane ya raupari be yaba matabuna yai maḡataridina. 34 Yesu waivi ya riuena, “Moumou, am waisumaḡama yai yawasanimna. Ma nuasubam kwa naḡona, be am wainuatoitoie kwa yawasanana!”

35 Dabudine Yesu yaḡoro ya giugiu be tautauḡoma ḡesaudima Jaeras tauna sinagog taurabenama na vadae be a tava da Jaeras a riuena, “Natumma waivinama ya gurina. Aba aubainama tauwai katakatai kwa tatai nuaraḡaraḡa?” 36 Yesu taudi aba a giugiuedina ya vaia yababedi be tauna Jaeras ya riuena, “Nam am noḡotama e beku be kwai sumaḡa ḡoma!” 37 Naumeki da Yesu nam aitau i anine da tauna mate ti naḡo, be tauna Pita, Jeims tasinama Jon taudiḡa mate a naḡona.

38 Raḡanine taudi sinagog taurabenama na vadae a tavatavana, dabudine Yesu e vaiena be banaga patara ai nuaboya be bonedima ḡavoḡa a ḡabaḡabana ya kitedina. 39 Yesu vada nopone ya saḡa be ya riuna, “Aba aubainama kowai nuaboya be ko ḡabaḡaba? Gomana nam i gurina, tauna e kenakena ḡomana.” 40 Be taudi Yesu ai kwatekwatevena, vutuna aubainama tauna banegidima ya riupore dobiḡedi be tauna gomana tamana, tinana be na tauwai muriwatanama rabuiteḡa mate a naḡona deḡo gomana ya kenakenae.

41 Naumeki da Yesu gomana waivinama nimane ya kaididi be Hibru bonane ya riuena, “Talita kum!” Uma riunama baninama inam, ‘Moumou, yà riuriuemna, kwa midisuḡu!’ 42 Dabudine gomana waivinama yai raḡantenaḡe da ya midisuḡu be naḡo yai karena. Inam gomeninama na modima 12. Raḡanine uma kauinama nama ya tubutubuḡana, taudi matabudi a base kauena. 43 Be Yesu ya riu vavasaḡedi da uma kauinama nam aitau tenaḡa sibo ai vari, be tauna ya riuedi da aiyaba sibo gomana a ute da ya kanina.

6

Yesu Nasaretma a tuaḡaiena

(Mt 13:53-58; Lk 4:16-30)

1 Yesu inam dobunama ya gose be ya munaḡana na vadae na meagaie, be na tauwai muriwatanama mate ai muriwatanena. 2 Be Sabat ya tavatavana raḡanine, tauna sinagog nopone waikatakatai yai kare be banaga a riuna, “Uma tauḡominama uma kauidima deḡo ya ragaudi? Uma nuauyauyanama deḡo ya paḡo da tauna mataira mate e voivoiedi! 3 Tauna kabe Meri natuna tauwai kamda, be Jeims, Jousep, Judas be Saemon tuaḡedi? Be nuvunuvunama mate yodi ḡarode.” Vutuna aubainama taudi a tuaḡaiena.

4 Be Yesu taudi ya riuedina, “Peroveta dobu ḡesaudie ta vovo teyeteyena, be na meagaima banegidi be na banaga ḡomama be na vadama banegidima ta tuatuaḡaiena.” 5 Vutuna aubainama tauna inam dabudi nam aba matairidima i voiedina. Be nimane banaga raubisaḡa sidesidediḡa ya taukonidi be yai yawasanidina. 6 Be Yesu ya basedina, baninama taudi adi waisumaḡama ibewa.

Yesu na tauwai muriwatanama 12 ya riuporedina

(Mt 10:5-15; Lk 9:1-6)

7 Tauna tauwai muriwatana 12 ya yokoedi be ma turana ma turana ya riuporedina. Be tauna rewapana ya utedi da taudi arua gewegewedima ta tavu dobiḡedina.

8 Dabudine ya riu vavasaḡedi be ya riuna, “Ami vaḡaie nam aba ko ragaudi, nam kani, nam tana, nam mane bogemie. Be diḡona taunaḡa ko paḡo. 9 Be mate kaḡasuma ko kotedina, be nam kwama ḡidoidima mate ko ragaudi!” 10 Be mate ya riuedina, “Raḡanine deḡo vadane tai aninemi be ko saḡana, inam dabudine ko miana, naumeki da inam meagainama ko gose porena. 11 Be deḡoda banaga nam ta ḡoemi, naumeki da kaḡemima popokaudima ko rawakurukuruvidi, be inam meagainama ko gose porena, da dabudi taudi ta kita be ta kataie da taudime adi wavuma.”

12 Dabudine taudi a dobi a naḡo be a rauguguyana da banaga adi gewagewama sibo a kuvesidina. 13 Be mate banaga ḡarodie penama toitoi a tavu dobiḡedi, be oerie banaga sidesidedima toitoi tunidima a viredi be ai yawasanidina.

Jon tauwai babataito nema ya guri bakona

(Mt 14:1-12; Lk 9:7-9)

14 Guyau Herod uma kauinama nama ya vaiena, baninama Yesu a katai vavasaḡe be varinama ya moramorabana. Vutuna aubainama tauna ya riuna, “Jon tauwai babataito ya guri be ya midisuḡu munaḡana. Vutuna aubainama tauna rewapana ya paḡo da uma matairidima e voivoiedina.” 15 Be ḡesaudima a riuriuna, “Tauna Elaija.” Be yaḡoro banaga ḡesaudima a noḡonoḡoti da, tauna maika bonideḡo perovetedima nama. 16 Raḡanine Herod nama ya vaivaiena, tauna ya riuna, “Tauna inam Jon tauwai babataito, gadonama è tomna be gurie ya midisuḡu munaḡana.”

17 Be boni Herod tauiḡara ya riuedi da Jon a vunuḡi da seinie a pani be dibure a boruna. Herod nama ya voiana, baninama tauna tuaḡa ḡominama Pilip na waivima isanama Herodias ya naḡina. 18 Vutuna aubainama Jon Herod umanama ya riuriuena, “Inam nam i verena da tuaḡama na waivima kwa naḡi!” 19 Vutuna aubainama Herodias nuanama yai medina Jon ḡarone da ya ḡoeḡoena sibo yai gurina. Be tauna nam teneteneḡina da nama sibo ya voiana, 20 baninama Herod tauna Jon ya naire be ya raberabe kauena, baninama ya kataie da Jon tauna banaga didimanina be tauḡoma babaunama. Be Herod tauna Jon na giuma vaienama ya ḡoeḡoe kauena, avedi da tauna ya tatai nuaraḡaraḡana, be yaḡoro na giuma vaienama ya ḡoeḡoena.

21 Dabudine Herodias keda ya banavina da Jon ei gurina. Inam raḡanine Herod na kaba tubuḡama soine. Tauna soi ya voiena gabegabeman adi babadama, iḡeiḡeridima adi babadama be Galili babadidima mate aubaidima. 22 Dabudine Herodias natunama guguininama ya saḡa da ya bigana, be Herod na warema mate nuedima ya paḡo kauena. Dabudine Guyau Herod gomeninama ya riuena, “Aba kwa ḡoeḡoena kwa paḡo? Taugu aiyaba kwa ḡoeḡoena nama yà utemna.” 23 Ya sauga wape be ya riuna, “Aba kwai baḡena yà utemna, avedi da yau waiguyauma be nevanama tokare yà utemna.”

24 Dabudine gomana waivinama ya dobi ya naḡo be tinanama yai taravire be ya riuna, “Dudua, aiyaba yài baḡe?” Dabudine tinanama ya pribee be ya riuna, “Jon tauwai babataito debanama yà ḡoeḡoena.” 25 Inam gomeninama guguininama yai raḡantenaḡe da ya manini ya naḡona guyau ḡarone be na ḡoanama ya riuena. “Taugu yà ḡoeḡoena tam yodi uma dabudi Jon debanama teboe kwa boru be kwa uteguna.”

26 Be uma giunama guyau ya kawa nuaboya kauena, be tauna nam teneteneḡina da gomana ya rawaḡaiḡaiena, baninama tauna noḡone na warema matedie ya sauga wapana. 27 Vutuna aubainama guyau na taubodamama ya giu yaḡe be ya riupore da Jon debanama e verauḡena. Naumeki da taubodama ya naḡo dibure be Jon gadonama ya tom, 28 da teboe ya boru be gomana guguininama ya ute da ya kiroḡi be tinanama ya utena.

29 Raḡanine Jon na tauwai muriwatanama uma giunama a vaivaiena, taudi a verau be tubuḡinama a kiroḡa nawe be a dobona.

Yesu tautauḡoma 5 tausand* yai kanidina

(Mt 14:13-21; Lk 9:10-17; Jn 6:1-14)

30 Apasol Yesu ḡarone a tava munaḡa be yaba matabuna a voivoiedi be awai katakataina tauna ai varina. 31 Dabudine banaga toitoi a saḡasaḡa be a yovoyovona, be Yesu na tauwai muriwatanama nam teneteneḡina da sibo a mia be a kani. Vutuna aubainama tauna ya riuedina, “Taumiḡa muriguḡa ko verau gabu wainuatuḡune be raḡan ḡaubonaḡa ko siperena!”

32 Dabudine taudiḡa wagae a naḡona gabu wainuatuḡutuḡune. 33 Be dabudine patara ta kitana be Yesu da na tauwai muriwatanama mate a naḡonaḡona, taudi a kitedi be a kataiedina aubainama taudi meagai matabuna a gosedi da noḡodima a tom be a tava dokana. 34 Raḡanine Yesu wagae ya ḡotaḡotana, tauna patara dosinama ya kitedi be ya raunuatoiedina, baninama taudi maika sipu be nam taurabedi. Naumeki da tauna yaba matabuna waikatakataidima yai karena.

35 Raḡanine ravi ya tavatavana, tauna na tauwai muriwatanama ḡarone a tava be a riuna, “Uma dobu wainuatoitoinama be kaiteka suara e kovikovina. 36 Banaga kwa riupore nawedi meagaiḡa be meagai murisairidie be mabidie adi kanima ta gimara be ta kanidi.” 37 Be Yesu ya riuedina, “Taumi koi kanidi!” Be tauwai muriwatanama tauna a riuena, “Tam kwa ḡoeḡoena tauma ka naḡo be Denari 200 vutuna ruvanama buredi ka gimara be banaga kai kani bagibagidi, bo?”

38 Be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Taumi buredi bisa ḡaromie? Ko naḡo be ko kitedi!” Dabudine a noḡota banavi be tauna a riuena, “Buredi 5 be iyana rabui.” 39 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedi da banaga ta dariḡedina, naumeki da taudi banaga a dariḡedi be mui gidegidevidima debedie a miana. 40 Naumeki da banaga a daridariḡana, dariḡidima nopodie banaga ḡesaudima 100 be ḡesaudima 50-nama a miana.

41 Dabudine Yesu buredi 5 be iyana rabui ya ragaudi da gunuma yai kita saḡa be Mamaitua yai kaiwe, be buredi ya givedina, yodibe na tauwai muriwatanama ya utedi da taudi a soiedi be banaga a utedina. Be iyana rabui mate ya soiedina. 42 Banaga matabudi a kani da a kani siauana. 43 Be tauwai muriwatana buredi be iyana kanikani gosedima a tama be posa matabudi 12 ai moḡavudina. 44 Tautauḡoma aitauḡa a kanikanina sievidima 5 tausand.

Yesu topa debanaḡa ya naḡonaḡona

(Mt 14:22-33; Jn 6:15-21)

45 Naumeki da Yesu waiḡapa na tauwai muriwatanama ya riuedi da waga nopone a saḡa da Yesu a gose be taudi a naḡonaḡo dokana Betsaidama maika, tauna patara ya riuporedina. 46 Murine tauna ya naḡona oyae moiragi aubainama.

47 Raḡanine ravi na parate be waga yawawa poune ya midimidina, be Yesu taunaḡa gerese ya midimidina. 48 Tauna e kitana be na tauwai muriwatanama ma nuaboyedi a yareyarena, baninama sive dosinama ya kiroḡidi be a wewewesana. Raḡantomtom suara 3 be 6-nama poudie be Yesu topa debanaḡa ya naḡo be ḡarodie ya tavana. Tauna sibo ḡaubonaḡa yai muridina, 49 be taudi a kita be ai noḡotana kabe ḡaḡarua. 50 Be bonedima dosine a rasana, baninama taudi a naira kauana. Dabudine Yesu yai raḡantenaḡe be ya riuedina, “Nam nuemima e rovo! Inam taugu. Nam ko naira!” 51 Dabudine Yesu ya saḡana waga nopone taudi ḡarodie be sive yai nuatuḡuna. Be taudi a base kauena, 52 baninama taudi tautauḡoma 5 tausand awai kanidina na banima nam ti kataiena, be debedima ya buana.

Yesu Genesaretma banaga sidesidedima yai yawasanidina

(Mt 14:34-36)

53 Taudi yawawa a davu be a verauna Genesaret geresine a ḡota be ai anikana. 54 Raḡanine taudi waga a dobidobi porena, banaga Yesu a kita be a katai ḡomena. 55 Taudi Genesaret dobunama matabuna a naḡo popoe be banaga sidesidedima ma ratiratidi a kiroḡa be deḡo deḡo Yesu ya naḡonaḡona nama sida a kirokiroḡa tavaitedina. 56 Be Yesu deḡo meagai murisairidiḡa ya naḡonaḡona, nama taudi banaga sidesidedima anikune gabudie a tavatavaitedina. Be taudi Yesu ai baḡa da tauna sibo yai aninedi da na garama isunama sibo a taukonina, be aitauḡa a tautaukonina, taudi a yawasanana.

7

Waikatakatai dosi poredie saḡasaḡanama

(Mt 15:1-9)

1 Parisi be tarawatu tauwai katakatai ḡesaudima aitauḡa Jerusalemḡa a tavatavana, matabudi Yesu ḡarone a rawateḡeidi da 2 ta kitana be Yesu na tauwai muriwatanama ḡesaudima ma nimamiredi a kanikanina, inam waikatakatai dosi poredie saḡasaḡanama adi tarawatuma nam ti kaiwatanina. 3 Parisi be Jius matabudi nam tima kanikani yababana, noḡone nimedima ta koḡedina, adi dosima adi waikatakataima poredie a paḡopaḡona nama. 4 Raḡanine anikune gabune be ta tavana, taudi nam ta kani be noḡone nimedima ta raukoḡana. Be taudi tarawatu poredima ḡesaudima toitoi ta kaikai watanedina, maika redu, tebo be gurewa koḡedima. 5 Vutuna aubainama Parisi be tarawatu tauwai katakataidima Yesu ai taravirena, “Aba aubainama tam am tauwai muriwatanama uma waikatakatainama dosi poredie ya yovoyovona nam timawai muriwatane, be taudi ma nimamiredi ta kanikanina?”

6 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi waikaikaiyovu banegimima. Aisaia tauna na waiperovetae ya riu kauana, tauna umanama ya girugirumina,

‘Uma banegidima mududiḡa ta riuriuna, ‘Mamaitua’, be nopodima madanie.

7 Taudi nam teneteneḡina da taugu ta rauduneegu, baninama taudi tarawatu banaga a voivoiedina tawai katakataidina, da inam kabe vutudi Mamaitua na tarawatu.’

8 Taumi Mamaitua na riuvavasaḡama ḡavoe koya taurie be banaga ḡoma adi waikatakataima ko vovo teyeteyedina.” 9 Be ya riuedina, “Taumi koya katai ḡaḡa be Mamaitua na tarawatuma koya varie be taumiḡa ami vaivaie kowai muriwatanedina. 10 Baninama Mousis ya riuna, ‘Tamamma be tinamma kwa viviredi!’ be ‘Aitau tamanama bo tinanama e kunukunurena tauna gurie e miana.’ 11 Be taumi ko riuriuna, deḡoda banaga yaba ya paḡona maika kani bo yaba ḡesaudima da tamanama bo tinanama sibo ya sagudina, be tauna e riuriuedina, ‘Uma Korban’ - inam riunama baninama: Puyo Mamaitua taunaḡa aubainama. 12 Taumi ami waikatakataima kadi taiye tauna nam tamana bo tinanama ima sagusagudina. 13 Inam kededie waikatakatai ewai raudavudavuna, banaga ḡesaudima ḡarodie be Mamaitua riunama e kawakawa koakoana. Be yaba ḡesaudima a toi rereḡedina mate ko voivoiedina maika uma taudi.”

Deḡo yabediḡa banaga nopodima tawai mira

(Mt 15:10-20)

14 Dabudine Yesu patara ya yoko munaḡedi ḡarone be ya riuedina, “Koi beavaiegu matabumi, be uma yabedima yodi yà giuedina ko noḡotidi! 15 Nam aiyaba ḡavoe tokare e saḡa banaga nopone be ei mira, ibewa da aba banaga nopone e dobidobina, inam vutuna taunaḡa ewai mirana.” 16 (-)*

17 Raḡanine Yesu patara ya gosedi be vada nopone ya saḡasaḡana, tauna na tauwai muriwatanama ai baḡa da uma wainasinama baninama sibo ya giu yaḡedina. 18 Be Yesu ya riuedina, “Taumi nam ko kataie, bo? Taumi sibo koya kataie da yaba ḡavoe be banaga nopone e saḡasaḡana tokare nam ei mira. 19 Baninama inam nam nuapoune ima yovoyovona, ibewa da kapone da noveḡo e dobidobina.” Uma riunama nama Yesu ewai maḡatarana da kani matabudi anikani. 20 Na giuma ya kaiwatani be ya riuna, “Aba banaga nopone e dobidobina, inam vutuna tauna ewai mirana. 21 Baninama banaga nopone nuapoune noḡota gewegewedima ta tavatavana, maika badara, danene, vunuḡa, turanama debane mui e porena, 22 waigogo be noḡota ḡesaudima gewegewedima tabu be tabu e voivoiedina, maika waikaikaiyovu, kaua waimata warewaredi bo waideba subesubedima, unura, boruwaideḡa, moraba be bua kauidima e voivoiedina. 23 Uma kauidima gewegewedima banaga nopone ta tavatavana, taudi vutudi banaga tawai mirana.”

Waivi na waisumaḡama

(Mt 15:21-28)

24 Dabudine Yesu inam meagainama ya gose be ya naḡona dobu dosine Taiya meagainama diane. Tauna vada nopone ya saḡa be ya ḡoeḡoena da banaga nam sibo a kataie da tauna inam dabudine, be yaḡoro tauna nam i mia moisirina. 25 Gomana waivinama arua gewagewanama kokukokunama tinanama, Yesu varinama ya vaivaiena, yai raḡantenaḡa ya verau Yesu noḡone be tuapikane ya rauparina. 26 Waivi tauna eteni Gurik nama be meagai dosinama Ponitia nopone ya tubuḡana Siriama, waivi Yesu yai baḡa da tauna natunama nopone penama sibo ya tavu dobiḡena. 27 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Kwa gose da noḡone seda ta kani doka. Nam i verena da seda adi kanima tà paḡo be daḡadaḡasi ḡarodie tà pore nawe.”† 28 Waivi ya paribee be ya riuna, “Bada! Be yaḡoro daḡadaḡasi vatara dibune miemienidima seda adi kanima kurekuredima tokare mate ta kanidina.” 29 Dabudine Yesu waivi ya riuena, “Nama kuya giuna aubainama, yodi tam kwa munaḡa am vadae, be dabudine tokare kwa kita da penama natumma waivinama ya dobi porena.” 30 Naumeki da waivi ya munaḡa vadae da e kitana be penama gomana waivinama ya dobi pore be gomeninama tauna na kaba kenae ya kenakenana ya kitana.

Yesu gumgum beanama potapotanama yai yawasanina

31 Dabudine Yesu Taiama be Saidonḡa ya dobi ya naḡona Dekapolis nopone Galili yawawinama paratine. 32 Dabudine banaga ḡesaudima tauḡoma beanama potapotanama be nam giugiuna a verauḡena Yesu ḡarone be ai baḡa da nimanama sibo tauḡoma tunine ya boruna. 33 Naumeki da patara nopodie be Yesu tauḡominama taunaḡa yai doka dobiḡe ḡavoe be nimarakurakunama tauḡoma beane ya sivudi, da nimanama kavisone yai vira be tauḡoma menanama ya taukonina. 34 Naumeki da Yesu gunume yai kita saḡa da yavutu bagibaginama ya taupore, be tauḡoma ya riuena, “Epata!” Inam riunama baninama ‘Kwa nuaporaḡa’. 35 Inam raḡanine tauḡoma beanama ya raunuaḡari be mudune ya giu yaḡana.

36 Be Yesu banaga ya riu vavasaḡedi da nam aitau tenaḡa ta riue, be ya riuriu nonoḡedina, be taudi yaḡoro a giugiu watanena. 37 Be taudi aitauḡa a vaivaiena a base kaue be a riuna, “Tauna yaba matabuna ya voia kauedina. Tauna e voie da avedi beapotapotanama be ei beavaiana, be avedi gumgum be e giuna.”

8

Yesu banaga 4 tausand yai kanidi

(Mt 15:32-39)

1 Nam dauna inam raḡanine, patara ḡesaunama dosinama mate ai rawateḡeidina. Be dabudine nam aiyaba i kenakenana da taudi sibo a kani, dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya yokoedi ḡarone be ya riuna, 2 “Taugu uma banegidima è raunuatoiedina, baninama raḡan rabuiteḡa nopodie taudi taugu mate, be yodi nam aiyaba da ta kani. 3 Be deḡoda taudi ma kaniguridi yà riuporedina, tokare kedae ta raugurerena. Baninama banaga ḡesaudima madanie be a verauna.”

4 Dabudine na tauwai muriwatanama a paribee be a riuna, “Uma mutuyua dobunama. Deḡo kani tà paḡo be uma banegidima tài kani bagibagidi?” 5 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi ḡaromie buredi bisa?” Be taudi a riuna, “Buredi 7.” 6 Naumeki da Yesu patara ya riuedi da doḡae a miana. Be dabudine tauna buredi matabudi 7 ya ragaudi, Mamaitua yai kaiwe, ya givedi be na tauwai muriwatanama ya utedi da taudi sibo a soiedina patara ḡarodie, be taudi nama a voiena. 7 Be taudi iyana ḡauḡaubodima bisaḡa mate a ragaudina. Be Yesu inam iyenidima aubaidima yai kaiwa be na tauwai muriwatanama ya riuedi da uma taudi mate ta soiedina.

8-9 Dabudine banaga sievinama 4 tausand nama a kani da a kani siauana. Naumeki da na tauwai muriwatanama kani kanikani gosedima posa matabudi 7 ai moḡavudina. Be dabudine Yesu banaga ya riuriupore nawedina, 10 tauna waiḡapa na tauwai muriwatanama mate wagae a saḡa be a naḡona Dalmatia distrik nopone.

Parisi mataira ai baḡena

(Mt 16:1-4)

11 Be Parisi ḡesaudima a tava Yesu ḡarone be waitaravirevirenama ai karena. Taudi a ḡoeḡoena sibo Yesu a raurubuna, vutuna aubainama mara matairinama ai baḡe da sibo ya voie be dabudi a kita be a kataie da Yesu tauna Mamaitua ḡaronama. 12 Dabudine Yesu yavutu bagibaginama ya taupore be ya riuna, “Aba aubainama yodi raḡaninama banegidima mataira tawai baḡedi? Ibewa! Yà riuriu kauemina da nam tokare mataira uma banegidima ḡarodie e tubutubuḡa.” 13 Naumeki da tauna ya gose poredi da waga nopone ya saḡa munaḡa be yawawa a davu da noaḡo nevane a naḡona.

Tauwai muriwatana Yesu aba ya giugiuena nam ti kataiena

(Mt 16:5-12)

14 Tauwai muriwatana nuedima ya koana, buredi toitoi kabe ti ragaragau da tenaḡa kavakava a paḡona ḡarodie wagae. 15 Dabudine Yesu nuedima ya boru be ya riuedina, “Parisi be Herod adi waikaikaiyovuma maika yist. Koi kita kauana!” 16 Naumeki da tauwai muriwatana uma kauinama ai giu vivivire be a riuna, “Tauna nama ya riuna, baninama tauda ḡarode nam buredi.” 17 Yesu ya kataiedi da taudi aba a giugiuena, vutuna aubainama tauna yai taraviredi, “Aba aubainama ko riuriuna da taumi ḡaromie nam buredi? Taumi yaḡoro nam ko kita be ko kataie, bo? Taumi koya nuababaḡa, bo? 18 Taumi matemima e kenakenana be nam komawai kita, beemima e kenakenana be nam komawai beavaia, bo? Be ko noḡonoḡoti bo ibewa 19 da raḡanine taugu buredidima matabudi 5 è givedina banaga 5 tausand aubaidima, be kani kanikani gosedima posedima moḡamoḡavudima bisa koya ragau?” Be tauwai muriwatana a paribee be a riuna, “Matabudi 12.” 20 “Raḡanine taugu buredidima matabudi 7 è givedina banaga 4 tausand aubaidima be kani kanikani gosedima posedima moḡamoḡavudima bisa koya ragau?” Be taudi a paribee be a riuna, “Matabudi 7.” 21 Be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Taumi yaḡoro nam koma katakataie, bo?”

Yesu tauḡoma matapotapotanama yai yawasanina

(Mt 9:27-31; 20:29-34; Lk 18:35-43)

22 Raḡanine taudi Betsaidama a tavatavana banaga ḡesaudima tauḡoma matapotapotanama ai doka verauḡe Yesu ḡarone be ai baḡana da sibo ya taukonina. 23 Naumeki da tauna tauḡoma matapotapotanama nimane ya kaididi da meagai a dobi pore be ḡavoe a naḡona. Dabudine Yesu tauḡoma matanama ya kavisodi be nimanama tauḡoma matane ya sivudi da yai taravire be ya riuna, “Aba kwa kitakita bo ibewa?” 24 Be tauna ya tausuḡu be ya riuna, “Taugu banaga yà kitekitedina be kitedima maika kai kabe ti naḡonaḡo.” 25 Naumeki da Yesu nimanama tauḡoma matane ya sivu munaḡedina. Dabudine tauḡoma matanama ya vere be yai kita munaḡana, be yaba matabudi ya kita kauedina. 26 Be Yesu tauḡoma ya riupore da ya naḡona na vadae be ya riuna, “Nam meagai banegidima kwa riuedi da aba ya tubuḡana.”

Pita Yesu yai maḡatarina

(Mt 16:13-20; Lk 9:18-21)

27 Yesu be na tauwai muriwatanama mate Seseria-Pilipai diane meagaidiḡa nama a naḡona. Da kedae be yai taraviredi da ya riuna, “Banaga ta riuriu da taugu aitau?” 28 Be taudi a paribeena, “Banaga ḡesaudima ta riuriuna da tam kabe Jon tauwai babataito, be ḡesaudima ta riuriuna da tam kabe peroveta Elaija, be ḡesaudima ta riuriu da tam kabe boni perovetedima.” 29 Be tauna ya riuedina, “Be taumi nemanama ko noḡonoḡoti bake da taugu aitau?” Be Pita ya paribeena, “Tam Keriso, vutuna Mamaitua ya sausaugena ya riupore yovoḡena.” 30 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya riu vavasaḡedi da nam aitau tenaḡa tai vari.

Yesu na wainuatoitoi be nema e guri bakona ya giuedina

(Mt 16:21-28; Lk 9:22-27)

31 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama waikatakataidima yai kare be ya riuedina, “Banaga Natunama tokare ei nuatoitoina yaba toitoi ḡarodie be babada dosidima, Parisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima, taudi matabudi ta tuaḡaie be tai gurina. Be raḡan wairabuiteḡane tauna tokare e midisuḡu munaḡana.” 32 Tauna uma kauidima ya giu kauedina, vutuna aubainama Pita Yesu yai doka nawe ḡavoe be riutuaḡaienama yai karena. 33 Be raḡanine Yesu yai tauvitare da na tauwai muriwatanama ya kitedi be Pita ya riutuaḡaie be ya riuna, “Seitan! Murigue kwa naḡo, tam am noḡotama nam Mamaitua ḡarone tima yovoyovona be banaga ḡomae.”

34 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama be patara ya yokoedi ḡarone be ya riuedina, “Aitau waimuriwataneguma e ḡoena, naumeki da na ḡoanama matabuna e gosedi, be na korosima e kiroḡi da ei muriwataneguna. 35 Baninama deḡoda aitau tame am yawasanama kwa kaididi be kwa raberabena, tokare am yawasanama kwa kawa gewagewana, be tam aitau am yawasanama kuyai utaena taugu be vari verenama kama taiye, tam tokare am yawasanama kwa banavina. 36 Be deḡoda aitau dobu yabedima matabudi e ragaragaudi be raḡanine e gurina, inam yabedima nema tauna ta sagu bake da tauna yawasana kenakena nonoḡinama e paḡo? 37 Bo aba banaga ei utae da na yawasanama e paḡo munaḡe? 38 Deḡoda banaga aitau taugu be riuguma giuenama e tunitunimayaḡena, uma kimtinama nam waisumeḡidi be gewagewa tauvoiedima nopodie, naumeki da tokare, raḡanine Banaga Natunama Tamanama neneḡarine be anea babau mate ta verauna, tauna mate e tuaḡaiena, baninama noḡone ya tunimayaḡeguna aubainama.”

9

1 Be Yesu na giuma ya kaiwatani da ya riuna, “Taugu yà riuriu kauemina da taumi ḡesaumima yodi uma dabudi ko midimidina, tokare nam ko guri naumeki da Mamaitua na waiguyauma rewapana mate e verauna ko kitana.”

Yesu kitanama ya boru vitarena

(Mt 17:1-13; Lk 9:28-36)

2 Raḡan 6 a kovikovina murine Yesu Pita, Jeims be Jon yai dokedi be a naḡona oya daudaunama debane, taudiḡa dabudine a tavana. Be dabudine taudi noḡodie matedie Yesu kitanama ya boru vitarena. 3 Be na garama a rawarawa keyekeyemidi be a ḡavora da a ḡavora kauana, nam aitau dobue teneteneḡina da nama e kawa ḡavori. 4 Dabudine tauwai muriwatana rabuiteḡa noḡodie be Elaija da Mousis a maḡatara be Yesu mate awai giuna.

5 Be Pita ya riuna, “Tauwai katakatai, ya vere kaua da tauda mate uma dabudi. Be agunai tauma kape rabuiteḡa ka keridi, da tenaḡa tam aubaimma, tenaḡa Mousis aubaina be tenaḡa Elaija aubainama.” 6 Pita nama ya riuna, baninama tauna na banagama rabui mate a naira kauana, be Pita nam i kataie da aba sibo ya giue, vutuna aubainama ya giu yabayababana.

7 Dabudine giyou ya dobi be ya ruputawedina. Be inam giyounama nopone bona ya yovo be ya riuna, “Uma tauna taugu natuḡomiguma, tauna vutuna taugu nuaguma e paḡopaḡona, koi beavaie!” 8 Taudi ai raḡantenaḡe da aitau kitakita be nam aitau tenaḡa ti kitana, be ḡarodie Yesu taunaḡa. 9 Raḡanine taudi oya debane be a yovoyovona raḡanine, Yesu na tauwai muriwatanama ya riu vavasaḡedi da matedie aba a kitakitana nam aitau tenaḡa tai vari, naumeki da Banaga Natunama gurie e midisuḡu munaḡana. 10 Taudi inam giudima a nuevidi be taudiḡa ai giu vivivira da, gurie midimidisuḡunama na banima aba.

11 Be taudi Yesu ai taravirena, “Aba aubainama tarawatu tauwai katakataidima ta riuriuna da, Elaija tokare e tava doka?” 12 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Inam riukaua, Elaija tauna tokare e tava dokana, be tauna tokare yaba matabudi e kawa didimanidina. Be you, aba aubainama girugiruminama porane e riuriuna da Banaga Natunama tokare ei nuatoitoi kaua be ta tuaḡaiena? 13 Be yà riuriuemina da Elaija maiḡone ya tavana, be aba banaga a noḡonoḡotina, nama ḡarone a voiena, maika girugiruminama porane ya riuriuena nama.”

Penama gomana tauḡominama ya kokuna

(Mt 17:14-21; Lk 9:37-43)

14 Raḡanine taudi a dobidobi munaḡana, tauwai muriwatana ḡidoidima mate ai rawateḡeidi be ta kitana be patara dosinama a midi ḡuruvidi be tarawatu tauwai katakataidima mate awai saḡasaḡana. 15 Dabudine banaga matabudi Yesu a kitakitana, taudi a ḡosoridi da a manini ḡarone a naḡo be ai kaiwena. 16 Be Yesu yai taraviredi be ya riuna, “Taumi aba aubainama taudi mate kowai saḡasaḡa?” 17 Naumeki da tauḡoma tenaḡa patara poune ya paribee be ya riuna, “Tauwai katakatai, taugu natuguma è verauḡena ḡarome. Tauna penama ya koku be ya kaue da nam ima giugiuna. 18 Kana raḡanie penama gomana e vunuvunuḡina raḡanine, tauna gomana doḡae ewai bekuna. Be tauna kasampuropuro gayane ta dobidobina, da mokanama e gidedi be tuninama ta badobadona. Be taugu am tauwai muriwatanama èi baḡedina da sibo peneminama a tavu dobiḡena, be taudi nam teneteneḡina.”

19 Be Yesu ya riuedina, “Taumi kimta nam waisumeḡimi! Taugu taumi mate tà mia ḡaḡa be ami vitama yà kiroḡa ḡaḡae? Gomana ko verauḡe ḡarogue.” 20 Naumeki da gomana a verauḡena Yesu ḡarone. Be raḡanine penama Yesu ya kitakitana, tauna yai raḡantenaḡe da gomana ya kawa kokeri be doḡae yai bekuna. Dabudine gomana yai kunukunuvira be gayane kasampuropuro a tavatavana.

21 Be Yesu gomana tamanama yai taravirena, “Raḡan bisa tauna umanama ya voia?” Be gomana tamanama Yesu ya paribee be ya riuna, “Raḡanine tauna ḡaubone da yodi. 22 Be penama raḡan matabuna gomana kai matane bo upae yawai bekuna waigurinama aubainama. Be deḡoda tam teneteneḡinama aba kwa voiena, naumeki da kwa raunuatoiemai da kwa sagumai!” 23 Be Yesu ya riuna, “Aba aubainama kuya riuna, ‘Deḡoda tam teneteneḡina’? Tauna aitau ewai sumaḡana, ḡarone yaba matabuna teneteneḡinama.” 24 Naumeki da gomeninama tamanama yai raḡantenaḡe da bonanama dosine ya riuna, “Taugu nam amawai sumaḡa kauana, be kwa kaisagugu da yài sumaḡa guratana.”

25 Raḡanine Yesu e kitana be patara ya moramorabana, vutuna aubainama tauna penama ya riutuaḡai be ya riuna, “Penama beapotapota be gumgum penemima, yà riuriu vavasaḡem da gomana kwa dobi pore be nam nopone kwa saḡa munaḡa!” 26 Dabudine penama gomana ya kawa yogoyogo, ya kawa kokeri gurate be gomana ya dobi porena. Be gomeninama kitanama maika guri kabe i kenakena. Vutuna aubainama banaga ḡesaudima a riuna, “Tauna ya gurina!” 27 Naumeki da Yesu gomana nimane ya kaididi da ya soruwai midisuḡu be ya midina.

28 Raḡanine Yesu vada nopone ya saḡasaḡana murine, be na tauwai muriwatanama taudiḡa ai taravire be a riuna, “Aba aubainama tauma penama nam ke tavu dobiḡe?” 29 Be Yesu ya paribeedi da ya riuna, “Nam aiyabae tokare uma peneminama nama e tavu dobiḡe, ibewa da moiragi* taunaḡa.”

Yesu nema ya guri bakona ya giu munaḡena

(Mt 17:22-23; Lk 9:43-45)

30 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama mate inam dobunama a gose pore be Galili noponaḡa a naḡona. Be Yesu nam i ḡoeḡoena da aitau tenaḡa sibo ya kataiedi da taudi aikedae, 31 baninama tauna na tauwai muriwatanama yawai katakataidina. Be ya riuedina, “Banaga Natunama tokare ta boru dobiḡena banaga nimedie. Taudi tai guri be raḡan rabuiteḡa murine tauna e midisuḡu munaḡa.” 32 Dabudine na tauwai muriwatanama nam ti kataiena da uma giunama baninama aba, be taudi waitaravirevirenama a nairena uma giunama aubainama.

Aitau ya saḡa gurata

(Mt 18:1-5; Lk 9:46-48)

33 Naumeki da taudi Kapeniamma a tava da vada nopone a saḡa a mia be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Taumi kedae aba koyawai saḡasaḡae?” 34 Be taudi ai nuatuḡutuḡuna, baninama kedae taudi awai saḡasaḡana da aitau poudie ya saḡa gurata. 35 Dabudine tauna ya mia yovo da na tauwai muriwatanama 12 ya yokoedi be ya riuedina, “Deḡoda aitau moraba e ḡoena, naumeki e kaue da e ḡaubo be banaga matabudi adi taunoyama e tubuḡana.” 36 Dabudine tauna gomana ḡaubonama nimane ya kaididi be na tauwai muriwatanama poudie yai midirina. Be gomeninama yai yaubabe, be ya riuedina, 37 “Aitau seda umanama maika kitedima tenaḡa isague ewai turanena, tauna taugu ewai turaneguna, be aitau taugu ewai turaneguna, tauna tauriuporeguma ewai turanena.”

Aitau nam dà ḡavia tauna ḡarodama

(Lk 9:49-50)

38 Jon ya riuna, “Tauwai katakatai, tauma tauḡoma tenaḡa kè kitana isame penama ya tavutavu dobiḡedi be tauma kè riutuaḡaiena, baninama tauna nam tauda mate tama noyanoya tenaḡana.” 39 Be Yesu ya riuna, “Nam ko riutuaḡaie! Baninama aitau da isague mataira e voivoiedina, tauna nam teneḡina da mainokomḡo raḡandie isaguma e kawa gewagewa, 40 baninama banaga aitau nam imawai ḡaviedana, tauna inam tauda turadama. 41 Taugu yà riuriu kauemina, deḡoda aitau isague upa e uteutemina, baninama taumi Keriso ḡaronama, tauna teneteneḡinama na maesama tokare e paḡona.

Raurubue dà gewagewama e tubutubuḡana

(Mt 18:6-9; Lk 17:1-2)

42 “Be deḡoda aitau uma sededima tenaḡa ewai sumaḡegu be e kaue da gewagewa e voiena, ya verena da tauna yeku dosinama gadone ta pani be egasie ta pore nawena. 43 Deḡoda nimamma e kauem da gewagewa kwa voiena, naumeki da kwa douraka pore! Ya verena da nimamma tenaḡa mate yawasana nopone kwa saḡa be nam nimamma rabui mate da gienae kwa naḡo, dabudine kai karakarata watanine. 44 (-)† 45 Be deḡoda kaḡamma e kauem da gewagewa kwa voiena, naumeki da kwa douraka pore. Ya verena da kaḡamma tenaḡa mate yawasana nopone kwa saḡana be nam kaḡamma rabui mate da gienae ta pore nawem. 46 (-)‡ 47 Deḡoda matamma e kauem da gewagewa kwa voiena, naumeki da kwa kaipore. Ya verena da matamma tenaḡa kwa kunavai be Mamaitua na waiguyauma nopone kwa saḡana, be nam matamma rabui mate da gienae ta pore nawemna. 48 Inam dabudine motamota taudi ta kanikanidina nam ta guri, be kai e karakaratidina nam e guri. 49 Be nama kai karakaratidima banaga matabudi tunidie ta yaraiedina.

50 “Buta inam yaba verenama, be deḡoda buta dininama e gewagewana, nema kwa voia bake da e dini munaḡa? Buta ko paḡo nopomie be ami banagama mate subae ko miana.”

10

Waigosaḡa waitaraviranama

(Mt 19:1-12; Lk 16:18)

1 Naumeki da Yesu inam dobunama ya gose pore be ya naḡona Judia provinsnama nopone be upa Jodan ya davuna. Dabudine patara ḡarone a tava munaḡa be yai katakataidina tauna na vaivaie nama.

2 Be Parisi ḡesaudima Yesu ḡarone a tava be tauna raurubuna aubainama ai taravirena, “Kwa riuemai, tarawatu ewai anina bo ibewa da tauḡoma na waivima e riupore?” 3 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Mousis na tarawatuma nopone nema ya riu bakemi?” 4 Be taudi a riuna, “Mousis yai anina da tauḡoma waigosaḡa pepanama e girumi be waivi e riuporena.” 5 Dabudine Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Mousis inam tarawatunama ya girumina, baninama taumi noḡota poraḡa ḡarone debemima ya bado kauana. 6 Be pakane Mamaitua yaba matabuna yawai tubuḡidina raḡanine, tauna tauḡoma be waivi ya voiedina. 7 Vutuna aubainama tauḡoma tamanama be tinanama e gosedi be na waivima mate tai rawateḡeidina 8 da taudi tubuḡa tenaḡa ta tubuḡana. Vutuna aubainama taudi yodi nam tubuḡa rabui, ibewa da tenaḡa. 9 Naumeki da aba Mamaitua yawai rawateḡeidina nam aitau ei yamonedi!”

10 Raḡanine taudi a munaḡa vadae a tava be na tauwai muriwatanama uma giunama aubainama Yesu ai taravirena. 11 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Ai tauḡoma na waivima e gose be waivi ḡesaunama e naḡina, tauna na waivima debane mui e poreporena. 12 Be kauinama teneḡinama, deḡoda ai waivi na tauḡomama e gose be tauḡoma ḡesaunama e naḡina, tauna na tauḡomama debane mui e poreporena.”

Yesu be seda

(Mt 19:13-15; Lk 18:15-17)

13 Banaga ḡesaudima seda ḡauḡaubodima Yesu ḡarone a verauḡedi da tauna sibo ya taukonidina, be na tauwai muriwatanama inam banegidima a riutuaḡaiedina. 14 Be raḡanine Yesu nama ya kitakitana, tauna nuanama yai medi be na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Seda ḡauḡaubodima ko gosedi da ḡarogue ta verau be nam ko riutuaḡaiedi, baninama Mamaitua na waiguyauma inam banaga maika uma sededima nama aubaidima. 15 Taugu yà riuriu kauemina da aitau nam Mamaitua na waiguyauma i paḡona, maika gomana ḡaubonama nama, tauna tokare nam waiguyaunama nopone e saḡa.” 16 Naumeki da Yesu seda ya tikedi da nimanama debedie ya sivudi be yai aiainidina.

Waiguyau tauḡominama

(Mt 19:16-30; Lk 18:18-30)

17 Dabudine Yesu na naḡoma yai kare munaḡe be tauḡoma tenaḡa ya manini tava da Yesu noḡone be tuapikane ya raupari be yai taravirena, “Tauwai katakatai veremma, aba yà voie be yawasana kenakena nonoḡinama yà paḡo?” 18 Be Yesu ya riuena, “Aba aubainama kwawai isaguna veregu? Nam aitau verena be Mamaitua taunaḡa. 19 Tam tarawatu poranama girugiruminama kuya kataiedina, Nam kwa vunuḡa! Nam am visarama bo am tauḡomama debane mui kwa pore! Nam kwa danene! Nam kwa kaiyovu! Nam kwa uta gigibu! Tamamma be tinamma kwa viviredi!”

20 Dabudine tauḡominama ya riuna, “Tauwai katakatai, taugu ḡaubogue da yodi uma tarawatudima matabudi è voteyeteyedina.”

21 Yesu tauḡominama ya kita da nuanama ya paḡo be ya riuna, “Yaba tenaḡa sibo kuya voiena. Kwa naḡo be yaba matabudi ḡarome kwa raugimaredi be inam manedima banaga waikaruwaḡewaḡedima kwa utedi, be tam tokare marae kwai guyauna. Yodibe kwa verau be kwai muriwatanegu!” 22 Be raḡanine uma riunama ya vaivaiena tauḡominama yai nuaboya be ma nuaboyana ya naḡona, baninama tauna yai purapura kauana.

23 Yesu yai kita kwaviviro be na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Waiguyau banegidima ḡarodie ya piripiri kaua da tokare Mamaitua na waiguyauma nopone ta saḡa.” 24 Tauwai muriwatana uma riunama nama a vaivaiena, taudi a ḡosoridina. Be Yesu ya riu munaḡana, “Seda, Mamaitua na waiguyauma nopone saḡanama ya piripiri kauana. 25 Kamel ya bagibagi kauana da seyau gavogavone e sonaḡa, be maika nama waiguyau baneginama ya bagibagi da ya bagibagi kauana da Mamaitua na waiguyauma nopone e saḡa.” 26 Dabudine tauwai muriwatana a ḡosori kauedi be adi noḡotama ya kovina. Be adi banagama adi banagama a riuedina, “Yodi aitau tokare e yawasana?” 27 Yesu na tauwai muriwatanama ya kita dididi, ya paribeedi be ya riuna, “Banaga ḡarone nam teneteneḡina be Mamaitua ḡarone tauna teneteneḡinama da waiguyau banegidima e voiedi da tokare Mamaitua na waiguyauma nopone ta saḡana.”

28 Dabudine Pita ya riuna, “Be tauma yaba matabudi kè gosa poraḡa be tam kèi muriwatanemna!” 29 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taugu yà riuriu kauemina, aitau na vadama bo tuatuaḡanama, bo novunovunama, bo tinana, bo tamana, bo seda, bo sipi e gosedina taugu isague be vari verenama aubainama, 30 tauna yaba veredima toitoi yodi raḡanine e banavidina. Tauna tokare na vadama, tuatuaḡanama, novunovunama, tinatinanama, na sedama, be na sipima ta toi vavasaḡa, 100 be ei murina. Be raukivigewagewa mate be raḡan e tavana, tauna tokare yawasana kenakena nonoḡinama e paḡona. 31 Be toitoi yodi ta dokadokana tokare ta murina, be aitauḡa yodi ta murimurina tokare ta dokana.”

Yesu nema e guri bakona raḡan wairabuiteḡanama ya giu munaḡena

(Mt 20:17-19; Lk 18:31-34)

32 Yesu na tauwai muriwatanama mate taudi kedaḡa a saḡa a naḡonaḡona Jerusalemma, Yesu ya dokadokana be na tauwai muriwatanama muriḡa a saḡasaḡana nuedima ya karatina, be banaga aitauḡa awai muriwatanedina taudi a naira kauana. Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama 12 yai doka nawedi ḡavoe be ya riuedina da tauna ḡarone abaḡa ta tubuḡana, 33 “Koi beavaia! Tauda tà saḡa tà naḡona Jerusalemma, dabudine Banaga Natunama tokare ta boru dobiḡena pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima ḡarodie, taudi tokare ta etare be eteni banegidima nimedie ta boru nawena waigurinama aubainama. 34 Be taudi tokare tai varavara, ta kaviso, ta kwapu be tai gurina. Be raḡan wairabuiteḡane tauna tokare e midisuḡu munaḡana.”

Jeims be Jon adi waibaḡama

(Mt 20:20-28)

35 Naumeki da Sebedi natunama Jeims be Jon Yesu ḡarone a tava be a riuna, “Tauwai katakatai, tauma ka ḡoeḡoena aubaimaima yaba tenaḡa kwa voiena.” 36 Be Yesu ya riuna, “Aba ko ḡoeḡoena aubaimima yà voie?” 37 Taudi a paribee be a riuna, “Am waiguyauma na raḡanie kwai aninemai da tenaḡa kasaume e mia be tenaḡa senime.”

38 Be Yesu ya riuedina, “Taumi nam ko kataiena aba kowai baḡena. Taumi teneteneḡina da taugu ḡoraḡoranama yà tegona nama ko tego bo babataitonama* yà paḡona nama ko paḡo, bo?” 39 Taudi a paribee be a riuna, “Tauma teneteneḡinama!” Dabudine Yesu ya riuedina, “Taumi tokare ḡoraḡoranama ko tegona be yà babataitona nama tokare ko babataitona. 40 Be kasaugue be senigue mieninama, inam tokare nam taugu yài anina. Inam gabunama taudi aitauḡa vinevinedima aubaidima Mamaitua ya vokaukauena.”

41 Raḡanine tauwai muriwatana ḡesaudima 10-nama a vaivaiena, taudi nuedima yai medina Jeims be Jon ḡarodie. 42 Vutuna aubainama taudi matabudi Yesu ya yokoedi ḡarone be ya riuedina, “Taumi koya kataiena da eteni banegidima adi babadama eteni ḡarodie tawai badabadana. Be babadidima ai rewapana vavasaḡana aubainama da taudi matabudi tawai badedina. 43 Uma kauinama nama taumi ḡaromie nam e tubuḡa! Be deḡoda aitau tenaḡa nopomie moraba e ḡoena, naumeki tauna e kaue da matabumi ami taunoyama e tubuḡana. 44 Be aitau saḡa gurata e ḡoena, naumeki da ei taunoyana ḡaromie. 45 Baninama avedi da Banaga Natunama ya verauna nam banaga tauna aubainama ta noya, be tauna taudi aubaidima e noyana, be na yawasanama ei utae da banaga toitoi e kuvesidina.”

Yesu Batimeus matapotapotanama yai yawasanina

(Mt 20:29-34; Lk 18:35-43)

46 Naumeki da Yesu be na tauwai muriwatanama a tavana Jerikoma. Dabudine taudi be patara dosinama meagainama a gose be tauḡoma matapotapotanama isanama Batimeus keda diane ya mia be ya kiḡikiḡina, tauna inam Timias natunama. 47 Raḡanine tauna e vaiena be Nasaret Yesunama, tauna ya yoko be ya riuna, “Yesu, Deivid natunama kwa raunuatoiegu!” 48 Banaga toitoi a riupasakare be a riutuaḡaiena da sibo yai nuatuḡuna. Be dabudine tauna ya yoko gurata be ya riuna, “Deivid natunama kwa raunuatoiegu!” 49 Dabudine Yesu ya midi kwasa be ya riuna, “Ko riue be e verau!” Naumeki da taudi tauḡoma matapotapotanama a yokoe be a riuena, “Nam kwai nuaboya! Kwa midisuḡu! Tauna e yokoyokoemna.” 50 Dabudine tauḡoma ya midisuḡu, na garama ya gose pore be ya verauna Yesu ḡarone. 51 Yesu tauḡoma yai taravire be ya riuna, “Aba kwa ḡoeḡoena aubaimma yà voie?” Dabudine tauḡoma matapotapotanama ya riuna, “Tauwai katakatai, taugu yà ḡoeḡoena yài kitana.” 52 Dabudine Yesu ya riuna, “Kwa naḡo, am waisumaḡama yai yawasanimna.” Naumeki be yai raḡantenaḡe da matanama yai kita munaḡa be Yesu yai muriwatanena kedaḡa.

11

Yesu Jerusalemma ya saḡana

(Mt 21:1-11; Lk 19:28-40; Jn 12:12-19)

1 Raḡanine Jerusalem diane a tavatavana, taudi a verauna Betpage be Beteni meagaidie oya isanama ‘Olip’ yauwane. Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama rabui ya riupore nawe dokedi 2 be ya riuedina, “Ko naḡona noḡomie meagaine, be raḡanine meagaine ko saḡasaḡana, dabudine ko kitana donki natunama a nigorina. Inam nam aitau i geru rubuena. Ko kuvesi be ko verauḡena uma! 3 Be deḡoda aitau ei taraviremina, ‘Aba aubainama umanama ko voivoie?’ da ko riuena, ‘Bada e ḡoeḡoena, raḡan ḡaubonaḡa be ka verauḡa munaḡena.’ ”

4 Naumeki da taudi a naḡona, kedae be vada noḡone donki natunama nigonigorinama a kitana. Raḡanine taudi a kuvekuvesina, 5 banaga ḡesaudima inam dabudine midimididima taudi ai taraviredina, “Aba aubainama donki natunama ko kuvekuvesi?” 6 Be taudi Yesu ya riuriuedina nama a paribeedina, vutuna aubainama taudi ai aninedi be a naḡona. 7 Taudi donki natunama Yesu ḡarone a tavaite be adi garama donki natunama debane a yesidi be Yesu debane ya miana. 8 Banaga toitoi adi garama a yesiyesidina maika banaga ḡesaudima kairugurugu wapue a taraḡa a tavaitedi be kedaḡa a yesidina. 9 Banaga aitauḡa a dokadokana be aitauḡa Yesu murine a saḡasaḡana a yogo be a riuna, “Hosana! Waiaiaininama, tauna vutuna Bada isane e veraverauna! 10 Mamaitua, tauma tamamaima guyau Deivid na waiguyauma e veraverauna kwai aiaini! Mamaitua ka kaisuḡum!”

11 Naumeki da Yesu Jerusalem nopone ya saḡa be ya naḡona tempol nopone, dabudine yaba matabudi ya kita rovodina, be kaiteka ravi aubainama, tauna na tauwai muriwatanama 12 mate a dobi a naḡona Betenima.

Yesu damaya ya riutuaḡaie da nam e vota

(Mt 21:18-19)

12 Pomainama taudi Beteni a gose be a munamunaḡana, be Yesu kani ya karatina. 13 Dabudine tauna ei kita naḡona be damaya ya kitana, ya kinikini. Naumeki da tauna ya naḡona kitanama aubainama deḡoda banidima tima kenakena. Be raḡanine damaya pakane e tavana be damayinama nam i banina be rugukavanaḡa ya kitana. Baninama damaya nam yodi na iri kaua da damayinama sibo ya bani. 14 Naumeki da Yesu damayinama ya riutuaḡaie be ya riuna, “Tam damayimma nam airaḡan kwa bani munaḡa!” Dabudine nama ya riuriuna na tauwai muriwatanama a vaiena.

Yesu taukune tempol nopone ya tavu dobiḡedina

(Mt 21:12-17; Lk 19:45-48; Jn 2:13-22)

15 Raḡanine taudi Jerusalemma a tavatavana, tauna tempol nopone ya saḡa be banaga aitauḡa a kunekune be a gimagimarana ya tavu dobiḡedina. Tauna mane taurabedima adi vatarama yai tauviredi be aitauḡa kiu gabubu taurau gimaredima adi kaba miama mate yai tauviredina, 16 be nam aitau tenaḡa i anine da na taragaima e kiroḡa be tempol noponaḡa e naḡo. 17 Taudi yai katakataidi be dabudine ya riuedina, “Giruma porane Mamaitua ya riuna, ‘Taugu yau tempolma tai isana moiragi kana vadama dobu matabuna aubaidima.’

Be taumi koya voie da kabe ‘taudanedanene adi gabu.’ ”

18 Naumeki da pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima uma kauinama a vaiena, vutuna aubainama taudi keda a wanewanena da nema sibo Yesu ai guri bakena, be taudi a nairena, baninama patara matabudi na waikatakataima a basebasena. 19 Naumeki da ravi ya tava be Yesu na tauwai muriwatanama mate meagainama a dobi pore be a naḡona.

Waikatakatai damaya ḡarone

(Mt 21:20-22)

20 Pomainama raḡanboiboi taudi a naḡonaḡona maika, kedae damaya waramine da damone matabuna ya pokina a kitana. 21 Dabudine aba ya tubutubuḡana Pita ya noḡoti be Yesu ya riuena, “Tauwai katakatai, damaya kuya riuriutuaḡaiena kwa kita, ya pokina!” 22 Naumeki da Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Koi sumaḡa Mamaitua ḡarone! 23 Yà riuriu kauemina deḡoda aitau uma oyanama e riuena, ‘Kwa midisuḡu be kwa pore nawem egasie!’ Be tauna nopone nam e noḡota bekubeku be ei sumaḡa da aba ya riuriuena e tubuḡana, tokare teneteneḡinama aubainama e tubuḡana. 24 Vutuna aubainama yà riuemina aba moiragie koi baḡena, koi sumaḡa da taumi kaite koya paḡo. Da inam tokare taumi ḡaromima.

25 Raḡanine ko midi da ko moiragi be ko noḡoti da aitau aba ḡaromie ya voia waigewana, naumeki da ko noḡota porena, yodibe tamemima marae tokare taumi mate ami gewagewama e noḡota porena.” 26 (-)*

Yesu na waibadama waitaraviranama

(Mt 21:23-27; Lk 20:1-8)

27 Yesu na tauwai muriwatanama mate Jerusalemma a tava munaḡa be raḡanine tauna tempol noponaḡa ya naḡonaḡona, dabudine pirisi adi babadama, tarawatu tauwai katakataidima be babada ḡesaudima Yesu ḡarone a tava, 28 da ai taravire be a riuna, “Tam aba waibadane umanama yabedima kwa voivoiedi? Bo aitau uma waibadanama ya utem?”

29 Dabudine Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taugu yau waitaravirama tenaḡa yài taraviremi da ko paribeegu be muriḡa da taugu yà riuemi da taugu aba waibadane uma yabedima yà voivoiedi. 30 Ko riuegu! Jon deḡo dabudi waibada ya paḡo da yawai babataito, Mamaitua ḡarone bo banaga ḡarodie?”

31 Dabudine taudiḡa ai saḡasaḡa be a riuna, “Nema tà riu bako? Deḡoda tà riuna Mamaitua ḡarone, tauna tokare umanama ei taraviredana, ‘Be aba aubainama da taumi Jon nam koi sumaḡe?’ 32 Be deḡoda tauda tà riuna ‘banage’ taudi banaga a nairedina, baninama banaga matabudi a noḡonoḡotina da Jon tauna peroveta.” 33 Vutuna aubainama taudi Yesu a paribee be a riuna, “Tauma nam ke kataiena.” Dabudine Yesu ya riuedina, “Taugu mate nam yà riuemi da taugu aba waibadane uma yabedima yà voivoiedi.”

12

Gureipi sipinama taurabenama wainasinama

(Mt 21:33-46; Lk 20:9-19)

1 Naumeki da Yesu wainasie banaga umanama ya riuedina, “Tauḡoma tenaḡa gureipi sipinama ya voie be ya gana kukuna. Naumeki da waen anibuyonama domnama ya keri be kweyaḡa vadanama mate ya kerina. Yodibe gureipi sipinama tausipi ḡesaudima nimedie ya boru da a raberabe be tauna vaḡaie ya naḡona. 2 Raḡanine gureipi taminama na raḡaninama ya tavatavana, tauna na taunoyama ya riupore nawena sipi taurabenama ḡarodie da na dariḡama sibo ya paḡona. 3 Be taudi a vunuḡi, a riḡa be nimakavakavanama a riupore nawena. 4 Naumeki da taupaka na taunoyama ḡesaunama ya riupore nawena ḡarodie, dabudine sipi taurabenama inam tauḡominama debanama a riḡa be a kaue da a kawa tunimayaḡina. 5 Be taupaka yaḡoro na taunoyama ḡesaunama ya riupore, be sipi taurabenama inam tauna a katigabana. Be taupaka banaga ḡesaudima mate toitoi ya riuporedi be ḡidoidima a riḡedi, be ḡidoidima a kati gabedina. 6 Be yodi tenaḡa kavakava a taugosena. Be inam tauna, taupaka natunama tauḡominama, tauna vutuna ewai nuapaḡoena. Naumeki da na damone tauna natunama ya riupore be ya riuna, ‘Yà noḡonoḡotina da taudi tokare natuguma ta vivirena!’ 7 Be sipi taurabenama taudiḡa ai giu vivivira be a riuna, ‘Uma tauna tokare tamanama na buderima e paḡona, vutuna aubainama tài guri be buderinama tài buderie!’ 8 Naumeki da taudi a vunuḡi be ai guri da gureipi sipinama nopone, be a pore dobiḡena.”

9 Dabudine Yesu yai taraviredi be ya riuna, “Sipi taupakinama tokare e verau be aba e voie? Tauna tokare e verau be sipi taurabedima ei guridi be gureipi sipinama banaga ḡesaudima e utedina. 10 Taumi riuwai noḡota poranama nopone girugiruminama koya sievi bo ibewa, da

‘Vada taukerinama yekue vada a kerikeri be yeku tenaḡa a pore kaiyatina, baninama inam yekunama taudi nam ti ḡoena.

Be Mamaitua yekunama poreporenama ya paḡo be ya voie da na vadama e kerikerina yasinama ya tubuḡana.

11 Be inam kauinama Bada ya voie da uma kauinama anikitanama ḡarode ya vere kauana.’ ”

12 Dabudine pirisi adi babadama, Jius babadidima be tarawatu tauwai katakataidima a ḡoeḡoena da Yesu sibo a vunuḡina, baninama mayedima a paḡo da Yesu taudi yawai nasiedina. Be taudi patara a nairedina, vutuna aubainama tauna a gose be a naḡo porena.

Teks tautaminama wainasinama

(Mt 22:15-22; Lk 20:20-26)

13 Muriḡanama taudi Parisi be Herod na tauwai muriwatanama ḡesaudima mate a riupore nawedi Yesu ḡarone be waitaravirae Yesu a raurubu be a vaia kaue da Yesu aba sibo ya vato waigewana. 14 Taudi Yesu ḡarone a tava be a riuna, “Tauwai katakatai, tauma kè kataie da tam riukaue kwa giugiu. Am giue tam nam banaga kuma nainairedina, baninama tam banaga nam kuma siesievidi da taudi nema maika kitedi, be Mamaitua na ḡoanama riukaue kwai katakataidina. Kwa riuemai, inam naumeki bo ibewa da tauma Sisa ḡarone kai teks bo avedi? Tauma kai maesa bo ibewa?” 15 Be dabudine Yesu adi noḡotama kaikaiyovudima ya kataie be ya riuna, “Aba aubainama taumi ko rarau rubugu? Sirinnama ko verauḡe be yà kita!” 16 Naumeki da Sirin a paḡo verauḡe ḡarone be Yesu yai taraviredina, “Aitau noḡona be isanama Sirin bogane ta kenakena?” Be a paribee be a riuna, “Uma Sisa noḡonama.” 17 Be Yesu ya riuedina, “Naumeki da Sisa ḡaronama Sisa ko ute, be Mamaitua ḡaronama Mamaitua ko ute!” Be dabudine taudi Yesu a basena.

Gurie be midimidisuḡu muneḡinama waitaraviranama

(Mt 22:23-33; Lk 20:27-40)

18 Jius nopodie dam ḡaubonama isanama Sadisi, a riuriuna da banaga e guri be nam e midisuḡu munaḡa, taudi a verau Yesu ḡarone, ai taravire be a riuna, 19 “Tauwai katakatai, Mousis uma tarawatunama aubaimaima ya girumina, deḡoda banaga tauḡominama ya guri be na visarama e gose porena nam waisedasedana, naumeki da tasinama bo tuaḡanama sibo kaiyababinama ya naḡi be seda sibo yai tubuḡana tuaḡanama gurigurinama aubainama.

20 “Naumeki da tautauḡoma 7 a tubuḡana tina tenaḡa ḡarone, be tauḡoma tautuaḡa waivi ya naḡi da nam ti natunatuna be tauḡominama ya gurina. 21 Be tauḡoma wairabuinama inam kaiyababinama ya naḡina, be tauna mate seda nam i tikedi be ya gurina, kauinama teneḡinama tauḡoma wairabuiteḡanama ḡarone ya tubuḡana. 22 Naumeki da tautauḡoma 7 kauinama namaḡa nam ti natunatuna da a guri rovona. Naumeki da a gurigurina damone inam waivinama ya guri ḡavutana. 23 Be raḡanine midisuḡu munaḡa na raḡanie uma waivinama tautauḡoma 7 a naḡinaḡina, be inam waivinama tokare aitau na waivi?”

24 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi koya riu waigewana, baninama taumi girugiruminama porane nam ko katai kauena be Mamaitua na rewapanama mate nam ko kataiena. 25 Raḡanine guri ta midisuḡu munaḡa, be taudi tokare maika anea marae be tokare nam tai naḡi. 26 Be yodi guri kawakawa midisuḡunama na giuma taumi Mousis na bukama koya sievi bo ibewa? Deḡo ya riuna gedara rageragetinama nopone Mamaitua Mousis ya riuena umanama, ‘Taugu inam Eibraham, Aisik be Jeikob adi Mamaituama’. 27 Mamaitua, nam banaga guriguridima adi Mamaitua, be tauna banaga yawayawasanidima adi Mamaituama. Taumi naumeki koya bua kauana.”

Riuvavasaḡa dosinama

(Mt 22:34-40; Lk 10:25-28)

28 Tarawatu tauwai katakataidima tenaḡa dabudine mate adi giuma yawai beavaiena. Dabudine tauna e vaiena be Yesu na giuma didimanine Sadisi adi giuma ya pariparibeedina. Vutuna aubainama tauna Yesu yai taravire be ya riuna, “Riuvavasaḡa matabudi namaḡa, be deḡo tauna ya saḡa vavasaḡa?” 29 Yesu ya paribee be ya riuna, “Riuvavasaḡa dosinama tenaḡa inam umanama, ‘Israel koi beavaia! Bada da Mamaituama, tauna taunaḡa Bada. 30 Bada Mamaitua nuanuamma e paḡo, nuanuamma tabutabune, aruimma tabutabune, am noḡotama tabutabune be am rewapanama tabutabune.’ 31 Be riuvavasaḡa dosinama aniwai rabuinama inam umanama, ‘Turamma nuanuamma e paḡona maika tam kwa ḡoeḡoe munaḡemna nama.’ Nam deḡo aba riuvavasaḡidima ti saḡa vavasaḡana maika uma taudi.”

32 Tarawatu tauwai katakatainama Yesu ya riuena, “Inam riukaua tauwai katakatai, kuya riuna maika da Bada taunaḡa Mamaitua be nam deḡo mamaitua ḡesaudi, ibewa da tauna, taunaḡa. 33 Be banaga nuanama tabutabune, na noḡotama tabutabune, be na rewapanama tabutabune Mamaitua ei nuapaḡoe, be turanama ei nuapaḡoena maika tauname ewai nuapaḡo munaḡena nama. Uma riudima riuvavasaḡa rabui dosidima tà voteyeteyedina, taudi nam maika musara be puyo ḡesaudima tà gabudi be Mamaitua tà uteutena nama.” 34 Raḡanine Yesu ya kataie da tauna na paribeama ya vere kauana, aubainama tauna tarawatu tauwai katakatainama ya riuena, “Tam kaiteka Mamaitua na waiguyauma diane kwa tavatavana.” Inam dabudine nam aitau Yesu waitaravira munaḡenama i ḡoena, baninama taudi a nairana.

Keriso aitau natuna?

(Mt 22:41-46; Lk 20:41-44)

35 Raḡanine Yesu tempol nopone yawai katakataina maika, tauna yai taravira be ya riuna, “Nemanama da tarawatu tauwai katakataidima ta riuriuna da Keriso tauna Deivid natunama? 36 Be Arua Babau Deivid nopone ya yovo be tauna ḡominama umanama ya riuena,

‘Mamaitua yau Badama ya riuena,

Kasaugue kwa miana naumeki da taugu am ḡaviama kaḡamma dibudie yà biridina’.

37 Deivid ḡominama Keriso yawai isana: Bada! Be yodi nemanama da Keriso tauna Deivid natuna?” Dabudine patara dosinama ma nuaveredi Yesu awai beavaiena.

Yesu banaga nuedima ya boru da tarawatu tauwai katakataidima ḡarodie tai kita kauana

(Mt 23:1-36; Lk 20:45-47)

38 Be raḡanine Yesu yawai katakataidi be ya riuna, “Koi kita kauana tarawatu tauwai katakataidima ḡarodie! Taudi ta ḡoeḡoena gara veredima ta kotedi be debaḡa ta rauguyaguyau naḡona be banaga taudi tai kaiwedina vivira mate. 39 Be taudi sinagog nopodie be soi nopodie gabu verediḡa be gabu dosidiḡa ta ragaragaudina. 40 Be taudi kaiyababa waikaruwaḡewaḡedima adi vadama be adi purapurama ta kwayekwayedina be moiragi daudaudima kaikaiyovudima ta voivoiedina. Taudi tokare kovoḡa dosinama ta banavina.”

Kaiyababa na puyoma

(Lk 21:1-4)

41 Yesu tempol nopone mane adi kaba boruma diane ya mia be patara mane a boruboruna ya kitekitedina. Be banaga waimanedima toitoi a saḡa be mane toitoi a biribiridina. 42 Be kaiyababa waikaruwaḡawaḡanama ya saḡa be mane dubedima ḡauḡaubodima rabui ya biridina, inam peni tenaḡa na ruvama. 43 Yesu na tauwai muriwatanama ya yokoedi da ḡarone be ya riuedina, “Yà riuriu kauemina da uma kayababinama waikaruwaḡawaḡanama tauna puyo ya moraba kauana mane tanane ya suvekina, nam maika banaga ḡesaudima nama. 44 Baninama banaga ḡesaudima mane ai maure be ragisidima a saḡa be a rarau puyoedi. Be kaiyababa waikaruwaḡawaḡanama, tauna na manema ḡaubonama sibo na kanima ya gimerina be ya raupuyoena.”

13

Yesu tempol kawa gewagewanama be raḡan damonama adi matairama ya giuedina

(Mt 24:1-14; Lk 21:5-6)

1 Raḡanine Yesu tempol ya gosegosena, na tauwai muriwatanama tenaḡa ya riuna, “Tauwai katakatai, kwa kita! Vada yekue kerikeridima kitedima a vere ḡaḡa.” 2 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Uma vadedima dosidima ko kitekitedina. Nam ai yeku tenaḡa dabudine tokare na gabue e kena. Matabudi tokare ta rawadabuririḡidina.”

3 Yesu oya Olip debane ya mia be tempol yauwanine yawai kitanaḡo be Pita, Jeims, Jon be Endru moisirie be ḡarone a tava da Yesu ai taravire be a riuna, 4 “Kwa riuemai, uma kauidima aba raḡanine ta tubuḡa be abaḡa matairidima ta tubuḡa be ka kitedi da uma kauidima ta tubutubuḡana?” 5 Be Yesu ya riuna, “Koi kita kaua da nam aitau ei kedadoka waigewemi. 6 Banaga toitoi tokare isague ta tava be ta riuna, ‘Taugu vutuna Keriso!’ Be taudi tokare banaga toitoi tai kedadoka waigewedina. 7 Be raḡanine iḡara guguridima maida ko vaie be madanie varidima ko vaiedina, nam koi nuaboya! Uma kauidima nama tokare ta tubuḡana, be nam ko noḡoti da inam raḡan damona, ibewa! 8 Dobu da dobu tai kawa ḡasiḡasina, be waiguyau turanama waiguyau mate tai kawa ḡasiḡasina. Be dobu matabuna yoyo be meiḡara tai verau tatena. Uma kauidima matabudi ta tubuḡana maika gomana kaevounama e tubutubuḡana tunimuyanama nama, inam tepa pakanama.

(Mt 10:17-22)

9 “Taumiḡa ko kita kauemina. Taumi tokare tapanimina etara aubainama, taumi tokare sinagog nopodie ta riḡemina, taumi tokare babada dosidima be guyaguyau noḡodie ko midi be isague vari verenama ko riuedina. 10 Muriḡa da raḡan damonama e tavana, be noḡone vari verenama ta rauguguyena dobu matabuna banaga ḡarodie. 11 Raḡanine ta panimi be etara aubainama ta nawemina, nam koi nuaboya dokadoka da nema sibo koya giu bako. Raḡanine inam raḡaninama e tavana giu aba da e uteutemina ko giuena, baninama giu aba da ko giuena inam nam nuemie tokare ko giu, ibewa da Arua Babau e giuna.

12 “Tautauḡoma tasitasidi bo tuatuaḡedima ta biri dobiḡedi da tai guridina, be seda tametamedima kauinama teneḡinama adi sedama ḡarodie ta kauena, be seda nama adi dosima mate tai kawa ḡasiḡasi be tai guridina. 13 Be banaga matabudi ta tuaḡaiemina, baninama taumi taugu kowai sumaḡeguna aubainama. Be aitau e midi bagibagi be e raudamoena, tauna tokare e yawasanana.

Yaba gewagewanama waimatatuaḡainama e tubuḡa

(Mt 24:15-28; Lk 21:20-24)

14 “Tausiava, uma giunama baninama ko katai kauena: Taumi tokare ko kita da gewagewa waimatawarawara vavasaḡinama deḡo nam sibo ya midi, be tokare e midina. Be taudi aitauḡa Judiama miemienidima oyae sibo a naḡona. 15 Be aitau da na vadama debane, be nam tauna teneteneḡina da tokare e dobi e naḡo na vadama nopone be na purapurama e ragaudi. 16 Be nam aitau sipie be e munaḡa vadae na garama ragaudima aubaina. 17 Inam raḡandie waiwaivi bogebogedi be waitatau vaudima ḡarodie e gewagewa kauana. 18 Mamaitua ḡarone ko moiragi da uma kauidima nam bodubodue* ta tubuḡa, 19 baninama nuaboya inam raḡandie ta tubuḡana e gewagewa vavasaḡana, nam maika Mamaitua dobu pakane yawai tubuḡie nama i tubuḡa rubuna, naumeki da yodi raḡandie ta tubuḡana. Tokare uma kauinama nama nam e tubuḡa munaḡa. 20 Be deḡoda Bada inam raḡandima nam sibo i taitupodi, tokare nam aitau tenaḡa ya yawasana. Be baninama tauna na banagama vinevinedima kadi taiye, tauna uma raḡandima ya taitupodina.

21 “Be inam raḡandie deḡoda aitau e riuemina, Keriso umanema! Bo noanema! Nam koi sumaḡe! 22 Baninama Keriso kaikaiyovudi be peroveta kaikaiyovudima tokare ta maḡatara be mataira be anibasa kauidima ta voiedina, be deḡoda Mamaitua na vinevinema banegidima mate tai kedadoka waigewedina. 23 Vutuna aubainama ko kita kaua, yaba matabuna è riu wainonoḡimina, muriḡa da inam raḡandima ta tavana.

Yesu na kaba yovoma raḡaninama

(Mt 24:29-31; Lk 21:25-28)

24 “Be inam nuaboyedima raḡandima muridie,

suara ei kupi, be nawaravi tokare nam e yana munaḡa.

25 Be kipora gunume ta kuruva be gunuma rewapanidima matabudi e gusu waidaberaridina.

26 Be dabudine Banaga Natunama ta kitana giyou nopone e maḡatara be e yovona ma rewapanina be neneḡarinama dosinama mate. 27 Dabudine tauna na aneama e riuporaḡa da dobu kawa susunama 4, be dabudine Mamaitua na banagama vinevinedima ta rawateḡeteḡeidina dobu isudie da isudie be gunuma isudie da isudie.

(Mt 24:32-44; Lk 21:29-33)

28 “Naumeki ko gose da damaya kainama ei katakataimi! Raḡanine damaya ragedima ta kini be rugudima ta gidagidavana, inam raḡanine ko kataie da inam bodubodu raḡaninama maida e tavatavana. 29 Uma kauinama teneḡinama nama, raḡanine taumi uma kauidima gewegewedima ko kitedi be ta tubutubuḡana, dabudine taumi ko kataie da Bada na kaba verauma raḡaninama kaiteka maida. 30 Taugu yà riuriu kauemina, da uma kimtinama nam ei kave naumeki da uma kauidima tokare matabudi ta tubuḡa dokana. 31 Mara be dobu tokare tai kavena be taugu riuguma nam airaḡan tai kave.

Bada na kaba verauma raḡaninama nam aitau i kataiena

32 “Nam aitau tenaḡa raḡan be awa i kataie rubuna da airaḡan inam raḡaninama e tava. Nam ai anea marae bo Natunama tauḡominama, be ibewa Tamaguma taunaḡa ya kataiena. 33 Be koi kita kaua be koi neneḡana, baninama nam ko kataiena da airaḡan inam raḡaninama e tava. 34 Inam maika tauḡoma na taunoyama ya gosedi da na vadama a raberabe be tauna ya naḡo poredina vaḡai aubainama. Tauna na taunoyama tenaḡaḡa adi noyama ya utedina, be matakeda taurabenama ya riue da ei neneḡana kauana. 35 Vutuna aubainama taumi raḡan matabuna koi neneḡana, baninama taumi vada taupakinama na kaba verauma nam ko kataiena da airaḡan e verau munaḡa, deḡoda ravie bo nubautuae bo raḡantomtom kamkam ta riuriue nama bo raḡanboiboi suara e tavatavana raḡanine! 36 Baninama deḡoda ei raḡantenaḡe be e tavana, nam ko kenakena be e kitemi. 37 Taugu aba yà riuriuemina, nama banaga matabudi yà riuriuedina, koi neneḡana!”

14

Yesu kana kasirama a tomtomna

(Mt 26:1-5; Lk 22:1-2)

1 Raḡan rabui muridie, da sibo Naḡopore be Buredi-Nam-Sasasanina soinama, be pirisi adi babada be tarawatu tauwai katakataidima taudi keda a wanewanena, be semoe Yesu kana kasirama a tomtomna da sibo a vunuḡi be ai gurina. 2 Be taudi a riuna, “Nam soi nopone be nama tà voia, deḡoda banaga tokare kada iḡarama ta suruena.”

Waivi upa ḡabuḡabunama Yesu debane ya ḡinina

(Mt 26:6-13; Jn 12:1-8)

3 Yesu tauna Betenima, tauḡoma isanama Saemon Kito, tauna na vadae Yesu ya miamiana. Dabudine Yesu ya kanikani be waivi upa ḡabuḡabunama maesinama dosinama duginama ya kiroḡi be ya tavana. Inam upanama yaba isanama Nad a voiena. Naumeki da waivi dugi vikinama ya kaipore be upa ḡabuḡabunama Yesu debane ya ḡinina. 4 Dabudine banaga ḡesaudima nama a kitakitana, taudi adi banagama adi banagama a riuedina, “Aba aubainama upa ḡabuḡabunama ewai yakare? 5 Inam sibo a raugimare da mane Denari 300 be mainokoiḡo nama sibo a paḡo, be manenama banaga waikaruwaḡewaḡedima sibo a utedina.” Be taudi bonedima bagibagine waivi a riu virevirena.

6 Be Yesu ya riuna, “Ko gosepore! Aba aubainama ko kawakawa nuaboya? Tauna kaua verenama ya voiena ḡarogue. 7 Taumi raḡan ya toi kauana banaga waikaruwaḡewaḡedima mate ko miana, kana raḡanie ko ḡoeḡoena, nama ko sagudina. Be taugu nam uma dabudi taumi mate tà mia nonoḡa. 8 Tauna aba verenama ya noḡonoḡotina nama, yodi ya voiena aubaiguma. Tauna upa ḡabuḡabunama tunigue ya ḡini wainonoḡina waikokoagiguma aubainama. 9 Taugu yà riuriu kauemina, deḡo deḡo dobu matabuna vari verenama ta rarau guguyena, be uma waivinama aba ya voivoiena noḡotinama tokare mate ta giu watanena.”

Judas tauna Yesu ḡavia ḡarodie ya boru nawena

(Mt 26:14-16; Lk 22:3-6)

10 Be dabudine Judas Iskariot tauna tenaḡa tauwai muriwatana 12 nopodie, be tauna ya dobi ya naḡo pirisi adi babadama ḡarodie da Yesu sibo nimedie ya boru nawena. 11 Taudi nuedima ya vere kauana da Judas aba e vatona ta vaiena, be taudi a sauga da mane tauna ta utena. Vutuna aubainama Judas keda ya wanewanena da Yesu sibo taudi nimedie ya boru nawena.

Yesu na tauwai muriwatanama mate Naḡopore soinama a kanina

(Mt 26:17-25; Lk 22:7-14, 21-23; Jn 13:21-30)

12 Naumeki da Buredi-Nam-Sasasanina soinama raḡaninama yawai karena. Inam raḡanine sipu natunatudima Naḡopore soinama aubainama a vunuvunuḡana, be tauwai muriwatana Yesu ai taravire be a riuna, “Deḡo dabudi kwa ḡoeḡoemaina ka naḡo be Naḡopore soinama ka vokaukaue tam aubaimma da kwa kani?”

13 Naumeki da na tauwai muriwatanama rabui ya riuporedi be umanama ya riuedina, “Ko naḡo meagai nopone be tauḡoma upa duginama e kirokiroḡina ko banavina, tauna vutuna koi muriwatane 14 da deḡo vadanama nopone e saḡana. Inam dabudine vada taupakinama umanama ko riuena, ‘Tauwai katakatai umanama ya riuna: Deḡo gabunama taugu ware yau gabu da taugu be yau tauwai muriwatanama mate dabudi Naḡopore soinama ka kani?’ 15 Be tauna vada nopone vatavatara rabui, be debane vatarine dabudine gabu dosinama yaba matabudi kawakawa nonoḡidima ei kataimina, be inam dabudine aubaidama ko vokaukauana.” 16 Naumeki da tauwai muriwatana a naḡona, raḡanine taudi meagaie a tavatavana yaba matabuna Yesu ya riuriuedina nama a banavidina, dabudine taudi Naḡopore soinama a vokaukauena.

17 Naumeki da ravi ya tavatavana, Yesu na tauwai muriwatanama 12 mate a tavana. 18 Be raḡanine taudi vatara debane a kanikani be Yesu ya riuedina, “Taugu yà riuriu kauemina, aitau tenaḡa poumie tokare taugu e boru dobiḡeguna. Tauna aitau taugu mate ka kanikanina, tauna vutuna.” 19 Dabudine tauwai muriwatana nuedima yai poya be tenatenaḡaḡa Yesu ai taravirena, “Bada, taugu teika?” 20 Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi 12 nopomie, aitau tenaḡa na buredima taugu mate teboe kai gayo tenaḡedina, tauna vutuna. 21 Be girugiruminama poranama e riuriuna maika nama tokare Banaga Natunama e gurina, be ya gewagewa kauana tauna baneginama ḡarone aitau Banaga Natunama e boru dobiḡena! Ya verena da inam baneginama avedi sibo ya tubuḡa!”

Bada na soima (Turiya)

(Mt 26:26-30; Lk 22:14-20; 1Ko 11:23-25)

22 Naumeki da taudi a kanikanina maika, Yesu buredi tenaḡa ya paḡo be moiragie yai kaiwana, ya giva da na tauwai muriwatanama ya utedi be ya riuna, “Ko paḡo! Uma tauna taugu tubuḡiguma.” 23 Naumeki da Yesu keyaka ya paḡo Mamaitua ḡarone yai kaiwa, be na tauwai muriwatanama ya utedi da keyekine a rautegona. 24 Be Yesu ya riuna, “Uma tauna taugu kosiniguma e rauḡinina waianina vaunama aubainama. Yodibe Mamaitua banaga ei yawasanidina. 25 Taugu yà riuriu kauemina da taugu tokare nam waen yà tego munaḡe, naumeki da Mamaitua na waiguyauma nopone waen tegonama yài kare munaḡena.” 26 Naumeki da taudi kaisuḡu sarenama a sare be a naḡona oya olipma.

Yesu ya riuna da tokare Pita tauna e boviena

(Mt 26:31-35; Lk 22:31-34; Jn 13:36-38)

27 Yesu ya riuedina, “Taumi matabumi tokare ko gosegu be koi naḡo teḡateḡana, baninama girugiruminama porane ya riuna da,

‘Mamaitua tokare tauyosi ei guri, be sipu matabudi tai daberaridina.’

28 Be raḡanine gurie be yà midisuḡu munaḡana, taugu tokare yà naḡo dokana Galilima, be muriḡa taumi.” 29 Pita ya riuna, “Avedi da ḡesaudima tokare ta gosemna, be taugu tokare nam yà gosem.” 30 Dabudine Yesu Pita ya riuena, “Taugu yà riuriu kauemna da manaka kupine muriḡa da kamkam raḡan aniwai rabuinama e riuna, be tam tokare raḡan rabuiteḡa kwa bovieguna da tam nam taugu ku kataieguna.” 31 Be Pita bonanama bagibagine ya riuna, “Taugu tokare nam yà boviem, teneteneḡinama deḡoda tam mate tà gurina!” Be tauwai muriwatanama ḡesaudima mate giunama teneḡinama nama a giuna.

Yesu Getsemenima ya moimoiragina

(Mt 26:36-46; Lk 22:39-46)

32 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama mate a naḡo dobu isanama Getsemenima a tava be tauna ya riuedina, “Uma dabudi ko miamia be taugu yà naḡo yà moiragina.” 33 Tauna na tauwai muriwatanama rabuiteḡa Pita, Jeims be Jon yai dokedina. Dabudine tauna nuanama yai poya be nuaboya noponama ya kukutomna, 34 be taudi ya riuedina, “Nuaboya nopogue ya moraba kaua da ḡaubonaḡa èi guriguna. Be taumi uma dabudi ko mia be ko taibanabanagigu be kowai neneḡana!” 35 Naumeki da tauna ya taunaḡo ḡaubonaḡa da moiragi aubainama ya beku yovo doḡae be ya moiragina, deḡoda teneteneḡina bo ibewa da tauna nam sibo ḡoraḡoranama e veraverauna nopone ya naḡo. 36 Dabudine tauna ya moiragi be ya riuna, “Mamai, Tamaguma, yaba matabuna tam ḡarome teneteneḡinama. Be ḡoraḡoranama uma yà siguena ḡarogue kwa kaipore! Naumeki da nam taugu yau ḡoanama yà voie be am ḡoanama nama e tubuḡana!”

37 Dabudine tauna ya munaḡa na tauwai muriwatanama ḡarodie, da e kitana be taudi a kenakenana. Naumeki da Yesu Pita ya riuena, “Saemon, tam kwa kenakena, bo? Tam nam tokare kuya mia da suara rovanama tenaḡa, bo?” 38 Be tauna taudi ya riuedina, “Koi neneḡana be ko moiragi da nam raurubue ko beku! Arua e ḡoeḡoena, be tubuḡa e vovo gwaḡagwaḡana.”

39 Naumeki da Yesu ya munaḡa be moiraginama teneḡinama ya moiragina. 40 Raḡanine tauna na tauwai muriwatanama ḡarodie ya tava munaḡa da e kitana be taudi yaḡoro a kenakenana, baninama taudi yaḡoro matedima ya guri kauana. Be taudi nam ti kataiena da aba sibo Yesu ḡarone a vato.

41 Be raḡan aniwai rabuiteḡane tauna ya tava munaḡa be ya riuedina, “Taumi yaḡoro ko kenakena be ko sipesipere, bo? Naumeki koya kenana! Raḡaninama kaiteka ya tavana, ko kita, Banaga Natunama a boru dobiḡena gewagewa banegidima nimedie. 42 Ko midisuḡu be tà naḡo, tauboru dobiḡeguma kaiteka umanema ya tavana.”

Banaga Yesu a panina

(Mt 26:47-56; Lk 22:47-53; Jn 18:3-12)

43 Dabudine Yesu yaḡoro ya giugiu be Judas tauna tenaḡa tauwai muriwatana matabudi 12 nopodie, be ya tavana. Dabudine banaga patara ḡesaudima mate nimedie kwatikwati be kwapu mate, taudi pirisi adi babadama, tarawatu tauwai katakataidima be babada dosidosidima a riuporedina. 44 Be tauborudobiḡa patara umanama ya riuedi da tauna tokare waimatarara aba e voiena, “Deḡo baneginama yàwai suruvena, tauna vutuna ami ḡoanama, tauna ko pani be koi doka nawena!”

45 Raḡanine Judas ya tavatavana, tauna waiḡapa didimaninama ya saḡa, ya naḡona Yesu ḡarone be ya riuna, “Tauwai katakatai!” da yai suruvena. 46 Dabudine taudi Yesu a vunuḡi be a kaididi guratena. 47 Dabudine banaga tenaḡa diedie ya midimidina, na kwatikwatima ya kaisuḡu be pirisi adi badama na taunoyama beanama yai miarakana.

48 Dabudine Yesu ya riuedina, “Taumi kwapu be kwatikwati mate koya tavana taugu ko vunuḡigu, maika kabe banaga taudanedanene, bo? 49 Taugu raḡan matabuna taumi mate tempol nopone èwai katakataina, be taumi nam taugu ko vunuḡiguna. Be girugiruminama porane e riuriuna naumeki da nama e tubuḡana.”

50 Dabudine tauwai muriwatana matabudi Yesu a gosepore be a naḡona. 51 Be inam raḡanine tauḡoma yaraginama tenaḡa nam aba ḡesaunama i kotena, be gara ḡavoḡavorinama ya kote be Yesu yawai muriwatanena. Raḡanine taudi tauna a kaikaididina, 52 tauna na garama ya gosaḡa be ma kavakavana naira ya manini be ya naḡona.

Yesu tauwai tarapiri babadidima ḡarodie

(Mt 26:57-68; Lk 22:54-55, 63-71; Jn 18:13-14, 19-24)

53 Naumeki da Yesu ai doka nawena pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama na vadae, be dabudine pirisi adi babadama, tauwai tarapiri babadidima be tarawatu tauwai katakataidima matabudi ai rawateḡeidina. 54 Be Pita Yesu yawai muriwatane be muriḡa ya veraverauna, naumeki da ya saḡa ya naḡona anikaba etara gabuna pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama na vadae. Dabudine tauna taubodama mate kai diane a mia be yawai kaimaririna.

55 Be pirisi adi babadama be waibabada matabudi riukaua a wanewanena da nema sibo Yesu ai gurina, be nam aitau ḡarone riukaua ti banavina. 56 Baninama banaga toitoi kaiyovue Yesu na kauama a giugiuena, be adi giuma matabudi nam teneḡidi. 57 Be mate dabudine banaga ḡesaudima a midisuḡu be kaiyovue Yesu na kauama umanama a giuena, 58 “Tauma kè vaiena umanama ya riuna, ‘Taugu tokare uma tempolnama banaga nimedie a kerikerina yà katiweina, be raḡan rabuiteḡa nopodie natabu yà keri munaḡena, nam maika banaga nimedie a kerikerina nama.’ ” 59 Be yaḡoro adi giuma matabudi nam teneḡidi.

60 Naumeki da pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama banaga noḡodie ya midisuḡu be Yesu yai taravirena, “Tam uma banegidima adi giuma ta saḡesaḡedina ḡarome nam am paribea, bo?” 61 Be Yesu naumeki da yai nuatuḡu be nam aba i giuena.

Dabudine pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama Yesu yai taravira munaḡena, “Tam Keriso, Mamaitua Natuna, bo?” 62 Dabudine Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taugu vutuna! Be taumi matabumi tokare Banaga Natunama Mamaitua wairewapana vavasaḡinama nimanama kasaune e mia be marae ma giyouna e veraverauna ko kitana.” 63 Naumeki da pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama na garama ya sikedi* be ya riuna, “Tauma yodi nam matamata ḡesaudima kama ḡoeḡoedina! 64 Yodi tauna na waidiboḡama koya vaiena. Be nema kowai noḡota bako?” Be taudi matabudi ai anine da Yesu sibo gurie a boruna. 65 Dabudine banaga ḡesaudima Yesu a kaviso be matanama a suma da a riḡa be a riuna, “Yodi kwai peroveta kabe aitau ya riḡam?” Naumeki da taubodama Yesu ai doka nawe be a raunevaneva kauna.

Pita Yesu ya boviena

(Mt 26:69-75; Lk 22:56-62; Jn 18:15-18, 25-27)

66 Pita tauna yaḡoro anikaba etara gabunama dibune ya miamiana, be pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama na taunoyama waivinama tenaḡa ḡarone ya tavana. 67 Raḡanine waivinama Pita e kitana be yawai kaimaririna, tauna Pita ya kitadidi be ya riuna, “Tam mate Nasaret Yesunama mate koya naḡonaḡona.” 68 Be Pita ya bovie be ya riuna, “Taugu nam e kataiena tam aba kwa giugiue.” Be tauna matakedae be ya dobina doḡae. 69 Raḡanine taunoyanama waivinama ya kitakitana, taudi aitauḡa dabudi midimididima ya riu munaḡedina, “Tauna mate Yesu na tauwai muriwatanama!” 70 Be Pita ya bovi munaḡana, dabudine aitauḡa diedie midimididima Pita a riuena, “Inam riukaua, tam mate turedima, baninama tam mate Galili banagimma.” 71 Be Pita taudi ḡarodie ya sauga wapa be ya riuna, “Taugu yà riuriu kauana! Deḡoda taugu ama kaiyovu, naumeki da Mamaitua sibo ya kovoḡigu. Taumi aba tauḡominama ko giugiue, taugu nam e kataiena!”

72 Naumeki da yai raḡantenaḡe da kamkam raḡan aniwai rabuinama ya riuna. Dabudine Yesu nema ya giugiu bakona Pita ya noḡotina: “Muriḡa da kamkam raḡan aniwai rabuinama e riuna be tam tokare raḡan rabuiteḡa kwa boviegu da tam taugu nam ku kataieguna.” Dabudine Pita yai nuaboya kaua be ya ḡaba guratana.

15

Yesu Paelat ḡarone a verauḡena

(Mt 27:1-2, 11-14; Lk 23:1-5; Jn 18:28-38)

1 Naumeki da raḡanboiboi kupinaḡa, pirisi adi babadama, tauwai tarapiri babadidima mate, tarawatu tauwai katakataidima be waibabada matabudi ai rawateḡeidi be ai giu da aba ta voiena. Dabudine Yesu a pani be ai doka nawena Paelat ḡarone. 2 Naumeki da Paelat Yesu yai taravire be ya riuna, “Tam Jius adi guyau, bo?” Be tauna ya riuna, “Ee! Vutuna kuya vatona.” 3 Dabudine pirisi adi babadama yaba matabuna ḡarone Yesu ai wavuna. 4 Vutuna aubainama Paelat umanama Yesu yai taravirena, “Tam nam aba tokare kwa paribeedi, bo? Kuya vaie da yaba matabuna ḡarone tawai wavumna.” 5 Be yaḡoro Yesu nam aba giunama tenaḡa maika i vato rubuna. Vutuna aubainama Paelat ya basena.

Paelat ya riuna da Yesu tai gurina

(Mt 27:15-26; Lk 23:13-25; Jn 18:39-40; 19:1, 16)

6 Be Naḡopore soinama modi matabuna nopodie Paelat tauna na vaivaima da banaga dibure miemienidima tenaḡa nama e kaikaiporena, deḡo baneginama ta ḡoeḡoena nama. 7 Be inam raḡanine tauḡoma isanama Barabas be banaga medimedidima ḡesaudima iḡara nopone a rauvunuḡana mate dibure a miamiana. 8 Naumeki da patara a rawateḡeidi be Paelat ai baḡana da noḡone tauna nema ya voivoia bakona, nama sibo taudi aubaidima ya voiana. 9 Be Paelat taudi yai taraviredi be ya riuna, “Taumi ko ḡoeḡoena Jius guyaunama taumi aubaimima yà kaipore, bo?” 10 Be Paelat ya katai kauena da pirisi adi babadama Yesu a verauḡena tauna ḡarone, baninama taudi a unurana. 11 Dabudine pirisi adi babadama patara a kawa nuaḡoreḡoredi be Paelat ai baḡana da Barabas sibo ya kaiporena, be nam Yesu.

12 Naumeki da Paelat patara yai taravira munaḡedi be ya riuna, “Uma tauna kowai isana Jius guyaunama, yodi nema yà bake?” 13 Taudi a rasa be a riuna, “Kwa tuparatu!” 14 Be Paelat ya riuna, “Aba aubaina? Tauna aba gewagewanama ya voie?” Be taudi matabudi a rasa gurata be a riuna, “Kwa tuparatu!” 15 Naumeki da Paelat patara adi nuasubama aubainama Barabas ya kaiporena, be Yesu kwapue a riḡa be taudi nimedie ya boruna tuparatunama aubainama.

Tauiḡara Yesu ai kwatekwatevena

(Mt 27:27-31; Jn 19:2-3)

16 Naumeki da tauiḡara Yesu ai doka saḡena vadae, deḡo Paelat na kaba miae be tauiḡara ḡesaudima a riuedi da a rawateḡeidina. 17 Dabudine taudi gara gatugatunama Yesu ai kotena, be gedara a pipini be pinounama Yesu debane ai kunuboboena. 18 Be taudi Yesu waivaravarae ai kaiwe be a riuna, “Ebom, Jius guyauma!” 19 Naumeki da taudi kwapue Yesu debanama a riḡa yabayababe, a kaviso, tuapikedie a raupari be a rauduneena. 20 Raḡanine taudi ai kwatekwateve ya kovikovina, taudi gara gatugatunama a kaipore, be tauna na garaḡomama ai kote munaḡena. Dabudine taudi ai doka dobiḡa nawena tuparatunama aubainama.

Yesu korosie a tuparatuna

(Mt 27:32-34; Lk 23:26-43; Jn 19:17-27)

21 Be kedae tauḡoma tenaḡa isanama Saemon, tauna na sipie be ya saḡasaḡana a banavina. Dabudine tauiḡaiḡara inam tauḡominama a segeri da Yesu na korosima e kiroḡina. Saemon tauna Sairin tauḡominama, tauna inam Alexanda be Rupas tamedima. 22 Naumeki da patara Yesu ai doka nawena gabu isanama ‘Golgota’, inam riunama baninama ‘debagarere’. 23 Dabudine taudi a ḡoeḡoena da waen be bunama muya anibosonama isanama ‘Maera’ mate wairawateḡeinama Yesu sibo ai tegona, be tauna nam i tegona. 24 Naumeki da tauiḡara Yesu korosie a tuparatu be na garama ai kasiedina,* be aitau kasie yawai rewapanana, tauna na ḡoanama garanama nama ya paḡopaḡona.

25 Be raḡanboiboi suara rovanama 9-okorokinama Yesu a tuparatuna. 26 Dabudine Yesu debane kai ḡaubonama bogane a giruma da aba aubainama Yesu a tuparatu. Taudi umanama a girumana

Jius adi guyauma!

27 Inam dabudine taudi taudanedanene rabui mate a tuparatudina, tenaḡa Yesu kasaune be tenaḡa senine. 28 (-)†

29 Be banaga ḡesaudima noḡodiḡa a saḡasaḡa be a yovoyovona, taudi debedima a kwadiedi da Yesu ai diboḡi be a riuna, “Iyo! Tam godekai kuya riuna, ‘Tempol kwa katiwei be raḡan rabuiteḡa nopodie kwa keri munaḡena.’ 30 Yodi korosie kwa dobi be kwai yawasana munaḡem!” 31 Inam kauinama teneḡine pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima Yesu ai kwatekwateve be adi banagama adi banagama a riuedina, “Tauna banaga ḡesaudima yawai yawasanidina be yodi tauna nam tokare ei yawasana munaḡe! 32 Yodi Keriso, Israel guyaunama, tà kita korosi bogane e dobi be tài sumaḡe!” Be taudi aitauḡa taudanedanene rabui Yesu mate a tupatuparatudina, taudi mate Yesu ai diboḡina.

Yesu ya gurina

(Mt 27:45-56; Lk 23:44-49; Jn 19:28-30)

33 Dabudine suaratopu, be dobu yai kupikupina, naumeki da ravi. 34 Be ravie 3-okoroki Yesu bonanama dosine umanama ya riuna, “Eli, Eli, lema sabaktani?” Uma giunama baninama inam umanama, “Yau Mamaituama, yau Mamaituama, aba aubainama kuya gose poregu?” 35 Be banaga ḡesaudima dabudine diane a midimidina nama a vaie be a riuna, “Koi beavaia! Tauna Elaija e yokoyokoena!” 36 Be dabudine tauḡoma tenaḡa anitaiyo ya paḡo, be ya manini, ya saḡa ya naḡo da waen ḡoraḡorane yai sonom da kai isune ya pani be Yesu sibo yai tegona, be dabudine a riuna, “Nakarua! Deḡoda Elaija e yovoyovona Yesu korosie be e dobiḡena tà kitana.”

37 Naumeki da Yesu bonanama dosine ya riuriuna, naumeki da ya gurina. 38 Be gara tempol nopone matakedae waisaurinama ya nuasika poraḡa da ma nevana a kenana. 39 Be raḡanine tauiḡara adi badama dabudine Yesu noḡone ya midimidina, tauna Yesu bonanama ya vaie be ya kita da Yesu nema ya guri bakona, dabudine tauna ya riuna, “Riukaua, uma tauḡominama naumeki da tauna Mamaitua Natunama!”

40 Be dabudine waiwaivi ḡesaudima mate, taudi madanie be awai kitana, be taudi nopodie Meri Megdalin, Meri Jeims ḡaubonama be Joses tinedima be Salome. 41 Raḡanine Yesu tauna Galilima ya miamiana, uma waiwaividima matabudi Yesu awai muriwatane be tauna na ḡoanama nama a sagusaguna. Be waiwaivi toitoi ḡesaudima Yesu mate Jerusalemma a saḡasaḡana, taudi mate dabudine.

Yesu waikokoaginama

(Mt 27:57-61; Lk 23:50-56; Jn 19:38-42)

42-43 Naumeki da ravi ya tavatava be Jousep tauna Arimatia tauḡominama ya tavana tauwai tarapiri nopodie, tauna mate tenaḡa be a vivivivirena. Tauna Mamaitua na waiguyauma ya veraverauna ya raberabena. Be inam raḡanine Sabat na vokaukauama raḡaninama, be pomai inam Sabat na raḡanima. Vutuna aubainama Jousep ma raudebatorana ya naḡona Paelat ḡarone be yai baḡana Yesu tubuḡinama aubainama. 44 Be Paelat nama ya vaie be ya base da Yesu tauna kaite ya gurina. Vutuna aubainama Paelat tauiḡara adi badama ya yokoe be yai taravirena, deḡoda Yesu kaite ya guri bo ibewa. 45 Be raḡanine Paelat tauiḡara adi badama na giuma ya vaie ya kovikovina, Jousep ya riuporena da tauna Yesu tubuḡinama e paḡona. 46 Naumeki da Jousep gara ḡavoḡavoridima ya gimara, yodibe Yesu tubuḡinama korosie ya kiroḡa dobiḡe be gara ḡavoḡavoridie ya sumana. Naumeki da guba yeku nopone voivoienama, dabudine Yesu yai kenana. Yodibe Jousep yeku yai raurie be guba matakedanama yai kenatomna. 47 Meri Megdalin be Meri Jousep tinanama taudi Jousep deḡo Yesu tubuḡinama yai kenana a kitana.

16

Yesu ya midisuḡu munaḡana

(Mt 28:1-8; Lk 24:1-12; Jn 20:1-10)

1 Naumeki da Sabat ya kovi be murine, Meri Megdalin, Salome, be Meri, Jeims tinanama, taudi bunama a gimarana Yesu tubuḡine ḡininama aubainama.

2 Pomainama Sande raḡanboiboi suara ya tavatavana nama, taudi a naḡona kokoagae. 3 Be kedae taudi adi banagama adi banagama mate ai giu vivivira be a riuna, “Aitau tokare yeku kokoaga matakedane e taurie aubaidama?” 4 Raḡanine taudi a tausuḡudi da ta kitana be yekunama dosinama kaite ya raunuariana. 5 Raḡanine taudi kokoaga nopone a saḡasaḡana, kasaudima yauwanine tauḡoma yaraginama gara ḡavoḡavorinama ya kote be ya miamiana, a kita be a nairana. 6 Dabudine tauḡoma ya riuna, “Nam ko naira! Taugu è kataiena taumi Nasaret Yesunama a tupatuparatuna ko wanewanena. Tauna nam uma dabudi, tauna ya midisuḡu munaḡana! Ko kita, umanema awai kenana gabunama. 7 Yodi ko naḡo be na tauwai muriwatanama be Pita mate uma varinama ko riuedina: Bada Yesu kaite ya doka be e naḡonaḡona Galilima, dabudine taumi tokare ko kitana, noḡone ya riuriuemina nama.” 8 Naumeki da waiwaivi kokoaga a dobi pore be a base be ma nuagusugusudi a manini be a naḡona. Taudi nam aitau ḡarone aba ti giuena, baninama taudi a naira kauana.

Yesu ya maḡatarana*

(Mt 28:9-19; Lk 24:13-43; Jn 20:13-29; 21:1-23)

9 Raḡanine Sande raḡanboiboi Yesu gurie be ya midimidisuḡu munaḡana, tauna Meri Megdalin ḡarone penama matabudi 7 ya tavu dobiḡedina, tauna vutuna ḡarone ya maḡatara dokana. 10 Naumeki da inam waivinama ya munaḡa be na banagama, aitauḡa ai nuaboya be a ḡabaḡabana ya riuedina. 11 Dabudine taudi ta vaiena be Meri ya riuna da Yesu ya yawasana munaḡana, be tauna ya kitana, be yaḡoro taudi nam ti sumaḡena.

12 Be uma kauinama murine, tauwai muriwatana rabui kedaḡa a naḡonaḡo be Yesu kitanama ya boru vitare be ḡarodie ya maḡatarana. 13 Dabudine taudi a munaḡa be adi banagama a riuedina, be taudi yaḡoro nam ti sumaḡana.

14 Muriḡanama tauwai muriwatana matabudi 11 a kanikani be Yesu ḡarodie ya maḡatarana. Tauna ya ḡasiedina, baninama taudi nam nopodie waisumaḡa. Taudi adi nopobadoma aubainama banaga ḡesaudima Yesu ya midisuḡu munaḡana a giugiuena, be taudi yaḡoro nam ti sumaḡedina.

Yesu tauwai muriwatana noya ya utedi be ya riuporedina dobu matabuna

(Mt 28:18-20; Lk 24:44-49)

15 Dabudine Yesu taudi umanama ya riuedina, “Ko naḡo dobu matabuna nopodiḡa be riu verenama ko rauguguyena banaga ḡarodie! 16 Be aitau ei sumaḡa be e babataitona, tauna tokare e yawasanana. Be aitau nam ei sumaḡa, Mamaitua tokare tauna e kovoḡina. 17 Tauwai sumaḡa taudi tokare rewapana è utedi da mataira ta voiedina. Taudi tokare isague penama ta tavu dobiḡedi, be bona vaudima tabu be tabu ta giuedina. 18 Deḡoda taudi mota gewegewedima nimedie ta ragaudi bo aniwai guri upedima ta tegodina, taudi tokare nam nema ta bako. Be nimedima banaga sidesidedima tunidie ta biridina, inam banegidima tokare ta yawasanana.”

Mamaitua Yesu e nawena marae

(Lk 24:50-53; Ap 1:9-11)

19 Dabudine Bada Yesu na tauwai muriwatanama mate a giugiu kovina murine, Mamaitua Yesu ya nawena marae be Mamaitua kasaunama yauwane ya miana. 20 Naumeki da tauwai muriwatana dobu matabuna a naḡo be a rauguguyana, be Bada tauna taudi mate a noyanoya be mataira a voivoiedina. Be banaga taudi a kitedi da taudi adi rauguguyama naumeki riukaua.

* 2:22: Footnote ko kitana, Luk 5:37 nopone.

* 4:31: Gurik bonane ya riuna: Gaga pesinama. Be inam gaga ḡesau, tauna kai, nam taitai. Inam gaganama pesinama nito ḡominama, nam maika pesi ḡesaudima doḡa nopone tà kumekumedina nama.

* 6:29: Uma dabudine taudi tautauḡoma taudiḡa a siesievidina.

* 7:16: Vers 16 inam umanama: Deḡoda beemima ta kenakenana, koi beavaia!

† 7:27: ‘Seda’ inam Israel banegidima, be ‘daḡadaḡasi’ inam eteni banegidima.

* 9:29: Giruma ḡesaudima a riuna: Moiragi be widina

† 9:44: (Vers 44 inam banaga muriḡa baibol nopone a boru saḡena, noḡone nam i kenakenana. Vers 44 inam umanama: Inam dabudine motamota taudi ta kanikanidina nam ta guri, be kai e karakaratidina nam e guri.)

‡ 9:46: (Vers 46 inam banaga muriḡa baibol nopone a boru saḡena, noḡone nam i kenakenana. Vers 46 inam umanama: Inam dabudine motamota taudi ta kanikanidina nam ta guri, be kai e karakaratidina nam e guri.)

* 10:38: Uma babataitonama inam Yesu ya gurigurina ya giuena.

* 11:26: (Giruma ḡesaudima vers 26 baibol nopone a boru saḡena. Vers 26 inam umanama: Deḡoda taumi ami banagama adi gewagewama nam ko noḡota pore, naumeki da Mamaitua marae nam ami gewagewama e noḡota pore. (Metiu 6:15 ko kitana))

* 13:18: Gurik baibol nopone nam ‘bodubodu’ ima kenakenana. Be ‘winter’ e kenakenana, inam nam maika bodubodu be inam tururu ya moraba kauana, tokare teneteneḡinama ei gurimna.

* 14:63: Jius adi vaivaie gara sikasikanama, inam nuaboya be medi adi matairama, maika tauda boni dosi poredima a mogumogurana.

* 15:24: Inam nam maika kasiḡoma.

† 15:28: (Giruma ḡesaudima vers 28 baibol nopone a boru saḡena. Vers 28 inam umanama: Dabudine riuwai noḡota poranama girugiruminama nama ya maḡatarana: Banaga Yesu a voiena maika kabe tarawatu tauwai kati kotovidima.)

* 16:8: Giruma ḡesaudima nopodie vers 9-20 nam tima kenakenana.

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Luk

1

Luk ya girumana Tiopilas ḡarone

1 Kapore Tiopilas!* Banaga toitoi kaite a raurubu da voia nopode a tubutubuḡana a girumidina. 2 Taudi voia pakane matedie a kitakitana be beedie a vaivaiena a riuriuedina nama a girumidina. 3 Vutuna aubainama taugu uma voiedima è kita yaḡedi da adi didimanae yà girugirumina tam aubaimma, 4 baninama tam sibo kuya kataie da aba awai katakataimna inam matabudi riukaua.

Jon tau babataito na kaba tubuḡama

5 Yau giuma pakanama yai karena, inam Herod tauna Judia provins guyaunama. Inam raḡandie pirisi ya miamiana isanama Sakaraias. Tauna Abia na waipirisima damnama† nopone be na visarama Elisabet tauna Eron na waipirisima damnama nopone ya tubuḡana. 6 Sakaraias be Elisabet taudi rabuidi yawasana didimanine a mianana Mamaitua noḡone, be Mamaitua na riuvavasaḡama matabudi a voteyeteyedina, be nam aba tenaḡa ti voia waigewana. 7 Be taudi nam ti natunana, baninama Elisabet tauna yai kaikaipokina, be taudi rabuidi ai rawadosina.

8 Raḡan tenaḡa Sakaraias Jerusalemma tempol nopone‡ ya noyanoyana, baninama Abia na waipirisima damnama adi noyama na raḡanima. 9 Inam damnama nopone Sakaraias a vinena§ da tauna Bada na tempolma nopone e saḡa be piupiu e gabuna. 10 Naumeki da Sakaraias tempol nopone piupiu ya gabugabuna maika, banaga ḡesaudima gabure a mia kwasa, be a moimoiragina.

11 Sakaraias tempol nopone piupiu ya gabugabuna maika, Bada na aneama piupiu oltanama diane ya maḡatarana, Sakaraias kasaunama yauwane. 12 Sakaraias anea ya kitakitana, tauna ya ḡosori be ya naira kauana. 13 Be anea ya riuena, “Sakaraias, nam kwa naira! Mamaitua am moiragima ya paribeena, da am visarama Elisabet gomana tauḡominama tokare e tikana, be tam inam gomeninama kwai isana Jon. 14 Inam gomeninama tam ei nuaverem be banaga toitoi tai nuaverena inam gomeninama ya tubuḡana aubainama. 15 Baninama Bada matane tauna tokare banaga dosinama e tubuḡana. Tauna tokare nam waen bo upa bagibagidima e tegodi, ibewa. Be tauna tinanama kapone da nokoi ya naḡona Arua Babau noponama e moḡavuna. 16 Tauna Israel banegidima toitoi e verauḡa munaḡedina Bada adi Mamaituama ḡarone. 17 Be tauna Bada na kedadokadokama be tauna Elaija na aruama be na wairewapanama maika e noyana. Be tauna dosi nuedima e vitaredi da adi sedama nuedima ta paḡona.** Be banaga rawarawa ḡaiḡaidima nuedima e vitaredi da Mamaitua na nuauyauyama ta kataie be yawasana didimanine ta miana. Inam yabedima matabudi e voiedi, da banaga e vokaukauedina Bada na kaba verauma aubainama.”

18 Be Sakaraias anea ya riuena, “Nemanama yà kataie bake da tam kwa riuriu kaua? Baninama taugu yau visarama mate kaiteka kèi rawadosina.” 19 Dabudine anea Sakaraias ya paribee be ya riuna, “Taugu Geibriel. Taugu Mamaitua noḡone yà midimidina, tauna ya riuporeguna da uma riunama verenama yà riuriuemna, 20 be tam nam kui sumaḡeguna, aubainama yodi tam gumgum kwa miana naumeki da uma yabedima matabudi adi raḡan kaue ta tubuḡana.”

21 Banaga yaḡoro doḡae awai rabana da Sakaraias sibo ya dobina, be taudi a nuababaḡana aba aubainama Sakaraias tempol nopone e miamia gurata. 22 Tauna doḡae ya dobidobina raḡanine, nam aba i giuena, be matairaḡa ya voiena. Dabudi banaga a kataie da tauna mataḡomine rauboni ya kitana, be Sakaraias tauna naumeki da gumgum ya mianana.

23 Naumeki da tauna na noyama taparoronama ya kovikovina, tauna ya munaḡana na vadae. 24 Inam kauidima muridie tauna na visarama Elisabet ya boga be semoe ya miana naumeki da nawaravi 5 a kovina. Be Elisabet ya riuna, 25 “Bada na raukiviveree ya raunuatoiegu be yau tunimayaḡama ya kaiporena.”

Anea Yesu na kaba tubuḡama ya giuena

26-27 Raḡanine Elisabet na nawaravima aniwai 6-nama murine, Mamaitua anea Geibriel ya riupore da ya naḡona matatapu isanama Meri ḡarone, tauna Jousep mate ai ḡoapaparana. Jousep tauna guyau Deivid na damma nopone. Taudi rabuidi Nasaret meagaine a mianana Galili provinsnama nopone. 28 Dabudine anea ya saḡa da Meri ya riuena, “Ebom tam waivima waiaiainimma, Bada ḡarome.”

29 Inam raḡanine Meri ya nuababaḡana be anea aba ya giugiuena tauna nam i kataiena, be tauna yawai nuanoḡonoḡotana da inam giudima banidima aba. 30 Be anea ya riuena, “Meri nam kwa naira! Tam Mamaitua kwawai nuavaina. 31 Tam tokare kwa boga be gomana tauḡominama kwa tikana, be inam gomeninama kwai isana Yesu. 32 Tauna tokare banaga dosinama be Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama natunama e tubuḡana. Be Yesu guyau Deivid na dame e tubuḡana aubainama Mamaitua Deivid na waiguyauma natunama Yesu e utena. 33 Be tauna Israel ḡarodie ei bada nonoḡana, be na waiguyauma nam e kovi.”

34 Be Meri anea yai taravirena, “Inam nemanama? Taugu tauḡoma nam mayanama e paḡona.”

35 Be anea ya paribee be ya riuna, “Arua Babau tokare e tava ḡarome be saḡasaḡa vavasaḡinama na rewapanama vagurunama e rupumna. Inam vutuna aubainama tam tokare gomana babaunama kwa tikana, tauna Mamaitua Natunama. 36 Kwa noḡoti da am dame Elisabet avedi yai rawadosina be gomana tauḡominama tokare e tikana. Banaga a riuna da tauna kaikaipoki be yodi Elisabet tauna kaite na nawaravima 6 a kovina, 37 baninama Mamaitua aba ya riuedina tokare matabudi ta tubuḡana.” 38 Be Meri ya riuna, “Taugu Bada na taunoyama, be aba kuya riueguna tokare naumeki da e tubuḡana.” Naumeki da anea Meri ya gose be ya naḡona.

Meri Elisabet ya vakitana

39 Inam kauinama murine Meri ya midisuḡu be ya naḡona oyae Judia provins nopone 40 Sakaraias na meagaie, Elisabet kitanama be waikaiwenama aubainama. 41 Be Elisabet Meri na waikaiwama ya vaivaiena raḡanine, tauna kapone gomana yai dagudagu be Elisabet noponama Arua Babau ya moḡavuna. 42 Be bonanama dosine ya riuna, “Waiwaivi nopodie tam Mamaitua yai aiaina vavasaḡemna, tam be votamma mate! 43 Aina, taugu kamai banabanaga be aba aubainama kitaguma kuya tava? Tam Bada tinanama be. 44 Taugu am waikaiwama è vaievaiena raḡanine, kapogue gomana nuanama ya vere be ya potina. 45 Tam Mamaitua yai aiainimna, baninama kuyai sumaḡa da Bada riunama ḡarome e tubuḡana.”

Meri na kaisuḡusuḡuma sarenama

46 Meri ya riuna,

“Taugu Bada yà kaisuḡu

47 be nuaguma ya verena, baninama Mamaitua tauwai yawasaniguma.

48 Taugu waivi kavakava be yaḡoro tauna ya noḡotiguna. Be yodi da nokoi ya naḡona kimta da kimta tokare ta riuna da riukaua taugu Mamaitua yai aiainiguna,

49 baninama Mamaitua tauna vutuna babau be wairewapana vavasaḡinama tauna aubaiguma yaba dosinama ya voiena.

50 Tauna na raunuatoima kimta be kimta aitauḡa tauna ta vivivivirena e utedina.

51 Tauna nimanama wairewapanine yaba dosidima ya voiedina be banaga raurau guyaguyaudima yai daberaridina.

52 Tauna banaga wairewapanidima adi waibadae ya biri dobiḡedina, be banaga wainuatoitoidima ya biri tavaitedina.

53 Tauna banaga kanikaniguridima vere ya utedina, be banaga waimauridima nimakavekavedima ya riuporedina.

54 Tauna na taunoyama Israel e saguda, e noḡotida be e raunuatoi nonoḡedana,

55 maika boni Eibraham be na damma ya riuedina nama.”

56 Meri Elisabet mate a miana nawaravi rabuiteḡa, be muriḡa ya munaḡana na vadae.

Jon tauwai babataito na kaba tubuḡama

57 Yodi Elisabet na wainatunama raḡaninama ya tavana da gomana tauḡominama ya tubuḡana. 58 Elisabet na banagama be na damma inam varinama a vaie be matabudi nuedima ya vere kauana, baninama Mamaitua tauna Elisabet ya raunuatoi kauena.

59 Be gomana na raḡanima aniwai 8-nama, inam raḡanine taudi matabudi a tavana kopitom aubainama. Be taudi a ḡoeḡoena da gomana sibo tamanama isane ai isana Sakaraias. 60 Be tinanama ya riuna, “Ibewa! Tauna isanama Jon.” 61 Be taudi a riuna, “Aba aubaina? Tam am dame inam nama isanama nam ima kenakenana.” 62 Dabudine taudi gomana tamanama waibuae ai taravire da gomana isanama nema. 63 Dabudine Sakaraias anigiruma ya ḡoena da a ute be bogane umanama ya girumana, “Tauna isanama Jon”, be taudi inam isanama a basena. 64 Be yai raḡantenaḡe da Sakaraias ya giu munaḡa be Mamaitua isanama ya kaisuḡusuḡuna. 65 Be na banagama inam kauidima a kitekitedina, taudi Mamaitua na rewapanama a base be Judia provins matabuna nopone inam yabedima banaga ai giugiuedina. 66 Banaga matabudi aitauḡa nama giudima a vaivaiedina, taudi ai nuanoḡonoḡote be a riuna, “Uma gomeninama tokare aba e tubuḡa, baninama yodi tà kitakitana da Mamaitua tauna mate.”

Sakaraias ei perovetana

67 Be Jon tamanama Sakaraias noponama Arua Babau yai moḡavu be Mamaitua riunama yawai perovetaena.

68 “Bada Israel Mamaituanama yà kaikai suḡusuḡuna. Tauna ya verauna na banagama kuvesidima be waiyawasanidima aubainama.

69 Tauna na taunoyama Deivid na dame Tauwai yawasana wairewapaninama ya riuporena tauda aubaidama,

70 maika boni Mamaitua peroveta ḡarodie ya giugiuna nama,

71 da tauna banaga aitau ta tuatuaḡaiedana bo dà ḡaviama nimedie be tauna ei yawasanidana.

72 Tauna e rarau nuatoina waḡawaḡadama waḡewaḡedima ḡarodie be riuwainoḡota babaunama e noḡotina

73 vutuna tauna tamadama Eibraham ḡarone boni ya sausaugana nama.

74-75 Tauna dà ḡaviama adi rewapanae be ei yawasanidana da tauda babaudama tà tubuḡa be nuadama torane be didimana mate Mamaitua tai yaragena raḡan matabuna.

76 Be tam yau gomanama tam tokare Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama na perovetama. Baninama tam tokare kwa doka be Bada na kedama kwa sepana.

77 Tam banaga kwa riuedina da Mamaitua taudi ei yawasanidina, baninama yodi raḡan ya tavana da Mamaitua adi gewagewama e noḡota poredina.

78 Baninama Mamaitua na raunuatoima dosinama kapoyaninama marae be ḡarode yovonama ewai karena,

79 da yana e yovoḡena aitauḡa guri na waikupikupie ta miamiana ḡarodie. Be tauna ei dokeda be suba kedanama ei kataidana.”

80 Naumeki da gomana ya moraba da arue yai rewapanana. Be tauna dobu kavakavane ya miana naumeki da na raḡan kauama ya tavana, yodibe patara nopodie na noyama yai karena Israel banegidima ḡarodie.

2

Yesu na kaba tubuḡama

(Mt 1:18-25)

1 Inam raḡandie Sisa Augastas na riuma ya boru da dobu matabuna deḡo banaga ta miamiana, nama sensus ta voiena. 2 Noḡone nam sensus i kenakenana, be uma raḡandie yodi sensus ai karena. Inam raḡanine Kwirinias tauna Siria provins nopone yawai primiana. 3 Vutuna aubainama banaga matabudi a munaḡana adi meagaie sensus aubaina. 4 Naumeki da Jousep mate tauna Nasaret meagainama Galili provins nopone ya gose be ya naḡona Betliemma, guyau Deivid na meagaie Judia provins nopone, baninama Jousep tauna Deivid na damma nopone. 5 Be Jousep na ḡoapaparama Meri ma bogana, taudi a naḡona sensus aubainama.

6 Be taudi Betliemma be gomana na kaba tubuḡama raḡaninama ya tavana, 7 naumeki da Meri gomana kaevounama tauḡominama ya tikana. Be barekie nam deḡo gabu i kenakenana aubainama, tauna gomana garae ya paiwi be musara adi ḡobee yai kenana.

Tauyosi be anea

8 Inam kupine sipu taurabedima wapue a miana be adi sipuma a kitakita watanidina. 9 Be Bada na aneama ḡarodie ya dobi be Bada neneḡarinama yai yanedi be taudi a naira kauana. 10 Dabudine anea ya riuedina, “Nam ko naira! Taugu vari verenama yà yovoyovoḡena ḡaromie da tokare banaga matabuna tai nuaverena, 11 baninama manaka Deivid na meagaie Tauwai yawasana ya tubuḡana taumi aubaimima. Tauna Bada Keriso. 12 Taumi gomana umanama ko kitana, tauna a paiwi be musara adi ḡobee e kenakenana, be inam nama ko kataiena da inam tauna.”

13 Be yai raḡantenaḡe da anea damnama dosinama a maḡatara be inam aneanama mate Mamaitua a kaisuḡusuḡu be a riuriuna, 14 “Kawasaḡe be kaisuḡusuḡu Mamaitua ḡarone ta kena, baninama tauna saḡasaḡa vavasaḡinama aubainama. Be aitauḡa dobue didimanaḡa ta naḡonaḡona, Mamaitua taudi na subama e uteutedina.”

15 Raḡanine anea tauyosi a gosedi be a munamunaḡana marae, dabudine tauyosi adi banagama adi banagama a riuedina, “Tà naḡo Betliemma be Bada ya riuriuedana ya tubuḡana tà kitana.” 16 Naumeki da a naḡo makamakai da Jousep, Meri be gomana musara adi ḡobee ya kenakenana a banavidina.

17 Taudi inam kauinama a kitakita kovina, murine anea gomana varinama ya riuriuedina, inam dabudi ai daberarina. 18 Be banaga matabudi aitauḡa tauyosi adi giuma a vaivaiena, taudi a basena. 19 Be Meri tauna inam riudima nuane ya taudididi be yawai nuanoḡonoḡotedina. 20 Naumeki da tauyosi a munaḡa be Mamaitua a kawa saḡe be a kaisuḡuna yaba matabuna a kitakita be a vaivaiena aubainama. Yaba matabuna anea ya riuriuedina, nama a tubuḡana.

Yesu ai isa be a verauḡena tempol nopone

21 Yodi gomana na raḡanima aniwai 8-nama, inam kopitom raḡaninama ya tavana, be dabudine taudi gomana ai isana ‘Yesu’. Inam isanama anea Meri ya riu dokena, muriḡa da Meri ya bogana.

22 Raḡanine Meri gomana tauḡominama ya tikana murine, Mousis na tarawatuma e riuriuna ruvane Meri nam waiḡapa i naḡona Mamaitua na vadae. Ibewa da ya miana da na raḡanima 40 a kovina. Be murine Jousep be Meri Yesu a tika saḡena Jerusalemma Bada waikatainama aubainama, 23 baninama Bada na tarawatuma umanama ya riuna, “Banaga be musara tautauḡomidima kayevoudima matabudi ko saḡedi be Bada ko utena.” 24 Be puyo bunebune rabui bo gabubu natunatudima rabui mate a saḡedina Bada na tarawatuma ya girugirumina nama.

Simeon na kaisuḡusuḡuma sarenama

25 Inam raḡanine banaga tenaḡa Jerusalemma ya miamiana, isanama Simeon. Tauna yawasana didimanine ya mia be Mamaitua ya vivivivirena be Arua Babau tauna noponama ya moḡavu, be Israel tauwai yawasaninama ya raberabena. 26 Be Arua Babau Simeon ya riuena da tauna nam sibo ya guri naumeki da noḡone Bada na Kerisoma e kitana. 27 Naumeki da Meri be Jousep gomana Yesu a saḡena tempol nopone da tarawatu aba ya riuriuedina voiedima aubainama. Inam raḡanine Arua Simeon yai doka nawena tempol nopone. 28 Be dabudine Simeon nimane gomana ya tika be Mamaitua ya kaisuḡusuḡuna be umanama ya riuna,

29 “Naumeki Bada, yodi taugu am taunoyama nuasubae yà gurina kuya riuriueguna nama,

30 baninama Tauwai yawasana kuya riuriuporena, yodi matague è kitana.

31 Tauna dobu matabuna aubainama kuya riuporena. 32 Tauna dam matabudi e rawayanedi be tam ta kataiemna. Be mate tauna e voie da am banagama Israel ta kawa saḡedina.”

33 Be Simeon gomana nema ya giugiu bakena, gomana na dosima inam giudima a basedina. 34 Dabudine Simeon taudi yai aiainidi be gomana tinanama Meri ya riuena, “Israel banegidima toitoi adi yawasanae ta bekuna be toitoi adi yawasanae ta midisuḡuna, uma gomeninama kana taiye. Tauna Mamaitua ewai matairena aubainama banaga toitoi ta riuvirevirena 35 be adi wainua noḡonoḡotama tauna ei maḡataridina. Inam voiedima matabudi aubaidima tam tokare ta voiem da kwai nuaboya kauana, maika kea gamgamnama kabe nuapoume i midimidi.”

36 Be peroveta waivinama poranama isanama Hana, tauna mate dobudi tempol nopone. Tauna Panuel natunama be Aser na damma nopone. Hana na badama mate ai naḡi be a mianana modi 7 37 murine tauna yai kaiyababana. Be yodi tauna na suarama 84 be kupi da suara tempol nopone ya miamiana. Be nam airaḡan tempol i gose rubuna. Tauna na noyama ya widiwidina be ya moimoiragina. 38 Naumeki da Simeon gomana na dosima mate a giugiuna raḡanine, Hana ya saḡa da Mamaitua ya kaisuḡusuḡu be banaga aitauḡa Jerusalem na Tauwai yawasanama a raberabena ḡarodie gomana na kauama ya giuedina.

A munaḡana Nasaretma

39 Raḡanine Jousep be Meri yaba matabuna Bada na tarawatuma ya riuriuena a voia rovodina, murine taudi a munaḡana adi meagaie Nasaretma, Galili provins nopone. 40 Dabudine gomana ya moraba be yai rewapanana, be nuauyauya noponama ya moḡavu be Mamaitua na raukiviverema tauna ḡarone ya kenana.

Gomana Yesu tempol nopone

41-42 Naumeki da Yesu na suarama 12, be na dosima mate a naḡona Jerusalemma Naḡopore soinama aubainama. Inam taudi adi vaivaima aubainama, taudi modi matabuna ta naḡonaḡona Jerusalemma, inam soinama aubainama.

43 Raḡanine inam soinama ya kovikovina murine, taudi naḡo munaḡa meagaie ai karena, be gomana Yesu ya mia kwasana Jerusalemma, be na dosima taudi nam ti kataiena. 44 Taudi ai noḡotana kabe na banagama mate ti naḡonaḡo naumeki da a naḡo ravina. Be ravie gomana wanenama ai karena na dosima be na banagama ḡesaudima ḡarodie. 45 Be taudi gomana nam ti banavina aubainama waiwanawana a munaḡana Jerusalemma.

46 Raḡan aniwai rabuiteḡane taudi gomana tempol nopone a banavina. Yesu tauna tauwai katakatai poudie ya mia be tauna taudi mate awai giuna be yawai beavaiedina. 47 Be banaga matabudi aitauḡa gomana a vaivaiena, na kataima be na paribeama a base kauena. 48 Raḡanine na dosima a banavina, nuedima yai medi be tinanama ya riuena, “Taukui, aba aubainama umanama kuya voia ḡaromaie? Tamamma rabuigu ma nuaboyamai kè wanewanemna.” 49 Be tauna ya riuedina, “Aba aubainama koya wanewanegu? Taumi sibo koya kataie da taugu Tamaḡomiguma na vadae yà miamiana.” 50 Be gomana aba ya riuriuena, taudi na giuma baninama nam ti kataiena.

51 Naumeki da tauna na dosima ya voteyeteyedi be taudi mate a naḡona Nasaretma, be tinanama inam giudima matabudi nuane ya taudididina. 52 Be Yesu tauna na nuauyauyama be na suarama a moraba tenaḡana, be na wainuapaḡoma Mamaitua ḡarone be banaga ḡarodie mate.

3

Jon tauwai babataito na giuma

(Mt 3:1-12; Mk 1:1-8; Jn 1:19-28)

1 Raḡanine Sisa Tiberius tauna na waibadae ya miana na modima 15, be inam raḡanine Pontis Paelat tauna Judia provins primianama, be Herod tauna Galili provins na guyauma be tasinama Pilip, tauna Ituraia be Trakontis adi guyauma, be Lisanias tauna Abilene guyaunama. 2 Be Hanas be Kaiyapas taudi pirisi dosidima.

Inam banegidima adi waibadama raḡanine, Jon tauna dobu kavakavane ya miamiana be Mamaitua na riuma ya yovona, Sakaraias natunama Jon ḡarone. 3 Jon ya naḡona upa Jodan dianama matabuna nopodie be banaga ḡarodie ya rauguguya be ya riuriuna, “Ami gewagewama ko gosedi be ko babataito da Mamaitua ami gewagewama e noḡota poredina.” 4 Jon yaba matabuna nema peroveta Aisaia na bukae ya girugirumidina, nama ya voiedina. Peroveta Aisaia umanama ya riuna,

“Banaga dobu kavakavane e yokoyokona,

‘Bada na kedama ko sepa, keda ko kawa didimanidina Bada na kaba verauma aubainama.

5 Gaugauba matabudi ko ḡuruvidi be oya matabudi debedima ko keri waiwapudina.

Be yawasana barebaredima ko kawa didimanidi be keda pikepikedima ko keri yaḡoyaḡotidina.

6 Yodibe banaga* matabudi Mamaitua nema ei yawasana bakedina ta kitana.’ ”

7 Banaga ḡumnama a dobina Jon ḡarone babataito aubainama, be tauna ya riuedina, “Taumi maika mota sarama natunatudima! Taumi aitau ami wainua noḡonoḡotama ya voie da Mamaitua na kovoḡama ko naḡo pore, wa? 8 Noḡone ko munaḡa da ami yawasanama ko vitaredi be yawasana banidima veredima koi maḡataridi da banaga ta kitedina, be nam ko noḡota munaḡemi be ko riuna, ‘Tauda Eibraham natunatunama aubainama ḡarode nam tokare gewagewa aba e tubuḡa.’ Yà riuriuemina da Mamaitua sibo i ḡoena, tokare teneteneḡinama kaua yekudie seda yai tubuḡidina Eibraham aubainama. 9 Bada tamiyoko kaite kai bogane ya boruna, be ai kaiḡa nam banidima veredi matabudi e taraḡa poraḡa be e gabugorudina.”

10 Dabudine banaga ḡumnama a riuna, “Yodi aba tà voie?” 11 Be Jon ya paribeedina, “Aitauḡa ḡaromie kwama rabui, tenaḡa turamma nam waikwamana kwa utena, be kani mate nama ko voiena.” 12 Teks tautaminama mate a verauna babataito aubainama be ai taravirena, “Tauwai katakatai, tauma aba ka voie?” 13 Be Jon ya riuedina, “Teks a riuriuemina na ruvae nama ko ragauna be nam ko tausaḡe.” 14 Be banaga iḡeiḡeridima mate ai taravirena, “Tauma nema ka voie bako?” Be tauna ya riuedina, “Nam banaga ko raukivi gewegewedi be nam ko riu waigusudi be adi waiyabama ko paḡo avedi, taumi ami maesama inam naumeki ewai nuasubemina.”

15 Dabudine banaga matabudi Tauwai yawasana a raberabena, be awai noḡotana da kabe Jon tauna vutuna Tauwai yawasana. 16 Be tauna umanama ya riuedina, “Taugu upakavakavae yàwai babataitomina be banaga murigue e veraverauna, tauna banaga dosinama be wairewapana vavasaḡinama, be taugu nam veregu da na kaḡasumama yà kaipore. Tauna tokare Arua Babaue be kaie ei babataitomina. 17 Tauna banaga vere be gewagewa e vinevinedina maika raisi. Raisi tauna e tutu, be sive nopone e ḡini be sive mui e suve be ḡavoe e dobidobina be baninama ḡavoe e dobidobina. Muriḡa tauna banidima e ragaragaudina, be muinama kai karakaratine e gabu gorudi be ta karakara nonoḡana.” 18 Be giu ḡesaudima mate Jon na rauguguyae banaga ya sagudi da adi yawasanama a vitaredina. Nama tauna riu verenama ya rauguguyena.

(Mt 14:3-5; Mk 6:17-20)

19 Jon patara nopodie guyau Herod ya riuvirevirena, baninama tasinama na visarama Herodias ya kwayana be na gewagewama ḡesaudima mate aubainama. 20 Vutuna aubainama Herod Jon dibure ya boru be you, na gewagewama ya taipotona.

Yesu na babataitoma raḡaninama

(Mt 3:13-17; Mk 1:9-11; Jn 1:32-34)

21 Muriḡa da Herod Jon dibure ya boruna, noḡone Jon banaga matabudi yai babataito rovodi be Yesu mate yai babataitona. Be Yesu ya moimoiragina raḡanine, mara ya nuaporaḡa 22 be Arua Babau ya yovona Yesu ḡarone maika kiu gabubu. Be marae bona ya dobina, “Tam taugu natuguma nuaguma kwa paḡopaḡona, be taugu yawai nuaverena tam ḡarome.”

Yesu tamanama reresinama

(Mt 1:1-17)

23 Yesu tauna na suarama 30 be patara nopodie na noyama yai karena. Banaga ai noḡotana Yesu kabe Jousep natuna, be Jousep tauna Eli natunama, 24 be Eli tauna Matat natunama, be Matat tauna Livai natunama, be Livai tauna Melki natunama, be Melki tauna Janai natunama, be Janai tauna Jousep natunama, 25 be Jousep tauna Matatias natunama, be Matatias tauna Amos natunama, be Amos tauna Naum natunama, be Naum tauna Esli natunama, be Esli tauna Nagai natunama, 26 be Nagai tauna Mat natunama, be Mat tauna Matatias natunama, be Matatias tauna Simei natunama, be Simei tauna Josek natunama, be Josek tauna Joda natunama, 27 be Joda tauna Joanan natunama, be Joanan tauna Resa natunama, be Resa tauna Serubabel natunama, be Serubabel tauna Sealtiel natunama, be Sealtiel tauna Neri natunama, 28 be Neri tauna Melki natunama, be Melki tauna Adi natunama, be Adi tauna Kosam natunama, be Kosam tauna Elmadam natunama, be Elmadam tauna Er natunama, 29 be Er tauna Josua natunama, be Josua tauna Elieser natunama, be Elieser tauna Jorim natunama, be Jorim tauna Matat natunama, be Matat tauna Livai natunama, 30 be Livai tauna Simeon natunama, be Simeon tauna Juda natunama, be Juda tauna Jousep natunama, be Jousep tauna Jonam natunama, be Jonam tauna Elaiakim natunama, 31 be Elaiakim tauna Melea natunama, be Melea tauna Mena natunama, be Mena tauna Matata natunama, be Matata tauna Natan natunama, be Natan tauna Deivid natunama, 32 be Deivid tauna Jese natunama, be Jese tauna Obed natunama, be Obed tauna Boas natunama, be Boas tauna Salmon natunama, be Salmon tauna Nason natunama, 33 be Nason tauna Aminadab natunama, be Aminadab tauna Admin natunama, be Admin tauna Arni natunama, be Arni tauna Esron natunama, be Esron tauna Peres natunama, be Peres tauna Juda natunama, 34 be Juda tauna Jeikob natunama, be Jeikob tauna Aisik natunama, be Aisik tauna Eibraham natunama, be Eibraham tauna Tara natunama, be Tara tauna Nahor natunama, 35 be Nahor tauna Seruk natunama, be Seruk tauna Ragu natunama, be Ragu tauna Palek natunama, be Palek tauna Eber natunama, be Eber tauna Sala natunama, 36 be Sala tauna Kainam natunama, be Kainam tauna Arpaksad natunama, be Arpaksad tauna Sem natunama, be Sem tauna Noa natunama, be Noa tauna Lamek natunama, 37 be Lamek tauna Metusala natunama, be Metusala tauna Inok natunama, be Inok tauna Jaret natunama, be Jaret tauna Malaleel natunama, be Malaleel tauna Kainan natunama, 38 be Kainan tauna Enos natunama, be Enos tauna Set natunama, be Set tauna Adam natunama, be Adam tauna Mamaitua natunama.

4

Seitan Yesu ya raurubuna

(Mt 4:1-11; Mk 1:12-13)

1 Yesu Arua Babau noponama ya moḡavu be Jodan ya gose porena. Arua tauna yai doke be a naḡona dobu kavakavane na raḡanima 40. 2 Inam dabudine Diaboro Yesu ya raurubuna.

Inam raḡandie Yesu tauna nam aiyaba i kani rubuna, naumeki da raḡan 40 a kovikovina, Yesu tauna kani ya karatina. 3 Be Diaboro Yesu ya riuena, “Deḡoda tam Mamaitua Natunama, naumeki da uma yekunama kwa riue da ei rawaburedi.” 4 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Girugiruminama poranama umanama ya riuna, ‘Banaga nam buredi ḡomae e mia.’ ”

5 Dabudine Diaboro yai doka nawena oya daudaunama debane, be dobu matabuna na waiguyauma yai kataina. 6 Be Diaboro Yesu ya riuena, “Uma rewapanidima be uma yabedima waimatakanikanidima matabudi Mamaitua taugu ya uteguna. Vutuna aubainama aitau yà ḡoeḡoena nama yà utena. 7 Be deḡoda tam taugu kwa rauduneeguna, inam yabedima matabudi tam yà utemna.” 8 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Girugiruminama poranama umanama ya riuna,

‘Bada, am Mamaituama taunaḡa kwa raudunee, be ḡarone kwa noyana.’ ”

9 Dabudine Diaboro Yesu yai doka nawena Jerusalemma tempol daudaunama debane, be ya riuena, “Deḡoda tam riukaua Mamaitua Natunama, naumeki da uma dobudine kwa potina, 10 baninama girugiruminama poranama umanama ya riuna,

‘Mamaitua na aneama e riuporedi da tam ta rabemna.

11 Be nimedie ta kaisuḡum da nam yekue kaḡamma kwai tutu.’ ”

12 Be Yesu ya paribeena, “Girugiruminama poranama mate umanama ya riuna, ‘Bada, am Mamaituama nam kwa raurubu.’ ”

13 Raḡanine Diaboro na raurubuma ya kovikovina, naumeki da tauna Yesu ya taugosena raḡan ḡaubonaḡa.

Yesu Galili provins nopone na noyama yai karena

(Mt 4:12-17; Mk 1:14-15)

14 Arua Babau na wairewapanae Yesu ya munaḡana Galili provins nopone, be banaga matabudi inam dabudi tauna a giugiuena. 15 Be tauna taudi sinagog nopone yai katakataidi be taudi tauna isanama a kaisuḡusuḡuna.

Yesu Nasaretma a tuaḡaiena

(Mt 13:53-58; Mk 6:1-6)

16 Be Yesu ya naḡona Nasaretma deḡo ya moramorabe. Be Sabat raḡanine ya naḡona sinagog nopone maika nema Sabat matabuna ya voivoiana nama. Be tauna ya midisuḡu da girugiruminama sievinama aubainama. 17 Peroveta Aisaia na bukama tauna a ute be ya tapa da deḡo giruma ya riuna,

18 “Bada Aruinama nopogue, baninama tauna ya vineguna da riukaua yà rarau guguyena banaga waikaruwaḡewaḡedima ḡarodie.

Be tauna ya riuporeguna da banaga panipanidima yà riuedi da ta kuvesidina. Be banaga matapotepotedima tai kita munaḡa. Taugu è yovona banaga adi banagama ta rarau kivi gewegewedina yài ḡakedina.

19 Be tauna ya riuporegu da yà giugiuna, yodi raḡan ya tavana da Bada na banagama ei yawasanidina.”

20 Dabudine Yesu buka ya gudu be taunoya ya ute munaḡe da ya miana, be sinagog nopone banaga matabudi matedima Yesu ḡarone. 21 Dabudi Yesu giu yai kare be ya riuedina, “Manaka inam riudima koya vaivaiedina, baninama ya tubuḡana.”

22 Be banaga matabudi Yesu isanama a kaisuḡusuḡu, be taudi Yesu na giuma veredima aubainama a basena. Be taudi a riuna, “Tauna Jousep natunama! Be nemanama da umanama e giugiu?” 23 Be Yesu ya riuedina, “Taugu è kataiena da uma riunama tokare ko riueguna, ‘Dogeta kwai yawasana munaḡem!’ Be mate ko riueguna, ‘Tauma kè vaiem be Kapeniamma yaba kuya voivoiedina, nama uma dabudine am meagaie kwa voiedi.’ ” 24 Be tauna ya riuna, “Taugu yà riuriu kauemina, peroveta na dobue banaga na giuma vaienama nam tima ḡoeḡoena. 25 Taugu yà riukauemina, peroveta Elaija na raḡanie banaga nam ti sipisipina, baninama modi 3 ½ marakapo ya karatana. Be inam raḡanine Israel nopone kaiyababa toitoi a miamiana. 26 Be Bada nam Elaija i riupore i naḡona inam kaiyababidima ḡarodie, ibewa be ya riupore ya naḡona kaiyababa ḡesau ḡarone. Inam kaiyababinama tauna Sarepama miemieninama dobu isanama Saidon nopone. 27 Be peroveta Elisa na raḡanie Israel nopone banaga toitoi sida kito ragaragaudima be inam dobudine Bada nam aitau tenaḡa i yawasanina be Naeman Siriaḡa tavatavanama taunaḡa yai yawasanina.”

28 Sinagog nopone banaga matabudi inam riunama nama a vaivaiena raḡanine, taudi nuedima yai medi kauana. 29 Dabudine taudi a midisuḡu da Yesu a soru dobiḡe da a nawena daki debane meagai diane. Dabudine kabe tauna dakie ta kiroḡa pore. 30 Be Yesu patara nopodiḡa ya dobi be ya naḡona.

Yesu na rewapanama yai maḡatarina

(Mk 1:21-28)

31 Dabudine Yesu ya dobi ya naḡona Kapeniam meagaine Galili provins nopone. Be Sabat raḡandie tauna banaga yawai katakataidina. 32 Be banaga na waikatakataima a basena, baninama na waikatakataima yai rewapana kauana.

33 Be sinagog nopone banaga penama kokukokunama, tauna bonanama dosine ya yogo be ya riuna, 34 “Ei! Nasaret Yesumma, tam aba ḡaromaie kwa ḡoeḡoe? Tam kuya verauna kwa kawa gewagewamai, bo? Taugu è kataiena tam aitau. Tam Babaumma Mamaitua ḡaronama.”

35 Be Yesu ya riutuaḡaie be ya riuna, “Kwai nuatuḡu be inam baneginama kwa dobi pore!” Dabudine penama banaga ya dobi pore be ya gosena, be nam banaga i kawa gewagewana. 36 Banaga matabudi a ḡosoridi be adi banagama mate a giu yabayababa be a riuna, “Uma aba giudima nama? Tauna na rewapanae penama e riuedi be ta dobidobina.” 37 Be inam dobunama matabuna Yesu varinama a vaiena.

Yesu Saemon Pita rawanama yai yawasanina

(Mt 8:14-15; Mk 1:29-31)

38 Yesu tauna sinagog ya gose be ya naḡona Saemon na vadae. Be inam dabudine Saemon rawanama tauna poyapoya dosinama ya paḡona be taudi Yesu ai baḡa da tauna e saguna. 39 Dabudine tauna diane ya midi be poyapoya ya riutuaḡaiena, be poyapoya visara ya gose porena. Be yai raḡantenaḡe da visara ya midisuḡu be taudi adi kanima ya vokaukauena.

Yesu banaga toitoi yai yawasanidina

(Mt 8:16-17; Mk 1:32-39)

40 Be ravi ya tavatavana raḡanine, banaga toitoi adi banagama sida tabu be tabu ragaragaudima a verauḡedina Yesu ḡarone, be tauna banaga tenatenaḡaḡa nimane ya taikonidi be yai yawasanidina. 41 Be mate penama toitoi ma yogoyogodi banaga a dobi poredi be a riuriuna, “Tam Mamaitua Natunama!” Be Yesu taudi ya riutuaḡaiedina da nam ta giu, baninama taudi a kataiena da tauna Keriso. 42 Raḡan ya tomna da Yesu inam dobunama ya gose pore be dobu wainuatuḡune ya naḡona. Be banaga tauna a wanewanena, be a banavina raḡanine, taudi a ḡoeḡoe da tauna nam sibo ya gose poredi. 43 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taugu meagai ḡesaudie mate yà naḡo be Mamaitua na waiguyauma yà rauguguyena. Baninama Mamaitua ya riuporeguna vutuna aubainama.” 44 Be tauna Galili be Judia sinagog nopodiḡa ya rarau guguya naḡona.

5

Yesu na tauwai muriwatanama yokoedima yai karena

(Mt 4:18-22; Mk 1:16-20)

1 Raḡan tenaḡa Yesu tauna Genesaretma yawawa* diane ya midimidina. Be banaga tauna a midi ḡuruvi be Mamaitua riunama a vaibeavaiena. 2 Be tauna waga rabui ya kitedina gerese a midimidina, be tauwai sagida adi wagama a gosedi da adi sagidama a koḡekoḡedina. 3 Yesu Saemon na wagae ya saḡa be yai baḡana da waga sibo ya tauriena topae, yodibe tauna ya mia yovo wagae be banaga yai katakataidina.

4 Raḡanine na giuma ya kovikovina, tauna Saemon ya riuena, “Waga kwa dobiḡe topa poune be ami sagidama koi dawe dobiḡedi be iyana ko konedi!” 5 Be Saemon ya paribeena, “Bada, tauma kupi daudaunama sagida kè raurubu rereḡa da nam aba ke kona rubuna, be tam am riuma aubainama da yà raurubu munaḡana.” 6 Raḡanine a rarau rubu munaḡana, iyana toitoi a konedi be sagida ḡaubonaḡa sibo a nuagigina. 7 Be taudi adi banagama waga ḡesaune a raumataḡuiedina da taudi sibo a verau be a sagudina. Naumeki da adi banagama a verau a sagudi da iyana waga rabui ai moḡavudina, be waga ḡaubonaḡa sibo a monuna.

8 Be Saemon Pita uma kauinama ya kitakitana tauna tuapikane ya raupari Yesu noḡone be ya riuna, “Bada, kwa gosegu be ḡavoe kwa naḡo, baninama taugu banaga gewagewaguma!” 9 Tauna nama ya giuna, baninama tauna na banagama mate a base be a nairana iyana toitoi a vunuḡana aubainama. 10 Be nama Saemon na banagama Jeims be Jon, Sebedi natunatunama. Be Yesu Saemon ya riuena, “Nam kwa naira! Yodibe nokoi ya naḡona tam banaga toitoi kwa konedina.” 11 Raḡanine barabarae adi wagama a sorusoru tavaitedina, taudi yaba matabuna a goseporedi be Yesu ai muriwatanina.

Yesu tauḡoma kito paḡopaḡonama yai yawasanina

(Mt 8:1-4; Mk 1:40-45)

12 Raḡan tenaḡa Yesu tauna meagai tenaḡa nopone ya miamiana be tauḡoma tenaḡa ya verauna tuninama kito ya moḡavuna. Inam tauḡominama Yesu ya kitakitana, tauna Yesu noḡone ya raupari be yai baḡana, “Bada, tam deḡoda kwa ḡoena, naumeki da kwai yawasanigu.” 13 Be Yesu ya riuena, “Naumeki, taugu yà ḡoeḡoena, kwa yawasana!” Dabudine Yesu nimanama yai yoyo be ya taukonina. Be yai raḡantenaḡe da sida kito tauḡoma ya gosena. 14 Be Yesu inam tauḡominama ya riu vavasaḡena, “Nam aitau kwa riue. Be kwa naḡo da pirisi ḡarone be tauna e kaiviramna. Be murine Mamaitua kwa tipana Mousis na tarawatuma e riuriuna nama. Inam kedane banaga tokare ta kitam be ta kataiena da tam kuya yawasana munaḡana.” 15 Be yaḡoro da Yesu varinama ya moraba be ya daberarana. Be banaga toitoi Yesu waibeavaienama be ei yawasanidina aubainama a tavatavana. 16 Be Yesu banaga ya gosedi be ya naḡona dobu wainuatoitoine moiragi aubainama.

Yesu tauḡoma tuera paḡopaḡonama yai yawasanina

(Mt 9:1-8; Mk 2:1-12)

17 Raḡan tenaḡa Yesu yawai katakataina be Parisi be tarawatu tauwai katakataidima† taudi mate a mia be awai beavaiena. Inam banegidima meagai matabudi Galili provins be Judia provins nopodiḡa be Jerusalemḡa a verau be awai beavaiena. Be Bada na rewapanama Yesu ḡarone vutuna aubainama tauna sida yawai yawasanidina. 18 Naumeki da banaga ḡesaudima tauḡoma tuera paḡopaḡonama ratiratinama a kiroḡa verauḡe da kabe vadae ta saḡe be Yesu noḡone tai kena. 19 Be taudi nam teneteneḡina da vadae sibo a saḡa, baninama patara ya moraba kauana. Vutuna aubainama taudi vada debane a saḡa be vada debane gaura a voie da tauḡoma ma ratiratina ai dawe dobiḡena patara poudie Yesu noḡone. 20 Raḡanine Yesu adi waisumaḡama ya kitakitana, tauna ya riuna, “Tauḡoma, am gewagewama è noḡota porena.”

21 Dabudine Parisi be tarawatu tauwai katakataidima umanama wainua noḡonoḡota ai karena, “Uma aitau baneginama nama ewai diboḡa, wa? Tauna e ḡoeḡoena da Mamaitua gabunama e paḡo, bo? Mamaitua taunaḡa tokare gewagewa e noḡota poredina, be nam aitau ḡesau.” 22 Be Yesu taudi adi wainua noḡonoḡotama ya kataiedina aubainama yai taraviredina, “Aba aubainama taumi inam yabedima nuemie kowai nuanoḡonoḡotedi? 23 Aba riunama ya tekateka, ‘Am gewagewama è noḡota porena’ bo ‘Kwa midisuḡu be kwa naḡo?’ 24 Be yodi yài kataimi be ko kita da Banaga Natunama dobue rewapana ḡarone e kenakenana da gewagewa e noḡota poredina.” Naumeki da Yesu tauḡoma tuera paḡopaḡonama ya riuena, “Yà riuriuemna, kwa midisuḡu, am gunima kwa paḡo be kwa naḡona am vadae.” 25 Yai raḡantenaḡe tauḡoma noḡodie ya midisuḡu da na gunima ya paḡo be ya naḡona na vadae, Mamaitua isanama ya kaisuḡusuḡuna. 26 Dabudi banaga matabudi a base be taudi mate Mamaitua isanama a kaisuḡusuḡuna. Be matabudi a ḡosoridi be a riuna, “Manaka tauda kaua dosinama tè kitana.”

Yesu Livai ya yokoena

(Mt 9:9-13; Mk 2:13-17)

27 Uma kauinama murine Yesu ya dobi be ya naḡonaḡo da teks tautaminama isanama Livai ya kitana. Livai tauna na kaba noyae ya miamiana, be Yesu tauna ya riuena, “Kwai muriwatanegu!” 28 Naumeki da Livai ya midisuḡu be yaba matabuna ya gosedi be Yesu yai muriwatanena.

29 Dabudine Livai na vadae soi dosinama ya voiena Yesu aubaina, be teks tautamidima toitoi be banaga ḡesaudima mate dabudine a kanikanina. 30 Vutuna aubainama Parisi be tarawatu tauwai katakataidima taudi Yesu na tauwai muriwatanama a riusinḡaḡayedi be a riuna, “Aba aubainama taumi teks tautamidima be gewagewa banegidima mate ko kanikani be ko tegotego?” 31 Dabudine Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Banaga yawayawasanidima taudi nam dogeta tima ḡoeḡoena, be banaga sidesidedima taudi dogeta ta ḡoeḡoena. 32 Taugu nam e yovona banaga veredima aubaidi, ibewa da banaga gewegewedima yà riuedi da adi noḡotama ta vitaredina.”

Widina waitaraviraviranama

(Mt 9:14-17; Mk 2:18-22)

33 Be taudi Yesu a riuena, “Jon na tauwai muriwatanama be Parisi adi tauwai muriwatanama matabudi kana raḡanie ta widiwidina be ta moimoiragina, be tam am tauwai muriwatanama taudi ta kanikani be ta tegotego yabayababana.” 34 Be Yesu ya riuedina, “Naḡivau tauḡominama‡ taumi mate ko miamiana raḡanine, taumi nam ko voie da naḡinaḡi kadi warema ta widina. 35 Be raḡan e tavana da naḡivau tauḡominama ḡavoe ta nawena, inam raḡanine taudi ta widinana.”

36 Yesu uma wainasinama mate ya riuedina, “Nam aitau gara vaunama e sika be e naḡo gara poranama mate e popo tenaḡe. Be deḡoda nama sibo i voiana, gara vaunama tokare e kawa gewagewana, be gara vaunama nam gara poranama mate tai rawateḡeidi be teneteneḡina. 37 Be nam aitau waen§ vaunama waen poranama koukounama nopone e ḡini. Baninama deḡoda nama e voiana, inam tokare waen vaunama koukou e surasari be waen e rauḡinina. Be koukou ta gewagewana. 38 Ibewa da waen vaunama koukou vaudie ko ḡinidina. 39 Be aitau waen poranama ya tegotegona, waen vaunama nam ima ḡoeḡoena, baninama tauna e riuriuna, ‘Waen poranama ya vere kauana, nam waen vaunama maika.’ ”

6

Sabat waitaraviraviranama

(Mt 12:1-8; Mk 2:23–3:6)

1 Sabat tenaḡa Yesu be na tauwai muriwatanama mate a naḡona wapue yaḡoda sipine be na tauwai muriwatanama yaḡoda a ragaudi da a vukudi be a kanikanidina. 2 Be Parisi ḡesaudima nama a kitakitana taudi a riuna, “Taumi Sabat raḡanine inam yabedima nam sibo koya voivoiedi, be aba aubainama taumi yodi ko voivoiedi?” 3 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi koya kataie bo ibewa da boni Deivid na banagama mate kani ya karatidi be aba a voie? 4 Tauna ya naḡona Mamaitua na vadama nopone be buredi Mamaitua waikatainama ya ragaudi be na banagama mate ya utedi be a kanidina. Be tarawatu e riuriu da pirisi taudiḡa inam buredinama ta kanina be nam banaga ḡoma.” 5 Dabudine Yesu Parisi ya riuedina, “Banaga Natunama Sabat ewai badena.”

Yesu Sabat raḡanine banaga yai yawasanina

(Mt 12:9-14; Mk 3:1-6)

6 Sabat ḡesaune Yesu ya naḡona sinagog nopone be yawai katakataina. Be tauḡoma tenaḡa dabudine mate, tauna nimanama kasaunama tuera paḡopaḡonama. 7 Be Parisi be tarawatu tauwai katakataidima maida a tava be keda a wanewanena da aiyabae be Yesu sibo ai wavuna. Vutuna aubainama taudi Yesu a kitakita watanina da tauna Sabat raḡanine banaga sibo yai yawasani bo ibewa, yodibe taudi sibo a samanina.

8 Be Yesu tauna ya kataiena da taudi aba awai nuanoḡonoḡotena, be tauna tauḡoma nimanama tuera paḡopaḡonama ya riuena, “Kwa midisuḡu be patara noḡodie kwa midi!” Dabudi tauḡoma ya midisuḡu be ya midina. 9 Be dabudine Yesu taudi ya riuedina, “Taugu taumi yài taraviremina, dà tarawatuma aba e riuriuedana tà voie Sabat raḡanine? Yaba veredima tà voiedi bo yaba gewegewedima tà voiedi, banaga tài yawasanidi bo tà kawa gewegewedi?” 10 Be Yesu banaga matabudi ya kita vireviredi be tauḡoma patara noḡodie midimidinama ya riuena, “Nimamma kwai yoyo!” Be tauḡoma nama ya voiena be nimanama matabuna ya vere munaḡana. 11 Be taudi nuedima yai medi kaua be adi banagama mate ai giuna da aba sibo a voiena Yesu ḡarone.

Yesu apasol 12 ya vinedina

(Mt 10:1-4; Mk 3:13-19; Ap 1:13)

12 Inam kauidima muridie raḡan ḡesaune Yesu ya saḡa ya naḡona oya debane moiragi aubainama, be Mamaitua ḡarone kupi ya moiragi raḡanina. 13 Be raḡanboiboi tauna na tauwai muriwatanama ya riu gogonidi da ḡarone a tavana, be taudi nopodie tautauḡoma matabudi 12 ya vinedina. Be uma banegidima 12 tauna yai isedina ‘Apasol’. 14 Umanama banegidima ya vinedina:

Saemon (yai isana ‘Pita’)

be tasinama Endru,

be Jeims,

Jon,

Pilip,

Batolomiu,

15 Metiu,

Tomas

be Jeims (tauna Alpius natunama)

be Saemon ḡesau tauna awai isana ‘Selot’,

16 be Judas (tauna Jeims natunama),

be Judas Iskariot, tauna vutuna muriḡa Yesu ya boru dobiḡena.

Yesu yawai katakatai be banaga yawai yawasanidina

(Mt 4:23-25)

17 Yesu na apasolma mate a yovoyovo munaḡana raḡanine, taudi dobu wapuwapune a midina, be tauwai muriwatana toitoi be banaga toitoi Judiaḡa be Jerusalemḡa a tavana, be Taia be Saidon geresinama banegidima mate 18 a tavana Yesu vaienama be adi sidama ei yawasanidina aubainama. Be banaga aitauḡa penama kokukokudima, taudi mate yai yawasanidina. 19 Be banaga matabudi a rarau rubuna da Yesu sibo a taukonina, baninama rewapana tauna ḡarone ya dobi be banaga matabudi yawai yawasanidina.

Wainuavere be wainuatoitoi giudima

(Mt 5:1-12)

20 Yesu na tauwai muriwatanama ya kitedi be ya riuna,

“Taumi nuemima e verena waikaruwaḡewaḡemima, baninama Mamaitua na waiguyauma inam taumi ḡaromima.

21 Taumi nuemima e verena aitauḡa yodi kani ko gurigurina, baninama tokare ko kani siauana.

Taumi nuemima e verena aitauḡa yodi ko ḡabaḡabana, baninama tokare ko kwatevana.

22 Taumi nuemima e verena deḡoda banaga ta tuaḡaiemi, ta boru dobiḡemi, ta kunuremi be isemima ta kawa gewagewana, baninama Banaga Natunama kana taiye.

23 “Inam kauidima ta tubutubuḡana raḡanine, taumi koi nuavere be ko taukaina, baninama ami maesama dosinama marae e kenakenana. Be inam banegidima tametamedima boni nama peroveta ḡarodie a voivoiana.

24 “Ko kita kauana taumi aitauḡa yodi kowai guyauna, baninama taumi ami nuasubama inam naumeki koya paḡona.

25 Be taumi aitauḡa yodi ko kanikani siauana, ko kita kauana, baninama taumi tokare kani e karemina.

Be aitauḡa yodi ko kwatekwatevana, ko kita kauana, baninama taumi tokare koi nuaboya be ko ḡabana.

26 Ko kita kauana deḡoda banaga matabudi taumi isemima ta kaikai suḡuna, baninama inam banegidima tametamedima nama boni peroveta kaikaiyovudima isedima a kaikai suḡusuḡudina.

Am ḡaviama kwai nuapaḡoedina

(Mt 5:38-48; 7:12a)

27 “Be taumi aitauḡa ko vaivaieguna yà riuemina, ami ḡaviama nuemima e paḡona. Be aitauḡa ta tuatuaḡaiemina, ḡarodie vere ko voiena. 28 Aitauḡa tawai tara tautauemina, naumeki da koi aiainidina! Be aitauḡa ta raukivi gewegewemina aubaidima ko moiragina! 29 Deḡoda aitau nevakaumma e riḡana, kwa gose da nevakaumma ḡesaunama mate e riḡa. Deḡoda aitau am rupuma e kaiporena, naumeki da am kwamama mate kwa utena! 30 Aitau aba yai baḡena, naumeki da kwa ute! Be aitau am waiyabama e paḡona, nam kwa riue be e ute munaḡem. 31 Taumi aba ko ḡoeḡoena banaga ḡaromie sibo a voiena, taumi nama taudi ḡarodie ko voiena!

32 “Banaga ḡesaudima tawai nuapaḡoemina, be taumi deḡoda taudiḡa koi nuapaḡoedina, inam nam i verena, tokare nam maesa ko banavi, inam banaga gewegewedima nama adi voiama. 33 Be banaga ḡesaudima vere ḡaromie ta voivoie, be taumi deḡoda taudiḡa vere ḡarodie ko voiena, inam nam i verena, tokare nam maesa ko banavi, inam banaga gewegewedima nama adi voiama. 34 Be aitauḡa aba koya utedi be taumi ko noḡonoḡotina da tai ḡare munaḡemina, inam naumeki be tokare nam maesa ko banavi! Baninama inam kauinama teneḡinama nama gewagewa banegidima ta voivoiana.

35 “Be taumi ami ḡaviama sibo koyai nuapaḡoedina, be yaba verediḡa ḡarodie ko voiedina, be banaga yaba ko utedi be nam murine ko noḡonoḡoti da ta ute munaḡemi. Deḡoda nama ko voiana, tokare ami maesama dosinama ko paḡona, be taumi Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama natunatunama ko tubuḡana. Baninama avedi da banaga kanikanitokudima be gewegewedima be Mamaitua yaḡoro e rarau kiviverena ḡarodie. 36 Vutuna aubainama taumi ko raunuatoina maika tamemima marae e rarau nuatoina nama.

Nam koi wavu

(Mt 7:1-5)

37 “Nam turamma kwai wavu da tokare Mamaitua nam tam ei wavum. Be nam turamma kwai tara tautaue, da tam tokare Mamaitua nam ei tara tautauem. Ami banagama adi gewagewama ko noḡota poredina, be nama taumi tokare ami gewagewama Mamaitua e noḡota porena. 38 Ko pairu be Mamaitua e pairuemina. Tauna moḡamoḡavunama e utemina be e nuaḡiniḡinina. Vutuna aubainama ruva dosine ko rauruvana, baninama Mamaitua inam ruvanama teneḡine e ruvemina.”

39 Be Yesu tauna uma wainasinama mate ya riuedina, “Tauḡoma matapotapotanama banaga ḡesau matapotapotanama nam ei doke. Deḡoda, rabuidi dome ta bekuna. 40 Tauwai muriwatana nam aitau e saḡa gurata da na tauwai katakataima ei muri, be raḡanine tauna ai katakatai be ya kovina, inam raḡanine tauna na tauwai katakataima maika e tubuḡana.

41 “Aba aubainama turamḡa matane vunavuna kwa kitakita, be tam matame kaitupo nam kuma kitakita? 42 Tam matame kaitupo nam kuma kitakitana, be nema turamma kwa riu bake be matane vunavuna kwa kaipore, wa? Tam banaga kaikaiyovumma! Noḡone tam matame kaitupo kwa kaipore da kwai kita kaua, yodibe turamma matane vunavuna kwa kaiporena.

Kai be votanama

(Mt 7:16-20; 12:33-35)

43 “Kai verenama votanama nam gewegewedi be kai gewagewanama votanama nam veredi. 44 Kai votane kwa kita be kwa kataie da inam kai verena bo kai gewagewana. Nam aitau tokare damaya votanama yaguru bogane e ragau. Be nam aitau tokare mabeko votanama gedara nopone e ragau. 45 Inam kauinama teneḡinama nama banaga verenama, nuanama verenama aubainama, yaba veredima ewai tubuḡidina. Be banaga gewagewanama yaba gewegewediḡa ewai tubuḡidina. Baninama banegidima nopodima noḡota ya moḡavu da mududie ta giugiuna.

Vada taukeridima rabui

(Mt 7:24-27)

46 “Aba aubainama ko riuriueguna, ‘Bada, Bada’, be taugu yà riuriuemina ko vaivaiena be nam koma voivoie? 47 Deḡoda aitau e verau be riuguma e vaie be e voivoiena, taugu yài kataimi da tauna umanama: 48 Tauna maika banaga na vadama e kerikerina. Tauna dom ya keri ya yovo gurata da yeku debane tuatua yai midirina. Be raḡanine kabaita ya dobi be upa vada ya kamoḡa rereḡe be vadanama nam i dagudaguna, baninama tuatua doḡa nopone a yovo guratana, yeku debane. 49 Be aitau riuguma ya vaie be nam i voiena, tauna maika banaga na vadama e kerikerina, be tauna tuatua doḡa debane yai midirina. Be raḡanine kabaita vada ya kamokamoḡina, yai raḡantenaḡe da vada doḡae ya ravuse be ya gewagewana.”

7

Yesu Rom adi torima matanama na taunoyama yai yawasanina

(Mt 8:5-13; Jn 4:43-54)

1 Raḡanine Yesu inam banegidima ḡarodie ya giugiu rovona, naumeki da tauna ya naḡona Kapeniamma. 2 Dobudine Rom banegidima iḡeiḡeridima matabudi 100 be taudi adi torima matanama na taunoyama, nuanama taupaḡonama ya sida kauana, be ḡaubonaḡa sibo ya guri. 3 Raḡanine Rom adi torima matanama Yesu varinama ya vaivaiena, dabudine tauna Jius babadidima ya riuporedina da taudi sibo Yesu ai baḡa da ya verau be na taunoyama sibo yai yawasanina. 4 Be taudi Yesu ḡarone a tavatavana raḡanine, tauna ai baḡa gurate be a riuna, “Tori matanama sibo kuya saguna, tauna banaga vere kaukauinama, 5 baninama ama banagama nuedima e paḡopaḡona, be tauna taunaḡa dà sinagogma ya kerina.” 6 Naumeki da Yesu taudi mate a naḡona.

Yesu tauna kaiteka vada diane ya tavatava be Rom adi torima matanama na banagama ya riuporedi da Yesu sibo umanama a riuena, “Bada nakarua, nam aubaiguma kwa noya gurata, taugu nam veregu da yau vadae kwa saḡa. 7 Be yau banagaḡa è riuporedina, baninama taugu nam veregu da tam ḡarome sibo è verau. Riuḡa kwa riu be yau taunoyama e yawasanana. 8 Taugu è kataiena tam tokare riuḡa kwa riu be e tubuḡana, baninama taugu mate waibada dibune yà miamiana be ḡarogue banaga iḡeiḡeridima ta miamiana. Be raḡanine yau tauiḡarama tenaḡa yà riunena, ‘Kwa naḡo’, be tauna e naḡonaḡona. Be ḡesau yà riuena, ‘Kwa verau’, be tauna e veraverauna. Be yau taunoyama yà riuena, ‘Uma kwa voie’, be tauna e voivoiena.”

9 Raḡanine Yesu nama ya vaivaiena, tauna Rom adi torima matanama ya basena, be dabudine yai tautinamuri da patara awai muriwatanena ya riuedina, “Yà riuriuemina da nam airaḡan Israelma aitau na waisumaḡama dosinama umanama maika deḡo e banavi rubuna.” 10 Dabudine tori matanama na banagama a munaḡana vadae, be a kita da taunoya ya yawasana munaḡana.

Kaiyababa natunama tauḡominama ya gurina be Yesu ya kawa midisuḡu munaḡena

11 Naumeki da Yesu ya mia raḡan ḡaubonaḡa be ya naḡona meagai isanama Nain, be na tauwai muriwatanama be patara dosinama mate a naḡona. 12 Raḡanine taudi meagai kedanama matane a tavatavana, dabudine patara dosinama inam meagaine kaiyababa natunama tenaḡa ḡominama gurigurinama a kiroḡi be a dobina. 13 Raḡanine Bada inam kaiyababa ya kitakitana, tauna ya raunuatoie be ya riuena, “Nam kwa ḡaba!” 14 Naumeki da Yesu maida ya tava da guri kebeninama ya taukonina, be guri taukiroḡinama dabudi a midina. Be Yesu ya riuna, “Yaraga, yà riuriuemna, kwa midisuḡu!” 15 Inam raḡanine tauḡoma gurigurinama ya midisuḡu be giu yai karena. Be Yesu inam tauḡominama tinanama ya ute munaḡena. 16 Be banaga matabudi a ḡosoridi be Mamaitua isanama a kaisuḡu be a riuna, “Peroveta dosinama poude ya maḡatarana be Mamaitua ya tavana sagudama aubainama.” 17 Be Yesu varinama ya daberarana Judia provins nopone be dianama mate.

Yesu be Jon tauwai babataito

(Mt 11:2-19)

18 Jon na tauwai muriwatanama inam yabedima matabudi a tubutubuḡana Jon ai varina. 19 Be Jon na tauwai muriwatanama rabui ya riuedi da a tava ḡarone be ya riuporedina, da taudi Yesu sibo umanama ai taravirena, “Tam vutuna Keriso a riuriuemna kuya tava bo banaga ḡesau ka rabe?” 20 Raḡanine Yesu ḡarone a tavana taudi a riuena, “Jon tauwai babataito ya riuporemaina da uma waitaraviranama tam kai taravirem, ‘Tam vutuna Keriso a riuriuemna kuya tava bo banaga ḡesau ka rabe?’ ”

21 Inam raḡanine Yesu tauna banaga toitoi adi sidama dosidie da ḡauḡaubodie yai yawasanidi be penama banaga nopodie ya tavu dobiḡedina be banaga matapotepotedima ai kita munaḡana. 22 Be Yesu Jon na tauwai muriwatanama ya paribeedina, “Ko munaḡa be aba koya kitakitana, be koya vaivaiena, vutuna Jon koi varina: Banaga matapotepotedima ai kitana, banaga tuera ragaragaudima a noḡona, banaga kito ragaragaudima a verena, banaga beapotepotedima ai beavaiana, banaga guriguridima a midisuḡu munaḡana, be vari verenama banaga waikaruwaḡewaḡedima ḡarodie yà rarau guguyedina. 23 Nuavere tauna aitau nam ḡarogue ima noḡonoḡota bekubekuna.”

24 Jon na tauwai muriwatanama a naḡona, be muridie Yesu patara nopone Jon na kauama ya giuena, “Boni dobu kavakavane koya naḡona Jon ḡarone, be aiyaba koya noḡonoḡotina sibo koya kita? Banaga na noḡotama gwaḡanama maika vagara sive ya kwadikwadiena kitanama aubainama koya naḡo, bo? 25 Bo aiyaba koya noḡonoḡotina sibo koya kita? Banaga gara verenama kotekotenama sibo koya kita, bo? Ibewa, banaga gara veredima kotekotedima be purapura vereveredima ḡarodie, taudi guyau na vadae miemienidima. 26 Bo aiyaba koya noḡonoḡotina sibo koya kita, peroveta, bo? Ee, be yà riuriuemina, taumi peroveta dosinama koya kitana, nam maika peroveta ḡesaudima. 27 Inam tauna vutuna girugiruminama porane umanama e riuriuna,

‘Taugu tauwai noyanoya yà riupore dokena muriḡa tam, be tauna am kedama e sepana.’

28 Be yà riuriuemina, Waiwaivi banaga a tiketikedina nopodie nam aitau Jon e saḡapore. Be kamai banabanaga Mamaitua na waiguyauma nopone, tauna vutuna Jon ya saḡaporena.”

29 Be raḡanine banaga matabudi be teks tautaminama Jon na rauguguyama a vaivaiena, taudi matabudi a noḡotina da Mamaitua na giuma riukaua, vutuna aubainama Jon taudi yai babataitodina. 30 Be Parisi be tarawatu tauwai katakataidima taudi Mamaitua na ḡoanama na kedama a tuaḡaiena, aubainama Jon na waibabataitoma a tuaḡaiena.

31 Be Yesu yaḡoro ya giugiuna, “Yodi taumi kimtimima nema yài ruvaruva bakemi? Taumi aiyaba maika? 32 Taumi maika seda debadebae tawai digirina. Be taudi adi banagama mate tawai riu sinḡaḡayana. ‘Tauma naḡi digirinama kèi digirie be taumi nam ko bigana, be tauma guri digirinama kèi digirie be taumi nam ko ḡabana.’ Taumi raḡan matabuna nama ko riuriu tuatuaḡaina. 33 Be raḡanine Jon ya tavana, taumi kauinama teneḡinama koya voivoiena. Tauna ya widiwidina be waen nam i tegotegona, be taumi ko riuriuna, ‘Tauna penama ḡarone.’ 34 Be Banaga Natunama ya tava da e kanikani be e tegotegona da taumi ko riuriuna, ‘Ko kita, tauna banaga kanikani dobidobinama be waen tegotego dobidobinama. Be teks tautamina be gewagewa tauvoiedima taudi tauna na banagama.’ 35 Mamaitua na nuauyauyama natunatunama ḡarodie, tokare tà kitana deḡo tauna riukaua. Banaga tauriu sinḡaḡayena, bo taugu be Jon.”

Yesu waivi na gewagewama ya noḡota porena

36 Parisi tenaḡa Yesu ya kokonena na vadae kani aubainama. Naumeki da Yesu Parisi na vadae ya naḡo be ya kena girigirina* kani aubainama. 37 Be uma meagaine waivi na yawasanama gewagewanama ya miamiana. Be raḡanine Yesu Parisi na vadae a kanikanina, varinama tauna ya vaivaiena, naumeki da upa ḡabuḡabunama duginama maesinama dosinama ya kiroḡi verauḡena. 38 Be tauna ma ḡabaḡabana Yesu kaḡanama diane ya midi be matasurune Yesu kaḡanama yai butedi, be debavuvuḡine Yesu kaḡanama ya ravusidina, be kaḡanama yai suruvedi be upa ḡabuḡabunama kaḡane ya ḡinina.

39 Be Yesu taukokonenama uma kauinama nama ya kitakitana, tauna yai nuanoḡonoḡotana, “Deḡoda uma banaginama tauna riukaua peroveta, naumeki da tauna tokare sibo ya kataie da uma aba waivinama tauna e tautaukoni, be tauna sibo ya kataie da uma waivinama tauna waivi gewagewanama.”

40 Be Yesu tauna ya riuena, “Saemon, taugu yà ḡoeḡoena aba yà riuemna.” Be tauna ya riuna, “Naumeki, tauwai katakatai, kwa giu!” 41 “Mane taupakinama tenaḡa banaga rabui loun ya utedina. Banaga tenaḡa Denari 500 be ḡesau tauna Denari 50. 42 Be taudi rabuidi nam mane da mane taupakinama sibo a ute munaḡe, vutuna aubainama mane taupakinama taudi adi bukinma ya boaporena. Yodi tam kwa noḡonoḡotina deḡo tauna nuanama ya vere kaua?”

43 Be Saemon ya paribeena, “Taugu è noḡotina agunai banaga aitau 500 Denari boaboaporenama.” Be Yesu ya riuna, “Tam kuya riukauana.”

44 Dabudine Yesu yai tautinamuri waivi ḡarone be Saemon ya riuena, “Uma waivinama kuya kita? Taugu am vadae è saḡa be nam upa ku utegu da kaḡaguma sibo è koḡana, dà vaivaima e riuriuna nama, be tauna matasurune kaḡaguma ya koḡedi be debavuvuḡine kaḡaguma ya ravusidina. 45 Tam nam kui suruveguna waikaiwa aubainama, dà vaivaima e riuriuna nama, be tauna raḡanine è saḡasaḡana kaḡaguma waisuruvenama yai kare be nam i gosena. 46 Tam nam debague oeri ku ḡinina, dà vaivaima e riuriuna nama, be tauna kaḡague upa ḡabuḡabunama ya ḡinina. 47 Vutuna aubainama yà riuriuemna da tauna na gewagewama matabudi Mamaitua ya noḡota poredina. Vutuna aubainama taugu nuanama yà paḡopaḡo kauena. Be aitau da na gewagewama ḡaubonama Mamaitua ya noḡota porena, vutuna aubainama tauna na wainuapaḡoma ḡaubonama taugu ḡarogue.”

48 Dabudine Yesu waivi ya riuena, “Am gewagewama è noḡota poredina.” 49 Be banaga ḡesaudima taudime ai taraviravira munaḡedi be a riuriuna, “Uma tauna aitau, banaga adi gewagewama e noḡonoḡota poredi?” 50 Be Yesu waivi ya riuena, “Am waisumaḡama yai yawasanimna. Ma nuasubam kwa naḡona.”

8

Yesu na tauwai muriwatanama waiwaividima

1 Dabudine a miana raḡan bisanama be Yesu na apasolma 12 mate a naḡona meagai dosidie be ḡauḡaubodie da Mamaitua na waiguyauma riunama verenama ya rarau guguyena. 2 Be Yesu waiwaivi ḡesaudima penama be sida ragaragaudima yai yawasanidina. Inam waiwaividima taudi mate Yesu ai muriwatane be a naḡonaḡona. Taudi isedima Meri awai isana Megdalin,* penama matabudi 7 tauna a dobi porena, 3 be Joana, tauna Kusa na visarama, be tauna guyau Herod na bisnisma taurabenama, be Susana be waiwaivi ḡesaudima mate. Inam waiwaividima adi kanie be adi manee Yesu be na tauwai muriwatanama a sagusagudina.

Taukuma wainasinama

(Mt 13:1-9; Mk 4:1-9)

4 Raḡan tenaḡa patara dosinama meagai da meagai a verau be Yesu ḡarone ai rawateḡeidina, be tauna uma wainasinama ya riuedina,

5 “Tauḡoma tenaḡa ya dobi ya naḡo da pesi yai yaraiedina. Raḡanine pesi yawai yaraiedina, ḡesaudima keda poune a ravusedina, be banaga a vagudegudedi be kiu a kanidina. 6 Be ḡesaudima yeku debedie a ravusedina. Be raḡanine a gogo tavana, matabudi a pokina, baninama doḡa noponama nam subasubana. 7 Be ḡesaudima gedara nopodie a ravusedi da gedara mate a gogo tenaḡana be gedara pesi ya yavanidi da pesi nam ti gogona. 8 Be ḡesaudima doḡa verenama debane a ravusedi be a gogo kauana be banidima a biridina ya toi kauana, be pesi tenaḡaḡa banidima 100.” Be Yesu bonanama dosine ya riuna, “Deḡoda beemima ta kenakenana, koi beavaia!”

9 Be tauwai muriwatana Yesu ai taravirena, “Bada, inam wainasinama baninama aba?” 10 Be tauna ya paribeedi be ya riuna, “Mamaitua na waiguyauma semosemodima yàwai kataimina da na waiguyauma yodi nema e veraverau bakona ko kataiena. Be banaga ḡesaudima taudi wainasi taunaḡa ta vaivaiena,

aubainama taudi matedie ta kitakitana be nam tima kitakita kauena,

ta vaivaiena be nam tima katakataiena.

11 “Be wainasi baninama inam umanama: Pesi inam Mamaitua riunama. 12 Pesi keda debane ravuravusedima, inam maika banaga Mamaitua riunama ta vaivaiena, be muriḡa Diaboro e tava be Mamaitua riunama nopodie e kaikaiporaḡana, da taudi nam tai sumaḡa be ta yawasana. 13 Pesi yeku debane ravuravusedima, inam maika banaga raḡanine Mamaitua riunama ta vaivaiena, taudi ma nuavereveredi inam riunama ta paḡopaḡona. Be taudi nam waramidi, vutuna aubainama raḡan ḡaubonaḡa tai sumaḡana, be raḡanine raurubu e tavatavana taudi adi waisumaḡe ta bekuna. 14 Be pesi gedara nopodie ravuravusedima, inam maika banaga Mamaitua riunama ta vaivaiena, be muriḡa nuaboya be waiguyau be tubuḡa na wainuaverema adi waisumaḡama ta yavayavanidina da taudi tokare nam ta bani. 15 Be pesi doḡa verenama debane ravuravusedima, inam maika banaga nopodima veredima be didimanidima, be raḡanine taudi giu ta vaivaiena, taudi ta kaididi be ta rabe da e votavotana.”

Kodam wainasinama

(Mk 4:21-25)

16 “Nam aitau kodam e gabu be e ruputawa bo anikaba kena dibune e boru. Tauna kodam ḡavoe ei midiri da banaga ta saḡasaḡana ta kitana. 17 Deḡoda yaba matabuna yodi ko ruputawedina, be tokare ta maḡatara munaḡana. Am noḡota be am kauama semosemodima mate tokare banaga matabudi ta kataiedina. 18 Vutuna aubainama koi beavaia kauana, baninama deḡoda aitau yau giuma ya paḡopaḡona, ḡesau debane mate tokare e utena. Be deḡoda aitau yau giuma nam i paḡona be e noḡonoḡotina da ya paḡona, be ibewa da tokare matabudi e kaiporaḡana.”

Yesu tinanama be tasitasinama

(Mt 12:46-50; Mk 3:31-35)

19 Yesu tinanama be tasitasinama taudi a verauna Yesu ḡarone be nam ḡarone ti tavana, baninama patara ya morabana. 20 Dabudine banaga tenaḡa Yesu ya riuena, “Tinamma be tasitasimma doḡae ta midimidi be ta ḡoeḡoena da ta kitamna.” 21 Be Yesu ya riuna, “Tinaguma be tasitasiguma taudi aitauḡa Mamaitua riunama ta vaivaie be ta voivoiena.”

Yesu kaibitibiti ewai badena

(Mt 8:23-27; Mk 4:35-41)

22 Raḡan tenaḡa Yesu na tauwai muriwatanama mate wagae a saḡa be ya riuedina, “Yawawa dosinama tà davu be tà naḡo noaḡo nevane.” Naumeki da a naḡona. 23 Taudi yawawa a davudavuna maika Yesu ya kenana, be kaibitibiti yai raḡantenaḡe da ya tavana be waga noponama upa ya moḡavu be waga ḡaubonaḡa da sibo ya monuna.

24 Be tauwai muriwatana a naḡo be Yesu a taiḡosori be a riuena, “Bada, Bada ḡaubonaḡa da tà gurina!” Be tauna ya midisuḡu be sive be rabama ya riutuaḡaiedi, da taudi ai nuatuḡutuḡu be daumora ya kenana. 25 Be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Taumi ami waisumaḡa bo ibewa?” Be taudi a ḡosoridi be a basena be adi banagama adi banagama a riuedina, “Uma baneginama aitau? Tauna sive be upa e riuedi be ta vovo teyeteyena.”

Penama banaga a kokuna

(Mt 8:28-34; Mk 5:1-20)

26 Be taudi wagae a naḡona Geresin adi dobue. Umaḡo Galili provins be noaḡo nevane. 27 Be Yesu kaḡanama gerese ya boruboru dobiḡena raḡanine, meagaie tauḡoma tenaḡa ya verauna Yesu ḡarone. Be tauḡominama penama bonideḡo a kokuna, be tauna ma kovakovana ya naḡonaḡona be nam vadae i miamiana. Be tauna guri adi gubae† ya miamiana. 28-29 Be inam tauḡoma Yesu ya kitakitana raḡanine, tauna ya yogo be Yesu noḡone ya bekuna. Dabudine Yesu penama ya riue da tauḡoma ya dobi porena. Be tauna bonanama dosine ya riuna, “Yesu, Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama Natunama, aba ḡarogue kwa ḡoeḡoe? Yàwai baḡamna da nam gewagewa ḡarogue kwa voie.”

Raḡan toitoi penama tauḡoma yai babari be na ḡoane nama ya nawenawena. Be banaga tauna nimanama be kaḡanama a rauseini be a raberabena. Be yaḡoro tauna ya rakedi be penama tauḡoma ya nawena dobu wainuatoitoine.

30 Yesu yai taravirena, “Tam isamma nema?” Be tauna ya paribeena, “Taugu isaguma Patara”, baninama penama toitoi nopone a saḡana. 31 Be penama awai baḡana da Yesu nam taudi sibo ya riuedi da dom nam dibuboruborune sibo a naḡo.

32 Inam dabudine bawa netarinama oya babane a yabayabana. Be penama Yesu ai baḡa da tauna sibo yai aninedi da bawa nopodie sibo a naḡona. Be Yesu yai aininedina. 33 Dabudine penama banaga a dobi pore be bawa nopodie a naḡona da bawa netarinama dere boganaḡa a manini yovo da a naḡona yawawa dosine be a tonedina.

34 Bawa tauyosidima inam kauinama nama a kitakitana, taudi a manini a naḡona. Be taudi banaga matabudi ai varidina adi meagaie be meagai diane mate.

35 Dabudine banaga a dobi a naḡo da kaua aba ya tubutubuḡana sibo a kitana. Be raḡanine Yesu ḡarone a tavatavana, taudi tauḡoma penama dobidobi porenama Yesu kaḡane ya miamiana a kitana. Be tauḡoma yai gara kaua be na noḡotama verene ya miamiana, be taudi nama a kitakitana a nairana. 36 Be banaga aitauḡa kauinama a kitakitana, taudi banaga ḡesaudima ai varidina da tauḡoma penama kokukokunama ya yawasana munaḡana. 37 Dabudine Geresin banegidima Yesu ai baḡana da tauna sibo inam dobunama ya gose be ya naḡo poredina, baninama taudi a naira da a naira kauana. Naumeki da Yesu waga nopone ya saḡa be ya munaḡana.

38 Tauḡoma penama dobidobi porenama Yesu yawai baḡana da mate sibo a naḡona. Be Yesu ya riupore be umanama ya riuena, 39 “Kwa munaḡa am vadae da Mamaitua aba ḡarome ya voivoiena banaga kwai varidina!” Dabudine tauḡoma ya naḡo be meagai nopone banaga matabudi ya riuedina da Yesu aba tauna ḡarone ya voiena.

Jaeras natunama waivinama

(Mt 9:18-26; Mk 5:21-43)

40 Be Yesu ya tavatava munaḡana raḡanine, banaga patara tauna ai kaiwena, baninama taudi matabudi tauna a raberabena. 41 Dabudine tauḡoma isanama Jaeras, tauna sinagog taurabenama. Tauna ya tava be Yesu noḡone tuapikane ya raupari be yai baḡa guratena da sibo na vadae ya saḡana, 42 baninama natunama waivinama tenaḡa ḡominama na suarama 12 be tauna ḡaubonaḡa da e gurina.

Be Yesu ya naḡonaḡona raḡanine, patara tauna a midimidi ḡuruḡuruvina. 43-44 Dabudine waivi tenaḡa Yesu murine ya tava be na garama isunama ya taukonina, baninama tauna waikosina vutuvutu ya paḡona modi 12 a kovina. Be tauna bonika na purapurama matabudi dogeta ḡarodie yawai yakaredina, be nam aitau i yawasanina. Be raḡanine Yesu na garama isunama ya tautaukonina, yai raḡantenaḡe da waikosina vutuvutu yai kavena.

45 Dabudine Yesu yai taravirana, “Aitau ya taukonigu?” Be matabudi a bovina, vutuna aubainama Pita ya riuna, “Bada, banaga a midi ḡuruvim be ta biubiu suriḡimna. Be nemanama da kwa riuriuna ‘Aitau ya taukonigu?’ ” 46 Be Yesu ya riuna, “Taugu è kataiena da aitau ya taukoniguna, baninama rewapana ya dobi poreguna.” 47 Raḡanine waivi mayanama ya paḡo da nam teneteneḡina da sibo yai moisiri, vutuna aubainama tauna ma tunigusugusuna Yesu noḡone ya bekuna. Be patara noḡodie waivi Yesu ya riuena da aba aubainama Yesu ya taukoni, yodi tauna ya yawasana munaḡana. 48 Be Yesu tauna ya riuena, “Moumou, am waisumaḡama yai yawasanimna. Ma nuasubam kwa naḡona.”

49 Yesu yaḡoro ya giugiu be sinagog taurabenama na vadae banaga miemieninama ya tava da Jaeras ya riuena, “Natumma ya gurina, tauwai katakatai nam kwai sinasina.” 50 Be Yesu nama ya vaivaiena, tauna Jaeras ya riuena, “Nam kwai nuaboya, kwai sumaḡa be tauna tokare e yawasanana.”

51 Be taudi Jaeras na vadae a tavana raḡanine, Yesu banaga ya riuedina da nam aitau tauna mate vadae ta saḡa. Pita, Jon, Jeims be gomana na dosima taudiḡa Yesu mate vadae a saḡana. 52 Be banaga matabudi gomana ai nuaboye be a ḡabeḡabena. Be Yesu ya riuedina, “Nam ko ḡaba, tauna nam i gurina, e kenakena ḡomana.” 53 Dabudine banaga matabudi Yesu ai kwatekwatevena, baninama taudi a kataie da gomana ya gurina. 54 Raḡanine ya tavutavu dobiḡedina, tauna gomana nimane ya kaididi be ya riuna, “Gomana, kwa midisuḡu!” 55 Dabudine gomana aruinama ya tava munaḡa be ya midisuḡuna. Be Yesu taudi ya riuedina, “Yodi kani ko ute be e kani!” 56 Be tauna na dosima nuedima ya mosari kauana. Be aba ya tubutubuḡana Yesu taudi ya riuedina da nam aitau sibo a riue.

9

Yesu apasol 12 ya riuporaḡana

(Mt 10:5-15; Mk 6:7-13)

1 Yesu apasol 12 ya riuedi da a rawateḡeidi be tauna rewapana be waibada ya utedina, da taudi penama ta tavu dobiḡedi be banaga sidesidedima tai yawasanidina. 2 Yodibe ya riuporedina da taudi Mamaitua na waiguyauma ta rauguguye, be banaga sidesidedima tai yawasanidina. 3 Be tauna ya riuedina, “Ami naḡoe nam aba ko paḡo. Nam diḡona, nam tana, nam kani, nam mane be nam kwama ḡesaunama mate ko paḡo. 4 Be raḡanine ai meagaie ko saḡasaḡana taumi vada tenaḡa nopone ko miana, naumeki da ami kaba naḡoma raḡanine inam meagainama ko gosena. 5 Be deḡoda banaga taumi nam tai aninemi, naumeki da kaḡemima popokaudima ko rawakurukuruvidi be inam meagainama ko goseporena. Dabudine taudi ta kataie da taudi tokare Mamaitua matane inam wavunama taudime ta paḡo munaḡena.”

6 Naumeki da tauwai muriwatana meagai da meagai nopodiḡa a naḡo be vari verenama a rarau guguye, be banaga dobu matabuna awai yawasanidina.

Herod na nuababaḡama

(Mt 14:1-12; Mk 6:14-29)

7 Inam raḡanine Herod, tauna Galili provins guyaunama, be uma kauidima nama a tubutubuḡana, tauna ya vaiedi be ya nuababaḡana, baninama banaga ḡesaudima a riuriuna da Jon tauwai babataito ya guri be ya midisuḡu munaḡana. 8 Be banaga ḡesaudima a riuriuna da peroveta Elaija ya maḡatara munaḡana, be banaga ḡesaudima a riuriuna da bonideḡo perovetedima tenaḡa ya guri be ya midisuḡu munaḡana. 9 Be Herod ya riuna, “Jon gadonama è tomna, be inam yodi aitau baneginama varinama yà vaivaie?” Be tauna ya ḡoeḡoena da sibo Yesu ya kitana.

Yesu tautauḡoma 5 tausand yai kanidina

(Mt 14:13-21; Mk 6:30-44; Jn 6:1-14)

10 Be apasol a tavatava munaḡana raḡanine, taudi yaba matabuna a voivoiedina Yesu ai varina. Tauna wainuatuḡune yai dokedi be a naḡona meagai isanama Betsaidama. 11 Raḡanine patara nama a vaivaiena taudi ai muriwatanedina. Be Yesu taudi yai aninedina, be Mamaitua na waiguyauma taudi ya giuedina, be aitauḡa yawasana a ḡoeḡoena naumeki da yai yawasanidina.

12 Raviravi Yesu na apasolma 12 a tava be a riuena, “Banaga kwa riuporaḡa da ta naḡo meagaiḡa be meagai murisairine da taudi kani be ḡaravu ta banavidina, baninama uma dobunama wainuatoitoinama.” 13 Be Yesu ya riuedina, “Taumi koi kanidi!” Be taudi a paribeena, “Nema kai kani bakedi? Tauma buredi 5 kavakava be iyana rabui ḡaromaie, bo nema kwa noḡonoḡota bake? Tauma ka naḡo be kani ka gimara uma banegidima aubaidima, bo?”

14 Dabudine tautauḡoma a kitaruvedi da 5 tausand. Be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Banaga ko dariḡedi da 50 50 ta miana.” 15 Naumeki da taudi nama a voia be banaga matabudi a miana. 16 Yesu buredi 5 be iyana rabui ya ragaudi da gunume yai kitasaḡa be Mamaitua yai kaiwe da ya givedi be na tauwai muriwatanama ya utedina, be taudi a soiedi da banaga a utedina. 17 Be banaga matabudi a kani da a kani siauana. Be tauwai muriwatana kani kanikanigosedima a tama da posa 12 ai moḡavudina.

Pita yai maḡatarana da Yesu tauna Tauwai yawasana

(Mt 16:13-21; Mk 8:27-31)

18 Raḡan tenaḡa Yesu taunaḡa ya moimoiragi be na tauwai muriwatanama taudi tauna mate. Be tauna taudi yai taraviredina, “Banaga ta riuriu da taugu aitau?” 19 Be taudi a paribeena, “Banaga ḡesaudima ta riuriuna da tam kabe Jon tauwai babataito, be ḡesaudima ta riuriuna da tam kabe peroveta Elaija, be banaga ḡesaudima ta riuriuna da tam bonideḡo perovetedima guriguridima tenaḡa kabe i midimidisuḡu munaḡa.” 20 Be tauna ya riuedina, “Be taumi nema kowai noḡota bako, taugu aitau?” Be Pita ya paribeena, “Tam Tauwai yawasana, Mamaitua ya riupore yovoḡemna.”

21 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya riu vavasaḡedina da nam aitau sibo a riue. 22 Be ya riuna, “Banaga Natunama tokare ei nuatoitoina yaba toitoi ḡarodie be babada dosidima be pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima, taudi matabudi Banaga Natunama tokare ta tuaḡaie be tai gurina. Be raḡan wairabuiteḡane Mamaitua e kawa midisuḡu munaḡena.”

Yesu waimuriwatanenama ya giuena

(Mt 16:24-28; Mk 8:27-31)

23 Be Yesu banaga matabudi ya riuedina, “Deḡoda aitau waimuriwataneguma e ḡoena, naumeki da na ḡoanama matabudi e gosedi, be raḡan matabuna na korosima e kiroḡi* be ei muriwataneguna. 24 Tam aitau tame am yawasanama kwa kaididi be kwa raberabena, tam tokare am yawasanama kwa kawa gewagewana, be tam aitau da taugu kautaiye am yawasanama kuyai utaena, am yawasanama tokare kwa banavina. 25 Deḡoda aitau dobu yabedima matabudi e ragaragaudina be yaḡoro tauna na yawasanama e gewagewana, inam yabedima tauna tokare nam tai yawasani. 26 Deḡoda aitau, taugu e tunimayaḡegu bo riuguma e tunimayaḡena, naumeki da tokare Banaga Natunama tauna Tamanama neneḡarine be anea babau neneḡaridie e dobina, tauna mate inam baneginama e tunimayaḡena. 27 Be taugu riukaua yà riuriuemina, ḡesaumima yodi uma ko midimidina, taumi tokare nam ko guri, naumeki da Mamaitua na waiguyauma ko kitana.”†

Yesu kitanama ya boru vitarena

(Mt 17:1-8; Mk 9:2-10)

28 Naumeki da inam giudima a kovikovina murine, raḡan aniwai 8 ne Yesu tauna Pita, Jon be Jeims yai dokedi be a naḡona oya debane moiragi aubainama.

29 Be Yesu ya moimoiragina maika, tauna noḡonama kitanama ya boru vitare be na garama ya ḡavora be ya rawakeyekeyemina. 30-31 Yai raḡantenaḡe da tautauḡoma rabui, Mousis be Elaija ma neneḡaridi a maḡatara be Yesu mate a giugiuna. Taudi Yesu nema Jerusalemma e guri bako be uma dobunama e naḡo porena, vutuna a giugiuena. 32 Be Pita na banagama mate a yadoyadona. Be a ḡosoḡosoridina raḡanine, taudi Yesu ma neneḡarina be tautauḡoma rabui, tauna mate a midimidina a kitekitedina. 33 Be raḡanine tautauḡomidima Yesu a gosegosena, dabudine Pita ya riuna, “Bada, ya vere kauana da tauma yodi uma dobudine. Agunai kape rabuiteḡa ka keridina, tenaḡa tam aubaimma be tenaḡa Mousis aubainama be tenaḡa Elaija aubainama.” Be Pita tauna nam i kataiena aba ya giugiuena, be tauna ya giugiu yabayababana.

34 Be Pita yaḡoro ya giugiuna maika, giyou ya dobi da vagurune ya rupu tawedina. Be raḡanine giyou ya sumasuma tawedina, taudi a naira kauana, 35 be giyou nopone bona ya dobi be ya riuna, “Uma tauna taugu natuguma be taugu è vinena, aubainama tauna bonanama ko vaiena!” 36 Bona yaḡoro ya giugiuna maika, taudi ta kitana be Yesu taunaḡa ya midimidina. Be tauwai muriwatana inam raḡanine aba taudi a kitakitana, a nuevina be nam aitau ti riuedina.

Penama gomana tauḡominama ya kokuna

(Mt 17:14-18; Mk 9:14-27)

37 Pomainama taudi oya debane be a yovoyovo munaḡana raḡanine, patara dosinama taudi ḡarodie a tavana. 38 Patara nopodie tauḡoma tenaḡa tauna ya rasa be ya riuna, “Tauwai katakatai, yàwai baḡamna da yau gomanama uma kwa kita, taugu natuguma tauḡominama tenaḡa ḡominama. 39 Penama kana raḡanie yau gomanama e vunuḡi be e kawakawa rasarasa be e kawakawa kokerina, be tauna gayane kasampuropuro ta dobidobina. Inam peneminama natuguma nam airaḡan ima gosegosena, be natuguma tuninama e kawakawa gewagewana. 40 Be taugu am tauwai muriwatanama èi baḡedina da taudi sibo penama a tavu dobiḡena, taudi a raurubu be nam teneteneḡina.”

41 Be Yesu ya paribeena, “Taumi banegimima beapotepotemima, nam waisumeḡimi, taumi mate tà mia ḡaḡa be ami vitama yà kiroḡa ḡaḡae? Natumma kwa verauḡe uma dabudine!” 42 Be gomana ya veraverauna raḡanine, penama tauna yai beku doḡae be ya kawa kokerina. Dabudine Yesu penama ya riutuaḡaie be gomana yai yawasanina, yodibe tamanama ya ute munaḡena. 43 Be banaga matabudi Mamaitua na rewapanama dosinama aubainama a basena.

Yesu e gurina ya giu munaḡena

(Mt 17:22-23; Mk 9:30-32)

Yesu yaba matabuna ya voivoiedina banaga yaḡoro a basebasena maika, Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, 44 “Koi beavaia kaua da aba yodi yà riuemina. Banaga Natunama ta boru dobiḡena banaga nimedie raukivigewegewenama aubainama.” 45 Be na tauwai muriwatanama inam giunama, baninama nam ti kataiena. Giu baninama semosemonama da taudi nam sibo a kataie. Be inam giunama aubainama taudi Yesu sibo ai taravirena, be a nairana.

Aitau ya saḡa gurata?

(Mt 18:1-5; Mk 9:33-37)

46 Raḡan tenaḡa Yesu na tauwai muriwatanama ai saḡasaḡana da poudie aitau ya saḡa gurata. 47 Be Yesu adi wainua noḡonoḡotama ya kataiena, vutuna aubainama gomana ḡaubonama ya riue da diane ya midi 48 be taudi ya riuedina, “Aitau uma gomeninama ḡaubonama taugu isague ewai turanena, naumeki da tauna ewai turaneguna, be aitau taugu ewai turaneguna, naumeki da tauna tauriuporeguma mate ewai turanena. Vutuna aubainama aitau taumi poumie na yawasanama ya yovona, tauna ya saḡa guratana.”

49 Be Jon ya riuna, “Bada, tauma tauḡoma kè kitana, tauna isame penama ya tavutavu dobiḡedina, be tauma kè riutuaḡaiena, baninama tauna nam tauda mate tama noyanoya tenaḡana.” 50 Be Yesu ya riuna, “Nam ko riutuaḡaie, baninama tauna deḡoda taumi nam ami ḡavia, naumeki da tauna taumi turemima.”

Samaria banegidima Yesu a tuaḡaiena

51 Naumeki da Yesu na raḡanima maida ya tavatavana da tauna sibo ya munaḡana marae, vutuna aubainama na noḡotama ya vitare da Jerusalem naḡonama ya noḡota didina. 52 Be tauna tauwai noyanoya ya riupore dokedina, da taudi a naḡona Samaria meagaine da Yesu na kaba verauma aubainama sibo a vokaukauana. 53 Be banaga dabudine nam ti aninena, baninama tauna ya naḡonaḡona Jerusalemma.‡ 54 Be raḡanine na tauwai muriwatanama Jeims be Jon nama a kitakitana, taudi a riuna, “Bada, naumeki bo ibewa da tauma sibo kai marae kè riue be ya yovo da uma banegidima sibo ya kara gorudi, Elaija ya voiana maika?” 55 Be Yesu yai tauvitara be ya riutuaḡaiedina. 56 Naumeki da taudi a naḡona meagai ḡesaune.

Yesu waimuriwatanenama na piripirima

(Mt 8:18-22)

57 Raḡanine taudi kedaḡa a naḡonaḡona, be tauḡoma tenaḡa Yesu ya riuena, “Tam deḡo kwa naḡona, taugu yài muriwatanemna.” 58 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Inam naumeki be uma kwa noḡoti, kiudobo§ taudi adi gaure adi kaba miama, be kiu adi noḡie adi kaba miama, be Banaga Natunama nam deḡo na gabu kaua da tauna e sipere.”

59 Be Yesu tauḡoma ḡesaunama ya riuena, “Kwai muriwatanegu!” Be tauna ya riuna, “Bada, noḡone kwa gosegu da yà naḡo be tamaguma yà dobona.” 60 Be Yesu ya paribeena, “Banaga guriguridima kwa gosedi da taudiḡa adi gurima ta dobo munaḡedina, be tam kwa naḡo be Mamaitua na waiguyauma e veraverauna, vutuna kwa rauguguyena!”

61 Be banaga ḡesau Yesu ya riuena, “Bada, taugu yài muriwatanemna, be noḡone kwa gosegu da yà naḡo be yau dosima yài kaiwedina.” 62 Be Yesu ya riuena, “Deḡoda aitau yabiyabi** e paḡopaḡo be ei tautinamurina, tauna nam teneteneḡina da Mamaitua na waiguyauma nopone e noya.”

10

Yesu na tauwai muriwatanama 72* ya riuporaḡana

1 Uma kauinama murine Bada banaga ḡesaudima matabudi 72 ya vinedina, be tauna deḡo meagaidiḡa naḡonama ya noḡonoḡotina, nama inam banegidima ma turana ma turana ya riupore nawe dokedina inam meagaidiḡa. 2 Be tauna umanama ya riuedina, “Sipi taupakinama koi baḡa da tauna taunoya ḡesaudima e riuporaḡa da taumi ta sagumina, baninama inam dabudine maura ya morabana be taunoya a raubisaḡana. 3 Naumeki, ko naḡo! Taugu yà riuriuporemina sipu natunatudima maika musara ḡasiḡasidima nopodie. 4 Nam pausi ko ragau, nam tana, nam kaḡasuma ḡesaudima mate, be nam kedae banaga mate koi boruboru!

5 “Raḡanine vada nopone ko saḡana, noḡone ko riuna, ‘Suba uma vadane.’ 6 Be deḡoda inam dabudine suba baneginama e mianana, naumeki da ami subama tauna ḡarone e kena, be deḡoda tauna nam suba banegina, naumeki da ami subama e verau munaḡana ḡaromie. 7 Raḡanine deḡo meagaine koya tava be deḡo vadane koya saḡana, naumeki da vadane ko miana, be dabudi ko kani be ko tego gogonana, baninama taunoya sibo adi maesama a paḡo. Be taumi nam koi vadasaḡa!

8 “Taumi deḡo meagaie ko tava be banegidima tai aninemina, naumeki da aba ta uteutemina, vutudiḡa ko kanina! 9 Be banaga sidesidedima koi yawasanidi be ko riuedina da Mamaitua na waiguyauma raḡaninama e tavatavana. 10 Be taumi deḡo meagaine ko tava, be inam meagainama banegidima nam tai aninemi, naumeki da ko naḡo kedae be ko riuna, 11 ‘Tauma ami meagaima popokaunama kaḡamaima ya patipatina ḡaromie ka vava yasayasaina, be ko noḡoti da taumi tokare nam ko yawasana, baninama Mamaitua na waiguyauma raḡaninama ya tavatava be taumi koya tuaḡaiena.’ 12 Taugu yà riuriuemi da etara raḡanine Mamaitua inam meagainama e kovoḡa guratena, nam maika Sodom.

13 “Korasin be Betsaida meagaimima, ko kita kaua! Baninama deḡoda taugu sibo meagai Taiya be Saidon nopodie voia dosidima sibo è voiedina maika taumi ḡaromie è voiedina nama, naumeki da taudi bonika sibo noḡota viravira a paḡo, be adi gewagewama nuaboyanama a mogurena. 14 Etara raḡanine Mamaitua taumi e kovoḡa guratemina, nam maika Taiya be Saidon. 15 Be taumi Kapeniam banagimima, kowai noḡotana tokare ko naḡo marae, bo? Ibewa, Mamaitua taumi tokare banaga guriguridima adi gabue e kidipore nawemina.”

16 Be Yesu na tauwai muriwatanama umanama ya riuedina, “Aitau da taumi ami giuma e vaivaiena, naumeki da tauna taugu yau giuma e vaivaiena. Be aitau da e tuatuaḡaiemina, naumeki da tauna taugu e tuatuaḡaieguna, be aitau da taugu e tuatuaḡaieguna, naumeki da tauna tauriuporeguma e tuatuaḡaiena.”

Yesu na tauwai muriwatanama 72 a tava munaḡa be Yesu yai nuaverena

(Mt 11:25-27; 13:16-17)

17 Be raḡanine banegidima taudi 72 a tavatava munaḡana, taudi ai nuavere kaua be a riuna, “Bada, tam isame penama mate tauma a voteyeteyemaina.”

18 Be Yesu ya riuedina, “Taugu Seitan è kitana marae ya beku be ya yovona maika keama. 19 Taugu rewapana è utemina da ḡavia na rewapanama matabuna ko vaisubana, be mota be rikarikau debedie koi vutuḡa be ko vamutudina. Be nam aba tokare e kawa gewegewemi. 20 Be nam penama ta vovo teyeteyemina aubainama koi nuavere, avedi. Be taumi koi nuaverena, baninama isemima marae girugirumidima ta kenakenana aubainama.”

21 Inam raḡanine Yesu noponama Arua Babaue nuavere ya moḡavu be ya riuna, “Mamai, tam mara be dobu Badanama, yà kaisuḡumna, baninama uma kauidima kuya semodina da nuauyauya be katai banegidima ḡarodie nam kui maḡataridina. Be tam banaga koekoedima ḡarodie kuyai maḡataridina. Mamai, inam naumeki, tam am ḡoanama ruvane.”

22 “Tamaguma yaba matabuna taugu ya uteguna. Be nam aitau i kataiena da Natunama aitau, Tamanama taunaḡa ya kataiena. Be nam aitau i kataiena da Tamanama aitau, Natunama taunaḡa ya kataiena, be Natunama aitauḡa ya vinevinedina ḡarodie ewai maḡataridina da tauna Tamanama aitau.” 23 Be Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie yai tauvitare be taudiḡa ya riuedina, “Taumi uma kauinama koya kitakitana, nama banaga ta kitana, naumeki da nuedima e verena, 24 baninama boni peroveta toitoi be guyaguyau a ḡoeḡoena da sibo uma kauinama a kitana, maika taumi yodi ko kitakitana nama, be nam ti kitana. Taudi a ḡoeḡoena da sibo uma giunama a vaiena, maika taumi yodi ko vaivaiena nama, be nam ti vaiena.”

Samaria baneginama verenama wainasinama

25 Raḡan tenaḡa tarawatu tauwai katakatainama ya verau da Yesu ya raurubu be ya riuna, “Tauwai katakatai, aba yà voie be yawasana kenakena nonoḡinama yà paḡo?”

26 Yesu ya riuena, “Tarawatu nema e riuriu bako? Tam nema kwa katakatai bake?” 27 Be tauḡoma ya paribeena, “Bada, am Mamaituama nuanuamma e paḡona, nuanuamma tabutabune, aruimma tabutabune, am noḡotama tabutabune be am rewapanama tabutabune. Be turamma nuanuamma e paḡona maika nema tam kwa ḡoeḡoe munaḡemna nama.” 28 Yesu ya riuena, “Tam kuya riu kauana, inam vutuna raḡan matabuna kwa voie be yawasana kwa paḡona.” 29 Be tauname ya gudutara munaḡe be Yesu ya riuena, “Naumeki, be yau banagama aitauḡa?”

30 Yesu gututue tauna ya paribeena, “Raḡan tenaḡa tauḡoma Jerusalemma be ya dobi ya naḡonaḡona Jerikoma. Be kedae banaga danedanenedima inam tauḡominama a vunuḡi da na garama a kaiporaḡa be a riḡa da ya raugurere be a gose da a naḡo porena. 31 Naumeki da pirisi inam kedanaḡa ya dobi ya naḡonaḡona. Be raḡanine tauna e kitana be tauḡominama ya kenakenana, naumeki da keda dianaḡa ya dobi be ya naḡo ḡomana. 32 Be murine Livait dobudine ya dobina. Be kauinama teneḡinama ya kita be tauna mate keda dianaḡa ya dobi be ya naḡo ḡomana. 33 Be Samaria tauḡominama kedanaḡa ya dobi be ya naḡonaḡo da tauḡominama ḡarone ya dobina. Be raḡanine tauḡominama nama e kitana, be ya raunuatoiena. 34 Naumeki da ya naḡo ḡarone ya tava be oeri be waen kerone ya ḡinidi be garae keronama ya panidina. Yodibe ya kiroḡi da na donkima ragane yai geru da yai doka nawena barekie, be dabudi ya rabena. 35 Naumeki da pomainama Samaria tauḡominama Denari rabui ya ragaudi be bareki taurabenama ya ute be ya riuena da inam tauḡominama sibo rabe kauena, be deḡoda mane nam teneḡina, naumeki da taugu yà tava munaḡana raḡanine tam yài maesimna.”

36 Be Yesu tauḡoma yai taravirena, “Be yodi nema kwa noḡonoḡota bake, uma banegidima rabuiteḡa be deḡo baneginama taudanedanene a vunuvunuḡina ewai turane?” 37 Dabudine tarawatu tauwai katakatainama ya paribee be ya riuna, “Aitau da inam tauḡominama ya sagusaguna, inam tauna vutuna turanama.” Be Yesu ya riuena, “Tam kwa naḡo be nama kwa voia watanana!”

Mata be Meri

38 Yesu na tauwai muriwatanama mate a naḡonaḡona Jerusalemma be kedae meagaie a tavatavana, dabudine waivi isanama Mata, tauna Yesu ya kokone da taudi vadae a saḡana. 39 Be tauna tasinama isanama Meri, tauna Yesu kaḡane ya mia be na giuma yawai beavaiena. 40 Be Mata taunaḡa ya youyouvoa guratana, vutuna aubainama tauna Yesu ḡarone ya verau be ya riuena, “Bada, tam kuya kataie bo ibewa da tasiguma ya gosegu be tauguḡa yà youyouvoana. Kwa riue be e kaisagugu.”

41 Be Bada ya paribee be ya riuna, “O Mata, tam yaba matabudi kwawai nuaboyedi be taudi ta kawakawa nuaraḡaraḡamna. 42 Be yaba tenaḡa yodi Meri ya vinena, tauna vutuna ya vere kauana, be nam aitau tauna ḡarone e kaipore.”

11

Moiragi waikatakatainama

(Mt 6:9-13; 7:7-11)

1 Raḡan tenaḡa Yesu gabu ḡesaune ya moimoiragina. Be ya moimoiragi kovina murine, na tauwai muriwatanama tenaḡa ya riuna, “Bada, moiragi kwai kataimai da tauma nama sibo kè moiragina, maika Jon na tauwai muriwatanama yai katakataidina nama.” 2 Yesu ya riuedina, “Raḡanine ko moiragina, umanama ko riu:

Mamai, dobu matabuna isamma babaunama sibo a vivirena. Tam am waibadama sibo ya verau.

3 Ama kanima raḡan patapatanama sibo kuya utemai.

4 “Bada, ama gewagewama kwa noḡota poredi maika tauma ama banagama ḡaromaie gewagewa a voivoiedina ka noḡonoḡota poredina nama.

Be nam raurubue kwai dokemai.

5 Dabudine Yesu ya riuedina, “Deḡoda tam aitau turamma risine kupi poune ku naḡo be ku riuena, ‘Yau tura, buredi rabuiteḡa kwa utegu, 6 baninama turaguma yodi vaḡaie ya tava be taugu nam ḡarogue aba da sibo è ute.’ 7 Be turamma vada nopone i paribeem be i riuna, ‘Nam kwa taiḡosoḡosorigu, taugu yau sedama mate matakeda kè gudu be ka kenakenana, tokare nam aiyaba yà utem.’ ” 8 Dabudine Yesu ya riuna, “Taugu yà riuriuemina da turamma nam i ḡoena da sibo ya midisuḡu be kani ya utem. Be am waibaḡa dobidobima aubainama tauna tokare e midisuḡu da kani e utemna.

9 “Vutuna aubainama yà riuriuemina, koi baḡa be e utemina, ko wane be ko banavina, ko raupewapewa be ḡaromie e kaiporena. 10 Baninama aitau ewai baḡana, tokare e paḡona, be aitau e wanewanena, tokare e banavina, be aitau e rarau pewapewana, tokare ḡarone e kaiporena.

11 “Nam ai gomana kani* i ḡabeḡabe be tamanama yeku i utena, ibewa. 12 Be nam ai gomana pou i ḡabeḡabe be tamanama rikarikau i utena, ibewa. 13 Yodi uma ko noḡoti, avedi da taumi banaga gewegewemima be yaḡoro yaba veredima natunatumima ko uteutedina. Vutuna aubainama Tamemima marae tauna teneteneḡinama da aitauḡa Arua Babau tawai baḡena, tokare e utedina.”

Yesu be penama adi guyauma

(Mt 12:22-30; Mk 3:20-27)

14 Yesu penama ya tavu dobiḡena. Be uma peneminama banaga ya koku be ya miamiana tauna gumgum. Be inam penama tauḡoma ya gosegosena raḡanine, tauḡoma giu yai kare munaḡena, be banaga matabudi a basena. 15 Dabudine banaga ḡesaudima a riuna, “Yesu tauna Belsebul isane penama e tavutavu dobiḡedina. Be Belsebul tauna penama adi guyauma.” 16 Be banaga ḡesaudima taudi Yesu raurubunama aubainama awai baḡana da sibo mara matairinama ya voie be taudi sibo a kita be ai kawa riukaue da tauna naumeki Mamaitua ḡaronama.

17 Be Yesu ya kataie da taudi aba awai nuanoḡonoḡotena, aubainama tauna umanama ya riuedina, “Deḡo dobunama tenaḡa e dariḡa munaḡena, tokare taunaḡa e kawa gewagewa munaḡena. Be deḡo vadanama ei mia ḡinanana, tokare taunaḡa ei yamona munaḡena. 18 Deḡoda Seitan na banagama mate tai ḡinana munaḡedina, tauna tokare na waiguyauma e kawa gewagewa be nam ei rewapana. Umanama yà riuriuna, baninama taumi ko riuriuna da taugu kabe Belsebul isane penama è tavutavu dobiḡedi. 19 Be deḡoda taugu Belsebul isane, penama è tavutavu dobiḡedina, naumeki da yodi taumi Parisi ami tauwai muriwatanama taudi aitau isane penama ta tavutavu dobiḡedi? Taumi ami tauwai muriwatanama tawai maḡatarana da taumi ko kaikaiyovuna! 20 Be deḡoda taugu Mamaitua nimarakurakune† penama yà tavutavu dobiḡedina, inam anikitanama Mamaitua na waiguyauma ḡaromie ya tavana. 21 Deḡoda banaga wairewapaninama ma madana na gabuma e bodabodamena, naumeki da na purapurama tokare ta kena kauana. 22 Be deḡoda banaga wairewapana vavasaḡinama e tava be inam baneginama e vunuḡi be na madama na kaba waisumaḡedima e ragaudina, inam raḡanine banaga wairewapana vavasaḡinama taubodama na purapurama e ragaudi be na banagama e soiedina.

23 “Deḡoda tauna aitau nam taugu mate, tauna inam taugu ewai ḡavieguna. Be mate tauna aitau nam taugu mate kama noyanoya tenaḡana, tauna inam yau noyama e kawakawa gewagewana.

Penama na kaba tava munaḡama

(Mt 12:43-45)

24 “Be penama banaga e dobidobi porena raḡanine, tauna dobu pokine e naḡo be na kaba siperema gabunama e wanena. Be deḡoda gabu nam e banavi, tauna tokare e riuna, ‘Taugu yà munaḡana yau vadae, deḡo e veraveraue dabudi.’ 25 Raḡanine tauna e tava munaḡa da vada kavakavanama, kawakawa verenama be waiwaisianama e kenakenana e kitana, 26 inam raḡanine tauna e munaḡa be penama ḡesaudima, matabudi 7 ei dokedina. Be inam penemidima a gewagewa vavasaḡana, nam maika noḡone. Be taudi matabudi inam vadanama nopone ta saḡa be banaga nopone ta miana. Inam raḡanine banaga na yawasanama e gewagewa vavasaḡana, nam maika noḡone.”

Riukaua na wainuaverema

27 Raḡanine Yesu inam nama ya giugiuna maika, waivi patara nopodie bonanama dosine Yesu ya riuena, “Nuavere tauna aitau tam ya tikam be yai susumna.” 28 Be Yesu inam waivinama ya paribee be ya riuena, “Naumeki aba kuya riuena, be nuavere dosinama taudi aitauḡa Mamaitua riunama ta vaivaie be ta voivoiena.”

Jona na matairama

(Mt 12:38-42; Mk 8:12)

29 Be patara ya moramorabana raḡanine, Yesu ya riuna, “Taumi uma kimtimima kimta gewegewemima. Taumi matairaḡa kitanama ko ḡoeḡoena, be nam tokare mataira ko kita da Jona na matairama taunaḡa tokare ko kitana. 30 Jona taunaḡa yai matairana Ninive aubaidima, teneḡinama nama Banaga Natunama tokare ei matairana taumi kimtimima aubaimima.

31 “Etara raḡanine dobu Saba guyaunama waivinama taumi kimtimima mate ko midisuḡu munaḡana raḡanine, tauna tokare e riuna da taumi kimtimima sibo gienae koya naḡona, baninama boni Saba guyaunama tauna dobu damone, be ya tavana, Solomon na nuauyauyama vaienama aubainama, be yodi uma dobudine banaga tenaḡa Solomon ya saḡa porena be tauna na giuma nam komawai beavaiena. 32 Etara raḡanine Ninive meagainama banegidima taumi kimtimima mate ko midisuḡu munaḡana raḡanine, taudi ta riuna da taumi kimtimima sibo gienae koya naḡona, baninama boni Jona ya rarau guguyana, be Ninive banegidima a vaie be taudi noḡota vitara a paḡona, be yodi uma dobudine banaga tenaḡa Jona ya saḡa porena, be tauna na giuma nam komawai beavaiena.

Tubuḡa na kodamma

(Mt 5:15; 6:22-23)

33 “Nam aitau kodam e gabu be e semo, bo tebo dibune e boru. Ibewa, tauna kodam ḡavoe ei midiri da banaga ta saḡasaḡana ta kitana. 34 Matamma inam tunimma na kodamma. Deḡoda matamma verenama, naumeki da tunimma matabuna yanayananama, be deḡoda matamma e gewagewana, naumeki da tunimma matabuna ei kupikupina. 35 Be yodi kwa kita kaua da yana ḡarome nam ei kupikupi. 36 Deḡoda tam tunimma matabuna yanayananama, be nam tunimma aiyabinama ei kupikupi, naumeki da tunimma matabuna e yanana maika kabe kodam neneḡarinama ḡarome i yanayanana.”

Waisumaḡa kaikaiyovudima

(Mt 23:1-36; Mk 12:38-40; Lk 20:45-47)

37 Raḡanine Yesu na giuma yawai kovina, Parisi tenaḡa tauna ya kokonena na vadae kani aubaina. Naumeki da Yesu ya saḡa da ya mia be ya kanikanina. 38 Be Parisi tauna ya basena, baninama Yesu tauna nimanama nam i koḡa be ya kanikanina. 39 Be Yesu Parisi ya riuena, “Taumi Parisi raḡan matabuna ami raudunema mataira kitekitedima kowai sumaḡedi be kowai muriwatanedina,‡ be taumi nopomima gewagewa ya moḡavuna. Taumi maika keaka be tebo tauridima ko koḡekoḡedina be nopodie mira yaḡoro ta kenakenana. 40 Taumi koya bua kauana! Koya kataie bo ibewa da Mamaitua ḡavoe be nopoe raudunedima tauna ya voiedina? 41 Taumi nopomima ko koḡedi be ami yawasanama ko kawa didimanidina, yodibe yaba matabuna inam e verena.

42 “Taumi Parisi ko kita kaua! Baninama yaba matabuna koi rawadamdamdi da matabudi 10 be dam tenaḡa Mamaitua ko uteutena, be kani anitai dinidima mate.§ Be taumi banaga ḡesaudima ḡarodie nam komawai rabaraba kauana be Mamaitua nuemima nam ima paḡopaḡona. Taumi yaba matabudi sibo koya voiedina!

43 “Taumi Parisi, ko kita kauana! Baninama sinagog nopone gabu verediḡa ko ḡoeḡoedina, be taumi ko ḡoeḡoena da debae banaga tai kaiwemina banaga dosidima maika.” 44 Be Yesu uma wainasinama ya riuedina, “Taumi Parisi, gewagewa ḡaromie! Baninama taumi maika kokoaga nam waimatairidi banaga nam ti kataie be debanaḡa ta naḡo yababa be adi yawasanama ta kawakawa gewegewedina.”

45 Dabudine tarawatu tauwai katakatainama tenaḡa Yesu ya riuena, “Tauwai katakatai, uma yabedima kwa giugiuedina, tauma mate kwa biribiri dobiḡemaina.” 46 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Taumi tarawatu tauwai katakataidima, taumi mate ko kita kauana! Baninama taumi banaga vita koi kiroḡidi be ta kirokiroḡa rereḡedina, be taumi nam airaḡan koma sagusagu rubudina. 47 Ko kita kauana! Baninama boni taumi waḡewaḡemima peroveta ai guridina, be taumi kowai aninedina. 48 Taumi ko noḡonoḡotina da aba waḡewaḡemima a voivoiedina, inam naumeki, baninama taudi peroveta a vunuḡidi be taumi yodi adi kokoagama koi kitedi be kowai nuaverena. 49 Vutuna aubainama Mamaitua na nuauyauyae ya riuna, ‘Taugu peroveta be apasol yà riuporaḡana be ḡesaudima tai guridina, be ḡesaudima ta raukivigewegewedina.’

50 “Raḡan pakane da yodi banaga peroveta ai guridina be kosinidima a darorona aubainama, taumi kimtimima tokare kovoḡa ko paḡona. 51 Peroveta matabudi Eibol ya naḡo da Sakaraias, tauna olta be tempol poudie ai guridina. Inam banegidima awai guridina kadi taiye naumeki da taumi tokare Mamaitua e kovoḡimina, baninama peroveta awai guridina taumi kowai aninedina aubainama.

52 “Taumi tarawatu tauwai katakataidima, ko kita kauana! Baninama taumi riukaua kiḡinama koya paḡo be ko semosemona, vutuna aubainama taumi nam tokare marae ko naḡo. Be banaga ḡesaudima taudi marae naḡonama ta ḡoeḡoena, be taumi ko gudugududina.”

53 Dobudine Parisi be tarawatu tauwai katakataidima nuedima yai medi be bonedima bagibagine awai sinasinana, 54 da Yesu aba giunama gewagewanama sibo ya vato be a vunuḡina.

12

Yesu na tauwai muriwatanama ya riu wainoḡotidi be ya duḡudina

(Mt 10:26-31)

1 Raḡan ḡaubonaḡa be patara ya morabana tausand bisanama be adi banagama mate awai vaguda munaḡana. Be Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie giu yai kare da ya duḡudi be ya riu wainoḡotidina, “Ko rabe munaḡemi be nam Parisi adi kauama ko ruvedi. Taudi ta voivoiana kabe banaga veredi, be ibewa. Baninama taudi adi waikaikaiyovuma maika sida* ewai raudavudavuna. 2 Be raḡan e veraverauna e tavana, inam raḡanine uma yabedima rupurupudima tokare ta maḡatarana, be yaba semosemodima tokare banaga matabudi ta kataiedina. 3 Be aiyaba kupie ko giuedina, tokare banaga matabudi yanae ta vaiedina, be aiyaba turemima mate waimoisirie koi kasavena, tokare patare ta giue be banaga matabudi ta vaiena.

4 “Yau bana, taugu yà riuriuemina, banaga tubuḡa taunaḡa tauwai gurinama nam ko nairedi, tokare nam aba ḡesau ta voie. 5 Taugu yà riuriuemina da aitau ko nairena. Mamaitua ko nairena, baninama ko gurina murine, tauna deḡoda e ḡoena, tauna rewapana ḡarone da tokare gienae e poraḡa nawemina. Vutuna aubainama yà riuriuemina da tauna taunaḡa ko naire!

6 “Kiu ḡauḡaubodima matabudi 5 maesidima 20 Toea. Be nam ai kiu tenaḡa Mamaitua nuanama i koana. 7 Avedi debavuvuḡimima be inam matabudi Mamaitua ya sievidina. Vutuna aubainama nam ko naira, taumi noḡotimima ya moraba kauana, nam kiu ḡauḡaubodima maika.

Yesu na matamatama

(Mt 10:19-20, 32-33; 12:32)

8 “Be yà riuriuemina da aitau taugu ei maḡatariguna banaga matedie, naumeki da taugu tauna Mamaitua na aneama matedie yai maḡatarina. 9 Be aitau taugu e bovieguna banaga matedie, naumeki taugu tauna Mamaitua na aneama matedie yà boviena. 10 Deḡoda aitau Banaga Natunama ḡarone e riu viravirana, naumeki da taugu tokare yà noḡota porena, deḡoda tauna noḡotaporaḡa e ḡoena. Be deḡoda aitau Arua Babau ḡarone ei diboḡana, avedi da tauna noḡotaporaḡa e ḡoeḡoena, be taugu tokare nam yà noḡota pore.

11 “Taumi taugu kowai sumaḡeguna aubainama, deḡoda banaga ta verauḡemina sinagog nopone etaremima aubainama, nam ko naira bo ko riuna, ‘Nema tà gudutara bako?’ 12 baninama inam raḡanine tokare Arua Babau tauna giu e utemi be nama ko giuna.”

Waiguyau baneginama buabuanama wainasinama

13 Banaga tenaḡa patara nopodie Yesu ya riuena, “Tauwai katakatai, tuaḡaguma kwa riue da tauna dosi gagasidima e soiedi da tauna be taugu.” 14 Be Yesu ya riuena, “Badam, tam aitau ya riuem da taugu ami purapurama soienama yài tarapiriedi?” 15 Be Yesu taudi ya riuedina, “Ko kita kaua da ḡaromie nam purapura matabudi koi gogo, baninama taumi nam teneteneḡina da inam purepuredie yawasana ko banavi!”

16 Dabudine Yesu uma wainasinama ya riuedina, “Raḡan tenaḡa purapura baneginama na sipima ya maurana. 17 Be inam baneginama tauna ya noḡota munaḡena, ‘Taugu yodi aba yà voie? Taugu yau gabuma nam teneteneḡina da yau maurama yài damdi.’ 18 Dabudine tauna ya riuna, ‘Taugu è kataiena yodi aba yà voiena. Yau kanima vadedima yà kati weidi be vada dosidiḡa yà keridi. Be dabudine yau maurama be yau purapura matabudi yài damdina. 19 Be dabudine taugu yà riu munaḡeguna, Ya vere kauana, yodi aba yài nuaboye? Taugu yabedima veredima matabudi è ḡoeḡoedina yodi è ragaudina modi toitoi ruvedima. Yodi taugu yà sipere, yà kani, yà tego be yài nuaverena.’

20 “Be Mamaitua ya riuena, ‘Tam bua! Manaka kupine am yawasanama yà kaiporena, be aubaimma kuya vovo kaukauana tokare aitau e ragaudi?’

21 “Inam kauinama teneḡinama nama tauna aitau dobue maurama ewai damna ḡarone e tubuḡana, be tauna nam Mamaitua ḡarone na maurama imawai damna, ibewa.”

Nam koi nuaboya

(Mt 6:19-21, 25-34)

22 Be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Taugu yà riuriuemina da nam tubuḡimima na yawasanama aubainama koi nuaboya, aba sibo koya kani bo aba sibo koya kote tunimima aubainama. 23 Baninama yawasana noḡotinama inam ya moraba vavasaḡana, nam maika kani, be tunimima noḡotinama inam ya moraba vavasaḡana, nam maika gara. 24 Kiu gayogayo ko kitedi! Taudi nam tima sipisipina, be nam kani timawai damna. Be yaḡoro Mamaitua ewai kanidina. Be taumi noḡotimima inam ya moraba vavasaḡana, nam maika kiu. 25 Tam aitau da inam yabedima kwawai nuaboyedina, tokare kwa mia watana, bo? 26 Be taumi deḡoda inam yabedima ḡauḡaubodima nam teneteneḡina da ko voiedi, naumeki da yaba ḡesaudima mate nam koi nuaboyedi!

27 “Nanari dobire ta gogogogona ko kitedi. Taudi nam tima noyanoyana be gara nam tima voivoiedina. Be yà riuriuemina, avedi da guyau Solomon na garama veredima waimatakanikanidima, be nam ai gara tenaḡa i vere vavasaḡana nanari maika. 28 Be yodi berana ta gogo be Mamaitua ewai garedina ko kitekitedina, be pomai kaie ta gabu gorudina. Teneḡinama nama Mamaitua tokare teneteneḡinama da taumi ei garemina! Taumi ami waisumaḡama ya ḡaubo kauana! 29 Be mate kani be tego nam koi nuaboyedi! 30 Dobu banegidima nam waiwaisumeḡidi inam yabedima tawai nuaboyedina. Taumi Tamemima marae ya kataie da inam yabedima ko ḡoeḡoedina. 31 Be taumi noḡone Mamaitua na waiguyauma ko wane dokena. Yodibe tauna inam yabedima matabudi e utemina.

32 “Taumi inam taugu yau yosima damnama ḡaubonama, nam koi nuaboya, baninama Tamemima tokare na waiguyauma e utemina. 33 Ami purapurama ko raugimaredi be mane banaga waikaruwaḡewaḡedima ko utedina. Deḡoda nama ko voiana, tokare marae ami waiguyauma verevavasaḡinama ko paḡona, be inam waiguyaunama nam airaḡan e kovi. Be nam aitau ami waiguyauma e danene bo kwarikwari ta kanidi. 34 Baninama taumi ami waiguyauma vere vavasaḡidima deḡo ta kenakenana, taumi ami noḡotama be nuemima tabutabunama inam dabudine ta kenakenana.

Ko vokaukaua be koi rabana Yesu aubainama

(Mt 24:45-51)

35 “Raḡan matabuna ko vokaukaua wainonoḡa da ami kodamma ko gabudi be koi rabana, 36 maika taunoya adi badama soie† ya naḡo be ta raberabena da e verau munaḡana, be raḡanine e tava munaḡa be e raupewapewana taudi waiḡapa ta dobi be matakeda ta kaiporena. 37 Raḡanine Bada e verau munaḡa be na taunoyama a vokaukaua be tauna a raberabena e kitedina, inam raḡanine nuavere dosinama taunoya ḡarodie. Taugu yà riuriu kauemina inam raḡanine Bada na taunoyama e riuedi da taudi ta mia be tauna na taunoyama adi kanima e soiena. 38 Inam raḡanine, taunoya avedi da kenavauvaue bo nobautuae, taudi yaḡoro a vokaukaua be tawai rabana. Be Bada e verau munaḡa da e kitana be na taunoyama a vokaukauana be awai rabana, inam raḡanine naumeki da nuavere dosinama taudi ḡarodie.

39 “Uma ko noḡoti, deḡoda vada taupakinama sibo taudanene na kaba tavama raḡaninama i kataiena, naumeki da tauna tokare na gaburama ya bodame be baneginama nam na vadae ya saḡa be ya danene. 40 Be taumi mate nama ko vokaukauana, baninama Banaga Natunama na verauma raḡaninama taumi nam koma noḡonoḡotina da tauna e tava, inam raḡanine tauna e tavana.”

41 Be Pita yai taravira be ya riuna, “Bada, uma wainasinama taumaḡa aubaimaima kuya giue bo banaga ḡesaudima mate?” 42 Be Yesu ya paribeena, “Aba è riuriuemina, yodi nema ko noḡonoḡota bake? Aba taunoyanama waisumeḡina be nuanuauyauyanama, da bada inam taunoyanama e vine be tauna na banagama ei badedi be adi kanima e soiena? 43 Raḡanine Bada e verau munaḡa be na taunoyama inam noyanama e voivoiena e kitana, naumeki da nuavere dosinama inam taunoyanama ḡarone. 44 Yà riuriu kauemina da tokare Bada inam taunoyanama e vine da Bada na purapurama matabudi ei badedina. 45 Be deḡoda taunoya tauname e riu munaḡe be e riuna, ‘Yau Badama bonika deḡo ya naḡona be nam ima veraverau munaḡana.’ Inam raḡanine tauna na banagama ḡesaudima riḡedima ei karena, dabudine tauna e kanikani be e tegotego koakoa be e tego buana. 46 Inam raḡanine taunoya e miamia nuababaḡa be Bada e verauna raḡanine, tauna e dourakaraka be banaga nam waiwaisumeḡidi ḡarodie e boru nawena. 47 Be taunoya Bada na ḡoanama ya kataiena, be nam i vokaukauana bo Bada na ḡoanama nam i voivoiena, naumeki da tauna tokare kovoḡa dosinama e paḡona.

48 “Be deḡoda taunoya aitau Bada na ḡoanama nam i kataiena be aba ya voia waigewana, tauna tokare kovoḡa ḡaubonama e paḡona. Deḡoda Mamaitua banaga yaba toitoi ya uteutena, tauna tokare inam baneginama ḡarone yaba toitoi e ragaudina. Be Mamaitua banaga aitau yaba toitoi nimane ya biridi be e raberabedina, naumeki da inam baneginama yaba toitoi Mamaitua e ute munaḡena.

Yesu kana taiye dariḡa e tubuḡana

(Mt 10:34-36)

49 “Taugu è yovona kai karakaratinama dobue è yovoḡena, be yà noḡonoḡotina da kainama kaiteka e karatina. 50 Taugu tokare babataito‡ bagibaginama yà paḡona, be ma nuaboyagu naumeki da yà raudamoena. 51 Taumi ko noḡonoḡoti da taugu dobue è yovona suba è yovoḡe, bo? Ibewa, nam suba be dariḡa. 52 Yodi be nokoi e naḡona vada tenaḡa nopone banaga 5 tai kawa dariḡa munaḡana. Banaga rabuiteḡa rabui mate tai saḡasaḡana, be banaga rabui rabuiteḡa mate tai saḡasaḡana. 53 Tametamedima, natunatudima tautauḡomidima mate tai saḡasaḡana, be natunatudima tautauḡomidima, tametamedima mate tai saḡasaḡana, be tinetinedima, natunatudima waiwaividima mate tai saḡasaḡana, be natunatudima waiwaividima, tinetinedima mate tai saḡasaḡana. Be rawanama visara mate tai saḡasaḡana, be visara rawanama mate tai saḡasaḡana.”

Yodi raḡanine matairidima

(Mt 16:2-3)

54 Be Yesu banaga ya riuedina, “Taumi giyou ko kita be egasiḡa e naḡonaḡona, inam raḡanine ko riuriuna, ‘Yodi kusana e ḡoḡona’, be nama e tubutubuḡana. 55 Be deḡoda sive oyaḡa e yovoyovona, inam ko riuriuna, ‘Yodi komra e tomna’, be nama e tubutubuḡana. 56 Taumi banaga kaikaiyovumima! Taumi mataira gunume be dobue kitawairuvedima koya kataiena. Be aba aubaina yodi raḡandima matairidima kitawairuvedima nam koma siasiava kauedi?

Am gewagewama kwa kawa didimani dokena

(Mt 5:25-26)

57 “Taumi koi tarapiri munaḡemi da deḡo tauna didimana be riukaua. 58 Deḡoda banaga tam e panim be e nawemna etara aubainama, naumeki da kedae kwa raurubu da am gewagewama kwa kawa didimana dokena. Inam raḡanine nam etara tauwai badenama e riuem be dibure kwa naḡo. 59 Taugu yà riuriuemna da tam tokare nam dibura kwa dobi pore naumeki da Toea damonama kwa kaiḡavutina.”

13

Nuenuemima nam ko vitaredi, tokare ko gurina

1 Inam raḡanine banaga aitauḡa dabudi a tavatavana, taudi Yesu ḡarone ai maḡatarana da Galili provins banegidima ḡesaudima taudi musare Mamaitua ḡarone a rarau puyona maika, Paelat na tauiḡarama inam banegidima ai guridina. 2 Be Yesu ya riuedina, “Taumi ko noḡonoḡotina da inam banegidima nama ai nuatoitoi be a gurina adi gewagewama ya moraba kaua, nam banaga ḡesaudima maika, bo? 3 Ibewa, nam nama. Yà riuriuemina da nuemima nam ko vitaredi, taumi matabumi tokare nama ko gurina. 4 Bo banaga matabudi 18 ko noḡotidi, taudi raḡanine Siloamma be vada debedie ya beku be yai guridina. Taumi ko noḡonoḡotina da noa banegidima nama a gurina adi gewagewama ya moraba kaua, nam maika banaga ḡesaudima Jerusalemma nama, bo? 5 Ibewa, nam nama. Yà riuriuemina da nuemima nam ko vitaredi, taumi matabumi tokare nama ko gurina.”

Damaya nam votavotana wainasinama

6 Dabudine Yesu uma wainasinama ya riuedina, “Tauḡoma tenaḡa na sipie damaya ya midimidina. Be inam tauḡominama ya naḡona damaya banidima aubaidima, be nam i banavidina. 7 Vutuna aubainama tauna sipi taurabenama ya riuena, ‘Taugu modi rabuiteḡa nopodie èi veraverauna damaya banidima wanedima aubainama, be nam airaḡan banidima e banavidina. Vutuna aubainama kwa taraḡa pore! Aba aubainama doḡa ewai yakare?’

8 “Be sipi taurabenama ya riuna, ‘Bada, kwa gosepore da modi tenaḡa nopone taugu yà keri dobona. 9 Be deḡoda modi ḡesau nopone e banina, inam naumeki. Be ibewa, naumeki da kwa taraḡa porena.’ ”

Yesu Sabat raḡanine waivi yai yawasanina

10 Sabat raḡanine Yesu sinagog tenaḡa nopone yawai katakataina. 11 Be inam dabudine waivi tenaḡa nopone penama ya saḡa be ya voie da tauna ya sida kauana modi 18 a kovina, be nam teneteneḡina da sibo ya didimana munaḡa. 12 Raḡanine Yesu inam waivinama ya kitakitana, tauna ya riue da ḡarone ya tava be ya riuena, “Waivi, yodi am sidama ya kovina.” 13 Naumeki da Yesu nimanama waivi debane ya boru be yai raḡantenaḡe da waivi ya didimana munaḡa be Mamaitua isanama ya kaisuḡuna.

14 Be sinagog taurabenama nuanama yai medi kauana, baninama Yesu tauna Sabat raḡanine banaga yai yawasanina. Dabudine sinagog taurabenama banaga ya riuedina, “Raḡan matabudi 6 ta kenakenana, inam noya na raḡanima. Inam raḡandie ko verauna waiyawasana aubainama be nam Sabat raḡanine!”

15 Be Yesu tauna ya paribee be ya riuna, “Taumi kaikaiyovumima! Matabumi Sabat raḡandie ami yosima nam komawai kanidi, bo?* 16 Be uma waivinama Eibraham natunama, be Seitan ya pani be ya rabena modi 18 a kovina. Be yodi aba aubainama Sabat raḡanine nam sibo èi yawasani?” 17 Inam nama ya riuriuna raḡanine, na ḡaviama banegidima debedima ya suba kauana. Be banaga ḡesaudima nuedima ya vere kauana, baninama tauna yaba matabudi veredima ya voivoiedina aubainama.

Yauḡana pesinama be yist wainasinama

(Mt 13:31-32; Mk 4:30-32)

18 Yesu ya riuna, “Mamaitua na waiguyauma nema maika kitana? Nema yài tarapata bake da taumi ko kataie? 19 Inam maika pesi ḡaubonama† banaga ya paḡo be na sipie ya kuma be ya gogo ya moraba da kai dosinama ya tubuḡana. Be kiu a verau be ragane a rarau noḡina.”

20 Be Yesu ya riu munaḡana, “Mamaitua na waiguyauma nema maika kitana? Nema yài tarapata bake da taumi ko kataie? 21 Inam maika yist waivi ya paḡo, parawa toitoi nopodie ya biridi, da ya gwada be parawa ya sasanana.”

Matakeda ḡuririnama

(Mt 7:13-14, 21-23)

22 Yesu tauna Jerusalemma ya naḡonaḡona, be kedae meagaiḡa banaga yawai katakataidina. 23 Be banaga tenaḡa Yesu yai taravirena, “Bada, inam riukaua da banaga raubisaḡa tokare ta yawasana, bo?”

Be Bada ya riuedina, 24 “Ko kaivavasaḡe da matakeda ḡuririne ko sonaḡana, baninama banaga toitoi ta rarau rubuna da ta sonaḡana, be tokare nam teneteneḡina. 25 Baninama raḡanine vada taupakinama e midisuḡu be matakeda e guduna, dabudine taumi doḡae ko midi be matakedae ko raupewapewa be ko riuna, ‘Bada, matakeda aubaimaima kwa kaipore.’ Be tauna tokare umanama e paribeemina, ‘Taugu nam taumi e kataiemina. Taumi aikedae be koya tava?’ 26 Dabudine taumi ko riuna, ‘Bada, tauma tam mate tè kanikani be tè tegotegona, be ama meagaiḡa kuyawai katakatai naḡona.’ 27 Be tauna e riu munaḡemina, ‘Kaite naumeki è riuemina. Taugu nam taumi e kataiemina. Taumi aikedae be koya tava? Ko naḡo ḡavoe! Taumi nam uma dabudine ko saḡa, gewagewa tauvoienama.’

28 “Dabudine taumi ko ḡaba gurata be gadigadimima ko sanadididina. Be dabudine taumi tokare Eibraham, Aisik, Jeikob be peroveta matabudi Mamaitua na waiguyauma nopone ta soisoina ko kitedina, be taumi tokare Mamaitua ei poraḡa dobiḡemina. 29 Be Banaga dobu matabuna nopone tokare ta verauna, Mamaitua na waiguyauma nopone ta mia be Mamaitua na soima ta kanina. 30 Naumeki da yodi ko kita, aitauḡa yodi ta dokadokana, taudi tokare tai murina, be aitauḡa yodi tawai murina, taudi tokare ta dokana.”

Yesu Jerusalem ewai nuaboyena

(Mt 23:37-39)

31 Inam raḡaninama teneḡine Parisi a verau Yesu ḡarone be a riuena, “Tam uma dobunama kwa dobi pore be kwa naḡona wari kedae, baninama guyau Herod e ḡoeḡoena ei gurimna.” 32 Be Yesu umanama ya paribeedina, “Ko naḡo be inam dakonama ko riuena, taugu manaka be pomai penama banaga nopodie yai dobidina, be banaga sidesidedima yai yawasanidina, be mainokomḡo yau raḡanima e kovina. 33 Be yodi taugu naumeki da yau noyama yà voiedina, manaka, pomai, be mainokomḡo mate, baninama nam i verena da peroveta wari kedae e guri, ibewa da Jerusalemḡa nopone.

34 “O Jerusalem, Jerusalem! Taumi peroveta kowai guridina. Mamaitua banaga e riuriu poraḡana ḡaromie, be taumi ko rarau yekudina! Raḡan ya toi kauana taugu è raurubu da è rawateḡeteḡeimina kamkam natunatunama mapenama dibune e rawarawa teḡeidina maika, be taumi nam ko ḡoena. 35 Vutuna aubainama Mamaitua ami tempolma e gosena. Be taugu yà riuriuemina taumi nam ko kita munaḡegu, naumeki da raḡan e veraverauna e tavana, inam raḡanine taumi tokare umanama ko riuna, ‘Isanama tà kaisuḡu, tauna vutuna Bada isane e veraverauna!’ ”

14

Yesu Parisi na vadae tauḡoma yai yawasanina

1 Sabat tenaḡa Yesu ya naḡona Parisi dosinama na vadae kani aubainama, be banaga tauna a kitakita watanina, 2 baninama Yesu noḡonama yauwanine tauḡoma kaḡanama be nimanama sasasanidima ya miamiana. 3 Be Yesu Parisi be tarawatu tauwai katakataidima yai taraviredina, “Inam naumeki bo ibewa da Sabat raḡanine banaga tài yawasanina?” 4 Be taudi nam aba ti riuena. Naumeki da Yesu inam tauḡominama ya taukoni da yai yawasani be ya riupore nawena. 5 Dabudine Yesu inam banegidima ya riuedina, “Tam aitau tenaḡa natum bo am kauma kaikaivainama Sabat raḡanine dome i kuruvana, tam Sabat raḡanine aubainama tokare nam kuya soru tavaite, bo?” 6 Be taudi nam teneteneḡina da tauna sibo a paribee.

Ḡaubomunaḡa waikatakatainama

7 Raḡanine Yesu e kitana be ware gabu verediḡa a vinevinedina, tauna uma wainasinama ya riuedina, 8 “Raḡanine aitau soie e kokonemna, nam kwa naḡo be guni poune kwa mia! Baninama deḡoda banaga ḡesaunama ya kokonena ya saḡa vavasaḡana nam maika tam e veraverauna e tavana. 9 Inam raḡanine taupaka tokare tam e riuemna, ‘Kwa naḡo ḡavoe, inam banaga dosinama na gabuma.’ Dabudine tam kwa tunimayaḡa be doḡae kwa dobina.

10 “Vutuna aubainama raḡanine aitau soie e kokonemna, naumeki da kwa naḡo be doḡae kwa miana! Be taukokonemma e riuemna, ‘Yau tura, kwa saḡa guni poune kwa mia!’ Inam raḡanine tam tokare ta kawa saḡemna. 11 Baninama aitauḡa ta kawakawa saḡe munaḡedina, taudi tokare e biri dobiḡedina. Be aitauḡa ta biribiri dobiḡa munaḡedina, taudi tokare e kawa saḡedina.”

12 Dabudine Yesu taupaka ya riuena, “Tam kani kwa vokaukauena raḡanine, nam am banagama bo tuatuaḡamma, am damma bo am banagama waiguyaudima kwa kokonedi, avedi, baninama taudi tokare tam ta kokonaḡaremna. 13 Be tam kani kwa vokaukauena raḡanine, banaga waikaruwaḡewaḡedima be nuakududima be tuera ragaragaudima be matapotepotedima, taudi kwa kokonedina. 14 Inam raḡanine tam nuavere dosinama kwa paḡona, baninama taudi nam aba ḡarodie da ta kokonaḡarem. Be didimana banegidima guriguridima ta midimidisuḡu munaḡana raḡanine, Mamaitua tam ei maesimna.”

Soi dosinama wainasinama

(Mt 22:1-10)

15 Dabudine tauḡoma tenaḡa Yesu mate a mia da a kanikanina, nama giunama e vaiena be tauna Yesu ya riuena, “Nuavere taudi aitauḡa Mamaitua na waiguyauma nopone ta mia tenaḡa be ta kanina.”

16 Be Yesu tauna ya riuena, “Raḡan tenaḡa banaga tenaḡa ya soisoina, be soinama nopone banaga toitoi ya kokonedina. 17 Raḡanine soi ya vokaukaue ya kovina, da na taunoyama ya riupore da na warema riuedima aubainama. Be taunoya ware ya riuedina, ‘Ko verau! Yaba matabudi kè vokaukaua rovodina.’ 18 Be ware matabudi a raugudutaraḡa da kabe adi noyama ti kenakena. Ware dokadokanama ya riuna, ‘O ebom, taugu yodi ḡoma yau doḡama è gimeri be yà naḡonaḡona kitanama aubainama. Tokare nam yà verau!’ 19 Be ḡesaunama ya riuna, ‘O ebom, taugu yau kauma kaikaivaidima 10 è gimara be yodi yà naḡonaḡona yà raurubudina, aubainama da nam yà verau.’ 20 Be waiḡesaunama ya riuna, ‘O ebom, taugu yodi ḡoma èi naḡina, vutuna aubainama da nam yà verau.’

21 “Dabudine taunoya ya munaḡa be riudima matabudi na badama ḡarone yai maḡataridina. Naumeki be na badama nuanama yai medi kaua be na taunoyama ya riuena, ‘Kwa naḡo makai meagai dosinama nopone keda dosidie be kedasoraḡa be banaga waikaruwaḡewaḡedima be banaga tunidima nuakududima be tuera ragaragaudima be matapotepotedima taudi kwai doka verauḡedina.’ 22 Naumeki da, taunoya yaba matabudi ya voia kovidi be ya riuna, ‘Bada yaba matabuna kuya riuriueguna è voiedina, be yaḡoro gabu e kenakenana.’ 23 Be bada na taunoyama ya riuena, ‘Kwa naḡo diadiaḡa be banaga kwa segeridi be ta verau da yau vadama tai moḡavuna!’ 24 Taugu yà riuriuemina da taudi aitauḡa noḡone è kokonedi be a gudugudu tarana nam aitau tenaḡa yau soima kaninama e sanarubu.”

Yesu waimuriwatanenama na giuma

(Mt 10:37-38)

25 Inam raḡanine patara dosinama Yesu mate a naḡonaḡona. Be tauna yai tautinamuri ḡarodie be ya riuedina, 26 “Deḡoda aitau waimuriwataneguma e ḡoena, inam naumeki, be deḡoda tamanama, tinanama, na waivima, natunatunama, tuatuaḡanama, tasitasinama, nuvunuvunama bo tauname na yawasanama ei nuapaḡo guratedina, nam maika taugu, tauna nam teneteneḡina da taugu yau tauwai muriwatana. 27 Be deḡoda aitau nam na korosima e kiroḡi* be ei muriwatanegu, tauna nam teneteneḡina da taugu yau tauwai muriwatana.

28 “Deḡoda tam aitau vada dosinama kerinama kwai nuanoḡonoḡotena, noḡone tam kwa mia be kwa kita da mane teneteneḡinama, naumeki da vada kwa kerina. 29 Baninama deḡoda vada pakanama kerinama kwai karena be nam teneteneḡina da kwai kovi, inam raḡanine banaga matabuna tokare vada ta kita be ta kwatevem 30 be ta riuna, ‘Uma baneginama vada kerinama yai karena, be nam teneteneḡina da ei kovi.’

31 “Bo deḡoda guyau tenaḡa, na tauiḡarama 10 tausand mate muriḡa da ta naḡona iḡara aubainama, tauna noḡone e mia be ei nuanoḡonoḡota da tauna teneteneḡina bo ibewa da guyau ḡesau na tauiḡarama 20 tausand mate tai iḡara. 32 Be deḡoda e noḡoti be nam teneteneḡina, naumeki da taudi madanie be banaga e riuporedina guyau ḡesau ḡarone suba waibaḡenama aubainama. 33 Inam kauinama teneḡinama nama tam aitau am ḡoanama matabudi nam kwa gosaḡa, tam nam teneteneḡim da yau tauwai muriwatana.

(Mt 5:13; Mk 9:50)

34 “Buta inam yaba verenama. Be deḡoda buta dininama e gewagewana,† tokare nema kwa voia bake da e dini munaḡa? 35 Inam butanama nam sipi bo mui waidamnama mate tai rawateḡei be teneteneḡina,‡ ibewa, inam butanama nam na noyama aba, tokare banaga ta pore kaiyatina. Deḡoda beemima ta kenakenana, naumeki da koi beavaia kauana.”

15

Sipu kwakokwakonama wainasinama

(Mt 18:12-14)

1 Dabudine teks tautamina be gewagewa banegidima ḡesaudima mate Yesu waibeavaienama a tavana. 2 Be Parisi be tarawatu tauwai katakataidima momodu ai kare be a riuna, “Uma baneginama ko kita, tauna banaga gewegewedima ei aninedi be mate ta kanikanina.”

3 Vutuna aubainama Yesu uma wainasinama ya riuedina, 4 “Deḡoda tam aitau am sipuma 100 be tenaḡa i kwakona, tam tokare aba sibo kuya voie? Tam tokare sipu 99 gabu verene kwa gosaḡa be kwa naḡo da tenaḡa kwa wanena, be kwa banavi da naumeki. 5 Be kwa banavina raḡanine, tam ma nuavereverem ragame kwa boru 6 be kwa kiroḡa nawe munaḡena am vadae. Be dabudine am banagama kwa riu gogonidi be kwa riuedina, ‘Tài nuavere tenaḡana, baninama yau sipuma ya kwako be è banavi munaḡena.’ 7 Yà riuriuemina da uma kauinama teneḡinama nama marae, deḡoda banaga gewagewanama tenaḡa na noḡotama e vitarena, tauna debane tokare nuavere dosinama e tubuḡana. Be nam banaga 99 maika, taudi noḡota vitara nam tima ḡoeḡoena, baninama taudi ta noḡonoḡotina da kabe banaga didimanidi.

Sirin taitaikuruvinama wainasinama

8 “Bo waivi tenaḡa ḡarone sirin matabudi 10. Be deḡoda tenaḡa i taikuruvina, tauna tokare aba sibo ya voie? Tauna kodam ya gabu, be vada ya rauḡiriḡiri be yai wanawana kauana, ya banavi da naumeki. 9 Be ya banavina raḡanine, na banagama ya riu gogonidi be ya riuedina, ‘Tài nuavere tenaḡana, baninama yau sirinma taitaikuruvinama è banava munaḡena.’ 10 Yà riuriuemina da uma kauinama teneḡinama nama deḡoda gewagewa baneginama tenaḡa na noḡotama e vitaredina, tokare Mamaitua na aneama tai nuavere kauana.”

Tauḡoma kwakokwakonama wainasinama

11 Yesu na giuma ya kaiwatani be ya riuna, “Tauḡoma tenaḡa be natunatunama tautauḡomidima rabui. 12 Be tauḡoma natunama tautasinama tauna tamanama ya riuena, ‘Mamai, taugu yau sikerema kwa utegu.’ Naumeki da tamanama mane ya sikeredi da tauna na sikerema ya utena.

13 “Naumeki da raḡan ḡaubonaḡa be gomana tautasinama na sikerema ya ragaudi be ya naḡona wari dobue. Be dabudine bua na miae ya mia be na sikerema matabuna yai yakaredina. 14 Raḡanine na sikerema matabuna yai kovina murine, inam dobunama meiḡara raḡaninama ya tavana, be tauna wainuatoitoi yai karena. 15 Vutuna aubainama tauna ya naḡona inam dobunama baneginama ḡarone noya aubainama. Naumeki da dobunama baneginama tauna ya riupore nawena na bawama rabedima aubainama. 16 Dabudine tauḡoma kani ya karati be bawa adi kanima sibo ya kanina, be yosi taupakinama nam i aninena.

17 “Inam raḡanine tauḡoma noḡota debane ya saḡasaḡana, be tauna ya riuna, ‘Tamaguma ḡarone taunoya toitoi be taudi ḡarodie kani ya toi vavasaḡana, be nam tima kanikani rovodina, be taugu uma dabudi yà miamia kanigurina. 18 Taugu yà midisuḡu be yà munaḡana tamaguma ḡarone be yà riuena: Mamai, taugu gewagewa è voiena Mamaitua ḡarone be tam ḡarome. 19 Taugu nam teneteneḡigu da ta riueguna tam natum; be kwa voiegu da maika am taunoyama tenaḡa.’

20 “Dabudine tauḡoma ya midisuḡu be ya munaḡana tamanama ḡarone. Tauna yaḡoro madanie be tamanama yawai kita da gomana ya kita be nuanama yai poya kauana. Naumeki da tauna ya manini natunama ḡarone da natunama ya tika be yai suruvena. 21 Be natunama tamanama ya riuena, ‘Mamai, taugu gewagewa è voiena Mamaitua ḡarone, be tam ḡarome. Taugu nam teneteneḡigu da ta riueguna tam natum.’

22 “Be tamanama na taunoyama ya riuedina, ‘Waiḡapa ko naḡo be gara verenama ko paḡo be natuguma koi garana. Be rin nimane ko boru be kaḡasuma kaḡane ko boruna. 23 Kau natunama momomoninama koi guri da tà soi be tài nuaverena. 24 Baninama uma natuguma tauna ya gurina, be yodi ya yawasana munaḡana, tauna ya kwakona, be yodi è banavi munaḡena.’ Naumeki da soi ai karena.

25 “Inam raḡanine gomana tautuaḡa tauna yaḡoro sipie. Be tauna ya munamunaḡana vadae. Be tauna vada diane ya tava da e vaiena be banaga a saresare be a bigabigana. 26 Naumeki da taunoya tenaḡa ya yokoe be yai taravirena, ‘Aba e tubutubuḡa?’ 27 Be taunoya ya riuna, ‘Tasimma ya tava munaḡana, aubainama tamamma kau natunama momomoninama yai gurina. Baninama natunama ya banavi munaḡena aubainama, be nam aba gewagewanama i banavina.’

28 “Dabudine gomana tautuaḡa nuanama yai medi kaua be nam vadae naḡonama i ḡoena. Vutuna aubainama tamanama ya dobi be ya riuwai nuabigabigana. 29 Be tauna tamanama ya riuena, ‘Kwa kita, taugu suara toitoi aubaimma è noya guratana be nam airaḡan, am riuma è rawaḡaiḡaiena. Be taugu nam airaḡan musara ḡaubonama* ku ute rubugu da yau banagama mate kei nuaverena, 30 be natumma inam am mane be yaba matabuna yai yakaredina toretore waiwaividima ḡarodie. Be yodi ya tavatava munaḡana tam kau natunama momomoninama tauna aubainama kuyai gurina.’

31 “Be tamanama ya riuna, ‘Taukui, tam raḡan matabuna taugu mate tà miamiana, be yaba matabuna taugu ḡaroguma, inam tam ḡaromma. 32 Be yodi inam ya verena da tauda tà soi be tài nuaverena, baninama tasimma ya guri, be yodi ya yawasana munaḡana. Tauna ya kwakona, be yodi è banava munaḡena.”

16

Stoa taurabenama kaikaiyovunama wainasinama

1 Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Stoa taupakinama ḡarone stoa taurabenama ya miamiana. Be banaga stoa taupakinama a riuena da tauna na stoama taurabenama mane ya danedanenedina. 2 Dabudine stoa taupakinama yodi stoa taurabenama ya yokoe be ya riuena, ‘Inam aba giunama ḡarome è vaie? Am noyama kuya voivoiena yà kita. Tam nam airaḡan yau stoama kwa rabe munaḡe.’

3 “Be stoa taurabenama taunaḡa ya riu munaḡena, ‘Aba yodi yà voie, bada yau noyama ya kaiporena aubainama? Taugu nam wairewapanigu da noya dosinama yà voiedi, be banaga kiḡiedima taugu è tunimayaḡana. 4 Yodi è kataiena aba yà voie da banaga ḡesaudima ta rabeguna yau noyama e kovikovina raḡanine.’

5 “Naumeki da stoa taurabenama banaga aitauḡa stoe awai bukinna banegidima ya riuedi da ḡarone a tavana. Be dokadokanama ya riuena, ‘Am bukinma bisa yau badama ḡarone?’ 6 Be tauna ya paribeena, ‘Oeri duramdima 100.’ Be stoa taurabenama ya riuena, ‘Am bukinma pepanama kwa paḡo, be kwa girumina 50.’ 7 Be murine ḡesau ya riuena, ‘Tam, am bukinma bisa yau badama ḡarone?’ Be tauna ya riuna, ‘Wit begidima 1 tausand.’ Be stoa taurabenama ya riuena, ‘Am bukinma pepanama kwa paḡo be kwa girumina 800.’

8 “Be stoa taupakinama tauna na stoama taurabenama kaikaiyovunama ya basena, baninama stoa taurabenama na nuauyauyae na yawasanama kedanama ya voivoiena aubainama.” Be Yesu ya riuna, “Uma dobunama natunatunama mane mate waitureninama a katai kauena, nam yana natunatunama maika, 9 vutuna aubainama yà riuriuemina, banaga ḡesaudima manee gewagewa ta voivoiedina, be taumi ami manee banaga ko sagudi da bada ta banavina. Inam taudi taumi ami banagama, be tokare mane e kovina raḡanine, taumi marae tai aninemina.

10 “Deḡoda tam yaba ḡauḡaubodie be vere kwa voiedina, naumeki da tam teneteneḡinama tokare yaba dosidie vere kwa voiedina. Be deḡoda tam yaba ḡauḡaubodie nam vere kwa voiedi, naumeki da tam tokare nam teneteneḡina da yaba dosidie vere kwa voiedi. 11 Deḡoda taumi dobu yabedima nam ko rabe kauedi, naumeki da taumi tokare Mamaitua nam ei sumaḡemi be mara yabedima e utemi. 12 Be deḡoda taumi banaga ḡesaudima adi purapurama nam ko rabe kauedi, naumeki da taumi tokare Mamaitua nam ei sumaḡemi be purapura e utemi.

13 “Nam ai taunoya teneteneḡina da babada rabui ḡarodie ei yaraga. Deḡoda e ḡoena, naumeki da noḡone badanama e tuaḡaie be murine badanama e ḡoena, bo noḡone badanama e ḡoena, murine badanama e tuaḡaiena. Taumi nam mane be Mamaitua ḡarodie koi yaraga tenaḡa!”

Mousis na tarawatuma be Yesu riunama

(Mt 11:12-13; 5:18, 31-32; Mk 10:11-12)

14 Raḡanine Parisi uma riudima a vaivaiedina, taudi Yesu ai kwatekwatevena, baninama mane nuedima ya paḡona aubainama. 15 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taumi banaga matedie ko voivoia munaḡemina da kabe veremi, be Mamaitua taumi nuemima noponama ya kataiena. Yaba banaga e noḡonoḡotina da kabe yaba dosidi, be inam yabedima Mamaitua matane a gewagewa vavasaḡana.

16 “Noḡone taumi Mousis na tarawatuma be peroveta adi girumama ḡaromie a kenakenana. Raḡanine Jon tauwai babataito ya tavatavana, dabudine taudi adi raḡanima ya kovina. Be dabudine vari verenama Mamaitua na waiguyauma riunama yà rarau guguyena. Be banaga matabudi ta rarau rubuna da Mamaitua na waiguyauma nopone sibo a saḡana. 17 Mara be dobu teneteneḡinama da ta samoana, be Mamaitua na tarawatuma, avedi da ḡauboḡominama be tokare nam e samoa.

18 “Aitau na visarama e gose be waivi ḡesaunama e naḡina, tauna na waivima debane mui e poreporena. Be deḡo tauḡominama na waivima e tuaḡaie be e gosena, be wari tauḡoma inam waivinama e naḡina, tauna turanama debane mui e poreporena.”

Purapura baneginama be Lasares

19 Be Yesu ya riuna, “Raḡan tenaḡa purapura baneginama tauna na garama waimatakanikanidima ya kotekotedina maesidima dosidima. Be vada maesadonanama nopone ya miamiana. Be dabudine na purapurama damnama a kenakenana. Be tauna raḡan matabuna yawai nuaverena. 20 Be na vadama matakedane taukiḡikiḡi wainuatoitoinama ya kenakenana, tauna isanama Lasares. Be tauna tuninama kerokero ya moḡavuna. 21 Be Lasares tauna ya kena be yawai noḡotana da purapura baneginama na kanima kurekuredima sibo ya kanidina. Be daḡadaḡasi a tavana da keronama a remoremodina. 22 Naumeki da raḡan tenaḡa Lasares ya guri be anea a kiroḡa nawe da Eibraham diane ya miana. Murine purapura baneginama ya guri be a dobona. 23 Be banaga guriguridima aruidima adi gabue tauna ma tunimuyana ya miamiana. Be ei kitasaḡana be madanie Eibraham be diane Lasares ya miamiana ya kitedina.

24 “Dabudine ya yokona, ‘Mamai Eibraham, kwa raunuatoiegu be Lasares kwa riupore da upa nimarakurakune ei buta be e yovo da menaguma ei subana, baninama taugu yàwai nuatoitoina uma kai menamenane.’

25 “Be Eibraham ya riuna, ‘Natuguma, tam am raḡanie kwa noḡoti! Yaba matabudi vereveredima tam ḡarome, be Lasares tauna yaba matabuna ya marumaruabiedina. Vutuna aubainama yodi Lasares nuanuanama e subasubana, be tam kwawai nuatoitoina. 26 Be yaba ḡesaudima mate inam, tam be tauma poude siḡuḡu dosinama e kenakenana. Vutuna aubainama banaga ḡarome veraunama ta ḡoeḡoena be nam teneteneḡina. Be kauinama teneḡinama nama banaga tauma ḡaromaie veraunama ta ḡoeḡoena be nam teneteneḡina.’

27 “Naumeki da purapura baneginama ya riuna, ‘Inam naumeki mamai, be yàwai baḡamna da Lasares kwa riupore nawena tamaguma na vadae 28 da tasitasiguma 5 nuedima e boru da taudi nam uma tunimuya dosi kaukauinama gabune ta verau, maika taugu.’

29 “Be Eibraham ya riuna, ‘Tasitasimma taudi Mousis be peroveta riudima ḡarodie da tai beavaiedina.’

30 “Be purapura baneginama ya riuna, ‘Ibewa mamai Eibraham, inam nam teneteneḡina, be deḡoda banaga gurigurinama sibo i midisuḡu munaḡa be i naḡona ḡarodie, inam raḡanine taudi tokare adi noḡotama a vitaredina.’

31 “Be Eibraham ya riuna, ‘Deḡoda taudi Mousis be peroveta adi giuma nam tai beavaiedi, naumeki da tokare banaga gurigurinama sibo i midisuḡu munaḡana, taudi yaḡoro nam ai sumaḡe.’ ”

17

Gewagewa be waisumaḡa

(Mt 18:6-7, 21-22; Mk 9:42)

1 Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina: “Raḡan matabuna yaba ḡesaudima banaga ta raurubudi da gewagewa ta voivoiedina. Be taumi aitauḡa ami banagama raurubue ko biridi be gewagewa ta voivoiedina, ko kita kauana. 2 Deḡoda tam aitau yau banagama bo yau sedama gewagewae kwa biri nawedina, ya verena da tam gadome sibo yeku dosinama a pani be egasie sibo a pore nawemna. Be nam i verena da Mamaitua tokare kovoḡa dosinama e utem. 3 Vutuna aubainama aba ko voivoiena, ko kita kauana. Deḡoda tauwai sumaḡa ḡesau gewagewa e voivoiena, naumeki da kwa riutuaḡaiena. Be deḡoda tauna na noḡotama e vitarena, naumeki da na gewagewama kwa noḡota porena. 4 Be deḡoda ḡarome gewagewa 7 ya voiedina raḡan tenaḡa nopone, be e noḡota vitara be raḡan 7 e verau ḡarome be e riuna, ‘Ebom, taugu gewagewa ḡarome è voiedina’, naumeki da na gewagewama kwa noḡota poredina.”

5 Be apasol Bada a riuena, “Ama waisumaḡama kwai morebi!” 6 Be Bada ya paribeedi be ya riuna, “Deḡoda taumi ami waisumaḡama ḡaubonama yauḡana pesinama maika, inam teneteneḡinama da tokare uma kainama mobiri ko riuena, ‘Kwa nuakamoḡa ma waramim be egasie kwa pore nawem!’ Be tauna tokare e voteyeteyemina.

Taunoya adi noyama

7 “Deḡoda tam aitau sibo ḡarome taunoya be tauna ya suasuata bo sipu ya raberabedina. Be raḡanine na noyama yai kovi be ya tavana vadae, tam tokare umanama kuya riu bo ibewa, ‘Yodi kwa mia be kwa kani’? 8 Ibewa, tam agunai tokare umanama kuya riuna, ‘Taunoya, yau kanima kwa raubuka’, be muriḡa sibo kuya riuna, ‘Yau kanima kwa vokaukaue be yà kanina. Be raḡanine taugu yà kani be yà tego rovona, murine tam kwa mia da kwa kani be kwa tegona.’ 9 Inam raḡanine bada bonanama na taunoyama ya voteyeteyena aubainama, tokare ei kaiwe bo ibewa? Ibewa! 10 Inam nama taumi, raḡanine yaba matabuna Mamaitua e riuriuemi be ko voivoiedina, naumeki da taumi umanama ko riuna, ‘Tauma taunoya yababa. Naumeki da ama noyama kè voiena.’ ”

Yesu tautauḡoma 10 yai yawasanidina

11 Yesu ya nanaḡona Jerusalemma maika, tauna Samaria be Galili provins poudiḡa ya naḡonaḡona. 12 Be raḡanine meagaie ya tavatavana, dabudi tautauḡoma kito ragaragaudima matabudi 10 Yesu ḡarone a tavana da ḡavoe a midi be bonedima dosine a yokona, 13 “Yesu, Bada, kwa raunuatoiemai!”

14 Yesu ya kitedi be ya riuedina, “Ko naḡo pirisi ḡarodie be koi kataiemina!”* Naumeki da taudi pirisi ḡarodie a naḡonaḡona maika, taudi kedae a vere munaḡana. 15 Dabudine tauḡoma tenaḡa ya kita munaḡe da tauna ya yawasanana, naumeki da ya munaḡa be bonanama dosine Mamaitua isanama ya kaisuḡusuḡuna. 16 Be inam tauḡominama Yesu kaḡapakane noḡone ya beku da ya raudunee be yai kaiwena. Be inam tauḡominama, tauna Samaria baneginama.

17 Be dabudine Yesu ya riuna, “Banaga matabudi 10 a yawasanana, be banaga ḡesaudima 9 deḡo? 18 Aba aubainama uma madani baneginama taunaḡa Mamaitua waikaiwenama ya tava, be ḡesaudima ibewa?” 19 Be Yesu inam tauḡominama ya riuena, “Kwa midisuḡu be kwa naḡo, am waisumaḡama yai yawasanimna.”

Mamaitua na waiguyauma be Banaga Natunama na raḡanima†

(Mt 24:23-28, 37-41)

20 Be Parisi Yesu ai taravirena, “Airaḡan Mamaitua na waiguyauma e verau?” Be Yesu umanama ya paribeedina, “Mamaitua na waiguyauma nam aiyaba maika e verau be tokare ko kita, 21 be nam aitau e riuna, ‘Ko kita, umanema’ bo ‘Ko kita noanema.’ Baninama Mamaitua na waiguyauma inam nopomie.”‡

22 Dabudine na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Raḡan e veraverauna e tavana raḡanine, taumi koya ḡoeḡoe guratena da Banaga Natunama na raḡanima sibo koya kitana, be tokare nam ko kita. 23 Inam raḡandie banaga tokare ta riuemina, ‘Ko kita, Keriso umanema!’ bo ‘Ko kita, Keriso noanema!’ Be nam ko naḡo bo koi muriwatanedi! 24 Banaga Natunama na raḡanima ei raḡantenaḡe be keama maika e kidi be gunuma matabuna e yana porena. 25 Be noḡone tauna ei nuatoitoi guratana be uma kimtinama banegidima tauna ta tuaḡaiena.

26 “Banaga Natunama na raḡanima inam Noa na raḡanie maika: 27 Banaga a kanikani, a tegotego, awai naḡi be awai naḡidina. Nama a voivoia be Noa waga ak nopone ya saḡana, be kabaita ya tubuḡa da banaga matabudi yai guridina.

28 “Bo Banaga Natunama na raḡanima inam Lot na raḡanie maika: Banaga a kanikani, a tegotego, a gimagimara, awai kawa gimagimara, a kumakuma be a vadavada kerina. 29 Inam raḡanine Lot Sodom ya gosena, be kai menanama be yeku monamonaunidima isedima salfa marae a kuruva dobi be banaga matabudi ai guri rovodina. 30 Inam kauidima teneḡidima nama banaga tokare ta voivoiedi be Banaga Natunama e maḡatarana. 31 Inam raḡanine aitau da vada debane kuya miamia be am purapurama vada nopone, nam kwa naḡo be kwa ragau. Be aitau da sipie, nam vadae yaba kuya gosagosaḡana kwa noḡotidi! 32 Lot na visarama ḡarone aba ya tubuḡana ko noḡoti! 33 Aitau na yawasanama dobue e raberabena, tokare na yawasanama ḡarogue e kawa gewagewana. Be aitau na yawasanama ewai utaena, naumeki da yawasana ḡarogue ya banavina. 34 Yà riuriuemina, inam kupine gunie banaga rabui ta kenakena be tenaḡa tokare ta nawena, be ḡesau e kena kwasana. 35 Banaga rabui ta rarau riti be tenaḡa e kaiporena be ḡesau e mia kwasana.” 36 (-)§

37 Be na tauwai muriwatanama ai taravirena, “Bada, uma kauidima deḡo dabudi ta tubuḡa?” Be tauna ya riuedina, “Deḡo musara gurinama e kenakenana, dabudine naboduba** ta rawateḡeidina.”

18

Kaiyababa be tauwai tarapiri wainasinama

1 Naumeki be Yesu na tauwai muriwatanama wainasi ya riuedi be yai katakataidi da taudi raḡan matabuna sibo a moimoiragina, be nam a tunituaḡai. 2 Tauna uma wainasinama ya riuedina, “Meagai tenaḡa nopone tauwai tarapiri ya miamiana. Tauna Mamaitua nam i nainaire be banaga nam i viviviviredina. 3 Be inam meagaine kaiyababa mate ya miamiana. Tauna tauwai tarapiri ḡarone ya verau be yawai baḡana, ‘Kwa kaisagugu, baninama tauwai wavuguma raḡan matabuna ewai ḡavieguna.’ 4 Be kaiyababa raḡan bisanama tauwai tarapiri yai baḡana be nam i sagu rubuna. Be raḡan tenaḡa tauwai tarapiri tauname ya riu munaḡena, ‘Avedi taugu Mamaitua nam ama nainairena bo banaga nam ama viviviviredina, 5 be uma kaiyababinama e riuriu ḡasakirieguna, vutuna aubainama naumeki da yà kaisaguna, muriḡa be waiveraverau e kawa nuaḡaroguna.’ ”

6 Be Bada ya riuna, “Tauwai tarapiri gewagewanama nema ya riu bakona, taumi koya vaie? 7 Taumi ko noḡonoḡotina Mamaitua na vinevinema banegidima kupi da suara sagu ta ḡabeḡabena, nam adi nuaboyae e sagudi, bo? Bo tokare nuatauḡa e sagudi, bo? 8 Ibewa! Tauna waiḡapa adi nuaboyae e sagudina. Be raḡanine Banaga Natunama e tava munaḡana dobue, tauna tokare banaga waisumeḡidima e banavidi bo ibewa?”

Parisi be teks tautaminama wainasinama

9 Banaga aitauḡa ta noḡonoḡotina da taudi kabe banaga veredi, be banaga ḡesaudima ta kitakita tuaḡaiedina. Vutuna aubainama Yesu uma wainasinama inam banegidima ya riuedina: 10 “Raḡan tenaḡa banaga rabui a saḡa a naḡona tempol nopone moiragi aubainama, tenaḡa Parisi be ḡesau teks tautaminama. 11 Be Parisi taunaḡa ya miditeḡa be tauname aubainama ya moiragi be ya riuna, ‘O Mamaitua, yàwai kaiwemna da taugu nam ama noḡonoḡota munaḡegu be ama danedanenena, be taugu yau visarama debane nam mui ama poreporena, banaga ḡesaudima maika. Yàwai kaiwemna da taugu nam noa baneginama teks tautaminama maika. 12 Taugu wiki tenaḡa nopone raḡan rabui yà widiwidinana be yau purapurama yà rawadamdamdi da matabudi 10 be tenaḡa tam yà uteutemna.’

13 “Be teks tautaminama tauna noa madanie ya midimidina nam ḡaubonaḡa noḡonama i tausuḡuna marae. Tauna nimane nuakadanama ya rauriḡa be ya riuna, ‘O Mamaitua, kwa raunuatoiegu, taugu gewagewa banegiguma.’ 14 Taugu yà riuriuemina, Mamaitua teks tautaminama ya kawa didimani be ya naḡona na vadae, be Parisi ibewa. Baninama banaga aitau tauname e kawakawa saḡe munaḡena, tokare Mamaitua tauna e boru dobiḡena. Be banaga aitau tauname e boruboru dobiḡa munaḡena, tokare Mamaitua tauna e kawa saḡena.”

Yesu be seda ḡauḡaubodima

(Mt 19:13-15; Mk 10:13-16)

15 Banaga ḡesaudima Yesu ḡarone adi sedama a veraverauḡedina da sibo yai aiainidina. Be na tauwai muriwatanama nama a kitekitedina, taudi a riutuaḡaiedina. 16 Be Yesu seda ya riuedi da ḡarone be ya riuna, “Seda ko gosedi da ḡarogue ta verauna, be nam koi ḡakedi, baninama Mamaitua na waiguyauma inam banaga maika umanama sededima aubaidima. 17 Uma ko noḡoti, aitau da nam Mamaitua na waiguyauma e paḡo gomana ḡaubonama maika, naumeki da tauna inam waiguyaunama nopone nam e saḡa.”

Purapura baneginama

(Mt 19:16-30; Mk 10:17-31)

18 Jius adi badama tenaḡa Yesu yai taravirena, “Tauwai katakatai veremma, aba yà voie da yawasana kenakena nonoḡinama yà paḡo?” 19 Be Yesu ya riuena, “Aba aubainama kwawai isaguna vere? Nam aitau verena be Mamaitua taunaḡa. 20 Tam riuvavasaḡa kuya kataiedi bo ibewa? Nam monaḡemma debane mui kwa pore, nam kwa vunuḡa, nam kwa danene, nam kwa kaiyovu, tamam be tinamma kwa viviredi!”

21 Be tauḡoma ya paribee be ya riuna, “Raḡanine taugu vaugue da yodi uma riudima matabudi è vovo teyeteyedina.” 22 Be Yesu nama riunama ya vaivaiena, tauna ya riuna, “Yaḡoro yaba tenaḡa tam kwa gosegosena. Tam yaba matabudi ḡarome kwa gimaredi be mane banaga waikaruwaḡewaḡedima kwa utedina, be tam marae kwai purapurana. Yodibe tam taugu kwai muriwataneguna!” 23 Be raḡanine tauḡoma uma riunama ya vaivaiena, tauna yai nuaboya kauana, baninama tauna yai purapura kauana aubainama.

24 Yesu inam tauḡominama ya kita be ya riuna, “Purapura banegidima taudi Mamaitua na waiguyauma nopone saḡanama ḡarodie ya piripiri kauana. 25 Kamel ya bagibagi kauana da seyau gavogavone e sonaḡana, be nama purapura baneginama tauna Mamaitua na waiguyauma nopone saḡanama ya bagibagi da bagibagi kauana.”

26 Be banaga aitauḡa nama a vaivaiena ai taravirana, “Tauma kè noḡoti da purapura banegidima kabe ta naḡona marae. Be yodi deḡoda purapura banegidima nam ta yawasana, naumeki da nam aitau tokare e yawasana, bo?” 27 Be Yesu ya paribeedina, “Aiyaba banaga ḡarodie nam teneteneḡina, Mamaitua ḡarone inam teneteneḡinama.” 28 Dabudine Pita ya riuna, “Aiyo! Tauma yaba matabudi kè gosedina tam waimuriwatanemma aubainama.”

29 Dabudine Yesu ya riuedina, “Yà riuriu kauemina, aitau da na meagaima bo na dosima bo tuatuaḡanama bo na visarama bo na sedama ya gosedina Mamaitua na waiguyauma aubainama, 30 naumeki da tauna yawasana veredima toitoi yodi raḡandie e banavidina. Be mate tokare yawasana kenakena nonoḡinama e veraverauna e paḡona.”

Yesu nema ya guri bakona raḡan wairabuiteḡanama ya giu munaḡena

(Mt 20:17-19; Mk 10:32-34; Lk 9:22, 44)

31 Yesu na tauwai muriwatanama 12 yai doka nawedi ḡavoe be ya riuedina, “Tauda tà saḡa tà naḡonaḡona Jerusalemma be dabudine yaba matabudi Banaga Natunama ḡarone ta tubuḡana, nema boni peroveta a girugirumina nama: 32 Jius taudi Banaga Natunama eteni banegidima nimedie ta boruna. Be taudi tai varevare, ta ḡasie, ta kaviso 33 be dabudine ta kwapu be tai gurina. Be raḡan wairabuiteḡane tauna e midisuḡu munaḡana.”

34 Be tauwai muriwatana uma yabedima Yesu ya giugiuedina banidima taudi nam ti kataiedina. Be uma riudima semosemodima, vutuna aubainama taudi nam ti kataiedina.

Yesu banaga matapotapotanama yai yawasanina

(Mt 20:29-34; Mk 10:46-52)

35 Raḡanine Yesu Jeriko meagainama diane ya tavatavana, dabudine tauḡoma matapotapotanama keda diane ya mia be mane ya kiḡikiḡiena. 36 Be raḡanine e vaiena be banaga patara dianaḡa a naḡonaḡona, naumeki da tauna yai taravirana, “Aba e tubutubuḡa?” 37 Taudi a riuena, “Yesu Nasaretma ya verau be e naḡonaḡona.” 38 Dabudine tauna ya yoko be ya riuna, “Yesu, Deivid natunama, kwa raunuatoiegu!” 39 Be aitauḡa a dokadokana a riutuaḡaie be a riuna, “Kwai nuatuḡu!” Be tauna ya rasa guratana, “Yesu, Deivid natunama, kwa raunuatoiegu!”

40 Dabudine Yesu ya midi kwasa be banaga ya riuedi da tauḡoma matapotapotanama sibo a verauḡena ḡarone. Be raḡanine tauḡoma maida ya tavatavana, Yesu tauna yai taravirena, 41 “Aba kwa ḡoeḡoena yà voie aubaimma?” Be tauna ya riuna, “Bada, taugu yà ḡoeḡoena sibo èi kitana.” 42 Be Yesu ya riuena, “Kwai kita! Am waisumaḡama yai yawasanimna.” 43 Be yai raḡantenaḡe da tauḡoma matanama yai kitana. Dabudine tauna Yesu yai muriwatane be Mamaitua isanama ya kaisuḡuna. Inam raḡanine banaga matabudi nama a kitakitana, taudi mate Mamaitua isanama a kaisuḡusuḡuna.

19

Yesu be Sakias

1 Be Yesu Jerikoma ya tava be ya naḡonaḡona. 2 Be dabudi banaga tenaḡa isanama Sakias, tauna teks tautaminama banegidima adi badama, be tauna purapura baneginama. 3 Tauna ya ḡoeḡoena Yesu sibo ya kitana, tauna nema maika kitana, be nam Yesu i kitana, baninama tauna banaga tuponama be patara ya moraba kauana aubainama. 4 Vutuna aubainama tauna ya manini doka be kai damaya ya saḡaina Yesu kitanama aubainama, baninama Yesu inam kedanaḡa ya veraverauna aubainama.

5 Raḡanine Yesu deḡo Sakias ya miamiae dabudi ya tavatavana, tauna ya midi kwasa da ya kitasaḡe be ya riuna, “Sakias, kwa yovo makai! Taugu manaka tam am vadae yà miana.”

6 Naumeki da Sakias ya dobi makai be ma nuavereverena Yesu yai kaiwena. 7 Banaga matabudi umanama kauinama a kitakitana raḡanine, taudi a momodu be a riuna, “Uma baneginama yodi gewagewa baneginama ḡarone e miana.”

8 Dabudine Sakias ya midisuḡu be Bada ya riuena, “Bada, yau purapurama nevedima banaga waikaruwaḡewaḡedima ya utedina. Be deḡoda aitau ḡarone kaiyovue yaba tenaḡa è paḡopaḡona, naumeki da debane rabui be rabui yà taipoto be yà ute munaḡena.” 9 Naumeki da Yesu tauna ya riuena, “Manaka kuvesa uma vadane ya saḡana, baninama Sakias tauna yodi ewai maḡatara munaḡena da tauna Eibraham natunama. 10 Banaga Natunama ya verauna, baninama tauna banaga kwakokwakodima e wanedi be ei yawasanidina.”

Taunoya mane a ragaudina wainasinama

(Mt 25:14-30)

11 Dabudine banaga awai beavaia be awai noḡotana da Mamaitua na waiguyauma kabe vutuna i tavatava, baninama Yesu kaiteka Jerusalem diane ya tavana aubainama. Vutuna aubainama Yesu wainasi ḡesaunama ya riuedina adi noḡotama kawa didimaninama aubainama. 12 Naumeki da Yesu ya riuna, “Guyau tenaḡa natunama ya naḡo wari dobue be waiguyau ya paḡona, yodibe ya munaḡana. 13 Vutuna aubainama guyau na taunoyama matabudi 10 ya riuedi be mane isanama Mina* matabudi 10 ya utedi be ya riuedina, ‘Mane ko noyedi da ta toina, muriḡa da yà tava munaḡana.’ 14 Be na dobuma banegidima tauna a tuaḡaie be riu murine a riupore be Sisa a riuena, ‘Tauma inam baneginama nam kama ḡoeḡoena ḡaromaie ei bada.’

15 “Be tauna yaḡoro na waibadama ya paḡo be ya munaḡana na dobue. Dabudine na taunoyama aitauḡa mane ya uteutedina ya riuedi da ḡarone a tavana, baninama tauna ya ḡoeḡoena da sibo ya kataiena, da tenaḡaḡa mane bisa a voiedi. 16 Naumeki da taunoya dokadokanama ya tava be ya riuna, ‘Bada, mane kuya uteuteguna anitai potonama mate debane matabudi 10.’ 17 Be na Badama ya paribeena, ‘Ya vere kauana, tam taunoya veremma. Baninama tam mane ḡaubonama be kuya noya kauena, vutuna aubainama rewapana yà uteutemna da tam meagai 10 kwai badedina.’

18 “Naumeki da taunoya wairabuinama ya verau be ya riuna, ‘Bada, mane kuya uteuteguna anitai potonama mate debane matabudi 5.’ 19 Be na badama ya paribeena, ‘Tam yodi rewapana yà uteutemna da meagai 5 kwai badedina.’

20 “Naumeki da taunoya ḡesau ya verau be ya riuna, ‘Bada, am manema garae è suma be è semosemona umanema, 21 baninama tam banaga ḡasiḡasimma aubainama è nairemna. Yaba nam tam ḡarom be kwa ragaragaudina, tam nam kusipina be kwa ragaragaudina.’

22 “Bada na taunoyama ya riuena, ‘Tam taunoya gewagewamma, tam aba kuya riuriueguna, nama tam yà etaremna. Tam kwa noḡonoḡotina da taugu kabe banaga gewagewagu be yaba taugu nam ḡarogu be yà ragaragaudina, be taugu nam e sipina be yà ragaragaudina. 23 Be aba aubainama yau manema nam banike ku boru? Taugu yodi è tava munaḡana, yau manema anitai potonama mate sibo è paḡona.’

24 “Dabudine tauna banaga aitauḡa diane a midimidina ya riuedina, ‘Inam taunoyanama gewagewanama ḡarone mane ko paḡo be ko naḡo da taunoya aitau ḡarone mane 10, tauna ko utena!’ 25 Be banaga Bada a riuena, ‘Bada, tauna kaite mane 10 ya ragaudina!’

26 “Be tauna ya paribeedina, ‘Yà riuriuemina, aitau yaba† ḡarone e taipotona, naumeki tauna yaba ḡesaudima mate yà utena, be aitau da ḡarone yaba nam i taipotona, naumeki da tauna avedi da ḡaubonama ḡarone, be taugu yaḡoro yà kaiporedina. 27 Be yodi aitauḡa yau ḡaviama nam ti ḡoeḡoena da taugu sibo ḡarodie èi bada, ko verauḡedi uma dabudi be noḡogue koi guridina!’ ”

Yesu Jerusalem nopone e saḡana

(Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Jn 12:12-19)

28 Be Yesu nama ya giugiuna murine, tauna ya doka ḡome be ya saḡa ya naḡona Jerusalemma. 29 Tauna oya Olip, diane meagai Betpage be Betanima ya tavatavana, dabudine na tauwai muriwatanama rabui ya riuporedi 30 be ya riuna, “Ko naḡo noḡomie meagaine. Be raḡanine meagaie ko saḡasaḡa, dabudi ko kitana donki natunama a nigorina. Inam donkinama natunama nam aitau i geru rubuena, vutuna ko kuvesi be ko verauḡena! 31 Be deḡoda aitau ei taraviremina, ‘Aba aubainama ko kuvekuvesi?’, naumeki da ko riuena, ‘Bada e ḡoeḡoena.’ ”

32 Naumeki da taudi a naḡo be aba Yesu ya riuriuedina, nama a banavidina. 33 Raḡanine taudi donki natunama a kuvekuvesina, taupaka ya riuedina, “Aba aubainama ko kuvekuvesi?” 34 Be taudi a riuna, “Bada e ḡoeḡoena.” 35 Taudi ai doka nawe Yesu ḡarone be adi garama donki debane a yesidi be Yesu a boru tavaitena donki debane.

36 Be raḡanine tauna kedaḡa ya naḡonaḡona, banaga adi garama kedaḡa a yesidina. 37 Raḡanine tauna oya Olip isune ya tavatavana, na tauwai muriwatanama matabudi bonedima dosine Mamaitua isanama kaisuḡusuḡunama ai karena, baninama mataira matabudi a kitekitedina aubainama. 38 Be taudi a riuna,

“Guyau isanama tà kaisuḡu, tauna Bada isane e veraverauna!”

39 Dabudine Parisi ḡesaudima patara nopone Yesu a riuena, “Tauwai katakatai, am tauwai muriwatanama kwa riutuaḡaiedi!” 40 Be Yesu ya riuna, “Yà riuriuemina, deḡoda taudi tai nuatuḡuna, naumeki da yeku tokare ta yogona.”

Yesu ya ḡabana Jerusalem aubainama

41 Be raḡanine Jerusalem diane ya tava be meagainama ya kitakitana, Yesu ya ḡabana Jerusalem aubainama 42 be ya riuna, “Taumi manaka sibo suba koya paḡona, be yodi ya semona aubainama, taumi nam ko kita. 43 Tokare raḡan e tavana da ami ḡaviama ta verau be ta babavivirimi be ta vaḡuruvimina. 44 Be taudi tokare taumi be ami sedama mate tai miagudemina. Be ami ḡaviama tokare nam aiyaba ta taugose. Uma yabedima ḡaromie ta voiedina, baninama taumi Mamaitua na kaba verauma mayanama nam ko paḡona.”

Yesu taukune tempol nopone ya tavu dobiḡedina

(Mt 21:12-17; Mk 11:15-19; Jn 2:13-22)

45 Dabudine Yesu ya naḡona tempol nopone be banaga a kunekunena ya tavu dobiḡedi 46 be ya riuedina, “Girugiruminama porane umanama ya riuna, ‘Taugu yau vadama inam moiragi kana vadama’ be taumi ko voivoiena da kabe anidanene gabuna.

47 Be raḡan matabuna tauna tempol nopone yawai katakataina. Be pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima be babada ḡesaudima mate a rawateḡeidi be a rarau rubuna da sibo Yesu ai gurina. 48 Be taudi nam deḡo aniwai gurinama kedanama ti banavina da sibo ai guri, baninama banaga matabudi tauna na giuma nuedima ya paḡo be yaḡoro awai beavaiena.

20

Aitau waibada Yesu ya ute?

(Mt 21:23-27; Mk 11:27-33)

1 Raḡan tenaḡa Yesu tempol nopone banaga yawai katakataidi be vari verenama ya rarau guguyena, be pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima be babada ḡesaudima mate a rawateḡeidi be a saḡana Yesu ḡarone, 2 be a riuena, “Kwa riuemai, tam aba waibadana be uma yabedima kwa voivoiedi,* bo aitau uma waibadanama ya utem?”

3 Yesu ya paribeedina, “Be taugu mate taumi yai taraviremina, ko riuegu, 4 Jon na waibadama aitau ya ute be yawai babataito, Mamaitua bo banaga?”

5 Dabudine taudiḡa ai saḡasaḡa be a riuna, “Deḡoda tà riuna, ‘Mamaitua ḡarone’, tauna tokare ei taraviredana, Be aba aubainama nam Jon koi sumaḡe? 6 Be deḡoda tà riuna, ‘Banage’, tokare banaga matabudi yekue ta kati gabadana, baninama banaga matabudi ta noḡonoḡotina da Jon tauna Mamaitua na perovetama.” 7 Vutuna aubainama taudi a riuna, “Tauma nam ke kataiena Jon waibada aikedae ya paḡo.” 8 Be Yesu ya riuedina, “Naumeki, taugu mate nam yà riuemi da taugu aba waibadane uma yabedima yà voivoiedi.”

Gureipi sipinama taurabenama wainasinama

(Mt 21:33-46; Mk 12:1-12)

9 Yesu banaga uma wainasinama ya riuedina, “Raḡan tenaḡa banaga sipi ya voie be gureipi ya kumedina. Be banaga ḡesaudima ḡarodie sipi ya gosepore da taudi a rabena, be tauna ya naḡona wari kedae be ya mia guratana. 10 Be gureipi taminama na raḡanie, tauna na taunoyama tenaḡa ya riuporena sipi taurabenama ḡarodie da na badama na dariḡama sibo ya paḡona. Be sipi taurabenama taunoya a riḡa be nimakavakavanama a riupore munaḡena. 11 Dabudine bada na taunoyama ḡesau ya riuporena, be sipi taurabenama inam taunoyanama mate a riḡa be yaba ḡesaudima mate a voie da tauna a kawa tunimayaḡi be nimakavakavanama a riupore munaḡena. 12 Naumeki be bada na taunoyama wairabuiteḡanama ya riuporena. Be tauna mate a vunuḡi da ai kero be a rubu dobiḡena.

13 “Dabudine gureipi sipinama taupakinama ya riuna, ‘Yodi aba yà voie? Agunai natuguma tauḡominama, nuaguma e paḡopaḡo kauena, tauna yà riupore be taudi ta kita be dabudine ta vivirena.’ 14 Be raḡanine sipi taurabedima tauna a kitakitana, ai giu vivivirana, ‘Tauna tokare tamanama na buderima e paḡona, aubainama tà vunuḡi be tauda tài buderiena.’ 15 Naumeki da tauna sipie be a pore dobiḡe be ai gurina.

“Be yodi taumi aba ko noḡonoḡoti, sipi taupakinama aba e voie sipi taurabedima ḡarodie? 16 Tauna tokare e yovo be sipi taurabedima ei guridi be gureipi sipinama waria e utedina.”

Be raḡanine banaga Yesu nama ya riuriuna a vaivaiena, taudi a riuna, “Uma riunama tokare nam e tubuḡa!” 17 Be Yesu ya kitadididi be yai taraviredina, “Deḡoda taugu ama kaikaiyovu, naumeki girugiruminama poranama nopone riu uma ya girugirumina, baninama aba,

‘Vada taukerinama taudi yekue vada a kerikerina,

be yeku tenaḡa a pore kaiyatina, baninama taudi ai noḡotana kabe inam yeku gewagewana.

Be Mamaitua inam yekunama porepore kaiyatinama ya paḡo be ya voie da na vadama yasinama ya tubuḡana.’

18 Be banaga matabudi ta beku be uma yekunama debane ta ravusedina, taudi tokare tai mia gorugorudina. Be yekunama banaga aitau debedie e ravusena, taudi tokare ei mia mutumutudina.”†

19 Dabudine pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima a ḡoeḡoena waiḡapa sibo Yesu a vunuḡina, baninama mayedima a paḡo da tauna taudi yawai nasiedina. Be taudi banaga a nairedina.

Teks waitaraviranama

(Mt 22:15-22; Mk 12:13-17)

20 Be taudi Yesu a kitakita watanina, be taukita wataninama banegidima a riuporaḡana. Taudi a voivoiana da maika kabe banaga veredi be a raurubuna da sibo Yesu a kaiyovue da aba sibo ya vato waigewana, yodibe babada dosidima ḡarodie a nawena etarenama aubainama. 21 Dabudine taukita wataninama Yesu ai taravirena, “Tauwai katakatai, tauma kè kataiena da tam raḡan matabuna kwa giugiu be kwawai katakataina matabuna riukaua. Be tam banaga nam kuma nainairedi, be Mamaitua na kauama matabuna kwa giugiuena inam riukaua. 22 Kwa riuemai, inam naumeki bo ibewa da tauma Sisa ḡarone kai teks?”

23 Be Yesu ya kataiena da taudi a ḡoeḡoena da sibo a kaiyovuena, be Yesu ya riuedina, 24 “Sirin koi kataigu! Aitau noḡona be isanama sirin bogane ta kenakena?” Be taudi a paribeena, “Sisa noḡonama be isanama ta kenakenana.”

25 Dabudine Yesu ya riuedina, “Naumeki da Sisa ḡaronama Sisa ko utena, be Mamaitua ḡaronama Mamaitua ko utena!” 26 Inam raḡanine taudi nam teneteneḡina da Yesu sibo a kaiyovue be aba ya vato waigewa. Be taudi dabudine na giuma a base be ai nuatuḡutuḡuna.

Midisuḡu munaḡa waitaraviranama

(Mt 22:23-33; Mk 12:18-27)

27 Jius nopodie dam ḡaubonama isanama Sadisi. Taudi a riuriuna da banaga e guri be nam tokare e midisuḡu munaḡa. Taudi a verau Yesu ḡarone be ai taravirena, 28 “Tauwai katakatai, Mousis ya giruma be ya riuna, deḡoda tauḡoma ya guri be na visarama e goseporena nam waisedasedana, naumeki da tasinama tuaḡanama kaiyababinama sibo ya naḡi be seda yai tubuḡana tuaḡanama aubainama. 29 Deḡoda tautauḡoma 7 dam tenaḡa nopone be dokadokanama waivi ya naḡi da nam ti natuna be tauḡoma ya gurina, 30 naumeki da tauḡoma wairabuinama 31 inam kaiyababinama ya naḡina. Be namaḡa da tauḡoma aniwai 7-nama ḡarone ya dobina. Be yaḡoro nam ti natunana. 32 Muriḡa waivinama mate ya gurina. 33 Yodi nemanama? Midisuḡu munaḡa na raḡanie uma waivinama tautauḡoma 7 a naḡinaḡina, tokare aitau na waivi?”

34 Be Yesu ya riuedina, “Banaga uma raḡandie ta miamiana, naumeki taudi tawai naḡina. 35 Be Mamaitua na banagama gurie ta midisuḡu munaḡana raḡanine, taudi Mamaitua na dobuma ḡesaune ta mia nonoḡana, be inam raḡanine taudi nam tai naḡi. 36 Be nam ta guri munaḡa, ibewa, be taudi ta miana maika anea. Taudi Mamaitua na sedama, baninama taudi gurie be a midisuḡu munaḡana aubainama.

37 “Be taumi Mousis na gututuma gedara kodekoderinama ko noḡoti. Inam dabudine Mousis mate yai kataidana da banaga gurie be ta midisuḡu munaḡana, baninama Mamaitua umanama Mousis ya riuena, ‘Taugu Eibraham, Aisik be Jeikob adi Mamaituama.’‡

38 Dabudine tà kataie da Mamaitua nam banaga guriguridima adi Mamaitua, ibewa da tauna banaga yawayawasanidima adi Mamaituama. Baninama taune yaba matabudi ta yawayawasanana.”

39 Dabudi tarawatu tauwai katakataidima ḡesaudima Yesu a riunena, “Tauwai katakatai, tam kuya giu kauana.” 40 Inam raḡanine nam aitau teneteneḡina da sibo ai taravira munaḡe, matabudi a nairana.

Keriso tauna aitau natuna?

(Mt 22:41-46; Mk 12:35-37)

41 Be yodi Yesu yai taraviredina, “Nemanama da tarawatu tauwai katakataidima ta riuriuna da Keriso tauna kabe guyau Deivid natuna? 42 Be buka Salamo nopone Deivid tauna ya riuna,

‘Bada yau Badama ya riuena, Kasaugue kwa mia.

43 Be taugu am ḡaviama yà vaḡaḡaridi be kaḡamma dibune yà biridina maika guni.’

44 Be yodi tà kita da Deivid Keriso ya riuena ‘Yau Badama’, be yodi nemanama da Keriso Deivid natuna?”

Yesu tarawatu tauwai katakataidima nuedima ya boruna

(Mt 23:1-36; Mk 12:38-40)

45 Dabudine banaga matabudi awai beavaia be Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, 46 “Koi kita kauana tarawatu tauwai katakataidima ḡarodie. Taudi gara veredima ta kotedi be ta rarau guyaguyau naḡona, be adi ḡoanama banaga debae taudi tai kaiwedina, be sinagog nopodie bo soi nopodie taudi gabu verediḡa ragaudima ta ḡoeḡoedina. 47 Be taudi kaiyababa waikaruwaḡewaḡedima adi vadama ta danedanenedi be moiragi daudaudima kaikaiyovudima ta voivoiedina da banaga kabe ta kitedi be ta basedi. Inam nama banegidima taudi tokare kovoḡa dosinama ta banavina.”

21

Kaiyababa na puyoma

(Mk 12:41-44)

1 Be Yesu yawai kita be mane banegidima ya kitekitedina tempol nopone mane a boruboruna. 2 Be tauna kaiyababa waikaruwaḡawaḡanama mate ya kitana, penipeni dubedima rabui ya biridina. 3 Dabudine Yesu ya riuna, “Yà riuriuemina da uma kaiyababinama waikaruwaḡawaḡanama tauna na puyoma ya moraba kauana, nam maika banaga ḡesaudima nama. 4 Baninama taudi ḡesaudima mane ai maurena, be tautaugosedima a raupuyoedina. Be kaiyababa tauna na manema ḡaubonama sibo na kanima ya gimarana, be matabuna ya raupuyoena.”

Yesu tempol kawa gewagewanama be raḡan damodima adi matairama ya giuedina

(Mt 24:1-14; Mk 13:1-13)

5 Yesu na tauwai muriwatanama ḡesaudima a riuna da tempol kitanama ya vere vavasaḡana, baninama banaga tempol yeku waimatakanikanidie ai siana, be puyo veredima mate a raupuyoedina Mamaitua ḡarone. Be Yesu ya riuna, 6 “Yodi uma yabedima matabudi ko kitekitedina, be raḡan e tavana uma yabedima matabudi tai kavena. Nam ai yeku tenaḡa tokare na gabue e kena.”

7 Be taudi ai taravirena, “Tauwai katakatai, airaḡan uma kauidima ta tubuḡa be aba matairidima ka kitedi be ka kataie?” 8 Be Yesu ya riuna, “Ko kita kaua da nam aitau ei kedadoka waigewemi, baninama banaga toitoi tokare isague ta tava be ta riuna, ‘Taugu vutuna Keriso, be raḡan damonama ya tavana.’ Be nam koi muriwatanedi! 9 Be raḡanine ḡavia bo iḡara riudima ko vaiedina, nam ko naira! Inam yabedima matabudi ta tubuḡa dokana, be raḡan damonama tokare nam e tava makai.” 10 Be na giuma ya kaiwatani be ya riuna, “Tokare dobu turanama dobu mate, be waiguyau turanama waiguyau mate tai kawa ḡasiḡasina. 11 Be dobu ḡesaudie yoyo dosidima ta tubuḡana, be meiḡara be guriguri raḡandima ta tavana. Be yaba wainua nainairidima be mataira dosidima gunume ta tubuḡana.

12 “Muriḡa da uma kauidima ta tubuḡana noḡone, banaga taumi ta vunuḡimi be ta raukivi gewegewemina. Be etare ta biri nawemina, sinagog banegidima be guyaguyau be babada dosidima noḡodie, da taumiḡa ko gudutaraḡa munaḡemina. Be dabudine taumi dibure ta biri nawemina, baninama taumi taugu kowai sumaḡeguna aubainama. 13 Inam kauidima ta tubutubuḡana raḡanine, taumi taugu aubaiguma koi matamatana. 14 Be taumi nema sibo koya giu bakona, nam yodi koi nuaboye. 15 Baninama taugu tokare giu be nuauyauya yà utemi da ami ḡaviama nam teneteneḡina da ami giuma ta riḡa bo ta mediemi. 16 Taumi ami dosiḡomama, tuatuaḡemima, ami damma be ami banagama taudi tokare ta biri dobiḡemina. Be ḡesaumima tokare taudi tai gurimina. 17 Be banaga matabudi ta tuaḡaiemina, baninama taumi taugu kowai sumaḡeguna aubainama. 18 Be taumi deba vuvuḡimima nam tenaḡa tokare e beku waiyakare, vutuna aubainama nam koi nuaboya. 19 Ko midi bagibaginaḡa da aruimima koi yawasanina.

Yesu Jerusalem nema e gewagewa bakona ya giuena

(Mt 24:15-21; Mk 13:14-19)

20 “Taumi ko kitakita be iḡara banegidima Jerusalem ta midi kwa vivirona, inam raḡanine ko kataie da ḡaubonaḡa Jerusalem ta kawa gewagewana. 21 Dabudine aitauḡa Judiama, taudi sibo a naḡona oyae. Be aitauḡa Jerusalem nopone, taudi sibo a dobi a naḡona. Be aitauḡa Jerusalem diane miemienidima, taudi nam sibo a saḡa Jerusalem nopone. 22 Baninama inam biwa raḡaninama e tavana, boni peroveta a girugirumina, ruvane nama e tubuḡana. 23 Inam raḡandie tokare waiwaivi bogebogedima be waitatau vaudima ḡarodie e gewagewa kauana, baninama inam raḡanine tokare wainuatoitoi dosinama e tubuḡana dabudine, baninama Mamaitua nuanama yai medi kauana banegidima ḡarodie aubainama. 24 Dabudine banaga ḡesaudima tai guridina, be ḡesaudima ta ragaudi be dobu matabuna nopodie dibure ta biri nawedina. Be eteni banegidima taudi Jerusalem ta vagudagudana, naumeki da adi raḡanima boruborune e kovina.

Yesu na kaba yovoma raḡaninama

(Mt 24:29-31; Mk 13:24-27)

25 “Be inam raḡandie mataira ta tubuḡana suara, nawaravi be kipora bogedie. Be dobu matabuna tokare wainuatoitoi dosinama ta banavina, be banaga matabudi egasi* gavasinama be rabaminama e rawanapedina. 26 Inam raḡanine banaga tokare naira e kawa raugureredina, baninama taudi ta nainaira kauana da aiyabaḡa ḡesaudima gewegewedima dobue ta tubuḡana. Be rewapana matabudi gunume ta rawadaberaridina. 27 Yodibe Banaga Natunama ma giyouna e yovona, rewapana be neneraḡinama dosinama mate, be banaga matabudi tokare ta kitana. 28 Be inam yabedima matabudi ta tubuḡana raḡanine nam ko naira, be taumi ko tausuḡumi be koi nuaverena, baninama raḡan ya tavana, da taugu yà yovoyovona yài yawasanimina aubainama.”

Damaya kainama na waikatakataima

(Mt 24:32-35; Mk 13:28-31)

29 Dabudine Yesu uma wainasinama ya riuedina, “Damaya kainama be kai ḡesaudima mate ko noḡotidi! 30 Taumi kai ta kinikinina raḡanine ko kitedi be ko kataikataiena da inam bodu raḡaninama e tavatavana. 31 Be inam kauinama teneḡinama nama raḡanine inam kauidima ta tubutubuḡana ko kitekitedina, dabudine ko kataie da Mamaitua na waiguyauma raḡaninama e tavatavana. 32 Taugu yà riuriu kauemina, da uma kimtinama nam ei kave be inam kauidima matabudi Jerusalemma ta tubuḡana. 33 Mara be dobu tokare tai kavena be taugu riuguma nam airaḡan ei kave!

Nam ko mia nuababaḡa!

34 “Ko kita kauemi da kanidobidobi be tegobua bo dobu yawasanidima nuaboyedima nam ta taimatakoekoemi, deḡoda raḡan damonama ei raḡantenaḡe be ei ḡosorimina. 35 Baninama inam raḡaninama tokare banaga matabudi dobue e kamotidina maika kwaro! 36 Vutuna aubainama taumi koi neneḡana be raḡan matabuna ko moiragi da taumi tokare teneteneḡinama da uma kauidima ta tubutubuḡana, nopodiḡa ko naḡo be Banaga Natunama noḡone ko midina, be nam tokare ko tunimayaḡa.”

37 Yesu suare tempol nopone yawai katakataina, be kupie ya dobi be ya naḡonaḡona oya Olip debane, kena aubainama. 38 Be banaga matabudi raḡantomtom a naḡona tempol nopone tauna waibeavaienama aubainama.

22

Judas Yesu kana ḡaviama nimedie ya boru dobiḡena

(Mt 26:1-5; Mk 14:1-2; Jn 11:45-53)

1 Buredi-Nam-Sasasanina soinama raḡaninama ya tavatavana, isanama ‘Naḡopore soinama’. 2 Pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima, taudi Yesu waigurinama kedanama a wanewanena nema sibo ai guri bakena, be taudi banaga a nairedina.

3 Be Judas, tawai isana ‘Iskariot’, tauna nopone Seitan ya saḡana. Tauna tenaḡa tauwai muriwatana 12 nopodie. 4 Vutuna aubainama tauna ya naḡona pirisi adi babadama be babada ḡesaudima mate ai tarapiri da nema sibo tauna Yesu ya boru dobiḡa bakena ḡarodie. 5 Be taudi nuedima ya vere kaua be ai aninana da Judas sibo mane a utena. 6 Naumeki da Judas mate yai aninana da tauna inam noyanama e voiena. Be keda ya wanewanena da patara matakoedie sibo Yesu ya boru dobiḡena.

Naḡopore soinama

(Mt 26:17-25; Mk 14:12-21; Jn 13:21-30)

7 Buredi-Nam-Sasasanina soinama raḡaninama ya tavana. Be inam raḡanine dam matabudi adi sipuma tenaḡaḡa ai guridina Naḡopore soinama aubainama.

8 Dabudine Yesu tauna Pita be Jon ya riuporedi be ya riuna, “Ko naḡo be Naḡopore soinama ko vokaukaue be tà kanina.” 9 Be taudi ai taravirena, “Deḡo dabudi kwa ḡoeḡoemaina soi ka vokaukaue?” 10 Be tauna ya riuedina, “Taumi ko naḡo be raḡanine meagaie ko tavatavana, dabudine banaga ko banavina upa duginama e kirokiroḡina. Inam baneginama koi muriwatane da na vadae ko tavana. 11 Be vada taupakinama ko riuena, ‘Tauwai katakatai umanama ya riuemna: Deḡo ware adi gabu da taugu be yau tauwai muriwatanama mate Naḡopore soinama ka kani?’ 12 Be tauna vada vatavatara rabui nopone be debane vatarine dabudine gabu dosinama be yaba matabuna kawakawa nonoḡidima tauna ei kataimina. Be inam dobudine kani ko vokaukauena.” 13 Dabudine taudi a naḡo be Yesu ya riuriuedina yabedima nama a banavidina, naumeki da Naḡopore soinama taudi a vokaukauena.

Bada na soima

(Mt 26:26-30; Mk 14:22-26; 1Ko 11:23-25)

14 Naumeki da soi na raḡanima ya tavatavana, Yesu na apasolma mate a miana kani aubainama. 15 Dabudine tauna ya riuedina, “Nuaguma ya poyapoya vavasaḡena da uma Naḡopore soinama taumi mate sibo tè kanina, be muriḡa da taugu yài nuatoitoina. 16 Baninama yà riuriuemina da taugu Naḡopore soinama nam airaḡan yà kani munaḡe naumeki da uma soinama baninama e maḡatarana Mamaitua na waiguyauma nopone.”

17 Be ya giugiuna murine Yesu keyaka ya paḡo, yai kaiwa be ya riuna, “Uma ko paḡo be ko soiena! 18 Baninama yà riuriuemina da yodi be nokoi ya naḡona taugu nam waen yà tego munaḡe naumeki da Mamaitua na waiguyauma e tavana.”

19 Be tauna buredi ya paḡo, yai kaiwa, ya giva da ya utedi be ya riuna, “Uma taugu tubuḡiguma yà uteutemina. Yodi be nokoi e naḡona uma ko voiena taugu aninoḡotiguma aubainama.” 20 Be kani murine keyaka ya paḡo be ya riuna, “Uma keyekinama inam waianina vaunama, baninama kosiniguma e rauḡinina taumi aubaimima.

21 “Be banaga aitau tokare e boru dobiḡeguna, be tauborudobiḡeguma tauna mate yodi uma dabudine tà miamiana. 22 Banaga Natunama tokare e gurina, inam naumeki. Be aitau da ya boruboru dobiḡena, tauna tokare gewagewa dosinama e banavina.” 23 Dabudine apasol taudiḡa ai taraviravira munaḡedina, da aitau uma kauinama e voie.

Aitau ya saḡa gurata?

24 Dabudine apasol waisaḡasaḡa ai karena, da aitau poudie ya saḡa gurata. 25 Be Yesu ya riuedina, “Dobu guyaguyaudima adi banagama ḡarodie awai badabadana, be banaga a riuedi be taudi awai isedina ‘Raukivivere banegimima’. 26 Be taumi nam sibo nama! Banaga dosinama nopomie tauna sibo maika gomana, be ami badama tauna sibo maika taunoya. 27 Aba taumi ko noḡonoḡoti, aitau ya saḡa gurata? Banaga e mia be e kanikanina, bo kani tausoienama? Banaga e mia be e kanikanina, tauna ya saḡa guratana! Be taugu poumie maika taunoya. 28 Taumi banagimima taugu yau wainuatoitoie koya riu vaivaiteguna. 29 Vutuna aubainama taugu rewapana yà uteutemina da taumi koi badana, taugu yau waiguyauma, Tamaguma ya uteuteguna nopone. 30 Dabudine taumi tokare ko kani be ko tegona yau waiguyauma nopone. Be taumi waibadae ko mia be Israel damnama 12 taumi tokare ko etaredina.”

Yesu ya riuna da tokare Pita tauna e boviena

(Mt 26:31-35; Mk 14:27-31; Jn 13:36-38)

31 Be Bada ya riuna, “O Saemon! Seitan Mamaitua yai baḡana da matabumi e raurubumi be e dariḡemina maika banaga raisi banidima be muidima ta daridariḡedina nama, taumi veree be e nawemina gewagewae. 32 Be taugu aubaimma è moiragina da am waisumaḡama nam e beku, be raḡanine am noḡotama e verau munaḡana ḡarogue, naumeki da tam am banagama kwa voiedi da tai rewapanana.”

33 Be Pita ya riuna, “Bada, taugu è vokaukauana da tam mate tà naḡona dibure be tam mate tà gurina.” 34 Be Yesu ya riuna, “Yà riuriuemna Pita, tam manaka raḡan rabuiteḡa kwa bovieguna da tam nam ku kataieguna, muriḡa da kamkam e riuna.”

35 Dabudine Yesu yai taraviredina, “Boni taugu è riuporemina, be nam mane, nam tana be nam kaḡasuma mate, inam raḡanine taumi aba koya maruabie bo ibewa?” Be taudi a riuna, “Ibewa!” 36 Dabudine ya riuedina, “Be yodi na tabu, aitau ḡarone mane bo tana da e paḡona. Be aitau ḡarone kwatikwati ibewa, naumeki da tauna na rupue kwatikwati e gimerina, 37 baninama girugiruminama poranama nopone a girumina taugu aubaiguma, ‘Taudi tauna a voiena maika kabe tauvunuvunuḡa.’ ”

38 Be apasol a riuna, “Bada, uma kwa kita, kwatikwati rabui.” Be tauna ya riuna, “Inam nakarua!”

Yesu oya Olip debane ya moimoiragina

(Mt 26:36-46; Mk 14:32-42)

39 Yesu vada ya dobi pore be na kaba naḡoe ya naḡona oya Olip debane. Be na tauwai muriwatanama mate ai muriwatanena. 40 Be raḡanine taudi Yesu ḡarone a tavatavana, tauna ya riuedina, “Ko moiragi da nam raurubue ko beku!”

41 Dabudine na tauwai muriwatanama ya gosedi be ya naḡo da yeku ruburubunama ruvane nama, be tuapikane doḡae ya raupari da ya moiragi 42 be ya riuna, “Mamai, taugu nam ama ḡoeḡoena ḡoraḡoranama yà sigue, be naumeki da tam am ḡoanama yà voiena, be nam taugu yau ḡoana.” 43 Dabudine anea marae ya yovo be ya kawa rewapanina. 44 Yesu na nuaboyama ya moramoraba guratana, vutuna aubainama tauna ya moiragi gurata, be poya kosina maika a tositosina doḡae. 45 Dabudine ya midisuḡu munaḡa be ya naḡona na tauwai muriwatanama ḡarodie da e kitana be taudi matabudi ai nuaboya kaua be a kenakenana. 46 Be tauna ya riuedina, “Aba aubainama ko kenakena? Ko midisuḡu be ko moiragi da taumi nam raurubue ko beku!”

Banaga Yesu a vunuḡina

(Mt 26:47-56; Mk 14:43-50; Jn 18:3-11)

47 Yesu tauna yaḡoro ya giugiu be banaga toitoi a tavana, be apasol 12 nopodie apasol tenaḡa isanama Judas, tauna inam banegidima yai dokedokedina, be Judas tauna ya saḡa da Yesu yai suruvena. 48 Be Yesu ya riuena, “Judas, tam Banaga Natunama waisuruvae kwa boruboru dobiḡe, bo?”

49 Be raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama nama kauinama a kitakitana, taudi a riuna, “Bada, kwa ḡoeḡoemaina tauma ama kwatikwatima ka kwadiedi, bo?” 50 Naumeki da tauḡoma tenaḡa kwatikwati ya kwadie be pirisi adi badama na taunoyama beanama kasaunama yai miarakana.

51 Be Yesu ya riuna, “Avedi! Ko gose pore!” Dabudine Yesu inam tauḡominama beanama ya taukoni be yai yawasanina. 52 Be Yesu pirisi adi babadama, tempol babadidima be banaga adi babadama ḡesaudima mate ya riuedina, “Taumi kwapu be kwatikwati koya kiroḡa be koya verauna taudanedanene ko vunuḡi, bo? 53 Taugu raḡan matabuna taumi mate tempol nopone tè miamiana, be dabudine taumi nam ko vunuḡiguna. Be naumeki da yodi taumi ami raḡanima. Yodi tadiwanawana* na waibadama raḡaninama.”

Pita Yesu e boviena

(Mt 26:57-58, 69-75; Mk 14:53-54, 66-72; Jn 18:12-18, 25-27)

54 Dabudine taudi Yesu a pani be a nawena pirisi adi badama na vadae. Be Pita muriḡa yai muriwatanedina. 55 Be inam banegidima taudi pirisi na vadama diane anikaba etare, dabudi kai a dena be diane a miamiana, be dabudine Pita mate diedie ya miamiana. 56 Be taunoya waivinama tenaḡa e kitana be Pita kai diane ya miamiana, dabudine ya kita yaḡeyaḡe be ya riuna, “Kaua tauḡominama mate Yesu murinaḡa ya naḡonaḡona!”

57 Dabudine tauna ya bovi be ya riuna, “Ibewa! Taugu Yesu nam e kataiena!” 58 Be a mia da raḡan ḡaubonaḡa be banaga ḡesau e kitana be ya riuna, “Tam mate Yesu turanama!” Be Pita ya riuna, “Ei, nam taugu!” 59 Naumeki da a taumia raḡan ḡaubonaḡa be tauḡoma ḡesau ya riu gurata be ya riuna, “Ee, riukaua inam tauna mate Yesu yawai muriwatanena, baninama tauna Galili provins baneginama!” 60 Be Pita ya riuna, “Ei badam, tam aba kwa giugiuena taugu nam e kataiena.” Be Pita yaḡoro nama ya giugiu be kamkam ya riuna.

61 Dabudine Bada yai tautinamuri be Pita ya kitadidina. Inam raḡanine Pita Yesu na giuma uma ya noḡotina, ‘Tam raḡan rabuiteḡa kwa bovieguna da tam nam taugu ku kataieguna, muriḡa da kamkam e riuna.’ 62 Be dabudine Pita ya dobi doḡae be ya ḡaba da ya ḡaba guratana.

Yesu a nawena tauwai tarapiri babadidima† ḡarodie

(Mt 26:59-66; Mk 14:55-64; Jn 18:19-24)

63 Be banaga aitauḡa Yesu taukita wataninama taudi Yesu waivarevarenama be riḡanama ai karena. 64 Taudi Yesu matanama a suma be a riuriuena, “Kwai peroveta da aitau kabe ya riḡam.” 65 Be taudi ḡasi gewegewedima toitoi mate tauna a riuriuena.

66 Raḡantomtom babada a rawateḡeidina, taudi inam pirisi adi babadama, tarawatu tauwai katakataidima be banaga adi babadama. Yodibe Yesu ai doka verauḡena ḡarodie. 67 Yodibe taudi Yesu ai taravirena, “Kwa riuemai, tam Keriso, bo?” Be tauna ya paribeedi be ya riuna, “Deḡoda taugu yà riuemina, taumi tokare nam koi sumaḡegu, 68 be deḡoda taugu taumi sibo èi taraviremina, taumi nam tokare koya paribeegu. 69 Be yodi da nokoi ya naḡona Banaga Natunama Mamaitua wairewapana vavasaḡinama nimanama kasaune e miana.”

70 Dabudine taudi matabudi ai taravirena, “Tam Mamaitua Natuna, bo?” Be tauna ya riuedina, “Taumi aba ko vatovatona, vutuna taugu.” 71 Be taudi a riuna, “Tauma yodi nam matamata ḡesaudima kama ḡoeḡoedina, baninama tauma matabumai kè vaiena tauna aba ya vatona.”

23

Yesu a nawena Paelat be Herod ḡarodie

(Mt 27:1-2, 11-14; Mk 15:1-5; Jn 18:28-38)

1 Dabudine banaga matabudi borue a midisuḡu be Yesu a nawena Paelat ḡarone. 2 Be dabudi taudi waiwavunama ai karena be a riuna, “Tauma kè vaie da uma baneginama tauna banaga yawai doka waigewedi, be ya riuna da nam sibo Sisa ḡarone ai teks, be mate tauna ya riuna da taunaḡa guyau be Keriso.”

3 Vutuna aubainama Paelat Yesu yai taravirena, “Tam Jius adi guyau, bo?” Be tauna ya riuna, “Vutuna kwa vatovatona.” 4 Be Paelat, pirisi adi babadama be patara ya riuedina, “Taugu nam aba gewagewanama uma baneginama ḡarone e banavina.” 5 Be taudi a riu vavasaḡana, “Tauna Jius nopone na waikatakataima, aubainama banaga nuedima ya sorusoru viviridina. Tauna Galili nopone waikatakatai yai karena da uma dobudine ya tavana.”

6 Raḡanine Paelat e vaiena be banaga Galili provins a vatovatona, dabudine tauna yai taravidedina, “Tauna Galili provins banegina, bo?” 7 Be dabudine e vaiena be Yesu Herod na waiguyauma* nopone, naumeki da tauna ya riuporena Herod ḡarone. Baninama inam raḡanine tauna Jerusalemma ya miamiana aubainama.

8 Raḡanine Herod Yesu ya kitakitana, tauna nuanama ya vere kauana, baninama tauna bonideḡo be ya ḡoeḡoena sibo Yesu ya kitana. Baninama Yesu yaba toitoi yawai tubuḡidina ya vaiena, vutuna aubainama Herod yawai noḡotana Yesu sibo mataira ya voie be tauna ya kitana. 9 Be Herod giu toitoi Yesu yai taravirevirena, be Yesu nam i paribeena. 10 Dabudine pirisi adi babadama be tarawatu tauwai katakataidima a midisuḡu be Yesu ai wavu vavasaḡena. 11 Be Herod na tauiḡarama mate Yesu ai varavara be a raukivi gewagewa kauena. Be Herod gara waimata kanikaninama Yesu yai kote be ya riupore nawe munaḡena Paelat ḡarone. 12 Inam raḡanine Paelat be Herod ai turana kauana. Be noḡone taudi awai mia taurina.

Paelat ya riuna da Yesu e gurina

(Mt 27:15-26; Mk 15:6-15; Jn 18:39–19:16)

13 Paelat, pirisi adi babadama, babada ḡesaudima be banaga ya rawateḡeidi 14 be ya riuedina, “Taumi uma baneginama koya verauḡe ḡarogue be koya riuna da tauna banaga ya sorusoru viviridina, be taugu noḡomie è etare be è banavi da taumi ami waiwavuma matabudi nam banidi. 15 Be teneḡinama Herod nama, be ya riupore munaḡena ḡarode, baninama tauna nam aiyaba i banavina da Yesu sibo ai guri. 16 Vutuna aubainama taugu yodi tauna yà kovoḡi be yà riupore da e naḡona.” 17 (-)†

18 Be banaga matabudi a rauyogo tenaḡa be a riuna, “Koi guri, be Barabas ko kaiporena tauma ama ḡoanama!” 19 Be Barabas tauna dibure a boruna, baninama tauna meagai nopone iḡara dosinama yai kare, be banaga yai gurina. 20 Be Paelat banaga ya riu munaḡedina, baninama tauna ya ḡoeḡoena Yesu sibo ya kaiporena aubainama. 21 Be taudi Paelat a rauyogoe be a riuriuna, “Kwa tuparatu, kwa tuparatu!” 22 Be Paelat raḡan wairabuiteḡanama ya riu munaḡedina, “Be uma baneginama aba gewagewanama ya voie? Taugu nam aba e banavina da yài guri! Taugu yà kovoḡi be yà riupore be e naḡona.”

23 Be taudi a mia rasarasa be a ḡoeḡoena sibo Yesu a tuparatuna korosie. Be taudi yaḡoro a rasarasana. 24 Dabudine Paelat nuanama ya vitare da banaga adi ḡoanama nama e voiena. 25 Be tauḡoma meagai nopone iḡara yai kare be banaga yawai gurina, tauna dibure be Paelat ya riupore da ya naḡona, banaga adi ḡoanama ruvane. Be tauna Yesu taudi nimedie ya boru da adi ḡoanama nama a voiena.

Yesu a tuparatuna korosie

(Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Jn 19:17-27)

26 Dabudine Yesu ai doka dobiḡe da a nawenawe, be kedae tauḡoma tenaḡa a banavina isanama Saemon, tauna Sairin meagainama tauḡominama. Tauna sipie be ya munamunaḡana meagaie. Naumeki da tauna a vunuḡi be korosi ai kiroḡina, be tauna Yesu ya sagu da korosi ya kiroḡina. 27 Be patara dosinama tauna murinaḡa a naḡonaḡona, be nopodie waiwaivi mate, be taudi Yesu ai nuaboye be a ḡabaḡabana. 28 Dabudine Yesu yai tautinamuri be ya riuedina, “Taumi Jerusalem waiwaivimima nam ko ḡabegu, be taumi be ami sedama mate ko ḡaba munaḡemina! 29 Baninama raḡan ta tavana da taumi ko riuna, ‘Nuavere dosinama waiwaivi kaikaipokidima ḡarodie be aitauḡa nam ti bogana be susudie nam seda ti susurubudina.’ 30 Inam raḡanine banaga oya ta riuedina, ‘Debamaie ko beku da ko dobotawamai!’ Be oya ḡauḡaubodima ta riuedina, ‘Ko ruputawamai!’ 31 Deḡoda taugu kai gidegideviguma ḡarogue nama banaga ta voivoiana, naumeki da banaga maika kai pokidima ḡarodie tokare aba e tubuḡa?”

32 Be tauiḡaiḡara banaga gewegewedima rabui mate ai doka tenaḡedina waiguridima aubainama.

33 Raḡanine taudi dobu isanama ‘Debagarere’ dabudi a tavatavana, taudi korosie Yesu a tutuna, be banaga gewegewedima rabui mate. Tenaḡa Yesu kasaunama yauwane be tenaḡa seninama yauwane.

34 Be Yesu ya riuna, “Mamai kwa noḡota poredi, baninama taudi nam ti kataiena aba ta voivoiena!” Be tauiḡara Yesu na garama a kasiedina. 35 Be banaga patara dabudine a midi be yaba matabuna a kitekitedina. Be babada Yesu ai kwatekwateve be a riuriuna, “Banaga ḡesaudima yai yawasanidina, be yodi taunaḡa ei yawasana munaḡe deḡoda tauna Keriso, Mamaitua na vinevinema!” 36 Be tauiḡaiḡara mate waikwatekwatevenama, aubainama taudi waen wairurunama ai tego be a riuna, 37 “Deḡoda tam Jius adi guyauma, naumeki da kwai yawasana munaḡem!”

38 Be kai ḡaubonama bogane a girumana raḡan rabuiteḡa, Gurik bonane, Letin bonane be Hibru bonane be a riuna:

Uma tauna Jius adi guyauma

be korosi bogane a tutuna Yesu debane.

39 Be gewagewa tauḡominama tenaḡa dabudi ya dawedawena yai diboḡi be ya riuna, “Tam Keriso da kwai yawasanim be kwai yawasanimai!” 40 Be gewagewa baneginama ḡesaunama turanama ya riutuaḡaie be ya riuna, “Tam wainuatoitoi teneḡinama kwa paḡopaḡona maika Yesu, vutuna aubainama tam Mamaitua sibo kuya vivirena nam kuyai diboḡi, 41 baninama tauda tà gurina dà gewagewama aubaidima inam naumeki, be tauna nam aba gewagewanama i voiena da sibo ya guri.” 42 Be dabudine ya riuna, “Yesu tam am waiguyauma nopone kwa saḡasaḡana raḡanine, kwa noḡotiguna.” 43 Be Yesu ya riuena, “Yà riuriu kauemna da tam manaka taugu mate paradaisie‡ tà miana.”

Yesu ya gurina

(Mt 27:45-56; Mk 15:33-41; Jn 19:28-30)

44-45 Naumeki be suaratopunama suara ya duba be dobu matabuna yai kupikupina, be nama ya kenana da ravie nama be dobu ya yana munaḡa. Inam raḡanine gara tempol nopone matakeda awai saurina poune ya nuasika poraḡa§ da ma nevana a kenana. 46 Be Yesu bonanama dosine ya riuna, “Mamai, aruiguma nimame yà boruboruna!” Tauna nama ya riuriuna, naumeki da ya gurina.

47 Dabudine Rom adi badama aba a tubutubuḡana nama ya kitakitana, tauna Mamaitua isanama ya kaisuḡu be ya riuna, “Naumeki riukaua, uma tauna inam didimana baneginama.” 48 Be banaga matabudi a veraverauna Yesu tuparatunama kitanama aubainama, raḡanine aba ya tubutubuḡana nama a kitekitedina, taudi ai nuaboya kaua be nimedima nuakadedie a biridi be a munaḡana. 49 Dabudi Yesu na banagama matabudi be waiwaivi Galilima be awai muriwatanena, taudi mate ḡavoe a midi be yaba matabudi a tubutubuḡana a kitekitedina.

Yesu waikokoaginama

(Mt 27:57-61; Mk 15:24-47; Jn 19:38-42)

50 Dabudine tauḡoma tenaḡa isanama Jousep. Tauna tenaḡa tauwai tarapiri badanama, be tauna na yawasanama verenama be didimaninama. Be tauna 51 Mamaitua na waiguyauma ya raberabena da sibo ya tavana. Be inam baneginama tauna na banagama yaba matabudi a giugiuedi be a voivoiedina tauna nam i aninedina. Tauna Jius meagaine, isanama Arimatiama, be ya verauna. 52 Naumeki be tauna ya naḡona Paelat ḡarone be Yesu tubuḡinama aubainama yai baḡana. 53 Yodibe ya kiroḡa dobiḡe da garae ya suma be kokoaga guba voivoienama nopone ya boruna, noḡone nam aitau inam kokoagine ti boru rubuna.

54 Inam raḡaninama vokaukaua na raḡanima, be Sabat raḡaninama ḡaubonaḡa e tava. 55 Be dabudine waiwaivi aitauḡa Yesu Galili provins nopone ai muriwatane be a veraverauna, taudi Jousep ai muriwatane da kokoagae be nema Yesu tubuḡinama e boru bakena, vutuna kitanama aubainama. 56 Dabudine waiwaivi a munaḡana vadae da upa be bunama ḡabuḡabudima a vokaukauedina Yesu tubuḡinama aubainama. Be Sabat raḡanine taudi a siperena, adi tarawatuma e riuriuna nama.

24

Yesu e midisuḡu munaḡana

(Mt 28:1-10; Mk 16:1-8; Jn 20:1-10)

1 Sande raḡantomtom waiwaivi upa be bunama ḡabuḡabudima voivoia wainonoḡidima a kiroḡa be a naḡona kokoagae.* 2 Be taudi kokoagae a tavatavana, ta kitana be kokoaga matakedanama yeku waimiditomnama ya rawakui da ḡavoe ya naḡona. 3 Naumeki da taudi kokoaga nopone a saḡana, be Bada Yesu tubuḡinama nam dabudine. 4 Be taudi uma kauinama awai riu nuababaḡe be tautauḡoma rabui, adi garama waimatakanikanidima, ai raḡantenaḡe da diedie a maḡatarana. 5 Dabudine waiwaivi a naira kaua be noḡodima doḡae ya yovona, be tautauḡoma rabui a riuna, “Aba aubainama taumi banaga yawayawasaninama banaga guriguridima nopodie ko wanewane? 6 Tauna nam uma dobudi. Ya midisuḡu munaḡana. Tauna boni taumi mate Galilima be nema ya riuriu bakemina, vutuna ko noḡoti! 7 Tauna umanama ya riuna, ‘Mamaitua ya ḡoena da Banaga Natunama banaga gewegewedima nimedie ta boru nawe da korosie ta tuparatuna. Be tauna raḡan wairabuiteḡane e midisuḡu munaḡana.’ ”

8 Dabudine waiwaivi riunama a noḡotina 9 be kokoaga a gose pore da a munaḡana apasol 11 be tauwai muriwatana ḡesaudima mate ḡarodie. Be waiwaivi yaba matabudi tauwai muriwatana a riuedina. 10 Inam waiwaividima taudi Meri Magdalin, Joana be Meri tauna Jeims tinanama. Taudi be waiwaivi ḡesaudima mate uma kauidima apasol a riuedina. 11 Be apasol ai noḡotana waiwaivi adi riuma kabe kaiyovu aubainama, taudi nam ti sumaḡedina. 12 Dabudine Pita ya midisuḡu, ya manini be kokoagae ya naḡona. Be tauna ya raudune yovo da garaḡa ya kitedina be nam aba ḡesau. Naumeki da ya munaḡana vadae, be ya nuababaḡana aba ya tubuḡa.

Tautauḡoma rabui Emausma a naḡonaḡo be Yesu ya maḡatarana

(Mk 16:12-13)

13 Inam raḡaninama teneḡine tautauḡoma rabui taudi a naḡonaḡona meagaie, uma meagainama isanama Emaus. Be inam meagaine da Jerusalem na madanima inam 10 kilomita. 14 Be taudi ma turana yaba matabudi Jerusalemma a tubutubuḡana awai giugiuedina. 15 Dabudine taudiḡa awai giugiu naḡo be Yesu ya tava da taudi mate a naḡonaḡona. 16 Be taudi Yesu a kitana be nam ti kataiena da tauna aitau.

17 Be Yesu ya riuedina, “Taumi aba kowai giugiu naḡoe?” Naumeki da taudi ma nuaboyedi a midi kwasa 18 be tauḡoma tenaḡa isanama Kleopas, tauna Yesu ya riuena, “Tamḡa Jerusalem nopone nam ku kataie da aba a tubuḡa uma raḡandie?” 19 Be Yesu ya riuna, “Aba yabedi?” Be taudi a paribeena, “Yaba matabuna Nasaret Yesunama ḡarone a tubutubuḡana, vutuna ka giugiuedina. Tauna peroveta be na giuma be na voiama matabudi ai rewapana kauana yai maḡataridina, Mamaitua be banaga matedie. 20 Pirisi adi babadama be tauma ama babadama ai utaena Rom ḡarodie da korosie a tuparatu be ya gurina. 21 Be tauma kè noḡotana da tauna kabe Israel damnama ei yawasanidi, be uma kauidima a tubuḡana yodi raḡan rabuiteḡa a kovina. 22 Be manaka waiwaivi ḡesaudima ḡaromaie a riuwai nuababaḡimaina, baninama taudi raḡan tomtom a naḡona kokoagae 23 be Yesu tubuḡinama nam ti banavina. Be taudi a verau munaḡa be a riuna da anea ḡarodie a maḡatara be a riuna da Yesu ya yawasanana. 24 Naumeki da tauma ama banagama ḡesaudima a naḡo kokoagae a tavana, be aba waiwaivi a riuriuena nama a kitana. Taudi Yesu nam ti kitana.”

25 Dabudine Yesu taudi ya riuedina, “Taumi buebuemima. Aba aubainama peroveta a riuriuna taumi nam koi sumaḡedi? 26 Keriso tauna uma yabedie ei nuatoitoina muriḡa be e naḡona na neneḡarae.” 27 Be dabudine Yesu peroveta adi giuma girugiruminama poranama nopone, matabudi tauna na kauama a giugiuena, taudi ya giu waibatedina. Tauna Mousis na bukae giu yai karena da peroveta ḡesaudima ḡarodie ya tavana.

28 Be taudi meagai diane a tavatavana raḡanine, Yesu ya voie da kabe i dokadoka. 29 Be taudi a riu vavasaḡena, “Suara ya kovina, kaiteka kupi, tauma mate tà miana!” Naumeki da tauna adi vadae ya saḡa be dabudi a miana. 30 Be raḡanine kani aubainama dabudi Yesu buredi ya paḡo, da Mamaitua yai kaiwe, yodibe ya giva da ya utedina. 31 Be dabudine taudi matedima ya kaya be Yesu a kataiena, be inam dabudine yai raḡantenaḡe da tauna ya samoana.

32 Inam dabudine taudiḡa ai giugiu be a riuna, “Kwa noḡonoḡoti bo ibewa raḡanine kedae girugirumidima poranama ya giuedi be nuadama kai maika ya karatina.” 33 Inam raḡaninama teneḡine taudi a midisuḡu be a naḡona Jerusalemma apasol 11 be ḡesaudima mate ḡarodie. 34 Be taudi raḡanine Jerusalemma vadae a saḡasaḡana, dabudine tauwai muriwatana inam banegidima rabui a riuedina, “Bada riukaua ya midisuḡuna, tauna Saemon ḡarone ya maḡatarana.” 35 Dabudine tautauḡomidima rabui aba kedae ḡarodie ya tubutubuḡana tauwai muriwatana ai varidina. Be mate taudi ai varidina da Yesu buredi ya givagivana raḡanine, taudi a kataiena da tauna aitau.

Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie ya maḡatarana

(Mt 28:16-20; Mk 16:14-18; Jn 20:19-23; Ap 1:6-8)

36 Taudi inam kauinama yaḡoro a giugiue be Yesu tauna ḡominama poudie ya raumidire be ya riuedina, “Suba ḡaromie e kenana.” 37 Be taudi a ḡosoridi be naira nopodima ya moḡavuna, baninama taudi ai noḡotana kabe ḡaḡarua ti kitakita. 38 Be tauna ya riuedina, “Taumi aba aubainama ko nainaira be nopomima e vovo raḡaraḡa? 39 Nimagu be kaḡaguma ko kitedi be ko kataie da inam taugu. Be ko taukonigu da ko kataiegu da taugu nam ḡaḡarua, baninama ḡaḡarua taudi nam visiḡodi bo turiḡidi taugu maika.” 40 Yesu nama ya riuriuna, naumeki da tauna nimana be kaḡanama yai kataidina.

41 Inam raḡanine taudi nuedima ya vere kaua be a mosamosari koena be nam ti sumaḡena. Vutuna aubainama tauna ya riuedina, “Kani ḡaromie e kenakena bo ibewa da taugu yà kani?” 42 Be taudi iyana gabugabunama nevanama a utena. 43 Be tauna ya paḡo be matedie ya kanina.

44 Dabudine Yesu ya riuedina, “Dokane taugu taumi mate raḡanine be è riuemina da yaba matabudi Mousis na tarawatuma, peroveta be Salamo nopodie a girugirumidina taugu aubaiguma, nama yodi ta tubutubuḡana.” 45 Dabudine Yesu taudi noḡota ya sagudi da taudi girugiruminama poranama a noḡoti be a kataiena, 46 be ya riuedina, “Girugiruminama porane umanama a girumina: Keriso ei nuatoitoi be raḡan wairabuiteḡane guriguridima nopodie tauna e midisuḡu munaḡana. 47 Be tauna na rewapanae noḡota vitara be noḡota poraḡa dobu matabudi nopodie ta rauguguyedina. Be rauguguya inam Jerusalemma tai karena. 48 Be taumi inam kauidima matabudi adi matamatama. 49 Taugu Tamaguma aba ya riuriueguna,† tokare yà riuporena taumi ḡaromie. Be taumi Jerusalem meagaine ko miana, naumeki da Mamaitua na rewapanama ko paḡona.”

Yesu e naḡonaḡona marae

(Mk 16:19-20; Ap 1:9-11)

50 Naumeki da Yesu na tauwai muriwatanama Jerusalem meagaine be yai doka nawedina Betenima. Dabudine tauna nimanama ya kaisuḡudi be na tauwai muriwatanama yai aiainidina. 51 Be tauna yawai aiainidina maika, Mamaitua tauna ya nawena marae. 52 Be tauwai muriwatana tauna a raudunee be nuedima ya vere vavasaḡana, be ma mosaridi a munaḡana Jerusalemma. 53 Be raḡan matabuna taudi tempol nopone a mia be Mamaitua isanama a kaikai suḡusuḡuna.

* 1:1: Luk na Gospel matabuna inam leta ya girugirumina Tiopilas aubainama.

† 1:5: Inam raḡandie pirisi damdima matabudi 24. Taparoro tenaḡa nopone dam tenaḡa a noyanoyana, be taparoro ḡesaudie dam ḡesaudie a noyanoyana. Dam 24 nopodie dam tenaḡa Abia na damma. (1 Stori 24:10, 19)

‡ 1:8: Jius ḡarodie tempol inam Mamaitua na vadama, anikaba taparoro be anikaba moiragi aubainama, maika sinagog. Be tempol taunaḡa nopone a rarau puyona, nam sinagog nopone.

§ 1:9: ‘Vine’ inam umanama: Koukou nopone yeku a biridina, be tenaḡa ḡavoḡavorina. Be aba pirisinama yeku ḡavoḡavorinama ya paḡona, naumeki tauna piupiu ya gabuna. (Wainasi)

** 1:17: Bo: Dosi nuedima e vitaredina da maika seda adi noḡotama.

* 3:6: Bo: Banaga be musara

* 5:1: ‘Yawawa’ inam topa dosinama maika egasi.

† 5:17: Tarawatu tauwai katakataidima taudi nam Yesu na tauwai muriwatana.

‡ 5:34: ‘Naḡivau tauḡominama’ inam Yesu.

§ 5:37: Waen vaunama tauna ya raupuropuro kauana, vutuna aubainama tokare koukou poranama e sura sarina.

* 7:36: Jius adi kastamma ta kenagirigiri be ta kanikanina.

* 8:2: ‘Megdalin’ inam meagai isanama.

† 8:27: Israel taudi nam guri ti dobodobodina, be taudi gubae a sivusivudina, maika Yesu.

* 9:23: Korosi kiroḡinama inam kwai nuatoitoina, maika Yesu korosie yai nuatoitoina.

† 9:27: Inam pentekost.

‡ 9:53: Jius adi ḡaviama Samaria banegidima.

§ 9:58: Yesu ya riuna: ‘Fox’. Tauna dobira muserinama be gaure ta miamiana maika kiudobo.

** 9:62: Yesu ya riuna: ‘Plow’, baninama kuya waiplow be kuyai tautinamurine, tokare am noyama e barabarana, maika yabiyabi taupaḡonama, deḡoda ei tautinamurine, waga naḡonama baraḡa e naḡona, be am ḡoanama dobune nam kwa tava.

* 10:: Giruma ḡesaudima ta riuriuna da 70.

* 11:11: Gurik bonane ya riuna: Buredi. Buredi inam Jius adi kanima, maika tauda dà kanima kaire.

† 11:20: ‘Mamaitua nimarakurakunama’, baninama inam Arua Babau. Metiu 12:28 ko kitana.

‡ 11:39: Mataira ḡavoe inam ‘religious signs’, maika raḡan matabuna tà saḡa be taparoroe tà voivoiana.

§ 11:42: Jius adi kanima anitai dinidima inam yaba ḡauḡaubodima maika buta.

* 12:1: Gurik nopone inam ‘leaven’. ‘Leaven’ maika sida, baninama ewai raudavudavu be e moramorabana.

† 12:36: Yesu ya riuna: ‘Wainaḡi soinama’, baninama Israel nopone wainaḡi soinama ya dau kauana, be nam aitau I kataiena da airaḡan soi e kovi.

‡ 12:50: Uma babataitonama, baninama Yesu ya gurigurina ya giuena.

* 13:15: Bo: Taumi matabumi Sabat raḡandie ami oks bo donki ko kuvesidi be upae ko nawedi be kowai tegodina.

† 13:19: Gurik bonane ya riuna: Gaga pesinama. Be inam gaga ḡesau, tauna kai, nam taitai.

* 14:27: Korosi kiroḡinama inam kwai nuatoitoina, maika Yesu korosie yai nuatoitoina.

† 14:34: Anikunee banaga ḡesaudima mane dosinama paḡonama a ḡoena aubainama, buta gimori mate ai rawateḡeidina, vutuna aubainama buta ya gewagewana. Deḡoda tauda tà ḡoena maika buta verenama, naumeki da tauda dà yawasanama nam tài mira.

‡ 14:35: Jius banegidima buta sipie ta boruboruna, sipi ta gogo kauana aubainama. Be mui waidamne mate ta boruboruna da mui e bova kaua da muriḡa sipie ta boruna aubainama.

* 15:29: Gurik bonane ya riuna: ‘Goat ḡaubonama’

* 17:14: Raḡanine uma sidanama banaga ya paḡona, tauna nam teneteneḡina da banaga ḡesaudima mate ta mia. Be raḡanine sida a verena, noḡone pirisi e kita dokedi be ei aninedina da taudi banaga mate ta miana.

† 17:19: ‘Banaga Natunama na raḡanima’ inam raḡanine Bada Yesu e verau munaḡana.

‡ 17:21: ‘Mamaitua na waiguyauma nopomie’ bo ‘poumie’.

§ 17:36: Vers 36 inam banaga muriḡa baibol nopone a boru saḡena, noḡone nam i kenakenana. Vers 36 inam umanama: Banaga rabui sipie, be tenaḡa yà kaipore be ḡesau e mia kwasana.

** 17:37: ‘Naboduba’ inam maika kiu isanama ‘vulture’. Taudi musara deḡo e gurina be waiḡapa ta tavana. Be matabudi a kataiena da musara deḡo dabudi e kenakenana.

* 19:13: Mina inam Gurik banegidima adi manema isanama.

† 19:26: ‘Yaba’ inam puyo Mamaitua ya uteutedana.

* 20:2: Pirisi nuedima yai medina, baninama Yesu tempol nopone banaga a kunekune be ya tavu dobiḡedina aubainama.

† 20:18: Yeku tauna Yesu. Be aitau Yesu e tuaḡaiena, taunaḡa tokare e vunuḡa munaḡena, be guri murine Yesu tokare aruinama e doumutuna.

‡ 20:37: (Exodus 3:6) Eibraham, Aisik be Jeikob taudi a gurina, be aruidima yawayawasanidima marae.

* 21:25: Baibol nopone raḡanine ḡesaudie riu ‘egasi’ inam nam egasi ḡoma, be inam banaga dobu matabuna.

* 22:53: Baibol nopone ‘tadiwanawana’ e giugiuena, inam baninama penama bo Seitan adi rewapanama.

† 22:62: Tauwai tarapiri babadidima inam banaga adi babadama, tarawatu tauwai katakataidima be pirisi adi babadama tauna boru yawai badena.

* 23:7: Herod na waiguyauma inam Galili provins nopone be Paelat na waiguyauma inam Judia provins nopone.

† 23:17: Vers 17 inam banaga muriḡa baibol nopone a boru saḡena, noḡone nam i kenakenana. Vers 17 inam umanama: Soi matabuna nopodie Paelat dibura banegidima tenaḡaḡa e kaikaiporaḡana.

‡ 23:43: ‘Paradaisi’ inam banaga aitauḡa Yesu tawai sumaḡe be ta gurigurina, dobudine ta naḡona.

§ 23:44-45: Gara ya nuasikana, vutuna aubainama tauda yodi nam tempol bo pirisi bo musara tà raupuyo Mamaitua ḡarone. Baninama Yesu ya gurina, be yabedima matabudi a kovina. Be yodi tauda didimaninama Mamaitua ḡarone tà naḡo ḡomana.

* 24:1: Uma kokoaginama inam guba nopone.

† 24:49: Baninama, inam da tauna Arua Babau e riuporena.

Jon

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Jon

1

Riu yai rawabanagana

1 Boni pakane muriḡa da dobu ya tubuḡana, Riu taunaḡa ya kenakenana. Be Riu tauna Mamaitua mate. Be inam Riunama vutuna tauna Mamaitua. 2 Inam Riunama tauna boni pakane Mamaitua mate a miamiana. 3 Inam Riune yaba matabudi a tubuḡana. Be tauna ibewa, yaba yodi ta kenakenana tokare nam a tubuḡa. 4 Tauna ḡarone yawasana ya kenakenana. Be inam yawasaninama vutuna banaga adi kodamma. 5 Be inam kodamnama tadiwanawanae e yanayanana, be tadiwanawana nam teneteneḡina da inam kodamnama sibo ya suragaba.

6 Be Mamaitua banaga tenaḡa ya vinena isanama Jon, 7 be ya riu pore da banaga ḡarodie inam kodamnama e giuena, be inam giune banaga matabudi sibo ai sumaḡa. 8 Jon tauna nam kodam. Ibewa, tauna ya verauna kodamnama e rauguguyena. 9 Riukaua kodamnama ya veraverauna dobue, vutuna banaga ewai yanedina.

10 Tauna vutuna dobu be yaba matabuna ya voiedina. Be tauna dobue ya miamiana raḡanine, banaga yaḡoro tauna a nuababaḡena. 11 Tauna ya yovona na dobue, na banaga ḡomama ḡarodie, be taudi nam ti aninena. 12 Be aitauḡa tauna ai anine be isane awai sumaḡana, taudi vutudi yai aninedi da Mamaitua natunatunama a tubuḡana. 13 Taudi nam banaga kosinine ti tubuḡana. Be taudi nam tubuḡa na ḡoane bo banaga na ḡoane ti tubuḡana, ibewa da Mamaitua ḡarone a tubuḡa vitarana.

14 Riu yai rawabanaga be ḡarode dobue ya miana. Tauna raukivivere be riukaua noponama ya moḡavuna. Be Mamaitua na neneḡarama matabuna nuanuanama Natunama tenaḡa ḡominama ya uteutena tauma kè kitana.

15 Jon inam baneginama vutuna ya rauguguye be ya riuna, “Uma baneginama vutuna boni umanama è riuriuemina, ‘Banaga murigue e veraverauna tauna ya saḡa vavasaḡana, nam maika taugu. Baninama muriḡa da taugu è tubuḡana, tauna boni nama miemieninama.’ ”

16 Be na raukiviveree tauna vere toitoi tabu be tabu ya utedana, 17 raukivivere be riukaua Yesu Kerisoe a verauna. Be Mousis tauna tarawatu taunaḡa ya utedana. 18 Nam aitau airaḡan Mamaitua i kita rubuna, be Natunama tenaḡa ḡominama tauna vutuna Mamaitua, Tamanama nuanuane miemieninama, vutuna Mamaitua ḡarode yai maḡatarina.

Jon tauwai babataito Keriso varinama e rarau guguyena

(Mt 3:1-2; Mk 1:1-8; Lk 3:1-18)

19 Jerusalemma Jius babadidima taudi pirisi be Livait banegidima a riupore nawedina Jon ḡarone, da ai taravire be sibo a kataiena tauna aitau. 20 Be Jon riukaue ya paribeedi be ya riuna, “Taugu nam Tauwai yawasana.”

21 Dabudine taudi ai taravira munaḡena, “Be tam aitau? Peroveta Elaija, bo?” Be tauna ya riuna, “Ibewa.” Be taudi ai taravira munaḡena, “Mamaitua ya sausaugena peroveta raḡan damone e tavana, vutuna tam, bo?” Be tauna ya riuna, “Ibewa.”

22 “Be yodi tam aitau? Tam giu baninama kwa ute yaḡemai be tauma ka paḡo da ka munaḡe be tauriuporemaima kai varidina. Tam nema kwa noḡonoḡota bakem, tam aitau?” 23 Be tauna ya paraibeedi be peroveta Aisaia na giue ya riuedina,

“Taugu vutuna banaga dobu kavakavane bonanama dosine umanama e riuriu, ‘Bada na kedama ko kawa didimani.’ ”

24 Dabudine Parisi adi banagama a riuriuporedina Jon waitaravirenama aubainama. 25 Taudi Jon ai taravire be a riuna, “Deḡoda tam nam Keriso bo Elaija bo Mamaitua peroveta ya sausaugena, naumeki da aba aubainama tam yodi banaga kwawai babataitodi?”

26 Be Jon ya paribeedi be ya riuna, “Taugu upae yàwai babataitona be banaga tenaḡa poumie nam ko kataiena, 27 tauna vutuna tokare murigue e tavana, be taugu nam veregu da tauna na kaḡasumama yà kaiporaḡa.” 28 Inam kauidima matabudi Betenima a tubuḡana, upa Jodan be noaḡo nevane. Inam dabudine Jon banaga yawai babataitodina.

Mamaitua Na Sipuma Yesu

29 Pomainama Jon Yesu ya kitana, ḡarone ya veraverauna, be Jon ya riuna, “Ko kita, tauna vutuna Mamaitua Na Sipuma. Banaga sipu natunama ta vunuḡi be ta tipatipana, nama Mamaitua Na Sipuma yai utaena da banaga adi gewagewama dobue e koḡa poredina. 30 Uma baneginama vutuna boni taugu umanama è riuriuemina, ‘Banaga murigue e veraverauna, tauna ya saḡa vavasaḡana, nam maika taugu. Baninama muriḡa da taugu è tubuḡana, tauna boni nama miemieninama.’ 31 Noḡone taugu nam e kataiena da aitau Keriso, be taugu è verau be upae banaga èi babataitodina da tauna Israel banegidima ḡarodie e maḡatarana.”

32 Be Jon umanama ya riuna, “Taugu è kitana Arua Babau marae be ya yovona kiu gabubu maika, be Yesu debane ya miana. 33 Noḡone taugu nam e kataiena da tauna Keriso be Mamaitua taugu upae waibabataito aubainama ya riuriuporeguna raḡanine, umanama ya riueguna, ‘Tam tokare Arua kwa kitana e yovo be banaga aitau debane e miana, tauna vutuna tokare Arua Babaue ei babataitona.’ 34 Taugu uma kauinama nama è kitana Yesu ḡarone ya tubuḡana. Vutuna aubainama yà riuriu kauemina da tauna vutuna Mamaitua Natuḡominama.”

Yesu tauwai muriwatana dokenama

35 Pomainama Jon ya tava munaḡa be na tauwai muriwatanama rabui mate a midimidina. 36 Be raḡanine Jon e kitana be Yesu dianaḡa ya naḡonaḡona, inam dabudine tauna ya riuna, “Ko kita, tauna vutuna Mamaitua Na Sipuma.” 37 Be Jon na tauwai muriwatanama rabui inam riunama a vaivaiena raḡanine, taudi Yesu ai muriwatanena.

38 Dabudine Yesu yai tautinamuri da taudi ya kitedi be yai taraviredina, “Aba ami ḡoana?” Be taudi a paribee be a riuna, “Rabai, tam deḡo dabudine am kaba mia?” (Giu ‘Rabai’ baninama inam ‘Tauwai katakatai’) 39 Be Yesu ya riuedina, “Ko verau ko kita.” Naumeki da 4 okoroki nama taudi tauna mate a naḡona na kaba miae be dabudine a mia kupina.

40 Inam tauwai muriwatanidima rabui, be tauḡoma tenaḡa isanama Endru, tauna Saemon Pita tuaḡanama. 41 Dabudine Endru aba ya voiena inam noḡone ya naḡo tasinama Saemon ya wane, be ya riuena, “Tauma Mesaia kè banavina.” Mesaia baninama inam Keriso.

42 Naumeki da Endru Saemon yai doka verauḡena Yesu ḡarone, be Yesu Saemon ya kita be ya riuena, “Tam Saemon, Jon natunama be yodi tokare yài isamna ‘Kipas’ inam baninama ‘Pita’.”*

43 Pomainama Yesu Galili naḡonama yai taina. Be kedae tauna Pilip ya banavi be ya riuena, “Kwai muriwatanegu!” 44 Pilip tauna Betsaida baneginama maika Endru be Pita.

45 Naumeki da Pilip Nataniel ya banavi be ya riuena, “Tauma Tauwai yawasana kè banavina. Inam Nasaret Yesunama Jousep natunama. Tauna vutuna Mousis na tarawatue be peroveta adi bukae a girugirumina.” 46 Be Nataniel yai taravirena, “Tam aitau ya riuem da tokare Nasaretma† vere e tubuḡa?” Be Pilip ya riuena, “Kwa verau be kwa kita.” 47 Be Yesu e kitana, be Nataniel tauna ḡarone ya veraverauna. Dabudine Yesu ya riuna, “Uma riukaua Israel baneginama, tauna nam kaiyovu nopone ima kenakenana.” 48 Dabudine Nataniel Yesu yai taravirena, “Tam nemanama taugu kuya katai bakegu?” Be Yesu ya paribeena, “Taugu tam kai damaya pakane è kitamna, muriḡa da Pilip ya riuem be koya verauna.” 49 Dabudine Nataniel Yesu ya riuena, “Tauwai katakatai, tam riukaua Mamaitua Natunama, be Israel guyaunama tam.”

50 Be Yesu ya riuena, “Tam kai damaya pakane è kitam be è riuemna aubainama kuyai sumaḡa, bo? Be nam inam vutunaḡa, tam yaba ḡesaudima dosidima mate tokare kwa kitedina. 51 Be yà riuriu kauemina da taumi tokare ko kitana mara e nuaporaḡa be Mamaitua na aneama ta saḡasaḡa be ta yovoyovona Banaga Natunama ḡarone.”

2

Matakopa soinama Keinama

1 Raḡan wairabuiteḡane matakopa soinama Keina meagaine ya tubuḡana Galili provins nopone. Be Yesu tinanama mate dabudine. 2 Yesu be na tauwai muriwatanama mate a kokonedina inam soinama aubainama. 3 Be waen ya kovina raḡanine, Meri Yesu ya riuena, “Banaga adi waenma ya kovina.”

4 Be Yesu ya riuna, “Tam be taugu dà noyama dabudine nam ima kenakenana. Taugu yau raḡanima nam i tavana.” 5 Dabudine Yesu tinanama taunoya ya riuedina, “Aba tauna e riuriuemina, naumeki da ko voiena.”

6 Inam dabudine vaivai raukoḡanama kadi dugima matabudi 6 a midimidina. Dugidima a moraba vavasaḡana, tenatenaḡaḡa 100 lita ruvanama. 7 Be Yesu taunoya ya riuedina, “Uma dugidima matabudi upa koi moḡavudina.” Naumeki da taudi dugi upa ai moḡavu taritaridina. 8 Yodibe taudi ya riuedi da upa dugi nopone a redu be soi taupakinama a utena. Yesu aba ya riuriuena, nama taudi a voiena.

9 Be soi taupakinama upa e tego rubuna be upa yai rawawaenna. Be soi taupakinama nam i kataiena da uma waennama aikedae be ya tava, be taunoya aitauḡa upa tauredunama, taudiḡa a kataiena. Dabudine soi taupakinama naḡivau tauḡominama ya riue da ḡarone ya tava 10 be umanama ya riuena, “Tam waen dinidininama vutuna sibo kuya soi dokena, be ware a tegotego buana murine, tam waen ḡesaudima tometomedima sibo kuya soiedina. Tam aba aubainama waen verenama kuya rabe kwase be yodi kuya dobiḡe?”

11 Uma inam Yesu mataira pakanama voienama yai karena Keina meagaine, Galili provins nopone. Inam kedane tauna neneḡarinama yai maḡatari be na tauwai muriwatanama ai sumaḡena.

12 Matakopa soinama murine Yesu be tinanama, tasitasinama be na tauwai muriwatanama mate a naḡona Kapeniam meagaine. Be taudi dabudine a taumiana raḡan bisanama.

Yesu tempol nopone taukune banegidima ya tavu dobiḡedina

(Mt 21:12-17; Mk 11:15-19; Lk 19:45-48)

13 Be Naḡopore soinama raḡaninama ya tavatavana aubainama, Yesu ya saḡa ya naḡona Jerusalemma. 14 Be dabudine tempol nopone taukune banegidima ya kitedina, taudi kau, sipu be kiu bunebune a gimagimaredina. Be mane tauwai sensinama banegidima mate ya kitedina dabudine a miamiana. 15 Dabudine Yesu kwapu taie ya voie, yodibe taukune, sipu, kau mate, matabudi tempol nopone be ya tavu dobiḡedina. Be mate mane tauwai sensinama banegidima adi vatarama ya rika be mane doḡae yai yaraiedina. 16 Be taudi aitauḡa kiu bunebune a rarau gimaredina ya riuedina, “Uma yabedima ko nawedi ḡavoe! Tamaguma na vadama nam ko voie da anikune gabunama e tubuḡa!”

17 Uma kauinama ya tubutubuḡana raḡanine, na tauwai muriwatanama aba giruma porane a girugirumidina vutuna a noḡotina: “Taugu am vadama nuaboyanama nopogue kai maika e vakivakina.”

18 Dabudine Jius babadidima Yesu a riuena, “Mataira kwa voie be tauma ka kita be ka kataie da tam ḡarome rewapana e kenakenana, aubainama uma kauidima kwa voivoiedina.”

19 Be Yesu taudi ya riuedina, “Uma tempolnama ko katiwei be taugu raḡan rabuiteḡa nopodie tokare yà keri munaḡena.” 20 Be Jius a paribee be a riuna, “Uma tempolnama modi matabudi 46 nopodie a kerina. Be tam nema raḡan rabuiteḡa nopodie kwa keri munaḡa bake?” 21 Be Yesu aba tempolnama ya giugiuena, inam tauna tubuḡa ḡominama ya giugiuena. 22 Be Yesu ya guri be ya midimidisuḡu munaḡana raḡanine, na tauwai muriwatanama uma giudima Yesu ya vatovatodina a noḡotidina. Be taudi Yesu na giuma be girugiruminama poredie aba a riuriuena ai sumaḡedina.

23 Raḡanine Yesu Jerusalemma Naḡopore soinama nopone ya miamiana maika, tauna mataira toitoi ya voiedina, dabudine banaga toitoi mataira a kitedi be Yesu isane ai sumaḡana. 24 Be Yesu inam banegidima adi yawasanama nemanama, tauna ya kataiedina, vutuna aubainama tauna nam i sumaḡedina. 25 Tauna nam i ḡoeḡoena da aitau tenaḡa ya naḡo tauna ḡarone be banaga adi yawasanama sibo ya giue, baninama tauna kaite banaga nopodima matabuna ya kataiedina.

3

Nikodimas Yesu ḡarone ya tavana

1 Raḡan tenaḡa Nikodimas tauna Yesu ḡarone ya tavana. Nikodimas tauna Parisi, Jius adi badama tenaḡana. 2 Tauna kupie giu aubainama Yesu ḡarone ya verau be ya riuna, “Tauwai katakatai, tauma kè kataiena da tam Mamaitua ya riuporemna tauma waikatakataimaima aubainama. Baninama am matairama tawai maḡatarana da tam Mamaitua ya riuporemna.”

3 Be Yesu ya paribee be ya riuena, “Yà riuriu kauemna, deḡoda tam nam kwa tubuḡa vitara, Mamaitua na waiguyauma nopone tokare nam kwa saḡa.” 4 Dabudine Nikodimas ya riuna, “Deḡoda banaga kaite ya moraba poraḡana, tauna tokare nema e tubuḡa vitara bako? Nema tinanama kapone e saḡa munaḡa bako be e tubuḡa vitara?”

5 Be Yesu ya paribee be ya riuena, “Yà riuriu kauemna, banaga upae be Arua Babaue nam e tubuḡa vitara, tauna tokare Mamaitua na waiguyauma nopone nam e saḡa. 6 Tubuḡa yawasaninama inam banage e tubutubuḡana, be yawasana arue inam Arua Babaue e tubutubuḡana. 7 Taugu è riuna da tam sibo kuya tubuḡa vitarana, be inam riunama nam ei basem. 8 Sive e manimaninina na ḡoane nama e naḡonaḡona. Tam gugurinama kwa vaivaiena, be deḡo yai kare be aikedae e naḡonaḡona nam ku kataiena. Inam kauinama teneḡinama nama aitau da Arue e tubutubuḡana, tam tokare nam kwa kataie.”

9 Be Nikodimas Yesu yai taravirena, “Uma kauinama nema tokare e tubuḡa bako?” 10 Be Yesu ya riuna, “Tam Israel adi tauwai katakataima be uma kauinama nam ku kataie, bo? 11 Taugu yà riuriu kauemna, tauma aba kè katakataiena vutuna ka giugiuena, be aba kè kitekitedina kawai maḡataridina. Be yaḡoro taumi banegimima tauma ama giuma nam komawai aninedina. 12 Taugu dobu kauidima è giuemi be nam koi sumaḡedina, vutuna aubainama anikitanama mara yawasanidima yà giuedina, be taumi tokare nam koi sumaḡa. 13 Nam aitau marae i naḡo rubuna, ibewa da Banaga Natunama taunaḡa noteḡo ya yovona. 14 Boni Mousis dobu kavakavane mota brons voivoienama kai bogane yai dawena. Inam kauinama teneḡinama nama Banaga Natunama tokare kai bogane tai dawena, 15 be aitauḡa tauna tawai sumaḡena, taudi tokare yawasana kenakena nonoḡinama ta paḡona, 16 baninama Mamaitua dobu nuanama ya paḡo vavasaḡena aubainama, nuanuanama Natunama tenaḡa ḡominama yai utaena. Be aitauḡa tauna tawai sumaḡena, taudi tokare nam ta kodena, ibewa da yawasana kenakena nonoḡinama ta paḡona. 17 Mamaitua nam dobu kovoḡinama bo kawa gewagewanama aubainama Natunama i riuporena, ibewa da tauna dobu waiyawasaninama aubainama ya riuporena.

18 “Aitau da tauna ewai sumaḡena, Mamaitua inam baneginama nam imawai tara tautauena. Be aitau da tauna nam imawai sumaḡena, Mamaitua inam baneginama kaite yai tara tautaue be e miamiana, baninama inam baneginama Mamaitua Natunama tenaḡa ḡominama isanama nam i sumaḡena aubainama.

19 “Baninama uma aubainama waitaratautau ya tubuḡana: Yana dobue ya yovona be banaga tadiwanawana a ḡoe vavasaḡena, nam maika yana, baninama taudi adi voiama matabudi gewegewedima aubainama. 20 Banaga aitauḡa gewagewa ta voivoiedina taudi yana nam tima ḡoeḡoena. Inam banegidima tokare nam yana nopone ta verau, baninama taudi ta nainairana deḡoda adi gewagewama tima maḡatara aubainama. 21 Be banaga aitauḡa da riukaue ta miamiana, taudi yana nopone ma nuaveredi ta veraverauna, da banaga matabudi taudi sibo a kitedi be a kataie da taudi Mamaitua na ḡoanama ta voivoiedina.”

Jon be Yesu

22 Inam kauidima muridie Yesu na tauwai muriwatanama mate a naḡona Judia provinsnama nopone be dabudine taudi raḡan bisanama a rautapa miana be banaga awai babataitodina.

23 Inam raḡanine Jon mate tauna Salim diane Aionma yawai babataitona, baninama dabudine upa dosinama aubainama. Be banaga raḡan matabuna a tavatavana babataito konorinama. 24 Uma kauinama noḡone ya tubuḡana, muriḡa da Jon dibure a boru nawena. 25 Naumeki da raḡan tenaḡa vaivai raukoḡanama debane waikawa riuriu ya nuasarina Jon na tauwai muriwatanama be Jius baneginama tenaḡa mate. 26 Jon na tauwai muriwatanama a verau tauna ḡarone be a riuena, “Tauwai katakatai, tauḡoma noḡone Jodanma be noaḡo nevane tè banavi be tam kuya riuna tauna Tauwai yawasana, tauna vutuna yodi banaga ewai babataitodina. Be banaga matabudi tauna ḡarone ta naḡonaḡona.”

27 Be Jon ya paribeedi be ya riuna, “Mamaitua marae tauna banaga tenatenaḡaḡa adi noyama e vinevinedina. 28 Taumi koya kataiena da taugu patare è riuemina da taugu nam Tauwai yawasana. Mamaitua taugu ya riuporeguna da Bada na kedama yà kawa didimanina, inam vutunaḡa. 29 Waivi tokare e naḡona na ḡoapaparama ḡarone. Be waivi na ḡoapaparama ḡarone e tavatavana raḡanine, tauḡoma turanama tokare nuanama e vere kauana. Be tauḡoma turanama inam taugu. 30 Tauna banaga dosinama e tubuḡana, be taugu naumeki da yà ḡaubona.

31 “Tauna marae be ya yovona aubainama, tauna yaba matabuna ya saḡa poredina. Be taugu dobu banegiguma, vutuna aubainama taugu yau noḡotama na ruvae yaba yà giugiuedina. Be tauna marae be ya yovona, vutuna aubainama tauna ya saḡa vavasaḡana. 32 Tauna marae yaba ya kitekitedi be ya vaivaiedina, vutudi ya riuedana. Be banaga raubisaḡa tawai sumaḡena. 33 Be banaga aitauḡa da tauna na giuma tawai sumaḡena, taudi tawai kawa riukauana da Mamaitua tauna riuriu kauinama. 34 Be Mamaitua banaga ya riuriuporena, tauna Mamaitua riunama e giugiuena, baninama tauna noponama Mamaitua Aruinama yai moḡavu taritarina. 35 Tamanama Natunama nuanama ya paḡo kaue be yaba matabuna Natunama nimane ya biridina.

36 “Aitau da Mamaitua Natunama ei sumaḡena, tauna yawasana kenakena nonoḡinama ya paḡona. Be aitau da Mamaitua Natunama e tuatuaḡaiena, tauna tokare nam yawasana e banavi, baninama Mamaitua na medima tauna ḡarone tokare e kena nonoḡana.”

4

Yesu be Samaria waivinama

1 Parisi ta vaiena be Yesu ya naḡo be banaga toitoi yai babataitodi be tauna awai muriwatanena, be na tauwai muriwatanama a toi kauana, nam maika Jon. 2 Be Yesu tauna nam banaga iwai babataitodina, ibewa, tauna na tauwai muriwatanama taudiḡa banaga awai babataitodina. 3 Raḡanine Yesu e vaiena be tauna aba ya voivoiena, Parisi kaite a kataiena, vutuna aubainama tauna Judia ya gose be ya munaḡana Galilima.

4 Tauna Galili naḡonama aubainama Samaria kedanaḡa ya naḡona. 5 Naumeki da tauna Samaria nopone meagai isanama Saikama ya tavana. Boni Jeikob natunama Jousep doḡa ya utena, Saika meagainama diane. 6 Inam dabudine Jeikob na upama domnama e kenakenana. Suaratopu nama Yesu ya babara siauana aubainama, inam upanama diane ya mia be ya siperena.

7 Dabudine Samaria waivinama ya tavana upa redunama aubainama, be Yesu inam waivinama ya riuena, “Upa kwa utegu be yà tego.” 8 Be Yesu na tauwai muriwatanama taudi inam dabudine nam mate. Taudi a naḡona meagaie kani gimeridima aubainama.

9 Dabudine Samaria waivinama Yesu ya base be ya riuena, “Tam Jius banegimma be taugu Samaria waiviguma, be aba aubainama tam taugu kwa riuriueguna da upa yà utem?” Tauna nama ya riuna, baninama Jius banegidima nam airaḡan Samaria banegidima mate tiwai rawateḡeidina. 10 Dabudine Yesu ya paribee be ya riuena, “Deḡoda tam Mamaitua na puyoma sibo ku kataiena, naumeki da taugu mate sibo kuya kataieguna, inam raḡanine tam tokare kuyai baḡagu be yawasana upanama sibo è utem be kuya tegona.” 11 Dabudine waivi ya riuna, “Bada, tam anirau redu ḡarome nam ima kenakenana da upa kwa redu, dom ya dau kauana. Yawasana upanama nema kwa redu bake? 12 Waḡawaḡadama waḡedima Jeikob uma upanama ya uteutemaina, tam tauna kuya saḡapore, bo? Jeikob be na sedama be na yosima mate uma upanama a tegotegona.”

13 Be Yesu inam waivinama ya paribee be ya riuna, “Aitauḡa uma upane ta tegotegona, taudi tokare nuedima e raukasakasa munaḡana, 14 be aitau da upa taugu yà ute be e tegona, tauna nam airaḡan nuanama e raukasakasa munaḡa. Be uma upanama taugu yà ute be tauna nopone bigabiga maika e manini watanana, be yawasana kenakena nonoḡinama e paḡona.” 15 Dabudine waivi ya riuena, “Inam upanama kwa utegu da nam airaḡan nuaguma e raukasakasa munaḡa be uma dabudine upa redunama aubainama nam yài veraverau.”

16 Be Yesu inam waivinama ya riuena, “Kwa naḡo be am tauḡomama kwa riue be mate ko verauna.” 17 Dabudine waivi ya riuna, “Ai, taugu nam ei naḡina.” Be Yesu ya riuena, “Inam riukaua, 18 be tam noḡone tautauḡoma 5 kuya naḡidina, be tauḡoma yodi vadae kuya gose be kuya verauna inam nam tam am tauḡoma.”

19 Dabudine waivi ya riuna, “Taugu yodi è kataie da tam peroveta. 20 Tauma tamatamamaima uma oyanama debane Mamaitua a rarau duneena. Be taumi Jius ko riuriuna da Jerusalem inam vutuna aniraudune gabunama, be dabudine banaga sibo Mamaitua a rauduneena.” 21 Be Yesu waivi umanama ya riuena, “Aba yà riuriuena, kwai sumaḡena, raḡan e veraverauna e tavana, inam raḡanine banaga uma oyanama debane Tamadama ta raudunee bo Jerusalemma ta rauduneena, inam nam aiyaba, inam matabuna naumeki. 22 Taumi Samaria banegimima Mamaitua ko rarau duneena nam ko katai kauena. Be tauma kè katai kaue be ka rarau duneena, baninama Tauwai yawasana tokare Jius ḡarodie be e verauna.

23 “Be raḡan e veraverauna e tavana, vutuna yodi ya tavana. Arua Babau na rewapanama banaga nopodie e noyanoyana da taudi riukaue Tamadama Mamaitua ta rauduneena. Tamadama Mamaitua inam nama rauduneenama e ḡoeḡoe kauena. 24 Baninama Mamaitua tauna Arua, vutuna aubainama taurauduneenama taudi naumeki da Arue be riukaue ta rauduneena.”

25 Dabudine waivi Yesu ya riuena, “Taugu è kataiena da Tauwai yawasana tawai isana Keriso, tauna e veraverauna. Tauna e tavana raḡanine, tokare yaba matabudi ḡaromaie e giu waibatedina.” 26 Dabudine Yesu ya riuna, “Inam vutuna taugu, yodi tam mate tàwai giuna.”

27 Inam raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama a tava munaḡa da ta kitana be Yesu inam waivinama mate awai giuna, dabudine taudi a base kauena. Be nam aitau Yesu i taravirena da tauna aba inam waivinama ḡarone ya ḡoeḡoe, bo aba aubainama inam waivinama mate awai giu. 28 Dabudine waivi upa duginama ya gose pore da ya munaḡana meagaie be banaga umanama ya riuedina, 29 “Ko verau be tauḡoma tenaḡa ko kita. Tauna abaḡa boni è voivoiedina matabuna ya giuedina. Tauna agunai Tauwai yawasana?” 30 Naumeki da banaga meagai a gose pore be a naḡona Yesu ḡarone.

31 Inam kauidima a tubutubuḡana maika, tauwai muriwatana Yesu a riuena da tauna kani sibo ya kanina. 32 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taugu yau kanima e kenakenana yà kanina, taumi nam ko kataiena.” 33 Dabudine tauwai muriwatana ai giu vivira be a riuna, “Banaga aitau agunai muriḡa ya tava, be kani ya utena.”

34 Be Yesu ya riuedina, “Taugu yau kanima inam tauriuporeguma na ḡoanama yà voiena, be noya ya uteuteguna yai kovina. 35 Taumi ko riuriuna da nawaravi 4 ta kovi be muridie maura e ravusana. Be yodi ko kita, maura kaiteka ya tavana. 36 Maura taurawatupanama, taudi tokare adi maesama verenama ta paḡona. Be maura ta rawarawa tupatupana inam giunama, baninama taudi banaga ta veraverauḡedina Mamaitua na waiguyauma nopone. Be taukuma be maura taurawatupanama, taudi rabuidi tokare tai nuavere tenaḡana. 37 Inam riunama ‘Banaga ḡesau taukuma, be banaga ḡesau maura taurawatupanama’, inam riukaua. 38 Avedi da taumi nam ko sipina, be taugu è riuporemina da maura ko rawatupetupedina. Banaga ḡesaudima a noyana be taumi nonoḡinama ko rawatupatupana.”

39 Dabudine Samaria banegidima toitoi inam meagaine Yesu ai sumaḡena, baninama waivi umanama ya giuna aubainama, “Taugu abaḡa boni è voivoiedina, matabuna tauna ya giuedina.” 40 Be Samaria banegidima Yesu ḡarone a tavatavana raḡanine, taudi Yesu ai baḡana da mate sibo adi meagaie a miana. Naumeki da Yesu taudi mate raḡan rabui kavakava a miana. 41 Be Yesu na rauguguyama kana taiye banaga riba ai sumaḡana. 42 Dabudine taudi waivi a riuena, “Noḡone tauma am giuma aubainama kèi sumaḡana, be yodi tauma mabimaie tauna na giuma kè vaie be kèi sumaḡana, yodi kè kataiena da tauna riukaua Tauwai yawasana dobu matabuna aubainama.”

Yesu gabeman natunama tauḡominama yai yawasanina

(Mt 8:5-13; Lk 7:1-10)

43 Be raḡan rabui muridie Yesu inam meagainama ya gose, be ya naḡona Galilima. 44 Ko noḡoti da Yesu boni ya riuna da peroveta na dobu ḡomae nam tima vivivivirena. 45 Tauna Galilima ya tavatavana raḡanine, Galili banegidima ai aninena, baninama taudi na voiama dosidima Jerusalemma Naḡopore soinama nopone a kitedina aubainama.

46 Be Yesu na vaḡaie ya munaḡana Keinama deḡo maiḡone upa ya voie be yai rawawaenna. Be inam meagaine gabeman tenaḡa ya miamiana, tauna natunama tauḡominama Kapeniamma ya sida kauana. 47 Inam tauḡominama e vaiena be Yesu Judiaḡa ya veraverauna Galilima. Naumeki da tauna Yesu yai baḡana da tauna na vadae sibo ya naḡo be natunama yai yawasanina, inam gomeninama ḡaubonaḡa da sibo ya gurina.

48 Be Yesu ya riuena, “Taumi sibo koyawai sumaḡana, be nam mataira kitanama koyawai rabe.” 49 Be gabeman ya riuna, “Bada, kwa verau makai muriḡa da natuguma e gurina.” 50 Be Yesu gabeman ya riuena, “Kwa naḡo natumma ya yawasana.” Be gabeman Yesu aba ya riuriuena yai sumaḡe be ya naḡona.

51 Gabeman tauna ya munaḡa ya naḡonaḡo be na taunoyama kedae a banavi be a riuena, “Natumma ya yawasanana.” 52 Dabudine gabeman taudi yai taraviredina da suara aba gomana ya yawasana. Be taudi gabeman a paribee be a riuna, “Maiḡo suaratopu 1 okoroki poyapoya gomana ya gosena.” 53 Be dabudine gomana tamanama e noḡotina be maiḡo inam suerinama nama ruvane Yesu ya riuna, “Natumma ya yawasanana.” Dabudine tauna be na vadama noponama banegidima mate, matabudi Yesu ai sumaḡena.

54 Uma inam mataira aniwai rabuinama Yesu Galili provinsne ya voiena.

5

Yesu topa diane tauḡoma kaḡa nuakudunama yai yawasanina

1 Uma kauinama muridie Yesu ya saḡa ya naḡona Jerusalemma Jius adi soima aubainama. 2 Be Jerusalem gananama bogane matakeda tenaḡa, inam Sipu adi matakedama. Be inam matakedanama diane topa ya midimidina, Hibru bonane tawai isana Betesda. Be inam topanama dianaḡa banaga sidesidedima adi vaguruma kerikeridima matabudi 5 a midimidina. 3 Be vagurudima nopodie anikaba miae banaga sidesidedima toitoi a miamiana. Banaga ḡesaudima matapotepotedima, ḡesaudima kaḡa nuakudukududima, be ḡesaudima nuakudukududima. 4 Taudi awai rabana da upa sibo yai burukwakwakwana.* 5 Be nopodie banaga tenaḡa dabudine kaḡanama ya nuakuduna modi 38 a kovina. 6 Yesu inam tauḡominama doḡae ya kenakenana ya kitana, be ya vaie da inam tauḡominama sida bonideḡo ya paḡona. Dabudine Yesu inam tauḡominama yai taravirena, “Tam yawasana kwa ḡoeḡoe bo ibewa?”

7 Be tauḡoma ya paribee be ya riuena, “Bada, topa ewai dagudaguna raḡanine, taugu nam aitau turagu da ya sagugu be topae sibo è naḡo. Taugu topae naḡonama yàwai taina raḡanine, banaga ḡesaunama kaite e dokadoka ḡomena.” 8 Dabudine Yesu tauḡoma ya riuena, “Kwa midisuḡu, am duyama kwa paḡo be kwa naḡo.”

9 Inam dabudine yai raḡantenaḡe da tauḡoma ya yawasanana, be na duyama ya paḡo da ya naḡona. Inam kauinama Sabat raḡanine ya tubuḡana, 10 vutuna aubainama Jius babadidima tauḡoma ya yawayawasanana umanama a riuena, “Manaka Sabat! Tarawatu e riuriuna tam am duyama nam kwa kiroḡi!”

11 Be tauḡoma ya paribeedi be ya riuna, “Banaga tauwai yawasaniguma tauna ya riueguna, ‘Am duyama kwa kiroḡi be kwa naḡo.’ ” 12 Be taudi tauḡominama ai taravirena, “Inam ai banaga nama ya riuem da tam am duyama sibo kuya kiroḡi, wa?” 13 Be tauḡoma nam i kataiena aitau tauna yai yawasani, baninama Yesu patara nopodie ya rausonaḡe be ya naḡona. 14 Muriḡanama Yesu inam tauḡominama tempol nopone ya banavi be ya riuena, “Yodi kuya kita, tam kuya yawasanana. Nam gewagewa kwa voia munaḡe, da tokare nam kai matane kwa naḡo.” 15 Naumeki da tauḡoma ya naḡo be Jius babadidima yai varidina da Yesu tauna yai yawasanina.

Yesu na voiama aubainama ya gudutarana

16 Yesu Sabat raḡandie noya ya voivoiedina. Vutuna aubainama Jius babadidima tauna raukivigewegewenama ai karena. 17 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taugu Tamaguma raḡan matabuna na noyama è voivoiena naumeki da yodi. Vutuna aubainama taugu mate yà noyanoyana.” 18 Uma giudima aubainama Jius a rarau rubu guratana da sibo Yesu ai gurina, nam Sabat tarawatunama waikatikotovinama taunaḡa debane, ibewa be mate tauna ya riuriuna da Mamaitua inam tauna Tamaḡominama. Be inam kauine tauna kabe Mamaitua i ruvaruva.

19 Be Yesu umanama ya paribeedina, “Taugu yà riuriu kauemina da Mamaitua Natunama nam tokare mabine aba e voiedi, ibewa. Tauna Tamanama abaḡa ya voiedi be ya kitakitana, vutudiḡa tauna e voivoiedina. 20 Baninama Tamanama Natunama nuanama ya paḡona aubainama, yaba matabudi ya voivoiedina nama tauna Natunama yai katai be e voivoiedina. Be Natunama tokare voia ḡesaudima dosidima mate e voiedi be ko basedina, be nam banaga waiyawasaninama taunaḡa. 21 Tamanama banaga gurie be e kawakawa midisuḡu munaḡedina, be kauinama teneḡinama nama Natunama na ḡoane banaga gurie be e kawa midisuḡu munaḡedi, be yawasana ta paḡopaḡona. 22 Be Tamanama etara matabudi Natunama nimane ya biridina 23 da banaga matabudi sibo Natunama a vivirena Tamanama ta vivivivirena maika. Be aitauḡa Natunama nam tima vivivivirena, taudi Tamanama mate nam tima vivivivirena, baninama Tamanama tauna vutuna Natunama ya riuporena.

24 “Taugu yà riuriu kauemina aitauḡa da yau giuma ta vaivaie, be tauriuporeguma tawai sumaḡena, taudi yawasana kenakena nonoḡinama kaite a paḡona, be nam tokare ta naḡo gienae. Taudi gurie be a davuna yawasanae.

25 “Be mate yà riuriu kauemina da raḡan e veraverauna e tavana, vutuna yodi ya tavana. Inam raḡanine banaga guriguridima taudi taugu Mamaitua Natunama bonaguma tai beavaiena, be aitauḡa bonaguma ta vaivaiena, taudi tokare yawasana ta paḡona. 26 Taugu nama è riuemina, baninama Tamaguma tauna vutuna yawasana pakanama, be inam yawasaninama tauna nopone e kenakenana. Be tauna ya voie da Natunama mate nopone inam yawasaninama e kenakenana. 27 Be tauna rewapana Natunama ya utena da banaga e etaredina, baninama tauna vutuna Banaga Natunama. 28 Nam ko base da raḡan e veraverauna e tavana, inam raḡanine banaga kokoagae kenekenedima matabudi tokare Mamaitua Natunama bonanama ta vaie be ta midisuḡuna. 29 Be aitauḡa vere a voivoiena, taudi ta midisuḡu be ta yawasana nonoḡana. Be aitauḡa gewagewa a voivoiena, taudi ta midisuḡu be gienae ta naḡona, inam vutuna adi kovoḡama. 30 Taugu nam nuague yaba ama voivoiedina, ibewa da Tamaguma yaba ewai aninedina ruvane, nama yà voivoiedina. Vutuna aubainama yau rauetarama inam didimaninama, baninama tauriuporeguma ya riuriueguna, ruvane nama banaga yà etaetaredina, be nam taugu yau ḡoane.

Yesu tauwai matematenama

31 “Deḡoda taugume yai matamata munaḡeguna, tokare yau giuma nam tai kawa riukaue. 32 Be taugu è kataiena da tauwai matemateguma ḡesau tauna taugu e giugiueguna, inam matabuna riukaua. 33 Taumi boni tauwai noyanoya koya riupore nawedina Jon ḡarone, be tauna ḡarodie taugu ya giueguna inam matabuna riukaua. 34 Taugu Jon na giuma yà riuriu wainoḡotimina da taumi yawasana ko banavina. Be taugu yau matamatama inam nam banaga ḡoma. 35 Jon tauna kodam maika ya yanayanana, be taumi na yanae ami ḡoanama ruvane raḡan ḡaubonaḡa koyawai nuaverena. 36 Jon aubaiguma aba ya giugiuemina, inam matabuna ya verena. Be taugu yau matamatama vere vavasaḡidima inam voia dosidima, Tamaguma ya uteuteguna yà voivoiedina. Inam voiedima dosidima tawai maḡatarana da taugu Tamaguma ya riuporeguna. 37 Be Tamaguma tauriuporeguma tauna mate aubaiguma riukaue e giugiuna. Be taumi nam airaḡan bonanama ko vaie bo noḡonama ko kitana. 38 Tauna ya riuporeguna be taumi nam koi sumaḡeguna, vutuna aubainama na giuma nopomie nam tima kenakenana.

39 “Taumi buka poredima ko sievidi be kowai nuanoḡonoḡotedina da kabe yawasana kenakena nonoḡinama dabudine ko banavi. Be inam bukanama taugu e giugiueguna, 40 taumi sibo ḡarogue koya verau be yawasana koya paḡona. Be taumi debemima ya bado kauana.

41 “Deḡoda taumi ko kawa saḡegu bo ibewa, inam giudima taugu ḡarogue nam banibiribiridi, 42 baninama taugu è kataiena da taumi nopomie Mamaitua nam komawai nuapaḡoena. 43 Taugu Tamaguma isane ḡaromie è yovona, be taumi nam koi anineguna. Be deḡoda banaga ḡesau tauname isane ḡaromie e tavatavana, taumi kowai aninena. 44 Vutuna aubainama taumi nam teneteneḡina da koi sumaḡegu, baninama taumi ami banagama ta kawa saḡemina, vutuna ko ḡoeḡoe guratena. Be Mamaitua sibo taumi ya kawa saḡemina, taumi nam koma ḡoeḡoena.

45 “Be taugu tokare Tamaguma ḡarone nam ya samanimi. Taumi ami voiama maika kabe Mousis kowai muriwatane be kowai sumaḡe. Be Mousis tauna tokare Tamaguma ḡarone e samanimina, 46 be deḡoda taumi Mousis koi sumaḡena, naumeki da taugu mate sibo koyai sumaḡeguna, baninama Mousis na bukae taugu mate ya giueguna. 47 Be deḡoda tauna aba ya girugirumidina nam koi sumaḡedi, naumeki da taugu yau giuma tokare nema koi sumaḡa bakedi?”

6

Yesu banaga 5 tausand ei kanidina

(Mt 14:13-21; Mk 6:30-44; Lk 9:10-17)

1 Raḡan bisanama muridie Yesu wagae ya geru be yawawa Galilima ya davu be ya naḡona noaḡo nevane gerese. Be inam yawawinama isanama ḡesau ta riuriuna: Taiberias yawawinama. 2 Be patara dosinama Yesu ai muriwatanena, baninama tauna mataira dosidima banaga sidesidedima ḡarodie ya voivoiedina aubainama. 3 Dabudine Yesu tauna ya saḡa ya naḡona oyae be na tauwai muriwatanama mate a miana. 4 (Be Naḡopore soinama raḡaninama kaiteka maida ya tavatava be uma kauidima a tubuḡana.)

5 Be Yesu patara ya kitedi be tauna ḡarone a saḡasaḡana, dabudine tauna Pilip ya riuena, “Kani deḡo tà gimara be uma banegidima tai kanidi?” 6 Tauna nama ya riuna Pilip raurubunama aubainama, be Yesu kaite ya katai munaḡena da tauna tokare aba e voiena.

7 Be Pilip ya paribee be ya riuna, “Ai Bada, deḡoda tauda ḡarode 200 Denari sibo i kena be kani sibo tè gimarana, yaḡoro uma patarinama matabuna tokare nam tei kanidi be teneteneḡina.” 8 Dabudine Saemon Pita tuaḡanama Endru ya riuna, 9 “Uma gomeninama tauḡominama ḡaubonama, tauna ḡarone buredi 5 be iyana rabui ta kenakenana. Be inam nam teneteneḡina uma patara ya moraba kauana.”

10 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Banaga matabudi ko riuedi da ta mia.” Naumeki da banaga matabudi mui debedie a miana. Be tautauḡoma sievinama 5 tausand* nama. 11 Naumeki da tauna buredi ya ragaudi, da Mamaitua yai kaiwe be patara ḡarodie buredi ya soiedina. Be murine kauinama teneḡinama nama iyana ya voiena. Be banaga matabudi a kani da a kani siauana. 12 Be banaga a kanikani kovina murine, Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Yodi ko naḡo be kani kanikani gosedima matabudi ko rawateḡeteḡeidi, nam i verena da kani tai yakaredi.” 13 Naumeki da taudi buredi kanikani gosedima matabudi a rawateḡeteḡeidi be posa matabudi 12 ai moḡavudina.

14 Be raḡanine banaga uma matairinama nama a kitakitana, taudi a riuna, “Tauna vutuna riukaua da peroveta boni a riuriuena yodi ya tavana.” 15 Yesu ya kita da taudi a ḡoeḡoena da tauna sibo a kawa guyau makaiena. Vutuna aubainama Yesu taunaḡa ya rausonaḡe be oya debane ya naḡona.

Yesu upa debanaḡa ya naḡona

(Mt 14:22-33; Mk 6:45-52)

16-17 Naumeki da ravi ya tavana, be Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie nam i tava munaḡana. Vutuna aubainama taudi a dobi be a munaḡana gerese. Be dabudine wagae a geru da yawawa a davu be a naḡona Kapeniamma.

18 Taudi a taunaḡo ḡaubonaḡa be sive dosinama yai ravusa be rabama yai karena. 19 Inam raḡanine ta kitana be Yesu topa debanaḡa ya babara be ḡarodie ya naḡonaḡona. Dabudine taudi a naira kauana, 20 be tauna ya riuedina, “Taugu! Nam ko naira!” 21 Dabudine tauwai muriwatana a ḡoeḡoena da tauna sibo a soru tavaitena wagae. Be yai raḡantenaḡe da waga kaite noaḡo nevane gerese ya midimidina.

22 Pomai raḡanboiboi patara muridie a gosegosedina, taudi Yesu a raberabena, baninama taudi maiḡo ravie a kita da waga tenaḡa kavakava dabudine ya midimidina be tauwai muriwatana taudiḡa inam wagane a geru da a naḡona, be nam Yesu mate. 23 Be waga ḡesaudima Taiberiasḡa a veraverauna a tava da deḡo Bada buredi yai aiaini be banaga a kanikanina, dabudine a ḡotana. 24 Raḡanine patara ta kitana be Yesu be na tauwai muriwatanama mate taudi nam dabudi, naumeki da inam wagedie a geru be a munaḡana Kapeniamma Yesu wanenama aubainama.

Yesu tauna yawasana kaninama

25 Raḡanine taudi noaḡo nevane a tava be Yesu a banabanavina raḡanine, taudi ai taravire be a riuena, “Tauwai katakatai, tam nema kuya verau bako?” 26 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Maiḡo taugu èi kani siauemina, aubainama taumi taugu ko wanewaneguna. Be yau voiama dosidima aba tawai maḡataridina yaḡoro taumi nam koma katakataiena. Be inam voiedima tawai maḡatariguna da Mamaitua taugu ya riuporeguna. 27 Taumi nam kani ḡoma aubainama ko noyanoya, avedi, inam tokare ta bova be tai kavena. Be taumi yawasana kaninama ko wanena, vutuna tokare e kena nonoḡana. Yodibe Banaga Natunama yawasana kenakena nonoḡinama è utemina, baninama Tamadama Mamaitua tauna vutuna yai aninena.”

28 Be taudi ai taravire be a riuna, “Mamaitua aba e ḡoeḡoena ka voie?” 29 Be Yesu ya riuna, “Mamaitua na ḡoanama inam aitau ya riuriuporena tauna koi sumaḡena.” 30 Be taudi a riuena, “Aba matairinama kwa voie da tauma ka kita, yodibe kai sumaḡemna. 31 Maika girugiruminama porane ya riuna da Mousis waḡawaḡadama mara kaninama ya utedi be a kanina dobu kavakavane a babababarana raḡanine.”

32 Be Yesu ya riuna, “Ibewa, yà riuriu kauemina da inam nam Mousis mara kaninama i utedina. Ibewa da Tamaguma marae miemieninama ya utedina be yodi tauna mara kani ḡominama e uteutemina. 33 Be mara kani ḡominama inam tauna aitau marae be ya yovona da banaga matabuna dobue ei yawasanidina.” 34 Be taudi a riuna, “Bada, inam kaninama raḡan patapatanama kwa utemai.”

35 Be Yesu ya riuna, “Yawasana kaninama inam vutuna taugu! Be aitauḡa ḡarogue ta veraverauna, taudi nam airaḡan kani e karatidi, be aitauḡa tawai sumaḡeguna, taudi nam airaḡan nuedima e raukasakasa. 36 Be taumi ko kitakitaguna, be yaḡoro nam komawai sumaḡeguna. 37 Be taudi aitauḡa Tamaguma ya uteuteguna, taudi tokare ḡarogue ta verauna, be taugu tokare nam yà riutuaḡaiedi. 38 Taugu marae be è yovona tauriuporeguma na ḡoanama yà voiena aubainama, be nam taugu. 39 Be Mamaitua na ḡoanama inam umanama, tauna aitauḡa taugu ya uteuteguna nam tenaḡa maika yà viri yakasi, ibewa da raḡan damone taudi tokare gurie be yà kawa midisuḡu munaḡedina. 40 Tamaguma na ḡoanama inam banaga aitauḡa Mamaitua Natunama ta kita be tawai sumaḡena, taudi tokare yawasana kenakena nonoḡinama ta paḡona, be raḡan damone taudi gurie be yà kawa midisuḡu munaḡedina.”

41 Inam raḡanine Jius banegidima momodu ai karena, baninama Yesu ya riuna da tauna vutuna kani marae, be ya yovona. 42 Be taudi a riuna, “Uma tauna Yesu, Jousep natunama. Na dosima tauda tè kataiedina. Be nemanama da tauna e riuriuna, ‘Taugu marae be è yovona.’ ”?

43 Be Yesu ya riuedina, “Momodu ko gose pore! 44 Nam aitau teneḡinama da tokare ḡarogue e verau. Be Tamaguma tauriuporeguma aitauḡa e veraverauḡedina ḡarogue, taudi tokare ḡarogue ta verauna. Be taudi vutudi tokare raḡan damone gurie be yà kawa midisuḡu munaḡedina. 45 Baninama girugiruminama porane peroveta umanama a riuna, ‘Taudi matabudi Mamaitua tokare ei kataidina.’

Be aitauḡa Tamaguma bonanama tawai beavaie be riunama ta paḡopaḡona, taudi tokare ḡarogue ta verauna. 46 Nam aitau tenaḡa Tamadama i kita rubuna. Ibewa da taugu Mamaitua ḡarone be è yovona, tauguḡa Tamadama è kitana.

47 “Yà riuriu kauemina, aitau da taugu ewai sumaḡeguna, tauna kaite yawasana kenakena nonoḡinama ya paḡona. 48 Yawasana kaninama inam vutuna taugu! 49 Taumi waḡewaḡemima boni dobu kavakavane mana a kanikanina, yaḡoro a gurina. 50 Be aitau uma kaninama marae yovoyovonama e kanina, tauna tokare nam e guri. 51 Be taugu vutuna yawasana kaninama marae be è yovona. Be aitau da inam kaninama e kanina, tauna tokare e mia nonoḡana. Be inam kaninama vutuna taugu tubuḡa ḡomiguma yai utaena, da dobue banaga ta yawasanana aubainama.”

52 Dabudine Jius banegidima ai saḡasaḡa gurata be a riuna, “Nemanama da uma baneginama tubuḡinama e uteda be tà kani?” 53 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Yà riuriu kauemina, deḡoda Banaga Natunama tubuḡinama nam taumi ko kani be kosininama nam ko tego, taumi nopomie yawasana ibewa. 54 Be aitau da tubuḡa ḡomiguma e kanikani be kosiniguma e tegotegona, tauna yawasana kenakena nonoḡinama kaite ya paḡona. Be raḡan damone tokare gurie be yà kawa midisuḡu munaḡedina. 55 Baninama taugu tubuḡa ḡomiguma inam vutuna kani kaua. Be kosiniguma inam vutuna tego kaua. 56 Be aitau da tubuḡa ḡomiguma e kanikani be kosiniguma e tegotegona, tauna taugu nopogue be taugu tauna nopone. 57 Tamaguma yawayawasaninama ya riuriuporeguna na rewapanae taugu yà miamiana. Teneḡinama nama aitauḡa taugu ta kanikaniguna, taudi tokare yau rewapanae ta miana. 58 Be taugu vutuna kani kaua marae be è yovona. Taumi waḡewaḡemima boni mana a kanikanina, taudi a gurina. Be aitau uma kaninama e kanina, tauna tokare e mia nonoḡana.”

59 Yesu inam giudima matabudi Kapeniamma sinagog nopone banaga yai katakataidina.

Tauwai muriwatana toitoi Yesu na waikatakataima a tuaḡaie be a gosena

60 Be raḡanine Yesu na tauwai muriwatanama toitoi nama giudima a vaivaiedina, taudiḡa ai giu vivira be a riuna, “Uma waikatakatainama nam i vere kauana, aitau tokare e paḡo?”

61 Dabudine Yesu ya kataie da na tauwai muriwatanama tauna na giuma aubainama a momomomoduna, naumeki be ya riuedina, “Taugu yau giuma ami waisumaḡama e kawakawa gewagewa, bo? 62 Be Banaga Natunama marae e munamunaḡana ko kitana raḡanine, taumi nema ko noḡota bako? 63 Mamaitua Aruinama† tauna vutuna yawasana kenakena nonoḡinama banaga e uteutedina. Tubuḡa taunaḡa nam yawasana e utemi. Be taugu yau giuma aba è riuriuemina, inam vutuna Mamaitua Aruinama, yawasana e uteutemina. 64 Be yaḡoro taumi ḡesaumima nam komawai sumaḡeguna.” Yesu tauna noḡone ya kataiedina da aitauḡa tauna nam timawai sumaḡena, be aitau tauna tokare e boru dobiḡena. 65 Be Yesu giu yai kare munaḡe be ya riuna, “Vutuna aubainama noḡone è riuemina da nam aitau teneḡinama da tokare ḡarogue e verau. Be Tamaguma aitau rewapana e uteutena, tauna tokare ḡarogue e verauna.”

66 Uma giune Yesu na tauwai muriwatanama toitoi tauna a gose be ai naḡo teḡateḡana. 67 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama 12 a miamia kwasana yai taraviredi be ya riuna, “Taumi nemanama? Taumi mate naḡo ko ḡoeḡoe, bo?”

68 Be Saemon Pita Yesu ya paribee be ya riuna, “Bada, aitau ḡarone ka naḡo? Tam yawasana kenakena nonoḡinama riudima tamḡa ḡarome ta kenakenana, 69 be tauma kawai sumaḡemna be kè kataiena da tam vutuna Mamaitua na Babau vinevinema.”

70 Dabudine Yesu ya riuna, “Taumi 12 taugu è vinemina be nopomie tenaḡa tauna Seitan na taunoyama.” 71 Tauna inam Judas ya giugiuena. Be tauna Saemon Iskariot natunama. Be avedi da Judas tauwai muriwatana 12 nopodie, be tauna yaḡoro Yesu ya boru dobiḡena.

7

Yesu tasitasinama

1 Inam kauidima muridie Yesu Galili noponaḡa ya babababara naḡona. Be tauna Judia naḡonama nam i ḡoena, baninama inam dabudine Jius babadidima Yesu kana kasirama a tomtomna da sibo ai gurina.

2 Be Kapekape soinama raḡaninama maida ya tavatavana aubainama, 3 Yesu tasitasinama tauna a riuena, “Tam Galili sibo kuya gose be kuya naḡona Judiama soie, be dabudine patare sibo mataira kuya voiedi be am tauwai muriwatanama sibo a kitedina. 4 Tam deḡoda kwa ḡoeḡoena banaga matabudi ta kataiemna, naumeki da patara matedie mataira dosidima kwa voiedina, be nam kwa miamia yababa.” 5 Taudi nama a riuna, baninama avedi da Yesu tasitasiḡominama taudi mate Yesu nam ti sumaḡena.

6 Vutuna aubainama Yesu taudi ya riuedina, “Taugu yau raḡan yaḡama nam i tavana. Be taumi naumeki da ami ḡoane nama ko naḡona. 7 Banaga tokare nam ta tuaḡaiemi, be taugu ta tuatuaḡaieguna, baninama taugu yà riuriuedina da adi voiama a gewagewana. 8 Naumeki taumi ko naḡo soie, be taugu inam nam ama naḡonaḡona, baninama yau raḡan yaḡama yaḡoro nam i tavana aubainama.” 9 Naumeki da Yesu Galilima ya mia kwasana.

10 Be tasitasinama taudi a naḡonaḡona soie raḡanine, tauna mate muriḡa moisiriḡa ya naḡona soie. Be nam patare i taimaḡatarina. 11 Be soi nopone Jius babadidima Yesu a wane be a riuriuna, “Uma baneginama tauna deḡo?”

12 Be inam dabudine patara dosinama taudi kasave mareḡa Yesu awai giugiuena. Banaga ḡesaudima a riuna, “Tauna banaga verenama”. Be ḡesaudima a riuna, “Ibewa, tauna banaga e biribiri waideḡedina.” 13 Be nam aitau tenaḡa debanama i tora be patare i giu guratana, baninama taudi Jius babadidima a nairedina aubainama.

Yesu banaga ewai katakataidina

14 Soi ḡaubonaḡa da sibo ya kovina, Yesu ya saḡa ya naḡo tempol nopone be waikatakatai yai karena. 15 Dabudine Jius banegidima tauna a base be a riuna, “Uma baneginama tauna nam aikedae i girumana. Be nemanama da uma yabedima matabudi ya kataiedi?”

16 Be Yesu taudi ya riuedina, “Aba yàwai katakataimina inam nam taugu nuague ama waikatakataimina. Ibewa da inam tauriuporeguma tauna na waikatakataima. 17 Be aitau da Mamaitua na ḡoanama voienama e ḡoeḡoena, tauna tokare e kataie da inam waikatakatainama Mamaitua na waikatakatai, bo taugume yau waikatakatai. 18 Banaga aitau da na noḡote e giugiuna, inam baninama tauna e rarau rubuna da banaga tauna kabe ta kawa saḡe. Be tauna aitau da tauriuporenama kawa saḡenama aubainama e giugiuna, tauna inam banaga verenama, be tokare nam ḡarone gewagewa ta banavi. 19 Mousis tarawatu ya utemina, be nam aitau tenaḡa inam tarawatudima kumawai muriwatanedina. Aba aubainama taugu waiguriguma ko ḡoeḡoe? Taumi inam tarawatu kowai kati kotovina.”

20 Dabudine banaga Yesu a riuena, “Tauma nam tam waigurimma ke riuena, tam agunai penama ya kokumna.” 21 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taugu Sabat raḡanine tauḡoma tenaḡa èi yawasani be taumi nuemima yai medina. 22 Be you, taumi mate Sabat raḡanine ko noyanoyana. Taumi Mousis na tarawatuma ruvane seda tautauḡomidima ḡarodie kopitom ko voivoiedina. Be inam vaivainama novemai Eibraham ḡarone be ya saḡana, muriḡa da Mousis tarawatu ya yovoḡena. 23 Deḡoda gomana Sabat raḡanine kopitom e paḡona, inam naumeki Mousis na tarawatuma na ruvae. Nama teneḡine taugu yodi banaga Sabat raḡanine èi yawasanina, yodi nemanama? Be aba aubainama yodi ḡarogue ko medimedi? 24 Inam kauidima ko kita yaḡedi da nam voia ḡavoe kitakitanama, vutuna ko kitakita wairuva. Avedi, be didimanae yaba ko kita wairuvedi be muriḡa da ko giuedi.”

Yesu tauna Tau waiyawasana, bo?

25 Inam giudima aubaidima Jerusalem banegidima ḡesaudima a riuna, “Uma baneginama vutuna waigurinama ta riuriue, bo? 26 Tauna yodi umanema patare e giugiuna, be taudi nam aba ḡarone tima riuriuena. Agunai tauda dà babadama a banavi da tauna naumeki Tauwai yawasana. 27 Be inam nemanama? Uma baneginama tauda tè kataiena da tauna aikedae be ya tavana. Be Tauwai yawasana aikedae be e tavana nam aitau i kataiena.”

28 Yesu tauna yaḡoro tempol nopone yawai katakataina maika, tauna bonanama dosine ya riuna, “Inam riukaua taumi koya kataiena da taugu aitau be aikedae è tavana. Taugu nam yau ḡoane uma dabudine e tavana. Ibewa da Tamaguma ya riuporeguna, be tauriuporeguma riukaua e miamiana, be taumi tauna nam ko kataiena. 29 Be taugu tauna è kataiena, baninama taugu tauna ḡarone be è yovona. Tauna ya riuporeguna.” 30 Umanama giudima debedie taudi a rarau rubuna da sibo a vunuḡina, be nam ti vunuḡina, baninama na raḡan yaḡama nam i tavana aubainama.

31 Be patara nopodie banaga toitoi Yesu ai sumaḡe be a riuna, “Tauwai yawasana e tavana raḡanine, mataira ḡesaudima dosidima uma baneginama ya voivoiedina nama tokare e voiedi, bo? Vutuna aubainama uma tauna naumeki vutuna.”

32 Dabudine patara kasave Yesu awai giugiuena, Parisi a vaiedina. Vutuna aubainama taudi be pirisi adi babadama mate porisiman a riuporedina da Yesu sibo a vunuḡi be a panina. 33 Be Yesu ya riuna, “Taugu taumi mate raḡan ḡaubonaḡa tà miana, muriḡa be yà munaḡana tauriuporeguma ḡarone. 34 Taumi tokare ko waneguna be nam ko banavigu, baninama deḡo taugu yà miamiae, dabudi taumi tokare nam ko tava.”

35 Dabudine Jius babadidima adi banagama adi banagama mate a riuna, “Inam baneginama deḡo naḡonama ewai tai? Agunai tauna uma dobunama e gose be e naḡona wari dobue da nam tà kita munaḡe. Agunai tauna Jius banegidima ai daberaridi be wari dobue ta miamiana ḡarodie e naḡona. Bo Gurik banegidima ḡarodie e naḡo be ei katakataidina. 36 Tauna ya riuna, ‘Taumi tokare ko wanegu be nam ko banavigu be deḡo yà miamiana, dabudi taumi tokare nam ko tava’. Uma giudima banidima aba?”

Yesu yawasana watutunama e uteutedana

37 Soi raḡaninama dosinama damone Yesu ya midisuḡu be bonanama dosine ya riuna, “Aitau da nuamma e rarau kasakasana kwa verau ḡarogue be upa yà utem be kwa tegona. 38 Aitau da taugu ewai sumaḡeguna, inam baneginama nopone yawasana watutunama e manini dobina maika girugiruminama porane ya riuriuna nama.” 39 Yesu upa ya giuena inam Arua e giugiuena, be taudi aitauḡa tauna tawai sumaḡena tokare e utedina. Inam raḡanine Arua yaḡoro nam i yovona, baninama Yesu yaḡoro dobue ya miamiana, tauna nam gurie i midisuḡu be i naḡona marae.

Banaga a dariḡa munaḡedina

40 Be banaga umanama giudima a vaivaiedina, dabudine ḡesaudima a riuna, “Riukaua da inam tauḡominama tauna vutuna peroveta Mamaitua ya sausaugena raḡan damone e tavana, vutuna yodi ya tavana.” 41 Be banaga ḡesaudima a riuna, “Tauna Tauwai yawasana.” Be ḡesaudima a riuna, “Ibewa, Tauwai yawasana nam tokare Galilima be e verau, 42 baninama girugiruminama porane e riuriuna da Tauwai yawasana tauna guyau Deivid na damma nopone e tubuḡana. Be tauna tokare Deivid na meagaie Betliemma be e verauna.”

43 Naumeki da Yesu kana taiye banaga adi noḡotama ruvedie nama a dariḡa munaḡedina. 44 Banaga ḡesaudima a ḡoeḡoena da sibo a vunuḡina, be nam aitau tenaḡa nimanama Yesu tunine i boru rubuna.

45 Naumeki da porisiman a tava munaḡana Parisi be pirisi adi babadama ḡarodie. Be inam babadidima porisiman ai taraviredi be a riuna, “Aba aubainama Yesu nam ko vunuḡi be ko pani verauḡe?” 46 Be porisiman a riuna, “Uma baneginama na giuma ai rewapana kauana, nam aitau airaḡan nama i giu rubu be ke vaiena.” 47 Be Parisi a riuedina, “Taumi mate yodi tauna kowai murinaḡonaḡo, bo? Tauna inam banaga tauboru waideḡedima. 48 Ami babadama be tauma Parisi ko kitamai, inam tauḡominama kawai muriwatane, bo? 49 Ibewa, be uma pataridima buebuedima tarawatu nam ti kataiena, vutuna aubainama tokare Mamaitua ei tara tautauedina.”

50 Dabudine Parisi tenaḡa isanama Nikodimas, tauna vutuna boni Yesu ḡarone ya tavatavana, tauna ya midisuḡu be ya riuna, 51 “Tauda dà tarawatuma nema e riuriu bakeda? Banaga tà kovoḡa yababe, bo noḡone tà etara doke be muriḡa tà kovoḡi?”

52 Dabudine na banagama a paribee be a riuna, “Tam mate Galili banegim, bo? Girugiruminama porane kwa sievi be kwa kita da nema e riu bakem. Nam airaḡan peroveta Galiliḡa tokare e verau.”

53 Naumeki da ai daberaridi be tenatenaḡaḡa a naḡona adi vadae.

8

Waivi na banagama debedie mui ya poreporena

1 Be Yesu tauna ya naḡona oya olip debane. 2 Pomainama raḡanboiboi tauna ya munaḡana tempol nopone be dabudine patara a rawateḡeidina. Naumeki da tauna ya mia be waikatakataidima yai karena.

3 Tauna dabudi ya giugiuna maika, tarawatu tauwai katakataidima be Parisi taudi waivi tenaḡa a kita banavina, tauna na banagama debedie mui tauporenama. Vutuna aubainama taudi a verauḡena Yesu ḡarone. Be waivinama a riue da patara noḡodie ya midi 4 be taudi Yesu a riuena, “Tauwai katakatai, uma waivinama na banagama debedie mui ya porepore be kè banavina. 5 Nema kwa noḡonoḡota bake? Mousis na tarawatuma e riuriuna da umanama waivinama tauma sibo kè rauyeku be ya gurina.”

6 Be inam babadidima taudi keda a wanewanena da Yesu sibo aba ya vato waigewa be inam giudie sibo ai wavuna. Be Yesu ya raudune yovo be nimarakurakune doḡa debane yawai girugirumana. 7 Be taudi yaḡoro waitaravira awai borudidina. Naumeki da Yesu ya tausuḡu be ya riuedina, “Tam aitau da gewagewa nam ku voia rubuna, naumeki da tam banegimma yeku kwa rubu dokena.” 8 Dabudine tauna ya raudune munaḡa be doḡa debane waigirugiruma yai kare munaḡena.

9 Raḡanine waivi tauwai wavunama nama giunama a vaivaiena, naumeki da tenatenaḡaḡa ai naḡo teḡeteḡedina, be babada poredima taudi inam a doka ḡomedina. Be Yesu inam waivinama mate taudiḡa a gose poredina. 10 Naumeki da Yesu ya tausuḡu be waivinama yai taravirena, “Tauwai wavumama aikedae a naḡo? Taudi nam ti rauyekum, bo?” 11 Be waivi ya riuna, “Ibewa Bada.” Be Yesu tauna ya riuena, “Taugu mate nam tokare yà rauyekum. Kwa naḡona, be nam gewagewa kwa voie munaḡe!”

Yesu tauna dobu na yanama

12 Yesu patara ḡarodie giu yai kare munaḡa be ya riuna, “Taugu vutuna dobu na yanama. Aitau da taugu ewai muriwataneguna, tauna tokare nam tadiwanawanae ei suratou naḡo. Ibewa da tauna nopone yana e kenana, inam raḡanine yawasana e banavina.”

13 Be Parisi taudi a paribee be a riuna, “Tam inam kaiyovue tamḡa aubaimma kwa giugiu raukosoḡaiḡai.” 14 Be Yesu taudi ya riuedina, “Deḡoda taugume aubaiguma sibo è giu raukosoḡaiḡaina, inam yaḡoro riukaua. Baninama taugu aikedae è verau be aikedae yà naḡonaḡona taugu è kataiena, be taumi nam ko kataiena.

15 “Taumi ko etaetareguna inam banaga ḡoma ami noḡotama ruvane ko etaetareguna. Be taugu nam aitau ama etaetarena. 16 Be deḡoda taugu banaga etaredima è ḡoena, taugu yau rauetarama tokare didimanae è voiena, baninama Tamaguma tauriuporeguma murigue e midimidina, be nam tauguḡa ama miamiana. 17 Taumi ami tarawatuma e riuriuna da raḡanine matamata rabui giu teneḡinama ta vatona, inam giunama banaga tokare nam ta riuwai kaikaiyovu. 18 Taugu inam matemie yodi aubaiguma yà giugiuna, be wairabuiguma inam Tamaguma tauna vutuna tauriuporeguma.”

19 Dabudine taudi Yesu a riuena, “Yodi tamamma deḡo?” Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Taumi taugu Tamaguma mate nam ko kataiemaina. Deḡoda taugu sibo ko kataieguna, taumi tokare Tamaguma mate koya kataiena.”

20 Yesu tauna tempol nopone deḡo mane aniborunama gabune, dabudi ya midi be inam yabedima matabudi yai katakataidina. Be nam aitau Yesu i kaididi be i pani nawena, baninama tauna na raḡan yaḡama yaḡoro nam i tavana.

21 Be Yesu inam babadidima ya riu munaḡedina, “Taugu tokare yà naḡona, be taumi ko waneguna be ami gewagewae tokare ko gurina. Be deḡo yà naḡonaḡona, taumi tokare nam dabudi ko tava.” 22 Be Jius babadidima a riuna, “Yodi agunai waiguri munaḡenama ewai nuanoḡonoḡotena. Vutuna aubainama tauna ya riuna, ‘Deḡo yà naḡonaḡona, taumi tokare nam dabudi ko tava’. Bo inam giunama baninama aba?”

23 Dabudi Yesu na giuma ya kaiwatani be ya riuedina, “Taumi inam uma dobunama ḡaronama, be taugu ibewa. Taugu inam note banagiguma. 24 Vutuna aubainama è riuemina da taumi tokare ami gewagewae ko gurina. Be taugu inam vutuna taugu. Be deḡoda nam koi sumaḡegu, taumi tokare naumeki da ami gewagewae ko gurina.” 25 Be taudi a riuena, “Tam aitau?” Be Yesu ya riuedina, “Kaite yà riuriuemina, taugu inam vutuna taugu. 26 Taumi ami voiama debane nema sibo è riuriu bakemina, be tokare nam nama yà voia. Be tauna aitau tauriuporeguma riukaua da tauna e miamiana. Tauna vutuna aba e riuriueguna ruvane, nama dobue banaga yà riuriuedina.” 27 Be banaga dabudine taudi nam ti kataiena da tauna inam Tamanama ya giugiuena.

28 Vutuna aubainama Yesu ya riuna, “Raḡanine taumi Banaga Natunama ko kaisuḡu be koi dawena, inam raḡanine taumi tokare ko kataiegu da taugu vutuna taugu. Be taugu nam yau ḡoane yaba ama giugiuedina, ibewa da Tamaguma nema ewai katakataiguna ruvane, nama yà giugiuedina. 29 Tauriuporeguma tauna raḡan matabuna taugu mate be nam ima gosegoseguna, baninama taugu raḡan matabuna na ḡoanama yà voiedi be tauna ewai nuaverena.” 30 Banaga toitoi uma giudima a vaivaiena, taudi Yesu ai sumaḡena.

Riukaua banaga e kuvesidina

31 Taudi aitauḡa Yesu awai sumaḡena, tauna ya riuedina, “Deḡoda yau waikatakataima ko kaidididi be ko voteyeteyedina, taumi riukaua da yau tauwai muriwatanama. 32 Inam raḡanine taumi riukaua ko kataie be riukaua taumi e kuvesimina.”

33 Be taudi a paribee be a riuena, “Nemanama kwa riuriuna da kwa kuvesimai? Tauma Eibraham na damma, nam aitau ḡarone kamawai yaragana, riukaua nema e kuvesa bakemai?” 34 Be Yesu ya riuedina, “Yà riuriu kauemina, aitau da gewagewa e voivoiena, tauna gewagewa ḡarone ewai yaragana. 35 Be aitau da gewagewa ḡarone ewai yaragana, tauna Mamaitua na damma nopone nam na waibadama ima kenakenana. Be Mamaitua Natuḡominama tauna na waibadama e kenakena watanana. 36 Vutuna aubainama deḡoda Mamaitua Natuḡominama e kuvesimina, taumi naumeki da kuvekuvesimima ko miana. 37 Taugu è kataiena taumi Eibraham na damma, be yaḡoro taumi waiguriguma kowai taina, baninama taugu yau giuma taumi nopomie nam ima kenakenana aubainama. 38 Taugu Tamaguma ḡarone yaba è kitekitedina vutudi yà riuriuemina. Be taumi tamemima aba ya riuriuemina, vutuna koi muriwatanena.”

39 Be taudi a riuna, “Tauma tamamaima Eibraham.” Be Yesu ya riuna, “Ibewa, Eibraham inam nam taumi tamemi. Deḡoda taumi sibo tamemima, Eibraham naumeki da tauna yaba ya voivoiedina ruvane, nama sibo koya voiedina. 40 Taugu riukaua Mamaitua ḡarone è vaie be è riuriuemina be yaḡoro da taumi vunuḡiguma kowai taina. Eibraham tauna tokare nam nama ya voia. 41 Taumi ami voiama ewai maḡatarana da taumi tamaḡomimima inam banaga ḡesau, be tauna na voiama kowai muriwatanena.”

Be taudime a gudutaraḡa munaḡedi be a riuna, “Tauma Tamaḡomimaima inam Mamaitua be nam keda sedamai.” 42 Be Yesu ya riuedina, “Ibewa, Mamaitua inam nam taumi tamemi. Taumi deḡoda sibo tamemima Mamaitua, naumeki da taumi koyai nuapaḡoeguna, baninama taugu Mamaitua ḡarone be è yovona. Be taugu nam mabigue è yovona, ibewa da tauna ya riuporegu be è yovona. 43-44 Taumi tamemima Diaboro, vutuna aubainama taugu yau giuma koya nuababaḡena, be taugu aba yà giugiuedina, taumi nam koma vaivaiedina. Taumi tamemima na ḡoanama vutudi kowai muriwatanedina. Tauna boni pakane da yodi tauna taurau vunuḡa. Baninama tauna riukaua e tuatuaḡaie be nopone nam riukaua ima kenakenana. Tauna taukaikaiyovu be kaiyovu Tamanama, tauna naumeki na yawasanama vutuna. 45 Vutuna aubainama taugu raḡanine riukaua yà giugiuena, taumi nam taugu komawai sumaḡeguna. 46 Aba gewagewane taumi tokare koi wavugu? Deḡoda taugu yà riuriu kauana, naumeki da taumi sibo koyai sumaḡeguna. 47 Tam aitau da Mamaitua ḡaronama, tam tauna riunama kwa vaivaiena. Be deḡoda riuguma nam kuma vaivaiena, inam anikitanama tam nam Mamaitua ḡarona.”

Yesu tauna Eibraham e saḡa porena

48 Be Jius babadidima a riuena, “Tam maiḡone aba kè riuem? Tam gewagewa banegimma be penama ya kokumna!” 49 Be Yesu ya riuna, “Taugu nam penama i kokuguna, ibewa da taugu Tamaguma yà vivivivirena, be taumi taugu nam koma vivivivireguna. 50 Taugu nam ama kawakawa saḡe munaḡeguna, ibewa da Tamaguma Mamaitua tauna e kawakawa saḡeguna, be tauna vutuna yaba matabuna taukita wairuvanama. 51 Taugu yà riuriu kauemina, Tam aitau da riuguma kwa voteyeteyedina, tam nam airaḡan tokare guri e taukonim.”

52 Dabudine Jius babadidima tauna a riuena, “Yodi kè vaia kauemna da tam riukaua penama ya kokumna. Tam kuya riuna da aitau riumma e voteyeteyedina, guri nam airaḡan tokare tauna e taukoni. Be you, Eibraham be peroveta taudi a gurina. 53 Tam nema maika kitam? Tamadama Eibraham be peroveta taudi a gurina, tam kwa saḡa poredi, bo?”

54 Dabudine Yesu ya riuna, “Deḡoda taugume yà kawa saḡe munaḡeguna, inam kawasaḡenama nam baniboruboruna. Taugu Tamaguma e kawakawa saḡeguna, tauna vutuna taumi ko riuriuna ami Mamaituama. 55 Be taumi tauna nam ko kataiena. Be taugu tauna è kataiena. Deḡoda taugu sibo è riuna taugu nam tauna e kataiena, inam raḡanine taugu tokare banaga kaikaiyovuguma è tubuḡana taumi maika. Be inam nam nama! Taugu tauna è kataie be riunama yà vovo teyeteyena.

56 “Tamemima Eibraham ya noḡonoḡotina da yau kaba verauma raḡaninama e kitana, aubainama tauna nuanama ya mosarina. Be inam raḡaninama tauna kaite ya kita be yai nuaverena.” 57 Be Jius Yesu a riuena, “Tam am suarama ḡauboḡominama nam 50 ku paḡona. Be nemanama da kwa riuriuna tam Eibraham kuya kita?”

58 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Riukaua yà riuriuemina, muriḡa da Eibraham ya tubuḡana, taugu miemieniguma nama yà miamiana.” 59 Inam giunama debane taudi yeku a ragaudi da Yesu sibo a rauyekuna. Be tauna tempol ya dobi pore, da ya rausonaḡe be ya naḡona.

9

Yesu tauḡoma matapotapotanama yai yawasanina

1 Naumeki da Yesu ya babababara naḡo, be tauḡoma matapotapotanama ya kitana. Be inam tauḡominama matapotapotanama tauna nama ya tubuḡana. 2 Be Yesu na tauwai muriwatanama tauna ai taravirena, “Tauwai katakatai, gewagewa aikedae ya tava be uma tauḡominama ya voie da ma matapotapotana ya tubuḡa? Tauname na gewagewa bo na dosima adi gewagewa?”

3 Be Yesu ya riuedina, “Ibewa, nam tauna na gewagewa bo dosi adi gewagewa. Uma kauinama ya tubuḡana da inam tauḡominama ḡarone Mamaitua na rewapanama ei maḡatari be tà kitana. 4 Raḡan yodi e yanayanae tauriuporeguma na noyama tà voiena. Be kupi e veraverauna e tavana, inam raḡanine nam aitau tokare noya e voie be teneteneḡina. 5 Taugu dobue yà miamiana maika, taugu vutuna dobu na yanama.”

6 Raḡanine nama ya riuriuna, tauna doḡae ya kaviso be nimane kavisonama ya voie da dogodogo ya tubuḡana, be dogodogonama tauḡominama matanama debane ya rodana. 7 Yodibe ya riuena, “Yodi kwa naḡo kwa siguna Silom topane.” (isa ‘Silom’ baninama inam ‘Riupore’). Naumeki da tauḡoma ya naḡo be ya sigusiguna murine, matanama yai kita be ya verau munaḡana.

8 Tauna na banagama be banaga ḡesaudima taudi noḡone a kitana da tauna taukiḡikiḡi matapotapotanama. Dabudine taudi a riuna, “Inam tauḡominama vutuna kabe taukiḡikiḡi matapotapotana, bo?” 9 Be banaga ḡesaudima a riuna, “Ee, inam tauna”. Be ḡesaudima a riuna, “Ibewa, inam waria, be kitanama maika tauna.” Be tauḡominama ya riu raukosoḡaiḡai be ya riuriuna, “Inam vutuna taugu.” 10 Be taudi a riuna, “Aitau matamma yai yawasani?” 11 Be inam tauḡominama taudi ya riuedina, “Tauḡoma tenaḡa tawai isana Yesu, tauna dogodogo ya voie da matague ya roda be ya riuegu da Silom topane è siguna. Naumeki da è naḡo è sigusiguna murine, taugu èi kitana.” 12 Be banaga inam tauḡominama a riuena, “Baneginama yodi deḡo?” Be tauna ya riuedina, “Bai, taugu nam e kataiena.” 13 (-)

14 Inam kauinama Sabat raḡanine Yesu ya voiena. (v13) Vutuna aubainama taudi inam tauḡominama noḡone matapotapotanama ai doka nawena Parisi ḡarodie. 15 Be dabudine tauḡoma nema be yai kita bakona, vutuna Parisi tauna ai taravirevirena. Be tauḡominama ya paribeedi be ya riuedina, “Tauna dogodogo matague ya roda, da murine è sigu, yodibe taugu èi kitana.”

16 Dabudine Parisi ḡesaudima a riuna, “Inam tauḡominama tauna Sabat nam ima vivivivirena. Inam kauine tauma kè kataiena da Mamaitua nam tauna i riuporena.” Be ḡesaudima a riuna, “Gewagewa baneginama mataira dosidima tokare e voiedi, bo?” Naumeki da Parisi inam giudima debedie taudi a dariḡa munaḡedina. 17 Dabudine taudi inam tauḡominama noḡone mata potapotanama ai taravira munaḡe be a riuena, “Tam aba kwa noḡonoḡoti, inam baneginama matamma yawai yawasanidina, tauna aitau?” Be tauḡoma ya riuna, “Tauna agunai peroveta.”

18 Be Jius babadidima taudi inam tauḡominama nam ti sumaḡena da tauna noḡone matapotapotana. Vutuna aubainama taudi na dosima a riuedi da a tava, 19 yodi be ai taraviredina, “Uma taumi natumi, bo? Tauna matapotapotanama nama ya tubuḡa, bo? Yodi nemanama da matanama yai kita?” 20 Dabudine na dosima a riuna, “Ee, inam tauma natumaima be tauna matapotapotanama nama ya tubuḡana. 21 Be yodi nemanama da yai kitana tauma nam ke kataiena. Tauna koi taravire be e riuemina, tauna ya morabana.”

22 Tauḡoma na dosima nama a riuna, baninama taudi Parisi a nairedina aubainama. Baninama Parisi taudi noḡone adi ogama a taraḡina da banaga aitau e riuna, ‘Yesu tauna Tauwai yawasana’, inam raḡanine baneginama tokare sinagog nopone be tà tavu dobiḡena. 23 Inam kauinama aubainama na dosima a riuna, “Tauna koi taravire be e riuemina, tauna kaite ya morabana.”

24 Naumeki da taudi inam tauḡominama raḡan wairabuinama a riue da ya saḡa munaḡa be a riuena, “Tam Mamaitua sibo kuya vivire be tauma riukaua sibo kuya riuemaina, baninama tauma ke kataie da Yesu tauna gewagewa baneginama.” 25 Dabudine inam tauḡominama ya riuna, “Taugu nam e kataiena tauna gewagewa banegina bo ibewa. Be aba è kataiena inam taugu mataguma potapotanama be yodi èi kitana.”

26 Dabudine Parisi tauḡoma matapotapotanama ai taravira munaḡe be a riuena, “Nema yai yawasana bakem? Aiyaba ya voie?” 27 Be tauḡominama ya riuna, “Taugu kaite è riuemina be taumi nam kowai beavaiana. Yodi aba aubainama ko ḡoeḡoena ko vaia munaḡe? Taumi mate tauna waimuriwatanenama ko ḡoeḡoe, bo?”

28 Dabudine taudi inam tauḡominama a kunure be a riuna, “Tam inam baneginama na tauwai muriwatanama, be tauma inam Mousis na tauwai muriwatanama! 29 Mamaitua Mousis ḡarone ya giuna, vutuna tauma kè kataiena. Be inam tauḡominama aikedae be ya tavana tauma nam ke kataiena.”

30 Be tauḡoma ya riuna, “Taumi ko nuanua babaḡana inam naumeki, taugu mate nam e kataiena tauna deḡo be ya tava, be mataguma yai yawasanina, inam vutuna è kataiena. 31 Tauda matabuda tè kataiena da gewagewa banegidima adi waibaḡama Mamaitua nam ima vaivaiena. Ibewa da aitauḡa tauna ta vivivivire be na ḡoanama ta voivoiena, taudi adi waibaḡama tauna e vaivaiena. 32 Boni pakane da yodi nam aitau tenaḡa ke vaie da banaga ma matapotapotana tubutubuḡinama i yawasana rubuna. 33 Uma baneginama tauna riukaua da Mamaitua ḡaronama, be deḡoda ibewa, tauna nam teneteneḡina da umanama kauinama tokare ya voie.”

34 Be Parisi a riuena, “Tam kuya tubutubuḡe gewagewa ya kaididimna naumeki da yodi. Be yodi tauma kwai katakataimai, bo?” Naumeki da taudi inam tauḡominama sinagog nopone be a tavu dobiḡena.

Banaga nam waisumeḡidi taudi matedima ya potana

35 Yesu ya vaie da Parisi inam tauḡominama sinagog nopone be a tavu dobiḡena. Be Yesu raḡanine inam tauḡominama ya banabanavina ya riuena, “Tam Banaga Natunama kwawai sumaḡe bo ibewa?” 36 Dabudine inam tauḡominama ya riuna, “Bada, inam aitau? Kwa riuegu be yài sumaḡe.” 37 Be Yesu ya riuna, “Tam vutuna yodi kwa kitakitana, be ḡarome e giugiuna.” 38 Naumeki da inam tauḡominama ya riuna, “Bada, yàwai sumaḡana.” Dabudine tauna ya rauduneena.

39 Be Yesu ya riuena, “Taugu è yovona dobue banaga waitarapiriedima aubainama, da banaga matapotepotedima tai kitana, be banaga waikitedima taudi ta noḡonoḡotina da kabe tiwai kita, ibewa da taudi matedima ya potana.” 40 Be Parisi ḡesaudima dabudi a midimidina nama a vaivaiena, taudi a riuna, “Aiyaba, tauma mate matamaima ya pota, bo?” 41 Be Yesu ya riuedina, “Deḡoda taumi sibo ko riuna, ‘Tauma matamaima ya potana’, inam raḡanine taugu tokare è sagumi da gewagewa nam ḡaromie ya kena. Be yodi taumi ko riuriuna da taumi matemima ewai kitana, vutuna aubainama taugu tokare nam yà sagumi, be ami gewagewama naumeki da nama ta kenana.”

10

Tauyosi verenama

1 Yesu ya riuna, “Taugu yà riuriu kauemina, banaga aitau sipu adi ganama matakedane nam e saḡa be tauna gana boganaḡa e raukai saḡana, inam baneginama tauna taudanedanene. 2 Be tauyosi tauna matakedaḡa be e saḡasaḡana sipu ḡarodie. 3-4 Be matakeda taurabenama tauna matakeda e kaiporena tauyosi aubainama. Be tauyosi tauna na sipuma tenaḡaḡa isedima e vatodi be tauna bonanama ta vaie, yodibe tauna ewai doka dobiḡedina. Be sipu tauna tawai muriwatanena, baninama tamedima bonanama a vaia maraḡamena. 5 Be banaga tabunama bonanama ta vaiena, taudi tokare naira ta naḡona, baninama tauna bonanama nam ti maraḡamena.”

6 Taudi aitauḡa inam wainasinama nama a vaivaiena, taudi wainasi baninama nam ti kataiena da Yesu aba ya giugiue. 7 Naumeki da tauna wainasinama, baninama ya giu yaḡedina, “Yà riuriu kauemina, taugu vutuna sipu adi matakedama. 8 Be banaga ḡesaudima noḡogue tavetavedima, taudi inam banaga danedanenedima, vutuna aubainama sipu taudi bonedima a vaia nuababaḡedina. 9 Be matakeda inam vutuna taugu. Aitau nopogue e saḡa be e naḡona gana nopone, tauna tokare yawasana e banavina, tauna tokare e mia genuana be kani nonoḡinama e kanina. 10 Taudanedanene e tavana, tauna sipu e danenedi, e vunuḡidi be e kawa gewegewedina aubainama e tavana. Be taugu è tavana sipu yài yawasanidina aubainama, be taudi yawasana verenama tai maurena, be nam aba ta maruabie.

11 “Taugu vutuna tauyosi vereguma. Be tauyosi verenama na yawasanama tokare ei utaena sipu waiyawasanidima aubainama. 12 Be tauyosi mane aubainama e vovo bagibagina, inam tauna nam tauyosi verena, be tauna nam sipu tamedi. Baninama tabei ta tavatavana raḡanine, inam taunoyanama na yawasanama aubainama naira e naḡona. Dabudine tabei tokare sipu tai retedi be tai daberaridina. 13 Inam tauḡominama naira e naḡona, baninama tauna mane aubainama e noyanoyana, be nam sipu imawai nuaboyedina.

14-15 “Taugu tauyosi vereguma. Taugu Tamaguma è kataiena, be tauna taugu ya kataieguna, teneḡinama nama taugu yau sipuma è kataiedina, be taudi taugu a kataieguna. Be taudi waiyawasanidima aubainama taugu yau yawasanama yài utaena. 16 Be taugu yau sipuma ḡesaudima gana ḡesaudie ta miamiana, taudi mate yà saḡedina gana nopone. Da taudi mate taugu bonaguma ta vaie be adi banagama mate dam tenaḡa ta tubuḡana, yodibe taudi tauyosi tenaḡa vagurune ta miana.

17 “Taugu yau yawasanama yài utae be ya paḡo munaḡena, vutuna aubainama Tamaguma ewai nuapaḡoeguna. 18 Be nam aitau tokare yau yawasanama e paḡo pore! Ibewa da taugume yau ḡoane yau yawasanama yài utaena. Taugu rewapana ḡarogue e kenakenana da yau yawasanama yài utaena, be rewapana ḡarogue da yà paḡo munaḡena. Nama Tamaguma ya riu vavasaḡeguna.”

19 Inam nama ya giugiuna raḡanine, Jius banegidima dabudine ai kawa dariḡa munaḡana, 20 be banaga toitoi a riuna, “Tauna ya bua kauana, penama ya kokuna. Aba aubainama kowai beavaie?” 21 Be banaga ḡesaudima a riuna, “Tauna na giuma vaienama nam banaga penama kokukokuna maika. Baninama penama nam teneteneḡina da banaga matapotapotanama ei yawasani.”

Jius banegidima Yesu a tuaḡaiena

22 Tururu raḡanine Jerusalemma tempol soinama raḡaninama ya tavana, 23 be tempol nopone gabu isanama ‘Solomon na wagapatae’* dabudine Yesu ya babababara naḡona. 24 Be Jius banegidima tauna a midiḡuruvi be a riuena, “Tam Tauwai yawasana teika da kwa riu ḡomemai. Be nam kwa kawa nuaraḡaraḡa guratemai.”

25 Be Yesu ya riuna, “Taugu maiḡoka è riuemina, be nam komawai sumaḡeguna. Mataira dosidima Tamaguma isane yà voivoiedina taudi tawai maḡatariguna, 26 be yaḡoro taumi nam komawai sumaḡana, baninama taumi nam taugu yau sipu. 27 Taugu yau sipuma taudi bonaguma vaienama a kataiena, be taugu taudi è kataiedi be tawai muriwataneguna. 28 Be taugu yawasana kenakena nonoḡinama taudi yà uteutedina, da taudi tokare nam airaḡan gienae ta naḡo. Be nam aitau tokare e kwayagu be teneteneḡina. 29 Baninama Tamaguma tauna yai rewapana vavasaḡana nam maika aitau ḡesau. Tauna vutuna sipu ya uteguna, be nam aitau tokare tauna nimane e kwaya be teneteneḡina. 30 Tamaguma be taugu, tauma tenaḡa.”

31 Naumeki da Jius banegidima yeku a tama munaḡedi da Yesu sibo a rauyekuna. 32 Be Yesu taudi ya riuedina, “Taugu mataira dosidima toitoi Tamaguma na rewapanae è voiedi be koya kitedina. Yodi deḡo matairinama debane taumi rauyekuguma kowai tai?” 33 Be Jius banegidima a riuena, “Tauma nam inam matairidima aubaidima rauyekumna kamawai taina, ibewa da tam am waidiboḡama aubainama rauyekuma kawai taina. Tam banaga ḡoma be kwa riuriu munaḡemna da tam kabe Mamaitua.”

34 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Koya kataie bo ibewa da ami bukama porane a giruma be umanama a riuna, ‘Taugu è riuemina da taumi dobu mamaituedima.’ ”

35 Be giruminama poranama aba e riuriuena inam riukaua! Avedi da Mamaitua riunama Israel babadidima ḡarodie ya riupore yovoḡena, be yaḡoro tauna yai isedina ‘mamaitua’. 36 Be yodi taugu yà riuriuna da taugu Mamaitua Natunama be aba aubainama taumi ko medimediegu? Taugu nam amawai diboḡana. Taugu Tamaguma ya vinegu be ya riupore yovoḡeguna dobue. 37 Deḡoda taugu Tamaguma na voiama nam yà voiedi, naumeki da nam koi sumaḡegu. 38 Be deḡoda yau giuma mate nam koi sumaḡe, naumeki da mataira dosidima yà voivoiedina, vutudi sibo koya kitedi be koyai sumaḡana. Inam raḡanine taumi tokare ko kataie da Tamaguma taugu nopogue, be taugu Tamaguma nopone.”

39 Dabudine Jius banegidima a rarau rubu munaḡana da Yesu sibo a vunuḡina, be taudi tauna a viri yakasi be ya naḡo poredina. 40 Inam kauinama murine Yesu upa Jodan ya davu be ya munaḡana deḡo boni Jon banaga yawai babataitodie, dabudine ya miana. 41 Be banaga toitoi a tava be a riuna, “Jon tauna nam airaḡan voia dosidima i voia rubudina, be tauna uma baneginama ya giugiuena inam matabuna riukaua.” 42 Vutuna aubainama inam dabudine banaga toitoi Yesu ai sumaḡena.

11

Lasares ya gurina

1 Beteni meagaine tauḡoma tenaḡa isanama Lasares tauna ya sida kauana, be nuvunuvunama rabui mate a miamiana. Tauna nuvunuvunama isedima Meri be Mata. 2 Uma Merinama tauna vutuna upa ḡabuḡabunama Yesu kaḡane ya ḡini be debavuvuḡine ya ravusina. Tauna vutuna nuvunama ya sidana. 3 Vutuna aubainama inam waiwaividima rabui Yesu na riuma a riupore be a riuna, “Bada, turamma nuamma taupaḡonama ya sidana.”

4 Raḡanine Yesu inam varinama ya vaivaiena, tauna ya riuna, “Inam sidanama tokare nam Lasares ei guri. Ibewa da inam sidane Mamaitua neneḡarinama ei maḡatarina, be inam neneḡarine Mamaitua Natunama e kawa saḡena.” 5 Yesu, tauna Mata, Meri be Lasares ewai nuapaḡoedina, 6 be yaḡoro tauna nam i naḡo makaina ḡarodie. Tauna raḡan rabui ya miana be muriḡa da ya naḡona ḡarodie.

7 Naumeki da raḡan rabui a kovina murine, Yesu na tauwai muriwatanama ya riuedina, “Yodi tà munaḡana Judiama.” 8 Be na tauwai muriwatanama tauna a riuena, “Tauwai katakatai, maiḡone kuya kita! Inam dabudine Jius babadidima rauyekumma awai taina. Be yodi tam dabudi kwa munaḡa, bo?” 9 Be Yesu ya paribeedina, “Raḡan e yanayanae tauda noya tà voiena. Banaga raḡan e yanayanae ta babarana tokare nam kaḡedima tai tutu, baninama taudi dobu yanayanane keda ta kitakita kauena. 10 Be kupie taudi tokare kaḡedima tai tutuna, baninama nam yana.” 11 Be na giuma ya kaiwatani be ya riuedina, “Turadama Lasares ya kena nuakoana, be taugu yà naḡonaḡona ḡarone taiḡosorinama aubainama.”

12 Be na tauwai muriwatanama a riuna, “Bada, deḡoda tauna ima kenakena, inam tokare sida e yawasanana.” 13 Be Lasares tauna ya gurina, vutuna Yesu ya giugiue be na tauwai muriwatanama ai noḡotana kabe tauna kena ḡoma i giugiue. 14 Vutuna aubainama Yesu taudi ya riu ḡomedi be ya riuna, “Lasares ya gurina. 15 Be taumi aubaimima nuaguma ya verena da nam ḡarone e tavana. Yodi inam keda ḡesaunama e kenakenana da taumi tokare koi sumaḡana. Yodi tà naḡona tauna ḡarone.” 16 Dabudine Tomas awai isana ‘Raḡaraḡa’ tauna tauwai muriwatana ḡesaudima ya riuedina, “Naumeki, matabuda tà naḡo be tauna mate tà guri tenaḡana.”

17 Yesu Betenima ya tavatavana, tauna ya vaie da Lasares ya guri be kokoagae ya kenana raḡan 4 a kovina. 18 Beteni da Jerusalem nam madani i dauna, 19 vutuna aubainama banaga toitoi Meri be Mata nuadubuedima aubainama a tavana Betenima, taudi nuvudima ya kovina aubainama. 20 Dabudine Mata e vaiena be Yesu ya veraverauna ḡarodie, naumeki da ya dobi ya naḡona Yesu verau bodebodenama aubainama. Be Meri tauna vadae ya mia kwasana. 21 Be Mata Yesu ya riuena, “Bada, deḡoda tam maiḡone uma dabudine ku tavana, nuvuguma tokare nam ya guri. 22 Be taugu è kataiena deḡoda yodi aba kwai baḡena, Mamaitua tokare e utemna.”

23 Be Yesu tauna ya riuena, “Nuvumma tokare e midisuḡu munaḡana.” 24 Be Mata ya riuna, “Taugu è kataiena da raḡan damone midisuḡu munaḡa raḡanine tauna tokare e midisuḡuna.” 25 Be Yesu tauna ya riuena, “Taugu vutuna midisuḡu munaḡa be yawasana. Aitauḡa da tawai sumaḡeguna, taudi avedi da a gurina, be yaḡoro tokare ta yawasanana. 26 Be banaga miemienidima aitauḡa taugu tawai sumaḡeguna, taudi tokare nam airaḡan ta guri. Inam giunama kwawai sumaḡe bo ibewa?” 27 Be Mata ya riuna, “Bada, taugu yàwai sumaḡana da tam vutuna Tauwai yawasana Mamaitua Natunama, dobue kuya yovona.”

28 Nama ya giugiu rovona murine, tauna ya munaḡana vadae tasinama Meri ḡarone be mareḡa ya riue da ḡavoe be ya riuena, “Tauwai katakatai ya tava be e ḡoeḡoena e kitamna.” 29 Be Meri inam giunama ya vaivaiena, tauna waiḡapa ya midisuḡu makai be ya naḡona Yesu ḡarone. 30 Mata deḡo Yesu ya banabanavie, inam dabudine Yesu ya miamiana be nam meagaie i tavana.

31 Jius banegidima Meri a miamia roguena, dabudine a kita da Meri vadae be ma girigirina ya dobi makaina. Dabudine taudi a noḡotina da Meri kabe nuvunama kokoagine ḡaba aubainama i naḡonaḡo, naumeki da taudi ai muriwatanena. 32 Raḡanine Meri Yesu ḡarone ya tavatavana, tauna ya raupari be ya riuna, “Bada, deḡoda tam maiḡone uma dabudine ku tavana, nuvuguma tokare nam ya guri.”

33 Yesu e kitana be Meri ya ḡabaḡabana, be Jius banegidima Meri a miamia roguena taudi mate a ḡabaḡabana. Inam raḡanine Yesu medi noponama ya karati be nuanama ya gewagewana. 34 Dabudine Yesu taudi yai taraviredi be ya riuna, “Lasares deḡo dabudine koyai kokoagi?” Be taudi a riuna, “Bada, tà naḡo be kwa kita.” 35 Naumeki da Yesu ya ḡabana. 36 Be banaga dabudine a midimidina taudi a riuna, “Ko kita, Lasares tauna nuanama ya paḡo kauena.” 37 Be ḡesaudima a riuna, “Uma tauḡominama banaga matapotapotanama yai yawasanina, be aba aubainama tauna Lasares varinama ya vaia yababe be ya guri?”

Yesu, Lasares ya guri be ya kawa midisuḡu munaḡena

38 Dabudine Yesu medi noponama ya kara munaḡe be kokoagae ya tavana. Lasares kokoaginama inam gubae. Be gubanama gayane yeku dosinama ai miditomna.

39 Be Yesu ya riuna, “Yeku ko taurie ḡavoe e naḡo!” Be Mata ya riuna, “Bada, yodi tokare pana e morabana, baninama tauna kokoagae ya kenana raḡan 4 a kovina.” 40 Be Yesu ya riuena, “Taugu è riuem bo ibewa da tam kwai sumaḡana tokare Mamaitua neneḡarinama kwa kitana.” 41 Dabudine taudi Yeku a raurie da ḡavoe ya naḡo, yodibe Yesu gunuma ya kitasaḡe be ya riuna, “Mamai, yàwai kaiwemna da tam taugu bonaguma kuya vaiena. 42 Taugu è kataiena da tam raḡan matabuna taugu bonaguma kwa vaivaiena, be uma banegidima ta midimidina, taudi kadi taiye taugu bonaguma dosine yà riuna da taudi sibo a vaie be ai sumaḡa da tam taugu kuya riuporeguna.”

43 Yesu nama ya giugiu kovina, tauna bonanama dosine ya riuna, “Lasares, kwa dobi!” 44 Naumeki da tauḡoma gurigurinama gubae be ya dobina. Tauna nimanama, kaḡanama, debanama be tuninama matabuna garae sumasumanama. Naumeki da Yesu ya riuna, “Gara ko kuvesa poredi be e naḡona!”

Jius babadidima Yesu kana kasirama a tomna waigurinama aubainama

45 Jius banegidima toitoi Meri nuadubuenama aubainama a tavatavana, taudi Yesu aba ya voivoiena a kita be tauna ai sumaḡena. 46 Be banaga ḡesaudima taudi a naḡo be Yesu aba ya voivoiena Parisi ḡarodie ai samanina. 47 Dabudine pirisi adi babadama be Parisi ai rawateḡeidina Sanedrion waiborunama aubainama. Be dabudine taudi a riuna, “Yodi aba tà voie? Uma tauḡominama mataira toitoi e voivoiedina. 48 Deḡoda tauda tà kita yababena, banaga matabudi tokare tauna tai muriwatanena. Inam raḡanine tauiḡara Romḡa tokare ta verau, be dà tempolma be dà dobuma ta kawa gewegewedina.”

49 Naumeki da tauḡoma tenaḡa isanama Kaiyapas, tauna pirisi adi badama inam modinama nopone. Tauna ya midisuḡu be ya riuna, “Taumi buebuemima, 50 nam aiyaba ko kataiena. Ya verena da inam baneginama tenaḡa sibo ya gurina, be tauda matabuda sibo tè yawasanana.”

51 Inam giunama nam Kaiyapas nuane i giu yababana, ibewa. Be tauna pirisi adi badama ya miamiana inam modinama nopone, vutuna aubainama tauna yai perovetana da Yesu sibo ya gurina Jius banegidima matabudi aubaidima. 52 Be nam Jius taudiḡa, ibewa da Mamaitua na sedama dobu matabuna nopone a daberara be ta miamiana, taudi mate aubaidima tauna e guri be e rawateḡeidi da taudi tenaḡa ta tubuḡana.

53 Naumeki da inam raḡanine be nokoi ya naḡona taudi Yesu na kasirama tomnama ai karena da sibo ai gurina. 54 Vutuna aubainama Yesu nam patara nopodie i noya munaḡana, tauna ya gosedi be ya naḡona Epreim meagaine. Inam meagainama dobu kavakavanama diane, be dabudine tauna na tauwai muriwatanama mate a miana.

55 Naumeki da Naḡopore soinama raḡaninama maida ya tavatavana aubainama, banaga toitoi Israel nopone miemienidima a rauria be a saḡa a naḡona Jerusalemma. Baninama muriḡa da Naḡopore soinama sibo ya tavana, be noḡone taudi adi vaivaima da sibo a sigu dokana. 56 Dabudine taudi a ḡoeḡoena da Yesu sibo a kitana. Vutuna aubainama taudi tempol dianaḡa a midi babara be adi banagama adi banagama ai taraviredi be a riuriuna, “Aba ko noḡonoḡoti, Yesu tokare soie e saḡa bo ibewa?” 57 Inam dabudine pirisi adi babadama be Parisi, taudi adi giuma bagibaginama a boruna da aitau Yesu e kitana, waiḡapa taudi ḡarodie ei maḡatarana. Yodibe tauna ta vunuḡina.

12

Meri upa ḡabuḡabunama Yesu kaḡane ya ḡinina

(Mt 26:6-13; Mk 14:3-9)

1 Raḡan 6 a kenakenana muriḡa da Naḡopore soinama e tavana. Be Yesu tauna ya naḡona Betenima Lasares na vadae, tauna vutuna ya gurina be Yesu ya kawa midisuḡu munaḡena. 2 Dabudine Yesu na kanima a vokaukauena. Naumeki da Mata kani ya tebodi be Yesu, Lasares be banaga ḡesaudima mate gunie a miamiana ya ute nawedina. 3 Be Meri dabudine upa ḡabuḡabunama* ya paḡo da Yesu kaḡanama debane ya ḡini be deba vuvuḡine Yesu kaḡanama ya ravusina. Be inam upanama isanama ‘Nad’ be maesinama dosinama. Be inam vadanama noponama matabuna ḡabuḡa ya kaiyaḡotina.

4 Be Yesu na tauwai muriwatanama tenaḡa isanama Judas Iskariot, tauna vutuna tokare Yesu e boru dobiḡena, tauna umanama ya riuna, 5 “Inam upanama ḡabuḡabunama maesinama ya moraba kauana!† Taumi sibo koya raugimare be mane banaga waikaruwaḡewaḡedima sibo koya utedina.” 6 Judas nam banaga waikaruwaḡewaḡedima i noḡotidi be inam giunama i vatona, ibewa da tauna banaga danedanenenama, aubainama nama ya giuna. Baninama Judas tauna mane taurabenama be wari raḡan tauname aubainama mane nevedima ya rarau soru poraḡana.

7 Be Yesu tauna ya paribee be ya riuna, “Nam Meri kwa tainuaraḡaraḡa, kwa gose pore. Tauna umanama ya voiana inam ya kawa nonoḡiguna waikokoagiguma aubainama. 8 Banaga waikaruwaḡewaḡedima raḡan matabuna taumi mate ko miamiana. Be taugu nam tokare taumi mate tà mia gurata.”

9 Taudi dabudine yaḡoro a kanikanina, be patara dosinama a kataie da Yesu tauna Lasares na vadae ya miamiana. Vutuna aubainama a verauna kitanama aubainama, be nam Yesu taunaḡa, Lasares mate kitanama aubainama a verauna, baninama tauna ya gurina, be Yesu yai yawasani munaḡena. 10 Inam kauinama aubainama pirisi babadidima adi ogama a taraḡina da Lasares mate sibo ai gurina. 11 Baninama tauna kana taiye banaga toitoi Jius babadidima a gosedi be Yesu ai muriwatanena.

Yesu Jerusalemma ya saḡa ya naḡonaḡo be banaga ai nuaverena

(Mt 21:1-11; Mk 11:1-10; Lk 19:28-40)

12 Pomainama banaga soi aubainama a tavatavana, taudi a vaie da Yesu ya saḡasaḡana Jerusalemma. 13 Vutuna aubainama banaga toitoi garamo a ragaudi da a dobi a naḡona veraubodenama aubainama, be bonedima dosine a yogo be a riuriuna,

“Hosana, waiaiaininama tauna vutuna Bada isane e veraverauna! Israel guyaunama waiaiaininama!”

14 Yesu donki natunama ya banavi be debane ya miana, maika girugiruminama porane ya riuriuna nama,

15 “Jerusalem‡ banegimima nam ko naira, ko kitana ami guyauma donki natunama ya gerue be ḡaromie e veraverauna.”

16 Yesu na tauwai muriwatanama uma kauidima noḡone nam ti kataiedina. Be Yesu marae ya saḡa ya naḡonaḡona murine, girugiruminama porane aba a riuriuedina, vutudi Yesu na tauwai muriwatanama a noḡotidina, be a kataie da noḡone aba awai perovetaena yodi a tubuḡa be a kitana.

17 Be maiḡone Lasares ya guri da kokoagae ya kenakenana. Be Yesu Lasares gurigurinama kokoagae ya riue, be ya kawa midisuḡu munaḡe da ya dobina. Inam raḡanine banaga toitoi dabudi mate, be Yesu aba ya voie be a kitakitana, taudi inam varinama ai daberarina. 18 Be banaga toitoi inam varinama a vaiena. Vutuna aubainama taudi garamo a ragaudi be a dobi a naḡona Yesu naḡobodenama aubainama. 19 Dabudine Parisi taudi adi banagama adi banagama a riuedina, “Yodi aba tà voie? Banaga matabudi Yesu tawai muriwatanena.”

Yesu nema e guri bakona ya giuena

20 Inam soinama nopone dabudine Gurik banegidima ḡesaudima mate inam soinama aubainama a tavana. 21 Taudi a verauna Pilip ḡarone. (Pilip tauna Betsaida baneginama Galili provins nopone.) Be taudi Pilip ai baḡa be a riuna, “Yau tura, tauma Yesu kitanama ka ḡoeḡoena.” 22 Naumeki da Pilip ya naḡo Endru yai vari be rabuidi a naḡona Yesu riunama aubainama.

23 Be Yesu ya paribeedi be ya riuna, “Yodi raḡan ya tavana da Banaga Natunama neneḡarinama e maḡatarana. 24 Yà riuriu kauemina, deḡoda pesi nam doḡa nopone ko kuma be e guri, inam tokare kitanama teneḡinama nama e kenakenana. Be deḡoda pesi doḡa nopone kwa kuma be e gurina, inam raḡanine tokare e gogo tava be baninama toitoi e sivudina. 25 Aitau da tauname na yawasanama ewai nuaboyena, tokare na yawasanama e kawa gewagewana. Be aitau da uma dobune nam na yawasanama imawai nuaboyena, tauna tokare yawasana kenakena nonoḡinama e paḡona. 26 Aitau aubaiguma noya e ḡoeḡoena, naumeki da ei muriwataneguna. Deḡo yà naḡonaḡo bo yà miamiana, tauna taugu mate. Be Tamaguma inam banegidima aitauḡa aubaiguma ta noyanoyana, tokare e kawa saḡedina.

27 “Be yodi taugu èi nuaboya kauana be nema yà riu bako? Umanama yà riu bo avedi, ‘Mamai, kwa sagugu da uma nuaboyanama nam yà sigue.’ Ibewa, nam nama yà riu, baninama inam vutuna aubainama uma dobudine è yovona. 28 Taugu umanama yà riuna, ‘Mamai, tamḡa isamma kwa kawa saḡe munaḡemna.’ ” Naumeki da bona marae ya dobi be ya riuna, “Taugu kaiteka isaguma è kawa saḡe munaḡeguna be yodi yà voia munaḡena.” 29 Inam raḡanine patara bona a vaivaiena, banaga ḡesaudima a riuna, “Inam parere.” Be ḡesaudima a riuna, “Ibewa, inam anea Yesu ḡarone e giugiuna.”

30 Dabudine Yesu ya riuna, “Taumi anisagumima aubainama inam bonanama ya dobina, nam taugu. 31 Yodi raḡan ya tavana da Mamaitua dobu ei tarapirie be dobunama tauwai badenama e tavu dobiḡena. 32 Be taudi korosie tawai daweguna raḡanine, taugu yau banagama matabudi yà verauḡedina ḡarogue.” 33 Inam giudima tauna ya vatodina da banaga sibo a kataie da tauna tokare nema e guri bakona.

34 Dabudine banaga a riuna, “Tauma tarawatu nopone kè kataiena da Tauwai yawasana tauna tokare e mia nonoḡana. Be yodi nemanama da kwa riuriuna, ‘Banaga Natunama tokare korosie tai dawe? Banaga Natunama inam aitau?’ ” 35 Be Yesu ya riuedina, “Taugu vutuna ami yanama, be taugu tokare nam taumi mate tà mia gurata. Vutuna aubainama yodi raḡan daumorine taumi inam yananama noponaḡa ko babarana. Inam kedane tadiwanawana tokare nam e rupu tawemi. Baninama aitauḡa tadiwanawana noponaḡa ta babababarana, taudi keda nam tima kitakitana, taudi ta naḡonaḡona aikedae ta tavana nam ti kataiena. 36 Taumi yana yodi ḡaromie e miamiana maika, naumeki da taumi yananama koi sumaḡena, inam raḡanine taumi tokare yana natunatunama ko tubuḡana.” Be Yesu na giuma yawai kovina, murine tauna ya gosedi be ya naḡo waimatapoviedina.

Jius babadidima yaḡoro da nam timawai sumaḡana

37 Yesu mataira toitoi Jius matedie ya voiedina, be taudi yaḡoro nam ti sumaḡena, 38 baninama peroveta Aisaia aba ya riuriuena nama a tubuḡana. Tauna umanama ya riuna,

“Bada, aitau tokare ama giuma ei sumaḡe? Be aitau ḡarodie tokare am rewapanama kwai maḡatari?”

39 Be mate Aisaia gabu ḡesaune umanama ya riuna,

40 “Mamaitua taudi matedima be nuedima yai potedina,

inam kedane taudi matedie nam aba sibo a kita, bo nuedie nam aba sibo a kataie

da nuedima a vitaredi be sibo ei yawasanidi.”

41 Aisaia nama ya riuna, baninama tauna kaite Yesu neneḡarinama ya kita be ya giuena. 42 Be yaḡoro banaga toitoi be Jius babadidima toitoi mate Yesu ai sumaḡena. Be taudi Parisi a nairedina, baninama deḡoda sinagog nopone be tima tavu dobiḡedi. Vutuna aubainama taudi nam ti maḡatara munaḡedina da taudi tauwai sumaḡa, 43 baninama taudi a ḡoeḡoena da Mamaitua sibo ya kawa saḡedina. Be adi ḡoana kauama inam sibo banaga taudi a kawa saḡedina.

44 Dabudine Yesu bonanama dosine ya riuna, “Banaga aitau taugu ewai sumaḡeguna, inam nam tauguḡa imawai sumaḡeguna, ibewa da tauriuporeguma mate ewai sumaḡena. 45 Be deḡoda aitau taugu ya kitaguna, inam tauriuporeguma kaite ya kitana. 46 Taugu è yovona dobu waiyananama aubainama. Be aitau taugu ewai sumaḡeguna, tauna tokare nam tadiwanawanae e mia.

47 “Be aitau da yau giuma e vaivaiedina be nam e voteyeteyedi, taugu nam yodi tauna yài tarapirie, baninama taugu nam dobu waitarapirienama aubainama e yovona, ibewa da taugu dobu waiyawasaninama aubainama è yovona. 48 Be aitau da taugu e riuriu tuatuaḡaiegu be yau giuma nam ei aninedi, tauna tokare kovoḡa e banavina. Baninama raḡan damone taugu yau giuma tokare tauna ta etarena. 49 Taugu nam nuague ama giugiu yababana, ibewa da Tamaguma tauriuporeguma tauna ya riu vavasaḡeguna da taugu aba yà giuena. 50 Be taugu è kataiena da tauna na giuma ewai kataimina da taumi yawasana kenakena nonoḡine ko tavana. Vutuna aubainama Tamaguma aba ya riuriueguna, ruvane nama yà giugiuna.”

13

Yesu na tauwai muriwatanama kaḡedima e koḡekoḡedina

1 Naumeki da Naḡopore Soinama raḡaninama ḡaubonaḡa da sibo ya tavana. Be Yesu tauna kaite ya kataiena da na raḡanima ya tavana da uma dobunama e gose be e munaḡana Tamanama risine. Dabudine tauna na tauwai muriwatanama yai kataidi da tauna ewai nuapaḡo kauedina. 2 Ravie kani na raḡanie Diaboro kaite Judas Iskariot, nopone noḡota gewagewanama ya boruna da Yesu e boru dobiḡena, Judas tauna vutuna Saemon natunama. 3 Be Yesu ya kataiena da Tamanama rewapana matabuna tauna nimane ya boruna da yaba matabudi ei badedina. Be mate tauna ya kataiena da tauna Mamaitua ḡarone be ya yovona, be yodi e munamunaḡana. 4 Vutuna aubainama Yesu kani nopone ya midisuḡu da na kwamama ya kaipore, be taweri ya paḡo da bogane yai rauvirina. 5 Yodibe tauna disi ya paḡo da nopone upa ya ḡini be na tauwai muriwatanama kaḡedima ya koḡedi be inam tawerine kaḡedima ya ravusidina.

6 Be raḡanine Yesu Saemon Pita ḡarone ya tavatavana, Pita ya riuena, “Bada umanema nama da tam taugu kaḡaguma kwa koḡa?” 7 Be Yesu tauna ya riuena, “Taugu yodi aba yà voivoiena baninama tam nam ku kataiena, be tokare kwa kataie da baninama aba.” 8 Be Pita ya riuna, “Avedi, nam airaḡan kaḡaguma kwa koḡedi!” Be Yesu ya paribeena, “Deḡoda taugu kaḡamma nam yà koḡa, tam taugu nam yau tauwai muriwatana.” 9 Be Saemon Pita ya riuna, “O Bada, deḡoda nama, naumeki da nam kaḡaguḡa kwa koḡedi, be nimaguma be debaguma mate kwa koḡedina.”

10 Be Yesu ya riuena, “Banaga aitau da tuninama matabuna topa nopone ya yovo be ya sigu ḡomana, inam baneginama kaḡanama taunaḡa tokare e koḡedina, baninama tauna kaite ya sigu be verenama e miamiana. Be taumi inam koya sigu be veremima ko miamiana, be ḡesaumima nam veremi.” 11 Yesu nama ya riuna, baninama tauna kaite ya kataie da aitau tokare tauna e boru dobiḡena. Vutuna aubainama tauna ya riuna, ‘Ḡesaumima nam veremi’.

12 Raḡanine taudi kaḡedima ya koḡakoḡa kovina, tauna na kwamama ya kote munaḡe da ya munaḡa na gabue ya mia be yai taraviredina, “Taugu aba yodi è voiena baninama koya kataie bo ibewa? 13 Taumi ko riuriueguna ‘Tauwai katakatai’ be ‘Bada’. Be inam ko riuriu kauana, baninama inam vutuna taugu. 14 Be yodi koya kita, taugu ami Badama be ami Tauwai katakataima be yaḡoro kaḡemima è koḡedina. Vutuna aubainama taumi taumiḡa ami banagama ami banagama mate kaḡemima sibo nama koya koḡedina. 15 Taugu yodi mataira verenama è voie be koya kitana, be taumi nama sibo koya voiana, 16 baninama taunoya tauna nam tokare na badama e saḡa pore, be mate tauwai noyanoya tauna nam tokare tauriuporenama e saḡa pore. 17 Yodi taumi uma yabedima koya kitedi be koya kataiedina, be deḡoda ko voiedina, taumi tokare waiaiaina ko banavina.

18 “Taugu nam matabumi ḡaromie uma yabedima ama giugiuedina, ibewa da taugu è vinemina aubainama tenatenaḡaḡa ami yawasanama è kataiedina. Be girugiruminama porane aba a riuriuena inam riukaua, taudi a riuna, ‘Banaga aitau da yau kanima nevanama ya kanina, tauna vutuna ya midi vitare be yai ḡavieguna.’ 19 Uma kauinama muriḡa da e tubuḡana yodi yà riuriu wainonoḡimina, be tokare e tubuḡana raḡanine, dabudine koi sumaḡa da taugu vutuna Tauwai yawasana. 20 Taugu yà riuriu kauemina, aitau da yau tauwai noyanoyama ei aninena, tauna inam taugu ewai anineguna. Be aitau da taugu ei anineguna, tauna inam tauriuporeguma ewai aninena.”

Judas Yesu e boru dobiḡena

(Mt 26:20-25; Mk 14:17-21; Lk 22:21-23)

21 Yesu nama ya riuriuna murine, tauna noponama nuaboya ya moḡavu be ya riuna, “Yà riuriu kauemina, nopomie tenaḡa tokare taugu e boru dobiḡeguna.”

22 Dabudine tauwai muriwatana tenatenaḡaḡa turanama turanama matanama ya kita be a nuanua babaḡana da Yesu aitau e riuriue. 23 Be taudi nopodie tenaḡa Yesu tura kaukauinama tauna Yesu diane ya miamiana. 24 Naumeki da Saemon Pita inam baneginama Yesu diane miemieninama mamareḡa ya riu kasave be ya riuena, “Bada kwa riue, aitau tauna e riuriue?” 25 Dabudine inam baneginama Yesu diane miemieninama ya kekera naḡo Bada diaḡomine be mamareḡa ya riu kasavena, “Bada, aitau tokare tam e boru dobiḡem?”

26 Yesu ya paribee be ya riuna, “Kwa kita be taugu raḡanine buredi riku nopone yai gayo be banaga aitau yà utena, inam baneginama vutuna taugu e boru dobiḡeguna.” Naumeki da Yesu buredi riku nopone yai gayo be Judas Iskariot ya utena. Tauna vutuna Saemon natunama. 27 Raḡanine Judas buredi ya paḡo be ya kanikanina, Seitan Judas nopone ya saḡana, dabudine Yesu Judas ya riuena, “Tam aba voienama yodi kwawai nuanoḡonoḡotena, naumeki da waiḡapa kwa voiena.” 28 Be ḡesaudima dabudine a kanikanina nam ti kataiena aba aubainama Yesu nama Judas ya riue. 29 Be Judas tauna mane taurabenama. Vutuna aubainama, na banagama ḡesaudima ai noḡotana kabe Yesu Judas i riuriupore nawe soi kanima gimerinama aubaina, bo mane banaga waikaruwaḡewaḡedima kabe e utedi. 30 Dabudine Judas ya dobi be kupiḡa ya naḡona.

Yesu ya riuna da Pita tokare tauna e boviena

31 Raḡanine Judas ya dobi be ya naḡonaḡona murine Yesu ya riuna, “Yodi raḡan ya tavana da taugu Banaga Natunama neneḡariguma e maḡatarana. Be abaḡa taugu ḡarogue ta tubutubuḡana raḡanine, Mamaitua neneḡara dosinama e paḡona. 32 Inam raḡanine Mamaitua tokare waiḡapa banaga ei kataidi da Banaga Natunama tauna ya saḡa vavasaḡana. 33 Yau sedama, noḡone nema Jius babadidima è riuriuedina, nama yodi taumi yà riuriuemina, da taugu tokare taumi mate nam tà mia gurata. Taumi tokare ko waneguna, be deḡo taugu yà naḡonaḡona, dabudi taumi tokare nam ko tava. 34 Be yodi riuvavasaḡa vaunama yà utemina inam: Ami banagama ami banagama nuemima ta paḡona, nema taugu yàwai nuapaḡoemina nama. 35 Deḡoda koi nuapaḡo vivirana, inam raḡanine banaga matabudi tokare ta kataiemi da taumi taugu yau tauwai muriwatanama.”

36 Dabudine Saemon Pita Yesu yai taravirena, “Bada, tam deḡo kwa naḡonaḡo?” Be Yesu ya riuna, “Taugu deḡo yà naḡonaḡona, dabudi tam yodi nam kwa tava be teneḡina, be tokare tam dabudine kwa tavana.” 37 Be Pita ya riuna, “Bada, aba aubainama dabudine yodi nam yà tava? Taugu yodi inam teneteneḡinama da tam mate tà gurina.” 38 Be Yesu tauna ya riuena, “Tam kuya noḡoti da teneḡinama taugu mate tà gurina. Be taugu yà riuriu kauemna da tam tokare raḡan rabuiteḡa taugu kwa bovieguna, muriḡa da kamkam e riuna.

14

Yesu tauna vutuna keda

1 “Nam koi nuaboya, Mamaitua koi sumaḡe, be mate taugu koi sumaḡeguna. 2 Tamaguma na vadae gabu toitoi ta kenakenana, be taugu yodi dabudine yà naḡonaḡona ami gabuma yà vokaukauedina. Be deḡoda gabu sibo ibewa, taugu tokare nam e riuemi. 3 Be raḡanine yà naḡo be gabu yà vokaukaua rovona murine, taugu tokare yà verau munaḡa be matabumi yai doka nawemina yau kaba miae. Be dabudine matabuda tokare tà mia tenaḡana. 4 Be taugu deḡo yà naḡonaḡona kedanama taumi koya kataiena.”

5 Be Tomas Yesu ya riuena, “Bada, keda nema ka kataie bake? Tauma nam ke kataiena tam aikedae kwa naḡonaḡo.” 6 Be Yesu tauna ya paribee be ya riuna, “Taugu vutuna Keda, Riukaua be Yawasana. Be nam aitau tokare Tamaguma ḡarone e tava be teneteneḡina, ibewa da taugue tokare Tamaguma ḡarone ko tavana. 7 Deḡoda taumi ko katai kaueguna, taumi tokare Tamaguma mate sibo koya kataiena. Taumi yodi da nokoi ya naḡona Tamaguma koya kataiena, baninama tauna kaite koya kitana.”

8 Dabudine Pilip ya riuna, “Bada, Tamamma kwai kataimai, yodibe nuamaima e verena.” 9 Be Yesu ya riuna, “Pilip, taugu noya èwai karee da yodi taugu raḡan matabuna taumi mate tè miamiana, be yaḡoro tam nam ku kataieguna da taugu aitau. Be aba aubainama kwa riuriuna, ‘Tamamma kwai kataimai’? Banaga aitau da taugu ya kitaguna, inam Tamaguma ya kitana. 10 Taugu inam Tamaguma nopone be tauna taugu nopogue, inam riunama tam kwawai sumaḡe bo ibewa? Abaḡa yà giugiuedina inam nam nuague ama giugiu yababedina, ibewa da Tamaguma nopogue e miamiana, tauna vutuna na noyama e voivoiedina. 11 Taugu inam Tamaguma nopone be tauna taugu nopogue, inam riunama tam naumeki kwai sumaḡena. Be deḡoda ibewa, naumeki da mataira dosidima yà voivoiedina, vutudi sibo kuya kitedi be kuyai sumaḡana.

12 “Yà riuriu kauemina, aitau ewai sumaḡeguna, tauna tokare voia dosidima taugu è voivoiedina, teneḡidima nama tauna e voiedina. Be nam inam vutudiḡa, ibewa da tauna tokare voia dosi vavasaḡidima mate e voiedina, nam maika taugu è voivoiedina nama. Baninama taugu Tamaguma ḡarone yà naḡonaḡona aubainama. 13 Be aiyaba taugu isague koi baḡena, taugu tokare yà voiena, Tamaguma isanama kawa saḡenama aubainama. 14 Be taugu isague aba koi baḡaguna, tokare yà voiena. 15 Taumi deḡoda koi nuapaḡoeguna, taugu aba è riuriu vavasaḡemina, tokare ko voteyeteyedina.

Yesu ya saugana da Arua Babau e riupore yovoḡena

16 “Taugu tokare Tamaguma yài baḡa da tauna tokare ami tausaguma ḡesau e riupore yovoḡe 17 be taumi mate ko mia nonoḡana, tauna vutuna Riukaua Aruinama. Be dobu banegidima taudi nam teneteneḡina da tauna tai anine be adi tausaguma e tubuḡa, baninama taudi nam Arua tima wanewanena da sibo a kataie. Be taumi tauna koya kataiena, baninama inam Aruinama yodi taumi mate ko miamiana, be tokare tauna nopomie e miana. 18 Taugu nam tokare yà gose pore yababemi seda kedekededima maika. Ibewa, taugu tokare yà verau munaḡana ḡaromie. 19 Raḡan ḡaubonaḡa dobu banegidima tokare nam ta kita munaḡegu. Be taumi tokare ko kita munaḡeguna. Taugu yà yawasana munaḡana, aubainama taumi mate tokare ko yawasanana. 20 Taugu yà guri be yà midisuḡu munaḡana raḡanine, dabudine taumi tokare ko kataie da taugu Tamaguma nopone. Be taumi taugu nopogue, be taugu taumi nopomie. 21 Tauna aitau yau riuvavasaḡama e vovo teyeteyedina, tauna vutuna taugu ewai nuapaḡoeguna. Be tauna ewai nuapaḡoeguna aubainama, Tamaguma be taugu tokare tauna kai nuapaḡoena, be ḡarone taugu yà maḡatarana.”

22 Dabudine Judas ḡesau (nam Judas Iskariot), tauna Yesu ya riuena, “Bada, aba aubainama taumaḡa ḡaromaie kwa maḡatara be nam dobu banegidima ḡarodie?”

23 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Aitau ewai nuapaḡoeguna, tauna yau giuma matabuna tokare e voteyeteyedina. Be Tamaguma inam baneginama ei nuapaḡoe, be tauma inam baneginama ḡarone ama kaba miama kai tubuḡi be dabudine ka miana. 24 Be aitau nam imawai nuapaḡoeguna, tauna yau giuma tokare nam e voteyeteyedi. Inam giudima nam nuague amawai tubuḡidi be ama giugiuedina, ibewa da Tamaguma tauriuporeguma tauna uma giudima ya utegu be yà giugiuedina. 25 Taugu yodi yaḡoro taumi mate tà miamiana, aubainama uma kauidima yà giugiuedina. 26 Taugu isague Tamaguma tokare tausagu Arua Babau e riupore yovoḡena ḡaromie. Be tauna tokare yaba matabuna ei katakataimina, be abaḡa è giugiuedina tokare tauna e riuwai noḡotimina.

27 “Taugu yà naḡonaḡona be yau subama nopomie yà boruna. Taugu yau subama inam nam dobu banegidima suba ta voivoiena maika, vutuna aubainama nam ko naira bo koi nuaboya. 28 Taugu è riuemina da taugu yà naḡona, be tokare yà verau munaḡana ḡaromie. Deḡoda nuemima tabutabune sibo koi nuapaḡoeguna, taumi sibo nuemima ya verena da taugu yà naḡonaḡona Tamaguma ḡarone. Baninama tauna ya saḡa guratana nam maika taugu. 29 Uma kauidima muriḡa da ta tubuḡana yodi yà riuriu wainonoḡimina, be tokare ta tubuḡana raḡanine, dabudine koi sumaḡa da taugu aba è riuriuemina inam matabudi riukaua.

30 “Be yodi nam gavogavo ima kenakenana da tà giu gurata, baninama uma dobunama kana guyauma kaiteka maida e tavatavana. Tauna nam na rewapanama ḡarogue ima kenakenana. 31 Taugu Tamaguma aba ya riuriuena, vutuna yà voiena. Yodibe dobu banegidima tokare ta kataie da taugu Tamaguma yàwai nuapaḡoena. Ko midisuḡu tà naḡo.

15

Yesu tauna vutuna waen kainama

1 “Taugu vutuna waen kainama, be Tamaguma tauna waen taukumanama. 2 Be waen ragedima ḡesaudima nam votevotedi, tauna ewai miaraka poraḡana. Be raga ḡesaudima votevotedima, tauna e tomtom vuneḡidina da taudi ta vota kauana. 3 Be taugu yau waikatakataie Tamaguma kaite taumi ya tom vuneḡimi be koya verena. 4 Taumi naumeki da taugu nopogue ko miana, be taugu taumi nopomie yà miana. Baninama deḡoda waen raganama e nuagasi poraḡana inam raganama tokare nam e vota. Be teneḡinama nama deḡoda taumi nam nopogue ko mia, taumi tokare nam ko vota.

5 “Taugu vutuna waen kainama, be taumi waen ragedima. Aitau da taugu nopogue e miana, be taugu tauna nopone yà miana, tauna tokare e vota kauana. Be deḡoda taumi ko gosegu be ḡavoe ko midi teḡana, taumi tokare nam ko vota rubu. 6 Be aitau nopogue nam e mia, tauna inam waen raganama ta tom pore be ta pokipokina maika. Inam ragedima pokipokidima tokare ta ragaudi be kai matane ta gabu gorudina. 7 Deḡoda taumi nopogue ko mia nonoḡa be riuguma taumi nopomie e kenana, taumi aba kowai baḡena, tokare ko banavina. 8 Taumi ko votavota kauana raḡanine, Tamaguma neneḡarinama tokare dabudi e maḡatarana. Inam kedane banaga tokare ta kataie da taumi taugu yau tauwai muriwatanama.

9 “Tamaguma nema taugu yai nuapaḡo bakeguna, nama taumi yàwai nuapaḡoemina. Be yodi inam wainuapaḡone ko miana! 10 Deḡoda taugu yau riuvavasaḡama ko voteyeteyedina, taumi tokare yau wainuapaḡoe ko miana, nema taugu Tamaguma na riuvavasaḡama è voteyeteyedi be na wainuapaḡoe yà miamiana nama. 11 Taugu nama yà riuriuemina da nuavere taugu nopogue kenakenanama, teneḡinama taumi nopomima e moḡavuna.

12 “Be taugu yau riuvavasaḡama inam uma: Ami banagama ami banagama nuemima ta paḡona, nema taugu yàwai nuapaḡoemina nama. 13 Wainuapaḡo dosinama inam umanama: Banaga deḡoda na yawasanama ei utae be na banagama aubaidima e gurina, inam vutuna wainuapaḡo dosi vavasaḡinama inam baneginama ya voiena. 14 Be taumi deḡoda yau riuvavasaḡama ko voteyeteyedina, taumi vutuna taugu yau banagama. 15 Boni taugu è riuriuemina, taumi taunoya. Be taunoya tauna na badama aba e voivoiedina, tauna nam ima katakataiedina. Vutuna aubainama yodi yà riuriuemina, taumi taugu yau banagama, baninama taugu Tamaguma aba ya riuriueguna, matabudi taumi è riuemina. 16 Taumi nam taugu ko vineguna, be taugu taumi è vinemina da ko naḡo be ko votana. Be inam votedima tokare ta kena nonoḡana. Yodibe aba isague koi baḡena, Tamaguma tokare e utemina. 17 Yà riuriu vavasaḡemina da ami banagama ami banagama mate koi nuapaḡona.

Dobu banegidima tokare ta tuaḡaiemina

18 “Deḡoda dobu banegidima taumi ta tuaḡaiemina, dabudine ko noḡoti da taugu noḡone a tuaḡai dokeguna.

19 “Deḡoda taumi sibo dobu ḡaronama, taudi tokare ai nuapaḡoemina. Be ibewa da taumi nam dobu ḡarona, baninama taugu è vinemina da inam dobunama ko dobi porena. Vutuna aubainama dobu banegidima ta tuatuaḡaiemina. 20 Be banaga taudi kaite taugu ta raraukivi gewegeweguna. Be noḡone aba è riuriuemina, vutudi ko noḡotidi: ‘Taunoya tauna nam tokare na badama e saḡapore.’ Vutuna aubainama taumi mate tokare nama ta raukivi gewegewemina. Be deḡoda banaga yau giuma sibo ti vovo teyeteyedina, naumeki da taumi mate ami giuma tokare a voteyeteyedina. 21 Be taumi taugu ḡaroḡaroguma aubainama, banaga tokare taumi ta raukivi gewegewemina. Baninama taudi tauriuporeguma nam ti kataiena. 22 Taugu ḡarodie è maḡatara be Tamaguma riunama è giuena. Be taudi yaḡoro da ḡarogue nama ta voivoiana, vutuna aubainama taudi ḡarodie naumeki da gewagewa e kenakenana. Be deḡoda taugu ḡarodie nam sibo e yovo be e giu, taudi tokare nam gewagewa ḡarodie ya kena. 23 Aitau taugu e tuatuaḡaieguna, tauna Tamaguma mate e tuatuaḡaiena. 24 Taugu ḡarodie mataira dosidima è voiedina, nam aitau deḡo nama matairidima i voia rubudina. Be taudi inam matairidima a kitedina, be yaḡoro da Tamaguma be taugu ta tuatuaḡaiemaina, vutuna aubainama taudi ḡarodie gewagewa e kenakenana. Be deḡoda taugu sibo mataira dosidima voiedima ibewa, taudi tokare nam gewagewa ḡarodie ya kena. 25 Be adi tarawatuma bukane umanama ewai perovetana, ‘Taudi nam aba gewagewanama ḡarogue ti banavina be a tuaḡai yababeguna.’

Inam giudima yodi ta maḡamaḡatarana.

26 “Taugu tokare tausagu yà riupore yovoḡena ḡaromie. Tauna vutuna Riukaua Aruinama. Tauna Tamaguma ḡarone e yovo be taugu yau voiama e giuedina. 27 Be taugu noya èwai karee da yodi taumi mate tè naḡonaḡona. Aubainama taumi mate yau voiama banaga ḡesaudima ḡarodie ko giuedina.

16

1 “Uma kauidima matabudi noḡone è riuemina da taumi ami waisumaḡe tokare nam ko beku. 2 Taumi tokare sinagog nopodie be ta tavu dobiḡemina. Be raḡan e veraverauna e tavana, banaga tokare tai gurimina, baninama taudi tawai noḡotana kabe Mamaitua na ḡoanama ti voivoie. 3 Taudi inam kauidima nama ta voiedina, baninama Tamaguma be taugu taudi nam ti kataiemaina. 4 Uma giudima noḡone taugu nam e riu dokemina, baninama taugu yaḡoro taumi mate tè miamiana aubainama. Be yodi uma kauidima yà riuriu wainonoḡimina, be inam kauidima ta tubuḡana raḡanine, aba è riuriuemina vutudi tokare ko noḡotidina.

Arua Babau na noyama

5 “Taugu yodi yà naḡonaḡona tauriuporeguma ḡarone. Be nam aitau kui taraviregu be ku riuna, ‘Tam deḡo kwa naḡonaḡo?’ 6 baninama taugu è riuemina aubainama, taumi koyai nuaboyana. 7 Be taugu yà riuriu kauemina, ya verena da taugu yà naḡona, be deḡoda nam yà naḡo, tausagu tokare nam e yovo. Be taugu yà naḡona raḡanine, tausagu tokare yà riupore yovoḡena ḡaromie. 8 Tausagu e yovona raḡanine, tauna tokare dobu banegidima matedima e viriḡaridi da taudime adi gewagewama ta kitedina, be mate tauna didimana kedanama be Mamaitua na etarama ei kataidi da ta kataiedina. 9 Be banaga nam timawai sumaḡeguna, taudi tokare tausagu ei kataidi da inam vutuna gewagewa. 10 Be taugu yà naḡonaḡona Tamaguma ḡarone. Inam raḡanine taumi tokare nam ko kita munaḡegu, vutuna aubainama tausagu tauna didimana kedanama tokare banaga ei kataidina. 11 Be mate tauna banaga ei kataidi da Mamaitua tokare banaga matabudi adi gewagewama aubaidima e etaredina, nema Mamaitua kaite dobu guyaunama etarenama yai karena maika.

12 “Taugu giu ḡesaudima toitoi mate sibo è riuemina, be taumi nam teneteneḡimi da uma giudima matabudi yodi ko ragaudi. 13 Vutuna aubainama Riukaua Aruinama e yovona raḡanine, tauna tokare riukaua matabuna ei kataimina. Tauna nam tokare nuane e giu yababa, ibewa da aba ḡarogue e vaivaiena, vutuna e giuedina. Be mate yaba ḡesaudima muriḡa da ta tubuḡana, tauna ei maḡatara dokedina. 14 Tauna yaba matabudi ḡarogue e ragaudi be taumi ḡaromie ei maḡataridina. Inam kedane tauna isaguma e kawakawa saḡena. 15 Yaba matabudi Tamaguma ḡaronama, inam taugu ḡaroguma, vutuna aubainama taugu umanama è riuna, ‘Arua yaba matabudi ḡarogue e ragaudi be taumi ḡaromie ei maḡataridina’.

Tauwai muriwatana tokare tai nuavere munaḡana

16 “Raḡan ḡaubonaḡa tokare nam ko kita munaḡegu. Be raḡan bisanama muridie* taumi tokare ko kita munaḡeguna.”

17 Be na tauwai muriwatanama ḡesaudima taudi adi banagama adi banagama mate ai giu be a riuna, “Uma giunama baninama aba, tauna ya riuna, ‘Raḡan ḡaubonaḡa tokare nam ko kita munaḡegu. Be raḡan bisanama muridie taumi tokare ko kita munaḡeguna’. Be mate ya riuna, ‘Taugu yà naḡonaḡona Tamaguma ḡarone’, inam giunama baninama aba?” 18 Be riu ḡesau ya riuna, ‘Raḡan ḡaubonaḡa’ inam giunama baninama aba? Tauna na giuma aba ya giugiuedina tauda nam te kataiedina.”

19 Yesu ya kataie da taudi a ḡoeḡoena uma giudima aubaidima tauna sibo ai taravirena. Vutuna aubainama tauna ya riuedina, “Taumi aba è giugiuemina, vutudi ko nuanua babaḡedi, bo? Taugu è riuna, ‘Raḡan ḡaubonaḡa tokare nam ko kita munaḡegu. Be raḡan bisanama muridie taumi tokare ko kita munaḡeguna’. 20 Yà riuriu kauemina da taumi tokare koi nuaboya be ko ḡabana. Inam raḡanine dobu banegidima tokare tai nuaverena. Taumi tokare koi nuaboya guratana, be murine koi nuavere kauana. 21 Inam kauinama maika waivi gomana e suru be e tepatepana nama. Be gomana e tubuḡana raḡanine nuaboya e kovina, inam raḡanine waivi nuanama e verena, baninama banaga vaunama dobue ya tubuḡana. 22 Inam kauinama teneḡinama nama taumi ḡaromie. Yodi ami nuaboyama raḡaninama ya tavana, be tokare ko kita munaḡeguna raḡanine, taumi koi nuaverena. Be inam wainuaverenama nam aitau tenaḡa tokare ḡaromie e paḡo pore. 23 Inam raḡanine taumi tokare nam koi baḡagu, ibewa. Taugu aba yà riuemina inam, taugu isague Tamaguma koi baḡa be tauna ami ḡoanama e utemina. 24 Noḡone be ya saḡa da yodi nam airaḡan isague aiyaba koi baḡa rubuna. Be yodi yà riuriuemina da koi baḡa be taumi ami ḡoanama e utemina, inam raḡanine taumi tokare nuemima e vere vavasaḡana.

Yesu dobu na rewapanama ya vaisubana

25 “Taugu inam yabedima matabudi wainasie è giugiuemina. Be raḡan e veraverauna e tavana, inam raḡanine taugu tokare nam wainasie yà giuemi, ibewa da taugu giu didimanidie Tamaguma na kauama ḡaromie yà giuedina. 26 Inam raḡanine taugu nam taumi aubaimima Tamaguma yài baḡa. Ibewa da taumiḡa aubaimima Tamaguma koi baḡana taugu isague, 27 baninama taumi kowai nuapaḡoegu be kowai sumaḡeguna da taugu Mamaitua ḡarone be è yovona. Vutuna aubainama Tamaguma nuanama ko paḡopaḡona. 28 Taugu Tamaguma ḡarone be è yovona dobue, be yodi taugu dobu yà gose pore be yà munamunaḡana Tamaguma ḡarone.”

29 Dabudine Yesu na tauwai muriwatanama tauna a riuena, “Yodi tam nam wainasie kuma giugiuna, ibewa da giu didimanidie kwa giugiu yaḡana. 30 Yodi tauma kè kita be kè kataie da tam banaga adi noḡotama matabudi kuya kataiedina, be nam aitau tokare kwai taravire be na noḡotama tam e riuem. Uma kauinama aubainama tauma kawai sumaḡemna da tam Mamaitua ḡarone be kuya yovona.”

31 Be Yesu ya riuedina, “Yodi koyai sumaḡa! 32 Be raḡan e veraverauna kaiteka ya tavana, taumi matabumi tokare ko gosegu be naira koi naḡo teḡateḡana, be Tamaguma tauna yaḡoro taugu mate. 33 Uma kauidima matabudi è riuwai nonoḡimina, taumi taugu nopogue ko miana, inam raḡanine suba taumi nopomie e kenana. Uma dobune taumi tokare piripiri ko banavidina, be nam koi nuaboya! Baninama taugu dobu rewapanidima matabuna è vaisubedina.”

Yesu ya moiragina

17

Yesu tauname aubainama ya moiragina

1 Dabudine Yesu na giuma yawai kovina murine, tauna mara ya kitasaḡe be umanama ya moiragina, “Mamai, raḡan ya tavana yodi natumma neneḡarinama kwai maḡatarina. Inam kedane natumma tam neneḡarimma ei maḡatarina. 2 Baninama tam natumma rewapana kuya utena da tauna banaga matabudi ei badedina. Be banaga aitauḡa tam natumma nimane kuya biribiridina, tauna yawasana kenakena nonoḡinama taudi e utedina. 3 Be yawasana kenakena nonoḡinama kedanama inam umanama: Banaga sibo a kataiem da riukaua Mamaituanama inam vutuna tam. Be mate sibo a kataie da Yesu Keriso tam kuya riuporena, yodibe taudi sibo ai sumaḡena. 4 Taugu noya matabuna tam kuya uteuteguna dobue è voia rovodina, inam kedane am rewapanama èi maḡatarina. 5 Mamai, yodi taugu noḡome kwa voiegu da neneḡara dosinama nopone yà saḡa be yà miana, maika boni tè miamiana nama, muriḡa da dobu ya tubuḡana.

Yesu na tauwai muriwatana aubaidima ya moiragina

6 “Tam uma banegidima dobue a miamiana, be yodi nimague kuya biridina. Be taudi ḡarodie taugu tam èi maḡatarimna. Taudi noḡone tam ḡaromma, be yodi kuya uteguna, taudi am giuma a paḡo be a kaidididina. 7 Be yodi taudi a kataiena da yaba matabudi kuya uteuteguna, inam tam ḡarome be ta yovoyovona. 8 Am giuma taugu è riuedina, be giunama taudi a paḡona. Be taudi a katai kauena da taugu tam ḡarome be è yovona. Be mate taudi ai sumaḡana da tam taugu kuya riuporeguna.

9 “Taugu nam dobu banegidima aubaidima amawai baḡamna, ibewa da taudi aitauḡa kuya uteuteguna aubaidima yà moimoiragi be yàwai baḡamna, baninama taudi tam ḡaroḡaromma aubainama. 10 Yaba matabudi taugu ḡarogue inam tam ḡaroḡaromma, be yaba matabudi tam ḡarome inam taugu ḡaroḡaroguma. Be taudie taugu neneḡariguma e maḡatarana. 11 Taugu taudi uma dobune yà gosegosedina, baninama taugu yà saḡasaḡana ḡarome. Mamai Babaumma, yàwai baḡamna da taudi aitauḡa kuya uteuteguna taudi isamma na rewapanae kwa rabe kauedina. Be kwa voiedi da taudi tenaḡa ta tubuḡana, maika tam be taugu tauda tenaḡa. 12 Be taugu taudi mate kè miamiana raḡanine, inam isanama teneḡine taugu è rabe kauedina. Be nam aitau tenaḡa e kawa gewagewana. Be tenaḡa vinevinenama aubainama tauna wari keda ya watanina, da aba awai perovetaena ruvane ya tubuḡana.

13 “Yodi taugu yà saḡasaḡana ḡarome. Be taugu taudi mate kè miamiana raḡanine, yaba toitoi taudi è giuedina da nuavere nopogue kenakenanama, taudi nopodima e moḡavuna. 14 Taugu riumma taudi è utedina. Vutuna aubainama dobu banegidima taudi a tuaḡaiedina, baninama taudi maika taugu, tauma nam dobu ḡarona. 15 Taugu nam yodi amawai baḡamna da taudi dobue be kwa nawedi ḡavoe, ibewa da yàwai baḡamna da gewagewa Tamanama na rewapanama nam taudi e kawa gewegewedi. 16 Taudi maika taugu, tauma nam dobu ḡarona. 17 Am riukaue kwa voiedi da taudi banaga babaudima ta tubuḡana. Be inam riukauinama vutuna tam riumma. 18 Tam taugu kuya riuporeguna dobue, be nama taugu taudi yà riuriuporedina dobue. 19 Taudi kadi taiye taugume ei uta munaḡeguna ḡarome, inam kedane taudi mate riukaua na rewapanae tokare banaga babaudima ta tubuḡana. Yesu tauwai muriwatana ḡesaudima mate aubaidima ya moiragina.

20 “Mamai, taugu nam uma taudiḡa aubaidima amawai baḡamna. Ibewa da taudi adi rauguguye aitauḡa da muriḡa tai sumaḡeguna mate aubaidima yàwai baḡamna 21 da taudi matabudi tenaḡa ta tubuḡana, maika tam be taugu tauda tenaḡa. Mamai, kwa voiedi da taudi nopode ta miana, maika tam taugu nopogue, be taugu tam nopome. Inam kedane dobu banegidima tokare ta kita be tai sumaḡa da tam taugu kuya riuporeguna ḡarodie. 22 Tam neneḡara taugu kuya uteuteguna, vutuna taudi è utedina da taudi tenaḡa ta tubuḡana maika tauda tenaḡa, 23 taugu taudi nopodie be tam taugu nopogue. Be taudi tenaḡa ta tubuḡana raḡanine, dobu banegidima tokare ta kataie da tam taugu kuya riuporeguna. Be mate ta kataie da tam nema taugu kwawai nuapaḡo bakeguna, nama taudi aitauḡa kuya uteuteguna, kwawai nuapaḡoedina. 24 Mamai, muriḡa da dobu ya tubuḡana tam nuamma è paḡona aubainama neneḡara dosinama kuya uteguna. Be taugu yà ḡoeḡoena da taudi aitauḡa taugu kuya uteuteguna, taudi taugu mate ka mia tenaḡa, be yau neneḡarama ta kitana.

25 “Mamai, tam didimana Mamaituamma, be dobu banegidima nam ti kataiemna. Taugu tam è kataiemna be uma tauwai muriwatanidima taudi a kataiena da tam kuya riuporeguna. 26 Taudi ḡarodie taugu tam yàwai maḡatarimna. Nama yà voivoiana, baninama tam kwawai nuapaḡo gurateguna, be taugu yà ḡoeḡoena inam wainuapaḡonama taudi nopodie e kena, be taugu taudi nopodie yà miana.”

18

Yesu a vunuḡina

(Mt 26:47-56; Mk 14:43-50; Lk 22:47-53)

1 Yesu ya moimoiragina murine, tauna na tauwai muriwatanama mate upa Kidron a davu be a naḡona noaḡo nevane sipi nopone. 2 Be Judas tauborudobiḡa, tauna inam gabunama ya kataiena, baninama Yesu raḡan toitoi na tauwai muriwatanama mate inam dabudine a naḡonaḡona. 3 Naumeki da pirisi be Parisi taudi Yesu vunuḡinama aubainama banaga iḡeiḡeridima be tempol taubodamenama Judas a utena da tauna ei doka nawedina Yesu ḡarone, vunuḡinama aubainama. Be inam banegidima adi kodam be adi madama a ragaudina, yodibe Judas yai dokedi be inam sipine a tavana.

4 Yesu ya kitedi be ya kataiena da yodi aba ḡarone e tubuḡana, naumeki da tauna ya naḡo ḡarodie be yai taraviredina, “Aitau ko wanewane?” 5 Be taudi a paribee be a riuna, “Tauma Nasaret Yesunama ka wanewanena.” Be Yesu ya riuna, “Tauna vutuna taugu.” Be Judas tauborudobiḡa, tauna mate tauiḡara nopodie ya midimidina. 6 Be raḡanine taudi ta vaiena be Yesu ya riuna, “Tauna vutuna taugu”, inam raḡanine tauiḡara a beku be tauridie a ravusedina.

7 Dabudine Yesu yai taravira munaḡedina, “Aitau ko wanewane?” Taudi a paribea munaḡe be a riuna, “Tauma Nasaret Yesunama ka wanewanena.” 8 Be Yesu ya riuna, “Kaite è riuemina da tauna vutuna taugu. Be deḡoda taumi taugu koma wanewanegu, naumeki da yau tauwai muriwatanama nam nema ko bakedi.” 9 Tauna nama ya riuna, baninama aba noḡone ya riuriuena, nama ya tubuḡana. Noḡone Yesu umanama ya riuna, “Nam aitau tenaḡa kuya uteuteguna taugu e kawa gewagewana.”

10 Dabudine Saemon Pita kwatikwati ya soru pore, be pirisi adi badama na taunoyama tenaḡa isanama Marukas beanama kasaunama yai miarakana. 11 Be Yesu Pita ya riuena, “Kwatikwati kwa boru pore! Tam kuya kataie bo ibewa da taugu yodi Tamaguma na ḡoanama aubainama naumeki da ḡoraḡoranama yà siguena.”

Yesu a nawena Anas ḡarone

(Mt 26:57-75; Mk 14:53-72; Lk 22:54-71)

12 Naumeki da tauiḡara adi babadama mate be tempol taubodamenama taudi Yesu a pani be 13 noḡone a nawe dokena Kaiyapas botianama* Anas ḡarone. Inam modinama nopone Kaiyapas tauna pirisi adi badama. 14 Kaiyapas tauna vutuna boni Jius babadidima ḡesaudima umanama ya riuedina, “Ya verena da inam baneginama tenaḡa sibo ya gurina, be tauda matabuda sibo tè yawasanana.”

Pita Yesu ya boviena

15 Saemon Pita be tauwai muriwatana ḡesaunama mate taudi Yesu awai muriwatanena. Be pirisi adi badama inam tauwai muriwataninama ya kataiena, aubainama tauna Yesu mate a saḡana pirisi na vadae. 16 Be Pita tauna doḡae matakeda diane ya mia kwasana. Dabudine tauwai muriwatana vadae saḡasaḡa dokanama ya dobi munaḡa, be waivi matakeda taurabenama ya riue be Pita vada nopone ya saḡana. 17 Inam raḡanine waivi matakeda taurabenama tauna Pita yai taravire be ya riuna, “Tam mate agunai Yesu na tauwai muriwatanama.” Be Pita ya riuena, “Ibewa, nam taugu!” 18 Dobu ya tururuna aubainama, taunoya kai a suve be taudi tempol taubodamenama mate kai a midi kwaviviro be a marimaririna. Be Pita tauna mate dabudi ya midi be kai ya marimaririna.

Pirisi adi badama Yesu e etarena

19 Taudi kai a marimaririna maika, pirisi adi badama Yesu ya etare be ya riuena, “Am tauwai muriwatanama aitauḡa? Be aiyabaḡa banaga kwawai katakataidi?” 20 Be Yesu tauna ya paribee be ya riuna, “Taugu yaba matabudi patara matedie è giugiuedina. Taugu sinagog be tempol nopodie deḡo banaga awai rawateḡeidie dabudine èwai katakataina. Be nam airaḡan moisirie aba e giuedina. 21 Yodi aba aubainama kwawai taraviregu? Banaga ḡesaudima aitauḡa awai beavaieguna, taudi kwai taraviredi be ta riuemna.”

22 Dabudine tempol taubodamenama tenaḡa Yesu ya raunevakau be ya riuena, “Tam aitau ya riuem da pirisi adi badama ḡarone nama kwa riuriu?” 23 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Deḡoda taugu aiyaba è vato waigewana, naumeki da kwa riu, taugu aiyaba gewagewanama è vato. Be deḡoda ibewa, aba aubainama kuya raunevakaugu?” 24 Dabudine Anas Yesu ma panipanina ya riupore nawena pirisi adi badama Kaiyapas ḡarone.

Pita Yesu raḡan aniwai rabuinama be aniwai rabuiteḡanama ya boviena

25 Saemon Pita kai ya marimaririna maika banaga ḡesaudima ai taravire be a riuena, “Tam mate agunai Yesu na tauwai muriwatanama.” Be Pita ya bovi munaḡa be ya riuena, “Ibewa, nam taugu!” 26 Dabudine pirisi adi badama na taunoyama ḡesaunama, tauḡoma beanama waimia rakanama tauna na damma baneginama. Inam taunoyanama tauna Pita ya riuena, “Taugu sipie tam mate è kitemna.” 27 Dabudine Pita ya bovibovi munaḡana murine, kamkam ya riuna.

Paelat Yesu ya etarena

(Mt 27:11-26; Mk 15:1-15; Lk 23:1-5, 13-25)

28 Raḡanboiboi kupinaḡa Jius babadidima Yesu tauna Kaiyapas ḡarone, be ai doka nawena Rom gabemannama isanama Paelat ḡarone. Be Jius taudi nam ti ḡoena da tai mira munaḡedi. Vutuna aubainama taudi nam Paelat na vadae ti saḡana. Baninama deḡoda tai mira munaḡedina, taudi tokare Naḡopore soinama nam ta kani. 29 Vutuna aubainama Paelat doḡae ya dobi be taudi yai taraviredina, “Tauna na gewagewama aba, be kowai wavu?” 30 Be taudi Paelat a riuena, “Tauna banaga gewagewanama, vutuna aubainama kè verauḡena ḡarome.” 31 Be Paelat taudi ya riuedina, “Koi doka nawe be ko etarena taumi ami tarawatuma na ruvae.” Be Jius babadidima tauna a paribee be a riuena, “Tauma tam am waibadama dibune ka miamiana, vutuna aubainama nam ama rewapanama ima kenakenana da banaga kai guri.” 32 Uma giudima inam nema Yesu e guri bakona noḡone ya giugiuedina, ruvane nama a tubuḡana.

33 Dabudine Paelat ya munaḡa na vadae, be na tauiḡarama ya riuedi da Yesu ai doka saḡena ḡarone. Yodibe Paelat Yesu yai taravirena, “Tam Jius adi guyau, bo?” 34 Be Yesu ya riuena, “Tam am wainua noḡonoḡotama ruvane taugu kwawai taraviregu, bo banaga a giugiuna ruvane kwawai taraviregu?” 35 Be Paelat ya paribee be ya riuna, “Taugu nam Jius banegigu, da banaga adi noḡotama ruvane sibo èi taravirem. Tam am banagama be pirisi adi babadama taudi a verauḡemna ḡarogue. Aba aubaina? Aba gewagewanama tam kuya voie?”

36 Be Yesu ya riuena, “Taugu yau waiguyauma nam dobue ima kenakenana. Deḡoda dobue i kenana, yau taunoyama tokare murigue a midi be iḡara ai tubuḡina. Inam raḡanine Jius banegidima tokare nam sibo a vunuḡigu be a panigu. Vutuna aubainama taugu è riuemna da taugu yau waiguyauma nam dobue ima kenakenana.” 37 Dabudine Paelat ya riuna, “Tam naumeki riukaua guyau, bo?” Be Yesu ya riuena, “Inam riukaua, taugu guyau, inam vutuna aubainama è tubuḡana. Taugu è yovona dobue da riukaua yà giuena banaga ḡarodie, be aitauḡa riukaua ḡaroḡaronama taudi bonaguma ta vaivaiena.” 38 Dabudi Paelat yai taravire be ya riuna, “Riukaua inam aiyaba?” Paelat nama ya riuriuna, tauna ya dobi munaḡa doḡae be Jius babadidima ya riuedina, “Uma baneginama tauna nam aiyaba i voia waigewana da yà etare.

39 “Be taumi ami vaivaima e kenakenana da Naḡopore soinama raḡanine, dibura baneginama tenaḡa yà kaikaiporena. Taumi ko ḡoeḡoena Jius guyaunama yà kaipore, bo?” 40 Be taudi matabudi bonedima dosine a yogo munaḡa be a riuna, “Nam tauna! Tauma ka ḡoeḡoena Barabas kwa kaiporena.” Be Barabas tauna iḡara tauwai karenama.

19

Paelat Yesu Jius nimedie ya boruna tuparatunama aubainama

1 Dabudine Paelat na tauiḡarama ya riuedi, da Yesu kwapue ai madarouna. 2 Be taudi gedara a pinou da Yesu debane ai mieni be a virididina. Taudi gara gatugatunama Yesu ai kote, 3 yodibe taudi ḡarone a saḡa da ai varavara be a riuriuna, “Ebom, Jius adi guyauma.” Be taudi nimedie noḡonama a riḡana.

4 Dabudine Paelat ya dobi munaḡa be Jius banegidima ya riuedina, “Taugu uma baneginama yà yovoyovoḡa munaḡena ḡaromie, be yà riuriuemina da taugu nam aiyaba gewagewanama ḡarone e banavina.” 5 Naumeki da Yesu vadae be ya dobina. Tauna gara gatugatunama waikotenama be debane gedara boruborunama. Be Paelat ya riuna, “Inam baneginama umanema.”

6 Dabudine pirisi adi babadama be tempol taubodamenama Yesu a kitakitana raḡanine, taudi bonedima dosine a yogo be a riuna, “Kwa tuparatu! Kwa tuparatu!” Be Paelat ya riuedina, “Taumi ko tuparatu, taugu nam aiyaba gewagewanama tauna ḡarone e banavina.” 7 Be Jius babadidima a riuna, “Tauma ama tarawatuma e riuriuna da tauna e gurina, baninama tauna e riuriu munaḡena da tauna kabe Mamaitua Natuna.”

8 Be Paelat inam giunama nama ya vaivaiena, tauna ya naira kaua 9 be ya munaḡana vadae. Dabudine tauna Yesu yai taravire be ya riuna, “Tam aikedae be kuya tava?” Be Yesu nam Paelat i paribeena. 10 Dabudine Paelat ya riuna, “Tam nam ḡarogue giu kuma ḡoeḡoe, bo? Taugu ḡarogue rewapana e kenakenana da tam yà riuporem kwa naḡo bo yà tuparatumna, inam vutuna kuya kataie bo ibewa?” 11 Dabudine Yesu ya paribee be ya riuna, “Mamaitua inam rewapaninama ya utemna, vutuna aubainama naumeki da taugu am waibadama dibune yà miamiana. Deḡoda ibewa, taugu tokare nam am waibadama dibune e mia. Be aitau da taugu nimame ya boruguna, tauna na gewagewama ya moraba vavasaḡana.”

12 Inam dabudine be nokoi ya naḡona Paelat ya rarau rubu guratana da Yesu sibo ya raukaigose be ya naḡona. Be Jius babadidima bonedima dosine a riuna, “Deḡoda tam inam baneginama kwa kaipore be e naḡona, naumeki da tam nam Sisa turana, baninama banaga aitau e riuna, ‘Taugu guyau’, inam baneginama tauna Sisa na ḡaviama.”

13 Paelat inam nama giunama ya vaivaiena, tauna Yesu yai doka dobiḡa munaḡena. Yodibe anikaba etara gabunama tawai isana ‘Gasana’, be gasana debane anikaba mia ya midimidina. Dabudine Paelat ya mia be etara yai karena. Hibru bonane inam gabunama tawai isana ‘Gabata’. 14 Uma kauidima matabudi suaratopu a tubuḡana, Naḡopore soinama na vokaukauama raḡanine. Be Paelat banaga ya riuedina, “Ami guyauma umanema.”

15 Dabudine taudi a yogo be a riuna, “Kwa nawe ḡavoe! Kwa tuparatuna.” Be Paelat ya riuna, “Uma inam taumi ami guyauma, be yà tuparatu, bo?” Be pirisi adi babadama a riuna, “Tauma nam aba guyaunama ḡaromaie ima miamiana. Sisa taunaḡa tauma ama guyauma.” 16 Naumeki da Jius adi ḡoanama aubainama Paelat tauna Yesu tauiḡara nimedie ya boruna tuparatunama aubainama.

Yesu a tuparatuna

(Mt 27:32-44; Mk 15:21-32; Lk 23:26-43)

Naumeki da tauiḡara Yesu a nawena. 17 Yesu tauname na korosima ya kiroḡi be a naḡona gabu Hibru bonane tawai isana ‘Golgota’. Riu ‘Golgota’ inam baninama ‘debagarere’. 18 Inam dabudine taudi Yesu a tuparatuna. Be Yesu diane banaga rabui mate a tuparatudina. Tenaḡa Yesu kasaunama yauwanine, be tenaḡa seninama yauwanine. 19 Be Paelat kai ḡaubonama bogane ya giruma be Yesu debane, korosi bogane ya tutuna. Tauna inam kainama bogane umanama ya girumina:

Nasaret Yesunama, Jius adi guyauma

20 Inam giunama tauna Hibru bonane, Letin bonane, be Gurik bonane ya girumidina. Taudi Yesu Jerusalem meagainama diane a tuparatuna, vutuna aubainama Jius banegidima toitoi inam girumidima a siesievidina. 21 Be pirisi adi babadama inam giruminama a riutuaḡaie be Paelat a riuena, “Nam nama kwa giruma, umanama kwa girumana: ‘Inam baneginama ya riuna da tauna kabe Jius adi guyauma.’ ” 22 Be Paelat ya riuna, “Aba è girumina, inam è girumina.”

23 Naumeki da tauiḡara matabudi 4 Yesu a tupatuparatuna murine, taudi Yesu na garama a ragaudi da a soiedi be taudi matabudi inam garedima a ragaudina. Be gara tenaḡa dibune ya kotekotena ya vere kauana, be inam garanama a rautenaḡe da a voiena be nam popopona, 24 vutuna aubainama taudi a riuna, “Uma garanama nam tà sika. Tauda tài kasie be aitau kasie ei rewapanana, tauna inam garanama e paḡona. Inam kauine girugiruminama porane aba awai perovetaena nama yodi a tubuḡana.” Girugiruminama porane umanama ya riuna, “Taudi yau garama a soiedina be ḡesau ai kasiena.” Inam kauinama yodi tauiḡara ai tubuḡina.

25 Be korosi diane waiwaivi matabudi 4 a midimidina. Tenaḡa inam Yesu tinanama, be ḡesau inam Yesu tinanama tasinama, be Meri Klopas na visarama, yodibe Meri Megdalin. 26 Dabudi Yesu e kitana be tinanama be tura kaukauinama tauna diane a midimidina. Naumeki be tinanama ya riuena, “Waivi, inam tauna yodi tam natumma.” 27 Be turanama ḡarone ya riuena, “Inam tauna yodi tam tinamma.” Dabudine inam tauwai muriwataninama tauna na vadae Meri yai doka nawe be dabudine ya rabena.

Yesu ya gurina

(Mt 27:45-50; Mk 15:33-37; Lk 23:44-46)

28 Uma kauidima murine Yesu ya kataie da na noyama yodi ya kovina. Be girugiruminama porane aba awai perovetaena, nama e tubuḡana. Dabudine Yesu ya riuna, “Nuaguma ya raukasakasana.” 29 Inam dabudine waen ḡoraḡoranama duginama ya midimidina. Be banaga anitaiyo kai isune a pani be waen ḡoraḡoranama nopone ai sonom be Yesu mudune a boruna. 30 Be Yesu inam waennama ḡoraḡoranama ya tegotegona raḡanine, tauna ya riuna, “Yodi matabuna ya kovina.” Dabudine iwanama ya taukotovi be aruinama Tamanama nimane ya boru be ya gurina.

31 Inam kauidima Naḡopore soinama vokaukauinama raḡaninama nopone a tubuḡana. Be pomainama inam Sabat raḡaninama dosinama. Jius babadidima taudi nam ti ḡoeḡoena da Sabat nopone banaga tubuḡidima korosie sibo a kena. Vutuna aubainama taudi Paelat ai baḡana da inam banegidima korosie kaḡedima sibo ai miakotovidi be tubuḡidima a kaiporaḡana. 32 Naumeki da tauiḡara inam banegidima aitauḡa Yesu mate a tupatuparatudina, kaḡedima ai mia kotovidina. 33 Be taudi Yesu ta kitana be tauna ya gurina, vutuna aubainama tauna kaḡanama nam ti mia kotovidina. 34 Be tauiḡara tenaḡa keae Yesu girigirinama ya tiretiremina, yai raḡantenaḡe da kosina upa mate a dobina.

35 Tauna aitau uma kauidima ya kitedi be ya giuedina, inam matabudi riukaua. Inam baneginama ya kataiena da aba e giugiuedina, matabudi inam riukaua, vutuna aubainama tauna ḡaromie ewai matematena da taumi mate koi sumaḡana. 36 Uma kauidima a tubuḡana da girugiruminama porane aba awai perovetaena nama a tubuḡana. Girugiruminama poranama umanama ya riuna: “Nam turiḡinama tenaḡa maika tokare e nuakotova.” 37 Be girugiruminama ḡesaune umanama ya riuna, “Taudi tokare inam baneginama a tiretiremina ta raubigena.”

Yesu ai kokoagina

(Mt 27:57-61; Mk 15:42-47; Lk 23:50-56)

38 Inam kauidima muridie Jousep Arimatia tauḡominama, tauna Paelat yai baḡana Yesu tubuḡinama paḡonama aubainama. Jousep tauna Yesu na tauwai muriwatanama. Tauna Jius babadidima ya nairedina aubainama, tauna moisirie Yesu yawai sumaḡena. Be Paelat Jousep yai anine da tauna Yesu tubuḡinama ya kaipore be ya nawena. 39 Be Nikodimas tauna ya sagu be mate a naḡona. Nikodimas tauna vutuna dokane kupie Yesu ḡarone ya tavana. Be tauna bunama toitoi* ya verauḡedina Yesu tuninama viredima aubainama. 40 Taudi adi waikokoagama vaivainama ruvane Yesu garae bunama mate a sumana.

41 Be Yesu deḡo a tupatuparatuna gabunama diane, dabudi sipi. Be inam sipine kokoaga gabunama vaunama, be inam kokoagine nam aitau ti kokoaga rubuna. 42 Be Naḡopore soinama raḡaninama kaiteka maida ya tavatavana, aubainama taudi Yesu inam kokoagine ai kokoagina, baninama inam kokoaginama maida aubainama.

20

Kokoaga kavakavanama

(Mt 28:1-10; Mk 16:1-11; Lk 24:1-12)

1 Be Sande raḡanboiboi kupinaḡa Meri Megdalin ya naḡona kokoagae. Be dabudine tauna e kitana be yeku matakeda waimiditomnama ai rawakui be ḡavoe ya naḡona. 2 Dabudine tauna ya manini da ya munaḡa be Saemon Pita be Yesu tura kaukauinama ya banavidi be ya riuedina, “Banaga Bada tubuḡinama kokoagae a kaipore be aikedae a boruna taugu nam e kataiena.”

3 Dabudine Pita be tauwai muriwatana ḡesaunama mate a manini a naḡona kokoagae. 4 Taudi a manimanini be Pita turanama tauna ya manini raukosoḡaiḡai da kokoagae ya tava dokana. 5 Tauna ya rauduru be kokoaga nopone yai kita saḡa be gara ya kitedina a kenakenana. Be nam kokoaga nopone i naḡona. 6 Be tauna murine Saemon Pita ya manimaninina ya tava da kokoaga nopone ya naḡona. Dabudine tauna gara ya kitedina a kenakenana 7 be gara ḡesau Yesu debanama a sumasumana, inam garanama nokunoku yaḡenama, taunaḡa ḡavoe ya kenakenana ya kitana. 8 Dabudine Pita turanama kokoagae tavatava dokanama, tauna mate kokoaga nopone ya saḡa da gara nama ya kitedi be yai sumaḡana. 9 Be girugiruminama porane ya riuna da Tauwai yawasana tokare e guri be e midisuḡu munaḡana. Be taudi inam riunama yaḡoro nam ti kataiena.

Yesu tauna Meri Megdalin ḡarone ya maḡatarana

10 Dabudine tauwai muriwatana rabui taudi a munaḡana adi vadae, 11 be Meri tauna kokoaga diane ya midi be ya ḡabaḡabana. Be tauna ma ḡabaḡabana kokoaga nopone ei kita saḡana, 12 be anea rabui ya kitedina, adi garama a ḡavoḡavorana. Taudi deḡo Yesu ya kenakenae, dabudine a miamiana, tenaḡa Yesu kaḡanama yauwanine be tenaḡa debanama yauwanine.

13 Dabudine anea Meri ai taravire be a riuena, “Aba kwa ḡabeḡabe?” Be Meri ya riuedina, “Bada tubuḡinama kokoagae be banaga a nawe da deḡo a boruna, taugu nam e kataiena.” 14 Inam nama ya giugiuna murine tauna yai tautinamuri da murine Yesu ya midimidina ya kitana. Tauna ya kitana, be yaḡoro nam i kataiena da inam tauna Yesu. 15 Be Yesu ya riuena, “Tam aba kwa ḡabeḡabe? Aitau kwa wanewane?” Be Meri yai noḡotana kabe sipi taurabena, vutuna aubainama tauna ya riuena, “Tura, tam deḡoda Bada tubuḡinama kuma kirokiroḡa nawe, naumeki da kwa riuegu deḡo kuya boru da taugu yà naḡo be yà verauḡena.” 16 Be Yesu ya riuena, “Meri!” Dabudine Meri ya midi vitare Yesu ḡarone be ya riuna, “Tauwai katakatai!”*

17 Be Yesu tauna ya riuena, “Nam kwa taukonigu! Baninama taugu yaḡoro nam Tamaguma ḡarone e naḡona. Be yodi tam kwa naḡo tasitasiguma ḡarodie be kwa riuedina, ‘Taugu yà munamunaḡana Tamaguma ḡarone, be taumi mate Tamemima. Tauna yau Mamaituama, be taumi mate ami Mamaituama.’ ” 18 Naumeki da Meri Megdalin vari ya munaḡena tauwai muriwatana ḡarodie be ya riuna, “Taugu Bada è kitana!” Be Bada aba tauna ya riuriuena, vutudi taudi yai varidina.

Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie ya maḡatarana

19 Inam raḡaninama teneḡine Sande ravikupikupie tauwai muriwatana taudi Jius babadidima a nairedina aubainama, taudi adi matakedama a babaḡavi be vada nopone a miamiana. Be yai raḡantenaḡe da taudi poudie Yesu ya midi maḡatara be ya riuna, “Suba ḡaromie e kena!”

20 Tauna nama ya riuriuna murine, tauna nimanama be girigirinama tauwai muriwatana yai kataidina. Dabudine taudi a kita be nuedima ya vere kauana. 21 Dabudine Yesu ya riu munaḡana, “Suba ḡaromie e kena! Tamaguma ya riuriuporeguna nama, taumi yà riuriuporemina.” 22 Dabudine Yesu taudi debedie yavutu gayane ya suve pore be ya riuna, “Arua Babau ko paḡona! 23 Taumi aitauḡa adi gewagewama ko noḡota poredina, naumeki da Mamaitua taudi adi gewagewama e noḡota poredina. Be deḡoda banaga adi gewagewama ko kaidididina, nama tokare Mamaitua taudi adi gewagewama e kaidididina.”

Yesu Tomas ḡarone ya maḡatarana

24 Yesu tauwai muriwatana ḡarodie ya maḡatarana raḡanine, Tomas tauna nam dabudi mate. Tomas tauna tenaḡa tauwai muriwatana 12 nopodie, be tawai isana ‘Raḡaraḡa’. 25 Vutuna aubainama tauwai muriwatana ḡesaudima Tomas a riuena, “Tauma Bada kè kitana.” Be Tomas taudi ya riuedina, “Taugu tokare nam yài sumaḡa. Noḡone taugu tutu kividima yà kitedi be nimague tutu gabudima yà taukonidi, be girigirinama a tiretiremina yà taukoni, yodibe yài sumaḡana.”

26 Wiki tenaḡa murine, tauwai muriwatana taudi a rawateḡei munaḡedi da matakeda a babaḡavi be vada nopone a miamiana, be Tomas mate dabudine. Be yai raḡantenaḡe da Yesu taudi poudie ya raumidire be ya riuna, “Suba ḡaromie e kena!” 27 Dabudine tauna Tomas ya riuena, “Nimatabaguma kwa kitedi be kwa taukonidi. Be girigiriguma kwa taukoni. Nam kwa noḡota bekubeku be kwai sumaḡana.”

28 Dabudine Tomas tauna ya riuena, “Tam yau Badama be yau Mamaituama!” 29 Inam raḡanine Yesu Tomas ya riuena, “Tam yodi kuya kitaguna, vutuna aubainama kuyai sumaḡana. Be nuavere taudi aitauḡa nam ti kitaguna be yaḡoro awai sumaḡana.”

Jon na bukama ya girumina baninama uma

30 Yesu boni mataira dosidima toitoi na tauwai muriwatanama matedie ya voiedina. Be mataira ḡesaudima nam buka nopone ti girumidina. 31 Be mataira uma bukanama nopone a girumidi be ta kenakenana, taudi vutudi ko kitedi be koi sumaḡa da Yesu tauna vutuna Tauwai yawasana, Mamaitua Natunama. Be raḡanine tauna koi sumaḡena, taumi tokare tauna isane yawasana ko banavina.

21

Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie ya maḡatara munaḡana

1 Raḡan bisanama muridie Galili yawawinama* diane Yesu na tauwai muriwatanama ḡarodie ya maḡatara munaḡana. Inam kauinama umanama ya tubuḡana. 2 Raḡan tenaḡa Galili yawawinama geresine tauwai muriwatana ḡesaudima ai rawateḡeidina. Taudi inam Saemon Pita, Tomas (tawai isana Raḡaraḡa), Nataniel (tauna Galili nopone Keina meagainama baneginama), yodibe Sebedi natunatunama be tauwai muriwatana ḡesaudima rabui mate.

3 Dabudine Saemon Pita na banagama ya riuedina, “Taugu yà naḡo yài sagidana.” Be na banagama a riuna, “Tauma mate tà naḡo tài sagidana.” Naumeki da taudi wagae a saḡa be a naḡona. Be inam kupine taudi ai sagida raḡanina, be nam aiyaba ti vunuḡa rubuna.

4 Be raḡanboiboi kupinaḡa Yesu gerese ya raumidirena. Taudi a kitana be nam ti kataiena da tauna Yesu. 5 Be tauna bonanama dosine taudi yai taraviredi be ya riuna, “Yau bana, iyana koya vunuḡa bo ibewa?” Be taudi a riuna, “Ibewa!” 6 Dabudine Yesu ya riuna, “Ami sagidama kasaumima yauwanine ko pore be dabudi tokare iyana ko konedina.” Naumeki da taudi Yesu aba ya riuriuedina, nama a voiana. Inam raḡanine, taudi iyana toitoi a konedina, vutuna aubainama taudi nam teneteneḡina da sagida sibo wagae a soru tavaite.

7 Inam raḡanine Yesu tura kaukauinama, tauna Pita ya riuena, “Inam Bada!” Be Saemon Pita raḡanine nama giunama ya vaivaiena, tauna na garama ya kotedi da topae ya poti dobi be ya yaka naḡona barabarae. 8 Be tauwai muriwatana ḡesaudima taudi wagae a munaḡana gerese. Be geresa inam maida† aubainama taudi sagida a soru ḡome be a naḡona. 9 Be taudi gerese a ḡotaḡotana raḡanine, taudi kai ya karakaratina a kitana. Be kaipou debane iyana be buredi a gabudi be a kenakenana a kitedina.

10 Dabudine Yesu ya riuedina, “Iyana koya vunuvunuḡidina ḡesaudima ko verauḡedi.” 11 Naumeki da Saemon Pita wagae ya poti tava da sagida ya paḡo be ya soru nawena barabarae. Sagida nopone iyana dosidima sievidima 153, be yaḡoro sagida nam i nuagigina. 12 Dabudine Yesu ya riuedina, “Ko verau be ko kani.” Be nam aba tauwai muriwataninama Yesu i taravira rubu be i riuna, “Tam aitau.” Baninama taudi matabudi a kataiena da tauna Bada. 13 Naumeki da Yesu buredi be iyana ya ragaudi be taudi ya utedina.

14 Yesu ya guri be ya midisuḡu munaḡana murine, uma inam raḡan aniwai rabuiteḡanama na tauwai muriwatanama ḡarodie ya maḡatarana.

Yesu Pita ya riuena, “Yau sipuma kwai kani bagibagidina”

15 Naumeki da a kanikani rovona murine, Yesu Saemon Pita ya riuena, “Saemon, Jon natunama, tam naumeki kwawai nuapaḡo gurategu, nam am banagama kwawai nuapaḡoedina maika, bo?” Dabudine Pita ya paribee be ya riuna, “Ee Bada, kuya kataiena da tam nuaguma kwa paḡopaḡona.” Dabudine Yesu ya riuena, “Yau sipuma natunatudima kwai kani bagibagidina.” 16 Be Yesu raḡan aniwai rabuinama ya riu munaḡana, “Saemon, Jon natunama, tam naumeki kwawai nuapaḡo gurategu, bo?” Dabudine Pita ya paribee be ya riuna, “Ee Bada, kuya kataiena da tam nuaguma kwa paḡopaḡona.” Dabudine Yesu ya riuena, “Yau sipuma kwa rabedina.” 17 Naumeki da Yesu raḡan aniwai rabuiteḡanama ya riu munaḡena, “Saemon, Jon natunama, tam naumeki kwawai nuapaḡoegu, bo?” Inam raḡanine Pita yai nuaboyana, baninama Yesu raḡan aniwai rabuiteḡanama ya riuna, ‘Tam naumeki kwawai nuapaḡoegu, bo?’. Dabudine Pita ya paribee be ya riuna, “Bada, tam yaba matabudi kuya kataiedina. Be kuya kataiena da tam nuaguma kwa paḡopaḡona.” Dabudine Yesu ya riuena, “Yau sipuma kwai kani bagibagidina.

18 “Yà riuriu kauemna da tam raḡanine vaume am tanama kuya paḡo be am ḡoane nama kuya naḡonaḡona. Be kwai rawadosina raḡanine, nimamma tokare banaga kwa utedi, da taudi nimame ta kaididi be adi ḡoane nama tai dokem be ko naḡona.‡ Avedi da tam inam dobunama naḡonama nam kuma ḡoeḡoena, be yaḡoro tai dokem be ko naḡona.” 19 Yesu nama Pita ya riuena, baninama tauna tokare nema e guri bakona, vutuna ya giuena. Inam kedane Pita tokare Mamaitua isanama e kawa saḡena. Be Yesu nama ya giugiuna murine, tauna Pita ya riuena, “Kwai muriwatanegu!”

20 Dabudine Pita yai tautinamuri da Yesu tura kaukauinama ya kitana, tauna muridiḡa ya veraverauna. Tauna vutuna noḡone Naḡopore soinama a kanikani be ya raukekera naḡo Yesu ḡarone be ya riuna, “Bada, aitau tokare e boru dobiḡem?”

21 Be Pita Yesu tura kaukauinama ya kitakitana raḡanine, tauna Yesu ya riuena, “Bada uma tauna nemanama?” 22 Be Yesu ya paribee be ya riuna, “Tam nam am noyama aba tauna ḡarone ima kenakenana. Deḡoda taugu è ḡoena, tauna tokare yawayawasaninama e miamia be yà verau munaḡana. Be tam taugu kwai muriwataneguna.” 23 Inam riunama tauwai muriwatana a vaia waigewa be taudi tauwai sumaḡa ḡesaudima ḡarodie inam giunama ai daberari be a riuriuna, “Yesu tura kaukauinama tokare nam e guri.”

Be inam nam nama. Yesu nam i riuna tura kaukauinama tokare nam e guri. Ibewa, be tauna umanama Pita ya riuena, “Tam nam am noyama aba tauna ḡarone ima kenakenana. Deḡoda taugu e ḡoena, tauna tokare yawayawasaninama e miamia be yà verau munaḡana.”

24 Inam tauwai muriwataninama tauna vutuna inam yabedima matabudi ya kitedi be ya girumidina. Tauda matabuda tè kataiena da yaba matabudi tauna ya girugirumidina inam riukaua. 25 Yesu yaba ḡesaudima toitoi mate ya voiedina. Be deḡoda inam yabedima matabudi sibo ti giruma rovodina, taugu è noḡotina da buka tokare dobu matabuna ya moḡavu taritarina.

* 1:42: Riu ‘kepas’ be ‘Pita’, inam baninama ‘yeku’.

† 1:46: Peroveta a riuriuna da Tauwai yawasana tokare Betliemma e tubuḡana, be nam Nasaretma.

* 5:4: Gurik baibol ḡesaudima vers 4 umanama a girumina: Raḡan ḡesaudie Bada na aneama ya yovo topa nopone be upa ya voie be yawai burukwakwakwana. Murine aitau da ya poti doka be topae ya naḡona, tauna ya yawayawasanana, avedi da sida nema maika kitanama, be yaḡoro ya yawasanana.

* 6:10: Tautauḡoma taudiḡa sievinama 5 tausand. Be waiwaivi seda mate nam ti sievidina, taudi mate a kanina.

† 6:63: Gurik baibol nopone ‘Arua’ taunaḡa e kenakena, nam ‘Mamaitua Aruinama’.

* 10:23: Uma wagapatanama inam maika vada dosinama, be nam garigari mate.

* 12:3: Gurik baibol ya riuna: Inam upanama ḡabuḡabunama na vitama inam ½ kilo nama.

† 12:5: Be upanama maesinama inam maika modi tenaḡa nopone ta bagibagi be maesinama ta paḡopaḡona ruvanama.

‡ 12:15: Gurik bonane ya riuna: ‘Saion natunama waivinama’. Saion, baninama inam oya, be natunama inam meagai inam oyanama debane e kenakenana. Be meagainama isanama inam ‘Jerusalem’.

* 16:16: Raḡan bisanama muridie inam kokoagae be e midisuḡu munaḡana ya giuena.

* 18:13: Kaiyapas tauna Anas natunama ya naḡina.

* 19:39: Gurik baibol ya riuna: 34 kg. Be bunama isedima Mera be Alois rawarawateḡeidima.

* 20:16: Gurik baibol ya riuna: Dabudine Meri ya midi vitare Yesu ḡarone, be Hibru bonane ya riuna, “Raboni!” ‘Raboni’ inam baninama ‘Tauwai katakatai’.

* 21:1: Galili yawawinama isanama ḡesau inam ‘Yawawa Taiberias’.

† 21:8: Gurik baibol ya riuna: 100 mitas.

‡ 21:18: Inam giunama, baninama Pita nema tokare korosie ta tuparatu bakena, vutuna Yesu ya giuena.

Apasol

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Apasol Adi Voiama

1

Luk e girugiruma munaḡana Tiopilas ḡarone

1 Kapore Tiopilas! Yau letama noḡone è girugirumina,* inam matabuna Yesu aba pakane ya voivoiedina be yawai katakataina taudi vutuna è girumidina. 2 Yesu na noyama yai kare be yaba toitoi ya voiedina, naumeki da Mamaitua ya nawena marae. Vutudi matabudi è girumidina.

Muriḡa da ya naḡona marae, be noḡone na apasolma vinevinedima Arua Babaue ya riuwai noḡotidina da muriḡa aba ta voiena. 3 Yesu ya gurina murine inam apasoldima ḡarodie ya maḡatarana raḡan toitoi da taudi ta kataie da tauna ya yawasanana. Raḡan 40 nopone namaḡa ya voivoiana be Mamaitua na waiguyauma ḡarodie ya giugiuena.

(Lk 24:47-52)

4 Be raḡan tenaḡa tauna na apasolma mate a rawateḡeidi be ya riu vavasaḡedina, “Nam Jerusalem ko gose be koi raba da Tamaguma puyo e riupore yovoḡena maika noḡone ya riuriuna nama e voiena. Taugu uma yabanama noḡone è riuemina. 5 Jon banaga upae yai babataitodina, be raḡan ḡaubonaḡa taumi Arua Babaue ko babataitona.”

Yesu ya naḡonaḡona marae

(Mk 16:19-20; Lk 24:50-53)

6 Adi wairawateḡeie taudi Yesu ai taravirena, “Bada, tam yodi Israel waiguyau kwa ute munaḡedi, bo?” 7 Be tauna ya riuedina, “Tamaguma na rewapanae tauna inam raḡaninama ya vinena, be taumi nam ami noyama aba ima kenakenana da ko kataie. 8 Be Arua Babau ḡaromie e yovona raḡanine, taumi tokare rewapana ko paḡo da taumi taugu yau matamatama, Jerusalem, Judia be Samaria nopodie, be dobu matabuna.”

9 Raḡanine umanama ya riuriuna, matedie Mamaitua tauna Yesu ya kaisuḡu nawe be giyou ya suma be nam ti kita munaḡena. 10 Be tauna nema ya saḡa ya naḡo bakona, taudi yaḡoro gunuma a kitakita be, tautauḡoma rabui adi garama ḡavoḡavoridima, ai raḡantenaḡe diedie a raumidiredi 11 be a riuna, “Taumi mani-Galili aba aubainama uma dabudi ko midi be gunuma ko kitakita? Uma Yesunama yodi Mamaitua ḡaromie ya paḡo nawena marae, tauna nema koya kita be ya saḡa ya naḡonaḡona marae, nama tokare e yovo munaḡana.”

Judas epaiyanama

12 Dabudine taudi oya isanama Olip, a gose be a munaḡana Jerusalemma. Uma oyanama Jerusalem diane, na madanima kilomita tenaḡa. 13 Be raḡanine taudi a munamunaḡana, taudi vada tenaḡa be nopone vatavatara rabui be debane vatarine a saḡana. Dabudine adi kaba mianama. Be banaga dabudine taudi Pita, Jon, Jeims, Andru, Pilip, Tomas, Batolomiu, Metiu be Jeims tauna Alpius natunama, be Saemon tauna awai isana ‘Selot’ be Judas tauna Jeims natunama. 14 Uma banegidima raḡan matabuna a mia be a moimoiragina. Nopodie waiwaivi ḡesaudima mate, be Meri Yesu tinanama, be Yesu tasitastinama mate.

15 Be inam raḡandie dabudine tauwai sumaḡa matabudi 120 be Pita tuatuaḡanama† nopodie ya midisuḡu be ya giuna, 16 “Yau bana, dokane Arua Babau Deivid ya riuena da banaga tenaḡa Yesu e boru dobiḡena. Be nama Deivid girugiruminama porane ya girumina. Be yodi uma riunama ya tubuḡana. Be uma baneginama tauna Judas. Be tauna Yesu tauvunuḡinama yai keda dokedina. 17 Be uma baneginama noḡone Yesu tauna ya vinena da tauna tauda mate tè noyana. 18 Judas Yesu borudobiḡenama aubainama mane a utena. Be uma manene doḡa ya gimeri. Be dabudine tauna debane ya beku be ya kati sari be tinaḡenama a daberarana. 19 Be banaga matabuna Jerusalem nopone uma varinama a vaiena, vutuna aubainama uma doḡanama adi bonae ai isana ‘Akeldamak’. Inam baninama ‘kosina doḡanama’. 20 Uma kauinama ya tubuḡana, baninama buka Salamo nopone ya girugirumina nama, “Na kaba mianama e kavakava be nam aitau nopone e mia”! Banaga ḡesau na noyama gabunama sibo ya paḡo”

21-22 “Vutuna aubainama tauḡoma ḡesau tà ḡoeḡoena da tauna tauda mate Yesu ya midimidisuḡu munaḡana tài matematena. Tauna aitau tauda mate tè naḡonaḡona, Jon yawai babataitona raḡanine, naumeki da Mamaitua Yesu ya nawena marae.”

23 Naumeki da banaga rabui a vinedi. Jousep awai isana Basabas be awai isaisana Jastas be Mataias. 24 Be dabudine a moiragina, “Bada, tam banaga matabudi nopodima kuya kataiena. Naumeki kwai kataimai da uma rabui nopodie deḡo tauna kuya vine 25 da tauna sibo apasol noyanama ya paḡo, baninama Judas uma noyanama ya gose pore be ya naḡona na kaba miae.”‡ 26 Naumeki da taudi yeku rabui bogedie inam banegidima isedima a girumidi da koukou nopone a biridina. Yodibe banaga tenaḡa yai matapota be koukou nopone yeku tenaḡa ya paḡo da e kitana be Mataias isanama yeku bogane. Naumeki da Mataias apasol 11 nopodie ya saḡana.

2

Arua Babau e yovoyovona

1 Raḡanine Jius adi soima isanama Pentekost* raḡaninama ya tavatavana, tauwai sumaḡa matabudi gabu tenaḡa ai rawateḡeidina. 2 Be yai raḡantenaḡe da gavasa marae be ya yovona maika kaibitibiti gugurinama, be a miamiana vadanama noponama yai moḡavuna. 3 Dabudine taudi yaba a kitana maika kai menanama ya daberara be tenatenaḡaḡa debediḡa ya mia naḡona. 4 Be matabudi Arua Babau nopodima ya moḡavu, be taudi bona da bona giudima ai karena, maika Arua Babau ya uteutedina nama.

5 Jerusalemma Jius banegidima toitoi a miamiana, Mamaitua a vivivivirena, be uma Jiusdima dobu ḡesaudie miemienidima mate a tavana. 6 Be raḡanine uma gavasinama a vaivaiena, naumeki taudi gabu tenaḡa a rawateḡeidi be taudi a basedina da Yesu na tauwai muriwatanama bona be bona a giugiuedina.

7 Be taudi a base kaue be a riuna, “Uma taudi Galili banegidima, 8 be nemanama da tauda tenaḡaḡa dà bonae dà bonae ta giugiu be tà vaivaiena? 9 Tauda matabuda dobu ḡesaudie be tè tavana, inam Paritia, Midia, Elam, Mesopotamia banegidima, Judia, Kapadosia, Pontus, Eisia, 10 Pirigia, Pampilia, Ijipt, Libia Sairin diane be Rom. 11 Rom banegidima taudi Jius be eteni banegidima ai rawajiusna. Be Kereti be Arebia banegidama mate tà miamia, be matabuda Mamaitua na kauama dosidima dà bonae dà bonae taudi ta giugiuedina tauda tà vaivaiedina.” 12 Yaḡoro taudi a base be a nuababaḡa be awai giu vivivirana, “Uma kauinama baninama aba?” 13 Be banaga ḡesaudima ai varevaredi be a riuna, “Uma banegidima waen a tego guratena, vutuna aubainama a buana.”

Pita na rauguguyama

14 Dabudine Pita be apasol 11 a midisuḡu be Pita bonanama dosine banaga ya riuedina, “Taumi Jius be aitauḡa Jerusalemma ko miamiana, koi beavaia kaua be aba yà giuena! 15 Uma banegidima nam ti tego buana taumi ko noḡonoḡotina maika, baninama yodi 9 okoroki raḡanboiboi. 16 Ibewa, be girugiruminama porane peroveta Joel aba ya giugiuena yodi e tubutubuḡana. Joel ya giuna umanama:

17 ‘Mamaitua ya riuna, Raḡan damodie taugu tokare yau Aruama yà ḡini poraḡana banaga matabudi ḡarodie.

Be natunatumima tautauḡomidi be waiwaividima taudi tokare tai perovetana. Be ami tautauḡomama vaudima tokare matedie yaba ta kitedina maika rauboni, be ami banagama poredima taudi rauboni ta kitedina.

18 Be inam ragandie yau taunoyama tautauḡomidima, be waiwaividima matabudi ḡarodie yau aruama yà ḡini poraḡa da taudi tokare tai perovetana.

19 Be taugu mataira gunume be dobue yà voiedina, kosina, kai be basu mate.

20 Suara ei kupikupina be nawaravi e sabana maika kosina be muriḡa da Bada na raḡanima dosinama waimatakanikaninama e tavana.

21 Aitauḡa Bada ḡarone sagu tawai baḡena, taudi tokare ei yawasanidina.’

22 “Israel banagimima, uma riudima ko vaiedi: Nasaret Yesunama, tauna Mamaitua ḡarone be ya yovona ḡaromie. Be taumi sibo koya kataiena da Mamaitua tauna ya riuporena, baninama Mamaitua rewapana Yesu ya utena da voia dosidima be mataira ya voiedina. 23 Be yaḡoro taumi banaga nam waisumeḡidi koya riuedi da tauna korosie a tuparatuna. Be nama Mamaitua na ogama. 24 Be Mamaitua Yesu ḡarone guri tunimuyana be nuaboyanama ya kaipore be ya kawa midisuḡu munaḡena. Baninama guri nam teneteneḡina da Yesu ya kaididi. 25 Baninama Deivid tauna Yesu na kauama umanama ya giuena:

‘Bada raḡan matabuna ewai dokeguna è kitana, baninama tauna taugu mate da taugu nam yà vabeku.

26 Vutuna aubainama nuaguma ya vere be yau giuma be yau sarema mosari mate.

Be avedi da taugu yà gurina, yaḡoro è kataiena da matabuna inam naumeki be yài nuaverena.

27 Baninama tam tokare aruiguma nam guriguridima adi gabue kwa gose, be tam nam kui aninana da am Taunoya babauma e bova.

28 Tam yawasana kedanama kuyai kataigu be tam taugu mate da nopoguma mosari ya moḡavuna.’

29 “Yau bana, naumeki da guyau Deivid na kauama yà riu ḡomemina. Deivid ya guri da a dobona be na kokoagama yaḡoro yodi ḡarode e kenakenana. 30 Tauna peroveta, vutuna aubainama tauna ya kataiena da na damma nopone tokare Mamaitua na waiguyauma banaga tenaḡa e utena, baninama Mamaitua ya sauga wapana da nama e voiana. 31 Vutuna aubainama Deivid yai perovetana da Keriso e midisuḡu munaḡana, be tauna nam guriguridima adi gabue i gose be tuninama i bovana.

32 “Tauma matabumai matamata da Mamaitua uma Yesunama gurie ya kawa midisuḡuna 33 be na rewapanae ya kawa saḡe be kasaune yai mienina. Murine tamanama Arua Babau ya utena maika noḡone ya riuriuna nama. Be Yesu tauna tauma ḡaromaie e ḡiniḡini porena, vutuna yodi taumi ko kitakita be ko vaivaiena. 34 Be Deivid nam marae i naḡona, be yaḡoro umanama ya riuna,

‘Mamaitua taugu yau Badama† ya riuena, Kasaugue kwa miana

35 naumeki da taugu am ḡaviama yà vaḡaḡaridi be kaḡamma dibune yà biridina maika guni.’

36 Vutuna aubainama Israel banegimima matabumi ko kataie da uma Yesunama koya tupatuparatuna Mamaitua tauna vutuna ya voie da yodi tauna Bada be Tauwai yawasana.”

Banaga toitoi nuedima a vitaredi be ekalesia ya tubuḡana

37 Raḡanine banaga umanama a vaivaiena, nuedima ya karati be Pita be aposels ḡesaudima a riuedina, “Tuatuaḡamaima, yodi aba ka voie?”

38 Be Pita ya paribeedi, “Tenatenaḡaḡa nuenuemima ko vitaredi be ko babataitona Yesu Keriso isane da ami gewagewama e noḡota pore be Mamaitua puyo Arua Babau e utemina. 39 Baninama Mamaitua ya riu vavasaḡana da nama e voiena. Vutuna aubainama uma puyonama inam taumi be ami sedama mate aubaimima, be banaga ḡesaudima madanie aitauḡa Bada dà Mamaituama e yokoedina.” 40 Be giu toitoi ḡesaudima mate Pita ya riuwai noḡotidi be ya duḡudina, “Mamaitua ko gose da ei yawasanimi, da nam uma damnama adi yawasanama barebaredima adi kovoḡama ko paḡo.”

41 Yodi taudi aitauḡa riunama a paḡopaḡona, taudi a babataitona. Inam raḡanine banaga sievinama 3 tausand nama adi banagama waisumeḡidima nopodie a saḡana. 42 Be apasol adi waikatakataima a vaivaia nonoḡedi be a raberabedina, be taudi a turituriya be moiragie matabudi awai rawateḡeidina.

43 Be matabudi nopodima naira ma vivirina ya moḡavu be mate apasol voia dosidima be mataira toitoi a voivoiedina. 44 Be banaga tauwai sumaḡa matabudi a rawateḡeidi be yaba matabuna ḡarodie teneteneḡinama a ragaudina, 45 be taudi doḡa be purapura a gimaredi da mane a paḡo be adi banagama waikaruwaḡewaḡedima a utedina. 46 Raḡan matabuna tempol nopone taudi awai rawateḡedina, be adi vadama nopodiḡa taudi ma nuaveredi buredi a giva be a kanikanina. 47 Be taudi Mamaitua a kaikai suḡu be banaga ḡesaudima nuedima a paḡopaḡona. Be raḡan matabuna Bada banaga ḡesaudima yawai yawasanidina ya saḡedina adi banagama nopodie.

3

Pita banaga tuera paḡopaḡonama yai yawasanina

1 Raḡan tenaḡa ravie suara 3 okoroki inam moiragi raḡaninama aubainama, Pita be Jon a saḡa a naḡonaḡona tempol nopone. 2 Be tempol nopone matakeda tenaḡa ya kenakenana isanama ‘Verekaua’. Be raḡan matabuna banaga dabudine tuera ya tubuḡena a kiroḡi be inam matakedanama diane ai mieni be aitauḡa tempol nopone a naḡonaḡona ḡarodie mane ya kiḡikiḡiedina. 3 Raḡanine Pita be Jon tempol nopone ḡaubonaḡa sibo a saḡana, be tauna ya kitedi be mane aubainama ya kiḡiedina.

4 Dabudi Pita be Jon tauna a kitadidi be Pita ya riuna, “Kwa kitamai!” 5 Naumeki da, tauḡoma ya kitedi be yawai noḡotana da aiyaba sibo ḡarodie ya paḡona. 6 Be Pita ya riuna, “Silva be gold nam ḡarogue be aiyaba ḡarogue, vutuna tam yà utemna. Nasaret Yesu Kerisonama isane: Kwa midisuḡu be kwa naḡo!”

7 Dabudine nimanama kasaune ya kaididi be ya soru waimidisuḡuna. Be inam raḡanine tauḡoma kaḡanama be kaḡa matabiwanama ai rewapana munaḡana 8 be tauna kaḡane ya poti be naḡo yai karena. Naumeki da taudi mate a naḡona tempol nopone, be tauna tempol noponaḡa ya naḡo be yai potipoti be Mamaitua isanama ya kaikai suḡusuḡuna.

9 Be banaga matabudi inam tauḡominama a kitana ya naḡo be Mamaitua isanama ya kaikai suḡusuḡuna. 10 Be banaga tauna a kitakitana a kataiḡome da tauna baneginama raḡan matabuna tempol noḡone matakeda isanama ‘Verekaua’. Dabudine ya mia be mane ya kiḡikiḡi dobidobina. Be banaga matabudi a ḡosoridi be a base da aba ḡarone ya tubuḡana.

Pita na rauguguyama wairabuinama

11 Naumeki da taukiḡikiḡi Pita be Jon ya kaidididi be banaga matabudi a base kauena be a manini taudi ḡarodie gabu isanama ‘Solomon na wagapatama’.* 12 Raḡanine Pita nama e kitedina be ya riuedina, “Israel banegimima, taumi aba ko basebase be ko kitakitamai da tauma kabe uma baneginama kè kawa naḡo ama rewapanae bo ama voteyateyama Mamaitua ḡarone? 13 Mamaitua, noḡone tamatamadama Eibraham, Aisik be Jeikob awai sumaḡena, tauna na taunoyama Yesu ya kawa saḡena. Uma Yesunama taumi koyai utaena waigurinama aubainama. Be avedi da Paelat ya ḡoeḡoena sibo ya riupore ya naḡona be taumi koya raukosoḡaiḡaina. 14 Tauna banaga babaunama be didimana vavasaḡinama be taumi nam ko ḡoeḡoena da tauna sibo ya yawasana be taumi banaga tauwai gurinama tauna aubainama Paelat koyai baḡa da ya yawasanana. 15 Taumi yawasana tauverauḡenama koyai gurina. Be Mamaitua gurie yai yawasanina be tauma uma kauinama na matamatama.

16 “Be uma tauḡominama matabumi ko kitakita be ko katakataiena, tauma ama waisumaḡama Yesu isane aubainama, Yesu isane yai rewapanana. Yesu uma waisumeḡinama ya utena da tauna ya yawasanana da yodi matabumi ko kitakitana.

17 “Be yodi yau banagama, taugu è kataiena da taumi ami babadama mate bua maika koya voivoiana. 18 Be umanama Mamaitua na giuma yai maḡatarina, baninama noḡone peroveta matabudi ḡarodie ya riuna da tokare na Kerisoma ei nuatoitoina. 19 Vutuna aubainama nuemima ko vitaredi be Mamaitua ḡarone ko naḡo da tauna ami gewagewama e kaiporaḡa be nuemima e subana. 20 Dabudine Tauwai yawasana ya vinevinena e riuporena ḡaromie. Uma tauwai yawasaninama tauna Yesu. 21 Tauna marae e miana, naumeki da raḡan e tava da Mamaitua yaba matabuna e rawavau munaḡedina, baninama inam nama dokane tauna na babau perovetama ḡarodie ya riuna. 22 Be Mousis mate ya riuna nama, ‘Bada ami Mamaituama tauna tokare nopomie peroveta tenaḡa e vinena maika taugu. Tauna raḡanine yaba matabuna e giugiuemina, taumi koi beavaiena! 23 Be aitau tenaḡa tauna nam ei beavaie naumeki da Mamaitua tokare tauna e tavu dobiḡe be e kawa gewagewana.’

24 Be Pita na giuma ya kaiwatani be ya riuna, “Be peroveta ḡesaudima taudi mate a riuna da uma kauidima tokare ta tubuḡana, maika yodi uma raḡandie ta tubutubuḡana nama. Inam perovetedima taudi Samuel be ḡesaudima murine a tubutubuḡana. 25 Be taumi inam perovetedima adi sedama, vutuna aubainama Mamaitua boni ami dosima ḡarodie riuwai noḡota ya boruna, inam taumi mate aubaimima nama ya riuna. Be Mamaitua na riuwai noḡotama inam umanama Eibraham ḡarone ya boruna, ‘Tokare am dame peroveta tenaḡa e tubuḡana. Be taune taugu dam matabudi dobue yài aiainidina.’

26 “Vutuna aubainama Mamaitua na taunoyama gurie ya kawakawa midisuḡu munaḡena, noḡone ya riupore yovoḡena taumi ḡaromie. Be inam taunoyanama e voiemi da ami gewagewama ko gose poredina, yodibe tauna ei aiainimina.”

4

Pita be Jon tauwai tarapiri babadidima* ḡarodie a verauḡedina

1 Pita be Jon yaḡoro banaga ḡarodie a giugiuna maika, pirisi, Sadisi be tempol taurabedima adi badama Pita be Jon ḡarodie a tavana. 2 Taudi nuedima yai medina, baninama Pita be Jon banaga awai katakataidi be a riuriuedina da Yesu gurie ya midisuḡu munaḡana aubainama, tokare banaga matabudi gurie be ta midisuḡu munaḡana. 3 Vutuna aubainama a panidi be ravi aubainama dibure a biridina naumeki da raḡan ya tom. 4 Be banaga toitoi Pita na giuma a vaivaiena ai sumaḡana. Be yodi tauwai sumaḡa tautauḡoma sievinama ya tausaḡana 5 tausand.

5 Naumeki da pomainama Jius adi babadama be babada dosidima be tarawatu tauwai katakataidima ai rawateḡeidi be ai boruna Jerusalem nopone. 6 Banaga uma borune, Anas tauna pirisi adi badama, Kaiyapas, Jon, Alexanda be tautauḡoma ḡesaudima pirisi adi badama na dame banegidima mate. 7 Taudi Pita be Jon poudie ai midiridi be ai taraviredina, “Aba rewapanine bo aba isane taumi uma kauinama koya voie?”

8 Dabudine Pita noponama Arua Babau ya moḡavu be ya riuedina, “Jius babadimima be babada dosimima koi beavaia. 9 Tauma manaka kowai taravireviremaina, voia verenama banaga tuera paḡopaḡonama ḡarone ya tubuḡana aubainama. Taumi kowai taravireviremaina da aiyabae uma baneginama ya yawasana. 10 Naumeki da ka riuemi be taumi be Israel banagimima matabumi ko vaie. Nasaret Yesu Kerisonama taumi koya tupatuparatuna, tauna Mamaitua gurie ya kawa midisuḡu munaḡena, tauna isane uma baneginama yodi ya yawasana be noḡomie e midimidina.

11 ‘Tauna yekunama vutuna taumi vada taukerinama koya tuaḡaiena, be yekunama Mamaitua ya voie da na vadama yasinama ya tubuḡana’.

12 “Nam aitau tenaḡa tokare ei yawasanimi, baninama dobu matabuna nopone nam ai isa ima kenakenana da isane yawasana tai baḡe, ibewa da Yesu taunaḡa isane.”

13 Raḡanine Pita be Jon adi raudebatorama a kitakitana, taudi a base kauedina, baninama taudi a kataiena da Pita be Jon taudi nam giruma kaua banegidi, be taudi banaga yababa. Taudi a kataiena da uma banegidima noḡone Yesu mate naḡonaḡodima. 14 Be yodi taudi ta kitana be banaga waiwai yawasaninama tauna diedie mate a midimidina. Vutuna aubainama taudi nam teneteneḡina da sibo ḡarodie aba a giue. 15 Naumeki be Sanedrion nopone be a riupore dobiḡedi be babada taudiḡa ai tarapiri vivirana.

16 Be taudiḡa ai taravira munaḡedina, “Uma banegidima nema tà bakedi? Jerusalem banegidima matabudi a kataiena da uma banegidima mataira dosinama a voiena, be tauda nam teneteneḡina da tà boviedi. 17 Be uma kauinama tà riutuaḡaie da nam banaga ḡarodie e daberara, vutuna aubainama uma banegidima nuedima tà boru da nam aitau ḡarone Yesu isane ta giu munaḡa.” 18 Dabudine Pita be Jon a riuedi da Sanedrion nopone a saḡa munaḡa be a riu vavasaḡedina da nam sibo Yesu isane a giu bo ai katakatai rubu.

19 Be taudi a paribeedi be a riuna, “Taumiḡa ko kaivira da Mamaitua matane deḡo tauna ya vere. Mamaitua riunama ka voie bo taumi riumima ka voie? 20 Tauma nam teneteneḡina da aba ke kitakitana be ke vaivaiena giuenama ka gose.”

21 Naumeki da a riuwai nainairidi be a gosedi da a naḡona, baninama taudi nam ti kataiena da nema sibo a kovoḡa bakedi. Be banaga matabudi inam matairinama dosinama aubainama, Mamaitua isanama a kaikai suḡusuḡuna, 22 baninama uma tauḡominama tuera paḡopaḡonama tauna nama ya tubuḡena naumeki da yodi na suarama 40 be ya saḡa porena.

Tauwai sumaḡa raudebatora aubainama a moimoiragina

23 Raḡanine Pita be Jon a riuriuporedina, taudi a munaḡana adi banagama tauwai sumaḡa ḡarodie be yaba matabuna pirisi adi babada be babada dosidima aba a giugiuedina, nama ai maḡataridina. 24 Raḡanine adi banagama nama a vaivaiena, taudi a rawateḡeidi be a moiragina Mamaitua ḡarone, “Bada dosimma, tam mara, dobu, egasi be nopodie yaba matabuna kuya voiedina. 25 Tauma tamamaima Deivid, tam taunoyama, tam Arua Babaue kuya voie da tauna umanama ya giuna,

‘Eteni banegidima aba aubainama ta medimedi? Inam banegidima aba aubainama taudi am kasirama ta tomtom yababe? Inam kasirinama kavakavanama.

26 Dobu guyaguyaudima a midi be babada dosidima a rawateḡeidi da Bada be na vinevinema tawai ḡaviedina.’

27 “Riukaua, Herod, Pontis Paelat, eteni banegidima be Israel mate uma meagaine a rawateḡeidi be am taunoyama babauna Yesu kuya vinevinena ai ḡaviena. 28 Be taudi aba am rewapanae be am ḡoanama oganama kuya tarataraḡina da sibo ya tubuḡana, nama yodi a voiena. 29 Be Bada, yodi adi raukivigewagewama ḡaromaie kwa noḡoti be kwa voiemai da tauma am taunoyama riumma raudebatorae ka giue. 30 Nimamma kwai yoyo waiyawasana aubainama da mataira be voia dosidima kwai tubuḡidina am taunoyama babaunama Yesu isane.”

31 Raḡanine moiragi ya kovikovina taudi deḡo awai rawateḡeidina gabunama yai tauyoyona. Be taudi matabudi Arua Babau yai moḡavudi be taudi Mamaitua riunama ma raudebatoredi a giuena.

Tauwai sumaḡa adi purapurama a dariḡedina

32 Tauwai sumaḡa banegidima matabudi nuenuedima be adi noḡotama tenaḡa. Be nam aitau tenaḡa i riuna taunaḡa na purapura, ibewa da matabudi ai sagu vivirana. 33 Dabudine apasol ma rewapana vavasaḡidi Bada Yesu ya guri ya midisuḡuna awai matematena. Be Mamaitua sagu dosinama matabudi ḡarodie ya riupore yovoḡena. 34 Be dabudine nam aitau poudie aba i maruabiena, baninama kana raḡanie aitauḡa doḡa be vada ḡarodie, a raugimaredi be mane 35 apasol ḡarodie a sivudina. Be aitau aba ya marumaruabiena, nama mane a utedina.

36 Maika Jousep tauna Livai damnama nopone be Saiprasma ya tubuḡana be apasol tauna awai isaisana Banabas. Isa Banabas baninama inam ‘taurau duḡu’. 37 Tauna doḡa yawai badena ya gimare be manenama ya verauḡena apasol ḡarodie dariḡenama aubainama.

5

Ananaias be Sapira

1 Tauḡoma tenaḡa isanama Ananaias, be na visarama Sapira, tauna mate adi doḡama tenaḡa ya gimare da 2 mane isunama tauna aubainama ya kaididi kwasena be mane isunama apasol ya utedina. Be na visarama Sapira tauna mate yai aninana.

3 Be Pita ya riuena, “Aba aubainama Seitan kuyai anine da nopomma yai moḡavu be Arua Babau ḡarone kuya kaiyovu be doḡa kuya gimagimarena manenama isudima tam aubaimma kuya rabe kwasedi? 4 Tam sibo doḡa kuya rabe kwasena bo doḡa kuya gimarena murine, mane sibo kuya rabe kwasena. Be aba aubainama uma kauinama nopome kuyai nuanoḡonoḡote be nama kuya voia? Tam nam banaga ḡarone ku kaiyovuna, ibewa da Mamaitua ḡarone kuya kaiyovuna.”

5 Raḡanine Ananaias nama giunama ya vaivaiedina, tauna ya beku be ya gurina. Be banaga aitauḡa inam nama kauinama a vaivaiena, taudi a naira kauana. 6 Raḡanine Ananaias ya gurigurina, dabudine yarayaraga a tava da a suma be a kiroḡa nawe da a dobona.

7 Suara ruvanama 3 awasnama a kovina murine, Ananaias na visarama ya tava be nam i kataiena da aba ya tubuḡa. 8 Pita yai taravirena, “Kwa riuegu, doḡa koya gimagimarena manenama, naumeki umanama, bo?” Be waivi ya riuna, “Ee, inam naumeki nama.” 9 Be Pita ya riuena, “Aba aubainama taumi koyai anina da Bada Aruinama koya raurubu? Banaga am tauḡomama a dobodobona, taudi matakedae tawai rabana da tam mate ta kiroḡa dobiḡemna.”

10 Naumeki da waivi yai raḡantenaḡe da Pita kaḡane ya beku be ya gurina. Dabudine yarayaraga a saḡa vadae, ta kitana be waivi ya gurina. Naumeki da a kiroḡa dobiḡe be na tauḡomama diane a dobona. 11 Be Mamaitua na damma matabudi be banaga ḡesaudima aitauḡa inam riunama a vaivaiena, taudi a naira kauana.

Apasol banaga toitoi ai yawasanidina

12 Apasol mataira be voia dosidima toitoi a voiedina banaga ḡarodie. Be tauwai sumaḡa matabudi kana raḡanie Solomon na wagapatae awai rawateḡeidina, 13 be banaga ḡesaudima nam waisumeḡidi taudi wairawateḡei a naira be yaḡoro banaga ḡesaudima a vivivivira kauedina. 14 Be tautauḡoma be waiwaivi ḡesaudima mate Bada awai sumaḡena, inam damnama nopone a saḡana. 15 Taudi banaga sidesidedima a kiroḡa nawedi kedae da vatara be guni debedie ai kenedina. Nama a voiana, baninama Pita ya veraverauna vagurunama sibo ya taukonidina. 16 Patara ḡesaudima Jerusalem diane meagaidima mate a rawateḡeidi, be banaga sidesidedi be banaga nopodie arua gewegewedima miemienidima mate a tavaitedina, be matabudi ai yawasanidina.

Apasol a raukivi gewegewedina

17 Dabudine pirisi adi badama be na banagama Sadisi mate taudi nopodima unura ya moḡavuna. 18 Taudi Apasol a panidi be dibure a biridina. 19 Be kupie Bada na aneama dibura matakedanama ya kaipore da yai doka dobiḡedi be ya riuedina, 20 “Ko naḡo, tempol nopone ko midi be uma yawasaninama vaunama, matabuna banaga ko riuedi!” 21 Raḡanine uma riunama a vaivaiena, taudi raḡantomtom a naḡo tempol nopone be waikatakatai ai karena.

Pirisi adi badama be na banagama mate a tavana raḡanine, taudi boru isanama Sanedrion a voiena Israel babadidima mate. Dabudine banaga a riuporedina dibure, apasol waidokedima aubainama. 22 Raḡanine taudi dibure a tavatavana apasol nam ti banavidina, vutuna aubainama a munaḡa be babada ḡarodie ai maḡatara 23 be a riuna, “Dibura matakedanama gudugudu yaḡenama be taurabenama matakedae a midimidina. Be matakeda kè kaikaiporena raḡanine, nam aitau tenaḡa ke banavina.”

24 Raḡanine tempol taurabenama adi bada be pirisi adi babadama uma riunama a vaivaiena, taudi a nuababaḡa be nam ti kataiena aba tokare e tubuḡa. 25 Dabudine banaga tenaḡa ya tava be ya riuna, “Tautauḡoma dibure koya sivusivudina, taudi yodi tempol nopone ta midi be banaga tawai katakataidina.”

26 Dabudine tempol taurabedima adi badama mate a naḡo be apasol a verauḡedina. Be nam ti segeridina, baninama taudi a nairana banaga tima rauyekudi aubainama.

Apasol Sanedrion noḡodie nam giu ti nairana

27 Taudi apasol a verauḡedina Sanedrion noḡodie da pirisi adi badama ei taravireviredina. 28 Be tauna ya riuna, “Kè riu vavasaḡemina da taumi nam sibo Yesu isane koyai katakatai. Be taumi yaḡoro koyawai katakatai da uma riunama yodi Jerusalem noponama ya moḡavuna, be ko riuriuna da uma baneginama ya gurina wavunama tauma kabe ka kiroḡi.”

29 Be Pita apasol ḡesaudima mate a riuna, “Tauda Mamaitua sibo tè voteyeteyena, be nam banaga. 30 Taumi Yesu kai bogane koyai gurina, be tamatamadama adi Mamaituama tauna gurie be kawa midisuḡu munaḡena. 31 Be Mamaitua na rewapanae Yesu ya kawa midisuḡu da tauna Bada be Tauwai yawasana ya tubuḡana, baninama taune Mamaitua ya voie da Israel banegidima adi noḡotama ta vitaredi be adi gewagewama e noḡota poredina. 32 Tauma be Arua Babau inam kauidima kadi matamatama. Be aitauḡa Mamaitua a vovo teyeteyena, naumeki da taudi Arua Babau ya utedina.”

Gamaliel na raukurama

33 Raḡanine taudi umanama giunama a vaivaiena taudi nuedima yai medi kaua be waiguridima a ḡoena. 34 Be Parisi tenaḡa isanama Gamaliel, tauna tarawatu tauwai katakatainama be banaga matabudi tauna a vivivivirena. Naumeki da tauna Sanedrion nopone ya midisuḡu be ya riuedi da apasol doḡae a dobiḡedina raḡan ḡaubonaḡa. 35 Dabudine na banagama ya riuedina, “Israel babadimima taumi ko kita kaua da aba uma banegidima ḡarodie ko voiena. 36 Dokane nama tauḡoma isanama Tudas ya naḡomidisuḡu be ya riuna da tauna kabe banaga dosina, be banaga sievinama 400 nama ai muriwatanena. Be raḡanine tauna awai gurina, naumeki da tauwai muriwatana ai daberaridi be yaba matabuna ya kovina. 37 Be murine, Galili tauḡominama isanama Judas, tauna sensus raḡandie ya naḡomidisuḡu be banaga kourunama yai doka waigewedina. Be tauna mate ai gurina, be na tauwai muriwatanama mate ai daberaridina.

38 “Vutuna aubainama yodi yà rarau kuremina da uma tautauḡomidima ko gose poredi be ta naḡo. Baninama deḡoda adi noyama banage, tokare noyanama e bekuna, 39 be deḡoda Mamaituae, taumi tokare nam teneteneḡina da uma tautauḡomidima ko riutuaḡaiedi deḡoda taumi Mamaitua kowai ḡaviena.” Naumeki da inam babadidima taudi Gamaliel na raukurama a voteyeteyena.

40 Dabudine apasol ai doka saḡedi da kwapue a riḡedi, be a riu vavasaḡedina da nam Yesu isane ta giu munaḡa. Naumeki da a raukai gosedi be a naḡona. 41 Dabudine apasol ma nuavereveredi Sanedrion a gose porena, baninama Mamaitua ya vinedina da taudi teneteneḡinama da tai nuatoitoina Yesu isanama aubainama. 42 Be raḡan matabuna tempol be banaga adi vadama nopodiḡa waikatakatai nam ti gosena, be a rarau guguyana da Yesu tauna Tauwai yawasana.

6

Taunoya 7 a vinedina

1 Inam raḡandie, tauwai muriwatana sievinama ya moramorabana. Be Grik Jiusdima ai riusinḡaḡayana Hibru Jius ḡarodie, baninama Gurik Jiusdima adi kaiyababama a kitakita poredina, raḡanine kani a soisoiedina nopone. 2 Vutuna aubainama 12 apasol tauwai muriwatana ai rawateḡeidi be a riuna,

“Nam i vere da tauma kani ka soisoi koe be Mamaitua riunama ka gose. 3 Vutuna aubainama, yau bana, koi kita wanawana da tautauḡoma 7, aitauḡa koya kataiedina Arua Babau be nuauyauya nopodima ya moḡavuna ko ragaudi da taudi uma noyanama ta paḡo be ta voiena. 4 Be tauma naumeki da ama noyama moiragi be rauguguya ka kaididina.”

5 Dabudine banaga matabudi apasol adi giuma ai anine be taudi uma banegidima a vinedina: Stepen, tauna tauḡoma noponama waisumaḡa be Arua Babau ya moḡavu; be Pilip, Porokurus, Nikanor, Timon, Pamenas be Nikolas, tauna Antiok baneginama, be tauna yai rawajiusna. 6 Uma tautauḡomidima apasol ḡarodie a verauḡedi be taudi aubaidima a moiragi be nimedima debedie a sivudina.

7 Naumeki da Mamaitua riunama ya daberarana. Tauwai muriwatana Jerusalem nopone sievidima ya morabana, be pirisi toitoi mate Yesu ai sumaḡena.

Stepen a panina

8 Stepen tauna Mamaitua na wainuapaḡo be na rewapanama noponama ya moḡavuna. Be tauna mataira be voia dosidima banaga ḡarodie ya voiedina. 9 Be raḡan tenaḡa Jius sinagog nopone isanama ‘Libatine’, banegidima taudi Stepen a riuvirevirena. Dabudine Jius ḡesaudima, Sairin be Alexandria be Silisia be Eisia provins banegidima mate Stepen a riuvirevirena. 10 Be Arua Babau Stepen noḡota verenama ya utena da taudi nam teneteneḡina da na giuma sibo a riḡa.

11 Vutuna aubainama taudi waimoisirie banaga a ragaudi be a riuedina da sibo umanama a giuna, “Tauma kè vaiena da Stepen, Mousis be Mamaitua ya riuwai gewegewedina.” 12 Uma giunama debane banaga, babada dosidima be tarawatu tauwai katakataidima a kawa nuamedimedidina. Vutuna aubainama Stepen a pani be a verauḡena Sanedrion babadidima noḡodie. 13 Be taudi tauwai matamata kaikaiyovudima a voiedi da taudi a riuna, “Uma baneginama raḡan matabuna tempol be tarawatu e riuriu tuatuaḡaiedina. 14 Baninama tauma kè vaiena da tauna umanama ya riuna, ‘Uma Nasaret Yesunama tauna tokare uma gabunama e kawa gewagewana be Mousis tarawatu ya riuriuedana matabudi e vitaredina.’ ” 15 Banaga matabudi Sanedrion nopone a miamiana Stepen a kitadidi be taudi a kitana da noḡonama maika kabe anea noḡona.

7

Stepen Sanedrion ḡarodie ya giuna

1 Pirisi adi badama Stepen ya riuena, “Uma banegidima aba ḡarome ta giugiuena, riukaua, bo?” 2 Be Stepen ya paribeedina, “Tamatamaguma be tuatuaḡaguma koi beavaiegu! Mamaitua ma neneḡarina tauna tamadama Eibraham ḡarone ya maḡatarana tauna Mesopotamiama ya miamiana raḡanine. Muriḡa da ya naḡo be Haranma ya miana. 3 Be Mamaitua tauna ya riuena, ‘Am dobu be am banagama kwa gosedi be kwa naḡona deḡo dobunama yai kataimna dabudine!’ 4 Dabudine tauna dobu isanama Kaldea ya gose be ya naḡona Haranma, dabudine ya miana. Be raḡanine tamanama ya gurina, murine Mamaitua ya riuporena uma dabudine, deḡo yodi taumi ko miamiaena. 5 Be nam deḡo gabu ḡaubonaḡa i ute rubuna. Be Mamaitua ya saugana da wari raḡan uma dobunama tauna be na damma muriḡa e utedina. Avedi da Eibraham nam i natunana, be Mamaitua nama ya riuena. 6 Be Mamaitua umanama ya riuena: ‘Tokare tam am damma taudi vaḡavaḡai dobu ḡesaune be inam dobunama banegidima tai taunoyedi be ta raukivi gewegewedina modi 400 nopodie. 7 Be taugu uma dobunama banegidima yà kovoḡidina, baninama tam am banagama awai taunoyedina. Be raḡan muriḡa inam dobunama ta gose be taudi uma dabudine yau noyama ta voiena.’ 8 Naumeki da Mamaitua kopitom riuwai noḡotinama Eibraham ya utena. Vutuna aubainama raḡanine Aisik ya tubuḡana, be raḡan aniwai 8-nama nopone tamanama Eibraham Aisik ḡarone kopitom ya voiena. Be muriḡa, Aisik natunama Jeikob ḡarone kopitom ya voiena, be Jeikob natunatunama 12 ḡarodie kopitom ya voiedina. Be uma banegidima 12 taudi dede* pakanama ai karena.

9 “Be dede pakanama banegidima taudi Jousep a nurena. Vutuna aubainama Ijipt banegidima ḡarodie a raugimarena. Be Mamaitua tauna mate, 10 be na wainuatoitoie ya sagu da nuauyauya dosinama ya utena be Jousep tauna adi guyauma Pero ya tatai nuavaina. Be vutuna aubainama guyau Pero ya voie da Jousep Ijipt be na vadama† tauna yai badedina.

11 “Naumeki da Ijipt be Kanan nopodie meiḡara dosinama ya tubuḡa be banaga ai nuatoitoi kauana be tamatamadama nam kani ti banavidina. 12 Raḡanine Jeikob e vaiena be Ijiptma witi ya kenakenana, naumeki da tamatamadama ya riupore nawedina dabudine. Nam airaḡan Ijiptma ti naḡonaḡo rubuna, naumeki da inam raḡanine naḡona. 13 Adi naḡoma wairabuine Jousep tuatuaḡanama be tasitasinama ya riuedina da tauna aitau be dabudine guyau Pero Jousep na damma ya kataiedina. 14 Naumeki da Jousep tuatuaḡanama be tasitasinama ya riuporedina da tamanama Jeikob na banagama mate matabudi ta verauḡedina. Be na damma sievinama matabudi 75. 15 Naumeki da Jeikob ya naḡona Ijiptma, dabudine tauna be tamatamadama a gurina. 16 Be taudi tubuḡidima a verau munaḡedi Sikemma be dabudine gubae a biridina. Uma gubanama Sikemma, boni Eibraham manee ya gimerina Hemor natunatunama ḡarodie.

17 “Muriḡa da Mamaitua na saugama ya boruboruna raḡaninama sibo ya tavana, be Mamaitua ya riuna, ‘Yodi taugu aba Eibraham è sausaugena, ḡaubonaḡa yà voiena.’ Be Ijipt nopone dà banagama Israel banegidima sievidima ya moraba kauana. 18 Naumeki da guyau Pero ya guri be murine tauḡoma ḡesau Ijiptma guyau ya tubuḡana be tauna Jousep nam i kataiena. 19 Be tauna dà dosima kadi kasirama ya tom be ya raukivi gewegewedina be ya segeridi da seda wawaidima ai poraḡa dobiḡedi da sibo a gurina.

20 “Inam raḡandie Mousis ya tubuḡana, be Bada matane tauna nam kamai gomagomana. Be tauna nawaravi rabuiteḡa tamanama na vadae a rabena. 21 Be muriḡa nam teneteneḡina da vadae a semo, naumeki da a dobiḡe be a nawena. Be guyau Pero natunama waivinama ya banavi be ya yosina maika kabe natuḡomina. 22 Be Mousis Ijipt adi katai be adi nuauyauyama matabudi ya ragaudina, be na giuma be yaba ya voivoiedina matabudi ai rewapana kauana.

23 “Raḡanine Mousis na suarama 40 a kovikovina, tauna nopone noḡota ya saḡa da na banagama, Israel banegidima, e vakitekitedina. 24 Be Mousis e kitana be Ijipt tauḡominama tenaḡa Israel tauḡominama ya raraukivi gewegewena. Naumeki da Mousis ya midi ḡaḡari be turanama biwanama ya paḡo be Ijipt tauḡominama ya kati gabana. 25 Mousis yai noḡotana, ‘Israel banegidima sibo a kataie da Mamaitua taugu ya riuporeguna taudi waiyawasanidima aubainama.’ Be taudi nam ti kataiena.

26 “Pomainama tauna e tava e kitana be Israel banegidima rabui taudiḡa awai kawa ḡasiḡasina. Dabudine tauna yai sasarana be ya riuna, ‘Ei! Turamma mate aba aubaina kowai kawa ḡasiḡasi?’

27 “Be tauḡoma iḡara tauwai karenama tauna Mousis ya biusuriḡi be ya riuna, ‘Tam aitau ya voiem da tauma kwawai bademai be kwawai tara piriemai? 28 Tam maiḡo Ijipt tauḡominama kuya vunuḡi be manaka kwa ḡoeḡoena taugu kwa vunuḡigu, bo?’ 29 Raḡanine Mousis uma giunama ya vaivaiena, tauna naira Ijipt ya gose be ya naḡona dobu isanama Midian. Inam dabudine ware ya miamiana, be na sedama tautauḡomidima rabui ya tikedina.

30 “Modi 40 a kovina murine dobu kavakavane anea Mousis ḡarone ya maḡatarana gedara kodekoderinama menanama nopone, oya isanama Sainai diane. 31 Raḡanine Mousis uma matairinama ya kitakitana, tauna ya base be ya naḡona diane kita yaḡenama aubainama. Dabudine be Bada bonanama ya vaiena: 32 ‘Taugu tametamemima Eibraham, Aisik be Jeikob adi Mamaituama.’ Be Mousis tauna naira ya kawa gusugusu be Mamaitua kitanama ya nairana.

33 “Naumeki da Bada Mousis ya riuena, ‘Am kaḡasumama kwa kaiporaḡa, baninama gabu inam kwa midimidina, tauna doḡa babaunama. 34 Taugu è kitana nema Ijipt banegidima yau banagama a raukivi gewagewa bakedina. Taugu yau banagama a yakeyakei be a ḡabaḡabana è vaiedina. Be yodi è yovona yài yawasanidina. Be yodi tam kwa verau be yà riupore nawemna Ijiptma.’ 35 Naumeki nama Mamaitua ya voie da Mousis banaga ei dokedi be ei yawasanidina, baninama nama Mousis na giuma Mamaitua anea ya utena gedara nopodie. Be taudi Mousis a tuaḡaie be a riuena, ‘Tam aitau yai aninem da tauma kwai bademai bo kwai tara piriemai?’ 36 Be yaḡoro tauna Ijiptma yai doka dobiḡedi be voia dosidima be mataira Ijiptma be egasi sabasabane‡ ya voiedina. Be muriḡa modi 40 nopodie dobu kavakavane voia dosidima be mataira ya voiedina.

37 “Be uma Mousisnama tauna Israel banegidima ya riuedina, ‘Taumi ḡomimima ḡaromie tokare Mamaitua peroveta tenaḡa ei tubuḡina maika taugu.’ 38 Be raḡanine tamatamadama taudi dobu kavakavane awai rawateḡeina, Mousis ya naḡona oya Sainai debane be anea tauna ḡarone yawasana riunama ya giuena.

39 “Be tamatamadama taudi nam ti voteyeteye be a tuaḡaiena. Be taudi nopodie awai nuanoḡonoḡotana da sibo a munaḡana Ijiptma. 40 Be taudi Eron a riuena, ‘Kokoitau aubaimaima kwa voiedi da taudi ama mamaituama be taudi sibo ai dokemaina, baninama tauma nam ke kataiena da Mousis Ijiptma yai doka dobiḡemai be tauna aikedae ya naḡo.’ 41 Dabudine taudi kokoitau a voiena kitanama maika kau natunama. Be taudi a puyo be nuedima ya vere kauana, baninama nimedie yaba ai tubiḡina aubainama. 42 Be Mamaitua ya mia tautauriedi be ya voie da adi gewagewama yai rewapana be gewagewa banaga yai dokedi da gunuma kiporidima ta rauduneedina. Peroveta na bukae ya girugirumina nama:

‘Taumi Israel banegimima dobu kavakavane modi 40 koya miana. Be nopone taumi aitau aubainama tipa be puyo koya verauḡedi? Taugu aubaigu, bo?

43 Ibewa, taumi ami kokoitauma koya voiedi be ko rarau duneedina. Be taumi Molok na kapema koya keri be Repan§ na kiporama matairinama koya voie be koyai midirina.

Vutuna aubainama taugu yà riuporemi be ko naḡo kwasana Babilon be murine.’

44 “Dobu kavakavane tamatamadama taudi kape babaunama** ḡarodie anitaparoro aubainama. Be inam kapenama babaunama tamatamadama a voiena maika Mamaitua Mousis kape aruinama yai kataiena, be ya riuena da nama sibo ya voiena. 45 Naumeki da tamatamadama adi raḡanie Josua mate uma kapenama a kiroḡa saḡena raḡanine eteni adi gabuma a kwayedina. Baninama Mamaitua eteni ya tavu dobiḡedina. Be kape babaunama dabudine ya kenana naumeki da Deivid na raḡanima ya tavana.

46 “Be Mamaitua Deivid ḡarone ya raukiviverena, vutuna aubainama Deivid na ḡoanama da sibo Jeikob na Mamaituama na tempolma ya voiena, 47 be ibewa aubainama da Solomon tempol ya kerina Mamaitua aubainama. 48 Be yaḡoro banaga vada ta kerikeridie Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama nam e mia, maika boni peroveta ya riuriuna nama:

49 “Bada ya riuna,

‘Mara inam yau kaba miama be yau kaba waibadama be dobu inam yau kaḡamesuama, be tam vada nema maika kitanama aubaiguma kwa keri? Bo deḡo dobudine yau kaba sipere?

50 Taugu uma yabedima matabudi nimague è voiedina!’

51 “Taumi banaga debabadobadomima. Taumi nuenuemima be beemima madanie be nam Mamaitua ḡarone, maika eteni banegidima. Taumi raḡan matabuna Arua Babau kowai ḡakena maika tametamemima. 52 Ami dosima peroveta matabudi a raukivi gewegewedina. Be aitauḡa didimana baneginama na kaba verauma a giugiuena, taudi mate ai guridina. Be uma didimana baneginama vutuna taumi yodi koya boru dobiḡe be koyai gurina. 53 Anea Mamaitua na tarawatuma a verauḡedina ḡaromie be taumi nam ko voteyeteyena.”

Stepen a rauyekuna

54 Raḡanine umanama giudima a vaivaiena, taudi nuedima yai medi kaua be mokedima a sanadididina. 55 Be Stepen noponama Arua Babau ya moḡavu be marae yai kita saḡa da Mamaitua neneḡarinama be Yesu Mamaitua kasaune ya midimidina ya kitedina, 56 be ya riuna, “Ko kita, taugu mara ya kaiporena yà kitakitana be Banaga Natunama Mamaitua kasaune e midimidina.”

57 Dabudine taudi arasa be beedima a viri tomdi be matabudi Stepen a puri 58 da meagai dosine be a soru dobiḡena ḡavoe. Dabudine rauyekunama ai karena. Be tauwai matamata kaikaiyovudima adi garama tauḡoma, isanama Sol, kaḡapakane ai damdi da tauna e rabedina.

59 Be Stepen yekue a riḡariḡana raḡanine, tauna ya moiragi be ya riuna, “Bada Yesu, aruiguma kwa paḡo!” 60 Dabudine tuapikane ya beku be bonanama dosine ya riuna, “Bada, uma gewagewanama ḡarodie nam kwa noḡoti!” Nama ya riuriuna, naumeki da ya gurina.

8

1 Be Sol ya riuna da na rauvunuḡama ya vere kauana.

Mamaitua na damma raukivi gewegewedima yai karena

Inam raḡaninama teneḡine Jerusalemma raukivi gewagewa dosinama Mamaitua na damma ḡarodie ya tubuḡana. Be dabudi tauwai sumaḡa matabudi ai daberaridina Judia be Samaria nopodiḡa be apasol taudiḡa Jerusalem nopone a mia kwasana. 2 Tautauḡoma Mamaitua tauwai sumaḡenama taudi Stepen a dobo be a ḡaba guratena. 3 Be dabudine Sol Mamaitua na damma kawa gewegewedima yai karena. Tauna vada da vada ya naḡo be tautauḡoma be waiwaivi ya soru dobiḡedi be dibure ya biridina.

Pirip Samaria nopone

4 Naumeki da tauwai sumaḡa aitauḡa a dabedaberarana dobu matabuna a naḡo be Mamaitua na giuma a rauguguya nawena. 5 Pirip ya dobi be ya naḡona Samaria meagainama nopone, be dabudine Yesu Tauwai yawasana na kauama ya rauguguyena. 6 Be tauna mataira ya voivoiedina, banaga a kitedi be na giuma ai beavaia kauena. 7 Baninama arua gewegewedima banaga a gosedi be ma raserasedi a dobina. Be Pirip banaga toitoi tuera be kito ragaragaudima yai yawasanidina. 8 Vutuna aubainama inam meagaine nuavere dosinama ya kenana.

Saemon gweribarabarau

9 Noḡonenama tauḡoma isanama Saemon tauna ginauri* meagai nopone ya voiedi be Samaria banegidima matabudi tauna a basebasena, be tauna ya seḡaseḡara munaḡena da kabe banaga dosina. 10 Be banaga matabudi, banaga dosidi be banaga ḡoma, tauna awai muriwatanena, be a riuriuna, “Uma tauḡominama Mamaitua na rewapanama ḡarone, be uma rewapaninama yai rewapana vavasaḡana.” 11 Be taudi awai muriwatanena, baninama Saemon na ginaurie raḡaninama daudaunama yawai basedina. 12 Be raḡanine Pirip riu veredima Mamaitua na waiguyauma be Yesu Keriso ya rarau guguyedina, dabudine tautauḡoma be waiwaivi a babataitona. 13 Be Saemon mate yai sumaḡa be ya babataitona. Be deḡo Pirip ya naḡonaḡona tauna yai muri watane, be mataira be voia dosidima aubaidima ya base kauedina.

14 Raḡanine apasol Jerusalemma ta vaiena be Samaria banegidima Mamaitua na giuma a paḡopaḡona, naumeki da taudi Pita be Jon a riupore nawedina ḡarodie. 15 Raḡanine taudi a dobidobina, naumeki da aubaidima a moiragi da sibo Arua Babau a paḡona, 16 baninama Arua Babau yaḡoro nam aitau tenaḡa i paḡona be taudi Yesu isane a babataito ḡomana. 17 Dabudine Pita be Jon nimedima debedie a biridi be banaga Arua Babau a paḡona.

18 Raḡanine Saemon e kitana be apasol nimedima banaga debedie a biridi be taudi Arua a paḡopaḡona, naumeki da tauna ḡarodie mane yai yoyo be ya riuna, 19 “Uma rewapaninama taugu mate ko utegu da taugu nimaguma banaga debedie yà boruboruna raḡanine taudi Arua Babau ta paḡona.” 20 Be Pita ya paribeena, “Tam am manema mate ko naḡo gienae, baninama tam kwa noḡonoḡoti da Mamaitua na puyoma kabe manee kwa paḡo. 21 Tam am gabuma uma noyanama nopone nam ima kenakenana, baninama Mamaitua matane tam nopomma nam didimanina. 22 Vutuna aubainama am noḡotama kwa vitaredi be inam gewagewanama kwa kuvesa pore da Bada ḡarone kwa moiragi da tauna uma noḡotidima gewegewedima nopome e noḡota poredina, be deḡoda Bada am gewagewama e noḡota poredina. 23 Baninama taugu yà kitakitamna da nopome ḡora ya moḡavu be gewagewa dosinama ya panimna.” 24 Be Saemon ya paribee be ya riuna, “Bada ḡarone aubaiguma ko moiragi da uma gewegewedima giudima koya riuriueguna nam ḡarogue ta tubuḡa.”

25 Raḡanine Pita be Jon Bada na giuma a rarau guguya kovina, taudi a munaḡana Jerusalemma. Be kedae taudi riu verenama a rauguguyedina Samaria meagaidima nopodiḡa.

Pirip be Itiopia tauḡominama

26 Bada na aneama Pirip ya riuena, “Kwa midisuḡu be yavaragwae yauwanine kwa naḡo. Kwa naḡo keda Jerusalemma be Gasama naḡonaḡonama dabudi kwa dobi! Uma kedanama inam mutuyuae be banaga nam tima miamiana.” 27 Naumeki tauna ya midisuḡu be ya naḡo be kedae tauna Itiopia baneginama ya banavina. Uma baneginama tauna tauḡoma kaikaivainama be tauna banaga dosinama be Kandake na manema taurabenama. Kandake tauna Itiopia banegidima adi guyauma waivinama. Inam tauḡominama kaikaivainama Mamaitua rauduneenama aubainama Jerusalemma ya naḡona, 28 be yodi tauna ya munamunaḡana na dobue. Tauna na tureirama† debane ya mia be peroveta Aisaia na bukama ya siesievina.

29 Be Arua Pirip ya riuena, “Kwa naḡo be noa seroitnama dianaḡa kwai naḡonaḡo.” 30 Dabudine Pirip ya manini ya naḡo tureira diane be e vaiena be tauḡoma peroveta Aisaia na bukama ya siesievi be Pirip tauḡoma yai taravirena, “Aba kwa siesievina kwa katakataie bo ibewa?” 31 Be tauḡoma ya paribeena, “Ibewa, nema yà katai bake deḡoda banaga nam aitau e giu waibategu?” Vutuna aubainama tauna Pirip ya riue da tureira debane ya saḡa be diane ya miana. 32 Be tauḡoma girugiruminama poranama girugiruminama ya siesievina mudu gabunama umanama ya riuna:

‘Banaga tauna ai doka nawena waigurinama aubainama maika sipu tawai doka nawedina adi kaba waiguridima gabune.

Be nema sipu natunama deba vuvuḡinama ta tom be ewai nuatuḡutuḡuna, nama tauna yai nuatuḡutuḡuna.

33 Be banaga tauna a raukivi gewegewe be a boru yovoḡa vavasaḡena. Be raḡanine tauna ya yovoyovo vavasaḡana Mamaitua ya kaisagu be na yawasanama dobue ya kaipore be ya nawena.

Be yodi nam aitau teneteneḡina da natunatunama e sievidi.’

34 Tauḡoma kaikaivainama Pirip yai taravirena, “Kwa riuegu peroveta aitau e giugiue? Taunaḡa e giugiu munaḡe, bo aitau?” 35 Dabudine Pirip giu yai kare be tauḡoma kaikaivainama Aisaia na bukama ya siesievina nopone dabudine yai kare be Yesu varinama verenama ya ya giu waibatena.

36 Naumeki da taudi a naḡonaḡo da upae a tavana, be dabudine tauḡoma kaikaivainama ya riuna, “Kwa kita upa umanema. Naumeki bo ibewa da sibo è babataito?” 37 Be Pirip ya riuena, “Deḡoda tam nuamma tabutabune kwai sumaḡana, inam naumeki.” Be tauḡoma kaikaivainama ya paribee be ya riuna, “Taugu yàwai sumaḡana da Yesu Tauwai yawasana tauna naumeki Mamaitua Natunama.”‡ 38 Naumeki da tauḡoma kaikaivainama tureira ya riutuaḡaie da ya midi kwasana, be dabudine tauna be Pilip a naḡona upae, be Pirip tauḡoma yai babataitona.

39 Raḡanine taudi upae be a tavatava munaḡana Bada Aruinama yai raḡantenaḡe da Pirip ya nawena. Naumeki tauḡoma kaikaivainama nam Pirip i kita munaḡena, be tauna ma mosarine ya naḡona. 40 Naumeki da Pirip Asdod meagaine ya maḡatara be tauna meagai matabudi nopodiḡa ya babara naḡo be vari verenama ya rarau guguyena, naumeki da Seseriama ya tavana.

9

Sol na yawasanama ya vitarena

(Ap 22:3-16; 26:9-20)

1 Inam raḡaninama teneḡine Sol yaḡoro nuanama yai medi kaua be ya riuna da Bada na tauwai muriwatanama ei guridina. Vutuna aubainama tauna ya naḡo pirisi adi badama ḡarone 2 be yai baḡana da pirisi adi badama leta sibo ya girumidina sinagog Damaskasma aubaidima da sinagog banegidima sibo Sol a sagu be Yesu na kauama tauwai muriwatanenama, tautauḡomidi be waiwaividima a banavidi da sibo a vunuḡidi, a panidi be muriḡa Sol sibo ya verauḡedina Jerusalemma.

3 Raḡanine Sol Damaskas meagainama diane ya tavatavana, yana marae yai raḡantenaḡe be 4 yai yana kwa vivirona be dabudine ya beku da doḡae ya ravuse da e vaiena be bona marae ya riuna, “Sol, Sol, aba aubainama kwa raraukivi gewegewegu?” 5 Sol yai taravirana, “Tam aitau, Bada?” be Yesu ya paribeena, “Taugu Yesu vutuna kwa raraukivi gewegeweguna. 6 Yodi kwa midisuḡu be kwa naḡona meagaie, be dabudine ta riuem da aba kwa voiena.”

7 Tautauḡoma Sol mate naḡonaḡodima, dabudine a midi be ai nuadau kwasana, baninama taudi bona a vaiena be nam aitau ti kitana. 8 Naumeki Sol ya midisuḡu munaḡa da sibo yai kitana be matanama yai kupikupi da nam aba i kita. Naumeki da nimane a kaididi nawena Damaskasma. 9 Be ma matapotapotana, nama ya miana raḡan rabuiteḡa be tauna nam aiyaba i kani bo i tego rubuna.

10 Damaskas nopone tauwai muriwatana tauḡoma tenaḡa isanama Ananaias ya miamiana. Be Bada ya maḡatara da ya yoko be ya riuna, “Ananaias!” Be tauna ya riuna, “Bada, taugu umanema.” 11 Be Bada ya riuena, “Kwa midisuḡu be kwa naḡo keda tawai isana ‘Keda-Didimana’. Be kwa naḡona Judas na vadae be dabudine Tasus tauḡominama isanama ‘Sol’ kwa wanena. Tauna dabudine e moimoiragina, 12 be matane rauboni ya kitana da tauḡoma isanama ‘Ananaias’ vadae ya saḡana, be nimanama debane ya biridina da tauna matapotapotanama kabe iwai kita munaḡa.” 13 Dabudine Ananaias ya paribee be ya riuna, “Bada, uma tauḡominama na kauama toitoi è vaiedina, da tauna voia gewegewedima toitoi ya voiedina am banagama Jerusalemma ḡarodie. 14 Be yodi pirisi adi babadama rewapana a ute be uma dabudine tauna ya tavana da aitauḡa tam isame tawai sumaḡana sibo ya vunuḡidi be ya panidina.” 15 Be Bada ya riuena, “Kwa naḡo, baninama uma tauḡominama è vinena yau noyama anivoienama, da tauna isaguma e kiroḡi be ei babarina eteni banegidima, guyaguyau be Israel banegidima ḡarodie. 16 Be taugu yài kataina da tauna nema ei nuatoitoi bakona, taugu isaguma aubainama.”

17 Dabudine Ananaias ya naḡo da vadae ya saḡa be nimanama Sol debane ya sivudi be ya riuna, “Tuai Sol, Bada Yesu, vutuna kedae ya maḡatarana raḡanine, tam uma dobudine kuya veraverauna, tauna ya riuporeguna ḡarome da tam kwai kita munaḡa be Arua Babau nopomma ei moḡavumna.” 18 Be yai raḡantenaḡe da yaba kitanama maika kabe iyana veveḡinama matane i bekubeku, dabudine be yai kita munaḡana. Naumeki da Sol ya midisuḡu be ai babataitona. 19 Tauna ya kanikanina, dabudine tuninama ya bagibagi munaḡana.

Sol Damaskasma rauguguya yai karena

Sol tauwai muriwatana mate Damaskasma raḡan bisanama a taumiana. 20 Be dabudine tauna synagog nopodie rauguguya yai karena da Yesu tauna Mamaitua Natunama.

21 Be aitauḡa dabudine tauna a vaivaiena, taudi a nuababaḡa be ai taravirana, “Uma tauḡominama vutuna kabe tauwai sumaḡa Jerusalem nopone i vunuvunuḡidi? Be uma dabudine ya tavana da tauwai sumaḡa kabe e panidi be e verauḡedi pirisi adi babadama ḡarodie.”

22 Naumeki da Sol na rauguguyama yawai rewapana be tauna Jius banegidima Damaskasma miemienidima ya tainuababaḡidina, baninama tauna yai kataidi da Yesu tauna Tauwai yawasana, be taudi nam teneteneḡidi da sibo a riuḡare munaḡe. 23 Raḡan toitoi muridie be Jius banegidima ai rawateḡeidi be oga a taraḡina da Sol sibo ai gurina. 24 Be Sol adi ogama ya vaiena. Be taudi kupi da suara meagai ganaganakukunama kededima matedie a bodabodamana da Sol sibo a vunuḡi be ai gurina. 25 Be kupi tenaḡa tauwai muriwatana taudi Sol siriga nopone a boru be garigari bogane gaure ai dawe dobiḡena.

Sol ya naḡona Jerusalemma

26 Raḡanine Sol ya naḡona Jerusalemma be e raurubuna da Yesu tauwai muriwatanenama sibo ya rawakapudina, be taudi matabudi Sol a naire be nam ti sumaḡena da tauna tauwai muriwatana. 27 Be Banabas tauna Sol yai doka saḡena apasol ḡarodie be na gututuma ya riuedi da nema kedae tauna Bada Yesu ya kita be mate ai giuna. Be muriḡa tauna Damaskasma Yesu isane nam ma nairina i rauguguyana. 28 Dabudine taudi Sol mate Jerusalemma a miana be ma raudebatorana Bada Yesu isanama ya rarau guguyena. 29 Be tauna Jius banegidima Gurik bonane taugiunama mate a giu be ai saḡasaḡana. Be taudi a ḡoeḡoena da sibo Sol ai gurina. 30 Be raḡanine tauwai sumaḡa nama a vaivaiena, taudi Sol ai doka dobiḡena Seseriama be dabudine a riupore nawena Tasusma.

31 Naumeki da dabudine Mamaitua na damma, Judia, Galili be Samaria nopodiḡa ḡarodie suba ya kenana. Be taudi ai rewapana be a miana Mamaitua a vivivivirena. Be Mamaitua na damma sievinama ya moramorabana, baninama Arua Babau ya duḡudina.

Pita Aneas yai yawasanina

32 Pita dobu matabuna ya babababara naḡona. Raḡan tenaḡa tauna ya naḡona Lidama, banaga babaudima vakitedima aubainama. 33 Dabudine tauna tauḡoma isanama Aneas ya banavina. Inam tauḡominama tuera ya paḡo be na kaba kenae ya kenana modi sievinama 8 a kovina. 34 Be Pita ya riuena, “Aneas! Yesu Keriso ewai yawasanimna. Kwa midisuḡu be am gunima kwa nokudi.” Naumeki da tauna waiḡapa ya midisuḡuna. 35 Be Lida be Saron banegidima matabudi Aneas a kitakitana, naumeki da nuedima a vitarena Bada ḡarone.

Pita waivi gurigurinama ya kawa midisuḡuna

36 Jopa meagaine tauwai muriwatana waivinama tenaḡa isanama Tabita ya miamiana. Tauna isanama Gurik bonane a vitare da Dokas. Tauna raḡan matabuna vere ya voivoiedina, be banaga waikaruwaḡewaḡedima ya sagusagudina. 37 Raḡan tenaḡa tauna ya sida be ya gurina. Naumeki da banaga ḡesaudima tubuḡinama a koḡana, baninama adi vaivaima nama. Be vada vatavatara rabui nopone be debane vatarine a boruna. 38 Jopa tauna Lida meagainama diane. Be raḡanine tauwai muriwatana ta vaiena be Pita tauna Lidama, naumeki da taudi tautauḡoma rabui a riuporedina, be taudi Pita ai baḡa be a riuena, “Naumeki bo ibewa da tam yodi sibo kuya verauna ama meagaie”

39 Naumeki da Pita ya midisuḡu be taudi mate a naḡona. Raḡanine tauna dabudi ya tavatavana, taudi Pita ai doka saḡena debane vatarine. Be kaiyababa matabudi ma ḡabeḡabedi Pita ḡarone a tava, be kwama be gara, Dokas ya popopopodina ai kataina raḡanine, tauna ma mienina. 40 Dabudine Pita matabudi ya tavu dobiḡedi be tuapikane ya raupari be ya moiragina. Naumeki da tauna guri ḡarone yai tauvitare be ya riuna, “Tabita, kwa midisuḡu!” Dabudine matanama yai kita be Pita ya kitakitana raḡanine, tauna ya midisuḡu be ya miana. 41 Nimane ya kaididi be ya soru waimidisuḡuna. Be muriḡa Pita banaga babaudima be kaiyababa ya yokoedi da Tabita yawayawasaninama ḡarodie ya verauḡena.

42 Inam kauinama Jopa nopone banaga matabudi a vaiena, be banaga toitoi Bada ḡarone ai sumaḡana. 43 Be Pita Jopama ya miana raḡan toitoi Saemon mate. Saemon tauna musara kopidima taukwaridima.*

10

Konilias Pita ya kokonena

1 Seseria meagainama nopone Rom tauḡoma isanama Konilias ya miamiana. Tauna iḡeiḡeridima adi debama awai isana ‘Itali Deba’ adi torima matanama. 2 Tauna na sedama mate yawasana verene a miana banaga Mamaitua tauwai sumaḡenama maika. Tauna banaga waikaruwaḡewaḡedima ya sagusagu kauedi be raḡan matabuna Mamaitua ḡarone ya moimoiragina. 3 Raḡan tenaḡa 3 okorokinama, be tauna Mamaitua na aneama matane ya kitana kabe raubonie i kitakita, be anea ya saḡa be ya riuena, “Konilias!”

4 Konilias ma nairina ya kita kwase be ya riuna, “Bada, aiyaba?” Be anea tauna ya riuena, “Am moiragi be am waisaguma waikaruwaḡawaḡa banegidima ḡarodie Mamaitua nam nuanama i koana. 5 Be yodi tautauḡoma ḡesaudima kwa riuporaḡa nawedina Jopama be Saemon tawai isaisana Pita tai doka verauḡena. 6 Tauna Saemon musara kopidima taukwaridima mate ta miamiana, tauna na vadama egasi diane.”

7 Raḡanine anea na giuma ya kovikovina, naumeki da ya naḡona. Dabudine Konilias na taunoyama rabui be na tauiḡarama tenaḡa ya riupore nawedina Pita ḡarone. Be uma tauiḡerinama na yawasanama verene ya miamiana banaga Mamaitua tauwai sumaḡenama maika. 8 Inam dabudine Konilias yaba matabuna ya tubutubuḡana yai varidi be ya riupore nawedina Jopama.

Pita mataḡomine rauboni ya kita be ya naḡona Konilias ḡarone

(Ap 11:5-12)

9 Pomainama suaratopu be taudi meagai diane a tavatavana maika, Pita ya naḡona vada debane* moiragi aubainama. 10 Dabudine tauna kani ya karati be ya ḡoeḡoena da sibo aiyaba ya kani. Be raḡanine tauna na kanima vadae a vovo kaukauena maika, tauna yaba matane ya kitana kabe raubonie i kitakita. 11 Tauna e kitana be mara kedanama ya nuaporaḡa be yaba kitanama maika rupu dosinama kawa susunama matabudi 4, kawa susudie a ragaudi be awai dawe dobiḡena dobue, ya kitana. 12 Be inam rupunama nopone dobu museridima tabu be tabu a miamiana. Musara kaḡedima 4, musara daredaredima be kiu.

13 Dabudine bona ya riuena, “Pita, kwa midisuḡu, inam museridima kwai guridi be kwa kanidi!” 14 Be Pita ya paribeena, “Ibewa Bada, nam teneteneḡina! Baninama inam museridima tauma ama waiyawama be nam airaḡan taugu yaba yau waiyawama e kani rubuna.” 15 Dabudine bona aniwai rabuinama ya riu munaḡana, “Deḡo yabanama Mamaitua ya riuna da am waiyawama be yodi e riuriuna da nam am waiyawa, vutuna aubainama tam nam kwa riuna ‘yau waiyawa’.” 16 Uma kauinama raḡan rabuiteḡa nama ya tubuḡana, muriḡa be rupu a paḡo nawena marae.

17 Raḡanine Pita uma kauinama ya kitakitana, yaḡoro baninama yawai nuanoḡonoḡote be tautauḡoma Konilias ya riuriuporedina, taudi Saemon na vadama a banavi be matakedae vada noḡone a midina. 18 Taudi a riu rubu be ai taravira da Saemon awai isaisana Pita dobudine e miamia bo ibewa. 19 Pita mataḡomine rauboni ya kitakitana, baninama yaḡoro yawai nuanoḡonoḡote be Arua ya riuena, “Saemon, tautauḡoma rabuiteḡa tam konorimma a tavana, 20 vutuna aubainama kwa midisuḡu, kwa dobi kwa naḡo be taudi mate ko naḡona, be nam kwa noḡota bekubeku, baninama taugu è riuporedina.”

21 Pita ya dobi be tautauḡoma ya riuedi, “Taugu vutuna ko wanewaneguna, aba aubainama koya verau?” 22 Dabudine tautauḡoma a paribee be a riuna, “Tauma banaga iḡeiḡeridima adi torima matanama, isanama Konilias ḡarone be kè verauna. Tauna banaga didimanae be Mamaitua tauvivirenama be Jius banegidima matabudi tauna ta vivivivirena. Be anea babau ya riuena da tauna tam sibo yai doka nawem na vadae be aba sibo kuya giue da tauna ya vaiena.” 23 Naumeki da Pita tautauḡoma yai doka saḡedi vadae, kani ya utedi be dabudi a kenana. Be pomainama Pita ya midisuḡu be tautauḡoma mate a naḡona. Be tuatuaḡanama ḡesaudima Jopama mate a naḡona.

Pita yodi Konilias na vadae

(Ap 11:13-17)

24 Be mainokomḡo raḡanine taudi Seseriama a tavana. Be Konilias na damma be na banaga kauama ya rawateḡeidi da awai raba be Pita na banagama mate a tavana. 25 Raḡanine Pita vada nopone ya saḡasaḡana, Konilias ya naḡo bode da kaḡane ya beku be ya rauduneena. 26 Be Pita ya soru waimidisuḡu be ya riuena, “Kwa midisuḡu taugu banaga ḡoma maika tam.” 27 Dabudine Pita Konilias rabuina vada noponaḡa a giugiu naḡona, be banaga toitoi Pita a miamia rabena, ya banavidina.

28 Be Pita ya riuedina, “Taumi koya kataiena da Jius banegidima nam teneteneḡina da eteni banegidima mate tai rawateḡeidi bo ta vakitekitedi. Be yodi Mamaitua yai kataigu da tauna banaga matabuna nuanama e paḡopaḡona, be nam Jius taudiḡa. Vutuna aubainama taugu nam yà riuna banaga ḡesaudima kamai banabanaga. 29 Vutuna aubainama raḡanine tam yau riuma kuya riuporena, taugu nam nuaguma i raḡaraḡana, be naumeki da è verauna. Be yodi yài taraviremna: Aba aubainama kuya riuegu da è verau?”

30 Dabudine Konilias ya paribee be ya riuna, “Raḡan 4 a kovina taugu yau vadae è mia be suara 3 okorokinama taugu è moimoiragina. Be yai raḡantenaḡe da tauḡoma na garama waimatakanikaninama noḡogue ya midi 31 be ya riuna, ‘Konilias! Mamaitua am moiragima ya vaiena be am waisaguma waikaruwaḡawaḡa banegidima ḡarodie Mamaitua nuanama nam i koana. 32 Be yodi tautauḡoma ḡesaudima kwa riuporaḡa nawedina Jopama be Saemon tawai isaisana Pita tai doka verauḡena. Tauna Saemon musara kopidima taukwaridima mate ta miamiana, tauna na vadama egasi diane.’ 33 Vutuna aubainama taugu am riuma waiḡapa è riuporena be ya vere kauana da tam kuya verauna. Be yodi tauma matabumai kèi rawateḡeimaina, Mamaitua matane be kawai rabana da aba Bada ya riuriuemna kwa giue da ka vaiena.”

Pita vari verenama eteni banegidima ya riuedina

34 Dabudine Pita giu yai karena, “Yodi taugu è katai kauena da Mamaitua banaga matabuna nuanama e paḡopaḡona, be nam Jius taudaḡa. 35 Be banaga aitauḡa dobu matabuna Mamaitua ta vivivivire be voia didimanidima ta voivoiedina, taudi Mamaitua ewai aninedina. 36 Taumi kaite koya kataiena da Mamaitua riu ya riuporena Israel banegidima ḡarodie da tauna suba ya voiena. Be uma riunama, vari verenama Yesu Keriso ya rauguguyena. Be Yesu banaga be yaba matabuna ewai badedina. 37 Be uma kauidima Judiama a tubuḡana, be taudi Galilima ai karena Jon na rauguguyama be na waibabataitoma raḡaninama murine. 38 Inam raḡanine Mamaitua Arua Babau be rewapana, Nasaret Yesunama ḡarone ya ḡini porena. Dabudine Yesu ya babara naḡo be voia veredima ya voivoiedina be banaga aitauḡa Diaboro yawai badedina naumeki Yesu yai yawasanidina, baninama Mamaitua tauna ḡarone.

39 “Be Yesu yaba matabuna Jius adi dobue be Jerusalem nopone ya voivoiedina, tauma adi matamatama. Be tauna vutuna Korosi bogane ai dawe be ai gurina. 40 Be Mamaitua raḡan aniwai rabuiteḡane gurie ya kawa midisuḡu munaḡe be ya kawa maḡatarina banaga ḡarodie da a kitana. 41 Be nam banaga matabudi ti kitana, be tauwai matamata aitauḡa Mamaitua noḡone ya vinevinedina, taudiḡa a kitana. Be uma banegidima Mamaitua ya vinevinedina inam tauma. Be tauna gurie ya midisuḡu munaḡa be murine tauma tauna mate kè kani be kè tegona. 42 Be tauna ya riu vavasaḡemaina da tauma banaga ḡarodie ka rauguguya be ka riuedi da tauma kè katai kauena da tauna banaga yawai yawasanidi be guriguridima adi taurau etarama. 43 Peroveta matabudi tauna a giugiuena da tauna vutuna, aitau Yesu isane tawai sumaḡana, tokare Mamaitua adi gewagewama e noḡota porena Yesu isane.”

Eteni banegidima Arua Babau a paḡona

44 Raḡanine Pita yaḡoro umanama ya giugiuna, Arua Babau ya yovona taudi aitauḡa dabudi awai beavaiana ḡarodie. 45 Be Jius nopone aitauḡa tauwai sumaḡa banegidima Pita mate a veraverauna, taudi a base kauena baninama Mamaitua puyo Arua Babau eteni banegidima ḡarodie ya ḡini porena. 46 Taudi a vaie da inam dabudine eteni banegidima bona ḡesaudima nam adi kaba kataiedi a giugiuedi be Mamaitua isanama a kaikai suḡusuḡuna.

Dabudine Pita ya riuna, 47 “Taugu è noḡotina da uma banegidima sibo upae tèi babataitodina be nam aitau e riutuaḡaiedi, baninama taudi kaite Arua Babau a paḡona maika tauda.” 48 Vutuna aubainama Pita ya riuna da taudi Yesu Keriso isane sibo ai babataitodina. Naumeki da taudi Pita ai baḡana da tauna taudi mate sibo a taumiana raḡan bisanama.

11

Pita na kauama Jerusalemma yai maḡataridina

(Ap 10:9-48)

1 Apasol be tauwai sumaḡa matabudi Judia nopone ta vaiena be eteni banegidima mate Mamaitua riunama a paḡona. 2 Be Pita Jerusalemma ya tavana raḡanine, Jius nopodie aitauḡa tauwai sumaḡa banegidima taudi Pita mate ai saḡasaḡa 3 be a riuna, “Tam aba aubainama kuya naḡo eteni banegidima adi vadae be mate koya kanikani?”

4 Dabudine Pita yaba matabuna ya tubutubuḡana ya giu yaḡedi be ya riuna, 5 “Taugu Jopa meagaine è moimoiragi be rauboni mata ḡomae kitakitanama è kitana. Taugu marae yaba kitanama maika rupu dosinama è kitana. Be inam rupunama kawasusune a ragaudi be ai dawe dobiḡena noḡo ḡomigue. 6 Taugu rupu yà kitana be nopone dobu museridima tabu be tabu a miamiana, musara yosiyosi, dobira museridima, musara daredaredima be kiu. 7 Dabudine taugu bona è vaie be ya riuna, ‘Pita, kwa midisuḡu, kwai guridi be kwa kanidi!’ 8 Be taugu è paribeena, ‘Ibewa Bada, nam teneteneḡina! Baninama inam museridima tauma ama waiyawama be nam airaḡan taugu yaba yau waiyawama e kani rubuna.’ 9 Dabudine bona marae aniwai rabuinama ya riu munaḡana, ‘Deḡo yabanama Mamaitua ya riuna da am waiyawama be yodi e riuriuna da nam am waiyawa, vutuna aubainama tam nam kwa riuna ‘yau waiyawa’.’

10 “Uma kauinama raḡan rabuiteḡa nama a tubuḡana, muriḡa be matabuna a paḡo nawena marae. 11 Naumeki be tautauḡoma rabuiteḡa inam vadane deḡo taugu è miamiae a tavana. Be taudi inam Seseriama be a riupore verauḡedina ḡarogue. 12 Be Arua ya riueguna, ‘Nam kwa noḡota bekubeku be taudi mate ko naḡo!’ Naumeki be taugu inam tautauḡomidima 6 mate kè naḡo be Konilias na vadae kè saḡana. 13 Be dabudine tauna ya riuemaina da anea ya kitana, na vadae ya midimidina be anea tauna ya riuena, ‘Tautauḡoma ḡesaudima kwa riuporaḡa nawedina Jopama, be Saemon tawai isaisana Pita tai doka verauḡena. 14 Tauna riu e verauḡe be inam riune tam am vadama banegidima mate ko yawasanana.’

15 “Raḡanine taugu giu èwai karena, Arua Babau ḡarodie ya yovona maika dokane Pentekost raḡanine tauda ḡarode ya yovoyovona nama. 16 Dabudine Bada aba ya riuriuena è noḡotina, ‘Jon tauna upae yai babataitona be taumi tokare Arua Babaue ko babataitona.’ 17 Vutuna aubainama deḡoda Mamaitua eteni banegidima puyo teneḡinama ya utedina, maika tauda ya uteutedana nama, baninama Bada Yesu Tauwai yawasana tèwai sumaḡena aubainama, naumeki da taugu nam teneteneḡina da Mamaitua yài ḡake.”

18 Raḡanine Jius nopone aitauḡa tauwai sumaḡa banegidima umanama a vaivaiena, naumeki da adi waisaḡasaḡama dabudi ya kovi be Mamaitua isanama a kaisuḡu be a riuna, “Riukaua, Mamaitua eteni banegidima mate ya voiedi da ta noḡota vitara be yawasana ta paḡona.”

Kuristen* banegidima Antiok nopone

19 Raḡanine Stepen awai gurina, tauwai sumaḡa ḡesaudima raukivigewegewedima ai kare be toitoi a daberara be ai naḡo teḡeteḡedina Ponitia, Saipras be Antiok paratidima. Be dabudine taudi riu verenama Jius taudiḡa ai varidina. 20 Be ḡesaudima, Saipras be Sairin tautauḡomidima taudi a naḡona Antiokma be dabudine taudi eteni banegidima mate ḡarodie Bada Yesu varinama verenama a rauguguyena. 21 Be taudi Bada na rewapanae banaga sievidima toitoi ai sumaḡa be nuedima a vitarena Bada ḡarone.

22 Uma varinama Mamaitua na damma matabudi Jerusalemma a vaiena, vutuna aubainama taudi Banabas a riuporena Antiokma. 23 Raḡanine Antiokma ya tavatavana tauna Mamaitua na wainuapaḡoma votanama ya kita be nuanama ya vere kauana. Be tauna ya duḡudi da taudi sibo Bada mate a miana nuedima tabutabune. 24 Banabas tauna banaga verenama, be tauna noponama Arua Babau be waisumaḡa ya moḡavuna, vutuna aubainama tauna banaga toitoi ya verauḡedina Bada ḡarone.

25 Dabudine tauna ya naḡona Tasusma, Sol wanenama aubainama. 26 Be raḡanine ya banabanavina, tauna yai doka verauḡena Antiokma. Naumeki da modi tabutabunama taudi rabuidi Mamaitua na damma mate Antiokma a mia, be banaga toitoi awai katakataidina. Inam raḡanine tauwai muriwatana Antiokma ai isedina ‘Kuristen banegidima.’

Agabas na waiperovetama

27 Inam raḡandie peroveta ḡesaudima Jerusalemma be a yovona Antiokma. 28 Be poudie tenaḡa isanama Agabas, tauna ya midisuḡu be Arua Babaue ya riuna da tokare dobu matabuna meiḡara dosinama e tubuḡana. Naumeki da Klaudias† na waibadama raḡanine meiḡara ya tavana. 29 Vutuna aubainama Kuristen matabudi Antiokma ai oga da taudi sibo tauwai sumaḡa Judiama a sagudina. Be tauwai muriwatana tenatenaḡaḡa sibo a kaigurate da sibo ai saguna. 30 Naumeki da nama a voiana be adi puyoma Banabas be Sol a utedi da a ragau nawedina Jerusalemma, tauwai sumaḡa babadidima ḡarodie.

12

Jeims ai gurina, be Pita dibure a boruna

1 Inam raḡanine nama guyau Herod tauwai sumaḡa ḡesaudima ya vunuḡidi be ya raukivi gewegewedina. 2 Tauna Jon tuaḡanama Jeims kwatikwatie yai gurina. 3 Be raḡanine Herod e kitana be Jius nuedima ya vere kauana tauna na voiama aubainama, vutuna aubainama Pita mate ya vunuḡi be ya panina. Uma kauinama Buredi-Nam-Sasanina soinama nopone ya tubuḡana. 4 Naumeki da Herod Pita ya pani da dibure ya boru, yodibe banaga 16 ya riupore nawedi* da taudi sibo Pita a kita watanina. Be Herod na ogama ya tarataraḡina da Naḡopore soinama murine tauna sibo Pita ya dobiḡe patare da sibo ya etarena. 5 Naumeki da Pita dibure a rabena, be Mamaitua na damma tauna aubainama Mamaitua ḡarone a moimoiragina.

Pita dibura ya dobi porena

6 Pomainama sibo Herod Pita ya dobiḡena etarenama aubainama be manakanama kupine Pita banaga iḡeiḡeridima rabui poudie ya kenakenana. Be tauna seini rabui a raupaniedina, tenaḡa kasaune be tenaḡa senine. Be inam seinidima teneḡidie isudima banaga iḡeiḡeridima nimedie a panidina. Be dibura matakedane taubodama a midimidina. 7 Be yai raḡantenaḡe da Bada na aneama ya raumidire be Pita na kaba kenama dobunama ya yanana. Be tauna Pita girigirinama ya riḡa da ya taiḡosori be ya riuena, “Kwa midisuḡu makai!” Naumeki be seinidima nimane a nuaporaḡana. 8 Dabudine anea ya riuena, “Am gara be am kaḡasumama kwa kotedi!” Be Pita nama ya voiena. Dabudine anea ya riuena, “Yodi am kwamama kwa kote be kwai muriwatanegu!”

9 Naumeki be Pita anea yai muriwatane be dibura a dobi porena. Be tauna nam i kataiena da aba anea ya voivoiana, naumeki baniḡominama vutuna ya tubutubuḡana, be tauna yai noḡotana kabe rauboni matae kitakitanama i kitakita. 10 Taudi taubodama noḡone be murine ai muridi be a dobina meagai kedanama matane, matakeda irama boruborune a dobi be matakeda mabine ya nuaporaḡa be anea Pita mate ḡavoe a dobi be kedaḡa a naḡonaḡo be anea yai raḡantenaḡe da Pita ya gosena.

11 Be raḡanine Pita na noḡotama ya tava munaḡana, tauna ya riuna, “Yodi è katai kauena da riukaua. Bada na aneama ya riuporena da taugu Herod na rewapanae be Jius adi ogama gewegewedie yai yawasaniguna.”

12 Naumeki da tauna na noḡotama ya yana, be ya naḡona Meri na vadae. Meri, tauna Jon tawai isaisana Mak tinanama, be banaga toitoi na vadae ai rawateḡeidi be a moimoiragina. 13 Naumeki da Pita matakedae ya raupewapewa be taunoya waivinama isanama Roda, tauna matakeda kaiporenama aubainama ya verauna. 14 Be raḡanine Pita bonanama ya vaivaiena, tauna nuanama ya vere kaua be matakeda kaiporenama nuanama ya koa be ya manini ya munaḡa be ya riuna, “Pita matakedae e midimidina”. 15 Be taudi a riuena, “Tam kuya bua, bo?” Be tauna ya riu raukosoḡaiḡaina, aubainama taudi a riuna, “Agunai Pita keyaunama.”

16 Be Pita yaḡoro ya rarau pewapewana. Dabudine taudi matakeda a kaipore, be Pita ta kitana be nuedima ya mosarina. 17 Be Pita nimane ya raukati tawedina da sibo ai nuatuḡuna. Dabudine tauna, nema Bada dibure be ya dobiḡa bakena ya gututuena. Be ya riuna, “Uma kauinama Jeims be tuatuaḡanama ḡesaudima mate koi varidi!” Naumeki da tauna ya dobi munaḡa be wari kedae ya naḡona.

18 Raḡanboiboi taubodama a nuababaḡa be nuedima ya rovo be a riuna, “Pita nema ya bako?” 19 Be Herod ya ḡoeḡoedina sibo Pita a nawena ḡarone, taudi nam ti banavina. Vutuna aubainama tauna taubodama yai taravireviredi, be dabudine tauna banaga ḡesaudima ya riuedi da taudi taubodama tai guridina.

Herod na gurima raḡaninama

Dabudine Herod Judia ya gose be ya naḡona Seseriama, be dabudine ya miana. 20 Be Herod tauna Taiya be Saidon banegidima ḡarodie nuanama yai medi kaua. Vutuna aubainama taudi adi babadama a riuporedina Herod ḡarone. Be taudi Herod na vadama taurabenama, isanama Blastas ai turane be a riuena da tauna guyau Herod ya riue da tauna sibo suba ya voiena, baninama taudi inam guyaunama na dobue kani sibo a paḡopaḡona. 21 Vutuna aubainama Herod raḡan ya vine da deḡo raḡanine sibo patara ḡarodie sibo ya giuna. Naumeki da tauna na waiguyauma garedima ya kotedi be na kaba miae ya mia, be na giuma yai karena. 22 Na giuma poune be banaga bonedima dosine a riuna, “Inam mamaitua bonanama, nam banaga ḡoma!”

23 Vutuna aubainama Bada na aneama yai raḡantenaḡe da Herod ya kati waibakoko be motamota noponama a kani rovo da ya gurina, baninama tauna nam Mamaitua i vivirena aubainama. 24 Be Mamaitua riunama ya moraba be ya daberarana.

25 Raḡanine Banabas be Sol adi noyama Jerusalemma awai kovina, naumeki taudi, Jon awai isaisana Mak, mate a munaḡana.

Pol na vaḡaima debanama tenaḡa

13

Banabas da Sol a vinedi be a riuporedi*

1 Antiokma Mamaitua na damma nopodie peroveta be tauwai katakatai a miamiana. Taudi isedima Banabas, Simeon awai isaisana Niga, Lusias tauna Sairin baneginama, Manaen tauna guyau Herod mate a moraba tenaḡana, be Sol. 2 Raḡanine taudi Bada awai yarage be a widiwidinana, Arua Babau ya riuedina, “Banabas be Sol aubaiguma ḡavoe ko vinedina, baninama taudi è vinedina da yau noyama ta voiena.” 3 Be dabudine taudi a widina be a moiragina. Murine nimedima debedie a biridi be a riuporedina.

Banabas be Sol Saipras bonabonane a tavana be barau Elimas

4 Sol be Banabas taudi Arua Babau ya riuporedina aubainama, taudi rabuidi a dobi a naḡona Selusiama, be dabudine taudi kukakukae a naḡona Saiprasma. 5 Raḡanine taudi Salamisma a tavana, taudi Mamaitua riunama a rauguguyena Jius adi sinagogma nopodie. Be dabudine taukaisagudima Jon-Mak mate.

6 Taudi Saipras bonabonanaḡa a babara naḡona, naumeki da Paposma a tavana. Dabudine taudi Jius tauḡominama a banavina, tauna peroveta kaikaiyovunama be banaga barabaraunama isanama Bar-Yesu. 7 Be tauna inam primia Sergius Polas turanama. Sergius Polas tauna banaga nuanuauyauyanama be tauna Banabas be Sol ya riuedi da na vadae a saḡana, baninama tauna Mamaitua riunama vaienama ya ḡoeḡoena aubainama. 8 Be taubarabarau, Gurik bonane ta riuriuna Elimas, tauna taudi adi giuma ya riuriu tuatuaḡaiedina, baninama tauna ya ḡoeḡoena da primia Sol be Banabas adi giuma nam sibo yai sumaḡedi.

9 Be Sol tawai isana Pol, tauna Arua Babau noponama ya moḡavu be taubarabarau ya kitadidi 10 be ya riuna, “Tam Diaboro natunama, tam nopomma kaiyovu be gewagewa ya moḡavuna, tam yaba matabudi veredima kwawai ḡaviedi, be raḡan patapatanama tam Bada riunama didimanidima kwa kawakawa barebaredina. 11 Vutuna aubainama tam yodi Bada e kovoḡim da tam matamma e potana, be raḡan bisanama nam suara matanama kwa kita.” Inam raḡanine kupi be tadiwanawana ya ruputawa be tauna ya pomnaḡona da aitau sibo ya banavi da nimane ya kaididi be sibo yai dokena. 12 Raḡanine primia aba ya tubutubuḡana ya kitakitana, tauna Bada na waikatakataima ya basena aubainama yai sumaḡana.

Pol be Banabas a naḡona Antiokma Pisidia provins nopone

13 Raḡanine Pol na banagama mate Papos a gosena, dabudine taudi kukae a naḡona Perga meagaine, Pampilia provins nopone. Be inam dobudine Jon ya gosedi be ya munaḡana Jerusalemma. 14 Be taudi Pergama be a naḡona Antiok meagaine Pisidia provins nopone.

Be Sabat raḡanine taudi a naḡo sinagog nopone be a miana. 15 Dabudine sinagog babadidima tarawatu be peroveta adi bukama a sievidina, be murine taudi Banabas be Pol ai baḡedi be a riuedina, “Taumi tuatuaḡamaima, deḡoda taumi rauduḡu giunama banaga aubaidima ḡaromie teika, naumeki da ko giu!”

16 Dabudine Pol ya midisuḡu da nimanama ya kaisuḡu be giu yai karena, “Taumi Israel banegimima be aitauḡa Mamaitua kowai sumaḡena, koi beavaia. 17 Israel banegidima adi Mamaituama tamatamadama ya vinedi be ya voiedi da banaga damnama ya morabana, be taudi vaḡavaḡai Ijiptma a miana. Be Mamaitua na rewapanama dosi vavasaḡine tauna Ijiptma be yai doka dobiḡedina. 18 Be taudi modi 40 nopone, avedi da taudi Mamaitua a kawakawa nuaḡoraḡorana, be yaḡoro tauna ya rabedina dobu kavakavane. 19 Be muriḡa tauna dam dosidima 7 Keinan dobune ya kawa gewegewedi be adi dobuma na banagama Israel banegidima ya utedi be ai buderiena. 20 Uma kauidima matabudi modi 450 nopodie a tubutubuḡana. Be uma kauidima muridie Mamaitua taurau etara ya utedina naumeki da peroveta Samuel na raḡanie. 21 Be inam raḡanine taudi guyau a ḡoena. Vutuna aubainama Mamaitua Sol ya utedina, tauna Kis natunama, Benjiman damnama nopone. Be tauna modi 40 nopone yai guyauna. 22 Be Mamaitua Sol ya kaipore be e paiyanama Deivid ya vine da taudi adi guyauma. Be Mamaitua Deivid na kauama umanama ya giuena: ‘Taugu Deivid, Jese natunama è banavina. Tauna tauḡominama nuaguma e noḡonoḡotina maika, be tauna yaba matabuna yà ḡoeḡoedina tokare e voiedina.’

23 “Naumeki da uma baneginama na dame, Tauwai yawasana Yesu ya riupore dobiḡena Israel banegidima ḡarodie, baninama noḡone ya riuriuna maika. 24 Muriḡa da Yesu ya tavana, noḡone Jon noḡota viravira be babataito ya rauguguyena Israel banegidima ḡarodie. 25 Raḡanine Jon na noyama yawai kovina tauna ya riuna: ‘Taumi ko noḡonoḡotina da taugu aitau? Agunai taumi ko noḡonoḡotina kabe taugu Tauwai yawasana, be ibewa. Tauna murigue e veraverauna e tavana, be taugu nam veregu da na kaḡasumama yà kaiporaḡa.’†

26 “Taumi tuatuaḡaguma Eibraham natunatunama, be aitauḡa Mamaitua kowai sumaḡena, koi beavaia. Mamaitua yawasana varinama verenama uma ya riuporena tauda aubaidama. 27 Jerusalem taumieninama be adi babadama mate taudi Yesu a nuababaḡena. Taudi Yesu a vunuḡina, be taudi Yesu a vunuvunuḡina raḡanine, dabudine taudi peroveta adi giuma, Sabat patapatanama a siesievidina, a maḡatara. 28 Be avedi da nam aba gewagewanama Yesu ḡarone ti banavina, be yaḡoro taudi Paelat ai baḡa da tauna sibo Yesu yai gurina.

29 “Be raḡanine taudi kauidima matabudi peroveta a giugiuedina a voia kovina, naumeki da taudi kai bogane a kiroḡa dobiḡe be gubae‡ a boruna. 30 Be Mamaitua gurie ya kawa midisuḡuna. 31 Be taudi aitauḡa tauna mate Galilima be Jerusalemma a naḡonaḡona, taudi ḡarodie raḡan toitoi ya maḡatarana. Be inam banegidima taudi yodi tauna na matamatama, banaga ḡarodie.

32 “Be yodi tauma vari verenama kai varimina: Aba Mamaitua Tamatamadama ya riuriuedina, 33 tauna yodi tauda natunatudima aubaidama yai maḡatarina, baninama tauna Yesu gurie ya kawa midisuḡuna. Salamo wairabuinama nopone girugiruminama umanama:

‘Tam taugu Natuguma, be taugu tam Tamaḡomimma.

Manaka taugu tam è tikam da tam taugu Natuguma.’

34 Be mate Mamaitua umanama ya riuna: ‘Taugu yaba babau be kenakena nonoḡidima yà utemina maika boni Deivid è riuriuena nama.’ 35 Vutuna aubainama wari babae mate ya riuna umanama: ‘Tam nam kui aninana da am vinevinema Babaunama e bova.’ 36 Be Deivid na raḡanie tauna Mamaitua na ḡoanama ya voivoiedina, be murine tauna ya guri be tubuḡinama tamatamanama diedie a dobo, be ya bovana. 37 Be uma baneginama Mamaitua gurie ya kawakawa midisuḡuna, tauna nam i bovana.

38 “Vutuna aubainama yau bana, yodi ka rarau guguyana ḡaromie da taumi ko katai kaua da uma baneginama tauna teneteneḡinama da ami gewagewama e noḡota poredina. 39 Be Mousis na tarawatuma nam teneteneḡina da tokare ami gewagewama e noḡota pore be taumi e kawa didimanimi. Be aitauḡa Yesu koi sumaḡena, tauna ami gewagewama e noḡota poredina be taumi e kawa didimanimina. 40 Ko kita kaua da aba peroveta a riuriuedina nam ḡaromie ta tubuḡa. Peroveta umanama a riuna:

41 ‘Taumi waidiboḡa banegimima, ko kita, ko base be ko gurina,

baninama taumi ami raḡanie taugu noya yà voiena, be uma noyanama, avedi da aitau e riuemina, be taumi tokare yaḡoro nam koi sumaḡa.’ ”

42 Raḡanine Pol be Banabas sinagog a dobidobi porena, banaga Pol be Banabas a riuedina da Sabat ḡesaune sibo a verau munaḡa be uma yabedima sibo ḡarodie a giu munaḡedina. 43 Taparoro murine Jius be eteni banegidima toitoi Pol be Banabas kedaḡa ai muriwatanedina. Be taudi aitauḡa Bada awai sumaḡena, Pol mate adi giuma ai sumaḡedina. Be Pol be Banabas banaga a riu guratedi da taudi sibo Mamaitua waimuriwatanenama a kaiguratena.

Pol ya naḡona eteni banegidima ḡarodie

44 Sabat ḡesaune anikitanama meagai banegidima matabudi a rawateḡeidina, Bada riunama vaienama aubainama. 45 Be Jius banegidima nama ta kitana be banaga toitoi a veraverauna, dabudine taudi a unura be Pol na giuma a riutuatuaḡaie be ai varavarana.

46 Be Pol be Banabas ma raudebatoredi a paribeedina, “Tauma Mamaitua riunama kabe taumi ḡaromie ka giue doke, be anikitanama taumi ko tuatuaḡaiena, be yawasana kenakena nonoḡinama nam koma ḡoeḡoena aubainama, tauma yodi ka gosemi be ka naḡona eteni ḡarodie. 47 Baninama Bada umanama ya riuemaina:

‘Taugu è voiemna da tam eteni banegidima adi yanama, da tam yawasana kwa kiroḡa nawena, naumeki da dobu damone.’ ”

48 Raḡanine eteni nama a vaivaiena, taudi nuedima ya vere kaua be Bada riunama a kaisuḡusuḡuna. Be aitauḡa Mamaitua ya vinedi da yawasana kenakena nonoḡine ta tavana, naumeki da taudi ai sumaḡana. 49 Be Bada riunama ya daberara be inam dobunama yai moḡavuna.

50 Be Jius banegidima, taudi tauwai sumaḡa waiwaividima isedima dosidima, be meagai babadidima mate a kawa nuamedimedidina. Be dabudine taudi adi dobue Pol be Banabas a raukivi gewegewedi be a tavu dobiḡedina. 51 Vutuna aubainama Pol be Banabas popokau kaḡedie a vayasayasaidina ḡarodie,§ be a naḡona Ikoniumma. 52 Dabudine tauwai sumaḡa mosari be Arua Babau nopodima ya moḡavuna.

14

Pol be Banabas Ikonium nopone

1 Ikoniumma Pol be Banabas a naḡona Jius adi sinagogma nopone. Be dabudine adi rauguguyama yai rewapana kauana, vutuna aubainama Jius be eteni banegidima ya toi kauana ai sumaḡana. 2 Be Jius aitauḡa waisumaḡa nam ti ḡoeḡoena, taudi eteni banegidima a kawa nopogedegederidina tauwai sumaḡa ḡarodie. 3 Pol be Banabas dabudine a taumia gurata be ma debatoredi Bada Yesu isane a giugiuna. Be Bada rewapana ya utedi da taudi mataira be voia dosidima a voiedina. Dabudine banaga a kita da Bada riunama wainuapaḡopaḡonama inam riukaua. 4 Inam meagaine banaga taudiḡa a dariḡa munaḡedi da ḡesaudima Jius a riu sagusagudina be ḡesaudima apasol a riu sagusagudina.

5 Vutuna aubainama Jius be eteni banegidima adi babadama mate a rawateḡeidi da apasol adi kasirama a tomna da sibo a raukivi gewegewedi be a rauyekudina. 6 Raḡanine taudi adi kasirama a tomtomna ta vaivaiena, taudi a naḡo moisiriedi be a naḡona Listra be Derebe meagaidie, Likonia provins nopone. Be inam meagaidie be meagai diane, 7 dabudine vari verenama a rauguguyena.

Pol Listrama a rauyekuna

8 Listra nopone tauḡoma kaḡa nuakudunama ya miamiana. Tauna nama ya tubuḡena, be nam airaḡan i babababara rubuna. 9 Tauna Pol na giuma ya vaivaiena. Be Pol tauna ya kitadidi be raḡanine e kitana, be nopone yawai sumaḡana da tauna sibo ya yawasanana, 10 naumeki da Pol bonanama dosine ya riuena, “Kaḡame kwa midisuḡu!” Be yai raḡantenaḡe da tauḡoma ya poti be naḡo yai karena.

11 Raḡanine patara Pol aba ya voivoiena nama a kitakitana, taudi Likonia bonane a yogo be a riuna, “Uma mamaituedima yodi a dobina, ai rawabanaga ḡomana kitedima maika tauda!” 12 Be Banabas ai isana ‘Sus’ be Pol ai isana ‘Hemes’, baninama tauna taugiugiu. 13 Be Sus na pirisima* tauna meagai diane be kau tautauḡomidima be berana duriduridima ya verauḡedi meagai kedanama matane be na banagama mate a ḡoeḡoena da Pol be Banabas sibo a puyodina.

14 Raḡanine apasol Banabas be Pol nama a vaivaiena, taudi adi garama a sikedi† be a manini a naḡona patara nopodie be bonedima dosine 15 a riuna, “Tautauḡoma, aba aubainama umanama ko voivoia? Tauma banaga ḡoma maika taumi. Tauma vari verenama kè verauḡena ḡaromie da uma bariawidima nam banibiribiridi, ko gose poredi be ami yawasanama ko vitaredina Mamaitua miamia nonoḡinama ḡarone. Baninama tauna mara, dobu be egasi be yaba matabudi nopodie ya voiedina. 16 Boni tauna banaga matabudi ya gosedi be adi ḡoane nama a naḡonaḡona. 17 Be yaḡoro tauna yai kataimi da tauna e miamiana, baninama ḡaromie na kiviverema ya voivoiedina. Tauna kusana gunume ya utemi be ya voie da ami kanima a gogogogo kauana, be maura ya uteutemi da taumi nuemima ya vereverena.” 18 Uma giunama ya kovikovina, banaga ḡaubonaḡa a rautamtamḡotana. Be yaḡoro ya piripiri kauana da sibo a riutuaḡaiedina puyo aubainama.

19 Dabudine Jius banegidima ḡesaudima Antiok be Ikoniumḡa tavetavedina adi giue patara a kawa nopogedegederidina. Vutuna aubainama matabudi Pol a rauyeku be a soru dobiḡena meagai diane, baninama taudi ai noḡotana kabe i guriguri. 20 Be raḡanine tauwai muriwatana a midi kwavivirona, tauna ya midisuḡu be ya munaḡana meagaie. Pomainama tauna Banabas mate a naḡona Derebema.

Pol be Banabas a munaḡana Antiokma Siria Provins nopone

21 Inam meagaine taudi vari verenama a rauguguye be banaga toitoi a voiedi da taudi Bada ai muriwatanena. Dabudine taudi a munaḡana Listra, Ikonium be Antiokma. 22 Dabudine taudi tauwai muriwatana a duḡudi be a kawa debatoredi be a riuedi da taudi adi waisumaḡe nama sibo a miana, be taudi a riuedina, “Tauda muriḡa da Mamaitua na waiguyauma nopone tà saḡana, be noḡone tauda ḡoraḡoranama tà siguena.” 23 Be inam meagaidie a naḡonaḡona nopodie, Pol be Banabas, Mamaitua na damma nopodie, adi babadama a vinedina. Be muriḡa taudi a moiragi, a widina be Bada ḡarone ai maḡataridina, baninama tauna vutuna awai sumaḡena. 24 Naumeki da taudi Pisidia provins noponaḡa a naḡonaḡo da taudi Pampilia provinsne a tavana. 25 Dabudine taudi Pega meagaine Mamaitua riunama a rarau guguya kovina raḡanine, taudi a dobi a naḡona Atalia meagaine.

26 Naumeki da dabudine kukakukae a munaḡa Antiokma. Inam meagaine noḡone tauwai sumaḡa taudi Banabas be Pol Mamaitua nimane a biridina, be tauna e sagudi da uma noyanama ta voiena, vutuna noyanama umanema yodi damonama. 27 Adi kaba tava munaḡe tauwai muriwatana matabudi a rawateḡeidi be yaba matabudi Mamaitua eteni ḡarodie ya voivoiedina ai varidina. Mamaitua yodi eteni adi kedama ya kaipore da taudi ai sumaḡana. 28 Naumeki da taudi inam dabudine tauwai muriwatana mate a mia watanana.

15

Tauwai sumaḡa adi boruma dosinama Jerusalemma

1 Tautauḡoma ḡesaudima taudi Judiaḡa a yovona Antiokma. Be dabudine tauwai sumaḡa umanama awai katakataidina, “Deḡoda taumi nam kopitom ko paḡo maika Mousis ya riuriuna nama, taumi tokare nam yawasana ko paḡo.” 2 Uma giudima aubaidima Pol be Banabas taudi mate ai saḡasaḡana. Vutuna aubainama tauwai sumaḡa Antiokma taudi Pol, Banabas be tauwai sumaḡa ḡesaudima a vinedi da taudi sibo a naḡona Jerusalemma. Be dabudine taudi apasol be babada uma kauinama sibo a giuena. 3 Naumeki da, Mamaitua na damma taudi a riupore nawedina. Be kedae Ponitia be Samaria nopodiḡa a naḡo be dabudine Pol be Banabas banaga tauwai sumaḡa a riuriuedina da eteni banegidima adi yawasanama a vitaredina. Be uma varinama aubainama tauwai sumaḡa matabudi nuedima ya verena.

4 Raḡanine taudi Jerusalemma a tavatavana, dabudine Mamaitua na damma, apasol be babada taudi Pol be Banabas adi banagama mate ai kaiwedi be a rabedina. Dabudine Pol be Banabas Jerusalem banegidima, Mamaitua yaba matabuna ya voivoiedina, a riuedina. 5 Dabudine Parisi nopodie tauwai sumaḡa ḡesaudima a midisuḡu be a riuna, “Tauwai sumaḡa eteni nopodie, taudi naumeki da kopitom ta paḡo be Mousis na tarawatuma ta voteyeteyena.”

6 Dabudine apasol be babada ai boru be kopitom kauinama a giu guratena. 7 Dabudine ai tarapiri guratana be muriḡa Pita ya midisuḡu be ya riuedina, “Yau bana! Taumi koya kataie da dokane poumie Mamaitua ya vinegu da taugu mudugue eteni banegidima vari verenama sibo a vaie be ai sumaḡana. 8 Be Mamaitua nopo matabudi ya kataiedina, be tauna yai kataiguna da eteni banegidima yai aninedina, baninama Arua Babau ya utedina maika tauda. 9 Be tauna nam i voie da taudi tabu be tauda tabu, baninama tauna nopodima ya koḡedina, adi waisumaḡama aubainama. 10 Vutuna aubainama taumi nam sibo tauwai sumaḡa koya kawa nuaraḡeraḡedi, baninama tamatamadama bo tauda nam teneteneḡina da uma vitanama tokare te kiroḡi. Deḡoda nama ko voiana, taumi Mamaitua ko rarau rubuna da tauna nuanama ei medina. 11 Ibewa nam nama, tauda tài sumaḡa da Bada Yesu na raukiviveree tè yawasanana. Be teneḡinama nama eteni banegidima.”

12 Be borue banaga matabudi ai nuatuḡutuḡu be Banabas be Pol adi giuma awai beavaiedina nema Mamaitua mataira be voia dosidima taudie eteni ḡarodie ya voivoiedina ai maḡataridina.

13 Raḡanine adi giuma awai kovina, dabudine Jeims ya riuna, “Yau bana, koi beavaiegu! 14 Saemon tauda kaite ya riuedana da Mamaitua na damma eteni nopodie ya vinedina. 15 Be peroveta adi giuma a girugirumina mate teneḡinama, umanama a girumina:

16 ‘Raḡan muriḡa taugu yà verau munaḡa be Deivid na kapema pupunama yà keri munaḡena.

Be deḡo dobudima nuanuakotovidima, taugu yà rawa vau munaḡedina.

17 Nama taugu yà voie da Israel banegidima tautaugosedima be eteni matabudi taugu è vinevinedina, taudi Bada tai muriwatanena.

Nama Bada ya riuna. Tauna uma yabedima ya voiedina.

18 Be inam kauidima yà giugiuemina, boni banaga a kataiedina.’

19 Vutuna aubainama taugu è noḡotina umanama: Deḡoda eteni banegidima aitauḡa Bada tawai sumaḡena, naumeki da nam sibo tè tainuaraḡeraḡedi. 20 Be tauda sibo leta tè girumidi be tè riuedi da taudi kani raurauobedima nam ta kani be nam ta rauwaivi yabayababa. Deḡoda tai naḡina, inam naumeki adi visavisarama taudiḡa mate, be nam waiwaivi ḡesaudima mate. Be taudi nam musara gadonama kikikinama bo kosina ta kanidi, 21 baninama Mousis na tarawatuma boni da yodi meagai da meagai ta rauguguye be Sabat patapatanama sinagog nopodie ta siesievidina.”

Eteni waiwaisumeḡidima adi letama

22 Naumeki da dabudine apasol, babada be Mamaitua na damma matabudi, nopodie taudi tautauḡoma ḡesaudima a vinedi da a riupore nawedina Antiokma Pol be Banabas mate. Taudi Judas awai isaisana Basabas, be Saelas a vinedina. Taudi rabuidi tauwai sumaḡa nopodie tauwai kedadoka. 23 Naumeki da apasol uma letanama taudi mate a riupore nawedina:

“Kapore eteni banegimima aitauḡa kowai sumaḡana.

Tauma tuatuaḡemima apasol be babada, tauma uma letanama kè girumina taumi tauwai sumaḡa Antiok, Siria be Silisiama ḡaromie.

24 “Tauma kè vaiena da tauma ama damma nopone banaga ḡesaudima taudi adi giue a tainuaraḡeraḡemi be a tainuaboyemina. Be tauma nam ke riuedina da nama sibo a voia. 25 Vutuna aubainama tauma matabumai kèi aninana, da tautauḡoma ḡesaudima kè vinedi be taudi tauma ama banagama Banabas be Pol mate kè riuporedina ḡaromie. 26 Uma tautauḡomidima taudi adi yawasanama ai utaedina dà Badama Yesu Keriso aubainama. 27 Tauma Judas be Saelas ka riuriuporedina da aba letae kè girugirumina, taudi mududie ta giu yaḡemina.

28 “Arua Babau be tauma kèi anina da nam vita debemie ka boru. Be taumi sibo uma yabediḡa koya voiedina: 29 Kani raurauobedima nam ko kanidi be kosina bo musara gadonama kikikinama nam ko kanidi. Be nam ko rauwaivi yabayababa. Deḡoda koi naḡina, inam naumeki ami visavisarama taudiḡa mate, be nam waiwaivi ḡesaudima mate. Deḡoda uma yabedima ko gosedina, taumi tokare naumeki.

“Ebom matabumi be ko mia kaua.”

30 Dabudine tautauḡoma a riuporedi be a dobi a naḡona Antiokma. Raḡanine taudi dabudi a dobidobina, naumeki da banaga matabudi ai rawateḡeidi be leta a utedina. 31 Dabudine banaga leta a sievi be nuedima ya verena duḡu giudima aubainama.

32 Judas be Saelas taudi peroveta be adi giue a duḡudi be a voiedi da ai rewapanana. 33 Taudi dabudine a rautapa miana, muriḡa be taudi tuatuaḡedima ai aiainidi be suba mate a riupore munaḡedina aitauḡa a riuriuporedina ḡarodie. 34 (-)* 35 Be Pol be Banabas taudi Antiokma a mia kwasa be taudi banaga ḡesaudima mate Bada na giuma awai katakatai be a rarau guguyena.

Pol na vaḡaima wairabuinama

Pol be Banabas ai yamonedina

36 A mia raḡan bisanama be Pol Banabas ya riuena, “Agunai tà munaḡa meagai matabudi nopodiḡa deḡo Bada riunama tè rarau guguyedina, dabudi dà banagama tà vakitekitedi da taudi nema ta naḡonaḡo bako.” 37 Dabudine Banabas ya ḡoeḡoena da Jon awai isaisana Mak taudi mate sibo a naḡona. 38 Be Pol ya noḡoti da nam i verena da taudi Mak mate ta naḡo, baninama tauna noḡone Pampiliama ya gose poredina. Be tauna nam taudi mate ti noyana. 39 Dabudine taudi uma kauinama aubainama ai kawa riuriu vavasaḡa be ai daberaridina. Naumeki da Banabas Mak yai doke be kukakukae a davuna Saiprasma. 40 Be Pol tauna Saelas yai doke be a naḡona. Be tauwai sumaḡa a moiragi da Mamaitua Pol be Saelas e rabedina. 41 Taudi Siria be Silisia nopodiḡa a naḡo be Mamaitua na damma matabudi a voiedi da ai rewapanana.

16

Timoti, Pol be Saelas mate a naḡona

1 Tauna Debe be Listrama ya tavana. Dabudine tauwai muriwatana isanama Timoti ya miamiana. Tauna tinananama Jius baneginama be tauna tauwai sumaḡa, be tamanama tauna Gurik baneginama. 2 Tauwai sumaḡa matabudi Listra be Ikonium nopodie taudi a riuna da Timoti tauna banaga verenama. 3 Vutuna aubainama Pol ya ḡoeḡoena da Timoti mate sibo a naḡona. Inam dabudine Jius a miamiana be Pol kopitom Timoti ḡarone ya voiena, baninama Jius banegidima kadi taiye, baninama taudi matabudi a kataiena da Timoti tamanama tauna Gurik baneginama. 4 Muriḡa taudi meagai da meagai a naḡo be apasol be babada Jerusalem nopone abaḡa awai aninedina, nama banaga a riu nawedina da taudi yabedima nama sibo a voteyeteyedina. 5 Naumeki da Mamaitua na damma a voiedi da adi waisumaḡama yai rewapana be banaga raḡaninama patapatanama sievinama ya moramorabana.

Mamaitua Pol ya riupore nawena Masedoniama

6 Pol na banagama mate taudi Pirigia be Galesia provins noponaḡa a naḡonaḡona, baninama Arua Babau ya riutuaḡaiedina da taudi nam Mamaitua na giuma Eisia provins nopone sibo a rauguguye. 7 Raḡanine taudi Misia provinsne a tavatavana, taudi a raurubu da Bitinia provinsne sibo a naḡona, be Yesu Aruinama ya riutuaḡaiedina. 8 Dabudine taudi Misia ai muri be a dobi a naḡona Troas meagaine.

9 Inam kupine Pol rauboni matae kitakitanama ya kitana. Tauna Masedonia baneginama ya kitana, noḡone ya midi be yawai baḡana, “Kwa verau Masedoniama be kwa sagumaina!” 10 Uma rauboninama murine tauma* waiḡapa kè vokaukauana Masedonia naḡonama aubainama, baninama tauma kè noḡoti da Mamaitua ya yokoemaina da inam dabudine sibo vari verenama kè rauguguyena banaga ḡarodie.

Lidia na yawasanama ya vitarena

11 Tauma Troas kè gose be kukakukae kè naḡona Samotres. Be pomainama kè davuna Neapolisma. 12 Dabudine da tauma kè naḡona Pilipi. Inam Masedonia adi meagaima dosinama be Rom banegidima adi kaba miama. Be dabudine tauma raḡan bisanama kè miana.

13 Be Sabat raḡanine tauma kè dobi kè naḡona upae meagai kedanama matane. Dabudine tauma kè noḡoti da Jius adi kaba moiragima gabunama† sibo kè banavina. Tauma kè mia be waiwaivi aitauḡa dabudi awai rawateḡeina ḡarodie kè giuna. 14 Dabudine waivi tenaḡa isanama Lidia tauna Mamaitua taurauduneenama. Tauna Tayatira meagaine be gara gatugatunama taurau gimaredima. Be tauna uma giunama ya vaivaiedina, Bada tauna nuanama ya vitare be Pol aba ya giugiuedina yawai beavaia kauedina. 15 Dabudine tauna be na vadama banegidima matabudi ai babataitodina. Muriḡa tauna yai baḡamaina, “Deḡoda taumi ko noḡotina da taugu naumeki Bada yàwai sumaḡena, naumeki da ko verau be taugu mate tà miana yau vadae.” Dabudine tauna nuamaima ya riu vitarena.

Pol be Saelas dibure a biridina

16 Raḡan tenaḡa tauma kè naḡona Jius adi kaba moiragima gabune. Be kedae taunoya waivinama kè banavina, tauna nopone koitiri aruinama. Be inam aruinama tauna kaua nam anikaba kataiedi tauna yawai maḡataridina. Be uma waivinama taupakinama taudi mane dosinama a paḡopaḡona na koitirima aubainama. 17 Uma waivinama tauma Pol mate yai muriwatanemai be bonanama dosine umanama ya riuriuna, “Uma banegidima taudi Mamaitua saḡasaḡa vavasaḡinama na taunoyama, be taudi yawasana kedanama ta riuriuemina.”

18 Uma kauinama raḡan matabuna namaḡa ya voivoiana. Be raḡan tenaḡa Pol tuninama ya tuaḡai da yai tautinamuri be koitiri aruinama ya riuena, “Yesu Keriso isane yà riuriu vavasaḡemna: Uma waivinama kwa dobi pore!” Inam dabudine arua waivi ya dobi porena.

19 Raḡanine waivi taupakinama ta kitana be adi manema anivoienama kedanama ya kovina, naumeki da taudi Pol be Saelas a vunuḡidi be a soru nawedina anikune gabune etaredima aubainama. 20 Taudi a verauḡedina meagaie gewagewa tauwai tarapiriedima ḡarodie a verauḡedi be a riuna, “Uma tautauḡomidima taudi Jius banegidima, da meagaima ta kawakawa gewagewana. 21 Baninama taudi vaivai tabudima tawai katakataidana, be tauda nam naumeki da tài aninedi be tà voiedi, baninama tauda Rom banegidama.”

22 Be dabudine patara ai rawateḡeidi da Pol be Saelas a mediedina. Be gewagewa tauwai tarapiriedima taudi Pol be Saelas adi garama a sikedi be tautauḡoma ḡesaudima a riuedi da taudi a kwapudina. 23 Be taudi a kwapudina raḡan ya riba kaua be dibure a sivudi be dibura taubodamenama a riue da e rabe kauedina. 24 Uma riunama aubainama taubodama dibura nopo vavasaḡine ya biridi be kaḡèdima kaie yai ḡavitadididina.

25 Kupi poune nama Pol be Saelas a moimoiragi be a saresarena Mamaitua ḡarone. Be dibura banegidima ḡesaudima taudi awai beavaiedina. 26 Yai raḡantenaḡe da yoyo dosinama ya tubuḡa be dibura vadanama matabuna ya gusu da dibura matakededima matabudi a nuaporaporaḡa be seini banaga a panipanidina matabudi a nuakuvesana. 27 Be dibura taubodamenama ya ḡosori da e kitana be dibura matakededima matabudi a nuaporaporaḡana, dabudine tauna yai noḡotana dibura banegidima matabudi kabe naira ti naḡonaḡo. Vutuna aubainama tauna na kwatikwatima ya soru tavaite be ya ḡoeḡoena sibo taunaḡa yai guri munaḡena. 28 Be Pol bonanama dosine ya riuna, “Nam kwai guri munaḡem! Tauma matabumai uma.”

29 Dabudine tauna kodam ya riuwane be ya manini naḡona vada nopodiḡa be Pol da Saelas noḡodie ma nairina ya rauduneedina. 30 Dabudine yai doka dobiḡedi be yai taraviredina, “Yau bana, aba yà voie be yawasana yà banavi?” 31 Be taudi a paribeena, “Bada Yesu kwai sumaḡe be tam kwa yawasanana. Tam be am vadama banegidima mate.” 32 Be Pol da Saelas Bada riunama tauna be na vadama banegidima mate a riuedina. 33 Be inam raḡanine kupie tauna yai dokedi da kerodima ya koḡedi be waiḡapa tauna be na sedama mate ai babataitodina. 34 Dabudine taubodama yai doka nawedina na vadae be adi kanima ya vokaukauena. Be tauna na sedama mate mosari nopodima ya moḡavuna, baninama taudi yodi Mamaitua tawai sumaḡena.

35 Pomainama raḡan ya tom da gewagewa tauwai tarapiriedima babadidima taudi tauwai kwapu banegidima a riuporedina dibura taubodamenama ḡarone be umanama a riuena, “Inam banegidima kwa kaiporaḡa be ta naḡona.” 36 Naumeki da dibura taubodamenama uma riunama Pol ya riuena, “Gewagewa tauwai tarapiriedima a riuna da taumi sibo è kaiporemi. Vutuna aubainama yodi ma nuasubemi ko naḡo!” 37 Be Pol tauwai kwapu ya riuedina, “Avedi da tauma Rom banegimaima be taudi nam ti katai kauemaina, be mate nam ama gewagewama ti kataie be patara nopodie a kwapu yababemai be dibure a birimaina. Be yodi taudi ta ḡoeḡoena moisirie ta kaiporemai, bo? Ibewa! Nam nama. Taudi ḡomidima sibo a verau be ai doka dobiḡemaina.”

38 Be tauwai kwapu inam giudima gewagewa tauwai tarapiriedima ḡarodie ai maḡataridina. Raḡanine taudi ta vaiena be Pol da Saelas taudi Rom banegidima, dabudine taudi a naira kauana. 39 Naumeki da taudi a verau da Pol be Saelas ai kaiwedi be ai baḡedi da sibo meagai a gose pore be a naḡona. Naumeki da taudi dibure be ai doka dobiḡedina. 40 Raḡanine Pol be Saelas dibura a dobidobi porena taudi a naḡona Lidia na vadae. Dabudine taudi tauwai sumaḡa a banavidi da a duḡudi be muriḡa taudi a naḡona.

17

Rauguguya be raukivigewagewa Tesalonaika nopone

1 Raḡanine taudi a babara naḡona Ampipolis be Apolonia meagaidima, a gosedi be Tesalonaikama a tavatavana, dabudine Jius adi sinagogma a kitana. 2 Naumeki da Pol tauna nopone ya naḡona maika noḡone na kaba voiama nama. Sabat rabuiteḡa nopodie tauna banaga mate buka poredima girugirumidima ai tarapiriedi 3 be ya giugiu waibatedina da Tauwai yawasana ei nuatoitoi be gurie e midisuḡu munaḡana yawai maḡataridina. Tauna umanama ya riuriuna, “Uma Yesunama taugu ḡaromie yà rarau guguyena tauna Tauwai yawasana”. 4 Naumeki da Jius banegidima ḡesaudima ai sumaḡa be Pol be Saelas ai muriwatanedina. Be teneḡinama nama Gurik banegidima Mamaitua taurauduneenama toitoi be waiwaivi isanaḡonaḡodima bisanama.

5 Be Jius banegidima a unurana, vutuna aubainama banaga adi yawasanama gewegewedima anikune gabune a rawateḡeidina, be taudi iḡara inam meagaine ai karena. Taudi a naḡo Jeison na vadae a saḡana. Taudi Pol be Saelas a wanewanedina da sibo a dobiḡedina banaga ḡarodie. 6 Be taudi a wana rereḡedina aubainama, Jeison be tauwai sumaḡa ḡesaudima a soru dobiḡedina meagai babadidima noḡodie, be bonedima dosine a riuna, “Uma tautauḡomidima taudi gewagewa dobu matabuna a voivoiedina be yodi uma a tavana. 7 Be Jeison ya riuedi da na vadae ya saḡedina. Be taudi Sisa na giuma a rawaḡaiḡaiedi be a riuna da banaga ḡesaunama, tauna guyau, isanama Yesu.”

8 Raḡanine taudi umanama giudima a vaivaiedina, patara be meagai babadidima ma medidi a naḡo midisuḡuna. 9 Dabudine babada Jeison na banagama mate a riuedi da mane bisa a ḡoeḡoedina nama ai maesa be a riuporedi da a naḡona.

Pol be Saelas a naḡona Berea meagaine

10 Raḡanine kupi ya tavatavana tauwai sumaḡa Pol be Saelas a riupore nawedina Bereama. Dabudine a tavatavana, taudi Jius adi sinagogma nopone a naḡona. 11 Be banaga dabudi Bereama miemienidima taudi banaga veredima, nam Tesalonaika banegidima maika. Baninama taudi raḡan matabuna Mamaitua riunama nuedima tabutabune a vaivaie be a paḡopaḡona. Dabudine taudi girugiruminama poranama raḡan patapatanama a kitakita yaḡedina, da aba Pol ya riuriuedina inam riukaua bo ibewa. 12 Be Jius banegidima toitoi be Gurik waiwaividi be tautauḡomidima isanaḡonaḡodima toitoi matabudi ai sumaḡana.

13 Raḡanine Jius banegidima Tesalonaikama ta vaiena be Pol Mamaitua riunama Bereama ya rarau guguyena, taudi mate dabudi a naḡo be patara a kawa nopogedegederidina. 14 Naumeki da tauwai sumaḡa Pol waiḡapa a riupore nawena gerese, be Saelas be Timoti Bereama a mia kwasana. 15 Be tautauḡoma aitauḡa Pol awai dokena taudi mate a naḡona, naumeki da Aten paratinama. Be Pol na giuma a munaḡena Bereama da Saelas be Timoti ta riuedi be yaḡiyaḡina Pol murine ta naḡona.

Pol Aten nopone

16 Raḡanine Pol yaḡoro Saelas be Timoti Atensma ya raberabedina, tauna yai nuaboya kauana, baninama e kitana be meagai noponama kokoitau ya moḡavuna. 17 Tauna Jius be Gurik tauwai sumaḡa banegidima mate sinagog nopone ai tarapirina, be raḡan patapatanama anikune gabune aitauḡa a tavatavana mate awai tarapirina.

18 Dabudine tautauḡoma nuanuauyauyedima Epikuria be Stoiki damdima, taudi Pol umanama a riu virevirena, “Inam baneginama giugiu buabuanama aba e giue?” Be banaga ḡesaudima a riuna, “Anikitanama maika tauna wari dobu mamaituedima e giugiuedina.” Nama taudi a riuna, baninama Yesu tauna gurie be ya midisuḡu munaḡana, vutuna Pol ya rarau guguyena.

19 Dabudine taudi Pol ai doka nawena Areopagas oyanama* debane be a riuena, “Tauma sibo kè kataie da uma waikatakatainama vaunama aba tam kwai katakataiedi? 20 Tam am giuma vaiedima ditabu beamaie ta yovoyovona. Vutuna aubainama tauma ka ḡoeḡoena da am giuma pakanama sibo kè katai kauena.” 21 Naumeki Aten banegidima be vaḡavaḡai matabudi dabudi miemienidima taudi nam aba noyanama ti voivoiena, be taudi raḡan matabuna a miaboni be giu vaudima a giugiuedi be awai beavaiedina.

22 Dabudine Areopagas oyane adi kaba waiborue dabudine Pol ya midisuḡu be ya riuna, “Yau bana! Taugu yà kitakitana da taumi bariawa tabu be tabu ko rarau duneedina, maika kabe Mamaitua. 23 Taugu ami meagaiḡa è babababara naḡo raḡanine, taugu olta tenaḡa è banavina da debane umanama a girumana: Uma oltanama tauna mamaitua nam katakataiena tauna aubainama. Taumi uma Mamaituanama nam ko kataiena be ko rarau duneena. Tauna vutuna yodi yà rauguguyena ḡaromie.

24 “Inam Mamaituanama, tauna dobu be nopone yaba matabuna ya voiedina. Be tauna mara be dobu ewai badedina, be tauna nam vada banaga nimedie a voivoiedina nopodie ima miamiana. 25 Be banaga nam teneḡina da tauna tai kani be ta rabe, baninama tauna nam aba ḡarode ima ḡoeḡoena. Ibewa! Tauna vutuna yaba matabuna e raberabedina, be tauna yawasana, yavutu be yaba matabudi e uteutedina. 26 Tauna tauḡoma tenaḡa pakane yai tubuḡina be taune dam matabudi dobue yai tubuḡidina, baninama ya ḡoena da banaga sibo dobu matabuna a miana. Be tauna banaga adi raḡanima ya vinedi be adi kaba miama deḡo dabudine sibo a miana mate ya vinedina.

27 “Nama Mamaitua e voivoiana, baninama tauna e ḡoeḡoena da banaga ta wane be tai suratou gurata da ta banavina. Be tauna tauda diade be nam i naḡo poredana. 28 Baninama taune tà yawayawasana, tà naḡonaḡo be tà miamiana. Be ami sarema taubiridima ḡesaudima taudi umanama a vatovatodina, ‘Tauda tauna natunatunama.’ 29 Vutuna aubainama tauda deḡoda Mamaitua Natunatunama, naumeki da tauda nam sibo tèi noḡotana Mamaitua tauna kokoitau, banaga adi nuauyauyae gold, siruva bo yekue a sarisaridina maika. 30 Dokane Mamaitua bua ya kita poredina, be yodi banaga dobu matabuna e riuriuedina da nuedima ta vitaredina, 31 baninama tauna raḡan ya vinena da airaḡan tauna dobue banaga matabudi adi voiama ruvane ei tarapiriedina. Be tauna tauḡoma tenaḡa ya vinena da tauna uma kauinama ei badena. Uma baneginama Mamaitua gurie ya kawa midisuḡu munaḡena, da matabuda sibo tè kataiena da Mamaitua uma noyanama tauna ya utena.”

32 Raḡanine taudi gurie midimidisuḡu muneḡinama a vaivaiena, dabudine ḡesaudima taudi ai kwatekwateve be ḡesaudima a riuna, “Tauma ka ḡoeḡoena uma riunama wari raḡan kwa giu munaḡe be ka vaiena.” 33 Naumeki da Pol ya gosedi be ya naḡona. 34 Be tautauḡoma bisanama na giuma ai sumaḡe be ai muriwatanena. Taudi nopodie tauḡoma tenaḡa isanama Dionisus, tauna Areopagas oyanama baneginama. Be ḡesau tauna waivinama isanama Damaris, be ḡesaudima mate.

18

Pol Korint nopone

1 Uma kauidima muridie Pol Aten ya gose pore be ya naḡona Korint. 2 Inam dabudine Jius tauḡominama isanama Akwila ya banavina, tauna Pontasma ya tubuḡana. Tauna na waivima Prisila mate maiḡo ḡoma Italima be a tavana, baninama Sisa Klaudias ya riu vavasaḡana da Jius banegidima Romma ta gosena. Be Pol ya naḡona kitedima aubainama. 3 Be na noyama teneḡinama maika taudi. Vutuna aubainama taudi mate a mia be parai a voivoiedina vada aubaidima.

4 Be Sabat matabudi sinagog nopone yawai tarapirina, be ya rarau rubuna da Jius be Gurik banegidima sibo nuedima a vitaredina. 5 Raḡanine Saelas be Timoti Masedoniama be a tavana, dabudine Pol parai voienama ya gose be raḡan matabuna Mamaitua riunaḡa ya giugiu nonoḡena, be Jius ḡarodie yawai maḡatarana da Yesu tauna naumeki Tauwai yawasana. 6 Be Jius taudi tauna na giuma a riu virevire be a kunurena. Vutuna aubainama tauna na garae popokau ya rawakurukuruvidi* be ya riuedina, “Deḡoda yawasana nam ko banavi, inam taumiḡa ami wavuma. Be wavumima taumiḡa ko paḡo munaḡena be nam taugu yau wavu. Yodi be nokoi ya naḡona taugu yà naḡona eteni ḡarodie.”

7 Naumeki da Pol sinagog ya dobi pore be ya naḡona Taitos Jastas na vadae sinagog diane. Inam baneginama tauna Mamaitua taurauduneenama. 8 Krispas sinagog tauwai badenama be na vadama banegidima matabudi Bada ai sumaḡena. Be Korint banegidima toitoi nama a vaivaiena, taudi mate ai sumaḡa be a babataitona.

9 Kupi tenaḡa Pol Bada ya kitana, be Bada umanama ya riuena, “Nam kwa naira, tam naumeki da kwa giugiuna, nam kwai nuatuḡutuḡu, 10 baninama taugu tam mate, be nam aitau tokare e midisuḡu be e raukivi gewegewem. Baninama yau banagama toitoi uma meagaine ta miamiana.” 11 Naumeki da Pol modi tenaḡa be nawaravi 6 dabudi ya mia be Mamaitua riunama banaga yawai katakataidina.

12 Galio tauna Akaia provins nopone yawai primiana raḡanine, dabudine Jius banegidima a rawateḡeidi da Pol a vunuḡi be a verauḡena etara aubainama. 13 Taudi Pol ai wavu be a riuna, “Uma tauḡominama tauna banaga nuedima ya riu vitaredi da taudi Mamaitua a rarau dunee be isanama a kaikai suḡuna. Be tauma ama tarawatuma nam nama ima kenakenana.” 14 Dabudine Pol ḡaubonaḡa sibo giu yai karena be Galio Jius ya riuedina, “Taumi Jius koi beavaia! Deḡoda uma baneginama gewagewa i voiena, naumeki da taugu sibo bonemima è paḡona. 15 Be uma kauinama tauna ya voiena, inam taumi ami waikatakataima na ruvae be ami tarawatuma isedie. Vutuna aubainama uma kauidima taumiḡa koi tarapiriedi be nam taugu yau noyama dabudi ima kenakenana.” 16 Vutuna aubainama tauna anietara vadane be ya tavu dobiḡedina. 17 Dabudine Jius banegidima matabudi sinagog tauwai badenama Sostenes a vunuḡi be Galio noḡone a riḡa yabayababena. Be Galio nam aba i riuena.

Pol ya munaḡana Antiokma. 18 Be tauna Korintma ya mia guratana. Muriḡa na banagama yai kaiwedi be kukakukae, Prisila be Akwila mate a naḡona Siriama. Muriḡa da ya geruna tauna Kenkeriama debanama a maku porena, na saugama† Mamaitua ḡarone aubainama. 19 Taudi Epesesma a tava be dabudine Pol Prisila be Akwila ya gosedi be ya naḡona sinagog nopone be Jius banegidima mate ai tarapirina. 20 Dabudine Jius banegidima tauna ai baḡana da mate a taumia gurata be tokare sibo ya naḡona. Be tauna ya tuaḡaina. 21 Naumeki da yai kaiwedi be ya riuedina, “Deḡoda Mamaitua e ḡoeguna, naumeki da tokare yà verau munaḡana.” Be dabudine tauna Epeses ya gose be kukakukae ya naḡona. 22 Raḡanine tauna Seseriama ya tavana, tauna ya saḡana Jerusalemma Mamaitua na damma waikaiwedima aubainama, be muriḡa tauna ya dobi ya naḡona Antiokma.

Pol na vaḡaima wairabuiteḡanama

Apolos ya naḡona Epesesma

23 Pol dabudine Antiokma ya taumia guratana. Muriḡa uma dobunama ya gose be tauna ya babara naḡona meagai da meagai, Galesia be Pirigia provinsdima nopodiḡa, be tauwai muriwatana matabudi ya voiedi da taudi ai rewapanana.

24 Inam raḡanine Jius tauḡominama tenaḡa isanama Apolos, ya verauna Epeses meagaine. Tauna Alexandriama ya tubuḡana, be tauna taugiuyaḡayaḡa be girugiruminama poranama tauna ya katai kauena. 25 Be tauna Bada Yesu na yawasanama kedanama a giu kauena. Be na giuma vaiedima ai rewapana vavasaḡana. Avedi da tauna Jon na babataitoma taunaḡa ya kataiena, be yaḡoro Yesu na kauama ya giu yaḡeyaḡedina. 26 Tauna ma raudebatorana sinagog nopone ya giuna. Raḡanine Prisila be Akwila tauna na giuma ta vaiena be taudi a riue be ai doka nawena adi vadae. Be dabudine taudi Mamaitua na yawasanama kedanama Apolos a giu yaḡena.

27 Raḡanine Apolos Akaia naḡonama ya waitaina, naumeki tauwai sumaḡa Epesesma taudi leta a girumina Akaiama tauwai sumaḡa ḡarodie da raḡanine Apolos dabudine e tavana inam taudi nimedie. Apolos na kaba tavama raḡanine, tauna tauwai sumaḡa ya sagu kauedina, waikatakatai puyonama tauna ḡarone aubainama. 28 Be na giuma wairewapana vavasaḡidie Jius banegidima adi giuma patara nopodie ya riḡedina, be tauna girugiruminama porane ḡarodie yai maḡatarana da Yesu tauna naumeki Tauwai yawasana.

19

Pol be Jon tauwai babataito na tauwai muriwatanama

1 Raḡanine Apolos tauna Korintma ya miamiana maika, Pol tauna oya tauridiḡa kedanama ya paḡona, naumeki da Epesesma ya dobina. Dabudine tauwai muriwatana ḡesaudima ya banavidi 2 be yai taraviredina, “Taumi koyawai sumaḡana raḡanine, Arua Babau koya paḡo bo ibewa?” Be taudi a paribeena, “Ibewa, tauma nam airaḡan deḡo Arua Babau riunama ke vaia rubuna.” 3 Naumeki da Pol ya riuna, “Be taumi aba babataitonama koya paḡo?” Be taudi a paribeena, “Jon na waibabataitoma.” 4 Dabudine Pol ya riuna, “Jon na waibabataitoma inam taudi aitauḡa adi noḡotama ta vitavitaredina aubaidima. Tauna banaga ya riuedina da, banaga murine e veraverauna, tauna tai sumaḡena, inam tauna Yesu.”

5 Taudi umanama giunama a vaivaiena, taudi Bada Yesu isane a babataitona. 6 Raḡanine Pol nimanama debedie ya biribiridina, dabudine Arua Babau ḡarodie ya yovona. Naumeki da taudi bona tabu be tabu giuedima ai kare be awai perovetana. 7 Inam tautauḡomidima sievinama 12 nama.

8 Pol nawaravi rabuiteḡa nopodie tauna ya naḡona sinagog nopone, be Mamaitua na waiguyauma banaga ḡarodie ma raudebatorana yawai maḡataridi be nuedima ya riuriu vitaredina. 9 Be banaga ḡesaudima taudi a raukosoḡaiḡai be nam ti sumaḡana. Be patara noḡodie riu gewegewedie Bada na yawasana kedanama a riuedina. Vutuna aubainama Pol taudi ya gosedi be tauwai sumaḡa ḡesaudima ya ragaudi ḡarone, be raḡan matabuna Tiranus na waikatakataima vadane awai tarapirina. 10 Uma kauinama nama ya kena nonoḡana da modi rabui a kovina, vutuna aubainama Jius banegidima matabudi be Gurik aitauḡa Eisia provins nopone miemienidima matabudi Bada riunama a vaiena.

Banaga ginauri bukedima a gabu gorudina

11 Be Epeses nopone Mamaitua rewapana Pol ya ute da tauna mataira dosi vavasaḡidima ya voiedina. 12 Banaga taudi Pol na agesi be na garama a ragaudina, be banaga sidesidedima debedie a biridi da a yawasana be arua gewegewedima taudi a dobi poredina.

13 Be Jius banegidima ḡesaudima taudi ginauri tauvoienama a babaranaḡo be a rarau rubuna da arua gewegewedima banaga a kokukokudina ḡarodie sibo Yesu isane a tavu dobiḡedina. Taudi umanama a riuna, “Yà riuriu vavasaḡemna da Yesu, vutuna Pol e rarau guguyena, tauna isane inam baneginama kwa dobi pore.” 14 Naumeki da Jius pirisidima adi badama isanama Skeva, tauna na sedama tautauḡomidima matabudi 7, taudi umanama kauidima a rarau rubudina. 15 Be arua gewagewanama ya riuna, “Taugu Yesu be Pol è kataiedina, be taumi aitau?” 16 Dabudine banaga arua gewagewanama kokukokunama ya raupoti, ya vunuḡidi da ya riḡa yabayababedi be taudi ma kovekovedi be ma kosikosinidi naira a manini dobina.

17 Jius be Gurik banegidima matabudi Epesesma miemienidima uma kauinama a vaie be taudi matabudi a naira kaua be Bada Yesu isanama a kaisuḡusuḡuna. 18 Be banaga toitoi aitauḡa awai sumaḡana, taudi a verau be adi voiama gewegewedima patara matedie a riu kuvekuvesidina. 19 Be banaga toitoi aitauḡa ginauri voivoiedima taudi matabudi adi ginaurima moiragidima bukedima a rawateḡeidi be patara matedie a gabu gorudina. Be raḡanine taudi buka maesidima a sievidi, da mane sievinama ya saḡa vavasaḡana, siruva 50 tausand nama. 20 Umanama kauidie Bada riunama yai rewapana, ya moraba be ya daberarana.

21 Inam kauidima muridie Pol Jerusalem naḡonama yai nuanoḡonoḡotena da tauna Masedonia be Akaia nopodiḡa sibo ya naḡona. Be tauna ya riuna, “Taugu yà naḡona Jerusalemma, be muriḡa yà naḡona Romma.” 22 Naumeki da tauna tausagunama rabui, Timoti be Erastas ya riupore nawe dokedina Masedoniama. Be Pol tauna dabudi Eisia provins nopone ya taumia guratana.

Iḡara Epeses nopone ya tubuḡana

23 Naumeki da inam raḡanine banaga ḡesaudima a medina Bada na yawasanama kedama aubainama, be taudi waikawa riuriu dosinama ai tubuḡina. 24 Tauḡoma tenaḡa isanama Demetrias, tauna na noyama inam siruvae purapura ya voivoiedina. Tauna siruvae tempol ḡauḡaubodima ya voivoiedina, kitedima kokoitau waivinama isanama Aretemis na tempolma maika. Uma vadedima ḡauḡaubodima banaga a gimara da a ragaudi be a naḡonaḡona. Tauna noya toitoi banaga ya utedi da taudi siruvae yaba tabu be tabu a voivoiedi be yabedie a rarau manena.

25 Naumeki da Demetrias tauna na taunoyama be tausagudima ḡesaudima mate, matabudi ya rawateḡeidi be ya riuedina, “Yau bana, koya kataiena da tauda uma noyane, mane dosinama dà kaba paḡoma. 26 Be taumi koya kita be koya vaiena da uma baneginama Pol banaga toitoi nuedima ya riu vitaredina, baninama tauna ya riuna da mamaitua banaga nimedie voivoiedima inam taudi nam Mamaitua. Uma kauinama nam Epeses taunaḡa nopone i giuena, be Eisia provinsnama matabuna nopone nama ya giugiuna. 27 Uma giunama sabine yodi dà manema anipaḡonama kedanama ewai kavena. Be ḡesau inam umanama: Banaga tokare Aretemis na vadama ta noḡota tuatuaḡaiena be Aretemis ḡominama tauna Eisia be dobu matabuna nopone isanama dosinama banaga a rarau duneena, be yodi Pol e kawakawa kerebuna.”

28 Raḡanine na banagama nama a vaivaiena, taudi nuedima yai medi kaua be ma yogoyogodi a riuna: “Epeses Aretemisnama tauna saḡasaḡa vavasaḡinama.” 29 Dabudine meagai banegidima a tava yabayababa be kedae taudi Gaiyas be Aristakas mate a soru waimaninidi be a naḡona aniwai boru gabune, be nuedima ya raḡaraḡana. Taudi rabuidi Masedonia banegidima be Pol na varoroma. 30 Pol ya ḡoeḡoena sibo ya naḡona patara nopodie be tauwai muriwatana nam ti aninena. 31 Be mate provins babadidima dosidima aitauḡa tauna na banagama riu a riuporena ḡarone da tauna nam sibo ya naḡo aniwai boru gabune.

32 Dabudine banaga matabudi a nuababaḡa be banaga ḡesaudima wari yaba a yogoyogoena, be ḡesaudima wari yaba a yogoyogoena. Be banaga toitoi nam ti kataiena aba aubainama inam dabudine a tava. 33 Be Judia banegidima Alexanda a biusuriḡa nawena, patara noḡodie ai midiri da tauna aubaidima sibo ya giuna. Be Alexanda nimanama ya kaisuḡu da Jius adi gudutarama sibo banaga ḡarodie ya voiena, 34 be banaga ta kitana be tauna Jius baneginama, naumeki da banaga matabudi suara awas rabuinama nopodie a yogotenaḡa be a riuriuna, “Epeses Aretemisnama tauna saḡasaḡa vavasaḡinama!”

35 Dabudine meagai tauwai badenama ya riutuaḡaiedi be umanama ya riuna, “Banaga dobu matabuna a kataiena da tauda Epeses banegidama, tauda Aretemis* na tempolma be yeku Aretemis maika kitanama marae be kurukuruvinama mate taurabedima. 36 Nam aitau tokare uma giunama e riutuaḡaie be teneteneḡina, vutuna aubainama taumi matabumi koi nuatuḡutuḡu be nam ko voia yabayababa. 37 Taumi uma tautauḡomidima rabui koya saḡe yababedina. Taudi nam aba da kaba raudunema vadane ti danene bo riu gewegewedie da mamaituama waivinama ti riuena. 38 Deḡoda Demetrias be na taunoyama uma banegidima sibo ti wavudina, tauda babada ta miamiana da taudi ta etaredi be dabudine tai kawa wavuwavuna. 39 Be deḡoda taumi giu ḡesaudima ḡaromie tima kenana, naumeki da tokare boru dosine ko giuedina. 40 Aba da manaka ya tubutubuḡana inam aninaira, tauda tokare uma kauinama aubainama tai wavudana. Be nam deḡo dà giuma verena da tokare tà gudutara. Be tauda nam dà giuma baniboruboruna da tokare tà riuedi.” 41 Uma giudima ya giugiu koviedina, tauna boru yai yamonedina.

20

Pol Epeses ya gose be ya naḡona Troasma

1 Raḡanine iḡara ya kovikovina, dabudine Pol tauwai sumaḡa ya rawateḡeidi be ya duḡudina. Naumeki da yai kaiwedi be ya gosedi da ya naḡona Masedoniama. 2 Inam dobudima tauna ya naḡo rovoedi be banaga ya duḡuduḡudina. Naumeki da Grisma* ya tavana. 3 Dabudine nawaravi rabuiteḡa ya mianana, be tauna ya ḡoeḡoena sibo ya naḡona Siriama. Be Jius banegidima tauna kana kasirama a tomtomna, vutuna aubainama Pol ya munaḡana Masedoniama.

4 Inam vaḡaine banaga bisanama Pol mate ai varorona. Taudi isedima Sopata, tauna Berea banaginama Pirus natunama, Aristakas be Sekundas, taudi Tesalonaika banegidima, Gaiyas tauna Debe baneginama, be Timoti, Taikikas be Tropimas, taudi Eisia banegidima. 5 Uma banegidima matabudi taudi a doka be Troasma a raberabemaina. 6 Be Buredi-Nam-Sasanina soinama murine tauma kukakukae kè davuna Pilipi. Be raḡan 5 muridie kèi rawateḡeimaina banaga ḡesaudima mate Troasma. Dabudine tauma raḡan 7 kè miana.

Eutikas gurie a kawa midisuḡu munaḡena.

7 Raḡan Sande tauma kèi rawateḡeimaina turiya aubainama. Pol ḡarodie ya rarau guguyana, be tauna pomainama na naḡoma aubainama, tauna ya giuna da nubautua. 8 Tauma vada vatavatara rabuiteḡa, be vatara aniwai rabuiteḡane tauma kèi rawateḡeimaina. Be inam dabudine kodam toitoi a karakaratana. 9 Be tauḡoma tenaḡa yaraginama isanama Eutikas tauna windoe ya miamiana, be tauna matanama ya yadoyadona kena aubainama. Be Pol tauna yaḡoro ya giugiuna. Be raḡanine tauḡominama ya kenakena nuakoana, tauna windoe be ya kuruva dobi da doḡae ya ravusena. Be raḡanine ta kaisuḡu kabe da tauna kaite ya gurina. 10 Pol ya dobi da nimane ya tika be banaga ya riuedina, “Koi nuatuḡu, tauna yawayawasaninama.” 11 Naumeki da tauna ya saḡa ya munaḡana vada nopone. Dabudine taudi a turiya be murine Pol ya giu watanana da raḡan ya tomna. Naumeki da tauna ya naḡona. 12 Dabudine banaga tauḡoma yaraginama ai doka nawena vadae yawayawasaninama, be taudi nuedima ya vere kauana.

Pol ya naḡona Miletma

13 Tauma kè doka be kè naḡona wagae. Be kukakukae kè naḡona Asosma. Be tauma Pol sibo kèi geruna, be baninama tauna kaḡanaḡa naḡonama ya ḡoena aubainama, tauna ya riuemaina da tauna Asosma kai geruna. 14 Raḡanine tauna Asosma ya banavimaina, naumeki da kèi geru be kè verauna Mitilenema. 15 Be pomainama tauma kukakukae kè naḡona Kiosma. Be mainokomḡo tauma Samosma kè ḡotana be mainokommai raḡanine tauma Miletma kè tavana, 16 baninama Pol tauna ya ḡoeḡoena da tauma sibo Epesesma kè naḡona, be Pentekost raḡaninama maida aubainama, tauna nam ei kabikabikoa be yawai paparanana da Jerusalemma e saḡa makaina, muriḡa da Pentekost.

Pol Epeses babadidima yai kaiwedina

17 Tauma Miletma be Pol riu ya riuporena Epesesma Mamaitua na damma babadidima ḡarodie da taudi sibo a verauna.

18 Raḡanine taudi a tavatavana tauna ya riuedina, “Taumi koya kataiena taugu pakane uma dabudine è tavana Eisia provins nopone be nema taumi mate raḡan matabuna tè mia bakona 19 be Bada èi yaragena. Taugu voyaḡote be ma matasurugu Bada èi yaragena, avedi da Jius a rarau rubuguna, baninama Jius banegidima yau kasirama a tomtomna. 20 Taumi koya kataiena da taugu nam ai giu tenaḡa e kaididi kwasena. Ibewa da giu matabudi anisagumima è rauguguya rovoedina ḡaromie. Taugu patare be vada da vada èi katakataimina. 21 Taugu Jius be Gurik banegidima è riuedina da taudi matabudi nuedima ta vitaredi Mamaitua ḡarone, be tai sumaḡana tauda da Badama Yesu Tauwai yawasana ḡarone.

22 “Be taugu yodi Arua e sorusoruguna da yà naḡona Jerusalemma. Be dabudine nam e kataiena da aba ḡarogue e tubuḡa. 23 Be taugu è kataiena da taudi ta panigu be ta raukivi gewegeweguna, baninama nama meagai matabuna Arua Babau ya riuriueguna. 24 Be inam naumeki, taugu nam guri ama nainairena, be tenaḡa, yau yawasanama kedanama be yau noyama Bada Yesu ya uteuteguna, yà raudamoedina. Uma noyanama inam Mamaitua na raukiviverema varinama verenama taugu yàwai matematena.

25 “Be yodi taugu è kataiena da taumi matabumi ḡaromiḡa è naḡo be Mamaitua na waiguyauma è rarau guguyena, nam aitau tenaḡa tokare e kita munaḡegu. 26 Vutuna aubainama taugu yà riuriuemina: Deḡoda tam aitau nam yawasana kwa banavi, inam nam teneḡinama da taugu koi wavugu, 27 baninama taugu Mamaitua na ḡoanama matabudi è riuemina, be nam aba riunama e kaididi kwasena.

28 “Vutuna aubainama yodi ko kita kaua munaḡemi be banaga matabuna Mamaitua na dame. Uma banegidima matabudi tauna natunama kosinine ya gimeridina. Be Arua Babau ya vinemi da taumi Mamaitua na yosima taukita watanidima. 29 Taugu è kataiena da raḡanine taugu yà gosemina tokare tabei ta saḡa nopomie be yosi ta kawa gewegewedina. 30 Be mate taumi ḡomimima poumie tokare tautauḡoma ḡesaudima ta midisuḡu be Mamaitua riunama ta vitaredi da tauwai muriwatana tai doka godabarimi be taumi taudi koi muriwatanedina. 31 Vutuna aubainama ko kita kaua be ko noḡoti da taugu modi rabuiteḡa nopodie kupi da suara raḡan patapatanama taugu ma matasurugu yawasana kedanama èwai kataimina.

32 “Yodi yà rarau kaigosemina Mamaitua nimane be riunama na wainuapaḡopaḡoma, vutuna e voiemi da koi rewapana be yawasana kenakena nonoḡinama e utemina. Taumi babau banegimima matabumi.

33 “Taugu nam aitau ḡarone gold bo siruva bo gara ei kwinena. 34 Taumi matabumi koya kataiena da nimaguma uma, taugu yau ḡoana be yau varoroma adi ḡoanama è voiedina. 35 Be yaba matabudi è voivoiedie taumi èi kataimi da umanama noyedima dosidie taumi banaga gwaḡegwaḡedima sibo koya sagudina. Ko noḡoti da Bada Yesu tauna umanama ya riuna: ‘Waiuta na wainuaverema dosi vavasaḡinama, nam paḡo na wainuaverema maika.’ ”

36 Raḡanine tauna nama ya riuriuna, tauna tuapikane ya raupari be matabudi a moiragina. 37 Dabudine matabudi a ḡaba be Pol a tika be ai suruvena. 38 Aba ya kawa nuaboyedina inam uma riudima, taudi noḡonama nam ta kita munaḡe. Naumeki da taudi Pol mate a naḡo tenaḡana wagae. Be dabudine Pol ya gosedi be ya naḡona.

21

Pol ya munaḡana Jerusalemma

1 Raḡanine tauma kè gosedina, tauma kukakukae kè naḡona Kosma. Be pomainama tauma kè naḡona Rodus, dabudine da kè naḡona Patarama. 2 Dabudine tauma waga kè banavina tauna ya nanaḡona Poitia, naumeki da tauma wagane kè geruna. 3 Tauma Saipras kè kitakitana senimaima yauwanine kè gose be tauma kè naḡo ḡomana Siria provins nopone be Taiama kè ḡotana, baninama dabudine waga taragai yai dobidina. 4 Naumeki da inam waganama kè dobi pore be dabudine tauwai muriwatana ḡesaudima kè banavidi da taudi mate dabudi raḡan 7 kè miana. Uma tauwai muriwatanidima Arue Pol a riuena da tauna nam sibo ya saḡa ya naḡo Jerusalemma. 5 Be tauma ama naḡoma raḡaninama ya tavatavana, naumeki da tauma meagai kè gose be ama vaḡaima kèi kare munaḡena. Be tauwai muriwatana, adi visavisarama be adi sedama matabudi meagai kè gosedi da kè dobi be kè naḡo tenaḡana gerese. Be dabudine tauma tuapikamaie kè raupari be kè moiragina. 6 Be murine kèi kaiwedi da tauma wagae kè saḡana, be taudi a munaḡana meagaie.

7 Be Taiama dabudine ama vaḡaima kèi kare munaḡena, naumeki da Petolemaisma kè ḡotana. Dabudine tauwai sumaḡa kèi kaiwedi be taudi mate kè miana raḡan tenaḡa. 8 Pomainama kè midisuḡu munaḡana, naumeki da Seseriama kè tavana. Be Pilip tauna vari verenama taurauguguyenama na vadae kè miana. Tauna tenaḡa tauwai kaisagu 7 nopodie. 9 Tauna natunatunama guguinidima matabudi 4 taudi Mamaitua riunama a giugiuena maika peroveta.

10 Tauma dabudi kè mianana raḡan bisanama, be peroveta isanama Agabas tauna Judiama be ya yovona. 11 Naumeki da ḡaromaie ya verau be Pol na boretaima ya paḡo be taunaḡa nimanama be kaḡanama boretaine ya panidi be ya riuna, “Arua Babau ya riuna umanama, ‘Jius banegidima Jerusalemma uma boretainama tamanama umanama ta pani be eteni nimedie ta boruna.’ ” 12 Tauma umanama kè vaivaiena, naumeki da dobunama banegidima be tauma Pol kèi baḡa guratena da nam sibo ya saḡa ya naḡo Jerusalemma.

13 Be Pol ya paribeedi be ya riuna, “Aba aubainama taumi ko ḡabaḡaba be taugu kowai nuaboyagu? Taugu è vokaukauana da Jerusalem nopone ta panigu bo tai guriguna, Bada Yesu isanama aubainama.” 14 Raḡanine tauma nam teneteneḡina da ke riutuaḡaie, naumeki da tauma kèi nuatuḡutuḡu be kè riuna, “Naumeki, Bada na ḡoanama nama e tubuḡana.” 15 Uma kauidima muridie tauma kè vokaukaua be kè saḡa, kè naḡona Jerusalemma. 16 Tauwai sumaḡa ḡesaudima Seseriama mate kèi varorona, naumeki da Manason na vadae a saḡemaina da dabudine sibo kè miana. Manason tauna Saipras tauḡominama be tauna tauwai muriwatana poranama.

Pol Jerusalemma ya tavana

17 Raḡanine tauma Jerusalemma kè tavatavana, tauwai sumaḡa ma nuaveredi ai doka nawemaina adi vadae. 18 Be pomainama Pol be tauma ḡesaumaima kè naḡona Jeims kitanama aubainama. Be Mamaitua na damma babadidima matabudi mate dabudi a tavana. 19 Pol matabudi yai kaiwedi be na noyae yaba matabudi Mamaitua eteni ḡarodie ya voivoiedina yai maḡataridina.

20 Be taudi umanama riunama a vaivaiena raḡanine, taudi Mamaitua isanama a kaisuḡusuḡuna. Be dabudi taudi Pol a riuena, “Tuai, yodi kwa kita Jius banegidima sievinama tausand toitoi ai sumaḡana. Be matabudi taudi yaḡoro tarawatu mudurabidima. 21 Be yodi banaga ḡesaudima taudi umanama a riuena, ‘Tam Jius matabudi eteni nopodie miemienidima kabe kuwai katakataidi be Mousis na tarawatuma kabe ti gosegose. Tam kabe ku riuedina da adi sedama nam kopitom ta paḡo bo nam Mousis na tarawatuma na vaivaie ta mia.’ 22 Yodi aba tà voie? Taudi tokare ta vaie da tam kuya tavana.

23 “Vutuna aubainama tauma aba ka riuemna kwa voiena. Uma dabudine tautauḡoma 4 taudi sauga a voiena Mamaitua ḡarone. 24 Inam tautauḡomidima kwa ragaudi be taudi mate nopomima ko kawa vere munaḡena.* Be tam adi puyoma kwa gimara be tokare taudi debedima ta makudina. Dabudine banaga matabudi ta kita da uma giudima matabudi inam nam riukaua. Be yaḡoro tam tarawatu kwawai muriwatanena.

25 “Be eteni nopodie aitauḡa awai sumaḡana, tauma adi letama kè girumidi da taudi kani raurauobedima nam ta kanidi be kosina bo musara gadonama kikikinama nam ta kanidi. Be nam ta rauwaivi yabayababa. Deḡoda tai naḡina, inam naumeki adi visavisarama taudiḡa mate, be nam waiwaivi ḡesaudima mate.” 26 Dabudine pomainama Pol inam tautauḡomidima ya ragaudi be tauna taudi mate nopodima a kawa vere munaḡedina. Dabudine taudi a naḡona tempol nopone be Pol pirisi ya riuedina da yodi sauga adi raḡanima a kovina, be raḡan 7 muridie taudi tenatenaḡaḡa nopokawa vere puyodima ta verauḡedina.

Pol tempol nopone a vunuḡina

27 Raḡan 7 ḡaubonaḡa sibo a kovina, Jius banegidima ḡesaudima Eisiama miemienidima, taudi Pol tempol nopone a kita be taudi banaga matabudi a kawa nopogedegederidi da tauna a vunuḡina. 28 Be taudi bonedima dosine a riuna, “Yau bana, ko sagumai! Uma tauḡominama vutuna dobu matabuna banaga matabudi yawai katakataidina, be giu gewegewedie dà banagama, dà tarawatuma be dà tempolma ya riuriuedana. Be tauna eteni banegidima mate ya saḡedina dà tempolma nopone be ya voie da inam babau gabunama ya kawa miramirana.” 29 Taudi nama a riuna, baninama dokane taudi Pol a kitana, Tropimas mate meagaiḡa a naḡonaḡona. Be taudi a noḡotina da Pol kabe Tropimas iwai doka nawe tempol nopone.

30 Naumeki da meagai banegidima tabutabudima a kawa nopogedegederidi be a maninitava yabayababa be dabudine Pol tempol nopone a vunuḡi be a soru dobiḡena. Be yai raḡantenaḡe da taudi matakeda a gududina. 31 Raḡanine waigurinama awai taina, dabudine Rom adi torima matanama e vaiena be Jerusalemma iḡara a ḡaḡaḡaḡarina. 32 Dabudine tauna waiḡapa tauiḡara be adi babadama a dobi be a manini a naḡona patara nopodie. Be patara ta kitana be tauiḡara adi babadama mate a yovoyovona, dabudine taudi Pol riḡanama a gosena. 33 Naumeki da tauiḡara adi torima matanama Pol ya vunuḡi be na tauiḡarama ya riuedina da taudi seini rabui mate Pol sibo a panina. Dabudine tauna banaga yai taraviredina, “Uma baneginama aitau, be aba ya voie?” 34 Dabudine banaga ḡesaudima wari yaba a yogoyogoena, be ḡesaudima wari yaba a yogoyogoena. Be tori matanama nam aba i banavina, aubainama na tauiḡarama ya riuedi da taudi sibo Pol ai doka nawena adi kaba miae. 35 Raḡanine Pol wawane ya tavatavana, dabudine iḡara ya moraba vavasaḡana aubainama, tauiḡara Pol a kiroḡa ḡomena gemodie, 36 baninama patara taudi ai muriwatanedi be bonedima dosine a riuriuna, “Koi guri!”

Pol ya gudutara munaḡena

37 Dabudine tauiḡara ḡaubonaḡa Pol sibo a nawena vadae, be tauna tori matanama yai baḡana, “Naumeki bo ibewa da aba ḡarome yà giue?” Be tauna ya paribeena, “Tam Gurik bonane giunama kuya kataie, bo? 38 Taugu è noḡotina da tam kabe Ijipt banegim, tauna maiḡone iḡara yai tubuḡi be banaga 4 tausand yai doka nawedina dobu kavakavane.” 39 Be Pol ya riuna, “Ibewa! Taugu Jius banegiguma be yau meagaima isanama dosinama Tasus, Silisia provins nopone. Be yàwai baḡamna da sibo kuyai aninegu be banaga ḡarodie sibo è giu.” 40 Be tori matanama tauna yai anine da na ḡoanama sibo ya voiena. Naumeki da Pol wawane ya midi be nimanama ya kaisuḡuna da patara sibo ai beavaiena. Raḡanine taudi matabudi awai nuatuḡutuḡu rovona, dabudine tauna Hibru bonane ya riuedina,

22

1 “Yau banagama be tamatamaguma, yau gudutarama yodi koi beavaie.” 2 Raḡanine taudi ta vaiena be Hibru bonane ya giugiuna, naumeki da taudi matabudi ai nuatuḡu vavasaḡana. Dabudine Pol ya riuna, 3 “Taugu Jius banegiguma be Tasusma è tubuḡana Silisia provins nopone, be uma dabudine è morabana. Taugu Gamaliel na waibadama dibune, be tauna tamatamadama adi tarawatue yai katakatai kaueguna. Be taugu maika taumi, Mamaitua mudurabiguma. 4 Taugu Yesu tauwai muriwatanedima è raraukivi gewegewedi be èwai guridina. Taugu tautauḡoma be waiwaivi è vunuḡidi be dibure è biribiridina. 5 Be pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama be meagai babadidima taudi a kataieguna da uma yabedima yà riuriuemina inam riukaua. Be taudi leta a uteguna, adi banagama Damaskasma miemienidima aubaidima da taudi a sagugu da tauwai sumaḡa dabudi sibo kè vunuḡidi, yodibe kè panidi be sibo è verauḡedina Jerusalemma, kovoḡidima aubainama.

6 “Dabudine taugu è naḡonaḡona Damaskasma be suaratopu nama yana marae waimatakanikaninama yai raḡantenaḡe be yai yana kwa viviroguna. 7 Be dabudine è beku da doḡae è ravusegu da yà vaiena be bona marae ya riueguna, ‘Sol, Sol, aba aubainama kwa raraukivi gewegewegu?’ 8 Be taugu èi taravirena, ‘Tam aitau, Bada?’ Be tauna ya riuna, ‘Taugu Nasaret Yesunama, vutuna kwa raraukivi gewegeweguna.’ 9 Be aitauḡa mate kewai varorona, taudi yana a kitana, be banaga aitau mate kewai giuna bonanama nam ti kataiena. 10 Be taugu è riuna, ‘Bada, aba yà voie?’ Be tauna ya riuna, ‘Kwa midisuḡu be kwa naḡona Damaskasma, be dabudine ta riuem da aba yau ḡoanama kwa voiena.’

11 “Naumeki da yau varoroma nimague a kaididi be ai doka naweguna Damaskasma, baninama yana yai matakanikani vavasaḡana aubainama mataguma yai kupikupi da nam aba e kitana. 12 Dabudine tauḡoma isanama Ananaias ya saḡana ḡarogue. Tauna tarawatu tauvoteyeteyedima be Jius banegidima matabudi dabudi miemienidima tauna a vivivivirena. 13 Tauna diague ya midi be ya riueguna, ‘Tuai Sol, yodi kwai kita munaḡana!’ Be yai raḡantenaḡe da taugu Ananaias è kitana. 14 Dabudine tauna ya riueguna, ‘Tamatamadama adi Mamaituama ya vinem da na ḡoanama kwa kataie be Banaga Didimaninama kwa kita be giu mudune kwa vaiena. 15 Baninama tam tokare tauna na matamatama banaga matabudi ḡarodie. Be tam yaba kuya kitekitedi be kuya vaivaiedina, taudi kwa riuedina. 16 Be yodi nam kwai raba! Kwa midisuḡu be kwa babataito. Be Yesu kwai baḡa da am gewagewama e koḡa poredina.’

17 “Taugu Jerusalemma è tava munaḡa be tempol nopone è moimoiragina raḡanine, taugu mata ḡomigue rauboni è kitana. 18 Dabudine Bada è kita be ya riueguna, ‘Waiḡapa Jerusalem kwa gose makaie, baninama taudi tokare taugu kwa giueguna nam tai aninem.’ 19 Be taugu è paribeena, ‘Be Bada, taudi boni a kataiena da taugu tauwai sumaḡemma sinagog nopodie è riḡedi be dibure è biridina. 20 Be am matamatama Stepen taudi awai gurina raḡanine, taugu mate dabudi è midi be inam kauinama èwai aninena. Be aitauḡa Stepen tauwai gurinama adi garama è raberabedina, be yodi nam nama.’ 21 Dabudine Bada ya riueguna, ‘Kwa naḡo! Taugu yà riuporemna madanie eteni ḡarodie.’ ”

Pol tauna Rom baneginama

22 Patara awai beavaie be raḡanine Pol nama ya riuriuna, dabudine taudi a yogo be a riuna, “Ko naweteḡe be koi guri!” 23 Dabudine taudi ma yogoyogodi adi garama ai poraḡa be popokau gunume ai yaraiedina.

24 Vutuna aubainama tori matanama na tauiraḡama ya riuedi da taudi sibo Pol a saḡena vada nopone, be dabudine tauna sibo a kwapu be ai taravirevire da aba aubainama banaga tauna nama a rarau yogoe. 25 Dabudine taudi Pol a panina kwapunama aubainama. Inam raḡanine Pol tauiḡara adi badama ya riuena, “Taumi ami tarawatuma nama e riuriuemi da Rom baneginama nam ko etare be ko kwapu yababe, bo?”

26 Be tauiḡara adi badama inam riunama ya vaivaiena, tauna ya naḡo tori matanama ḡarone be ya riuena, “Tam aba kwai tubuḡi? Uma Rom baneginama!” 27 Dabudine tori matanama ya naḡo be Pol yai taravirena, “Tam riukaua Rom banegim, bo?” Dabudine Pol ya riuna, “Ee, riukaua.” 28 Be tori matanama ya riuna, “Taugu mane dosinama è boru da èi rawa-Romna.” Be Pol ya riuna, “Be taugu naumeki vutuna Rom ḡomiguma.” 29 Be taudi aitauḡa ḡaubonaḡa sibo ai taravirevirena, naumeki da inam raḡanine taudi a raukai gosena. Be tori matanama tauna ya naira kauana, baninama tauna Rom baneginama ya panina aubainama.

Pol Sanedrion noḡodie

30 Pomainama tori matanama ya ḡoeḡoena sibo ya katai kauena da aba aubainama Jius banegidima Pol awai wavu. Vutuna aubainama tauna Pol ya kaipore be pirisi adi babadama be Sanedrion ya rawateḡeidina boru aubainama. Yodibe Pol ya riue ya dobi da noḡodie ya midina.

23

1 Pol Sanedrion babadidima ya kitadididi be ya riuna, “Yau bana, taugu raḡan matabuna aninoḡotinama Mamaitua matane è mia kauana.”

2 Dabudine pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama Ananaias aitauḡa Pol diane midimididima tenaḡa ya riuena da Pol mudunama sibo nimanama tabane ya riḡana. 3 Dabudine Pol pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama ya riuena, “Mamaitua tam tokare e riḡamna, tam banaga kaikaiyovumma. Tam yodi taugu kwai tarapirieguna tarawatu ruvane, be tam mate tarawatu kwawai kati kotovina, baninama tam kuya riuedina da ta riḡaguna.” 4 Be aitauḡa dabudi a midimidina Pol a riuena, “Tam Mamaitua na pirisima saḡasaḡa vavasaḡinama kwa ḡasiḡasie, bo?” 5 Be Pol ya riuna, “Yau bana, baninama taugu nam e kataiena da tauna gode pirisi saḡasaḡa vavasaḡinama. Be taugu è kataiena da girugiruminama poranama nopone a girumina umanama: ‘Nam giu gewagewane am banagama adi badama kwa riue.’ ”

6 Be Pol e kitedina be banaga ḡesaudima Sadisi be ḡesaudima Parisi, vutuna aubainama tauna bonanama dosine Sanedrion nopone ya riuna, “Yau bana, taugu Parisi tenaḡa be Parisi damnama nopone. Taugu yàwai sumaḡana da banaga guriguridima gurie ta midisuḡu munaḡana, be uma waisumeḡinama aubainama taumi ko etaetareguna.”

7 Raḡanine nama ya riuriuna, naumeki da Parisi be Sadisi waiḡinana ai kare munaḡena. Dabudine borue ai daberaridi be dam rabui a tubuḡana. 8 Baninama Sadisi a riuriuna da banaga nam tokare gurie ta midisuḡu munaḡa, be nam deḡo anea bo arua. Be Parisi a riuriuna da uma yabedima matabudi inam ta kenakenana. 9 Dabudine banaga yogo yabayababa ai karena. Be tarawatu tauwai katakataidima Parisi damnama nopone taudi Pol murine a midi be a riuna, “Tauma uma baneginama ḡarone nam aba gewagewanama ke banavina, agunai riukaua da tauna anea bo arua ḡarone ya giuna.” 10 Naumeki da waiḡinana dabudine ya moramoraba guratana, be tori matanama nuanama ya rovona deḡoda Pol tima sika waiyamoni. Vutuna aubainama tauna na tauiḡarama ya riuedina da taudi a dobi a naḡo be ḡarodie Pol a soru wiriti da adi vadae a nawena.

11 Inam kupine Bada Pol diane ya midi be ya riuna, “Nam kwa naira! Nema uma dabudine Jerusalemma kwawai matemateguna, nama tokare Rom nopone kwai matemateguna.”

Pol kana kasirama a tomtomna sibo ai gurina

12 Pomainama raḡanboiboi Jius banegidima ḡesaudima Pol kana kasirama a tom be taudi a saugawapa munaḡedina da nam aba ta kani bo ta tego naumeki da taudi Pol tai gurina. 13 Uma saugawapanama nopone banaga sievidima 40 be ḡesaudima mate. 14 Taudi a naḡo pirisi adi babadama be meagai babadidima ḡarodie be a riuna, “Tauma kè saugawapana da nam aba ka tego bo ka kani naumeki da Pol kai gurina. 15 Vutuna aubainama yodi taumi Sanedrion mate tori matanama koi baḡa da tauna sibo Pol ya riuporena ḡaromie. Ko kaiyovue da ko riuna kabe taumi Pol na giuma pakanama ko katai kaue. Be raḡanine e yovoyovoḡena tauma kedae kai gurina.”

16 Be Pol ḡavunama e vaiena be Jius banegidima ḡesaudima Pol kana kasirama a tomtomna, naumeki da ya naḡo deḡo Pol ya miamiae be yaba matabuna a giugiuedina yai varina. 17 Dabudine Pol tauiḡara adi badama tenaḡa ya yokoe be ya riuena, “Uma yaraginama kwai doka nawe tori matanama ḡarone. Be tauna aba e riuena.”

18 Naumeki inam yaraginama yai doka nawena tori matanama ḡarone be ya riuena, “Dibura tauḡominama Pol ya yokoegu be yai baḡagu da uma yaraginama è saḡena ḡarome, baninama tauna am riuma ḡarone aubainama.” 19 Dabudine tori matanama yaraginama nimane ya kaididi be yai doka nawe ḡavoe be yai taravirena, “Aba riuna, be kwa riuegu!” 20 Naumeki da tauna ya riuna, “Jius banegidima taudi Pol kana kasirama a tomna da pomai tai baḡam da tam Pol kabe kwa nawe Sanedrion ḡarodie, na giuma pakanama katai kauenama aubainama. Be inam matabuna kaiyovu, 21 baninama taudi banaga 40 be ḡesaudima mate a saugawapa da nam aba ta tego bo ta kani naumeki da Pol tai gurina. Be yodi taudi tabodabodama be tam bonamma ta raberabena. Vutuna aubainama tam nam Pol kwa riupore!”

22 Naumeki da tori matanama yaraga ya riupore be ya riuena, “Nam aitau kwa riue da uma giunama tam taugu kuya riueguna, kuya vaie?”

Pol a nawena Seseriama

23 Naumeki da uma kauinama murine tori matanama tauiḡara babadidima rabui ya yokoedi be ya riuedina, “Taumi tauiḡara matabudi 200, hosi taugerunama 70 be kea banegidima 200 ko ragau wainonoḡa da mateḡa 9 okoroki kupie ko naḡona Seseriama. 24 Be hosi ko paḡo da Pol debane koi geru be ko bobodi kauena naumeki da primia Filiks ḡarone.” 25 Be dabudine primia na letama ya girumi be umanama ya riuna:

26 “Taugu Klaudias Lisias, tam primia saḡasaḡa vavasaḡimma Filiks, yàwai kaiwemna!

27 Jius banegidima uma tauḡomina a vunuḡi be ḡaubonaḡa sibo ai gurina, be taugu yau tauiḡarama mate kè dobi be kè kwayedina, baninama taugu è vaiena da tauna Rom baneginama aubainama. 28 Be taugu è ḡoeḡoena sibo è kataiena da aba aubainama taudi tauna awai wavu, vutuna aubainama taugu Pol è saḡena Sanedrion noḡodie. 29 Taugu è banavina da taudi adi voiama be adi tarawatuma aubainama Pol tawai wavuna, be nam aiyaba i voiena da sibo ya dibura bo ya guri. 30 Be raḡanine taugu kana kasirama a tomtomna yà vaiena be waiḡapa è riupore makaiena ḡarome, be tauwai wavunama mate è riuedina da taudi tam ta riuemna da aba aubainama taudi Pol tawai wavu.”

31 Naumeki da tauiḡara adi tori matanama aba ya riuriuedina taudi nama a voiedina. Taudi Pol kupie ai dokena naumeki da Antipatrisma. 32 Be pomainama a munaḡana adi gabue be hosi taugerunama taudiḡa Pol mate a naḡona. 33 Raḡanine taudi Seseriama a tavatavana, taudi leta primia a utena, be Pol tauna ḡarone a gosena. 34 Dabudine primia leta ya sievi be tauna Pol yai taravire da tauna ai dobu banegina. Dabudine e vaiena be tauna Silisia provins baneginama, 35 be ya riuena, “Tam tauwai wavumma ta tava, yodibe taugu am giuma yài beavaiena.” Dabudine tauna ya riuna da Pol Herod na vadae taubodama ta rabena.

24

Pol Filiks ḡarone ya etarana

1 Raḡan 5 muridie pirisi adi badama Ananaias be meagai babadidima ḡesaudima be giu taukai viranama isanama Tetulas a dobi a naḡona Seseriama. Dabudine taudi adi waiwavuma primia Filiks ḡarone ai maḡataridina. 2 Dabudi Pol a yokosaḡe vadae be Tetulas na waiwavuma yai karena Filiks noḡone be ya riuna,

“Tauma am subae kèi nuaverevere guratana raḡan matabuna tam am waibadae, be yaba matabudi veredima a tubutubuḡana uma dobunama aniwai verenama aubainama. 3 Tauma uma kauidima kawai aninedina dobu matabuna be raḡan matabudi. Be nuamaima tabutabune tam primia Filiks kawai nuavereverena ḡarome. 4 Taugu nam ama ḡoeḡoena da tam am suarama yài yakare, vutuna aubainama yàwai baḡamna da kivimma sibo ya vere da ama giuma sibo kuya vaiena. 5 Tauma uma baneginama kè banavina da tauna gewagewa tauwai tubuḡinama, tauna dobu matabuna nopodie Jius banegidima e kawakawa nuaḡoreḡoredi be iḡara tawai tubuḡidina. Tauna Nasaretma raudune-kaikaiyovu-damnama* adi badama. 6 Be tauna tempol mate ya kawa miramirana, vutuna aubainama tauma kè vunuḡina.† 7-8 Be tamḡa kwai taravirevire da dabudi riukaua kwa banavi da tauna aba aubainama kè vunuḡi.” 9 Be Jius banegidima dabudine turedima a kaisagu be a riuna, “Uma giudima matabudi riukaua.”

Pol na gudutarama Filiks ḡarone

10 Naumeki da primia nimanama ya kaisuḡu da Pol sibo ya giuna. Be Pol ya riuna, “Taugu è kataiena da tam modi da modi tam uma dobunama banegidima adi tauwai tarapirima, vutuna aubainama taugu nuaguma vereverene yau gudutarama tam noḡome yà voiena. 11 Tokare kwa banavina da riukaua da taugu yodi raḡan 12 a kovina, è saḡa è naḡona Jerusalemma, raudune aubainama. 12 Be tauwai wavuguma nam ti kitagu da taugu aitau mate tempol nopone kèi kawa riuriu, bo aitau banegidima è kawa nopogedegederidina sinagog bo meagai nopodie. 13 Be taudi nam teneteneḡina da awai wavuguna, inam wavunama banidima yodi tai maḡataridi.

14 “Be uma yàwai maḡatarimina da tamatamamaima adi Mamaituama taugu yàwai taunoyena, be yau waitau noyama yawasana kedanama taudi tawai isana raudune-kaiyovu. Taugu yaba matabudi tarawatu be peroveta a girugirumidina nopodie yàwai sumaḡedina. 15 Be taugu Mamaitua yàwai sumaḡena maika taudi, da tokare banaga veredi be gewegewedima matabudi tokare gurie ta midisuḡu munaḡana. 16 Vutuna aubainama taugu raḡan patapatanama yà rarau rubuna da yau noḡotama Mamaitua be banaga ḡarodie e vere kauana.

17 “Be modi toitoi muridie, taugu yodi Jerusalemma è tavana da yau banagama waikaruwaḡewaḡedima yà sagudina, be taugu puyo Mamaitua ḡarone yà voiena. 18 Taugu tempol nopone yau waikaiwama puyonama è voivoie be tauwai wavuguma a banaviguna. Be taugu nam banaga e kawakawa nuaḡoreḡoredi bo iḡara ewai tubuḡidina. 19 Raḡanine yau puyoma è voivoiedina, dabudine Jius banegidima Eisia provins nopone miemienidima, taudi a kitakitaguna. Be dabudine aba gewagewanama e voiena, naumeki da taudi sibo yodi uma dobudine a dobi be ai wavuguna. 20 Be uma banegidima kaua ta midimidina kwai taraviredi taudi aba gewagewanama ḡarogue a banavi, taugu sanedrion noḡodie è midimidina raḡanine. 21 Agunai taugu uma riunama ḡarodie è vatona, aubainama tawai wavuguna: ‘Taugu yàwai sumaḡana da banaga guriguridima tokare gurie ta midisuḡu munaḡana, be uma waisumeḡinama aubainama, taumi ko etaetareguna.’ ”

22 Be Filiks Pol na kaba waisumaḡama kedanama ya kataiena, aubainama tauna etara na raḡanima ya taurie be ya riuna, “Raḡanine tori matanama Lisias tauna e dobi, yodibe ami etarama taugu yài kare munaḡena.” 23 Dabudine Filiks tori matanama ya riuena da tauna Pol dibure sibo ya boru be ya riuena, “Kwa voie da tauna nuanama e verena. Deḡoda na banagama vakitanama bo na waiyabama ta verauḡena, nam kwai ḡakedi!”

Pol Filiks be Drusila noḡodie

24 Naumeki da raḡan bisanama be Filiks na visarama Drusila mate a tavana, be na visarama tauna Jius baneginama. Tauna Pol na riuma ya riuporena. Baninama tauna ya ḡoeḡoena sibo waisumaḡa Yesu Tauwai yawasana ḡarone kedanama Pol ya giue be sibo ya vaiena. 25 Naumeki da Pol giu yai kare da ya giugiuna. Be raḡanine tauna didimana, rabe munaḡa be raḡan damonama na waitarapirima ya giugiuedina, dabudine Filiks ya naira be ya riuna, “Yodi naumeki, kwa naḡo be wari raḡan yau raḡanima yà paḡo kauena, tokare yà riu munaḡem da kwa verau be tai giuna.” 26 Be raḡanine Filiks giu ya vaivaiena maika, tauna nopone umanama yawai nuanoḡonoḡotana, “Pol agunai yà gwaya da mane e utegu be dibura e dobi porena.” Vutuna aubainama tauna raḡan matabuna Pol mate awai giuna.

27 Be raḡanine modi rabui a kovina, naumeki da Filiks e paiyanama tauḡoma isanama Porikius Festas ya saḡana. Be Filiks tauna Jius banegidima anitai nuavereveredima aubainama Pol dibure ya goseporena.

25

Pol Festas noḡone ai wavuna

1 Festas Seseriama ya tava be raḡan rabuiteḡa muridie tauna ya saḡa be ya naḡona Jerusalemma. 2 Be dabudine pirisi adi babada be Jius babadidima taudi Festas ḡarone a verau be adi waiwavuma Pol ḡarone ai maḡatarina. 3 Naumeki da taudi Festas ai baḡana da adi ḡoanama sibo ya voiena, da Pol sibo ya saḡena Jerusalemma. Nama a riuna, baninama taudi sibo a ḡoeḡoena da kedae a bodama be Pol sibo ai gurina. 4 Be Festas ya riuna, “Ibewa, Pol tauna Seseriama e miana be taugu raḡan ḡaubonaḡa be yà dobi yà naḡona, 5 be taumi ami babadama ti ḡoena, naumeki taudi mate sibo kè naḡo be nove dabudine adi waiwavuma inam tauḡominama ḡarone sibo a voiena, deḡoda tauna aba ima voivoia waigewa.”

6 Festas dobudine ya miana raḡan 8 bo 10 nama, be muridie ya dobi be ya naḡona Seseriama. Be pomainama tauna etara yai kare be na tauiḡarama ya riuedina da Pol sibo a verauḡena ḡarone. 7 Be raḡanine Pol ya tavatavana, dabudine Jius banegidima aitauḡa Jerusalemma yovoyovodima Pol a midi kwaviviro be ai wavu vavasaḡena. Be inam waiwavudima nam banibiribiridi. 8 Dabudine Pol ya gudutara munaḡe be ya riuna, “Taugu nam aba gewagewanama e voiena Jius adi tarawatuma ḡarone, be tempol ḡarone bo Sisa ḡarone.”

9 Be Festas ya ḡoeḡoena sibo Jius adi ḡoanama ya voiena. Vutuna aubainama tauna Pol yai taravirena, “Tam Jerusalem naḡonama kwa ḡoeḡoe bo ibewa? Be dabudine sibo uma kauidima è etaremna.” 10 Be Pol ya paribeena, “Uma vadane yodi yà midimidina, vutuna tauna Sisa na vadama anietara aubainama. Be uma gabunama vutuna anietara gabunama be dabudine taugu kwa etareguna. Tam kuya katai kaueguna da taugu nam aba gewagewanama Jius ḡarodie e voiena. 11 Deḡoda aiyaba gewagewa vavasaḡinama e voie be waiguriguma ti ḡoena, naumeki da sibo ai guriguna. Be deḡoda uma yabedima matabudi tawai wavuguna kaiyovu, naumeki da nam aitau e riuporegu da noa banegidima ḡarodie be tai gurigu. Taugu yà ḡoeḡoena Sisa e etareguna.”

12 Dabudine Festas na banagama mate oga a taraḡi be ya paribeena umanama, “Tam Sisa kuya ḡoena e etaremna aubainama, naumeki da kwa naḡona meagai dosinama Romma, Sisa ḡarone.”

Festas be Agripa

13 Raḡan bisanama muridie guyau Agripa be Benis* a tavana Seseriama, Festas waikaiwenama aubainama. 14 Dabudine a mia guratana be inam raḡanine Festas, Pol na kauama guyau yai varie be ya riuna, “Raḡanine Filiks ya naḡonaḡona, tauna tauḡoma tenaḡana dibure ya gose porena. 15 Be taugu raḡanine Jerusalem è naḡonaḡona, dabudine pirisi adi babada be Jius babadidima taudi tauna awai wavu be a ḡoeḡoena da sibo ai gurina. 16 Be taugu è riuedina: Tauma Rom banegimaima nam nama ama vaivai da banaga tauwai wavunama nimedie ka boru yababe. Tauna awai wavuna aubainama, noḡone tauwai wavunama noḡodie na gudutaraḡama e voia dokena.

17 “Be raḡanine taudi uma dabudine a dobina, taugu nam e taivareḡana, naumeki da pomainama taugu etara èi karena. Vutuna aubainama yau taunoyama è riuedi da taudi sibo Pol a saḡena ḡarogue. 18 Be raḡanine tauwai wavunama a midisuḡuna giu aubainama, be taugu èi noḡotana kabe aba gewagewanama Pol ḡarone ta giu, be nam aba ti giuena. 19 Be taudi adi waiwavuma inam taudiḡa adi raudunema debane a giugiuna, be ḡesaunama banaga isanama Yesu tauna ya gurina, be Pol e riuriuna da tauna ya yawasanana. 20 Taugu uma kauidima è nuababaḡedina. Vutuna aubainama taugu èi taravirena da tauna sibo ya naḡona Jerusalemma be dabudi sibo a etarena. 21 Be Pol ya riuna da tauna e ḡoeḡoena Sisa e etarena uma kauidima aubaidima. Vutuna aubainama taugu uma dabudine è raberabena da sibo e riuporena Sisa ḡarone.”

22 Dabudine Agripa Festas ya riuena, “Taugu mate yà ḡoeḡoena uma baneginama na giuma yà vaiena.” Be Festas ya paribeena, “Tam pomai tauna kwai beavaiena.”

Pol guyau Agripa noḡone

23 Pomainama Agripa be Benis a saḡana kitedima yai mata veraverau vavasaḡana, be iḡara babadidima dosidima be meagai babadidima mate. Matabudi a saḡana anikaba etara gabune. Be raḡanine Festas ya riuriuna, na taunoyama Pol ai doka saḡena. 24 Be Festas ya riuna, “Guyau Agripa be taumi matabumi aitauḡa yodi uma dabudine, uma tauḡominama ko kita! Jius matabudi raḡan matabuna Jerusalemma be uma dabudi Seseriama awai baḡaguna da sibo uma tauḡominama nam ya mia. 25 Be taugu è banavina da tauna nam aba gewagewanama i voiena da tauna sibo ya guri. Be Pol ya riuna da tauna e ḡoeḡoena Sisa e etarena. Vutuna aubainama taugu èi nuanoḡonoḡota da sibo è riuporena Romma. 26 Be taugu nam e katai kauena aba giunama sibo è girumi Sisa ḡarone. Vutuna aubainama taugu è saḡena taumi matabumi ḡaromie be mate tam guyau Agripa ḡarome. Be tài taravirevire da muriḡa taugu aba sibo è kataie, yodibe sibo è girumana. 27 Baninama taugu è noḡotina umanama: Deḡoda banaga nam aba gewagewanama i voiena, inam nam i verena da yà riupore yababe, be tauna e naḡo Sisa ḡarone etara aubainama.”

26

Pol tauna Festas be Agripa noḡodie ya gudutarana

1 Dabudine Agripa Pol ya riuena, “Tam yodi tamḡa aubaimma kwa giuna.” Dabudine Pol nimanama ya kaisuḡu be na gudutarama yai karena, 2 “Guyau Agripa, taugu nuaguma ya verena da manaka taugu tam noḡome yà midi be Jius adi waiwavuma aubainama taugu yà gudutara munaḡeguna. 3 Taugu nuaguma ya verena, baninama tam Jius adi vaivaima be adi waiḡinanama kuya katai kauedina. Vutuna aubainama taugu yàwai baḡamna da tam kwai beavaia kaueguna.

4 “Jius matabudi a katai kaueguna yau yawasanama nema è mia bakona gomana ḡaubogue da yodi. Pakane yau damma nopodie è miamiana, be muriḡa è naḡona Jerusalemma è miana. 5 Inam raḡanine taugu Jerusalemma è miamiana, taudi a kataiegu da taugu Parisi. Be Parisi adi tarawatuma ya bagibagi kauana. Be deḡoda Jius taudi tima ḡoe, naumeki da taudi ta riuemna da yau giuma inam riukaua. 6 Be yodi taumi ko etaetareguna, baninama taugu nopoguma e riuriuna da Mamaitua yaba matabudi e voivoiedina tamatamadama ḡarodie ya sausaugana nama. 7 Uma sauginama tauda dà damma sievinama 12 nopodima ya riuriuna da sibo ya tubuḡa be a kitana. Vutuna aubainama taudi kupi da suara awai taunoyana Mamaitua ḡarone. Be guyau, taugu yau waisumaḡama inam sauginama ḡarone, vutuna aubainama Jius banegidima tawai wavuguna. 8 Aba aubainama taumi ko noḡonoḡota bekubeku da Mamaitua nam teneteneḡina da banaga guriguridima e kawa midisuḡu munaḡedi?

9 “Taugu mate dokane nama è noḡoti da Nasaret Yesunama isanama waiḡavienama ya vere kauana. 10 Be inam kauinama nama Jerusalemma è voiana. Taugu pirisi adi babadama isedie tauwai sumaḡa è vunuḡidi be dibure è biridina. Be raḡanine taudi waiguridima aubainama, taugu raḡan matabuna èwai aninedina. 11 Taugu raḡan matabudi è naḡo sinagog nopodiḡa be tauwai sumaḡa è kovoḡidi be è segeridi da taudi Yesu a kunukunurena. Taugu nuaguma yai medi kauana ḡarodie aubainama è naḡona wari dobue, meagai dosidie da sibo è banavidi be è kovoḡidina.

12 “Raḡan tenaḡa taugu è naḡonaḡona Damaskasma, pirisi adi babadama isedie be adi wairewapanae. 13 Be suaratopunama be taugu marae yana waimatakanikani vavasaḡinama è kitana, nam maika suara. Be taugu yau varoroma mate yai yana kwa viviromaina. 14 Dabudine tauma matabumai kè beku da doḡae kè ravusemaina be taugu bona è vaie be Hibru bonane ya riueguna, ‘Sol, Sol, aba aubainama kwa raraukivi gewegewegu? Tam nam teneteneḡina da taugu kwai iḡara ḡaregu.’ 15 Be taugu èi taravirena, ‘Tam aitau, Bada?’ Be tauna ya riuna, ‘Taugu Yesu, vutuna kwa raraukivi gewegeweguna. 16 Be yodi kwa midisuḡu! Taugu è maḡatarana ḡarome, baninama taugu è vinemna da tam yau taunoyama be aba matame kuya kitakitana kwai matematena, be mate yaba ḡesaudima muriḡa yài kataimna. 17 Taugu yà riuporemna Jius be eteni banegidima ḡarodie, be taugu ya midi ḡaḡarimna. Tam yà riuporemna 18 da matedima kwa rawakaya da taudi tadiwanawana ta gose be nuedima ta vitaredina yanae; inam baninama Seitan na rewapanama ta gose be nuedima ta vitaredina Mamaitua ḡarone. Baninama deḡoda taudi taugu tai sumaḡeguna, naumeki da Mamaitua adi gewagewama e noḡota poredi be tokare marae adi buderima e utedina, Mamaitua na banagama vinevinedima mate.’

19 “Vutuna aubainama guyau, taugu mara kauidima a maḡamaḡatarana nam e rawaḡaiḡaiedina, 20 be taugu noḡone Damaskasma è rauguguyana, muriḡa Jerusalem, Judia dobunama matabuna be eteni mate ḡarodie da taudi sibo nuedima a vitaredina Mamaitua ḡarone. Be taudi adi voiama veredie sibo ai maḡatara da taudi nuedima a vitaredina. 21 Baninama uma kauidima aubaidima Jius banegidima tempol nopone a vunuḡigu be a ḡoeḡoena sibo ai guriguna. 22 Be Mamaitua ya kaisaguguna naumeki da yodi, vutuna aubainama taugu yodi umanema yà midimidi be banaga dosidi be banaga ḡoma ḡarodie yà rarau guguyana. Be taugu yaba matabuna yà giugiuena, inam matabuna peroveta be Mousis mudugabudima a riuna da sibo aba ya tubuḡana. 23 Be tauda da raḡanine uma kauidima kaite a tubuḡana, Tauwai yawasana yai nuatoitoi be tauna vutuna gurie ya midisuḡu doka be yana ya rauguguyena na banagama be eteni ḡarodie.”

24 Inam dabudine Pol yaḡoro ya gudugudutarana, be Festas bonanama dosine ya riuna, “Pol, tam kuya buana! Am kataima dosinama ya rawabuamna!” 25 Be Pol ya riuna, “Ibewa, bada Festas! Taugu nam e buana. Yaba matabuna yà giugiuedina inam riukaua be yà giugiu kauana. 26 Be guyau uma kauidima matabudi tauna ya kataiedina, vutuna aubainama taugu yà giu ḡomena be nam yà naira. Be taugu yà noḡonoḡotadidina da uma kauidima matabudi guyau ya kataiedina, baninama nam ai kaua moisirie i tubuḡana. 27 Guyau Agripa, tam peroveta kwai sumaḡedi bo ibewa? Taugu è kataiena tam kwawai sumaḡedina.”

28 Dabudine Agripa Pol ya riuena, “Tam kwa voivoieguna ḡaubonaḡa da taugu yài rawa-Kuristenna.” 29 Be Pol ya riuna, “Taugu yà moimoiragina Mamaitua ḡarone da raḡan ḡaubonaḡa bo tokare, nam tamḡa be matabumi aitauḡa uma dabudine manaka kowai beavaieguna, taumi tokare taugu maika ko tubuḡana, be nam uma seininama tunigue mate.”

30 Dabudine guyau, primia, Benis be aitauḡa dabudi mate a miamiana, matabudi a midisuḡuna. 31 Taudi anietara gabunama a gose pore be adi banagama mate a giu be a riuna, “Uma baneginama nam aba gewagewanama i voiena da sibo ai guri bo a pani.” 32 Be Agripa Festas ya riuena, “Tauda uma baneginama sibo tè kaipore da ya naḡona, be nam nama tà voie, baninama tauna e ḡoeḡoena da Sisa sibo ya etarena.”

27

Pol e naḡonaḡona Romma

1 Raḡanine taudi a riuna da tauma sibo kè naḡona Italima, taudi Pol be dibura banegidima ḡesaudima iḡara banegidima adi badama isanama Julias nimane a biridina. Julias tauna iḡeiḡeridima adi debama awai isana ‘Augastas Deba’ adi badama. 2 Tauma Adramitium banegidima adi wagama, ḡaubonaḡa sibo ya naḡona geresa meagaidima, matabudi Eisia provinsnama nopodiḡa, be tauma kè geru da kè naḡona. Be Aristakas tauna Tesalonaika baneginama Masedonia provins nopone, tauna mate kè naḡona.

3 Pomainama tauma Saidonma kè ḡotana. Be Julias tauna kivinama ya vere kauana Pol ḡarone aubainama, yai anine da Pol na banagama ḡarodie sibo ya naḡona, da taudi sibo tauna a rabena. 4 Naumeki da dobunama kè gose be kukakukae kè naḡona Saipras bonabona taurinaḡa, baninama sive dosinama ya miditommaina aubainama. 5 Raḡanine tauma Silisia be Pampilia egasidima kè davudavuna, naumeki da tauma Mirama kè ḡotana Lisia provins nopone. 6 Dabudine tauiḡara adi badama tauna Alexandria waganama ya banavina, tauna ya naḡonaḡona Italima. Vutuna aubainama tauma wagane yai gerumaina.

7 Raḡan toitoi nopodie tauma mamareḡa kè naḡonaḡona, be Knidusma tavanama ḡaromaie ya piripiri kauana. Tauma deḡo yauwanine kè naḡonaḡona, sive nam i aninemaina. Vutuna aubainama tauma Kret noḡonaḡa kè naḡona Salmone dianaḡa. 8 Tauma geresaḡa kè naḡona ya bagibagi kauana, naumeki da dobu isanama Wopu-Waimatakanikaninama. Uma dobunama inam Lasea meagainama diane. 9 Raḡaninama toitoi kaite ai kovidina be widina raḡaninama mate ya kovina. Vutuna aubainama uma vaḡainama yai nuanainairana be Pol nuedima ya boru 10 be ya riuna, “Yau bana! Taugu è kitana tauda dà vaḡaima tokare e gewagewana, be waga, taragai be tauda dà yawasanama mate ta kawa gewegewedina.” 11 Be tauiḡara adi badama tauna Pol aba ya giugiuena ya vaia tuaḡaie be yabiyabi taupaḡona be waga taupakinama adi giuma yai muriwatanedina. 12 Be uma dobunama nam teneteneḡina da waga sibo ya midi, baninama sive ya moraba kauana. Vutuna aubainama banaga toitoi a riuna da uma dobunama kè gose be tauma sibo kè naḡo ḡomana Piniksma, be dabudine tauma kè mia da sive raḡaninama sibo ya kovina. Piniks inam meagai Kret bonabonane, be dabudine waga adi kaba midima. Piniks inam suara na kaba yovoma yauwanine.

Kaibitibiti yai karena

13 Raḡanine sive ḡaubonama ya manimaninina taudi ai noḡotana yodi kabe raḡan verenama naḡo aubainama. Vutuna aubainama anika a soru tavaite be kukakukae Kret geresinaḡa a naḡona. 14 Naumeki da a naḡo nam dauna be kaibitibiti Kret yauwanine yai karena. 15 Be kaibitibiti waga ya paḡo be tauma nam teneteneḡina da sive matane sibo kè naḡo. Vutuna aubainama yabiyabi kè gose be sive taunaḡa waga ya suve be ya nawena.

16 Be raḡanine tauma bonabona isanama Klauda kewai murina, inam raḡanine taudi ḡarodie ya bagibagi kauana da dingi sibo a soru tavaite. 17 Be raḡanine a sorusoru tavaitena taudi waga bogane a panina.* Be muriḡa taudi a nairana deḡoda waga Sirtis kiredima debedie ima raukaisaḡa. Vutuna aubainama taudi kuka dosinama a kaipore be taudi a tenam naḡona.

18 Kaibitibiti ya moramoraba guratana aubainama, pomainama taragai waga nopone be ai poraḡa dobiḡedina. 19 Be raḡan aniwai rabuiteḡane taudi waga purepuredima ai poraḡa dobiḡedina. 20 Be inam raḡandima toitoi nopodie tauma nam suara bo kipora ke kita rubudina, be kaibitibiti ya moramoraba vavasaḡana, naumeki da tauma ama noḡotama ya kovina da nam tokare ka yawasana.

21 Banaga raḡaninama daudaunama wagae a miamia watanana, be nam ti kani rubuna, dabudine Pol noḡodie ya midisuḡu be ya riuna, “Yau bana! Taumi taugu riuguma sibo koya paḡona, taugu è riuemina da tauda nam sibo Kret tè gose. Inam raḡanine tokare nam gewagewa te banavi bo taragai te kawa gewegewedi. 22 Be yodi yà riuriuemina da taumi debemima e torana, baninama nam aitau tokare kwa guri, be waga taunaḡa tokare e kawa gewagewana. 23 Baninama kupie Mamaitua, vutuna ḡaronama taugu be yawai yaragena, tauna na aneama diague ya midi 24 be ya riueguna, ‘Pol, nam kwa naira! Tam tokare Sisa noḡone kwa midina, be Mamaitua aitauḡa tam mate ko naḡonaḡona adi yawasanama yà utemna.’ 25 Vutuna aubainama yau bana, debemima e torana, baninama taugu Mamaitua yàwai sumaḡena da yaba matabudi ya riuriueguna, nama ta tubuḡana. 26 Be tauda tokare wari bonabonae kirae tà raukaisaḡana.”

Waga kirae ya raukaisaḡana

27 Kupi aniwai 14 nama tauma yaḡoro Adria egasine kè tenatenamna. Be kupi poune nama waga banegidima awai noḡotana kabe gerese kè tavatava. 28 Vutuna aubainama taudi yeku tai panipaninama a taikuruvi, be upa a ruva da doḡa na madanima 36 mitas. Be a naḡo ḡaubonaḡa be a ruva munaḡe da doḡa na madanima 27 mitas. 29 Dabudine ta kitana be doḡa maida maida ya tavatavana, aubainama taudi a nairana, deḡoda kira debedie tima raukaisaḡa. Vutuna aubainama taudi anika 4 waga murine a taikuruvidi be a moimoiragina da raḡan sibo ya tomna. 30 Dabudine waga banegidima taudi dingi a boru dobiḡena da taudi sibo naira a naḡona. Vutuna aubainama taudi awai kaikaiyovuna kabe taudi waga isune anika ḡesaudima kabe ta biridi. 31 Dabudine Pol tauiḡara be adi badama ya riuedina, “Deḡoda noa banegidima nam wagae ta mia, taumi nam tokare ko yawasana.” 32 Dabudine tauiḡara dingi barawinama a douraka be topae ya ravusena.

33 Naumeki da raḡan ya tomtomna Pol banaga matabudi ya riuedina da sibo a kani. Tauna ya riuna, “Taumi naira ya kauemi da raḡan 14 a kovina taumi nam aiyaba ko kani rubuna. 34 Yodi yà riuriu vavasaḡemina da kani ko kani, aniyawasana aubainama. Nam aitau tokare gewagewa ḡaubonama ko banavi rubu.” 35 Umanama ya giugiu kovina, naumeki da buredi ya paḡo be matabudi noḡodie Mamaitua yai kaiwe be ya giva da kaninama yai karena. 36 Dabudine banaga matabudi nuedima ya tora be taudi mate a kanina. 37 Be inam dabudine banaga matabumai sievimaima 276. 38 Raḡanine taudi matabudi a kani siauana, murine witi baikidima topae ai poraḡa be waga a taitekana.

39 Naumeki da raḡan ya tompore be taudi dobu a kita nuababaḡena, be taudi bei ḡaubonama ma gimorina a kitana. Dabudine taudi a ḡoeḡoena sibo a raurubu da waga gerese a tavaitena. 40 Taudi anika taidima a dourakedi da egasie a gosaḡa be yabiyabi taidima mate a dourakedi be kuka ḡaubonama waga noḡone a kaisuḡu da sive matane ai midirina. Naumeki da taudi geresa aubainama a naḡona. 41 Be waga kira ya riḡedi da debane ya raukaisaḡana be waga noḡonama ya rausane da nam i dagudagu munaḡana. Be waga murinama rabama yai mia mutuna.

42 Dabudine tauiraḡa adi ogama a taraḡi da dibura banegidima matabudi sibo ai guridina, baninama taudi tima yakanaḡo be naira tima naḡo aubainama. 43 Be tauiḡara adi badama tauna nam Pol waigurinama i ḡoena. Vutuna aubainama inam oganama a tarataraḡina ya riutuaḡaiedina. Taudi aitauḡa yakeyakedima ya riuedi da taudi sibo a poti doka da a yaka naḡona gerese. 44 Be banaga ḡesaudima yaka nam katakataidi taudi waga debane kaitupo a ragaudi be kaitupo debedie a tenam naḡona gerese. Umanama kauine banaga matabudi gerese a tava rovo be a yawasanana.

28

Taudi Malta bonabonane

1 Tauma matabumai yawayawasanimaima gerese kè tavana raḡanine, dabudi tauma kè kataie da uma bonabonanama isanama Malta. 2 Dabudi bonabona banegidima kividima ya vere kauana. Taudi a yokoemai ḡarodie be kai a suvena, baninama kusana be tururu aubainama.

3 Pol kai pokidima ya ragaudi be kai matane ya biribiridi be kai poyanama sarama ya kara waidobi be Pol nimanama ya kaputina. 4 Raḡanine bonabona banegidima ta kitana be Pol nimane mota ya dawedawena, taudiḡa adi banagama mate ai giu vivivira be a riuna, “Uma tauḡominama agunai banaga tauwai guridima. Tauna egasie nam i gurina aubainama, yodi Dike* biwa e paḡopaḡona da ei gurina.” 5 Pol nimane sarama ya rawapairi be kai matane ya naḡona. Be mota nam Pol nema i bakena. 6 Dabudine banaga awai rabana kabe tauna nimanama e sasana bo e beku be e guri, be ai raba rereḡa be a kita da Pol ḡarone nam aba i tubuḡana. Vutuna aubainama taudi nuedima a vitare be a riuna, “Tauna agunai mamaitua.”

7 Deḡo kè miamiana diedie bonabona kana badama isanama Publias, tauna na dobuma. Tauna ya riuemai da na vadae kè miana. Be tauma dabudine kè miana raḡan rabuiteḡa, be tauna kivinama ya vere kaua be ya rabe kauemaina. 8 Be tamanama tauna ya sida kaua be vadae ya kenakenana. Tauna poyapoya be dibukosina ya paḡona. Dabudine Pol ya naḡona kitanama aubainama, naumeki da ya moiragi be nimanama tauna debane ya biridi be yai yawasanina. 9 Raḡanine umanama kauinama ya tubutubuḡana, inam bonabonane banaga sidesidedima matabudi a tava be a yawasanana. 10 Be taudi puyo toitoi a utemaina, be tauma aba kè ḡoeḡoedina matabudi wagae a biridina vaḡai aubainama.

Maltama be a naḡona Romma

11 Nawaravi rabuiteḡa muridie tauma Alexandria waganama isanama Dioskuros† ragane kè geruna. Uma waganama tauna kaibitibiti raḡaninama aubainama bonabonae ya midi watanana naumeki da kaibitibiti ya kovina. 12 Tauma Sirakusma kè ḡota be dabudine kè miana raḡan rabuiteḡa. 13 Dabudine kè kwavivirona da Regiumma kè tavana. Be pomainama sive egasie be ya tavana, vutuna aubainama mainokomḡonama tauma Puteolima kè tavana. 14 Inam dabudine tauma tauwai sumaḡa ḡesaudima kè banavidina, be taudi ai baḡamaina da taudi mate kè miana raḡan matabudi 7. Be muriḡa tauma kè naḡona Romma.

15 Tauwai sumaḡa ama kaba verauma riunama a vaiena, aubainama taudi meagai Porum-Api be Tres-Tabene paratinama a yovona verau bodebodemaima aubainama. Be raḡanine Pol taudi ya kitekitedina tauna Mamaitua yai kaiwe be debanama ya torana.

16 Be raḡanine tauma Romma kè tavana, taudi Pol ai anine da taunaḡa e miana tauiḡara tenaḡa mate da tauna Pol e kita watanina.

Pol Romma ya rarau guguyana

17 Raḡan rabuiteḡa muridie Pol Jius babadidima matabudi ya riuedina da sibo a rawateḡeidina. Be raḡanine taudi awai rawateḡeidina, dabudine Pol ya riuedina, “Yau bana! Taugu nam aba gewagewanama banaga, bo tamatamadama adi vaivaima ḡarodie e kawa gewegewedina. Be yaḡoro taudi Jerusalemma a vunuḡigu be Rom banegidima nimedie a boruguna. 18 Taudi a ḡoeḡoena sibo a raukai gosegu be è naḡona, baninama taudi nam aiyaba gewagewanama ḡarogue ti banavina da sibo taugu è guri. 19 Be Jius banegidima taudi a riu raukosoḡaiḡaina. Vutuna aubainama taugu è riuna da Sisa e etareguna, be nam taugu yau banagama Jius tokare yai wavudi. 20 Uma kauinama noḡotine taumi èi baḡemi be koya tavana da yà riuriuemina. Be taugu, yaba Israel banegidima tawai rabena, vutuna è rarau guguyena aubainama seinie a paniguna.” 21 Be taudi a paribee be a riuna, “Nam aitau Judiaḡa leta i riupore ḡaromaie be tam i giuemna. Bo ama banagama aitauḡa a yovoyovona nam aba gewagewanama ḡarome ti vato bo ti riuemaina. 22 Be tauma ka ḡoeḡoena da tam am noḡotama kwa giuedi be tauma ka vaiedina, baninama tauma kè kataiena da banaga dobu matabuna inam raudune kedanama vaunama ta riuriu tuatuaḡaiena.”

23 Naumeki da taudi raḡan a vine da airaḡan sibo ai rawateḡei munaḡedina. Inam raḡanine banaga toitoi a tavana deḡo Pol na kaba miae. Inam raḡaninama tabutabunama, raḡanboiboi da ya naḡo ravi ya tavana, Pol Mamaitua na waiguyauma ya giu kauedi be yaba matabudi yai maḡataridina. Be tauna Mousis na tarawatue be peroveta adi giue ya rarau rubuna da Jius banegidima sibo nuedima a vitaredi be Yesu ai sumaḡena. 24 Dabudine banaga ḡesaudima Pol aba ya giugiuena, naumeki da taudi ai sumaḡana, be banaga ḡesaudima nam ti sumaḡena, 25 aubainama taudi Pol na giuma damonama yawai kovina raḡanine, taudi a riu viravira be a naḡona. Pol na giuma damonama umanama, “Arua Babau riukaua ya giuena tametamemima‡ ḡarodie, raḡanine peroveta Aisaia Arua Babau isane ya riuna:

26 ‘Kwa naḡo uma banegidima ḡarodie be kwa riuedina:

Taumi tokare ko vaivaiena be nam ko kataie,

taumi ko kitakitana be nam ko kita kaue.

27 Uma banegidima nuedima ya guduna. Be taudi beedima nam timawai beavaia kauana, be taudi ai matapotana.

Taudi nama a voiana da nam aba matedie ta kita, bo beedie ta vaie, bo nuedie ta kataie

da taudi nuedima ta vitaredi be taugu yài yawasanidi.’

28-29 Vutuna aubainama taugu yà ḡoeḡoemina da ko kataiena, yodi Mamaitua uma vari verenama yawasana aubainama ya riuporena eteni ḡarodie be taudi ta vaiena.”§

30 Pol dabudine ya miana modi rabui nopodie vada waiwai maesinama nopone. Be banaga matabudi aitauḡa ḡarone a veraverauna vakitakitanama aubainama, naumeki da tauna yawai aninedina. 31 Be ma raudebatorana tauna Mamaitua na waiguyauma ya rauguguye, be banaga toitoi Bada Yesu Tauwai yawasana na kauama matabudi yai katakataidina. Be nam aitau i riutuaḡaiena.

* 1:1: Noḡone letanama inam Luk na gospelma. Luk 1:1-4 kwa kitana.

† 1:15: Inam dabudine ‘tuatuaḡanama’, baninama nam tuatuaḡa ḡomina, be ‘Christian brothers’.

‡ 1:25: Judas ya guri be ya naḡona gienae, baninama giena inam gewagewa gabunama.

* 2:1: Gurik adi bonae “Pentekost” inam namba 50. Taudi nama awai isana, baninama Naḡopore soinama murine raḡan matabudi 50 da Pentekost soinama ai karena.

† 2:34: Deivid na Badama inam Yesu Keriso.

* 3:11: Uma wagapata inam maika vada dosinama, be nam garigari mate.

* 4:: Section heading footnote kwa kitana, Luk 22:63 nopone.

* 7:8: Israel damnama adi dedema pakanama, dabudine ai karena.

† 7:10: Uma vadanama inam guyau adi vadama awai isana ‘palace’. Palace inam vada dosi yababinama, be banaga toitoi ta miamiana.

‡ 7:36: ‘Egasi sabasabana’ inam egasi ḡoma isanama, be nam egasi sabasabana.

§ 7:43: ‘Molok’ be ‘Repan’ taudi kokoitau isedima.

** 7:44: ‘Kape babaunama’ inam ‘tent’ bo ‘tabernacle’.

* 8:9: ‘Ginauri’ inam magic matabuna.

† 8:28: ‘Hosi’ inam tureiranama adi kaba soruma.

‡ 8:37: Gurik baibol ḡesaudie uma versnama 37 nam ima kenakenana.

* 9:43: Tauna musara kopidima ya kwaridi be gara ya voivoiedina.

* 10:9: Israel vadedima taudi debatabetabedima, banaga adi kaba waimiamiama.

* 11:18: Yesu tauwai muriwatanenama taudi isedima ‘Kuristen’.

† 11:28: ‘Klaudias’ tauna Rom adi Sisama. Na waibadama modi 41 da 54 AD.

* 12:4: Gurik nopone inam umanama: Be tauna banaga iḡeiḡeridima damdima 4, be dam tenatenaḡaḡa nopone banaga sievinama 4 Herod Pita ya riuporena ḡarodie.

* 13:: Uma gututunama Sapta 11:30 isunama, uma dobudine yai kare munaḡena.

† 13:25: Uma giunama tauna maika dà waikaiwama: Tinaḡemma sibo è gadoi.

‡ 13:29: Uma gubanama taudi guri adi kaba sivudima.

§ 13:51: Popokau ya vayasayasaina, baninama deḡoda nam yawasana ta banavi, inam taudiḡa adi wavuma.

* 14:13: Inam pirisi tauna Sus na taurau sewasewama.

† 14:14: Adi garama a sikedina, baninama taudi ai nuaboyana aubainama.

* 15:34: Gurik baibol nopone vers 34 nam ima kenakenana. Be inam umanama: Be Saelas dabudine ya mia kwasana.

* 16:10: Uma dabudine be nokoi ya naḡona riu “tauma” yai karena, baninama dabudine Luk mate.

† 16:13: Deḡo meagaidima nam sinagog, Jius doḡae awai rawateḡeidina moiragi aubainama.

* 17:19: ‘Areopagas’ inam oya debane, be Aten banegidima nuanuauyeuyedima adi kaba waiboruma gabunama.

* 18:6: Popokau ya rawakurukuruvina, baninama adi gewagewama ya ute munaḡedina.

† 18:18: Raḡanine banaga Mamaitua ḡarone a sausaugana, taudi debedima nam ti tomtomna. Be raḡanine sauga ya kovikovina, naumeki da debedima a makumaku poredina.

* 19:35: ‘Aretemis’ tauna kokoitau waivinama.

* 20:2: ‘Gris’ inam Gurik banegidima adi dobuma.

* 21:24: Pol puyo ei maesina, be dabudine ta kita be tai sumaḡa da tauna Mousis na tarawatuma yaḡoro ewai muriwatanena, baninama tauna Jius baneginama aubainama.

* 24:5: ‘Raudune-kaikaiyovu-damnama’ inam sect.

† 24:6: Gurik baibol ḡesaudima 6b-8a mate ta kenakenana. Inam versedima taudi umanama: 6b Tauma ka ḡoeḡoena ma tarawatuma na ruvae sibo ke etarena. 7 Be tori matanama tauna isanama Lisias, tauna na tauiḡarama mate a tava be tauma a rawabakobakokomai be nimamaie a kwayamaina. 8a Be Lisias ya riuna, “Aitauḡa Pol tauwai wavunama, taudi tam Filiks noḡome ta tava da ta midimidi be tam Pol kwai etarena”.

* 25:13: Agripa isa ḡominama inam ‘Herod Agripa II’, be Benis tauna nuvunama. Be tamedima Apasol 12:1 nopone.

* 27:17: Uma riunama baninama ḡesau inam: Waga dosinama a pani kwavivirona, baninama ima nuabida nairinama.

* 28:4: Dike inam Gurik banegidima adi bariawama waivinama. Tauna biwa taupaḡonama.

† 28:11: ‘Dioskuros’ inam baribariawa rabui isedima, taudi raḡaraḡa.

‡ 28:25: Tametamedima inam ‘forefathers’.

§ 28:28-29: Pol uma yabedima ya giugiuedina murine, Jius banegidima Pol na vadama a dobi pore be adi banagama adi banagama mate ai kawa riuriuna.

Rom

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Rom

adi letama

1

Pol na waikaiwama

Kapore yau banagama Rom nopone miemienimima,

1 Taugu Pol, Yesu Keriso na taunoyama, Mamaitua ya yokoegu be ya vinegu da taugu apasol Mamaitua varinama verenama yà rauguguyena. 2 Uma varinama verenama inam boni Mamaitua na perovetama ḡarodie ya sauga be na bukama babaunama poranama nopone a girumi be e kenakenana. 3 Uma varinama verenama inam natunama dà Badama Yesu Keriso ya giuena. Tauna tubuḡa ḡoma yauwane, tauna Deivid natunama,* be 4 Arua Babau yauwane, tauna Mamaitua Natunama wairewapaninama. Nama Mamaitua yai maḡataridana, baninama tauna natunama Arua na rewapanae, gurie ya midisuḡu munaḡana. Tauna vutuna Yesu Keriso, dà Badama. 5 Tauna na raukiviveree tauma apasol noyanama kè paḡona, da eteni banegidima matabudi ka riuedi da taudi sibo Bada ai sumaḡe be a voteyeteyena.

6 Be taumi mate uma damnama nopodie, baninama Mamaitua taumi ya vinemi da taumi Yesu Keriso ḡaroḡaronama. 7 Uma letanama yà girugirumina, taumi aitauḡa Rom nopone ḡaromie. Mamaitua taumi yai nuapaḡoemi be ya vinemi da banaga babaumima. Tamadama Mamaitua be Bada Yesu Keriso adi raukivivere be adi subama ḡaromie e kenana.

Pol ya ḡoena da sibo Mamaitua na damma Rom nopone ya vakitedina.

8 Noḡone taugu yau Mamaituama yài kaiwena Yesu Kerisoe taumi matabumi aubaimima, baninama taumi ami waisumaḡama dobu matabuna banaga ta giugiuena. 9-10 Mamaitua tauna vutuna yau matamatama, da raḡan matabuna taumi yau moiragie yà noḡonoḡotimina. Uma Mamaituanama taugu yà noyenoyena nuanuaguma tabutabune, baninama natunama varinama verenama yà rarau guguyena. Be yodi taugu yà moimoiragina da Mamaitua na ḡoane gavogavo i kenana, taugu sibo è vakitemina. 11 Taugu è ḡoe guratena da sibo è kitemi da taugu puyo Arue sibo è utemi da taumi sibo koyai rewapana, 12 bo deḡoda taumi be taugu dà waisumaḡe sibo tèi kawa duḡu vivirana.

13 Be yà ḡoeḡoena da taumi sibo koya kataiena da taugu taumi ḡaromie veraunama èwai nuanoḡonoḡotena da taugu sibo è sagumi da ḡaromie banaga ḡesaudima sibo ai sumaḡana, nema eteni banegidima ḡesaudima è sagudi be ai sumaḡana maika. Be taiparapara ya morabana aubainama nam e vakitemina. 14-15 Taugu yà ḡoeḡoe kauena da vari verenama taumi Rom ḡaromie yà rauguguyena, baninama inam taugu yau noyama da banaga matabudi sibo ḡarodie è rauguguyana, avedi da taudi eteni bo nam eteni, katakataidi bo nam katakataidi.

Vari verenama na wairewapanama

16 Be taugu vari verenama aubainama nam aitau tenaḡa ama nainaire bo ama tunitunimayaḡena, baninama inam Mamaitua na rewapanama da aitauḡa tawai sumaḡana ei yawasanidina, noḡone Jius banegidima ḡarodie, be muriḡa dobu ḡesaudima. 17 Uma varinama verenama e riuriuedana da nema Mamaitua e vovo kaukauedana da tauna matane dà yawasanama e didimanana. Inam matabuna dà waisumaḡe e voiedina. Baninama girugiruminama porane umanama a girumina, “Didimana baneginama tauna waisumaḡe tokare yawasana e banavina”.

Banaga matabuda dà gewagewama

18 Mamaitua na medima marae e yovoyovona banaga matabudi aitauḡa Mamaitua nam tima vivivivire be na ḡoanama nam tima voivoiena ḡarodie, be taudi ḡarodie riukaua ta rawarawa koakoana, 19 baninama banaga matabudi Mamaitua na voiama matabuna a kataiena, baninama Mamaitua yaba ya voivoiedina tawai maḡataridana da tauna e miamiana. 20 Baninama pakane be ya naḡo da yodi avedi da Mamaitua e miamia moisirina be taudi yaḡoro sibo a kataie da tauna e miamiana, baninama yaba matabuna ya voivoiedina, yaḡoro matedie ta kitekitedina. Inam yabedima a kitedi be sibo a kataie da Mamaitua e miamiana, be na rewapanama kenakena nonoḡine yaba matabuna ewai badedina. Vutuna aubainama taudi nam tokare ta gudutaraḡa be teneteneḡina.

21 Avedi da taudi Mamaitua a kataiena be yaḡoro taudi nam isanama tima kaikai suḡusuḡuna da tauna Mamaitua, be mate nam tima waikaiwena, taudi adi noḡotama ya kovi be nopodima kupi ya moḡavuna. 22 Taudi ta riuriuna da taudi kabe nuauyauya banegidi, be ibewa da taudi nopodima bua ya moḡavuna, 23 baninama Mamaitua miamia nonoḡinama ma neneḡarina raudunenama a gosepore, be taudi kokoitau a voiedi be a rarau duneedina. Taudi kokoitau a voiedina kitedima maika banaga, kiu, musara be musara daredaredima. Be inam yabedima matabudi waiwaikavedima Mamaitua ai gabu raupunana.

24 Vutuna aubainama Mamaitua ya miatautauriedi be ya voie da adi gewagewama yai rewapanana be inam gewagewanama taudi ewai badedi da tunidima tawai uta munaḡedi da adi banaga mate yaba waitunimayamayaḡidima ta voivoiedina. 25 Taudi Mamaitua na riukauama a gosepore be kaiyovu tawai kawa riukauena, be yaba Mamaitua yawai tubuḡidina ta rarau duneedina, be nam tauwai tubuḡinama tima rarau duneena. Tauna vutuna tà kaisuḡu nonoḡena. Inam riukaua!

26 Vutuna aubainama Mamaitua adi gewagewae ya goseporedina. Be yodi waiwaivi adi babadama a gosaḡa be a naḡo da adi banagama waiwaividima mate tawai kawa soḡana.† 27 Be inam nama kauinama teneḡine, tautauḡoma adi waiwaivima a gosedi be a naḡo adi banagama tautauḡomidima mate tawai kawa soḡana. Naumeki da taudime tubuḡidie adi kovoḡama a paḡona, adi voia waigewama aubainama.

28 Naumeki taudi Mamaitua a gosena, vutuna aubainama Mamaitua ya miatautauriedi be ya voie da adi noḡotama gewegewedima yai rewapana, be adi gewagewama taudi ei badedi da tunidima tawai uta munaḡedi be adi banagama mate yaba waitunimayamayaḡidima ta voivoiedina. 29 Taudi gewagewa be barabara matedima tabu be tabu tauvoienama banegidima. Taudi nopodima waigogo, gewagewa, waikwina, rauvunuḡa, iḡara, waiwavu kiroḡa, gadoḡai, nopo pikapika, inam yabedima matabudi nopodima ya moḡavuna. Taudi tawai karakarakutu, 30 be giu gewegewedie adi banagama tawai giugiuedina, be Mamaitua tautuaḡaienama, be nopodima meditupo, seḡara, be taudi banaga taukita tuaḡaiedima, be taudi yaba gewegewedima nopodie tawai tubuḡidina. Be adi dosima ta rawarawa ḡaiḡaiedina. 31 Be taudi nam debedi, taudi nam waisumaḡa banegidi, taudi nam raunuatoi banegidi, be taudi inam biwa taupaḡonama. 32 Avedi da taudi Mamaitua na tarawatuma a kataiena, da taudi aitauḡa nama ta voivoiana tokare guri ta kita saḡena. Be yaḡoro nama ta voivoiana. Be banaga ḡesaudima aitauḡa uma yabedima tauvoiedima taudi mate adi banagama a kitedi be tawai aninedina.

2

Mamaitua na etarama

1 Deḡoda tam banaga ḡesaudima gewagewa ta voivoie be kwa riuriu matai ḡomedina, naumeki tamḡa kwa kawakawa gewagewamna, baninama tam uma yabedima mate kwa voivoiedina. Vutuna aubainama tam nam teneteneḡina da kwa gudutara munaḡem. 2 Be tauma kè kataie da Mamaitua uma banegidima, aitauḡa uma yabedima nama ta voivoiedina taudi tokare e kovoḡidina. Be tauna na etarama inam riukaua. 3 Yau tura, tam banaga ḡesaudima gewagewa ta voivoie be kwa saḡasaḡaidina, be tam mate uma yabedima kwa voivoiedina. Tam kwa noḡonoḡotina tokare Mamaitua na kovoḡama nam kwa paḡo, bo? 4 Tam Mamaitua na kiviverema kuya kitatuaḡai, bo? Mamaitua sibo ya kovoḡimna, be tauna kivinama ya verena aubainama raḡan ewai rauriena da tam am noḡotama kwa vitarena. Vutuna tam nam ku kataie, bo?

5 Be baninama tam am nopobadoma be nopome nam kuma kuvekuvesana, aubainama Mamaitua na medima ḡarome kwawai potona na medima raḡanine. Inam raḡanine Mamaitua na kovoḡama riuriukauinama ei maḡatarina. 6 Tauna banaga tenatenaḡaḡa aba a voivoiedina, ruvane nama tokare e utedina. 7 Aitauḡa raḡan matabuna Mamaitua na ḡoanama ta voivoie, be uma kauidima, neneḡara, vivira, be yawasana kenakena nonoḡinama ta wanewanedina, taudi tokare yawasana kenakena nonoḡinama e utedina. 8 Be banaga ḡesaudima, taudiḡa adi ḡoanama ta voivoiedina, taudi inam riukaua ta tuaḡaiedi be gewagewa kededima tawai muriwatanedina, taudi tokare medi be kovoḡa ta banavidina. 9 Piripiri be nuaboya banaga matabudi, aitauḡa gewagewa ta voivoiedina ḡarodie. Noḡone Jius banegidima ḡarodie, be muriḡa eteni banegidima ḡarodie mate. 10 Be ḡesaudima neneḡari, vivira be suba, banaga matabudi, aitauḡa vere ta voivoiedina ḡarodie. Noḡone Jius banegidima ḡarodie, be muriḡa eteni banegidima ḡarodie mate. 11 Baninama Mamaitua taudi matabudi ewai nuapaḡoedina aubainama.

12 Aitauḡa Mousis na tarawatuma nam ḡarodie, be gewagewa ta voiena, taudi mate tokare kovoḡa ta banavidina, avedi da taudi tarawatu nam ḡarodie. Be aitauḡa Mousis na tarawatuma ḡarodie be gewagewa ta voiena, taudi mate tokare kovoḡa ta banavidina, maika tarawatu nopone ya girugirumina nama. 13 Baninama Mousis na tarawatuma tauwai beavaienama taudi nam Mamaitua matane didimanidi, ibewa da aitauḡa Mousis na tarawatuma tawai beavaie be ta voivoiena, taudi Mamaitua matane didimanidima. 14-15 Avedi da banaga ḡesaudima taudi nam Jius, be Mousis na tarawatuma nam ḡarodie, be yaḡoro tarawatu aba ya riuriuena, nama ta voivoiena. Inam ewai maḡatarana da taudi nopodie tarawatu e kenakenana, baninama Mamaitua nopodie tarawatu ya girumina. Vutuna aubainama adi noḡotama e riuriuedina da deḡo tauna vere be deḡo tauna gewagewa. 16 Be uma kovoḡinama tokare e tubuḡana raḡanine, Mamaitua banaga adi noḡotama waimoisiridima, e etaredina Yesu Kerisoe. Yau varima verenama mate nama e riuriuna.*

Mataira ḡavoe be nopoe

17 Be tam ḡesaumma nemanama? Tam kwa riuriu munaḡem da tam kabe Jius banegim, be kwa noḡonoḡotina da yaba matabuna ḡarome naumeki, baninama tam Mamaitua na tarawatuma ḡarome, be tam kwa seḡaseḡarana da tam Mamaitua tura kaukauinama. 18 Tam Mamaitua na ḡoanama kuya kataiena, be tam tarawatu ḡarone katai kuya paḡona da tam teneteneḡinama da sibo didimana kuya voiena. 19 Be tam kwa noḡonoḡoti da banaga Arue matapotepotedima adi tauwai kedadokama be aitauḡa kupie miemienidima adi kodamma tam. 20 Be mate kwa noḡonoḡoti da tam banaga buebuedima tauboru waididimanidima, be tam seda ḡauḡaubodima adi tauwai katakataima. Inam riukaua, baninama tam Mamaitua na tarawatuma ḡarome aubainama, tam Mamaitua na kataima be na riukauama kuya kataiena.

21 Inam naumeki, tam banaga ḡesaudima kwawai katakataidina, be aba aubainama tamḡa nam kumawai katakatai munaḡem? Banaga ḡesaudima kwa riuriuedi da nam ta danene, be aba aubainama tam mate kwa danedanene? 22 Banaga ḡesaudima kwa riuriuedina da nam adi waiwaivi bo adi tautauḡomama debedie mui ta poraḡa, be aba aubainama tam mate nama kwa voivoia? Tam kokoitau kwa riuriu tuaḡaiedina, be aba aubainama tam mate kokoitau kwa rauduneedi? 23 Tam tarawatu kwa seḡaseḡarena, be yaḡoro tam Mamaitua isanama kwa kawakawa gewagewana, baninama na tarawatuma kwawai kati kotovina! 24 Banaga matabudi dobu ḡesaudie Mamaitua tawai diboḡina, baninama taumi kami taiye. Girugiruminama poranama nopone e riuriuna maika.

25 Inam ami vaivaima da kopitom ko voivoiena, inam naumeki, be deḡoda taumi tarawatu ko voteyeteyena inam ya vere kauana. Be deḡoda tarawatu koi kati kotovina, inam vaivainama kopitom nam baniboruboruna. 26 Be deḡoda banaga ḡesaudima nam kopitom ti paḡona be yaḡoro tarawatu ta vovo teyeteyena, inam taudi Mamaitua matane maika kopitom banegidima. 27 Uma banegidima nam kopitom ti paḡona be yaḡoro tarawatu ta vovo teyeteyena, taudi tokare tam ta saḡaiḡomem, be ta riuemna, “Avedi da tam tarawatu be kopitom kuya paḡona, tam tokare nam kwa yawasana, baninama tam tarawatu tauwai katikotovidima.”

28 Nam aitau ei rawa-Jius deḡoda tauna Jius adi vaivaima e voivoiena. Be kopitom nam tubuḡe taunaḡa. 29 Riukaua Jiusnama matairinama inam nam tubuḡe, ibewa da nopoe. Be kopitom tubuḡe inam kavakavanama, baninama inam tarawatu na noyama. Be deḡoda nopodama kopitom e paḡona inam naumeki, baninama inam Arua na noyama. Inam nama baneginama tauna Mamaitua na kaisuḡusuḡuma e wanewanena, be nam banaga adi kaisuḡusuḡuma ima wanewanena.

3

Mamaitua banaga matabudi e etaredina

1 Vutuna aubainama Jius be kopitom adi verema aba? 2 Adi verema inam a toi kauana, baninama Mamaitua riunama Jius ya ute dokedina.

3 Be ḡesaudima taudi nam Mamaitua nuanama taupaḡonama banegidi. Tam kwa noḡonoḡotina da Mamaitua inam banegidima nam ei nuapaḡoedi, bo? 4 Ibewa ḡoma! Mamaitua na saugama e kaikaididina, avedi da tauda banaga kaikaiyovudama, dà saugama tàwai kati kotovidina. Baninama girugiruminama porane umanama ya riuna, “Banaga ta kita da raḡan matabuna Mamaitua tam am giuma kwa giugiuna matabuna inam didimanine, riukaue.”

5 Be banaga ḡesaudima ta riuriuna, “Naumeki, deḡoda nama, tauda dà gewagewama ya vere kauana, baninama dà gewagewama kana taiye Mamaitua e tainoḡoti da tauna dà gewagewama e noḡota porena, inam kedane na saugama e kaikaididina. Vutuna aubainama inam nam i verena da Mamaitua sibo ḡarode nuanama yai medi.” 6 Ibewa, inam nam nama! Deḡoda nama e tubuḡana, tokare nema Mamaitua dobu matabuna e etara bake? 7 Be uma banegidima ta riuriuna, “Tauda dà yawasanama kaikaiyovudie banaga Mamaitua na riukauama ta kaikai suḡuna, tokare aba aubainama Mamaitua sibo e kovoḡida? Inam nam i verena, 8 agunai gewagewa tà kaigurate be Mamaitua tà sagu da vere e kaigurate.” Inam banegidima tawai tupakaiyovuna da taugu kabe nama e rarau guguya. Ya verena da taudi tokare kovoḡa ta paḡo.

Nam aitau tenaḡa didimana banegina

9 Be yodi nemanama? Tauma Jius veremai, nam banaga ḡesaudima maika, bo? Ibewa! Baninama kaite è riuna da Jius be banaga ḡesaudima matabudi gewagewa banegidima. 10 Maika girugiruminama porane ya riuriuna nama,

“Nam aitau tenaḡa didimana banegina,

naumeki ibewa ḡoma.

11 Be nam aitau tenaḡa nuauyauya banegina,

be nam aitau tenaḡa Mamaitua na kedama ima wanewanena.

12 Matabudi Mamaitua a mia tautauriena,

be yodi matabudi nam banibiribiridi.”

13 “Taudi gayedima kokoaga gayedima maika be adi giuma kaikaiyovudi be gewegewedima.” “Taudi menedima maika mota sarama.”

14 “Taudi mududie waitaratautau be nopodima nuaḡoraḡora ya moḡavuna.”

15 “Taudi tauwai guri makai banegidima,

16 be adi yawasanae raukivigewagewa be nuaboya ya moḡavuna,

17 be suba kedanama nam ti kataiena.”

18 “Taudi Mamaitua nam tima vivivivirena.”

19 Yodi tè kataiena da aitauḡa tarawatu ewai badedina taudi sibo tarawatu matabuna a voteyeteyedina. Vutuna aubainama taudi tokare nam ta gudutara be teneteneḡina. Be ibewa da banaga dobu matabuna nopone Mamaitua na etarae tà miamiana. 20 Vutuna aubainama aitauḡa tarawatuḡa tawai muriwatanena taudi Mamaitua matane nam didimanidi. Baninama tarawatu nam e voie da tauda didimana tà banavi, ibewa be tarawatu na noyama inam ei kataidana da deḡo tauna gewagewa be deḡo tauna vere.

Didimana inam waisumaḡe

21 Be yodi didimana kedanama Mamaitua yai maḡatarina inam ḡavoe, be nam tarawatue. Be peroveta be tarawatu uma kedanama vaunama ai matematena. 22 Yodi Mamaitua banaga e kawa didimanidina, aitauḡa Yesu Keriso ḡarone tawai sumaḡana, avedi da tauda noḡone banaga vereda bo gewagewadama, 23 baninama banaga matabuda gewagewa tè voiena aubainama nam teneteneḡina da Mamaitua ḡarone sibo tè tava.

24 Vutuna aubainama Mamaitua na raukiviveree ya kawa didimanidana be inam kawa didimaninama ya ute yababedana, nam maesa mate. Nama e voivoiana, baninama Yesu Keriso yai yawasanidana. 25 Mamaitua Yesu Keriso ya vine be ya guri da kosininama ya rauḡini da banaga matabuda dà gewagewama e koḡa porena deḡoda tài sumaḡena. Inam kedane Mamaitua yai kataidana da tauna didimaninama, baninama boni tauna banaga adi gewagewae ya kitakita poredina be nam i kovokovoḡidina. Be yodi inam gewegewedima Yesu kosinine yai maesidina. 26 Be mate Mamaitua yai kataiedana da tauna didimaninama, baninama yodi raḡanine banaga aitauḡa Yesu tawai sumaḡena, taudi matabudi Mamaitua e kawa didimanidina.

27 Be yodi teneteneḡinama da sibo tauda tè seḡarana, baninama tè yawasanana aubainama, bo? Ibewa! Baninama yawasana tè paḡona nam dà noyama veredima aubaidi, ibewa da waisumaḡa Yesu Keriso ḡarone yawasana tè paḡona. 28 Vutuna aubainama tauma ka riuriuna da banaga yawasana e paḡopaḡona inam waisumaḡe, be nam dà noyama veredima aubaidi.

29 Mamaitua tauna tenaḡa, Jius be eteni banegidima adi Mamaituama. 30 Baninama Mamaitua tenaḡa aubainama, tauna Jius be eteni banegidima e kawa didimanidina, inam waisumeḡinama teneḡine. 31 Be yà riuriuna da waisumaḡa inam ya saḡa guratana. Be yodi nemanama, tarawatu nam baniboruboruna, bo? Ibewa, waisumaḡe inam tarawatunama tà vovo teyeteyena.

4

Eibraham na waisumaḡe Mamaitua tauna ya kawa didimanina

1 Eibraham tauna bonimai tamamaima. Be uma giudima ḡarodie aba tauna ya banavi? 2 Deḡoda Eibraham na noyama veredie Mamaitua i kawa didimanina, naumeki da banaga matedie sibo ya seḡarana be nam Mamaitua matane. 3 Baninama girugiruminama poranama umanama ya riuna, “Eibraham Mamaitua yai sumaḡena, vutuna aubainama Mamaitua ya kawa didimanina”.

4 Raḡanine banaga e noyanoyana, tauna na maesama e paḡopaḡona, inam nam tà riuna ‘puyo’. Ibewa da tauna ya noyanoyana maesinama e paḡopaḡona. 5 Be Mamaitua ḡarone inam na tabu. Banaga aitau nam ima noyanoyana, be Mamaitua banaga gewegewedima taukawa didimanidima e waisumaḡena, tauna na waisumaḡama aubainama Mamaitua tauna ei yawasanina.

6 Be Deivid uma giunama teneḡinama ya giuena da nuavere baneginama aitau Mamaitua e kawa didimana yababena, be nam na noyama maesina. 7 Tauna umanama ya riuna,

“Nuavere taudi aitauḡa adi voia waigewama ya noḡota poredina

be adi gewagewama ya tauriedina.

8 Be nuavere tauna aitau na gewagewama

tokare Bada nam e noḡota watane”.

9 Uma giunama Deivid ya giugiuena Jius banegidima aitauḡa kopitom a paḡopaḡona taudiḡa aubaidi bo banaga ḡesaudima kopitom nam ti paḡona mate aubaidi? Aba taugu è riuriuena ko noḡoti! Mamaitua tauna Eibraham na waisumaḡe ya kawa didimanina. 10 Be airaḡan Mamaitua Eibraham ya kawa didimani? Noḡone kopitom ya paḡo doke bo muriḡa da kopitom e paḡona, be Eibraham ya kawa didimani? Ibewa! Noḡone Mamaitua Eibraham ya kawa didimani dokena, muriḡa da kopitom ya paḡona.

11 Be inam kopitomnama ya paḡona, baninama inam yai matairana da tauna noḡone didimana ya paḡona na waisumaḡama aubainama. Tauna muriḡa da kopitom ya paḡona, be noḡone Mamaitua tauna ya kawa didimana dokena. Vutuna aubainama banaga matabudi aitauḡa kopitom nam ti paḡona, be tawai sumaḡana, taudi tamedima inam Eibraham, be Mamaitua inam banegidima ya kawa didimanidina. 12 Be tauna inam kopitom banegidima mate tamedima, taudi nam kopitom taunaḡa ti paḡona, ibewa da waisumaḡa mate. Baninama inam waisumeḡinama teneḡinama tamadama Eibraham ḡarone be muriḡa da kopitom ya paḡona.

Mamaitua na saugama waisumaḡe tà paḡona

13 Mamaitua ya saugana da Eibraham na parate da nokoi ya naḡona natunatunama tokare dobu matabuna tai buderiena. Nama Mamaitua Eibraham ya riuena, baninama Eibraham na waisumaḡama aubainama, be nam tarawatu, ibewa. Tauna na waisumaḡe Mamaitua ya kawa didimani be inam sauginama ya utena. 14 Be deḡoda Mamaitua na saugama aitauḡa tarawatu tauvoteyeteyenama i utedina, naumeki da waisumaḡa inam nam baniboruboruna, be na saugama inam kavakavanama. 15 Baninama tarawatu e voivoie da Mamaitua nuanama ewai medina tauda dà rawaḡaiḡaima aubainama. Be deḡoda tarawatu nam e kena, tokare nam teneḡinama da tà rawaḡaiḡai.

16 Uma vutuna aubainama aitauḡa tawai sumaḡana, Mamaitua ei yawasanidina. Inam kauine Mamaitua yawasana e uteute yababedana. Be Eibraham natunatunama matabudi riukaua da Mamaitua na saugama ta paḡona, nam tarawatu tauwai muriwatanenama taudiḡa, ibewa da aitauḡa tawai sumaḡana maika tamadama Eibraham, taudi mate sauga ta paḡona. 17 Girugiruminama porane umanama ya riuna: “Taugu è voiem da tam dam toitoi tamedima.”

Vutuna aubainama Eibraham tauna matabuda Tamadama Mamaitua matane, baninama tauna Mamaitua yawai sumaḡena. Mamaitua tauna yai rewapana kauana. Tauna banaga guriguridima ei yawasanidina, be tauna yaba nam adi kaba tubuḡa, be mudune e vatodi da ta maḡamaḡatarana.

18 Eibraham yai sumaḡa be ya noḡotadidina, avedi da nam sibo ya tubuḡa, be yaḡoro nama ya tubuḡana. Da tauna dam toitoi tamedima, maika Mamaitua ya riuriuena nama, “Am damma tokare ta toina, maika kipora.”

19 Eibraham ya kataie da tauna ḡaubonaḡa sibo ya gurina, baninama tauna kaite na modima 100 a kovina. Be na visarama Sera yai kaikaipoki be kaiteka yai rawa dosina. Be yaḡoro Eibraham Mamaitua na saugama yai sumaḡena da tokare na visarama Sera ei natunana, 20 be tauna Mamaitua na saugama nam i noḡota bekubekuena. Ibewa da na waisumaḡama yaḡoro yai rewapana kauana, baninama tauna Mamaitua ya kaikai suḡuna. 21 Be Eibraham ya katai kauena da Mamaitua aba ya sausaugena tokare teneteneḡinama da e voiena. 22 Baninama Eibraham na waisumaḡedidima Mamaitua ḡarone ya boruna, vutuna aubainama Mamaitua Eibraham ya kawa didimanina.

23 Uma giudima, “Mamaitua Eibraham ya kawakawa didimanina nam taunaḡa aubainama ti girumina”, 24 ibewa da tauda mate. Baninama Mamaitua dà badama Yesu, guriguridima nopodie, be ya kawa midisuḡu munaḡena. Deḡoda tài sumaḡena, tauda mate e kawa didimanidana. 25 Yesu tauna dà gewagewama aubaidima ai gurina. Be tauna gurie ya midisuḡu munaḡa da tauda e kawa didimanidana, Mamaitua ḡarone.

5

Mamaitua be tauda poude suba e kenakenana

1 Yodi Bada Yesu Keriso dà waisumaḡe tauda ya kawa didimanidana, vutuna aubainama yodi tauda be Mamaitua poude suba e kenakenana. 2 Dà waisumaḡama aubainama Yesu Kerisoe tè verau be inam raukiviverenama Mamaitua ḡarone tè paḡona. Be yodi ma mosarida tàwai rabana da Mamaitua neneḡarinama e utedana.

3 Nam inam vutunaḡa, be mate tài nuaverena dà wainuatoitoie, baninama tè kataiena da wainuatoitoi e voie da tokare tauda tà kaiguratena. 4 Be kaigurata e voie da tokare tauda tài rewapana kauana. Be rewapana e voie da waisumaḡedidi e tubuḡana. 5 Be uma waisumaḡedidinama aubainama tokare nam tài nuaboya, baninama Mamaitua na wainuapaḡoma Arua Babaue nopode ya ḡini porena, baninama tauna Arua Babau ya utedana.

6 Raḡanine tauda yaḡoro gewagewae tè miamiana, tauda inam Mamaitua na ḡaviama. Be raḡan boruborune Keriso ya gurina aubaidama. 7 Banaga deḡoda tokare turanama tenaḡa verenama aubainama e gurina. 8 Be Mamaitua na wainuapaḡoma ḡarode yai maḡatarina, inam tauda yaḡoro gewagewae be Yesu aubaidama ya gurina. 9 Tauna kosinine tauda ya kawa didimanidana Mamaitua ḡarone. Vutuna aubainama yodi tè katai kauena da Mamaitua na medie Yesu tokare ei yawasanidana. 10 Raḡanine tauda yaḡoro Mamaitua na ḡaviama, be natunama Yesu na gurie ya voie da tauda Mamaitua mate yai rawateḡei munaḡedana. Be natunama Yesu na yawasanama e voie da tauda yawasana dosinama tà paḡona, baninama yodi tauda Mamaitua na banagama aubainama. 11 Be nam inam yabediḡa, be mate tài nuaverena Mamaitua ḡarone, baninama tauna Yesu Kerisoe tauda yodi Mamaitua tèi turanena.

Adam be Keriso

12 Gewagewa dobue ya verauna, inam banaga tenaḡa kana taiye be uma gewagewane guri dobue ya verauna. Uma kauine guri banaga matabudi ḡarodie ya verauna, baninama matabudi gewagewa a voiena. 13 Gewagewa dobue ya kenakena be muriḡa tarawatu ya dobina. Be Mamaitua gewagewa ya kita poredina, inam raḡandie tarawatu nam i kenakenana. 14 Be yaḡoro Adam na raḡanie be ya naḡo da Mousis na raḡanie guri banaga yawai badedina. Avedi da aitauḡa tarawatu nam ti kati kotovina, Adam tarawatu yai kati kotovina maika. Adam tauna banaga muriḡa e verauna yawai matairena. 15 Be taudi rabui adi yawasanama nam teḡenidi, baninama Mamaitua na puyoma nam maika Adam na gewagewama nama. Inam baneginama Adam na gewagewae banaga toitoi a gurina. Be Yesu Keriso tauna Mamaitua na raukiviveree noḡotaporaḡa ya verauḡena banaga toitoi ḡarodie. 16 Mamaitua na puyoma be Adam na gewagewama nam tai ruvaruva be teneteneḡina. Baninama Mamaitua na puyoe banaga toitoi ya kawa didimanidina, avedi da taudi gewagewa toitoi a voiedina. Be Adam na gewagewae banaga toitoi ta gurigurina. 17 Uma baneginama tenaḡa Adam na gewagewae, guri banaga matabudi yai badedina. Be banaga matabudi aitauḡa Mamaitua ḡarone noḡotaporaḡa puyonama dosinama tai anine be ta paḡona, taudi tokare Yesu Keriso mate yawasana tai badedina.

18 Vutuna aubainama Adam gewagewa tenaḡa ya voiena aubainama, banaga matabudi a gurina, be Yesu didimana tenaḡa ya voiena aubainama, banaga matabudi Mamaitua ya kawa didimanidina da yawasana tà banavina. 19 Be kauinama teneḡine Adam na rawaḡaiḡaima aubainama, banaga matabudi gewagewa ya ragaudina, be Yesu na voteyateyama aubainama banaga toitoi Mamaitua e kawakawa didimanidina.

20 Mamaitua tarawatu ya utedana, baninama dà gewagewama na morabama ei maḡatarina. Be deḡoda gewagewa e morabana, naumeki da Mamaitua na raukiviverema e moraba vavasaḡana. 21 Vutuna aubainama gewagewa gurie ewai badana, be teneḡinama yodi Mamaitua na raukiviverema didimanae ewai badana, be yawasana kenakena nonoḡinama tà paḡona Yesu Kerisoe, tauna dà badama.

6

Tauwai sumaḡa be gewagewa

1 Be yodi nema tà voia bako? Gewagewa tà kaigurate be Mamaitua na raukiviverema e moraba, bo? 2 Ibewa ḡoma! Tauda gewagewae tè guri be yodi nemanama gewagewae tà mia bako? 3 Ko noḡonoḡoti bo ibewa da tauda aitauḡa Yesu Kerisoe tè babataitona, tauda yodi matabuda tè babataitona Yesu Keriso na gurima nopone. 4 Vutuna aubainama babataitoe tauda Yesu mate a dobodana. Be tauna gurie ya midisuḡu munaḡana Mamaitua na rewapanama neneḡarine. Be inam rewapaninama teneḡine tauda mate, yawasana vaune tà mianana.

5 Tauna na gurie tauda tauna mate tenaḡa. Vutuna aubainama na kaba midisuḡue tauda tauna mate tenaḡa. 6 Baninama tè kataiena da tubuḡidama poranama Yesu mate a tuparatu tenaḡena. Vutuna aubainama tubuḡidama gewagewa tauwai nuapaḡoenama yodi na rewapanama ya kovina, be tauda nam gewagewa ḡarone tài yaraga munaḡa, 7 baninama aitau da e gurina, gewagewa nam tauna e taukoni munaḡe. 8 Be tauda tè kataiena da tauda Keriso mate tè gurina aubainama, Keriso mate tokare tà miana. 9 Be mate tè kataie da Keriso ya midisuḡu munaḡana, tokare nam e guri munaḡa, baninama guri nam na rewapanama Yesu ḡarone ima kenakenana. 10 Be Yesu tauna raḡan tenaḡa kava ya gurigurina, gewagewa na rewapanama yai kovina. Be yodi tauna na yawasanama Mamaitua na yawasanae e miamiana. 11 Vutuna aubainama taumi mate ko noḡotimi da taumi gewagewae koya gurina, be Yesu Kerisoe ami yawasanama Mamaitua na yawasanae ko miana.

12 Vutuna aubainama nam gewagewa koi anine da tubuḡimima ei bade. Uma tubuḡinama tokare e gurina. Nam gewagewa taumi e sorumi da taumi tubuḡa na ḡoanama gewegewedima koi muriwatanedi. 13 Nam tunimima aiyabinama koi anine da gewagewa ta voiedi. Be ibewa da ko ute munaḡemina Mamaitua ḡarone, baninama taumi gurie be koya naḡona yawasanae. Vutuna aubainama yodi tunimima matabuna Mamaitua ko ute be koi anine da tunimima vutuna vere ta voiedina. 14 Naumeki da yodi gewagewa nam ei bademi, baninama taumi nam tarawatu na waibadae koma miamiana, ibewa da taumi Mamaitua na raukiviverema na waibadae ko miamiana.

Tauda yodi nam gewagewa ei yarageda

15 Be yodi aba tà voie? Tauda Mamaitua na raukiviverema na waibadae tà miamiana, be nam tarawatu na waibadae tama miamiana. Vutuna aubainama yodi gewagewa tà voie, bo? Ibewa ḡoma! 16 Koya kataie bo ibewa da taumi aitau ko voteyeteyena taumi inam tauna na taunoyama? Vutuna aubainama deḡoda taumi gewagewa na taunoyama, taumi tokare ko gurina. Be deḡoda taumi Mamaitua ko voteyeteyena, taumi tokare Mamaitua na taunoyama be tauna ei yawasanimina. 17 Taumi raḡan tenaḡa gewagewa yawai yaragemina, be Mamaitua tài kaiwena da yodi nuemima tabutabunama koya vitaredi be riukaua waikatakatainama yai katakataimi be taumi ko vovo teyeteyedina. 18 Taumi gewagewae be Bada ya kaiporemi da yodi riukaua na yarayaragama.

19 Taumi ami noḡotama vovo gwaḡegwaḡedima aubainama, yau giuma teketekedie yà giugiuna da taumi ko kataiena. Boni tunimima koyai utaedi da mira be gewagewa dosidima ḡarodie awai yaragana. Inam nama yodi tunimima koi utaedi da yaba didimanidima ḡarodie tai yaragana yawasana babaunama aubainama.

20 Taumi gewagewa ḡarodie koyawai yaragana raḡandie, taumi didimana nam ko noḡonoḡotidina. 21 Inam yabedima koya voivoiedina yodi kowai kawa tunimayaḡedina, damodie aba koya banavi? Nam aiyaba da naumeki guri! 22 Be yodi taumi gewagewae be Bada ya kaiporemina da taumi yodi Mamaitua na taunoyama. Vutuna aubainama yodi taumi teneteneḡinama da Mamaitua na ḡoanama ko voiedina, yodibe taumi tokare koi rawa babau be damone taumi yawasana kenakena nonoḡinama ko paḡona. 23 Baninama dà gewagewama na maesama inam guri, be Mamaitua na puyoma inam yawasana kenakena nonoḡinama, dà Badama Yesu Kerisoe.

7

Raḡanine banaga e gurina tarawatu na rewapanama nam ḡarone ima kenakenana

1 Yau bana, tarawatu ko noḡoti. Banaga e miamiana, inam raḡanine tarawatu tauna banaga ewai badena. 2 Inam maika waivi wainaḡinama. Raḡanine tauḡoma yawayawasaninama e miamiana, inam raḡanine waivi nam teneteneḡina da na tauḡomama e gose. Be deḡoda na tauḡomama e gurina, inam raḡanine tauna wainaḡi tarawatunama e dobidobi porena. 3 Vutuna aubainama deḡoda na tauḡomama yawayawasaninama e miamia be waivi tauḡoma ḡesaunama e naḡina, tauna na badama debane mui e poreporena. Be deḡoda na tauḡomama e guri be waivi tauḡoma ḡesaunama e naḡina, inam naumeki.

4 Yau bana, uma kauinama teneḡinama taumi mate ḡaromie. Taumi Keriso mate koya guri tenaḡana! Vutuna aubainama tarawatu na rewapanama ḡaromie nam ima kenakenana. Keriso gurie be ya midisuḡu munaḡana, be taumi yodi tauna ḡaroḡaronama, da taumi ko votana Mamaitua aubainama. 5 Raḡanine tauda tubuḡa yawai dokedana noḡota gewegewedima dà yawasanae a noyanoyana. Uma noḡotidima gewegewedima tarawatue a maḡatarana. Vutuna aubainama tauda boni dà votavotama guri a tubutubuḡana. 6 Baninama tauda Yesu mate tè gurina aubainama, tauda yodi tarawatu na rewapanae be Yesu ya kuvesidana. Vutuna aubainama yodi keda vaunama Arue tà noyana, be nam keda poranama tarawatu a girugirumina tà noye.

Tarawatu be gewagewa

7 Yodi aba tà giue? Tarawatu taunaḡa inam gewagewa, bo? Ibewa ḡoma! Taugu tokare nam sibo gewagewa e kataie, ibewa da tarawatu ewai maḡatarana. Baninama taugu tokare waikwina nam e kataie, deḡoda tarawatu nam sibo i riuna, “Nam kwai kwina!” 8 Gewagewa na kedama tarawatue ya banavi be ya voie da nopogue waikwina noḡotidima ta tavatavana da tarawatu yàwai kati kotovina. Baninama deḡoda tarawatu nam sibo i kenakena, tokare gewagewa na rewapanama yai kavena maika banaga gurigurinama.

9 Raḡanine taugu ḡaubogue taugu tarawatu nam e kataiena, taugu ma nuaveregu yawasanae è miamiana. Be muriḡa tarawatu è paḡopaḡona raḡanine, gewagewa ya naḡo midisuḡu be yau yawasanae ya saḡana. 10 Dabudine è kataie da taugu è gurina. Tarawatu kabe yawasana i uteutegu da tauna guri ya uteguna. 11 Gewagewa na kedama tarawatue ya banavina, vutuna aubainama ya kaiyovuegu be inam tarawatune yai guriguna. 12 Be tarawatu taunaḡa inam babaunama. Be uma riuvavasaḡinama, “Nam kwai kwina” tauna mate babaunama, didimana be vere.

13 Naumeki, deḡoda tarawatu inam yaba verenama, inam yabanama verenama ya voie da taugu e guri, bo? Ibewa ḡoma! Gewagewa uma tarawatunama verenama ya paḡo be tarawatune yai guriguna. Be tarawatue yodi tà kitakitana da gewagewa inam naumeki gewagewa vavasaḡinama.

Gewagewa banaga ewai badedina

14 Tauda tè kataiena da tarawatu inam Mamaitua ḡarone be ya yovona. Be tauda banaga tarawatu waimuriwatanenama tè gwaḡana aubainama, gewagewa tauda ewai badedana. 15 Be yaba barebaredima yà voivoiedina, taugu nam e kataiena da aba aubainama yà voivoiedi. Taugu yaba veredima è ḡoeḡoedina sibo è voiedina, be yabedima nam ama voivoiedina. Be taugu yaba yau kaba tuaḡaiedima, vutudi taugu yà voivoiedina. 16 Be deḡoda yaba barebaredima nam ama ḡoeḡoedina, be taugu yà voivoiedina, inam taugu yàwai aninana da tarawatu inam riukaua. 17 Vutuna aubainama nam taugu inam yabedima barebaredima ama voivoiedina, ibewa da gewagewa nopogue e kenakenana, tauna vutuna e voivoiedina.

18 Baninama è kataie da nopogue nam aba verenama ima kenakenana. Nopogue ḡoana riukaua da e kenakenana da vere sibo è voiena, be nam rewapana ḡarogue da yà voie. 19 Baninama yaba yà voivoiedina, taudi nam yau ḡoana da sibo è voiedi. Be yaba voiedima nam yau kaba ḡoedi, inam yabedima yaḡoro da yà voivoiedina. 20 Be deḡoda yaba yà tuatuaḡaiedina, be yaḡoro yà voivoiedina, inam kauidima tawai kataigu da nam taugu inam yabedima ama voivoiedina, be ibewa da gewagewa nopogue e kenakenana, tauna vutuna e voivoiedina.

21 Dobudine è kita da raḡan matabuna inam umanama e tubutubuḡana: Raḡanine è raurubu da kabe vere è voivoie, da gewagewaḡa è voivoiena. 22 Naumeki nopogue Mamaitua na tarawatuma yà ḡoeḡoe kauena, 23 be Mamaitua na tarawatuma nopogue e kenakenana. Be taugu è banavi da tarawatu ḡesaunama tunigue yai rewapana vavasaḡa be e panipaniguna, be Mamaitua na tararawatuma ewai ḡaviena. 24 O kapore, wainuatoitoiguma! Aitau e kaisagugu, be tubuḡa uma gurigurinama yà gose pore? 25 Baninama nopogue taugu Mamaitua na tarawatuma yà vovo teyeteyena, be tunigue taugu gewagewa na tarawatuma yà vovo teyeteyena. Be Mamaitua yài kaiwena, baninama taune dà Badama Yesu Kerisoe ya kuvesiguna.

8

Yawasana vaunama Arua Babaue

1 Vutuna aubainama taudi aitauḡa Yesu Kerisoe ta miamiana, taudi tokare nam kovoḡa ta banavi. 2 Baninama tarawatu Arua Babaue vutuna yawasana Yesu Kerisoe ya uteguna da gewagewa be guri adi tarawatue ya kuvesiguna. 3 Tarawatu nam teneteneḡina da sibo yai yawasanida, baninama tauda tarawatu waimuriwatanenama ḡarone tè gwaḡa kauana. Vutuna aubainama Mamaitua Natunama ya riupore yovoḡe be tubuḡa ya utena maika, tauda tubuḡidama gewagewa tauvoienama. Be Mamaitua Yesu tubuḡa ya utena, be inam tubuḡine tauda dà gewagewama kovoḡinama ya paḡona, be yodi ḡarode gewagewa na rewapanama ya kovina. 4 Vutuna aubainama deḡoda tauda Arua Babau na ḡoane tà miana, be nam tubuḡa na ḡoane, inam raḡanine tauda teneḡinama da Mamaitua na tarawatuma tà voteyeteyena.

5 Be taudi aitauḡa tubuḡa na ḡoane ta miamiana, taudi adi noḡotama matabuna tubuḡa na ḡoane e kenakenana. Be taudi aitauḡa Arua Babau na ḡoane ta miamiana, taudi adi noḡotama matabuna Arua Babau na ḡoane e kenakenana. 6 Deḡoda tubuḡa na ḡoanama tà noḡota guratena, damonama guri tà banavina. Be deḡoda Arua Babau na ḡoanama tà noḡota guratena, damonama yawasana be suba tà banavidina. 7 Nama ta tubutubuḡana, baninama tubuḡa na wainua noḡonoḡotama inam Mamaitua na ḡaviama, be deḡoda tauda tubuḡa na wainua noḡonoḡotama tài muriwatanena, tauda tokare Mamaitua na tarawatuma nam tà voteyeteye. Be nam tokare tà voie be teneḡina. 8 Taudi aitauḡa tubuḡa na ḡoane ta miamiana, taudi nam Mamaitua timawai nuaverena.

9 Be taumi nam tubuḡa na waibadae koma miamiana. Ibewa! Deḡoda Mamaitua Aruinama nopomie, naumeki da taumi Arua Babau na waibadae ko miana. Be deḡoda aitau Keriso Aruinama nam tauna nopone e mia, naumeki da tauna nam Keriso ḡarona. 10 Be deḡoda Keriso nopomie, tubuḡimima ya gurina be Arua Babaue yawasana ko paḡona, baninama Mamaitua ya kawa didimanimina. 11 Mamaitua Aruinama Yesu gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena. Deḡoda inam Aruinama nopomie e miana, naumeki da tokare tauna vutuna, taumi tubuḡimima guriguridima mate e kawa midisuḡudina. Baninama tauna Aruinama nopomie e miamiana.

12 Vutuna aubainama yau bana, tubuḡa na ḡoanama nam na noyama aba ḡarode ima kenakenana. 13 Baninama deḡoda taumi tubuḡa na ḡoanama koi muriwatana nonoḡena, taumi tokare ko gurina. Be deḡoda Arua Babaue tubuḡa na ḡoanama gewegewedima koi guridina, taumi tokare yawasana ko banavina. 14 Baninama taudi aitauḡa Mamaitua Aruinama ewai dokedina, taudi vutudi Mamaitua natunatunama.

15 Be Mamaitua Arua Babau ya utemina inam nam e voiemi da taumi taunoya yababa da sibo ko nainaira. Ibewa! Be tauna Arua Babau ya utemina e voiemi da taumi Mamaitua natunatunama. Vutuna aubainama taumi yodi Mamaitua ḡarone ko riuna, “Mamai”!* 16 Mamaitua Aruinama tauda aruidama e riuriuena da tauda riukaua Mamaitua natunatunama. 17 Yodi tauda Mamaitua natunatunama, vutuna aubainama tauda tokare Keriso mate Mamaitua na buderima tà paḡona. Deḡoda tauna na wainuatoitoie tauda mate tài nuatoitoi saguna, tokare Mamaitua neneḡarine Keriso mate tà mia tenaḡana.

Raḡan muriḡa na yawasanama

18 Taugu yà kitakitana da wainuatoitoi yodi tà banabanavidina taudi yawasana tokare e veraverauna ḡarode e tavana, nam mate tài ruvaruva be teneteneḡina, ibewa. 19 (-)

20-21 Mamaitua yaba matabuna yawai tubuḡidina ta guriguri be ta bovabova yababana, vutuna aubainama ma nuaboyedi ta miamiana. Be inam nam taudi adi ḡoana, be tauwai tubuḡidima na ḡoane nama. Be yaḡoro nopodima ewai noḡotana da raḡanine Mamaitua na damma neneḡarine ta saḡana, taudi mate neneḡara ta paḡo da guri be bova adi raḡanima e kovina. (v 19) Vutuna aubainama, yaba matabuna Mamaitua yawai tubuḡidina, taudi tawai raba be keda ta kitakitana da uma yawasaninama saḡasaḡa vavasaḡinama Mamaitua na sedama e utedina, dobue yaba matabuna matedie. 22 Tauda tè kataiena da pakane da yodi yaba matabuna ta yakeyakeina maika waivi raḡanine ewai tikana tunimuyanama nama. 23 Be nam yabedima taudiḡa, be tauda mate, avedi da puyo Arua Babau tè paḡona, be yaḡoro tà yakeyakei be tàwai rabana da Bada ei kawa natuneda be tubuḡidama ei yawasanidina. 24 Raḡanine Bada yai yawasanidana tauda tà noḡonoḡotina, da tokare tà naḡona marae. Be tauda deḡoda sibo kaite marae tè naḡona, yodi nam tama noḡonoḡotina da sibo marae tè naḡo. Baninama nam aitau yaba kaite ya paḡo be yodi ima ḡoeḡoena e paḡo munaḡe. 25 Be yodi yaḡoro mara nam te kitana, vutuna aubainama tauda nuatauḡa tàwai rabana da marae tà naḡona.

26 Be mate Arua Babau dà vogwaḡagwaḡae e sagusagudana. Baninama tauda nam moiragi kaua te kataiena, vutuna aubainama Arua Babau Mamaitua ḡarone aubaidama moiragie giu e vatovatodina, baninama tauda nam teneteneḡina da tà vatodi. 27 Arua Babau tauda aubaidama e moimoiragina Mamaitua na ḡoanama ruvane. Be aba Arua Babau Mamaitua e riuena, tauna kaite ya kataiena, baninama Mamaitua banaga babaudama nopodama ya katai kauena. 28 Tauda tè kataie da banaga aitauḡa Mamaitua tawai nuapaḡoena, taudi ḡarodie yawasana matabudi veredima, be piripiri ta tubutubuḡana inam vere taudi aubaidima. Uma banegidima taudi vutudi Mamaitua bonimai ya vinedina na ḡoanama ruvane. 29 Be banaga aitauḡa Mamaitua ya vinevinedina, taudi ya voiedina maika natuḡominama Yesu, be Yesu tauna tautuaḡa. 30 Be aitauḡa Mamaitua ya vinevinedina, taudi ya yokoedina da sibo a verauna tauna ḡarone. Be aitauḡa tauna ya yokoyokoedina, taudi ya kawa didimanidina. Be aitauḡa tauna ya kawakawa didimanidina, taudi yawasana verenama marae ya utedina.

Mamaitua na wainuapaḡoe nam aba tokare e dariḡeda

31 Yodi aba tà giue? Deḡoda Mamaitua tauda muride e midimidina, aitau tokare ei ḡavieda? 32 Avedi da natuḡominama be nam i rabe kwasena, be yaḡoro yai utaena tauda matabuda aubaidama. Be teneḡine nama tauna na raukiviveree yaba matabudi e uteutedana.

33-34 Vutuna aubainama nam aitau teneteneḡina da ei wavuda, baninama Mamaitua kaite ya kawa didimanidana. Be mate Yesu Keriso vutuna ya guri be ya midisuḡu munaḡana, tauna Mamaitua kasaune e mia be aubaidama e moimoiragina.

35 Be yodi Keriso na wainuapaḡoe nam aba tokare e dariḡeda. Nam nuaboya, nam naira, nam raukivigewagewa, nam meiḡara, nam waikaruwaḡawaḡa, nam iḡara. 36 Girugiruminama porane ya girugirumina nama, “Tam kamtaie raḡan matabuna tauma raukivigewagewa ka banabanavidina, be ta vunuvunuḡimaina maika musara.”† 37 Be avedi da nuaboya tà banabanavidina, be yaḡoro tà vaisuba vavasaḡedina Yesu Kerisoe, tauna vutuna ewai nuapaḡoedana.

38 Baninama taugu è katai kauena da Mamaitua na wainuapaḡoe nam aba tokare e dariḡeda, nam guri, nam yawasana, nam anea, nam penama, nam yaba yodi ta tubutubuḡana bo tokare ta tubuḡana, nam aba rewapanidi, 39 nam arua gunume bo dobue, nam aba Mamaitua yawai tubuḡidina, nam aba tokare Mamaitua na wainuapaḡoe e dariḡeda, ibewa! Yesu Kerisoe Mamaitua yai kataidana da tauna ewai nuapaḡoedana.

9

Mamaitua be Israel banegidima

1 Taugu Yesu Keriso matane yà riuriu kauana, be nam ama kaikaiyovuna. Arua Babau nopogue nama e riuriueguna. 2-3 Israel banegidima nam adi waisumaḡa, vutuna aubainama taugu nopogue èi nuaboya da èi nuaboya kauana, be è noḡoti da Mamaitua taugu sibo ya raukivi gewegewegu be taudi sibo yai yawasanidina. 4 Baninama taudi Mamaitua ya vinedina da tauna natunatunama be taudi neneḡarinama a kita be na saugama ḡarodie ya boruna. Taudi Mousis na tarawatuma a paḡo be tempol nopone ta tapataparorona, be Mamaitua ya riuedina da tokare ei yawasanidina. 5 Be taudi ḡarodie dede pakanama banegidima,* be inam damne Yesu Keriso ya tubuḡana, tauna vutuna Mamaitua, be raḡan matabuna ta kaikai suḡu nonoḡena! Inam riukaua.

Aitauḡa Mamaitua na damma nopone?

6 Taugu yà riuriuna da Mamaitua na saugama nam i kavena. Israel banegidima nam matabudi Mamaitua na dam. 7 Avedi da taudi Eibraham natunatunama, yaḡoro nam matabudi Mamaitua na seda, ibewa. Mamaitua Eibraham umanama ya riuena, “Aisik na dame taugu tokare am sedama è sausaugemna yà utemna.” 8 Inam baninama umanama: Avedi da taudi Eibraham natunatuḡominama, yaḡoro taudi nam Mamaitua natunatuna, be aitauḡa Mamaitua na saugama tauwai sumaḡenama, taudi inam riukaua Mamaitua natunatunama. 9 Mamaitua na saugama Eibraham ḡarone inam umanama ya riuna, “Taugu yau raḡanima è boruborue taugu yà yovo munaḡana, yodibe Sera gomana tauḡominama tokare e tikana.”

10 Be teneḡinama nama Rebeka ḡarone. Rebeka na sedama tautauḡomidima tamedima tenaḡa Aisik, tauda mate tamadama. 11-12 Be Rebeka muriḡa da seda raḡaraḡa e tikedi da yawasana veredi bo gewegewedima ta voiedina, be noḡone Mamaitua Rebeka umanama ya riuena: “Gomana tautuaḡa tokare tasinama ḡarone ei taunoyana.” Mamaitua nama ya riuna, inam tauda sibo tè kataie da Mamaitua na ḡoane banaga e vinevinedina, be nam adi noyama debane. 13 Vutuna aubainama girugiruminama porane umanama ya riuna, “Jeikob nuaguma e paḡopaḡona be Iso è tuaḡaiena.”

14 Be yodi nema tà riu bako? Mamaitua nam didimana banegina, bo? 15 Mamaitua Mousis umanama ya riuena,

“Taugu yau raunuatoima banaga yà ḡoeḡoena nama yà raunuatoiena,

be yau raukiviverema banaga yà ḡoeḡoena nama ḡarone yà raukivi verena.”

16 Vutuna aubainama banaga yawasana ta paḡona, be nam adi ḡoane bo adi noyama veredima aubaidi, ibewa, be Mamaitua taunaḡa e ḡoeḡoena nama e raukivi verena ḡarodie.

17 Be guyau Pero ḡarone ko kita. Mamaitua tauna ḡarone ya riuna umanama, “Taugu è voiem da guyau kuya tubuḡana, inam taugu yau rewapanama ḡarome yai maḡatari da dobu matabuna ta kita be isaguma ta kaisuḡuna.” 18 Vutuna aubainama Mamaitua na raukiviverema banaga e ḡoeḡoena, nama ḡarone e raukiviverena. Be mate Mamaitua e ḡoeḡoena nama, banaga noponama e kawa badona.

19 Be tokare banaga ḡesaumima umanama ko riueguna, “Deḡoda Mamaitua na yawasanama nama, aba aubainama tauna e riuriuna da tauma gewagewa banagimai? Tauda nam teneteneḡina da na ḡoanama tài ḡake.”

20 Tam am rewapanama aba da Mamaitua e giugiu be kwa riuute munaḡe? “Gurewa nam tokare aitau tauvoienama e riuena: Aba aubainama umanama kitaguma kuya voiegu?” 21 Gurewa tauvoienama doḡa teneḡinama e paḡo be na ḡoane nama gurewa verenama be kamai guregurewa e voivoiedina. 22 Be inam kauinama teneḡinama nama. Mamaitua guyau Pero be Ijipt banegidima ya vinedi da ḡarodie na medima be na rewapanama ei maḡatarina. Be avedi da Mamaitua ya vinedina da taudi sibo a gurina, be tauna yaḡoro mareḡa ewai rauriedina. 23 Be banaga ḡesaudima ya vinedina da taudi neneḡarinama maumaurinama tokare a paḡona. Vutuna aubainama Mamaitua na raukiviverema be na rewapanama taudi ḡarodie yai maḡatarina. 24 Be inam banegidima inam tauda, tauna Jius be eteni nopodie ya vinedana.

25 Maika Mamaitua peroveta Osea ya riuriuena nama,

“Taugu tokare eteni banegidima yà vinedi

be yà voiedi da taudi yau banagama.

Be taudi nuaguma ta paḡona,

avedi da yodi nuaguma nam tima paḡopaḡona.”

26 Be mate Osea ya riuena,

“Deḡo è riuedina, ‘Taumi nam taugu yau banaga’,

yodi tokare yà riuedina, ‘Taumi Mamaitua miamia nonoḡinama natunatunama.’ ”

27 Be peroveta Aisaia Israel aubaina ya riuna umanama,

“Avedi da Israel banegidima sievidima maika gimori gerese,

be raubisaḡa tokare ei yawasanidina.

28 Baninama Mamaitua na ogama ya tarataraḡina nama,

tokare e voia makaie be e voia rovona.”

29 Inam maika Aisaia kaite ya vatona,

“Deḡoda Bada wairewapana vavasaḡinama banaga raubisaḡa sibo nam i gosedi,

tauda tokare Sodom be Gomora banegidima tè ruvedi be tè guri rovona.”†

Israel banegidima nam waisumaḡa ḡarodie

30 Be yodi tà kita da eteni banegidima avedi da didimana nam ti wanewanena, be yaḡoro Mamaitua adi waisumaḡe ya kawa didimanidina. 31 Be Israel banegidima taudi didimana nam ti banavina, baninama taudi didimana tarawatue a wanewanena aubainama. 32 Aba aubainama didimana nam ti banavi? Baninama taudi a noḡoti da adi noyama veredie kabe didimana ta banavi, be nam waisumaḡe. Taudi yeku‡ adi kaba saḡaivitarema a saḡai vitarena. 33 Ya girugirumina nama:

“Ko kitana, taugu Saionma yeku yà boruboruna,

be vutuna banaga e voiedi da ta saḡai vitare be ta bekuna.

Be aitau uma yekunama ewai sumaḡena,

tauna tokare nam tunimayaḡe e mia.”

10

1 Yau bana, taugu nuaguma e ḡoeḡoe kaue be Mamaitua yàwai baḡana da tauna sibo Israel banegidima yai yawasanidina. 2 Taugu è kataiena da taudi ta rarau rubu guratana da Mamaitua sibo a tainuaverena, be tauna anitai nuaverenama na kedama, nam ti katai kauena. 3 Taudi Mamaitua na didimana kedanama a riutuaḡaie, be taudi adi noḡotama nama na ruvae didimana kedanama a wanewanena. 4 Be taudi nam ti kataiena da Keriso ya voie da tarawatu na raḡanima ya kovina. Be aitau da Keriso ewai sumaḡena, tauna tokare didimana e banavina.

5 Mousis didimana tarawatue umanama ya giuedina, “Aitauḡa uma kauidima yà giugiuedina e voiedina, tauna tokare ḡarodie yawasana e banavina.” 6 Be didimana waisumaḡe inam umanama ya giuedina, “Nam nopomie ko riuna, ‘Aitau e saḡa e naḡo marae be Keriso e yovoḡe?’ ” 7 Bo “Aitau e yovo e naḡo guriguridima adi gabue be Keriso e saḡe?” Ibewa! 8 Inam kauidie nam tokare yawasana ko banavidi. Be you, didimana waisumaḡe umanama ya giuedina, “Yawasana riunama inam ḡaromie; mudumie be nopomie.” Inam riunama vutuna waisumaḡa riunama tauma ka rarau guguyena.

9 Inam giudima banidima umanama, Deḡoda tam mudume kwa riuna, “Yesu tauna Bada” be nopome kwai sumaḡa da Mamaitua Keriso gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena, tam tokare yawasana kenakena nonoḡinama kwa banavina. 10 Baninama dà waisumaḡe tokare Mamaitua e kawa didimanidana, be deḡoda mudude Yesu Keriso tà giuena, tauda tokare Mamaitua ei yawasanidana. 11 Vutuna aubainama girugiruminama umanama ya riuna, “Aitau tauna ḡarone ewai sumaḡana, tauna tokare nam tunimayaḡe e mia.” 12 Yodi uma giunama mayanama maika banaga matabuda, tauda Jius be eteni banegidima matabuda e riuriuedana, baninama Bada tauna tenaḡa, be banaga matabuna ewai badedina, be vere dosidima aitauḡa tauna ḡarone sagu tawai baḡena e uteutedina, 13 baninama girugiruminama nama ya riuna, “Aitauḡa Bada ḡarone yawasana tawai baḡena, taudi tokare ei yawasanidina.”

14 Be nema taudi sagu tai baḡe bake, deḡoda taudi Bada nam tai sumaḡe? Be nema Bada tai sumaḡa bake, deḡoda varinama nam ta vaie? Be nema vari verenama ta vaia bake, deḡoda nam aitau ḡarodie e rauguguya? 15 Be nema taudi ta rauguguya bako, deḡoda Keriso taurauguguya nam e riuporaḡa? Girugiruminama umanama ya riuna: “Banaga tawai nuavere kauana raḡanine taurauguguya ta verau be vari verena be suba giunama ta rarau guguyena.”

16 Be nam Israel banegidima matabudi vari verenama ti paḡona. Inam maika peroveta Aisaia ya riuriuna nama: “Bada, nam banaga toitoi ama giuma ti sumaḡena.” 17 Be yaḡoro Keriso banaga ya riuporedina rauguguya aubainama be adi rauguguyae banaga ta vaie, be tai sumaḡana.

18 Be Jius banegidima nemanama? Taudi vari verenama nam ti vaie, bo? Ibewa da taudi kaite a vaiena. Baninama girugiruminama porane ya riuna umanama:

“Taudi a rarau guguyana varinama dobu matabuna yai moḡavuna,

be dobu damodie mate.”

19 Bo agunai Jius banegidima a vaiena be baninama nam ti katai kaue, bo? Ibewa, taudi a kataiena. Uma kauinama vutuna aubainama Mamaitua Mousis umanama ya riuena:

“Avedi da eteni banegidima buebuedima taudi nam Jius, be tokare yà vinedina.

Yodibe taumi tokare ko unuredi be ko mediedina.”

20 Be Aisaia mate umanama ya riuna:

“Aitauḡa taudi nam ti wanewaneguna,

taudi ḡarodie è maḡatara be a banaviguna.”

21 Be Israel banegidima aubaidima umanama ya riuna:

“Raḡan daudaunama taugu aubaimima èwai rabana da sibo ḡarogue koya tavana,

be taumi nam ko tavana, baninama taumi banaga beapotepotemi be raraukosoḡaiḡaimima.”

11

Israel banegidima tautaugosedima

1 Be yodi nemanama? Mamaitua na banagama ya tuaḡaiedi, bo? Ibewa! Taugu mate Israel banegiguma, Eibraham natunama, be Bendiman na damma nopone.

2 Mamaitua na banagama boni ya vinevinedina nam i tuaḡaiedina, ibewa! Elaija na gututuma ko noḡoti, raḡanine tauna Mamaitua ḡarone ya riubona badobadona Israel banegidima kadi taiye. 3 Tauna umanama ya riuna: “Bada, taudi am perovetama matabudi ai guri rovodi be am oltama a katiweidina. Be yodi tauguḡa yà miamiana, be taudi ta ḡoeḡoe da taugu mate tai guriguna.”

4 Be Bada umanama ya paribeena: “Taugu banaga 7 tausand aubaiguma è taugosaḡana, baninama taudi nam kokoitau Bal ḡarone ti raudunena.”

5 Be yodi uma raḡanine kauinama teneḡinama nama. Mamaitua na raukiviveree banaga tautaugosedima ya vinedina. 6 Tauna na raukiviveree ya vinedina be nam adi noyama debane. Be deḡoda adi noyama debane i vinedina, agunai raukivivere nam baniboruboruna.

7 Be yodi tà kita, Israel taudi didimana a wanewane guratena be nam ti banavina. Be Mamaitua na vinevinema banegidima taudiḡa didimana a banavina, be Israel banegidima ḡesaudima Mamaitua ya kawa nopobadodina 8 maika girugirumina porane ya riuriuna nama:

“Mamaitua arua gewagewanama ya utedi,

be uma aruinama taudi ya kawa debabuedi

be ya voiedi da matedie nam timawai kita

be beedie nam timawai beavaiana naumeki da yodi.”

9 Be Deivid umanama ya riuna:

“Taudi adi puyoma soidima sibo ya tikona munaḡedi,

be a saḡai vitaredina, baninama inam adi kovoḡama.

10 Taudi sibo arue matedima ai kupikupi da taudi nam sibo ai kita,

be raḡan matabuna sibo ḡayawa a kwarina.”

Eteni banegimima taumi nam ko rauguyaguyau

11 Yodi yài taravira munaḡemina. Mamaitua na banagama ya tuaḡai vavasaḡedi, bo? Ibewa! Israel banegidima Mamaitua a mia tautauriena, aubainama Mamaitua eteni banegidima ei yawasanidina da Israel banegidima sibo a unurana eteni banegidima ḡarodie. 12 Be uma ko noḡoti, Israel banegidima taudi Yesu Keriso a tuaḡaiena, aubainama eteni banegidima dobu matabuna yawasana a banavina, Israel banegidima matabudi Yesu tawai sumaḡena raḡanine, eteni banegidima tokare waiaiaina dosinama ta paḡona.

13 Be taumi aitauḡa nam Jius, taumi yodi yà riuemina: Taugu ei nuaverena da Mamaitua ya riuporeguna taumi eteni banegimima ḡaromie da vari verenama yà rauguguyena. 14 Be uma kauine Jius banegidima nuedima ei medi be taudi mate tai sumaḡana. 15 Be yodi ko kita da, raḡanine Mamaitua Jius banegidima ya riuriu tuaḡaiedina, inam raḡanine dobu matabuna adi gewagewama ya noḡota poredina, be raḡanine Mamaitua Jius banegidima ei anina munaḡedina, aba tokare e tubuḡa? Inam raḡanine banaga guriguridima ta midisuḡu munaḡana. 16 Baninama deḡoda Mamaitua Jius adi dedema pakanama banegidima yai aninedina, naumeki da taudi adi sedama mate Mamaitua tokare ei aninedina. Inam kauinama teneḡinama maika kai olip. Deḡoda kai olip waraminama yai aninena, naumeki da kai ragedima mate tokare ei aninedina.

17 Be yodi raḡandie Mamaitua uma kainama ragedima ḡesaudima ya kotovidina, be taumi avedi da dobira olipnama, be ya ragaumi da olip ragedima ya kotokotovidina kividie ya pani wairatumina. Be yodi taumi olip waraminama bodinama na rewapanae taumi ko gogogogona. 18 Vutuna aubainama olip ragedima midimididima noḡodie nam ko seḡara! Be ko noḡoti da warama nam na yasima taumi. Taumi ami yasima inam warama.

19 Be agunai taumi umanama ko riuna, “Mamaitua kai olip ragedima ḡesaudima ya kotovidina, kividie tauma e pani wairatumaina aubainama.” 20 Inam riukaua, be ko noḡoti da taudi nam tiwai sumaḡana aubainama Mamaitua ya kotovidina, be taumi Keriso kowai sumaḡena aubainama Mamaitua taumi ya pani wairatumina. Vutuna aubainama nam noḡodie ko seḡara, avedi! Be taumi sibo koya nairana, 21 baninama deḡoda Mamaitua kai ragedima veredima i kotovidina, taumi mate tokare ya kotovimina, deḡoda taumi nam koi sumaḡana.

22 Be yodi tauda Mamaitua na raukiviverema be na raukivigewagewama tà kitana. Tauna na raukivigewagewama taudi aitauḡa nam Mamaitua tima vovo teyeteyena ḡarodie, be deḡoda raḡan matabuna koi sumaḡena, na raukiviverema taumi ḡaromie e kenana, be deḡoda ibewa, taumi mate e kotova poremina. 23 Be deḡoda Jius banegidima waisumaḡa tai kare munaḡena, taudi tokare Mamaitua e pani wairatu munaḡedina, baninama na rewapanama e kenakenana da nama e voiana.

24 Be avedi da taumi dobira olipnama, be yaḡoro Mamaitua ya paḡomi da olip verenama bogane ya pani wairatumina. Vutuna aubainama tauna tokare teneteneḡinama da olip verenama ragedima ya kotokotova poredina, kividie e pani wairatu munaḡedina.

Mamaitua tokare Israel banegidima ei yawasanidina

25 Yau bana, uma inam riukaua semosemonama yà riuriuemina da taumi ko kataie be nam ko kawa saḡe munaḡemi Israel banegidima noḡodie. Inam riukaua da Mamaitua Jius banegidima ḡesaudima ya kawa nopobadodi da nam ti sumaḡana. Inam kauinama nama Mamaitua ya voie da eteni banegidima sievinama ya noḡonoḡotina paratine nama ei yawasanidina, 26 yodibe Israel banegidima mate ei yawasanidina maika girugiruminama poranama ya riuriuna nama:

“Tauwai yawasana Jerusalemḡa e verau

be e voie da Jeikob na damma Mamaitua tai nuapaḡo munaḡena.

27 Be taugu waianina yà uteutedina raḡanine,

adi gewagewama yà noḡota poredina.”

28 Yodi taudi vari verenama a tuaḡaiena, vutuna aubainama taumi eteni banegimima yawasana ko paḡona, be Jius taudi Mamaitua na ḡaviama. Baninama Mamaitua Jius adi dedema pakanama banegidima ya vinedina, taudi kadi taiye Jius banegidima yaḡoro tauna na banagama, 29 baninama Mamaitua na giu be na puyoma nam airaḡan nuanama e vitaredi be e kaiporaḡa munaḡedi. 30 Taumi noḡone eteni banegimima, taumi Mamaitua koya rawarawa ḡaiḡaiena. Be yodi taumi Mamaitua na raunuatoima koya paḡona, baninama Jius banegidima Mamaitua a rawaḡaiḡaiena aubainama. 31 Be tokare taudi mate Mamaitua na raunuatoima ta paḡona, avedi da taudi yodi ta rawarawa ḡaiḡaiena, baninama Mamaitua na raunuatoima taumi ḡaromie aubainama. 32 Be yodi tà kita da banaga matabuna adi rawaḡaiḡaie Mamaitua ya panidina, inam kedane tokare matabudi Mamaitua na raunuatoima ta paḡona.

Pol Mamaitua e kaikai suḡusuḡuna

33 O kapore! Aba kam Mamaituama tam kuya vere ḡaḡa kè banavim. Am nuauyauyama be am kataima ya saḡa vavasaḡa be ya yovo guratana. Tauda nam teneteneḡina da Mamaitua na yawasana be na kovoḡama tà kataiedi. 34 “Aitau Mamaitua na noḡotama ya kataie? Be aitau teneteneḡina da Mamaitua e raukure?” 35 Bo “Aitau aba Mamaitua ya ute da yodi Mamaitua tauna ei maesi munaḡe?” 36 Yaba matabuna taune da ta tubutubuḡana, be tauna na rewapanae ta kenakenana. Tauna tà kaisuḡusuḡu nonoḡena. Inam riukaua!

12

Dà yawasanama sibo Mamaitua tè utena

1 Yau bana, yodi Mamaitua na raunuatoie yà riuriu vavasaḡemina da tubuḡimima Mamaitua ko utena. Be raḡanine tubuḡimima Mamaitua ko uteutena, inam vutuna puyo babau yawayawasaninama. Dabudine Mamaitua ei nuaverena, baninama uma kauinama inam riukaua taparoronama, Arua Babau nama e ḡoeḡoena. 2 Be nam dobu banegidima adi vaivaie ko mia, avedi! Be Mamaitua koi baḡa da ami noḡotama e vitaredi be taumi ami yawasanama e rawavaudina. Yodibe taumi tokare teneteneḡinama da Mamaitua na ḡoana be na verema ko kataiedina. Be Mamaitua na ḡoanama inam ya vere vavasaḡana.

3 Taugu Mamaitua na apasolma, vutuna aubainama yà riuriu vavasaḡemina: Nam ko noḡota munaḡemi da taumi koya saḡa guratana, ibewa da Mamaitua taumi tenatenaḡaḡa ami waisumaḡama ya uteutemina, na ruvae nama ko noḡota munaḡemina. 4 Tauda tubuḡidama tenaḡa be ragaragadama toitoi, be raga tenaḡaḡa adi noyama tabu be tabu. 5 Be uma kauinama teneḡine tauda toitoi be tubuḡa tenaḡa Yesu Kerisoe, be taune tauda matabuda tèi rawa teḡeidana.

6 Be matabuda dà noyama tabu be tabu, Bada puyo tabu be tabu ya uteutedana na ruvae nama. Aitauḡa da tauwai peroveta, naumeki da tai perovetana adi waisumaḡama ruvane. 7 Aitauḡa da tauwai sagu, naumeki da tai saguna, be aitauḡa da tauwai katakatai, naumeki da tai katakataina, 8 be aitauḡa da taurauduḡu, naumeki da ta rauduḡuna, be aitauḡa da taupaipairu, naumeki da riukaue ta pairuna, be aitauḡa da tauwai bada, naumeki da nuedima tabutabune tai kedadoka kauana. Be aitauḡa da taurau nuatoi, naumeki da ma nuaveredi banaga ta sagudina.

Kuristen na yawasanama

9 Ami wainuapaḡoma ami banagama ḡarodie nam kaiyovue. Yaba gewegewedima ko tuaḡaiedi be yaba veredima ko kaidididina. 10 Nuemima tabutabune ami banagama mate koi nuapaḡo be koi kawa vivira munaḡa! 11 Be nam airaḡan matemima e gayawa, be raḡan matabuna nuemima tabutabune Bada aubainama ko noya!

12 Ko noḡoti da raḡan tenaḡa taumi tokare ko naḡona marae, vutuna aubainama koi nuavere! Be piripiri raḡandie ko vataradidi be ko moiragi nonoḡa! 13 Mamaitua na banagama waikaruwaḡewaḡedima ko sagudi! Be deḡoda vaḡavaḡai be ya tavana, ko rabe kauena!

14 Aitauḡa da ta raraukivi gewegewemina, naumeki da taudi aubaidima ko moiragi be Bada ei aiainidi! Taumi banaga koi aiainidina be nam koi taratautauedi! 15 Deḡoda aitauḡa tawai nuaverena, naumeki da taumi mate koi nuaverena, be deḡoda aitauḡa ta ḡabaḡabana, naumeki da taumi taudi mate ko ḡabana. 16 Taumi subae ko mia be nam ko rauguyaguyau, be nam ko kawa saḡe munaḡemi! Kamai banabanaga mate koi turaturanana. Be nam ko noḡoti da taumi banaga katakataimi!

17 Gewagewa nam gewagewae koi maesi. Be ko kita kaua da banaga matabudi matedie taumi didimanae ko miana. 18 Ko raurubu da banaga matabudi mate subae ko miana. 19 Yau bana, nam biwa ko paḡo, be ko gose da Mamaitua taunaḡa e raubiwana, baninama girugiruminama poranama ya riuna umanama,

“Bada ya riuna, ‘Taugu taurau biwa be taugu tokare ami biwama yà paḡona’.

20 Deḡoda am ḡaviama kani e karatina, naumeki da kani kwa utena

be deḡoda nuanama e raukasakasana, naumeki da upa kwa ute!

Deḡoda am ḡaviama ḡarone nama kwa voiana,

debane upa kwa ḡini pore be tauna e tunimayaḡana.”

21 Gewagewa nam tam e vaisubam, be tam veree gewagewa kwa vaisubana!

13

Gabeman ko voteyeteyedi

1 Banaga matabuna sibo gabeman a voteyeteyena, baninama gabeman matabudi adi rewapanama inam Mamaitua ya utedina. 2 Vutuna aubainama aitau gabeman ḡarodie e paripari viravirana, tauna Mamaitua ḡarone mate e paripari viravirana, tauna tokare kovoḡa e banavina. 3 Tam deḡoda vere kwa voivoiena, inam raḡanine tam tokare nam pirisiman kwa nairedina. Be deḡoda gewagewa kwa voiena, inam raḡanine tam tokare pirisiman kwa nairedina. Vutuna aubainama tam deḡoda naira kwa tuaḡaiena, naumeki da vere kwa voie be taudi tokare tam isamma ta kawa saḡena. 4 Baninama Mamaitua gabeman ya riuporedina da taudi tam ta sagumna aubainama, be deḡoda tam gewagewa kwa voiena, inam raḡanine taudi kwa nairedina, baninama Mamaitua rewapana ya utedina da taudi tam tokare ta kovoḡimna. 5 Vutuna aubainama gabeman aba ta riuriuena, naumeki da kwa voiena, inam raḡanine am noḡotama tokare verenama e kenana. Be mate tam tokare nam kovoḡa kwa banavi.

6 Raḡan matabuna gabeman ta noyanoyana Mamaitua aubainama, vutuna aubainama taumi teks koi maesidina. 7 Nama banaga matabudi adi kauama ko utedina. Deḡoda teks sibo koyai maesidina, naumeki da koi maesina, be aitauḡa sibo koya voteyeteyedina, naumeki da ko voteyeteyedina, be aitauḡa sibo koya viviredina, naumeki da ko viviredina.

Wainuapaḡo na riuvavasaḡama

8 Nam aitau na maesama ko rabe kwase. Be raḡan matabuna umanama koi nuapaḡo vivirana. Baninama deḡoda banaga ḡesaudima koi nuapaḡoedina, inam vutuna taumi tarawatu ko vovo teyeteyena. 9-10 Be inam raḡanine tokare nam aba gewagewanama taudi ḡarodie ko voie. Maika riuvavasaḡa e riuriuna nama, “Nam turamma debane mui kwa pore, be nam kwa rauvunuḡa, nam na purapurama kwa danenedi, nam kwai kwina”. Be riu vavasaḡa ḡesaudima mate, matabudi a rawateḡeidina giu tenaḡa nopone, be giunama inam umanama: “Turamma turamma nuamma e paḡona, maika tamḡa kwawai nuapaḡo munaḡemna nama” Vutuna aubainama deḡoda banaga ḡesaudima ḡarodie koi nuapaḡona, inam vutuna taumi tarawatu ko vovo teyeteyena.

Yanae ko miana

11 Naumeki da nama ko voiana, be yodi raḡandima kitedima ko katai kauedina. Baninama Bada na raḡanima kaiteka e tavatavana, nam maika boni raḡandie tauda waisumaḡa tèwai karee nama. Vutuna aubainama matemima e kaya. 12 Kupi ḡaubonaḡa e kovina, be raḡan kaiteka e tomtomna. Vutuna aubainama kupi na voiama tà gosedi, be yana na madama tà ragaudina. 13 Tauda matabuda didimanae tà miana, maika banaga suare e miamiana nama. Tauda nam kaua gewegewedima soidima tà voiedi, nam tà tego bua, nam tài soḡa yabayababa, nam tà iḡara yabayababa, bo tà unura. 14 Inam yabedima avedi, be Yesu Keriso na ḡoane nama ko miana. Be nam gewagewa ko wanewanedi da tubuḡimima na ḡoanama kededima gewegewedima ko voiedi, avedi!

14

Banaga adi waisumaḡama gwaḡegwaḡedi be wairewapanidima

1 Aitauḡa da ami waisumaḡama wairewapanidima taumi ami banagama ḡesaudima adi waisumaḡama vogwaḡegwaḡedima sibo koya kaisagudina. Be nam adi wainua noḡonoḡotama debedie koi kawa riuriu! 2 Banaga aitauḡa adi waisumaḡama wairewapanidima, taudi nam ai kani tima widiwidinena, ibewa da taudi kani matabuna ta kanikani yabayababedina. Be banaga ḡesaudima aitauḡa adi waisumaḡama vogwaḡegwaḡedima, taudi nam musara tima kanikanina.* 3 Vutuna aubainama aitau da kani kanikani yabayababinama, tauna banaga musara tautuaḡaienama, nam sibo ya kita tuaḡaie. Be aitau da nam musara taukanina, tauna banaga kanikani yabayababinama nam sibo ya etare, baninama taudi adi waisumaḡama ruvane Bada yai aninedina. 4 Tam aitau da Bada na taunoyama kwa etaredi? Tam nam dobudi am noyama aba ima kenakenana. Taudi Bada na taunoyama aubainama taunaḡa ya kataiedina, da taudi a beku bo ibewa. Be taudi tokare nam ta beku, baninama taudi Bada na rewapanae ta midimidina.

5 Banaga adi waisumaḡama gwaḡegwaḡedima taudi raḡan dosidima vinevinedima ta viviviviredina. Be banaga ḡesaudima ta noḡonoḡotina da raḡan dosidi be raḡan ḡoma matabudi teneteneḡidima. Be banaga tenatenaḡaḡa nuane ei nuanoḡonoḡota da deḡo tauna ḡarone ya vere. 6 Aitau da raḡan dosidima vinevinedima e viviviviredina, naumeki da tauna nama e voiena, Bada isanama anikaisuḡunama aubainama. Be aitau nam kani matabudi ima kanikanidina, bo aitau da kani matabudi e kanikanidina, naumeki da matabudi nama ta voiana Bada isanama anikaisuḡunama aubainama, baninama noḡone taudi ta moiragi be ta kanikanina aubainama. 7 Tauda nam aitau mabide tama miamia bo mabide tama gurigurina, 8 ibewa da tauda tà miamia bo tà gurigurina, inam matabuna Bada aubainama, baninama tauda inam tauna ḡaroḡaronama. 9 Vutuna aubainama Keriso ya guri be ya midisuḡu munaḡana, da banaga yawayawasanidi be guriguridima, matabudi ewai badedina.

10 Be yodi tam aba aubainama turamma kwa etare? Bo aba aubainama turamma kwa kitakita tuaḡaie? Tauda matabuda tokare Mamaitua noḡone tà midi, be taunaḡa tauda tenatenaḡaḡa e etaredana, 11 maika girugiruminama porane Mamaitua ya riuriuna nama:

“Taugu Mamaitua miamia nonoḡiguma, be yà riuriu kauemina

da tokare banaga matabudi kaḡapakague tuapikedima tai tutumidiridi da ta rauduneegu

be matabudi mududie tai maḡatarigu be ta riuna: ‘Tam riukaua Mamaitua.’ ”

12 Be yodi tà kita da tauda tenatenaḡaḡa tokare dà kauama matabudi Mamaitua noḡone tai maḡataridina. 13 Vutuna aubainama nam turamma turamma kwa etare, avedi! Be kwa kita da nam anibeku kauidie turamma kwa voie da na waisumaḡe e beku.

14 Bada Yesu ya riuegu be è katai kauena da nam aba kaninama Mamaitua matane i miramirana. Be deḡoda aitau e noḡoti da aba kaninama ya miramirana, naumeki da tauna ḡarone uma kaninama ya miramira kauana. 15 Be deḡoda am kani yabayababama aubainama turamma kwai nuaboyana, inam kauine tam nam turamma kumawai nuapaḡoena. Nam am kani yabayababama aubainama turamma kwa voie da na waisumaḡe e beku. Baninama Yesu ya gurina tauna mate aubainama. 16 Be raḡanine am ḡoanama nama uma yabedima kwa voivoiedina, kwa kita da am banagama nam tai giugiuem.

17 Mamaitua na waiguyaue kani be tego inam nam baniboruboruna. Ibewa da didimana, suba be mosari Arua Babaue, inam vutudi yaba dosidima. 18 Be deḡoda uma kauidie Keriso ḡarone koi taunoyana, inam vutuna Mamaitua ewai aninemina, be banaga ta viviremina. 19 Tauda vutuna aubainama tà raurubu gurata da suba yabedima tà voiedi be yaba ḡesaudima mate tà voiedi da, dà waisumaḡama tài rewapanana.

20 Nam kani kadi taiye Mamaitua na noyama ko kawa gewegewedi! Kani matabudi inam veredima be deḡoda yaba tenaḡa kuya kanikani be turamma kuya voie da na waisumaḡe ya bekuna, inam tam gewagewa kuya voiena. 21 Vutuna aubainama deḡoda tam musara kuya kanikani bo bia† kuya tegotego, bo aiyaba ḡesaudima kuya voivoiedi, be inam yabedie turamma na waisumaḡama vogwaḡagwaḡanama kuya voie da ya bekuna, ya verena da uma kauidima nam kwa voiedi. 22 Deḡoda uma kauidie am waisumaḡama ewai rewapana kauana, naumeki da tam be Mamaitua taumiḡa ḡaromie e kena kwasana. Ya verena da uma kauidie tam nam kwa noḡota bekubeku, baninama tam kuya kataiena da uma kauidima matabudi inam naumeki. 23 Be tam deḡoda uma kauidie kwa noḡota bekubekuna, tokare Mamaitua e etaremna, baninama tam nam waisumaḡe uma yabedima kuma kanikanidina. Yaba matabuna nam waisumaḡe kwa voiedi, inam taudi gewagewa.

15

1 Tauda aitauḡa dà waisumaḡama wairewapaninama, naumeki da aitauḡa adi waisumaḡama gwaḡegwaḡedima sibo tè sagudina, be nam taudaḡa tà sagusagu munaḡeda. 2 Be tauda tenatenaḡaḡa sibo dà banagama tè sagudi da adi waisumaḡe sibo ai rewapanana. 3 Baninama Keriso nam taunaḡa i sagu munaḡena, ibewa da girugiruminama porane umanama ya riuna: “Banaga tam a kunuremna be inam kunurinama taugu mate a kunureguna.” 4 Riuwai noḡota matabudi boni a girugirumidina, inam taudi waikatakataidama aubainama, da e duḡuda be waisumaḡe tài rewapanana da tokare tà naḡona marae.

5 Mamaitua, vutuna e duḡuduḡumi be e sagusagumina da ami waisumaḡe piripiri matabudi ko dami poredina, tauna ya voiemi da taumi nuemima tenaḡa Keriso koi muriwatanena. 6 Yodibe taumi tokare teneteneḡinama da Mamaitua isanama ko kaisuḡusuḡu tenaḡena. Vutuna tauna dà Badama Yesu Keriso Tamanama.

7 Taumi ami banabanagama koi aninedina, maika Keriso taumi yai aninemina. Uma kauine nama taumi tokare Mamaitua isanama ko kaikai suḡusuḡuna. 8 Ko noḡoti da Yesu Keriso ya yovo be ewai maḡatarana da Mamaitua na saugama Jius adi dedema pakanama banegidima ḡarodie inam riukaua. Be inam kauine nama Jius banegidima e sagusagudina. 9 Be mate tauna ya yovona da eteni banegidima ei yawasanidina, da taudi sibo Mamaitua isanama a kaisuḡusuḡuna na raukiviverema aubainama, maika girugiruminama porane umanama ya riuna:

“Vutuna aubainama taugu eteni banegidima noḡodie isamma yà kaisuḡuna.

Be taugu yà sarena isamma anikaisuḡunama aubainama.”

10 Be mate ya riuna,

“Taumi eteni banegimima matabumi

tauna na banagama mate ko mosari tenaḡana.”

11 Be mate ya riu munaḡana,

“Taumi eteni banegimima matabumi Bada isanama ko kaisuḡu,

be matabumi isanama anikaisuḡunama saredima ko saredina.”

12 Be peroveta Aisaia ya riuna,

“Guyau vaunama Jese na dame e tubuḡana, be tauna tokare banaga matabudi ei badedi,

be eteni banegidima matabudi tauna tai sumaḡena.”

13 Vutuna aubainama taugu yà moimoiragina taumi aubaimima da taumi Bada koi sumaḡe, be Mamaitua tauna mosari be suba nopomima ei moḡavuna. Be dabudine Arua Babau na rewapanama mate nopomima ei moḡavuna. Be taumi ko kataie da tokare Mamaitua neneḡarinama e utemina.

Pol uma letanama ya girugirumina, ya giuena

14 Yau bana, taugu è katai kauena da taumi banaga veremima be uma giudima koya katakatai kauedina be taumi teneteneḡinama tokare ami banagama mate koi kawa raukuravivirana. 15 Taugu uma letanama ma raudebatoragu è girumina taumi ḡaromie, da uma yabedima yà riuwainoḡotimina aubainama. Taugu nama è voiana, baninama Mamaitua na raukiviveree 16 taugu Yesu Keriso na taunoyama. Taugu maika pirisi, baninama eteni banegidima ḡarodie Mamaitua varinama verenama yà rauguguyena, be taugu yà ḡoeḡoena da eteni banegidima yà verauḡedina Mamaitua ḡarone maika puyo, nama Mamaitua e ḡoeḡoena. Be Arua Babau e voiedi da taudi Mamaitua na banagama ta tubuḡana. 17 Taugu Mamaitua na taunoyama, be nuaguma ya verena da Yesu Keriso ya riuporeguna, vari verenama yà rauguguyena aubainama. 18-19 Be yodi taugu nam yaba ḡesaudima ama giugiuemina, be abaḡa Keriso ya voivoiedina, vutudiḡa yà giuedina: Arua na rewapanae taugu mataira be voia dosidima è voiedina, be inam kauine Bada Yesu rewapana ya uteguna da eteni banegidima yài katakataidi da taudi Mamaitua ta voteyeteyena. Be taugu Jerusalemma Keriso varinama rauguguyenama èi karena, naumeki da Ilirikumma è tavana.

20 Taugu raḡan matabuna yà ḡoeḡoena da vari verenama yà rauguguyena banaga aitauḡa Yesu Keriso nam ti katakataiena ḡarodie. Be aitauḡa Yesu Keriso varinama a vaivaiena, taudi ḡarodie nam yà naḡo, baninama taugu nam banaga na tuatuama yawai midiri dokena nonoḡinama debane vada yà keri. 21 Taugu yà voiena maika girugiruminama porane ya riuriuna nama,

“Taudi aitauḡa rauguguya nam ti vaivaiena, taudi tokare ta vaie be ta kitana.

Be aitauḡa da nam varinama ti vaivaiena, taudi tokare ta kataiena.”

22 Vutuna noḡotine raḡan toitoi verau è raurubuena da sibo ḡaromie è verauna, be nam teneteneḡina.

Pol Rom naḡonama e ḡoeḡoena

23 Be yodi uma dobudine yau noyama ya kovina. Suara da suara taugu è ḡoeḡoena da taumi sibo è kitemina, 24 vutuna aubainama yodi taugu yàwai ogana da yà kitemina Spein naḡonama raḡanine. Be raḡanine taugu ḡaromie yà tavana, dabudine taugu taumi mate tài nuavere be tà miana raḡan ḡaubonaḡa. Be muriḡa taugu yà ḡoeḡoena taumi ko sagugu da Speinma yà naḡona.

25 Be yodi taugu yà naḡonaḡona Jerusalemma, Mamaitua na banagama kaisagudima aubainama. 26 Baninama Masedonia be Akaiama tauwai sumaḡa banegidima ma nuaveredi mane a uteguna da taugu Jerusalemma tauwai sumaḡa ḡesaudima waikaruwaḡewaḡedima sibo è utedina. 27 Taudi riukaua, ma nuaveredi mane a uteguna. Be taugu yà noḡonoḡotina da inam naumeki nama a voiana, baninama eteni banegidima taudi varinama verenama Jius ḡarodie a paḡona, vutuna aubainama naumeki da tubuḡe sibo a sagudina. 28 Be raḡanine Jerusalemma tauwai sumaḡa waikaruwaḡewaḡedima mane ya utedi e kovikovina murine, taugu yau vaḡaima yài karena Spein aubainama. Be inam raḡanine taugu yà vakitemina. 29 Taugu è kataiena da raḡanine ḡaromie yà veraverauna, Keriso waiaiaina dosinama e uteguna taumi aubaimima.

30 Yau bana, Bada Yesu Keriso isane be Arua na wainuapaḡoe taugu yàwai baḡa vavasaḡemina da yau pirpirie ko sagugu da Mamaitua ḡarone aubaiguma ko moiragina. 31 Ko moiragi da Mamaitua e midi ḡaḡarigu da Judia banegidima gewegewedima nam sibo a vunuḡigu. Be mate ko moiragi da yau noyama Jerusalem nopone tauwai suamaḡa sibo ai aninena. 32 Yodibe Mamaitua na ḡoane taugu ma nuaveregu yà tavana taumi ḡaromie da yà sipere, be taumi mate tài nuavere tenaḡana. 33 Mamaitua, suba tauvoienama taumi matabumi ḡaromie. Inam riukaua.

16

Pol na waikaiwama

1 Taugu nuvudama Fibi ḡaromie yàwai maḡatarina. Tauna Senkiria ekalesia adi taunoyama waivinama. 2 Be yàwai baḡemina da tauna ko rabe kauena, nema Bada na taunoyama ḡesaudima ko raberabe kauedina nama. Baninama tauna banaga toitoi e sagusagu kauedina be taugu mate.

3 Yau banagama Prisila be Akwila* ko riuedina yàwai kaiwedina, taudi Yesu Keriso na noyae taukaisaguguma. 4 Be mate taudi adi yawasanama a tuaḡaiedi be ai uta munaḡedi da ai sasaranana, saguguma aubainama. Be inam kauinama aubainama taugu yàwai kaiwa vavasaḡedina, nam tauguḡa be eteni nopodie ekalesia matabudi mate kawai kaiwedina uma kauinama aubainama. 5 Be ekalesia Prisila be Akwila adi vadae tawai rawateḡeidina mate yàwai kaiwedina.

Be tura yaḡaguma Epainetas mate ko riuena yàwai kaiwena, tauna vutuna Eisia provinsnama nopone yai Kuristen dokana. 6 Meri ko riuena yàwai kaiwena, tauna vutuna aubaimima ya noya guratana. 7 Andronikus be Junias ko riuedina yàwai kaiwedina. Taudi rabui taugu yau damma nopone be dibure a biri tenaḡemaina. Apasol matabudi taudi rabui a vivivivira kauedina, taudi Keriso ai sumaḡa dokena, muridie taugu èi sumaḡana. 8 Ampliatas ko riuena yàwai kaiwena, baninama Bada na wainuapaḡoe tauna turaguma. 9 Urbanus ko riuena yàwai kaiwena, tauna Yesu Keriso na noyae taukaisagumaima. Be tura yaḡaguma Stakis mate, ko riuena yàwai kaiwena.

10 Apeles ko riuena yàwai kaiwena, tauna na waisumaḡama Kerisoe a kita da yai rewapana kauana. Be Aristobulus na vadama banegidima mate ko riuedina da yàwai kaiwedina. 11 Herodion ko riuena yàwai kaiwena, tauna yau damma nopone. Be Nasisus na vadama banegidima mate ko riuedina yàwai kaiwedina, taudi matabudi Bada tauwai sumaḡenama. 12 Tiripina be Tiriposa ko riuedina yàwai kaiwedina, inam waiwaividima rabui taudi Bada ḡarone ta noyanoya guratana. Be turaguma Parisi mate ko riuena yàwai kaiwena, inam waivinama mate Bada ḡarone ya noya guratana. 13 Rupas ko riuena yàwai kaiwena, tauna Bada ya vinena, be tinanama mate ko riuena yàwai kaiwena, baninama tauna ya rabeguna maika kabe tinaḡomigu.

14 Asinkiritas, Pelegon, Hemes, Patorobas ko riuedina matabudi yàwai kaiwedina. Be Hemes na banagama ḡesaudima ḡarone, mate ko riuedina da yàwai kaiwedina. 15 Pilogolus, Julia, Nereus be nuvunama mate, be Olimpas be tauwai sumaḡa matabudi tauna ḡarone, ko riuedina da matabudi yàwai kaiwedina. 16 Be Keriso na ekalesiama matabudi adi waikaiwama taumi ḡaromie. Be wainuapaḡoe koi kaiwa vivirana waisuruva mate.

Pol na giuma damonama

17 Yau bana, yà riuriu vavasaḡemina da ko kita kauana, banaga aitauḡa ekalesia taudariḡedima, nam koi turanedi. Baninama aba waikatakatainama koya paḡopaḡona, inam banegidima ami waisumaḡe tokare ta kawa gewegewemina. 18 Inam banegidima taudi nam Yesu Keriso na noyama tima voivoiena, be taudiḡa ta sagusagu munaḡedina. Adi giu yaḡayaḡae be adi gwayae taudi banaga adi noḡotama vogwaḡegwaḡedima tawai kedadoka waigewedina. 19 Banaga matabudi a vaiemi da taumi matabumi Bada ko vovo teyeteyena. Vutuna aubainama nuaguma ya vere kauana. Be taugu yà ḡoeḡoena da taumi raḡan matabuna vere adi kedama ko katai kauedina. Be gewagewa kedane nam ko naḡo. 20 Raḡan ḡaubonaḡa Mamaitua suba tauvoienama tauna e voiemi da Seitan kaḡemie e vapisana. Be dà Badama Yesu na raukiviverema ḡaromie e kenana.

21 Timoti Yesu Keriso na noyae taukaisaguguma, tauna ewai kaiwemina. Be yau damma banegidima Lusias, Jeson be Sosipata, taudi mate tawai kaiwemina.

22 Taugu Tertius, vutuna Pol aba e giugiuena yà girugirumina, Bada isane yàwai kaiwemina.

23 Be Gaiyas mate ewai kaiwemina, tauna na vadae taugu be ekalesia kawai rawateḡeimaina. Be Erastas tauna uma meagaine mane taurabenama, be turadama Kwatius, taudi mate tawai kaiwemina. 24 Bada Yesu Keriso na raukiviverema matabumi ḡaromie e kenana. Inam riukaua!†

Bada isanama tà kaisuḡuna

25 Taugu yodi vari verenama ḡaromie è rauguguyena, aubainama Mamaitua nimane yà biribirimina, da tauna vutuna e rabe kauemi be e voiemi da ami waisumaḡe koi rewapanana Bada isane. Inam Mamaitua na ogama taumi eteni ḡaromie da yawasana ko paḡona. Pakane boni uma kauinama semosemonama. 26 Be yodi Mamaitua ya riu vavasaḡana da inam varinama verenama dobu matabuna tà rauguguyena da banaga matabudi Keriso tai sumaḡe be ta voteyeteyena. Peroveta nama a girumina. 27 Mamaitua taunaḡa nuauyauya baneginama. Tauna Yesu Kerisoe yaba matabudi ya voiedina. Vutuna aubainama tauda isanama tà kaisuḡusuḡu nonoḡena. Inam riukaua.

* 1:3: Uma baninama tauna Deivid damnama reresinama nopone ya tubuḡana.

† 1:26: Uma kauidima inam badara na waidigirima.

* 2:16: Vers 16 inam vers 12 e rarau dudutainina.

* 8:15: Aramaic bonane ‘Abba’ inam ‘Mamai’.

† 8:36: Gurik bonane ya riuna ‘sipu’, be nam ‘musara’.

* 9:5: Dede pakanama banegidima inam: Eibraham, Aisik be Jeikob.

† 9:29: Sodom be Gomora adi gututuma ko sievidina. (Genesis 19:1-29)

‡ 9:32: ‘Yeku’ inam Yesu Keriso.

* 14:2: Banaga aitau adi waisumaḡama vogwaḡegwaḡedima, taudi nam musara ti kanikanina, baninama taudi nam ti katai kauena deḡoda inam musara veredi bo boita a puyopuyodina museridi. Be aitauḡa adi waisumaḡama wairewapanidima, taudi musara a kanikani yabayababedina. Be uma kauinama teneḡinama vers 5 nopone, dabudine nam musara be raḡan vinevinedima.

† 14:21: Gurik bonane inam “waen”.

* 16:3: ‘Prisila’ tauna waivi, be na badama ‘Akwila’.

† 16:24: Gurik baibol ḡesaudine uma versnama 24 nam ima kenakenana.

1 Korint

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Korint 1

adi letama pakanama

1

Pol na waikaiwama

Kapore yau banagama Korint nopone miemienimima,

1 Taugu Pol, Yesu Keriso na taunoyama, Mamaitua ya yokoegu be ya vinegu da taugu apasol, Mamaitua varinama verenama yà rauguguyena. Taugu be turadama Sostenes 2 mate uma letanama ka girugirumina, taumi Mamaitua na ekalesiama Korint nopone miemienimima ḡaromie. Mamaitua tauwai sumaḡa dobu matabuna ya vinedina, taudi vutudi Keriso isane tawai sumaḡa be ta moimoiragina. Be taumi mate Yesu Keriso ya kawa babaumi be ya vinemi da taumi tauna ḡaroḡaronama. Tauna taudi be tauda matabuda dà Badama.

3 Mamaitua Tamadama be Bada Yesu Keriso adi raukivivere be adi subama ḡaromie.

4-5 Raḡan matabuna taugu Mamaitua yàwai kaiwena taumi aubaimima, baninama tauna Yesu Kerisoe puyo toitoi ya utemina. Tauna yai guyauemi da taurauguguya veredima ya utemina, be taumi ami kataima ya morabana. 6 Koya kita, boni è riuemina da Keriso uma yabedima aubaimima e voiedina. 7 Tauna Arua puyonama matabudi ya utemina, be yodi taumi nuatauḡa koi rabana naumeki da Yesu Keriso dà Badama e verau munaḡana. 8 Tauna e kawa rewapanimi da ami waisumaḡe nam ko beku, be na raḡanie tokare nam aitau teneteneḡina da ei wavumi. 9 Mamaitua tauna patupatutunama, be ya vinemi da taumi natunama dà Badama Yesu Keriso mate koi rawateḡeimina.

Dariḡa ekalesia nopone

10 Yau bana, dà Badama Yesu isane yà riuriu vavasaḡemina da nam taumiḡa koi kawa riuriu. Taumi sibo koyai anina tenaḡa da nuenuemima be ami noḡotama sibo koyai tenaḡedina, be nam sibo koya dariḡa munaḡemi. 11 Banaga ḡesaudima Kloi na vadae miemienidima ai variguna da taumi kowai kawa riuriuna. 12 Taugu aba yà riuriuemina inam uma: Ḡesaumima ko riuriuna, “Taugu Pol yàwai muriwatanena”; be ḡesaumima, “Taugu Apolos yàwai muriwatanena”; be ḡesaumima, “Taugu Pita* yàwai muriwatanena”; be ḡesaumima, “Taugu Keriso yàwai muriwatenena”. Taumi inam aba kowai tubuḡi? 13 Keriso nama ya dariḡa munaḡe, bo? Pol tauna vutuna aubaimima a tuparatu, bo? Taumi Pol isane koya babataito, bo? 14 Taugu èi nuavere da nam aitau ei babataitona, be Gaiyas da Krisipas taudiḡa èi babataitodina, 15 be nam aitau tenaḡa dobudi kwa riuna da taugu isague kuya babataito. 16 O riukaua, taugu yodi è noḡotina da Stepen be na vadama banegidima mate èi babataitodina. Be uma taudi muridie nam aitau e noḡotina da èi babataitona, ibewa.

Korosi varinama

17 Keriso nam waibabataito aubainama i riuporeguna, ibewa da vari verenama rauguguyenama aubainama. Be taugu nam nuauyauya banegidima maika yau rauguguye yà gwayemi. Ibewa, nam i vere da taugu banaga yà gwayedi be tai sumaḡegu, ibewa be taudi korosi varinama verenama vutuna sibo ai sumaḡena, baninama vari verenama inam yai rewapana vavasaḡana. 18 Be katai banegidima ḡarodie korosi varinama kitama maika kabe giu yabayababa. Be tauda Mamaitua yai yawasanidana, tauda tè kataiena da uma varinama inam Mamaitua na rewapanama ewai maḡatarina. 19 Be girugiruminama poranama umanama ya riuna,

“Taugu tokare banaga adi nuauyauyama yà kawa gewegewedi,

be adi kataima mate taugu yà vayaḡotidina be tai kavena.”

20 Ko kita, raḡan matabuna katai be nuauyauya banegidima Mamaitua na kedama tauwanenama, taudi yodi deḡo? Mamaitua ya voie da taudi adi nuauyauyama ya kawa buedina, 21 vutuna aubainama taudi adi nuauyauyae nam Mamaitua ti banavina. Avedi da vari verenama kitanama maika wainua buabuanama, Mamaitua ya voie da banaga vari verenama a rauguguyena, be dobudine aitauḡa awai sumaḡana, taudi yawasana a banavina. 22 Jius banegidima taudi mataira kitanama ta ḡoeḡoena, be eteni banegidima nuauyauya ta wanewanena, 23 be tauda Keriso tupatuparatunama tà rarau guguyena. Vutuna aubainama Jius taudi nuedima tawai medina, be eteni banegidima ta noḡonoḡotina da tauda kabe tè buabua. 24 Be tauda Jius be eteni banegidama aitauḡa Mamaitua ya yokoyokoedana tauda Kerisoe, Mamaitua na rewapana be na nuauyauyama tè kataiena. Baninama Kerisoe tauda Mamaitua tè banavina. 25 Mamaitua na kedama kitedima maika kabe wainua buebuedi, be yaḡoro tauda ḡarode na kataima ya saḡa vavasaḡana. Be avedi da Mamaitua na rewapanama kitanama kabe vogwaḡegwaḡedi, be yaḡoro tauna yai rewapana vavasaḡana, nam banaga adi rewapanama maika.

Mamaitua nema banaga e vinevinedi

26 Yau bana, ko kita munaḡemi, taumi aitauḡa Mamaitua ya yokoyokoemina. Banaga matedie taumi nopomie nam banaga toitoi katakataidi, bo banaga dosidi, bo aitau waiguyaue tubutubuḡina. 27 Mamaitua banaga buebuedima ya vinedina da katai banegidima ei tunimayaḡidina, be kamai banabanaga ya vinedina da waibada dosidima banegidima ei tunimayaḡidina. 28 Be kitatuaḡai banegidima Mamaitua ya vinedina da banaga dosidima e kawa gewegewedina. 29 Mamaitua nama ya voiana, baninama tauna noḡone nam aitau e kawa saḡe munaḡena.

30 Mamaitua ya voiemi da taumi Yesu Kerisoe ko miamiana. Taune nuauyauya tè banavina, baninama taune Mamaitua ya kawa didimanida, ya kawa babauda be yai yawasanidana. 31 Vutuna aubainama girugiruminama e riuriuna, nama tà voiana:

“Nam aitau taunaḡa e kawa saḡe munaḡe,

ibewa be Bada tauna e kawa saḡena yaba matabuna aubainama.”

2

Keriso tupatuparatunama varinama

1 Yau bana, raḡanine taugu ḡaromie è tavana, taugu nam gwaya giudima be nuauyeuyedima e ragaudi be ḡaromie Mamaitua varinama e rauguguyena. 2 Ibewa, be yau ogama è taraḡina da Keriso tupatuparatunama, taunaḡa sibo è rauguguyena. 3 Be raḡanine taugu taumi ḡaromie mate, taugu ma nairigu be ma gusugusugu. 4 Be vari è rarau guguyena, nam nuauyauya banegidima maika è rarau guguyana da sibo è gwayemi. Ibewa da taugu Arua Babau na rewapanama ḡaromie èi maḡatarina. 5 Baninama taugu yà ḡoeḡoena da ami waisumaḡama Mamaitua na rewapanae e tubuḡana, be nam taugu yau nuauyauyae.

Arua na nuauyauyama

6 Tauwai sumaḡa aitauḡa adi noḡotama bagibaginama taudi a kataiena da yau giuma nopone inam Mamaitua na nuauyauyama ya moḡavuna, be nam uma dobunama na nuauyauya, bo dobu babadidima adi nuauyauya, ibewa. Taudi tokare matabudi ta nuayaḡotana. 7 Mamaitua na nuauyauyama taugu yà rauguguyena. Muriḡa da Mamaitua dobu ya voiena, tauna na ogama ya taraḡina da tokare tauna na waiguyauma e dariḡedana. Be uma oganama bonideḡo be semosemoe ya kenakenana. 8 Dobu babadidima matabudi Mamaitua na nuauyauyama nam ti kataiena, be deḡoda ti kataiena, tokare nam sibo neneḡara Badanama a tuparatu. 9 Be taudi nam ti kataiena, baninama girugiruminama porane e riuriuna nama,

“Mamaitua yaba veredima ya vokaukauedina,

taudi aitauḡa tauna tauwai nuapaḡoenama aubaidima.

Be uma yabedima nam airaḡan aitau i kita bo i vaiena.

Be nam aitau yabanama i nuanoḡonoḡotena.”

10 Be tauda ḡarode uma yabedima Arue Mamaitua yai maḡataridina, baninama Arua Babau tauna Mamaitua na noḡotama semosemodima matabudi ya kataiedina. 11 Inam kauinama teneḡinama nama banaga. Nam aitau banaga noponama ima katakataiena, ibewa da banaga na aruama taunaḡa. Be inam kauinama teneḡine nama Mamaitua. Nam aitau Mamaitua noponama ima katakataiena, ibewa da Aruinama taunaḡa. 12 Be tauda aba Mamaitua e uteutedana tokare tà kataiedina, baninama tauna Aruinama ya utedana aubainama be nam dobu aruine. 13 Vutuna aubainama nam banaga adi nuauyauyae kama rarau guguyana, ibewa da Mamaitua Aruinama aba ewai kataiemaina, nama Arua na riukauama ka rarau guguyena. 14 Banaga aitauḡa ḡarodie nam Arua Babau, taudi yaba Mamaitua Aruinama ḡarone be ta yovoyovona, taudi nam timawai aninedina, baninama taudi ḡarodie anikitanama kabe yaba wainua buebuedi, vutuna aubainama nam tima katakataiedina. Mamaitua na kauama matabudi Arue sibo tè kita wairuvedina. 15 Banaga aitau nopone Arua Babau e miamiana, tauna tokare banaga be yaba matabudi e kita wairuvedina, be nam ai banaga teneteneḡina da tauna ta kita wairuva.

16 “Aitau Bada na noḡotama ya kataie da tauna sibo Bada ya raukure?”

Be Keriso na noḡotama Arue tauda tè paḡona.

3

Tauwai sumaḡa adi noḡotama yaḡoro nam i porana

1 Yau bana, taugu noḡone è tavana, taugu nam e giuemina maika Arua banegidima ḡarodie è giugiuna nama, ibewa da yau giuma maika dobu banegidima ḡarodie, baninama Kerisoe taumi yaḡoro wawaimima. 2 Vutuna aubainama susu* è utemina, be nam kani badobadonama e utemina, baninama taumi nam teneteneḡimi. Be yodi taumi yaḡoro ami noḡotama nam teneteneḡina. 3 Taumi yaḡoro dobu banegidima maika, baninama taumi yaḡoro nopomima unura be waikawa riuriu ya moḡavuna. Taumi ko miamiana kitemima maika kabe banaga ḡoma. 4 Deḡoda waria kwa riuna, “Taugu Pol yàwai muriwatanena”, be waria kwa riuna, “Taugu Apolos yàwai muriwatanena”, inam kauine taumi ko voivoiana maika kabe banaga yabayababa.

5 Naumeki da yodi Apolos tauna aitau? Be Pol tauna aitau? Tauma taunoya ḡoma. Tauma kè kaisagumi da taumi kowai sumaḡana. Tauma tenatenaḡaḡa ama noyama aba Bada ya riuriuemaina nama ka voivoiedina. 6 Taugu pesi è kumana, be Apolos tauna pesi yai kutuvina, be Mamaitua yai gogona. 7 Vutuna aubainama aitau da taukuma be tauwai kutuva, taudi inam nam aiyaba, be Mamaitua tauna pesi tauwai gogonama, tauna vutuna inam kaua dosinama. 8 Taukuma be tauwai kutuva taudi ta noya tenaḡana da adi noyama votanama e tubuḡana, be tokare adi noyama na ruvae nama adi maesama ta paḡona. 9 Naumeki da tauma yodi Mamaitua na taunoyama. Be taumi Mamaitua na sipi, be you na vadama.

10 Mamaitua na raukiviveree kamda noyanama ya uteuteguna da taugu Mamaitua na tuatuama yeku èi midiridina, be banaga ḡesaudima uma yekunama debane vada a keridina. Be tauda matabuda sibo tè kita kaue da nema sibo vada tè keri bakedina. 11 Be Mamaitua na yekuma inam Yesu Keriso. Vutuna aubainama nam aitau teneteneḡina da yeku ḡesaudima ei midiridi ekalesia kerinama aubainama. 12 Be yodi tauwai sumaḡa tabu be tabu uma yekunama debane Mamaitua na vadama a kerina. Ḡesaudima adi rauvada kerima purepuredima inam gold, siruva be yeku waimatakanikanidima. Be ḡesaudima adi rauvada kerima purepuredima inam kai, mui pokidima be reḡi. 13 Be Bada na raḡanie tokare uma noyedima adi verema tà kitedina. Dobudine Mamaitua adi noyama kai karakaratine e raurubudina, be banaga tenatenaḡaḡa adi noyama na verema e kitedina. 14 Be deḡoda aitau na vadama kai nam e kara goru, tauna tokare na maesama e paḡona. 15 Be aitau na vadama kai e kara goruna, naumeki da na noyama matabuna ya kovina. Tauna kabe kai menane be i tavatava, taunaḡa tokare e yawasanana be na noyama matabuna kai e kara goruna.

16 Koya kataie bo ibewa da taumi Mamaitua na vadama, be Aruinama taumi nopomie e miamiana? 17 Be aitau da Mamaitua na vadanama e kawa gewagewana, Mamaitua tauna mate e kawa gewagewana. Baninama Mamaitua na vadama inam babaunama, be inam vadanama vutuna taumi.

Mara nuauyauyana be dobu nuauyauyanama†

18 Nam koi kaikaiyovu munaḡemi! Deḡoda tam aitau kwa noḡonoḡotina da banaga matedie tam nuauyauya banegimma. Naumeki da tam sibo banaga matedie kuya voia munaḡem da tam kabe buabuam, yodibe Mamaitua matane tam tokare nuauyauya banegimma kwa tubuḡana. 19 Baninama Mamaitua matane banaga adi nuauyauyama inam ya bua kauana. Maika girugiruminama porane ya riuna umanama,

“Mamaitua taudi adi nuauyauyae ya tikonidi be a bekuna”;

20 be,

“Bada banaga adi noḡotama ya kataiedina da taudi a bua kauana.”

21 Vutuna aubainama banaga ami nuauyauyama aubainama nam ko seḡara munaḡemi, avedi! Yaba matabudi inam taumi ḡaromima. 22 Avedi da Pol bo Apolos bo Pita bo dobu bo yawasana bo guri bo yaba yodi ta tubutubuḡana bo tokare ta tubuḡana, matabudi inam taumi ḡaromima, 23 be taumi inam Keriso ḡaroḡaronama, be Keriso tauna Mamaitua ḡaronama.

4

Bada taunaḡa apasol e kitakita wairuvedina

1 Taumi sibo koya kitamaina maika Keriso na taunoyama. Tauna ya birimai da Mamaitua na riukauama semosemodima taurabedima. 2 Tauma tauwai rabaraba. Vutuna aubainama sibo kèi patutu kauana. 3 Be deḡoda taumi ko etaregu bo banaga ḡesaudima ta etaetareguna, inam nam ama siesievina. Be taugu mate nam ama etaetara munaḡeguna. 4 Be avedi da yau noḡotama didimaninama, be yaḡoro tokare Mamaitua e kita wairuvaguna da taugu naumeki bo ibewa.

5 Vutuna aubainama nam ko etara dokadoka, be koi raba da Bada na kaba verauma raḡaninama e tavana. Raḡanine Bada e dobina, tauna yaba matabudi waikupikupie kenekenedima e rawayanedi be banaga matabudi ta kitana, da banaga tenatenaḡaḡa nuanama noponama nema maika kitana. Yodibe banaga matabuna ta kataie da aba aubainama tauda Bada na noyama tè voivoie. Dobudine Mamaitua tauda tenatenaḡaḡa dà noyama na ruvae nama e kawa saḡedana.

6 Yau bana, taugu yà ḡoeḡoena da ami noḡote yà sagumina. Vutuna aubainama taugu inam giunama Apolos be taugu tunimaie è boruna da taumi tauma rabui ko noḡotimai, be buka aba e riuriuena, nama koi muriwatanena. Vutuna aubainama taumi nam banaga tenaḡa isanama ko kawa saḡe be ḡesaunama isanama ko boru waiyovoḡe. 7 Yau bana, nemanama? Tam aitau ya voiem da banaga dosimma kabe ku miamia? Tam yaba matabuna Mamaitua ḡarone kuya paḡona. Be aba aubainama yodi kwa voivoiena da kabe tam mabime ku paḡopaḡo?

8 Taumi ko noḡonoḡotina da Arua na puyoma matabudi kabe kaite koya ragaudi? Taumiḡa agunai Mamaitua matane koyai guyauna, be tauma ibewa. Taugu yà ḡoeḡoena da taumi sibo koyai rawaguyau, yodibe tauma mate sibo kèi rawaguyauna. 9 Anikitanama taugu ḡarogue, tauma apasol Mamaitua ya voiemaina da tauma kabe kamai banabanaga. Anea be banaga matabudi ta kitamai be ta riuriuemaina da tauma gurigurimaima.

10 Taumiḡa banaga nuanuauyauyemima be Keriso kana taiye tauma banaga buabuamaima. Taumi ami waisumaḡama agunai yai rewapana kauana, be tauma ama waisumaḡama ya gwaḡana, bo? Banaga taumi ta viviviviremina be tauma ta kitakita tuaḡaiemaina. 11 Raḡan toitoi tauma kani e karakaratimai, nuamaima e ḡasaḡasara, ama garama ta gewagewa, banaga ta riḡariḡa vireviremaina. Nam ama kaba miama deḡo, 12 be raḡan matabuna nimamaie ka noyanoya gurata da aba ka banabanavina. Raḡanine banaga ta kunukunuremaina, tauma waiaiaina ka uteutedina, be raḡanine banaga ta raraukivi gewegewemaina, tauma ka kenakena porena. 13 Raḡanine banaga tawai menemaina, tauma giu veredie taudi mate ka giugiuna. Tauma maika uma dobunama na yoḡiyoḡima, be banaga matedie tauma maika mui.

14 Taugu uma yabedima yà girugirumidina nam sibo yà voiemi da ko tunimayaḡa, ibewa! Taugu yà girugirumana taumi nuemima yà boruna, baninama taumi taugu yau seda yaḡama aubainama. 15 Avedi da taumi taurabemima 10 tausand nama, be tametamemima nam ti toina. Be taugu raḡanine vari verenama ḡaromie è rarau guguyena, inam raḡanine Yesu Kerisoe taugu taumi tamemima è tubuḡana. 16 Vutuna aubainama yà riuriu vavasaḡemina da taumi taugu koi tupotupoḡaneguna.

17 Inam vutudi aubaidima taugu natuguma Timoti, nuaguma taupaḡonama, è riuporena ḡaromie. Tauna patutu baneginama Bada ḡarone be tauna taugu yau yawasana matabuna Yesu Kerisoe ei kataimina, inam vutuna ekalesia matabudi nopodie è rarau guguyedina.

18 Taumi ḡesaumima ko rarau guyaguyau be ko noḡonoḡotina da taugu nam kabe ḡaromie yà tava. 19 Ibewa, deḡoda Bada e ḡoena nama, taugu raḡan ḡaubonaḡa taumi ḡaromie yà tavana. Yodibe taugu rauguyaguyau banegidima yà kitedina da taudi ḡarodie rewapana mate bo ta giugiu yabayababa. 20 Baninama Mamaitua na waiguyauma inam nam giu taunaḡa. Ibewa da rewapana mate. 21 Yodi taumi aba ko ḡoeḡoe? Taugu yà verau be yà kovoḡimi, bo wainuapaḡo be voyaḡota mate yà verau?

5

Waikawa badara ekalesia nopone

1 Taugu varimima è vaiena da taumi nopomie banaga tenaḡa e ḡeraḡerana. Tauḡoma tenaḡa na kavarama mate tawai kawa badarana. Inam kauinama ya gewagewa vavasaḡana, eteni banegidima nam nama tima voivoiana. 2 Be taumi yaḡoro ko rarau guyaguyau, bo? Taumi inam kauinama aubainama sibo koyai nuaboya kaua, be inam tauḡominama sibo ekalesiae be koya boru dobiḡena.

3 Avedi da taugu nam tubuḡe ḡaromie be Arue taugu taumi mate be kaite uma tauḡominama è etarena. 4 Raḡanine taumi dà Badama Yesu isane kowai rawateḡeie, taugu Arue taumi mate be dà Badama Yesu na rewapanama mate poude, 5 dobudine inam tauḡominama Seitan nimane ko boru da Seitan tauna tubuḡinama e kawa gewagewana. Be Bada na raḡanie Mamaitua inam tauḡominama aruinama tokare agunai ei yawasanina.

6 Inam kauinama aubainama nam i verena da taumi sibo koya rauguyaguyau. Koya kataie bo ibewa da yist ḡaubonama tokare buredi matabuna e sasanana? 7 Vutuna aubainama yist ko kaipore da taumi maika buredi ḡoma ko miana, be nam yist mate. Ko noḡoti da Keriso tauna Naḡopore puyonama, be tauna taumi ḡaromie ya gurina da yodi taumi inam maika buredi ḡoma, nam yist mate. 8 Vutuna aubainama yist matabuna ko kaiporena, inam vutuna gewagewa be mira. Be ko miana waipatutu be riukaua banegidima maika.

9 Taugu è girumana taumi ḡaromie da ḡera banegidima nam sibo mate koyai popo. 10 Taugu yodi nam eteni banegidima ama giugiuedina, ibewa. Avedi da taudi ta ḡeraḡera, tawai gogo, ta danedanene bo kokoitau ta rarau duneedina. Deḡoda nama sibo è riuemina, taumi tokare uma dobunama sibo koya dobi porena. 11 Ibewa, be aitauḡa ta riuriu munaḡedina da taudi Keriso tauwai sumaḡenama, be yaḡoro taudi ta ḡeraḡera, tawai gogo, kokoitau ta rarau duneedi, tawai mena, ta tegotego bua bo ta danedanenena, taudi vutudi nam taumi mate sibo koyai popo bo nam mate koya kani gogona.

12 Tauda eteni banegidima nam sibo tè kita wairuvedi, be ekalesia banegidima taudi sibo tè kita wairuvedina. 13 Mamaitua taunaḡa eteni banegidima e etaredina. Be inam tauḡominama ḡeraḡeranama inam taumi ami noyama da ko etare be ko boru dobiḡena.

6

Tauwai sumaḡa nam sibo adi banagama ḡesaudima a etaredi

1 Deḡoda taumi aitauḡa turamma turamma ḡarone piripiri e kenakenana, taumi sibo tauwai sumaḡa ḡesaudima ḡarodie koya naḡo da taudi ai tara piriemina. Be gewagewa tauwai tarapirienama nam waiwaisumeḡina ḡarone nam ko naḡo da ei tarapiriemi. 2 Koya kataie bo ibewa da taumi Mamaitua na damma tokare dobu matabuna ko etarena? Be yodi taumi nam teneteneḡina da piripiri ḡauḡaubodima sibo ḡaromie koyai tarapiriedi, bo? 3 Ko noḡoti da tauda tokare anea tà etaredina! Vutuna aubainama taumi mate piripiri ḡauḡaubodima ḡaromie, sibo koya kawa didimanidina. 4 Be yodi deḡoda turamma turamma ḡarone piripiri e kenakenana, aba aubainama banaga nam waiwaisumeḡima ko vinevinedina da taudi sibo a etaremina? Inam kauinama nam i verena, baninama taudi nam ekalesiae tima miamiana. 5 Uma kauinama aubainama taumi sibo koya tunimayaḡana, baninama taumi nopomie nam aitau tenaḡa teneteneḡina, da tauna tokare tauwai sumaḡa ei tara piriedi. 6 Aba aubainama taumi tauwai sumaḡa taumiḡa ko etaetara munaḡemi? Be aba aubainama uma kauinama eteni banegidima noḡodie ko voivoiedi? Inam kauinama ya gewagewa kauana.

7 Taumi ko etaetara munaḡemina, uma kauinama ewai maḡatara da ami waisumaḡe kaite koya bekuna. Raḡanine banaga gewagewa ta voivoiena ḡaromie, taumi tokare nam koya dami pore? Bo deḡoda banaga ta kaikaiyovuemina, taumi tokare nam koya vaia pore? 8 Be avedi da taumi tauwai sumaḡa, be taumi yaḡoro ko kawakawa gewegewemi, be kowai kaikaiyovu munaḡemina.

9 Ko noḡoti da banaga gewagewa tauvoienama taudi tokare nam Mamaitua na waiguyauma nopone ta saḡa. Nam koi kaikaiyovu munaḡemi! Deḡoda banaga ta badabadara, kokoitau ta rarau duneedi, ta ḡeraḡera, bo deḡoda tautauḡoma taudiḡa tawai kawa soḡa, bo waiwaivi taudiḡa tawai kawa soḡa, 10 bo taudanedanene, tauwai gogo, tautegotegobua, tauwai mena bo tauwai kaikaiyovu, uma banegidima matabudi tokare nam Mamaitua na waiguyauma nopone ta saḡa. 11 Be noḡone ḡesaumima uma kauidima nama koya voivoiedina. Be yodi taumi Yesu Keriso kosinine ya koḡemina, be Arua Babau nopomie e miamiana. Vutuna aubainama Mamaitua yodi yai aninemina.

Tubuḡidama inam Arua Babau na vadama

12 Banaga ḡesaudima ta riuriuna umanama: “Yaba matabuna Bada nam imawai ḡakedina, taugu ḡarogue teneteneḡinama da aiyaba yà voiena.” Inam riukaua, be nam yaba matabudi tokare ta sagumi da ko mia kaua. Taugu teneteneḡinama da uma yabedima matabudi yà voiedina, be taugu nam ama ḡoeḡoena da uma yabedima tai badegu. 13 “Kani inam kapo aubainama, be kapo inam kani aubainama”. Inam riukaua, be Mamaitua inam taudi tokare e kawa gewegewedina. Be badara inam kaua ḡesau. Tubuḡidama inam nam badara aubaina, ibewa! Tubuḡidama inam Bada na noyama aubainama, be Bada tubuḡidama ewai badena. 14 Mamaitua na rewapanae tauna Bada Yesu gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena, aubainama tauna tokare tauda mate e kawa midisuḡu munaḡedana. 15 Ko noḡoti da tubuḡimima inam Keriso ragaraganama. Vutuna aubainama nam airaḡan taubadabadara mate koi rawateḡei, baninama tubuḡimima inam Keriso ragaraganama. 16 Taumi koya kataie bo ibewa da banaga aitau tubuḡinama taubadabadara mate tai rawateḡeidina, inam yodi tubuḡe taudi tenaḡa. Baninama girugiruminama poranama umanama e riuriuna, “Taudi rabuidi tokare tubuḡe tenaḡa.” 17 Be aitauḡa Bada mate ta rawateḡeidina, taudi tokare Arue tenaḡa.

18 Vutuna aubainama badara, naumeki da ko gose pore! Gewagewa ḡidoidima taudi ḡavoe ta kenakenana, be yaḡoro gewagewa. Be badara inam tubuḡimie e kenakenana, aubainama tubuḡimima ko kawakawa mira vavasaḡena. 19 Tubuḡimima inam Arua Babau na vadama. Mamaitua tauna Arua ya utemina, be yodi inam Aruinama nopomie e miamiana. Taumi nam mabimie komawai bademina. 20 Taumi maesimima ya moraba kauana, be Yesu Kersio ya gimerimina. Vutuna aubainama tubuḡimie Mamaitua ko vivirena.

7

Naḡi na kauama

1 Taumi letae aba koya riuriueguna, vutuna yodi yà paribeemina:

Inam ya verena deḡoda banaga nam tai naḡi. 2 Be baninama badara yabayababa kana taiye, naumeki da tauḡoma sibo mabine na waivima ya naḡina, be waivi sibo mabine na tauḡomama ya naḡina.

3 Be tauḡoma sibo naḡi na yawasanae na waivima ḡarone ya miana, be waivi sibo naḡi na yawasanae na tauḡomama sibo ḡarone ya miana. 4 Waivi tubuḡinama nam taunaḡa imawai badena, ibewa da tauḡoma ewai badena. Be teneḡinama nama tauḡoma, tubuḡinama nam taunaḡa imawai badena, ibewa da waivi ewai badena. 5 Nam tamḡa kwa taudidi munaḡem! Be deḡoda koi anina munaḡemina, naumeki da dobudine raḡan ḡaubonaḡa ko taumiana, moiragi aubainama. Be murine koi rawategei munaḡemina da Seitan ami gwaḡae nam e raurubumi, be taumi tokare nam badare ko beku. 6 Uma kauinama nama yà riuriuemina, inam sagumima aubainama. Be inam nam Bada na riuvavasaḡa, ibewa. 7 Taugu yà noḡonoḡotina da banaga matabudi sibo maika taugu, be banaga tenatenaḡaḡa adi puyoma tabu be tabu Mamaitua ya utedina.

8 Be aitauḡa da kaiyababa bo nam wainaḡidi, taudi inam ya verena da nam sibo ai naḡi, be taudi sibo a mia ḡomana maika taugu. 9 Be aitauḡa da adi noḡotama e vovo gwaḡagwaḡana, naumeki da tai naḡina. Baninama ya verena da taudi tai naḡina be nam badara nuedima e raupotipotie.

10 Be naḡi banegidima aubaidima inam Bada na riuvavasaḡama yà riuriuedina: Waivi na badama nam sibo ya gose. 11 Be deḡoda tauna na tauḡomama kaite ya gosena, naumeki da nama sibo ya miana, be nam sibo tauḡoma ḡidoi ya naḡi munaḡe. Be ya verena da na tauḡomama mate sibo ai nuavere munaḡa be a mia tenaḡana. Be teneḡinama nama tauḡoma na waivima nam sibo ya gose.

12 Be avedi da Bada uma kauinama nam i giuena, be yaḡoro ḡesaumima taugu yodi yà riuemina umanama: Deḡoda aitau tauwai sumaḡa na waivima nam tauwai sumaḡa, be tauna yaḡoro e ḡoeḡoena da na badama mate sibo a mianana, inam naumeki da tauḡoma na waivima mate nam tai gosaḡa. 13 Be deḡoda aitau tauwai sumaḡa waivinama na tauḡomama nam tauwai sumaḡa, be tauna yaḡoro e ḡoeḡoena da na waivima mate sibo a mianana, inam naumeki da waivi na tauḡomama mate nam tai gosaḡa. 14 Be deḡoda tauḡoma nam waisumeḡina, tauna yaḡoro banaga babaunama, baninama na visarama tauna tauwai sumaḡa aubainama. Be deḡoda waivi nam waisumeḡina, tauna yaḡoro banaga babaunama, baninama na tauḡomama tauna tauwai sumaḡa aubainama. Be deḡoda uma kauinama nama ibewa, ami sedama Mamaitua matane a miramirana, be yodi taudi seda babaudima. 15 Be deḡoda nam waisumaḡa baneginama waigosaḡa e ḡoena, naumeki da e naḡo. Deḡoda uma kauinama nama e tubuḡana, dobudine tauwai sumaḡa tauna nam sibo yai kaikaididi. Mamaitua e ḡoeḡoena da tauda subae tà mianana. 16 Baninama tam waivi nam ku kataiena da am badama kwai yawasani bo ibewa. Be mate tam tauḡoma nam ku kataiena da am visarama kwai yawasani bo ibewa.

Mamaitua ya vinevinemina, ruvane nama ko miana

17 Tenatenaḡaḡa Mamaitua ya riuriuemi, be ami puyoma ya uteutemina, nama ruvane ko miana. Banaga matabuna ekalesia nopodie yà riuriuedina da umanama sibo a voiana. 18 Aitau da kopitom ya paḡona, naumeki da tauna nama sibo ya miana. Be aitau da kopitom nam i paḡona, naumeki da tauna nama sibo ya miana. 19 Mamaitua matane kopitom inam nam aba, vutuna aubainama deḡoda banaga kopitom ya paḡo bo ibewa, inam nam aba. Be Mamaitua na riuvavasaḡama sibo tè voteyeteyedina, inam vutuna yaba dosinama.

20 Taumi tenatenaḡaḡa Mamaitua ya vinevinemina, nama ko miana. 21 Deḡoda Mamaitua ya vinem da tam taunoya yababa, inam naumeki, nam kwai nuaboya. Be deḡoda tam keda kwa wanewanena da tam waitau noyayababa sibo kuya gosena, naumeki da nama kwa voiana. 22 Raḡanine banaga taunoya yabayababa, be Bada ya vinedi da taudi tauna na banagama, inam raḡanine Mamaitua matane taudi nam banaga adi taunoya yababa, ibewa da taudi yodi Keriso na taunoyama. Be teneḡinama nama, aitauḡa nam banaga adi taunoya, be tauna yaḡoro Keriso na taunoyama. 23 Maesimima ya moraba kauana, be Yesu Kersio ya gimerimina. Vutuna aubainama taumi nam sibo banaga aubaidima koyai taunoya yabayababa. 24 Yau bana, vutuna aubainama taumi tenatenaḡaḡa Mamaitua ya vinevinemina, nama ko miana.

Yarayaraga be guguini adi giuma

25 Yarayaraga be guguini aubaidima Bada na waiḡakama nam ḡarogue ima kenakenana da yà riuedi. Be Mamaitua na raukiviveree tauna ya sagugu da taugu banaga waipatutuguma. Vutuna aubainama umanama yà raukuremina: 26 Baninama yodi raḡan piripiridima aubainama, ya verena da taumi sibo nam koyai naḡi. 27 Deḡoda kaite kuyai naḡina, nam am waivima kwa gose. Be deḡoda nam kui naḡina, naumeki da nam waivi kwa wane. 28 Be deḡoda tam yaraga be kwai naḡina, inam nam gewagewa kuma voivoiena. Be teneḡinama tam guguini be kwai naḡina, inam nam gewagewa kuma voivoiena. Be deḡoda taumi koi naḡina, tokare taumi piripiri ko banavidina. Be taugu yà ḡoeḡoe da uma kauidie yà duḡumina, da uma piripiridima tokare nam ko banavidi.

29 Yau bana, yau giuma baninama umanama: Raḡan kaite e tupotupona. Vutuna aubainama aitauḡa kowai naḡina, ko kita kaua da naḡi nam ei bademi. 30 Be aitauḡa kowai nuaboyana, ko kita kaua da nuaboya nam ei bademi. Be aitauḡa kowai nuaverena, ko kita kaua da nam nuavere ei bademi. Be aitauḡa yaba ko gimagimarana, ko kita kaua da inam yabedima nam tai bademi. 31 Be aitauḡa dobu na ḡoanama ko voivoiedina, ko kita kaua da inam kauidima nam tai bademi. Baninama uma dobunama tokare e samoana. 32 Taugu yà ḡoeḡoena da nam ko kawa nuaraḡeraḡemi. Yaraga tauna Bada na ḡoanama e noḡonoḡotina da nema Bada e noya bake be ya kawa nuaverena. 33 Be deḡoda tauna ei naḡina, tauna dobu na ḡoanama e noḡonoḡotidina, da nema sibo na visarama e noya bake da na visarama ei nuavere. 34 Be inam raḡanine tokare na noḡotama rabui ta tubuḡana. Be teneḡinama nama guguini, tauna e noḡonoḡotina da nema sibo Bada ya noya bake da Bada ya kawa nuaverena, baninama tauna na yawasanama matabuna Bada ya utena. Be deḡoda tauna ei naḡina, tauna dobu na ḡoanama e noḡonoḡotidina da nema sibo na tauḡomama ya noya bake da na tauḡomama yai nuaverena.

35 Inam kauidie sagumima aubainama yà riuriuemina, be nam ama waiḡakemina. Taugu yà ḡoeḡoena da taumi yawasana didimanine ko miana, be nam ko noḡota raburabui. 36 Be aitauḡoma na ḡoapaparama ḡarone nuanama e rarau potipoti da sibo ya naḡina, inam naumeki da tai naḡina be inam nam gewagewa. 37 Be aitauḡoma noponama batuturinama be na ḡoapaparama ḡarone nuanama nam ima raupotipotina da sibo ya naḡi, naumeki da na ogama e taraḡi da tauna tokare nam ei naḡi. Ya verena da taudi nam tai naḡi. 38 Vutuna aubainama deḡoda banaga tai naḡina, inam ya verena, be aitau da nam ei naḡi, o, inam ya vere kauana.

39 Tauḡoma tauna na waivima e panipanina. Be deḡoda tauḡoma e gurina, yodibe kaiyababa tauna na ḡoanama nama tauḡominama ei naḡi. Be tauna sibo tauḡoma waisumeḡinama ya naḡina. 40 Be taugu è noḡotina da kaiyababa nama sibo ya mia yababana, tauna tokare yai nuavere kauana. Be taugu mate yà noḡonoḡotina da Mamaitua Aruinama nama ya riueguna.

8

Boita kanidima tà kanidi bo ibewa?

1 Yodi musara kokoitauuteutenama, vutuna na kauama yà paribeemina: Matabuda tè kataiena da kokoitau nam ti rewapanana. Be uma katainama ya voiemina da taumi ko rarau guyaguyauna. Be rauguyaguyau tokare nam e sagumi, ibewa! Be ami banagama sibo koyai nuapaḡoedina, inam wainuapaḡone tokare ekalesia banegidima ko sagudina. 2 Banaga aitau e noḡonoḡotina da tauna yaba matabuna ya kataiedina, inam baneginama tauna Mamaitua matane na kaitaima nam teneteneḡina. 3 Deḡoda banaga Mamaitua nuanama e paḡona, inam baneginama vutuna Mamaitua ewai aninena.

4 Be yodi nemanama? Inam naumeki bo ibewa da kokoitau museridima tà kanidi? Tauda tè kataiena da dobu kokoitaudima taudi nam Mamaitua, baninama Mamaitua tauna tenaḡa, be tauna vutuna Mamaitua riuriukauinama. 5 Taugu è kataiena da gunume be dobue arua gewegewedima ta riuriu munaḡedina da taudi kabe mamaitua. Be avedi da uma mamaituedi bo babadidima toitoi dobue ta miamiana, 6 be tauda yaḡoro tè kataiena da Mamaitua riuriukauinama tauna tenaḡa, tauna vutuna tàwai sumaḡe be tàwai muriwatanena. Be tauna vutuna Tamadama, be pakane yaba matabudi taune da a tubuḡana, be taune da tauda yodi tà miamiana. Be dà Badama tenaḡa e miamiana, tauna Yesu Keriso. Be tauna vutuna yaba matabudi ya voiedi be tauna dà yawasanama ewai badena.

7 Be uma kauidima banaga ḡesaudima nam ti kataiena. Taudi boni kokoitau awai muriwatanedina. Vutuna aubainama yodi deḡoda taudi kokoitau museridima ta kanikanidi be ta noḡonoḡota bekubeku, be noḡotabekubeku e voiedi da adi noḡotama e vovo gwaḡagwaḡana, vutuna aubainama taudi Mamaitua matane a mirana. 8 Be Mamaitua nam kani kana taiye imawai aninedana. Vutuna aubainama deḡoda tauda kokoitau museridima tà kanidi bo ibewa, inam kauidima nam timawai badana da tauda banaga vereda bo ibewa.

9 Be kwa kita kaua da nam am waisumaḡama kana taiye anibeku kededie turamma kwa voie da na waisumaḡe e beku. 10 Baninama deḡoda turamma aitau na noḡotama vovogwaḡagwaḡanama, be ya kitam da tam kokoitau museridima kwa kanikanidina, agunai tauna tokare mate kokoitau museridima e kanidina, 11 be dabudine tauna tokare e noḡota bekubekuna. Baninama tam am waisumaḡama wairewapaninama aubainama, tam tauna na waisumaḡama kuya kawa gewagewana. Be kwa noḡoti da tauna mate aubainama Keriso ya gurina. 12 Deḡoda tam turamma nama nuanama kwa kawa miramira be na noḡotama kwa kawa gewagewana, tam Keriso ḡarone mate gewagewa kwa voivoiena. 13 Vutuna aubainama deḡoda aba kaninama taugu è kanikani be turaguma è voie da na waisumaḡe ya bekuna, naumeki da inam muserinama nam yà kani munaḡe. Inam raḡanine turaguma na waisumaḡe nam e beku.

9

Pol na noyama aubainama maesa nam i ḡoena

1 Taugu riukaua apasol, be nam aitau dobue imawai badeguna! Taugu dà Badama Yesu mataḡomigue è kitana. Be taugu yau noyama na banima inam yodi taumi Bada kowai sumaḡena. 2 Be avedi da banaga ḡesaudima ḡarodie taugu nam apasol, be taumi ḡaromie inam taugu apasol, baninama taumi taugu yau matamatama.

3 Aitauḡa yau noyama ta paripari virevirena, taudi ḡarodie umanama yà riuriuna: 4 Tauma nam ka kani be ka tego, bo? 5 Tauma ama vaḡaie nam waisumaḡa waivinama ka naḡi be mate ka naḡo, maika apasol ḡesaudima nama, bo? Bada tasitasinama be Pita nama a voiana. 6 Taumi apasol ḡesaudima ko sagusagudina, be taugu be Banabas taumaḡa yodi ama yawasanama aubainama ka noya munaḡemai, bo? 7 Ko noḡoti da nam airaḡan tauiḡara taunaḡa na manee iḡara purepuredima i gimarana. Be nam aitau sipi e kuma be kaninama tokare e tuaḡaie. Be nam aitau musara e yosidi be kanidima tokare e tuaḡaiedi. 8-9 Be uma kauidima matabudi nam ama giugiu yababedina, ibewa da Mousis na tarawatuma e riuriuna nama, “Kau kaikaivainama ami noyama e voivoiena raḡanine, nam mudunama ko panitom, ko gose da tauna e kanina.” Ko noḡoti da Mamaitua kau yai nuaboyedi be nama ya riu, bo? 10 Ibewa da tauda banaga e giugiuedana. Aitau na sipima ya kumana tauna e noḡonoḡotina da tokare kani e kanina.

11 Be tauma pesi Arue nopomie kè kumana da taumi yodi tauwai sumaḡa. Vutuna aubainama taumi sibo tauma yodi gara be kani sibo koya sagumaina. 12 Taumi banaga ḡesaudima ḡaromie a rarau guguyana ko sagusagudina, be aba aubainama tauma nam koma sagusagumai? Taumi sibo tauma koya sagusagu kauemaina, baninama tauma ami ekalesiama pakanama kèi karena. Be tauma nam airaḡan kamawai baḡemina da taumi sibo koya sagumai. Ibewa da raḡan matabuna tauma ama ḡoanama kè dami poredina, baninama nam kama ḡoeḡoena da Keriso varinama kedanama sibo kè kawa barabara.

13 Taumi koya kataie bo ibewa da aitauḡa tempol nopone ta noyanoyana, taudi adi kanima tempol nopone ta paḡopaḡodina. Be pirisi aitauḡa olta debane ta puyopuyona, taudi olta puyonama nevanama ta paḡona. 14 Be inam kauinama teneḡine nama Bada ya riu vavasaḡa da aitauḡa vari verenama ta rauguguye be banaga tawai sumaḡana, naumeki da tauwai sumaḡa sibo taurauguguya a sagudina. 15 Be taugu nam airaḡan uma yabedima aubaidima ei baḡa rubuemina. Be mate taugu nam uma yabedima ama girugirumidina da taumi sibo taugu ko sagugu, ibewa. Be nuaguma ya verena da nam airaḡan ḡaromie aba ei baḡena. Agunai da taugu noḡone yà guri, be muriḡa da aiyaba ḡaromie yài baḡena. 16 Nam vari verenama rauguguyenama aubainama ama rarau guyaguyauna. Inam taugu yau noyama. Be vari verenama rauguguyenama yà tuaḡaiena, taugu tokare gewagewa yà banavina.

17 Deḡoda tauguḡa yau ḡoane e rarau guguyana, naumeki da maesa sibo è paḡona. Be taugu nam yau ḡoane ama rarau guguyana, ibewa da Mamaitua ya vineguna da noyanama sibo è voiena. 18 Yodi yau maesama inam aiyaba? Taugu yau maesama inam vutuna vari verenama yà rarau guguyena, be nam tokare mane yà paḡo.

19 Vutuna aubainama taugu nam aitau imawai badegu. Be yaḡoro taugu banaga matabudi adi taunoyama da toitoi sibo è verauḡedina Keriso ḡarone. 20 Jius banegidima ḡarodie taugu è voiegu da maika Jius banegiguma. Be aitauḡa Mousis na tarawatuma tawai muriwatenena taudi ḡarodie, taugu è voiegu da kabe taugu mate Mousis na tarawatuma èwai muriwatane, avedi da taugu nam inam tarawatunama tauwai muriwatanena. Be nama yà voivoiana da taudi sibo è verauḡedina Keriso ḡarone. 21 Be eteni banegidima ḡarodie, taugu avedi da nam eteni banegigu, be è voia munaḡegu da taugu kabe eteni banegigu, avedi da taugu tauwai sumaḡa, be Keriso na tarawatuma tauwai muriwatanena. Inam nama yà voivoiana da taudi sibo è verauḡedina Keriso ḡarone.

22 Be aitau adi waisumaḡama gwaḡagwaḡanama, taudi ḡarodie taugu è voia munaḡegu da maika kabe yau waisumaḡama gwaḡagwaḡana da sibo è verauḡedina Keriso ḡarone. Banaga matabudi ḡarodie taugu è voivoia munaḡeguna maika kabe taudi da sibo toitoi è verauḡedina Keriso ḡarone. 23 Vari verenama kana taiye taugu uma yabedima matabudi è voivoiedina, be banaga Bada Yesu tawai sumaḡena raḡanine, taugu yài nuavere kauana.

Reisis ekalesiae wainasinama

24 Ko kataie da reisis nopone tauwai reisis ta manimaninina, be banaga tenaḡa e tava dokana, tauna tokare maesa e paḡona. Vutuna aubainama taumi yodi ko manini gurata da tokare maesa ko paḡona. 25 Tauwai reisis matabudi taudi yaba ḡesaudima ḡarodie ta widiwidinedina be tawai prektas guratana da tokare maesa sibo a paḡona, be inam maesinama tokare e nuayaḡotana. Be tauda dà maesama marae inam kenakena nonoḡinama. 26 Vutuna aubainama taugu nam ama manimanini yabayababana, be nam amawai paipaidena. 27 Ibewa, be taugu kopiguma yà riḡariḡa be yàwai badena, baninama nam ama ḡoeḡoena da taugu banaga ḡesaudima ḡarodie yà rarau guguya be tokare yà beku. Inam tokare Mamaitua yau maesama banaga ḡesaunama e utena.

10

Ko kita kaua da nam raurubu na raḡanie ko beku Israel banegidima maika

1 Yau bana, bonideḡo dobu kavakavane aba dà dosima ḡarodie ya tubutubuḡana, nam airaḡan nuemima e koa. Mamaitua giyou ya riupore da uma banegidima yai dokedina. Be taudi egasi noponaḡa yai doka nawedina. 2 Raḡanine taudi giyou ai muriwatane be egasi noponaḡa a naḡonaḡona, inam raḡanine taudi Mousis isane a babataitona. Uma babataitonama ewai maḡatarana da taudi inam Mousis na damma. 3 Be Mamaitua mara kaninama ya utedi be matabudi a kanina. 4 Be mate Mamaitua yekue mara upanama ya utedi be matabudi a tegona. Be uma yekunama inam Keriso, tauna vutuna mate a naḡonaḡona. 5 Be taudi yaḡoro Mamaitua a kawa nuamedimedina, vutuna aubainama taudi dobu kavakavane Mamaitua matabudi yai guri yaraidina.

6 Uma kauidima a tubuḡana, inam mataira ewai maḡatarina tauda ḡarode. Be ewai kataidana da tauda nam sibo gewagewa voiedima tèi nuanoḡonoḡotedi maika taudi a voivoiana nama. 7 Nam kokoitau ko rauduneedi maika taudi. Girugiruminama poranama e riuriuna nama, “Banaga a mia, a kanikani be a tegotegona, be a midisuḡu da kokoitau a bigabiga kwavivirona.” 8 Be nam tài kawa badara maika taudi. Be uma kauine raḡan tenaḡa nopone banaga matabudi 23 tausand a gurina. 9 Nam sibo Bada raurubue tè boru taudi a voiana maika, be mota Israel banegidima toitoi ai guridina. 10 Be nam ko momodu taudi maika, be tauwai guri aneanama yai guridina. 11 Uma kauidima Israel banegidima ḡarodie a tubuḡana a girumidina, tauda nuadama aniborunama aubainama, da tauda nam uma kauidima yodi raḡan damodie sibo tè voiedi.

12 Vutuna aubainama taumi deḡo da ko noḡonoḡotina ami waisumaḡe ko vava taradidina, naumeki da ko kita kaua da nam ko beku. 13 Raurubu matabudi ko banabanavidina inam raurubu ḡoma. Inam raurubudima banaga ḡesaudima mate ta banabanavidina. Tokare agunai raurubu ḡesaudima ko banavidina. Be nam ko naira, baninama Mamaitua patupatutunama e kitakita watanimina da ami rewapanama na ruvae raurubu ko banavidina. Be mate raurubu raḡanine tauna keda ei kataimi da raurubu ko vaisubana, be nam sibo raurubue koya beku.

Kokoitau adi soima be Bada na soima

14 Vutuna aubainama yau bana, kokoitau ko gose poredi be nam airaḡan ko rauduneedi. 15 Taumi noḡota banegimima, aubainama yau giuma aba yà giuemina mayanama ko paḡo. 16 Keyaka ko noḡoti. Uma keyekinama Yesu na soie tè tegotegoe be Mamaitua tèwai kaiwena. Be raḡanine keyaka tè rarau tegoena, tauda Keriso kosinine tèi rawateḡeidana. Be buredi tè givana. Be raḡanine tè kanikanina tauda Keriso tubuḡine tèi rawateḡeidana. 17 Avedi da tauda toitoi, be buredi tenaḡa tà kanikanina, vutuna aubainama tauda matabuda tubuḡa tenaḡa. 18 Tauda Israel adi kauama tà noḡoti. Taudi musara olta debane a gabudi be a kanikanidina, inam raḡanine taudi inam oltanama mamaituanama mate awai rawateḡeidina.

19 Taugu nam ama riuriuna da kokoitau bo adi puyoma inam yaba dosina. 20 Ibewa, be ko noḡoti da aiyaba eteni banegidima ta rarau puyoedina, inam vutuna taudi penama ḡarodie ta puyopuyona, be nam Mamaitua ḡarone. Be taugu nam ama ḡoeḡoena da taumi penama mate koi rawateḡeimi. 21 Nam Mamaitua na keyake be penama adi keyake ko rautego tenaḡana. Be mate nam Mamaitua na kani be Seitan na kanima taumi ko kani tenaḡedi. Avedi! Uma kauidima Mamaitua nam ima ḡoeḡoedina. 22 Tauda Bada tà rarau rubuna da ḡarode sibo ya medi, bo? Tauda dà rewapanama tauna na rewapanama e saḡa pore, bo?

Nam taudaḡa sagudama tà noḡoti, be dà banagama mate sagudima tà noḡotina

23 Yaba matabudi teneteneḡinama da tà voiedina, be inam yabedima nam matabudi tokare ta saguda. Be mate yaba matabudi teneteneḡinama da tà voiedina, be inam yabedima nam matabudi tokare ta voieda be dà waisumaḡe tai rewapana. 24 Nam taudaḡa sagu munaḡedama tà noḡoti, avedi. Be dà banagama mate sagudima tà noḡotidina.

25 Musara anikune nopone ta gimagimaredina inam ko kanidina, be nam koi taravira be ko riuna, “Uma kokoitau muserina, bo ibewa?”. 26 Baninama girugiruminama porane umanama ya riuna, “Dobu be nopone yaba matabuna inam Bada ḡaronama.”

27 Deḡoda nam waisumaḡa baneginama kani aubainama e kokonem, be aba kaninama e uteutemna, inam naumeki da kwa kani yababedina be nam kwai taraviravira. 28 Be deḡoda inam baneginama sibo umanama i riuemna, “Uma muserinama inam kokoitau museridima.” Naumeki da tam uma baneginama ya riuriuemna tauna kana taiye tam musara nam kwa kanidi. 29 Nam i verena da tauna e noḡonoḡotina da tam kabe gewagewa ku voivoie.

Be yodi aba aubainama banaga ḡesaunama na noḡotama sibo yai badem? 30 Be tam yodi agunai umanama kwawai noḡotana, “Deḡoda taugu Mamaitua yài kaiwe be yà kanikanina, naumeki da aba aubainama banaga ḡesaunama na noḡotama sibo èi bade, be nam sibo è kani?” 31 Naumeki da am noḡotama, baninama yodi yà utemna. Inam baninama yaba matabudi tam kwa voivoiedina, kwa kanikani bo kwa tegotegona, inam Mamaitua isanama anikaisuḡunama aubainama. 32 Vutuna aubainama tam nam turamma kwa voie da na noḡote e beku, avedi da tauna Jiu, eteni bo Kuristen baneginama. 33 Taugu mate nama yà voivoiena. Yà rarau rubu gurata da banaga matabudi yàwai nuaveredina. Taugu nam tauguḡa ama sagusagu munaḡeguna, be banaga ḡesaudima mate yà sagusagudina da banaga toitoi tokare Bada Yesu ei yawasanidina.

11

1 Taugu aba Keriso ya voivoiena yàwai muriwatanena, vutuna aubainama taumi sibo taugu yà voivoiana, nama sibo koyai muriwataneguna.

Tautauḡoma be waiwaivi adi vaivaima taparoro nopone*

2 Taugu isemima yà kaikai suḡuna, baninama taumi raḡan matabuna ko noḡonoḡotigu, be yaba matabuna èwai katakataimina taumi kowai muriwatanedina aubainama. 3 Be yodi yaba tenaḡa yà riuemina: Waivi debanama inam tauḡoma, be tauḡoma debanama inam Keriso, be Keriso debanama inam Mamaitua.

4 Vutuna aubainama deḡoda tauḡoma ma debasumana e moimoiragi bo Mamaitua riunama e giugiuena, tauna Keriso ewai diboḡina. 5 Be waivi deḡoda nam ma debasumana be e moimoiragi bo Mamaitua riunama e giuguiena, tauna na tauḡomama ewai diboḡina, baninama tauna e voivoiana maika kabe tauḡoma. Tauna e voivoiana kabe waiwaivi badabadaridima debedima makumaku poredima maika. 6 Vutuna aubainama deḡoda waivi nam debanama e suma, naumeki da tauna sibo deba vuvuḡinama a maku pore be tauna sibo ya tunimayaḡana. Be deḡoda waivi debanama makuporenama e tunimayaḡena, naumeki da tauna sibo debanama ya sumana. 7 Be tauḡoma tauna nam sibo debanama ya suma, baninama tauna kitanama maika Mamaitua. Be tauḡoma tauna Mamaitua na waibadama ewai maḡatarina. Be waivi tauna tauḡoma na waibadama ewai maḡatarina. 8 Baninama tauḡomae da Mamaitua waivi yai tubuḡina, be Mamaitua nam waivie tauḡoma i tubuḡina. 9 Be tauḡoma nam waivi sagunama aubainama i tubuḡana, ibewa. Be waivi tauna tauḡoma sagunama aubainama ya tubuḡana. 10 Vutuna aubainama waivi debanama sibo ya sumana. Inam na matairama da tauna na tauḡomama na waibadae e vivivivirena. Uma kauinama anea ta kitakita watanena.

11 Be Keriso matane waivi be tauḡoma taudi matabudi teneḡidima, be taudi sibo ai kawa sagu vivirana, 12 baninama avedi da pakane tauḡomae da waivi ya tubuḡana, be yodi waivie da tautauḡoma ta tubutubuḡana. Be taudi matabudi Mamaitua yai tubuḡidina.

13 Taumiḡa mayemima ko paḡo munaḡena, waivi debanama nam i suma be e moimoiragina, inam ya vere bo ibewa? 14 Ami vaivaima ko noḡoti. Deḡoda tauḡoma deba vuvuḡinama e dau kauana, inam nam i verena, be kitanama yai tunimayamayaḡana. 15 Be deḡoda waivi deba vuvuḡinama e dau kauana, inam ya vere kauana, baninama deba vuvuḡinama inam maika na debasumama. 16 Be deḡoda aitau uma kauinama aubainama e riuriu viravirana ḡarogue, naumeki da taugu yà riuriuna da tauma be ekalesia ḡesaudima mate ama vaivaima inam nama, be nam aba vaivai ḡesaunama ḡaromaie ima kenakenana.

Turiya na kauama

17 Be yodi kaua ḡesaunama ḡaromie yà giuena. Mamaitua matane taumi gewagewa ko voivoiena, raḡanine taumi taparoroe kowai rawateḡeimina. 18 Baninama taugu è vaiena da taparoroe koi rawateḡeimina raḡanine, ko daridariḡa munaḡemina. Be taugu yà noḡonoḡotina da inam riukaua. 19 Naumeki da uma dariḡinama ei maḡatara da aitauḡa didimana banegidima tà kitedina.

20-21 Taumi turiya aubainama kowai rawateḡeimina raḡanine, taumi kani kowai paparanena, be ami banagama nam koma raberabedina. Vutuna aubainama ḡesaumima ko kanikani gurata be ko tegotego buana, be ḡesaumima ma kanigurimi ko naḡonaḡona. Inam nam nama turiya na kaua! 22 Uma kauinama nemanama? Taugu isemima yà kaisuḡu, bo? Ibewa ḡoma! Taumi sibo ami vadae inam nama kaninama koya kanikani be koya tegotegona. Taumi sibo Mamaitua na damma koya viviviviredina, be ami banagama wainuatoitoidima kowai tunimayaḡidina, inam nam i verena.

23 Taugu turiya na kauama Bada yawai kataiguna, vutuna taumi èi kataimina. Inam umanama: Raḡanine Judas Bada Yesu ya boruboru dobiḡena, inam kupinama teneḡine Bada buredi ya paḡo, 24 Mamaitua yai kaiwe da ya giva be ya riuna, “Uma inam taugu tubuḡiguma taumi aubaimima. Raḡanine uma ko kanikanina, taugu aninoḡotiguma aubainama. 25 Be kani murine tauna keyaka ya paḡo be ya riuna, “Uma inam Mamaitua na waianinama vaunama, kosiniguma e rauḡinina aubainama. Raḡanine ko tegotegona taugu aninoḡotiguma aubainama. 26 Be raḡanine taumi uma buredinama ko kanikani be uma keyekinama ko tegotegona, taumi Bada na gurima ko rauguguyena naumeki da tauna na kaba yovo munaḡama raḡanine.

27 Vutuna aubainama aitau da uma buredinama kwa kanikani yababe be uma keyekinama kwa tegotego yababena, inam Bada na gurima be kosininama ya darorona tam mate wavunama kwa kiroḡina. 28 Vutuna aubainama taumi mayemima ko paḡo munaḡena, muriḡa da buredi ko kani be keyake ko tegona. 29 Baninama deḡoda taumi Bada tubuḡinama ko kanikani be kosininama ko tegotego be nam koma noḡonoḡota kauena da inam Bada tubuḡinama be kosininama, naumeki da taumiḡa ko kovokovoḡa munaḡemina. 30 Vutuna aubainama nopomie banaga toitoi ta sidasida, tubuḡidima ta vovo gwaḡagwaḡa, be ḡesaudima ta gurigurina. Turiya inam nam maika waikanikani ḡoma.

31 Be deḡoda tauda tà kita wairuva munaḡeda be tà turiyana, tauda tokare nam kovoḡa tà banavi. 32 Be deḡoda Bada e kovoḡidana, inam waikatakatai e uteutedana da tokare tauda nam gienae tà naḡo dobu banegidima mate. 33 Vutuna aubainama yau bana, taumi turiya aubainama kowai rawateḡeimina raḡanine, ami banagama ko rabedi be nam taumi kani koi paparane. 34 Be aitauḡa da kani e karatimina, taumi ami vadae sibo koya kani nonoḡana, muriḡa da sibo koyai rawateḡeimina. Inam tokare Bada nam e kovoḡimi.

Taugu yà tavana ḡaromie raḡanine, yaba ḡesaudima mate yà kawa didimanidina.

12

Arua Babau na puyoma

1 Be yodi yau bana, puyo Arua Babaue na kauama yà riuemina, inam kauinama sibo koya kataiena aubainama. 2 Ko noḡoti da taumi nam kowai sumaḡana raḡanine, taumi kokoitau awai bademina, be uma kokoitaudima taudi nam giugiudi be taudi awai keda doka waigewemina. 3 Be yodi deḡoda banaga ko banabanavidina aitauḡa Mamaitua na kauama ta giugiuena, taumi nema ko katai bake da uma banegidima ta riuriu kaua bo ta kaikaiyovu? Naumeki da umanama tokare ko kataiena: Deḡoda ai banaga Arue e giugiuna, tauna tokare nam aba gewagewanama Yesu ḡarone e giue. Be teneḡinama nama aitau da Arua Babau ḡarone, tauna tokare e riuna, “Yesu tauna Bada.”

4 Arua Babau tenaḡa, be puyo tabu be tabu banaga e uteutedana. 5 Be noya inam tabu be tabu, be Bada tenaḡa aubainama tà noyanoyana. 6 Be Mamaitua tenaḡa, be noya tabu be tabu banaga nopode e voivoiedina. 7 Uma kauidima Arua tauwai sumaḡa e uteutedana da ekalesia anisagudima aubainama.

8 Arua tauwai sumaḡa tenatenaḡaḡa uma puyodima e uteutedina:

Waria nuauyauya taugiuedima,

waria katai taugiuedima,

9 waria tauwai sumaḡa,

waria Tauwai yawasana,

10 waria mataira tauvoiedima,

waria tauwai peroveta,

waria arua tabu be tabu adi yawasanama taukataiedima,

waria bona tabu be tabu taugiuedima,

waria bona tabudima tauvitaredima.

11 Arua Babau tauna tenaḡa, be uma kauidima matabudi na ḡoane nama tauwai sumaḡa tenatenaḡaḡa e uteutedina.

Tubuḡa tenaḡa be ragaraganama toitoi

12 Tubuḡa tenaḡa be ragaraganama toitoi. Be avedi da ragaraganama toitoi, tubuḡa yaḡoro inam tenaḡa. Be kauinama teneḡinama nama Keriso ḡarone, 13 baninama Arua Babau tenaḡa. Be inam Arua babaune tauda matabuda tè babataitona da tauda yodi tubuḡa tenaḡa, avedi da noḡone tauda Jiu, bo Gurik banegidama, bo taunoya yababa bo deḡo da nam taunoya. Matabuda Arua teneḡinama tè paḡona.

14 Tauda tè kataie da tubuḡa nam raganama tenaḡa, ibewa da ragaraganama toitoi. 15 Deḡoda yodi sibo kaḡa ya riuna, “Taugu nam nima, vutuna aubainama taugu nam tubuḡa ḡarona.” Be inam nam nama. Kaḡa yaḡoro tubuḡa ḡaronama. 16 Be deḡoda yodi sibo bea ya riuna, “Taugu nam mata, vutuna aubainama taugu nam tubuḡa ḡarona.” Be inam nam nama. Bea yaḡoro tubuḡa ḡaronama. 17 Be yodi ko noḡoti, deḡoda tubuḡa matabuna i rawamatana, nema tokare kuyai beavaia bako? Be deḡoda tubuḡa matabuna i rawabeana, nema tokare pana bo ḡabu kuya vaia bakedi?

18 Be Mamaitua tubuḡa ya voiena be na ḡoane nama rageragedima tabu be tabu ya biridina. 19 Deḡoda rageragedima matabudi sibo raga tenaḡa, tubuḡa tokare deḡo? 20 Vutuna aubainama raga toitoi, be inam yaḡoro tubuḡa tenaḡa. 21 Mata nam teneteneḡina da nima sibo ya riuena, “Taugu è tuaḡaiemna.” Be deba nam teneteneḡina da kaḡa sibo ya riuena, “Taugu è tuaḡaiemna.”

22 Ibewa, be tubuḡa raganama anikitanama maika kabe nam aiyaba, ibewa da adi noyama yaḡoro ta kenakenana. 23 Be deḡo ragedima tà noḡonoḡoti da nam aniviviviredi, taudi tà vivira kauedina. Be deḡo ragedima waitunimayamayaḡidima, tàwai gara kauedina, 24 be deḡo ragedima nam waitunimayamayaḡidi, tauda nam tamawai gara kauedina. Be teneḡinama nama Mamaitua tubuḡa rageragedima yai rawateḡeidi da taudi tubuḡa tenaḡa, be raga ḡesaudima kamai ragaraga ya voiedi da banaga ta viviviviredina. 25 Mamaitua nama ya voiena, baninama nam sibo tubuḡa ya daberara be raga matabuna sibo turanama turanama mate ai rabaraba vivirana. 26 Vutuna aubainama deḡoda raga tenaḡa ei nuatoitoina, naumeki da raga ḡesaudima mate tai nuatoitoi saguna. Be deḡoda raga tenaḡa isanama banaga ta kaisuḡuna, naumeki da raga ḡesaudima mate tai nuaverena.

27 Be yodi yà riuemi da taumi matabumi inam Keriso tubuḡinama, be taumi tenatenaḡaḡa inam raganama. 28 Be ekalesia nopone Mamaitua noya tabu be tabu tauwai sumaḡa ya utedina:

Noḡone apasol noyanama,

murine waiperoveta noyanama,

murine tauwai katakatai noyanama,

da mataira tauvoiedima,

da Tauwai yawasana,

da tauwai sagu,

da waibada noyanama,

da bona tabu be tabu taugiuedima.

29 Be yodi banaga matabudi inam apasol, bo? Bo matabudi tauwai peroveta? Bo matabudi tauwai katakatai? Bo matabudi mataira ta voivoiedi? 30 Bo matabudi Tauwai yawasana? Bo matabudi bona tabu be tabu taugiuedi? Bo matabudi bona tabudima tauvitaredi? Ibewa! 31 Ko raurubu gurata da puyo dosidima ko ragaudina.

Be yodi keda vere vavasaḡinama yài kataimina da nema sibo inam puyodima koya noya bakedina.

13

Wainuapaḡo

1 Deḡoda taugu banaga bo anea adi bonae sibo è giugiuna, be deḡoda taugu wainuapaḡo nam ḡarogue, taugu inam maika toutou yababa bo maika boiḡatu yà gugugugura yabayababana. 2 Bo deḡoda taugu waiperoveta puyonama ḡarogue be Mamaitua na kauama moimoisiridima matabudi sibo è kataiedina, be deḡoda katai ḡesaudima mate sibo è kataiena, be deḡoda yau waisumaḡama dosi vavasaḡinama da taugu sibo oya è riue be ya tauriana, be deḡoda taugu wainuapaḡo nam ḡarogue, naumeki da taugu inam nam aiyaba be Mamaitua ya kita tuaḡaieguna. 3 Bo deḡoda yau purapurama matabuna banaga waikaruwaḡewaḡedima yà utedina, bo deḡoda vari verenama kana taiye tubuḡiguma sibo a gabu goruna, be deḡoda taugu wainuapaḡo nam ḡarogue, inam tokare nam yau maesa.

4-6 Wainuapaḡo baneginama tauna banaga ḡarodie ewai nuabagibagi be e raraukivi verena.

Tauna nam ima unuunura.

Tauna nam ima seḡaseḡara.

Tauna nam ima rarau guyaguyau.

Tauna nam kivinama gewagewana.

Tauna nam taunaḡa ima noḡonoḡota munaḡe.

Tauna nam meditupo banegina.

Tauna nam gewagewa nuapikanama nopone ima noḡonoḡotina.

Tauna nam gewagewa kauidima ima ḡoeḡoedina, be tauna riukaua e ḡoeḡoe kauena.

7 Tauna raḡan matabuna ḡarone piripiri ewai dami poredina.

Be raḡan matabuna na banagama ewai sumaḡedina, be e noḡonoḡoti da tokare yaba matabuna naumeki.

Be raḡan matabuna piripiri nopodie tauna e kaikai guratena.

8 Baninama wainuapaḡo tauna kenakena nonoḡinama. Be waiperoveta tokare e kovina, be bona tabu be tabu giuenama tokare e kovina, be waikatakatai giunama tokare e kovina. 9 Baninama yodi tauda aba tè kataiena inam ḡaubo ḡominama, be aba tawai perovetena inam ḡaubo ḡominama. 10 Be tokare Bada na kaba verauma raḡanine, aba ḡaubo ḡominama tè kataie be tawai perovetana, tokare e kovina.

11 Raḡanine taugu ḡaubogue taugu yau giuma inam gomana maika. Be yau noḡotama gomana maika, be taugu yaba matabuna è kitakita wairuvedina gomana na noḡote. Be taugu è moramorabana raḡanine, taugu seda adi kauama è gose poredina. 12 Be teneḡinama nama yodi tauda Mamaitua na kauama, nam tama kitakita kauena maika garasi gapugapunama nama. Be tokare taugu Bada noḡonama mataḡomigue yà kitana. Yodi ḡaubo ḡominama è kataiena be tokare yaba matabudi yà katai kauedina, maika yodi Mamaitua nopoguma ya katai kauena nama.

13 Be raḡan ḡaubonaḡa yodi uma yabedima rabuiteḡa ta kenakenana: Waisumaḡa, noḡota bagibaginama be wainuapaḡo. Be nopodie wainuapaḡo inam ya saḡa guratana.

14

Waiperoveta be bona tabu be tabu puyonama

1 Vutuna aubainama wainuapaḡo sibo koya wane guratena, yodibe Arua Babau puyonama ko wanena. Be ko raurubu da waiperoveta puyonama ko paḡona. 2 Baninama taumi aitauḡa bona tabu tabu ko giugiuna, taumi nam banaga ḡarodie koma giugiuna be Mamaitua ḡarone, baninama aba ko giugiuena banaga nam ti kataiena. Be taumi Arue giu moimoisiridima ko giugiuna. 3 Be deḡoda banaga aitauḡa tawai perovetana, taudi inam banaga ḡarodie ta giugiuna, da arue sibo ai rewapana, a duḡudi be a riu wainuasubesubedina. 4 Aitauḡa bona tabu be tabu ta giugiuena, taudiḡa ta sagusagu munaḡedina, be aitauḡa tawai perovetana, taudi ekalesia ta sagusagudina.

5 Bona tabu be tabu giuedima inam matabuna naumeki, be taugu yà ḡoeḡoe guratena da taumi matabumi sibo koyai perovetana. Tauwai peroveta tauna banaga dosinama, nam maika bona tabu tabu taugiuenama nama. Be deḡoda bona tauvitarena mate, inam naumeki, baninama ekalesia tokare sagu ta banavina.

6 Naumeki yau bana, deḡoda ḡaromie yà verau be bona tabu yà giuemina, taumi tokare nam sagu ko banavi. Ibewa da taugu waimaḡatara giuna, bo Mamaitua na giuma, bo waiperoveta, bo waikatakatai giunama, nama sibo è riuemina, tokare sagu koya banavina. 7 Turai bo gita ko noḡotidi, taudi nam banaga maika tima yavuyavutuna, be yaḡoro ta gugugugurana. Be deḡoda banaga turai bo gita digirienama nam i katai kauena, tokare nema bonanama ḡaroronama kwa vaia bake? Be deḡoda waidigirienama e kataie be e paḡo vitavitaredina, tokare bonedima ḡaroronama kwa vaiena. 8 Be mate bogigi deḡoda nam ta suve yaḡe, tokare nema banaga ta rawateḡei bako? 9 Be teneḡinama nama ḡaromie. Deḡoda ami giuma matabudi neḡo, tokare banaga nema ta katai bake da taumi aba ko giugiue? Taumi inam ko giugiu yababana.

10 Be yaḡoro è kataiena da dobu matabuna nopone bona matabudi banidima mate. 11 Vutuna aubainama deḡoda banaga e giugiu be taugu na giuma baninama nam yà kataie, naumeki da taugu wari dobu banagiguma, be tauna wari dobu banaginama. 12 Be teneḡinama nama taumi ḡaromie. Deḡoda puyo Arue ko ḡoedina, naumeki ko kita da inam puyodima ekalesia sibo ya sagudina.

13 Naumeki da banaga aitau bona tabu e giugiuena, tauna Mamaitua sibo yai baḡa da rewapana ya ute, da uma giudima ya vitaredi be ya kawa negenegedina. 14 Taumi uma kauinama ko noḡoti: Deḡoda taugu bona tabune è moiragina, inam taugu yau aruama e moimoiragina, be taugu nam aba ama noḡonoḡotina, ibewa.

15 Naumeki da yodi aba yà voie? Taugu arue yà moimoiragi be yau noḡote mate yà moimoiragina. Taugu arue yà saresare be yau noḡote mate yà saresarena. 16 Be deḡoda tam Mamaitua isanama arue kwa kaikai suḡuna, tokare banaga ḡesaunama “Inam riukaua” nema e vato bake? Baninama tam aba kwa giugiuena tauna nam i kataiena.

17 Tam agunai moiragi verene kwa moimoiragina Mamaitua ḡarone, be you, uma moiraginama banaga ḡesaudima nam ima sagusagudina.

18 Taugu Mamaitua yài kaiwe da taugu bona tabudima toitoi yà giugiuedina, nam maika taumi. 19 Be taparoro nopone è noḡoti da ya vere kauana da taugu giu raubisaḡa negenegedima yà vatodi da banaga ta kataiedina, be nam giu toitoi da banaga tokare nam ta kataiedi.

20 Yau bana uma kauidie nam seda maika kowai noḡota, ibewa da banaga batuturidima adi noḡote koi noḡotana. Be gewagewa noḡotidima ta tavatavana raḡandie, naumeki da taumi seda wawaidima maika sibo koya miana. 21 Girugiruminama porane Bada umanama ya riuna,

“Tokare taugu wari dobu banegidima yà riuporedina Israel banegidima ḡarodie.

Be uma banegidima wari bonae ta giuna Israel banegidima ḡarodie,

taudi yaḡoro tokare nam tai beavaiegu.”

22 Vutuna aubainama yodi tà kita da bona ḡesaudie giugiunama, inam mataira eteni banegidima aubaidima, be nam banaga e sagudi da tai sumaḡa. Be waiperoveta giunama inam vutuna banaga e sagudi da adi waisumaḡama ei rewapanana. 23 Deḡoda taumi taparoroe ami wairawateḡeima raḡanine, be matabumi bona tabudie tabudie ko giugiu be eteni baneginama i saḡa nopomie be i vaiemina, tauna agunai tokare ya riuwai buebuemina. 24 Be deḡoda matabumi Mamaitua varinama ko giugiue be eteni baneginama nopomie i saḡa be i vaiena, dabudine ami giuma tokare noponama ya tiremi be ya kataie munaḡe da tauna gewagewa baneginama. 25 Be na noḡotama semosemodima matabudi ta maḡatara be tauna tuapikane e raupari be Mamaitua isanama e kaisuḡusuḡu be e riuna, “Riukaua da Mamaitua nopomie e miamiana.”

Taparoroe yaba matabudi na didimanae sibo a voiedina

26 Vutuna aubainama yau bana, uma yabedima yà giugiuedina, matabudi tà rawatupetupedina. Be ami wairawateḡeima raḡanine banaga ḡesaudima tausaresare, be ḡesaudima tauwai katakatai bo Mamaitua aba ewai kataidina taugiuedima, be ḡesaudima bona tabu be tabu taugiuedima, be ḡesaudima bona tabudima tauwai toropetaenama. Be yaba matabudi ko voivoiedina inam ekalesia anisagunama aubainama. 27 Deḡoda banaga bona tabu be tabu taugiuedima, naumeki da banaga rabui bo rabuiteḡa, be nam ḡesaudima mate. Dabudine waria sibo ya giu ya kovi da waria. Be nam matabudi ta giugiu tenaḡa. Be waria sibo adi giuma yai toropeta da banaga sibo a kataiena. 28 Be taparoro nopone deḡoda toropeta ibewa, naumeki da matabudi sibo nam a giu. Be aitau e ḡoena, naumeki da taunaḡa nuane Mamaitua mate sibo ai giuna.

29 Be tauwai peroveta rabui bo rabuiteḡa sibo a giuna, be banaga ḡesaudima taudi adi giuma sibo a kita wairuva yaḡedi da adi giuma inam naumeki bo ibewa. 30 Be deḡoda aitau baneginama miemieninama Mamaitua noḡota e utena, inam naumeki da tauna e giuna, be turanama giugiunama sibo yai nuatuḡuna. 31 Inam kauine tauwai peroveta matabudi tokare ta giuna, wari peroveta e giu e kovi be wari peroveta e giugiuna. Inam nama banaga matabudi tai katakataidi be ta sagudina. 32 Be uma kauinama ko noḡoti: Deḡoda banaga aitau Mamaitua noḡota ya utena, naumeki da tauna rewapana ḡarone e kenakenana da ei nuabagibagi be ei rabana, naumeki da na giu raḡaninama e tavana, yodibe e giuna. 33 Inam baninama Mamaitua tauna suba baneginama, be tauna nam ima ḡoeḡoena da yaba tà voia yabayababedi, avedi.

Ekalesia matabudi adi vaivaima inam 34 raḡanine adi waitaparoroma nopone waiwaivi nam sibo a giugiu yabayababa, be waivi na tauḡomama na waibadama dibune sibo ya miana maika tarawatu e riuriuna nama. 35 Deḡoda taudi aba waitaraviranama ḡarodie e kenana, naumeki da taudi sibo a naḡo vadae be adi tautauḡomama sibo ai taraviredina. Baninama inam yai tunimayamayaḡana da waiwaivi adi wainua noḡonoḡotama ta giuedina taparoro nopone.

36 Naumeki da uma giudima ko katai kauedina, baninama Mamaitua na giuma nam taumi ḡaromie i tubuḡana, be nam taumi koma waibadena, be na giuma nam taumiḡa aubaimi. 37 Deḡoda taumi aitauḡa ko noḡonoḡotina da taumi Mamaitua na perovetama bo puyo Arue koya paḡona, naumeki da taumi taugu aba ḡaromie è girugirumina sibo koya katai kauena da inam Mamaitua na riuvavasaḡama. 38 Be deḡoda aitau uma giudima e riuwai kaikaiyovuedina, naumeki da tauna mate ko riuwai kaikaiyovuna.

39 Vutuna aubainama yau bana, Bada koi baḡa da ami taparoroe taumi sibo Bada na giuma koyai perovetaena. Be nam bona tabu be tabu giuenama ko riutuatuaḡaie, 40 be yaba matabudi adi didimanae sibo koya voia yaḡedina.

15

Keriso na midisuḡu munaḡama

1 Yau bana, pakane vari verenama è rarau guguyena, taumi yodi koyai aninena be debane ko midimidina, vutuna yodi yà riuwai noḡotimina. 2 Deḡoda uma varinama ko kaiguratena, taumi yawasana kenakena nonoḡinama ko banavi, deḡoda ibewa, naumeki da ami waisumaḡama inam kavakavanama.

3 Taugu aba da Mamaitua ḡarone è paḡopaḡona inam kaua dosinama, vutuna taumi è utemina. Be inam varinama inam umanama: Yesu Keriso dà gewagewama aubainama ya gurina, maika girugiruminama poranama e riuriuna nama, 4 da taudi a dobo be raḡan aniwai rabuiteḡane Mamaitua ya kawa midisuḡu munaḡena, maika girugiruminama poranama e riuriuna nama. 5 Be murine Bada Yesu Pita ḡarone ya maḡatarana, da apasol 12 ḡarodie mate tauna ya maḡatarana. 6 Be murine tauna raḡan tenaḡa tauwai sumaḡa 500 be ḡesaudima mate ḡarodie ya maḡatarana. Be banegidima ḡesaudima yaḡoro ta miamiana, be ḡesaudima a kovina. 7 Be muriḡa tauna Jeims ḡarone ya maḡatarana, da murine apasol matabudi ḡarodie ya maḡatarana. 8 Be matabudi muridie, avedi da taugu muriḡa ḡoma Arue è tubuḡana, be yaḡoro Bada Yesu taugu ḡarogue ya maḡatarana, 9 baninama taugu apasol nopodie è yovo guratana aubainama, nam apasol ḡesaudima maika. Be taugu nam veregu da sibo ai isaguna apasol, baninama taugu boni Mamaitua na damma è raraukivi gewegewedina aubainama.

10 Be Mamaitua na raukiviveree taugu yodi apasol. Be na raukiviverema nam i ute yababeguna, ibewa da taugu è noya guratana, nam apasol ḡesaudima maika. Be uma noyanama nam tauguḡa yau rewapanae e voivoiedina, ibewa da Mamaitua na raukiviveree. 11 Be avedi deḡoda apasol ḡesaudima ta noyanoya gurata bo taugu yà noyanoya guratana, be matabumai inam vari teneḡinama ka rarau guguyena, inam vutuna taumi kowai sumaḡena.

Tauda dà kaba midisuḡuma

12 Tauma Keriso gurie be ya midisuḡu munaḡana varinama kè rarau guguyena, be taumi uma varinama koyai sumaḡena. Be yodi ḡesaumima nemanama da ko riuriuna da banaga guriguridima tokare nam ta midisuḡu munaḡa? 13 Deḡoda inam riunama riukaua, naumeki da Keriso mate tokare nam ya midisuḡu munaḡa. 14 Be deḡoda Keriso nam i midisuḡu munaḡa, naumeki da tauma ama rauguguyama be ami waisumaḡama inam nam banibiribiridi. 15 Be deḡoda inam nama, tauma tokare Mamaitua na matamatama kaikaiyovumaima. Baninama tauma noḡone kè riuemina da Mamaitua tauna Keriso gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena. Be deḡoda banaga guriguridima tokare nam ta midisuḡu munaḡa, naumeki da vari kè rarau guguyena inam kaiyovu. 16 Baninama deḡoda banaga guriguridima tokare nam ta midisuḡu munaḡa, naumeki da Keriso mate tokare nam ya midisuḡu munaḡa. 17 Be deḡoda Keriso nam i midisuḡu munaḡa, naumeki da ami waisumaḡama inam kavakavanama, be taumi yodi yaḡoro sibo gewagewae koya miamiana. 18 Be mate taudi aitauḡa Keriso tauwai sumaḡenama banegidima a gurigurina, taudi tokare nam yawasana ta banavina. 19 Deḡoda tauda dobuḡa na yawasanama aubainama Kerisoe tài sumaḡana, o kapore wainuatoitoidama, tunidaḡa tà kwapukwapu yababena.

20 Be Mamaitua riukaua da Keriso gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena. Tauna banaga guriguridima nopodie be Mamaitua ya kawa midisuḡu dokena. 21 Banaga tenaḡa kana taiye guri ya tubuḡana, tauna vutuna Adam. Be kauinama teneḡinama nama banaga tenaḡa kana taiye midisuḡu munaḡa ya tubuḡana, tauna vutuna Keriso. 22 Vutuna aubainama Adam kana taiye matabuda tà gurigurina. Be Keriso kana taiye matabuda tà yawasanana. 23 Be tauda dà raḡanima boruborune nama tà midisuḡu munaḡana. Noḡone Keriso ya midisuḡu dokana, be murine na kaba verau munaḡama raḡanine, Keriso na banagama ta midisuḡu munaḡana, 24 yodibe raḡan damonama e tavana. Inam raḡanine Seitan be banaga adi rewapana be adi waibadama matabudi Keriso e kawa gewegewedina. Be murine tauna na waiguyauma Tamanama e utena. 25 Be Yesu Keriso ei badana, naumeki da Mamaitua Keriso na ḡaviama Yesu kaḡanama dibune e biridina. 26 Be na ḡaviama damonama inam guri vutuna e kawa gewagewana. 27 “Mamaitua yaba matabudi Keriso kaḡanama dibune ya biridina.” Be tà katai kaue da yaba matabudi Keriso kaḡanama dibune ya biridina, be nam tauname mate. 28 Raḡanine Mamaitua yaba matabudi Keriso kaḡanama dibune e biribiridina, murine Keriso tauna mate Tamanama na waibadama dibune e miana. Yodibe Mamaitua tauna vutuna yaba matabudi ei badedina.

29 Be deḡoda banaga guriguridima nam ta midisuḡu munaḡa, naumeki da taudi aitauḡa adi banagama guriguridima aubaidima a babababataitona, tokare nema ta voia bako? Bo aba aubainama taudi adi banagama guriguridima aubaidima a babataito? 30 Be tauma nemanama? Banaga toitoi uma noyanama ka voivoiena debane ta ḡasiḡasiemaina, be raḡan matabuna ta ḡoeḡoena da sibo ai gurimaina. Deḡoda banaga gurie nam ta midisuḡu munaḡa, naumeki da tauma aba aubainama uma varinama sibo kè naḡo be banaga ḡarodie kè rauguguya nawe? 31 Yau bana, riukaua yà riuriuemina da tauma raḡan matabuna guri ka kitakita saḡena. Be tauma Bada Yesu Kerisoe ka rarau guyaguyauemina. 32 Deḡoda gurie midisuḡu munaḡa ibewa, naumeki da taugu Epeses nopone nam sibo guri è kita saḡesaḡe. Deḡoda inam nama, naumeki da

“Tauda yodi tà kani, tà tego,

be pomai tà gurina.”

33 Ko kita kaua da nam aitau ei kedadoka waigewemi. Deḡoda gewagewa banegidima koi turanedina, taumi mate tokare ko gewagewana. 34 Noḡota viravira ko paḡo be bua giudima ko gose poredi. Be gewagewa mate ko gosedi! Taumi ḡesaumima Mamaitua nam ko kataiena, uma riunama yà riuriuemina da taumi sibo koya tunimayaḡana.

Midisuḡu munaḡa murine tubuḡa nema maika kitana?

35 Yodi ḡesaumima agunai ko riuriuna, “Guri taudi nam tubuḡa ḡarodie be nema ta midisuḡu munaḡa bako?” 36 Taumi buebuemi, bo? Pesi koya kumana tokare nam e gogo, ibewa da noḡone e guri dokana, muriḡa da e gogona. 37 Be pesi kuya kumakumana tubuḡinama inam semoe pesi nopone e kenakenana. Be pesi kwa kumakumana raḡanine, nam pesi tubuḡinama kuma kumakumana, ibewa da pesiḡa kwa kumakumana, yaḡoda bo pesi ḡesaudima maika. 38 Be Mamaitua uma pesidima tokare na ḡoane nama pesi tubuḡidima e utedina. Be nama pesi ḡesaudima mate adi tubuḡe adi tubuḡe e utedina. 39 Be uma kauinama teneḡinama nama tauda ḡarode. Tubuḡa matabudi inam nam teneḡidi. Banaga tubuḡidima natabu, musara natabu, kiu natabu be iyana natabu.

40 Be tubuḡa marae be tubuḡa dobue mate ta kenakenana. Be mara na tubuḡama kitanama tabu be dobu na tubuḡama kitanama tabu. 41 Suara kitanama natabu, nawaravi natabu be kipora kitanama natabu. Be kipora tabu be tabu kitedima tabu be tabu.

42 Be inam kauinama teneḡinama nama raḡanine tauda gurie be tà midimidisuḡu munaḡa raḡanine, tubuḡa doḡa nopone boruborunama tokare e bovana. Be tubuḡa midimidisuḡu muneḡinama tauna tokare nam e bova, ibewa be kenakena nonoḡinama. 43 Tubuḡa doḡa nopone tà boruboruna, kitedima nam ti verena. Be tubuḡa e midimidisuḡu munaḡana, tauna kitanama ya vere vavasaḡana. Tubuḡa doḡa nopone tà boruboruna, inam ya gwaḡagwaḡana, be tubuḡa e midimidisuḡu munaḡana, tauna yai rewapana kauana. 44 Tubuḡa doḡa nopone tà boruboruna, inam dobu na tubuḡama, be tubuḡa e midimidisuḡu munaḡana, inam tubuḡa arue. Deḡoda dobu na tubuḡama e miana, naumeki da tubuḡa arue mate e miamiana.

45 Baninama girugiruminama porane umanama e riuriuna, “Banaga pakanama inam Adam, tauna dobu yawasaninama ya paḡona.” Be Adam wairabuinama muriḡa ya tubutubuḡana, tauna vutuna yawasana arue tauwai utaenama. 46 Arua baneginama nam i dokana, ibewa da dobu baneginama. Muriḡa da arua baneginama e tavana. 47 Pakane Adamnama tauna doḡa popokaune ya tubuḡana, be Adam wairabuinama tauna marae be ya yovona. 48 Tauda matabuda dobu banegidama. Vutuna aubainama tubuḡidama inam Adam tubuḡinama maika. Be deḡoda tauda Kerisoe mara banegidama te tubuḡana, naumeki da tauda tokare tubuḡidama Keriso tubuḡinama maika. 49 Yodi tauda kitadama dobu baneginama maika, be tokare kitadama mara baneginama maika.

50 Yau bana, yà riuriu kauemina da dobu na tubuḡe, tauda tokare nam tà naḡo marae be Mamaitua na waiguyauma tài buderie. Uma tubuḡinama tokare e bovana be nam e kena nonoḡa. 51 Be yodi koi beavaie be taugu giu semosemonama yà riuemina: Tauda nam tokare matabuda tà guri, ibewa da tà tubuḡa vitarana. 52 Uma kauinama bogigi damodamone e riuriuna raḡanine, ei raḡantenaḡe da e tubuḡana, mata tautaugabanama maika. Bogigi e riuriuna raḡanine banaga guriguridima ta midisuḡu nonoḡana be nam ta bova munaḡa. Be yawayawasanidama tauda tà tubuḡa vitarana. 53 Tubuḡidama poranama tokare e guri be e bovana, be tubuḡa vaunama tokare nam e guri be e bova.

54 Be tubuḡa vaunama tà paḡona raḡanine, dabudine peroveta na giuma e tubuḡana. Na giuma inam umanama:

“Vaisuba guri ya tonoḡina.”

55 “Guri, am vaisubama deḡo?

Guri yodi am rewapanama deḡo?”

56 Gewagewae guri na rewapanama e paḡopaḡona. Be tarawatue gewagewa e maḡamaḡatarana. 57 Be Mamaitua tài kaiwe da Yesu Kerisoe anivai suba ya utedana.

58 Vutuna aubainama yau bana, ami waisumaḡe ko midi da bagibaginaḡa, be nam aba e kawa dagudagumi. Raḡan matabuna Bada aubainama ko noya guratana, be ko kataie da ami noyama Bada ḡarone inam nam kavakavana.

16

Mane taminama Mamaitua na damma Jerusalemma aubaidima

1 Naumeki be yodi mane taminama Mamaitua na damma aubaidima yà riuemina: Galesia banegidima è riuedi be nema a voivoia bakona, nama taumi sibo koya voiana. 2 Sande patapatanama taumi tenatenaḡaḡa wiki nopone ami maesama ko paḡopaḡona na ruvae, rauḡaubonaḡa sibo koya boruboruna. Uma manenama koya boruboruna sibo koya vokaukaue be koya boru yaḡe da ya kenana. Be taugu yà tavana raḡanine nam mane yà tama. 3 Be mane kawakawa nonoḡinama yà paḡo be taumi banaga ko vinedi da ami manema yà utedi be yà riupore nawedina Jerusalemma, leta mate. 4 Be deḡoda naḡo ḡarogue e verena, naumeki da matabumai ka naḡo tenaḡana. Pol na vaḡaima yai ogaena.

5 Taugu Masedonia provinsnaḡa yà verauna, be muriḡa da taumi ḡaromie yà dobina. 6 Agunai taumi ḡaromie raḡan bisanama yà rautapa miana. Bo deḡoda bodubodu raḡanine taumi mate tà mia, be murine taumi yau vaḡaie ko saguguna. 7 Taugu nam yà tava ḡaromie be yà naḡo ḡoma, ibewa da yà ḡoeḡoena taumi mate tà rautapa mia guratana, deḡoda Bada ei anineguna nama. 8 Be yodi taugu Epesesma yà miana naumeki da Pentekost raḡaninama e tavana, 9 avedi da banaga toitoi tawai ḡavieguna be yau noyama kedanama verenama ya nuaporaḡana aubainama, taugu yaḡoro uma dabudine yà miana.

10 Deḡoda Timoti ḡaromie e tavana, naumeki da ko rabe kauena, tauna nam ma nuaboyana ḡaromie sibo ya mia, baninama tauna Bada na noyama e voivoiena maika taugu. 11 Be nam aitau e riutuatuaḡaie, be ma nuasubana ko riupore verauḡe da ḡarogue e tavana. Taugu Timoti na banagama mate yà raberabedina.

12 Be turaguma Apolos taugu è riu vavasaḡena da tauna na banagama mate sibo a verauna ḡaromie, be tauna ya tuaḡaina. Be tauna na ḡoane nama tokare e verauna ḡaromie.

13 Koi kita kauana banaga kaikaiyovudima ḡarodie. Ami waisumaḡe ko midi da bagibaginaḡa. Debemima e tora be koi rewapanana. 14 Yaba matabuna ko voiedina wainuapaḡoe.

15 Akaia provins nopone Stepanas be na vadama nopone banegidima taudi Bada Yesu ai sumaḡa dokena. Be taudime ai uta munaḡedi da raḡan matabuna tauwai sumaḡa aubaidima a noyanoya guratana. Vutuna aubainama yau bana, 16 taumi inam nama banegidima, aitauḡa ekalesia nopone a noyanoya guratana aubaimima, taudi vutudi ko voteyeteyedina. 17 Taumi nam ḡarogue ko tavana, aubainama taugu è tauwai nuaboyana. Be ami banagama Stepanas, Fotunatas be Akaikas ḡarogue a tavatavana raḡanine, taugu nuaguma ya vere kauana, 18 baninama taudi, taumi be taugu a duḡuda be taugu nuaguma ya verena. Inam nama banegidima, taudi vutudi ko viviredina.

Pol na waikaiwama

19 Mamaitua na damma matabudi Eisia provins nopone tawai kaiwemina. Be Akwila be Prisila mate Bada isane tawai kaiwa vavasaḡemina, be aitauḡa adi vadae awai rawateḡeidina taparoro aubainama, taudi mate tawai kaiwemina. 20 Be tauwai sumaḡa uma dobudine, taudi mate tawai kaiwemina. Be wainuapaḡoe koi kaiwa vivirana.

21 Uma waikaiwa giunama inam taugu Pol nimague è girumina. 22 Aitau da Bada nam ei nuapaḡoe, Bada tauna tokare ei tara tautauena.

O Bada, kwa yovo!

23 Bada Yesu na raukiviverema ḡaromie e kenana.

24 Be Yesu Kerisoe taumi matabumi yàwai nuapaḡoemina.

* 1:12: Gurik bonane ya riuna: Kepas

* 3:2: ‘Susu’ be ‘kani badobadonama’ inam waikatakatai.

† 3:17: Vers 18-23 nopone ‘dobu nuauyauyanama’ inam banaga aitauḡa dobu na ḡoanama kauidima tauvoiedina. Maika soi, bo maika boita taurauduneedima, bo maika vaivai tauwai tarapiriedima, be nama dobu kauidima ḡesaudima mate.

* 11:1: Debasuma inam Gurik banegidima adi vaivaima.

2 Korint

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Korint 2

adi letama wairabuinama

1

Pol na waikaiwama

Kapore yau banagama Korint nopone miemienimima.

1 Taugu Pol, Yesu Keriso na taunoyama, Mamaitua ya yokoegu be ya vinegu da taugu apasol Mamaitua varinama verenama yà rauguguyena. Taugu be turadama Timoti mate uma letanama yà girugirumina, taumi Mamaitua na ekalesiama Korint nopone miemienimima ḡaromie, be mate tauwai sumaḡa Akaia nopone miemienidima ḡarodie. Taugu be Timoti kawai kaiwemina.

2 Mamaitua Tamadama be Bada Yesu Keriso adi raukivivere, be adi subama ḡaromie.

Riuwai nuasubasuba Mamaituanama

3 Mamaitua dà Badama Yesu Keriso Tamanama, tauna vutuna isanama ka kaisuḡusuḡuna, baninama tauna raunuatoi be riuwai nuasubasuba Mamaituanama. 4 Tauma ama piripirie tauna e riuriuwai nuasubasubamaina da tauma uma riuwai nuasubasubanama teneḡine tokare banaga ḡesaudima adi piripirie tauma mate taudi ka riuwai nuasubesubedina. 5 Tauma Kerisoe wainuatoitoi, toitoi ka banabanavidina, be raḡan matabuna Kerisoe e riuriu wainuasubasubamaina. 6 Tauma piripiri ka banabanavidina, taumi anisagumima da yawasana ko banavina aubainama. Be deḡoda tauma Mamaitua na riuwai nuasubasubama ka banabanavidina, inam mate taumi aniriuwai nuasubesubemima aubainama da taumi tokare teneḡinama da piripiri ko damiporedina, maika tauma. 7 Tauma kè kataiena da taumi tokare ami waisumaḡe nam ko beku, baninama taumi piripiri ko banabanavidina adi ruvae Mamaitua na riuwai nuasubasubama tokare ko banavidina.

8 Tauma ka ḡoeḡoena da taumi sibo koya kataiena da tauma Eisia provins nopone piripiri dosi vavasaḡidima kè banavidina. Be tauma nam teneteneḡina da piripiridima sibo kè damiporedi, be ḡaubonaḡa sibo kè gurina. 9 Tauma kè noḡotina da yodi ama gurima raḡaninama ya tavana. Uma kauinama ya tubuḡana, baninama Mamaitua yai kataiemaina da tauma nam sibo ama rewapanama kèi sumaḡe, ibewa be Mamaitua na rewapanae sibo kèi sumaḡana, baninama tauna vutuna tokare banaga guriguridima e kawa midisuḡu munaḡedina. 10 Tauma ḡaubonaḡa sibo kè gurina, be tauna yai yawasanimaina. Be uma kauinama teneḡine tauma ka noḡonoḡota guratena da tauna tokare ei yawasana munaḡemaina. 11 Be taumi mate ami moiragie ko sagumaina. Be Mamaitua tauna banaga toitoi adi moiragima e vaiedi, yodibe tauma e sagumaina, be banaga toitoi ta kita be matabudi Mamaitua tai kaiwena yaba matabudi ya voiedina sagumaima aubainama.

Pol na vaḡaima oganama ya vitaredina

12 Tauma kawai nuaverena yaba tenaḡa ḡarone, be ama noḡotama e riuriuemaina da inam riukaua. Tauma raḡan matabuna Mamaitua na ḡoane be na raukiviveree be riukaue ka miamiana. Be tauma taumi mate tà miamiana raḡanine, tauma nam ama nuauyauyae kama miamiana, be nam airaḡan kama kaikaiyovuemina. 13 Vutuna aubainama yaba matabudi ka girugiruma wainegenegedina ḡaromie da taumi ko sievidi be ko kataiedina. Be taugu yà noḡonoḡotina da tokare yau giuma banidima debemie ta saḡana. 14 Yodibe dà Badama Yesu na kaba verauma raḡanine taumi koi nuaverena tauma ḡaromaie, maika taudi ḡesaudima nama. Be tauma kai nuavere taumi ḡaromie.

15-16 Uma kauinama aubainama taugu è ḡoena da Masedonia naḡonama aubainama taumi sibo è vakitemina, be mate yau kaba verau munaḡama raḡanine sibo è vakita munaḡemina da taumi waiaiaina rabui sibo koya ragaudina. Yodibe taumi sibo koya kaisagu naweguna Judiama.

17 Taumi koyai noḡotana taugu uma vaḡainama èwai ogena taumi kaiyovuemima aubaina, bo? Bo taugu dobu banegidima maika yàwai kaikaiyovuemi, bo? Taugu nuaguma tuaḡaine be yaba yawai anina yababedi, bo? 18 Ibewa ḡoma! Mamaitua ya kataiena da taugu yà riuriu kauana. Taugu nam nuaguma tuaḡaine yài anina yababa be muriḡa tokare nam e tubuḡa. Taugu aba èi aninena, inam e tubuḡana. 19 Timoti, Saelas be taugu Yesu Keriso Mamaitua Natunama kè rauguguyena ḡaromie. Be tauna nam nuanama tuaḡaine ei anina yababa be muriḡa tokare nam e tubuḡa, ibewa. Aba tauna ya riuena, tokare e tubuḡana. 20 Mamaitua na saugama matabudi Yesu Kerisoe a tubuḡana tauda aubaidama. Be tauma banaga matabudi kè riuedina da tauna riukaua patupatutunama, vutuna aubainama isanama ka kaisuḡusuḡuna. 21 Mamaitua taumi be tauma ya voiedana da dà waisumaḡama Yesu Kerisoe ei rewapanana. 22 Mamaitua Arua ya utedana inam ya pusidana. Mamaitua ḡarode Arua Babau ya boru waidebana, be muriḡa tokare yaba matabudi e utedana.

23 Taugu sibo ḡaromie è tavana, be nam e tavana baninama nam e ḡoena da sibo è tainuaboya munaḡemi. Uma kauine Mamaitua yau matamatama. 24 Taumi kaite ami waisumaḡe naumeki ko midimidina, be deḡoda muriḡa yà verauna, nam yài badabada ḡaromie, ibewa. Be taugu yà voiemi da taumi koi nuaverena.

2

1 Vutuna aubainama èi oga da nam sibo ḡaromie è verau munaḡa, be è voiemi da sibo koyai nuaboyana. 2 Baninama deḡoda taugu yà tainuaboyemina, aitau tokare e tainuaveregu? Nam aitau da taumi. 3 Vutuna aubainama ḡaromie è girumana da taumi yaba matabudi sibo koya kawa didimanidina, yodibe sibo ḡaromie è tavana. Deḡoda ḡaromie yà tavana, nam ama ḡoeḡoena da anitai nuavereguma banegidima, be ta voiegu da ta tainuaboyagu. Taugu è kataiena taumi taugu mate tokare tài nuavere tenaḡana. 4 Taugu maiḡone leta ḡaromie è girumina, inam ḡarogue ya piripiri kauana, taugu ma nuaboyagu be ma matasurugu. Be nam tai nuaboyemima aubainama è girumana, ibewa da sagumima aubainama, baninama taumi sibo koya kataie kauena da taumi taugu nuaguma koya paḡopaḡo kauena.

Aitau na gewagewama ewai maḡataridina, naumeki da tauda tà noḡota poredina

5 Taugu inam tauḡoma aitau gewagewa tauvoienama na voiama è girugirumina ko noḡotina. Tauna nam tauguḡa i nuaboyaguna, be matabumi mate. Ibewa, be nam matabumi, agunai bisaḡa. 6 Be taumi aitauḡa kovoḡa tauna koya uteutena, yodi agunai naumeki. 7 Be na gewagewama ko noḡota poredi, ko riuwai nuasubasuba be koi anina munaḡena, be nam ko voie da na nuaboyama koi moraba vavasaḡe. 8 Be yàwai baḡa guratemi da taumi patara matedie sibo koyai anina munaḡe, be tauna e katai munaḡe da taumi yaḡoro tauna kowai nuapaḡoena.

9 Taugu èi nuavere da yau letae aba è girugirumina taumi koya voteyeteye, be inam baneginama kovoḡa koya utena. Yodi è katai kauena da taumi yau waibadama yaḡoro kowai aninena. 10 Inam baneginama tauna nam ḡarogue gewagewa i voiena. Be deḡoda taumi na gewagewama ko noḡota porena, naumeki da taumi kami taiye taugu mate Keriso matane yà noḡota porena, 11 uma kauine Seitan nam ei yapayapateda. Baninama tauda Seitan na waikaikaiyovuma tè kataiena.

12 Raḡanine taugu è naḡona Troasma Keriso yau kedama ya kaiporena vari verenama rauguguyenama aubainama. 13 Be baninama turaguma Taitos nam e banavina aubainama, taugu nam ei nuavere kauana. Vutuna aubainama taugu banaga èi kaiwedi be è naḡona Masedoniama.

Keriso tauvai suba

14 Mamaitua yàwai kaiwena, baninama raḡan matabuna tauna Keriso na vaisubae ewai dokedana. Deḡo deḡo tà naḡonaḡona, Mamaitua na kataima tàwai daberarina piupiu ḡabunama maika. 15 Tauda Keriso mayanama* tàwai daberarina. Be banaga matabudi mate inam mayanama ta damidamina, avedi da taudi tokare yawayawasanidi bo guriguridi. 16 Banaga aitauḡa da nam timawai sumaḡana, uma mayanama e riuriuedina da taudi inam guriguridima. Be banaga aitauḡa da tawai sumaḡana, uma mayanama e riuriuedina da taudi inam yawayawasanidima. Be aitau yodi teneteneḡina da uma noyanama dosinama e voie? 17 Tauma nam maika taudi aitauḡa ta naḡo babara be Mamaitua riunama ta rauguguye be mane ta paḡopaḡona nama, ibewa. Tauma Keriso na taunoyama be Mamaitua ya riuporemaina da tauna matane tauma riukaue ka rarau guguyana.

3

1 Be tauma nam kama boruboru tavaitemaina. Be tauma ama noyama aubainama nam reprens pepedima ḡaromie kama ḡoeḡoena banaga ḡesaudima maika, ibewa. Be mate tauma reprens pepedima banaga ḡarodie nam ke ḡoedina taumi aubaimima, ibewa. 2 Taumi vutuna tauma ama reprens pepama, be nopomaie ka noḡonoḡota watanimina. Be banaga matabudi ta kitekitemina da taumi ami yawasanama koya vitaredina. 3 Tauma ama noyama votanama inam taumi. Vutuna aubainama taumi inam maika Keriso na reprens pepama, baninama Mamaitua yawayawasaninama riunama nam pepae ke girumina, ibewa da Arua na rewapanae taumi nopomie kè girumina.

4 Tauma umanama ka giugiuna, baninama Kerisoe Mamaitua ya voiemaina da uma noyedima ka voiedina. Be tauma kè kataiena da Mamaitua tauna e sagusagumaina da tauma na noyama ka voia kauedina. 5 Taumaḡa tokare nam uma noyedima ke voiedi, ibewa da Mamaitua na rewapanae ka voivoiedina. 6 Tauna vutuna ya voiemaina da tauma banaga nema ei yawasana bakedina kedanama vaunama sibo kè riuedina. Deḡoda banaga tarawatu tawai muriwatanena, taudi tokare nam yawasana ta banavi, ibewa. Be Arua Babaue tokare yawasana ta banavina. Yawasana kedanama porane banaga a raurubu da riuvavasaḡa 10 a voteyeteyedina, be matabudi guri a banavina. Be yawasana kedanama vaunama inam banaga Keriso tawai muriwatanena taudi tokare Keriso na Arue yawasana ta banavina.

Yawasana kedanama vaunama inam ya vere kauana, nam poranama maika

7 Uma ko noḡoti. Mamaitua banaga tarawatu ya utedina. Avedi da Mamaitua ma borumina uma tarawatudima yeku bogedie ya girumidina, be yaḡoro uma tarawatudima ta voie da banaga ta gurigurina. Uma boruminama aubainama Mousis noḡonama ya yana vavasaḡana, be Israel banegidima taudi nam teneteneḡina da Mousis noḡonama sibo a kitadidi. Be inam yananama ya nuayaḡotana. 8-10 Be Arua Babau tauna yawasana kedanama vaunama yai kataiedana, inam kedane banaga didimana be yawasana ta banabanavidina. Vutuna aubainama na borumama ya saḡa da ya saḡa vavasaḡana, nam tarawatu boruminama maika, baninama tarawatue banaga guri ta banabanavina. 11 Yawasana kedanama poranama ya nuayaḡotana vutuna aubainama na borumama mate ya nuayaḡotana. Be Yawasana kedanama vaunama kenakena nonoḡinama aubainama, na borumama dosinama.

12 Inam kauidima kè katai kauedina aubainama, tauma ma raudebatoramai ka rarau guguyana. 13 Mousis tauna noḡonama ya rupuna, baninama Israel banegidima nam ti ḡoena da neneḡara boruminama Mousis noḡone ya nuanua yaḡotana sibo a kita. Be tauma ama borumama nam maika Mousis. 14-16 Be Israel banegidima nopodima ya badona naumeki da yodi. Raḡanine Mousis na tarawatuma ta siesievina taudi nuedima yaḡoro rupurupunama, vutuna aubainama aba ta siesievina, baninama nam tima paḡopaḡo kauena. Be aitau Bada ewai sumaḡena, inam raḡanine rupu e nuaporaḡa be tauna Mamaitua riunama ta siesievina, baninama e paḡopaḡona. 17 Be Bada tauna vutuna Arua Babau. Be deḡoda Bada Aruinama nopode e miamiana, taune tokare tarawatu na rewapanama ḡarode e kovi be kuvesa tà banavina. 18 Be tauda tauwai sumaḡa noḡode nam rupu ima kenakenana. Vutuna aubainama tauda Bada na borumama tà kitakitana, be Arua Babau e rawarawa vaudana da kitadama tauna maika.

4

Pol riukaue e rarau guguyana

1 Mamaitua na raukiviveree tauna rauguguya noyanama ya utemaina. Vutuna aubainama tauma nam kama tunitunituaḡaina. 2 Be tauma kaua semosemodi be waitunimayamayaḡidima kè gosaḡana. Be banaga nam kama kaikaiyovuedina, be Mamaitua na giuma nam kaiyovue kama giugiu yabayababedina, ibewa. Da raḡan matabuna tauma Mamaitua matane riukaua ka rarau guguyena da banaga matabudi sibo a kataiemai da tauma riukaua banegimaima.

3 Tauma vari verenama ka rarau guguye be aitauḡa da guri kedanama ta watawatanina, taudi uma varinama nam tima paḡopaḡona, 4 baninama dobu mamaituanama kaikaiyovunama taudi nopodima ya kawa kupikupina, da taudi vari verenama na yanama nam tima katakataiena. Baninama Mamaitua boruminama matabuna natunama Yesu Keriso ḡarone e rawarawa maḡatarina, be taudi uma kauinama nam ti katai kauena. 5 Baninama tauma nam taumaḡa kama rarau guguya munaḡemaina, ibewa. Yesu Keriso tauna Bada, vutuna tauma ka rarau guguyena. Be Yesu kana taiye tauma taumi ami taunoyama. 6 Mamaitua ya riuna, “Yana waikupikupie sibo ya yana.” Be inam Mamaituanama tauna vutuna nopomaima yai yanana, be yodi tauma Mamaitua na borumama Kerisoe ka kitakitana.

Tauma maika gurewa

7 Be tauma tubuḡimaima maika gurewa be yaḡoro Mamaitua varinama verenama tauma nopomaie e kenakenana. Vutuna aubainama banaga sibo a kataie da vari verenama na rewapanama dosi vavasaḡinama inam nam tauma ḡaromai, ibewa da Mamaitua ḡaronama.

8 Gewagewae a ḡakiḡakimaina be nam ke nuagoruna, a kawa nuaraḡaraḡa kauemaina, be yaḡoro keda kè banavidina. 9 Banaga a raraukivi gewegewemaina be Mamaitua nam airaḡan i gosemaina. Be awai mia bakokomaina be tauma kè midimidisuḡu munaḡana. 10 Tauma raḡan matabuna ma kaba babare tubuḡimaie guri ka kitakita saḡena, teneḡinama maika Yesu. Be mate Yesu na yawasanama tauma tubuḡimaie ewai maḡataridina.

11 Vutuna aubainama avedi da tauma banaga yawayawasanimaima be Yesu kana taiye tauma raḡan matabuna guri ka kitakita saḡena, da Yesu na yawasanama tauma tubuḡimaie ewai maḡataridina. 12 Taumi ami yawasanama kana taiye tauma raḡan matabuna gewagewa be guri ka banabanavidina.

13 Tauma ma raudebatoramai aba kawai sumaḡena nama ka rarau guguyena, maika girugiruminama poranama e riuriuna umanama, “Taugu yàwai sumaḡana aubainama yà giugiuna.” 14 Baninama tauma kè kataiena da Mamaitua Bada Yesu gurie be ya kawakawa midisuḡu munaḡena, tauna vutuna tauma mate e kawa midisuḡumaina, be tokare tauma taumi mate e nawe tenaḡedana tauna ḡarone. 15 Uma kauidima matabudi inam taumi anisagumima aubainama da Mamaitua na raukiviverema e daberarana banaga toitoi ḡarodie. Be tokare taudi Mamaitua tai kaiwa kauena be isanama ta kaisuḡusuḡuna.

16 Vutuna aubainama tauma nuamaima nam e beku. Be avedi da tubuḡimaima e vovo gwaḡagwaḡa be nopomaima raḡan patapatanama e rawarawa vauna. 17 Be tauda dà piripirima uma dabudine a tupotupo be a tekatekana, be uma piripiridima ta voie da tauda tokare maesa saḡasaḡa vavasaḡinama tà paḡona, gewagewa mate nam tài tarapate be teneteneḡina. 18 Vutuna aubainama yaba kitekitedima ḡarodie nam tài kita, ibewa, be yaba nam anikitakita ḡarodie tài kitana. Baninama yaba anikitakita taudi tokare tai kavena, be yaba nam anikitakita taudi tokare ta kena nonoḡana.

5

Dà vada ḡomama marae

1 Tauda tè kataiena da uma dobunama kapene yodi mate tà miamiana tokare e gewagewana. Be Mamaitua vada ḡesaunama tauda e utedana. Inam vadanama* marae kenakena nonoḡinama be nam banaga nimedie ti kerina. 2 Yodi tauda tà noḡonoḡota guratena da tauda tokare marae dà vadama tà paḡona, 3 be raḡanine tà gurina aruidama nam sibo ya mia yababa, tauna naumeki da na vadae sibo ya miana. 4 Yodi raḡanine dobu tubuḡine tà mia be tà yakeyakeina, baninama tauda piripiri toitoi tà banabanavidina aubainama. Be tauda nam tama ḡoeḡoena da sibo tè guri, baninama raḡanine tà gurina aruidama inam maika kabe iwai kovakova. Vutuna aubainama tauda tà ḡoeḡoe guratena da nam sibo tè guri be mara tubuḡinama vaunama sibo tè paḡona. Inam kedane yawasana kenakena nonoḡinama tauna yawasana samosamoinama tokare e tonoḡina. 5 Mamaitua tauna vutuna tauda ya voiedana uma kauidima aubaidima. Be tauna ḡarode Arua Babau ya boru waidebana, be muriḡa tokare tubuḡidama vaunama e utedana.

6 Vutuna aubainama tauda raḡan matabuna tawai nuaverena, baninama tè kaitaiena da tokare tubuḡa vaunama tà paḡona. Be tauda uma dobunama tubuḡine tà miamiana raḡanine, tauda inam nam Bada diane tama miamiana. 7 Avedi da tauda uma yabedima nam tama kitekitedina, be waisumaḡe tà katakataiedina. 8 Deḡoda tauda tà gurina inam naumeki, baninama tubuḡa poranama tà gosena raḡanine, tauda tokare Bada mate tà mia kauana. 9 Vutuna aubainama avedi da tauda tubuḡa porane bo tubuḡa vaune, be raḡan matabuna tà rarau rubu da Bada tàwai nuaverena. 10 Baninama tokare tauda tenatenaḡaḡa Keriso noḡone tà midi be yaba veredi bo gewegewedima uma dobune tè voivoiedina adi ruvae tauna tokare e etareda be ei maesidana.

Mamaitua Kerisoe suba ya utedana

11 Tauda sibo Bada tè nairena, vutuna aubainama tauma banaga toitoi kè giu yaḡeyaḡedina da sibo Bada ai muriwatanena. Mamaitua ya kataiena da tauma riukaua banegimaima be tauma ka noḡonoḡotina da taumi mate nama ko noḡonoḡotimaina. 12 Be tauma nam kama boruboru tavatavaite munaḡemaina, ibewa. Be tauma ama noyama verenama aubainama taumi sibo koya rauguyaguyauemaina. Yodibe taumi banaga aitauḡa yaba matae kitekitedima ta rarau guyaguyauedina sibo koya kawa didimanidina, baninama taudi nam didimana banegidi. 13 Deḡoda riukaua banaga ta riuna, tauma ama voia be ama giuma bua maika, inam naumeki. Tauma Mamaitua na noyama ka voivoie. Be deḡoda tauma ama noḡotama e didimanana inam naumeki, taumi anisagumima aubainama. 14 Bada na wainuapaḡoe ewai dokedana, baninama tauma kè kataiena da tauna ya gurina tauda matabuda aubaidama. Vutuna aubainama tauda matabuda dà yawasanama poredie Keriso mate tè guri tenaḡana. 15 Be tauna ya gurina tauda matabuda aubaidama. Vutuna aubainama yodi nam taudame dà ḡoane tama miamiana, ibewa da tauna na ḡoane sibo tè miana. Baninama tauda kada taiye tauna ya guri be ya midisuḡu munaḡana aubaidama.

16 Noḡone tauma Keriso na yawasanama tubuḡe kè kitakita wairuvana, be yodi inam ibewa. Yodi tauma nam airaḡan banaga adi yawasanama tubuḡe kama kitakita wairuvedina, dobu banegidima maika. 17 Vutuna aubainama aitau da Keriso ḡarone e miamiana, tauna inam tubuḡa vaunama. Yawasana poranama ya naḡona be yawasana vaunama ya tavana.

18 Inam yabedima matabudi Mamaituae ta tubutubuḡana. Tauna Yesu Kerisoe yai taurana munaḡedana. Be tauma ya riuporemaina da banaga ḡesaudima mate ka verauḡa munaḡedina tauna ḡarone. 19 Mamaitua banaga matabudi Yesu Kerisoe yai turana munaḡedina, be tauna banaga adi gewagewama nam i sievidina. Be tauna ya riuemaina da inam waitureninama banaga ḡarodie sibo kè rauguguyena. 20 Tauma Keriso epaiyanama be Mamaitua taumaie taumi ḡaromie e giugiuna. Vutuna aubainama tauma Keriso kè rauepaiye be ka riuriuemina umanama, “Mamaitua koi turanena.” 21 Keriso gewagewa nam i voiedina, be dobu banegidama kada taiye Mamaitua dà gewagewama Yesu Keriso na korosima debane ya biridina da Mamaitua tauda sibo ya kawa didimanidana.

6

1 Tauma Mamaitua na taunoyama be ka riu vavasaḡemina: Taumi Mamaitua na raukiviverema koya paḡona, be nam inam raukiviverenama ko voia yababena. 2 Mamaitua umanama ya riuna,

“Tauguḡa taumi ami raḡanima è boruna da yai yawasanimina.

Be inam raḡanine taugu ami ḡabama è vaie be è sagumina.”

Koya vaie, inam raḡaninama yodi ya tavana da Mamaitua vere e voiena ḡarode.

Pol na piripirima ya giuedina

3 Tauma nam aiyaba gewegewedima kama voivoiedina da banaga tauma ama noyama ta riutuatuaḡaie, ibewa, 4 be yaba matabudi ka voivoiedina sibo banaga a kitamai be ai kawa riukauemai da tauma naumeki Mamaitua na taunoyama. Be raḡan matabuna tauma piripiri be gewagewa matabudi ka damidami poredina. 5 Banaga a riḡariḡamai, dibure a birimai, patara a ḡasiemai, kè bagibagi gurata, nam kena kaua, kani kè gurina. Inam yabedima matabudi kè dami poredina. 6 Tauma raḡan matabuna nam aba gewagewanama banaga ḡarodie ke voiena, ibewa. Be tauma raḡan matabuna Arua Babaue banaga kèi nuapaḡoedi be nuatauḡa raukiviveree kè noyanoyana. 7 Tauma raḡan matabuna Mamaitua na rewapanae riukaua kè rarau guguyena. Didimana vutuna tauma ama tuniḡaḡara be ama madama. 8 Banaga ḡesaudima ta viviviviremaina, be ḡesaudima nam tima viviviviremaina, ta kunukunuremaina be ḡesaudima isamaima ta kaikai suḡusuḡuna. Ḡesaudima ta riuriu waikaikaiyovuemaina, be yaḡoro tauma riukaue ka giugiuna. 9 Uma dobunama inam e nuanuababaḡemaina be Mamaitua e katakataiemaina. Raḡan matabuna guri ka kitakita saḡesaḡena, be yaḡoro ka miamiana. Banaga ta riḡariḡamaina be nam timawai gurimaina. 10 Banaga tawai nuaboyamaina be raḡan matabuna tauma kawai nuaverena. Tauma waikaruwaḡawaḡamaima, be banaga toitoi ka sagudi da tawai guyauna. Tauma nam waipurapuramai be yaḡoro yaba matabudi inam tauma ḡaromaima.

11 Taumi yau banagama Korint, taugu nam ḡaromie giu ei daḡasiena, ibewa da yau giuma didimanidie è giuemina. Taugu nopoguma è raḡa porena taumi ḡaromie. 12 Taugu nuaguma nam taumi ḡaromie ama guduguduna, be taumi taugu ḡarogue nuemima ko guduguduna. 13 Taumi yau sedama aubainama, yàwai baḡemina da taumi mate sibo nopomima koya kaiporena ḡarogue.

Banaga nam waisumeḡidi nam mate koi rawateḡeimi

14 Waisumaḡa banegimima nam kupi banegidima mate koi rawateḡeimi. Baninama vere nam gewagewa mate tai rawateḡeidi be teneteneḡina. Be yana nam kupi mate tai rawateḡeidi be teneteneḡina. 15 Be Keriso nam Seitan mate tai rawateḡeidi be teneteneḡina. Waisumaḡa banegidima nema kupi banegidima mate tai rawateḡei bakedi? 16 Be Mamaitua na vadama kokoitau mate nema tai rawateḡei bakedi? Be tauda Mamaitua yawayawasaninama na vadama, baninama tauna umanama ya riuna:

“Taugu taumi mate tà mia

be tà babarana.

Taugu taumi ami Mamaituama

be taumi taugu yau banagama.”

17 “Vutuna aubainama taumi kupi banegidima ko gosedi

be ḡavoe ko mia.

Nam kaua miremiredima ko rabedi,

inam raḡanine taugu tokare yài aninemina.”

18 “Taugu taumi Tamemima

be taumi taugu yau sedama.

Nama Bada wairewapana vavasaḡinama ya riuna.”

7

1 Yau bana, yodi uma saugidima ḡarode Bada ya voiedina, aubainama yaba gewegewedima matabudi tauda tubuḡidama be aruidama ta kawakawa miremiredina sibo tè gosaḡana. Be Mamaitua anivivirenama aubainama tauda raḡan matabuna tè raurubu da veree sibo tè miana.

Korint banegidima Pol ai turana munaḡena aubainama, nuanama ya verena

2 Yau bana, nopomima ko kaiporena ḡarogue. Tauma nam aitau ḡarome aba ke kawa gewagewana. Be nam aitau kei kedadoka waigewamna. Be nam aitau ke kaikaiyovuemna. 3 Taugu nam uma yabedima taumi waiwavumima aubainama ama giugiuedina, ibewa. Taugu noḡone è riuemina da taumi nuaguma ko paḡopaḡona. Be avedi da tà mia tenaḡa bo tà guri tenaḡana, yaḡoro nuaguma ko paḡopaḡona. 4 Taugu yàwai sumaḡa guratemi be yàwai guyaguyauemina Taitos ya duḡumina aubainama. Vutuna aubainama yau piripirie taugu raḡan matabuna yàwai nuavere guratana.

5 Be tauma Masedoniama kè tavana raḡanine piripiri ya moraba kauana, be nam deḡo suba ke banavina. Tauma banaga a riu vireviremai be naira nopomaima ya moḡavuna. 6 Be Mamaitua tauna vutuna banaga wainuatoitoidima ewai nuasubedina, tauna tauma yai nuasubamaina Taitos na kaba veraue. 7 Be taumi Taitos koyai nuasubana, aubainama tauma kèi nuaverena. Taitos ya riueguna da taumi ko ḡoeḡoe guratena da taugu sibo koya kitaguna. Be ami giuma gewegewedima ḡarogue koya riuriueguna, aubaidima yodi kowai nuaboyana. Be mate taumi taugu koya midi ḡaḡariguna. Vutuna aubainama taugu yodi èi nuavere da èi nuavere vavasaḡana.

8 Deḡoda yau letama ima kawakawa nuaboyemi inam naumeki, taugu nam ama siesievimina. Noḡone è siesievimina, baninama yau letama raḡan ḡaubonaḡa ya kawa nuaboyemina aubainama, be yodi 9 taugu èi nuaverena. Nam ami wainuaboyama aubainama èi nuaverena, ibewa. Be taugu èi nuaverena, baninama ami wainuaboyama ya voiemi da taumi ami noḡotama koya vitarena. Vutuna aubainama taumi Mamaitua na ḡoane naumeki da koyai nuaboyana. Be tauma nam aba gewagewanama ḡaromie ke voiena, ibewa. 10 Deḡoda Mamaitua na ḡoane nuaboya ta tubutubuḡana, inam ya verena, baninama inam nuaboyedima ta voie da banaga adi noḡotama ta vitaredi be yawasana ta banabanavidina. Vutuna aubainama banaga sibo ai nuaverena, deḡoda uma nuaboyedima ta banabanavidina raḡanine. Be deḡoda dobu na ḡoane nuaboya ta tubutubuḡana, inam nuaboyedima ta voie da banaga guri ta banabanavina.

11 Taumi ami nuaboyama Mamaitua na ḡoane tubutubuḡinama yodi na verema e voiena ko kitana: Taumi ami gewagewama koya kawa didimanidina, taumi taugu koya midi ḡaḡariguna, taumi banaga gewagewanama kana taiye nuemima yai medina, be taumi taugu ko nainaireguna. Taumi ko ḡoeḡoe guratena da taugu sibo koya kitaguna, be taumi banaga gewagewanama na kovoḡama koya ute makaiena. Inam yabedie taumi yodi kowai maḡatara munaḡemina da taumi gewagewae be yodi koya kawa vere munaḡemina. 12 Taugu ami letama è girugirumina raḡanine nam tauḡoma gewagewa tauvoienama na kauama aubainama è girumina, bo nam gewagewa ḡarogue a tubutubuḡana aubainama è girumima, ibewa. Taugu è girumana da taumi Mamaitua matane sibo koyai maḡatara munaḡemina da taumi taugu yaḡoro murigue ko midimidina. 13 Uma kauidima a tubuḡana aubainama taugu nuaguma ya vere kauana.

Be kaua wairabuinama inam taumi Taitos koyai nuasubana. Vutuna aubainama tauna ma nuaverena ḡaromaie ya tava munaḡana, be tauma kèi nuavere kauana. 14 Noḡone taugu ami kauama be ami voiama veredima matabudi Taitos è riue be isemima mate è kawa saḡena. Uma giudima matabudi Taitos ḡarone a tubuḡana aubainama taugu nam e tunimayaḡana. Aba da taumi kè giugiuemina, inam matabuna riukaua. Be teneḡinama nama, aba da tauma Taitos kè riuriuena, inam matabuna riukaua. 15 Taumi Taitos na giuma koya voteyeteye, be koya raurubu guratana da nema sibo tauna koyai nuavere bakena, vutuna Taitos yaḡoro e noḡonoḡotimi be ewai nuapaḡo vavasagemina. 16 Be taugu ei nuavere kauana, baninama yodi è kaitai kauena da taumi taugu murigue ko midimidina.

8

Uta na kauama

1-2 Be yodi yau bana, ekalesia Masedoniama koi nuanoḡonoḡotedi. Taudi adi piripirima a moraba kauana be ai karuwaḡawaḡa guratana. Be Mamaitua na raukiviverema aubainama taudi banaga paipairudima. Vutuna aubainama mane toitoi ma nuaveredi ai utana. 3 Taugu matague è kita kauedina da taudi adi waiutama na ruvama ya kenana, be debane a boru munaḡe be awai utana. Tauma nam ke riuedina da taudi nama sibo a voia, ibewa da taudiḡa adi ḡoane nama a voivoiana. 4 Taudi a ḡasakiriemaina da adi manema sibo kè paḡo nawena Jerusalemma tauwai sumaḡa anisagudima aubainama. 5 Taudi nam tauma aba ke noḡonoḡotina na ruvae nama ti voiana. Ibewa da Mamaitua na ḡoane nama noḡone taudime ai uta munaḡedina Bada ḡarone, yodibe taudi tauma ai aninemai, be a voteyeteyemaina.

6 Vutuna aubainama Taitos ei baḡa guratena da tauna ḡaromie sibo ya tavana, da Mamaitua na raunuatoima noyanama* Taitos noḡone yawai karena ḡaromie, vutuna sibo ya kaiḡavutina be manenama koya vovo kaukauena sibo ya paḡona. 7 Taumi yaba matabudi ḡarodie ko moramoraba guratana. Ami waisumaḡama, ami giuma, ami kataima, ami noḡotama veredima be ami wainuapaḡoma ḡaromaie. Vutuna aubainama ami waiutama mate sibo ya moraba guratana. 8 Taugu nam ama riuriu vavasaḡemina, ibewa da ami wainuapaḡoma Masedonia banegidima mate yàwai ruvaruvana da taumi ami wainuapaḡoma yà kitana, riukaua bo kaiyovu.

9 Dà Badama Yesu Keriso ko noḡoti. Tauna na raunuatoima ya moraba guratana. Tauna guyau, be taumi kami taiye tauna ya voia munaḡe da yai karuwaḡawaḡana. Tauna na waikaruwaḡawaḡae taumi yodi kowai guyauna.

10 Be yodi yà riuemi da nema sibo koya voia bakona. Maiḡo modine taumi noḡone uma noyanama koyai kare doke da mane borunama koyai karena. 11 Vutuna aubainama waiuta noyanama noḡone ma nuaveremi koyawai ogena, naumeki da yodi ma nuaveremi ko kaiḡavutina. Taumi ami ruvae, nama koi utana. 12 Deḡoda waiuta ko ḡoena, naumeki da am maesama na ruvae nama rauḡaubonaḡa kwai utana, be yaḡoro tokare Mamaitua am waiutama ei aninena. 13-14 Taugu nam banaga sagudima aubainama taumi ḡaromie sibo yaba matabudi è ragaudina. Ibewa da yodi taumi ḡaromie toitoi aubainama, naumeki da taumi taudi ko sagudina, be raḡanine taudi ḡarodie e toina, naumeki da taumi ta sagumina. Uma kauine matabumi ko voie da teneteneḡinama. 15 Maika girugiruminama poranama ya riuna umanama, “Aitau da toitoi ya ragauna, tauna ḡarone nam ti toi kauana. Be aitau da raubisaḡa ya ragauna, tauna ḡarone nam ti raubisaḡa kauana.”

Jerusalem adi puyoma taunawenama

16 Taugu Mamaitua yàwai kaiwena da taugu taumi nema yà noḡonoḡota bakemina, noḡotinama teneḡinama nama Taitos taumi e noḡonoḡotimina. 17 Taitos èi baḡana da taumi sibo ya vakitemina. Be tauna mate ḡaromie veraunama ya ḡoeḡoena, be raḡanine taugu èwai baḡana naumeki da tauna ya kayo waianinana. 18 Be tauma tauḡoma tenaḡa mate ka riuriuporedina. Tauna vutuna vari verenama taurauguguyena, be ekalesia dobu matabuna tauna isanama ta kawakawa saḡena. 19-20 Uma baneginama tauna vutuna ekalesia a vinena da tauna tauma mate puyo ka kiroḡa nawena Jerusalemma da nam aitau tauma tai karakara kutuemai be tai wavumai, baninama puyo dosinama aubainama. Uma kauine tauma Mamaitua isanama ka kawa saḡena. Be banaga matabudi ta kataiemai da tauma riukaua banaga wainuatoitoidima sagudima ka ḡoeḡoena. 21 Tauma ka ḡoeḡoena da yaba matabuna didimanidie ka voiedina, nam Mamaitua taunaḡa matane, be banaga mate matedie.

22 Be tauḡoma ḡesaunama mate ka riuriuporena ḡaromie. Tauna mate tauwai sumaḡa verenama. Tauma raḡan toitoi kè raurubu be kè kita da tauna noya taupaḡodidinama baneginama. Taugu tauna è riuena da taumi puyo kaite koya vokaukauena, vutuna aubainama tauna naḡo ya ḡoe kauena. 23 Be Taitos tauna taugu turaguma be matabumai taumi aubaimima ka noyanoyana. Be tautauḡoma ḡesaudima rabui taudi ekalesia ta rarau epaiyedina, be taudi adi yawasanae Bada isanama ta kaikai suḡusuḡuna banaga matedie. 24 Vutuna aubainama taumi yaba matabudi veredima uma banegidima ḡarodie ko voiedi da ami wainuapaḡoma taudi ḡarodie koi maḡataridina. Yodibe ekalesia matabudi ta kitemi be ta kataie da aba aubainama tauma taumi ḡaromie kawai nuaverena.

9

1 Taugu nam Mamaitua na damma sagudima aubainama sibo è giruma be è riuemina, 2 baninama taugu è kataiena da taumi waisagu ko ḡoeḡoena. Be raḡan matabuna taugu taumi isemima Masedonia banegidima ḡarodie è kawa saḡemi be umanama è riuedina, “Maiḡo modine Akaia banegidima* taudi a vokaukaua wainonoḡana waiuta aubainama.” Be raḡanine Masedonia banegidima uma giunama nama a vaivaiena, taudi nuedima ya karati be a ḡoeḡoena da taudi mate sibo ai utana. 3 Vutuna aubainama uma banegidima yà riuriupore verauḡedina ḡaromie da taudi ta kitemi da taumi naumeki riukaua koya vokaukauana. Taugu uma kauinama yà voivoiena, baninama yà ḡoeḡoena da Masedonia banegidima ḡarodie aba è giugiuena nama e tubuḡana, be nam ei kave. 4 Be deḡoda Masedonia banegidima ḡesaudima mate tokare ḡaromie ka tavana, be ta kita da taumi nam waiuta aubainama ko vokaukauana, inam raḡanine tauma be taumi mate tunimayaḡa e kawa guridana, baninama noḡone tauma uma kauinama aubainama taumi isemima kè kawa saḡe yababena. 5 Maiḡo modine koya saugana da ami pairue puyo dosinama ko voiena. Vutuna aubainama taugu yau banagama yà riuriupore dokedina da ta vakitemi be ta sagumi da ami puyoma ko kaiḡavuḡavutidina. Yodibe ami puyoma tokare kawakawa nonoḡinama ko raupuyoena. Be banaga matabudi ta kita da taumi riukaua nuemima tabutabune kowai utana. Be deḡoda taumi nam ko vokaukaua wainonoḡa, banaga tokare tai noḡotana da taumi nam nuemima tabutabune uta koma ḡoeḡoena.

Kuristen banegidima nema sibo ai uta bakona

6 Yau bana, uma kauinama ko noḡoti: Aitau da sipi ḡaubonama ya kumana, tauna na maurama ḡaubonama e banavina. Be aitau da sipi dosinama ya kumana, tauna na maurama dosinama e banavina. 7 Vutuna aubainama banaga tenatenaḡaḡa sibo nuane yai nuanoḡonoḡota da na ḡoane nama sibo mane ya boruna. Be nam banaga ḡesaudima adi ḡoane a suvedidi be sibo ya boru, baninama Mamaitua ya ḡoeḡoena da banaga nuane ma nuaverena ei utana. 8 Be Mamaitua tauna teneteneḡinama da raḡan matabuna ami ḡoanama yabedima matabudi be yaba ḡesaudima mate e utemina. Be taumi tokare teneteneḡinama ami banagama ḡesaudima mate ko sagudina, 9 maika girugiruminama porane e riuriuna nama:

“Tauwai sumaḡa baneginama na pairuma dosine banaga waikaruwaḡewaḡedima e paipairuedina.

Vutuna aubainama na verema banaga ta noḡonoḡota watanena raḡan matabuna.

Be na maesama marae Mamaitua e utena.”

10 Be Mamaitua tauna pesi ya utemina kumanama aubainama, be kani ya utemina inam kaninama aubainama. Be tauna pesi yaḡoro e uteutemina da ami noyama veredima ta maurana.

11 Mamaitua raḡan matabuna yaba toitoi e utemi da taumi raḡan matabuna ko pairu nonoḡana. Be yodi tauma ami puyoma ka nawena Jerusalemma ekalesia waikaruwaḡewaḡedima ḡarodie. Be taudi tokare Mamaitua tai kaiwe, be isanama ta kaisuḡuna ami raupuyoma aubainama. 12 Uma noyane yaba veredima rabui tokare ta tubuḡana. Tenaḡa inam: Taumi banaga waikaruwaḡewaḡedima ko sagusagudina. Be wairabuinama inam: Banaga aitauḡa ko sagusagudina, taudi tokare Mamaitua tai kaiwa vavasaḡena. 13 Be taudi Mamaitua isanama ta kaisuḡuna, baninama taumi kowai maḡatara munaḡemina da taumi Keriso riunama nam koma rarau guguya yababena, ibewa da yaba ko giugiuedina nama ta tubutubuḡana. Be mate taudi tokare nuedima e verena, baninama ami waisaguma taudi be banaga ḡesaudima mate ḡarodie aubainama. 14 Vutuna aubainama Jerusalem banegidima nuedima tabutabune ta moimoiragina taumi aubaimima, baninama Mamaitua na raukiviverema taumie da taudi ḡarodie e maḡamaḡatarana.

15 Uma puyonama Mamaitua ya uteutedana inam ya moraba vavasaḡana, be tauda tokare nam tà giue be teneteneḡina. Vutuna aubainama tauda Mamaitua tài kaiwena uma puyonama aubainama.

10

Banaga Pol na noyama waibekunama a ḡoeḡoena, be taunaḡa ya giu raukosoḡaiḡaina

1 Yodi taugu yau kauama Kerisoe nuatauḡa yà giuemina. Taumi ḡesaumima ko riuriuna, “Pol raḡanine madanie tauna debanama torane e giugiuna, be raḡanine uma dabudine e tavatavana tauna tauda matade giu e moḡimoḡiḡina.” 2 Yà riuriuemina da raḡanine taugu ḡaromie yà tavana, nam ko voiegu da taugu yà raudebatora. Be taudi aitauḡa taugu tai giugiuegu be umanama ta riuriuna, “Pol raḡan matabuna e voivoiana maika kabe tauna waisumaḡa banegina, be yaḡoro tauna dobu na ḡoane e miamiana.” Taugu inam banegidima mate waigiunama, nam ama nainairedina. 3 Inam riukaua da taugu dobue yà miamiana, be taugu nam dobu banegidima maika ama iḡaiḡarana. 4 Taugu Mamaitua na madae yà iḡaiḡarana, be nam dobu banegidima adi madae. Be Mamaitua na madama taudi ai rewapana vavasaḡana da tokare kupi adi rewapanama matabudi e kawa gewegewedina. 5 Be mate giu be waikatakatai kaikaiyovudima è kawa gewegewedi be yaba gewegewedima ḡesaudima Mamaitua na kedama ta gudugududina yà vamutudina. Be noḡota matabudi yà boinidi da Keriso ta voteyeteyena. 6 Be taumi Keriso ko vovo teyeteyena raḡanine, taugu banaga rawarawa ḡaiḡaidima yà kovoḡidina.

7 Taumi tubuḡiguma ḡavoe ko kitakitana, be nopogue nam koma kitakitana. Be tam aitau kwa noḡonoḡotimna da tam Keriso ḡaronama, tam sibo kuya kataie da taugu mate Keriso ḡarone. 8 Taugu yau waibadama Bada ya uteguna, aubainama agunai tauguḡa ḡaubonaḡa yà kawakawa saḡe munaḡeguna. Be taumi sibo koya noḡoti da yau waibadama inam sagumima aubainama, be nam kawa gewegewemima aubaina, ibewa. Vutuna aubainama taugu nam aiyaba tokare yà tunimayaḡe.

9 Taugu nam ama ḡoeḡoena da banaga tai noḡotana da taugu kabe yau letae yàwai nainairimi. 10 Taumi ḡesaumima ko riuriuna da taugu yau letama nopone yau giuma anikitedima maika a bagibagi be ai rewapana kauana. Be mate matabudi kabe waigiugiu yababa, be yau rauguguyama mate ḡarodie a gewagewa kauana. 11 Vutuna aubainama yodi raḡanine ḡaromie yà tavana taudi aitauḡa a riuriueguna ḡarodie bonaguma bagibagine yà riuedina, maika nema letae bonaguma bagibagine è giugiuedina nama.

12 Yà riuriu kauemina da taugu nam inam banegidima taudi aitauḡa ta kawakawa saḡe munaḡedi, be isedima ta kaikai suḡu munaḡedina maika. Taudi a bua kauana, baninama taudi adi ḡoanama ruvane nama tawai ruvaruvana, be adi yawasanama adi banagama adi banagama mate tawai ruvaruva munaḡedina.

13 Deḡoda taugu yaba nam e voiena, naumeki da nam inam yabanama aubainama yà kawa saḡe munaḡegu. Be taugu yau noyama Mamaitua ya utegu da vari verenama ḡaromie è verauḡena, uma noyanama aubainama taugu yà kawakawa saḡe munaḡeguna. 14 Taugu yà kawakawa saḡe munaḡeguna, baninama yàwai bademina aubainama. Be inam naumeki baninama taugu noḡone Keriso varinama è verauḡena ḡaromie aubainama. Deḡoda taugu nam ei doka nawemi Keriso ḡarone, naumeki da taugu nam taumi sibo ḡaromie èi badabada. 15 Baninama banaga ḡesaunama na noyae taugu nam yài badabada yababa be yà kawa saḡe munaḡegu, ibewa. Be taugu yà noḡonoḡotina da taumi ami waisumaḡama ei rewapana be taugu yau noyama ḡaromie e morabana, 16 be tokare dobu ḡesaudima murimie mate Keriso varinama yà rauguguya nawena deḡo nam aitau noḡonama i boruboruna. Inam raḡanine nam aitau tokare teneteneḡina da e riuna, taugu kabe banaga ḡesaunama na noyae yà kawakawa saḡe munaḡegu. Taugu banaga ḡesaudima adi noyae nam yà kawa saḡe munaḡegu, vutuna yà tuatuaḡaiena.

17 “Aitau da kawa saḡe munaḡenama e ḡoena,

naumeki da tauna sibo aba Bada ya voivoiena, vutuna sibo ya kawa saḡena.”

18 Baninama Bada aitau e riuriuena da tauna taunoya verenama, naumeki da tauna vutuna verenama, be nam aitau taunaḡa e riu munaḡe be e riuna, “Taugu taunoya vereguma.”

11

Pol apasol kaikaiyovudima e riutuaḡaiedina

1 Yau bana, yàwai baḡemina da taumi sibo koyai aninegu da raḡan ḡaubonaḡa taugu bua banegidima maika sibo yau giue è kawa saḡe munaḡeguna. 2 Taugu èi nuapaḡo guratemina maika Mamaitua ewai nuapaḡoemina nama. Vutuna aubainama taugu nuaguma e rovorovona, deḡoda taumi gewagewae koma naḡo. Be taugu vutuna èi ririvuemina Keriso ḡarone. Vutuna aubainama yà ḡoeḡoena da yodi taumi matatapu yà verauḡemina Keriso ḡarone. 3 Taugu nuaguma e rovorovona, deḡoda taumi Keriso waimuriwatanenama ko gose be gewagewae koma naḡo, nema mota Ivi ya gwaya be yai kedadoka waigewana maika. 4 Taugu nuaguma e rovorovona, baninama taugu Yesu Keriso è rarau guguyena inam natabu. Be waria e tava be Yesu ḡesaudima e rarau guguyedina taumi inam Yesudima kowai aninedina. Arua Babau noḡone koya paḡona. Be raḡanine arua ḡesaudima ta tavatavana taumi inam aruidima kowai aninedina. Noḡone vari verenama è rauguguyena ḡaromie da yawasana sibo koya banavina. Be raḡanine apasol kaikaiyovudima vari ḡesaudima ta rarau guguyedina ḡaromie, taumi inam varidima kowai aninedina. 5 Taugu nam ama noḡonoḡota kauena da uma “apasoldima dosidima” adi verema maika taugu. 6 Agunai taugu yau giuma nam diniboruboruna, be è kataiena aiyaba yà giugiuedina. Be taumi sibo koya kataie da taugu vari verenama è katai kauena. Baninama raḡan toitoi taumi èi kataimina.

7 Taugu vari verenama ḡaromie è rauguguyena raḡanine, taugu nam ami manema e paḡona. Taugu nama è voiena sagumima aubainama. Inam kauinama gewagewa, bo? 8 Taugu ekalesia ḡesaudima mane a sagugu be taumi ḡaromie è noyanoyana. 9 Be taugu raḡanine taumi mate, taugu nam aba ḡaromie e ḡoena. Be taugu nam aitau airaḡan ḡaromie aiyaba e kiḡiena, ibewa. Be yau ḡoanama matabudi è ḡoeḡoedina, inam Masedonia banegidima taudiḡa a sagusaguguna. Be taugu nam airaḡan taumi aiyaba ei baḡa rubumina da sibo koya utegu, be nam airaḡan nama yà voia. 10 Be taugu Yesu Kerisoe yà riuriu kauemina da taugu èi nuavere kaua da nam airaḡan taumi ḡaromie mane e paḡona. Be Akaia provins nopone nam aitau uma riunama aubainama kwai ḡakegu, aba aubainama? 11 Nuaguma nam koma paḡopaḡo, bo? Ibewa, Mamaitua ya kataiena da taumi nuaguma ko paḡopaḡona.

12 Be taugu nam airaḡan ami manema yà paḡo. Nama raḡan matabuna yà voiana, baninama taugu nam ama ḡoeḡoena da inam “apasoldima kaikaiyovudima” maika yà voia, be ta riuemina da taudi kabe taugu maika. 13 Inam banegidima taudi matabudi apasol kaikaiyovudima, be taudi adi gwayae banaga tawai kedadoka waigewedina. Taudi ta voivoiana maika kabe Keriso na taunoyama. 14 Be taugu uma kauidima nam yà basedi, baninama Seitan nama e voivoiana. Tauna e voivoiana maika kabe Mamaitua na anea, 15 vutuna aubainama Seitan na taunoyama ta voivoiana maika kabe Bada Yesu na taunoya. Be na damone tokare adi noyama na ruvae adi kovoḡama ta banavina.

Pol raukivigewagewa ya banavidina vari verenama aubainama

16 Yà riuriu munaḡemina: Nam aitau ko noḡotigu da taugu banaga buabuagu. Be deḡoda tam aitau nama kwa noḡotiguna, naumeki da yàwai baḡemina da taumi sibo koyai aninegu da raḡan ḡaubonaḡa taugu sibo yau giue è kawa saḡe munaḡeguna. 17 Bada nam i riueguna da umanama sibo è voia. Be taugu yodi yà giuna banaga buebuedima maika. 18 Banaga toitoi ta kawakawa saḡe munaḡedina dobu banegidima maika. Vutuna aubainama taugu yodi mate nama yà voiana. 19 Taumi ko noḡonoḡotina da taumi kabe nuauyauya banegimi, be yaḡoro taumi uma banegidima buebuedima adi giuma ko vaiedi be kowai aninedina. 20 Avedi da aitauḡa ḡaromie tawai badabadana, ta kwayekwayemina, ta gwayegwayemina, bo ta kitakitatuaḡaiemina, be ta riḡeriḡemina. Taumi matabumi ma nuaveremi uma banegidima kowai aininedina. 21 Agunai taugu mate sibo uma kauidima è voiedina, be inam riukaua uma kauidima gewegewedima aubaidima taugu giu è moḡiḡina.

Be deḡoda uma banegidima ti kawa saḡe munaḡedina, naumeki da taugu mate tokare banaga buebuedima maika yà kawa saḡe munaḡeguna. 22 Taudi deḡoda Hibru? Taugu mate Hibru! Taudi deḡoda Israel banegidima? Taugu mate Israel banegiguma. Taudi deḡoda Eibraham na sedama? Taugu mate Eibraham natunama. 23 Yodi riukaua taugu yà giuna banaga buebuedima maika. Taudi Keriso na taunoyama? Taugu mate Keriso na taunoyama, be taugu è vere vavasaḡana, nam maika taudi. Taugu è noya vavasaḡana, nam maika taudi. Taugu raḡan toitoi dibure è naḡona, be taudi ibewa. Raḡan toitoi banaga a kwapukwapuguna. Be raḡan matabuna guriḡa yà kitakita saḡesaḡena. 24 Jius banegidima adi kovoḡama a uteguna, inam kwapue a riḡa gurateguna raḡan matabudi 39. Uma kauinama ḡarogue ya tubuḡana raḡan matabudi 5. 25 Be raḡan matabudi 3 banaga boreboree a kwapu gurateguna. Be raḡan tenaḡa a rauyekuguna. Be raḡan matabudi 3 wagae è monuna, be raḡan tenaḡa nopone taugu kupi da suara egasi poune è tenamna. 26 Raḡan matabuna taugu vaḡaiḡa yà voivoiena, be deḡo deḡo yà naḡonaḡona yaba wainua nainairidima nopodiḡa yà naḡonaḡona, deḡoda taugu timai gurigu. Kabaita è banabanavidi, banaga danedanenedima è banabanavidi, yau banaga ḡomama Jius banegidima a raraukivi gewegeweguna, eteni banegidima a raraukivi gewegeweguna, meagai bo dobira banegidima matabudi a raraukivi gewegeweguna, tauwai sumaḡa kaikaiyovudima a raraukivi gewegeweguna, be mate egasie taugu ḡaubonaḡa sibo è gurina. 27 Taugu è noya da è noya guratana, be raḡan toitoi taugu nam e kanikanina, nam e kenakenana, be kani ya karakaraguna, nuaguma ya raukasakasana, è turutururu kauana be nam yau rupu da sibo èi rupugu.

28 Be inam yabedima matabudi yàwai nuaboyedina, be mate raḡan patapatanama taugu nuaguma e rovorovona, baninama ekalesia dobu matabuna nam sibo adi waisumaḡe a beku. 29 Deḡoda taudi adi waisumaḡama e gwaḡana, naumeki da taugu tokare nuaguma ei poyana taudi ḡarodie. Be aitau deḡo gewagewa e voiena, taugu tokare nuaguma ei meidina.

30 Deḡoda taugu kawa saḡe munaḡeguma yà ḡoena, naumeki da taugu yau vogwaḡagwaḡae sibo è kawa saḡeguna. 31 Mamaitua dà Badama Yesu Keriso Tamanama, taugu isanama yà kaisuḡusuḡuna. Tauna ya kataieguna da taugu nam ama kaikaiyovuna. 32 Raḡanine taugu Damaskas meagaine, be dabudine guyau Aretas ya miamiana. Be primia na tauiḡarama banegidima matakedae a bodabodamana vunuḡiguma aubainama. 33 Be yau banagama siriga nopone a borugu be garigari bogane gaure ai dawe dobiḡeguna. Be inam kedane taugu è yawasanana.

12

Pol mara ya kitana

1 Taugu yaḡoro agunai yà kawa saḡe munaḡeguna, avedi da taugu yau kawasaḡema nam banibiribiridi. Taugu yodi Mamaitua na matairama rauboni maika e maḡamaḡatarana, vutuna yà riuemina. 2 Taugu Kuristen baneginama tenaḡa è kataiena, Mamaitua tauna ya nawena mara wairabuiteḡane be ya yovoḡa munaḡena.* Be inam kauinama ya tubuḡana, yodi modi matabudi 14 a kovina. Inam baneginama tauna tubuḡe ya naḡo bo arue ya naḡo taugu nam e kataiena, be Mamaitua tauna ya kataiena. 3 Be taugu è kataiena da inam baneginama riukaua ya naḡona paradaisie. Tauna tubuḡe ya naḡo bo arue ya naḡo taugu nam e kataiena, be Mamaitua tauna ya kataiena. 4 Be dabudine tauna yaba ya vaivaiedina tauna nam teneteneḡina da sibo ya giu waibatedi. Be mate Mamaitua nam tauna i aninena da sibo ya giuedi. 5 Baninama inam baneginama aubainama, taugu tokare yà kawa saḡe munaḡeguna. Be taugu nam yau verema aubainama yà kawa saḡe munaḡeguna, ibewa da taugu yau vogwaḡagwaḡama aubainama yà kawa saḡe munaḡeguna. 6 Deḡoda taugu yà kawa saḡeguna, taugu nam banaga buebuedima maika, baninama taugu aba da yà giugiuedina, inam matabudi riukaua. Be yaḡoro taugu kawa saḡe munaḡeguma nam ama ḡoeḡoena. Baninama taugu nam ama ḡoeḡoena da banaga tai noḡotana kabe taugu banaga dosigu. Banaga ḡarogue aba matedie a kitakitana, be beedie a vaivaiena, nama sibo a noḡota wairuvaguna. 7 Mamaitua mara yabedima vereveredima toitoi yai kataiguna. Be tauna nam ima ḡoeḡoena da taugu inam yabedima yà kitedi, yà rauguyaguyauedi, be yà kawa saḡe munaḡegu. Vutuna aubainama tauna yaba gewagewanama ya uteguna maika kabe kea tunigue i midimidi. Uma yabanama inam Seitan na aneama, be tauna raḡan matabuna taugu e kawakawa piripiriguna. Inam aneanama e voivoieguna da taugu nam teneteneḡigu da yà kawa saḡe munaḡegu.

8 Taugu Bada raḡan rabuiteḡa èi giriena da uma kauinama gewagewanama sibo ḡarogue ya kaiporena. 9 Be tauna ya paribeegu be umanama ya riuna, “Ibewa, yau raukiviverema tam aubaimma, inam naumeki. Baninama banaga adi wairewapanae ta noyanoyana aubainama, taugu yau wairewapanama ta semosemona, inam vutuna taugu nam ama ḡoeḡoena. Be deḡoda taudi nam adi wairewapanae ta noya, naumeki da taugu yau wairewapanama e maḡatarana.” Vutuna aubainama yau bana, taugu yau vogwaḡagwaḡama aubainama yà kawa saḡeguna. Baninama inam kauine Keriso na rewapanama nopogue e maḡamaḡatarana. 10 Vutuna aubainama taugu yàwai nuavere kauana yau vogwaḡagwaḡama raḡanine. Maika kunura, piripiri raḡandie, wainuatoitoi be raukivigewagewa ḡesaudima raḡandie. Vutuna aubainama taugu yàwai nuavere kauana, baninama taugu yau vogwaḡagwaḡama raḡanine taugu yàwai rewapanana.

Pol na wainuapaḡoma Korint banegidima ḡarodie

11 Taugu è giugiuna bua maika. Taumi koya vaiegu da nama è giuna. Taumi vutuna taugu koya kawa saḡeguna sibo, be nam taugu. Avedi da taugu nam banaga dosigu, be inam apasoldima kaikaiyovudima adi verema nam taugu yau verema maika. 12 Taugu taumi mate raḡanine, taugu nuatauḡa mataira toitoi dosidima è voiedina da taumi sibo koya kitedi be koya kataie da taugu riukaua apasol. 13 Be yaba tenaḡa dobu ḡesaudie ekalesia ḡarodie è voiena, be taumi ḡaromie nam e voiena. Inam nam ami manema bo ami waiyabama e paḡona. Ebom, yau gewagewama uma ko noḡota porena.

14 Be taugu yodi è vokaukauana da raḡan aniwai rabuiteḡanama yà vakitemina. Taugu nam mane bo aiyaba paḡonama aubainama ḡaromie ama veraverauna. Ibewa da taugu taumi aubaimima yà verauna. Taumi yau sedama. Vutuna aubainama taumi nam sibo aiyaba koya utegu, be taugu sibo aiyaba taumi è utemina, baninama Kerisoe taugu tamemima aubainama. 15 Vutuna aubainama taugu ma nuaveregu yà sagu munaḡeguna. Be mate ami ḡoane yà sagumina. Deḡoda taugu nama yà voiana, taumi tokare ko tuaḡaiegu bo ibewa? 16 Taumi yodi koya kataiena da taugu nam aba ḡaromie e paḡona. Be ḡesaumima koyai wavuguna da taugu kabe semoe mane è ragaragaudi. 17 Inam nemanama sibo è voia bake? Bo banaga è riuriuporedina ḡaromie, taudi ami manema a ragaudi, bo? 18 Taugu Taitos èi baḡana da tauna ḡaromie sibo ya verauna turamaima tenaḡa mate. Be inam raḡanine Taitos mane ḡaromie ya paḡo, bo? Ibewa, baninama tauma matabumai Arua Babau ḡaromaie, be keda teneḡine ka naḡonaḡona.

19 Taumi agunai kowai noḡotana da taugu matemie kabe yà gudugudu taraḡa munaḡegu. Be inam nam nama. Mamaitua matane taugu Kerisoe yà riuriu kauana. Yaba matabudi ḡaromie è voivoiedina inam taumi sagumima aubainama da ami waisumaḡe sibo koya midi bagibagina. 20 Taugu nuaguma e rovorovona, baninama raḡanine taugu ḡaromie yà verauna, taugu nam yau ḡoanama yabedima ḡaromie yà kitedi be teneḡine, taumi nam ami ḡoanama yabedima ḡarogue ko kitedi. Taugu nuaguma e rovorovona, deḡoda taumi nopomie yaba gewegewedima ama banavidi, maika waikawa riuriu, unura, medi, kanitoku, ḡasi, waikarakarakutu, rauguyaguyau be tai nuabababaḡa. 21 Taugu nuaguma e rovorovona, deḡoda ḡaromie yà verauna nam ama ḡoeḡoena Mamaitua e voiegu da yà tunimayaḡa be yà ḡaba, baninama taumi aitauḡa noḡone mira, badara be yaba ḡesaudima waitunimayamayaḡidima koya voivoiedina, inam gewegewedima nam ko noḡota poredina.

13

Pol na riuwainoḡotama damonama

1 Yodi yau raḡanima aniwai rabuiteḡanama yà vakitemina. Be raḡanine ḡaromie yà tavana, inam gewegewedima matabudi kadi matamatama rabui bo rabuiteḡa mate, da tà kawa didimanidina. 2 Taugu maiḡone yau verauma aniwai rabuine, dabudine banaga aitauḡa noḡone gewagewa a voivoiedina è riuedina da nam sibo gewagewa a voia munaḡedi. Yodi taugu madanie be yaḡoro yà riuriu munaḡedina. Be raḡanine taugu dabudine yà tavana, tokare taudi be banaga ḡesaudima aitauḡa gewagewa a voivoiedina mate nam yà kaiyawasidi, tokare yà kovoḡa tenaḡedina.

3 Inam kauine taugu yài kataimi be ko kataie da Keriso taugue taumi ḡaromie e giugiuna. Be Keriso tauna kawa didimanimima tokare nam e gwaḡe, ibewa. Tauna tokare na rewapanama dosine e kawa didimanimina. 4 Keriso tubuḡinama vogwaḡagwaḡanama korosie a tuparatuna. Be yodi tauna Mamaitua na rewapanae e miamiana. Be inam kauinama teneḡinama, nama taugu. Taugu tubuḡiguma vogwaḡagwaḡanama be yodi Mamaitua na rewapanae taugu yà mia, be yà noyana taumi aubaimima.

5 Taumi mayemima ko paḡo munaḡemi da taumi naumeki tauwai sumaḡa bo ibewa. Taumi Yesu Keriso mayanama ko paḡopaḡo bo kowai kaikaiyovu? 6-7 Taumi ḡesaumima agunai ko noḡonoḡotina da taugu gewagewa è voiedina. Be taugu yà noḡonoḡotina da taumi koya kataieguna da taugu yau raurubue nam e bekuna, be taugu riukaua Keriso ḡaronama. Vutuna aubainama yà moimoiragina da taumi nam sibo aba gewegewedima koya voia munaḡedi. Inam nam taugu yau verema aubainama ama moimoiragina, ibewa da taumi ami verema aubainama. 8 Taugu yau noyae riukaua nam ama tuatuaḡaiena, ibewa da raḡan matabuna riukaua aubainama yà noyanoyana. 9 Taugu tokare yài nuavere kauana be nam yà riu bona badobadoemi, deḡoda taumi ami waisumaḡama ei rewapanana. Be tauma ka moimoiragina da taumi ami waisumaḡama ei rewapana, be e didimana kauana. 10 Taugu uma letanama yà girugirumina ḡaromie da raḡanine taugu ḡaromie yà tavana, taugu nam ama ḡoeḡoena da yà ḡasiemi bo yà kovoḡimi. Bada rewapana ya uteuteguna, inam nam taumi kovoḡimima aubainama i uteguna, ibewa da sagumima aubainama ya uteguna.

Pol na waikaiwama

11 Yau bana, yau giuma damonama inam umanama: Koi nuaverena, ko raurubu da ko mia kauana, aba è riuemina nama ko voiedi be ma nuasubemi ko miana. Yodibe wainuapaḡo be suba Mamaituanama ḡaromie e miana.

12 Taumi wainuapaḡoe koi kaiwa vivirana. 13 Tauwai sumaḡa matabudi uma dabudine taumi tawai kaiwemina. 14 Bada Yesu Keriso na raukiviverema, Mamaitua na wainuapaḡoma be Arua Babau na saguma matabumi ḡaromie ta kenana.

* 2:15: Pol na bonae ya riuna ‘ḡabu’. Inam taudi adi giuma na ruvae be tauda inam ‘maya’.

* 5:1: Uma dobunama kapenama inam tauda tubuḡidama vovogwaḡagwaḡanama yodi tà miamiana. Be vada ḡesaunama inam tubuḡa vaunama tokare marae tà paḡona. Inam yai rewapana kauana.

* 8:6: ‘Mamaitua na raunuatoima noyanama’ inam mane borunama Bada na noyama aubainama.

* 9:2: Korint meagainama inam Akaia provinsnama nopone.

* 12:2: Pol taunaḡa e giugiu munaḡena.

Galesia

1

2

3

4

5

6

Galesia

adi letama

1

Pol na waikaiwama

1 Taugu apasol Pol, uma letanama yà girugirumina ḡaromie. Taugu nam banaga ti vineguna. Ibewa da Yesu Keriso be Tamanama Mamaitua taudi taugu a vineguna. Tauna vutuna natunama Yesu Keriso gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena.

2 Be dà banagama aitauḡa ḡarogue mate, tauma matabumai taumi ekalesia Galesia provins nopone matabumi kawai kaiwemina.

3 Tamadama Mamaitua be dà Badama Yesu Keriso adi raukivivere, be adi subama ḡaromie e kenana. 4 Yesu tauna vutuna tubuḡinama yai uta munaḡe be dà gewagewama aubainama ya gurina. Tauna nama ya voiana da kupi dobune ei yawasanidana, baninama Tamadama Mamaitua nama na ḡoanama. 5 Vutuna aubainama tauda matabuda isanama sibo tè kaisuḡusuḡu nonoḡena, Inam riukaua!

Vari verenama tenaḡa kavakava Kerisoe

6 Taugu è base kauemina da taumi waiḡapa Mamaitua koya gose pore be waikatakatai tabudima kowai muriwatanedina. Yesu Keriso na raukiviveree Mamaitua ya vinemina da taumi na damma. Be yodi taumi ko miamia tautauriena. 7 Be waikatakatai tabudima matabudi kaiyovu. Be banaga ḡesaudima Keriso varinama ta vitavitaredi be ta tatai nuaraḡeraḡemina.

8 Be deḡoda taugu waikatakatai tabu è riuemina, bo anea marae i yovo be waikatakatai tabu i riuemina, nam maika noḡone è riuriuemina nama, naumeki da tauma tokare kovoḡa ka banavina gienae. 9 Yodi yà riu munaḡemina: Deḡoda taugu waikatakatai tabu è riuemina, bo anea marae i yovo be waikatakatai tabu i riuemina, nam maika noḡone koya paḡopaḡona nama, naumeki da tauma tokare kovoḡa ka banavina gienae.

10 Taumi uma riudima nema ko noḡonoḡota bakedi? Taugu banaga nuedima anisorudima aubainama nama è giu? Bo Mamaitua aniwai nuaverenama aubainama nama è giu? Taugu banaga yà gwayegwayemi, bo? Ibewa, taugu deḡoda banaga è gwayedina, naumeki da taugu tokare nam Keriso na taunoya.

Bada Pol ya vinena da tauna na apasolma

11 Yau bana, taumi vari verenama yà rarau guguyena sibo koya katai kauena da inam nam banaga nuedie ti tubuḡina. 12 Bo nam aitau ḡarone e paḡo bo i kataiguna. Ibewa da Yesu Keriso tauna vutuna ḡarogue ya maḡatara be yai kataiguna.

13 Taumi noḡone koya vaiegu da taugu Jius muridie è midi be Mamaitua na damma è raraukivi gewegewedi be è rarau rubuna da sibo èi guri rovodina. 14 Taugu yatayataguma Jius adi tarawatuma matabudi è kitakita yaḡedi, be èwai muriwatana kauedina, nam yau kimtama banegidima ḡesaudima maika.

15-16 Be Mamaitua na ḡoane natunama ḡarogue yai maḡatarina raḡanine, taugu yau yawasanama è vitarena. Baninama muriḡa da è tubuḡana, Mamaitua na raukiviveree ya vineguna da taugu tauna riunama eteni ḡarodie yà rauguguyena. Be rauguguya aubainama taugu nam aitau èi baḡana. 17 Be mate taugu nam e naḡo Jerusalemma be apasol dokedima èi baḡedina rauguguya aubainama. Ibewa da taugu didimaninama è naḡo ḡomana Areibia provinsne. Muriḡa da è munaḡana Damaskasma. 18 Be modi rabuiteḡa muridie è saḡa è naḡona Jerusalemma Pita kitanama aubainama da tauna sibo ya kataiegu be taugu tauna è kataiena. Be dabudine kè miana raḡan matabudi 15. 19 Inam dabudine nam aba apasolnama e banavina, be apasol Jeims taunaḡa è banavina, tauna vutuna Bada tasinama. 20 Taugu Mamaitua matane aba yà riuriuemina, inam nam kaiyovu. 21 Muriḡa è naḡona Siriama be Silisiama. 22 Judia nopone Keriso na ekalesiama taudi taugu nam ti kataieguna. 23 Be taudi variguḡa a vaie be a riuna, “Tauḡoma boni yai ḡavieda be ya raraukivi gewegewedana, tauna yodi waisumaḡa e rarau guguyena.” 24 Inam vutuna aubainama taudi matabudi Mamaitua isanama a kaisuḡusuḡuna.

2

Apasol ḡesaudima Pol ai aninena

1 Be modi 14 a kovikovina muridie taugu è saḡa è munaḡana Jerusalemma. Inam raḡanine Banabas be Taitos mate èi dokedina. 2 Mamaitua ya riueguna, vutuna aubainama dabudi è naḡona. Dabudine taugu babada taudiḡa mate kèi boru da aba eteni banegidima ḡarodie è rarau guguyedina, vutudi èi maḡataridina da babada sibo a kitana deḡoda inam naumeki bo ibewa. Taugu nama è voiana, baninama yau noyama nam sibo ya kavakava. 3 Be raḡanine taugu be yau varoroma Taitos mate tauma dabudine, be avedi da tauna nam Jius baneginama, be babada nam kopitom aubainama aba ti giuena Taitos ḡarone.

4 Inam kauinama ya tubuḡana, baninama Kuristen banegidima kaikaiyovudima a saḡa da ta kitana be tauma tarawatu nam kewai muriwatenena, baninama Keriso tarawatu na rewapanae, be ya kuvesimaina. Vutuna aubainama taudi babada a suramuduedi be a riuna da Taitos sibo kopitom ya paḡona, baninama taudi a ḡoena da tarawatu sibo yai badedana. 5 Be tauma taudi adi giuma nam kei anina rubuedina, baninama tauma nam ka tainuaraḡeraḡemi. Be taumi koya kataiena da waisumaḡe tokare Mamaitua ei yawasanidana, be nam tarawatue.

6 Be taugu aba ḡaromie è rarau guguyena, apasol dosidima ai aninena, be nam aba ḡesaunama ti vatona. Be taugu nam ama siesievina taudi babada dosidi bo nam dosidi. Baninama Mamaitua matane tauda matabuda teneteneḡidama. Tauna nam tubuḡe ima kitakita wairuvana, ibewa da nopoe. 7 Vutuna aubainama apasol taudi nam aba ḡesaunama ti vatona, baninama taudi yodi a kataiena da Mamaitua ya riuporeguna eteni ḡarodie yà rauguguyana aubainama, maika Pita ya riuporena da Jius ḡarodie vari verenama e rarau guguyena. 8 Be Mamaitua Pita rewapana ya ute da Jius ḡarodie e rarau guguyana, be nama Mamaitua taugu rewapana ya utegu da eteni ḡarodie yà rarau guguyana. 9 Be ekalesia babadidima Jeims, Pita be Jon taudi a kita da Mamaitua na waiaiainama ḡarogue ya yovoyovona. Vutuna aubainama taudi ai kaiwemai be ai anina da taugu be Banabas sibo kè rauguguya naḡona eteni ḡarodie, be taudi sibo Jius ḡarodiḡa a rauguguya naḡona. 10 Taudi yaba tenaḡa a riuemaina da nam sibo nuamaima ya koa. Inam ekalesia waikaruwaḡewaḡedima Jerusalemma sibo kè sagudina. Be taugu inam yabanama raḡan matabuna yau kaba voiema.

Pol Pita ya riumataiena

11 Pita Antiokma vakitaguma aubainama ya tavana. Dabudine taugu è riumatai ḡomena, baninama tauna ya voia waigewana aubainama. 12 Muriḡa da Jeims na banagama a tavana Antiokma, dabudine Pita tarawatu nam i muriwatanena, be raḡan matabuna eteni banegidima mate a mia gogona be a kanikanina. Be Jeims banegidima a tavatavana raḡanine, Pita ya naira be eteni ya gosedi da ḡavoe ya mia be ya kanikanina Jius tarawatunama e riuriuna ruvane. Umanama ya voiena, baninama Pita kopitom banegidima ya nairedina. 13 Pita na voia waigewama aubainama tauwai sumaḡa ḡesaudima mate ai kaikaiyovu be Pita awai muriwatanena, be Banabas mate taudi yai muriwatanedina.

14 Taugu yà kitana be taudi vari verenama nam tiwai muriwatana kauena, dabudine taugu patara matedie Pita è riumatai be è riuena, “Tam Jius banegimma be eteni adi yawasanae kwa miamiana. Be yodi aba aubaina eteni banegidima kwa riuriuedi da taudi Jius adi tarawatuma tai muriwatanedi?” 15 Tauda tè tubuḡana Jius banegidama, be nam eteni, gewagewa tauvoiedima. 16 Be tauda tè kataiena da banaga tarawatue taudi tokare nam yawasana ta banavi, ibewa da waisumaḡa Yesu Kerisoe tokare yawasana tà banavina. Vutuna aubainama tauda mate Keriso tàwai sumaḡena da taune tauda yawasana tà banavina, be nam tarawatue. Baninama tarawatue tauda tokare nam yawasana tà banavi.

17 Deḡoda tauda tarawatu tà gose be Kerisoe yawasana tà wanena, inam Jius banegidima matedie anikitanama kabe maika Kerisoe gewagewa tè voivoie. Yodi nemanama? Keriso gewagewa ewai anine, bo? Ibewa da ibewa ḡoma! 18 Tauda tarawatue nam yawasana te banavina, vutuna aubainama tauda tarawatu tè gose be Keriso taunaḡa tàwai muriwatanena. Be deḡoda yodi tarawatu tài muriwatana munaḡena, inam vutuna gewagewa tà voivoiena. 19 Be tarawatu ya voiegu da taugu è gurina. Be yodi taugu tarawatu è guri porena, vutuna aubainama tarawatu na rewapanama ḡarogue nam ima kenakenana. Be yodi taugu Mamaitua na ḡoane yà miana. 20 Baninama yau yawasanama poranama Keriso mate korosie a tuparatuna. Vutuna aubainama taugu è gurina, be yodi Keriso nopogue è miamiana. Yodi yaba matabudi uma dobune taugu yà voivoiedina, inam yabedima matabudi waisumaḡe. Taugu Mamaitua Natunama yàwai sumaḡena, baninama tauna yai nuapaḡoegu be na yawasanama yai utaena taugu saguguma aubainama. 21 Taugu Keriso na gurima nam yà voie da kitanama maika kabe guri yababa. Baninama deḡoda tauda tarawatue didimana sibo tè banavina, naumeki da Keriso na gurima inam nam baniboruboruna.

3

Nema tà mia bako, tarawatue bo waisumaḡe?

1 Taumi Galesia banegimima buebuemima! Aba aubainama waisumaḡa koya gose pore? Banaga a giribemi, bo? Taugu è riu kauemina da Yesu Keriso taumi kami taiye a tuparatuna. 2 Yodi koi beavaia be yaba tenaḡa yà riuemina: Taumi tarawatu koyawai muriwatanena, aubainama Arua Babau koya paḡo? Bo waisumaḡa giunama koya vaivaie be koya paḡo? 3 Taumi agunai koya bua kauana. Taumi ami yawasanama Arua Babau na rewapanae koyai karena, be yodi taumiḡa ami rewapanae ko rarau damoena. 4 Taumi vari verenama kana taiye raukivi gewagewa toitoi koya banavidina. Uma raukivi gewegewedima koya banava yababedi, bo? Taugu yà noḡonoḡotina da nam ko banava yababedina.

5 Aba aubainama Mamaitua tauna Arua Babau ya utemi? Be aba aubainama Mamaitua mataira dosidima ḡaromie e voivoiedi, taumi tarawatu koyawai muriwatanena aubaina, bo? Ibewa, Mamaitua nama ya voiana, baninama taumi Keriso koyawai sumaḡena aubainama.

6 Eibraham ko noḡoti. Girugiruminama porane umanama ya riuna: “Eibraham Mamaitua yawai sumaḡena, vutuna aubainama Mamaitua yai anine be ya riuna da Eibraham tauna yodi naumeki.” 7 Vutuna aubainama taumi sibo koya kataie da aitauḡa tawai sumaḡana, taudi inam Eibraham natunatunama.

8 Girugiruminama porane ewai kataidana da Mamaitua eteni banegidima tokare adi waisumaḡe e kawa didimanidina. Vutuna aubainama tauna Eibraham ḡarone umanama ya riuna: “Tame banaga matabudi ḡarodie tokare vere yà voiedina.” 9 Vutuna aubainama yodi aitauḡa da Keriso tawai sumaḡena, taudi tokare ḡarodie Mamaitua vere e voiedina, maika tauwai sumaḡa Eibraham.

10 Aitauḡa tarawatue ta mia be tawai muriwatanena, taudi tokare gewagewa dosinama ta banavina. Baninama girugiruminama poranama umanama ya riuna: “Aitauḡa tarawatu tawai muriwatane be nam matabudi tima raberabe kauedina, taudi tokare kovoḡa dosinama ta banavina.” 11 Aitauḡa tarawatue ta mia be tawai muriwatanena, taudi Mamaitua tokare nam e kawa didimanidi, baninama girugiruminama porane umanama ya riuna: “Didimana banegidima taudi tokare waisumaḡe ta yawasanana.” 12 Tarawatu nam waisumaḡe ima midimidina, baninama girugiruminama porane umanama ya riuna: “Aitauḡa tarawatu matabuna ta vovo teyeteyedina, taudi tokare yawasana ta banavina, be nam aitau tokare tarawatu matabuna e voteyeteye be teneteneḡina.” 13 Be Keriso tauda ya midi ḡaḡaridana da tauda tarawatue nam tà guri. Baninama tauna vutuna tauda ya rauepaiyada, be ya gurina. Girugiruminama porane umanama ya riuna: “Aitau kaie e dawena, tauna gewagewa kovoḡinama vutuna ya banavina.” 14 Tauda gewagewae be Yesu kosinine ya gimeridana. Vutuna aubainama Mamaitua na waiaiainama Eibraham ḡarone, be yodi Yesu Kerisoe be e naḡonaḡona eteni ḡarodie. Be yodi tauda waisumaḡe Arua tà paḡona.

Sauga yai rewapana vavasaḡana, nam maika tarawatu

15 Yau bana, yau giuma sauga ḡarone yà boru be ko kitana. Deḡoda banaga ya saugana, tokare nam aitau teneteneḡina da e vitare bo aba ḡesau e vato. Be Eibraham ḡarone inam kauinama teneḡinama. 16 Mamaitua Eibraham natunama mate ya saugedina da tokare veree ei aiainidina. Girugiruminama porane nam i riuna: “Eibraham natunatuna” ibewa, inam giunama baninama seda toitoi. Be tauna umanama ya riuna: “Eibraham natunama” inam giunama baninama gomana tenaḡa Eibraham na damma nopone. Be tauna vutuna Keriso. 17 Aba yà giugiuena inam umanama: Mamaitua sauga Eibraham ḡarone ya voiena, be modi 430 a kovina murine, Mamaitua tarawatu Mousis ya utena. Be na saugama Eibraham ḡarone ya boruboruna yaḡoro e kenakenana. Be tarawatu na rewapanama nam ima kenakenana da inam sauginama e kawa koakoa. 18 Be deḡoda tarawatue sibo tè yawasanana, naumeki da sauga tokare nam baniboruboruna. Be Mamaitua na raukiviveree waiaiaina Eibraham ya utena, baninama tauna ya saugana aubainama.

19 Be yodi tarawatu na noyama aba? Mamaitua tarawatu ya riuporena banaga adi gewagewama sibo a gosedina. Baninama tarawatu banaga ei kataidi da deḡo tauna gewagewa be deḡo tauna vere. Be tarawatunama ya kenana naumeki da Tauwai yawasana ya dobina. Baninama Mamaitua Eibraham ya sausaugena nama. Mamaitua be banaga poudie taumidinama inam Mousis. Vutuna aubainama Mamaitua na aneama tarawatu Mousis a utena, be tauna banaga ya utedina. 20 Be raḡanine Mamaitua Eibraham sauga utenama aubainama, inam taunaḡa ya voiena, nam poune taumidi aitau, anea bo Mousis i riuedi be ti voiena, ibewa.

21 Be yodi nemanama? Tarawatu Mamaitua na saugama e riuriutuatuaḡaie, bo? Ibewa ḡoma! Be deḡoda Mamaitua i ḡoe be tarawatue sibo i yawasanidana, inam naumeki nama e voiena. Be yaḡoro tauna nam nama i voiana. Vutuna aubainama tarawatu nam teneteneḡina da ei yawasanida. 22 Be girugiruminama porane ya riuna da banaga matabuda tauda gewagewa ya panidana. Vutuna aubainama aitauḡa Yesu Keriso tawai sumaḡena, taudiḡa tokare yawasana ta banavina, Mamaitua nama ya saugana.

23 Muriḡa da waisumaḡa ya tavana, tauda tarawatu ya panida be tè miana, naumeki da waisumaḡa riunama ya maḡatarana.

Mamaitua natunatunama

24 Mamaitua tarawatu ya biridi da taudi a rabedana naumeki da Keriso ya tavana, be yodi tauda dà waisumaḡe Yesu tokare e kawa didimanidana. 25 Be waisumaḡa ya tavana aubainama, tauda yodi nam tarawatu na rewapanae tama miamiana. 26 Ibewa da waisumaḡa Kerisoe tauda yodi Mamaitua natunatunama. 27 Baninama matabumi aitauḡa Yesu Kerisoe koya babataitona, taumi inam Keriso koya kotena gara maika. 28 Vutuna aubainama yodi matabuda teneteneḡidama. Avedi da tam Jius bo eteni, avedi da tam taunoya bo banaga dosim, avedi da tam tauḡoma bo waivi, tauda matabuda tenaḡa Yesu Kerisoe. 29 Taumi yodi Keriso ḡaroḡaronama, vutuna aubainama taumi riukaua Eibraham natunatunama, be Mamaitua aba Eibraham ya sausaugena, taumi mate tokare e utemina.

4

1 Uma ko noḡoti. Deḡoda tamanama ya guri be buderi taupaḡonama yaḡoro ḡaubonama, inam raḡanine tauna kitanama maika banaga ḡoma, avedi da buderi matabuna tauna ḡaronama. 2 Tauwai rabaraba yaḡoro gomana be na purapurama e raberabedina, naumeki da na raḡaninama boruborune e tavana, yodibe na buderima e ragaudina.

3 Be inam kauinama teneḡinama tauda nama. Tauda raḡanine nam waisumaḡe te miamiana, inam raḡanine tauda gomana ḡaubonama maika, be dobu adi rewapanama* awai badedana. 4 Be raḡankaua ya tavatavana raḡanine, Mamaitua Natunama ya riuporena. Tauna waivie ya tubuḡana, be tauna Jius adi tarawatue ya miana. 5 Mamaitua nama ya voiana da tauna banaga tarawatu ya panipanidina ya kuvesidina. Be tauda yodi tauna natunatunama tè tubuḡana. 6 Vutuna aubainama Mamaitua Natunama Aruinama ya riupore yovoḡena nopomie e miana. Yodi tauda Arue tokare “Mamai” tà vatona. 7 Vutuna aubainama taumi yodi nam panipani banegimi, ibewa da taumi yodi Mamaitua Natunatunama aubainama, taumi tokare na buderima ko paḡona.

Pol na nuaraḡaraḡama Galesia ḡarodie

8 Boni taumi Mamaitua nam ko kataiena raḡanine, taumi boita be arua gewegewedima a panipanimina. Taudi inam nam Mamaitua. 9 Be yodi taumi Mamaitua koya kataiena, be tauna ya kataiemina. Be aba aubainama taumi ko munaḡa be ami kauama gewegewedima poredima kowai muriwatanedi? Inam kauidima taudi nam wairewapanidi, be nam banibiribiridi. Taumi ko ḡoeḡoena inam kauidima ta pani munaḡemi, bo? 10 Taumi aba aubainama taparoro raḡandie, tarawatu tabu tabu banaga a voivoiedina kowai muriwatanedi? Be mate nawaravi, modi be iri tabu be tabu adi tarawatuma kowai muriwatanedi! Baninama aba? Inam nam i verena! 11 Taumi kowai nuaboyaguna, be nuaguma e rovorovona, deḡoda yau noyama è voivoiedina ḡaromie matabuna kavakavanama teika.

12 Yau bana, dokane taugu inam taumi maika, be yodi taugu tarawatu è gosaḡana. Vutuna aubainama yàwai baḡemina da taumi yodi sibo taugu maika koya tubuḡa, be tarawatu sibo koya gosaḡana.

Taugu boni ḡaromie è tavana raḡanine ko noḡoti. Taumi nam ko kawa nuaboyaguna, 13 avedi da taugu ma sidagu ḡaromie è tava be è rarau guguyana raḡanine, taumi taugu nam ko tuaḡaieguna. 14 Yau sidama ya raurubumina, be taumi nam ko sigabueguna, ibewa be taumi koyai aninegu be koya rabe kaueguna maika taugu kabe anea marae bo Yesu Keriso ḡominama maika. 15 Noḡone taumi koyawai nuavere kauana. Be inam wainuaverenama yodi deḡo ya naḡo? Taugu è katai kauena inam raḡandie deḡoda ko ḡoena, taumi agunai tokare matemima koya kaiporaḡa be matague sibo koya biridina. 16 Be yodi nemanama? Vari riuriukauinama yà riuriuemina, aubainama taugu yodi ami ḡavia, bo?

17 Be tauwai katakatai kaikaiyovudima inam ta rarau rubu guratana da ta soru nawemina taudi ḡarodie. Be taudi nam tokare taumi ta sagumi, ibewa! Taudi aba ta ḡoeḡoena inam ta dariḡeda be taudi muridiḡa ko naḡo be adi ḡoanama ko voiedina. 18 Deḡoda banaga ḡaromie vere ta voivoiena inam naumeki, avedi da taugu nam dabudine, taudi yaḡoro vere sibo na didimanae a voiena ḡaromie. Be nam gewagewa aubainama sibo a gwayemi. 19 O kapore yau sedama, taugu yau nuaboyama ḡaromie ya moraba kauana nema waivi ewai natunana muyanama maika. Uma nuaboyanama e kenakenana, be raḡanine Keriso mayanama nopomie ei rewapana yà kitana, yodibe yau nuaboyama e kovina. 20 Taugu è ḡoe guratena da yodi sibo taumi ḡaromie mate, be bonaguma bigayaḡane sibo è riuemina. Be taugu yodi è nuababaḡana be nam e kataiena aba sibo ḡaromie è voie.

Heiga be Sera

21 Taumi aitauḡa tarawatu kowai muriwatanena, taugu yodi aba yà riuemina. Taumi tarawatu aba e riuriuena ko katakataie, bo ibewa? 22 Girugiruminama porane e riuriuna da Eibraham natunatunama tautauḡomidima rabui. Gomana tenaḡa Heiga ya tikana, tauna panipani waivinama. Be gomana ḡesaunama Sera ya tikana, tauna Eibraham na visara ḡomama. 23 Gomana panipani waivinama ya tikatikana, tauna ya tubuḡa ḡomana maika banaga tawai tika ḡomana nama. Be Eibraham na visara ḡomama ya tikatikana, tauna Mamaitua na saugama ruvane ya tubuḡana.

24-25 Inam gututunama inam Mamaitua na kedama rabui, banaga anisagudima ewai nasiena. Keda tenaḡa inam na tarawatuma oya Sainai debane ya utedina da sibo ai muriwatanena. Be oya Sainai inam Arabia dobunama nopone, be tauna vutuna Heiga ewai gabu raupunana. Heiga tauna panipani waivinama isane. Be Heiga Jerusalem ewai gabu raupunana, baninama Jerusalem inam tarawatu meagainama. Vutuna aubainama Jius banegidima matabudi taudi panipanie ta miamiana. 26 Be keda wairabuinama inam Jerusalem ḡesaunama marae. Inam dobudine tarawatu nam ima kenakenana. Vutuna aubainama inam Jerusalemnama, vutuna tauda tinadama. 27 Baninama girugiruminama porane ya riuna umanama:

“Tam waivi waikakaipokimma, nam seda ku tikedina,

kwai nuaverena!

Kwa taukaina,

avedi da tam nam airaḡan wainatuna tunimuyanama ku damina,

baninama tam waivi gosegose poremma, tam tokare am sedama toitoi,

nam maika waivi ḡesaunama ma tauḡomina.”

28 Vutuna aubainama yau bana, taumi Arue koya tubuḡana Mamaitua na saugama aubainama, Aisik maika. 29 Eibraham na raḡanie gomana tubutubuḡa ḡominama, tauna tasinama Mamaitua na saugama ruvane Arue tubutubuḡinama, ya raukivi gewegewena. Be yodi raḡandie inam kauinama teneḡinama.

30 Be inam kauinama debane girugiruminama porane nema ya riu bako? Ya riuna umanama: “Panipani waivinama natunama mate kwa tavu poredi! Baninama taugu natuguma na buderima nam airaḡan tauna natunama mate tai buderie.” 31 Vutuna aubainama yau bana, yodi koya kita da tauda nam panipani waivinama natunatuna, ibewa da tauda Eibraham na visara ḡomama natunatunama, baninama tauna nam panipani waivina.

5

Keriso ya kuvesidana

1 Keriso tarawatu na rewapanae be ya kuvesidana! Vutuna aubainama taumi yodi ḡavoe nama ko miana, be nam tarawatu koi muriwatana munaḡe. Bo nam tarawatue ko pani munaḡemi. 2 Yà riuriu kauemina, deḡoda tarawatu koi muriwatana munaḡe be kopitom ko voiena, tokare Keriso nam e sagumi. 3 Yà riuriu munaḡemina, deḡoda taumi kopitom ko voiena, naumeki da tarawatu matabudi ko voia rovodina. 4 Taumi aitauḡa ko rarau rubu da tarawatue kabe didimana ko banavi. Inam kauine taumi Kerisoe ko daridariḡa munaḡemi be Mamaitua na raukiviverema ko dobidobi porena.

5 Be tauda dà waisumaḡe tàwai rabana da Mamaitua Arue e kawa didimanidana. Nama dà noḡotama e riuriuedana. 6 Deḡoda tauda Keriso tàwai sumaḡena, avedi da tauda kopitom tè paḡo bo ibewa, inam nam aiyaba. Be dà waisumaḡe dà banagama sibo nuadama a paḡona, inam vutuna yaba dosinama.

7 Maiḡone taumi koya naḡonaḡo kauana. Be aitau yodi ya kawa barebaremi, be keda verenama koya gose pore? 8 Inam nam Mamaitua i kawa barebaremina ibewa, Mamaitua taumi ya vinemina da keda verene sibo koya naḡona. 9 Yaba kerebunama isanama yist parawa nopone ta boru be e sasasasanana. Inam kauinama teneḡinama nama banaga kaikaiyovunama poumie e midisuḡu be taumi matabumi ewai kedadoka waigewemina. 10 Be taugu yà noḡonoḡotina da Mamaitua taumi e sagumi da taugu yau waisumaḡama maika nama taumi koi sumaḡana. Be banaga aitau da e kawakawa barebaremina, tauna tokare Mamaitua e kovoḡina, avedi da tauna nema maika kitanama.

11 Yau bana, taugu waisumaḡa Yesu Kerisoe vutuna yà rarau guguyena, be nam kopitom. Vutuna aubainama Jius banegidima ta raraukivi gewegeweguna. Baninama taudi korosi varinama vaienama ta tuatuaḡai kauena. 12 Taugu yà noḡonoḡotina da inam banegidima taudime sibo a kaivai munaḡedina.

13 Yau bana, Bada Yesu gewagewae be ya kuvesimina. Be nam ko noḡoti da tauna ya kuvesimina aubainama yodi gewagewa ḡesaudima ko voiedi, avedi! Taumi sibo wainuapaḡoe koyai sagu vivirana. 14 Tarawatu matabudi riuvavasaḡa tenaḡa ḡarone ya rawateḡeidina, inam umanama: “Turamma nuanuamma e paḡona maika nema tam kwa ḡoeḡoe munaḡemina nama.” 15 Nam koi kawa suramudu be koi kawa ḡasiḡasi daḡadaḡasi maika! Ko kita kaua deḡoda taumiḡa ami yawasanae koma kawa gewagewa munaḡemi.

Arua Babau ami yawasanae ei dokemina

16 Vutuna aubainama taugu yà riuriuemina da Arua Babau ami yawasanae sibo yai dokemina. Deḡoda taumi nama ko voiana, naumeki da taumi tokare nam tubuḡa na ḡoane ko naḡo. 17 Baninama tubuḡa na ḡoanama inam nam Arua na ḡoanama maika. Be Arua na ḡoanama inam nam tubuḡa na ḡoanama maika, baninama Arua be tubuḡa taudi tawai ḡinanana aubainama. Be Arua nam imawai dokemina, vutuna aubainama, yaba ami kaba tuaḡaiedima, taumi yodi ko voivoiedina. 18 Be deḡoda Arua sibo i dokemina, naumeki da tarawatu nam yai bademi.

19 Dà yawasanama poranama na gewagewama matabuda tè kataiena, taudi inam: badara, kaua miremiredima, ḡera, 20 kokoitau raudunedima, ḡasi, yabune bo barau, waisuramudu, unura, medi, kanitoku, waikawa ḡasiḡasi, waikawa dariḡa munaḡa, 21 waikwina, tegobua, soi genogeno, be yaba ḡesaudima nama kitedima ya toi rereḡena. Taugu boni è riuwai nonoḡimina, deḡoda uma yawasanidima ko voiedina, taumi tokare nam Mamaitua na buderima ko paḡo.

22 Be Arua na votavotama inam: wainuapaḡo, wainuavere, suba, nam medi makai, raukivivere, vere, waipatutu, 23 voyaḡota be wainuabagibagi. Tarawatu uma yabedima nam imawai ḡakedina. 24 Be aitauḡa da Yesu Keriso ḡaroḡaronama, taudi adi yawasanama poredima be tubuḡidima na ḡoanama gewegewedima matabudi korosie a tuparatudina. 25 Yodi tauda Arua na rewapanae tà miamiana, aubainama tauda Arua na ḡoane nama sibo tè naḡona. 26 Be nam sibo tè rauguyaguyau bo dà banagama dà banagama tè tainuamedimedidi, bo tè unuredi.

6

Waikai sagu vivira

1 Yau bana, deḡoda aitau nopomie gewagewa e voiena, naumeki da taumi aitauḡa Arue ko midimidina, inam baneginama nuatauḡa sibo koya kai saguna, be gewagewae koya kawa didimanina. Be ko kita kaua da nam taumi mate ko beku. 2 Ami banagama ami banagama mate ami nuaboya raḡanine koi kawa kaisagu vivirana. Inam kauine taumi Keriso na tarawatuma ko vovo teyeteyena. 3 Deḡoda aitau taunaḡa e kawakawa saḡe yababena, inam baneginama tauname e kaikaiyovu munaḡena.

4 Banaga tenatenaḡaḡa taunaḡa na yawasanama e kaivira munaḡena. Nam turamma na yawasanama tam am yawasanama mate kwawai ruvaruva. Be deḡoda am yawasanama Mamaitua matane e verena, vutuna kwai nuavereena. 5 Banaga tenatenaḡaḡa tamḡa sibo am yawasanama kuya kita watanina.

6 Be aitau da Bada na giuma e rarau guguyena, tauna aba na ḡoanama, naumeki da taumi ko kaisaguna.

Dà yawasanae pesi verenama sibo tè kumana

7 Abaḡa è giruma be è riuriuemina, vutudi ko noḡota kauedina, baninama tauda nam Mamaitua tài kaikaiyovue be teneteneḡina, ibewa. Deḡoda tauda aba pesinama dà yawasanae tè kumakumana, vutuna tokare votanama tà banavina. 8 Aitau da tubuḡa na ḡoane gewagewa pesinama e kumakumana, tauna tokare gewagewa dosinama e banavina. Be aitau da Arua na ḡoane vere pesinama e kumakumana, Arua tokare yawasana kenakena nonoḡinama tauna e utena. 9 Raḡan patapatanama vere sibo tè kaiwatanina, be nam tunidama ya tuaḡai, baninama raḡan e veraverauna tauda tokare vere tà banavina, deḡoda tà kaiguratena. 10 Vutuna aubainama deḡoda aba raḡandima veredima sibo tè banabanavidina, naumeki da tauda vere banaga ḡarodie sibo tè voivoiedina. Be vere dosinama dà banagama Mamaitua na damma ḡarodie sibo tè voiedina.

Pol na giuma damonama be na waikaiwama

11 Yodi ko kita, yau girumama dosidie ami letama yà girugirumina nimague.

12 Koya vaie! Inam tauwai katakatai kaikaiyovudima ta riuriu raukosoḡaiḡaina da taumi sibo kopitom koya paḡona. Taudi nama ta voivoiana, baninama taudi ta ḡoeḡoena da banaga kabe taudi isedima ta kawa saḡedi. Taudi ta naira be umanama tawai noḡotana, “Nam i verena da Jius banegidima ta riuna da tauda kabe Keriso na korosima tèwai sumaḡe. Inam kauine tauda tokare ta raukivi gewegewedana.” 13 Be inam banegidima avedi da taudi kopitom a paḡona, be taudi nam tarawatu timawai muriwatanena. Be yaḡoro taudi ta ḡoeḡoena da taumi sibo kopitom koya paḡona, taudi inam kabe adi waibadae ta seḡara munaḡedi, aubainama nama ta riuriuna.

14 Be taugu nam rauguyaguyau munaḡeguma ama ḡoeḡoena. Ibewa, be dà Badama Yesu Keriso korosie ya guri, be yau gewagewama ya noḡota poredina, vutunaḡa yà rarau guyaguyauena. Yesu na gurie dobu yawasanidima nopogue mate a gurina, vutuna aubainama taugu inam yawasanidima nam ama ḡoeḡoedina. Be Yesu na gurie, inam maika kabe taugu mate è guriguri, vutuna aubainama taugu yodi dobu yawasanidima nam teneteneḡina da yài muriwatanedi. 15 Deḡoda kopitom tè paḡo bo ibewa, inam nam aiyaba. Tauda yodi Kerisoe tè tubuḡa vitarana, inam vutuna yaba dosinama. 16 Taumi aitauḡa uma giunama kowai aninena, taumi inam riukaua Jius banegimima, Mamaitua na damma. Be taugu aubaimima yà moimoiragina da Mamaitua suba e utemi be mate na raunuatoima ḡaromie e kena.

17 Be yodi yau bana, nam aitau piripiri kwa utegu bo kwa kawa nuaboya munaḡegu. Baninama taugu pire toitoi tunigue ta kenakenana. Inam piredima tawai maḡatarana da taugu riukaua Bada Yesu na taunoyama.

18 Yau bana, dà Badama Yesu Keriso na raukiviverema ḡaromie e kenana. Inam riukaua.

* 4:3: Deḡoda banaga tarawatu tàwai muriwatanedina, dobu kauidima ḡarodie tàwai taunoyana.

Epeses

1

2

3

4

5

6

Epeses

adi letama

1

Pol na waikaiwama

1 Taugu Pol Mamaitua na ḡoane da Yesu Keriso na apasolma. Taugu uma letanama yà girugirumina taumi tauwai sumaḡa aitauḡa Epesesma ko miamiana ḡaromie. Taugu è kataie da taumi patupatutumima Yesu Kerisoe.

2 Taugu aubaimima yà moimoiragina da Tamadama Mamaitua be Bada Yesu Keriso suba ta utemi be mate adi raunuatoima ḡaromie e kenana.

Mamaitua waiaiaina Kerisoe e uteutedana

3 Tauda Mamaitua isanama tà kaisuḡuna. Vutuna dà Badama Yesu Keriso Tamanama. Tauda naumeki da isanama tà kaisuḡuna, baninama Mamaitua Arue mara waiaiaininama matabudi e uteutedana, baninama tauda Kerisoe aubainama. Nama tauna e voivoiana, baninama aruidama anisagunama aubainama. 4 Boni muriḡa da Mamaitua dobu matabuna ya voiena, wainuapaḡoe ya vine dokedana da tauda sibo Mamaitua matane banaga viviviredama be nam aba wavunama te kiroḡi. 5 Tauna boni ya vineda be tauna na ogama ya taraḡina da Yesu Kerisoe tokare ei kawa natuneda be natunatunama tà tubuḡana. Inam vutuna tauna na wainuaverema be na ḡoanama dosinama.

6 Vutuna aubainama Mamaitua isanama tà kaisuḡusuḡuna na raukiviverema tauda ḡarode aubainama. Baninama Mamaitua Natunama Yesu nuanama taupaḡonama, be tauda Yesu ḡaroḡaronama. 7 Be Yesu ya gurigurina, kosinine tauda ya kuvesidana be dà gewagewama ya noḡota poredina. Baninama Mamaitua na raukiviverema ya moraba kauana aubainama. 8 Mamaitua na raukiviveree tauna nuauyauya be waikatakatai ya ḡini pore vavasaḡena tauda ḡarode da tauda sibo tè kataie da tauna aba ḡarode e voivoiena.

9-10 Mamaitua na noḡotama semosemonama yai maḡataridina tauda ḡarode, baninama nama tauna na ḡoanama. Be na noḡotama semosemonama inam umanama: Raḡankaua e tavana raḡanine, tauna tokare yaba matabuna marae be dobue Keriso na waibadama dibune e rawateḡeidina. 11 Tauna bonideḡo na ogama ya taraḡi be ya vinedana, da tauda Yesu Kerisoe Mamaitua na banagama. Nama tauna na ḡoanama. 12 Vutuna aubainama tauda aitauḡa Keriso tèwai sumaḡa dokena, tauda sibo isanama tè kaisuḡusuḡuna, na borumama matabuna aubainama. 13 Be yodi taumi riukaua varinama koya vaiena da Mamaitua tokare taumi ei yawasanimina. Be taumi Keriso koyawai sumaḡena raḡanine, tauna Arua Babau boni ya sausaugena ya utemina, inam na ḡipima. 14 Be uma Arua Babaune tauda ya borutawadana da tokare na buderima tà paḡona. Be yodi tauda tài rabana, naumeki da Mamaitua tokare e nawedana marae, be dabudine tauna mate tà mia nonoḡana. Vutuna aubainama tauda isanama tà kaisuḡusuḡuna.

Pol ya moiragina Epeses banegidima aubaidima

15-16 Taugu è vaiemi da taumi Bada Yesu kowai sumaḡe be Mamaitua na damma kowai nuapaḡoedina. Vutuna aubainama taugu raḡan patapatanama Mamaitua yàwai kaiwena, be yà moimoiragina taumi aubaimima. 17 Be taugu yaḡoro yà moimoiragina da Mamaitua nuauyauya be katai sibo ya utemi da taumi Mamaitua sibo koya katai kauena. Tauna vutuna dà Badama Yesu Keriso na Mamaituama be Tamanama boruboruminama. 18 Be mate taugu yà moimoiragina da taumi nopomima Mamaitua sibo ya rawayanana. Yodibe taumi sibo koya katai kauena da aitauḡa Mamaitua ya vinevinedina, taudi tokare yawasana vere vavasaḡinama ta banavina. Be mate taumi sibo koya katai kauena da Mamaitua na buderima boruboruminama, inam yaba dosi vavasaḡinama. Inam vutuna tauna na banagama tokare e utedina.

19 Be mate taugu yà moimoiragina da taumi na rewapanama dosinama sibo koya katai kauena. Inam vutuna tauda tauwai sumaḡa ya utedana. 20 Uma rewapanine Mamaitua Yesu Keriso ya kawa midisuḡu munaḡe, be marae Mamaitua na kaba miane kasaunama yauwanine yai mienina. 21 Be tauna yodi guyaguyau isa naḡonaḡodima be waibabada dosidima adi rewapanama, be rewapana ḡesaudima dobue be gunume, matabudi ya saḡa poredina, yodi raḡandie be raḡan ta veraverauna ta tavana. 22 Be Mamaitua yaba matabudi Keriso na waibadama dibune ya biridi be ya voie da Yesu ekalesia matabuna ewai badedina. 23 Baninama ekalesia matabuna inam Keriso tubuḡinama, vutuna aubainama Keriso tauna gunuma, dobu, ekalesia, be yaba matabudi nopodima ya moḡavuna.

2

Tauda Kerisoe tà yawayawasanana

1 Boni taumi ami rawaḡaiḡai be ami gewagewama aubainama taumi arue koya gurina. 2 Inam raḡandie taumi dobu aruidima gewegewedima adi badama Seitan koyawai muriwatanena. Inam aruinama teneḡinama yodi banaga rawarawaḡaiḡaidima ewai badedina. Be tauna vutuna wairewapaninama gunuma be dobu nopodiḡa e babababarana nam tama kitakitana. 3 Noḡone tauda matabuda nama Seitan tèwai muriwatane, be dà wainua noḡonoḡotama tè voivoiedi, be tubuḡidama adi ḡoane tè miamiana. Tauda boni gewagewa nopone tè tubuḡana. Vutuna aubainama Mamaitua na medie tè miamiana. Inam kauinama teneḡinama nama, yodi banaga rawarawaḡaiḡaidima Mamaitua na medie ta miamiana.

4 Be Mamaitua na raunuatoima dosinama aubainama tauna yai nuapaḡoedana. 5 Tauda dà rawaḡaiḡai be dà gewagewama aubaidima tauda arue tè gurina. Be Mamaitua Keriso mate yai yawasana tenaḡedana. Tauna ya kuvesidana na raukiviverema dosinama aubainama. 6 Tauda Yesu Keriso nopone. Vutuna aubainama Mamaitua tauda Keriso mate ya kawa midisuḡu tenaḡeda be yodi tauda marae na kaba mianama boruborumine Keriso mate tà miamiana. 7 Mamaitua Yesu Kerisoe ewai nuapaḡoedana. Vutuna aubainama uma kauine tauna na raunuatoie yaba veredima tauda ḡarode e voivoiedina. Baninama tauna e ḡoeḡoena da tokare banaga matabudi tauna na raukiviverema dosima ta kitana.

8-9 Raḡanine taumi waisumaḡa koyawai karena, Mamaitua na raukiviveree yai yawasanimina. Uma kauinama nam taumi ami noyama debane ko paḡona, ibewa. Inam Mamaitua na puyoma taumi aubaimima. Vutuna aubainama taumi nam ko seḡara yababa. 10 Mamaitua tauda ya voiedana. Tauda Yesu Kerisoe yai tubuḡidana da sibo noya veredima tè voiedina. Inam noyedima veredima Mamaitua ya vokaukaua wainonoḡidina tauda aubaidama, da sibo tè voiedina.

Kerisoe tauda matabuda tenaḡa

11 Taumi eteni banegimima uma ko noḡoti. Taumi boni Jius banegidima awai isemina “Nam kopitom banegimi”, be taudi awai isa munaḡedina “Kopitom banegidama”. Taudi kopitom a seḡaseḡara yababena. Be nopodima kavakavanama. 12 Ko noḡoti da inam raḡandie taumi madanie, nam Keriso diane. Taumi nam Mamaitua na damma Israel nopodie, ibewa, be mate taumi Mamaitua na saugama nam ko kataiedina. Taumi dobue nam Mamaitua ko kataiena, koya miamia nuababaḡana. 13 Boni taumi madanie, nam Mamaitua diane. Be yodi Keriso kosinine, taumi ya verauḡemina Mamaitua diane.

14 Keriso ya voie da nopodama yai subana, vutuna aubainama tauda yodi dà banagama mate tà miamia kauana. Noḡone tauma Jius banegimaima, be taumi eteni banegimima, tauda tèwai miataurina. Uma waimiataurinama inam maika gana. Inam gananama dam rabui ya daridariḡedana. Be Keriso tubuḡine inam gananama ya katiweina. Inam kauine tauda dam rabui, be yodi ya rawateḡeidana da tauda inam dam tenaḡa. 15 Jius banegidima taudi tarawatu toitoi ḡarodie, be Keriso na gurie uma tarawatudima adi waibadama yodi yai kovidina. Inam kauine boni tauda dam rabui, be yodi ya rawateḡeida be tauda dam tenaḡa, na subae tà miamiana. 16 Yesu Keriso korosie ya gurigurina raḡanine, tauda dam rabui tèwai miataurina ya kawa veredana. Tauna ya rawateḡeida da tauda yodi tubuḡa tenaḡa. Boni tauda Mamaitua na ḡaviama, be yodi Keriso ya voie da tauda Mamaitua na banagama. 17 Keriso suba varinama verenama ya rauguguyena, taumi eteni banegimima ḡavoe miemienimima ḡaromie, be tauma Jius Mamaitua diane miemienimaima ḡaromaie. 18 Be yodi tauda matabuda Arua Babau teneḡine tokare tà verauna Tamadama ḡarone, baninama aba Yesu Keriso aubaidama ya voiena aubainama.

19 Vutuna aubainama eteni banegimima taumi yodi nam wari banaga, ibewa da taumi Mamaitua na damma, mara banegimima. 20 Taumi Mamaitua na tempolma, be Mamaitua apasol be peroveta adi noyama debedie ya keridana. Taudi tuatua maika. Be Yesu Keriso inam maika yeku, tuatua pakanama Mamaitua e ramaramana. 21 Taune tauwai sumaḡa matabudi ya rawateḡei yaḡedana da Mamaitua na tempolma ya tubuḡana. 22 Vutuna aubainama taumi eteni banegimima mate yodi nopomie Mamaitua na kaba miama, be Arue tauna taumi nopomie e miamiana.

3

Pol tauna Mamaitua na ogama yawai maḡataridina

1 Taugu Pol Keriso varinama è rarau guguyena ḡaromie aubainama dibure a boruguna. 2 Taumi agunai koya kataiena da Mamaitua na raukiviveree taugu uma noyanama ya uteguna taumi sagumima aubainama. 3 Taugu uma letanama nopone kaite è riuwai nonoḡimina da Mamaitua na noḡotama semosemodima ḡarogue yai maḡataridina. 4 Deḡoda uma letanama ko sievina, taumi tokare ko kataie da riukaua taugu Keriso na noyama semosemonama è kataiena. 5 Uma kauinama boni kimta poredima nam ti kataiena, be yodi raḡandie Mamaitua Arue yai maḡatarina, na apasolma babaudima be na perovetama ḡarodie.

6 Keriso na noyama semosemonama inam umanama: Deḡoda banaga vari verenama tai sumaḡena, avedi da taudi Jius banegidi bo eteni banegidi, taudi tokare Mamaitua na buderima ta paḡona. Jius be eteni banegidima taudi noḡone dam rabui be yodi taudi Kerisoe tubuḡa tenaḡa be Mamaitua na waiaiainama ta paḡona. 7 Mamaitua na raukiviveree, na rewapanama ya uteguna da taugu vari verenama yà rarau guguyena. 8 Taugu avedi da banaga yababa Mamaitua na damma nopodie, be tauna ya vineguna da eteni banegidima ḡarodie yà rauguguyana da taudi tokare Kerisoe, waiguyau ya moraba vavasaḡana ta paḡona. 9 Uma kauinama boni Mamaitua na ogama semosemonama. Be yodi tauna ya vineguna da banaga matabudi ḡarodie Mamaitua na ogama matabudi yà giu waibatedina. Mamaitua tauna vutuna yaba matabuna tauvoiedima.

10 Mamaitua e ḡoeḡoena da Jius be eteni banegidima e rawateḡeidi, be ekalesia tenaḡa e tubuḡana. Yodibe guyaguyau be babada dosidima marae Mamaitua na nuauyauyama ta kita be ta kataiena. 11 Uma inam tauna na ogama boni nama kenakenanama. Be yodi Mamaitua na ogama banidima, dà Badama Yesu Kerisoe ta tubutubuḡana.

12 Vutuna aubainama yodi Keriso tàwai sumaḡena aubainama, tauda yodi teneteneḡinama da Mamaitua ḡarone ma raudebatorada tà naḡona, be nam ma nairida. 13 Vutuna aubainama taumi nam sibo koyai nuaboyegu yau wainuatoitoima aubainama. Ibewa da taumi sibo koyai nuaverena, baninama taugu taumi aubaimima yàwai nuatoitoina.

Pol e moimoiragina Epeses banegidima aubaidima

14 Vutuna aubainama taugu raḡan matabuna tuapikague è raupari be è moimoiragina Tamadama ḡarone, 15 tauna vutuna yaba matabuna marae be dobue ḡarone yawasana tà paḡopaḡona. 16 Tamadama ḡarone yaba veredima toitoi. Vutuna aubainama taugu yà moiragi be Tamadama yàwai baḡana da tauna Aruine e voiemi da koi rewapanana. 17 Be yàwai baḡana da Keriso ami waisumaḡe nopomie e miana, dabudine ami waisumaḡama ei rewapanana. Be mate yàwai baḡana da ami wainuapaḡoma e moraba gurata, be waramimima wainuapaḡoe e yovo guratana maika kai waraminama doḡa nopone e yovoyovona nama. 18 Be mate yàwai baḡana da taumi be Mamaitua na damma, matabumi Yesu na wainuapaḡoma sibo koya katai kauena. Inam wainuapaḡonama na morabama, be na dauma, be na saḡa guratama, be na yovo guratama sibo koya katai kauena. 19 Tauda banaga tokare nam teneteneḡina da Keriso na wainuapaḡoma na morabama matabuna tà katai rovodi. Be taugu yà moimoiragina da taumi Keriso na wainuapaḡoma ko katai kaue, be mayanama ko dami kauena. Yodibe taumi nopomima Mamaitua na yawasanama be na rewapanama ei moḡavuna.

20 Mamaitua na rewapanama nopode e noyanoyana. Vutuna aubainama aba da tài nuanoḡonoḡotena bo tài baḡena, tauna tokare teneteneḡinama e utedana. Be deḡoda i ḡoena, tauna tokare dosi yababinama ya utedana. 21 Yesu Kerisoe tauda tauwai sumaḡa, Mamaitua isanama tà kaisuḡusuḡu nonoḡena. Inam riukaua!

4

Wairawateḡei Keriso tubuḡine

1 Taugu Pol Keriso varinama è rarau guguyena aubainama dibure yà miamiana. Vutuna aubainama yodi yà riuriu vavasaḡemina da koi beavaiegu. Ami yawasanama didimanidie ko miana, baninama Mamaitua ya vinemina aubainama, tauna na ḡoane ko miana. 2 Taumi ko voyaḡota be ko mia nuetau. Be nam ami banagama ko nuamedi makaiedi, be wainuapaḡoe nuemima ko taibagina. 3 Raḡan matabuna Arue koi rawateḡeimi be subae ko mia tenaḡana.

4 Baninama tauda matabuda inam tubuḡa tenaḡa. Be Arua tenaḡa matabuda nopode e miamiana. Be dà gewagewama matabudi Mamaitua ya noḡota poredina aubainama, matabuda dà noḡotama tenaḡa, da inam raḡanine tokare marae tà naḡona. 5 Bada inam tenaḡa, be waisumaḡa inam tenaḡa, be babataito inam tenaḡa. 6 Be mate inam Mamaitua tenaḡa, matabuda Tamadama. Tauna vutuna matabuda ewai badedana, tauna vutuna matabuda nopode, be taude tauna na noyama e voivoiedina. 7 Be tauda tenatenaḡaḡa Keriso na ḡoanama ruvane Mamaitua Arua puyonama ya utedana. 8 Baninama girugiruminama porane umanama e riuriuna:

“Tauna note ya saḡa ya naḡo guratana.

Be panipani banegidima toitoi mate yai doka nawedina.

Be na banagama puyo ya utedina.”

9 Ko noḡoti da noḡone ya riuna, “Tauna note ya saḡa ya naḡona”. Uma riunama ewai kataidana da tauna noḡone note be ya yovona dobue, deḡo tauda yodi tà miamiana. 10 Tauna vutuna ya yovoyovona, teneḡinama ya saḡa ya naḡo guratana mara matabudi muridie, be tauna yodi mara be dobu yai moḡavudina.

11 Tauna vutuna ekalesia nopodie puyo tenatenaḡaḡa ya ute nawedina. Ḡesaudima apasol, ḡesaudima peroveta, ḡesaudima taurauguguya, ḡesaudima ekalesia taurabedima be ḡesaudima tauwai katakatai. 12 Uma banegidima taudi adi noyama da tauwai sumaḡa ta sagudi, be tauwai sumaḡa Mamaitua na noyama ta voiedina. Be inam kauine Keriso na ekalesiama, vutuna tauna tubuḡinama, ei rewapana be e morabana, 13 naumeki da tauda dà waisumaḡe tài rawateḡeida be Mamaitua Natunama tà katai kauena. Yodibe tauda tokare Kerisoe nuadama e pora be tauda dà yawasanama, Yesu na yawasanama maika ta tubuḡana.

14 Yodibe tauda dà waisumaḡe tà midi bagibagina, nam seda ḡauḡaubodima maika. Be banaga kaikaiyovudima nam ta kaiyovueda be dà waisumaḡe ta kawa barabarada, waga rabama e rawarawa tagetagerina maika. 15 Ibewa da Mamaitua na riukauama wainuapaḡoe tài muriwatanena. Dabudine tauda tokare Keriso tà miaratuna, tauna vutuna ekalesia debanama. Ekalesia inam Keriso tubuḡinama. 16 Yesu Keriso na waibadae tubuḡinama raganinama e rawateḡei yaḡedina. Be raga tenatenaḡaḡa adi noyama ya utedina da ta voiena. Inam kauine raga tenatenaḡaḡa adi banagama mate tai kawa kaisagu be ta gogogogona. Be inam kauine Keriso tubuḡinama tokare wainuapaḡoe e yawasanana.

Yanae ko miana

17 Bada isane taugu yà riuriuemina da nam eteni banegidima adi miane, ko mia. Taudi adi noḡotama barebaredima aubainama 18 nopodima tadiwanawana ya moḡavuna. Vutuna aubainama taudi nam Mamaitua na yawasanama diane, ibewa, be taudi a bua be a kawa nopobadobadodina. 19 Taudi nam vere bo gewagewa tima siesievina. Taudi gewagewa adi yawasanama matabudi ewai badedina. Taudi adi yawasanae badara dobidobi ta ḡoeḡoena.

20 Be taumi waisumaḡa koyawai karena raḡanine, taumi koya kataiena da Keriso inam yabedima gewegewedima nam ima ḡoeḡoedina. 21 Taumi koya vaiena da Yesu varinama matabuna inam riukaua. 22 Vutuna aubainama taumi ami yawasanama poredima gewegewedima matabudi koya gosaḡana. Inam yawasanidima a gewagewa vavasaḡana, vutuna aubainama a kawakawa gewegewemina. 23 Nopomima be ami noḡotama sibo Arue koya rawavaudina. 24 Taumi sibo yawasana vaunama koya kotena. Uma yawasaninama e voiemi da taumi riukaua babau be didimana banegimima ko tubuḡana, maika Mamaitua.

25 Vutuna aubainama waikaikaiyovu ko gosaḡa be riukaue ami banagama ko riuedina, baninama Yesu Keriso tubuḡine, tauda matabuda tenaḡa. 26 Nam ami medima e voiemi da gewagewa ko voie. Be ami medima nam nopomie e kena gurata da ravi e tava. 27 Nam Seitan na kaitetema ko boru.

28 Taumi aitauḡa taudanedanene, danene ko gose pore be nimemie ko noya gurata be yaba veredima ko voiedi da banaga waikaruwaḡewaḡedima ko sagudina. 29 Nam ḡasi bo waisabona mudumie e dobi. Ibewa da ami banagama anitai nuaveredima aubainama, taumi sibo mudumie giu verediḡa a dobidobina.

30 Be nam Arua Babau ko voie da ei nuaboya. Baninama inam tauna Bada Yesu na ḡipima ya boruna, da na kaba verauma raḡanine, taumi tokare ei yawasanimina.

31 Vutuna aubainama uma kauidima sibo koya gose poredina: nuaḡoraḡora, keamedi, meditupo, kunura, waimena be waimiatauri. 32 Ami banagama ḡarodie kivimima sibo ya verena, be nopomie raunuatoi sibo ya kenana, be ami banagama adi gewagewama sibo koya noḡota poredina. Maika nema Mamaitua ami gewagewama Yesu Kerisoe ya noḡota poredina nama.

5

1 Taumi Mamaitua na sedama ewai nuapaḡoemina. Vutuna aubainama taumi tauna maika sibo koya tubuḡana. 2 Be wainuapaḡoe sibo koya miana maika Keriso yai nuapaḡoeda, be dà gewagewama aubainama ya gurina. Be Keriso ya gurigurina, inam tipa verenama Mamaitua ḡarone ya voiena, tauda aubaidama.

3 Ko kita kaua da nam banaga badabadaridima, bo gewagewa banegidi, bo waigogo banegidima nopomie ta mia. Inam kauidima gewegewedima Mamaitua na damma ḡarodie nam sibo a kena. 4 Be taumi nam sibo uma yabedima koya voiedi: waisabona, bua giudima, bo tarakori gewegewedie koya tarakori. Inam yabedima sibo avedi, be taumi sibo raḡan matabuna Mamaitua koyawai kaiwena. 5 Taumi uma kauinama ko katai kauena: banaga aitauḡa badabadaridima, bo yawasana miremiredima tauvoiedima, bo waigogo banegidima, inam nama baneginama nam na gabuma Keriso be Mamaitua adi waiguyauma nopone ima kenakenana. Waigogo banegidima inam kokoitau taurauduneedima, baninama taudi uma dobunama purepuredima ta rarau duneedina. 6 Ko kita kaua da nam aitau giu kaikaiyovudie e boru waideḡemi, baninama inam kauidie tokare Mamaitua na medima dosinama e yovona banaga rawarawaḡaiḡaidima ḡarodie. 7 Vutuna aubainama inam kauidie taudi mate nam koi popo. 8 Baninama taumi boni tadiwanawanae koya miamiana, be yodi taumi Bada na yanae ko miamiana, vutuna aubainama taumi naumeki da yana banegidima adi yawasanae nama sibo koya miana. 9 Be yana na votama inam vere, didimana be riukaua.

10 Vutuna aubainama taumi sibo koya raurubu gurata da Bada na ḡoanama yawasanidima sibo koya katai kauedina. 11 Be tadiwanawana na kauama nam sibo koya voiedi. Inam yabedima nam banibiribiridi, be taumi sibo banaga koyai kataidi da inam yabedima, taudi yaba gewegewedima. 12 Inam yabedima banaga rawarawaḡaiḡaidima semoe ta voivoiedina, be giuedima yai tunimayamayaḡa kauana. 13 Be raḡanine inam yabedima yanae ta maḡatarana, tokare banaga matabudi ta kitedi be ta kataiedi da inam yabedima matabudi gewagewa. 14 Be raḡanine voia gewegewedima yanae ta maḡatarana, inam raḡanine inam voiedima gewegewedima tokare tai kavena. Vutuna aubainama banaga umanama a riuna:

“Tam gurie kenakenamma

kwa midisuḡu

be Keriso ei yanam.”

Arua na rewapanae ko miana

15 Be ami yawasanae ko kita kauemi da nema ko miamia bako. Nam banaga buebuedima maika ko mia, ibewa da nuauyauya banegidima adi miane ko miana. 16 Uma raḡaninama e kenakenana da Mamaitua na noyama ko voiena. Be yodi gewagewa raḡandima, vutuna aubainama ko kita kaua, da inam raḡandima veredima nam koi yakaredi. 17 Vutuna aubainama nam koi taukoakoa, avedi, be Bada na ḡoanama ko kataiena. 18 Nam ko tego bua be tegobuanama e voiemi da ami yawasanama e kawa gewagewa. Ibewa da Arua Babau sibo nopomima ya moḡavuna, 19 be Bada riune be sare mate koi kawa duḡu vivira. Be mate sibo koyai gita be Arua saredima sibo nuemima nopone koya riḡeriḡedina Bada ḡarone. 20 Raḡan matabuna Tamadama Mamaitua sibo koyai kaiwena yaba matabuna aubainama dà Badama Yesu Keriso isane.

Tautauḡoma be adi waiwaivima

21 Keriso vivirenama aubainama ami banagama ami banagama mate koi kawa vivira be ko voteyeteyedina. 22 Taumi waiwaivi ami tautauḡomama ko viviredi be ko voteyeteyedina, Bada Yesu ko vovo teyeteyena maika. 23 Baninama tauḡoma tauna vutuna waivi debanama. Uma kauinama teneḡinama nama Keriso tauna ekalesia debanama. Be ekalesia tauna vutuna Keriso tubuḡinama. Be Keriso tauna vutuna ekalesia tauwai yawasaninama. 24 Vutuna aubainama taumi waiwaivi ami tautauḡomama ko viviredi, be ko voteyeteyedina, maika ekalesia Bada Yesu ta vovo teyeteyena nama.

25 Taumi tautauḡoma ami waiwaivima koi nuapaḡoedina, maika Keriso ekalesia yai nuapaḡoedi be, tauname na yawasanama yai uta munaḡena. 26 Mamaitua riune Yesu upae* ekalesia ya koḡedi, be ya voiedi da tauna na banagama a tubuḡana. 27 Tauna nama ya voiana da ekalesia kitanama e vere vavasaḡana aubainama, nam mira, bo nam pire, bo nam aba gewagewa ḡesau ḡarodie e kena. Ibewa da taudi babau. 28 Inam kauinama teneḡine taumi tautauḡoma sibo ami waiwaivima koyai nuapaḡoedina, maika nema taumi tubuḡimima nuenuemima e paḡopaḡona nama. Baninama deḡoda am waivima kwai nuapaḡoena, inam tamḡa kwawai nuapaḡo munaḡemna. 29 Nam aitau tenaḡa taunaḡa tubuḡinama ima tuatuaḡaiena. Ibewa da tauna tubuḡinama ewai kani bagibagi be e raberabe kauena, maika Keriso ekalesia ḡarone nama e voivoiana, 30 baninama tauda ekalesia inam Keriso tubuḡinama.

31 Vutuna aubainama girugiruminama porane umanama ya riuna: “Tauḡoma tamanama be tinanama e gosedi be na waivima mate tai rawateḡeidi da taudi rabui inam tubuḡa tenaḡa.” 32 Inam giunama baninama ya moraba kauana. Baninama uma giunama ewai kataidana da tauda ekalesia be Keriso inam tubuḡa tenaḡa. 33 Vutuna aubainama yà riuriu munaḡemina: Taumi tautauḡoma sibo ami waiwaivima koyai nuapaḡoedina, maika nema taumi tubuḡimima nuemima e paḡopaḡona nama. Be waiwaivi taumi sibo ami tautauḡomama koya viviredina.

6

Seda be adi dosima

1 Seda taumi Keriso ḡaroḡaronama aubainama, ami dosima ko voteyeteyedina. Inam kaua verenama. 2 Girugiruminama porane umanama ya riuna, “Tamamma be tinamma kwa viviredina!” Inam riuvavasaḡine, Mamaitua sauga mate ya boru dokena. 3 Be sauga inam umanama, “Tam tokare uma dobune yaba matabuna ḡarone am yawasanae e verena, be niura kai daudaunama kwa raukaisaḡana.”

4 Be taumi tametamedima ami sedama nam ko voiedi da ko kawa nuaboyedi bo ko kawa nuamedimedidi. Ibewa da taumi kaua veredima ko voiedina Mamaitua matane be koi katakatai yaḡedi be Bada riune koi giunidina.

Taunoya adi babadama sibo a viviredina

5 Taumi taunoya ami babadama uma dobune ko viviredi be ko voteyeteyedina, nuemima tabutabune maika nema Keriso ko vovo teyeteyena nama. 6 Taumi nam ami babadama anitai nuaveredima aubaidima ta kitekitemi be noḡonairidie ko noyanoya. Inam avedi, be taumi raḡan matabuna nuemima tabutabune ko noyana, Bada Yesu anitai nuaverenama aubainama. 7 Raḡan matabuna ma nuaverem noya ko voiena, baninama inam nam banaga ḡoma aubainama koma noyanoyana, ibewa da inam Bada matane tauna aubainama ko noyanoyana. 8 Be ko noḡoti da Bada tokare banaga tenatenaḡaḡa na noyama ruvane maesa e utena, avedi da tam taunoya bo taunoya na badama.

9 Be mate taumi babada ami taunoyama ko rabe kauedina, be nam ko riuwai nainairidi. Baninama taumi be taunoya, taumi matabumi ami Badama tenaḡa, tauna vutuna marae e miamiana. Be tauna matane taumi matabumi inam teneḡimima.

Mamaitua iḡara taragaidima ya uteutemina ko kotedina

10 Yodi yau giuma damonama inam, Bada na rewapanama dosine taumi koi rewapanana. 11 Mamaitua iḡara taragaidima ya uteutemina matabudi ko kotedi, be ko midi da bagibaginaḡa, yodibe Seitan na kaiyovuma gewegewedima koi ḡaviedina. 12 Tauda uma dobune nam banaga ḡoma tamawai ḡaviedina, ibewa. Tauda arua be penama gewegewedima miamia moisiridima, vutudi tàwai ḡaviedina. Taudi vutudi adi babadama, be rewapana ḡesaudima mate uma dobunama waikupikupinama tawai badena, aubainama tàwai ḡaviedina.

13 Vutuna aubainama Mamaitua iḡara taragaidima ya uteutemina, matabudi ko ragaudi da tunimie ta saḡa rovona, yodibe gewagewa e tavatavana raḡanine, taumi Seitan koi ḡaviena. Inam raḡanine taumi tokare nam ko beku, be yaḡoro ko midina. 14 Vutuna aubainama ko midi da bagibaginaḡa be riukaua ko paḡo be bogemie koi boretaiena, be Mamaitua na didimanama ko paḡo da nuakademima koi rauḡaḡarina. 15 Raḡan matabuna ko vokaukauana vari verenema rauguguyenama aubainama. Be banaga sibo koya riuedi da Mamaitua na subae a miana. Uma vokaukauinama inam maika ami kaḡasumama ko vovo kaukauedina, naḡo aubainama. 16 Be mate waisumaḡa ko paḡo da ami guduma, aniwai rauḡaḡarimima aubainama. Inam gudune taumi tokare Seitan na keama menarageragetinama e veraverauna ko kati gabana. 17 Be ami yawasanama Bada ya uteutemina koi kunuboboe. Be Mamaitua riunama ko paḡona, inam vutuna Arua Babau na iḡarama kwatikwatinama. 18 Be raḡan matabuna Arua Babaue ko moiragina, be ami ḡoanama na ruvae Mamaitua ḡarone sagu koi baḡena. Raḡan matabuna koi neneḡanana ami moiragie, tauwai sumaḡa matabudi aubaidima.

19 Be taugu mate aubaiguma ko moiragi da ma raudebatoragu vari verenama waimoisirinama yà rauguguyena. 20 Taugu yodi a panigu da dibure yà miamiana, be ko moiragina aubaiguma da taugu yaḡoro ma raudebatoragu vari verenama yà rauguguyena. Inam taugu yau noyama.

Pol na waikaiwama

21 Taugu Taikikas è riuporena ḡaromie. Tauna banaga patupatutunama Bada matane, be mate nuaguma taupaḡonama. Taugu nema yà miamia bakona, tauna tokare yaba matabuna ei varimina. 22 Vutuna aubainama taugu è riuporena ḡaromie da nema yà miamia bakona sibo yai varimi da koya kataiena, be mate tauna e duḡumina.

23 Taugu Tamadama Mamaitua be dà Badama Yesu Keriso yàwai baḡedina da suba, wainuapaḡo be waisumaḡa sibo a utemina. 24 Be mate adi raukiviverema taumi aitauḡa Yesu Keriso kowai nuapaḡo nonoḡena sibo a utemina. Uma yau giuma damonama.

* 5:26: Uma upanama baninama inam waibabataito.

Pilipi

1

2

3

4

Tauwai sumaḡa

Pilipi

meagaine adi letama

1

1 Taugu Pol be Timoti, tauma Yesu Keriso na taunoyama uma letanama ka girugirumina taumi aitauḡa tauwai sumaḡa Pilipi meagaine ko miamiana ḡaromie. Be mate uma letanama Mamaitua na damma babadidima be dikon mate aubaidima. 2 Tamadama Mamaitua be Bada Yesu Keriso adi raukiviverema be adi subama ḡaromie e kenana.

Pol Mamaitua yai kaiwena Pilipi banegidima adi waisumaḡama aubainama

3 Taugu yà noḡonoḡotimina raḡanine, yau Mamaituama yàwai kaiwa kauena, 4 be ma nuaveregu yà moimoiragina taumi aubaimima. 5 Baninama taumi koya kaisagugu be vari verenama tèi daberarina, raḡanine waisumaḡa koyawai karena, naumeki da yodi. 6 Be taugu è katai kauena da Mamaitua noya verenama nopomie yawai karena tokare nam e gose, naumeki da Yesu Keriso na kaba verau munaḡama raḡanie.

7 Taugu è kataie da aba yà riuriuemina inam riukaua, baninama taumi taugu nuanuague ko miamiana. Avedi da taugu dibure bo deḡo yà miamiana, yaḡoro vari verenama aubainama yà giugiu raukosoḡaiḡaina da riunama ei rewapanana. Be tauda matabuda Mamaitua na raukiviverema tà kitakitana. 8 Mamaitua ya kataie da taugu nopoguma e ḡoeḡoe kaue da taumi sibo è kitemina, baninama taugu yau wainuapaḡoma ḡaromie, teneḡinama nama Yesu Keriso taumi ewai nuapaḡoemina. 9 Taugu yau moiragima na banima inam uma: Taugu yà moimoiragi da taumi ami wainuapaḡoma sibo ya moraba da ya moraba guratana. Inam kedane taumi tokare ami kataima be ami nuauyauyama e morabana, 10 yodibe tokare vere be gewagewa kitedima ko kataie da deḡo tauna yawasana verena, be deḡo tauna yawasana gewagewana. Be yawasana miramiranama tokare nam mate ko babara, be Yesu na kaba verauma raḡanine, taumi tokare nam e etaremi. 11 Be mate Yesu Kerisoe didimana votavotanama nopomima koi moḡavudina. Inam raḡanine banaga tokare ta kitedi be Mamaitua isanama ta kaisuḡusuḡuna.

Pol dibure a boruna aubainama vari verenama e dabedaberarana

12 Yau banagama matabumi, taugu yà ḡoeḡoena da taumi yodi sibo koya kataie da aba ḡarogue e tubutubuḡana, vutuna aubainama vari verenama ya daberarana. 13 Baninama banaga matabudi uma dibure be guyau na tauiḡarama mate a kataie da taugu yàwai nuatoitoina Keriso aubainama. 14 Raḡanine tauwai sumaḡa a kitagu da taugu dibure a boruboruguna murine, tauwai sumaḡa toitoi ma raudebatoredi vari verenama a rarau guguyena, be nam ti nairana.

15 Be yaḡoro è kataie da banaga ḡesaudima nopodima unura mate ta rarau guguyana, be ḡesaudima riukaue ta rarau guguyana. 16 Be ḡesaudima nam unura mate, taudi wainuapaḡo nopodima ya moḡavu be ta rarau guguyana, baninama taudi a kataiena da taugu dibure yà miamiana, baninama taugu vari verenama è giugiu raukosoḡaiḡaiena aubainama. 17 Be unura banegidima taudi Keriso ta rarau guguyena, baninama ta ḡoeḡoena da taudime isedima ta kawa saḡe munaḡedina. Be mate adi rauguguye taudi ta rarau rubuna, da kabe yau piripirima dibure ta kawa morebi, 18 be inam nam aba. Avedi da taudi kaiyovue bo riukaue ta rarau guguyana, be yaḡoro Keriso varinama tawai daberarina, inam vutuna taugu yàwai nuaverena. Be yaḡoro da yài nuavere watanana, 19 baninama è kataiena da taugu tokare Mamaitua ei yawasaniguna, baninama taumi raḡan matabuna ko moimoiragina aubaiguma. Be yaḡoro Yesu Keriso Aruinama inam taugu mate.

20 Taugu nuaguma e riuriuna da dibure nam piripiri ei gwaḡagu da yau waisumaḡe yà beku. Ibewa da Bada Yesu isanama ma raudebatoragu sibo patare è kawa saḡesaḡena, avedi da tai gurigu bo ibewa, yaḡoro Bada yà kaisuḡuna. 21 Baninama deḡoda yawayawasaniguma yà miana, inam ḡarogue naumeki, taugu Keriso na ḡoanama voienama aubainama yà miana. Be deḡoda yà gurina, taugu yàwai nuavere kauana, baninama inam raḡanine taugu yà naḡo marae be Bada mate ka miana. 22 Be deḡoda yà miana, taugu yà noya gurata da banaga Keriso ḡarone yà verauḡedi da tai sumaḡana. Be taugu nam e kataiena da taugu aba kedanama yà vine, yawasana bo guri. 23 Yau noḡotama tawai taisoruna. Noḡota ḡesau e ḡoeḡoe da taugu sibo è guri be è naḡo Keriso mate kè mia tenaḡana, inam vutuna ya vere vavasaḡana. 24 Be you, taumi kami taiye inam ya vere vavasaḡana da taugu yà miana.

25 Vutuna aubainama taugu è katai kauena da tokare yà miana, taumi kaisagumima aubainama. Be ami waisumaḡama yai morebidi be koi nuaverena. 26 Yodibe raḡanine yà verau munaḡana ḡaromie, taumi tokare Yesu Kerisoe ko mosari guratana taugu yau noyama aubainama.

Piripiri nopodie waisumaḡe ko midi bagibagina

27 Be kaua dosinama inam uma: Ko rabe kauemi da Keriso varinama verenama e riuriuna ruvane, nama ko naḡona. Yodibe yà verau yà kitemi bo deḡoda yà mia kwasana taugu varimiḡa yà vaie be yà kataie da taumi kaite koya vadidi be ko midimidina. Be ami noḡotama koyai tenaḡe da vari verenama aubainama kowai ḡaviana da banaga sibo ai sumaḡena da nam waikatakatai kaikaiyovudima sibo ai muriwatane. 28 Be aitauḡa tawai ḡaviemina, nam ko nairedi. Dabudine taudi tokare ta kataie da Keriso taudi e mutu rovodina, be taumi tokare Mamaitua ei yawasanimina. 29 Baninama taumi Keriso ya vinemina da tauna kowai sumaḡena, be mate ya vinemi da piripiri ko banabanavidina Keriso kana taiye, be nam waisumaḡa taunaḡa. 30 Be taumi ami piripirima inam teneḡinama, maika taugu piripiri noḡone è banabanavidina nama. Be yodi yaḡoro e naḡonaḡona da inam vutuna letanama yodi ko siesievina.

2

Keriso maika sibo koya miana

1 Uma kauidima veredima ḡaromie ta kenakenana, vutuna aubainama taugu yàwai nuaverena. Taumi Kerisoe ami banagama mate kowai kawa duḡu vivira, be taumi wainuapaḡoe ami banagama mate kowai riu nuasubasubana, be taumi Arua Babaue kowai turaturana vivira, be taumi raunuatoi ḡaromie e kenakenana. 2 Be you, yaḡoro yài nuavere kauana deḡo da taumi kowai debatenaḡana nuapaḡoe, be nam waikawa dariḡa ḡaromie ima tubutubuḡana.

3 Be mate nam koi gogo bo ko kawa saḡe munaḡemi, ibewa da ko ḡaubo munaḡa be ami banagama ḡesaudima ko kawa saḡedina, be nam taumi. 4 Nam taumiḡa sagu munaḡemima ko noḡonoḡotidi, ibewa da banaga ḡesaudima mate ko noḡotidi.

5 Taumi ami noḡota be ami voiama sibo Yesu Keriso na noḡota be na voiama maika. Tauna na noḡota be na voiama inam umanama: 6 Tauna avedi da Mamaitua be tauna nam Mamaitua maika i miana. Be yaḡoro mara ya gose porena, Mamaitua ya ḡoeḡoena nama, 7 be yai rawabanaga ḡomana, maika tauda. Be ya voia munaḡe da kitanama banaga yababa ya tubuḡana. 8 Inam kedane tauna ya ḡaubo munaḡa da kitanama banaga ḡoma maika, be Mamaitua ya voteyeteye da ya gurina, be mate korosie na gurima raḡanine ya voteyateyana. 9 Inam vutuna aubainama Mamaitua tauna ya kawa saḡe vavasaḡe be isanama dosinama ya utena. Be yodi tauna isanama, banaga, anea be arua matabudi ya saḡa poredina. 10 Tauda matabuda dobue, Anea marae be arua doḡa dibune miemienidima, matabuda Yesu noḡone tuapikadama doḡae tài tutumidiridi, 11 be tà riuna, “Yesu Keriso tauna vutuna Bada.” Be inam kauine Mamaitua Tamadama isanama tà kaikai suḡusuḡuna.

Kipora maika ko yanana

12 Vutuna aubainama yau bana, avedi da taugu taumi mate bo ibewa, be taumi raḡan matabuna Bada riunama è giugiuena ko vovo teyeteyena maika noḡone koya voivoiana. Be yodi yà riuriuemina da yawasaninama ḡaromie kenakena nonoḡinama ko kaigurate, be Mamaitua vivirenama be nairenama mate nopomie e kenana. 13 Baninama Mamaitua vutuna taumi nopomie e noyanoyana. Be tauna e voiemi da na ḡoanama kauidima ko ḡoeḡoedina, be mate e sagumi da na ḡoanama ko voivoiedi be tauna kowai nuaverena.

14 Yaba matabuna ko voivoiedina, nam waisuramudu bo riuviravira mate ko voiedi, 15 inam raḡanine taumi tokare Mamaitua na sedama didimanimima be wavu nam ḡaromie e kena. Be dobu banegidima barebaredi be godabaridima nopodie taumi tokare ko yanana maika kipora. 16 Be taumi yawasana riunama ko kaididi! Yodibe Bada Yesu banaga matabudi e etaredina raḡanine, taugu yài nuavere kauana yawasana riunama koya kaididina aubainama, taugu è kataie da yau bagibagima nam ei yakarena. 17 Be Taumi ami waisumaḡama Bada Yesu ḡarone, inam vutuna taumi Mamaitua ḡarone ami puyoma. Be taugu yodi tokare kosiniguma e rauḡinina taumi ami puyoma e taidin yaḡena. Be avedi da kosiniguma e rauḡinina, be yaḡoro yàwai nuaverena. 18 Vutuna aubainama taumi taugu mate tài nuavere tenaḡana.

Pol na tausaguma Timoti be Epaprodaitas

19 Deḡoda Bada Yesu ima ḡoe, taugu raḡan ḡaubonaḡa agunai Timoti yà riupore verauḡena ḡaromie, yodibe taumi nema ko miamia bakona, vutuna taugu èi variguna aniwai nuavereguma aubainama. 20 Timoti tauna yau varoro kauama, baninama tauna na yawasanama nam maika aitau. Tauna nuanama ewai poya guratana taumi aubaimima. 21 Be ḡesaudima taudiḡa ta noḡonoḡota munaḡedina, be Yesu Keriso na kauama nam tima noḡonoḡotidina. 22 Raḡanine Timoti taugu mate vari verenama kè rarau guguyena, dabudine banaga a kita da tauna banaga kaua. Tauna taugu mate kè noyana kabe gomana tamaḡominama mate ti noyanoya. 23 Be raḡanine dibura taurabedima aba giunama tima riuegu, deḡoda dibure yà mia kwasa bo yà dobi, taugu waiḡapa tauna yà riupore verauḡe ḡaromie be nuemima e boruna. 24 Be yà noḡonoḡotina da taugu ḡomiguma yà verau makai be yà vakitemina.

25 Taumi ami puyoma Epaprodaitas nimane koya sivudi be ya verauḡedina ḡarogue. Tauna taugu mate kè noya tenaḡa be kèi ḡavia tenaḡana. Be yodi yà noḡonoḡoti da turaguma yà riupore munaḡena ḡaromie, 26 baninama tauna nuanama ewai poya guratana da e kita munaḡemina. Be mate yai nuaboyana, baninama taumi riunama koya vaiena, da tauna ya sidana. 27 Inam riukaua da tauna ya sidana, ḡaubonaḡa sibo ya gurina. Be Mamaitua na raukiviveree yai yawasanina aubainama, raukiviverenama teneḡine taugu yau nuaboyama nam i morebina.

28 Vutuna aubainama taugu waiḡapa yà riupore verauḡena ḡaromie da ko kita be nuemima e verena, be taugu mate nuaguma e subana. 29 Bada isane ma nuaveremi koi kaiwena. Be banaga ḡesaudima adi yawasanama maika Epaprodaitas ko vivira kauedina, 30 baninama Epaprodaitas ḡaubonaḡa sibo ya gurina Keriso na noyanama kana taiye. Be tauna nam guri i nairena, be na yawasanama yai uta munaḡe da taumi ya rauepaiyemi be taugu ya saguguna, baninama taumi madanie aubainama.

3

Vaivai kitekitedima nam tai muriwatanedi

1 Yau bana, Bada ḡarone koi nuavere! Avedi da yau giuma noḡone letae è riuemina, be yodi yà riuriu munaḡemina, be nam debaguma ima subasubana. Yà riuriuemina da ami waisumaḡe ko vadidi kauana.

2 Taumi inam banegidima adi voiama daḡadaḡasi maika ko kita kauedina. Taudi kopitom ta ḡoeḡoe kauena, agunai taugu è noḡoti da taudime sibo a tom munaḡedina. 3 Be tauda aitauḡa Mamaitua Aruinama nopode be tà rarau duneena, tauda vutuna riukaua Mamaitua na dam ḡomama. Baninama tauda nam dà vaivaima tà noyenoyedi be marae tà tava, ibewa da Bada Yesu tài sumaḡe be isanama tà kawakawa saḡena, inam raḡanine Mamaitua ei aninedana.

4 Taugu boni inam vaivaidima teneḡidima ḡarogue. Banaga ḡesaudima ta noḡonoḡotina da Jius adi vaivaima tai sumaḡedi be kabe marae ta tava. Be taugu vaivai èwai muriwatanedina, nam taudi maika. Vutuna aubainama taugu yodi yà giu munaḡa be ko kita. 5 Taugu è tubuḡana murine raḡan aniwai 8-ne kopitom è paḡona, taugu vutuna Israel banegiguma, Benjiman na damma nopone. Taugu vutuna Hibru banegidima a tikaguna. Be taugu vutuna Parisi banagiguma, tarawatu èi muriwatana guratena. 6 Be taugu tarawatu taupaḡodidinama, be Mamaitua na damma è raraukivi gewegewedina, taudi tarawatu a gose be Yesu Keriso awai muriwatanena aubainama. Be tarawatu na babae taugu nam ai tarawatu ei kati kotovi rubuna.

7 Inam kauidima boni è kitekitedi da kabe ta sagugu, be yodi Kerisoe taugu yà kitakita tuaḡaiedina. 8 Taugu nam inam vaivaidima kopitom taudiḡa ama kitakita tuaḡaiedina, ibewa da yaba matabuna ḡesaudima mate taugu è kita tuaḡaiedina da Yesu Keriso yau Badama sibo è katai kauena. Taugu yabedima matabudi è kaiporaḡa be yodi yà kitekitedina taudi maika megu. Nama è voia da Keriso mate kèi rawateḡeimai 9 be kè mia tenaḡana. Be nam tauguḡa sibo yau kedama è wane be didimana è banavi. Ibewa da waisumaḡa Kerisoe vutuna e kawa didimaniguna Mamaitua matane. 10 Taugu yà ḡoeḡoe da Keriso yà katai kauena. Tauna vutuna kokoagae be Mamaitua na rewapanae ya kawa midisuḡu munaḡena. Be yà ḡoeḡoe da midisuḡu munaḡa na rewapanama vutuna taugu mate yà katai kauena. Be mate yà ḡoeḡoe da Keriso wainuatoitoi ya paḡopaḡona taugu yà paḡo sagu be tauna ya guri be ya midisuḡu munaḡana, taugu nama, nemanama da sibo è guri, 11 be kokoagae è midisuḡu munaḡana.

Parata aubainama tà maninina

12-13 Taugu inam kauidima nam ḡarodie e tavana, ibewa. Taugu yau piripirima yaḡoro ta kenakenana, be yà rarau rubu gurata be yà manimaninina da parate sibo è tavana. Inam vutuna aubainama Yesu Keriso yai yawasaniguna.

Be yau bana, taugu nam yodi ama riuriuna, da inam paratine è tavana, ibewa. Be aba yà voiena, inam yaba matabuna murigue yà gose be noḡogue yà naḡo da inam paratine yà tavana. 14 Yesu Keriso ya vinegu, da Mamaitua maesa tokare marae e uteguna. Vutuna aubainama yà manimaninina da inam paratine yà tavana.

15 Taugu è noḡoti da taumi aitauḡa Arue noḡota bagibaginama ḡaromie, taumi uma kauidima ko kita yaḡedina, maika taugu. Be deḡoda ibewa, Mamaitua tokare ei kataimi da ko kitana. 16 Be aba kaite dà waisumaḡe tè paḡona, nam tà raukai gose, be naumeki da tà kaididina.

17 Yau bana, taugu koi tupotupoḡanegu be mate aitauḡa da taugu yau voiama didimanidima tawai tupotupoḡanena, taudi mate ko kitedi be nama ko voiana. 18 Baninama taugu boni raḡan patapatanama è riuriu nonoḡemina, be yodi ma matasurugu yà riuriu munaḡemina da banaga ya ribana adi yawasanama ewai maḡatara da taudi korosi na ḡaviama ta tubutubuḡana. 19 Taudi adi damonama tokare gienae ta naḡo rovona, be taudi adi mamaituama inam kani be tego. Be yaba waitunimayamayaḡidima ta rarau guyaguyau yababedina. Be taudi dobu na yawasanama ta noḡonoḡota guratedina. 20 Be tauda dà waduboḡomama inam marae, deḡo Tauwai yawasana Yesu Keriso e miamiae dobudi. Be tauda vutuna na kaba verauma tàwai rabena. 21 Inam raḡanine tauna tokare tubuḡidama gwaḡegwaḡedima e boru vitaredi be e rawavaudina, tauna tubuḡinama ma neneḡarina e miamiana maika. Be inam tokare na rewapanama dosine nama e voiedina, be yaba matabuna na waibadama dibune e verauḡedina.

4

1 Vutuna aubainama yau bana, taugu nopoguma e ḡoeḡoe kauena da taumi sibo è kitemina, baninama taugu yau wainuapaḡoma ḡaromie. Taumi aubaimima yàwai nuavere kauana. Be taugu yau noyama votavotanama inam vutuna taumi. Be taumi Bada ḡarone sibo koya vadidi be koya midina.

Raukura na rauduḡuma

2 Be ḡaromie inam waiwaivi rabui isedima Yuodia be Sintike, taudi Yesu tauwai muriwanenama. Be yà riuriu vavasaḡedi da taudi awai miataurina yodi sibo ai nuavere munaḡana. 3 Be mate tura kaukauiguma tam yàwai baḡamna da uma waiwaividima rabui sibo am raukurae kuya sagudina. Baninama boni taugu, Klement be yau tausaguma ḡesaudima, isedima marae yawasana bukanama nopone ta kenakenana, vari verenama kè rarau guguyena. Be inam waiwaividima rabui mate a sagumai be kè rauguguyana.

4 Raḡan matabuna koi nuaverena Bada ḡarone! Be yà riuriu munaḡemina: Koi nuavere! 5 Banaga matabudi sibo a kataie da taumi voyaḡota banagimima. Bada ḡaubonaḡa e verau munaḡana.

6 Vutuna aubainama nam nuaboya ḡesaudima nopomima ta kawa nuaraḡeraḡedi! Be yaba matabuna aubainama ko moiragi be ami ḡoanama kauidima matabuna Mamaitua koi baḡana. Be mate koi kaiwena yaba matabuna aubainama. 7 Yodibe Mamaitua na subama nopomima ei subana, deḡoda Yesu Keriso nopone tà miana. Be inam subanama ya saḡa guratana, nam maika suba tauda tè katakataiena nama.

8 Be ami wainua noḡonoḡote uma yabedima koi nuanoḡonoḡotedina. Riukaua, vivira, didimana, nam yawasana miremiredi, kaua wainuapaḡopaḡodima, didimana giudima, voiakaua, be aba banaga matedie e verena, vutudi koi nuanoḡonoḡotedina. 9 Yaba matabuna èi katakataimi be ḡarogue koya kitakita bo koya vaivaiena, nama ko voiedina. Be Mamaitua suba Badanama, tokare taumi mate ko mia tenaḡana.

Pol yai kaiwana adi waisaguma aubainama

10 Taugu Mamaitua ḡarone èi nuavere guratana, baninama taugu noḡotiguma ya moraba kauana taumi ḡaromie, aubainama waisagu koyai kare munaḡena. Vutuna aubainama Bada isanama yà kaisuḡusuḡuna. Taugu è kataiena da saguguma koya ḡoeḡoena, be nam keda ḡesau i kenana da sibo koya sagugu. 11-12 Uma giunama yà giugiuna, nam taugume sagu munaḡeguma aubainama ama giugiuna, ibewa. Deḡoda kaniguri bo nam kaniguri, bo aba ya maruabiena, inam naumeki. Be deḡoda ḡarogue teneteneḡina bo nam teneteneḡina, inam matabuna naumeki. Taugu inam yawasanidima matabudi è maraḡamedina. 13 Taugu teneteneḡinama da uma yawasanidima nopodie yà miana, baninama Yesu Keriso na rewapanama e uteuteguna. 14 Be yaḡoro ya vere kauana da ami puyoma koya riuporena, saguguma aubainama.

15 Be boni ko noḡoti, raḡanine Masedonia è gosena murine, taugu vari verenama è rauguguya dokena ḡaromie. Inam raḡandie Mamaitua na damma ḡesaudima nam ti saguguna, be taumi Pilipi banagimima, taumiḡa mane koya uteguna. 16 Be mate raḡanine taugu Tesalonaikama, be yaḡoro yau puyoma tenaḡa be rabui raḡan toitoi koya riuriu poraḡana, baninama aba è marumaruabiena aubainama. 17 Be nam ko noḡoti da ami manema ama ḡoeḡoena, ibewa da aba yà ḡoeḡoena inam ami waiutama na damone sibo votanama koya kitana. Yodibe maesa tokare sibo koya paḡona.

18 Epaprodaitas tauna ami puyoma matabuna ya uteguna. Be taugu aba è ḡoeḡoena, vutuna koya saguguna, be you, taumi ya moraba vavasaḡana koya voiena. Ami puyoma matabudi inam Mamaitua koyai nuavere kauena, be inam puyonama vutuna Mamaitua ewai aninena. 19 Be yau Mamaituama na waiguyauma nopone tauna yai maura kauana. Be aba ko marumaruabiena, tokare teneḡinama e utemina Yesu Kerisoe, be ḡaromie e maurana. 20 Mamaitua Tamadama neneḡari be kaisuḡusuḡu ḡarone e kena be e kena nonoḡa. Inam riukaua!

Waikaiwa damodima

21 Tauwai sumaḡa matabudi yàwai kaiwedina. Be mate uma yau banagama ḡesaudima ḡarogue tawai kaiwemina. 22 Be tauwai sumaḡa matabudi uma tawai kaiwemina, be aitauḡa guyau Sisa na vadae ta noyanoyana, mate tawai kaiwemina.

23 Be Bada Yesu Keriso na raukiviverema naumeki da nopomie e kenana.

Kolosia

1

2

3

4

Tauwai sumaḡa

Kolosia

meagaine adi letama

1

1 Taugu Pol, Mamaitua ya vinegu da taugu Yesu Keriso na apasolma, be turaguma Timoti mate, 2 tauma uma letanama ka girugirumina taumi aitauḡa Kerisoe tauwai sumaḡa babaumima be patupatutumima Kolosia meagaine ko miamiana ḡaromie. Tamadama Mamaitua na raukivivere be na subama ḡaromie e kenana.

Pol Mamaitua yai kaiwena Kolosia banegidima adi waisumaḡama aubainama

3 Tauma raḡanine ka moimoiragina taumi aubaimima, raḡan matabuna Bada Yesu Keriso Tamanama Mamaitua kawai kaiwa kauena. 4 Baninama tauma kè vaie da taumi Yesu Keriso kowai sumaḡena, be tauwai sumaḡa matabudi mate kowai nuapaḡoedina. 5 Baninama taumi noḡota marae koya boruna da tokare yawasana verenama ko paḡona. Be uma riukauinama taumi kaiteka koya vaiena, raḡanine vari verenama a verauḡe be a rarau guguyena raḡanine. 6 Uma varinama ḡaromie ya tavatavana, vutuna dobu matabuna e dabedaberarana, be banaga toitoi adi yawasanama e vitavitaredina. Be kauinama teneḡinama nama taumi boni ḡaromie ya tavatavana, taumi Mamaitua na raukiviverema koya katai kaue be ami yawasanama ya vitaredina.

7 Vari verena be Mamaitua na raukiviverema boni taumi koya kataiena, baninama Epapras ḡaromie ya rarau guguyana. Epapras tauna Keriso na taunoyama patupatutunama nuamaima e paḡopaḡona. Tauna vutuna ya rauepaiyemi be yodi e sagusagumaina. 8 Be tauna yai varimai da Arua wainuapaḡo taumi ya utemina.

9 Vutuna aubainama raḡanine tauma nama kè vaivaiena, tauma aubaimima moiragi nam ke gosena. Be Mamaitua kèi baḡa da na ḡoanama sibo taumi yai katakataimi be Arua na nuauyauyama nopomie sibo ya boruna. 10 Yodibe taumi koya katai kaua, da ami yawasanae nema sibo koya mia bako da Mamaitua sibo yai aninemi be yai nuaverena taumi ḡaromie. Be noya veredima sibo koya voiedi be votedima koyai maḡataridina. Inam raḡanine taumi tokare Mamaitua ko katai da ko katai kauena.

11 Be mate ka moimoiragi da Mamaitua na rewapanama dosi vavasaḡine e kawa rewapanimi da nuemima sibo koya taibagina, be aba ḡaromie ta tubuḡana sibo koya damiporedina. 12 Be ma nuaveremi raḡan matabuna Mamaitua koi kaiwena. Tauna vutuna ya voiemi da taumi tokare na buderie ami sikerema ko paḡona, tauwai sumaḡa ḡesaudima na yanae ta miamiana mate. 13 Baninama boni tauda tadiwanawana na rewapanae tè miamiana, be Mamaitua ya kuvesida be natunama nuanama taupaḡonama Yesu na waibadama nopone ya biridana. 14 Tauna vutuna kosinine ya gimerida be dà gewagewama ya noḡota poredina.

Keriso taunaḡa ya saḡa vavasaḡana

15 Mamaitua tauna nam anikitakita, be Keriso tauna vutuna na yawasanama teneḡinama maika Mamaitua be tauna e maḡatarana. Be Yesu tauna kaevou be yaba matabudi tauna ewai badedina, baninama tauna ya voiedina. 16 Avedi da marae bo dobue, avedi da yaba anikitakita bo nam anikitakita, avedi da anea bo penama wairewapanidima, bo guyaguyau, waibabada dosidima, yaba matabuna Yesu tauname aubainama ya voiedi da yodi ewai badedina. 17 Tauna boni noḡone nama miemieninama, be muriḡa yaba matabudi ya voiedi be na rewapanae ta kenakena.

18 Be Mamaitua na damma inam Keriso tubuḡinama, be Yesu tauna vutuna inam dam debanama. Be tauna vutuna midisuḡu munaḡa yai karena guriguridima nopodie. Vutuna aubainama Keriso taunaḡa ya saḡa vavasaḡana. 19 Yesu noponama Mamaitua ḡominama ya moḡavu 20 be Kerisoe, yaba matabudi be tauda, Mamaitua ya verau munaḡeda be tauna ḡarone ya rawateḡeidana, avedi da marae miemiendi bo dobue miemienidama. Tauna vutuna kosininama korosie ya daroro be suba ya voiena. 21 Be taumi mate boni madanie koya miamiana raḡanine, taumi Mamaitua na ḡaviama, baninama ami noḡotama miremiredi be ami gewagewama aubaidima. 22 Be yodi Keriso ya verauḡa munaḡemina Mamaitua ḡarone, baninama tauna tubuḡa ḡominama korosie ya gurina aubainama, yodi ya voiemi da taumi Mamaitua na sedama babaumi be didimanimima tauna matane, be wavu nam ḡaromie e kena. 23 Be taumi sibo koya kaigurate da uma riukauine koya vadidina, be nam ami waisumaḡama koya gose. Taumi vari verenama koya vaie da ami noḡotama marae koya boruna, da tokare yawasana verenama ko paḡona. Be nam nuemima e votuatuaḡai da ami waisumaḡe ko beku. Taugu Pol uma varinama verenama na taunoyama, be inam varinama vutuna banaga ḡesaudima mate dobu matabuna a rarau guguya naḡona.

Pol Mamaitua na damma adi taunoyama

24 Taugu nuaveree tubuḡiguma ewai nuatoitoina taumi aubaimima, baninama yau wainuatoitoie, Keriso tubuḡinama yodi ewai nuatoitoina anikai ḡavutinama aubainama yà sagusaguna. Be Keriso tubuḡinama inam vutuna Mamaitua na damma. 25 Be Mamaitua yau noyama ya uteguna da taugu riunama yà rauguguya yaḡedi be yà kawa maḡataridina, be inam kedane yà sagumina. 26 Baninama uma giunama boni da yodi semoe ya kenakenana, be banaga nam ti katakataiena. Be yodi yai maḡatarina tauwai sumaḡa ḡarodie. 27 Be uma giunama taumi sibo koya katai kaue da giunama vutuna tokare banaga matabuda e sagudana. Be uma giunama semosemonama, inam vutuna yodi Keriso nopomie e miamiana, avedi da taumi eteni banegimima, vutuna aubainama taumi tokare marae Bada Yesu mate ko miana. 28 Vutuna aubainama tauma dobu matabuna ka naḡo be Keriso ka rarau guguyena. Be Mamaitua na nuauyauyae banaga ka riuriu vavasaḡedi be kawai katakataidina da sibo Kerisoe banaga didimanidima a tubuḡana, Mamaitua matane. 29 Inam vutuna taugu yau bagibagima be yà noyanoya guratana, baninama Keriso na rewapanama nopogue e noyanoyana aubainama.

2

1 Taugu yà ḡoeḡoe da taumi sibo koya kataie da taugu sagumima aubainama yà noyanoya guratana. Be Laodisia banegidi be aitauḡa taugu nam ti kitagu be ti kataieguna mate aubaidima yà noyanoya guratana. 2 Taugu aba yà ḡoeḡoena inam taumi sibo wainuapaḡoe koyai rawateḡeimi be koyai kawa duḡu vivirana, be Mamaitua sibo koya katai kaue da ami waisumaḡama sibo yai rewapanana. Be mate yà ḡoeḡoe da taumi Mamaitua riunama semosemonama sibo koya katai kauena. Be riunama semosemonama, inam vutuna Keriso, 3 tauna ḡarone nuauyauya be katai matabudi ta kenakenana. 4 Uma kauidima yà riuriuemina da tokare nam aitau adi giu ḡaroroe sibo a boru waideḡemi. 5 Avedi da taugu nam taumi mate, be arue yaḡoro taugu taumi mate. Be yàwai nuavere kauana da ami waisumaḡama Keriso ḡarone koya boru be tauna na sague ko midimidi bagibagina. Inam nama raḡan matabuna ko miana.

Waikatakatai kaikaiyovudima nam koi muriwatanedi

6 Taumi kaite Yesu Keriso koya paḡo da tauna Bada nopomie e miamiana. Vutuna aubainama taumi raḡan patapatanama Keriso na yawasanae nama sibo koya miana. 7 Be waramimima tauna nopone e yovo da ei yasi kaididi, be ko kaigurate da ami waisumaḡe koi rewapanana, maika boni awai katakataimina nama. Be Mamaitua waikaiwenama nam ko gose.

8 Ko kita kaua da nam aitau adi giu ḡaroḡaroroe ta gwayemi be ta boru waideḡemi. Baninama taudi adi waikatakataima inam nam Kerisoe tima veraverauna, ibewa. Inam waikatakataidima matabudi dobu adi waikatakataima, be arua gewegewedima banaga adi noḡote ta saḡa be uma banegidima adi banagama tawai katakataidina. 9 Be Keriso noponama Mamaitua ya moḡavuna, be Mamaitua ḡominama tauna nam anikitakita, be Keriso tubuḡine Mamaitua ewai maḡatarina. 10 Be teneḡinama nama Kerisoe taumi mate Mamaitua na yawasanama nopomima ya moḡavuna. Be Keriso yaba matabuna wairewapanidima be Seitan be babada dosidima matabudi debedie, Keriso tauna vutuna ewai badana. 11 Raḡanine taumi Keriso koyawai sumaḡena, dobudine taumi kopitom arue koya paḡona, be nam kopitom ḡoma tubuḡimima ta tomtomna nama, ibewa da Yesu ami gewagewama ya tom porena, 12 baninama ami babataitoe, inam taumi Keriso mate a dobo tenaḡemina. Be mate Mamaitua na rewapanae gurie be ya kawa midisuḡu munaḡemina ami waisumaḡama aubainama. Teneḡinama nama Mamaitua Keriso gurie be ya kawa midisuḡu munaḡena.

13 Boni taumi ami gewagewama aubainama koya gurina, baninama ami gewagewama yaḡoro nam tomtom porena. Be mate babataitoe Mamaitua taumi Keriso mate yai yawasana tenaḡemina, be ami gewagewama ya noḡota poredina. 14 Baninama dà gewagewama pepanama e riuriu da tauda Yesu na etare sibo tè midina, be Mamaitua inam pepanama ya kaipore be korosi bogane ya tuparatuna. 15 Mamaitua inam kedane Seitan be penama wairewapanidima matabudi nimedie ḡavia purepuredima ya rawadaberaridina, be patara matedie korosie Seitan be penama yai tunimayaḡidina.

16 Vutuna aubainama aba ko kanikani bo ko tegotegona, nam aitau e riutuaḡaiemi, bo taparoro raḡandima dosidima bo Sabat raḡandima deḡoda nam koi muriwatanedi, bo nawaravi soidima nam koi muriwatanedi, dobudine nam aitau sibo ya riutuaḡaiemi. 17 Uma kauidima matabudi inam yawasana muriḡa da e verauna, be keyau kavanaḡa taudi awai muriwatanedina. Be Keriso tauna vutuna yodi yaba bani ḡominama. 18 Banaga kaikaiyovudima taudime ta voiedi da kabe voyaḡota banegidi, be raubonie anea ta kitekitedi be ta riuriu vavasaḡemina da taumi sibo anea koya rarau duneedina. Ko kita kaua da uma banegidima nam ta boru waideḡemi, baninama adi noḡotama miremiredima ya voiedi da taudi moraba nopodima ya moḡavuna. 19 Taudi Keriso a raukaigosena, tauna vutuna Mamaitua na damma debanama. Be Keriso ya voie da Mamaitua na ḡoane na damma ya moraba be yai rewapanana. Maika nama debadama tauna tubuḡidama e raberabena nama. Be mate waro tubuḡidama matabuna e kaikaididi tenaḡena.

20 Taumi Keriso mate koya guri tenaḡana, be tauna uma dobune arua gewegewedima adi rewapanae be ya kuvesimina. Be aba aubainama taumi yaḡoro uma dobunama tarawatudima kowai muriwatanedi. 21 Maika: “Uma nam ko voiedi!” bo “Nam ko kanidi!” bo “Nam ko taukonidi!”. 22 Uma yabedima matabudi banaga ḡoma adi tarawatu be adi waikatakataima. Inam yabedima raḡan ḡaubonaḡa tài muriwatenedina, be tokare tài kave munaḡedina. 23 Inam tarawatudima anikitedima maika kabe yaba veredi, raudune aubainama, uma banegidima taudime tubuḡidima ta kovokovoḡa munaḡedi, be uma kauidie ta voivoia munaḡedi da taudi kabe voyaḡota banegidi. Be uma yabedima matabudi kaikaiyovudima, taumi a voiemi da nopomima ai moḡavuna. Be uma yabedima tokare nam ta saguda da tubuḡa ḡoendima tà vaisubedi.

3

Nema Keriso sibo tèi muriwatana bake?

1 Be taumi Kerisoe gurie be ya kawa midisuḡu munaḡemina. Vutuna aubainama yodi marae, deḡo Keriso e miamiae, Mamaitua kasaune, dabudi taumi nuenuemima sibo a kenakenana. 2 Be mate ami noḡotama nam yaba dobue koi nuanoḡonoḡotedi, ibewa da yaba marae koi nuanoḡonoḡotedina. 3 Baninama taumi koya gurina, be ami yawasanama yodi Keriso mate Mamaitua nopone ya moisirina. 4 Keriso vutuna ami yawasanama ḡarone e kenakena. Raḡanine tauna na kaba verau munaḡe, taumi tokare tauna mate neneḡarine ko yana tenaḡana.

5 Vutuna aubainama dobu adi yawasanama gewegewedima ḡaromie ko tom poreporedina. Uma yabedima inam: Waisoḡa yabayababa, yawasana miremiredima, badara, ḡoana gewegewedima. Be waigogo mate, inam kauine taragaie Mamaitua na gabuma kowai gabu raupunana. Be taragai tawai rawakokoitauna. 6 Banaga aitauḡa inam yabedima ta voivoiedina, tokare Mamaitua na medima ḡarodie e tubuḡana. 7 Boni taumi nam kowai sumaḡana raḡanine, taumi mate inam yawasanidima koya voivoiedina. 8 Be yodi nuaḡoraḡora, medi, nopopikapika, waitupadeḡa be giu waibeawarewaredima, matabudi ko gose poredi. 9 Be nam ami banagama ami banagama ḡarodiḡa koi tupadeḡa naḡo, baninama taumi ami yawasana poranama na voiama kaite koya gosena, 10 be yawasana vaunama koya kotena. Inam vutuna Keriso raḡan patapatanama e rawarawa vaudana. Inam kedane dà yawasanama tokare teneḡinama maika yawasana tauwai tubuḡinama na yawasanama e ruvana maika. 11 Inam yawasaninama vaunama nopone tauda banaga matabuda namaḡa. Avedi da tauda eteni bo Jius, bo kopitom banegida bo nam kopitom banegida, avedi da tauda banaga nam katakataida bo taunoya yababa, bo taunoya adi babadama. Tauda matabuda Mamaitua matane inam teneteneḡinaḡa, baninama Keriso tauna matabuda nopode e miamiana.

12 Be mate ko noḡoti da taumi nuaguma taupaḡonama be Mamaitua ya vinemi da yodi taumi banaga babaumima. Vutuna aubainama uma yabedie sibo koyai garemina: Raunuatoi, raukivivere, ḡaubomunaḡa, voyaḡota be damiporaḡa. 13 Be taumi sibo ami banagama mate koyai kawa voyaḡota vivira, be noḡotaporaḡa ḡaromie sibo ya kenana ami banagama ami banagama mate, nema Bada ami gewagewama ya noḡota poredina nama. 14 Be waiḡesaunama yaba matabuna ya saḡa poredina inam wainuapaḡo. Inam vutuna yaba matabuna e soru gogonidi be wainuapaḡoe ewai rawateḡeidina.

15 Bada Keriso na subama nopomie e kena be ei bademina, baninama taumi matabumi tubuḡa tenaḡa. Inam vutuna aubainama Mamaitua ya vinemi da taumi na subae ko miana. Be Mamaitua koi kaiwena.

16 Be Keriso riunama nopomie e moraba be e maura! Yodibe nuauyauyae banaga koi katakataidi be ko raukuredina. Be ma waikaiwimi Mamaitua ḡarone ko sarena, sare Salamo nopodie, kaisuḡu saredi be aba Arua e riuriuemina, nama ko sarena. 17 Be abaḡa ko giugiuedi bo ko voivoiedina, matabuna sibo Bada Yesu isane koya voiedina. Be tauna isane Mamaitua Tamadama koi kaiwena.

Bada isane koi bada kauana

18 Taumi waiwaivi ami tautauḡomama adi waibadama dibune ko mia! Uma kauinama nama Bada matane inam ya vere kauana. 19 Taumi tautauḡoma ami waiwaivima koi nuapaḡoedina, be nam ko riu badobadoedi. 20 Taumi seda ami dosima ko voteyeteyedina. Baninama Bada e ḡoeḡoe da nama sibo koya miana. 21 Taumi dosi ami sedama nam ko kawa nuaboyedi da taudi ta sirawa.

22 Taumi taunoya yaba matabuna ḡarone ami babadama ko voteyeteyedina. Be taumi nam ami babadama anitai nuaveredima aubaidima ta kitekitemi be noḡonairidie ko noyanoya. Inam avedi, be nuemima tabutabune ko voteyeteyedina Bada Yesu anitai nuaverenama aubainama. 23 Raḡan matabuna aba ko voivoiedina, nuemima tabutabune ko voiedina. Inam nam banaga ḡoma aubainama koma noyanoyana, ibewa da inam Bada aubainama ko noyanoyana. 24 Be ko noḡoti da ami noyama maesinama Bada tokare na buderima e utemina. Taumi vutuna Bada Keriso ḡominama ko noyenoyena. 25 Be deḡoda yawasana barabaranama ko voiena, tokare maesinama kovoḡa ko paḡona be nam buderi. Aba gewagewanama koya voivoiena, tokare Mamaitua ruvane e utemina, avedi da taumi banaga dosimi bo nam dosimi, tokare teneḡinama ko paḡona.

4

1 Babada, ami taunoyama ko kita yaḡedi be yaba na didimanae ami taunoyama ḡarodie ko voiena. Be ko noḡoti da matabumi ami Badama marae e mia be matabumi e rawarawa tetemina.

Bada na ḡoane ko miana

2 Raḡan matabuna koi neneḡana, be ko kita kaua da Mamaitua ḡarone ko moiragi nonoḡama waikaiwa mate. 3 Be mate tauma aubaimaima ko moiragi da Mamaitua keda e kaipore be tauma Keriso na giuma ka rauguguyena. Uma giunama boni semoe ya kenakenana, be yodi ya maḡatarana. Be banaga uma giunama vaienama nam ti ḡoena aubainama, taugu dibure a boruguna. 4 Be mate aubaiguma ko moiragi da taugu vari verenama sibo è rauguguya yaḡena. 5 Banaga nam waisumeḡidima ḡarodie koi kita kaua da ami yawasanama didimanidiḡa taudi matedie ko voiedina. Inam raḡandima vutudi nam koi yakaredi, taumi sibo Keriso na yawasanama inam banegidima nam waisumeḡidi sibo koya waikataidina. 6 Raḡan matabuna ami giuma verediḡa ko giu da banaga matabudi beedie vaienama e verena. Ami giuma sibo raḡan matabuna dini boruborunama, maika buta kani e tatai dinina nama. Yodibe taumi tokare banegidima aba ta kaikai nuababaḡena ko giu waibatedina.

Waikaiwa damodamodima

7 Taikikas tauna vutuna yodi nema yà miamia bakona, tokare ei varimina. Tauna banaga patupatutunama Bada matane, be mate taukai saguguma be nuaguma taupaḡonama. 8 Taugu yà riuriuporena ḡaromie da tauna nema yà miamia bakona sibo yai varimina, be mate tauna e duḡumina. 9 Be Onesmas tauna tauwai sumaḡa patupatutunama, be nuaguma taupaḡonama, tauna Taikikas mate ta veraverauna ḡaromie. Be taudi uma dabudine aba ta tubutubuḡana tokare tai varimina.

10 Be Mak tauna e waikaiwemina. Be turaguma Aristakas uma dibure mate ewai kaiwemina. Mak tauna vutuna Banabas tasinama,* be raḡanine ḡaromie e tavana, ko riue da ḡaromie e miana. 11 Be Josua tawai isana “Jastas” tauna mate ewai kaiwemina. Tauwai sumaḡa Jius nopodie inam banegidiḡa taugu ta sagusaguguna Mamaitua na waiguyauma aubainama. Taudi vutudi taugu dibure be a riuriu sagusaguguna. 12 Be Epapras taumi ḡaro ḡomimima mate ewai kaiwemina. Tauna Yesu Keriso na taunoyama verenama, be raḡan matabuna e moimoiragi guratana aubaimima da taumi sibo ami waisumaḡe koya vadidi da koya midi be Mamaitua na ḡoanama sibo koya katai kauena. 13 Taugu yà riuriu kauemina da Epapras tauna e moimoiragi be e noyanoya guratana, taumi Laodisia be Hirapolis† banegimima aubaimima. 14 Be turamaima Luk tauna dogeta, be Demas, taudi matabudi tawai kaiwemina. 15 Be yau banagama tauwai sumaḡa Laodisia nopone ko riuedi da yàwai kaiwedina. Be Nimpa na vadae Mamaitua na damma tawai rawateḡeidina mate yàwai kaiwedina.

16 Raḡanine uma letanama ko siasiava rovona murine, ko riupore nawena Mamaitua na damma Laodisiama ḡarodie be taudi ta sievina. Yodibe taudi adi letama è girugirumina, ta riupore verauḡena ḡaromie da taumi ko sievina.

17 Be Arikipas umanama ko riuena, “Noya Bada ḡarone kuya paḡopaḡona kwa kaigurate da kwa raudamoena, be nam poune kwa gose pore.”

18 Uma letanama nopone waikaiwa, inam taugu Pol nima ḡomigue è girumidina. Ko noḡotigu da taugu dibure yà miamiana, be nam ko noḡota poregu. Be Bada na raukiviverema ḡaromie e kenana.

* 4:10: Gurik bonane ya riuna: ‘Cousin’.

† 4:13: ‘Laodisia’ be ‘Hirapolis’ inam meagai isedima.

1 Tesalonaika

1

2

3

4

5

Tesalonaika 1

adi letama pakanama

1

Pol na waikaiwama

1 Taugu Pol, Saelas be Timoti uma letanama ka girugirumina taumi aitauḡa Mamaitua na damma Tesalonaika meagaine ko miamiana ḡaromie. Mamaitua Tamadama, be Bada Yesu Keriso taumi ḡaroḡaronama. Taudi adi raukiviverema be adi subama ḡaromie e kena nonoḡana.

Pol Mamaitua ewai kaiwena, Tesalonaika banegidima adi waisumaḡama aubainama

2 Tauma raḡan matabuna ama moiragie isemima ka vato be Mamaitua ka waikaiwa kauena, 3 baninama waisumaḡa e voiemi da ko noyanoyana, be wainuapaḡo e voiemi da yaba matabudi ko voivoiedina. Be ami noḡotama Bada Yesu Keriso ḡarone koya boru be kowai raba nuetauna Bada na kaba verau munaḡama aubainama.

4 Yau bana, tauma kè kataie da Mamaitua yai nuapaḡoemi be ya vinemi da taumi tauna ḡaroḡaronama. 5 Baninama tauma vari verenama ḡaromie kè rarau guguyena nam giuḡa, ibewa da rewapana mate, be nuemima nopone Arua Babau ya riuemi da inam matabuna riukaua. Be tauma taumi mate nema tè mia bakona ama yawasanama, taumi koya kataiena, 6 be tauma be Bada ama yawasanama taumi koya ruvedi be nama kivimaiḡa ko naḡonaḡona. Avedi da ami piripirima dosinama, be yaḡoro Arua Babau ya voiemi da vari verenama ma nuaveremi koyai aninena. 7 Vutuna aubainama tauwai sumaḡa Masedoniama be Akaia nopone mataira veredima ḡaromie a kitedi, be nama ta naḡonaḡona. 8 Be yodi Mamaitua na riuma taumie e dabedaberarana banaga matabudi ḡarodie be dobu ḡesaudie mate ta vaivaiena. Be deḡo deḡo ka naḡonaḡona, taumi ami waisumaḡama Mamaitua ḡarone, taudi ta giuemai be ka vaivaiena. Be tauma nam aba taumi varimima taudi kama riuriuedina. 9 Taudiḡa taumi ami yawasanama ta giugiuena da taumi nema tauma koyai aninemaina, be nema kokoitau rauduneedima koya gosedi, be Mamaitua riuriukauina be miamia nonoḡinama yodi kowai muriwatane be aubainama ko noyanoyana. 10 Be mate taudi ta giugiuna da taumi kowai raba nuetauna da Mamaitua Natunama marae be e verau munaḡana. Tauna vutuna Yesu, gurie be Mamaitua ya kawa midisuḡu munaḡena. Mamaitua na medima e veraverauna sibo ya kovoḡidana, be Yesu tauna vutuna ewai yawasanidana.

2

Pol Tesalonaika nopone ya noyana

1 Yau bana, taumi koya kataiena da raḡanine tauma taumi mate tè miamiana, inam nam miana kavakavana, ibewa da ama mianama banibiribiridima. 2 Muriḡa da vari verenama ḡaromie kè rauguguyena, tauma piripiri be wainuatoitoi dosinama Pilipi meagaine kè banavidina. Be avedi da banaga toitoi patara noḡodie, matamaie a raukani dawe be a kunukunuremaina, be yaḡoro Mamaitua ya sagumai be vari verenama kè rauguguyena ḡaromie. 3 Tauma kè rarau guguyana raḡanine, tauma nam kaiyovu ke giue bo nam aiyaba ke voia waigewa be kei kedadoka waigewemina.

4 Ibewa da tauma Mamaitua yai aninemai be ya vinemai da vari verenama ka rarau guguyena. Be tauma nam banaga noḡonairidie ke rauguguya gagabana. Ibewa da Mamaitua aniwai nuaverenama aubainama kè rarau guguyana, baninama tauna vutuna nopo taukitanama. 5 Mamaitua ya kataiena da tauma nam airaḡan ke gwayemi bo ke giugiu reḡareḡauna da mane sibo koya utemai. 6 Be mate tauma nam kawasaḡe kedanama ke wanewanena da taumi be banaga ḡesaudima mate sibo koya kawa saḡemai, ibewa. 7 Tauma Keriso na apasolma. Vutuna aubainama tokare teneteneḡinama aba ḡaromie sibo kè paḡona, be tauma nam nama ke voiana, tauma inam maika tina, natunatunama e raberabedi be nam aiyaba na sedama ḡarodie ima paḡopaḡona. 8 Taumi nuamaima koya paḡona aubainama, tauma nam Mamaitua riunaḡa ke giuena ḡaromie, ibewa da tauma kèi uta munaḡemai be aubaimima ka noyanoyana.

9 Yau bana, ko noḡoti da tauma kupi da suara Mamaitua riunama verenama rauguguyenama aubainama, be tauma tunimaima kè kwapu guratena, be nam kewai vadasaḡana da sibo kè tainuaboyemi. 10 Taumi matemie be Mamaitua matane tauma banaga babaumai, didimanimai be nam aiyaba ke voia waigewana da taumi tauwai sumaḡa sibo koyai wavumai. 11 Be ko noḡoti da tauma tenatenaḡaḡa kè rabemina, maika tauḡoma na sedama e raberabedina nama. 12 Tauma kè rarau kuremi, kè riuwai nuasubesubemi be kè riu vavasaḡemina da taumi Mamaitua na sedama be na ḡoane nama ko miana, baninama tauna ya vinemina da taumi tokare na waiguyauma neneḡarine ko miana.

13 Be tauma yaḡoro Mamaitua kawai kaiwena, baninama taumi Mamaitua riunama ḡaromaie koya paḡo be koyai aninena. Taumi koya kataiena da inam nam banaga ḡoma adi giu, ibewa da inam Mamaitua na giuma. Be yodi inam giunama taumi aitauḡa tauwai sumaḡa, nopomie e noyanoyana.

14 Be yau bana, taumi Mamaitua na damma Judia nopone koya ruvedina, baninama taumi piripiri ami banaga ḡomama ḡarodie koya banabanavidina, teneḡinama nama Mamaitua na damma Judia nopone taudi piripiri Jius ḡarodie a banavidina.

15 Jius banegidima taudi vutudi peroveta be Bada Yesu ai guridina, be tauma mate a raukivi gewegewemaina. Taudi Mamaitua ta tatai tuaḡai, be banaga matabudi tawai ḡaviedina. 16 Be raḡan matabuna taudi ta riuriu tuaḡaiemaina da tauma nam sibo vari verenama eteni ḡarodie kè rarau guguye da sibo a yawasana. Inam kedane taudi adi gewagewama ta tatai potopotodina. Vutuna aubainama Mamaitua ya medi be adi kovoḡama ya utedina.

Pol Tesalonaika banegidima vakitedima ya ḡoena

17-18 Yau bana, tubuḡe taumi raḡan ḡaubonaḡa kè taugosemina. Be ama noḡote yaḡoro tauma taumi mate, be kè ḡoe kaue be kè rarau rubu guratana da sibo kè verauna ḡaromie. Be mate taugu Pol è rarau rubu gurata da sibo è vakitemina be Seitan ama kedama ya miditomna. 19 Yesu Keriso na kaba verauma raḡanine aiyaba Bada kai katai da tauma taunoya veremai? Tauma tokare taumi ami waisumaḡama vutuna tauna kai kataiena. 20 Baninama taumi inam ama noyama votanama, be taumie tauma tokare ka kawa saḡemaina.

3

1 Tauma varimima vaienama kèi raba rereḡa da ḡaromaie nam teneteneḡina, vutuna aubainama ama ogama kè taraḡi da taumaḡa Atensma kè miana 2 be Timoti kè riu porena ḡaromie. Timoti tauna turamaima, Mamaitua na taunoyama. Tauna Keriso varinama tauwai daberarinama, be kè riuporena ḡaromie da ami waisumaḡe e duḡumi be koi rewapanana, 3 be ami waisumaḡe e sagumi da nam aitau raurubue bo piripirie kwa beku. Mamaitua ya vinedana da tauda tokare piripiri tà banavidina. 4 Tauma taumi mate tè miamiana raḡanine, tauma raḡan patapatanama kè riuriuemina da tokare piripiri tà banavidina. Be yodi aba ta tubutubuḡana taumi kaite koya kataiena.

5 Vutuna aubainama taugu è mia rereḡa be ḡarogue nam teneteneḡina, vutuna aubainama Timoti è riuporena ḡaromie da ami waisumaḡama sibo ya kitana. Taugu nuaguma ya rovona, deḡoda tauraurubu ima raurubumi be ami waisumaḡe koma bekubeku. Deḡoda nama i tubuḡana, naumeki da tauma ama noyama inam kèi yakarena, be inam noya kavakavanama.

Timoti Tesalonaika varidima ya verauḡena

6 Be Timoti yodi ḡaromaie ya tava munaḡa be yai varimaina da ami waisumaḡa be ami wainuapaḡoma yaḡoro e kenakena be ewai rewapanana. Tauna yai varimaina da taumi dokane kè vava kitemina yaḡoro ma nuaveremi ko noḡonoḡotina, be yodi ko noḡonoḡota guratemaina da sibo kè vakita munaḡemina. Be tauma mate ka noḡonoḡota guratemina da sibo kè vakita munaḡemina. 7 Vutuna aubainama yau bana, avedi da tauma nuaboya be piripiri toitoi nopodie, be raḡanine Timoti ami waisumaḡama yai varimai be kè vaivaiena, tauma nuamaima ya subana. 8 Yodi anikitanama rewapana kè paḡona, baninama taumi ami waisumaḡama Bada ḡarone koya boru be ko midimidi bagibagina.

9 Vutuna aubainama tauma yodi Mamaitua kawai kaiwena, baninama taumie tauma Mamaitua matane kawai nuaverena. 10 Kupi da suara tauma ka moimoiragi guratana da taumi agunai ka kita munaḡemina, be ami waisumaḡe aba da ko marumaruabiena ka sagumina.

11 Tauma ka moimoiragina da Tamadama Mamaitua be dà Badama Yesu keda sibo a vokaukaue be tauma kè verauna ḡaromie. 12 Be mate Bada Yesu ami wainuapaḡoma sibo yai morebi be ya daberarana banaga ḡesaudima mate ḡarodie, maika nema tauma kawai nuapaḡoemina nama. 13 Be mate tauna nopomima sibo ya voiedi da ai rewapana be taumi banaga babaumima sibo koya tubuḡana. Be Bada Yesu na banagama babaudima mate adi kaba verau munaḡama raḡanine, taumi nam wavu sibo ḡaromie ya kena Tamadama Mamaitua matane.

4

Mamaitua na ḡoane ko miana

1 Yau bana, tauma ka riuriuemina da nema sibo koya mia bako da Mamaitua koyai nuaverena. Tauma kaite kè kataiena da taumi nama ko miamiana, be yaḡoro Bada Yesu isane kawai baḡemina da inam yawasaninama ko kaiguratena. 2 Abaḡa Bada Yesu isane kewai katakataimina, vutudi ko noḡotidina!

3 Mamaitua na ḡoanama inam umanama: Taumi sibo banaga babaumima koya tubuḡana. Nam koi soḡa yabayababa 4 be mabimime ami waiwaivima ko naḡidi be Mamaitua matane ami waiwaivima taudiḡa ḡarodie sibo koya mia kauana. 5 Be nam ko badara yabayababa eteni banegidima maika, taudi Mamaitua nam ti kataiena aubainama nama ta voivoiana.

6 Be turamma nam debane mui kwa pore, bo turamma na waivima aikedae taunaḡa kuya banavina, nam noḡota gewagewa kwa kote. Banaga aitauḡa inam nama ta voivoiana, tokare Mamaitua e kovoḡidina. Uma kauidima maiḡone kè giuemi be nuemima kè boruna. 7 Mamaitua ya vinedana da tauda banaga babaudama sibo tè miana, be nam sibo yawasana miremiredie tè miamia, avedi. 8 Vutuna aubainama aitau da uma tarawatudima e riutuatuaḡaiedina, tauna nam banaga ima riuriu tuaḡaiena, ibewa da Mamaitua e riuriu tuatuaḡaiena, tauna vutuna Arua Babau e uteutemina.

9 Be wainuapaḡo aubainama tauma nam aba ke girumina, baninama Mamaitua kaite yaba matabuna yai kataimi 10 be taumi tauwai sumaḡa Masedoniama kowai nuapaḡoedina. Be ka riuriu vavasaḡemina da inam kauinama ko kaiguratena. 11 Be taumi sibo koya mia genuana be koya rabe munaḡemina. Be nimemima sibo yai dagudaguna anisagumima aubainama, maika boni kè riuriu vavasaḡemina nama. 12 Inam kauine banaga nam waiwaisumeḡidi taudi ta kitemi be ta viviremina, be nam banagaḡa nimedima ko raberabe da ko tainuaraḡeraḡedina.

Bada na kaba verauma

13 Yau bana, tauma ka ḡoeḡoena da taumi banaga guriguridima adi riukauama sibo koya kataiena. Inam raḡanine taumi tokare nam koyai nuaboya be koya ḡaba gurata, banaga nam waisumeḡidi adi voiama maika, baninama taudi tokare nam marae ta naḡo. 14 Tauda tàwai sumaḡana da Yesu Keriso gurie be ya midisuḡu munaḡana. Be mate tàwai sumaḡana da aitauḡa Yesu Kerisoe a gurigurina taudi tokare Yesu mate, Mamaitua e verauḡa tenaḡedina.

15 Bada na waikatakataie umanama ya riuna: Na kaba verauma raḡanine tauda yawayawasanidama nam banaga guriguridima tà doka sasaridi. 16 Bada na kaba verauma raḡanine, Mamaitua bonanama dosine e riuna, be anea adi badama dosinama e yokona, da Mamaitua na bogigima e riuna. Inam raḡanine Bada mara e gose be e yovona. Inam raḡanine tauwai sumaḡa guriguridima ta midisuḡu dokana, 17 yodibe tauda yawayawasanidama mate gunume tài rawateḡeida be Bada tà verau bodena. Dabudine tauda Bada mate tài rawateḡeida be tà mia nonoḡana. 18 Vutuna aubainama uma giudie ami banagama ko riuwai nuasubesubedina.

5

1 Yau bana, tauma nam tokare ḡaromie ka giruma be ka riuemi da aba raḡandie uma kauidima ta tubuḡa. 2 Ibewa da taumi sibo koya katai kauena da Bada na kaba verauma inam banaga danedanenenama kupie e tavatavana maika. 3 Yaba matabuna e kenakena nuetauna raḡanine, banaga ta riuna, “Yodi suba tè banavina, be yaba matabuna inam naumeki.” Inam raḡanine ei raḡantenaḡe da gewagewa tabu be tabu dobu matabuna ei verautatena. Maika waivi bogaboganama kana tauma e surusuruna nama. Inam raḡanine nam deḡo aniwai moisiri ima kenakenana.

4 Be yau bana, taumi nam tadiwanawanae koma miamiana da uma raḡaninama sibo ya tainuababaḡimi, taudanedanene maika. 5 Taumi matabumi yana natunatunama, be tauda nam kupi bo tadiwanawana natunatuna. 6 Vutuna aubainama tauda nam sibo banaga kenekenedima tè ruvedi, ibewa da tauda sibo matadama a kaya be noḡota didimanidima debade sibo a kenana. 7 Be aitauḡa da kenekenedima taudi kupie ta kenakenana, be taudi aitauḡa tegotego buedima taudi kupie ta tegotego buana. 8 Be tauda yana ḡaroḡaronama aubainama, tauda sibo noḡota didimanidima debade sibo a kenana. Vutuna aubainama waisumaḡa be wainuapaḡo tài kade, be ami yawasanama Bada ya uteutemina koi kunuboboena. 9 Baninama Mamaitua ya vinedana da tauda nam na medie kovoḡa sibo tè banavi, ibewa da dà Badama Yesu Kerisoe yawasana sibo tè paḡona. 10 Tauna aubaidama ya gurina aubainama. Na kaba verauma raḡanine, avedi da tauda gurigurida bo yawayawasanida, tauda matabuda tauna mate tà mia nonoḡana. 11 Vutuna aubainama Bada riune koi kawa duḡu vivira be koi rewapanana, maika yodi ko voivoiena nama.

Pol na raukurama damonama

12 Yau bana, aitauḡa Bada na noyae tawai badana, taudi ko viviredina, baninama taudi ḡaromie ta noyanoya guratana, be ta rarau kuremina. 13 Koi nuapaḡo guratedi be ko vivira kauedina, baninama ta noyanoya guratana aubainama. Be ko kita da ami banagama mate subae sibo koya mia kauana.

14 Be yau bana, ka riuriu guratemina da aitauḡa matagayagayawidima ko riuwai noḡotidina, be aitauḡa moḡimoḡiḡidima ko riu sagusagudina, be aitauḡa adi waisumaḡe ta vovo gwaḡagwaḡana ko sagudina. Be ami banagama mate ko voyaḡota vivirana.

15 Be ko kita da nam aitau gewagewa, gewagewae ei maesi. Raḡan matabuna ko raurubu da vereḡa ami banagama ami banagama ḡarodie ko voiedina, be banaga ḡesaudima ḡarodie mate.

16 Raḡan matabuna koi nuaverena! 17 Ko moiragi nonoḡana raḡan matabuna! 18 Abaḡa ḡaromie ta tubutubuḡana, raḡan matabuna Mamaitua koi kaiwena! Inam vutuna Mamaitua na ḡoanama taumi aitauḡa Yesu Keriso tauwai sumaḡenama ḡaromie.

19 Arua Babau kai maika e karakaratina, nam koi tiriri gaba! 20 Aitauḡa tawai perovetana, nam ko riutuatuaḡaiedi, 21 be adi giuma matabuna ko raurubudi da ko kitana, inam riukaua bo ibewa. Veredima da ko ragaudina, 22 be gewegewedima da ko gosaḡana.

Pol na waikaiwa damonama

23 Mamaitua tauna vutuna suba Badanama, tauma kawai baḡana da tauna sibo ya kawa babaumina. Be mate kawai baḡana da aruimima, nopomima be tubuḡimima nam wavu e paḡo, naumeki da Yesu Keriso dà Badama na kaba yovo munaḡama raḡaninama e tavana. 24 Tauna patupatutunama ya vinemina da tokare nama e voiena.

25 Yau bana, aubaimaima ko moiragina.

26 Wainuapaḡoe ami banagama koi kaiwedina.

27 Bada isane yà riuriu vavasaḡemina da uma letanama tauwai sumaḡa matabudi ḡarodie ko sievina.

28 Dà Badama Yesu Keriso na raukiviverema ḡaromie e kenana.

2 Tesalonaika

1

2

3

Tesalonaika 2

adi letama wairabuinama

1

Pol na waikaiwama

1 Taugu Pol, Saelas be Timoti uma letanama ka girugirumina, taumi aitauḡa Mamaitua na damma Tesalonaika meagaine ko miamiana ḡaromie.

Mamaitua Tamadama, be Bada Yesu Keriso taumi ḡaroḡaronama. 2 Mamaitua Tamadama, be Bada Yesu Keriso adi raukiviverema be adi subama ḡaromie e kenana.

Etara Yesu na kaba verauma raḡanine

3 Yau bana, tauma raḡan matabuna Mamaitua kawai kaiwena taumi aubaimima. Be inam nama ya verena, baninama ami waisumaḡama e moramoraba be ami wainuapaḡoma ami banagama ḡarodie mate e moramorabana. 4 Vutuna aubainama Mamaitua na damma dobu ḡesaudima ḡarodie, tauma ka rarau guyaguyauemina. Baninama taumi ḡaromie piripiri be nuaboya a moraba kauana, be yaḡoro taumi koya damiporedi be ami waisumaḡe yaḡoro ko kaikai guratena. 5 Mamaitua na waiguyauma kana taiye, taumi nuaboya be piripiri ko banabanavidina. Be uma nuaboyedie be piripiridie tauda yodi tà kita da Mamaitua na etarama, inam vutuna didimana. Baninama inam kedane e vovo kaukauemina, na waiguyauma aubainama, da tokare na waiguyauma nopone ko saḡana. 6 Mamaitua banaga adi kovoḡama tokare e utedina, vutuna aubainama aitauḡa taumi ta raraukivi gewegewemina, taudi tokare e kovoḡidina. 7 Be Bada gunume e maḡatara be e yovoyovona raḡanine, taumi aitauḡa yodi piripiri be nuaboya ko banabanavidina, tokare suba be sipere Mamaitua e utemina. Be teneḡinama nama tauma e utemaina raḡanine, Bada e maḡatara be e yovona kai menamenanama maika, na aneama wairewapanidima mate. 8 Be taudi aitauḡa Mamaitua nam ti kataie be dà Badama Yesu na giuma nam tima vovo teyeteyena, taudi tokare e kovoḡidina. 9 Taudi Bada na rewapanama be na yanama ta dobi pore ḡavoe be kovoḡa kenakena nonoḡinama ta paḡona. 10 Be tauwai sumaḡa babaudima matabudi inam raḡanine tai nuaverena, be isanama ta kaisuḡusuḡuna. Be taumi mate, baninama ama rauguguyama koya vaie be koyai sumaḡana.

11 Mamaitua ya vinemina da taumi tauna natunatunama. Vutuna aubainama ka moimoiragina da raḡan matabuna Mamaitua matane, taumi sibo na ḡoane nama koya mia kauana. Be mate ka moimoiragina da Mamaitua rewapana e utemi da ami waisumaḡe aba veredima ko noḡonoḡotidina, vutudi sibo koya voivoiedina. 12 Inam raḡanine taumie da banaga matabudi tokare Bada Yesu isanama ta kaisuḡusuḡu, be taumi ta viviremina nama Yesu ta vivirena. Inam kauidima Mamaitua be Bada Yesu Keriso adi raukiviverema aubainama nama ta tubutubuḡana.

2

Mamaitua tauwai ḡavienama*

1 Yau bana, Bada Yesu Keriso na verauma, be nema tauda mate tài rawateḡei bakona, vutudi yà riuemina. 2 Nam aitau e riuwai gusumi bo e tainuaboyemi be umanama e riu, “Bada na raḡanima kaiteka ya tavana.” Avedi da taudi rauboni kaikaiyovudie adi giuma kabe ti paḡopaḡo, bo tauma kabe leta kè girumi be umanama kè riuriuedi, “Bada na raḡanima kaiteka ya tavana.” Inam matabuna kaiyovu. 3 Nam aitau ei buemi be koi sumaḡe.

Bada na raḡanima nam tokare e tava makai. Noḡone banaga toitoi adi waisumaḡama ta gosedi be Mamaitua ta mia tautauriena. Inam raḡanine Mamaitua tauwai ḡavienama e maḡatarana. Tauna vutuna gewagewa tauwai tubuḡidima. 4 Tauname e kawa saḡe munaḡe, be Mamaitua be yaba matabudi banaga ta rarau duneedina e riutuatuaḡaiedina, be Mamaitua na tempolma nopone e saḡa da e mia, be tauname e riu munaḡe be e riuna, “Taugu vutuna Mamaitua.” 5 Ko noḡoti da taugu taumi mate tè miamiana raḡanine, uma yabedima matabudi è riuwai nonoḡimina. 6 Be Mamaitua tauwai ḡavienama yodi sibo ya verauna, be aba inam baneginama e kaididi be e raberabena, taumi koya kataiena.

7 Mamaitua taumia tautaurienama na rewapanama kaiteka mareḡa waimoisirie e noyanoyana, be aitau da taukaididinama ya kaididi be e raberabena, naumeki da na raḡanima boruborune, e raukai gose be e variana. 8 (v8a) Yodibe inam baneginama Mamaitua tauwai ḡavienama e maḡatarana. 9 Mamaitua tauwai ḡavienama tauna tokare Seitan na rewapanae e maḡatara da Seitan na noyama e voiedina. Be Seitan rewapana e ute da inam baneginama voia be mataira dosidima e voiedi da banaga sibo ya kaiyovuedina. 10 Be yaba toitoi e voiedi be banaga kwakokwakodima e boru waideḡedina, baninama taudi Mamaitua na riukauama a tuaḡaie, be nam ti sumaḡena da yawasana sibo a banavi. 11 Inam kauidima aubainama Mamaitua banaga e voiedi da taudi kaiyovu tai sumaḡedi be tai muriwatanedina. 12 Yodibe matabudi adi kovoḡama dosinama ta paḡona, baninama riukaua nam ti sumaḡena, be taudi gewagewa awai nuapaḡo guratena aubainama. (v8b) Be Bada Yesu na kaba verau munaḡama raḡanine, yavutune Mamaitua tauwai ḡavienama e suve waibakoko, be Yesu neneḡarine e kawa gewagewa be e kawa koakoana.

Ko midi da bagibaginaḡa

13 Yau bana, Bada ewai nuapaḡoemina aubainama, tauma raḡan matabuna sibo Mamaitua kèi kaiwena, baninama tauna noḡone ya vine dokemina da na yawasanama ko paḡona. Uma yawasaninama koya paḡopaḡona maika, Arua ya voiemi da taumi banaga babaumima, be mate taumi Mamaitua na riukauama koyai sumaḡena. 14 Inam baninama tauma ama rauguguyama aubainama, taumi ya vinemina da tokare Bada Yesu Keriso neneḡarine ko miana.

15 Vutuna aubainama yau bana, ko midi da bagibaginaḡa, be aba mudumaie bo letae kewai katakataimina, vutudi ko kaidididina.

16 Tauda dà Badama Yesu Keriso, be Tamadama Mamaitua isedima tauma ka kaisuḡusuḡuna, baninama taudi ai nuapaḡoeda be adi raunuatoie a duḡudana da tauda tokare marae tà mia nonoḡana. 17 Be mate tauma ka moimoiragina da tauna yaḡoro e duḡumina, be rewapana e utemi da taumi ami giuma verediḡa be ami voiama verediḡa ko voiedina.

3

Pol moiragi yai baḡena

1 Yau bana, yodi inam kawai baḡana da aubaimaima ko moiragi da Bada varinama sibo ya daberara makai be banaga sibo a vivirena, maika taumi ḡaromie. 2 Be mate ko moiragi da banaga gewegewedima nimedie be sibo Mamaitua yai yawasanimaina. Baninama nam banaga tabutabunama i sumaḡana, be 3 Mamaitua tauna vutuna patupatutunama, tauna tokare rewapana e utemina, be mate Mamaitua tokare tauraukivigewagewa na rewapanae be e midi ḡaḡarimina. 4 Tauma Bada isane ka noḡonoḡotina da taumi aba ḡaromie kè riuriu vavasaḡemina nama ko voivoiedina, be yaḡoro da ko voiedina. 5 Be ka moimoiragi da Bada nopomima sibo yai keda dokena Mamaitua na wainuapaḡoe, be Kerisoe sibo koya midi da bagibaginaḡa.

Nam ko matagayawa!

6 Be yau bana, yodi Bada Yesu Keriso isane ka riuriu vavasaḡemina da raḡan matabuna tauwai sumaḡa matagayagayawidima ko voredina, baninama taudi nam ama waikatakataima ruvane tima miamiana. 7 Taumi ama voiama koya kataiedina, vutuna aubainama taumi sibo koya ruvamai, be nama koya miana. Tauma taumi mate tè miamiana raḡanine, tauma nam ke matamatagayawana, 8 ibewa, tauma kupi da suara kè noyanoya guratana be nam ami kanima ke kanikani yababena. Ibewa da tauma ama noyae kani kè paḡo be kè kanikanina, be nam aitau ke tainuaboyamna. 9 Tauma ama didimanama e kenakenana da taumi sibo tauma koyai kani bagibagimaina. Be tauma nam nama ke voiana, baninama tauma kè ḡoeḡoena da mataira verenama sibo kè voie be koya kitana. 10 Be tauma taumi mate tè miamiana raḡanine, tauma umanama kè riu vavasaḡemina, deḡoda aitau nam ima noyanoyana, naumeki da tauna nam e kani.

11 Be tauma kè vaiena da banaga ḡesaudima ḡaromie matagayagayawidima ta miamiana. Taudi nam tima mia genuana, be tubuḡidima anisagunama noyanama tima voivoiena, ibewa da taudi tai vadasaḡa be tawai karakarakutu naḡona. Taudi inam tunidiḡa ta kwapukwapu yababena. 12 Tauma Bada Yesu Keriso isane inam nama banegidima kawai baḡedi bo ka riuriu vavasaḡedina da taudi sibo a mia genuanana, be mabidie a noya da sibo adi kanima a banavina. 13 Be taumi yau banagama, raḡan matabuna sibo vere koya voivoiedina be nam tunimima ya tuaḡai.

14 Deḡoda aitau riumaima uma letanama nopone nam ei muriwatane, naumeki da inam baneginama ko kita porena, be nam tauna mate koi rawateḡeimi. Inam kauine tauna tokare e tunimayaḡa be 15 deḡoda tokare na noḡotama e vitarena. Be nam ko voie da ami ḡaviama e tubuḡa, ibewa da ko raukurena, baninama inam taumi turemima.

Waikaiwa damodima

16 Yau bana, suba Badanama raḡan patapatanama suba sibo ya utemina, yaba matabuna ḡarone. Bada taumi ḡaromie e miana.

17 Taugu Pol, uma waikaiwinama taugu nimaḡomigue è girumina. Yodi taumi ko kataie da uma letanama riukaua taugu nimakiviguma. Uma inam taugu yau girumama.*

18 Dà Badama Yesu Keriso na raukiviverema ḡaromie e kenana.

* 2:: ‘Mamaitua tauwai ḡavienama’ Gurik bonane ya riuna: Tarawatu tautuaḡaienama. Uma baneginama tauna noḡone e naḡonaḡona, be tarawatu matabuna tauriutuatuaḡaienama.

* 3:17: Leta tabutabunama Pol na taugirumama ya girumina. Be vers 17 da 18 taudiḡa inam Pol taunaḡa nimane ya girumidina.

1 Timoti

1

2

3

4

5

6

Timoti 1

na letama pakanama

1

Pol na waikaiwama

1 Mamaitua tauwai yawasanidama be Yesu Keriso, taudi a vinegu be a riu vavasaḡegu da taugu Pol apasol è tubuḡana. Be Yesu Keriso tauna vutuna tà raberabena da tokare tà kitana.

2 Tam Timoti ḡarome uma letanama yà girugirumina. Am waisumaḡe tam taugu natuḡomiguma.

Tamadama Mamaitua be dà Badama Yesu Keriso adi raukiviverema, adi raunuatoima be adi subama ḡarome ta kenana.

Tauwai katakatai kaikaiyovudima kwai ḡakedina

3 Raḡanine taugu Masedonia provinsnama naḡonama aubainama, taugu è riu vavasaḡemna da tam Epeses meagainama nopone kwa mia be tauwai katakatai kaikaiyovudima matabudi kwai ḡakedi da nam kaiyovue banaga tai katakataidi. 4 Be mate taudi nam giu poredima kaikaiyovudie* bo kimta poredima ḡarodie sibo yawasana a kerikeri wanedi. Inam kauidie taudi adi raḡanima tawai yakaredina. Taudi nam sibo inam yabedima ai tarapiriedi be a kawa nuaraḡeraḡedi, baninama inam kauidie waikawa saḡasaḡa ta tubutubuḡana. Inam kauidima tokare nam dà waisumaḡe ta saguda, be Mamaitua tài muriwatane, ibewa. 5 Yau riuvavasaḡama yà riuriuemna tokare na damonama inam wainuapaḡo. Be inam wainuapaḡonama inam nopodima vereverene be adi noḡotama vereverene tai nuapaḡona. Yodibe adi waisumaḡama tokare ei rewapana, be tauwai katakatai kaikaiyovudima nam tai muriwatanedi.

6 Be banaga ḡesaudima inam yabedima veredima kaiteka a gosedi, be giu kavekavedima tawai tarapiriedina. 7 Taudi ta noḡonoḡota munaḡedina da taudi kabe tarawatu tauwai katakataidima veredi, be ibewa. Be avedi da adi giuma vaiedima ai rewapana kauana, be yaḡoro taudi aba ta giugiuedina, banidima nam ti kataiedina. 8 Tauda tè kataiena da tarawatu inam yaba verenama, deḡoda tarawatu banaga tà giu waibatedina. 9 Be mate tè kataiena da Mamaitua tarawatu ya voiena nam banaga veredima aubaidi, ibewa da banaga gewegewedima aubaidima,

• taudi aitauḡa tarawatu tauwai katikotovidima,

• aitauḡa tarawatu taurawaḡaiḡaiedima,

• aitauḡa Mamaitua tauriutuatuaḡaienama,

• aitauḡa gewagewa tauwai nuapaḡoenama,

• aitauḡa nopo miremiredima,

• aitauḡa Mamaitua tauwai diboḡinama,

• aitauḡa tametamedi, tinetinedima be banaga ḡesaudima mate tauwai guridima.

• Bo aitauḡa 10 tauwai soḡa yabayababa,

• aitauḡa monamonaḡedima ta gosedi be ta naḡo waiwaivi adi banagama waiwaivi mate be tautauḡoma adi banaga tautauḡoma mate tawai kawa soḡana,

• taudi aitauḡa banaga ta danenedi be ta rarau gimaredina,

• taudi aitauḡa tawai kaikaiyovu be etare tawai bovibovina,

• be taudi aitauḡa yaba toitoi gewegewedima ta voivoiedina, be inam yabedima Mamaitua na waikatakataima didimanidima nopodie nam tima kenakena.

Inam nama banegidima aubaidima Mamaitua tarawatu ya voiedina. 11 Be waikatakatai riuriukauinama inam vari verenama nopone e kenakenana. Inam varinama vutuna Mamaitua ya utegu be yà rarau guguyena. Tauna vutuna boruboruminama, be ya vere vavasaḡana.

Pol Mamaitua yai kaiwena na raunuatoima aubainama

12 Taugu èi nuavere kauana, baninama dà Badama Yesu Keriso rewapana ya utegu be ya noḡoti da taugu patupatutuguma, vutuna aubainama ya vinegu da taugu na noyama yà voivoiena, 13 avedi da taugu boni sorukeakea banegiguma, Keriso èwai diboḡi, be tauwai sumaḡenama è raraukivi gewegewedina. Be Yesu Keriso ya raunuatoieguna, baninama inam raḡanine taugu nam e kataiena aba è voivoie. Inam raḡanine taugu yaḡoro nam ewai sumaḡana. 14 Be dà Badama na raunuatoima ḡarogue ya yovo be ya voiegu da tauna èi sumaḡe, be wainuapaḡo nopoguma ya moḡavuna. Deḡoda tauda dà Badama Yesu Keriso mate tà mia tenaḡana, inam kauidima nama tokare ḡarode ta tubuḡana.

15 Banaga matabudi sibo a kataie da taugu aba yà giuena inam giu riuriukauinama be taudi sibo ai aninena: Yesu Keriso dobue ya yovona, banaga gewegewedima ei yawasanidina aubainama. Be matabudi nopodie taugu naumeki è gewagewa vavasaḡana, 16 vutuna aubainama Yesu Keriso ya raunuatoieguna da tokare banaga matabudi ḡarogue ta kita be ta kataie da tauna ewai raba nuetauna da gewagewa banegidima tokare yawasana kenakena nonoḡinama e utedina, deḡoda taudi Keriso tai sumaḡena raḡanine. 17 Mamaitua tauna guyau miamia nonoḡinama. Tauna miamia moisirinama be guri nam i kataiena, tauna taunaḡa vutuna Mamaitua, be banaga matabuda sibo tauna isanama tè kawa saḡe be tè kaisuḡusuḡu nonoḡena. Inam riukaua.

Pol Timoti nuanama ya boruna

18 Timoti natuguma, uma giudima taugu yà riuemna: Aba noḡone awai perovetaena ḡarome ta tubuḡana, vutudi kwa noḡotidina. Tam inam riudima kwa ragaudi be vari verenama aubainama kwai ḡavia kauana. 19 Be am waisumaḡama kwa kaididi da badonaḡa, be noḡota didimanidima aba nuama e riuriuemna nama kwa voiedina, inam kedane tokare kwai ḡavia kauana. Banaga ḡesaudima taudi noḡota didimanidima aba nuedima ya riuriuena nama nam ti voiedina, be tauwai katakatai kaikaiyovudima awai muriwatanedina. Vutuna aubainama adi waisumaḡama ya kovina, maika waga kabe kira debane i raukaisaḡa be i monumonu. 20 Tautauḡoma rabui isedima Himeneas be Alexanda taudi mate inam banegidima nopodie. Vutuna aubainama Seitan nimane è biridina, dabudine taudi sibo a kataie be nam Mamaitua sibo ai diboḡa munaḡe.

2

Pol Timoti ya riuena da nema sibo ai taparoro bakona

1 Taumi aba sibo koya voia dokena inam umanama: Noḡone taumi banaga be Mamaitua poudie ko midi be banaga aubaidima ko moiragi be Mamaitua koi baḡa da e sagudina. Be mate Mamaitua koi kaiwena banaga matabudi aubaidima. 2 Inam kauinama teneḡine nama ko moiragina guyaguyau be waibabada aubaidima, da tauda tokare subae tà mia genuana be Mamaitua tà voteyeteye be tài kawa vivirana. 3 Uma inam kaua verenama Mamaitua tauwai yawasanidama, inam kauine ewai nuaverena. 4 Baninama tauna e ḡoeḡoena da banaga matabudi yawasana kenakena nonoḡinama sibo a banavi be riukaua waikatakatainama sibo a kataiena. 5 Baninama Mamaitua inam tenaḡa, be banaga tenaḡa Mamaitua be banaga poude e midimidina, inam Yesu Keriso, 6 tauna vutuna banaga matabuda taumidiḡaḡaridama, baninama Mamaitua raḡan ya boruborue Yesu Keriso na yawasanama yai utaena banaga matabudi aubaidima, be yodi Mamaitua nuanama ya subana. 7 Taugu yà riuriu kauana be nam ama kaikaiyovuna, inam kauinama aubainama Bada ya vinegu da taugu apasol be vari verenama yà rauguguyena. Be taugu riukaua waikatakatainama eteni banegidima yài kataidi be tai sumaḡana.

Tautauḡoma be waiwaivi adi giuma

8 Taugu yà ḡoeḡoena taumi deḡo deḡo ami kaba wairawateḡeima raḡanine, tautauḡoma nimedima ta kaisuḡu be ta moimoiragina raḡanine, taudi sibo nopodima vereverene a moimoiragina, be nam medi bo ḡasi mate. 9 Be mate yà ḡoeḡoena da waiwaivi sibo ai gara kaua be tubuḡidima sibo a semo kauedina. Be nam yaba waimataveraveraudie debedima a waisiedi, be nam anibasa yabedima sibo a kotedi maika gara waimataveraveraudima, bo waisia ḡesaudima tabutabu maika posaru bo komakoma, inam avedi. 10 Deḡoda taudi Mamaitua tawai sumaḡena, naumeki da taudi voia veredie nopodima sibo ai siana, inam nama waisianama Mamaitua matane ya verena.

11 Taparoro babadidima tawai katakataina raḡanine, waiwaivi sibo a voyaḡota, a kayokoa be ai beavaia ḡomana, be tautauḡoma adi waibadama dibune sibo a miana. 12 Be taugu nam waiwaivi amawai aninedina da taudi tautauḡoma sibo ai katakataidi, ibewa da taudi sibo ai nuatuḡutuḡu, be nam sibo tautauḡoma adi gabuma a paḡo be ai bada. 13 Baninama Mamaitua noḡone Adam ya voia dokena, be muriḡa Ivi. 14 Be Seitan Ivi ya kaiyovue da ya beku be gewagewa ya voiena, be nam Adam. 15 Be waiwaivi adi noyama naumeki da sibo ai natunatunana. Be mate adi waisumaḡama Keriso ḡarone, be adi wainuapaḡoma sibo a kaiguratedi, be a mia kauana Mamaitua na ḡoane nama. Inam kedane tokare Mamaitua ei yawasanidina.

3

Ekalesia babadidima adi giuma

1 Uma giunama yodi aba yà riuemina inam riukaua: Deḡoda aitau ekalesia debanama waibadenama e ḡoeḡoena, inam naumeki tauna noya verenama e ḡoeḡoena. 2 Be inam baneginama tauna na yawasanama sibo umanama:

• Tauna yawasana didimanine miemieninama,

• be nam aba e voia waigewa da banaga tai giugiue.

• Be tauna waivi tenaḡa e naḡi be vutunaḡa e rabena,

• be inam baneginama miamia genuaninama, be nam voivoia yabayababina,

• be tauna na noḡotama matabudi didimanidiḡa,

• be tauna voyaḡota be vivira baneginama,

• be banaga na vadae ta tavatavana taurabe kauedima.

• Be tauna Mamaitua na damma tauwai katakataidima,

• 3 be nam tegobua banegina,

• be nam sorukeakea banegina.

• Tauna vovoyaḡotinama be nam kayokayo medimedina,

• be nam mane tauwai nuapaḡoenama banegina.

• 4 Tauna na vadama banegidima ei bada kauedina keda verene, be e kita da na sedama tauna ta voteyeteyena. 5 Be deḡoda tauna na vadama banegidima ḡarodie nam ei bada kaua, inam tokare nam teneteneḡina da Mamaitua na damma ḡarodie ei bada.

• 6 Be tauna nam sibo waisumaḡa vaunama banegina, baninama deḡoda tauna noponama rauguyaguyau e moḡavu, be tokare kovoḡa e banavina maika Seitan.

• 7 Be banaga nam waiwaisumeḡidi mate tauna sibo a vivivivirena be a kawakawa saḡena, be deḡoda ibewa, inam tokare banaga tai giugiue be Diaboro na kwaroe e raukaisaḡa be e tikonina.

8 Be kauinama teneḡinama ekalesia taurabedima nama.

• Banaga matedie taudi banaga viviviredima,

• be nam banaga tauriu waimatakoedi.

• Be nam tegobua banegidi,

• be nam kaiyovue a rarau mane bo a rarau purapura.

• 9 Taudi adi noḡotama didimanine waisumaḡa waikatakataidima ta kaididina. Inam vutuna Mamaitua yai maḡatarina ḡarode.

• 10 Noḡone ko kita wairuvedi, be deḡoda nam aba gewagewanama ḡarodie ko banavi, naumeki da taudi Mamaitua na damma ta rabedina.

11 Be kauinama teneḡine adi waiwaivima nama.

• Banaga matedie taudi waiwaivi viviviredima,

• be nam tawai mena bo tawai karakarakutu.

• Be taudi miamia genuanidima, be nam voivoia yabayababedi,

• be taudi waiwaivi patupatutudima.

12 Be ekalesia taurabenama tauna waivi tenaḡa kavakava ya naḡina. Be tauna na sedama be na vadama banegidima ei bada kauedina keda verene. 13 Deḡoda ekalesia taurabenama e noya kauana, banaga tauna tokare ta kawa saḡe, be tauna ma raudebatorana Bada Yesu Keriso ei matematena banaga noḡodie.

Mamaitua waikatakatai riuriukauinama ewai maḡatarina

14 Taugu yà noḡonoḡotina da raḡan ḡaubonaḡa yà verauna ḡaromie, be taugu yaḡoro uma letanama yà girugirumina tam ḡarome, 15 baninama deḡoda taugu nam yà verau, tam kaite kuya kataiena da Mamaitua na vadae tauwai sumaḡa nema sibo a vivira bakona. Taudi vutudi riukaua Mamaitua miamia nonoḡinama na damma, vutuna aubainama taudi Mamaitua na waikatakataima kadi tuatuama.

16 Mamaitua waisumaḡa riuriukauinama yai maḡatarina ḡarode, nam aniriuriu nuababaḡe, baninama inam umanama,

Keriso tubuḡe ya maḡatarana,

be Arua Babau ewai maḡatarana da Keriso tauna naumeki didimana baneginama.

Be anea tauna a kitana.

Be tauwai sumaḡa dam matabuna ḡarodie tauna a rauguguyena,

be banaga dobu matabuna tauna ai sumaḡe,

be Mamaitua ya nawena marae.

4

Tauwai katakatai kaikaiyovudima

1 Arua Babau umanama e riuriu yaḡedana, da raḡan damodie tauwai sumaḡa ḡesaudima tokare waisumaḡa ta gosedi be arua kaikaiyovudima tai muriwatanedina. Be mate taudi penama adi waikatakataima tai sumaḡedi be tai muriwatanedina. 2 Banaga kaikaiyovudima taudi inam waikatakataidima kaikaiyovudima tawai daberaridina, baninama noḡota veredima taudi ḡarodie matabudi a yanisarana.

3 Inam banegidima tawai katakataina da banaga nam sibo ai naḡi. Be mate ta riuriuna da kani ḡesaudima banaga sibo a widinedina. Be inam nam nama. Mamaitua kani matabudi ya voiedina anikani aubainama, be aitauḡa riukaua tawai sumaḡena, taudi Mamaitua tai kaiwe be inam kanidima ta kanidina. 4 Yaba matabuna Mamaitua ya voivoiedina inam taudi yaba veredima, be nam sibo tè riutuaḡaiedi. Tauda Mamaitua sibo tèi kaiwe be muriḡa da tè kanina, be Mamaitua matane inam kanidima matabudi veredima, 5 baninama inam kanidima Mamaitua riune be moiragie tokare kani babaudima ta tubuḡana.

Ekalesia babadidima nema sibo a mia be a noya bakona

6 Deḡoda inam giudima nama tauwai sumaḡa kwai katakataidina, naumeki da tam inam Yesu Keriso na taunoyama veremma. Inam kedane tokare banaga ta kataiem da tam Bada kwawai sumaḡena, be riunama vutuna kwawai muriwatane be kwa kanikani bagibagiena. 7 Giu poredima kaikaiyovudima be bua giudima kwa gosedina. Be kwa kita da tam kwa kaigurate be Mamaitua na ḡoane nama kwa miana. 8 Be yawasana tubuḡe tà kaiguratena inam naumeki, be tokare damone nam aba. Be yawasana Arue tà kaiguratena, inam ya vere kauana, baninama damone yawasana kenakena nonoḡinama yodi da nokoi tokare tà banavina. 9 Riu matabudi è riuriuemna inam riukaua, be inam riudima sibo kuyai aninedi be kuya ragaudina. 10 Tauda tà noyanoya guratana da Mamaitua riunama tài daberarina da banaga tài sumaḡe be yawasana tà banavina. Baninama tauda Mamaitua yawayawasaninama tàwai sumaḡena. Tauna vutuna banaga matabudi ei yawasanidina, deḡoda taudi tai sumaḡena.

11 Inam kauidima banaga kwa riu vavasaḡedi be kwai katakataidina. 12 Tam banaga vaumma, be nam aitau sibo ya kita waiyovoḡem. Tam banaga matedie voia verediḡa kwa voiedina, am giue, am yawasanae, am wainuapaḡoe, am waisumaḡe, yodibe banaga tokare ta kitam be tai muriwatanemna. Be yawasana miremiredima nam kwa voiedi. 13 Be girugiruminama poranama be vaunama patara noḡodie kwa siesievidi, kwa rarau guguyedi be banaga kwawai katakataidi be taugu yà verau munaḡana.

14 Be puyo Arue Mamaitua ya utemna nam kwa gose. Raḡanine ekalesia babadidima nimedima debame a boru be am noyama awai perovetaena, dabudine inam puyonama kuya paḡona. 15 Uma kauidima matabudi è riuriuemna kwa voiedina nuama tabutabune, dabudine banaga tokare ta kita da tam am waisumaḡama e moramorabana. 16 Am yawasanama be am waikatakataima raḡan matabuna kwa kita yaḡedina, baninama deḡoda nama kwa voiana, tokare tam be tauwai beavaia mate kwai yawasana tenaḡemina.

5

1 Nam airaḡan bada poranama kwa riu badobadoe, avedi, be nuatauḡa ḡarone kwa giuna maika kabe tam tamaḡomim. Be tautauḡoma vaudima ḡarodie kwa giuna maika kabe tam tasitasim. 2 Be waiwaivi poredima ḡarodie kwa giuna maika kabe tam tinatinam, be guguini ḡarodie kwa giuna maika kabe tam nuvunuvum, be nam noḡota miremiredima mate.

Kaiyababa kadi raukurama

3 Deḡo kaiyababidima nam aitau taurabedi, inam taudi kwa rabe kauedina. 4 Be deḡoda kaiyababa na sedama bo yatayatanama tima miamia, naumeki da taudi sibo noḡone Mamaitua a vivire be adi dosima a rabe kauedina. Inam kauine taudi adi dosima be yateyatedima adi wairabarabama tawai maesina. Inam kauine Mamaitua ewai nuaverena.

5 Be deḡoda kaiyababa taunaḡa e miamiana, be nam aitau taurabena, tauna na noḡotama matabuna Mamaitua ḡarone ya boru, be kupi da suara e moiragi be sagu ewai baḡena. 6 Be deḡoda kaiyababa tubuḡinama e rarau guyaguyauena, inam waivinama kaite arue ya gurina, avedi da yawayawasaninama e miamiana. 7 Inam giudima banaga kwa riu vavasaḡedina. Yodibe tokare nam aitau ei wavudi be e riuna, “Tam nam dosi kuma raberabe kauedina.”

8 Be deḡo baneginama na vadama banegidima be na dosima nam e rabe kauedi, inam banaginama tauna na waisumaḡama e kawakawa koakoana. Inam baneginama na gewagewama ya moraba vavasaḡana, nam eteni banegidima maika.

9 Deḡoda ai kaiyababa e verauna isanama pepae boru saḡenama aubainama, kwa kita da tauna na modima 60 be nokoi ya naḡona. Tauna isanama kwa girumina da tauna sibo sagu ya paḡona. Be mate kwa kita da tauna na tauḡomama tenaḡa kavakava, 10 be banaga ta vivivivirena tauna na voiama veredima aubainama, maika seda ya yosiyosidi bo banaga na vadae a tavatavana taurabe kauedima, be tauna voyaḡote tauwai sumaḡa ḡarodie yawai taunoyana. Be banaga adi nuaboyae ya sagusagudi, be yaba veredima toitoi mate ya voivoiedina. Inam kaiyababinama isanama kwa girumina.

11-12 Be banaga vaudima tawai kaiyababana, taudi nam isedima pepae kwa girumidi. Baninama avedi da taudi adi saugama kaite a boru da kabe nam tai naḡi munaḡa. Be yaḡoro taudi vaudima aubainama tokare tubuḡa na ḡoanama e raurubudina, taudi tokare aba Keriso ḡarone a sausaugena ta noḡota tuaḡaie be deḡoda wainaḡi munaḡa ta ḡoena. Be inam kedane adi saugama tokare tai kati kotovi, be kovoḡa ta banavina. 13 Nam vutunaḡa be mate taudi matagayawa, be vadaḡa ta naḡo babara tawai karakarakutu, be banaga mududie giu ta ragaudi be ta giugiu nawedina kabe taudi adi giu. 14 Uma kauinama sabine yau raukurama kaiyababa vaudima ḡarodie yà boruboruna da taudi sibo ai naḡi, ai natunatuna be adi vadama a rabedina. Inam kedane na ḡaviama tokare nam teneteneḡina da ḡarone ei mena. 15 Be kaiyababa ḡesaudima kaiteka Keriso a gose be Seitan tawai muriwatanena.

16 Deḡoda ai waivi Bada Yesu tauwai sumaḡenama, be na vadae kaiyababa e miamiana, naumeki da tauna sibo inam kaiyababinama ya rabe kauena, be nam ekalesia vita e utedi. Be kaiyababa ḡesaudima wainuatoitoidima nam aitau da sibo a sagudi, naumeki da ekalesia taudi vutudi sibo a sagudina.

Mamaitua na damma babadidima adi giuma

17 Deḡoda ekalesia babadidima Mamaitua na damma tawai doka kauedina, naumeki da ko vivira kauedi be koi maesidina. Be aitauḡa da ta rarau guguya be tawai katakataina, taudi naumeki da maesa verenama ko utedina. 18 Baninama girugiruminama porane umanama ya riuna,

“Kau kaikaivainama ami noyama e voivoiena raḡanine, nam mudunama ko panitom, ko gose da tauna e kanina.”

be mate Bada Yesu ya riuna, “Taunoya naumeki da na maesama sibo ya paḡona.”

19 Ekalesia kana badama nam kwai wavu yababe, be deḡoda banaga rabui bo rabuiteḡa tai matamatana, inam naumeki. 20 Be aitau da gewagewa e voiena, tauna patara matedie kwa riu matai ḡomena, dabudi banaga ḡesaudima mate ta kita be ta nairana.

21 Mamaitua be Yesu Keriso be na aneama vinevinedima matedie yà riuriu vavasaḡemna da uma giudima kwa voteyeteyedina, be nam aitau kwai muri naḡonaḡo. 22 (v22a) Nam kwai paparana be ekalesia badanama vaunama debane nimamma kwa boru be kwai anina makaie, deḡoda na gewagewama tam mate tokare wavunama kwa paḡona. 23 (-) 24 Baninama kwa noḡoti da banaga ḡesaudima adi gewagewama banaga matabudi ta kitedi be ta katakataiena da inam banegidima tokare kovoḡa ta banavina. Be banaga ḡesaudima adi gewagewama semoe ta kenakenana, be yaḡoro tokare ḡavoe ta maḡatarana. 25 Be teneḡinama nama banaga ḡesaudima adi voiama veredima banaga matabudi ta kitedi be ta katakataiena. Be banaga ḡesaudima adi voiama veredima semoe ta kenakenana, be yaḡoro tokare ḡavoe ta maḡatarana.

(v22b) Kwa kita da tam veremma, nama Mamaitua matane kwa miana. (v23) Nam upa taunaḡa kwa tegotego, be waen ḡaubonama mate kwa tegona kapomma anisagunama aubainama, baninama tam kana raḡanie kwa sidasidana aubainama.

6

Taunoya adi giuma

1 Taunoya taudi adi babadama sibo a vivira kauedina. Inam kauine tokare Mamaitua isanama be dà waikatakataima nam ta kawa gewegewedi. 2 Be deḡoda ami babadama waisumeḡidima, naumeki da ko vivira kauedi be nam ko noḡota tuatuaḡaiedi be ko riuna, “Aa, inam tuatuaḡadama, nam bonedima tà vaie.” Inam avedi, be ḡarodie ko noya guratana, baninama taumi matabumi tauwai sumaḡa, be inam kauine taumi taudi ko sagudina.

Waikatakatai kaikaiyovudima be waiguyau riuriukauinama

Inam riukauidima kwai katakataidi, be tauwai sumaḡa matabudi kwa riu guratedi da taudi sibo inam riudima a voteyeteyedina. 3 Deḡoda aitau waikatakatai tabu ewai katakataimi, be dà Badama Yesu Keriso na waikatakataima nam e ruva, bo Kuristen na mia kauama waikatakatainama nam e ruva, 4 inam baneginama nam aiyaba i kataiena, ibewa, tauna noponama rauguyaguyau be sida ya moḡavuna. Vutuna aubainama raḡan matabuna giu banidima debedie ewai saḡasaḡana. Be inam waisaḡasaḡanama damone nuaraḡaraḡa, waikawa ḡasiḡasi, unura be waikarakarakutu ta tubutubuḡana. 5 Inam nama banegidima raḡan matabuna gewagewa tauwai tubuḡidima. Baninama taudi adi noḡotama a sidana, be nopodima waitupa kaiyovu a moḡavuna, be nam riukaua ti kataiena. Taudi tawai noḡotana waikuristen inam kabe waiguyau anipaḡonama kedana.

6 Waikuristen nopone deḡoda aba tè paḡona inam naumeki, baninama tauda inam Arue tèi guyauna. 7 Baninama tinadama yawai tubuḡidana raḡanine, tauda nam aiyaba te paḡo be mate uma dobune te tubuḡana. Vutuna aubainama dà kaba gurima raḡanine, nam tokare aiyaba tà paḡo be mate tà naḡo. 8 Be deḡoda kani be gara tè banavidina, inam naumeki. 9 Taudi aitauḡa da waiguyau ta ḡoeḡoe guratena, taudi raurubue ta bekubekuna, maika kwaro kabe i tikotikonidi. Inam raḡanine taudi nopodie noḡota gewegewedima be buebuedina toitoi ta saḡasaḡana. Inam kauidie taudi gewagewae ta naḡonaḡona. 10 Baninama mane wainuapaḡoenama ko noḡoti da inam gewagewa tabu be tabu waramidima. Banaga ḡesaudima adi waisumaḡama a gosedina, baninama taudi mane ragaudima a ḡoe guratena, aubainama a voia munaḡedi da nopodima nuaboya da nuaboya ya moḡavuna.

11 Be tam Mamaitua ḡaronama aubainama, inam yawasanidima kwa gosaḡa be kwa raurubu gurata da yawasana didimanidie kwa miana. Be mate Mamaitua na ḡoane kwa miana, be waisumaḡa, wainuapaḡo, damipore be voyaḡota, vutudi kwa ragaudi da ḡarome. 12 Be waisumaḡa aubainama waiḡavia verene kwai ḡaviana, yodibe yawasana kenakena nonoḡinama kwa paḡona tam aubaimma. Tam matamata toitoi noḡodie kuya midi be kuya riuna da Keriso kuyai sumaḡena, inam raḡanine Mamaitua ya vinemna da inam yawasaninama kwa paḡona. 13 Mamaitua yaba matabuna yawasana tauutenama, be Yesu Keriso, tauna vutuna Pontis Paelat noḡone ya midi be riukaue ya giuna. 14 Taudi matedie taugu yà riuriu vavasaḡemna da uma giudima matabudi kwai muriwatanedina da tam tokare nam aitau aba gewagewanama ḡarome e vato. Nama kwa miana, naumeki da raḡan boruborune dà Badama Yesu Keriso e maḡatarana. 15 Inam raḡaninama Mamaitua boni ya vinena, tauna vutuna Mamaitua vere vavasaḡinama. Be taunaḡa riukaua Bada be guyaguyau matabudi adi guyauma, be babada matabudi adi Badama. 16 Tauna taunaḡa nam airaḡan e guri. Be na kaba miama inam yana boruminama yai rewapana vavasaḡana, nam aitau teneteneḡina da na kaba miama diane e naḡo. Be nam aitau deḡo, boni da yodi i kita rubuna. Tauna isanama tà kaisuḡu nonoḡena, be rewapana tauna ḡarone e kenakena nonoḡana. Inam riukaua.

17 Banaga waiguyaudima uma dobune kwa riu vavasaḡedi da taudi nopodie nam sibo a rauguyaguyau, bo adi noḡotama adi waiguyaue a biridi, avedi, baninama inam yabedima matabudi tokare ta samoana. Be taudi Mamaitua vutuna tai sumaḡena. Tauna vutuna yaba toitoi veredima nuadama aniwai nuaveredima aubainama e uteutedana. 18 Be kwa riu vavasaḡedi da taudi vere ta voiedi be tai guyauena. Be nuedima tabutabune adi banagama ḡarodie ta pairuna. 19 Inam kauine taudi ta vovo kaukauana adi waiguyauma raḡan muriḡa aubainama da taudi tokare yawasana ta paḡona, be inam yawasaninama tauna riuriukauinama.

20 Timoti, kwa rabe kauem be am noyama aba Mamaitua ya uteutemna, vutunaḡa kwa kita watanina. Be banaga adi giuma kaikaiyovudima nam kwa ragaudi. Inam giudima nam Mamaitua na riukauama timawai muriwatanena. Taudi Mamaitua tauwai diboḡinama, be taudi ta riuriuna da inam vutuna kabe Mamaitua na katai, inam matabuna kaiyovu. 21 Be taudi ta riuriuna da Mamaitua na riukauama kabe ti katakataie, ibewa da taudi waisumaḡa riuriukauinama a yakasina.

Mamaitua na raukiviverema ḡaromie e kenana.

* 1:4: Giu poredima maika wamba kumakuma, be ḡesaudima mate.

2 Timoti

1

2

3

4

Timoti 2

na letama wairabuinama

1

Pol na waikaiwama

1 Taugu Pol, Yesu Keriso na apasolma Mamaitua na ḡoane ya riuporeguna da yawasana ya sausaugena yà rauguguyena. Be aitauḡa Yesu Kerisoe ta miamiana, taudi inam yawasaninama ta paḡona.

2 Tam Timoti ḡarome uma letanama yà girugirumina. Am waisumaḡe tam taugu natuḡomiguma. Tamadama Mamaitua be dà Badama Yesu Keriso adi raukiviverema, adi raunuatoima be adi subama ḡarome ta kenana.

Waipatutu rauduḡunama

3 Timoti, taugu Mamaitua yàwai kaiwena tam aubaimma. Tauna vutuna yau noḡotama verene yàwai taunoyena, maika nema waḡawaḡaguma waḡewaḡedima a voivoiana nama. Be taugu raḡan matabuna kupi da suara aubaimma yà moimoiragina. 4 Tam be taugu tèwai yamonedana raḡanine, matasurumma yaḡoro yà noḡonoḡotina. Vutuna aubainama taugu yà ḡoeḡoe guratena da sibo è kita munaḡem be nuaguma ya verena.

5 Taugu è kataiena da tam Bada kwawai sumaḡa guratena, maika nema boni yatamma Rois be tinamma Yunis awai sumaḡana nama. 6 Vutuna aubainama taugu nimaguma debame è boruboruna raḡanine, Mamaitua na puyoma ya utemna, vutuna kwa noḡotina. Be inam puyonama kwa suve waikarakarati da e morabana, vutuna aubainama taugu yà riuriu guratemna. 7 Mamaitua nam aninaira bo anitunimayaḡa aruinama i utedana, ibewa da tauna Arua ya utedana inam rewapana, wainuapaḡo be rabemunaḡedama aubainama.

8 Vutuna aubainama dà Badama Yesu varinama giuenama banaga ḡarodie nam kwa tunimayaḡa. Be mate taugu Bada isane è diburana nam kwa tunimayaḡegu. Be naumeki da tam kwai nuatoitoi saguguna vari verenama aubainama. Inam vutuna aubainama Mamaitua rewapana ya utedana.

9 Tauna vutuna yai yawasanida be ya vinedana da yawasana babaune tà miana. Baninama nam taudame dà verema aubainama i yawasanidana, ibewa da Mamaitua na raukiviverema be na ogama ruvane. Inam raukiviverenama Yesu Kerisoe ya utedana, muriḡa da yaba matabudi yai tubuḡidina. 10 Be yodi Tauwai yawasana Yesu Keriso ya yovoyovona raḡanine, inam ogedima ya voivoiedina ewai maḡataridina. Yesu Keriso tauna vutuna guri ya vaikoakoana, be vari verenama nopone yawasana kenakena nonoḡinama kedanama yai kataidana. 11 Mamaitua taugu ya vineguna da inam varinama verenama yà rauguguyena, be mate ya vinegu da taugu apasol be tauwai katakatai.

12 Vutuna aubainama yodi uma dibure yàwai nuatoitoina. Be taugu yodi nam vutuna ama tunitunimayaḡena, baninama taugu è kataiena da Yesu vutuna yàwai sumaḡena. Be è katai kauena da tauna teneteneḡinama da inam noyanama nimague ya boruboruna e rabe kauena, naumeki da raḡan boruborune yà tavana.

13 Aba ḡarogue kuya vaivaie be kuya kitakitana, kedanama teneḡinama kwai muriwatanena. Be Yesu Kerisoe kwa miana, waisumaḡe be wainuapaḡoe. 14 Be Arua Babau tauna vutuna nopode e miamiana na sague, Mamaitua riukaua ya uteutemna kwa rabe kauena.

15 Be tam kuya kataiena da tauwai sumaḡa Eisia provinsne veraveraudima, taudi yau waikatakataima a tuaḡaiena, vutuna aubainama taudi a gose poreguna, be Paigelas be Emogenas taudi mate a goseguna. 16 Be Bada na raukiviverema Onesporos be na vadama banegidima ḡarodie sibo ya kenana, baninama tauna raḡan matabuna ya vakitagu be yawai nuavereguna. Avedi da taugu dibure, be tauna yaḡoro vakitaguma nam i nairana. 17 Be tauna Rom nopone ya tavatavana raḡanine, tauna yai wanawana gurata da taugu ya banaviguna. 18 Bada sibo Onesporos yai anine be ya raunuatoiena, Keriso na kaba verauma raḡanine. Tam kuya kataiena da tauna Epesesma ya sagu kaueguna.

2

Yesu Keriso na taunoyama verenama

1 Be tam Timoti natuguma, kwa moiragi da Yesu Keriso na raukiviveree Mamaitua e voiem da kwai rewapanana. 2 Aba taugu èwai kataimna banaga toitoi noḡodie, vutudi banaga patupatutudima be waikatakataiyaḡa banegidima kwai kataidina, be taudi mate banaga ḡesaudima tokare tai kataidina.

3 Tam Keriso na tauwai ḡaviama veremma, vutuna aubainama piripiri matabuna kwai dami poredina maika taugu. 4 Tam Keriso na tauwai ḡaviama aubainama nam uma dobunama na yawasanama ta taiparaparam, baninama deḡoda, tokare tori matanama nam kwa tainuavere. 5 Teneḡinama nama reisis banegidima tokare prais nam ta paḡo yababe, ibewa da noḡone reisis raukuranama sibo a voteyeteyedina. Be teneḡinama nama tam, Bada na raukurama sibo kuya voteyeteyedina. 6 Be nama tausipi kwa noḡoti: Aitau da e sipisipi guratana, tauna ḡarone maura e kenakenana, be tauna sibo ya kani dokana. 7 Uma kauidima aba yà riuriuemna, vutudi kwai nuanoḡonoḡotedina, be Bada e sagum da yaba matabudi tokare kwa katai kauedina.

8 Nam airaḡan nuamma e koa da Yesu tauna vutuna guyau Deivid na dame ya tubuḡana, tauna ya guri be Mamaitua ya kawa midisuḡu munaḡena. Inam vari verenama vutuna taugu yà rarau guguyena. 9 Vutuna aubainama banaga taugu a panigu be dibure yàwai nuatoitoina maika kabe taudanedanene. Be Bada riunama taudi tokare nam ta pani be teneteneḡina. 10 Taugu piripiri matabudi yà damidami poredina, baninama yà ḡoeḡoena da Mamaitua na vinevinema banegidima yawasana boruboruminama be kenakena nonoḡinama Yesu Kerisoe ta paḡona.

11 Uma riudima yà riuemina inam riukaua:

Deḡoda tauda tauna mate tè guri tenaḡana,

naumeki da tauda tokare tauna mate tà mia tenaḡana.

12 Deḡoda piripiri tà dami poredina,

naumeki da tauda tokare tauna mate tài bada tenaḡana.

Deḡoda tauna tà boviena,

naumeki da tauna tokare nama e boviedana.

13 Deḡoda tauda aba Keriso ḡarone ta saugana, be inam sauginama deḡoda tokare tài kati kotovina,

be tauna aba ḡarode ya sausaugena, inam sauginama tokare nam ei kati kotovi.

Baninama tauna tokare nam teneteneḡina da tauname e bovi munaḡe.

Waikatakatai kaikaiyovudie kwa rabe kauemna

14 Banaga matabudi uma riudima kwa riuwai noḡotidina. Taudi Mamaitua isane kwa riu vavasaḡedi da nam giu ḡesaudima kaikaiyovudima debedie tawai saḡasaḡa. Baninama inam nama giudima nam banibiribiridi, be tauwai beavaia ta kawakawa nuababaḡidi be adi waisumaḡama ta kawakawa gewagewana. 15 Mamaitua na noyae kwa kaiguratena, yodibe tauna e kitam be e riuna, “Tam taunoya veremma.” Inam raḡanine tam tokare nam kwa tunimayaḡa, baninama tam kaite Mamaitua riunama didimanae kwawai katakataina. 16 Banaga giu miremiredima be kavekavedima taugiuedima nam kwai beavaiedi, avedi. Baninama banaga nama ta voivoiana, taudi tokare Mamaitua ta mia tautaurie, 17 be adi waikatakataima gewagewanama e daberarana sida guriguri maika. Be inam damnama nopone inam Himeneas be Piletas taudi mate, 18 baninama taudi riukaua a vakaiyati be ta riuriuna da gurie be midisuḡu munaḡa inam bonika ya tubuḡa be ya kovina. Taudi inam giudie taudi banaga ḡesaudima adi waisumaḡama ta kawakawa gewegewedina.

19 Be Mamaitua na giuma riuriukauinama yaḡoro bagibaginaḡa ta midimidina, tuatua keritau maika. Be inam tuatuanama bogane Mamaitua na giuma umanama e kenakenana: “Mamaitua ya kataiedina aitauḡa tauna ḡaroḡaronama”. Be: “Aitau da e riuna tauna Mamaitua ḡaronama, naumeki da tauna gewagewa matabudi e gose poredina.”

20 Vada dosinama nopone taragai tabu be tabu ta kenakenana. Taragai veredima inam gold be siruvae a voiedina. Be ḡesaudima inam kaie be doḡae a voiedina. Taragai veredima inam taudi raḡan dosidima aubaidima, be taragai ḡesaudima inam raḡan ḡoma aubaidima. 21 Vutuna aubainama tam aitau deḡoda Mamaitua matane kwa kawa vere munaḡemna, inam raḡanine tam babaumma taragai verenama maika, tam tokare Mamaitua e paḡomna na noyama verenama voienama aubainama.

22 Be yarayaraga be guguini adi yawasanama gewegewedima kwa naḡo poredina. Be aitauḡa nopodima verene Mamaitua tawai sumaḡena, taudi mate koi rawateḡeimi be didimana, waisumaḡa, wainuapaḡo be suba kededima, vutudi koi muriwatanedina.

23 Tam banaga adi giuma kaikaiyovudie be buebuedie tawai saḡasaḡana nam kwai beavaiedi, avedi. Baninama inam giudima damodie waikawa riuriu be waikawa ḡasiḡasi ta tubutubuḡana. 24 Bada na taunoyama tauna nam ei kawa riuriu, avedi. Be tauna kivinama e verena banaga matabudi ḡarodie, tauna sibo tauwai katakatai verenama, be piripiri taudamiporedima. 25 Bada na taunoyama tauna avedi da ta riuriu tuatuaḡaiena, be tauna yaḡoro mareḡa tauriu tuatuaḡaienama ei katakataidina. Dabudine deḡoda Mamaitua e voiedi da nuedima ta vitaredi be Mamaitua na riukauama tai aninena. 26 Inam raḡanine taudi tokare matedima e kaya be Seitan na kwaroma ta vorena. Tauna vutuna na kwaroe ya vunuḡidi be na ḡoane nama ya nawenawedina.

3

Raḡan damonama na piripirima

1 Be uma kwa noḡoti, raḡan damone tokare piripiri be nuaboya dosidima ta tubuḡana. 2 Inam raḡandie banaga tokare

• taudime tai nuapaḡo munaḡedina,

• mane tai nuapaḡoena,

• ta kawa saḡe munaḡedina,

• ta rauguyaguyauna,

• tai diboḡana,

• adi dosima ta rawaḡaiḡaiedina,

• vere nam taikaiwa ḡaredi,

• yawasana babaudima ta tuaḡaiedina,

• 3 nam tai nuapaḡo,

• nam noḡotaporaḡa ḡarodie e kena,

• tai menamena guratana,

• ta voia yabayababana,

• kividima e korokoro vavasaḡana,

• vere ta tuaḡaiena,

• 4 adi banagama ta biri dobiḡedina,

• nam noḡota kaua ḡarodie e kena,

• noḡota poupouta ḡarodie e kenana,

• tubuḡa na ḡoanama tai nuapaḡoena be nam Mamaitua,

• 5 ta voiana maika kabe Kuristen, be Mamaitua na rewapanama nam ti kataiena.

Inam nama banegidima nam mate koi popo. Inam kauidima matabudi aubaidima raḡan damone piripiri be nuaboya dosidima ta tubuḡana, 6 baninama taudi vadaḡa ta naḡo be waiwaivi nuateketekedima ta karakarava nawedina. Be inam waiwaividima taudi gewagewa nopodima ya moḡavu taritarina, be gewagewa tabu be tabu e kawakawa neḡeneḡedina. 7 Inam nama waiwaividima waikatakatai tabu be tabu tawai muriwatanedina, be nam airaḡan aiyaba tima katakatai rubuena. 8 Inam tauwai katakataidima kaikaiyovudima taudi maika Janes be Jambes* taudi boni Mousis a riuriu tuatuaḡaiena. Be yodi uma tauwai katakataidima kaikaiyovudima teneḡinama nama Mamaitua na giuma riuriukauinama ta riuriu tuatuaḡaiena. Taudi adi noḡotama ya sidana, be adi waisumaḡama inam matabuna kaiyovu. 9 Taudi tokare nam aikedae ta potitava, baninama banaga matabudi tokare adi sidama ta kitana.

Avedi da piripiri tam yaḡoro kwa rauguguyana

10 Taugu aba aubainama yà noyanoyana inam tam kuya kataiena, be yau waikatakataima be yau yawasanama matabudi tam kuya kataiedi be kwawai muriwatanedina. Be yau waisumaḡama, yau mianuetauma, yau wainuapaḡoma, yau wainuabagibagima, matabudi tam kuya kataiedina. 11 Be Antiok, Ikonium be Listra meagaidie nema a raukivi gewagewa bakegu be ei nuatoitoina, inam matabudi tam kuya kataiedina. Taugu taudi nimedie be Bada yai yawasaniguna. 12 Be riukaua da banaga Yesu Keriso tawai muriwatanena, taudi mate tokare raukivigewagewa ta banavidina. 13 Be banaga gewegewedi be kaikaiyovudima taudi ta naḡo be banaga ta kaiyovuedi be ta biribiri waideḡedina. Vutuna aubainama Seitan taudi mate e kaikaiyovuedina. Inam kauine taudi adi gewagewama ta tatai morebidina.

14 Be Timoti, tam kuya kataiena da tauwai katakataimma tauma patutu banegimaima. Vutuna aubainama aba kewai kataim be kuyai sumaḡena, vutuna kwa kaididina, baninama tam kuya kataiena da inam vutuna riukaua. 15 Tam raḡanine ḡaubome da yodi, Mamaitua riunama girugiruminama kuya kataiena. Be inam giudie tam nuauyauya kwa paḡo da kwai sumaḡa be yawasana Yesu Kerisoe kwa paḡona. 16 Baninama Girugiruminama matabuna inam Mamaitua riunama. Mamaitua vutuna banaga noḡota ya utedi da riunama a girumina. Inam riunama aniwai katakatai aubainama, be banaga ei kataidi da deḡo tauna gewagewa be deḡo tauna vere be anikawa didimana, be mate ewai kataidana da nema sibo didimanae tè mia bakona. 17 Vutuna aubainama tauda Mamaitua na banagama, be yodi teneteneḡinama da na ḡoanama veredima matabudi tà voiedina.

4

1 Be Yesu Keriso e maḡatarana raḡanine, tauna tokare banaga yawayawasanidi be guriguridima matabudi e etaredina. Inam raḡanine Bada na waiguyauma dobue banaga ta kitana. Bada Yesu be Mamaitua matedie taugu yà riuriu vavasaḡemna 2 da raḡan matabuna tam Mamaitua riunama kwa rauguguyena, avedi da banaga adi ḡoana bo nam adi ḡoana, tam yaḡoro ḡarodie kwa rauguguyena. Waikatakatai verene banaga kwa duḡudi, kwa kawa didimanidi be gewagewa tauvoienama kwa riutuaḡaiedina. Inam yabedima matabudi voyaḡote kwa voiedina.

3 Raḡan e veraverauna e tavana, inam raḡanine banaga tokare waikatakatai riuriukauinama waibeavaienama nam ta ḡoe. Ibewa da taudi beedima ei ḡaraḡarana tauwai katakatai kaikaiyovudima adi giuma vaienama aubainama. Inam vutuna aubainama taudi mabidie adi tauwai katakataima ta wanedi be tawai beavaiedina. 4 Taudi waikatakatai riuriukauinama waibeavaienama ta tuaḡaie be giu poredima kaikaiyovudima waibeavaiedima ta ḡoedina.

5 Be tam Timoti, yaba matabuna ḡarone kwa kita kaua da nam banaga ta kawa nuaraḡaraḡam. Tam naumeki da piripiri matabuna kwa dami poredi be am noyama da vari verenama kwa rauguguyena. Inam vutuna am noyama Mamaitua ya utemna, kwa voie da kwa raudamoena.

Pol na giuma damonama

6 Be taugu kaiteka yau gurima raḡaninama e tavatavana da yà gurina. Be kosiniguma e rauḡinina waen olta debane ta rarau puyoena maika. 7 Taugu waiḡavia verene Bada aubainama èi ḡaviana. Taugu reisis èi kovina, yodi parata boruborune è tavana, be taugu yau waisumaḡama è kaididina naumeki da yodi. 8 Vutuna aubainama yodi Bada yau maesama ya kaididi be e raberabena. Be maesa inam umanama: Bada ya riueguna da taugu banaga didimaniguma tauna matane. Be Bada tauna vutuna didimana tauwai tarapirienama, be na kaba verau munaḡama raḡanine yau maesama e uteguna. Inam nam tauguḡa, ibewa da banaga aitauḡa na kaba verau munaḡama ta ḡoeḡoe gurate be ta raberabena, taudi mate e utedina.

9 Timoti kwa kita da waiḡapa ḡarogue kwa tavana. 10 Baninama Demas tauna uma dobunama yai nuapaḡo guratena aubainama, ya gose poregu be ya naḡona Tesalonaikama. Be Kresens ya naḡona Galesia be Taitos Dalmasiama ya naḡona. 11 Yodi Luk taunaḡa taugu mate ka miamiana. Tam kwa veraverauna raḡanine Mak mate kwai doka verauḡena ḡarogue, be tauna uma dabudine yau noyae e saguguna. 12 Taugu Taikikas è riupore nawena Epesesma. 13 Be kwa veraverauna raḡanine, yau kwamama Troasma Kapas na vadae è gosena mate kwa paḡona. Be yau bukama be yau pepama ḡesaudima è girugirumidina, mate kwa ragaudina.

14 Irama tauvoiedima Alexanda, tauna gewagewa toitoi ḡarogue ya voiedina. Be Bada tokare na kovoḡama e utena. 15 Be tam mate kwa kita kaua da nam gewagewa ḡarome e voie, baninama tauna dà waikatakataima ewai ḡavia guratena.

16 Banaga etareguma awai karena raḡanine, yau banagama matabudi a naira poreguna, be nam aitau i kaisaguguna. Bada naumeki da adi gewagewama e noḡota porena. 17 Be Bada tauna vutuna diague ya midi be rewapana ya utegu da taugu vari verenama tabutabunama yà rauguguyena eteni banegidima ḡarodie da taudi ta vaiena. Inam raḡanine taugu sibo è gurina, be Bada yai yawasana munaḡeguna. 18 Taugu è katai kauena da aitau gewagewa ḡarogue e veraverauḡena raḡanine, Bada tokare ei yawasaniguna. Be tauna tokare ei doka nawe kaueguna marae be dabudine na waiguyaue tauna mate ka miana. Tauna vutuna Bada isanama sibo tè kaisuḡu nonoḡena. Inam riukaua.

Pol na waikaiwama damonama

19 Prisila be Akwila yàwai kaiwedina, be Onesporos na vadama banegidima mate. 20 Erastas tauna Korintma è gosena be Toropimas ma sidana Miletasma è gosena. 21 Be tam kuya raurubu gurata da sibo ḡarogue kuya tava makaina, muriḡa da bodubodu. Yubulas, Pudens, Linas, Klaudia be tauwai sumaḡa matabudi uma dabudine, tam tawai kaiwemna.

22 Bada aruimma e rabena. Be na raukiviverema matabumi ḡaromie e kenana.

* 3:8: Exodas 7:11, 22 ko kita nema ya riu bakona. Be inam yabedima tauvoiedima banegidima isedima inam ‘Yanes’ be ‘Yambes’. Taudi inam guyau Pero na banagama.

Taitos

1

2

3

Taitos

na letama

1

Pol na waikaiwama

Kapore Taitos,

1 Taugu Pol, Mamaitua na taunoyama be Yesu Keriso na apasolma. Bada taugu ya vineguna da Mamaitua na vinevinema, banegidima yà sagudi da adi waisumaḡama èi rewa panana. Be mate riukaua yài katakataidi da taudi Mamaitua na ḡoane ta miana. 2 Inam waisumeḡine tauda tè kataiena da tokare yawasana kenakena nonoḡinama tà paḡona, vutuna Mamaitua boni ya sausaugena, muriḡa da yaba matabuna yai tubuḡidina. Be Mamaitua nam airaḡan e kaiyovueda. 3 Be raḡan boruborune tauna inam varinama yai maḡatarina. Be Mamaitua tauwai yawasanidama ya vineguna da taugu inam varinama banaga ḡarodie yà rauguguyena.

4 Tam Taitos ḡarome uma letanama yà girugirumina. Am waisumaḡe tam taugu natuḡomiguma. Tamadama Mamaitua be tauwai yawasanidama Yesu Keriso adi raukiviverema be adi subama ḡarome ta kenana.

Taitos Kret nopone ekalesia babadidima e vinedina

5 Tam Kret bonabonane è gosemna, baninama dà noyama kwa kaiḡavutinama aubainama, tam meagai da meagai nopodiḡa kwa naḡo be ekalesia adi babadama kwa vinedina. 6 Be ekalesia debanama tauwai badenama tauna sibo tauḡoma, be tauna na yawasanama sibo umanama:

• Tauna yawasana didimanine e mia be nam aba e voia waigewa da banaga tai giugiue.

• Be tauna waivi tenaḡa e naḡi be vutunaḡa e rabena.

• Be na sedama sibo waisumeḡidima be nam beapotepotedi be rawarawa ḡaiḡaidi.

7 • Be mate ekalesia debanama tauwai badenama tauna Mamaitua noya ya utena aubainama umanama yawasanidie sibo ya miana.

• Tauna yawasana didimanine e miana, be nam aba sibo ya voia waigewa da banaga ai giugiue.

• Be tauna nam e kawa saḡe munaḡe be banaga matedie e rauguyaguyau,

• be nam meditupo banegina,

• be nam tegobua banegina,

• be nam sorukeakea banegina,

• be nam kaiyovue e rarau mane bo e rarau purapura.

• 8 Be banaga na vadae ta tavatavana taurabe kauedima.

• Be tauna yawasana veredima tauḡoedima.

• Be inam baneginama tauna miamia genuaninama, be nam voivoia yabayababina,

• be tauna na noḡotama matabudi didimanidiḡa,

• be tauna Mamaitua na ḡoane nama e mianana,

• be na yawasanae tauname e rabe munaḡena.

• 9 Ekalesia debanama tauwai badenama tauna Mamaitua riunama awai katakataina, vutudi e kaidididi da bagibaginaḡa. Inam raḡanine tauna tokare teneḡinama da inam waikatakataidie sibo banaga ḡesaudima mate yai katakataidi be ya riutuaḡaiedina. Be riukaua tauriutuatuaḡaienama banegidima, dabudi ta kita be ta kataie da taudi inam ta kaikaiyovuna.

10 Baninama banaga toitoi riukaua tauriutuatuaḡaienama be tauboru waideḡa banegidima ta miamiana. Inam kaua Jius banegidima adi voia ḡomama nama, taudi ta riuriuna da banaga tarawatu tai muriwatanena, yodibe yawasana ta paḡona. Be inam giudima matabudi kaiyovu. 11 Inam banegidima kwa riutuaḡaiedina, baninama taudi adi waikatakataima kaikaiyovune dam toitoi adi waisumaḡama ta kawakawa gewegewedina. Inam tauwai katakatai kaikaiyovudima maneḡa tawai matanedina. 12 Boni nuauyauya baneginama tenaḡa Kret nopone tauna umanama ya riuna, “Kret banegidima taudi matabudi kaikaiyovudima, kivikorokorodima, matagayagayawidima be kaniposa banegidima.” 13 Inam riukaua. Vutuna aubainama kwa riutuaḡai vavasaḡedi be kwa voiedi da adi waisumaḡama Bada ḡarone ei rewapanana, 14 be nam Jius adi giuma kaikaiyovudima bo adi tarawatuma tai beavaiedi. Be banaga aitauḡa riukaua taumia tautaurienama nam adi giuma ta vaiedi be tai muriwatanedi.

15 Aitauḡa nopodie nam mira, taudi ḡarodie yaba matabudi nam miremiredi. Be aitauḡa nopodie mira be nam timawai sumaḡana, taudi ḡarodie yaba matabudi miremiredima, baninama taudi nopodima be adi noḡotama a mirana. 16 Taudi ta riuriuna da Mamaitua kabe ti katakataie, be adi yawasanama ewai maḡataridina da taudi Mamaitua nam ti kataiena. Taudi rawaḡaiḡai banegidima be banaga tawai mataravuḡeidina. Taudi nam tokare aiyaba verenama ta voie be teneteneḡina, ibewa ḡoma.

2

Waikatakatai verenama animia kaua aubainama

1 Waikatakatai verenama ruvane, nama banaga kwai katakataidina. 2 Tautauḡoma poredima kwai katakataidi da taudi sibo a mia genuanana be nam a voia yabayababa. Be taudi banaga viviviredima sibo a mia be taudime a rabe munaḡedina. Be adi waisumaḡama sibo yai rewapana be nopodima wainuapaḡo ya moḡavuna, be piripiri raḡandie nuedima sibo a taibagina.

3 Be kauinama teneḡinama waiwaivi poredima nama kwai katakataidi da taudi sibo viviviredima a miana, Bada na tauwai muriwatanama maika. Be taudi nam sibo awai mena be nam sibo a tegotego bua, inam avedi. Be taudi waikatakatai veredima sibo a voivoiedina. 4 Uma waiwaividima poredima taudi sibo waiwaivi vaudima ai katakataidi da taudi sibo adi tautauḡomama be adi sedama ai nuapaḡoedina, 5 be mate taudime sibo a rabe kauedi be nam tautauḡoma ḡesaudima mate ai naḡo dobira. Be mate adi vadae sibo ai rabaraba kauana. Raḡan matabuna kividima sibo a vere, be adi tautauḡomama adi waibadama dibune sibo a miana. Inam kauine banaga tokare Mamaitua riunama nam tai kwatekwateve.

6 Be kauinama teneḡinama yarayaraga kwai katakatai yaḡedi da taudime sibo a rabe kauedina. 7 Be tam yawasana veredima kwa voiedi da taudi dabudine ta kita be tai muriwatanemna. Waikatakataidima raḡanine, tam didimanae be riukaue kwai katakataina, be bonama ei rewapanana nam kwai digidigiriedi. 8 Be am waikatakataima sibo ya didimana be ya vere vavasaḡana. Inam raḡanine banaga tokare nam teneteneḡina da ta riu tuatuaḡaiem. Be tauriu tuatuaḡaiema tokare ta tunimayaḡana, baninama taudi nam aba gewagewanama ḡarome ti vaiena da ta giue.

9 Taunoya yababa kwai katakataidi da yaba matabuna ḡarone adi babadama adi waibadama dibune sibo a miana. Be taudi a raurubu da adi babadama sibo a kawa nuaveredina, be nam ḡarodie a riu viravira. 10 Be taudi nam adi babadama ḡarodie sibo a danedanene, avedi. Be taudi adi yawasanae adi babadama sibo a kitedi be a kataiedi da taudi naumeki taunoya patututudima. Inam kauine tokare Mamaitua tauwai yawasanidama riunama banaga nuedima e soruna.

11 Mamaitua na raukiviverema kaite ya maḡatarana banaga matabudi ḡarodie. Be inam raukiviverene banaga tokare yawasana ta paḡona. 12-13 Inam kedane Bada e riuriuedana da gewagewa be dobu adi wainuaverema nam sibo tèi muriwatanedi avedi, be didimanae tà mia be tà rabe munaḡedana. Be Yesu Keriso, tauna vutuna Mamaitua dosinama be tauwai yawasanidama tà raberabena maika, tauda uma dobune Mamaitua na ḡoane nama tà miana. Tauda tè kataiena da tauna ma borumina be ma neneḡarina e maḡatarana. 14 Tauna vutuna na yawasanama yai uta munaḡena tauda aubaidama, be dà gewagewae ya kuvesida be nopodama ya koḡa porena. Inam kedane tauda yodi tauna na banaga ḡomama tè tubuḡana, aubainama tauda vere voiedima tà ḡoeḡoe kauedina.

15 Inam giudima vutudi banaga kwai katakataidi be kwa duḡudina. Be deḡoda aitau gewagewae e naḡonaḡona, tauna kwa riutuaḡaiena, baninama tam rewapana ḡarome. Be nam aitau e kita waiyovoḡem.

3

Vere ko voie

1 Banaga kwa riu wainoḡotidi da waibabada be gabeman adi waibadae sibo a mia be a voteyeteyedina. Be taudi raḡan matabuna sibo yaba verediḡa a voivoiedina. 2 Be taudi nam aitau ḡarone sibo awai mena bo nam awai kawa ḡasiḡasi, avedi. Be taudi adi banagama mate sibo a voyaḡota be ai turana kauana.

3 Tauda mate boni bua na miane tè miamiana. Inam raḡanine tauda Mamaitua tè rawarawa ḡaiḡaie be banaga awai kedadoka waigewadana. Be tauda dobu be tubuḡa adi ḡoane tèwai yaragana. Be dà yawasanama gewegewedima maika unura be waikawa gadoḡai nopodama ya moḡavuna. 4 Be Mamaitua tauwai yawasanidama na raukiviverema, be na wainuapaḡoma ya maḡatarana raḡanine, 5 tauna yai yawasanidana. Inam nam dà verema aubainama i yawasanidana, ibewa da na raunuatoie yai yawasanidana. Mamaitua dà gewagewama ya koḡa porena raḡanine, tauda tè tubuḡa vitara be Arua Babaue yawasana vaunama ya utedana. 6 Baninama Yesu Keriso tauwai yawasanidama aubaidama ya gurina aubainama, tauna Arua Babau debade ya ḡini porena. 7 Tauna na raunuatoie ya kawa didimanidana, aubainama yodi tè kataiena da tauda tokare yawasana kenakena nonoḡinama tà paḡona. 8 Uma giudima yà riuriuemna, inam matabudi riukaua. Be taugu yà ḡoeḡoena da inam giudima kwa giu guratana aitauḡa Mamaitua tawai sumaḡena ḡarodie, yodibe taudi ta kita kaua da raḡan matabuna yaba verediḡa ta voiedina. Inam yabedima veredima vutudi tokare banaga ta sagudina.

9 Be banaga giu buebuedima debedie tawai saḡasaḡana, nam kwai beavaiedi. Be mate aitauḡa kimta poredima ḡarodie yawasana ta kerikeri wanedi be Mousis na tarawatuma mate debedie tawai kawa riuriuna, nam kwai beavaiedi. Inam giudima nam banibiribiridi, be giudima tokare nam aitau ta sagu. 10 Be banaga aitau da ekalesia e daridariḡena, inam baneginama raḡan tenaḡa bo rabui nama kwa riutuaḡaiena. Be deḡoda e raukosoḡaiḡaina, naumeki da kwa kita yababena, be nam mate koi popo. 11 Tam kuya kataiena da inam nama banegidima taudi gewagewa da gewagewa nopodima ya moḡavuna, vutuna aubainama taudime adi gewagewama ewai maḡatarana da taudi gewagewa banegidima.

Pol na giuma damonama

12 Raḡanine taugu Atemas bo Taikikas yà riuporena ḡarome, kwa raurubu da Nikopolasma ḡarogue kwa tavana, baninama yau ogama è taraḡina da bodubodue taugu inam dabudine yà miana. 13 Kwa kita da tarawatu kana badama Senas be Apolas adi ḡoanama matabuna kwa sagudina vaḡai aubainama. 14 Tauda dà banagama aitauḡa waisumeḡidima, taudi nam sibo a mia yabayababa. Taudi vere sibo voiedima a kataie da banaga waikaruwaḡewaḡedima sibo a sagusagudina.

15 Banaga uma dabudine ka miamiana, matabudi tam tawai kaiwemna. Be inam dabudi aitauḡa waisumaḡe tawai nuapaḡoemaina, kwa riuedina tauma kawai kaiwedina.

Mamaitua na raukiviverema matabumi ḡaromie.

Pirimon

Pirimon

na letama

1

Pol na waikaiwama

Kapore Pirimon,

1 Taugu Pol, Yesu Keriso isane è diburana, be Timoti turadama. Tauma uma letanama ka girugirumina tam Pirimon turamaima be taunoya sagumaima ḡarome, 2 be mate nuvudama Apia, be tauwai ḡavia sagudama Arikipas, be ekalesia aitauḡa am vadae tawai rawateḡeidina matabumi ḡaromie. 3 Mamaitua Tamadama be Bada Yesu Keriso adi raunuatoima be adi subama ḡaromie ta kenana.

Waikaiwa be moiragi

4 Taugu yà noḡonoḡotimna raḡanine, raḡan matabuna moiragie yau Mamaituama yàwai kaiwena, 5 baninama taugu è vaie da tam am waisumaḡama Yesu Keriso ḡarone, be am wainuapaḡoma Mamaitua na banagama matabudi ḡarodie aubainama. 6 Taugu yà moimoiragina da tam am waisumaḡe sibo kuyai rewapanana, be inam waisumeḡinama sibo kuyai daberarina banaga ḡesaudima ḡarodie, inam kauine yawasana matabudi veredima Yesu Kerisoe tè ragaragaudina tokare kwa katai kauedina. 7 Tam am wainuapaḡoma aubainama nuavere dosinama be duḡu kuya uteguna, baninama tam turaguma, tam Mamaitua na damma nuedima kuya taigidevina.

Pol Pirimon yai baḡana da sibo Onesmas ya verauḡa munaḡena

8 Vutuna aubainama Keriso isane ma raudebatoragu è riuem da aba sibo kuya voiena, be nam yà riuem, 9 baninama nuaguma kwa paḡopaḡona aubainama. Taugu Pol yodi èi dosina, be mate Yesu Kerisoe è diburana.

10 Taugu yàwai baḡamna natuguma Onesmas aubainama, taugu dibure è miamiana raḡanine arue tauna èi natunena. 11 Boni tauna nam i sagum be noya veredima i voivoiedina, ibewa. Be yodi tauna banaga verenama ya tubuḡana tam be taugu anisagudama aubainama. 12 Taugu Onesmas yà riuriupore munaḡena ḡarome. Tauna vutuna nuanuaguma be è riupore da e veraverauna.

13 Taugu uma dibure yà miamiana vari verenama kana taiye. Be taugu è ḡoeḡoena da Onesmas sibo uma dibure è rabe kwase da sibo ya saguguna tam epaiyamma. 14 Be taugu nam e ḡoeḡoena da tauna sibo è rabe kwase yababe, be deḡoda tam kui aninana, inam naumeki. Be mate taugu nam ama ḡoeḡoena da tam sibo è segerim be Onesmas kuyai anine, saguguma aubainama. Ibewa da tamḡa am ḡoane nama. 15 Anikitanama Onesmas raḡan ḡaubonaḡa ya rautapa gosemna, be yodi tokare agunai da mate ko mia nonoḡana. 16 Be tauna yodi nam taunoya yababa boni maika, ibewa be tauna yodi Yesu Kerisoe turaguma, be tam tura vavasaḡimma.

17 Vutuna aubainama taugu deḡoda tam turamma, naumeki da Onesmas kwai aninena maika kabe taugu. 18 Be tauna deḡoda ḡarome aba ima voivoia waigewa bo ima danedanene, naumeki da vitanama taugu yà paḡona. 19 Taugu Pol nimague è girumana kwa sievi: Taugu tokare yài maesimna. Be taugu yawasana kedanama èi kataim be èi yawasanimna, vutuna inam yau sipoma ḡarome. Be inam dabudine tokare nam aba yà riuem.

20 Tam turaguma, vutuna aubainama aba Bada isane èi baḡamna, naumeki da sibo kuya voie, be taugu nuaguma sibo kuyai subana. 21 Taugu uma letanama è girumina ḡarome. Be è kataiena da aba èwai baḡamna na ruvama e kenana, be tam tokare ya moraba vavasaḡana kwa voiena.

22 Yodi yaba ḡesau yà riuem: Bada ami moiragima e pariparibeena da taugu tokare yà verauna ḡaromie. Vutuna aubainama tam am vadae yau gabuma kwa vokaukaua wainonoḡi be e kenakena.

23 Epapras ewai kaiwemna. Tauna taugu mate Yesu Keriso isane kè diburana. 24 Be yau banagama tausaguguma Mak, Aristakas, Demas be Luk mate tawai kaiwemna.

25 Bada Yesu Keriso aruimima e rabedina. Be na raukiviverema taumi ḡaromie e kenana.

Hibru

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hibru

adi letama

1

Yesu Keriso tauna ya saḡa guratana, nam anea maika

1 Boni raḡandie Mamaitua keda tabu be tabu* ḡarodie raḡan toitoi waḡawaḡadama Israel ḡarodie ya giugiuna. Be inam giudima matabudi peroveta ya riuedi be taudi yatayatadama Israel ḡarodie a rarau guguyana. 2 Be yodi raḡan damodie tauna natuḡominama ya vine be ya riupore da tauna Mamaitua na giuma ḡarode ya rarau guguyena. Tauna vutuna Mamaitua ya vinena da yaba matabudi ei buderiedi be ei badedina, be mate taune Mamaitua dobu be yaba matabuna ya voiedina. 3 Be Mamaitua neneḡarinama matabuna natunama ḡarone e rawarawa maḡatarina, be tauna na yawasanama teneḡinama maika Mamaitua. Be tauna riunama wairewapanine yaba matabuna ta kenakena watanana. Be raḡanine tauna banaga adi gewagewama ya koḡakoḡa porena murine, tauna ya naḡo marae be Mamaitua wairewapana vavasaḡinama kasaune ya miana.

4 Vutuna aubainama tauna Bada dosinama ya tubuḡana, be anea matabudi tauna ewai badedina. Be tauna isa wairewapana vavasaḡinama ya paḡona, be isanama ya saḡa guratana nam anea isedima maika.

5 Mamaitua ya riuna,

“Tam taugu natuḡomiguma, manaka taugu tam è tikam da tam taugu Natuguma.”

Ko noḡoti da inam riunama nam anea ḡarodie nama i riuna, ibewa. Be mate Mamaitua ya riuna,

“Tauna Tamanama taugu, be tauna taugu natuḡomiguma.”

6 Be raḡanine natunama kaevou ya riuporena dobue, mate ya riu munaḡana, “Mamaitua na aneama matabudi tauna natunama sibo a rauduneena.” 7 Be anea adi giuma inam umanama,

“Mamaitua na aneama taudi inam taunoya ḡoma be è riuriuporedina raḡanine, taudi maika sive bo kai.”

8 Be tauna natuḡominama aubainama umanama Mamaitua ya giuna,

“Tam Mamaitua, be am waibadama e kena da e kena nonoḡana.

Be am waiguyaue didimanae banaga kwai badedi be kwa voiedi da taudi mate didimanae ta miana.

9 Tam didimana kuyai nuapaḡoe be yawasana barebaredima kuya tuaḡaiedina.

Vutuna aubainama Mamaitua, am Mamaituama ya vinem

be ya kawa saḡem da am waibadama dibune mara banegidima ya biridina.

Inam kedane tauna ya kawa saḡem be nuavere dosinama ya utemna.”

10 Be mate Mamaitua ya riuna,

“Bada, boni pakane tam dobu kuyai tubuḡina, be mara matabudi nimame kuya voiedina.

11 Be taudi matabudi tokare tai kavedina, be tam kwa mia nonoḡana.

Taudi tokare gara maika ta gwamatu, 12 be kwa viri kudukududi da kwai poraḡana.

Be tam tokare teneḡimma nama kwa mia nonoḡana, be nam airaḡan kwa boru vitarem.”

13 Mamaitua nam aba aneanama umanama i riuena,

“Kasaugue kwa mia, be am ḡaviama kaḡamma dibune yà biridi be kwa vadididina.”

14 Ibewa da anea taudi arua be tawai taunoyana, tauda aitauḡa Bada yawai yawasanidana ḡarode sagudama aubainama.

2

Nam parata tà pare be wari kedaḡa tà naḡo

1 Tauda vari verenama tè vaivaiena naumeki da tà kaididi da bagibaginaḡa. Inam kedane tokare dà paratama noḡode e kenakenana, nam tà pare be wari kedaḡa tà naḡo, ibewa! 2 Baninama ko noḡoti da boni Mamaitua na giuma anea a paḡo be banaga ḡarodie a giugiuedina, be aitauḡa anea adi giuma nam tiwai beavaiedi be ti vovo teyeteyedina, taudi adi kovoḡama a banabanavidina. 3 Be yodi Mamaitua yawasana dosi vavasaḡinama ya utedana. Be inam yawasaninama varinama Bada ḡominama ḡarode ya giuedina, be nam anea. Be tauma aitauḡa inam giudima Bada mudune kè vaivaiedina, tauma ka riuriuna da inam giudima matabudi riukaua. Vutuna aubainama deḡoda inam riudima nam tài beavaiedi be nam tài muriwatanedi, ko noḡonoḡotina tokare na kovoḡama tà vore, bo? 4 Be Mamaitua inam varinama verenama kawa rewapaninama, aubainama mataira be voia dosidima mate ya voivoiedina. Be tauna na ḡoane puyo Arua Babau banaga ya utedina. Inam kauidima matabudi ya voivoiedina banaga sibo a kataie da inam varinama riukaua.

Yesu waiyawasanidama aubainama yai rawabanaga ḡomana

5 Tauma kè riuemina da dobu vaunama e veraverauna, tokare e tavana. Be uma dobunama vaunama tokare nam anea tai bade, ibewa. 6 Baninama girugiruminama porane umanama ya riuna,

“Banaga adi verema aba da tam sibo kuya sagudi? Be banaga adi sedama aba aubainama kwa raberabe kauedi?

7 Tam kuya voiedi da taudi raḡan ḡaubonaḡa anea adi rewapanama dibune a rautapa miana,

be muriḡa tam kuya kawa saḡedi da neneḡara be vivira kuya utedina.

8 Dabudine yaba matabudi tauna na waibadama dibune kuya biridina.”

Mamaitua yaba matabuna Yesu na waibadama dibune ya biridina, be nam aiyaba mabine ima raberabe munaḡena, ibewa. Avedi da inam kauidima yodi nam te katai kauedi be tama kitakita kauedina, be yaḡoro da taudi Yesu na waibadama dibune ta miamiana. 9 Be yodi tà kita da Yesu tauna raḡan ḡaubonaḡa anea adi rewapanama dibune ya rautapa miana, baninama Mamaitua na raukiviveree Yesu banaga aubaidama ya mariyawa be ya gurina. Vutuna aubainama yodi Mamaitua tauna neneḡara be vivira dosidima Yesu ya utena. 10 Mamaitua tauname aubainama yaba matabuna ya voiedina, be yodi na rewapanae e raberabedina. Mamaitua na ḡoana kauama da tauna na sedama matabudi e nawedi marae be ta mia kauana. Vutuna aubainama Mamaitua Yesu ya riupore be yai nuatoitoina. Be inam wainuatoitoine Mamaitua Yesu ya voie da banaga batuturinama ya tubuḡana. Yesu tauna vutuna taukuvesa.

11 Yodi Yesu tauna banaga babaunama, be taudi aitauḡa ya kawakawa babaudina, taudi matabudi yodi tamedima tenaḡa. Vutuna aubainama Yesu debanama torane taudi e riuriuedina da tauna tasitasinama, 12 be mate Yesu umanama ya riuna,

“Tam isamma taugu tasitasiguma tokare yài kataidina,

be taparoro nopone isamma taugu yà kawa saḡena.”

13 Be mate tauna ya riuna, “Taugu Mamaitua yàwai sumaḡena. Yodi ko kita, taugu umanema Mamaitua na sedama ya uteuteguna mate.”

14 Mamaitua na sedama taudi banaga ḡoma, taudi visiḡodi be kosinidima ta kenakenana. Vutuna aubainama Yesu mate yai rawabanaga ḡoma be banaga tubuḡidama ya paḡona. Baninama inam kedane tauna teneteneḡinama da e gurina. Be ya gurigurina raḡanine tauna guri taupakinama na waibadama ya kawa gewagewana, guri taupakinama tauna vutuna Diaboro. 15 Inam kedane taudi aitauḡa noḡone guri na waibadama dibune a mia be a nainairana, matabudi ya kuvesidina.

16 Be tauda tè kataie da Yesu ya verauna Eibraham na sedama sagudima aubainama, be nam anea sagudima aubaidi. 17 Vutuna aubainama tauna yai rawabanaga ḡomana, tasitasinama tauda maika. Be inam kedane tauna ya raunuatoieda be pirisi dosinama patupatutunama ya tubuḡana, be dabudine Mamaitua noḡone banaga adi gewagewama maesinama ya paḡona. 18 Baninama tauna ḡominama mate boni raurubu be wainuatoitoi Seitan ḡarone ya banavidina. Vutuna aubainama yodi aitauḡa da Seitan e rarau rubudina, Yesu tokare teneteneḡinama da e sagudina.

3

Yesu tauna ya saḡa guratana, nam maika Mousis

1 Vutuna aubainama yau bana, aitauḡa Mamaitua ya vinevinemina, yodi Yesu ko noḡotina, tauna Mamaitua ya riupore be tauda dà pirisima dosinama ya tubuḡana. Tauna vutuna tàwai sumaḡe be tà giugiuena. 2 Mamaitua Yesu ya vinena, be Yesu Mamaitua ḡarone yai patutu kauana maika Mousis. Nama Mousis Mamaitua na vadama ḡarodie yai patutuna. 3 Ko noḡoti da vada verenama banaga tokare ta kawa saḡena, be you vada taukerinama tokare ta kawa saḡe vavasaḡena, nam maika na vadama. Be teneḡinama nama Mamaitua Mousis ya kawa saḡena, be you Yesu tauna vada taukerinama aubainama, Mamaitua Yesu ya kawa saḡe guratena, nam maika Mousis, baninama Mousis tauna taunoya ḡoma. 4 Vada matabudi taukerinama banegidima ta miamiana, be Mamaitua tauna yaba matabudi taukeridima.

5 Mousis tauna Mamaitua na taunoyama be Mamaitua na vadama ḡarodie yaba matabuna ya noya kauedina. Be Mamaitua muriḡa da tokare aba e vatona, Mousis noḡone yawai maḡatari dokedina. 6 Be Keriso tauna nam Mousis maika, ibewa. Keriso tauna vutuna vada taupakinama natuḡominama, vutuna aubainama Mamaitua na vadama ḡarodie Keriso e noyanoya kauana. Be yodi tauda aitauḡa waisumeḡidama, naumeki da nuadama torane tà midi da bagibaginaḡa, baninama tauda vutuna Mamaitua na vada ḡomama. Inam noḡitinama vutuna ma nuavereda tà noḡota watanena naumeki da, dà raḡanima damone.

Mamaitua aba e riuriuena nam ko raukosoḡaiḡai

7 Vutuna aubainama Arua Babau umanama e riuriuna,

“Manaka taumi yau giuma ko vaivaiena, 8 nam ko kawa nopobadomi, maika boni waḡewaḡemima a voivoiana nama.

Inam raḡanine 9 waḡewaḡemima taudi modi 40 nopodie yau voiama dosidima a kitedina,

be yaḡoro taudi a raukosoḡaiḡai be dobu kavakavane a rarau rubuguna.

10 Vutuna aubainama taugu nuaguma yai medi kaua be ḡarodie umanama è riuna,

‘Taudi raḡan matabuna adi ḡoane nama ta naḡonaḡona, be taugu yau kedama nam tima katakataie be timawai muriwatanena.’

11 Naumeki da taugu nuaguma yai medi be umanama è sauga wapana,

‘Taudi nam airaḡan yau gabuma ḡaukune ta tava be ta sipere’.”

12 Yau bana, ko kita kaua da raḡan matabuna Mamaitua koi sumaḡena, be nopomie nam gewagewa e kena da Mamaitua yawayawasaninama ko mia tautaurie, avedi. 13 Vutuna aubainama yau bana, taumi manaka raḡandie raḡan matabuna ami banagama ami banagama mate koi kawa duḡu vivira da gewagewa nam sibo ya boru waideḡemi be ya kawa nopobadomi. Inam vutuna aubainama Mamaitua ya riuna, “Manaka taumi yau giuma ko vaiena”. 14 Tauda waisumaḡa tèwai karena raḡanine, tauda Keriso na banagama tè tubuḡana, be dà waisumaḡama yai rewapana kauana. Be yodi tà kita kaua da dà waisumaḡe tà midi da bagibaginaḡa, be nam tauna tà gose pore, naumeki da damone. 15 Vutuna aubainama Mamaitua na giuma, kaite è riuriuemina yodi yà riu munaḡemina,

“Manaka taumi Mamaitua na giuma ko vaivaiena,

nam ko kawa nopobadomi,

maika boni koya voivoiana nama.”

16 Abaḡa banegidima boni Mamaitua riunama a vaie be a rarau kosoḡaiḡai? Inam aitauḡa Ijiptma be Mousis yawai doka dobiḡedina, taudi vutudi. 17 Be modi 40 nopodie boni abaḡa banegidima ḡarodie Mamaitua nuanama yawai medi? Inam aitauḡa gewagewa a voivoiedi be muriḡa dobu kavakavane a gurina, taudi vutudi. 18 Be abaḡa banegidima ḡarodie boni Mamaitua ya sauga wapa be umanama ya riu? “Taudi nam airaḡan yau gabuma ḡaukune ta tava be ta sipere.” Inam aitauḡa Mamaitua a rawarawa ḡaiḡaiena, taudi ḡarodie. 19 Yodi tà kita da aba aubainama taudi Mamaitua na gabuma ḡaukune nam ti tava. Inam baninama nam tauna ti sumaḡena.

4

Mamaitua na gabuma ḡaukune tà naḡona

1 Be Mamaitua na saugama yaḡoro e kenakenana, da na damma gabu ḡaukune sibo a tavana. Be Israel banegidima Mamaitua na gabuma ḡaukune nam ti tavana be na saugama yaḡoro e kenakenana. Vutuna aubainama tauda inam gabunama tà paḡona. Be tà kita kaua da tauda dà waisumaḡe nam inam banegidima maika kedae tà guri rovo. 2 Tauda inam riunama verenama tè vaivaiena teneḡinama maika taudi. Be taudi inam riunama nam ti sumaḡena aubainama, inam riunama na verema nam ti banavina. 3 Baninama tauda aitauḡa tà waisumaḡana, inam gabunama ḡaukune tokare tà saḡana. Be aitauḡa nam timawai sumaḡana, Mamaitua umanama ya sauga wapa be ya riuedina,

“Taugu nuaguma yai medi da è sauga wapa be è riuna:

Taudi nam airaḡan yau gabuma ḡaukune ta tava be ta sipere.”

Mamaitua boni dobu yawai tubuḡie da yodi tauna gabu ya vokaukaua wainonoḡi da e kenakenana, be yaḡoro taudi tokare nam inam gabune ta saḡa be ta sipere. 4 Baninama raḡan aniwai 7-nama na giuma Mamaitua umanama ya riuna, “Mamaitua yaba matabuna ya voivoiedina yai kovidi be raḡan aniwai 7 ne ya siperena.” 5 Be muriḡa ya riuna, “Taudi nam airaḡan yau gabuma ḡaukune ta tava be ta sipere.” 6 Be yodi tà kita da Mamaitua na saugama yaḡoro e kenakenana, da na damma gabu ḡaukune sibo a tavana. Be tauna riunama verenama Israel banegidima ḡarodie a rauguguya dokena, be taudi a rawaḡaiḡaiena, aubainama nam dabudi ti tavana. 7 Vutuna aubainama Mamaitua raḡan ḡesau vaunama ya boruna da na damma gabu ḡaukune sibo tè tavana. Be inam raḡaninama tauna yai isana, ‘Manaka’. Be riu ‘Manaka’ boni Deivid ḡarone ya vatovatona, inam vutuna kaite è riuemina,

“Manaka taumi yau giuma ko vaivaiena,

nam ko kawa nopobadomi.”

8 Be Josua Israel banegidima nam Mamaitua na gabuma ḡaukune i doka tavaitedina, ibewa. Deḡoda inam gabune sibo i doka tavaitedina, naumeki da Mamaitua tokare nam raḡan ḡesau vaunama sibo ya boru. 9 Vutuna aubainama yodi tà kita da Sabat siperenama yaḡoro kaikaiporenama e kenakenana Mamaitua na damma aubaidima. 10 Be aitau da Mamaitua na gabuma ḡaukune e saḡasaḡana, na noyama ya voivoiena mate siperenama e paḡona, maika Mamaitua na noyama damone ya siperena nama. 11 Vutuna aubainama tà raurubu gurata da inam gabunama ḡaukune tà saḡana, be nam aitau e rawarawa ḡaiḡai be e beku, Israel banegidima maika.

12 Mamaitua riunama inam yawayawasanima be wairewapana vavasaḡinama, kwatikwati menanama murine be karone gamgam kaukauinama maika. Tauna banaga nuadama e tiremi be kaninopodama e nigonigo wanena. Be mate nopo na ḡoanama be na noḡotama e kaikai viredina. 13 Be Mamaitua matane nam aiyaba moisirie ima kenakena rubuna, ibewa. Yaba matabudi tauna matane, neganegae ta kenakenana. Be tauna dà voiama matabudi tokare e kaiviredina.

Yesu tauna dà pirisima dosinama*

14 Be yodi waisumaḡa tà giugiuena, vutuna tà kaididi da bagibaginaḡa, baninama tauda dà pirisima dosi vavasaḡinama marae e miamiana, tauna vutuna Yesu, Mamaitua Natunama. 15 Be tauda dà pirisima dosinama Yesu tauna dà vogwaḡagwaḡama ya kataiedina, be tokare teneteneḡinama da e raunuatoiedana, baninama tauna mate boni raurubu tabu be tabu ya banavidina, maika tauda yodi tà banabanavidina nama. Be tauna na raurubue nam gewagewae i beku rubuna, ibewa. 16 Vutuna aubainama tauda yodi ma raudebatorada raukivivere Mamaituanama ḡarone tà naḡona, be dabudine tauna na raunuatoie e sagudana dà piripirima raḡandie.

5

1 Pirisi dosinama uma dobue na voiama inam umanama: Tauna nam tauname ima vinevine munaḡena, ibewa da Mamaitua e vine be tauna banaga aubaidima poune e midimidina, be adi puyoma e ragaudi be gewagewa aubaidima e tipatipana Mamaitua ḡarone. 2 Be tauna banaga kwakokwakodi be buebuedima adi vogwaḡagwaḡae e rarau nuatoiedina, baninama tauna mate nama kitanama maika taudi. 3 Vutuna aubainama tauna puyo e ragaudi be Mamaitua ḡarone e tipatipana, tauname na gewagewama aubaidi be banaga adi gewagewama aubaidima. 4 Be ko noḡoti da dobue nam aitau tauname ima kawa saḡe be pirisi dosinama ima tubutubuḡana, ibewa da Mamaitua tauna e vine be e kawakawa saḡena, maika boni Eron ya vinena nama.

5 Be yodi Keriso ḡarone tà kita da tauna nam tauname i vine munaḡe be pirisi dosinama i tubuḡana, ibewa da Mamaitua tauna ya vine be umanama ya riuena,

“Tam taugu natuḡomiguma, manaka taugu tam è tikam da tam taugu Natuguma.”

6 Be gabu ḡesaune buka nopone ya riuna,

“Tam pirisi miamia nonoḡimma, Melkisedek maika.”

7 Yesu uma dobue ya miamiana raḡanine, tauna moiragie ya ḡaba be ma matasuruna Mamaitua yawai baḡana da tauna sibo na gurie Mamaitua yai yawasanina. Be Mamaitua tauna na moiragima ya paḡona, baninama Yesu Mamaitua ya vivira kaue be na waibadama dibune ya miana. 8 Be avedi da tauna Mamaitua Natuḡominama, be yaḡoro tauna na wainuatoitoie ya raurubu da voteyateya ya kataiena. 9 Inam kedane Mamaitua Yesu ya voie da banaga batuturinama ya tubuḡa be ya voie da tauna yodi Tauwai yawasana ya tubuḡana. Be nama yodi aitauḡa ta vovo teyeteyena, taudi tokare inam yawasaninama kenakena nonoḡinama ta paḡona, 10 baninama Mamaitua Yesu ya voie da tauna pirisi dosinama ya tubuḡana maika Melkisedek.

Nam seda wawaidima maika ko mia

11 Inam kauidima adi giuma a toina ta kenakena, yaḡoro sibo kèi katakataimina, be nam teneteneḡina da kai katakataimi, baninama taumi ami noḡotama yakukuridima nam komawai beavaia kauana. 12 Taumi yodi uma paratine sibo koyawai katakataina, be taumi nam aba ko kataiena, aubainama naumeki da taumi ko munaḡa pakane be seda adi waikatakataie Mamaitua na giuma sibo ai katakatai dokemina. Taumi seda wawaidima maika, yaḡoro susu ko kanikanina, be nam kani bagibaginama koma kanikanina. 13 Aitau da yaḡoro susu e kanikanina, tauna inam gomana wawainama maika be Mamaitua na waikatakataima didimanidima nam i kataiedina. 14 Be kani bagibaginama inam banaga nopodima batuturidima aubaidima. Taudi a raurubu be a kaikai guratena damone vere be gewagewa yodi kitedima a katai kauedina.

6

1 Vutuna aubainama banaga nopodima batuturidima aba awai katakataimina, vutudi sibo taumi koya kataiedina. Be nam Kuristen koyawai karena na waikatakataie ko miamia watana, inam seda adi waikatakataima. Inam waikatakataidima taudi keda anisepanama, maika voia gewegewedima damodie guri ta kenakenana sibo tè gosedina, be waisumaḡa Mamaitua ḡarone na waikatakataima, 2 babataito na waikatakataima, waiaiaina na waikatakataima, gurie be midisuḡu munaḡa na waikatakataima be maraetara be kovoḡa kenakena nonoḡinama adi waikatakataima. Inam waikatakataidima matabudi taudi keda anisepanama aubainama. 3 Vutuna aubainama Mamaitua na ḡoane yodi waikatakatai ḡesaudima tà kitedina.

4 Deḡoda Mamaitua banaga i rawayanedi, be tauna na puyoma ti ragaudi be Arua Babau ti paḡona, 5 be Mamaitua na giuma verenama be na waibadama na rewapanama tokare e veraverauna e tavana, taudi kaite a dami be a kataiena, 6 be inam banegidima waisumaḡa ta gose pore be Mamaitua ta mia tautauriena, taudi tokare nam teneteneḡina da ta verau munaḡa be tai sumaḡa. Baninama taudi Mamaitua Natunama ta tupatuparatu munaḡe be patare tawai diboḡina.

7 Baninama ko noḡoti da raḡanine biga e dobi be sipi ei kutuvi da sipi e banibani kauana, inam sipinama Mamaitua na waiaiainama e paḡopaḡona. 8 Be deḡoda sipi noponama mui ta gogo be e burouna, inam sipinama nam dauna da taudi tokare ta riu tuaḡaie be kai e kara goruna.

9 Be yau bana, tauma umanama giudima yodi ḡaromie ka giugiuna nam taumi tunimie e rawakarati, ibewa da tauma yaḡoro ka noḡonoḡotina da taumi ami waisumaḡe tokare yawasana ko banavina. 10 Mamaitua tauna didimanae yaba e voivoiedina. Be taumi tauna koyai nuapaḡoe be ami noyae banaga waisumeḡidima koya sagusagudina, be yodi yaḡoro da kowai saguna, Mamaitua nam aitau maika da tokare nuanama e koa, ibewa. 11 Vutuna aubainama tauma ka ḡoeḡoena da taumi inam yawasanidima ko kaiguratedina naumeki da ami raḡanima damone. Be aba kowai nuanoḡonoḡotena, tokare teneteneḡinama ami maesama ko paḡona. 12 Be tauma nam kama ḡoeḡoe da taumi ami noyae ko matagayawa, ibewa da banaga waisumeḡidi be wairaba nuetau banegidima ko ruvedi be segoye be Mamaitua aba ya sausaugena tokare ko paḡona, baninama taudi nama tokare sauginama teneḡinama ta paḡona.

13-14 Maika Mamaitua na saugama Eibraham ḡarone ko noḡoti. Mamaitua umanama ya sauga wapana,

“Taugu tam yài aiainim,

be yatayatam be nosinosimma toitoi tokare yà utemna.”

Be inam sauginama Mamaitua tauname isane ya sauga wapana, baninama nam aitau Mamaitua maika i saḡa guratana da sibo isane Mamaitua ya sauga wapa. 15 Naumeki da Eibraham inam sauginama ya paḡo be yai raba nuetauna da damone inam sauginama ya tubuḡana.

16 Banaga sauga wapa e ḡoena raḡanine, tauna banaga bo aiyaba ḡesau dosinama isane e sauga wapa be inam sauginama ei rewapanana, be dabudine banaga ta kataie da inam sauginama tokare e tubuḡana, be riunuababaḡa matabudi e tom poredina. 17 Be Mamaitua ya ḡoena da na buderima aitauḡa ta paḡona sibo a katai kaue da tauna na saugama bagibaginama e kenakenana, be nam tokare e vitare. Vutuna aubainama tauna nam waria isane i sauga wapana, ibewa da tauname isane ya saugana. 18 Mamaitua na giuma bagibaginama, be na saugama ya biridina, inam giudima rabui ta kena nonoḡana, be nam tokare nuanama e vitare, baninama Mamaitua nam teneteneḡina da e kaiyovueda. Inam kedane tauda nuadama e duḡuduḡu kauena, be tà noḡonoḡotina da tokare yawasana kenakena nonoḡinama tà paḡona.

19 Inam noḡotinama bagibaginama waga ewai anikina maika, nopodama marae yai yasi kaididi be dà waisumaḡe tà midimidina, 20 baninama Yesu tauda aubaidama kaite ya doka ḡome be ya saḡa ya naḡona. Inam vutuna aubainama Tempol nopone gara waisaurinama ya nuatiri be mara kedanama ya kaiporena. Be Mamaitua Yesu ya voie da tauna pirisi dosinama ya tubuḡana, Melkisedek na derima nopone.

7

Pirisi Melkisedek

1 Mamaitua tauna guyau saḡasaḡa vavasaḡinama. Be Melkisedek tauna Mamaitua na pirisima. Be mate tauna Salem kana guyauma. Be Eibraham ko noḡoti, raḡanine guyaguyau ḡesaudima yai ḡaviedi be ya munamunaḡana raḡanine, Melkisedek ya banavina. Be dabudine Melkisedek Eibraham yai aiainina. 2 Be Eibraham yaba matabudi ḡavia nopone ya ragaragaudina, tauna ya rawadamdamdi da matabudi 10, be aniwai 10-nama Melkisedek ya utena. Be isa ‘Melkisedek’

baniḡominama inam ‘didimana guyaunama’. Be isa ‘Salem’

baniḡominama inam ‘suba’. Vutuna aubainama Melkisedek mate tauna ‘suba kana guyaunama’. 3 Be nam aitau Melkisedek tamana bo tinanama i kataiena. Be mate deḡo be ya verauna, bo airaḡan ya tubuḡa be airaḡan ya gurina nam aitau tenaḡa i katai rubuena. Melkisedek tauna pirisi noyane e miamia watanana, Mamaitua Natuḡominama maika.

4 Yodi tà kita da Melkisedek tauna banaga dosi vavasaḡinama aubainama, Eibraham tauna dede pakanama yaba matabudi ḡavia nopone ya ragaragaudina ya rawadamdamdi da matabudi 10, be aniwai 10-nama Melkisedek ya utena. 5 Tautauḡoma Livai damnama nopone pirisi noyanama sibo a paḡona. Be Mousis na tarawatuma e riuriuna da Israel banegidima taudi yaba matabudi sibo a rawadamdamdi da matabudi 10, be aniwai 10-nama inam pirisidima sibo a utedina, avedi da taudi tamedima teneḡinama Eibraham. 6 Be Melkisedek tà kita da tauna nam Livai damnama nopone, be yaḡoro tauna Eibraham na utama aniwai 10-nama ya paḡo be tauna Eibraham yai aiainina, tauna vutuna Mamaitua na saugama ya paḡona. 7 Matabuda tè kataiena da aitau rewapana ya paḡo be banaga ḡesau ewai aiainina, tauna inam banaga dosinama, nam maika tauna aitau waiaiaina e paḡopaḡona nama.

8 Noḡone tè kita da piripirisi uta aniwai 10-nama banaga ḡarodie a ragaragaudina. Be inam pirisidima tokare ta mia nam dauna da ta gurina, be Melkisedek tauna tokare e mia watanana, be nam e guri. 9-10 Be Livai damnama taudi uta aniwai 10-nama banaga ḡarodie tauragaudima. Be inam raḡanine taudi nam ti tubuḡana raḡanine, tamedima Eibraham na utama aniwai 10-nama Melkisedek ya utena, dabudine yodi anikitanama da Livai damnama taudi mate a raupuyo tenaḡana, avedi da dobue nam ti tubuḡana, taudi yaḡoro gwenagwena vegane.

Keriso tauna pirisi vaunama

11-13 Boni Israel banegidima taudi tarawatu a paḡona. Be inam tarawatunama ya riuna da tautauḡoma dam Livai nopone pirisi noyanama sibo a paḡona. Be Livai pirisidima taudi nam teneteneḡina da sibo banaga a kawa didimanidi Mamaitua matane. Vutuna aubainama Mamaitua pirisi vaunama ḡesau Melkisedek maika ya riuporena sagudama aubainama. Be inam pirisinama vaunama tauna vutuna dà Badama. Be yodi inam umanama: Deḡoda Mamaitua pirisi adi vaivaima e vitaredina, naumeki da tauna tarawatu mate e vitavitaredina. Be dà Badama tauna nam dam Livai nopone, maika Eron, ibewa. Yesu tauna Juda na damma nopone ya tubuḡana. 14 Be Mousis na tarawatuma nam aba i riuena da Juda banegidima pirisi noyanama sibo a paḡo, ibewa.

15 Be yodi pirisi vaunama maika Melkisedek ya tubuḡana. Yodi tè katai kaue da 16 tauna nam Livai adi vaivaie i rawapirisina, ibewa da taunaḡa na yawasanama wairewapanine yai rawapirisina. Be tauna tokare nam teneteneḡina da tai guri munaḡe. 17 Vutuna aubainama Mamaitua umanama ya riuena,

“Tam pirisi miamia nonoḡimma, maika Melkisedek.”

18 Be Livai pirisidima Mamaitua yodi ya gose poredina, baninama adi vaivaima poredima nam banibiribiridi, be 19 Mousis na tarawatuma nam ti rewapanana da banaga ta kawa didimanidi. Vutuna aubainama Mamaitua yodi keda vaunama verenama ya utedana, be inam kedane tauda yodi tè katai kauena da Mamaitua ḡarone tokare tà tavana.

20 Be mate Mamaitua e sauga wapana da Yesu ei pirisina. Be ḡesaudima awai pirisina taudi nam Mamaitua na sauge tiwai pirisina, ibewa. 21 Be Yesu aubainama Mamaitua umanama ya riuna,

“Bada ya sauga wapana da tam pirisi miamia nonoḡimma.

Be Bada aba ya sausaugena, nam tokare na noḡotama e vitare.”

22 Inam sauginama aubainama Yesu tauna waianina vaunama verenama ya utedana, tauna tokare e kawa didimanidana Mamaitua matane, nam waianina poranama maika.

23 Be yaba ḡesaunama inam umanama: Boni taudi pirisi toitoi yavayava a miamiana, be deḡoda raḡanine ḡesau ya gurina na epaiyama ḡesau ya saḡasaḡana. 24 Be Yesu ḡarone inam natabu. Tauna e miamia nonoḡana aubainama nam na yavayavama ḡesaudima tima miamiana. Tauna inam pirisi miamia nonoḡinama. 25 Vutuna aubainama tauna yodi teneteneḡinama da tauda aitauḡa Yesu Kerisoe Mamaitua ḡarone tà naḡonaḡona tokare Yesu ei yawasanidana, baninama tauna miamia nonoḡinama, be aubaidama Mamaitua ḡarone ewai baḡana.

26 Inam nama pirisinama dosinama tauda tà ḡoeḡoena. Tauna inam banaga babaunama, tauna wavu nam ḡarone, tauna nam yawasana miremiredima tauvoiena, be tauna nam banaga gewegewedima mate timawai popona. Be Mamaitua tauna ya kawa saḡe vavasaḡena marae, be tauna na waibadama dibune yaba matabudi ta miamiana. 27 Be Yesu tauna nam pirisi dosidima ḡesaudima maika, ibewa. Pirisi dosidima ḡesaudima taudi pomai pomai musara a ragaudi be Mamaitua ḡarone a tipatipana, taudime adi gewagewama be mate banaga adi gewagewama aubaidima. Be Yesu inam tauname tubuḡinama yai uta munaḡe be raḡan tenaḡa kavakava banaga adi gewagewama aubainama tubuḡine ya tipa tenaḡana, nam muriḡa e tipa munaḡa. 28 Be Mousis na tarawatuma ya riuna da banaga ḡoma sibo tè vinedi be ai pirisina. Be inam pirisidima dosidima taudi adi vogwaḡagwaḡae ta bekubekuna. Be inam tarawatunama murine Mamaitua ya sauga wapana da tauna natuḡominama e vine be e voie da tauna pirisi dosinama verenama be miamia nonoḡinama.

8

Keriso tauna dà pirisima saḡasaḡa vavasaḡinama

1 Be taugu aba è giugiuedina baniḡominama inam uma: Tauda dà pirisima dosinama tauna marae ya saḡa be Mamaitua wairewapana vavasaḡinama na kaba miae kasaunama yauwane e miamiana. 2 Be dabudine tauna riukaua taparoronama vadanama nopone e noyanoyana. Inam vutuna Bada ya kerina, be nam banaga ḡoma.

3 Pirisi dosidima dobue adi noyama inam puyo a ragaudi be a tipatipana Mamaitua ḡarone. Vutuna aubainama naumeki da tauda dà pirisima dosinama Yesu, tauna mate e tipana. 4 Be deḡoda tauna uma dobue sibo i miamiana, tauna tokare nam yai pirisi, baninama pirisi ḡesaudima kaite dobue ta miamiana, tarawatu e riuriuna maika. 5 Taudi taparoro vadane ta noyanoyana inam aba marae e kenakenana, vutuna keyaunama uma dobue tawai tupotupoḡanena. Vutuna aubainama boni Mamaitua Mousis nuanama ya boru be ya riuna, “Kwa kita kaua da oya debane nema taparoro vadanama kerinama èwai kataimna, nama ruvane kwa kerina.” 6 Be Yesu pirisi noyanama ya paḡona inam ya vere kauana, nam pirisi ḡesaudima adi noyama maika. Be mate Yesu tauna waianina vaunama ya utedana. Tauna vutuna tauda be Mamaitua poude e midimidina. Be waianina vaunama inam yai rewapana be ya vere vavasaḡana, nam maika waianina poranama nama. Be waianina vaunama nopone Mamaitua yaba veredima e sausaugedana, nam maika waianina poranama nama.*

7 Uma ko noḡoti, deḡoda waianina poranama teneteneḡinama da banaga sibo i kawakawa didimanidina, naumeki da waianina vaunama tokare nam poranama na gabuma sibo ya paḡo. 8 Be Mamaitua na banagama ya riutuaḡaiedi be umanama ya riuna,

“Raḡan e veraverauna e tavana, taugu tokare waianina vaunama yau banagama Israel be Juda ḡarodie yà boruna.

9 Be inam tauna nam maika waianina poranama tametamedima ḡarodie è boruboruna maika,

raḡanine taugu Ijiptma be èi doka dobiḡedina.

Be you, inam raḡanine taudi waianina poranama a rawaḡaiḡaiena aubainama, taugu è mia tautauriedina.

10 Be waianina vaunama yau damma Israel ḡarodie yà boruna inam umanama:

Taugu tokare yau tarawatuma nuedie yà girumi be taudi nopodie e kenana.

Be taugu tokare taudi adi Mamaituama, be taudi taugu yau banagama.

11 Inam raḡanine taudi nam tokare adi damma bo adi banagama adi banagama tai katakataidi da sibo Bada a kataie.

Baninama inam raḡandie kamai banabanaga be banaga dosidima, taudi matabudi tokare taugu ta kataieguna.

12 Be taugu tokare adi voiama barebaredima yà noḡota poredina, be adi gewagewama nam airaḡan yà noḡota munaḡedi.”

13 Be waianina vaunama vutuna Mamaitua yai isana ‘Keda vaunama’. Vutuna aubainama waianina poranama inam yodi yai rawakita poraḡana. Be raḡanine yaba aba tawai rawakita poraḡana, taudi tokare ta kena nam dauna da ta samoana.

9

Boni pirisi musara kosinine a tipatipana

1 Be waianina poranama nopone Mamaitua Israel banegidima waitaparoro tarawatudima toitoi ya utedina. Be Israel adi kaba waitaparoroma vadanama inam dobue. 2 Be vadanama noponama kitanama inam umanama: Inam vadanama nopone rum rabui, noḡone be murine a kenakenana. Be noḡone rumnama inam rum babaunama. Be inam rumnama nopone inam kendoro kaidima a midimidina. Be vatara debane buredi babaudima a kenakenana. 3 Be gara waisaurinama murine inam rum ḡesau ya kenakenana. Be inam rumnama inam rum babau vavasaḡinama. 4 Be inam rumnama nopone olta goldie voivoienama ya midimidina, be debane piupiu adi kaba gabuma. Be mate waianina bogesinama ya kenakenana. Bogesinama kopinama matabuna goldie voivoienama. Be bogesinama nopone yaba a kenakenana inam:

Keyaka goldie voivoienama. Be keyekinama nopone kani isanama ‘Mana’ ya kenakenana.

Be Eron na diḡoninama, inam diḡoninama vutuna boni ya busona.

Yeku tabatabanama debane Mamaitua na waianinama riunama girugiruminama.

5 Be boges debane anea boruborumidima rabui isedima ‘Kerubim’ a midimidina. Taudi mapedima ai rauyaya be poudie noḡotaporaḡa gabunama a rupurupuna. Be uma yabedima yodi nam tokare matabudi ka giu waibatedi.

6 Be raḡanine yaba matabudi a vokaukauedi be a kovikovina murine, pirisi raḡan patapatanama noḡone rumnama nopone ya saḡa be na noyama yawai karena. 7 Be murine rumnama inam pirisi dosinama taunaḡa modi matabuna nopodie raḡan tenaḡa kavakava ya saḡasaḡana. Tauna musara kosinama mate ya paḡo be Mamaitua ya uteutena, tauname na gewagewama aubainama, be banaga adi voia nuababaḡama mate aubaidima. 8 Inam kauine Arua Babau ewai kataidana da banaga ḡoma nam teneteneḡina da gabu babau vavasaḡine sibo a saḡa, baninama waianina poranama yaḡoro keda ya guduguduna.

9 Waianina poranama boni inam mataira maika tawai katakataidana da aba yodi raḡanine ta tubuḡana aubainama. Banaga puyo be musara Mamaitua ḡarone ta tipatipana, nam teneteneḡina da nopodima e kawa vere. Taudi yaḡoro Mamaitua ḡarone ma nairidi ta miamiana, baninama inam puyodima nam teneteneḡina da adi gewagewama e kaipore. 10 Inam puyodima taudi nam wairewapanidi, taudi inam anikani be anitego ḡoma. Inam kauidima be mate wainimakoḡa, taudi matabudi tarawatu kitekitedima ta voivoiedina. Be yodi waianina vaunama ya tavana aubainama, inam yabedima adi raḡanima a kovina.

Keriso tauname kosinine aubaidama ya tipana

11 Be yodi Keriso dà pirisima dosinama ya tubuḡana, tauna vutuna waiaiaina veredima yodi e uteutedana. Be tauna gabu babaune be riuriukauine ya saḡana. Inam gabunama nam banaga nimedie ti kerina, be inam gabunama nam uma dobune ima kenakena. 12 Be raḡanine Yesu inam gabune ya saḡasaḡana, tauna nam musara kosinidima mate i saḡana, ibewa da tauname kosininama ya paḡo be Mamaitua ḡarone aubaidama ya tipa tenaḡana, be tokare nam airaḡan e tipa munaḡa. Inam kedane tauna yai yawasanidana, be yodi tokare tà mia nonoḡana.

13 Boni pirisi taudi musara kitedima maika gote, burumakau be burumakau natunatudima mate kosinidima a ragaudi be kavu mate banaga debediḡa awai yaraiedina, tubuḡe kawa veredima aubainama. 14 Be Keriso kosininama inam yai rewapana kauana, nam maika musara kosinidi. Keriso nam aba gewagewanama ḡarone, be Arua Babau miamia nonoḡinama na rewapanae Yesu tauname yai uta munaḡe be ya tipana Mamaitua ḡarone, be Yesu e voivoiemina da gewagewa voiedima ko gosedina. Be inam gewegewedima taudi ta voivoiemina da taumi tokare tai gurimina. Be yodi taumi teneḡinama da Mamaitua yawayawasaninama koi yaragena. 15 Be aitauḡa Mamaitua ya vinedi be ya yokoyokoedina, yodi taudi tokare teneteneḡinama da Mamaitua na saugama tai buderie be ta mia nonoḡana. Be yodi tauna na gurie waianina porane gewagewa ya panipanidana tauna ya kuvesidana. Vutuna aubainama yodi tauda be Mamaitua poude Keriso e midimidina. Inam vutuna yodi waianina vaunama.

16 Be uma ko noḡoti. Raḡanine banaga e miamiana, raḡanine tauna na saugama e boru be e riuna, “Raḡanine taugu deḡo, uma vokaidima ko ragaudina.” 17 Be deḡoda banaga e gurina raḡanine, inam giudima tai rewapana be ta tubuḡana. Be deḡoda banaga yaḡoro yawayawasaninama e miamiana, inam giudima tokare nam tai rewapana be ta tubuḡa.

18 Be teneḡinama nama waianina porane, raḡanine kosina e rauḡinina, waianina rewapana e paḡona. 19 Vutuna aubainama raḡanine Mousis Mamaitua na tarawatuma Israel ya riuriuedina murine, tauna musara kosininama ya paḡo be upa mate ya rawateḡeina. Yodibe Mousis berana ya virigasi be vuvuḡa sabasabanama mate ya pani tenaḡe be kosina nopone yai sonomna. Murine buka be banaga debediḡa yai rautepotepo nawe 20 be umanama ya riuna, “Uma inam waianina kosininama be Mamaitua aba ya riuriuemina, vutuna sibo koya voteyeteyena.” 21 Be teneḡinama nama taparoro vadanama be nopone taparoro purepuredima matabudi debediḡa yai rautepotepo nawedina. 22 Tarawatu e riuriuna da anikitanama yaba toitoi tokare kosina e kawa veredina. Baninama deḡoda kosina nam e rauḡini, tokare Mamaitua gewagewa nam e noḡota poredi.

23 Be marae yaba riuriukauidima keyaudima uma dobue, inam naumeki da musara kosinidie ya kawakawa veredina. Be yaba riuriukauidima marae, taudi Keriso kosinine ya kawa veredina, be nam musara kosinidie. 24 Baninama gabu babaunama dobue inam banaga nimedie a voiena. Be Keriso nam inam gabune i saḡana, ibewa. Inam gabunama tauna yaba marae riuriukauinama vutuna keyaunama. Be Yesu tauna gabu babau vavasaḡine marae ya saḡana. Inam gabunama riuriukauinama be dabudine tauna yodi Mamaitua noḡone e miamiana, sagudama aubainama. 25 Be Keriso marae ya saḡana, nam tubuḡine modi patapatanama aubaidama e tipatipa watana, pirisi dosidima dobue a voivoiana maika. Taudi musara kosinidima a ragaudi da modi patapatanama taparoro vadane a saḡa be Mamaitua ḡarone a tipatipana. 26 Be deḡoda Yesu modi patapatanama sibo aubaidama i tipatipa watanana, naumeki da dobu pakane da yodi tauna sibo yawai nuatoitoi watanana. Be yodi raḡan damone tè tavatavae, Yesu ya maḡatara be tauname tubuḡine ya tipana dà gewagewama kaiporenama aubainama.

27 Tauda banaga raḡan tenaḡa kavakava tà gurina, be murine tokare etare tà midina. 28 Inam kauinama teneḡinama nama Keriso raḡan tenaḡa kavakava tauname tubuḡine ya tipana banaga toitoi adi gewagewama kaiporenama aubainama. Be raḡanine e verau munaḡana, tauna nam gewagewa kaiporenama aubainama e verau, ibewa da taudi aitauḡa na kaba verauma ta raberabena, taudi yawasana e utedina.

10

Keriso raḡan tenaḡa kavakava aubaidama ya tipana

1 Taparoro yabedima riuriukauidima taudi marae ta kenakenana, tokare ta verauna. Be inam yabedima riuriukauidima keyau kavedima Mousis na tarawatuma uma dobue ewai tupotupoḡanedina. Vutuna aubainama avedi da modi patapatanama Mamaitua ḡarone musare ta tipatipana, be tokare nam didimana ta banavi. 2 Deḡoda musare ti tipatipa be didimana sibo ti banavina, dabudi tokare tipa a gose pore be nuedima ya subana. Be nam nama i tubuḡana.

3 Inam museridima modi da modi ta tipatipana, taudi adi gewagewama yaḡoro da e tatai noḡonoḡotidina. 4 Baninama musara kosinidima tokare nam gewagewa e kaipore be teneteneḡina, maika burumakau bo gote, ibewa. 5 Vutuna aubainama Keriso dobue ya yovona raḡanine tauna umanama ya riuna,

“Banaga musare ta tipatipa be ta rarau puyona, tam yabedima nam kuma ḡoeḡoedina.

Tam tubuḡiguma kaite kuya vokaukaua wainonoḡina.

6 Gewagewa aninoḡotaporenama tam tipa be puyo kuya tuaḡaiedina.

7 Vutuna aubainama taugu è riuna, ‘Taugu umanema, girugiruminama porane aubaiguma ya riuriuna nama.

Taugu è verauna Mamaitua am ḡoanama yà voiena aubainama.’ ”

8 Yodi koya kita, uma giudima nopodie aba Keriso ya vato dokena inam, “Banaga musare ta tipatipa be ta rarau puyona, tam yabedima nam kuma ḡoeḡoedina, tam kuya tuaḡaiedina”. Tauna nama ya riuna, avedi da tarawatu ya riuriuna da banaga nama sibo a voiena. 9 Be murine tauna ya riuna, “Taugu umanema. Taugu è verauna Mamaitua am ḡoanama yà voiena aubainama.” Inam kedane tauna waianina poranama ya varia pore be epaiyanama waianina vaunama waianina poranama yai gabu raupunana. 10 Vutuna aubainama Mamaitua na ḡoanama ruvane tauda yodi banaga babaudama tè tubuḡana. Baninama Yesu Keriso tubuḡine aubaidama ya tipa tenaḡana, be nam airaḡan e tipa munaḡa.

11 Pirisi tenatenaḡaḡa adi vaivaie taudi pomaipomai tipanama teneḡidima a rarau puyo watanedina. Be inam puyodima nam teneteneḡina da gewagewa sibo a kaipore. 12 Be uma pirisinama Yesu tauna raḡan tenaḡa kavakava dà gewagewama aubainama ya tipana, be murine tauna Mamaitua kasaune ya miana. 13 Dabudine yodi tauna e mia be ewai rabana, naumeki da Mamaitua Yesu na ḡaviama e ragaudi be Yesu kaḡanama dibune e sivudi be e vadididina. 14 Baninama inam tipanama tenaḡa kavakava ḡarone banaga aitauḡa Mamaitua yawai aninedina, tauna ya kawa babaudina. Be yodi taudi tokare ta mia nonoḡana.

15 Be mate uma kauidima ḡaromaie Arua Babau ya kawa neganega yaḡedi be umanama ya riu dokana,

16 “Taugu tokare waianina vaunama yau damma Israel ḡarodie yà boruna, nama Bada ya riuna.

Taugu tokare yau tarawatuma nopodie yà biridi be nuedie yà girumina.”

17 Be mate ya riuna,

“Adi gewagewa be adi voiama barebaredima nam airaḡan yà noḡota munaḡedi.”

18 Vutuna aubainama taugu yodi nam tipa ḡesaudima ama ḡoeḡoedina, baninama adi gewagewama kaite ya noḡota poredina.

Ami waisumaḡe ko kaiguratana

19 Vutuna aubainama yau bana, tauda yodi tokare nuadama torane marae gabu babau vavasaḡine tà naḡona, baninama Yesu kosininama ya rauḡinina aubaidama. 20 Inam vutuna yodi keda vaunama be yawayawasaninama aubaidama kaikaiporenama e kenakenana, baninama matakedae gara waisaurinama ya nuatirina. Be inam garanama vutuna Keriso tubuḡinama yai matairena.

21 Be yodi tauda aubaidama pirisi dosinama Mamaitua na vadama ewai badena. 22 Vutuna aubainama tauda nopodama riuriukauine Mamaitua ḡarone tà naḡona dà waisumaḡe. Be nam tà noḡota bekubeku, baninama Yesu kosinine mira nopode ya kawa vere be tubuḡidama upa verene ya koḡedina. Vutuna aubainama yodi Mamaitua ḡarone nam nuadama e vonainaira.

23 Be dà noḡotama deḡo tè boruboruna, vutuna tà kaididi da bagibaginaḡa, baninama Mamaitua tauna patupatutunama, be tokare teneteneḡinama da na saugama e voiedina. 24 Be ami banagama ami banagama ko riu sagusagudi da tai nuapaḡo vivira be voia veredima ta voiedina. 25 Be wairawateḡei nonoḡa nam ko gose pore, banaga ḡesaudima ta voivoiana maika. Taumi koya kita da Bada na raḡanima kaiteka maida e tavatavana. Vutuna aubainama dà banagama dà banagama mate waikawa duḡu vivira tà kaiguratena.

26 Be deḡoda riukaua tè kataiena, be yaḡoro da gewagewa tàwai borudidina, tauda nam deḡo dà tipama ḡesau ima kenakenana da noḡotaporaḡa tà banavi, 27 ibewa da etara e tavana raḡanine, tam am kovoḡama dosinama aubainama tokare kwa naira da kwa naira kauana. Baninama inam raḡanine Mamaitua na ḡaviama kaimenanama dosi vavasaḡine e kawa gewegewedina. 28 Ko noḡoti da boni aitau Mousis na tarawatuma ya riuriu tuatuaḡaie be matamata rabui bo rabuiteḡa inam baneginama a kita be ai samanina, dabudine inam baneginama na kovoḡama ya paḡopaḡona. Be banaga matabudi inam baneginama ai gurina, be nam ti raunuatoiena. 29 Vutuna aubainama aitauḡa Mamaitua Natunama ta riuriu tuatuaḡaiena, taudi adi kovoḡama tokare ya moraba vavasaḡana ta paḡona, nam Mousis na raḡanie maika. Deḡoda Mamaitua Natunama ko mia tautaurie be kosininama vutuna waianina vaunama ya kawa veremina ko kita waidibodiboḡina, taumi ami kovoḡama dosi vavasaḡinama tokare ko paḡona. Be mate deḡoda Raunuatoi Aruinama ko kunurena, naumeki da teneḡinama nama tokare ami kovoḡama dosi vavasaḡinama ko paḡona, nam maika Mousis na raḡanie nama.

30 Ko noḡoti da Mamaitua ya riuna,

“Taugu tauraubiwa, aubainama biwa yà paḡona.”

Be mate ya riuna,

“Bada tokare na banagama e etaredina.”

31 Inam ya gewagewa ḡaḡa da Mamaitua yawayawasaninama na tausukuma ḡarome e paḡona.

32 Ami noḡotama e munaḡa da yanae koya saḡasaḡana raḡaninama ko noḡoti. Inam raḡandie taumi piripiri toitoi nopodie koyai nuatoitoi kauana, be you yaḡoro da koya vadidina. 33 Raḡan ḡesaudie patara matedie a kunuremi be a raraukivi gewegewemina. Be wari raḡan aitauḡa a raraukivi gewegewedina, taumi koya midimidi waituni bagidina. 34 Be raḡanine taumi ami banagama ḡidoidima dibure a sivusivudina, taumi koya raunuatoiedi be koya sagusagudina. Be mate raḡanine banaga a kwayemi be ami purapurama a ragau viviridina, taumi yaḡoro ma nuaveremi koya damiporedina. Baninama taumi koya kataiena da tokare marae yaba veredie koi purapurana. Be inam purepuredima tokare ta kena nonoḡana.

35 Vutuna aubainama inam raudebatoranama nam ko gose pore, taumi naumeki da ko midi bagibagina, baninama ami maesama dosinama tokare ko paḡona. 36 Be ya verena da taumi inam piripiridima ko dami poredina. Inam kedane taumi Mamaitua na ḡoanama ko voivoiena, be damone tokare Mamaitua aba ya sausaugena ko banavina.

37 “Be raḡan ḡaubonaḡa tauna aitau verau ewai taina, tokare e verauna, be nam ei riuriukoa.

38 Be didimana baneginama tauna waisumaḡe tokare yawasana e banavina.

Be deḡoda tauna e naira be ei tautinamurina, taugu tokare nam ḡarone yài nuavere.”

39 Be tauda nam aitau maika da muride tà munamunaḡa da Mamaitua gienae e pore nawedana, ibewa da tauda tàwai sumaḡana aubainama, Mamaitua ei yawasanidana.

11

Waisumaḡa inam aiyaba?

1 Waisumaḡa inam umanama: Yaba aba nam tama kitakitana, be nopode tè katai kaue da inam yabanama riukaua be tokare teneḡinama da tà paḡona. Be aba tauda tàwai nuanoḡonoḡotedina, inam tè katai kauena da tokare ta tubuḡana. Inam vutuna waisumaḡa. 2 Bonimai banaga nama awai sumaḡana, aubainama Mamaitua yai aninedina.

3 Nama tauda dà waisumaḡe tè kataie da Mamaitua bonane mara be dobu matabudi yai tubuḡidina. Be yaba nam maḡamaḡataridi, vutudi Mamaitua ya voiedi da yaba yodi tà kitekitedina a tubuḡana.

4 Be Eibol na waisumaḡama aubainama tauna na puyoma Mamaitua matane ya verena, nam maika Kein na puyoma nama. Tauna na waisumaḡama aubainama Mamaitua na puyoma yai aninena, dabudine yodi tè kataie da Eibol tauna banaga didimaninama. Be avedi da tauna kaite ya gurina, be na waisumaḡama aubainama tauna yaḡoro da ewai katakataidana.

5 Be Inok tauna nam i gurina, na waisumaḡama aubainama Mamaitua ya nawena marae, be banaga tauna nam ti banavina. Vutuna aubainama yodi tè kataiena da Inok muriḡa da Mamaitua ya nawena marae, noḡone tauna na yawasanae Mamaitua yai nuavere dokena. 6 Deḡoda aitau nam ima waisumaḡana, tokare nam Mamaitua ei nuavere be teneteneḡina, ibewa. Be aitau da Mamaitua ḡarone e naḡonaḡona, naumeki da inam baneginama sibo yai sumaḡa da Mamaitua e miamiana. Be aitauḡa nopodima tabutabune Mamaitua ta wanewanena, taudi adi maesama tokare e utedina.

7 Be Mamaitua Noa nuanama ya boru be ya riuena da yaba aba e veraverauna tokare e tubuḡana. Be avedi da Noa inam yabedima nam matane i kitedina, be tauna na waisumaḡama aubainama, yaḡoro Mamaitua ya voteyeteye be waga ya voiena na sedama waiyawasanidima aubainama. Be mate na waisumaḡama aubainama Mamaitua ya riuna, “Tam Noa banaga didimanimma.” Raḡanine Mamaitua nama ya riuriuna, kupi banegidima neganegae a maḡatara be a midi poredina, be murine gewagewa a banavina.

8 Be Mamaitua Eibraham ya saugena da tokare dobu vaunama e utena. Be Eibraham na waisumaḡama aubainama, tauna Mamaitua ya voteyeteye da na dobuma ya gose be vaḡai yai karena, avedi da nam i kataiena tauna aikedae e naḡonaḡona e tava, be tauna yaḡoro da ya naḡona Mamaitua ya riuriuena nama. 9 Be na waisumaḡama aubainama, raḡanine inam dobune ya tavatavana, tauna parai nopodiḡa ware adi miane ya miamia naḡona. Be muriḡa kauinama teneḡinama nama Aisik be Jeikob a voivoiana, baninama taudi mate Mamaitua na saugama ḡarodie ya boruna. 10 Eibraham nama ya voivoiana, baninama tauna yawai sumaḡana da meagai bagibaginama marae Mamaitua tokare e voiena, vutuna kana naḡoma ya naḡonaḡona.

11 Be Eibraham na waisumaḡama aubainama tauna na visarama Sera mate ai natunana. Avedi da tauna yai dosi kaua be Sera kaikaipoki dosinama, be yaḡoro tauna yai natunana, baninama tauna Mamaitua na saugama yai sumaḡena da tokare teneteneḡinama aba ḡarone ya sausaugena e voiena. 12 Vutuna aubainama tauna tenaḡa be yai natunatuna da yodi na sedama sievidima a toi kauana, maika kipora bo gimori gerese nama. Be nam aitau teneteneḡina da Eibraham na sedama bo yatayatanama e sievidi be teneḡina. Be avedi da Eibraham tauna guri na parate ya tavana, be yaḡoro da yawai natunatunana.

13 Inam banegidima matabudi tà giugiuedina, taudi Mamaitua na saugama nam ti paḡona, be adi waisumaḡe a miamia da a gurina. Be taudi adi waisumaḡe yaḡoro a kataie da Mamaitua aba ya sausaugena yaḡoro noḡodie ya veraverauna, avedi da madanie. Vutuna aubainama taudi ai nuavere be adi waisumaḡe nam ti bekuna. Be ma raudebatoredi a riuriuna da taudi uma dobune vaḡavaḡai ta naḡonaḡona, be adi gabuma nam uma ima kenakenana. 14 Banaga inam nama giudima ta giugiuna, taudi adi gabu ḡomama deḡo e kenakenana, vutuna ta wanewanena. 15 Taudi adi vaḡaie gabu muridie a gosegosedina nam vutuna ti wane be ti naḡonaḡona, ibewa. Baninama deḡoda inam dobudima a gosegosedina sibo ti wanena, taudi tokare teneteneḡinama sibo a munaḡana. 16 Be taudi nam ti munaḡana aubainama, inam tawai kataidana da taudi gabu ḡesau vere vavasaḡinama marae, kana naḡoma a naḡonaḡona. Vutuna aubainama raḡanine deḡoda Mamaitua ḡarone tai kawa mamaina, tauna tokare nam debanama e suba. Baninama taudi adi meagaima Mamaitua kaiteka ya vokaukaua wainonoḡi be e kenakenana.

17-18 Be Mamaitua Eibraham na waisumaḡama ya rarau rubuna raḡanine, Eibraham na waisumaḡama aubainama tauna ya vokaukauana da nuanama natunama Aisik sibo yai guri be Mamaitua ḡarone ya tipana. Avedi da Mamaitua Eibraham ḡarone umanama ya saugana, “Aisik na dame tokare am sedama è sausaugemna yà utemna.” 19 Be Eibraham yaḡoro yai sumaḡa da Mamaitua teneteneḡinama da tokare Aisik gurie be e kawa midisuḡuna. Be anikitanama da Aisik guri maida, be Mamaitua ya paḡo munaḡena.

20 Be Aisik na waisumaḡama aubainama tauna Jeikob be Iso yai aiainidina adi yawasanama raḡan muriḡa aubainama.

21 Be Jeikob raḡan ḡaubonaḡa da sibo nuanama ya tauyakasi be ya gurina, tauna na waisumaḡama aubainama diḡona yai tupa yasi da ya midi be noḡone Mamaitua ya kawa saḡe dokena, be mate Jousep natunatunama tenatenaḡaḡa yai aiainidina.

22 Be mate Jousep raḡanine ḡaubonaḡa da sibo nuanama ya tauyakasi be ya gurina, tauna na waisumaḡama aubainama Israel banegidima nema Ijiptma be ta dobina adi giuma ya giu dokena. Be mate tauna ya riuwai nonoḡidina da raḡanine Ijipt ta dobidobi porena, tauna turiḡinama mate ta kiroḡidi be ta naḡo da ta dobodina.

23 Be Mousis na dosima adi waisumaḡama aubainama taudi Mousis ya tubutubuḡana murine, tauna a semona naumeki da nawaravi rabuiteḡa a kovina. Baninama taudi a kita da Mousis tauna nam kamai gomagomana i tubuḡana, be guyau Pero aba ya riuriuena taudi nam ti nairena.

24 Be Mousis ya moramoraba poraḡana raḡanine, banaga a riuriuna da guyau Pero natunama waivinama kabe Mousis i tikatika. Be tauna na waisumaḡama aubainama ya riutuaḡaiedi da nam nama sibo a riu. 25 Be Mousis na ḡoanama da Mamaitua na banagama mate tai nuatoitoi tenaḡana, be tauna nam gewagewa na wainuaverema rautupo ḡominama nuanama ti soruna. 26 Be Mousis waivaravara matabuna Kerisoe tunine ya biridi be ya dami poredina. Baninama inam waivarevaredima vutudi tauna ya ḡoeḡoedina, be nam Ijipt na waiguyauma taukaiedima i ḡoena. Be tauna yawai nuaverena da tokare Mamaitua maesa e utena. 27 Be na waisumaḡama aubainama Ijipt ya gosena, be guyau Pero na medima matabudi murine ya sivudi be nam i nairena. Be Mousis tauna naumeki da Mamaitua waimuriwatanenama ya kaiguratena, maika kabe mataḡomine Mamaitua i kita be iwai muriwatane. 28 Be Mousis na waisumaḡama aubainama, tauna Naḡopore soinama ya voie be sipu kosinidie matakeda ya rodedina da tauwai guri aneanama nam Israel sededima kaevoudima sibo yai guridi.

29 Israel banegidima adi waisumaḡama aubainama, taudi egasi sabasabanama a davuna maika kabe dobu ḡasaḡasarine ti naḡonaḡo. Inam raḡanine Ijipt banegidima ai sinedi da muridiḡa kabe ta naḡo da a monu rovona.

30 Israel banegidima adi waisumaḡama aubainama, Jeriko meagainama raḡan 7 nopodie taudi ai verau kwaviviro be adi waisumaḡe inam garibabanama ya rauburirina.

31 Be toretore waivinama isanama Reiheb, tauna na waisumaḡama aubainama tauwai neneḡana rabui ya sagudina. Vutuna aubainama Israel banegidima tauna nam ti gurina, rawarawaḡaiḡaidima ḡesaudima ai guridina maika.

32 Be aba ḡesaunama sibo yà riuemi? Nam gavogavo ima kenakenana da banaga ḡesaudima adi giuma sibo è riuemi maika, Gidion, Barak, Samson, Jepta, Deivid, Samuel be peroperoveta ḡesaudima. 33 Taudi vutudi adi waisumaḡe guyaguyau ḡesaudima adi tauiḡarama ai gwaḡedina. Be taudi adi waisumaḡe didimanae awai badana. Be ḡesaudima Mamaitua aba ḡarodie ya sausaugena, taudi a paḡona. Be ḡesaudima laion iḡeiḡeridima a kawa gaugaudina. 34 Be ḡesaudima adi waisumaḡama aubainama kai menamenane be nam ti kara gorudina. Be mate tauiḡara ḡesaudima nam teneteneḡina da sibo taudi ai guridi. Be adi vogwaḡagwaḡae ai rewapana, be adi ḡaviama ai gwaḡedi be a tavudina. 35 Be waiwaivi ḡesaudima adi banagama guriguridima peroveta ai yawasanidi be a ragau munaḡedina.

Be tauwai sumaḡa ḡesaudima piripiri dosidima a banavidina. Banaga gewegewedima tauwai sumaḡa ḡesaudima waiguri makaiedima nam ti ḡoena. Baninama taudi adi ḡoanama da ta kovoḡa da ta kovoḡa guratedi, be muriḡa da tai guri ḡomedina. Be a riuriuedina, “Deḡoda Mamaitua ko riutuatuaḡaiena, tokare ka riuporemi be ko naḡona” Be tauwai sumaḡa taudi Mamaitua riutuatuaḡaienama nam ti ḡoena, baninama taudi a kataiena da tokare midisuḡu munaḡa na raḡanie taudi mate ta midisuḡu be yawasana vere vavasaḡinama ta paḡona. Vutuna aubainama taudi waiguri makaiedima a tuaḡai be noḡone a kovokovo guratedina, muriḡa da awai guri ḡomedina. 36 Be tauwai sumaḡa ḡesaudima ai diboḡidi, a kwapudi, a rauseinidi be dibure a biribiridina. 37 Be ḡesaudima a rauyekudi da a gurigurina, be ḡesaudima soae a soasoa rakedina, be ḡesaudima a rarau kwatikwatidina. Inam banegidima waisumeḡidima, taudi gara ragoragodima a kotekotedina maika sipu bo gote kopidima. Be taudi waikaruwaḡawaḡa banegidima, be banaga taudi a raraukivi gewegewedi be a kawakawa gewegewedina. 38 Banaga gewegewedima tauwai sumaḡa a kauedi da adi kaba miama dobu kavekavedie, oya debediḡa, guba be dom nopodiḡa a miamia naḡona. Inam nama banegidima waisumeḡidima uma dobunama nam i raukitedina da sibo a mia.

39 Inam banegidima Mamaitua yai aninedi be e kawakawa saḡedina adi waisumaḡama aubainama. Be yaḡoro da Mamaitua aba ḡarodie ya sausaugena nam ti paḡona. 40 Baninama Mamaitua na ogama verenama ya taraḡina da yawasana kenakena nonoḡinama nam taudiḡa sibo a paḡo doke. Ibewa da taudi tauda ta raberabedana, naumeki da tauda taudi mate tàwai rawateḡeina raḡanine, Mamaitua aba ya sausaugedana baniḡominama, tokare matabuda tà banavina.

12

Matadama tà pore da Yesu taunaḡa tà kita didina

1 Yodi tè kita da waisumaḡa kana matamatama toitoi dobu matabuna yai verau kwaviviro da ya tava munaḡana. Vutuna aubainama abaḡa kauidima ta panipanida be ta sorusoru waitinamuridana, vutudi tà kaiporaporaḡana. Be mate gewagewa tà gose poredina, be tauda naumeki da waireisis nopone tà manini kauana. 2 Be matadama tà pore da Yesu taunaḡa tà kita didina. Tauna vutuna dà waisumaḡama yai kare be parate e tavaitedana. Tauna nuavere dosinama paḡonama aubainama guri waimata warawaranama korosie ya dami porena. Be yodi tauna Mamaitua na waiguyauma gabune, kasaunama yauwane e miamiana. 3 Ko noḡoti da tauna banaga gewegewedima adi pariviravirama matabudi yai niuredina. Vutuna ko noḡoti da taumi tokare nam ko tunigari be nuemima e beku.

Mamaitua natunatunama e kwapukwapudina

4 Taumi gewagewa ko waiḡaviena inam naumeki, be yaḡoro nam piripiri ko banavi be kosinimima i darorona. 5 Mamaitua na sedama ḡarodie aba ya riuriuna nuemima ya koa, bo? Tauna duḡumima aubainama umanama ya riuna,

“Taukui, raḡanine Bada waikatakataimma aubainama e kwapukwapumna, nam kwai nuaboya.

Be raḡanine aba kuya voivoie be e riutuaḡaiemna, nam nuamma e beku.

6 Baninama Bada aitauḡa ewai nuapaḡoedina taudi vutudi e kwapukwapudina.

Be aitauḡa da ewai kawa natunedina, tauna e kovokovoḡidi be ewai katakataidina.”

7 Deḡoda piripiri ko banabanavidina, naumeki da ko dami poredi be ko noḡoti da inam Mamaitua e kwapukwapumina, baninama taumi na sedama aubainama. Baninama tamatamadama matabudi adi vaivaima inam nama. 8 Mamaitua na sedama matabudi e kwapukwapudina. Be deḡoda Mamaitua tam nam e kwapum, tam inam nam tauna natuḡomina. Tam maika keda gomenimma, be nam tamam. 9 Tauda matabuda tamatamadama uma dobue ta kwapuda be tà viviviviredina. Vutuna aubainama Mamaitua mate tà vivire be tà yawasanana. Baninama tauna tauda aruidama matabudi tamedima.

10 Raḡanine tauda ḡauḡaubode tamatamadama uma dobue taudi adi ḡoane nama modi bisanama nopodie a rautapa kwapudana. Be Mamaitua e kwapukwapudana, inam tauda sagudama aubainama, da tauda tokare tauna maika banaga babaudama ta tubuḡana. 11 Be Mamaitua e kwapukwapudana raḡanine, tauda nam tamawai nuaverena. Be tauna na waikwapuma banidima tokare tà kataiedina, inam kawapudima damodie didimana be suba tà banavidina.

12 Vutuna aubainama nimemima ko kawa didimanidi, be kaḡemima koya nokudi be ko miamiana, ko midisuḡu be ko varoronidi da tai rewapana munaḡa. 13 Be ami waisumaḡe naḡo koi karena keda didimanine. Inam kedane tokare nam ko beku, ibewa da ko yawasanana.

Mamaitua nam ko miatautaurie

14 Ko raurubu gurata da banaga matabudi mate subae ko miana. Be mate taumi sibo yawasana babaunama banagimima koya tubuḡana, baninama deḡoda taumi nam nama ko tubuḡa, taumi tokare Bada nam ko kita. 15 Ko kita kaua da ḡaromie nam aitau Mamaitua na raukiviverema e miatautaurie. Baninama deḡoda inam baneginama tokare pesi gewagewanama e tubuḡa, be gewagewa ḡesaudima mate e saḡedi be banaga e kawa miremiredina. 16 Be mate ko kita kaua da nam aitau ḡaromie e badara yabayababa. Be mate nam Mamaitua ko noḡota tuaḡaie maika Iso, baninama Iso tauna yaba gewagewanama ya voiena. Iso tauna tautuaḡa aubainama, raḡan muriḡa tamanama na waiguyauma sibo yai buderiena. Be kaniguri yai sina da na waiguyauma tasinama ya utena, be tasinama ḡarone kani ya paḡona. 17 Be ko noḡoti da muriḡa tauna tamanama na waiaiainama ya ḡoena be you, tamanama Iso ya riutuaḡaiena. Be tauna nam keda deḡo i banavina da na voia waigewama sibo ya kawa didimani, avedi da ma ḡabana keda ya wanewanena, be nam teneteneḡina.

18 Be taumi Mamaitua ḡarone koya naḡo be koyawai sumaḡena raḡanine, dabudine taumi yodi Mamaitua nam koma nainairena, Israel banegidima maika. Taudi boni oya Sainai diane a midi be oyanama debane kai ya remremna a kitana, Mamaitua Mousis mate a giugiuna raḡanine. Dabudine dobu yai kupikupi be kaibitibiti dosinama ya tavana. 19 Naumeki da bogigi ya riuriuna murine, bona dosinama a vaiena maika parere. Dobudine taudi a naira da a naira kauana, vutuna aubainama taudi Mousis a riuena da tauna Mamaitua sibo yai baḡana, baninama taudi Mamaitua bonanama vaienama nam ti ḡoena. 20 Dabudine Mamaitua ya riuna, “Deḡoda ai banaga bo ai musara uma oyane e naḡona, taudi ko rauyekudi da ta gurina. Dabudine nama a vaivaiena, taudi a naira da a naira kauana.” 21 Be abaḡa taudi a kitekitedina inam ai nuanainaira kauana. Vutuna aubainama Mousis ya riuna, “Taugu naira e kawakawa kaḡagusugusuguna.”

22 Be taumi inam nam nama. Taumi oya Saionma, Mamaitua yawayawasaninama na meagaie koya tavana. Inam vutuna Jerusalem marae be dabudine anea ḡumnama nam anisiesievi ma mosaridi a rawateḡeidina, dabudine taumi koya tavana. 23 Be mate taumi Mamaitua na damma ḡarodie koya tavana. Taudi vutudi kaevoudima yai yawasana dokedina. Taudi isedima Mamaitua marae ya girumi be ta kenakenana. Be mate taumi Mamaitua ḡarone koya tavana, tauna vutuna tokare banaga matabudi e etaredina. Be mate taumi didimana banegidima aruidima ḡarodie koya tavana. Taudi vutudi Mamaitua ya voiedi da banaga batuturidima a tubuḡana. 24 Be mate taumi Yesu ḡarone koya tavana, tauna vutuna waianina vaunama ya utedana. Yesu tauna Mamaitua be tauda poude e midimidina. Be kosininama dà gewagewama ya koḡa poredina. Yesu kosininama nopone vari verenama e kenakenana, nam Eibol kosininama maika.

25 Vutuna aubainama ko kita kaua da Mamaitua aba e giugiuena ko voteyeteyena, be nam ko vaia pore. Baninama boni Israel nama uma dobue Mousis Mamaitua na giuma ya giugiuena, taudi a vaia pore be kovoḡa dosinama a banavina. Be yodi inam mara banaginama e giugiuedana, be deḡoda riunama tà rawaḡaiḡaiena, tokare dà kovoḡama ya moraba da ya moraba vavasaḡana tà paḡona. 26 Boni Mamaitua ya giugiuna, bonane dobu ya gusuna. Be yodi tauna na saugama ya boru munaḡe be ya riuna, “Taugu tokare raḡan ḡesaune gunuma be dobu yà gusu waidaberara munaḡedina.” 27 Be inam giunama: “Raḡan ḡesaune e voia munaḡena”, baniḡominama inam umanama: Tauna doḡae be gunume, yaba matabudi boni ya voivoiedina, vutudi e gusu waidaberaridi be ta samoana. Be nam teneḡidima nama ta kenakena. Be deḡo yabedima nam e gusu waidaberaridi, taudi tokare ta kena nonoḡana, be nam ta samoa.

28 Be tauda sibo naumeki da Mamaitua tèi kaiwena, baninama tauda na waiguyauma wairewapana vavasaḡinama tokare tà paḡona. Be inam waiguyaunama tokare bagibaginama e midina, be nam ta gusu waidaberari. Vutuna aubainama tauda Mamaitua ḡarone ma vivirida be ma nairida tà rauduneena. 29 Baninama tauda dà Mamaituama tauna maika kai yaba matabuna tauwai karamutunama.

13

Kuristen banagidama nema sibo tè mia bakona

1 Ko kaigurate da Kuristen wainuapaḡone ami banagama ami banagama koi nuapaḡoedina. 2 Be vaḡavaḡai sibo koyai aninedi da ami vadae sibo a saḡana, baninama banaga ḡesaudima nama a voivoiana, muriḡa anea a kayowai doka saḡedina adi vadae. 3 Be ami banagama dibure miemienidima nam ko noḡota poredi, baninama ko noḡoti da taumi mate kabe dibure ko dibudibura tenaḡa. Be banaga tawai nuatoitoina mate nam ko noḡota poredi, baninama ko noḡoti da taumi mate kabe nama kowai nuatoitoi.

4 Be matabumi naḡi sibo koya vivira kauena. Be nam am visarama bo am tauḡomama debane mui kwa pore. Baninama aitauḡa nama ta voivoiana, Mamaitua tokare etare e sivudina, be teneḡinama nama banaga badabadaridima ḡarodie e tubuḡana.

5 Ami yawasanae mane nam koi nuapaḡoe. Deḡoda aiyabaḡa ḡaromie tima kenakena inam sibo naumeki, baninama Mamaitua umanama ya riuna,

“Taugu tokare tam nam yà gosem be nam nuaguma e koa.”

6 Vutuna aubainama tauda nuadama torane umanama tokare tà riuna,

“Bada tauna vutuna yau tausaguma. Taugu tokare nam yà naira. Aitau tokare nema e bakegu?”

7 Aitauḡa boni aubaimima ai bada be Mamaitua riunama ḡaromie a giugiuena, vutudi ko noḡotidi. Be adi yawasanae nema awai patutuna, vutuna koi nuanoḡonoḡotedi be adi waisumaḡama koi tupotupoḡanena.

8 Yesu Keriso tauna vutuna teneḡinama boni, yodi be nokoi ya naḡona e miamia nonoḡana. 9 Waikatakatai tabu be tabu kaikaiyovudima nam taumi tai doka waigewemi. Be verenama da Mamaitua na raukiviverema nopodama sibo ya kawa rewapanina, be nam kani adi tarawatu. Kani adi tarawatuma inam nam banibiribiridi.

10 Tauda dà oltama riuriu kauinama inam marae. Be pirisi aitauḡa dobue tarawatu poredima tawai muriwatanedina, taudi nam teneteneḡina da inam oltane kani ta sana rubu. 11 Boni pirisi dosinama tauna musara kosinidima ya kiroḡa nawe gabu babaune, be dabudine musara kosinidie Mamaitua ḡarone ya tipatipana, tauna be banaga adi gewagewama aubaidima. Be musara banikavediḡa ḡavoe meagai diane a gabugabu gorudina. 12 Be kauinama teneḡinama nama Yesu ḡarone, tauna kosinine na banagama ya kawa babaudina, be meagai diane yai nuatoitoina. 13 Vutuna aubainama tauda mate nama, yodi ḡavoe tà naḡona tauna ḡarone. Be deḡoda dobu e tuaḡaieda be Yesu isanama aubainama tai varavaradana, naumeki da inam waivarevaredima tunide tà biridi be tà dami poredina. 14 Baninama tauda dà meagaima kenakena nonoḡinama nam uma dobune ima kenakenana. Ibewa da tauda dà meagaima kenakena nonoḡinama tokare e veraverauna e tavana, vutuna yodi tà wanewanena.

15 Vutuna aubainama raḡan matabuna Yesu Kerisoe tauda dà puyoma kaisuḡusuḡu Mamaitua tà utena. Inam vutuna tauda mudude Yesu Keriso tàwai maḡatarina. 16 Be mate nam nuemima e koa da ami banagama ḡarodie vere ko voie be koi saguna. Inam waisagudima vutudi taudi puyo, be inam puyodima vutudi Mamaitua ta voie da ewai nuaverena.

17 Taumi ekalesia ami babadama ko voteyeteyedi be aba ta riuriuemina, naumeki da ko voiedina. Baninama taudi vutudi ta raberabemina da ami waisumaḡe nam ko beku, be nema ḡaromie ta noyanoya bakona, tokare Mamaitua e kaiviredina. Vutuna aubainama ko voteyeteyedi da adi noyae ma nuaveredi ta noyana, be nam ko tainuaboyedi. Baninama deḡoda ko tainuaboyedina, tokare nema ta sagu bakemi?

18 Yau bana, aubaimaima ko moiragi nonoḡana, baninama tauma ama noḡote nam aba ima tatai paraparamaina, be tauma ka rarau rubu guratana da yaba matabuna ḡarone sibo yawasana verene kè miana. 19 Be yau waibaḡama tenaḡa ḡaromie yà boruboruna da aubaiguma ko moiragi da taugu waiḡapa sibo ḡaromie è tava munaḡana.

20 Tauda dà Badama Yesu, tauna sipu taurabenama wairewapaninama. Tauna kosinine waianina vaunama ya kawa rewapani be yodi e kenakena nonoḡana. Vutuna aubainama tauna gurie be Mamaitua ya kawa midisuḡu munaḡena. Be yodi taugu yà moimoiragina Mamaitua suba tauvoienama ḡarone, 21 da tauna sibo ya voiemi da taumi yawasana matabuna ḡarone tauna sibo koyai nuaverena. Yodibe taumi teneteneḡinama da na ḡoanama ruvane nama voia veredima sibo Yesu Kerisoe koya voiedina. Tauna vutuna tà kaisuḡusuḡu nonoḡena. Inam riukaua!

22 Yau bana, yàwai baḡa guratemina da yau raukurama matabudi ko ragau kauedina. Baninama taugu yau letama rautupo ḡominama ḡaromie è girumina.

23 Be yài varimi be ko kataie da turadama Timoti dibure be a kaiporena. Deḡoda waiḡapa ḡarogue e tavana, naumeki da tokare ka verau be ka vakitemina.

24 Ekalesia babadidima matabudi ko riuedina tauma kawai kaiwedina. Be mate Mamaitua na damma matabudi kawai kaiwedina. Be Itali banegidima mate taumi tawai kaiwemina.

25 Mamaitua na raukiviverema sibo matabumi ḡaromie ya kenana.

* 1:1: Keda tabu be tabu ḡarodie Mamaitua ya giugiuna inam umanama: Tauna rauguguye ya giugiu, raubonie, mataire, anea, be ya toi rereḡena.

* 4:13: Pirisi matabudi debedie inam tauna pirisi dosinama.

* 8:6: Waianina vaunama inam Mamaitua ya saugedana da gewagewa e noḡota poredi be na tarawatuma nopode e girumina. Vers 12 nopone ko kitana.

Jeims

1

2

3

4

5

Jeims

na letama tauwai sumaḡa matabudi ḡarodie

1

Jeims na waikaiwama

1 Taugu Jeims, Mamaitua be Bada Yesu Keriso adi taunoyama uma letanama yà girugirumina taumi aitauḡa Jius banegimima tauwai sumaḡa koya daberara be dobu matabuna nopodie ko miamiana ḡaromie, taumi matabumi yàwai kaiwemina.

Piripiri be raurubu

2 Yau bana, taumi piripiri tabutabu ko banabanavidina raḡandie, taumi sibo koyai nuaverena, 3 baninama raurubu ami waisumaḡama e voie da taumi koi rewapanana. Vutuna aubainama raurubu ko damipore da e naḡo kwasana. 4 Be deḡoda raurubu ko damiporena, taumi tokare ami waisumaḡe ko kaiguratena, be kaigurata e voie da taumi tokare nuemima e bagibagi, ei rewapana be tokare nam aba ko maruabie.

5 Be tam aitau nuauyauya kwa ḡoeḡoena, naumeki da Mamaitua kwai baḡa be tauna tokare e utemna, baninama tauna nuanama vereverene e paipairuna banaga ḡarodie. 6 Be tam Mamaitua kwawai baḡana raḡanine, naumeki da kwai sumaḡana, be nam kwa noḡotabekubeku, baninama aitau da e noḡonoḡota bekubekuna, tauna inam maika rabama sive e riḡariḡa waibabarina maika. 7 Inam nama baneginama na waibaḡama tokare Bada nam e vaie be na ḡoanama e ute, 8 baninama tauna noḡota raḡaraḡa baneginama aubainama. Tauna na noḡotama ta naḡonaḡo yabayababana, be nam gabu tenaḡa tima kenakenana.

9 Be tauwai sumaḡa aitauḡa waikaruwaḡewaḡedima sibo ai nuaverena, baninama Mamaitua matane taudi waiguyau banegidima. 10 Be taudi aitauḡa waiguyaudima, taudi sibo a kataie da Mamaitua matane inam waiguyaunama kavakavanama, be inam waiguyaunama tokare ei kavena dobira beraninama busonama maika. 11 Baninama suara e raranana raḡanine, mui ta poki be inam beraninama mate busonama e poki da e kuruvana. Be beraninama kurinama noḡone tè kitakitana tokare ei kavena. Inam kauinama teneḡinama nama banaga waiguyaudima, taudi tokare adi yawasanae a waiguyauna mate tai kavedina.

12 Nuavere tauna aitau raurubue e midimidi bagibagina, be nam ima bekubekuna. Tauna tokare na maesama yawasana kenakena nonoḡinama e paḡona. Inam vutuna Mamaitua ya saugana da banaga aitauḡa tawai nuapaḡoena e utedina. 13 Be aitau da raurubu e banabanavina raḡanine nam sibo ya riuna, “Uma inam Mamaitua e rarau rubuguna”, inam avedi. Baninama Seitan tokare nam teneteneḡina da Mamaitua e raurubu da gewagewa e voie, be mate Mamaitua tokare nam aitau e raurubu da gewagewae e beku. 14 Ibewa da banaga nopodie, wainua noḡonoḡota gewegewedima e soru nawedi be e gwayegwayedina. 15 Be wainua noḡonoḡota gewegewedima ta moramorabana damone, gewagewa ta tubutubuḡana. Be gewagewa damodie guri ta tubutubuḡana. 16 Vutuna aubainama yau bana, nam aitau sibo yai kedadoka waigewemi.

17 Yaba veredi be wainua vaivaidima matabudi note Tamadama ḡarone be ta yovoyovona. Tauna vutuna yana Tamanama, be tauna nam maika vaguru da ewai kati vitavitare. 18 Mamaitua na riukauama ya utedana, aubainama taunaḡa na ḡoane tauda ya vinedana da tauda tauna na sedama tè tubuḡana. Be yaba matabudi ya voivoiedina nopodie, tauda tè saḡa guratana.

Tà vaie be tà voiena

19 Yau bana, uma giunama ko noḡoti: Taumi waibeavaia, naumeki da koi beavaia kauana, be nam giu koi paparane, be nam ko medi makai. 20 Baninama medie tam tokare nam Mamaitua na ḡoanama kwa voie be didimanae kwa mia, ibewa.

21 Vutuna aubainama yawasana miremiredi be gewegewedima ko gose poredina. Be Mamaitua riunama nopomie ya kumakumana, vutuna voyaḡote ko paḡo be ei yawasanimina.

22 Nam na giuma ko vaivaia ḡome, ibewa da taumi aba koya vaivaiena, naumeki da ko voiena. Be deḡoda vaienaḡa ko vaivaiena be nam koma voivoiena, inam taumiḡa kowai kedadoka waigewemina. 23 Tam deḡoda Mamaitua riunama vaienaḡa kwa vaivaiena, be nam kuma voivoiena, tam inam maika banaga garasie noḡonama kabe i kitakita, 24 be garasi e gosegose porena raḡanine, tauna noḡonama kitanama nuanama ya koana. 25 Mamaitua na tarawatuma vaunama, inam Keriso varinama vere vavasaḡinama, inam vutuna banaga e kuvekuvesidina. Be aitau da inam tarawatunama vaunama e kitakita nonoḡe be e voivoiena, Mamaitua inam baneginama tokare na voiama matabudi ḡarodie ei aiainina. Baninama tauna aba ya kitakitana, nam nuanama ima koakoana.

26 Aitau e riuriu munaḡena da tauna Kuristen be menanama nam ima raberabe kauena, inam baneginama tauname ewai kedadoka waigewa munaḡena, be na waikuristenma inam kavakavanama. 27 Tamadama Mamaitua matane, Kuristen vere vavasaḡinama inam umanama: Kedakeda be kaiyababa adi nuaboyae ko sagudina. Be ko rabe kauemi da nam dobu na yawasanae koi yoḡimi.

2

Nam banaga verediḡa ko rauneneedi

1 Yau bana, taumi dà Badama Yesu Keriso boruboruminama kowai sumaḡena, aubainama nam banaga verediḡa ko rauneneedi.

2 Deḡoda taumi koyawai taparoro be banaga rabui sibo ti saḡana, banaga tenaḡa na garama veredima be na waisiama maesidima dosidima, be banaga ḡesaunama waikaruwaḡawaḡanama na garama ragoragodima. 3 Be taumi deḡoda banaga waiguyaunama taunaḡa ko raunenee be ko riuena, “O turaguma, kwa verau uma guni verene kwa mia.” Be banaga waikaruwaḡawaḡanama ko riuena, “Aii, tam noa dabudine ḡavoe kwa midi.” bo “Murigue doḡae kwa mia, be nam gunie.” 4 Taumi aba kowai tubuḡi? Taumi inam noḡota gewegewedie banaga ko kitakita wairuvedi, be inam kauine Bada tubuḡinama ko daridariḡena.

5 Yau bana, koi beavaia. Dobu banegidima adi waikitae banaga waikaruwaḡewaḡedima taudi kabe banaga yababa. Be Mamaitua inam banegidima ya vinedina da taudi adi waisumaḡama ei rewapana be na waiguyauma tai buderiena. Inam waiguyaunama vutuna Mamaitua ya saugana da aitauḡa tauna tawai nuapaḡoena ta paḡona. 6 Be taumi banaga waikaruwaḡewaḡedima ko riuriu saisairedina, taudi nam aiyaba ḡaromie tima voivoia waigewana. Be waiguyau banegidima taudi vutudi taumi ta kawakawa gewegewemina. Taudi vutudi ta etaetaremi, 7 be ami Badama isanama verenama tawai diboḡina.

8 Mamaitua tauna vutuna dà guyauma. Be girugiruminama porane tauna umanama ya riuna, “Turamma nuanuamma e paḡona, maika nema tam kwa ḡoeḡoe munaḡemna nama.” Be deḡoda taumi inam giunama koi muriwatanena, taumi naumeki da vere ko voivoiena. 9 Be deḡoda banaga ḡesaudima ko rauneneedina be ḡesaudima ibewa, taumi inam gewagewa ko voivoie be tarawatu kowai kati kotovina. 10 Baninama deḡoda tarawatu matabudi kwawai muriwatanedina, be nopodie tenaḡa kuyai kati kotovina, tam inam tarawatu tabutabudima kuyai kati kotova rovodina. 11 Mamaitua ya riu vavasaḡa be umanama ya riuna, “Nam kwa rauwaivi bo kwa rautauḡoma”, be mate ya riuna, “Nam kwa vunuḡa”. Vutuna aubainama tam deḡoda nam ku rauwaivi bo ku rautauḡomana, be deḡoda kuya vunuḡana, tam inam yaḡoro tarawatu tauwai kati kotovinama.

12 Mamaitua na tarawatuma vaunama, inam Keriso varinama vere vavasaḡinama, inam vutuna banaga e kuvekuvesidina. Inam tarawatune taumi tokare e etaremina, vutuna aubainama aba da ko vatovato be ko voivoiedina, ko kita kauana. 13 Vutuna aubainama ami raunuatoima banaga matabudi ḡarodie sibo ya kenana. Deḡoda ibewa, etara raḡanine taumi mate Mamaitua tokare nam e raunuatoiemi. Tam yodi deḡoda raunuatoi ḡarome e kenana, naumeki da tokare nam kovoḡa kwa banavi.

Waisumaḡa voia mate

14 Yau bana, deḡoda tam aitau kwa riuna, “Taugu waisumaḡa banegiguma”. Be deḡoda inam waisumeḡinama nam baninama mate, inam nama waisumeḡinama tokare ei yawasanim, bo? Inam waisumeḡinama kavakavanama. 15 Deḡoda turamma ḡarone nam gara bo nam kani 16 be tam kuya riuena, “Yau tura, ebom, kwai garagara kauana, Bada e rabem; kwa mia kauana.”, be tam turamma nam aba ku utena, inam waikaiwinama tokare turamma e sagu, bo? 17 Be inam kauinama teneḡinama nama, deḡoda waisumaḡa taunaḡa be nam baninama mate, inam waisumaḡa gurinama.

18 Deḡoda aitau yodi sibo umanama ya riueguna, “Banaga ḡesaudima taudi Keriso tauwai sumaḡenama, be ḡesaudima voia veredima tauvoiedima”. Naumeki da taugu inam baneginama yodi umanama yà paribeena, “Deḡoda tam Keriso kwawai sumaḡena, be am waisumaḡama nam baninama mate, taugu nema yà katai bake da tam am waisumaḡama riuriukauina? Be taugu waisumaḡa baninama yà voiedi be ko kitedi. Yodibe ko kataie da taugu yau waisumaḡama inam riuriukauinama.”

19 Tam kwawai sumaḡana da Mamaitua tenaḡa e miamiana. Inam naumeki. Be penama mate tawai sumaḡana da Mamaitua tenaḡa e miamiana, be taudi Mamaitua ta naire be naira e kawakawa gusugusudina. 20 Tam kuya bua kauana! Taugu yodi yài kataim da waisumaḡa nam baninama mate inam waisumeḡinama kavakavanama.

21 Bonimai waḡadama Eibraham kwa noḡoti. Mamaitua Eibraham na yawasanae ya kawa didimanina, baninama na voiama aubainama. Tauna natunama Aisik raupuyo aubainama ya pani be olta debane ya boruna, waigurinama aubainama. 22 Yodi ko kita, Eibraham na waisumaḡama be na voiama ta noyanoya tenaḡana. Eibraham na voiama tauna na waisumaḡama yawai kawa riukauena. 23 Inam kauine girugiruminama porane umanama ya riuriuna, ya kawa neganegana, “Eibraham Mamaitua yai sumaḡena, aubainama Mamaitua Eibraham ya kawa didimanina.” Vutuna aubainama a riuriuna, “Eibraham Mamaitua turanama”. 24 Yodi ko kita be ko kataie da Mamaitua banaga nam adi waisumaḡama taunaḡa aubainama i kawa didimanidina, ibewa da adi voiama mate aubainama ya kawa didimanidina.

25 Inam kauinama teneḡine, toretore waivinama isanama Reiheb, tauna Josua na tauwai neneḡanama ya sagudi be muriḡa semoe wari kedaḡa ya riupore nawedina. Vutuna aubainama Mamaitua tauna ya kawa didimanina. 26 Deḡoda tubuḡa ḡarone arua ibewa, naumeki da inam tubuḡinama ya gurina, be kauinama teneḡinama nama, deḡoda waisumaḡa nam baninama mate, naumeki da inam waisumaḡa gurinama.

3

Menamma kwa tom

1 Yau bana, nam matabumi tauwai katakatai ko tubutubuḡa, baninama ko noḡoti da tauma aitauḡa tauwai katakatai tokare Bada e etare vavasaḡemaina, nam taumi ḡesaumima maika.

2 Tauda matabuda yaba toitoi ḡarodie tà bekubekuna. Be aitau da menanama e tomtomna, tauna banaga verenama, be tokare teneteneḡinama da na yawasanama e rabe kauena. 3 Banaga hosi ta gerugeruena raḡanine, taudi hosi mudunama taie ta nigori, be inam tainama ḡaubonama ta sorusoruna ruvane hosi dosinama e voteyateya be nama e naḡonaḡona. 4 Be mate waga ko noḡoti, tauna sive dosinama e suvesuve waibabarina. Be yabiyabi ḡaubo ḡominama inam waganama dosinama e boruboru waididimanina, kapena na ḡoanama ruvane e naḡonaḡona. 5 Inam kauinama teneḡinama nama mena, mena inam yaba ḡaubo kokonama tunide e kenakenana. Be inam menanama ḡaubonama e voieda da tà seḡaseḡara be piripiri dosidie tà tavatavana. Be kodara ko noḡoti, kodara pakanama inam kai menanama ḡaubonama, be e voie da kodara dosinama e tubuḡa be dobira matabuna noponama e karakaratina. 6 Vutuna aubainama mena inam maika kai. Menadama inam gewagewa na dobuma tunide e kenakenana. Mena e kawakawa gewagewada, be e voie, da tauda dà yawasanama matabuna e gabugabu gorudana. Seitan tauna vutuna kai menade ya boru be e karakaratana.

7 Banaga tokare teneteneḡinama da musara matabudi, maika kiu, musara daredaredima be iyana tà kawa maraḡamidina, 8 be nam aitau teneteneḡina da tokare mena e kawa maraḡami. Mena inam yaba gewagewanama mota sarama maika, banaga e karakaratidi be ta gurigurina.

9 Tauda menade dà Badama bo Tamadama isanama tà kaikai suḡusuḡuna, be inam menanama teneḡine dà banagama tawai tara tautauedi be tawai tara mosikedina. Inam banegidima taudi Mamaitua ya voiedina, kitedima tauna maika. Be tauda yaḡoro tà kunukunuredina. 10 Yau bana, mududama tenaḡa kavakava, be nopone kaisuḡusuḡu be kunura ta dobidobi tenaḡana. Inam nam nama sibo tè voivoia. 11 Bigabiga tenaḡa nopone tokare nam teneteneḡina da upa verena be upa ḡoraḡoranama ta tava tenaḡa. 12 Be mate yau bana, uma ko noḡoti: Damaya tokare nam e vota be gobara e tubuḡa, bo gobara tokare nam e vota be niura e tubuḡa. Be inam kauinama teneḡinama egasi nopone, tokare nam upa ḡoma kwa redu be teneteneḡina.

Nuauyauya riuriukauina be kaikaiyovunama

13 Ḡaromie aitau da nuanuauyauyanama, be Mamaitua na yawasanama ya kataiena, naumeki da tauna sibo na yawasanae ḡaromie vere yai maḡatarina. Tauna vere sibo ya voivoiedina, be inam kauidie banaga ta kita da tauna voyaḡota be nuauyauya baneginama. 14 Be deḡoda tauna nopone unura, nuaḡoraḡora be moraba ta kenana, naumeki da tauna nam sibo ya kawa saḡe munaḡe be ya riuna, “Taugu nuauyauya banegiguma.” Inam matabuna kaiyovu be riukaua ta riuriu tuatuaḡaiena. 15 Uma nuauyauyanama inam nam marae be i yovona. Ibewa, inam dobu, tubuḡa be Diaboro adi nuauyauyama. 16 Vutuna aubainama deḡoda aitau ḡarodie unura be moraba ta kenakenana, inam banegidima yawasana kedanama nam ti kataiena. Be inam kauidie voia yabayababa be gewagewa ya moḡavuna.

17 Be nuauyauya marae yovoyovonama inam na tabu. Inam nuauyauyanama e voieda da tauda vere tà votedina, inam suba, miagenuana, voteyateya be raunuatoi. Be mate riukaue tà giuna, be nam tà noḡota raburabui, be nam noḡota miremiredima ḡarode ta kena. 18 Suba tauvoiedima taudi adi banagama ta sagusagudina da subae ta miana. Vutuna aubainama taudi adi waikai saguma votanama tokare vere be didimana adi banagama ḡarodie ta banavidina.

4

Mamaitua na waibadama dibune ko miana

1 Taumi koya kataie bo ibewa, da aba aubainama kowai kawa riuriu be kowai kawa ḡasiḡasi? Inam waikawa ḡasiḡasidima ta tubutubuḡana, baninama tubuḡa na ḡoana be noḡota veredima nopomie tawai ḡaviḡaviana. 2 Taumi ami ḡoanama yabedima kadi taiye banaga kowai guridi, be yaḡoro inam yabedima tokare nam ko ragaragaudi. Taumi banaga adi purapurama ko kitedi, be ko unuunuredina. Vutuna aubainama taumi ami banagama mate kowai kawa riuriu be kowai kawa ḡasiḡasina, be yaḡoro inam yabedima tokare nam ko ragaragaudi. Be aba aubainama inam yabedima nam koma ragaragau? Inam baninama, taumi Mamaitua nam komawai baḡana aubainama. 3 Be deḡoda Mamaitua kowai baḡa be ami ḡoanama nam e utemi, inam baninama taumi ami noḡotama gewegewedie Mamaitua kowai baḡana. Taumi Mamaitua kowai baḡana da tauna ami ḡoanama kabe e utemi, be inam yabedima yawasana wainua vaivaidie kabe koi yakaredi, inam nam i verena.

4 Taumi aitauḡa Mamaitua ko tuatuaḡaiena, taumi inam waivi na tauḡomama mui debane e poreporena maika. Aba aubainama taumi dobu na ḡoanama kowai muriwatane? Koya kataie bo ibewa, deḡoda dobu yawasanidima koi nuapaḡoedina, taumi inam Mamaitua ko tuatuaḡaiena. Deḡoda taumi dobu yawasanidima koi turanedina, taumi inam Mamaitua na ḡaviama. 5 Girugiruminama porane aba ya riuriuena inam giu kavakavana, bo? Girugiruminama porane umanama ya riuna, “Mamaitua Aruinama ya uteda be nopode e miamiana, be tauna inam Aruinama debane dobu yawasanidima e koukouburuedina.” 6 Be Mamaitua raukivivere baneginama aubainama girugiruminama porane umanama ya riuna,

“Mamaitua banaga rarauguyaguyaudima e biri dobiḡedina, be e raukiviverena voyaḡota banegidima ḡarodie.”

7 Vutuna aubainama Mamaitua na waibadama dibune ko miana, be Diaboro ko riutuaḡaie da tauna e gosemi be naira e naḡona. 8 Taumi ko verauna Mamaitua diane, yodibe Mamaitua e verauna taumi diemie. Taumi gewagewa banegimima, nopomima ko koḡa be ko kawa veremina, maika nema nimemima ko koḡakoḡana nama, be nam noporaburabui nopomie e kena. 9 Ami gewagewama aubainama koi nuaboya be ko ḡabana. Koya kwatekwatevana, yodi ko gose be ko ḡabana. Koyawai nuaverena, yodi ko gose be koi nuaboyana. 10 Bada matane ko ḡaubo munaḡa, be tauna e kawa saḡemina.

11 Yau bana, ami banagama nam koi karakara kutuedi bo koi tara piriedi. Deḡoda tam aitau turamma kwai tara piriena, tam inam Mamaitua na tarawatuma kwawai diboḡina. Tam Mamaitua na tarawatuma nam sibo kuyai tara pirie, avedi! Tam sibo tarawatu kuya voteyeteyena. 12 Tauwai tarapiri inam Mamaitua taunaḡa, nam tam. Tauna vutuna tarawatu ya utedana, aubainama tauna taunaḡa na ḡoane nama tokare banaga ei yawasanidi bo e kawa gewegewedi, inam taunaḡa ewai badena. Tam nema maika kitam, be turamma kwawai tarapirie, wa?

Seḡara dokadoka avedi

13 Taumi aitauḡa umanama ko giugiuna, “Tauda manaka bo pomai tà naḡo taonie da modi tenaḡa tà mia be tài bisnis da mane dosinama tà voiena.” Inam nama banegimima ami giuma yodi yà riuemi be ko vaiena. 14 Taumi nam ko kataiena da aba mateḡa bo pomai e tubuḡa. Taumi ami yawasanama inam kai basunama maika, yodi raḡan ḡaubonaḡa ko kitana, be murine ei kave munaḡana. 15 Vutuna aubainama taumi sibo umanama koya riuriuna, “Deḡoda Bada e ḡoena, naumeki da tauda tà mia be umanama umanama yabedima tà voiedina.” 16 Taumi ko rarau guyaguya be ko seḡaseḡarana. Inam kauinama ko gose pore. Seḡara dokadoka inam yaba gewagewanama.

17 Taumi deḡoda vere koya kataiena be nam ko voie, inam tauna gewagewa.

5

Waiguyau banegimima ko kita kauana

1 Taumi banaga waiguyaumima yodi koi beavaia kauana. Taumi tokare piripiri ko banavidina, vutuna aubainama yodi koi nuaboya kaua be ko ḡabana. 2 Taumi ami waiguyauma matabuna a bova be kwarikwari ami garama a kanidina. 3 Ami manema niranira a kanidi be a raubusabusaḡana. Be inam raubusebuseḡinama tokare ei maḡatarana da taumi keda koya parena. Be inam niraniranama taumi mate tubuḡimima tokare e kani rovo be gienae kai e kara gorumina. Raḡan damonama kaiteka e tavatavana, be taumi uma taragai be mane kowai dam raka yababena. 4 Ko kita! Taumi ami taunoyama ami sipie a noyanoya be nam kowai maesidina, vutuna aubainama adi bekurama yodi Bada wairewapana vavasaḡinama e vaivaiena.

5 Taumi dobue yaba toitoi tabutabu koyai dam raka yababedi be taumiḡa kowai nuaverena. Taumi koya kani kapoteu be moraba ko nuanua sarisarina, taumi maika bawa tokare raḡan damone ta vunuḡimi be ta nigomina. 6 Taumi banaga veredima koyai tara tautauedi be koya vunuḡidina, avedi da taudi nam aba gewagewanama ḡaromie ti voiena.

Koi raba nuetau be ko moiragina

7 Yau bana, koi raba nuetauna naumeki da Bada e verau munaḡana. Tausipi ko noḡoti, tauna ewai raba nuetauna da kusana e dobi da kani ta gogo be maura e tubuḡana. 8 Be teneḡinama nama taumi mate. Koi raba nuetau be piripiri raḡandie ko midi da bagibaginaḡa, baninama Bada na kaba verauma kaiteka maida.

9 Be nam ami banagama mate koi suramudu, avedi, inam kauine tokare Bada e kovoḡimina. Baninama tauwai tarapiri tauna kaiteka maida.

10 Yau bana, peroperoveta ko noḡotidi, taudi piripiri be wainuatoitoi raḡandie ai nuabagibagi be Bada isane a giugiuna. 11 Mamaitua inam nama banegidima yai aiainidina, baninama taudi piripiri nopodie nam ti bekuna, be ai nuabagibagina. Joub ko noḡoti. Tauna piripiri dosidima ya banavina be yaḡoro yai nuabagibagina. Vutuna aubainama Bada yai aiainina, baninama Bada tauna raunuatoi baneginama.

Waisaḡina be rausaḡi adi giuma

12 Be mate, yau bana, nam ko rausaḡi. Nam mara banegidima isedie, bo dobu bo yaba ḡesaudima isedie ko rausaḡi, avedi. Taumi deḡoda koi aninana, naumeki da koi anina ḡomana, be deḡoda tuaḡai, naumeki da ko tuaḡai ḡomana. Nam i verena deḡoda tokare etare ko midi be gewagewa dosinama ko banavina.

Waisumaḡe ko moiragi

13 Deḡoda tam aitau kwawai nuatoitoina, naumeki da kwa moiragina. Be deḡoda tam aitau kwawai nuaverena, naumeki da tam kwa sare be Bada isanama kwa kaisuḡusuḡuna.

14 Deḡoda tam aitau kuya sidana, naumeki da ekalesia babadidima kwa riuedi da Bada isane aubaimma ta moiragi be oeri debame ta ḡinina. 15 Be moiragi waisumaḡe, tokare Bada inam baneginama sidasidanama ei yawasanina. Be deḡoda inam baneginama ḡarone gewagewa, naumeki da Bada tokare inam baneginama na gewagewama e noḡota porena.

16 Vutuna aubainama ami banabanagama mate ami gewagewama koi kawa kuvesa be ko moiragi vivirana, yodibe taumi tokare ko yawasanana. Be didimana baneginama na moiragima inam yai rewapana kaua be bani biribiridima. 17 Elaija ko noḡoti, tauna banaga ḡoma maika tauda. Be tauna nuanama tabutabune marakapo aubainama ya moiragina da nam sibo kusana ya dobi. Be inam raḡanine kusana nam i dobina naumeki da modi rabuiteḡa be nawaravi 6 a kovina. 18 Muriḡa ya moiragi munaḡa da kusana ya ḡoḡo, be dubue kani a tubuḡana.

19 Yau bana, taumi deḡoda aitau tenaḡa ḡaromie riukaua waimuriwatenenama sibo i gose be tam aitau inam baneginama ku verauḡa munaḡena Bada ḡarone, tam inam voia verenama kuya voiena, 20 baninama uma ko noḡoti, tam aitau da gewagewa baneginama tauna gewagewa kedane ya naḡonaḡo be tam kuya verauḡa munaḡena, tam inam baneginama gurie be kuyai yawasana munaḡena. Be na gewagewama toitoi Mamaitua ya noḡota poredina.

1 Pita

1

2

3

4

5

Pita 1

leta pakanama ya girumina

1

Pita na waikaiwama

1 Taugu Pita, Yesu Keriso na apasolma. Uma letanama yà girugiurmina taumi tauwai sumaḡa aitauḡa koyai daberarimi be Pontas, Galesia, Kapadosia, Eisia be Bitinia provinsdiḡa ko miamiana ḡaromie. Taumi mara banegimima be nam uma dobunama ḡarona aubainama vaḡai dobu matabuna ko naḡonaḡona. 2 Tamadama Mamaitua bonideḡo ya vinemina da taumi Yesu Keriso ko voteyeteyena. Tauna kosinine ya koḡemi be Arua Babau ya voiemi da taumi banaga babaumima koya tubuḡana.

Bada na raukiviverema be na subama ḡaromie ta maura be ta kena nonoḡana.

Noḡota yawayawasaninama

3-4 Dà Badama Yesu Keriso Tamanama Mamaitua tà kaisuḡusuḡuna, baninama na raunuatoima ya moraba kauana aubainama, tauna ya voieda da tè tubuḡa vitara be yawasana vaunama ya utedana. Yodi noḡota yawayawasaninama nopode e kenakenana da tokare marae tà naḡona, inam dabudine dà buderima Mamaitua e raberabena. Be inam buderinama marae e kenakenana aubainama, tokare nam e bova bo e gewagewa, ibewa da e kena nonoḡana. Inam kauidima matabudi Mamaitua ya utedana, baninama Yesu Keriso gurie be ya midisuḡu munaḡana. 5 Taumi ami waisumaḡama aubainama, Mamaitua na rewapanama ya midi ḡaḡarimi be e raberabemina, naumeki da yawasana e veraverauna tokare raḡan damone e maḡatarana. 6 Inam kauidima aubaidima taumi ko mosari guratana, avedi da yodi raḡan ḡaubonama nopone piripiri tabu be tabu ḡaromie ta tubutubuḡana, be yaḡoro da taumi koi nuaverena.

7 Be piripiri tabu be tabu ḡaromie ta tubutubuḡana inam baninama Mamaitua sibo ya kitana deḡoda ami waisumaḡama inam riukaua bo ibewa. Inam piripiridima maika gold banaga kai matane ta gabugabu vuneḡidina maika. Be gold tauna yaba samosamoinama, be na verema nam ami waisumaḡama maika. Be deḡoda ami waisumaḡama inam riukaua, naumeki da tokare nam e samoa. Be taumi tokare ami waisumaḡama votedima ko banavidina, Yesu Keriso e maḡatarana raḡanine. Tauna tokare e kawa saḡemi, be boruma da vivira e utemina.

8-9 Aruimima Mamaitua ewai yawasanidina, inam vutuna parata ya boruborue yodi ami waisumaḡe koya tavana. Avedi da taumi Yesu Keriso nam ko kitana, be yaḡoro da kowai nuapaḡoena; nam ko kitana be yaḡoro kowai sumaḡena, be ma mosarimi kowai nuaverena.

10 Boni peroperoveta a riuna da taumi tokare ḡaromie inam yawasaninama e maḡatarana. 11 Boni Keriso Aruinama taudi nopodie ya giugiuna da Tauwai yawasana tokare ei nuatoitoina be murine tauna na yawasana boruboruminama e maḡatarana. Be peroperoveta a wanawana rereḡena da sibo a katai kauena airaḡan uma kauidima ta tubuḡa, be nema ta tubuḡa bako.

12 Mamaitua inam giudima peroperoveta yai kataidina, nam taudime sagu munaḡedima aubaina, ibewa da taumi aubaimima inam kauidima a giugiuedina. Inam giudima vutudi taurauguguya ḡaromie a verau be Arua Babau na rewapanae vari verenama a rauguguyena. Inam Aruinama vutuna Mamaitua marae ya riupore yovoḡena ḡarodie. Be anea mate inam kauidima ta ḡoeḡoe kauena da sibo a katai kauena.

Taumi sibo banaga babaumima koya miamiana

13 Vutuna aubainama ami noḡotama ko vokaukaua wainonoḡedina noya aubainama. Be mate ko rabe kauemina, be tokare Yesu Keriso e maḡatarana raḡanine, Mamaitua na raukiviveree tokare yaba veredima e utemina. Ami noḡotama vutuna ḡarone ko boru be koi rabana. 14 Taumi ko miana Mamaitua na sedama vovoteyeteyedima maika, be nam ami ḡoanama kauidima gewegewedima koi muriwatanedi. Inam yawasanidima taumi boni bua na miane koya miamiana raḡanine nama koya voivoiana. 15 Tauna tauvinemima tauna banaga babaunama, vutuna aubainama ami yawasanae yaba matabuna ko voiedina, tauna taunaḡa na ḡoanama ruvane ko voiedina. 16 Baninama Mamaitua umanama ya riuna, “Taugu banaga babauguma, vutuna aubainama taumi mate sibo banaga babaumima koya miamiana.”

17 Be ko noḡoti da taumi mara banegimima be Tamemima ḡarone ko moiragi be kowai kawa mamaina, tauna tokare banaga tenatenaḡaḡa abaḡa veredi bo gewegewedima a voivoiedina, ruvedie nama e kaiviredina. Avedi da banaga dosidi bo kamai banabanaga, matabudi tokare e kaiviredina. Vutuna aubainama taumi vaḡavaḡai uma dobune ko naḡonaḡona Mamaitua ko vivira kauena. 18-19 Baninama tauna nam yaba samosamoidima maika goldie bo manee i gimara dobiḡemina, ibewa da Keriso kosinine ya gimara dobiḡemina. Keriso tauna vutuna Mamaitua na tipama vere vavasaḡinama maika sipu natunama. Be taumi ami yawasanama yateyatemima ḡarodie be a yovoyovona, inam yawasana kavekavedima. 20 Muriḡa da dobu ai tubuḡina, be noḡone Yesu vinevinenama nama ya miamiana, be yodi raḡan damodamodie tauna taumi kami taiye ya kawa maḡatarina.

21 Yodi taune taumi Mamaitua kowai sumaḡena, be ami noḡotama Mamaitua ḡarone koya boru be kowai rabana. Baninama tauna vutuna Yesu gurie be ya kawa midisuḡu munaḡe be na borumama ya utena. 22 Be taumi riukaua koyawai muriwatanena raḡanine, taumi nopomima koya kawa veredina Mamaitua matane. Vutuna aubainama yodi taumi ami banabanagama nuenuemima tabutabune kowai nuapaḡoedina. Be inam yawasaninama naumeki da ko kaiguratena raḡan matabuna.

23 Mamaitua na pesima nopomie ya kumana aubainama koya tubuḡa vitarana, be yodi yawasana vaunama nopomie e kenakenana. Be Mamaitua na pesima tokare nam ei kave pesi ḡesaudima maika, ibewa. Be Mamaitua na pesima nopomie ya kumakumana, inam tauna riunama yawayawasaninama be kenakena nonoḡinama. Vutuna aubainama taumi mate tokare yawasanama vaunama nopone ko mia nonoḡana.

24 “Be banaga matabudi taudi maika mui, be borumidima inam maika berana.

Baninama mui tokare ta poki makaina be berana tokare boedima nam nama ta kena dauna da tokare ta kuruva poraḡana,

25 be Bada riunama tokare e kena nonoḡana.”

Inam vutuna tauma kè rarau guguyena ḡaromie.

2

1 Vutuna aubainama ḡaromie yawasana gewegewedima maika: Waikarakarakutu, kaiyovu, unura be waitupadeḡa ko kaiporaporaḡana. Inam nama yabedima matedima tabu be tabu ḡaromie ta kenakenana ko gosedi. 2-3 Taumi kaite koya kita da Bada tauna banaga verenama, vutuna aubainama taumi ami kanima sibo Bada riunama koya ḡoeḡoe guratena, maika gomana wawainama susu e kanikani nonoḡena nama. Inam kedane taumi ko katai kauena da Mamaitua riukaua yai yawasanimina.

Yesu tauna yeku yawayawasaninama

4 Ko verau Yesu Keriso ḡarone. Tauna vutuna yeku yawayawasaninama banaga a tuaḡaiena, be Mamaitua ya vine be noḡotinama tauna ḡarone ya moraba kauana.

5 Be taumi mate yeku yawayawasanimima be Mamaitua ya vinemina da tauna Aruinama kana vadama taumi e rarau vadaemina. Be tauna ya voiemi da taumi Mamaitua na pirisima babaumima be Arua Babaue taumime koi uta munaḡemina maika puyo. Inam puyonama vutuna Yesu Kerisoe Mamaitua ewai aninena. 6 Maika girugiruminama porane ya riuriuna nama:

“Taugu yeku Saionma yà boruboruna ko kitana, inam yekunama vutuna vada yasinama.

Be yekunama noḡotinama ḡarogue ya moraba kauana.

Be aitau uma yekunama ewai sumaḡena, tauna tokare nam tunimayaḡe e mia.”

7 Taumi tauwai sumaḡa ḡaromie inam yekunama noḡotinama ya moraba kauana. Be aitauḡa nam timawai sumaḡena, taudi adi giuma umanama girugiruminama porane ya riuna,

“Yeku vada taukerinama a tuaḡaiena, be yekunama vutuna Mamaitua ya voie da na vadama yasinama ya tubuḡana”

8 Be mate ya riuna,

“Inam yekunama vutuna banaga e voiedi da ta saḡai vitare be ta bekubekuna.”

Taudi Mamaitua na giuma ta riuriu tuatuaḡaiena, vutuna aubainama taudi tokare ta bekuna maika Mamaitua ya vinevinedina nama.

9 Be Mamaitua taumi ya vinemina da taumi tauna na banagama babaumima, taumi guyaguyau be na pirisima, vutuna aubainama taumi Mamaitua ḡaroḡaronama. Yodi taumi isanama ko kawakawa saḡesaḡena, baninama taumi noḡone tadiwanawana nopone, be tauna yai doka dobiḡemina tauna na yanama vere vavasaḡinama nopone.

10 Noḡone taumi nam Mamaitua na damma nopone, be yodi taumi na damma nopone ko miamiana.

Noḡone Mamaitua na raunuatoima nam ko kataiena, be yodi taumi na raunuatoima koya kataie be koya paḡona.

Banaga matedie nema sibo tè mia bako?

11 Yau banaga vavasaḡama, taumi mara banegimima be nam uma dobunama ḡarona aubainama, vaḡai dobu matabuna ko naḡonaḡona. Taumi vaḡavaḡai uma dobune ko babababarana, vutuna aubainama taugu yà riuriu vavasaḡemina da taumi ḡoana gewegewedima ko gosedina, baninama inam ḡoendima vutudi aruimima tai ḡavie be tawai gwaḡana. 12 Banaga nam waisumeḡidima matedie taumi ami yawasanama didimanidie ko miana. Be voia verediḡa taudi matedie ko voiedi be ta kitedina, avedi da taudi tawai wavu yababemina da taumi kabe gewagewa ko voivoie. Be tokare Bada etara aubainama e veraverau munaḡana raḡanine, taudi tokare Mamaitua isanama ta kawa saḡena ami voiama veredima aubainama.

13 Banaga adi waibadama tabu be tabu dibudie taumi ko miana Bada isanama aubainama. Dobu guyaguyaudima* taudi adi waibadama dibune gabeman tawai badana, vutuna aubainama ko voteyeteyedina. 14 Be guyaunama na gabegabemanima mate adi waibadama dibune ko miana, baninama taudi guyau ya riuporedina da gewagewa tauvoiedima naumeki da sibo a kovoḡidina, be aitauḡa da vere tauvoiedima isedima ta kawa saḡedina.

15 Be inam Mamaitua na ḡoanama da taumi sibo vere koya voivoiedina, be veree inam banegidima nam aba ti kataie be ta giugiu yabayababana, ko rawanuatuḡudina. 16 Bada Yesu gewagewae be ya kuvesimina. Be nam aitau kwa riuna, “Yodi nam aiyaba ima panipaniguna, aubainama yau ḡoane nama ya voia yabayababana”. Inam avedi! Taumi sibo koya miana Mamaitua na taunoyama maika. 17 Banaga matabudi ko viviredi, Mamaitua ko naire be na damma banegidima koi nuapaḡoedina. Be mate dobu guyaunama ko vivirena.

Piripiri sibo tè dami poredina Keriso maika

18 Taunoya, ami babadama ko viviredi be ko voteyeteyedina. Nam babada vovoyaḡotidi bo veredima taudiḡa ko voteyeteyedi, ibewa da babada kivi korokorodima mate ko voteyeteyedina. 19 Deḡoda banaga nam aba i voia waigewana, be a raukivi gewagewa yababena, be tauna Mamaitua ewai sumaḡe be ewai nuapaḡoena aubainama, naumeki da inam piripirinama e dami porena Mamaitua anitai nuaverenama aubainama. Inam kauinama Mamaitua matane ya vere kauana. 20 Be deḡoda taumi gewagewa koya voie be a raukivi gewegewemi be koya dami porena, inam naumeki da ami voia waigewama kovoḡinama koya paḡona. Be deḡoda vere koya voivoie be banaga a raukivigewagewa yababemi, be taumi inam raukivigewagewanama koya dami porena, inam kaua dosinama Mamaitua matane koya voiena.

21 Tauna ya vinemina inam vutuna aubainama. Baninama taumi kami taiye Keriso mate ya mariyawa be piripiri matabudi ya dami poredina. Naumeki da tauna na wainuatoitoie keda yai kataimina da taumi nama sibo murinaḡa koya naḡona. 22 “Tauna nam aba gewagewanama tenaḡa maika i voia rubuna. Be nam waitupa kaiyovu mudune i dobi rubuna.” 23 Banaga a kunukunurena raḡanine, tauna nam i kunura ḡaredina. Be a raraukivi gewegewena raḡanine, tauna nam i riuwai nainairidina. Ibewa da na nuaboyama be na yawasanama matabuna Mamaitua nimane ya biridina, baninama tauna ya kataiena da Mamaitua tokare inam kauidima e kawa didimanidina. 24 Tauna tubuḡa ḡomine dà gewagewama ya kiroḡa nawedina korosie. Inam kedane tauda gewagewae be ya kuvesidana, da yodi Mamaitua na ḡoane yawasana didimanidie tà miana, be gewagewa na rewapanama nam ḡarode ima kenakenana. Keriso na keroe taumi koya yawasanana. 25 Baninama boni taumi sipu kwakokwakodima maika ami ḡoane koya naḡonaḡo yabayababana. Be yodi taumi sipu taurabenama ḡarone koya verau munaḡana. Tauna vutuna ei dokemi be e rabe kauemina.

3

Banaga wainaḡidima adi giuma

1-2 Be kauinama teneḡinama nama, taumi waiwaivi ami tautauḡomama ko viviredi be adi waibadama dibune ko miana. Inam kedane ami tautauḡomama ḡesaudima aitauḡa vari verenama nam timawai sumaḡena, taudi tokare ami yawasanama veredima ta kitedi be adi noḡotama ta vitaredina.

3 Be anikawa veremima aubainama nam tubuḡe koi siemi, maika waidebaviri bo komakoma kibokiboridima bo gara waimatakanikanidima. 4 Ibewa da yawasana veredima nopomie maika voyaḡota be miagenuana, vutudi ami waisiama. Inam waisiedima veredima tokare nam ta samoa. Inam yawasanidima vutudi Mamaitua matane a moraba kauana. 5 Boni waiwaivi Mamaitua tauwai sumaḡenama taudi uma kauidie ai siedina. Taudi adi tautauḡomama a viviredi be adi waibadama dibune a miamiana, 6 maika Sera, tauna na tauḡomama Eibraham ya vovo teyeteye be yawai isana bada. Be taumi deḡoda ami tautauḡomama nam ko nairedi be yawasana didimanidima ko voiedina, taumi naumeki da Sera na sedama.

7 Be kauinama teneḡinama nama taumi tautauḡoma ami visavisarama mate koi nuatenaḡa, be ko rabe kauedina, baninama taudi nam ti rewapanana. Taudi mate yawasana kenakena nonoḡinama tokare ta paḡona maika taumi. Vutuna aubainama ko viviredina. Be deḡoda ibewa, taumi ami moiragima tokare Mamaitua e vaia yababena.

Piripiri ko dami porena

8 Vutuna aubainama taumi matabumi ko mia genuana be koi nuapaḡo vivira, be ko raunuatoi, ko raukivi vere be ko ḡaubo munaḡana. 9 Be aitau gewagewa ḡaromie e voiena, nam gewagewae koi maesi, avedi. Be aitau da e kunuremina, nam ko kunura ḡare, avedi, baninama taumi Mamaitua ya vinemina da vere taudi ḡarodie ko voiedina, inam kedane tokare vere koi buderiena.

10 “Baninama deḡoda aitau yodi yawasana verene mieninama e ḡoena, bo yawasana veredima kitedima e ḡoena,

naumeki da tauna menanama e rabe kauena, be giu gewegewedima nam mudune e giuedi.

11 Tauna gewagewa e gose poredi be vere e voiedina. Be tauna suba e wane da e wane guratena.

12 Aitauḡa vere tauvoiedima, Mamaitua taudi e raberabe kauedina, be adi moiragima tokare nam e vaia yababedi.

Be banaga aitauḡa gewagewa tauvoiedima, Bada taudi e miamia tautauriedina.”

13 Deḡoda taumi vere voienama ko ḡoe guratena, tokare aitau e raukivi gewegewemi? 14 Be deḡoda vere koya voivoie be banaga a raukivi gewagewa yababemina, naumeki da nuemima e verena, inam kaua dosinama Mamaitua matane, be tauna tokare yaba veredima e utemina. Inam banegidima gewegewedima ḡarodie nam nuemima e rovo bo ko nairedi. 15 Be nuemima nopone Keriso ko paḡo da tauna vutuna ami Badama be ko vivirena. Be raḡan matabuna ko vokaukaua be ko miamiana, be raḡanine aitau ami waisumaḡama ei taravirena, taumi waiḡapa ko paribeena. Be uma kauidima vivire be voyaḡote ko voiedina. 16 Be taumi ami yawasanae raḡan matabuna Keriso ḡarone didimanae, be mate ami noḡotama didimanidie ko miana. Dabudine banaga ami yawasanama didimanidima ta kitedi be waitupadeḡa banegidima tokare debedima ta subana. 17 Deḡoda gewagewa tà voivoiedi be piripiri tà banavina inam naumeki, dà kovoḡama tè paḡona. Be ya verena deḡoda Mamaitua na ḡoane vere tà voivoiedi be piripiri tà banavina, inam naumeki da tà dami poredina.

18 Keriso dà gewagewama aubainama piripiri ya banavi be ya guri tenaḡana, be tokare nam e guri munaḡa. Inam kauine tauna yai doka nawedana Mamaitua ḡarone. Keriso tauna vutuna didimana baneginama, tauda gewagewa banegidama aubaidama tubuḡe ya gurina, be Arua na rewapanae Mamaitua tauna ya kawa midisuḡu munaḡena.

19 Be arue tauna ya naḡona arua dibure miemienidima ḡarodie be ya rauguguyana. 20 Taudi vutudi boni Noa waga ya voivoiena raḡanine, taudi a mia be Mamaitua a rawarawa ḡaiḡaiena. Be Mamaitua yawai raba nuetauna da taudi sibo nuedima a vitaredina, be taudi yaḡoro da a rawarawa ḡaiḡaiena. Vutuna aubainama Mamaitua banaga raubisaḡa sievinama 8, taudiḡa yai yawasanidi be nam upae ti monu be ti gurina. 21 Be uma upanama inam babataito ewai matairena. Vutuna yodi ewai yawasanimina. Babataito inam nam tunidama miranama koḡaporenama aubaina, ibewa da babataito baninama inam umanama: Mamaitua tàwai baḡana da nopode dà noḡotama e kawa didimanidi be nuadama e subana. Be inam kauinama tèwai baḡena, Mamaitua tokare e utedana, baninama Yesu Keriso gurie be ya midisuḡu munaḡena aubainama.

22 Tauna ya naḡo marae be yodi Mamaitua kasaune e miamiana. Vutuna aubainama yodi anea be arua wairewapanidima, be rewapana ḡesaudima matabudi Keriso na rewapanama be na waibadama dibune ta miamiana.

4

Ami yawasanama ko vitaredi be Mamaitua na ḡoane ko miana

1 Keriso tubuḡe yai nuatoitoina aubainama, raḡanine tauda piripiri tà banabanavidina, naumeki da sibo tèi nuabagibagi be tè dami poredina dà Badama Yesu maika. Baninama aitau da tubuḡe piripiri e banavidina na waisumaḡama kana taiye, inam ewai maḡatarana da tauna riukaua gewagewa ya gosedina, 2 be na damonama yodi tauna na yawasanae nam uma dobunama yawasanidima tokare ei muriwatana munaḡedi. Ibewa da tauna yodi Mamaitua na ḡoane e miamiana. 3 Baninama taumi dobu na ḡoane, naumeki koyai nuavere ḡarovana. Inam taudi banaga nam waisumeḡidi taudi adi yawasanama, kitedima maika badara yabayababa, tegobua, kaniposa, tegobua soidima be taparoro kaikaiyovudima maika kokoitau rauduneedima.

4 Be yodi banaga nam waisumeḡidi taudi a base da taumi inam kauidima gewegewedima koya gosedina. Inam vutuna aubainama yodi taudi ḡaromie tawai menamenana. 5 Taudi tokare Mamaitua noḡone ta etarana. Tauna kaite e vovo kaukauana da tokare banaga yawayawasanidima, be guriguridima matabudi e etaredina. 6 Vutuna aubainama banaga guriguridima vari verenama a vaiena da taudi tubuḡe kovoḡa a paḡona, be arue ta yawasanana.

7 Yaba matabudi kaiteka adi raḡanima damone tà tavatavana. Vutuna aubainama nam ko voia yabayababa, avedi, taumi ko mia genuana, koi noḡota kaua, yodibe ko moiragina. 8 Be yaba dosinama inam: Ami banagama ami banagama koi nuapaḡo kauedina, baninama wainuapaḡo gewagewa toitoi e rupurupudina. 9 Ami banagama ami vadae ta saḡana nam ko momoduedi. 10 Taumi tenatenaḡaḡa ami puyoma tabu be tabu Mamaitua na raukiviveree ya uteutemina. Inam puyodima ko rabe kauedi be inam puyodie ami banagama ko sagu kauedina. 11 Aitau da taurauguguya, naumeki da Mamaitua riunama sibo ya rauguguyena. Be aitau da tauwai kaisagu, naumeki da Mamaitua na rewapanae na banagama sibo ya sagudina. Inam kauidie Yesu Kerisoe Mamaitua tà kawakawa saḡena dà voiama veredima aubaidima. Tauna vutuna ḡarone, neneḡara be rewapana ta kenakena nonoḡana. Inam riukaua.

Keriso kana taiye deḡoda piripiri tà banavidina

12 Yau banaga vavasaḡama, taugu è kataiena da taumi yodi raurubu be piripiri ḡaromie ta kenakenana. Be inam piripiridie Mamaitua ami waisumaḡama e rarau rubudina. Be uma kauidima nam ko nuababaḡedi be ko riuna, “Uma yodi aba ḡarogue e tubutubuḡa.” 13 Ibewa da koi nuaverena, baninama taumi Keriso na wainuatoitoima kowai nuatoitoi saguna, be raḡanine Keriso ma neneḡarina e verau munaḡana, taumi tokare koi nuavere be ko mosarina.

14 Be deḡoda Keriso waimuriwatanenama aubainama banaga ta kunuremina, taumi naumeki da koi nuaverena, baninama Mamaitua Aruinama boruboruminama taumi ḡaromie. 15 Deḡoda taumi gewagewa ko voivoiedina maika rauvunuḡa bo danene bo banaga adi giu bo adi voiama kowai badabada yababedi be damone piripiri ko banavidina, inam naumeki da ami kovoḡama koya paḡona. 16 Be deḡoda Keriso kana taiye piripiri ko banavidina, nam ko tunimayaḡa. Taumi koi nuavere be Yesu isane Mamaitua ko kaisuḡusuḡuna. 17 Etara raḡaninama kaiteka e tavatavana da Mamaitua na damma ḡarodie etara ei karena. Be deḡoda Mamaitua tauda tauwai sumaḡa e etare dokedana, naumeki da banaga aitauḡa Mamaitua na varima verenama nam ti vovo teyeteyena, taudi nemanama? Taumi ko noḡonoḡotina taudi tokare ta yawasana, bo? 18 Be

“Deḡoda didimana banegidima Mamaitua na yawasanama kedanama banavinama ḡarodie e piripirina, naumeki da gewagewa banegidi bo banaga adi yawasanama barebaredima, taudi tokare nema inam yawasaninama ta banavi bake? Nam teneteneḡina!”

19 Vutuna aubainama taumi aitauḡa Mamaitua na ḡoane kowai nuatoitoina, taumi ami yawasanama Mamaitua nimane ko boru, be voia veredima ko voiedina, baninama Mamaitua tauna tauwai tubuḡa patupatutunama.

5

Ekalesia babadidima adi raukurama

1 Yodi yau giuma taumi ekalesia babadimima ḡaromie yà boruna. Taugu mate ekalesia kana badama be Keriso na wainuatoitoima èi matematena. Be taugu mate tokare Keriso e maḡatarana raḡanine yau buderima boruboruminama e uteguna. 2 Mamaitua Na Sipuma ko rabe kauedi. Nam aitau ima segesegerimina, ibewa da taumi nuemie koi rabaraba kauana, baninama inam vutuna Mamaitua na ḡoanama. Be nam waigogo bo mane ko noḡoti be koi rabaraba. Ibewa da taumi Mamaitua koi nuapaḡoe be aubainama koi taunoyana. 3 Nam koi badabada gurata ḡarodie, ibewa da voia veredima ko voiedi be ḡaromie ta kitana. 4 Be sipu taurabedima adi badama e maḡatarana raḡanine, taumi tokare ami maesama boruboruminama e utemina, inam maesinama tokare nam e samoa.

5 Yarayaraga taumi ko ḡaubo munaḡa be babada adi waibadama dibune ko miana, baninama

“Mamaitua banaga raurau guyaguyaudima e biri dobiḡedina. Be banaga matabumi yà riuriuemina da aitau e ḡauḡaubo munaḡana, Mamaitua tauna tokare e raunuatoiena.”

6 Vutuna aubainama Mamaitua matane ko ḡaubo munaḡana. Be na ḡoanama nama raḡanine tauna tokare e kawa saḡemina. 7 Ami nuaboyama matabudi Mamaitua nimane koi damidina, baninama tauna vutuna taurabemima.

8 Koi kita kaua be ko rabe munaḡemina! Baninama kami tauma Diaboro e karakaravemina laion maika, e guda yarusimina aubainama. 9 Be piripiri raḡandie ami waisumaḡe ko midi da bagibaginaḡa, be Diaboro ko riutuaḡaiena, baninama ko noḡoti da tauwai sumaḡa dobu ḡesaudie piripiri teneḡidima nama ta banabanavidina.

10 Mamaitua yai aninana da yodi taumi raḡan ḡaubonaḡa ko rautapa wainuatoitoina. Be nam koi nuaboya, baninama Mamaitua tauna raunuatoi baneginama aubainama, tauna Yesu Kerisoe ya vinemina da taumi tokare tauna mate ko mia nonoḡana na kaba miama boruborumine. Tauna tokare e kawa didimanimina, be na raukiviveree tokare rewapana e utemi da taumi ami waisumaḡe ko midi bagibagina, be tokare piripirie nam ko beku. 11 Tauna vutuna ḡarone rewapana e kenakena nonoḡana. Inam riukaua.

Pita na giuma damonama

12 Taugu uma letanama tuponama è girumina ḡaromie, be Sailas turaguma patupatutunama tauna ya saguguna. Taugu è girumina ḡaromie duḡumima aubainama, be yài maḡatarimi da taumi avedi da piripirie kowai nuatoitoina, be riukaua da Mamaitua na raukiviveree ko miamiana. Vutuna aubainama inam raukiviverene ko midi da bagibaginaḡa.

13 Tauwai sumaḡa matabudi uma Babilon nopone miemienidima tawai kaiwemina. Taudi mate Mamaitua ya vinedina maika taumi. Be natuguma* Mak tauna mate ewai kaiwemina. 14 Be wainuapaḡoe koi kaiwa vivirana.

Matabumi aitauḡa Kerisoe miemienima suba ḡaromie e kenana.

* 2:13: Uma dobudine dobu guyaguyaudima inam nam Seitan. Taudi maika ‘king’ bo ‘queen’.

* 5:13: Mak tauna nam Pita natu ḡomina. Ibewa da arue natuna.

2 Pita

1

2

3

Pita 2

leta aniwai rabuinama ya girumina

1

Pita na waikaiwama

1 Taugu Saemon Pita, Yesu Keriso na apasolma be na taunoyama, uma letanama yà girugirumina taumi tauwai sumaḡa ḡaromie. Yesu Keriso tauna vutuna tauda dà Mamaituama be dà Tauwai yawasanama, tauna vutuna taukawa didimanidama be matabuda waisumaḡa teneḡinama ya utedana. Inam waisumeḡinama tauna matane ya vere kauana.

2 Tauna na raukivivere be na subama ḡaromie sibo a maurana, baninama taumi Mamaitua be dà Badama Yesu koya katai kauedi be taudi mate ko miamia tenaḡana.

Mamaitua ya vinemina

3 Bada Yesu ya vinedana, aubainama yodi Yesu tè katai kaue be tauna mate tà miamia tenaḡana, vutuna aubainama rewapana be yawasana matabudi Arue ya utedana, da yodi tauda teneteneḡinama da didimanae tà miana. 4 Be mate inam rewapanine tauna na saugama dosidima be veredima ya utedana da tokare tà mia nonoḡana Mamaitua maika. Be inam kedane dobu adi voiama gewegewedima kaite tè gosedina, inam vutudi a kawakawa gewagewadana.

5 Vutuna aubainama ko raurubu gurata da ami waisumaḡe vere ko voiena. Be vere murine Mamaitua ko katai kauena. 6 Be Mamaitua ko katai kauena murine, tokare ko rabe munaḡemina. Be rabemunaḡa murine inam kaigurata. Be kaigurata murine inam miakaua. 7 Be miakaua murine raukivivere. Be raukivivere murine wainuapaḡo. 8 Deḡoda inam yawasanidima ami waisumaḡe ta kena be ta morabana, inam raḡanine taumi tokare nam ko mia yabayababa, ibewa da taumi tokare dà Badama Yesu Keriso ko katai kauena. 9 Be deḡoda aitau ḡarone inam yawasanidima nam ta kena, inam nam i verena. Baninama Bada Yesu inam baneginama na gewagewama ya noḡonoḡota poredina. Be inam baneginama tauna matanama ya pota be nuanama ya koana, aubainama inam yawasanidima nam ima noḡonoḡotidina.

10 Yau bana, Mamaitua ya yokoemi be ya vinemina, vutuna aubainama yodi ko raurubu gurata da na ḡoanama ruvane nama ko miana, da banaga ta kitemi be ta kataie da taumi Mamaitua ya vinemina. Taumi deḡoda inam yawasanidima ko voiedina, taumi tokare nam airaḡan ami waisumaḡe ko beku. 11 Inam raḡanine taumi aubaimima Mamaitua tokare nuanama tabutabune mara matakedanama e kaiporena. Be taumi tokare dà Badama Tauwai yawasana na waiguyauma kenakena nonoḡinama nopone ko saḡana.

Riukaua kana matamatama

12 Taumi inam riukauidima kaite koya kataiedi be Bada na riukaue ko midimidi bagibagina. Be yaḡoro taugu raḡan matabuna uma yabedima yà riuriu wainoḡotimina. 13 Taugu è noḡotina inam ya verena da taugu yà miamiae inam yabedima raḡan matabuna yà riuriu wainoḡotimina, be muriḡa da yà gurina. 14 Taugu è kataiena da taugu kaiteka yau raḡanima e tavatavana da yà gurina, baninama dà Bada Yesu Keriso nama ya riueguna. 15 Vutuna aubainama taugu yà rarau rubu guratana, baninama yà ḡoeḡoena da taumi uma giudima matabudi ko ragaudi da nuemie, be raḡanine taugu yà gurina, taumi uma giudima kaite koya kataiedina.

16 Tauma kè riuemina da tauda dà Badama Yesu Keriso ma rewapanina tokare e verau munaḡana. Uma giudima tauma nam nuamaie kei tubuḡidi be kama giugiuemina. Ibewa da tauma vutuna mataḡomimaie na borumama be na rewapanama kè kitana. 17 Inam raḡanine Tamadama Mamaitua Yesu ya kawa saḡe be na borumama ya utena. Dabudine bona dosinama marae ya dobi be ya riuna, “Inam tauna taugu natuguma nuaguma e paḡopaḡona, be taugu yàwai nuaverena tauna ḡarone.” 18 Be uma giudima raḡanine tauma Yesu mate oya babaune kè miamia be bona marae be ya yovona bea ḡomimaie kè vaiedina.

19 Uma kauinama yai kataimai be kè katai kauena da peroveta boni aba a giugiuedina, inam matabudi riukaua. Vutuna aubainama taumi mate sibo peroveta adi giuma koyai sumaḡedi be koyai muriwatanedina, baninama inam giudima taumi nopomie maika kabe kodam dobu waikupikupine ti yanayana watanana naumeki da raḡantomtom, be raḡantomtom tauraḡaraḡan* e tavana be e yanayanana, nama tokare nopomie e yanana. Be tauraḡaraḡan tauna vutuna Yesu. 20 Be mate ko noḡoti da girugiruminama porane boni peroveta nam nuedie giu ti tubuḡidi be ti giugiuedina. 21 Be nam airaḡan banaga mabidie tiwai perovetana, ibewa da taudi Arua Babau yai dokedi be Mamaitua aba ya vatovatodina, giudima nama taudi a vatovatodina.

2

Tauwai katakatai kaikaiyovudima tokare kovoḡe ta miana

1 Be Peroveta ḡesaudima kaikaiyovudima mate boni Israel nopone a miamiana. Be teneḡinama nama yodi tokare tauwai katakatai kaikaiyovudima nopomie ta maḡatara, be taudi moisiriḡa waikatakatai kaikaiyovudie tokare ta boru waideḡemina. Be Bada tauna vutuna ya kuvesidina, be tokare isanama ta boviena. Inam kedane taudime adi kovoḡama tokare tunidie ta boruna be ta guri makaina. 2 Be toitoi tokare adi ḡoanama kauidima waitunimayamayaḡidima tai muriwatanedi, be yawasana riuriukauinama tokare tai mirana. Inam raḡanine banaga tokare giu gewegewedie riukaua kedanama tai giugiuena. 3 Inam tauwai katakataidima kaikaiyovudima tokare waigogo noḡotinama ta paḡo be taudi giu kaikaiyovudie ta raumanena. Inam banegidima Mamaitua boni ya siava wainonoḡidina, be yodi taudi guri kenakena nonoḡinama tawai rabena.

4 Baninama anea ko noḡotidi, avedi da taudi marae miemienidima be raḡanine gewagewa a voivoiena, Mamaitua yaḡoro ya pore dobiḡedina gienae. Be dabudine taudi yodi dom waitadiwanawanane ta miamiana, be kovoḡa ta raberabena. 5 Be mate dobu poranama* ko noḡoti. Mamaitua banaga gewegewedima nam i yawasanidina, ibewa da tauna kabaita ya riupore be inam dobunama yai monu porena. Be didimana taurauguguyenama Noa taunaḡa yai yawasanina na vadama banegidima 7 mate. 6 Be mate Sodom be Gomora meagaidima ko noḡotidi. Mamaitua inam meagaidima ya gabu gorudi da kavudiḡa a kenana. Dabudine banaga yodi ta kita be ta kataie da gewagewa banegidima tokare ḡarodie nama ta tubuḡana. 7-8 Be Mamaitua Lot yai yawasanina, baninama Lot tauna didimana baneginama. Be tauna na banagama gewegewedima adi yawasanama miremiredima raḡan patapatanama ya kitekitedi be ya vaivaiedina raḡanine, tauna ei nuaboya kauana.

9 Yodi tè katai kauena da Mamaitua waisumaḡa banegidima adi raurubue tokare teneḡinama ei yawasanidina. Be banaga nam waisumeḡidi Mamaitua tokare etara na raḡanie adi kovoḡama e utedina. 10 Taudi aitauḡa Bada na waibadama a riuriutuatuaḡaie, be tubuḡidima na ḡoanama miremiredima awai muriwatanedina, taudi tokare inam kovoḡinama ta banavina. Be inam tauwai katakataidima kaikaiyovudima taudi debedima ya tora kauana, be nopodima moraba ya moḡavuna. Be mara taumiendima tawai diboḡidi be ta kunukunuredina. 11 Be anea taudi avedi da ai rewapana kauana, nam inam banegidima gewegewedima maika, be nam airaḡan Bada matane mara taumiendima ti diboḡidi bo ti kunuredi.

12 Be inam banegidima taudi mara taumiendima adi rewapanama nam ti kataiedina, aubainama tawai diboḡa be ta kunukunura yabayababana. Taudi a bua kaua be adi yawasanama musara adi yawasanama maika. Vutuna aubainama taudi tubuḡa na ḡoane ta voivoia yabayababana. Taudi tokare guri ta kita saḡena maika musara ta vunuḡidi be tawai guridina nama. 13 Taudi banaga a voiedi be awai nuatoitoina maesinama, taudi mate tokare tai nuatoitoina. Taudi adi nuavere kauama inam avedi da suare, be taudi yaḡoro ta kani posa, ta tego bua be voia waimatawarewaredima ta voivoiedina. Taudi taumi mate ko soisoi tenaḡana raḡanine, taudime ta kawa saḡesaḡe munaḡedi be tawai guyaguyauna, baninama taumi adi giuma miremiredima kowai beavaiedina aubainama. 14 Be taudi waiwaivi tabu be tabu ta kita nuadiniedi be tawai kwinedina, be taudi raḡan matabuna gewagewa ta voivoiedina, be nam airaḡan tima sipesiperena. Be banaga adi waisumaḡama vogwaḡegwaḡedima ḡarodie ta menamena ḡarorona da kabe adi ḡoanama ta voiedi. Be mate taudi waigogo na nuauyauyama debedima ya moḡavu kauana. Inam nama banegidima Mamaitua tokare e mutu ririḡidina. 15 Taudi keda didimaninama a gose pore be Beor natunama Beilam na voiama tawai muriwatanena. Beilam tauna na ḡoana kauama inam gewagewa e voie be damone maesa e paḡona. 16 Be musara donki tauna nam giugiuna, be inam raḡanine banaga maika ya giu ḡoma be peroveta Beilam na voia buabuae ya riutuaḡaiena da tauna nam nama sibo ya voia.

17 Inam nama banegidima ḡarodie tokare nam yawasana ta banabanavi. Taudi adi waikatakataima kavakavanama be nam baniboruboruna. Taudi inam watutu tiwatiwanama maika, bo taudi maika ḡuva dobu e suma be sive e suvesuve waibabarina nama. Taudi adi gabuma inam waitadiwanawana vavasaḡinama Mamaitua ya vokaukaue be e kenakenana, 18 baninama taudi rauguyaguyau giudima nam bani biribiridi be ta giugiu yababedina aubainama. Taudi tubuḡa adi ḡoanama miremiredima ta ḡoeḡoe kauedina. Be taudi ta ḡoeḡoena da tauwai sumaḡa vaudima inam yawasanidima miremiredima a gosegosedina kabe ta voia munaḡedi. Vutuna aubainama ta menamena ḡarorona da taudi adi kwaroe kabe tauwai sumaḡa vaudima ta tikonidi, be yawasana a gosegosedina kabe ta voia munaḡedi. 19 Taudi ta giu ḡaroḡaroro be ta riuriuna, “Deḡoda taumi koi muriwatanemaina, taumi tokare ami ḡoanama nama kauidima ko voiedina, be nam aba e tainuaraḡeraḡemi.” Be ibewa da inam tauwai katakataidima kaikaiyovudima taudi ḡomidima guri aubainama tawai yaragana. Baninama deḡo yabanama ei bademina, taumi inam yabanama na yaragama koya tubuḡana. 20 Be deḡoda banaga vari verenama a vaie da adi yawasanama a vitaredi be Yesu Keriso a kataiena, be murine deḡoda Keriso a mia tautaurie be yawasana miremiredima boni a voivoiedina ta voia munaḡedina, inam raḡanine adi yawasanama a gewagewa vavasaḡana nam maika noḡone, muriḡa da ai sumaḡana. 21 Be verenama da inam banegidima didimana kedanama nam sibo a kataie. Inam ya verena da taudi kaite a vaie da a kataiena, be yodi yaḡoro da Mamaitua na riuvavasaḡama babaudima ta miamia tautauriedina, inam tauna Mamaitua matane ya gewagewa kauana. 22 Be banaga giu uma a giugiuedina inam a riu kauana, “Inam banegidima taudi maika daḡadaḡasi, taudi ta waḡiro be waḡirodima ta kanikani munaḡena.” Be mate taudi maika bawa. Banaga bawa natunatudima upae tawai sigu kauedina, be raḡanine barabarae ta tavatavana, taudi ta munamunaḡana konokonoe topa aubainama.

3

Bada ya sauga da e verau munaḡana

1 Yau bana, uma yodi yau letama aniwai rabuinama ḡaromie yà girugirumina. Uma letedima rabui nopodie taumi aba kaite koya katakataiena, vutudi taugu yà riuwai noḡota munaḡemina da taumi noḡota veredima sibo debemie a kenana. 2 Taugu yà ḡoeḡoena da boni peroveta babaudima abaḡa a giugiuedina, vutudi taumi ko noḡotidina. Be mate dà Badama Tauwai yawasana abaḡa ya giugiuedina mate ko noḡotidina. Inam giudima vutudi boni apasol ḡaromie a rauguguyedina.

3 Be yaba tenaḡa yà ḡoeḡoena da ko katai kauena inam uma, yodi raḡan damodie tauwai diboḡa ḡesaudima ta maḡatarana. Taudi riukaua tokare tai kwatekwateve be adi ḡoanama kauidima miremiredima ta voiedina. 4 Be inam raḡanine taudi tokare tai taraviremi be ta riuna, “Yesu ya saugana da tokare e verau munaḡana, be yodi tauna deḡo, wa? Boni dobu ya tubutubuḡe naumeki da yodi nam aba i tubuḡa rubuna, yaba matabuna teneḡinama nama e kenakenana. Tauma tamatamamaima nama boni ai raba rereḡa da a gurina.” 5 Be inam banegidima taudi inam kauidima boni a tubutubuḡana matabudi a boviedina, avedi da a kataiena da boni Mamaitua riune mara ya tubuḡana, be mate tauna riune upa kivine dobu ya maḡatara be e kenakenana. Be taudi ta voivoia munaḡedina da taudi kabe nam ti katakataie. 6 Be mate muriḡa inam upanama teneḡine Mamaitua dobu yai monuna. 7 Be inam riunama teneḡine Mamaitua ya riuna da mara be dobu tokare kaie e gabu gorudina, etara raḡanine. Inam raḡanine Bada banaga nam waisumeḡidi tokare e kawa gewegewedina.

8 Be yau bana, uma ko noḡoti, Bada ḡarone modi 1 tausand inam maika raḡan tenaḡa. Be raḡan tenaḡa inam maika modi 1 tausand tauna ḡarone. 9 Bada tauna ya saugana da e verau munaḡana, be yodi tauna nam verau aubainama imawai riuriu koana, banaga ḡesaudima ta riuriuna maika. Ibewa da tauna ewai raba nuetauna, baninama e ḡoeḡoena da banaga matabudi sibo adi gewagewama a kuvesidina, be nam aitau sibo gienae ya naḡo. 10 Be Bada na kaba verauma raḡaninama e verauna inam maika taudanedanene, tauda nam te kataiena airaḡan e verau. Inam raḡanine gugura dosinama nopone mara tokare ta samoana. Be dobu nopone yaba matabudi tokare kaie e gabu gorudi be tai kavedina.

11 Be yodi koya kataie da yaba matabudi tokare ta samoana. Vutuna aubainama taumi banaga nema maika kitemima sibo koya tubuḡa? Taumi sibo banaga babaumima, be Mamaitua na ḡoanama ruvane nama sibo koya miana. 12 Be Bada na kaba verauma raḡaninama taumi ko raberabe be Mamaitua na ḡoanama ko voivoiedi. Inam kedane tauna na kaba verauma raḡaninama tokare ko taitupona. Be inam raḡanine mara tokare kaie e gabu gorudi be ta samoana. Inam raḡanine dobu be nopone yaba matabudi tokare kai menane e gabu gorudi be ta nuagudaguda be tai kavedina. 13 Be Bada na saugama ya boruna da tauna tokare mara vaudima be dobu vaunama e voiedina, inam dabudine tokare didimana banegidima ta miana. Vutuna yodi tà raberabena.

14 Be yau bana, taumi yodi kowai rabana aubainama ko raurubu gurata da yawasana miremiredima ḡaromie nam Mamaitua e kitedi be ei wavumi, avedi, ibewa da subae tauna mate sibo koya mia tenaḡana.

15 Be ko noḡoti da Bada ewai rabanuetau be ewai rauriemina da taumi ko kuvesa be ko yawasanana aubainama. Uma yabedima teneḡidima turadama Pol Mamaitua na nuauyauyae ḡaromie ya giruma be ya giuedina. 16 Inam nuauyauyanama teneḡine leta ḡesaudima nopodie inam giudima tauna ya giuedina. Inam letedima nopodie yaba ḡesaudima ya girugirumidina a piripiri kauana, nam anikatakataiedi. Be banaga gewegewedima taudi Pol na giuma riuriukauidima ta vitaredi be kaiyovue ta rarau guguyena. Be teneḡinama nama taudi Mamaitua na giuma ḡesaudima girugiruminama porane ta vitaredi be kaiyovue ta rarau guguya yababena. Vutuna aubainama taudi adi damonama guri kenakena nonoḡinama tokare ta banavina.

Pita na giuma damodamodima

17 Yau bana, inam kauidima yodi yà riuriu wainonoḡimina da ko katai kauedina. Vutuna aubainama taumi yodi ko rabe kauemi da inam tauwai katakataidima kaikaiyovudima nam tai kedadoka waigewemi, avedi. Taumi kaite ami waisumaḡe ko midimidi bagibagina, be yodi tokare nam ko beku. 18 Tauda dà Badama tauwai yawasanidama Yesu Keriso na raukiviverema nopomie e moraba be tauna ko katai kauena.

Tauna vutuna ḡarone neneḡara yodi be nokoi, nama ta kena nonoḡana. Inam riukaua!

* 1:19: ‘Raḡantomtom’ inam Yesu na kaba verauma be ‘tauraḡaraḡan’ tauna vutuna Yesu.

* 2:5: ‘Dobu poranama’ inam Adam na raḡanie ya naḡo da kabaita dosinama na raḡanie.

1 Jon

1

2

3

4

5

Jon 1

leta pakanama ya girumina

1

Yawasana riunama

1 Boni pakane yaba ya kenakenana inam yawasana riunama. Inam riunama vutuna tauma apasol beamaie kè vaiena, matamaie kè kita da kè kita yaḡe be nimamaie kè taikonina. 2 Inam vutuna yawasana, be yawasaninama tauma ḡaromaie ya maḡatara be matamaie kè kitakitana, vutuna yodi kawai matemate be yawasana kenakena nonoḡinama ḡaromie ka rarau guguyena. Inam yawasaninama noḡone Tamadama Mamaitua ḡarone kenakenanama, vutuna yodi ḡarode ya maḡatarana. 3 Be tauma aba matamaie kè kitakita be beamaie kè vaivaiena, vutuna yodi ḡaromie ka rarau guguyena da taumi mate sibo tèi rawateḡeidana Tamadama be Natunama Yesu Keriso ḡarodie.

4 Uma kauidima ka girugirumidina ḡaromie da matabuda tài nuavere tenaḡana aubainama.

Yanae tà naḡona

5 Be tauma Mamaitua ḡarone vari kè paḡo be ḡaromie ka rarau guguyena inam umanama: Mamaitua tauna yana, be tauna nopone nam kupi ima kenakenana, ibewa. 6 Be tauda kupi yawasanidima tà voivoiedina, be yaḡoro tà riuriuna da tauda Mamaitua mate tèi rawateḡeidana, tauda inam banaga kaikaiyovudama, be nam riukaua ruvane tama naḡonaḡona. 7 Be deḡoda yanae tà naḡona, maika tauna yanae e miamiana nama, inam raḡanine tauda tokare dà banabanagama mate tài rawateḡeida be tauna natunama Yesu kosinine dà gewagewama matabudi e koḡa poredina.

8 Be deḡoda tà riuna tauda nam gewagewa ḡarode, tauda inam tàwai kedadoka waigewadana, be riukaua nopode nam ima kenakenana. 9 Be Mamaitua inam banaga waipatutuna be didimaninama, aubainama tauna tokare dà gewagewama matabudi e noḡota poredi be dà yawasanama barebaredima mate e koḡa poredina, deḡoda dà gewagewama tà kuvesidina. 10 Baninama Mamaitua ya riuna da banaga matabuda gewagewa banegidama. Be deḡoda tà riuna tauda nam gewagewa te voia rubuna, tauda inam Mamaitua tà riuriu waikaikaiyovuna, be tauna na riuma tauda nopode nam ima kenakenana.

2

1 Yau sedama,* taugu uma kauidima yà riuriuemina da taumi nam gewagewa ko voiedi. Be deḡoda gewagewa ko voiena, naumeki da banaga tenaḡa tauda dà tausaguma e miamiana. Tauna vutuna tauda muride e midi be aubaidama Tamadama ḡarone e giugiuna. Tauna vutuna Yesu Keriso, didimana baneginama. 2 Tauna vutuna ya rauepaiyeda be dà gewagewama aubainama tubuḡine ya tipana aubaidama, be nam taudaḡa, ibewa da dobu matabuna adi gewagewama mate aubainama, yodibe Mamaitua nuanama ya subana.

3 Be deḡoda Bada na riuvavasaḡama matabudi tà voteyeteyedina, inam tawai maḡatara munaḡedana da tauda inam tauna ḡaroḡaronama. 4 Be deḡoda tam aitau kwa riuna, “Taugu Mamaitua ḡaronama” be na riuvavasaḡama nam kwa voteyeteyedi, tam inam banaga kaikaiyovumma be nam riukaua ruvane kuma miamiana. 5 Be deḡoda aitau Mamaitua na giuma e vovo teyeteyedina, tauna inam Mamaitua na wainuapaḡoma noponama ya moḡavuna. Be nema tà katai bake da tauda Mamaitua nopone tà miamia? 6 Aitau e riuriuna da tauna Bada ḡaronama, naumeki da Yesu nema ya naḡonaḡo bakona, nama tauna e naḡona.

Riuvavasaḡa vaunama

7 Yau banaga kauama, Bada Yesu ya riu vavasaḡedana da tauda dà banagama dà banagama sibo tèi nuapaḡoedina. Be inam riuvavasaḡinama nam riu vauna, ibewa da giunama teneḡinama taumi noḡone koya vaivaiena, vutuna yodi yà girugirumina. 8 Inam riuvavasaḡinama inam riu poranama, be you riu vaunama. Be inam riuvavasaḡinama inam riukaua, vutuna Keriso na yawasanae be taumi ami yawasanae ya maḡatarana, baninama tadiwanawana ya vaikoakoa be riukaua yananama yodi nopomie e yanayanana.

9 Aitau e riuriuna da tauna yanae e miamiana, be deḡoda turanama ḡesau e gadogadoḡaiena, tauna inam tadiwanawana noponaḡa e naḡonaḡona. 10 Be aitau turanama ḡesau ewai nuapaḡoena, tauna inam yanae e naḡonaḡona. Be inam baneginama ḡarone nam aba gewagewanama ima kenakenana da tokare turanama ḡesau ei beku. 11 Be aitau turanama ḡesau e gadogadoḡaiena, tauna inam tadiwanawana noponaḡa e naḡonaḡo be e miamiana, baninama tauna matanama tadiwanawana ya suma tom be deḡo e naḡonaḡona nam i kataiena.

12 Yau sedama, taugu uma kauidima yà girugirumidina ḡaromie, be ko kataie da Mamaitua ami gewagewama ya noḡota poredina, baninama Keriso tauda aubaidama ya mariyawa be ya gurina.

13 Taumi dosi tautauḡomimima, taugu uma kauidima yà girugirumidina ḡaromie, baninama taumi Bada kaite koya kataiena, tauna vutuna boni pakane da yodi nama e miamiana.

Be taumi yarayaraga waisumeḡimima, taugu uma kauidima yà girugirumidina ḡaromie, baninama taumi Seitan koya vaisubana. Be taumi seda matabumi, taugu uma kauidima yà girugirumidina ḡaromie, baninama taumi kaite Tamadama Mamaitua koya kataiena.

14 Be mate dosi tautauḡomimima, taugu uma kauidima yà girugirumidina ḡaromie, baninama taumi Bada kaite koya kataiena, tauna vutuna boni pakane da yodi nama e miamiana.

Be taumi yarayaraga waisumeḡimima, taugu uma kauidima yà girugirumidina ḡaromie, baninama taumi koyai rewapanana, be Mamaitua riunama nopomie e kenakenana na rewapanae taumi Seitan koya vaisubana.

Uma dobunama nam koi nuapaḡoe

15 Uma dobunama be yaba matabudi nopone ta kenakenana nam koi nuapaḡoedi. Be deḡoda aitau uma dobunama ewai nuapaḡoena, tauna inam Tamadama Mamaitua wainuapaḡoenama nopone nam ima kenakenana. 16 Baninama yaba matabuna uma dobune tà kitedi be nuadama ta sorusorudina kitedima maika tubuḡidama adi ḡoanama, bo mata na ḡoanama, bo banaga adi waiguyauma. Inam yabedima matabudi nam Tamadama marae ḡarone be ti yovona, ibewa da taudi matabudi dobu ḡaronama. 17 Uma dobunama be na ḡoanama matabudi tokare ta samoana, be aitau Mamaitua na ḡoanama e voivoiena, inam baneginama tokare e mia nonoḡana.

Keriso tauwai ḡavienama

18 Yau sedama, yodi inam raḡan damodie ta tavatavana. Be boni taumi koya vaie da Keriso tauwai ḡavienama e veraverauna e tavana. Be Keriso tauwai ḡavienama ḡesaudima toitoi kaiteka ta tavatavana. Inam kauidima tauda tawai kataidana da kaiteka raḡan damonama e tavatavana. 19 Inam banegidima noḡone tauda mate tèwai taparoro tenaḡana, be yodi a gosedana. Inam banegidima nam tauda dà banaga kaua, be deḡoda taudi sibo tauda dà banagama, taudi tokare nam a goseda. Tauda noḡone taudi mate tè miamiana, be taudi a gosedana aubainama yodi tè kataie da inam banegidima taudi nam tauwai sumaḡa damnama nopone tima miamiana. Be deḡoda ti ḡoena, tokare nam a goseda. 20 Be taumi inam ibewa, baninama Banaga Babaunama kaite matabumi yai aiainimi, be riukaua koya kataiena. 21 Taugu ḡaromie yà girugirumana, nam ko noḡoti da taumi kabe riukaua nam ko katakataie, ibewa da taumi riukaua koya kataiena aubainama ḡaromie yà girugirumana. Be inam riukauinama nopone nam tokare kaiyovu tà banavi, ibewa. 22 Be yodi aitau kaikaiyovuna? Banaga aitau e riuriuna da Yesu tauna nam Tauwai yawasana, inam baneginama tauna vutuna banaga kaikaiyovunama, tauna vutuna Keriso tauwai ḡavienama, baninama tauna Tamadama be Natunama Yesu tauboviedima. 23 Deḡoda aitau Mamaitua Natunama e boviboviena, tauna nam tokare Tamanama e paḡo be mate ta mia tenaḡa. Be aitau Mamaitua Natunama ewai anine be e riuriuna da Yesu tauna Tauwai yawasana, inam baneginama tauna tokare Tamadama Mamaitua e paḡo be mate ta mia tenaḡana.

24 Ko kita kaua da aba noḡone ai kataimi be koya vaivaiena, naumeki da nopomie e kena nonoḡana. Deḡoda nopomie e kenana, taumi tokare natunama Yesu be Tamanama Mamaitua mate ko mia tenaḡana 25 be yawasana kenakena nonoḡinama ko paḡona, inam vutuna tauna ya saugedana.

26 Taugu uma yabedima yà girugirumidina ḡaromie da yà riu wainoḡotimina, baninama banaga ḡesaudima ta ḡoeḡoena da taumi tai doka waigewemina. 27 Be taumi Arua Babau kaite koya paḡo be nopomie e miamiana. Vutuna aubainama yodi nam tauwai katakatai ḡesau koma ḡoeḡoena da sibo yai katakataimi. Baninama Arua Babau yaba matabudi ewai katakataimina, be aba tauna ewai katakataimina inam matabudi riukaua, be nam kaiyovu. Be Arua Babau aba yawai katakataimina, nama ruvane sibo raḡan matabuna Keriso ḡarone koya miana.

28 Vutuna aubainama yau sedama, ko kaigurate da Yesu na yawasanae ko mia nonoḡana. Be tauna e maḡatarana raḡanine, tauda tokare ma raudebatorada tauna noḡone tà midina, be nam tà tunimayaḡa. 29 Taumi koya kataiena da tauna didimana baneginama, be mate aitauḡa didimana ta voivoiedina, inam tauna na sedama.

3

Mamaitua na sedama

1 Yodi ko kita da Mamaitua na wainuapaḡoma ya moraba kauana ḡarode, vutuna aubainama ya voieda da yodi na sedama tè tubuḡana. Riukaua da na seda ḡomama tauda! Be aba aubainama dobu banegidima tauda nam ti kataieda, inam baninama taudi Mamaitua nam ti kataiena. 2 Yau banaga kauama, tauda yodi Mamaitua na sedama tà miamiana, be nema tokare tà tubuḡa bakona, yodi tauda nam te katai kauena. Be aba tè kataiena inam Bada e maḡatarana raḡanine tauda tokare tauna maika tà tubuḡana, baninama inam raḡanine tauna tokare bani ḡominama matade tà kitana. 3 Be aitau da Kerisoe inam noḡotinama ḡarone e kenakenana, tauna yawasana miremiredima nam ima voivoiedina, baninama Keriso mate tauna nam yawasana miremiredima i voiedina.

4 Aitauḡa gewagewa ta voivoiedina, taudi tarawatu tawai mia kotova kauena. Baninama gewagewa inam tarawatu tauvagudagudanama. 5 Be taumi koya kataiena da Yesu ya maḡatarana gewagewa noḡota porenama aubainama. Be tauna nopone nam gewagewa ima kenakenana. 6 Be aitau tauna ḡarone e miamiana, tauna nam gewagewa ima voivoiedina. Be aitauḡa gewagewa tawai borudidina, taudi Yesu nam ti kitana, bo nam ti kataiena.

7 Yau sedama, ko kita kaua da nam aitau e boru waideḡemi. Aitau da didimana e voivoiena, naumeki da tauna banaga didimaninama, Yesu didimaninama e miamiana maika. 8 Be aitau gewagewa e voivoiena, tauna inam Diaboro ḡaronama, baninama Diaboro tauna boni pakane nama gewagewa ya voivoiena. Inam vutuna aubainama Mamaitua Natunama ya yovo be ya maḡatarana da Diaboro na noyama e kawa gewegewedina. 9 Aitau Mamaitua ḡarone ya tubuḡa vitarana, tauna tokare nam gewagewa ei borudidi be kwa kita. Baninama tauna nopone Mamaitua yawasana ya boruna maika pesi. Tauna nam teneteneḡina da gewagewa e voiedi, baninama tauna Mamaitua ḡarone kaite ya tubuḡa vitarana. 10 Tokare nema tà katai bake da deḡo taudi Mamaitua na seda, be deḡo taudi Diaboro na seda? Umanama tokare tà kataiena: Aitau da nam turanama imawai nuapaḡoena, be nam yawasana didimanidima ima voivoiedina, tauna inam nam Mamaitua Natuna.

Turamma turamma nuamma e paḡo

11 Uma varinama vutuna noḡone tè vaivaiena yodi yà riuemina, tauda sibo turadama turadama nuadama ya paḡona. 12 Be nam sibo Kein na yawasanama tè paḡo. Tauna Diaboro ḡaronama be tasinama yai gurina. Be aba sabine tasinama yai guri? Baninama Kein inam voia gewegewedima ya voivoiedina, be tasinama tauna voia didimanidima ya voivoiedina, aubainama tasinama yai gurina. 13 Yau banaga kauama, deḡoda dobu banegidima ta tuaḡaiemina, nam ko nuababaḡa.

14 Tauda turadama turadama nuadama e paḡopaḡona, be inam kedane tauda tè kataiena da guri inam muride tè gose pore be yodi yawasana tè paḡona. Be aitau da nam imawai nuapaḡona, tauna inam gurinama e miamiana. 15 Be aitau da turanama e tuatuaḡaiena, tauna inam tauvunuḡa e miamiana. Be taumi koya kataiena da tauvunuvunuḡa nopone yawasana kenakena nonoḡinama nam ima kenakena rubuna. 16 Tauda yodi tokare Kerisoe wainuapaḡo tà kita be tà kataiena, baninama Yesu tauda aubaidama ya mariyawa be ya gurina. Be tauda mate sibo dà yawasanama muride tè boru be dà banagama sibo tè sagudina, deḡoda guri tè banavi bo ibewa, inam matabuna naumeki. 17 Deḡoda aitau ḡarone taragai be turanama ḡesau ya kita da taragai e marumaruabiena, be tauna nam i raunuatoie be i saguna, be tauna e riuriuna da Mamaitua ewai nuapaḡoena, inam nemanama?

18 Yau sedama, nam mududaḡa wainuapaḡo e riuriue, ibewa da voienama mate. Inam vutuna wainuapaḡo riuriukauinama. 19 Inam kedane tè kataie da tauda riukaua ḡaroḡaronama, be tokare Mamaitua noḡone nuadama torane tà midina, 20 avedi da nopode tà noḡota bekubekuna, be inam nam tà noḡoti. Mamaitua yaba matabudi ya kataiedina, vutuna aubainama tauna inam noḡota bekubekudima nam ima siesievidina, be tauna wainuapaḡo banidima tà voiedina, vutuna e siesievidina.

21 Yau banaga kauama, nopodama nam e vobekubeku, be nuadama torane Mamaitua noḡone tà midina, 22 be ḡarone aba tài baḡena, tauna tokare e utedana, baninama tauda na riuvavasaḡama tà vovo teyeteyedi be yaba matabuna tà voivoiedina, inam raḡanine tauna nuanama tà taiverena. 23 Be Mamaitua na riuvavasaḡama inam umanama: Tauna Natunama Yesu Keriso tài sumaḡe, be turadama turadama nuadama e paḡona tauna ya riuriu vavasaḡedana nama. 24 Taudi aitauḡa na riuvavasaḡama ta vovo teyeteyena, taudi vutudi Keriso nopone ta miamiana, be Keriso taudi nopodie e miamiana. Tauna Aruinama ya utedana, aubainama tè katai kauena da Keriso tauda nopode e miamiana.

4

Arua ko kita kauedina

1 Yau banaga kauama, banaga ḡesaudima ta riuriuna da taudi arua a paḡo be ta giugiuna, inam banegidima nam koi sumaḡedi, ibewa da noḡone ko kita kauedina, deḡoda taudi arua Mamaitua ḡarone a paḡo bo ibewa. Baninama peroveta kaikaiyovudima toitoi dobue ta naḡonaḡo bababarana. 2 Be aitau da Mamaitua Aruinama ḡarone, tauna tokare umanama ko kita be ko kataiena: Tauna aitau e riuriuna da Yesu Keriso tauna Mamaitua ḡarone be ya yovo da yai rawabanaga ḡomana, inam baneginama tauna Mamaitua Aruinama ḡarone. 3 Be aitau deḡoda Yesu nam ei maḡatari, inam baneginama tauna arua nam Mamaitua ḡarone i paḡona, ibewa, tauna inam Keriso tauwai ḡavienama aruinama ya paḡona. Noḡone koya vaiena da Keriso tauwai ḡavienama tokare e veraverauna e tavana. Tauna vutuna yodi dobue e naḡonaḡo bababarana.

4 Be yau sedama, taumi Mamaitua ḡaroḡaronama, aubainama uma banegidima koya vaisubedina, baninama Arua nopomie e miamiana, tauna yai rewapana kauana, nam arua dobue e miamiana maika. 5 Taudi inam dobu ḡaroḡaronama aubainama, dobuḡa kauidima ta giuedi be ta naḡonaḡona. Be dobu banegidima inam perovetedima kaikaiyovudima ta vaiedi be tawai muriwatanedina. 6 Be tauda inam Mamaitua ḡaroḡaronama, be aitauḡa Mamaitua na seda ḡomama, taudi dà giuma ta vaiedi be tawai muriwatanedina. Be aitauḡa Mamaitua nam na seda, taudi dà giuma nam tima vaiedi be tima voivoiedina. Inam kauidie tauda tokare tà katai kaue da deḡo tauna arua riuriukauina, be deḡo tauna arua kaikaiyovuna.

Mamaitua tauna vutuna wainuapaḡo

7 Yau banaga kauama, tauda turadama turadama nuadama e paḡona, baninama wainuapaḡo inam Mamaitua ḡarone be ya yovona. Be aitauḡa tawai nuapaḡona, taudi inam Mamaitua ḡarone a tubuḡa vitara be Mamaitua a katai kauena. 8 Mamaitua tauna wainuapaḡo. Vutuna aubainama aitau da nam imawai nuapaḡona, tauna inam Mamaitua nam i kataiena.

9 Mamaitua na wainuapaḡoma ḡarode umanama yai maḡatarina, tauna nuanuanama natunama tenaḡa ḡominama ya riupore yovoḡena dobue, da yodi taune tauda yawasana ḡarone tà paḡo be tà miana. 10 Be Mamaitua na wainuapaḡoma inam umanama: Nam tauda tei nuapaḡo dokena, ibewa da tauna tauda yai nuapaḡo dokeda be natunama ya riupore da aubaidama ya rauepaiyada be tubuḡine ya tipedana dà gewagewa sabine, yodibe Mamaitua nuanama ya subana.

11 Yau banaga kauama, Mamaitua kaite yai nuapaḡoedana, aubainama tauda mate dà banabanagama sibo tèi nuapaḡoedina. 12 Nam aitau deḡo mata ḡomine Mamaitua i kita rubuna, be deḡoda tauda turadama turadama nuadama e paḡona, tauda inam Mamaitua nopode e miamiana. Be tauna na wainuapaḡoma nopode ya moḡavuna, be yodi inam wainuapaḡonama parata boruborune ya tavana.

13 Tauna aruinama tauda ya utedana. Vutuna aubainama tè kataie da Mamaitua tauda nopode e miamiana, be tauda tauna nopone tà miamiana. 14 Tamadama Mamaitua Natunama ya riupore yovoḡena dobue da tauna dobu matabuna tauwai yawasaninama. Be tauna vutuna tauma kè kita be kawai matamatana. 15 Deḡoda banaga aitau e riuriuna da Yesu tauna riukaua Mamaitua Natunama, inam baneginama nopone Mamaitua e miamiana, be tauna Mamaitua nopone. 16 Be tauda tè kataie be tàwai sumaḡena da Mamaitua ewai nuapaḡoedana.

Mamaitua tauna vutuna wainuapaḡo, be aitau wainuapaḡoe e miamiana, inam baneginama tauna Mamaitua nopone e miamiana, be Mamaitua inam baneginama nopone. 17 Inam kedane wainuapaḡo nopode e moraba be parata boruborune e tavana, inam raḡanine tauda tokare etara raḡanine nuadama torane tà midina be nam tà naira, baninama uma dobue tauda dà yawasanama Keriso na yawasanama maika.

18 Be wainuapaḡo banegidima taudi nam ma nairidi tima miamiana. Baninama raḡanine wainuapaḡo e moraba be parata boruborune e tavana, naira tokare e tauriena, be aitau ma nairina e miamiana, inam baninama tauna kovoḡa e nainairena. Vutuna aubainama deḡoda naira nama tà kitana, inam wainuapaḡonama nam i moraba be parata boruborune i tavana, ibewa. 19 Tauda tàwai nuapaḡona, baninama Mamaitua noḡone yai nuapaḡo dokedana aubainama.

20 Deḡoda aitau e riuriuna, “Taugu Mamaitua yàwai nuapaḡoena.” Be nuanama nopone turanama e gadogadoḡaiena, tauna inam banaga kaikaiyovunama. Uma kwa noḡoti: Turamma matame kwa kitakitana be nam kumawai nuapaḡoena, nema tokare Mamaitua kwai nuapaḡo bake? Baninama Mamaitua tam nam ku kita rubuna. 21 Be tauna umanama ya riu vavasaḡedana: Aitau da Mamaitua ewai nuapaḡoena, naumeki da dobue turanama mate ei nuapaḡoena.

5

Waisumaḡe dobu yawasanidima tà vaisubedina

1 Aitauḡa tawai sumaḡana da Yesu tauna Tauwai yawasana, taudi inam Mamaitua natunatunama. Be aitauḡa Tamadama tawai nuapaḡoena, naumeki da natunama mate tài nuapaḡoena. 2 Deḡoda tauda Mamaitua tài nuapaḡoe be na riuma tà voteyeteyedina, inam raḡanine tokare banaga ta kita be ta kataie da tauda Mamaitua na sedama mate tàwai nuapaḡoedina. 3 Mamaitua wainuapaḡoenama inam umanama: Tauna na riuvavasaḡama tà vovo teyeteyedina. Be inam riuvavasaḡidima ḡarode nam ti piripirina, 4 baninama aitauḡa Mamaitua ḡarone a tubuḡa vitarana, taudi inam dobu yawasanidima a vaisubedina, baninama adi waisumaḡama debane. 5 Aitau tokare dobu yawasanidima e vaisubedi? Tauna aitau ewai sumaḡana da Yesu tauna Mamaitua Natuḡominama, tauna tokare dobu yawasanidima e vaisubedina.

6 Yesu Tauwai yawasana tauna ya yovona tauda ḡarode. Be Arua Babau ḡarode yai maḡatarana da Yesu tauna riukaua Mamaitua Natuḡominama, baninama tauna upae ya babataito be korosie kosininama ya darorona. Be yodi nam upa taunaḡa tà noḡoti, ibewa da kosina mate tà kita be tà kataie da Yesu tauna riukaua da Mamaitua Natuḡominama ya gurina. Be inam kauidima Arua ewai maḡataridina tauda ḡarode. Be Arua aba ewai matematena, nam aitau e riuwai kaikaiyovu, baninama Arua tauna naumeki da riukaua. 7-8 Yodi tà kita da uma yabedima rabuiteḡa; inam Arua, upa be kosina tawai matamatana da inam riukaua. Be taudi rabuiteḡa ai anina tenaḡa da inam riukaua. 9 Be banaga ḡoma adi kauama ta giugiuedina tauda tàwai aninedina, be you, Mamaitua aba ḡarode ya giugiuedina inam a moraba guratana. Vutuna aubainama Mamaitua natunama varinama yawai matematena sibo tè paḡo be tèi sumaḡena. 10 Aitauḡa Mamaitua Natunama tawai sumaḡena, taudi nopodie Mamaitua riunama e kenakenana. Be aitauḡa nam timawai sumaḡena, taudi Mamaitua ta riuriu waikaikaiyovuna, baninama tauna Natunama varinama yawai matematena taudi nam ti paḡo be ti sumaḡena.

11 Be aba Mamaitua e giugiuena inam umanama: Tauna yawasana kenakena nonoḡinama ya utedana. Be inam yawasaninama tokare natunama Yesu ḡarone tà banavina. 12 Aitau Mamaitua Natunama Yesu ya paḡo be ḡarone e miamiana, tauna inam yawasana ya banavina. Be aitau Mamaitua Natunama nam i paḡona, tauna yawasana nam i paḡona.

Jon na giuma damodamodima ya sivudina

13 Taumi aitauḡa Mamaitua Natunama isanama kowai sumaḡena, ḡaromie uma letanama yà girugirumina da sibo koya kataie da taumi kaite yawasana kenakena nonoḡinama koya paḡona. 14 Be deḡoda tauda na noḡotama ruvane tài baḡana, tauda tè katai kauena da tauna tokare bonadama e paḡona. 15 Be tauna bonadama e paḡopaḡona, naumeki da aba ḡarone tèwai baḡena inam kaite tè paḡona.

16 Deḡoda ai turamma kuya kita be gewagewa e voivoiena, be nuanama e vitarena, naumeki inam gewagewanama nam guri kedanama ima watawatanina, naumeki da tauna aubainama kwa moiragai be Mamaitua ei yawasanina. Be deḡoda ai turamma gewagewama e voivoiena be nuanama nam e vitare, inam gewagewanama guri kedanama e watawatanina, inam tauna aubainama nam kwa moiragi. 17 Be yawasana barebaredima matabudi isedima inam gewagewa, be gewagewa ḡesaudima damodie guri nam tima kenakenana.

18 Tauda tè kataiena da aitau Mamaitua ḡarone ya tubuḡa vitarana, tauna nam gewagewa ima voivoiedina. Mamaitua inam baneginama e raberabe kauena, be Diaboro tokare nam tauna e taukoni yababe. 19 Tauda tè kataiena da tauda riukaua Mamaitua na sedama, be dobu banegidima taudi inam Diaboro na waibadae ta miamiana. 20 Be mate tè kataiena da Mamaitua Natunama ya yovo be yai katakataidana da tauna aitau riuriukauinama vutuna tà kataiena. Be tauna vutuna riuriukauinama nopone tà miamiana. Be mate tauna Natunama riuriukauinama nopone tà miamiana, inam tauna Yesu Keriso, tauna vutuna Mamaitua riuriukauinama, be yawasana kenakena nonoḡinama.

21 Yau sedama, kokoitau nam ko rauduneedi, avedi!

* 2:1: Riu ‘yau sedama’ inam nam na seda ḡoma. Be ibewa da tauna banaga poranama aubainama nama e riuriuna.

2 Jon

Jon II

leta aniwai rabuinama ya girumina

1

1 Taugu Jon, ekalesia adi badama uma letanama yà girugirumina tam waivimma Mamaitua ya vinevinemna* ḡarome, be am sedama mate. Taugu riukaua yàwai nuapaḡoemina, be nam tauguḡa. Banaga matabudi aitauḡa Bada na riukauama a katakataiena, taudi mate tawai nuapaḡoemina, 2 Bada na riukauama nopode e kenakenana aubainama, tokare tauna mate tà mia nonoḡana.

3 Mamaitua Tamadama be Natunama Yesu Keriso adi raunuatoi, adi raukivivere be adi subama tauda aitauḡa riukaue be wainuapaḡoe tà miamiana, naumeki da ḡarode ta kenana.

Riukaue be wainuapaḡoe tà miana

4 Taugu èi nuavere kauana raḡanine yà kitana, be am sedama ḡesaudima riukaua na ruvae nama a naḡonaḡona, nema Tamadama ya riuriu vavasaḡedana nama.

5 Be tam waivimma, tam kuya kataiena da Bada Yesu ya riu vavasaḡedana da tauda dà banagama dà banagama tài nuapaḡoedina. Be inam riuvavasaḡinama nam riu vauna, ibewa da giunama teneḡinama tauda noḡone tè vaivaiena, vutuna aubainama yodi yàwai baḡamna da riunama ruvane nama tà miana. 6 Be wainuapaḡo inam umanama: Mamaitua riunama tà voteyeteyedi be ruvane nama tà naḡona. Be inam riuvavasaḡinama kaite koya vaiena, be yodi inam riunama ruvane nama ko naḡona.

7 Be boruwaideḡa banegidima toitoi kaite dobu tawai yababina. Uma banegidima taudi nam tima waisumaḡana da Yesu Keriso tauna dobue ya dobi be yai rawabanaga ḡomana. Inam banegidima taudi tauboru waideḡa be Keriso tauwai ḡavienama. 8 Vutuna aubainama ko kita kauana, deḡoda taumi inam banegidima koi muriwatanedina, taumi koya noyanoya guratana, damone tokare nam maesinama ko paḡo. 9 Aitauḡa Keriso na waikatakataima a paḡona, be taudi adi ḡoanama waikatakataidima mate ta rawarawa teḡeidina, taudi nam nopodie Mamaitua ima miamiana, ibewa. Be deḡoda aitau Keriso na waikatakataima e kaididi be e kaikai guratena, tauna inam Tamadama be Natunama Yesu tauna ḡarone ta miamiana.

10 Deḡoda aitau ḡaromie e verau be nam Keriso na waikatakataima ruvane ei katakataimi, inam baneginama nam ko riu yaḡeyaḡe, be nam koi anine da ami vadae e mia, avedi. 11 Aitau da inam nama banaginama e riu yaḡeyaḡe be ewai aninena, tauna inam baneginama na noyama gewagewanama e riuriu sagusaguna.

12 Yaba toitoi sibo ḡaromie è giuedina, be taugu nam ama ḡoeḡoena da uma yabedima letae yà giuedi. Be nuaguma e riuriuna da baniḡomiguma tokare yà verau be uma yabedima yà giuemina. Yodibe nuaguma tokare e suba be tài nuaverena.

13 Be tam waivimma turamma† uma Mamaitua ya vinevinena, na sedama tawai kaiwemna.

* 1:1: Banaga toitoi ta noḡonoḡoti da inam waivinama nam banaga ḡoma, be agunai ekalesia.

† 1:13: Gurik bonane ya riuna: ‘sister’. Uma bukanama nopone waivi inam tauna ekalesia ewai matairena.

3 Jon

Jon 3

leta aniwai rabuiteḡanama ya girumina

1

1 Taugu Jon, ekalesia adi badama uma letanama yà girugirumina tam turaguma Gaiyas ḡarome. Taugu riukaua yàwai nuapaḡoemna.

2 Tura kaukauiguma, taugu aubaimma yà moimoiragina da tam tubuḡimma verenama be yawayawasaninama sibo ya kenana aruimma maika. 3 Be dà banagama ḡesaudima ḡarogue a tava be ai variguna da tam Bada kuya katai kaue be na riukauama ruvane nama kwawai patutu kauana. Be am yawasanae raḡan matabuna riukaua ruvane nama kwa miamiana, vutuna aubainama taugu yàwai nuavere kauana. 4 Taugu nam aba tenaḡa tokare ei nuaveregu, be deḡoda yau sedama Bada na riukauama ruvane nama ta miana, inam vutuna taugu yàwai nuavereena.

Gaiyas noya verenama ya voivoiena

5 Gaiyas turaguma, tam noya verenama kwa voivoiena dà banagama ḡesaudima aubaidima, avedi da inam banegedima nam ku kataiedina, be yaḡoro da kuya sagudina. 6 Inam banegidima taudi tam am wainuapaḡoe, yaba matabuna kuya voivoiedina ekalesia matedie a giuedina. Verenama da tam inam banegidima adi vaḡaie sibo kuya sagudina, nema Mamaitua e ḡoeḡoena nama. 7 Baninama taudi Yesu isanama aubainama ta vaḡavaḡai naḡona, be adi vaḡaie nam tima ḡoeḡoena da sagu banaga nam waisumeḡidima ḡarodie ta paḡo. 8 Vutuna sabine tauda inam nama banegidima sibo dà vadae tèi aninedi be tè sagusagudina. Inam kauidie tauda taudi mate riukaua aubainama tà noya tenaḡana.

9 Taugu leta è girumina Mamaitua na damma ḡarodie, be Diotrepas tauname ya kawa saḡe be waibada ya ḡoeḡoena aubainama, nam i aninemaina. 10 Be taugu ḡaromie yà tavana raḡanine, tauna nema ewai karakarakutu bakemaina, tokare patare yà giue be tà kataie da tauna nema maika kitana. Be nam inam yabediḡa ima voivoiedina, be mate tauna tauwai sumaḡa vaḡavaḡaidima nam sagudima ima ḡoeḡoena. Be mate Kuristen ḡesaudima aitauḡa waisagu ta ḡoeḡoena, e riutuaḡaiedi be ekalesia nopone be e boruboru dobiḡedina.

11 Be tam turaguma Gaiyas inam nama yawasanidima gewegewedima nam kwai tupotupoḡanedi, ibewa da yawasana veredima vutudi kwai tupotupoḡanedina. Aitau da vere e voivoiedina, tauna Mamaitua ḡaronama. Be aitau da gewagewa e voivoiedina, tauna Mamaitua nam i kataiena. 12 Be Demetrias tauna na yawasanae Bada na riukauama ruvane e miamiana. Be inam vutuna ewai maḡatarana da tauna banaga verenama. Be yodi banaga matabuna tauna isanama ta kawakawa saḡena, be taugu mate tauna yà kawakawa saḡena. Be tam kuya kataiena da taugu aba yà giugiuena inam riukaua.

13 Yaba toitoi sibo ḡarome è giuedina, be taugu nam ama ḡoeḡoe da uma yabedima letae yà giuedi. 14 Be nuaguma e riuriuna da baniḡomiguma tokare yà verau be uma yabedima yà giuedina.

15 Suba ḡarome naumeki da e kenana. Be dà banagama uma ḡarogue tawai kaiwemna. Be taugu Jon mate, dà banagama inam ḡarome kwa riuedina matabudi yàwai kaiwedina.

Jiud

Jiud

leta ya girumina

1

1 Taugu Jiud, Jeims tasinama be Yesu Keriso na taunoyama.

Taugu uma letanama yà girugirumina, taumi aitauḡa Yesu Keriso e raberabe kauemina ḡaromie, baninama Mamaitua ya vinemi be ewai nuapaḡoemina.

2 Mamaitua na raunuatoima, na subama be na wainuapaḡoma maumauridima naumeki da ḡaromie ta kenana.

Tauwai katakatai kaikaiyovudima ko kita kauedina

3 Yau banaga kauama, Bada yai yawasanidana, be taugu noḡone è ḡoe kaue da sibo leta è girumina inam kauinama aubainama. Be yodi è noḡoti da yaba ḡesau ḡaromie yà giuena, inam umanama: Taumi Mamaitua vari verenama noḡone ya ute wainonoḡimi be koya vaivaiena, vutunaḡa ko kaididi da bagibaginaḡa, be nam aitau ami waisumaḡe e boru waideḡemi. 4 Baninama banaga kaikaiyovudima kaite moisirie a tava be matadama ta kitakita gorugorudina. Inam banegidima kaite Mamaitua ya sievidi be ta miamiana, tokare e kovoḡidina. Taudi ta riuriuna da Mamaitua tauna raukivivere banaginama, vutuna aubainama gewagewa tà kaigurate be tokare dà gewagewama e noḡota poredina. Be mate adi yawasanae dà Badama Yesu Keriso ta boviboviena. Tauna vutuna tauda dà Badama riuriukauinama, be dobu matabuna ewai badena.

5 Taugu yodi yà ḡoeḡoena da Bada nema Israel banegidima Ijipt nopone be ya dobiḡedina yà riuemina. Avedi da inam giunama taumi kaite koya kataiena, be taugu yaḡoro yà riu wainoḡotimina. Tauna riukaua da ya dobiḡedina, be yaḡoro da aitauḡa nam tiwai sumaḡana, muriḡa yai guridina. 6 Be mate anea ḡesaudima ko noḡotidi, taudi Mamaitua waibada ya uteutedina, nam na ruvae nama ti miana, be adi kaba miama marae a gose be a yovo da gewagewa a voiedina. Vutuna aubainama Mamaitua tadiwanawanae ya rauseinidi be ta miamia watanana etara na raḡanima dosinama aubainama. 7 Be mate meagai Sodom, Gomora be diane meagaidima banegidima ko noḡotidi. Taudi tubuḡidima ai uta munaḡedi be awai kawa badara yabayababana, maika waivi turanama waivi mate, be tauḡoma turanama tauḡoma mate. Taudi yodi kai matane tawai nuatoitoina, dabudine yodi tà kataie da kovoḡa riukaua da gienae e kenakenana, kai karakarata nonoḡinama.

8 Be teneḡinama nama tauwai katakatai kaikaiyovudima yawasana gewegewedie ta miamiana, be moisirie a tavatavana. Taudi adi raubonima tawai sumaḡedi, be adi wainua noḡonoḡotama kaikaiyovudie ta kawakawa saḡe munaḡedina da taudi kabe banaga dosidi. Be taudime tubuḡidima tawai miredi, be Keriso na waibadama tawai diboḡi be ta riuriu tuatuaḡaiena. Be mate taudi mara banegidima tawai kwatekwatevedina. 9 Be anea Maikel ko noḡoti. Tauna avedi da marae anea matabudi adi badama tori matane e midimidina, be yaḡoro nam aba gewagewanama i vato rubuna, Diaboro mate awai saḡasaḡana raḡanine, Mousis tubuḡinama aubainama. Be tauna na riuma uma taunaḡa ya vatona, “Bada tam e riuriu tuaḡaiemna!” 10 Inam banegidima kaikaiyovudima taudi yaba banidima nam ti katai kauedi be ta kunukunura yababedina. Taudi adi noḡotama maika musara. Vutuna aubainama taudi tubuḡa taunaḡa na ḡoanama ta noḡotidi be tawai muriwatanedina. Be inam yabedima vutudi ta nawenawedina, tokare damone guri ta banavina. 11 Inam banegidima taudi ta kita kauedina. Taudi tokare kovoḡa ta banavina, baninama taudi Kein na yawasanama tawai muriwatanena, tauna tasinama ya vunuḡina. Be taudi yaba matabuna ta voivoia yabayababena mane paḡonama aubainama maika Beilam. Be mate taudi ta paripari viravirana Mamaitua ḡarone maika Kora, be tokare tauna ei guridina.

12 Raḡanine taparoro na kanigogonama aubainama kowai rawateḡeimina, inam banegidima waimata ravuḡeidima ko kita kauedina. Taudi nopomie a verau be ta miamiana sibo a tunimayaḡana, be ḡarodie nam tunimayaḡa ima kenakenana. Taudi sipu taurabedima nam veredi, baninama taudiḡa kapodima ta noḡonoḡota guratena. Taudi dobu e ḡuvaḡuvana maika deḡo kabe biga e dobi be ei kutuva, da ibewa. Be sive e suvesuve waidaberaridina. Taudi inam maika kai nam votevotedi, taudi adi votama na irima da sibo a votavotana, be nam tima votavotana. Taudi maika kabe kai i poki be i midimidi yababa. Be muriḡa ma waramina e nuakamoḡana raḡanine, inam yodi raḡan aniwai rabuinama ya guri munaḡana. 13 Taudi yawasana waideba subesubedi be miremiredima ta voivoiedina, maika egasie rabama dosinama e riḡa be warabadinama egasi ewai mirana nama. Be taudi maika kipora waikupikupie ta nuakamoḡa be ta manimanini yababana. Taudi adi gabuma tadiwanawana vavasaḡine Mamaitua kaite ya kawa nonoḡi be e kenakenana, dabudine tokare tai nuatoitoi nonoḡana.

14 Inok tauna kimta aniwai 7-nama Adam na damma nopone, tauna inam banegidima kaikaiyovudima aubaidima yai peroveta be ya riuna,

“Ko kitana, Bada e veraverauna anea babaudima toitoi nam anisiesievidi* mate

15 da banaga matabudi e etaredina.

Be banaga tenatenaḡaḡa adi voia waigewama e kawa maḡataridi be e etaredina.

Be mate inam banegidima gewegewedima Mamaitua ḡarone a paripari viravira be a kunukunurana, aubainama tokare e etaredina.”

16 Inam banegidima taudi momodu, waisura wavu, be taudi tubuḡa adi ḡoanama tauwai muriwatanedima banegidima. Be taudi ta seḡaseḡara munaḡedina, be adi banagama ḡesaudima ḡarodie yaba vereveredima ta kitedi be giu ḡaroḡaroroe ta gwayegwayedina.

Ami waisumaḡe ko vadidi da bagibaginaḡa

17 Be taumi yau banaga kauama, dà Badama Yesu Keriso na apasolma abaḡa noḡone a giugiuedina, vutudi ko noḡotidi. 18 Taudi umanama a giuna: Tokare raḡan damone tauwai diboḡa ta maḡatara, be taudi Mamaitua ta mia tautauriena, be taudime adi ḡoanama kauidima gewegewedima tai muriwatanedina. 19 Inam banegidima taudi waikawa dariḡa tauwai tubuḡidima. Taudi ta ḡoeḡoena inam adi noḡotama e riuriuedina, ruvane nama ta miana. Taudi Arua Babau nopodie ibewa.

20 Be taumi yau banaga kauama, ami waisumaḡe ko midi da bagibaginaḡa, be raḡan matabuna Arua Babau na rewapanae ko moiragina. 21 Be Mamaitua na wainuapaḡoe ko mia, be yawasana kenakena nonoḡinama koi rabena, inam vutuna Yesu Keriso na raunuatoie tokare e utemina. 22 Aitauḡa noḡota bekubeku ta paḡopaḡona, naumeki da ko raunuatoiedi be ko sagudina. 23 Be ḡesaudima kai matane a naḡo be etara tawai rabena. Vutudi ko dobiḡedi be koi yawasanidina. Be ḡesaudima raunuatoie ko sagudina, be nam koi popo tenaḡa. Be ko kita kaua da adi mirama nam e taukonimi.

Kaisuḡusuḡu giudima

24 Be Mamaitua tauna vutuna teneteneḡinama da e rabe kauemina, be ami waisumaḡe tokare nam ko beku. Be na raḡanima e tavana raḡanine, tauna tokare teneteneḡinama ma mosarimi e nawemina tauna neneḡarinama nopone, be tokare nam ei wavumi da taumi banaga miremiremi. 25 Riukaua da tauna taunaḡa vutuna Mamaitua, dà Tauwai yawasanama, baninama tauna dà Badama Yesu Kerisoe yai yawasanidana. Yesu tauna vutuna guyau dosi vavasaḡinama ma borumina e miamiana be isanama tà kawa saḡena. Be tauna na rewapanama ya moraba kaua be yaba matabudi ewai badedina. Tauna nama miemieninama, boni, yodi be tokare e mia nonoḡana. Inam riukaua.

* 1:14: Gurik bonane ya riuna: 1 tausand da 1 tausand

Waimaḡatara

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

WAIMAḠATARA

1

1 Uma bukanama nopone aba raḡan ḡaubonaḡa tokare ta tubuḡana, vutudi Mamaitua Yesu Keriso ḡarone yai maḡataridina da Yesu inam kauidima na banagama ei kataidina. Be Yesu Keriso inam kauidima tauda na taunoyama ḡarode ewai maḡataridina. Inam kauinama umanama ya tubuḡana, Yesu Keriso na aneama ya riuporena na taunoyama Jon ḡarone da inam giudima yai maḡataridina. 2 Be Jon uma kauidima matabudi ya kitedi be e riuriuedana da Mamaitua riunama be aba Yesu Keriso yawai maḡataridina, inam matabudi riukaua.

3 Uma kauidima raḡan ḡaubonaḡa tokare ta tubuḡana, vutuna aubainama nuavere taudi aitauḡa uma waiperoveta giudima ta siesievidina. Be nuavere taudi aitauḡa ta vaiedi be aba uma bukanama nopone ya girugirumina, taudi ta ragaudi da nuedie, be ta vovo teyeteyedina.

Jon na waikaiwama

4 Taugu Jon, uma letanama yà girugirumina meagai 7 nopodie ekalesia ko miamiana ḡaromie, Eisia provins nopone. Mamaitua be Arua 7 adi raukiviverema be adi subama ḡaromie e kenana. Mamaitua vutuna boni miemieninama, yodi e miamiana be tokare e verauna. Be Arua 7 taudi Mamaitua na kaba miama noḡone ta midimidina. 5 Be Yesu Keriso mate na raukiviverema be na subama ḡaromie e kenana. Tauna vutuna matamata patupatutunama, be tauna vutuna banaga guriguridima nopodie be ya midisuḡu dokana. Be tauna vutuna dobue guyaguyau matabudi adi guyauma.

Be tauna vutuna ewai nuapaḡoedana, be kosinine dà gewagewama ya koḡa poredi be ya kuvesidana. 6 Be tauna na waiguyauma nopone ya birida be ya voieda da tauna na Mamaituama be Tamanama na pirisima tè tubuḡana. Tauna ḡarone boruma be rewapana e kena da e kena nonoḡana. Inam riukaua!

7 Ko kitana, tauna ma giyouna e veraverauna. Be banaga matabudi tokare tauna ta kitana, be aitauḡa tauna a tuparatuna, taudi mate tokare ta kitana. Be tauna e veraverauna aubainama, dobu banegidima matabudi nopodima ei poya be ta ḡaba waisosorina. Nama tokare e tubuḡana. Inam riukaua!

8 Bada Mamaitua, tauna vutuna boni miemieninama, yodi e miamiana be tokare e verauna. Be rewapana matabudi tauna ḡarone ta kenakenana, be tauna umanama ya riuna, “Taugu vutuna Alfa be Omega,* yaba matabuna pakane da damone vutuna taugu yà miamiana.”

Jon Keriso ya kitana

9 Taugu Jon tuaḡemima taugu taumi mate Yesu tàwai sumaḡena aubainama, na waiguyauma nopone tà miamiana. Vutuna aubainama tauda matabuda raukivigewagewa be wainuatoitoi tà banabanavidi be tà damidami poredina. Taugu Mamaitua na giuma be Yesu varinama è rarau guguyedina aubainama, banaga dibura bonabonane isanama ‘Patmos’, dabudi a boru naweguna. 10 Raḡan Sande taugu Arua yai dokegu be murigue taugu bona dosinama è vaiena, bogigi bonanama dosinama maika. 11 Be bona umanama ya riueguna, “Aba tam kwa kitekitedina, vutudi buka nopone kwa girumidi be kwa riupore nawedina uma meagai 7 nopodie ekalesia ta miamiana ḡarodie, Meagai Epeses, Simena, Pegamum, Taiyatira, Sadis, Piladelpia be Laodisia.”

12 Dabudine ei tautinamuri da banaga aitau ḡarogue ya giugiuna kabe yà kita. Be ewai tautinamurina raḡanine, kendoro kaidima goldie voivoiedima matabudi 7 è kitedina. 13 Be kendoro kaidima poudie taugu yaba kitanama banaga maika è kitana. Tauna gara daudaunama kaḡagarae dobidobinama ya kotena. Be tadiwa goldie voivoienama nuakadanaḡa ya pani verauḡena. 14 Be deba vuvuḡinama sipu vuvuḡinama ḡavoḡavorinama bo giyou ḡavoḡavorinama maika. Be matanama kitanama kai menanama waimata kanikaninama maika. 15 Be kaḡanama kitedima maika irama ta gabu be e monamonaunana maika. Be bonanama vaienama tapara yarataunama maika. 16 Be nimanama kasaune kipora 7 ya ragaragaudina. Be mudune kwatikwati menanama murine be karone gamgamdima ya dobina. Be noḡonama ya yanayanana, suaratopu suara e rarararanana maika.

17 Be taugu tauna è kitakitana raḡanine, taugu kaḡane è bekuna maika kabe banaga gurigurina. Dabudine tauna nimanama kasaune ya taukonigu be ya riuna, “Nam kwa naira, taugu pakane be damone taugu vutuna yà miamiana. 18 Taugu vutuna yawayawasaniguma yà miamiana. Taugu è gurina be yodi è yawasana nonoḡana, be taugu guri be banaga guriguridima aruidima adi gabuma kiḡidima taugu yà raberabedina. 19 Vutuna aubainama yaba matabudi kuya kitekitedina kwa girumidina, yaba yodi ta tubutubuḡana be tokare ta tubuḡana, matabudi kwa girumidina. 20 Be kipora 7 nimaguma kasaune kuya kitedina, baninama inam meagai 7 ekalesiedima adi aneama, be kendoro kaidima 7 inam vutudi meagai 7 ekalesiedima.

2

Ekalesia Epeses nopone adi letama

1 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Epesesma adi aneama ḡarone. Umanama kwa girumana:

Taugu vutuna nimaguma kasaune kipora 7 è ragaudi be kendoro kaidima 7 nopodiḡa yà naḡonaḡona, yau giuma inam umanama:

2 Taugu ami voiama, ami noya guratama be yaba matabuna koya damidami poredina, matabudi è kataiedina. Be mate è kataiena da banaga gewegewedima adi voiama taumi koya riuriu tuaḡaiedina. Be banaga aitauḡa da ta riuriu munaḡedina da taudi kabe apasol, be taumi koya raurubudi, be koya kita da taudi banaga kaikaiyovudima. 3 Be taumi koya kaigurate da piripiri matabudi koya damidami poredina taugu isaguma aubainama, be nam ko tunibadona.

4 Be yaba tenaḡa ḡaromie è kita be ya gewagewana, inam uma: Taumi noḡone koyawai nuapaḡoeguna, be yodi inam wainuapaḡonama koya gosena. 5 Ko noḡoti, boni koyawai nuapaḡo gurateguna, be yodi ami wainuapaḡoma e yovoyovo munaḡana. Vutuna aubainama ami noḡotama ko vitaredi, be noḡone aba koya voivoiedina, vutudi ko voiedina. Deḡoda taumi nam noḡota vitara ko paḡo, naumeki da taugu yà verau be ami kendoroma kainama na gabue midimidinama yà kai porena.*

6 Be yaba tenaḡa è kita be matague ya verena inam uma: Banaga aitauḡa taudi Nikolas tauwai muriwatanenama, adi voiama matabudi taumi ko tuatuaḡaiedina, nama taugu mate yà tuatuaḡaiedina. Baninama Nikolas tauna tauwai katakatai kaikaiyovunama.

7 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana. Tauna aitau inam yabedima e vaisubedina, tauna tokare yai anine da yawasana kainama votanama paradaisie e kanina.

Ekalesia Simena nopone adi letama

8 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Simenama adi aneama ḡarone. Umanama kwa girumana:

Taugu vutuna pakane da damone miemieniguma, nama yà miamiana, taugu è guri be è yawasana munaḡana, yau giuma inam umanama:

9 Taugu ami piripirima be ami waikaruwaḡawaḡama è kataiedina. Be ibewa da taumi inam waiguyau banegimima! Taugu è kataiena da taudi aitauḡa ta riuriu munaḡedina da taudi kabe Jius, be taudi vutudi taumi ḡaromie tawai menamenana. Inam taudi nam Jius, ta kaikaiyovuna, taudi inam Seitan na banagama.† 10 Piripiri tokare ḡaromie ta tubuḡana, taumi nam ko naira! Yà riuriuemina da ḡesaumima tokare Diaboro dibure e birimina raurubumima aubainama. Be dabudine taumi raukivigewagewa ko banavina raḡan matabudi 10 nopodie. Deḡoda tokare tai gurimina, be taumi koi patutu be ami waisumaḡe ko midi bagibagina, taugu tokare ami maesama paiwaraga yà utemina, inam yawasana kenakena nonoḡinama.

11 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana. Tauna aitau inam yabedima e vaisubedina, guri aniwai rabuinama tokare nam inam baneginama e taukoni.

Ekalesia Pegamum nopone adi letama

12 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Pegamumma adi aneama ḡarone. umanama kwa girumana:

Taugu vutuna kwatikwati menanama murine be karone gamgamdima ḡarogue e kenakenana, yau giuma inam umanama:

13 Taugu è kataiena taumi deḡo dabudine ko miamiana. Taumi Seitan na waibadae dabudine ko miamia. Be you, taumi yaḡoro isague kowai patutuna, be nam ami waisumaḡama koma gosegosena. Be Antipas yau matamatama patupatutunama ai gurina raḡanine, taumi yaḡoro ami waisumaḡama ḡarogue nam ko gosena. Inam kauinama ami meagaie Seitan na kaba miae ya tubuḡana.

14 Be yaḡoro yaba bisa ḡaromie è kitedina nam ti verena. Taumi ami ekalesiama nopone banaga bisa taudi Beilam aba yawai katakataina, vutudi tawai muriwatanedina. Tauna vutuna boni Balak yai katakatai da Balak Israel banegidima ya gwayedi, da taudi kani kokoitau ḡarodie raurauobedima a kanikanidina, be awai soḡa yabayababana. Inam kauidie taudi gewagewa a voivoiedina. 15 Be mate ḡesaumima taumi Nikolas na waikatakataima kaikaiyovudima kowai muriwatanedina. 16 Vutuna aubainama taumi ami noḡotama ko vitaredina. Deḡoda ibewa, taugu ḡaubonaḡa ḡaromie yà verau be mudugue kwatikwati gamgamne, inam banegidima ḡarodie yà iḡarana.

17 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana. Tauna aitau inam yabedima matabudi e vaisubedina, tauna tokare kani semosemonama isanama ‘Mana’ yà utena. Be mate yeku ḡavoḡavorinama yà utena, be yekunama bogane isa vaunama girugiruminama e kenakenana. Be inam isanama nam aitau i kataiena, be aitau da inam yekunama e paḡona, taunaḡa inam isanama tokare e kataiena.

Ekalesia Taiyatira nopone adi letama

18 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Taiyatirama adi aneama ḡarone. Umanama kwa girumana:

Mamaitua Natunama tauna vutuna matanama kitanama kai menanama waimatakanikaninama maika. Be kaḡanama kitedima maika irama ta gabu be e monamonaunana maika. Tauna na giuma inam umanama:

19 Taugu ami voiama matabudi è kataiedina. Be ami wainuapaḡoma, ami waisumaḡama, ami noyama be ami wainuabagibagima, matabudi è kataiedina. Be mate è kataiena da taumi yodi ko noyanoya guratana, nam maika noḡone nama.

20 Be yaba uma ḡaromie è kitana nam i verena. Taumi waivi Jesebel koya kita yababe be na ḡoanama e voivoiedina. Inam waivinama tauname ya riuriu munaḡena da kabe tauna peroveta, be na waikatakataie tauna yau taunoyama ya biri waideḡedi da tawai soḡa yabayababana, be kani kokoitau ḡarodie raurauobedima ta kanikanidina. 21 Taugu na raḡanima toitoi è utena da na noḡotama sibo ya vitaredina, be tauna ya tuaḡaina. 22 Taugu inam waivinama tokare yài sida kauena, be aitauḡa inam waivinama mate tawai soḡa yabayababana, taudi tokare piripiri be nuaboya dosinama ta banavina, deḡoda nuedima nam ta vitaredi. 23 Taugu Jesebel na sedama yài guridi, be dabudine ekalesia matabudi ta kita be ta kataie da taugu vutuna banaga adi yawasanama nuapoudie be taurivatudie yà kitakita wairuvedina. Be taugu tokare taumi tenatenaḡaḡa ami voiama ruvedie nama yai maesimina. 24 Be taugu yodi Taiyatira banegimima ḡesaumima yà riuemina. Taumi Jesebel na waikatakataima nam kowai muriwatanena, aubainama Seitan na waikatakataima semosemodima nam ko kataiedina. Vutuna aubainama taugu nam ami vitama debane ḡesau yà boru, ibewa, 25 be ami waisumaḡama ḡarogue vutuna ko kaididina naumeki da taugu yà verau munaḡana.

26 Tauna aitau inam yabedima matabudi e vaisubedi be yau ḡoanama e voiedi da e raudamoena, tauna tokare rewapana yà ute da banaga dobu matabuna nopone ei badedina. 27 Be tauna diḡona irame voivoienama e paḡo be banaga ei badedina, be ei mia mutumutudina maika gurewa. 28 Nema Tamaguma rewapana ya uteuteguna, nama tauna yà utena. Be kipora tauraḡaraḡan mate tauna yà utena. 29 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana.

3

Ekalesia Sadis nopone adi letama

1 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Sadisma adi aneama ḡarone. Umanama kwa girumana:

Taugu vutuna Mamaitua Aruinama 7 ḡarogue be kipora 7 yà ragaragaudina, yau giuma inam umanama:

Taugu ami voiama matabudi è kataiedina. Be banaga ta riuriuna da taumi kabe yawayawasanimi. Be ibewa da taumi inam koya gurina. 2 Taugu ami voiama matabudi è kita wairuvedi da yau Mamaituama matane, nam koma voivoia kauedina. Vutuna aubainama ko midisuḡu! Be tauwai sumaḡa be yawasana ḡesaudima ḡaubonaḡa ta gurina, ko voiedi da tai rewapanana. 3 Aba koya vaie be koya paḡopaḡona, vutuna ko noḡotidi da ko voteyeteyedi be ami noḡotama ko vitaredina. Be deḡoda taumi nam nuemima ko vitaredi be ko midisuḡu, taugu tokare yà verauna banaga danedanenenama maika, be airaḡan ḡaromie yà verauna, taumi tokare nam ko kataie.

4 Be taumi Sadisma banaga raubisaḡa adi garama nam ti miredina. Be taudi tokare gara ḡavoḡavoridima yai kotedi, be taugu mate ka babarana, baninama taudi yaba matabuna ḡarone inam naumeki. 5 Be tauna aitau uma yabedima matabudi e vavai subedina, tauna tokare gara ḡavoḡavorinama yai kotena taudi maika. Be isanama yawasana bukanama nopone girugiruminama, nam tokare yà boa pore. Ibewa da Tamaguma be na aneama noḡodie tauna isanama yà kawa saḡena. 6 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana.

Ekalesia Piladelpia nopone adi letama

7 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Piladelpiama adi aneama ḡarone. Umanama kwa girumana:

Uma giunama inam banaga Babaunama be riuriukauinama na giuma. Be tauna guyau Deivid na kiḡima e kaikaididina. Be tauna matakeda e kaiporena, tokare nam aitau e gudu. Be tauna matakeda e guduna, tokare nam aitau e kaipore. Tauna na giuma inam umanama:

8 Ami voiama matabudi è kataiedina. Taugu matakeda è kaiporena taumi aubaimima, nam aitau tokare e gudu. Taugu è kataiena da ami rewapanama ya ḡaubo kauana, be yaḡoro yau giuma koya voteyeteyedina, be isaguma nam ko boviena. 9 Banaga aitauḡa ta riuriu munaḡedina da taudi kabe Jius, be taudi inam nam Jius, ta kaikaiyovuna, taudi inam Seitan na banagama.* Taugu tokare taudi yà voiedi da ta verau be kaḡa pakemie ta raudunena, dabudine ta kataie da taugu taumi yàwai nuapaḡoemina.

10 Taumi nema è riuriu vavasaḡemina, nama yaba matabuna koya dami poredi be koyawai raba nuetauna. Vutuna aubainama raḡanine piripiri dobu matabuna ei verautatena banaga raurubudima aubainama, inam raḡanine taugu tokare taumi yà midi ḡaḡarimina. 11 Taugu raḡan ḡaubonaḡa yà verauna. Vutuna aubainama aba koya paḡopaḡona, naumeki da ko kaididi da bagibaginaḡa. Yodibe ami maesama yawasana paiwaraganama tokare nam aitau e kaipore. 12 Tauna aitau uma yabedima matabudi e vaisubedina, tauna tokare yà voie da yau Mamaituama na tempolma keritaunama e tubuḡana. Be tauna inam tempolnama nam airaḡan e dobi pore. Be taugu yau Mamaituama isanama, be yau Mamaituama na meagaima isanama tauvai suba bogane yà girumidina. Mamaitua na meagaima inam Jerusalem vaunama, vutuna marae Mamaitua ḡarone be e yovona. Be taugu isaguma vaunama mate tauna bogane yà giumina. 13 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana.

Ekalesia Laodisia nopone adi letama

14 “Uma letanama kwa girumi be e naḡona Ekalesia Laodisiama adi aneama ḡarone.

Taugu vutuna riukaua be matamata waipatutuguma, be riuriukauiguma. Taugu vutuna Mamaitua yaba yawai tubuḡidina tauwai badedima.

15 Taugu ami voiama matabudi è kataiedina. Taumi nopomima nam turutururuna be nam poyapoyana. Be taugu yà ḡoeḡoena da taumi yaba tenaḡa kavakava sibo koya paḡona, tururu bo poya. 16 Be yodi taumi inam tururu be poya poune ko miamiana, vutuna aubainama taugu yà waḡiro poremina. 17 Taumi ko riuriuna da taumi waiguyau banegimima, be yaba toitoi koya ragaudi be nam aiyaba ḡesaunama koma wanewanena. Be inam nam nama. Taumi nam ko katai munaḡemina. Taugu yà riuriuemina da taumi waikayoreḡaumima, wainuaiteitemima, be taumi waikaruwaḡewaḡemima, matapotepotemima be kovekovemima. 18 Be yodi taugu yà raukuremi be ko vaiena. Taugu yau goldma kaie gabugabu vuneḡinama vutuna ḡarogue ko gimerina. Yodibe taumi tokare koi guyauna. Be gara ḡavoḡavoridima ḡarogue ko ragaudi, be koyawai kovakovana ko sumemi be tunimayaḡa ei kavena. Be matemima kana bunamama ko paḡo da matemie ko boru be koi kita munaḡana. 19 Taugu aitauḡa yàwai nuapaḡoedina, taudi adi gewagewama yài kataidi da ta kitana, be yà kwapudi da ta kataina. Vutuna aubainama ami noḡotama ko vitaredi, be tauguḡa yau kedama koi muriwatanena.

20 Ko kita, taugu matakedae è midi be yà rarau pewapewana. Be deḡoda aitau bonaguma e vaie be matakeda e kaiporena, taugu yà saḡa be taugu tauna mate ka kani tenaḡana. 21 Tauna aitau uma yabedima matabudi e vaisubedina, tauna tokare rewapana yà ute da yau waibadae tauna taugu mate kai bada tenaḡana. Maika taugu yaba matabudi è vaisubedi, be Tamaguma rewapana ya utegu da tauna mate kawai bada tenaḡana nama. 22 Arua Babau aba ekalesia ḡarodie e giugiuedina, taumi aitauḡa beemima e kenakenana, koi beavaia kauana.”

4

Guyau Mamaitua na kaba miama marae

1 Inam kauidima muridie taugu yà kitana be marae matakeda kaikaiporenama è kitana. Be bona dosinama noḡone è vaivaiena, bogigi bonanama dosinama maika, yodi inam bonanama teneḡinama ḡarogue ya giugiuna è vaiena. Tauna umanama ya riuna, “Kwa saḡa uma dabudine, be tokare abaḡa ta tubuḡana taugu yài kataimna.” 2 Be yai raḡantenaḡe, da Arua yai dokeguna, be taugu noḡoguma yauwane dabudine guyau na kaba miama dosinama marae ya midimidina, be yaba è kitana, be debane yaba kitanama maika banaga ya miamiana. 3 Be aitau guyau na kaba miae ya miamiana kitanama yeku isedima jaspa be kanelian maika, a rawarawa namanamaridina. Be wari, kitanama yeku emorold maika guyau na kaba miama ya kwavivirona. 4 Be guyau adi kaba miama ḡesaudima matabudi 24, taudi guyau na kaba miama dosinama a midi kwavivirona. Be inam gabudima debedie babada matabudi 24 a miamiana. Taudi adi garama ḡavoḡavoridima be paiwaraga goldie voivoiedima debedie a biridina. 5 Be guyau na kaba miae keyama, parere be gugura a dobidobina. Be guyau na kaba miama noḡone kodam 7 a karakaratana, inam taudi Mamaitua Aruinama 7. 6 Be mate guyau na kaba miama noḡone egasi ya kenakenana. Be inam egasinama moimoiarinama kitanama garasi maika.

Be guyau na kaba miama poune be diane yaba yawayawasanidima matabudi 4 a miamiana. Be matedima tunidima matabudi ai moḡavudina, karodie be tauridie. 7 Be yaba yawayawasanidima kitedima inam umanama maika, tenaḡa kitanama maka laion. Be wairabuinama kitanama maika kau tauḡominama, be wairabuiteḡanama tauna noḡonama kitanama maika banaga. Be aniwai 4-nama kitanama kiu bonia e rovorovona maika. 8 Be inam yabedima yawayawasanidima, be tenatenaḡaḡa mapedima matabudi 6. Be matedima inam tunidima matabuna ya moḡavuna, mapedima dibudie mate. Taudi kupi da suara ta riuriuna,

“Bada Mamaitua, tauna vutuna wairewapana vavasaḡinama, be tauna babau, babau be babau vavasaḡinama.

Tauna vutuna boni miemieninama, yodi e miamiana, be tokare e tavana.”

Taudi nama ta riuriu watanana, be nam airaḡan inam riunama tima gosegosena.

9 Be inam yabedima yawayawasanidima taudi neneḡara, vivira be waikaiwa tauna aitau guyau na kaba miae e miamia nonoḡana, vutuna ta uteutena. Be taudi nama ta voivoiana raḡanine, 10 babada matabudi 24 tuapikedie ta raupari, be tauna aitau guyau na kaba miae e miamia nonoḡana ta rarau dune nonoḡena. Be adi paiwaragama ta kaiporaḡa be guyau na kaba miama noḡone ta biridi be ta riuriuna,

11 “Tam tauma ama Badama be ama Mamaituama, tam saḡasaḡa vavasaḡimma aubainama, isamma ka kaisuḡusuḡuna.

Neneḡara, vivira be rewapana tam kwa ragaudina, baninama tam yaba matabuna am ḡoanama ruvane nama kuyai tubuḡidi, be ta miamiana.”

5

Buka pusipusinama

1 Naumeki da yà kitana, be tauna aitau guyau na kaba miae ya miamiana, nimanama kasaune buka ya kaikaididina. Be inam bukanama noponama be taurinama matabuna girugiruminaḡa, be bukanama boganama pusipusinama, be pusi matabudi 7. 2 Be dabudine anea wairewapana vavasaḡinama è kitana, be tauna bonanama dosine ya riuriuna, “Aitau verena be teneteneḡina da inam pusidima e kaiporedi be buka e tapa be noponama e kita?” 3 Be nam aitau marae bo dobue bo dobu dibune teneteneḡina da tokare buka e kaipore be noponama e kita.

4 Be taugu è ḡaba da è ḡaba guratana, baninama nam deḡo aitau teneteneḡina da sibo buka ya kaipore, bo noponama ya kita. 5 Be dabudine waibabada nopodie bada tenaḡa ya riueguna, “Nam kwa ḡaba! Baninama Juda damnama adi laionma guyau Deivid susukinama, be tauna inam tauvai suba. Tauna teneteneḡinama da inam pusidima 7 e kaiporaḡa be buka e tapana.”

6 Dabudine taugu è kita da guyau na kaba miama poune Sipu Natunama ya midimidina. Be yaba yawayawasanidima matabudi 4, be babada matabudi inam sipunama natunama a midi kwavivirona. Be inam sipunama kitanama kabe tiwai guri, be tauna donanama 7 be matanama mate 7. Be mata 7 inam taudi Mamaitua Aruinama 7. Inam Aruidima 7 vutudi Mamaitua ya riuporaḡana dobu matabuna nopone. 7 Inam sipunama ya saḡa da tauna aitau guyau na kaba miae ya miamiana nimanama kasaune, inam bukanama ya paḡona. 8 Be tauna buka ya paḡopaḡona raḡanine, dabudine yaba yawayawasanidima matabudi 4, be babada matabudi 24, taudi matabudi Sipu Natunama noḡone tuapikedie a rauparina. Be taudi tenatenaḡaḡa yaba kitanama gita maika a ragaudina. Be redu goldie voivoiedima mate a ragaudina. Be inam redudima nopodima piupiu a moḡavuna, be inam piupiudima vutudi banaga babaudima adi moiragima. 9 Be taudi sare vaunama umanama a saresarena,

“Tam vutuna banaga veremma, be teneteneḡimma da inam bukanama kwa paḡo be pusidima kwa kaiporaḡana.

Baninama tam ai gurimna. Be tam dam da dam be bona da bona, dobu matabuna nopone tam kosinime banaga kuya gimeridi

be kuya verauḡedina Mamaitua ḡarone.

10 Be tam am waiguyaue kuya biridi be kuya voiedi da taudi guyaguyau be pirisi a tubuḡana, be ama Mamaituama aubainama ta noyanoyana.

Be taudi tokare dobu matabuna tai badena.”

11 Dabudine è kita be anea toitoi bonedima è vaiedina. Be anea sievidima inam 1 tausand da 1 tausand, be 10 tausand da 10 tausand.* Be taudi guyau na kaba miama be yaba yawayawasanidima be babada, a midi kwavivirodina, 12 be bonedima dosine umanama a riuna,

“Sipu natunama awai gurina, tauna vutuna banaga verenama,

be teneteneḡinama da rewapana, waiguyau, nuauyauya, waibada, vivira, neneḡara be kaisuḡusuḡu, naumeki da tauna e ragaudina.”

13 Dabudine è vaie da yaba matabudi marae, dobue, dobu dibune be egasie, matabudi a riuriuna,

“Tauna aitau guyau na kaba miae e miamiana, be Sipu Natunama mate ḡarodie

kaisuḡu, vivira, neneḡara be rewapana, taudi naumeki da ḡarodie ta kena nonoḡana!”

14 Be inam raḡanine yaba yawayawasanidima a riuna, “Inam riukaua!” Be babada tuapikedie a raupari be noḡodie doḡae a ravusedi be a rauduneena.

6

Sipu Natunama yodi pusi matabudi 7 e raukaiporaḡana

1 Taugu èwai kita be Sipu Natunama pusi tenaḡa buka bogane ya kaiporena. Dabudine yaba yawayawasanidima matabudi 4, be tenaḡa bonanama parere maika, be ya riuna, “Kwa verau!” 2 Dabudine yài kitana, be noḡogue hosi ḡavoḡavorinama è kitana. Be taugeruenama tauna kukuku ya kaikaididina, be paiwaraga a utena. Be tauna yai rewapana kauana, be ya naḡona na ḡaviama vunuḡa ririḡidima aubainama.

3 Be Sipu Natunama pusi aniwai rabuinama buka bogane ya kaiporena. Dabudine è vaie da yaba yawayawasanidima aniwai rabuinama ya riuna, “Kwa verau!” 4 Dabudine hosi ḡesaunama sabasabanama kai ragetinama maika ya dobina. Be taugeruenama rewapana a utena da suba dobue e kaipore be banaga e voiedi da tai kawa gurigurina. Be tauna kwatikwati dosinama a utena.

5 Be Sipu Natunama pusi aniwai rabuiteḡanama buka bogane ya kaiporena. Dabudine è vaie da yaba yawayawasanidima aniwai rabuiteḡanama ya riuna, “Kwa verau!” Be taugu yài kitana, be noḡogue hosi dubanama è kitana. Be taugeruenama tauna nimane anisikere ya kaikaididina. 6 Be dabudine yaba è vaiena maika bona, yaba yawayawasanidima matabudi 4 poudie ya riuriuna, “Kwa voie da meiḡara e tubuḡana, be kwa voie da witi sumanama 1 kg na maesama inam Denari tenaḡa. Be witi isanama ‘Bali’ sumedima 3 kg adi maesama inam Denari tenaḡa. Be anirau buka oerinama be waen nam kwa kawa gewegewedi!”

7 Be Sipu Natunama pusi aniwai 4-nama buka bogane ya kaiporena. Dabudine taugu è vaie da yaba yawayawasanidima aniwai 4-nama ya riuna, “Kwa verau!” 8 Be taugu yài kitana, be noḡogue hosi kurinama banaga gurigurinama tuninama maika è kitana. Be taugeruenama tauna isanama ‘Guri’, be banaga guriguridima aruidima inam hosinama murine maida yawai muriwatanena. Be Mamaitua rewapana taudi ya utedina da taudi dobu kawasusudima 4, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama,* banaga matabudi tai guridina. Taudi umanama yabedie tokare banaga tai guridina, taudi iḡara, be meiḡara be sida guriguri tai tubuḡidi, be mate musara ḡasiḡasidima ta voiedi da banaga tai guridina.

9 Be Sipu Natunama pusi aniwai 5-nama buka bogane ya kaiporena. Dabudine yà kitana, be banaga patupatutudima Mamaitua riunama awai matematena aubainama, dobue ai guridina, be aruidima olta dibune a miamiana è kitedina. 10 Taudi bonedima dosine Mamaitua ḡarone a riuna, “Tam Bada saḡasaḡa vavasaḡimma, tam babaumma be riuriukauimma. Tauma uma dabudine kai raba ḡaḡa. Tam aba raḡanine dobu banegidima kwa etaredi, be kosinimaima ḡaranama kwa raubiwa?” 11 Naumeki da taudi tenatenaḡaḡa gara ḡavoḡavoridima daudaudima a utedi be a riuedina da taudi ta tauwai raba guratana, naumeki da Mamaitua na nambama ya boruboruna ruvane, nama tauwai sumaḡa ḡesaudima dobue tai guridina.

12 Dabudine yài kitana, be Sipu Natunama pusi aniwai 6-nama buka bogane ya kaiporena. Inam raḡanine yoyo dosinama ya tubuḡana, be suara matanama yai kupikupi be ya dubana kaipou maika. Be nawaravi matabuna ya sabana, kosina maika. 13 Be kipora gunume a kuruva be dobue a yovona, maika sive dosinama niura e kwadiedi, be banidima pokidima ta rarau buririna maika. 14 Be gunuma ya nuanokunokuna, maika duya ta nokunokuna nama, be oya be bonabona matabudi a rauriana.

15 Inam raḡanine dobu guyaguyaudima, be natunatudima, be tori matanama banegidima, be taragai banegidima, be babada wairewapanidima, be tauwai yaraga, be banaga yababa, matabudi a naḡona oya babedie, be yeku dibudie gubae ai moisirina. 16 Be taudi oya be yeku a riuedina, “Ko beku be debamaie ko ravusemi be koi raugovemai, da tauna aitau guyau na kaba miae e miamiana nam e kitamai, be mate Sipu Natunama na medima nam tunimaie e tava! 17 Baninama taudi adi medima raḡaninama dosinama yodi ya tavana, be nam aitau tokare e midi bodedi be teneteneḡina.”

7

Mamaitua Israel banegidima sievinama 144 tausand ya pusidina

1 Uma kauidima muridie taugu anea matabudi 4 è kitedina, dobu kawasusudima matabudi 4, be inam kawasusuduie anea tenatenaḡaḡa a midimidina. Be taudi dobu sivedima matabudi 4 a kaikaidididina, da sive nam dobue bo egasie sibo ya manini munaḡa, bo kai ya biti munaḡedi. 2 Be inam aneedima Mamaitua rewapana ya utedina da taudi dobu be egasi ta kawa gewegewedina. Be anea ḡesau è kitana, tauna suara na kaba tavama yauwanine be ya saḡasaḡana. Be tauna Mamaitua miamia nonoḡinama na pusima ya kaikaididina, be tauna bonanama dosine anea matabudi 4 ya riuedina, 3 “Dobu, egasi be kai nam ko kawa gewegewedi, noḡone tauda dà Mamaituama na taunoyama noḡodie pusi ta biri dokedina.”

4 Dabudine è vaie da Israel damnama banegidima matabudi 144 tausand a pusidina. Inam banegidima taudi,

5 Juda na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Ruben na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Ged na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

6 Asa na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Naftali na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Manase na damma nopone banaga matabudi 12 tausand

7 Simeon na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Livai na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Isaka na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

8 Sebulun na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Jousep na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Benjiman na damma nopone banaga matabudi 12 tausand.

Patara dosinama Mamaitua noḡone a midimidina

9 Uma kauinama murine yài kitana, be Mamaitua na kaba miae ya miamiana, be Sipu Natunama tauna mate. Be taudi noḡodie patara dosinama, nam anisiesievi, a midimidina. Be inam banegidima taudi dam da dam be bona da bona be dobu matabuna nopodie a tava be a midimidina. Be taudi matabudi ai garana, adi garama ḡavoḡavoridima daudaudima be nimedie garamo rugurugudima a ragaragaudina. 10 Be taudi matabudi bonedima dosine a riuriuna, “Dà Mamaituama na waiguyaue e miamiana, be Sipu Natunama, taudi vutudi Tauwai yawasana.”

11 Be anea matabudi guyau na kaba miama be babada be yaba yawayawasanidima 4 a midimidi kwavivirodina, taudi matabudi tuapikedie a raupari be noḡodie doḡae a ravusedi be Mamaitua a raudunee 12 be a riuna,

“Inam riukaua! Tam tauma ama Mamaituama, isamma ka kaisuḡusuḡuna.

Tam vutuna neneḡara, nuauyauya, waikaiwa, vivira, waibada be rewapana ḡarome ta kena nonoḡana.

Inam riukaua!”

13 Dabudine babada 24 nopodie bada tenaḡa taugu yai taraviregu, be ya riuna, “Uma banegidima gara ḡavoḡavoridima daudaudima kotekotedima kuya kataiena taudi aitau? Taudi deḡo be a tava?” 14 Be taugu è paribee be è riuena, “Bada, tam kuya kataiena, be nam taugu.” Dabudine tauna ya riueguna, “Inam banegidima taudi piripiri dosinama nopone be a tavana. Be adi garama Sipu Natunama kosinine a koḡedi da a ḡavorana. 15 Vutuna aubainama taudi yodi Mamaitua na kaba miama noḡone ta midimidina da tauna na tempolma nopone kupi da suara aubainama tai taunoyana. Be tauna aitau guyau na kaba miae e miamiana, vagurune ta miana. 16 Be taudi nam airaḡan kani e kara munaḡedi, be nam nuedima e raukasakasa, be nam suara e poyedi, be nam aiyaba e poya munaḡedi. 17 Baninama Sipu Natunama guyau na kaba miama poune e miamiana, tauna vutuna taudi e rabedina, sipu taurabedima maika, be ei doka nawedina bigabigae be yawasana upanama ta tegona. Be taudi matasurudima matabuna Mamaitua tokare e samaḡa poredina.”

8

Pusi aniwai 7-nama buka bogane ya kaiporena

1 Dabudine yài kitana, be Sipu Natunama pusi aniwai 7-nama buka bogane ya kaiporena. Inam raḡanine marae yaba matabudi ai nuatuḡutuḡu be daumora ya kenana raḡan ḡaubonaḡa.* 2 Be taugu anea 7 è kitedina, Mamaitua noḡone a midi be tenatenaḡaḡa bogigi ya uteutedina.

3 Be anea ḡesaunama ya tava be olta diane ya midina, be tauna nimane piupiu anigabunama koukou goldie voivoienama ya kaikaididina. Tauna piupiu toitoi a utena da banaga babaudima matabudi adi moiragima mate Mamaitua ḡarone sibo ya raupuyona olta goldie voivoienama debane. Inam oltanama guyau na kaba miama noḡone ya midimidina. 4 Be piupiu basunama be banaga babaudima adi moiragima matabudi anea nimane, be piupiu basunama moiragi mate a saḡa a naḡona Mamaitua ḡarone. 5 Dabudine anea olta debane kai karakaratinama ya ragaudi be piupiu anigabunama redunama yai moḡavuna. Yodibe inam koukounama ya pore yovoḡena dobue. Be inam raḡanine keyama, parere, gugura be yoyo a tubuḡana.

Anea bogigi 4 a suvedina

6 Dabudi anea 7 bogigi 7 a ragaragaudina, taudi a vovo kaukauana da bogigi ta suvedina.

7 Naumeki da noḡone aneanama na bogigima ya suvesuvena raḡanine, kusana rawarawatabutabudima yeku ḡauḡaubodima maika, be kai menanama kosina mate wairawateḡeidima a poraḡa yovoḡedina dobue. Be dobu kawasusudima matabudi 3, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama,† kai be mui gidegidevidima matabudi a kara gorudina.

8 Naumeki da anea aniwai rabuinama, tauna na bogigima ya suvesuvena raḡanine, yaba maika oya dosinama ma rageragetina a pore yovoḡena egasie. Be egasi kawasusudima 3, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama egasi matabuna yai rawakosinana. 9 Be musara matabudi inam dabudine a guri rovona, be waga mate a kawa gewegewedina.

10 Naumeki da anea aniwai rabuiteḡanama, tauna na bogigima ya suvesuvena raḡanine, kipora tenaḡa dosinama gunume be ma rageragetina ya kuruva be ya yovona. Be dobu kawasusudima 3, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama upa matabudi, be bigabiga debedie ya ravusena. 11 Be inam kiporinama isanama “Ḡora”. Be inam kawasusunama nopone upa matabudi ai ḡora rovona, be banaga toitoi uma upanama ḡoraḡoranama yai guridina.

12 Naumeki da anea aniwai 4-nama, tauna na bogigima ya suvesuvena raḡanine, suara kawasusudima 3, be yaba aiyaba dosinama suara kawasusunama tenaḡa ya riḡa be yai kupikupina. Be kauinama teneḡinama nama nawaravi ḡarone ya tubuḡana. Be gunuma kawasusudima 3, be yaba aiyaba dosinama gunume kawasusu tenaḡa ruvanama nama nopone kipora matabudi ya riḡedi be ai kupikupina. Be suare 4 awasnama dobu yai kupikupina, be nam i yanana. Be teneḡinama nama kupie, 4 awasnama nawaravi be kipora nam ti yanana.

13 Be yài kitana, be kiu bonia gunuma boganaḡa ya rovorovona, be bonanama dosine umanama ya riuriuna, “O gewagewa, gewagewa! Gewagewa taudi aitauḡa dobue ta miamiana ḡarodie ta tubuḡana. Baninama anea rabuiteḡa yaḡoro tawai rabana da adi bogigima tokare ta suvedina.”

9

Bogigi aniwai 5-nama

1 Naumeki da anea aniwai 5-nama, tauna na bogigima ya suvesuvena raḡanine, taugu kipora è kitana gunume, be ya kuruva be ya yovona dobue. Be inam kiporinama tauna dom nam dibuboruboruna gudunama kiḡinama a utena. 2 Be tauna inam domnama gudunama ya kaikaiporena raḡanine, kaibasu ya tavana kodara puyounama maika. Be inam kaibasunama ya saḡasaḡana, gunuma ya suma be suara matanama yai kupikupina.

3 Be inam kainama puyounama nopone kapau dosidima a rovo dobi be a yovona dobue. Be inam kapaudima taudi rewapana a paḡona, tanagara adi rewapanama maika. 4 Inam kapaudima ya riuedina da taudi banaga aitauḡa Mamaitua na pusima noḡodie nam tima kenakenana, taudiḡa ta karatidina. Be kai be mui matabudi nam sibo a kawa gewegewedi. 5 Be inam kapaudima nam rewapana ḡarodie ima kenakena da banaga tai guridi, ibewa da ta raukivi gewagewa ḡomedina nawaravi 5 nopodie. Be banaga inam muyanama ta sidana maika karipa banaga e karakaratidina muyanama maika. 6 Inam raḡandie banaga tokare guri kedanama ta wanena, be tokare nam ta banavi. Taudi gurimakai ta ḡoeḡoena, be tokare nam ta guri.

7 Be kapaudima kitedima hosi iḡara aubainama tawai garedina maika. Taudi debedima yaba kitedima paiwaraga goldie voivoiedima maika a kotedina. Be noḡodima kitedima banaga maika. 8 Be debavuvuḡidima inam maika waiwaivi debavuvuḡidima muridie ravuravusenama maika. Be mokedima inam laion mokanama maika. 9 Be nuakadedima kitedima inam aeyan maika. Be mapedima guguridima inam gunava dosinama e nuaraka be e gavagavasana maika.* 10 Be kapaudima ḡiudima inam kitedima rikarikau ḡiudima maika, be ḡiudima isudie kea gamgamdima ta kenakenana. Be adi rewapanama ḡiudie ta kenakenana da banaga ta raukivi gewegewedina nawaravi 5 nopodie. 11 Taudi adi guyauma inam dom nam dibuboruboruna aneanama, tauna ewai badedina. Be inam aneanama isanama Hibru bonane inam Abadon, be Gurik bonane inam Apolion. Inam isanama baninama inam “Tauraukivigewagewa.”

12 Yodi gewagewa dokadokanama inam ya kovina. Be gewagewa rabui tawai rabana da tokare ta tubuḡana.

Bogigi aniwai 6-nama

13 Naumeki da anea aniwai 6-nama, tauna na bogigima ya suvesuvena raḡanine, olta goldie voivoienama donanama matabudi 4 Mamaitua noḡone ya midimidina. Be è vaie da dona nopodie bona ya dobina. 14 Bona ya dobi be anea aniwai 6-nama bogigi ya paḡopaḡona ya riuena, “Upa dosinama isanama Yupretis, dabudine anea matabudi 4 panipanidima ta miamia. Be tam kwa naḡo be kwa kuvesidina.” 15 Be inam aneedima taudi Mamaitua ya kawa nonoḡidi be adi noyama raḡaninama ya boru wainonoḡina da airaḡan adi noyama ta voiena, vutuna a raberabena. Be inam noyanama raḡaninama na modima, na nawaravima, na raḡanima be na awama yodi ya tavana. Be taudi adi noyama inam umanama: Dobu kawasusudima 3, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama inam aneedima banaga tai guridina. 16 Be tauiḡara dabudine hosi ragane a gerugeruna sievidima taugu è vaiena inam 200 milion.

17 Hosi be taugeruedima taugu è kitedina, taudi kitedima maika umanama: Taudi nuakadedima anigudunama kitanama kai ragetinama maika, be kuridima vodubadubanama egasi maika be yawayawanama. Be hosi debedima kitedima laion debedima maika. Be gayedie kai menanama, kaibasu be yaba isanama ‘salfa’ a dobidobina. 18 Be inam kovoḡidima rabuiteḡa, kai menanama, kaibasu be salfa, hosi gayedie a dobidobina, vutudi dobu kawasusudima 3, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama banaga ai guri rovodina. 19 Be inam hosidima adi rewapanama mududie be ḡiudie a kenakenana. Taudi ḡiudie mate banaga ta raraukivi gewegewedina. Be ḡiudima kitedima mota maika, be debabiribiridima.

20 Be banaga ḡesaudima taudi aitauḡa inam kovoḡidie nam ti gurigurina, taudi yaḡoro nuedima nam ti vitaredina, be taudi adi voiama gewegewedima yaḡoro ta voivoiedina. Be yaḡoro penama be kokoitau ta rarau duneedina. Inam kokoitaudima goldie be siruva be aeyan, yekue be kaitupoe voivoiedima ta rarau duneedina. Avedi da kokoitau nam timawai kita, nam timawai beavaia bo tima babababarana. 21 Be inam banegidima taudi yaḡoro ta rarau vunuḡa, ta koikoi ginauri, tawai soḡa yabayababa be ta danedanena, be nam nuedima tima vitavitaredina.

10

Jon buka ya paḡona

1 Naumeki da anea ḡesaunama wairewapana vavasaḡinama marae be ya yovoyovona è kitana. Be tauna na garama inam giyou ya kotedina, be debane wari ya kwavivirona. Be noḡonama kitanama suara maika, be kaḡanama kitanama kodara menanama maika. 2 Tauna nimane buka ḡaubonama ya tapa be ya kaikaididina. Be tauna kaḡanama kasaunama egasie yai vutuḡana, be kaḡanama seninama doḡae yai vutuḡana. 3 Be tauna bonanama dosine ya rasana maika laion. Tauna ya rasarasana raḡanine, taugu parere matabudi 7 a giuna bonedima è vaiedina.

4 Be parere 7 a giugiuna taugu sibo adi giuma è girumina, be bona marae è vaiena umanama ya riueguna, “Inam pareredima 7 aba a giugiuena, kwa semodina, be nam kwa girumidi.”

5 Be anea è kita be egasie be doḡae yawai vutuḡana, tauna nimanama kasaunama ya kaisuḡu marae, 6 be Mamaitua miamia nonoḡinama, tauna vutuna mara, dobu be egasi, be nopodie yaba matabudi tauwai tubuḡidima tauna isane ya sauga be ya riuna, “Raḡan kaiteka ya kovina. 7 Be anea aniwai 7-nama na bogigima e suvesuvena raḡanine, Mamaitua na ogama semosemonama e voie, be e raudamoena, boni na taunoyama peroveta ya riuriuedina maika.”

8 Dabudine bona teneḡinama marae è vaia munaḡe be ḡarogue umanama ya riuna, “Anea egasie be doḡae waivutuḡinama ḡarone kwa naḡo, be buka ḡaubonama tapatapanama nimane e kenakenana kwa paḡona.”

9 Naumeki da taugu è naḡo anea ḡarone, be èi baḡana da buka ḡaubonama sibo ya uteguna. Be tauna umanama ya riueguna, “Uma bukanama kwa paḡo be kwa kanina, be mudume inam bukanama tokare dininama e verena, iwavi maika. Be kapomma tokare ei muyana.” 10 Naumeki da taugu anea nimane inam bukanama ḡaubonama è paḡo be è kanina. Be è kanikanina raḡanine, mudugue dininama ya vere kauana, iwavi maika, be è kanikani rovona murine, kapoguma yai muyana. 11 Be tauna umanama ya riueguna, “Tam am waiperovetama nam i kovina, yaḡoro kwai perovetana, dam, dobu, bona be guyaguyau aubaidima.”

11

Matamata rabui

1 Naumeki da Bada anirau ruva kainama ya utegu be ya riuna, “Kwa naḡo be Mamaitua na tempolma be olta kwa ruvedina, be dabudine tauraudune mate kwa sievidina. 2 Be gabura gana nopone tempol dianama kwa gose porena, nam kwa ruva, baninama inam gabunama taugu eteni banegidima è utedina da taudi meagai babaunama* tokare ta vagudagudaguna nawaravi 42 nopodie. 3 Be taugu rewapana yau matamatama rabui yà utedi be taudi tai perovetana raḡan 1,260 nopodie, be adi garama inam sakibegi maika.”

4 Taudi vutudi olip kaidima rabui, be kodam kaidima rabui, taudi Bada noḡone ta midimidina, tauna vutuna dobu ewai badena.† 5 Be deḡoda aitau uma banegidima rabui raukivi gewegewedima e ḡoena, inam banegidima rabui tokare gayedie kai menedima ta dobi be adi ḡaviama tai guridina. Uma kauine adi ḡaviama matabudi tokare ta guri rovona. 6 Inam banegidima rabui ḡarodie rewapana e kenakenana da tawai perovetana raḡanine, taudi gunuma ta riutuaḡaie be kusana tokare nam e dobi. Be mate taudi rewapana ḡarodie e kenakenana da upa matabudi ta voiedi da kosina ta tubuḡana. Be taudi ta ḡoena, tokare teneḡinama da raḡan toitoi piripiri tabu be tabu tai tubuḡidi, be dobu banegidima ta kovoḡidina.

7 Be taudi adi noyama tawai kovina raḡanine, musara ḡasiḡasinama dom nam dibuboruborune, be e tava be inam perovetedima rabui ei ḡaviedi be ei guridina. 8 Be tubuḡidima tokare meagai dosinama nopone kedae tai kenedina. Be inam meagainama dosinama isanama semosemonama inam “Sodom” be “Ijipt”. Matamata taudi adi Badama inam dabudine a tuparatuna. 9 Be raḡan rabuiteḡa be pomainama raḡanboiboi be e naḡo da suaratopu, banaga toitoi dam da dam, be bona da bona, be dobu matabuna nopodie inam banegidima tubuḡidima ta raubigedina. Be peroveta adi ḡaviama banaga nam ti aninedina da inam perovetedima tubuḡidima ta dobodi. 10 Be dobu banegidima tai nuavere, ta mosari be adi banagama adi banagama mate tai kawa puyo vivirana, baninama inam perovetedima a gurina aubainama. Baninama inam perovetedima rabui banaga dobue a raraukivi gewegewedina.

11 Be raḡan rabuiteḡa be pomainama raḡanboiboi be ya naḡo da suaratopu, be murine yawasana Aruinama Mamaitua ḡarone, be ya yovo da banegidima rabui nopodie ya saḡana. Be taudi a midisuḡu munaḡa be a midina. Taudi aitauḡa inam banegidima rabui a kitekitedina, a naira kauana. 12 Dabudine taudi bona dosinama marae a vaiena, inam banegidima rabui ḡarodie umanama ya riuna, “Ko saḡa uma dabudine!” Be dabudine adi ḡaviama a kitekitedi, be peroveta ma giyoudi a saḡa a naḡona marae.

13 Inam raḡanine yoyo dosinama ya tubuḡana. Be meagai kawasusudima matabudi 10, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama vada matabudi ya kawa gewegewedina. Be inam yoyonama nopone banaga 7 tausand a gurina, be aitauḡa da a yawayawasanana, taudi a naira kaua be Mamaitua marae isanama a kawa saḡena.

14 Yodi gewagewa aniwai rabuinama inam ya kovina. Be gewagewa aniwai rabuiteḡanama ḡaubonaḡa e tubuḡana.

Bogigi aniwai 7-nama

15 Naumeki da anea aniwai 7-nama, tauna na bogigima ya suvesuvena raḡanine, bona dosidima marae è vaiedina a riuna, “Tauda dà Mamaituama be na vinevinema Keriso, yodi dobu matabuna taudi ḡarodima, be Keriso tauna vutuna ei bada nonoḡana.”

16 Be babada 24 guyaguyau adi kaba miae a miamiana Mamaitua noḡone, taudi tuapikedie a raupari be noḡodie doḡae a ravusedi be Mamaitua a raudunee 17 be a riuna,

“Bada Mamaitua, tam wairewapana vavasaḡimma, tam vutuna boni miemienimma be yodi kwa miamiana.

Tauma kawai kaiwemna, baninama tam am rewapanama dosinama yodi kuya paḡo be waibada kuyai karena.

18 Noḡone dobu banegidima nuedima yai medina, be yodi inam tam am medima raḡaninama ya tavana.

Yodi raḡan ya tavana da tam banaga guriguridima kwa etaredina,

be am taunoyama peroveta, be tauwai sumaḡemma, be aitauḡa isamma a vivivivirena, avedi da banaga ḡauḡaubodi bo banaga dosidi,

taudi matabudi yodi adi maesama kwa utedina.

Be mate raḡan ya tavana da dobu taukawa gewegewedima kwai guridina.”

19 Inam raḡanine yà kitana be Mamaitua na tempolma marae a kaiporena. Be tempolnama nopone waianina bogesinama a kitana. Be dabudi keyama, parere be gugura a dobidobina. Be yoyo be kaibitibiti kusana rawarawa tabutabunama mate a tubuḡana.

12

Waivi be duragon

1 Naumeki da mataira dosinama marae ya tubuḡana umanama, waivi suara yai garaena be kaḡanama dibune nawaravi ya kenakenana, be na paiwaraga debane kipora matabudi 12. 2 Tauna ya boga be wainatuna muyanama ya kawa guri be ya yakeyakeina.

3 Dabudine mataira ḡesaunama marae ya tubuḡana, inam umanama: Duragon dosi yababinama sabasabanama ya maḡatarana. Be tauna debanama matabudi 7 be donanama matabudi 10, be paiwaraga 7 debane a kenakenana. 4 Be mara kawasusudima matabudi 3, be kawasusu tenaḡa na ruvama nama tauna ḡiune kipora yai kati karodi be ya poraḡa yovoḡedina dobue. Be inam duragonnama waivi wainatuna ya tepetepena noḡone ya midina, be yawai rabana da gomana sibo ya tubuḡa be ya kanina.

5 Naumeki da waivi gomana tauḡominama ya tikana. Be tauna vutuna tokare irame diḡona voivoienama e paḡo be banaga dobu matabuna nopone ei badedina. Be waivi natunama a soru kwaya be a nawena Mamaitua deḡo ya miamiae ḡarone. 6 Be waivi naira ya naḡona dobu kavakavane deḡo Mamaitua gabu ya vovo kaukaue. Be dabudine waivinama a rabena raḡan matabudi 1,260 nopodie.

7 Be inam raḡanine iḡara ya tubuḡana marae. Maikel be na aneama be duragon na penamama mate ai kawa ḡasiḡasina. 8 Be duragon na penamama mate nam ti rewapanana aubainama, taudi yodi marae nam adi gabuma ima kenakenana. 9 Be inam duragonnama dosinama na penamama mate ai watabiḡuḡu yovoḡedina dobue. Inam duragonnama tauna vutuna boni mota tawai isana Diaboro bo Seitan, be tauna dobu matabuna tauwai kedadoka waigewedima.

10 Be inam kauinama murine taugu bona dosinama marae è vaie be umanama ya riuna,

“Yodi tauda dà Mamaituama na yawasanama, na rewapanama be na waiguyauma raḡaninama ya tavana. Be mate Mamaitua na Kerisoma na waibadama raḡaninama yodi ya tavana, baninama tauwai wavu Mamaitua noḡone kupi da suara dà banagama yawai wavudina, be yodi tauna ai watabiḡuḡu nawena dobue. 11 Be dà banagama taudi Sipu Natunama kosinine be adi rauguguye, duragon ai gwaḡana. Be taudi adi yawasanama nam ti nuaboya guratedina, be guri nam ti nairena. 12 Vutuna aubainama taumi mara be aitauḡa nopodie ko miamiana, koi nuaverena! Be gewagewa vavasaḡinama taumi dobu be egasi ḡaromie, baninama Diaboro ḡaromie ya yovona. Be Diaboro nuanama yai medi kauana, baninama tauna ya kataie da na raḡanima kaiteka ya tupona.”

13 Raḡanine duragon ya kita da tauna a pore dobiḡena dobue, inam waivinama gomana tauḡominama tikatikanama ya kusira nawena. 14 Be inam waivinama kiu bonia dosinama mapenama rabui a utena da tauna ya rovo be ya naḡona dobu kavakavane, deḡo na gabuma a vovo kaukauena dabudine. Be inam dabudine waivinama a rabena modi 3 be nawaravi 6,* be mota tokare nam inam dabudi e tava.

15 Vutuna aubainama mota gayanama ya sasaḡi be upa gayane ya vurai dobiḡe be upa dosinama yai tubuḡi da kabe waivinama ei karue. 16 Be doḡa gayanama ya nuaporaḡa be upa inam duragonnama ya vuravurai dobiḡena ya tonoḡina. Inam kauine doḡa inam waivinama ya saguna. 17 Dabudine duragon nuanama yai medi kauana waivinama ḡarone. Vutuna aubainama tauna ya naḡo be iḡara yai tubuḡina waivi natunatunama ḡesaudima ḡarodie. Inam banegidima taudi Mamaitua na tarawatuma tawai muriwatane be Yesu riunama ta kaikaididina. 18 Naumeki da duragon gerese ya midina.

13

Musara ḡasiḡasinama egasie be e tavatavana

1 Taugu yài kitana, be musara ḡasiḡasinama egasie be ya tavatavana è kitana. Be inam muserinama donanama matabudi 10, be debanama matabudi 7. Be donanama debedie, paiwaraga matabudi 10 a kenakenana. Be deba tenatenaḡaḡa noḡodie isa a kenakenana, be inam isedima matabudi waidiboḡa giudima. 2 Be inam muserinama è kitana, kitanama musara lepad maika. Be kaḡanama kitedima musara beya maika. Be mudunama kitanama maika laion. Be duragon na rewapanama be na waiguyauma be na waibadama dosinama matabudi inam muserinama ḡasiḡasinama ya utena.

3 Be inam muserinama ḡasiḡasinama debanama tenaḡa kero ya paḡona. Be inam keronama kitanama aniguriguri, be ya seḡira munaḡana. Vutuna aubainama dobu banegidima matabudi inam muserinama a base kaue be ai muriwatanena. 4 Be duragon tauna rewapana musara ḡasiḡasinama ya utena. Vutuna aubainama banaga duragon be musara ḡasiḡasinama ḡarodie a raudune be a riuriuna, “Musara ḡasiḡasinama ya saḡa vavasaḡana, be nam aitau tokare tauna mate tai kawa ḡasiḡasi be teneteneḡina.”

5 Be musara ḡasiḡasinama rewapana a utena da rauguyaguyau be waidiboḡa giudima e vatodina. Be mate rewapana a utena da nawaravi 42 nopodie ei badana. 6 Be tauna na giue Mamaitua ei diboḡina. Be Mamaitua na kaba miama be aitau da marae ta miamiana, matabudi ei karakara kutuedi, be Mamaitua isanama mate e kawa gewagewana. 7 Be rewapana a utena da tauwai sumaḡa ei ḡaviedi be ei gwaḡedina. Be tauna rewapana ḡarone aubainama, tauna dam da dam, bona da bona, be dobu da dobu, banaga matabudi ei badedina. 8 Be dobu banegidima aitauḡa isedima yawasana bukanama nopone nam tima kenakenana, taudi inam muserinama ḡasiḡasinama ḡarone ta rauduneena. Be yawasana bukanama inam Sipu Natunama a vunuḡi be awai gurina, tauna na bukama. Boni muriḡa da dobu ya tubuḡana, Mamaitua tauwai sumaḡa isedima matabudi inam bukane ya girumidina.

9 Aitau da beemima ta kenakenana, koi bea vaiana. 10 Be aitau Mamaitua ya vinena da dibure ta nawena, naumeki da e naḡona. Be aitau Mamaitua ya vinena da ta raukwatikwatina, naumeki da ta raukwatikwati be e gurina. Inam kauidima ta tubutubuḡana raḡanine, tauwai sumaḡa naumeki da adi waisumaḡe ta midi bagibagi, be yaba matabudi ta dami poredina.

Musara ḡasiḡasinama ḡesau doḡa nopone be e tavatavana

11 Dabudine taugu musara ḡasiḡasinama ḡesau doḡa nopone be ya tavatavana è kitana. Tauna donanama rabui sipu natunama maika, be na giuma vaienama maika duragon. 12 Be musara ḡasiḡasinama egasie tavatavanama na rewapanama matabuna uma muserinama doḡae tavatavanama ya utena. Be uma muserinama dobue banaga matabudi ya gwayedi da taudi musara egasie tavatavanama a rauduneena. Inam muserinama vutuna debanama kero dosinama kitanama aniguriguri, be keronama ya seḡira munaḡana.

13-14 Be uma muserinama doḡae tavatavanama tauna mataira dosidima musara egasie tavatavanama na rewapanae ya voivoiedina. Be mate ya voie da kai menanama marae be a yovoyovona dobue, be banaga inam matairidima a kitekitedina. Inam kedane tauna dobu banegidima ya biri waideḡedina. Be mate tauna banaga ya riuedi da kokoitau ai tubuḡina, kitanama musara egasie tavatavanama maika, tauna vutuna kwatikwatie ai gurina, be ya yawasana munaḡana. 15 Be musara doḡae tavatavanama tauna rewapana a utena da inam kokoitaunama yavutu ya ute be giu yai karena. Be musara doḡae tavatavanama umanama ya riuna, “Aitauḡa inam kokoitaunama nam ta raudunee, inam banegidima gurie tà biridina.”

16 Be inam muserinama banaga matabudi, dosidi bo ḡauḡaubodima, waiguyaudi bo waikaruwaḡewaḡedima, babada bo tauwai yaraga, taudi matabudi tokare ta segeridi da nimedima kasaune bo noḡodie mataira ta boruna. 17 Inam raḡanine aitauḡa inam matairinama nam ta paḡo, taudi tokare nam teneteneḡina da aba ta gimara bo ta gimaredi. Be inam matairinama musara egasie tavatavanama tauna isanama, bo isanama nambinama. 18 Taudi aitauḡa nam nuauyauya ḡarodie, taudi inam kauinama tokare nam ta kataie. Be nuauyauya banegidima, taudi tokare musara ḡasiḡasinama na nambama ta sievi be ta kataiena. Baninama inam nambinama tauna banaga na nambama. Be namba inam 666.

14

Sipu Natunama be na banagama 144 tausand

1 Be taugu yài kita, da Sipu Natunama be banaga 144 tausand mate oya Saion debane a midimidina è kitedina. Be Sipu Natunama be Tamanama isedima inam banegidima noḡodie a girumidina. 2 Be dabudine bona marae è vaiena. Be inam bonanama vaienama tapara yarataunama, bo parere dosinama gugurinama maika. Be bona gugurinama vaienama maika tauwai gita kabe tiwai gita.

3 Be taudi guyau na kaba miama, be yaba yawayawasanidima 4, be babada noḡodie a midi be sare vaunama a riḡariḡana. Be nam aitau teneteneḡina da inam sarenama e kataie. Be banaga 144 tausand dobue Bada ya kuvesidina, taudiḡa inam sarenama a kataiena. 4 Taudi nam waiwaivi ti taukonidina da sibo ai mira munaḡedi, taudi inam matatapu. Inam banegidima vutudi banaga poudie Sipu Natunama kosinine ya kuvesa dokedina, taudi vutudi a raupuyoedina Mamaitua be Sipu Natunama ḡarodie. Be Sipu Natunama deḡo deḡo ya naḡonaḡona, taudi tauna awai muriwatanena. 5 Taudi nam airaḡan ti kaiyovuna, be taudi ḡarodie wavu nam ima kenakenana.

Anea rabuiteḡa

6 Be taugu yài kitana be anea ḡesaunama gunuma pounaḡa ya rovorovona è kitana. Be tauna dobu da dobu, dam da dam, bona da bona, be dobu matabuna nopone banaga miemienidima ḡarodie vari verenama be kenakena nonoḡinama ya rarau guguyena. 7 Be tauna bonanama dosine ya riuna, “Mamaitua ko naire be isanama ko kaisuḡusuḡuna, baninama tauna na etarama raḡaninama yodi ya tavana. Tauna aitau mara, dobu, egasi be bigabiga tauwai tubuḡidima, tauna vutuna ko rauduneena.”

8 Be anea aniwai rabuinama anea dokadokanama yai muriwatane be ya riuna, “Babilon meagainama dosinama yodi a kawa gewagewana. Baninama Babilon ya voie da dobue banaga matabudi na badarama kedanama wairewapaninama ai muriwatanena. Be banaga matabudi inam badara waeninama a tegona.”

9 Be anea aniwai rabuiteḡanama taudi yai muriwatanedi be bonanama dosine ya riuna, “Deḡoda aitau musara ḡasiḡasinama be kokoitau kitanama maika inam muserinama e rauduneedi, be na matairama noḡone bo nimane ta boruna, 10 tauna mate tokare Mamaitua na medima keyekine e tegona. Mamaitua na medima inam maika waen wairewapana vavasaḡinama, nam upa mate wairawateḡeina. Be inam waeninama Mamaitua na medima keyekine ya ḡinina. Be musara ḡasiḡasinama na tauwai muriwatanama taudi inam waeninama ta tegona. Be anea babaudima be Sipu Natunama noḡodie inam banegidima tokare kai be salfa karakarata watanine ta raukivi gewegewedina. 11 Be dabudine basudima e saḡa nonoḡana. Be taudi aitauḡa inam muserinama ḡasiḡasinama be kokoitaunama ta rarau duneedina, bo aitauḡa tauna isanama matairinama tunidie e kenakenana, taudi kupi da suara nam airaḡan sipere ta banavi. 12 Vutuna aubainama banaga babaudima aitauḡa Mamaitua na riuvavasaḡama tawai muriwatanena, taudi naumeki da adi waisumaḡama Yesu ḡarone, ta midi bagibagi be yaba matabudi ta dami poredina.

13 Dabudine bona marae è vaie be ya riuna, “Umanama kwa girumana. Yodi da nokoi ya naḡona nuavere taudi aitauḡa Yesu isane ta gurigurina.” Be Arua ya riuna, “Inam riukaua! Taudi ai nuatoitoi ḡarovana, yodi ta siperena. Be taudi adi matairama inam voia veredima mate ta naḡona marae.”

Sipi dobue ya porana

14 Be yài kitana, be giyou ḡavoḡavorinama è kitana, be debane banaga ya miamiana kitanama banaga natunama maika. Be tauna paiwaraga goldie voivoienama debane ya boru, be nimane biriuko gamgamnama ya kaikaididina.

15 Be dabudine anea ḡesaunama tempol nopone be ya dobi da bonanama dosine tauna aitau giyou debane ya miamiana ya riuena, “Sipi dobue yodi ya porana, vutuna aubainama am biriukoma kwa kwadiena.” 16 Dabudine tauna aitau giyou debane ya miamiana, na biriukoma dobue ya kwadie be yaba matabudi ya petodi be ya rawateḡeteḡeidina.

17 Be anea ḡesaunama marae tempol nopone be ya dobina, tauna mate biriuko gamgamnama nimane ya kaikaididina. 18 Be anea ḡesaunama kai menanama tauwai badena tauna oltae be ya dobi da bonanama dosine tauna aitau biriuko gamgamnama ya kaikaididina ya riuena, “Dobue gureipi votedima a ḡouna aubainama, am biriukoma kwa kwadie be matabudi kwa tomdina.” 19 Dabudine anea na biriukoma dobue ya kwadie be gureipi matabudi ya petodi be ya rawateḡeteḡeidina. Yodibe gureipi matabudi anivabuyo gabunama dosine ya poraḡa nawedina. Inam gabunama inam Mamaitua na medima gabunama e giugiuena. 20 Be meagai diane ḡavoe dabudine gureipi e vabuyodi be kosinidima tai dobina. Be kosinidima na morabama inam 1.5 mita, be kosininama ya daroro be ya dobi ya naḡona na dauma inam 1,600 stadia.*

15

Anea 7 kovoḡa 7 mate

1 Be mataira ḡesaunama wainua basabasa vavasaḡinama marae è kitana. Dabudine anea 7 be kovoḡa damodamodima 7 a ragaragaudina. Inam kovoḡidima muridie Mamaitua na medima e kovina.

2 Be inam dabudine yaba kitanama maika egasi garasie voivoienama, be inam egasinama kai menanama mate wairawateḡeinama è kitana. Be banaga aitauḡa musara ḡasiḡasinama be kokoitaunama be isanama nambinama a vavai subedina, taudi inam egasinama diane a midimidina. Be Mamaitua yaba kitedima gita maika ya utedina. 3 Be taudi Mamaitua na taunoyama Mousis be Sipu Natunama adi sarema a riḡana, be umanama a saresarena,

“Bada Mamaitua wairewapana vavasaḡimma, tam am voiama dosidima ka basebasedina.

Tam dobu matabuna adi guyauma, be am kedama matabudi didimanidima be riuriukauidima.

4 O Bada, aitau tokare nam e nairem? Banaga matabudi tokare tam isamma ta kawa saḡena, baninama tamḡa banaga babaumma.

Be banaga matabudi tokare ta verau ḡarome be ta rauduneemna.

Baninama am voiama didimanidima a maḡatarana aubainama.”

5 Uma kauidima muridie èi kita da marae tempol a kaiporena è kitana, be tempol nopone waianina kapenama ya kenakenana. 6 Be inam tempolnama nopone anea matabudi 7, be kovoḡa 7 a ragaudi be a dobina. Taudi adi garama ḡavoḡavoridima waimatakanikanidima a kotedina, be adi garama bogane nam mira ḡaubonama anikitakita. Be taudi boritai goldie voivoienama nuakadediḡa a pani verauḡedina. 7 Be yaba yawayawasanidima matabudi 4, be nopodie tenaḡa anea tenatenaḡaḡa keyaka ya ute nawedina. Be inam keyekidima nopodie Mamaitua miamia nonoḡinama na medima a moḡavu be a kenakenana. 8 Inam raḡanine Mamaitua na borumama, be na rewapanama basudima tempol noponama ya moḡavuna. Be nam aitau teneteneḡina da inam tempolnama nopone sibo ya saḡa, naumeki da anea 7 inam kovoḡidima 7 sibo a ḡini rovodina.

16

Mamaitua na medima keyekidima matabudi 7

1 Naumeki da tempol nopone bona dosinama è vaiena, umanama anea 7 ḡarodie ya riuriuna, “Ko naḡo be Mamaitua na medima keyekidima 7 dobue ko ḡini poraḡana.”

2 Naumeki be anea dokadokanama ya naḡo be na keyakama dobue ya ḡini pore yovoḡena. Inam raḡanine taudi aitauḡa musara ḡasiḡasinama na matairama tunidie a kenakena be kokoitaunama a rarau duneena, taudi tunidie kerokero gewegewedima be waimuya vavasaḡidima a tubuḡana.

3 Naumeki be anea aniwai rabuinama na keyakama egasie ya ḡini pore yovoḡena. Inam raḡanine egasi yai rawakosinana, banaga gurigurinama kosininama maika. Be yaba matabudi egasi nopone miemienidima a guri rovona.

4 Naumeki be anea aniwai rabuiteḡanama na keyakama upae be bigabigae ya ḡini pore yovoḡena, be inam upedima matabudi ai rawakosinana. 5 Dabudine è vaie da anea upa taurabedima Bada ya riuena, “Tam banaga babaumma, tam nama miemienimma, be yodi kwa miamiana. Am etarama kuya voie kauena 6 da banaga kosina kuya utedi da ta tegona, baninama taudi tauwai sumaḡemma be am perovetama a vunuḡidi be kosinidima a daroro yababana aubainama. Vutuna biwanama taudi yodi kosina ta tegona.” 7 Dabudine è vaie da olta inam aneanama na giuma yai katitawa be ya riuna, “Inam riukaua Bada, tam Mamaitua wairewapana vavasaḡimma. Tam am etarama matabudi riukaua be a didimana kauana!”

8 Naumeki be anea aniwai 4-nama na keyakama suara matane ya ḡini pore be dabudine suara rewapana ya paḡo be banaga kaie ya yeguridina. 9 Be suara poyanama dosine banaga ya yeguridina. Be Mamaitua inam kovoḡidima yawai badedina, vutuna aubainama banaga giu gewegewedie Mamaitua isanama a kawa gewagewana, be taudi adi noḡotama nam ti vitaredi be Mamaitua isanama ti kawa saḡena, ibewa.

10 Naumeki be anea aniwai 5-nama na keyakama musara ḡasiḡasinama na kaba miae ya ḡini porena, be inam muserinama ḡasiḡasinama na waiguyauma matabuna yai tadiwanawana. Be banaga muya dosinama aubainama gadigadidima a sanadididina. 11 Be taudi muya be kero aubainama, giu gewegewedie Mamaitua marae isanama a kawa gewagewana. Be taudi adi noḡotama nam ti vitaredi be voia gewegewedima ti gosedina, ibewa.

12 Naumeki be anea aniwai 6-nama na keyakama upa dosinama isanama Yupretis nopone ya ḡini porena. Be upa ya ḡasara be suara na kaba tavama yauwanine guyaguyaudima adi kedama ya vokaukauena da taudi kedanaḡa ta verauna aubainama. 13 Be taugu arua gewegewedima rabuiteḡa è kitedina, kitedima maika tatakau. Tenaḡa duragon gayane ya dobina, tenaḡa musara ḡasiḡasinama gayane ya dobina, be tenaḡa peroveta kaikaiyovunama gayane ya dobina. 14 Inam aruidima gewegewedima taudi penama, be taudi mataira dosidima tawai tubuḡidina, inam taudi tokare ta naḡo be dobu guyaguyaudima matabudi ta rawateḡeidina iḡara aubainama. Inam iḡerinama Mamaitua wairewapana vavasaḡinama na raḡanima dosine tokare e tubuḡana.

15 “Ko kita kauana, taugu tokare yà verauna banaga danedanenenama maika. Nuavere tauna aitau nam ima kenakenana, tauna matanama ya kaya be na garama ya vokaukauedi be e miamiana. Tauna tokare nam ma kovakovana e naḡo be e tunimayaḡa.”

16 Naumeki da gabu Hibru bonane tawai isana Amagedon, dabudine guyaguyau matabudi a rawateḡeidina.

17 Naumeki be anea aniwai 7-nama na keyakama gunume ya ḡini porena, be tempol nopone guyau na kaba miae bona dosinama ya dobi be ya riuna, “Yodi ya kovina.”* 18 Inam raḡanine keyama, parere be gugura a dobina, be yoyo dosinama ya tubuḡana. Mamaitua dobue banaga yawai tubuḡie da yodi, nam airaḡan deḡo dobue inam nama yoyonama i tubuḡa rubuna. Inam yoyonama ya moraba vavasaḡana aubainama, 19 meagai dosinama Babilon yai miasena, be nevedima rabuiteḡa a tubuḡana. Be meagai ḡesaudima dobu ḡesaudie mate yai mia weiweidina. Nama ya tubuḡana, baninama Mamaitua Babilon meagainama dosinama na gewagewama ya noḡotidina, be Mamaitua na medima dosi vavasaḡinama keyekinama Babilon ya ute da ya tegona. 20 Dabudine bonabona matabudi a nuayaḡotana, be oya a nuagunava be ai kavedina. 21 Be gunume kusana rawarawa tabutabudima a yovo be banaga debedie a ravusedina. Be kusana rawarawa tabutabudima adi morabama yeku dosidima maika, be adi vitama 50 kg. Be inam kovoḡinama aubainama banaga giu gewegewedie Mamaitua isanama a kawa gewagewana, baninama inam kovoḡinama ya moraba vavasaḡana aubainama.

17

Babilon tauna vutuna waivi badabadara vavasaḡinama

1 Be inam aneedima matabudi 7, keyaka 7 ragaragaudima, be tenaḡa ya verau ḡarogue be ya riueguna, “Kwa verau be taugu waivi badabadara vavasaḡinama na kovoḡama yài kataimna. Tauna upa toitoi diedie e miamiana, 2 be dobu guyaguyaudima tauna mate tawai soḡa yabayababana. Be dobu banegidima tauna na waenma a tego, be badara ya kawa buedi be awai soḡa yabayababana.”

3 Taugu arue anea yai doka naweguna dobu kavakavane. Be inam dabudine taugu waivi è kitana, tauna musara ḡasiḡasinama be sabasabanama debane ya miamiana. Be inam muserinama tuninama matabuna isa a kenakenana, be inam isedima matabudi waidiboḡa giudima. Be muserinama debanama matabudi 7, be donanama matabudi 10. 4 Be inam waivinama na garama gatugatunama be sabanama rawarawa keyekeyeminama. Tauna waisia goldie voivoiedima ya kotedi be a rawarawa keyekeyemidina. Be yeku maesidima dosidima, be posaru iḡoti voivoienama ya kotekotedina, na waisiama aubainama. Be nimane keyaka goldie voivoienama ya kaikaididina. Be voia waimatawarawara vavasaḡedima be ya badabadarana miredima inam keyekinama noponama a moḡavuna. 5 Be waivinama noḡone isa semosemonama a girumina. Be inam isanama inam umanama:

Babilon dosiyababinama, tauna inam toretore banegidima matabudi, be voia waimatawarewaredima dobue matabudi tinedima

6 Be taugu è kita da inam waivinama banaga babaudima be Yesu tauwai matematenama kosinidie ya tego buana. Taugu inam waivinama è kita be è base kauena.

7 Dabudine anea ya riueguna, “Aba aubainama kwa basebase? Inam muserinama ḡasiḡasinama, be debane waivi e gerugeruna, taudi adi kauama semosemodima yodi taugu yà giu yaḡemna. Inam muserinama tauna vutuna debanama 7, be donanama 10. 8 Inam muserinama kuya kitakitana, tauna dokane ya miamiana, yodi ibewa be tokare dom nam dibuboruborune be e tavana. Be tauna tokare ta raukivi gewegewe be tai gurina. Boni muriḡa da dobu ya tubuḡana, Mamaitua tauwai sumaḡa isedima matabudi yawasana bukane ya girumidina. Be dobu banegidima aitauḡa isedima yawasana bukane nam tima kenakenana, taudi tokare inam muserinama ta kita be ta basena. Baninama inam muserinama tauna dokane ya miamiana, yodi ibewa be tokare e maḡatarana.

9 “Tam deḡoda uma yabedima kataiedima kwa ḡoena, naumeki da tam nuauyauya kwa paḡo be muriḡa da kwa kataiedina, musara debedima 7 inam oya matabudi 7, be debedie inam waivinama e miamiana. Be mate inam guyaguyau matabudi 7. 10 Inam guyaguyaudima matabudi 7, be 5 a kovina, tenaḡa yodi e miamiana, be tenaḡa yaḡoro nam i tavana. Be raḡanine e tavana, tauna tokare e taumiana raḡan ḡaubonaḡa. 11 Be muserinama noḡone ya miamiana be yodi ibewa, tauna vutuna guyaguyau 7 nopodie, be tauna guyau aniwai 8-nama ya tubuḡana. Be tauna tokare ta raukivi gewegewe be tai gurina.

12 “Be dona 10 kuya kitekitedina, inam guyaguyau matabudi 10 be taudi adi waibadama yaḡoro nam ti paḡona. Be taudi tokare inam muserinama mate adi waibadama ta ragau tenaḡedina guyaguyau maika. Be taudi awa tenaḡa nopone ta rautapa waibadana. 13 Taudi adi noḡotama tai tenaḡe da adi rewapanama be adi waibadama matabudi inam muserinama ta utena. 14 Yodibe taudi Sipu Natunama be na banagama mate waiḡaviedima tai karena. Be Sipu Natunama tokare na ḡaviama ei gwaḡedina, baninama tauna vutuna babada matabudi adi Badama be guyaguyau matabudi adi Guyauma. Be Sipu Natunama na banagama aitauḡa ya yokoedi be ya vinedi da tauwai muriwatana patupatutudima a tubuḡana.”

15 Be anea ya riueguna, “Tam upa toitoi kuya kitedina, be diedie waivi badabadara vavasaḡinama ya miamiana. Inam upedima inam banaga dobu da dobu, be dam da dam, be bona da bona, be banaga dobu matabuna nopone ewai matairena. 16 Be musara ḡasiḡasinama be dona 10 kuya kitedina, taudi inam waivinama badabadarinama tokare ta tuaḡaiena. Taudi tokare ta raukivi gewegewe, be ma kovakovana ta gose porena. Be taudi tokare inam waivinama visiḡonama ta kanidi be kaie ta gabu goruna. 17 Baninama Mamaitua na ogama taudi nopodie ya biridina da taudi tauna na ḡoanama sibo a voie be a raudamoena. Vutuna aubainama taudi ai anina da adi rewapanama musara ḡasiḡasinama a utena da tauna ei badana, naumeki da Mamaitua na ogama matabudi ta tubuḡana. 18 Be inam waivinama kuya kitakitana, tauna vutuna meagai dosinama be dobu guyaguyaudima ewai badedina.”

18

Babilon ya nuarikarikana

1 Uma kauidima muridie, anea ḡesaunama marae be ya yovoyovona è kitana. Tauna na waibadama dosinama be neneḡarinama dobu yai moḡavuna. 2 Be tauna bonanama wairewapanine ya riuna, “Babilon meagainama dosinama yodi a kawa gewagewana, riukaua a kawa gewagewana. Inam meagainama yodi penama adi meagaima ya tubuḡana, be arua be kiu gewegewedi be miremiredima adi kaba miama. 3 Baninama Babilon ya voie da dobue banaga matabudi na badarama kedanama wairewapaninama ai muriwatanena. Be banaga matabudi inam badara waeninama a tegona, be Mamaitua nuanama yai medina. Be dobu guyaguyaudima tauna mate tawai soḡa yabayababana. Be bisnis banegidima dobu matabuna nopone taudi rauguyaguyau yabedima matabudi Babilon ḡarone a raugimaredi be taudi manee ai guyauna.”

4 Dabudine taugu bona ḡesaunama marae è vaie be ya riuna, “Taugu yau banagama, Babilon ko dobi pore, da tauna na gewagewama nam taumi e taukonimi, be na gewagewama kovoḡinama taumi nam ko paḡo. 5 Tauna na gewagewama kunututunama gunume ya tavana, be Mamaitua inam kauidima gewegewedima nuanama nam i koana. 6 Tauna aba ḡaromie ya voivoiena, koi ḡare munaḡena. Tauna raḡan bisa ya raukivi gewegewemina ruvanama nama, be debane koi poto da ko utena. Tauna noḡone raukivigewagewa keyekinama ya utemina, aubainama taumi inam raukivigewagewa keyekidima koi rabui be tauna ko ute munaḡena. 7 Tauna na waiguyauma neneḡaridima ya rarau guyaguyauedi be ya kawakawa saḡe munaḡena, ruvane nama nuaboya be raukivigewagewa ko utena. Tauna nuanama nopone tauname ya kawa saḡe be umanama ya riuriuna, ‘Taugu nam kaiyababa, taugu yà miamiana maika guyau, be nam airaḡan tokare yà ḡaba.’ 8 Vutuna aubainama tauna tokare raḡan tenaḡa nopone na kovoḡama e banavidina. Na kovoḡama inam guri, nuaboya, be kaniguri. Be tauna kaie ta gabu goruna, baninama Bada Mamaitua tauna vutuna wairewapana vavasaḡinama be tauetara kaua, tauna tokare Babilon kovoḡa e utena.”

9 Dobu guyaguyaudima taudi inam waivinama mate tawai kawa badarana, be na waiguyaue taudi tawai guyauna. Be taudi inam meagainama e karakaratina basunama ta kitakitana raḡanine, taudi tokare tai nuaboya gurata be ta ḡabana. 10 Be taudi uma meagainama na kovoḡama tokare ta kita be taudi naira madanie ta midi da ta ḡaba be ta riuna, “Aiyo, aiyo, tam Babilon meagai dosimma be wairewapana vavasaḡimma. Tam awa tenaḡa nopone be kovoḡa gewagewa vavasaḡinama kuya banavina.”

11 Be dobue bisnis banegidima taudi tokare tauna tai nuaboye be ta ḡabena, baninama yodi nam aitau da adi taragaima ḡarodie e gimara. 12 Be adi taragaima inam:

• Yaba goldie be siruvae voivoiedima,

• yeku maesidima dosidima,

• posaru iḡoti voivoiedima,

• gara ḡavoḡavoridima, gatugatudima, aveavedima, be sabesabedima,

• kai isanama gavi,

• elepent donane taragai voivoiedima,

• kai maesidima dosidima ḡesaudima,

• yaba brons,* irama, be mabol† voivoiedima,

• 13 muraḡa ḡabuḡabudima,

• kani anitai dinidima yabedima,

• piupiu,

• tuni anitai ḡabuḡabudima taragaidima,

• waen be anirau buka oeridima,

• parawa be witi,

• musara kau be sipu,

• hosi be tureira,

• be banaga yawayawasanidima a rarau gimaredina.

Inam yabedima matabudi yodi nam aitau da e gimara.

14 Inam raḡanine bisnis banegidima tai sosori be ta riuna, “Aiyo Babilon, uma yabedima matabudi kuya ḡoeḡoedina yodi ai kavena. Am borumama be am waiguyauma matabuna ta samoana, be nam airaḡan tokare kwa ragau munaḡedi.” 15 Be bisnis banegidima aitauḡa inam purepuredima Babilon ḡarone a rarau gimaredi, be ḡarone awai guyauna, taudi yodi tokare Babilon na kovoḡama ta kita be naira madanie ta midi 16 da ta ḡaba be ta riuna, “Aiyo, aiyo, tam Babilon meagai dosimma. Tam gara maesa donedima kuya kotekotedina. Am garama ḡavoḡavoridima, gatugatudima, sabesabedima be rawarawa keyekeyemidima gold maika. Be yeku maesa donedima be posaru iḡoti voivoiedima mate kuya kotekotedina. 17 Be awa tenaḡa nopone am waiguyaunama dosinama ya kovina.”

Inam raḡanine egasie waga yabiyabidima taupaḡodima be aitauḡa wagae a gerugeruna, waga taunoyedima be egasie waikaimo banegidima, taudi matabudi tokare madanie ta midina. 18 Be inam meagainama e karakaratina basunama waga taugeruedima ta kitakitana raḡanine, taudi tokare bonedima dosine ta riuna, “Nam aikedae deḡo umanama meagainama dosinama ima kenakenana.” 19 Be taudi tokare debedima ta kavudi da tai nuaboya gurata be ta ḡaba be ta riuna, “Aiyo, aiyo, Babilon keu, tam meagai dosimma. Waga banegidima matabudi am waiguyaue taudi awai guyauna. Be tam awa tenaḡa nopone gewagewa dosinama kuya banavina.”

20 Taumi mara banegimima, koi nuaverena. Banaga babaumima, be apasol be peroveta, taumi matabumi koi nuaverena, baninama Babilon nema taumi ya raraukivi gewagewa bakemina, nama Mamaitua yodi tauna ya raukivi gewegewena.

21 Dabudine anea wairewapana vavasaḡinama yeku dosinama‡ ya kaisuḡu be egasie ma girigirina ya kiroḡa pore nawe be ya riuna, “Uma yekunama nema è kiroḡa pore bakena, nama meagai dosinama Babilon Mamaitua tokare e kiroḡa porena, be nam airaḡan tokare ta banavi munaḡe. 22 Tam ḡarome tokare nam gita bo turai bo bogigi tai digiri munaḡedi be ko vaia rubudi, ibewa. Be nam airaḡan tokare taragai tauvoiedima ḡarome ta banavi munaḡedi. Be yeku witi aniḡiugudanama gugurinama nam ta vaia munaḡe. 23 Be kodam yananama nam airaḡan nopome e yana munaḡa. Be nam matakopa soidima ḡarome ta tubuḡa munaḡa. Tam am bisnisma banegidima taudi boni dobu babadidima dosidima. Be tam am muraḡe dobu banegidima matabudi kuyai doka waigewedina.

24 Babilon nopone peroveta be Mamaitua na banagama kosinidima a banavidina. Be banaga matabudi dobue awai guridina kosinidima mate tauna nopone a banavidina.”

19

Marae tawai nuaverena Babilon yai kavena aubainama

1 Uma kauidima muridie patara dosinama marae bonagaredima ya saḡasaḡana è vaiena, taudi a riuriuna,

“Haleluya!

Yawasana, boruma be rewapana dà Mamaituama ḡarone ta kenana, 2 baninama tauna riukaue be didimanae banaga e kovokovoḡidina. Tauna inam waivinama badabadarinama ya kovoḡina, baninama tauna na badarama kana taiye dobue banaga matabudi yai miredina. Mamaitua na taunoyama kosinidima biwanama inam waivinama ya paḡona.” 3 Be taudi a yogo munaḡa be a riuriuna,

“Haleluya! Tauna yodi e kara watana be basunama e saḡa nonoḡana.”

4 Be Mamaitua na kaba miae ya miamiana. Be dabudine babada 24 be yaba yawayawasanidima 4, taudi Mamaitua noḡone doḡae a raupari da a raudunee be a riuna, “Inam riukaua! Haleluya!” 5 Inam raḡanine Mamaitua na kaba miae bona ya dobi be ya riuna, “Taumi Mamaitua na taunoyama banaga dosimi bo banaga yababa, matabumi Mamaitua ko vivivivirena, be yodi dà Mamaituama isanama ko kaisuḡusuḡuna!”

6 Dabudine patara dosinama bonagaredima ya saḡasaḡana è vaiena, maika tapara yarataunama be parere dosinama maika. Be taudi a yogo be a riuriuna,

“Haleluya!” Baninama tauda dà Badama Mamaitua wairewapana vavasaḡinama ewai badana. 7 Matabuda tài nuavere be tà mosarina. Be tauna tà kaisuḡusuḡuna! Baninama yodi Sipu Natunama na wainaḡima raḡaninama ya tavana, be naḡivau waivinama kaite ya vokaukaua be e miamiana. 8 Be naḡivau waivinama naḡi garedima ḡavoḡavoridima, waimatakanikanidima tauna a ute be ya kotedina. Be garedima bogedie nam mira. Gara ḡavoḡavoridima inam Mamaitua na banagama adi voiama didimanidima.

9 Naumeki da anea ya riueguna, “Umanama kwa girumana: Nuavere taudi aitauḡa Sipu Natunama na wainaḡima soine a kokonedi be a tavana.” Be mate anea ya riueguna, “Uma inam Mamaitua na giuma riuriukauidima.”

10 Inam raḡanine taugu anea noḡone tuapikague è raupari da kabe tauna yà raudunee. Be tauna ya riutuaḡaiegu be ya riuna, “Nam kwa rauduneegu, taugu inam taunoya ḡoma maika tam bo am banagama aitauḡa Yesu isanama tawai matematena. Baninama aba ḡarome yawai perovetaena, inam Yesu waimatematenama aubainama. Vutuna aubainama Mamaitua kwa rauduneena, nam taugu!”

Hosi ḡavoḡavorinama taugeruenama

11 Inam raḡanine taugu yài kitana, be mara ya nuaporaḡana. Dabudine hosi ḡavoḡavorinama è kitana, be tauna aitau ragane ya gerugeruna isanama ‘Riukaua’ be ‘Waipatutu’. Tauna didimanae banaga e kaiviredi be ewai ḡaviedina. 12 Be tauna matanama kitedima kai remnama maika, be debane paiwaraga toitoi a kenakenana. Be tauna bogane isa girugiruminama. Be inam isanama nam aitau tenaḡa i kataiena be taunaḡa ya kataiena. 13 Be na garama kosina nopone waigayonama ya kotekotena, be inam baneginama isanama ḡesau inam, ‘Mamaitua Riunama’. 14 Be tauiḡara marae, taudi matabudi hosi ḡavoḡavoridima ragedie a geru be tauna awai muriwatanena. Be taudi adi garama ḡavoḡavoridima a kotedina, be garedima bogedie nam mira. 15 Be banaga na garama kosina nopone waigayonama, tauna mudune kwatikwati menanama karone be taurine gamgamdima ya dobina. Be inam kwatikwatine tauna dobu banegidima ei ḡaviedina. Be tauna tokare diḡona irame voivoienama e paḡo be banaga ei badedina. Tauna vutuna Mamaitua wairewapana vavasaḡinama na medima gabune banaga e vabuyodina. 16 Be tauna na garama bogane be muimuine isanama girugirumidima a kenakenana. Be isa inam umanama:

Guyaguyau Adi Guyauma Be Babada Adi Badama

17 Be taugu anea suara matane ya midimidina è kitana. Be tauna bonanama dosine kiu matabudi gunume a rovorovona, ya yokoedi be ya riuedina, “Ko verau matabumi be koi rawateḡeimi Mamaitua na soima dosinama aubainama. 18 Be banaga visiḡodima ko kanidina. Guyaguyau, torimatanama, babada dosidima, hosi be hosi taugeruedima, taunoya be banaga yababa, taudi matabudi visiḡodima ko kanidina.”

19 Dabudine musara ḡasiḡasinama be dobu guyaguyaudima be adi tauiḡarama taugu è kitedina. Taudi a rawateḡeina iḡara aubainama da sibo hosi ḡavoḡavorinama taugeruenama be na tauiḡarama mate sibo ai ḡaviedina. 20 Be you, hosi ḡavoḡavorinama na tauiḡarama mate, musara ḡasiḡasinama be peroveta kaikaiyovunama a vunuḡidi be a panidina. Inam perovetanama kaikaiyovunama, tauna vutuna musara ḡasiḡasinama isane mataira be voia dosidima ya voivoiedina. Be inam matairidie tauna banaga aitauḡa musara ḡasiḡasinama na matairama a paḡopaḡona, be kokoitaunama a rarau duneena, taudi yawai kedadoka waigewedina. Inam banegidima rabui yawayawasanidima kai be salfa karakarata watanine a poraḡa nawedina. 21 Be adi banagama ḡesaudima kwatikwatie ai guridina. Inam kwatikwatinama vutuna hosi taugeruenama mudune ya dobidobina. Be kiu matabudi banaga visiḡodima a kani da a kani siauana.

20

Seitan dibure ya miana modi 1 tausand a kovina

1 Dabudine taugu yài kitana, be anea marae ya dobi be ya yovoyovona è kitana. Be tauna dom nam dibuboruboruna kiḡinama be seini dosinama nimane ya ragaudina. 2 Be tauna duragon ya vunuḡi da ya pani be dom nam dibuboruborune ya boruna, naumeki da modi 1 tausand ta kovina. Inam duragonnama tauna vutuna boni mota tawai isana Diaboro bo Seitan. 3 Be anea dom nam dibuboruborune, dabudine duragon yai rokitom be ya pusitomna da duragon tokare nam teneteneḡina da banaga dobue ei kedadoka waigewa munaḡedi. Tauna dabudine e miana naumeki da modi 1 tausand ta kovina. Be murine duragon ta kuvesi be e taumiana raḡan ḡaubonaḡa.

4 Be guyau adi kaba miama be aitauḡa debedie a miamiana, è kitedina, taudi rewapana a paḡona da banaga ta etaredina. Be inam dabudine banaga aitauḡa dobue gadodima a tomtomdina aruidima è kitedina. Taudi Yesu awai matemate be Mamaitua riunama a rarau guguyena aubainama gadodima a tomdina. Inam banegidima taudi musara ḡasiḡasinama be kokoitaunama nam ti rauduneedina, be nam musara na matairama noḡodie bo nimedie ti boruna. Taudi gurie be a midisuḡu munaḡa be Keriso mate ai bada tenaḡana, naumeki da modi 1 tausand a kovina. 5 Inam banegidima taudi gurie be ta midisuḡu dokana. Be banaga guriguridima ḡesaudima taudi nam ta midisuḡu munaḡa, naumeki da modi 1 tausand ta kovina murine, taudi ta midisuḡuna. 6 Nuavere be babau taudi aitauḡa gurie be ta midisuḡu dokana, baninama guri wairabuinama na rewapanama taudi ḡarodie nam ima kenakenana. Be taudi tokare Mamaitua be Keriso adi pirisima ta tubuḡana be Keriso mate tai bada tenaḡana, naumeki da modi 1 tausand ta kovina.

Seitan na kovoḡama

7 Be modi 1 tausand ta kovina muridie, Seitan dibure ta kaiporena. 8 Inam raḡanine tauna e naḡona dobu matabuna nopodie, be banaga matabudi ei kedadoka waigewedi, be e rawateḡeteḡeidina iḡara aubainama, inam vutuna ‘Gog’ be ‘Magog’. Be banaga sievinama inam bubu egasi diane maika. 9 Taudi dobu matabuna nopone be a verau da Mamaitua na banagama adi ḡaravuma a midi kwavivirona. Inam ḡaravunama vutuna Mamaitua na meagaima ewai nuapaḡoena. Be kai marae ya yovo be ḡavia meagai a midimidi kwavivirona ya kara gorudina.

10 Be Diaboro tauna inam banegidima yawai kedadoka waigewedina, tauna a pore nawena kai be salfa karakarata wataninama nopone. Noḡone inam dabudine musara ḡasiḡasinama be peroveta kaikaiyovunama a pore nawedina. Be taudi kupi da suara dabudine tai nuatoitoi nonoḡana.

Mamaitua na etarama dosinama

11 Dabudine taugu guyau na kaba miama dosinama ḡavoḡavorinama be banaga debane ya miamiana è kitana. Be gunuma be dobu naira a samoana, be nam deḡo gabu ti banavina da sibo ai moisiri. 12 Be dabudine banaga guriguridima matabudi è kitedina, babada dosidi be banaga yabayababa, matabudi guyau na kaba miama noḡone a midimidina. Be Mamaitua na taunoyama buka a tapana. Be mate buka ḡesaunama a tapana inam yawasana bukanama. Be guri banegidima adi voiama matabudi buka nopodie a girugirumidina ruvane ya etaredina. 13 Be egasie guri kenekenedima matabudi egasi ya tavaitedina. Be guri banaga ya kaikaidididina ya raukai gosedina. Be mate banaga guriguridima aruidima adi gabuma, tauna banaga ya kaikaidididina ya raukai gosedina. Be taudi matabudi a tava, yodibe tenatenaḡaḡa adi voiama ruvane Mamaitua ya etaredina. 14 Yodibe Guri be banaga guriguridima aruidima adi gabuma kai karakarata watanine taudi a pore nawedina. Kai karakarata wataninama inam vutuna guri aniwai rabuinama. 15 Be aitau da isanama yawasana bukanama nopone nam ta banavi, tauna kai karakarata wataninama nopone ta pore nawena.

21

Jerusalem vaunama

1 Naumeki be taugu mara vaunama be dobu vaunama è kitedina, be mara dokanama be dobu dokanama ai kavena, be nam deḡo egasi. 2 Be taugu meagai babaunama, inam Jerusalem vaunama marae Mamaitua ḡarone, be ya yovoyovona è kitana. Tauna naḡivau maika a vokaukaue be ai sia yaḡena na badama ta utena aubainama.

3 Inam raḡanine taugu bona dosinama è vaiena guyau na kaba miae ya dobi be ya riuna, “Yodi Mamaitua banaga nopodie e miana, be tauna taudi mate ta mia tenaḡana. Taudi tokare tauna na banagama, be tauna tokare taudi adi Mamaituama. 4 Be tauna tokare taudi matasurudima matabudi matedie e bunisa poredina. Inam raḡanine tokare nam guri, nam nuaboya bo ḡaba, be nam muya, baninama yaba matabuna dokane a tubutubuḡana yodi ai kavena.”

5 Be tauna aitau guyau na kaba miae ya miamiana, tauna ya riuna, “Taugu yaba matabudi vaudima yà voivoiedina!” Be tauna ya riuna, “Uma yabedima kwa girumidina, baninama uma giudima taudi riukaua tokare ta tubuḡana.” 6 Be dabudine tauna ya riueguna, “Yaba matabudi a tubuḡa ya kovina. Taugu vutuna Alfa be Omega, yaba matabuna pakane da damone vutuna taugu yà miamiana. Tauna aitau nuanama e rarau kasakasana, taugu tokare yawasana watutunama yà ute be e tegona, be nam tokare ei maesi. 7 Tauna aitau da piripiri matabudi e vaisubedina, tauna tokare inam yabedima veredima matabudi ei buderiedina. Be taugu tokare tauna na Mamaituama, be tauna taugu natuguma. 8 Be gewagewa banegidima aitauḡa naira ya voiedi be taugu ta bovibovieguna, bo banaga nam waisumeḡidi, bo banaga nopomiremiredima, bo taurau vunuḡa, bo badara yabayababa banegidima, bo muraḡa be ginauri tauvoiedima, bo kokoitau taurauduneedima, be tauwai kaikaiyovu matabudi adi gabuma tokare kai be salfa karakarata wataninama nopone ta naḡona. Inam vutuna guri aniwai rabuinama.”

9 Be noḡone, anea matabudi 7, kovoḡa damodamodima keyekidima 7 a ragaragaudina, taudi nopodie anea tenaḡa ya verau ḡarogue be ya riueguna, “Kwa verau be taugu naḡivau yài kataimna, Sipu Natunama na waivima.”

10 Inam raḡanine tauna arue ya naweguna oya dosinama daudaunama debane. Be inam dabudine tauna meagai babaunama, Jerusalem marae Mamaitua ḡarone, be ya yovoyovona yai kataiguna. 11 Be Jerusalem boruminama ya rawarawa keyekeyemina Mamaitua boruminama maika, be yeku maesadonanama isanama Jaspa, maika tauna ya rawarawa namanamarina, be mate kitanama topa moimoiarinama maika. 12 Be inam meagainama na ganama daudaunama be bagibaginama ya midimidina. Be gana nopone inam matakeda matabudi 12 a kenakenana, be anea 12 inam matakededima a raberabedina. Be matakeda bogedie Israel damdima 12 isedima a kenakenana. 13 Matakeda 3 tavaia yauwanine a kenakenana, be matakeda 3 yavaraduba yauwanine a kenakenana, be matakeda 3 yavaragwae yauwanine a kenakenana, be matakeda 3 yovoia yauwanine a kenakenana. 14 Be meagai gananama tuetuedima matabudi 12 be bogedie Sipu Natunama na apasolma 12 isedima a kenakenana.

15 Be inam aneanama ḡarogue ya giugiuna, tauna nimane anirau ruva goldie voivoienama ya kaikaididina, inam meagainama be matakededima, be gananama e ruvedina aubainama. 16 Be meagai na tabatabama inam 12 tausand stadia,* be na morabama be na dauma, matabudi teneḡidima. 17 Be tauna gana ya ruvana na potopotoma inam 144 kubit,† inam ruvanama banaga adi kaba rauruvama, vutuna anea ya paḡo be ya rauruvaena.

18 Be gana inam yeku isanama jaspae a voiena. Be meagai tauna goldie a voiena, be kitanama garasi maika. 19 Be meagai gananama tuetuedima taudi matabudi 12. Be tuatua tenatenaḡaḡa adi yekue adi yekue a ragaudi be ai siedina. Be inam yekudima maesadonedima be waimata veraveraudima. Be yekudima isedima inam umanama: Tuatua 1 inam jaspa, 2 inam sapaiya, 3 inam aget, 4 inam emorold, 20 5 inam sadonikis, 6 inam kanelian, 7 inam kirisolait, 8 inam beril, 9 inam topas, 10 inam kirisopres, 11 inam hayasin be 12 inam ametist.

21 Be iḡoti dosidima matabudi 12 ai midiridi be iḡotidima tenatenaḡaḡa bogedie matakeda ai tubuḡidina. Be meagai kedanama inam goldie voivoienama, kitanama garasi maika.

22 Be taugu inam meagainama nopone tempol nam e kitana, baninama Bada Mamaitua wairewapana vavasaḡinama be Sipu Natunama, taudi vutudi inam meagainama na tempolma. 23 Be inam meagaine nam suara bo nawaravi tima yanayanana, baninama Mamaitua boruminama taudi ewai yanedina, be Sipu Natunama vutuna taudi adi kodamma. 24 Be inam dobune banaga matabudi taudi inam yanane ta babababara naḡona. Be dobu guyaguyaudima adi waiguyauma inam meagaine ta verauḡedina. 25 Be inam meagainama matakededima nam airaḡan tokare ta gududi, be inam dabudine nam airaḡan tokare kupi kwa kita. 26 Be dobu matabuna banegidima‡ adi waiguyauma taragaidima inam meagaine ta saḡedina. 27 Be yaba miremiredima, be banaga aitau yawasana miremiredima bo kaikaiyovudima ta voivoiedina, taudi nam uma meagaine ta saḡa. Be taudi aitauḡa isedima yawasana bukanama nopone ta kenakenana, taudiḡa inam meagaine ta saḡana. Be inam bukanama tauna Sipu Natunama na bukama.

22

Yawasana upanama dosinama

1 Dabudine anea yawasana upanama dosinama yai kataiguna. Be inam upanama moimoiarinama Mamaitua be Sipu Natunama adi kaba miae ya dobi 2 be meagai kedanama pounaḡa ya naḡonaḡona. Be upa diane umaḡo be noaḡo yawasana kainama e midimidina. Be inam kainama nawaravi 12 nopodie, nawaravi tenatenaḡaḡa e pata be e banibanina. Be kainama rugurugudima inam banaga dobu vaune miemienidima adi bunamama.

3 Dabudine nam aba gewegewedima tima kenakenana da Mamaitua ei ḡaka. Be Mamaitua be Sipu Natunama adi kaba miama inam meagaine e kenakenana, be na taunoyama tauna ḡarone ta noyana. 4 Be taudi tokare Mamaitua noḡonama ta kitana, be tauna isanama taudi noḡodie e kenana. 5 Be inam meagaine tokare nam airaḡan kupi kwa kita, be banaga tokare nam kodam bo suara ta ḡoe da sibo ai yanedi, baninama Bada Mamaitua taudi ewai yanedina. Be taudi tokare tai bada nonoḡana.

6 Be dabudine anea ya riueguna, “Uma giudima riukaua tokare ta tubuḡana. Peroveta aruidima adi Mamaituama, tauna vutuna Bada. Be yaba ḡaubonaḡa tokare ta tubuḡana aubainama, Bada na aneama ya riuporena da na taunoyama ei kataidina.”

Yesu e verau munaḡana

7 “Kowai kita, taugu ḡaubonaḡa yà verauna. Nuavere tauna aitau uma bukane waiperoveta giudima e kaidididi be ewai muriwatanedina.”

8 Taugu Jon, taugu vutuna uma yabedima è vaiedi be è kitedina. Be raḡanine nama è vaie be è kitekitedina, taugu anea noḡone tuapikague è raupari da kabe tauna yà raudunee, baninama tauna uma kauidima yai kataiguna aubainama. 9 Be tauna ya riutuaḡaiegu be ya riuna, “Nam kwa rauduneegu, taugu inam taunoya ḡoma maika tam bo am banagama peroveta be aitauḡa uma bukanama na giuma ta kaidididi be tawai muriwatanedina. Vutuna aubainama Mamaitua kwa rauduneena!”

10 Inam raḡanine tauna ya riueguna, “Uma bukane waiperoveta giudima nam kwa nuatawedi, baninama raḡan kaiteka maida. 11 Aitau da aba e voivoia waigewana, kwa gose da e voia kwasena. Be aitau da yawasana miremiredima e voivoiedina, kwa gose da e voia kwasena. Be aitau da didimana e voivoiedina, naumeki da didimana e voiena. Be aitau da banaga babaunama, naumeki da tauna inam yawasaninama e kaiguratena.”

12 “Kowai kita, taugu ḡaubonaḡa yà verauna maesa mate. Be taugu banaga tenatenaḡaḡa adi voiama ruvedie nama adi maesama yà utedina. 13 Taugu vutuna Alfa be Omega, taugu vutuna noḡone be murine, be yaba matabuna pakane da damone vutuna taugu yà miamiana.”

14 Nuavere taudi aitauḡa adi garama a koḡedina. Taudi tokare teneteneḡinama da yawasana kainama ta kanina, be teneteneḡinama da matakedae ta saḡa be meagai nopone ta naḡona. 15 Be banaga adi voiama daḡadaḡasi maika be muraḡa be ginauri tauvoiedima, be badara yabayababa banegidima, be taurau vunuḡa, be kokoitau taurauduneedima, be aitauḡa kaiyovu kedanama tauwai nuapaḡoenama bo kaiyovu ta voivoiedina. Inam banegidima matabudi taudi tabune ta miana.

16 “Taugu Yesu, taugu vutuna yau aneama è riuporena ekalesia ḡaromie da uma kauidima ko kataiedina. Taugu vutuna guyau Deivid waraminama be nabinabinama. Be taugu vutuna kipora tauraḡaraḡan yà yanayanana.”

17 Be Arua be naḡivau waivinama ta riuriuna, “Kwa verau!” Be tauna aitau inam riunama e vaiena tauna mate e riuna, “Kwa verau!” Be aitau da nuanama e raukasakasana, naumeki da e verauna, be deḡoda aitau e ḡoena, yawasana upanama yà ute be e tegona, be nam tokare ei maesi.

18 Taumi aitauḡa uma bukane waiperoveta giudima koya vaivaiedina yà riuriu vavasaḡemina, deḡoda tam aitau giu ditabu uma bukane kwa birisaḡedina, naumeki da Mamaitua tokare kovoḡa uma bukane a girugirumidina, vutudi tam e utemna. 19 Be deḡoda tam aitau uma bukanama nopone waiperoveta giudima ta kenakenana kwa kaiporaḡana, naumeki da Mamaitua tokare nama am sikerema yawasana kaine be meagai babaune e kaiporaḡana. Inam kainama be meagainama vutudi uma bukanama nopone è giugiuedina.

20 Yesu tauna uma kauidima tauwai maḡataridima, tauna e riuriuna, “Inam riukaua! Taugu ḡaubonaḡa yà veraverauna.”

Naumeki Bada Yesu, kwa verau!

21 Bada Yesu na raukiviverema taumi Mamaitua na banagama ḡaromie e kenana.

Inam riukaua!

* 1:8: Gurik bonane ‘Alfa’ inam adi alfabetma pakanama, be ‘Omega’ inam adi alfabetma damonama.

* 2:5: Inam baninama tokare ekalesia e kaiporena.

† 2:9: Gurik bonane ya riuna: Seitan na sinagogma

* 3:9: Gurik bonane ya riuna: Seitan na sinagogma

* 5:11: Gurik bonane ya riuna: 10 tausand times 10 tausand and 1 tausand times 1 tausand. Inam baninama anea gumdima nam anisiesievi.

* 6:8: Gurik bonane ya riuna: ‘One fourth’

* 8:1: Gurik bonane ya riuna: Inam ‘about half an hour.’

† 8:7: Vers 7 da 12 Gurik bonane ya riuna: ‘One third’

* 9:9: Gurik bonane ya riuna: Be mapedima guguridima inam hosi toitoi be tureira toitoi ta sorudi, be iḡara aubainama ta manimanina guguridima maika.

* 11:2: Meagai babaunama inam Jerusalemma.

† 11:4: Uma tauna Mamaitua, be nam Seitan.

* 12:14: Gurik bonane ya riuna: ‘Time, times and half a time’. Be Dawawa bonane inam umanama: ‘Raḡan, raḡandie be raḡan nevanama.’

* 14:20: ‘Stadia tenaḡa’ inam 0.185 kilomita. (1,600 x 0.185 = 296 kilomita)

* 16:17: Yodi kovoḡa note ya giugiuedina matabudi a kovina.

* 18:12: ‘Brons’ inam irama voyawayawanama.

† 18:12: ‘Mabol’ inam yeku kitanama verenama, be maesinama dosinama.

‡ 18:21: Gurik bonane ya riuna: ‘Millstone’. ‘Millstone’ inam witi aniḡiugudanama.

* 21:16: ‘Stadia tenaḡa’ inam 0.185 kilomita. (12,000 x 0.185 = 2220 kilomita)

† 21:17: ‘Kubit tenaḡa’ inam 0.45 mita. (144 x 0.45 = 64.8 mita)

‡ 21:26: Inam riukaua dobu banegidima. Be taudi dobu vaunama banegidima, vutuna aubainama taudi nam Mamaitua na ḡavia, dobu poranama banegidima maika.

Read the New Testament

Read the New Testament daily

January

date | Scripture
1 | Metiu 1:1–2:12
2 | Metiu 2:13–3:6
3 | Metiu 3:7–4:11
4 | Metiu 4:12-25
5 | Metiu 5:1-26
6 | Metiu 5:27-48
7 | Metiu 6:1-24
8 | Metiu 6:25–7:14
9 | Metiu 7:15-29
10 | Metiu 8:1-17
11 | Metiu 8:18-34
12 | Metiu 9:1-17
13 | Metiu 9:18-38
14 | Metiu 10:1-23
15 | Metiu 10:24–11:6
16 | Metiu 11:7-30
17 | Metiu 12:1-21
18 | Metiu 12:22-45
19 | Metiu 12:46–13:23
20 | Metiu 13:24-46
21 | Metiu 13:47–14:12
22 | Metiu 14:13-36
23 | Metiu 15:1-28
24 | Metiu 15:29–16:12
25 | Metiu 16:13–17:9
26 | Metiu 17:10-27
27 | Metiu 18:1-22
28 | Metiu 18:23–19:12
29 | Metiu 19:13-30
30 | Metiu 20:1-28
31 | Metiu 20:29–21:22

February

date | Scripture
1 | Metiu 21:23-46
2 | Metiu 22:1-33
3 | Metiu 22:34–23:12
4 | Metiu 23:13-39
5 | Metiu 24:1-28
6 | Metiu 24:29-51
7 | Metiu 25:1-30
8 | Metiu 25:31–26:13
9 | Metiu 26:14-46
10 | Metiu 26:47-68
11 | Metiu 26:69–27:14
12 | Metiu 27:15-31
13 | Metiu 27:32-66
14 | Metiu 28:1-20
15 | Mak 1:1-28
16 | Mak 1:29–2:12
17 | Mak 2:13–3:6
18 | Mak 3:7-30
19 | Mak 3:31–4:25
20 | Mak 4:26–5:20
21 | Mak 5:21-43
22 | Mak 6:1-29
23 | Mak 6:30-56
24 | Mak 7:1-23
25 | Mak 7:24–8:10
26 | Mak 8:11–9:1
27 | Mak 9:2-29
28 | Mak 9:30–10:12

March

date | Scripture
1 | Mak 10:13-31
2 | Mak 10:32-52
3 | Mak 11:1-26
4 | Mak 11:27–12:17
5 | Mak 12:18-37
6 | Mak 12:38–13:13
7 | Mak 13:14-37
8 | Mak 14:1-21
9 | Mak 14:22-52
10 | Mak 14:53-72
11 | Mak 15:1-47
12 | Mak 16:1-20
13 | Luk 1:1-25
14 | Luk 1:26-56
15 | Luk 1:57-80
16 | Luk 2:1-35
17 | Luk 2:36-52
18 | Luk 3:1-22
19 | Luk 3:23-38
20 | Luk 4:1-30
21 | Luk 4:31–5:11
22 | Luk 5:12-28
23 | Luk 5:29–6:11
24 | Luk 6:12-38
25 | Luk 6:39–7:10
26 | Luk 7:11-35
27 | Luk 7:36–8:3
28 | Luk 8:4-21
29 | Luk 8:22-39
30 | Luk 8:40–9:6
31 | Luk 9:7-27

Abril

date | Scripture
1 | Luk 9:28-50
2 | Luk 9:51–10:12
3 | Luk 10:13-37
4 | Luk 10:38–11:13
5 | Luk 11:14-36
6 | Luk 11:37–12:7
7 | Luk 12:8-34
8 | Luk 12:35-59
9 | Luk 13:1-21
10 | Luk 13:22–14:6
11 | Luk 14:7-35
12 | Luk 15:1-32
13 | Luk 16:1-18
14 | Luk 16:19–17:10
15 | Luk 17:11-37
16 | Luk 18:1-17
17 | Luk 18:18-43
18 | Luk 19:1-27
19 | Luk 19:28-48
20 | Luk 20:1-26
21 | Luk 20:27-47
22 | Luk 21:1-28
23 | Luk 21:29–22:13
24 | Luk 22:14-34
25 | Luk 22:35-53
26 | Luk 22:54–23:12
27 | Luk 23:13-43
28 | Luk 23:44–24:12
29 | Luk 24:13-53
30 | Jon 1:1-28

May

date | Scripture
1 | Jon 1:29-51
2 | Jon 2:1-25
3 | Jon 3:1-21
4 | Jon 3:22–4:3
5 | Jon 4:4-42
6 | Jon 4:43-54
7 | Jon 5:1-23
8 | Jon 5:24-47
9 | Jon 6:1-21
10 | Jon 6:22-40
11 | Jon 6:41-71
12 | Jon 7:1-29
13 | Jon 7:30-52
14 | Jon 7:53–8:20
15 | Jon 8:21-30
16 | Jon 8:31-59
17 | Jon 9:1-41
18 | Jon 10:1-21
19 | Jon 10:22-42
20 | Jon 11:1-53
21 | Jon 11:54–12:19
22 | Jon 12:20-50
23 | Jon 13:1-30
24 | Jon 13:31–14:14
25 | Jon 14:15-31
26 | Jon 15:1-27
27 | Jon 16:1-33
28 | Jon 17:1-26
29 | Jon 18:1-24
30 | Jon 18:25–19:22
31 | Jon 19:23-42

June

date | Scripture
1 | Jon 20:1-31
2 | Jon 21:1-25
3 | Apasol 1:1-26
4 | Apasol 2:1-47
5 | Apasol 3:1-26
6 | Apasol 4:1-37
7 | Apasol 5:1-42
8 | Apasol 6:1-15
9 | Apasol 7:1-29
10 | Apasol 7:30-50
11 | Apasol 7:51–8:13
12 | Apasol 8:14-40
13 | Apasol 9:1-25
14 | Apasol 9:26-43
15 | Apasol 10:1-33
16 | Apasol 10:34-48
17 | Apasol 11:1-30
18 | Apasol 12:1-23
19 | Apasol 12:24–13:12
20 | Apasol 13:13-41
21 | Apasol 13:42–14:7
22 | Apasol 14:8-28
23 | Apasol 15:1-35
24 | Apasol 15:36–16:15
25 | Apasol 16:16-40
26 | Apasol 17:1-34
27 | Apasol 18:1-21
28 | Apasol 18:22–19:12
29 | Apasol 19:13-41
30 | Apasol 20:1-38

July

date | Scripture
1 | Apasol 21:1-16
2 | Apasol 21:17-36
3 | Apasol 21:37–22:16
4 | Apasol 22:17–23:10
5 | Apasol 23:11-35
6 | Apasol 24:1-27
7 | Apasol 25:1-27
8 | Apasol 26:1-32
9 | Apasol 27:1-20
10 | Apasol 27:21-44
11 | Apasol 28:1-31
12 | Rom 1:1-17
13 | Rom 1:18-32
14 | Rom 2:1-24
15 | Rom 2:25–3:8
16 | Rom 3:9-31
17 | Rom 4:1-12
18 | Rom 4:13–5:5
19 | Rom 5:6-21
20 | Rom 6:1-23
21 | Rom 7:1-14
22 | Rom 7:15–8:6
23 | Rom 8:7-21
24 | Rom 8:22-39
25 | Rom 9:1-21
26 | Rom 9:22–10:13
27 | Rom 10:14–11:12
28 | Rom 11:13-36
29 | Rom 12:1-21
30 | Rom 13:1-14
31 | Rom 14:1-23

August

date | Scripture
1 | Rom 15:1-21
2 | Rom 15:22–16:7
3 | Rom 16:8-27
4 | 1 Korint 1:1-17
5 | 1 Korint 1:18–2:5
6 | 1 Korint 2:6–3:4
7 | 1 Korint 3:5-23
8 | 1 Korint 4:1-21
9 | 1 Korint 5:1-13
10 | 1 Korint 6:1-20
11 | 1 Korint 7:1-24
12 | 1 Korint 7:25-40
13 | 1 Korint 8:1-13
14 | 1 Korint 9:1-18
15 | 1 Korint 9:19–10:13
16 | 1 Korint 10:14–11:1
17 | 1 Korint 11:2-16
18 | 1 Korint 11:17-34
19 | 1 Korint 12:1-26
20 | 1 Korint 12:27–13:13
21 | 1 Korint 14:1-17
22 | 1 Korint 14:18-40
23 | 1 Korint 15:1-28
24 | 1 Korint 15:29-58
25 | 1 Korint 16:1-24
26 | 2 Korint 1:1-11
27 | 2 Korint 1:12–2:11
28 | 2 Korint 2:12-17
29 | 2 Korint 3:1-18
30 | 2 Korint 4:1-12
31 | 2 Korint 4:13–5:10

September

date | Scripture
1 | 2 Korint 5:11-21
2 | 2 Korint 6:1-13
3 | 2 Korint 6:14–7:7
4 | 2 Korint 7:8-16
5 | 2 Korint 8:1-15
6 | 2 Korint 8:16-24
7 | 2 Korint 9:1-15
8 | 2 Korint 10:1-18
9 | 2 Korint 11:1-15
10 | 2 Korint 11:16-33
11 | 2 Korint 12:1-10
12 | 2 Korint 12:11-21
13 | 2 Korint 13:1-14
14 | Galesia 1:1-24
15 | Galesia 2:1-16
16 | Galesia 2:17–3:9
17 | Galesia 3:10-22
18 | Galesia 3:23–4:20
19 | Galesia 4:21–5:12
20 | Galesia 5:13-26
21 | Galesia 6:1-18
22 | Epeses 1:1-23
23 | Epeses 2:1-22
24 | Epeses 3:1-21
25 | Epeses 4:1-16
26 | Epeses 4:17–5:2
27 | Epeses 5:3-33
28 | Epeses 6:1-24
29 | Pilipi 1:1-26
30 | Pilipi 1:27–2:18

October

date | Scripture
1 | Pilipi 2:19–3:6
2 | Pilipi 3:7–4:1
3 | Pilipi 4:2-23
4 | Kolosia 1:1-20
5 | Kolosia 1:21–2:7
6 | Kolosia 2:8-23
7 | Kolosia 3:1-17
8 | Kolosia 3:18–4:18
9 | 1 Tesalonaika 1:1–2:9
10 | 1 Tesalonaika 2:10–3:13
11 | 1 Tesalonaika 4:1–5:3
12 | 1 Tesalonaika 5:4-28
13 | 2 Tesalonaika 1:1-12
14 | 2 Tesalonaika 2:1-17
15 | 2 Tesalonaika 3:1-18
16 | 1 Timoti 1:1-20
17 | 1 Timoti 2:1-15
18 | 1 Timoti 3:1-16
19 | 1 Timoti 4:1-16
20 | 1 Timoti 5:1-25
21 | 1 Timoti 6:1-21
22 | 2 Timoti 1:1-18
23 | 2 Timoti 2:1-21
24 | 2 Timoti 2:22–3:17
25 | 2 Timoti 4:1-22
26 | Taitos 1:1-16
27 | Taitos 2:1-14
28 | Taitos 2:15–3:15
29 | Pirimon 1:1-25
30 | Hibru 1:1-14
31 | Hibru 2:1-18

November

date | Scripture
1 | Hibru 3:1-19
2 | Hibru 4:1-13
3 | Hibru 4:14–5:14
4 | Hibru 6:1-20
5 | Hibru 7:1-19
6 | Hibru 7:20-28
7 | Hibru 8:1-13
8 | Hibru 9:1-10
9 | Hibru 9:11-28
10 | Hibru 10:1-18
11 | Hibru 10:19-39
12 | Hibru 11:1-16
13 | Hibru 11:17-31
14 | Hibru 11:32–12:13
15 | Hibru 12:14-29
16 | Hibru 13:1-25
17 | Jeims 1:1-18
18 | Jeims 1:19–2:17
19 | Jeims 2:18–3:18
20 | Jeims 4:1-17
21 | Jeims 5:1-20
22 | 1 Pita 1:1-12
23 | 1 Pita 1:13–2:10
24 | 1 Pita 2:11–3:7
25 | 1 Pita 3:8–4:6
26 | 1 Pita 4:7–5:14
27 | 2 Pita 1:1-21
28 | 2 Pita 2:1-22
29 | 2 Pita 3:1-18
30 | 1 Jon 1:1-10

December

date | Scripture
1 | 1 Jon 2:1-17
2 | 1 Jon 2:18–3:2
3 | 1 Jon 3:3-24
4 | 1 Jon 4:1-21
5 | 1 Jon 5:1-21
6 | 2 Jon 1:1-13
7 | 3 Jon 1:1-14
8 | Jiud 1:1-25
9 | Waimaḡatara 1:1-20
10 | Waimaḡatara 2:1-17
11 | Waimaḡatara 2:18–3:6
12 | Waimaḡatara 3:7-22
13 | Waimaḡatara 4:1-11
14 | Waimaḡatara 5:1-14
15 | Waimaḡatara 6:1-17
16 | Waimaḡatara 7:1-17
17 | Waimaḡatara 8:1-13
18 | Waimaḡatara 9:1-21
19 | Waimaḡatara 10:1-11
20 | Waimaḡatara 11:1-19
21 | Waimaḡatara 12:1-18
22 | Waimaḡatara 13:1-18
23 | Waimaḡatara 14:1-20
24 | Waimaḡatara 15:1-8
25 | Waimaḡatara 16:1-21
26 | Waimaḡatara 17:1-18
27 | Waimaḡatara 18:1-24
28 | Waimaḡatara 19:1-21
29 | Waimaḡatara 20:1-15
30 | Waimaḡatara 21:1-27
31 | Waimaḡatara 22:1-21

Goloseri

Giu tenatenaḡaḡa anikataienama gabunama

Alabasta - inam yeku isanama. Inam yekune dugi a voivoiedina.

Alfa - inam Gurik banegidima adi alfabetma pakanama, be Omega inam adi alfabetma damonama, maika A be Z. Be Yesu tauna vutuna Alfa be Omega baninama tauna vutuna pakane da damone e miamiana.

Amen - inam Gurik bonane. Dawawa bonane: ‘Inam Riukaua’.

Anea - inam Mamaitua na tauwai noyanoyama.

Apasol - inam Gurik adi bonama. Taudi Yesu na noyama yawai karena, dabudine waimuriwatanenama ai karena naumeki da Yesu ya guri be ya midisuḡu munaḡana. Be taudi yaba matabuna a tubutubuḡana matedie a kitana. Vutuna aubainama Yesu ya riupore nawedina dobu matabuna da inam varinama ta rauguguyena banaga ḡarodie. Inam vutuna tawai isana ‘apasol’.

Areopagas - inam meagai Aten nopone oya isanama. Be inam oyanama debane Aten babadidima adi kaba waiboruma gabunama.

Arua Babau - inam Mamaitua na Aruama.

Babataito - na kauama inam umanama: Boni inam banaga upa nopone a kawa miatutu be a kawa midisuḡu munaḡena. Babataito na banima inam rabuiteḡa.

1. Kawa miatutu inam guri ewai matairena. (Rom 6:8; Kolosia 2:20)

2. Raḡanine topa nopone inam kokoaga ewai matairena

3. Kawa midisuḡu inam gurie be e midisuḡu munaḡana ewai matairena. (Galesia 2:20)

Babataitoe banaga tawai aninana da uma kededima rabuiteḡa inam riu kaua. Babataito ewai maḡatarana da inam baneginama yai rawa kuristenna. Banaga aitau da ya babataitona, tauna na noḡotama ya vitaredi be Yesu Keriso yai sumaḡe da Yesu tauna na gewagewama ya noḡota poredina. Inam raḡanine tauna yodi Yesu Keriso ei muriwatane be e voteyeteyena.

Babilon - inam agunai Rom meagainama isanama semosemonama.

Banaga Natunama - Boni peroveta tenaḡa isanama Deniel tauna inam isanama ya vatovatona. Inam isanama baninama teneḡinama maika Tauwai yawasana. Deniel 7:13 ko kitana. Yesu inam isanama ya paḡo be tauname ya giugiu munaḡena.

Bodubodu - Gurik baibol nopone ‘bodubodu’ nam ima kenakenana. Be Gurik nopone ‘winter’ e kenakenana. Inam nam maika bodubodu be inam tururu ya moraba kauana, freezer nopone maika.

Buredi-Nam-Sasasanina soinama - inam “Feast of Unleavened Bread”. Exodus 13 ko kitana. Naḡopore soinama nopone Buredi-Nam-Sasasanina soinama mate a voivoia tenaḡedina. Baninama Jius banegidima taudi Ijipt gosenama aubainama, taudi nam deḡo gavogavo i kenana da sibo yist buredi nopone sibo a boru be buredi a sasana.

Dekapolis - inam provins isanama, be nopone inam meagai matabudi 10.

Denari - Metiu 20:2 nopone ko kitana da raḡan tenaḡa na maesama bisa. Denari tenaḡa inam taubagibagi na maesama raḡan tenaḡa nopone.

Diaboro - tauna Seitan. Diaboro inam Gurik bonane, tauna tauwai karakarakutu be tauwai kaikaiyovu.

Dom nam dibuboruboruna - inam penama adi kaba miama. English tawai isana ‘abyss’.

Duragon - inam musara ḡasiḡasinama dosinama, be kitanama wainua nainairinama. Be duragon inam tauna vutuna Seitan, arua gewegewedima adi guyauma. Waimaḡatara 12:3–13:4.

Eibraham - Israel dobunama nopone Mamaitua Eibraham ya vine dokena da dam matabudi tamedima tauna. Vutuna aubainama Mamaitua Eibraham ya riuena da na dobuma Ura be na banagama e gosedi be dobu vaunama e utena. Eibraham Mamaitua bonanama ya voteyeteye be ya midisuḡu ya naḡona madanie, be modi toitoi a kovina muriḡa da dobu Mamaitua ya sausaugena ya banavina. Inam dobunama yodi tawai isana ‘Israel’. Mamaitua na ḡoanama da Israel banegidima e voiedi da natunatunama ta tubuḡa be e rabedina. Vutuna aubainama waianina Eibraham ḡarone ya boruna. Tauna na waivima isanama ‘Sera’, be taudi nam ti natuna rubuna, naumeki da ai rawa dosina. Be taudi ai sumaḡana aubainama, Mamaitua mataira dosinama ya voie da ai natunana. Be natudima isanama ‘Aisik’.

Ekalesia - inam Mamaitua na damma. Be taudi vutidiḡa Keriso tubuḡinama.

Eteni - banegidima inam tauda dobu matabuna nopone tà miamiana isadama, be nam Israel banegidi. Jius ko kitana.

Gaga pesinama - inam gaga ḡesau, nam taitai be tauna kai. Be pesinama ya nito kauana, be ta kuma da kai e tubutubuḡana.

Galili - inam provins Israel kantri nopone.

Gureipi - inam tauna taitai bo kai ḡaubonama Englishie isanama ‘vine’ votanama. Be e vota be e puripurina kitanama maika kai piroma e puripurina nama. Gureipi ta tutubuyo da upanama ta paḡo be waen ta voivoiena.

Guyau - inam tauna ‘King’. Tauna banaga matabudi kantri tenaḡa nopone ya raberabedina be aubainama a noyanoyana.

Haleluya - inam kawa saḡe riunama. Raḡanine Jius banegidima Mamaitua kawa saḡenama a ḡoena, taudi a riuriuna, ‘Haleluya’. Inam riunama baninama inam ‘Mamaitua tà kawa saḡena.’

Hemes - Sus ko kitana.

Herod - Baibol nopone guyaguyau matabudi 4 inam isanama a paḡona.

Guyau Herod, banaga awai isana Herod Wairewapaninama. Tauna na waiguyauma raḡanine Yesu ya tubuḡana. Be tauna vutuna ya rarau rubuna da Yesu ḡaubone sibo yai gurina. Metiu 2:1-22 be Luk 1:5 ko kitedina.

Guyau Herod Antipas, tauna na waiguyauma raḡanine Yesu Galilima na noyama yai karena, tauna ya rarau guguya be mataira dosidima ya voivoiedina. Inam Herodnama tauna vutuna Herodias ya naḡi be Jon Tauwai babataito gadonama ya tomna. Be mate Yesu a etaetarena raḡanine, Pontis Paelat Yesu ya riupore nawena inam Herodnama ḡarone. Mak 6:14-29 be Luk 23:6-12 ko kitedina.

Guyau Herod Agripa I, tauna banaga aitauḡa Yesu Keriso awai sumaḡena ya raukivi gewegewedina. Tauna vutuna Jeims yai gurina, Jon tasinama. Apasol 12:1-23 ko kitana.

Guyau Herod Agripa II, tauna vutuna Pol ya etare be ya riupore nawena Romma Sisa ḡarone da tauna sibo ya etarena. Apasol 25:13–26:2; 26:19; 26:27-32 ko kitedina.

Hosana - inam Hibru bonanama. Inam baninama, ‘Bada, kwai yawasanimai!’

Jius - inam taudi banaga aitauḡa Israel kantri nopone ta miamiana, taudiḡa isedima. Eteni ko kitana.

Judia - inam provins Israel kantri nopone.

Kamel - inam musara dosinama, maika kau tauḡominama dosinama.

Kepas - inam Hibru bonane yeku tawai isana.

Keriso - be Mesaia taudi riu teneḡidima. Keriso inam Gurik bonane, be inam nam isa. Keriso baninama inam: Mamaitua tauna ya vinena da banaga ei yawasanidina. Be tauna tokare Mamaitua na waiguyauma e yovoḡe be banaga be yaba matabudi ei badedina.

Kilomita - inam - madani na ruvama. Maika agunai Dogura da Wedau.

Kito - tauna banaga tuninama kerokero toitoi be a vadateḡe be ya miamiana, baninama banaga imai davudi aubainama. English tawai isana ‘Leprosy.’

Kokoaga - Israel taudi nam guri ti dobodobodina, be taudi gubae a sivusivudina, maika Yesu.

Kopitom - inam umanama: Jius adi vaivaima inam seda tautauḡomidima ta tubutubuḡana adi raḡanima 8 murine, taudi kutidima isune kopidima ta tomtom porena, Mamaitua boni Eibraham ya riuriuena ruvane. Genesis 17:9-14 ko kitana. Kopitom inam ewai maḡatarana da inam tauna Jius baneginama.

Kuristen - banaga Yesu tawai muriwatanena taudi isedima Kuristen.

Mana - inam kani isanama. Boni Israel banegidima modi 40 nopodie dobu kavakavane a vaḡavaḡaina raḡanine, Mamaitua inam kaninama ya utedi be a kanikanina. Inam kaninama raḡan patapatanama marae ya kurukuruva yovona. Be Sabat raḡaninama taunaḡa mana nam ti yovoyovona.

Mesaia - be Keriso taudi riu teneḡidima. Mesaia inam Hibru bonane, be inam nam isa. Mesaia baninama inam: Mamaitua tauna ya vinena da banga ei yawasanidina. Be tauna tokare Mamaitua na waiguyauma e yovoḡe be banaga be yaba matabudi ei badedina.

Naḡopore - inam soi isanama, English ‘Passover’. Inam soinama nopone Jius banegidima adi noḡotama e munaḡa da boni nema Ijipt a dobidobi porena, vutuna ta noḡonoḡotina. Inam raḡanine Mamaitua na aneama ya riuporena Ijipt banegidima ḡarodie da vada tenatenaḡaḡa nopodie seda kaevoudima sibo yai guridina. Be Mamaitua Jius banegidima ya riuedina da taudi sibo sipu natunama ai guri be kosininama adi matakedae a virana. Be anea kosina matakeda viraviranama ya kitakitana dabudine nam aitau i gurina, naumeki da inam vadanama ya naḡo pore be wari vadae ya naḡona. Vutuna aubainama yodi soi isanama ‘Naḡopore soinama.’ Exodas 12:1-16 ko kitana.

Olip - inam kai, be votanama inam oeri ta voivoiedina anirau buka be bunama aubaidima, maika oil palm.

Olta - Olta tenaḡa musara anigabu basunama aubainama, inam doḡae be nam tempol nopone. Be olta ḡesau inam piupiu anigabubasunama aubainama. Inam tempol nopone.

Omega - Alfa ko kitana.

Parisi - Parisi taudi dam ḡaubonama tarawatu riuriuna nama ta miamiana.

Pearl - yeku iḡoti noponama kurenama maika.

Pentekost - inam namba 50. Taudi nama awai isana, baninama Naḡopore soinama murine raḡan matabudi 50 da Pentekost soinama awai karena. Tauwai sumaḡa Pentekost soinama ta voivoiena, baninama inam raḡanine Arua Babau ya yovona.

Pero - inam Ijipt banegidima adi guyauma.

Pita - inam Gurik bonane yeku tawai isana.

Sabat - inam Satade be nam Sande. Mamaitua dobu be yaba matabudi ya voivoia rovodina, inam raḡanine tauna ya siperena. Inam vutuna Sabat be Jius adi kaba waitaparoroma raḡaninama. Genesis 2:1-3 ko kitana.

Sadisi - inam Jius dam ḡaubonama, taudi midisuḡu munaḡa nam tiwai sumaḡena.

Saion - inam oya isanama. Be inam oyanama debane meagai dosinama Jerusalem. Be meagainama poune tempol ya midimidina.

Sakibegi - inam peroveta ḡesaudima adi garama be nuaboya na matairama garedima. Genesis 37:34 bo Waimaḡatara 11:3 ko kitedina.

Salfa - inam yaba ta gabuna yai poya kauana, be basunama ya pana kauana.

Samaria - inam provins Israel kantri nopone.

Sanedrion - inam maika parlament.

Seitan - tauna vutuna arua gewegewedima adi guyauma, be Mamaitua tauwai ḡavienama. Tauna e rarau rubu guratana da banaga ei kedadoka waigewedi da gewagewa ta voiena. Seitan isanama ḡesaunama inam ‘Diaboro’, uma dobunama kana guyauma.

Selot - inam political party be taudi kerere tauvoiedima.

Sinagog - inam Jius adi kaba waiboruma vadanama. Be Sabat raḡandie inam vadane a tapataparorona, baninama tempol madanie aubainama. Be wari raḡan dabudi banaga a etaetaredina.

Siruva - inam teneḡinama maika Denari. Denari ko kitana.

Sisa - tauna na waibadama dosi yababinama. Tauna na waibadama dibune, guyaguyau a miamiana.

Sus - inam Gurik banegidima adi bariawama, be taudi a rarau dunena maika Mamaitua. Sus tauna yai rewapana kauana, be Hemes tauna Sus na tana kirokiroḡama.

Tauwai yawasana - tauna vutuna Yesu. Tauna ya mariyawa be dà gewagewama maesinama ya guri be ya kuvesidana. Vutuna aubainama yodi deḡoda tauda tauna tài sumaḡena, yawasana tà paḡona.

Tempol - inam Jius adi kaba taparoroma vadanama Jerusalem nopone. Be inam dabudine Jius banegidima Mamaitua ḡarone a rarau puyona, be nam sinagog nopone.

Tipa - Bada Yesu tauna aubaidama ya tipana Tamanama ḡarone.

Tuera - tauna sida. Banaga kaḡanama be nimanama a guri be ḡesaudima ai kaukudukuduna.

Vokaukaua raḡaninama - inam Paraide. Baninama Jius taudi nam Sabatie tima noyanoyana, maika raubuka bo yaba ḡesaudima. Vutuna aubainama taudi Paraide ta vovo kaukaua wainonoḡana.

Waianina bogesinama - Inam bogesinama boni Mousis kaie ya voiena, be kainama taurinama matabuna goldie a patina. Be inam bogesinama nopone yeku tabetabedima rabui, be inam yekudima bogedie boni Mamaitua na riuvavasaḡama 10 ya girumidina, Hibru 9:3-4 ko kitana. Be Israel banegidima taudi dobu kavakavane a naḡonaḡona raḡanine, inam bogesinama a kiroḡi be mate a naḡonaḡona. Inam bogesinama be abaḡa nopone a kenakenana taudi yaba babau vavasaḡidima, baninama inam waianina poranama matairidima. Inam waianina poranama Mamaitua ya voiena Israel banegidima, be tauna poudie.

Waianina vaunama - inam Mamaitua ya saugedana da gewagewa e noḡota poredi be na tarawatuma nopode e girumina.

Yeku - Gurik bonane tawai isana ‘Pita’, be Hibru bonane tawai isana ‘Kepas’. Baibol kana raḡanie yeku e giugiuena inam tauna Yesu.

Yeku kurikuridima - inam yekudima waimatakanikanidima be maesidima dosidima.

Aget - yeku gidagidava ḡominama.

Ametist - yeku raumorawa gatugatunama maika.

Beril - yeku tapara kobosunama maika.

Kanelian - yeku sabasabanama.

Kirisolait - yeku tadawara bodinama maika.

Kirisopres - yeku gidava vogapugapunama.

Daimond - yeku kitanama garasi ḡavoḡavorinama maika.

Emorold - yeku kitanama garasi gidegidevinama maika.

Hayasin - yeku kitanama nabuka raudubadubana maika.

Jaspa - yeku musara taurivatunama maika.

Mabol - inam yeku kitanama verenama be maesinama dosinama.

Sapaiya - yeku noponama egasi maika.

Sadonikis - yeku yogeyogenama.

Topas - yeku kitanama garasi yawayawanama maika.

Yist - Yist ḡaubonama buredi nopone ta boru be buredi e moramorabana. Yist e daberarana maika tuva. Ḡaubonama kwa riḡa be topae kwa boruna, inam e daberarana. Be yist ḡaubonama parawa nopone kwa boruna, inam e daberarana.