^

Dhao Alkitab

Genesis and the New Testament in the Dhao language of Indonesia

Kejadian dan Perjanjian Baru dalam bahasa Dhao

copyright © 2012 Unit Bahasa dan Budaya
Language: Dhao
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not make any derivative works that change any of the actual words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2022-03-11

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

526bd1ea-5f35-574c-9a7a-dabc714cb5d3

Lii lolo dhu uru tèka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Lii lolo dhu uru tèka Nèti Ama Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha

1

Ama Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru, rai-haha, dènge isi ra

1 Uru-uru tèka, Ama Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha.

2 Lodꞌo rai-haha jꞌajꞌi mèka, aaꞌi-aaꞌi dhae mèci mèka. Dhu abhu, èi. Aa maroga aatu-aatu saguru nare ne. Ka Roh Lamatua lela ètu dedha èi èèna.*

3 Hèia Ama Lamatua peka, “Hudꞌi ku dènge saraa.” Ropa peka nare sèmi neꞌe, ka saraa jꞌajꞌi dènge ka. 4 Ropa nèdhi saraa ne, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa. Hèia Na hagꞌe eele saraa nèti maroga, sèna ka èci-èci ka dènge taa na. 5 Ka pangare saraa ne ‘mèu’, aa maroga na ‘mèda’. Neꞌe ne, lodꞌo ka èci kèna.

6-7 Hèia Ama Lamatua lii hari, Na peka, “Hudꞌi dènge ku era talele, sèna ka hagꞌe eele èi. Nèti èèna ka, èi re dedha, aa abhu kahèi èi re haha.” Ropa peka nare sèmi èèna, hèia èi bꞌagi dènge mi dua. 8 Ka Na pangare èi re dedha na, ‘liru’. Neꞌe ne, lodꞌo ka dua kèna.

9 Hèia Ama Lamatua peka hari, aku Nèngu na, “Èi re haha hudꞌi pakaboko ku mi ca era, sèna ka abhu rai kamango.” Ropa padhai lii nare sèmi neꞌe, jꞌajꞌi dènge ka rai mango. 10 Ka era rai mango, Na pangare na ‘rai-dedha’; aa era èi dhu kaboko èèna, Na pangare na ‘dhasi’. Ropa nèdhi aaꞌi-aaꞌi ne, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa. 11 Ka Ama Lamatua lii hari, peka na, “Rai hudꞌi pamamuri ku rupa-rupa ana aajꞌu. Sèna ka abhu ajꞌu dhu hua, dhu dènge lamusi, aa dhu dènge rèu mangèru. Sèna ka ajꞌu-ajꞌu se, hua-hela madhutu rupa rèngu.” Ropa padhai lii nare sèmi neꞌe, jꞌajꞌi dènge ka ana aajꞌu aaꞌi-aaꞌi ra. 12 Ètu dedha-rai, ana aajꞌu se hua-hela ka madhutu rupa rèngu. Ropa nèdhi aaꞌi-aaꞌi se, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa. 13 Neꞌe ne, lodꞌo ka tèlu kèna.

14-15 Hèia Ama Lamatua lii hari, aku Nèngu na, “Re bèka dedha, hudꞌi abhu ku mèdha dhu saraa, ho pasaraa rai-haha ne. Hudꞌi abhu mèdha dhu pasaraa re mèu, aa abhu kahèi dhu pasaraa re mèda. Rèngu aaꞌi-aaꞌi se, jꞌajꞌi tadha, ho sèna ka bisa ige lodꞌo, hèru, dènge tèu.” Ropa padhai lii nare sèmi neꞌe, mèdha dhu heo aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi dènge ka. 16 Ka Na tao ka mèdha kapai dua dhu pasaraa rai-haha. Dhu kapai risi, pasaraa re mèu; aa dhu ako ana iiki, pasaraa re mèda. Aa Na tao hua-hètu kahèi. 17 Na tèke mèdha dhu saraa sèra ètu dedha-liru, sèna ka loti mai asa rai-haha. 18 Ka mèdha se, pasaraa ka re mèu, aa pasaraa re mèda. Dènge jꞌara neꞌe, Na hagꞌe eele saraa nèti maroga. Ropa nèdhi aaꞌi-aaꞌi se, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa. 19 Neꞌe ne, lodꞌo ka èpa kèna.

20 Hèia Ama Lamatua padhai lii hari, peka na, “Hudꞌi abhu ku ae-ae dhu mamuri ètu dꞌara èi. Dènge hudꞌi abhu ku rupa-rupa manu-bhui dhu lela ètu dedha rai-haha ne.” 21 Ka Na tao ka iꞌa aaꞌi-aaꞌi dènge badha kapai dhu mamuri ètu dꞌara èi. Na pajꞌajꞌi kahèi manu-bhui aaꞌi-aaꞌi. Ropa nèdhi aaꞌi-aaꞌi se, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa. 22 Ka Na padhai lii ho sèna ka hia berkat mi aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri, peka na, “Iꞌa se, hudꞌi laa bèba-kacanga sèna ka papènu èi ètu mia-mia. Aa manu-bhui, asa tabha kahèi.” 23 Neꞌe ne, lodꞌo ka lèmi kèna.

24-25 Ka Ama Lamatua peka hari, na, “Hudꞌi abhu ku rupa-rupa badha dhu mamuri ètu rai-dedha. Sèmi: badha-manu dhu ani, badha hui, dènge badha dhu rodꞌo, èci-èci ka dènge rupa na.” Ropa padhai lii nare sèmi neꞌe, badha aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi dènge ka. Ropa nèdhi aaꞌi-aaꞌi se, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa.

26 Ka Ama Lamatua peka hari, aku Nèngu na, “Hua iia, mai Ta pajꞌajꞌi dhèu, madhutu rupa Èdhi. Hudꞌi laa ra leru dènge ator iꞌa aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara dhasi, manu-bhui aaꞌi-aaꞌi ètu dedha-liru, badha-manu dhu ani, dènge badha leo aaꞌi-aaꞌi ra dhu mamuri ètu rai-haha ne.”✡

27 Hèia Na pajꞌajꞌi dhèu rai-haha ne madhutu rupa Na. Na pajꞌajꞌi si, dhèu mone dènge dhèu bhèni. 28 Ka Na padhai lii ho sèna ka hia berkat mi rèngu, aku Nèngu na, “Miu hudꞌi bèba-kacanga ku, sèna ka pea papènu rai-haha ne, ho mi ator ne. Jaꞌa hia miu koasa, sèna ka mi ator iꞌa, manu-bhui, dènge badha-manu aaꞌi-aaꞌi ra ètu rai-haha ne. 29 Mi nanene paie-iie! Jaꞌa hia miu rupa-rupa ngangaꞌa ètu rai-haha neꞌe. Sèmi: ana aajꞌu dhu dènge hua, dhu dènge lamusi, aa dhu dènge rèu mangèru. 30 Jaꞌa hia rupa-rupa ana aajꞌu kahèi sèna ka jꞌajꞌi ngangaꞌa badha. Ngangaꞌa hia badha-manu dhu ani, badha hui, badha dhu rodꞌo, dènge manu-bhui.” Ropa padhai lii nare sèmi neꞌe, ngangaꞌa badha sèra aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi dènge ka. 31 Ropa nèdhi aaꞌi-aaꞌi se, dꞌara Na karejꞌe, lula ngaa dhu Na adꞌu, mema beꞌa. Neꞌe ne, lodꞌo ka èna kèna.

2

1 Dènge jꞌara sèmi èèna ka, Ama Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru, rai-haha, dènge isi ra aaꞌi-aaꞌi.

2 Ropa Na sabꞌa èle, asa bèli èèna, lèke dènge lodꞌo ka pidhu. Hèia Na ae nèti sasabꞌa-laꞌa Na. 3 Dènge jꞌara neꞌe, Na tao lodꞌo ka pidhu ne, lodꞌo dhu kapai risi nèti lodꞌo dhu leo sèra. Na tao sèmi èèna, lula Na paꞌèle aaꞌi le sasabꞌa Na, ka ètu dꞌara lodꞌo ka pidhu na, Na ae. 4a Dꞌai sange neꞌe ka, lii lolo Ama Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha ne.

Ama Lamatua pajꞌajꞌi dhèu mone dènge dhèu bhèni

(Mateos 19:4-6, Markus 10:4-9, 1 Korintus 6:16, 15:45,47, Epesus 5:31-33)

4b Lodꞌo Ama LAMATUA heka pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha èèna, 5-6 dhae abhu mèka ana aajꞌu, lula Na papuru mèka èjꞌi. Taa èèna, dhoka sèbꞌu èi di, mai nèti dꞌara rai ho pabasa rai re dedha. Aa abhu mèka dhèu rai-haha dhu tao oka-tedhe. 7 Èle èèna ka, Ama LAMATUA nare rai ciki, ka Na pajꞌajꞌi dhèu rai-haha. Hèia Na tiu aꞌae Na asa dꞌara sahènga dhèu na, ka na mamuri dènge ka.

8 Hèia Ama LAMATUA bhoke oka cue ètu rai Eden, re bèka dhimu. Hèia Na hia dhèu ne pea ètu dꞌara oka na. 9 Ètu dꞌara oka èèna, Na pamamuri rupa-rupa ajꞌu dhu beꞌa, dhu dhèu bisa raꞌa. Aa Na pamamuri kahèi ajꞌu dua kapua ètu talora aae oka èèna. Ladhe dhèu raꞌe hua nèti ajꞌu èci, na mamuri taa-taa. Aa ladhe dhèu raꞌe hua nèti ajꞌu èci hari, neꞌa hagꞌe mia dhu beꞌa, aa mia dhu karehe.

10 Ètu era èèna, abhu loko èci dhu hae nèti dꞌara oka èèna. Loko èèna, èpa kacanga. 11 Kacanga ka èci na, ngara na Pison. Nèngu ka dhu hae pale-lème rai Hawila dhu abhu hualaa ae-ae. 12 Ètu era èèna ka, abhu poe-pai, ajꞌu dhu raa na hèu mèngi, dènge hadhu kaleꞌe. 13 Kacanga ka dua, ngara na Gihon. Kacanga ne, hae pale-lème rai Kus.* 14 Kacanga ka tèlu, ngara na Tigris. Kacanga neꞌe ka, jꞌajꞌi mi too rai Asyur† re ca bèka dhimu. Kacanga ka èpa, ngara na Efrat.

15 Ka Ama LAMATUA hia dhèu pea ètu dꞌara Eden, ho na ladhe-leru oka èèna. 16 Hèia Na hia paredha mi dhèu ne, aku Nèngu na, “Hua aajꞌu aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara oka ne, èu bisa muꞌa. 17 Te ngaa èci dhu èu bisa boe muꞌa. Nuka hua nèti ajꞌu dhu neꞌa hagꞌe mia dhu beꞌa, aa mia dhu karehe. Ladhe muꞌa, èu madhe dènge.”

18 Ka Ama LAMATUA tuhu haru lii Na, aku Nèngu na, “Babeꞌa na aadꞌo, ladhe dhèu ne mamuri mesa na. De Jaꞌa neo pajꞌajꞌi hia ne, anga ca dhèu dhu pamèci dènge ne.”

19-20 Lodꞌo èèna, Ama LAMATUA nare rai ciki, ka Na tao rupa-rupa badha dènge manu-bhui. Hèia Na pangèdꞌu si asa dhèu ne, sèna ka na pangare si. Ka dhèu ne pangare badha se dènge manu-bhui aaꞌi-aaꞌi ra, èci-èci ka dènge ngara ra. Te ngaa dhèu ne abhu mèka anga dhu pamèci dènge nèngu.

21 Hèia Ama LAMATUA pabhèjꞌi luu dhèu neꞌe. Ropa na bhèjꞌi, Ama Lamatua nare rui karasa na calaa, ka Na pakateme hari nuꞌa deo na. 22 Nèti rui ne, Na pajꞌajꞌi bhèni ca dhèu. Hèia Na pangèdꞌu bhèni ne mi dhèu èèna. 23 Ropa ladhe nèdhi bhèni ne, ka dhèu na peka, aku nèngu na,

“Waaa! Neꞌe ne ku! Sèmi neꞌe ku, heka pamèci dènge jaꞌa kèna!

Rui na, sama èci èèna ka dènge rui jaꞌa.

Aa isi na, sama kahèi dènge isi jaꞌa.

Lula nèngu ne, jꞌajꞌi nèti dhèu mone, nèti èèna ka jaꞌa pangare ne, ‘dhèu bhèni’.”‡

24 Nèti èèna ka, dhèu mone hudꞌi tèke eele ku ina-ama na,

ho laꞌe mamuri dꞌara èci dènge dhèu èmu-kamali na,

lula dua ra, jꞌajꞌi le èci.

25 Lodꞌo èèna, dua ra dhu dènge boe mèdha-papake, te ngaa ra makae boe.

3

Dhèu roꞌo boe madhutu lii Ama Lamatua

1 Nèti badha aaꞌi-aaꞌi dhu Ama LAMATUA pajꞌajꞌi ètu rai-haha ne, mege ka dhu mèu risi kapodꞌe-kabèli. Ca lodꞌo, mege karèi bhèni na, aku nèngu na, “Tareꞌa, do? Ama Lamatua kai miu baku miꞌa hua aajꞌu aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara oka neꞌe.”

2-3 Ka bhèni na bꞌala, “Aadꞌo! Jiꞌi bisa ngaꞌa! Dhodhoka ajꞌu ca kapua ètu talora oka ne, Ama Lamatua kai, baku ngaꞌa hua na. Na peka na, jiꞌi baku ngaꞌa, aa baku gꞌagꞌe hua èèna kahèi, te aadꞌo na, jiꞌi madhe!”

4 Te ngaa mege na dhaa, aku nèngu na, “Waa! Sèmi boe èèna! Miu se madhe boe! 5 Ama Lamatua mema kai tareꞌa sèmi èèna, lula dhu neꞌa le, ladhe miꞌe hua aajꞌu èèna, miu jꞌajꞌi dꞌèlu-mèu sèmi Nèngu. Ho èèna na meꞌa mia dhu beꞌa, aa mia dhu karehe.”

6 Aa bhèni ne ladhe na ajꞌu ne beꞌa titu kèna, dènge hua na ele boe kee. Na ngee, “Ladhe jaꞌa kuꞌa hua ajꞌu neꞌe, jaꞌa dꞌèlu-mèu.” Hèia puu nare ka hua ajꞌu èèna, ka naꞌe. Naꞌe nare, nèti hia dhèu èmu na, ka naꞌa kahèi. 7 Raꞌa rare ka, heka reꞌa na rèngu dhu pake boe mèdha dhu hutu ua rèngu. Nèti èèna ka, ra lui rèu ajꞌu ho paꞌabhe era makae rèngu.

8 Dꞌai lodꞌo nihia, dua ra tadèngi lii core haga Ama LAMATUA ètu dꞌara oka èèna. Ka dua ra rai lasi luꞌu asa ca bèka ajꞌu, sèna ka LAMATUA baku nèdhi si. 9 Te ngaa Ama LAMATUA paroa mi dhèu mone èèna, aku Nèngu na, “Adam! Èu ètu mia?”

10 Hèia mone na dhaa, “Jaꞌa tadèngi lii Lamatua ètu neꞌe. Te ngaa jaꞌa makae, lula jaꞌa pake boe mèdha ètu ua. Nèti èèna ka, jaꞌa rai pahuni iisi.”

11 Ka Lamatua peka na, “Cee ka dhu peka, na èu dhu pake boe mèdha-papake? De tasamia? Tatu èu muꞌa le hua ajꞌu dhu Jaꞌa kai na, sina ma?”

12 Ka na bꞌala, peka na, “Bhèni dhu Èu hia ho paꞌanga dènge jaꞌa èèna, ka dhu hia jaꞌa kuꞌa!”

13 Hèia Ama LAMATUA peka dènge bhèni na, aku Nèngu na, “Nga tao ka, èu adꞌu madha jꞌara èèna?”

Ka bhèni ne dhaa, peka na, “Te mege ne ka dhu agꞌo jaꞌa! Nèti èèna ka, jaꞌa kuꞌa.”

Ama Lamatua dhoo si

14 Èle èèna ka, Ama LAMATUA dhoo mege èèna, aku Nèngu na,

“Jaꞌa huku èu, lula tatao èu. Nèti badha aaꞌi-aaꞌi, dhoka èu di dhu abhu huku sèmi neꞌe. Mulai nèti deo neꞌe toke èu madhe, èu dhoka rodꞌo dènge kakara, aa muꞌa ètu rai di. 15 Jaꞌa tao sèna ka, èu loe boe pamusu dènge bhèni ne. Aa ana-èpu miu dua mi sèmi èèna kahèi. Ana-èpu èu, èèna na kadhi hui tèdhu dhèu. Te ngaa ca dhèu nèti ana-èpu bhèni ne, èèna na dhedhe palaho kètu èu.”

16 Èle èèna ka, Ama Lamatua peka dènge bhèni ne,

“Èèna na, Jaꞌa pasusa tabha èu, ropa èu dènge babia; lodꞌo mora iisi, èu asa tabha jꞌèra. Masi ka sèmi èèna, dꞌara èu dꞌèi taruu dhèu èmu èu, aa nèngu ka dhu ator èu.”

17 Ka Ama Lamatua peka dènge mone ne,

“Èu madhutu boe lii paredha Jaꞌa, te ngaa èu nanene dhoka lii dhèu èmu èu di, ka èu muꞌa hua ajꞌu dhu Jaꞌa kai èèna. Nèti èèna ka, èu abhu huku kahèi. Aa rai lèke huku kahèi. Nèti deo neꞌe, toke dꞌai èu madhe, hudꞌi èu kabèli rai, heka èu abhu ngangaꞌa kèna. Dènge sabꞌa bia sèmi neꞌe ka, èu heka mamuri kèna. 18 Masi ka èu sèle rupa-rupa hini èèna ka, te ngaa dhu muri mai dhodhoka dhudhu-sete di. 19 Hudꞌi èu èi kabhèsu haa ku, heka rai hia èu ngangaꞌa kèna. Èu hudꞌi sabꞌa bia sèmi èèna ku, toke dꞌai lodꞌo èu madhe. Èu ne, Jaꞌa pajꞌajꞌi nèti rai. De ladhe èu madhe, èu jꞌajꞌi hari rai.”

20 Èle èèna ka, Adam pangare dhèu èmu na ‘Hawa’ (dhu sasoa na ‘dhu mamuri’), te nèngu ka jꞌajꞌi ina nèti dhèu dhu mamuri aaꞌi-aaꞌi.*

21 Hèia Ama LAMATUA tao mèdha-papake nèti kaꞌuri badha, ka papake dua ra.

Ama Lamatua babège eele Adam dènge Hawa

22 Ka Ama LAMATUA peka, “Limuri ne, dhèu reꞌa le, mia dhu beꞌa dènge mia dhu karehe, sèmi Èdhi kahèi. De mage dhoka, rèngu raꞌa hua ajꞌu dhu èci hari na, dhu hia mamuri taa-taa.” 23 Èle èèna ka, Na babèga eele si nèti dꞌara oka Eden èèna, ho lasi asa era leo, sèna ka ra mamuri dènge sabꞌe oka-tedhe. Lula dhèu jꞌajꞌi nèti rai, de mamuri kahèi nèti rai. 24 Babège nare si, ka Lamatua paredha ana pajuu Na nèti sorga, dhu dènge èla,† ho lasi jꞌaga oka èèna re ca bèka dhimu. Rèngu dènge samala dhu heo haꞌa-haꞌa, dhu seru laꞌe-mai. Lamatua pua si bèdho eele jꞌara laꞌe sa dꞌara, te Nèngu dꞌèi boe dhèu puu rare hua ajꞌu dhu hia ra mamuri taa-taa èèna.

4

Kaen dènge Habel

1 Hèia Adam jꞌunu dènge dhèu èmu na, Hawa. Ka bhèni ne dènge babia. Hèia nara iisi ana mone ca dhèu. Ka na peka, aku nèngu na, “Jaꞌa abhu le ana mone ca dhèu, lula Ama LAMATUA soru nare le jaꞌa.” Ka na pangare ana ne, Kaen (dhu sasoa na ‘abhu’). 2 Hèia Hawa nara iisi hari ana mone èci. Ka na pangare ne Habel.

Dua ra kapai ka, Habel jꞌajꞌi dhèu madhenge badha. Aa aꞌa na Kaen, sabꞌa oka-tedhe. 3 Ca lodꞌo, Kaen nèti isi rai na cahagꞌe, ka hia LAMATUA. 4 Habel nèti ana-ana uuru kahibꞌi-kalèbho na. Na roro kahibꞌi-kalèbho se, ka nèti sisi dhu beꞌa hia Lamatua. Dꞌara Ama Lamatua karejꞌe ropa ladhe nèdhi korban nèti Habel ne. 5 Te ngaa Na dꞌèi boe korban unu Kaen. Hèia Kaen nasa bia, ka rèhu na mare boe.

6 Ka LAMATUA lii dènge Kaen, aku Nèngu na, “Kaen! Nga tao ka èu nasa sèmi èèna, ka rèhu èu mare boe? 7 Ladhe tatao èu beꞌa, na Jaꞌa sèmi èu dènge hua iia. De mu pangee uuru ku! Ladhe èu tao bhelu, na bhabhelu èèna naꞌe hari èu, sama sèmi meo neo pacèli maraho. De sèmi èu neo tao bhabhelu, beꞌa risi core eele ka!”

8 Ca tèka, Kaen gale Habel, na peka na, “Mai lati ngadꞌo oka, we.”* Ropa dua ra dꞌai dꞌara oka, Kaen kalabhe pamadhe ari na.

9 Ka LAMATUA karèi Kaen, aku Nèngu na, “Kaen! Ari mu ka mia?”

Hèia Kaen dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa keꞌa boe na ètu mia! Èu ngee na, jaꞌa dhèu kèpe haga na, do?”

10 Ka Lamatua bꞌala, “Nga tao ka èu bhelu sèmi èèna? Baku pangee na, èu pahuni more le raa ari èu ètu dꞌara rai, te Jaꞌa dhu kèdhi aaꞌi-aaꞌi le! 11 De lii dhoo lèke le mi dedha èu. Lodꞌo èu pamadhe ari èu, rai sakidꞌo nare raa na. De limuri ne, rai bisa heka nèti mamuri mi èu. 12 De ladhe èu sabꞌa oka-tedhe, rai ne hia heka èu ngaa-ngaa. Nèti deo neꞌe, èu luꞌu sa haa-sa dhimu, sèmi dhèu dhu dènge boe era paleo-paluꞌu.”

13 Te ngaa Kaen bꞌala LAMATUA, aku nèngu na, “Haii! Ama Lamatua, ee! Lamatua dhoo jaꞌa bia titu kèna, de jaꞌa pasae mèke boe nga. 14 Lula Lamatua bège eele jaꞌa nèti era neꞌe, jaꞌa kajꞌèu nèti Ama Lamatua. Jaꞌa kako lole-laa asa mia-mia. De ladhe paraga dènge dhèu, èèna na ra pamadhe jaꞌa.”

15 Te ngaa LAMATUA dhaa na, “Aadꞌo sèmi èèna! Dhèu cee dhu pamadhe èu, èèna na Jaꞌa huku ne, babia na pidhu hari risi nèti èu.” Hèia LAMATUA tao tadha mi Kaen, sèna ka dhèu reꞌa ho baku pamadhe ne. 16 Hèia Kaen tèke eele dènge era èèna. Laꞌe pakajꞌèu nèti LAMATUA, asa era èci, ètu bèka dhimu oka Eden. Era neꞌe, ngara na Nod dhu sasoa na, ‘lole-laa’. Ka na pea ètu era èèna.

Ana-èpu Kaen

17 Hèia Kaen leo-èmu, ka dhèu èmu na dènge babia. Ka nara iisi ana mone ca dhèu, dhu pangare na Henok. Hèia Kaen patitu rae cue, ngara na Henok, madhutu ngara ana na. 18 Ka Henok matana Irad. Hèia Irad matana Mehuyael. Mehuyael matana Metusael. Aa ana Metusael, Lamek.

19 Dhèu èmu Lamek, dhèu dua. Èci ngara na Ada, aa ca dhèu hari, ngara na Sila. 20 Ana Ada, ngara na Yabal. Ana-èpu na, jꞌajꞌi dhèu piara badha. Mamuri ra ètu boe ca era, aa ra pea dhoka ètu dꞌara paleo di. 21 Ari Yabal, ngara na Yubal. Ana-èpu Yubal, jꞌajꞌi dhèu gai sasadhu, dènge tiu sakino.

22 Dhèu èmu Lamek èci hari, Sila, nara iisi Tubal Kaen. Ana-èpu na jꞌajꞌi tuka bèsi, ka ra tuku mèdha ae-ae tao nèti bèsi, dènge tabaga. Ana hèni Tubal Kaen, ngara na Naꞌama.

23 Ca tèka, Lamek padedha iisi na ètu madha dhèu èmu dua ra, peka na, “Mi nanene, ee! Deo na, ana mone ngèru èci neo game jaꞌa. Te ngaa jaꞌa dhadhedhe ne, toke madhe. 24 Dhèu dhu pamadhe Kaen, abhu huku pidhu hari. Te ngaa cee ka dhu neo bꞌala ho pamadhe jaꞌa, abhu huku pidhu nguru pidhu hari.”

Ana Adam dhu leo, ngara na Set

25 Ka Hawa nara iisi hari ana mone ca dhèu. Hèia ra pangare ne, Set (dhu sasoa na, ‘hia’), lula aku Hawa na, “Ama Lamatua hia jaꞌa ana ne, sèna ka gati madha Habel, dhu Kaen pamadhe ne.” 26 Pe dꞌai nèbhu ku, Set abhu ana mone ca dhèu, dhu pangare na Enos.

Tèu èèna, dhèu mulai manèngi-mangajꞌi mi Ama LAMATUA.

5

Ana-èpu Adam toke Noh

1-2 Lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi dhèu rai-haha, Na tao si sama sèmi rupa Nèngu. Na pajꞌajꞌi si, dhèu mone dènge dhèu bhèni. Ka Na pangare si ‘dhèu rai-haha’, aa Na hia si berkat.

Dhèu dhu uru, ngara na Adam. Ana-èpu Adam, nuka sèmi neꞌe ka:

3 Lodꞌo Adam dꞌai 130 (ca ngasu tèlu nguru) tèu, na matana ana mone ca dhèu, dhu rèhu na nare Adam. Ka pangare na, Set. 4 Ka Adam mamuri hari dꞌai 800 (aru ngasu) tèu, hèia na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 5 Umur Adam 930 (ceo ngasu tèlu nguru) tèu, heka madhe kèna.

6 Lodꞌo Set dꞌai 105 (ca ngasu lèmi) tèu, na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Enos. 7 Ka Set mamuri hari dꞌai 807 (aru ngasu pidhu) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 8 Umur Set 912 (ceo ngasu canguru dua) tèu, heka madhe kèna.

9 Lodꞌo Enos mamuri dꞌai 90 (ceo nguru) tèu, na matana ana mone ca dhèu, ngara na Kenan. 10 Ka Enos mamuri hari dꞌai 815 (aru ngasu canguru lèmi) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 11 Umur Enos 905 (ceo ngasu lèmi) tèu, heka madhe kèna.

12 Lodꞌo Kenan dꞌai 70 (pidhu nguru) tèu, na matana ana mone ca dhèu, ngara na Mahalalel. 13 Ka Kenan mamuri hari dꞌai 840 (aru ngasu èpa nguru) tèu, ka na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 14 Umur Kenan 910 (ceo ngasu canguru) tèu, heka madhe kèna.

15 Lodꞌo Mahalalel dꞌai 65 (èna nguru lèmi) tèu, na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Yared. 16 Ka Mahalalel mamuri hari dꞌai 830 (aru ngasu tèlu nguru) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 17 Umur Mahalalel 895 (aru ngasu ceo nguru lèmi) tèu, heka na madhe kèna.

18 Lodꞌo Yared dꞌai 162 (cangasu èna nguru dua) tèu, na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Henok. 19 Ka Yared mamuri dꞌai 800 (aru ngasu) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 20 Umur Yared 962 (ceo ngasu èna nguru dua) tèu, heka madhe kèna.

21 Ropa Henok mamuri dꞌai 65 (èna nguru lèmi) tèu, na matana ana mone ca dhèu, ngara na Metusalak. 22 Ele èèna, Henok mamuri dꞌara èci dènge Ama Lamatua dꞌai 300 (tèlu ngasu) tèu. Ka na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 23-24 Na mamuri dꞌara èci dènge Ama Lamatua. Hèia lodꞌo na dꞌai 365 (tèlu ngasu èna nguru lèmi) tèu, ka na ele, lula Ama Lamatua pacaꞌe ne sa dedha.

25 Lodꞌo Metusalak dꞌai 187 (cangasu aru nguru pidhu) tèu, na matana ana mone èci, ngara na Lamek. 26 Èle èèna ka, Metusalak mamuri hari dꞌai 782 (pidhu ngasu aru nguru dua) tèu, ka na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 27 Umur Metusalak 969 (ceo ngasu èna nguru ceo) tèu, heka madhe kèna.

28 Lodꞌo Lamek mamuri dꞌai 182 (ca ngasu aru nguru dua) tèu, na matana ana mone ca dhèu. 29 Lamek pangare ne Noh (dhu sasoa na ‘pakarejꞌe dꞌara’), lula na peka na, “Ana ne, èèna na pakarejꞌe dꞌara èdhi nèti sasabꞌa dhu bia, ètu rai dhu Ama Lamatua dhoo le.” 30 Ka Lamek mamuri taruu dꞌai 595 (lèmi ngasu ceo nguru lèmi) tèu, aa na abhu hari ana mone dènge ana bhèni. 31 Umur Lamek 777 (pidhu ngasu pidhu nguru pidhu) tèu, heka na madhe kèna.

32 Lodꞌo Noh mamuri dꞌai 500 (lèmi ngasu) tèu, na matana ana mone dhèu tèlu, Sem, Yafet dènge Ham.*

6

Bhabhelu-katubꞌa dhèu rai-haha

1 Taa èèna, dhèu rai-haha, asa bèba-kacanga. Ka ra papala-palème rai-haha. Dhèu se matana kahèi ana-ana bhèni. 2 Ana-ana mone nèti Lamatua* ladhe rèdhi ana bhèni nèti dhèu rai-haha se, bhèni iia hua. Ka lasi todhe rare ana bhèni mia dhu ra dꞌèi. 3 Ka LAMATUA peka na, “Jaꞌa roca le dènge tatao dhèu dhu lèke-lèke boe se. Roh Jaꞌa dhu pamamuri rèngu sa, dꞌèi heka hia ra mamuri manèro.† Hudꞌi rèngu madhe ku. De èèna na, mamuri rèngu se dhoka dꞌai 120 (ca ngasu dua nguru) tèu di.”

4 Taa èèna, dènge taa-tebho dhu limuri nèti èèna hari, abhu le dhèu raksasa ètu rai-haha ne.‡ Ropa ana mone nèti Lamatua leo rare ana bhèni dhèu rai-haha se, ka rara iisi dhèu kapai, nuka: kapala musu, dhèu reꞌa madhutu lii lolo uru-uru sèra.

5 Taa èèna, LAMATUA ladhe nèdhi bhabhelu-katubꞌa dhèu rai-haha dhu seli-kolane. Dꞌara rèngu pangee dhoka bhabhelu di. 6 Ka LAMATUA manyasa, lula Na pajꞌajꞌi le rèngu se ho pea ètu rai-haha ne. Tatao rèngu neꞌe ka dhu papèdꞌa dꞌara Lamatua. 7 Nèti èèna ka, Na peka na, “Dènge tatao rèngu sèmi èèna na, Jaꞌa huku pamadhe dhèu rai-haha aaꞌi-aaꞌi dhu pajꞌajꞌi kore si le. Manu-bhui dènge badha leo sèra, Jaꞌa palaho aaꞌi si kahèi. Te Jaꞌa manyasa, nèti Jaꞌa ka pajꞌajꞌi si.” 8 Te ngaa Noh di dhu pakarejꞌe dꞌara LAMATUA.

Lii lolo Noh

9-10 Lii lolo Noh sèmi neꞌe ka: Ana mone na, dhèu tèlu, nuka Sem, Yafet dènge Ham. Noh mamuri dènge mola, koe-kapengo boe. Taa èèna, nèngu di dhu mamuri mola. Dꞌara na dhodhoka ètu Ama Lamatua.

11-12 Te ngaa dhèu leo se, Ama Lamatua ladhe ra bhelu aaꞌi mèu-mèu. Ètu mia-mia èèna ka, jꞌara mamuri dhèu se ele iie aaꞌi. Ama Lamatua nèdhi dhodhoka bhabhelu di, ètu rai-haha ne. 13 Hèia Ama Lamatua peka dènge Noh, aku Nèngu na, “Jaꞌa kèdhi dhoka bhabhelu dhèu di, dhu pale-lème rai-haha ne. Ka Jaꞌa pamaꞌète kore le, sèna ka Jaꞌa palaho aaꞌi rai-haha ne dènge isi na aaꞌi-aaꞌi. 14 De sèmi neꞌe, Noh! Èu tao kapa aae cue, dhu tao nèti ajꞌu adhu. Re dꞌara roa na, èu bagi mi kama-kama. Aa re dꞌara dènge liꞌu kapa, èu lame dènge èi dama. 15 Mu sabꞌe kapa na, madhera na 133 (ca ngasu tèlu nguru tèlu) meter; bhabhèla na 22 (dua nguru dua) meter; dènge katitu na 13 (canguru tèlu) meter. 16 Èu tao èmu ètu dedha kapa na. Te ngaa paconga ca laa ai nèti kadidhi re dedha. Èu bagi kapa ne mi tèlu tadꞌa. Aa re karasa na, tao babèdho èci.

17 Sanèdꞌe paie-iie! Bèli-camèdꞌa, Jaꞌa papuru èi aae lala, ho pacène eele rai-haha ne, sèna ka pamadhe aaꞌi dhu mamuri. 18 Te ngaa Jaꞌa paꞌèki lii pajaji dènge èu. Èèna na, èu maso dꞌara kapa èèna, mèti dènge dhèu èmu èu, ana-ana èu, dènge dhèu èmu ana-ana èu.

19-20 Badha aaꞌi-aaꞌi ra, èu hagꞌe more ca pasa-ca pasa, eo mèti asa dꞌara kapa, ho ra abhu mamuri dènge èu kahèi. Sèmi: badha ani, manu-bhui, dènge badha dhu rodꞌo, sèna ka ra abhu mamuri. 21 Èu hudꞌi mèti dènge ngangaꞌa-nganginu, pala miu dènge pala badha sèra hèi.”

22 Ka Noh sabꞌe madhutu sèmi lii paredha Ama Lamatua aaꞌi-aaꞌi sèra.

7

Èi aae lala

1 Èle èèna ka, LAMATUA peka dènge Noh, “Jaꞌa ladhe le palème, te ngaa abhu dhoka èu di dhu dꞌara mola. Nèti èèna ka, èu dènge bhèni-ana niki èu, lami ka asa dꞌara kapa. 2-3 Mèti dènge badha-badha dhu bisa miꞌa, aa bisa hia Jaꞌa kahèi, de mèti pidhu-pidhu pasa asa dꞌara kapa. Mèti kahèi rupa-rupa manu-bhui pidhu-pidhu pasa. Te ngaa badha dhu leo, mèti dhoka ca pasa-ca pasa di. Sèna ka badha dènge manu-bhui se, jꞌajꞌi hini, ho baku maꞌète.

4 Sanèdꞌe paie-iie, oo! Di pidhu lodꞌo ka, Jaꞌa papuru èjꞌi aae mai dhu bhoka boe ca lodꞌo sa, toke dꞌai èpa nguru lodꞌo mèu-mèda. Dènge sèmi neꞌe, Jaꞌa pamadhe aaꞌi ngaa-ngaa dhu mamuri ètu dedha-rai, dhu Jaꞌa pajꞌajꞌi kore le.”

5 Ka Noh tao aaꞌi sèmi lii paredha LAMATUA. 6 Lodꞌo èi aae lala, umur Noh 600 (èna ngasu) tèu. 7 Noh dènge dhèu èmu na, dènge ana niki na, aa dènge dhèu èmu ana ra di, lasi asa dꞌara kapa, ho ra abhu mamuri. 8-9 Madhutu lii paredha LAMATUA, ka Noh pamaso manu-bhui dènge badha leo sèra, èci-èci ka dènge pasa na, nèti dhu bisa raꞌa, dènge dhu bisa boe raꞌa. 10 Ropa èle pidhu lodꞌo, cagꞌagꞌa laa èi aae lala, ka rai-haha ne, mulai cène.

11 Lèke dènge umur Noh 600 (èna ngasu) tèu, risi dua hèru, canguru pidhu lodꞌo, ka mulai èi aae lala. Lodꞌo èèna, sèmi babèdho liru dhu bhoke eele sa, ka èi na tao sabhori mai. Aa èi madha-èi madha ètu rai-haha sabhoka, ka sèmi tao sabhuu sa dedha. 12 Ka èjꞌi bhori mai loe boe èpa nguru lodꞌo mèu-mèda.

13 Te ngaa lodꞌo èèna, Noh dènge dhèu èmu na, dènge ana mone na dhèu tèlu: Sem, Yafet dènge Ham, dènge dhèu èmu ra, maso lasi asa dꞌara kapa. 14 Lasi palere dènge badha aaꞌi-aaꞌi ra, sèmi: badha ani, badha hui, badha dhu rodꞌo, manu-bhui, dènge badha-badha leo dhu dènge èla sèra. 15-16 Ca pasa-ca pasa nèti aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri, lasi asa dꞌara kapa palere dènge Noh, madhutu sèmi lii paredha Ama Lamatua.

Ropa aaꞌi-aaꞌi ra dꞌai dꞌara kapa, LAMATUA bèdho babèdho kapa èèna.

17-19 Èjꞌi aae puru maꞌète boe dꞌai èpa nguru lodꞌo. Hèia kapa èèna talebꞌo. Èi caꞌe loe boe toke hutu nare kolo ledhe dhu dedha aae. 20 Èi caꞌe taruu, ka marèma na seli èpa rèpa risi nèti kolo ledhe sèra.

21-23 Dènge jꞌara èèna, ngaa-ngaa dhu mamuri ètu dedha-rai sèra, madhe aaꞌi mèu-mèu. Nuka: dhèu, badha ani, badha hui, badha dhu rodꞌo, dènge manu-bhui aaꞌi-aaꞌi ra. Ate dhoka Noh dènge aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dedha kapa. 24 Èi na, kura boe toke 150 (ca ngasu lèmi nguru) lodꞌo.

8

Rai mango noo-noo

1 Masi ka sèmi èèna, Ama Lamatua bhèlu boe Noh si dènge badha-manu aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dedha kapa. Hèia Na hia ngèlu gꞌoro, ka èi na kura ka noo-noo. 2 Na katange èi madha aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, aa Na taha èjꞌi kahèi. 3 Ka èi kura noo-noo ka. Dꞌai cangasu lèmi nguru lodꞌo, èi marèma heka. 4 Lèke dènge hèru ka pidhu, risi canguru pidhu lodꞌo, kapa eta ètu kolo ledhe aae èci, ngara na Ararat. 5 Èi kura taruu toke lodꞌo ka èci, hèru ka canguru, ka kolo-kolo ledhe cèu noo-noo.

6 Risi nèti èpa nguru lodꞌo, hèia Noh bhoke jendela èci. 7 Ka na patalale lakaa ciꞌu. Manu-bhui ne lela laꞌe-mai, toke èi puru. Ka na lèpa heka asa kapa. 8 Hèia Noh patabuli hari, koro jꞌaha ciꞌu, sèna ka neo neꞌa èi na puru le, do dhae. 9 Te ngaa, lula èi hutu nare dedha-rai era, ka koro ne abhu boe era tèka. Ka lèpa hari asa kapa. Hèia Noh jꞌole ai na, kèpe nare, ka na pamaso hari asa dꞌara kapa.

10 Ka Noh tatae hari dꞌai pidhu lodꞌo, hèia na patabuli hari koro jꞌaha deo na. 11 Dꞌara lodꞌo nihia sa, koro ne lèpa hari laꞌe asa Noh, tutu nèti dènge rèu saitun ca rèu dhu heka tutu nare kèna. Nèti èèna ka, Noh heka neꞌa kèna, èi na dhu puru le tareꞌa di. 12 Ka na mate hari dꞌai pidhu lodꞌo, hèia na patalale hari koro jꞌaha ca hari ni. Te ngaa ca tèka ne, koro ne lèpa heka.

13 Lodꞌo Noh mamuri dꞌai 601 (èna ngasu ca) tèu, lèke lodꞌo ka èci hèru èci, èi mèti aaꞌi le. Hèia Noh bhoke jendela, ka na ladhe palème, nèdhi rai dhu mango le. 14 Dꞌai hèru ka dua, lodꞌo ka dua nguru pidhu, dedha-rai ne dhu mango meto le.

15 Ka Ama Lamatua peka dènge Noh, 16 “Noh! Aaꞌi-aaꞌi mi puru ka nèti dedha kapa èèna. 17 Papuru aaꞌi badha-manu sèra! Nuka: badha ani, badha hui, badha dhu rodꞌo, dènge manu-bhui aaꞌi-aaꞌi ra. Hudꞌi si, sèna ka ra bèba, papènu rai-haha ne.”

18-19 Èle èèna ka, Noh dènge dhèu èmu na, dènge ana-ana na, aa dènge dhèu èmu ana na sèra, aaꞌi-aaꞌi ra puru nèti dedha kapa èèna. Badha se, aaꞌi-aaꞌi ra, kalua ka madhutu anga ra èci-èci.

Noh hia korban makasi mi Lamatua

20 Hèia Noh pudhi hadhu, tao mei korban hia LAMATUA. Nèti badha-badha dhu bisa raꞌa sèra, Noh nare ciꞌu-ciꞌu, ka na roro, tunu ètu dedha mei deo na, ho jꞌajꞌi mi tadha makasi mi LAMATUA. 21 Ropa LAMATUA sangèdꞌu nare hèu gèmu korban deo na, dꞌara Na karejꞌe. Ka Na ngee na,

“Nèti deo neꞌe ne, Jaꞌa huku heka rai-haha ne, lula bhabhelu-katubꞌa dhèu. Masi ka rèngu dhoka ngee bhabhelu di, Jaꞌa paꞌele iie heka ngaa-ngaa dhu mamuri, sèmi dhu Jaꞌa heka tao kore èèna. 22 Lodꞌo rai-haha ne era, hèru dènge tèu, kako madhutu atora. Sèmi: hèru sèla dènge hèru puu-gꞌètu, hèru pacuhi dènge hèru sagoro, hèru hadhu dènge hèru èjꞌi lai, mèu dènge mèda.”

9

Ama Lamatua pajaji dènge Noh

1 Hèia Ama Lamatua pala-bagi berkat mi Noh dènge ana-ana na, peka na, “Miu matana paꞌae-ae, sèna ka papènu rai-haha ne. 2 Ladhe èèna na, badha hui, manu-bhui dènge iꞌa aaꞌi-aaꞌi ra madhaꞌu dènge miu. Miu ka dhu ator si. 3 Sisi badha aaꞌi-aaꞌi, miu bisa miꞌa, sèmi dhu miꞌa hua-hela, dènge rèu ana aajꞌu se. Aaꞌi-aaꞌi se, Jaꞌa hia miu.

4 Dhoka sisi dhu dènge raa era, miu madha mèu miꞌa, lula samanga badha ètu raa na. 5-6 Jaꞌa pajꞌajꞌi dhèu madhutu raropa Jaꞌa. Nèti èèna ka, baku pamadhe dhèu. Ladhe abhu dhèu, do badha, dhu pamadhe dhèu, na, pamadhe ne kahèi. Neꞌe, lii paredha nèti Jaꞌa. 7 Miu se hudꞌi matana paꞌae-ae ku, sèna ka papènu hari rai-haha ne.”

8 Ka Ama Lamatua tuhu hari lii padhai lii Na, 9 “De neꞌe ne, Jaꞌa pajaji dènge miu, toke dꞌai lai ana lai èpu. 10 Lii pajaji ne, lèke kahèi mi aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri, sèmi: badha ani, badha hui, dènge manu-bhui. Peka ka laa, lèke aaꞌi-aaꞌi dhu kalua palere-lere dènge miu nèti dedha kapa. 11 Lii pajaji Jaꞌa sèmi neꞌe: Jaꞌa hia heka èi aae lala, ho pamadhe aaꞌi ngaa-ngaa dhu mamuri, aa dènge paꞌele iie rai-haha ne.

12-13 Jaꞌa pasa saroo ètu dedha-liru, sèna ka jꞌajꞌi tadha pasanèdꞌe lii pajaji Jaꞌa dhu maꞌète boe dènge miu, dènge aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri, aa dènge rai-haha ne. 14-17 Ladhe abhu raꞌi-liru, ho saroo cèu, èèna na pasanèdꞌe Jaꞌa nèti lii pajaji èèna. Na peka na, èi aae paꞌele iie heka aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri. Dènge jꞌara neꞌe ne ka, lii pajaji Jaꞌa dhu maꞌète boe, paꞌèki tèke le dènge miu, aa dènge aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri.”

Noh mahu

18 Ana-ana Noh dhu puru nèti dedha kapa, Sem, Yafet dènge Ham (Ham èèna, ama Kanaꞌan). 19 Dhèu aaꞌi-aaꞌi ra ètu rai-haha ne, jꞌajꞌi nèti ana Noh dhèu tèlu sèra.

20 Noh èèna, dhèu sabꞌa oka-tedhe. Nèngu ka dhu uru jꞌara tao oka anggor. 21 Ca tèka, na ninu èi anggor, ka na mahu titu kèna. Hèia na puru eele mèdha-papake nèti ua na. Ka na jꞌunu lega-loli dènge boe mèdha-papake ètu dꞌara paleo na. 22 Ropa Ham ladhe nèdhi era makae ama na, ka rai liꞌu laꞌe, lolo dènge aꞌa na, Sem dènge Yafet. 23 Hèia dua ra rare sigꞌi-kalolo ca bèla, ka ra bhoke mema ètu kabela-kao ra. Ka dua ra kako kabodho lasi asa dꞌara paleo ama ra, sèna ka ra pahutu mi ngiꞌu na. Dènge sèmi èèna, rèdhi boe era makae ama ra. Èle èèna ka, ra kalua sa liꞌu.

24 Ropa Noh maseꞌa, na neꞌa tatao nèti ana limuri na, Ham. 25 Ka na peka, aku nèngu na, “He! Ama Kanaꞌan! Jaꞌa dhoo èu! Èu ne, èèna na jꞌajꞌi ènu nèti aꞌa mu si!

26 Koa-kio LAMATUA, lula Sem!

Te ngaa Kanaꞌan jꞌajꞌi ènu Sem.

27 Hudꞌi laa, Ama Lamatua pataleo rai unu Yafet.

Aa ana-èpu na mamuri mera-milu dènge ana-èpu Sem.

Te ngaa hudꞌi Kanaꞌan jꞌajꞌi ènu Yafet.”

28 Nèti èle èi aae lala, Noh mamuri era dꞌai 350 (tèlu ngasu lèmi nguru) tèu. 29 Umur Noh dꞌai 950 (ceo ngasu lèmi nguru) tèu, heka madhe kèna.

10

Ana-èpu Noh dènge ana-èpu Yafet

1 Èle èi aae, ka ana-ana Noh abhu ana-èpu. Nuka ana-èpu nèti Sem, Yafet, dènge Ham.

2-5 Ana-èpu Yafet, nuka: Gomer, Magog, Madai, Yawan, Tubal, Mesek dènge Tiras. Èci-èci ka dènge lii, suku, aa dènge rai ra.

Ana-èpu Gomer, ka: Askenas, Rifat dènge Togarma.

Ana-èpu Yawan, ka: Elisa, Tarsis, dhèu Kitim, dènge dhèu Dodanim dhu pea ètu sebhe dhasi.*

Ana-èpu Ham

6 Ana-èpu Ham, ka: Kus, Misraim, Put, dènge Kanaꞌan.†

7 Ana-èpu Kus, ka: Seba, Hawila, Sabta, Raema dènge Sabteka.

Ana-èpu Raema, ka: Syeba dènge Dedan.

8 Ana mone Kus, ka, Nimrod. Nèngu ne, kapala musu dhu uru tèka, aa èra. 9 Aꞌèra na mai nèti LAMATUA, aa nèngu kahèi jꞌajꞌi dhèu dhu èra bia magèla badha. Nèti èèna ka, dhèu biasa peka na, “Sèna ka èu more dhèu dhu èra bia magèla badha, sèmi Nimrod, dhu abhu aꞌèra nèti LAMATUA.” 10 Era na, mulai uru nèti rae Babel, Erek Akad, toke Kalne. Rae se aaꞌi-aaꞌi ra, ètu rai Sinear.‡ 11 Nèti era sèra, na nare hari Asyur. Ka na patitu kota Niniwe, Rehobot-Ir, Kala, 12 dènge Resen, ètu talora aae Niniwe dènge Kala. Aaꞌi-aaꞌi sèra, kota-kota kapai hua.

13 Ana-èpu Misraim, ka: dhèu Ludim, dhèu Ananim, dhèu Lehabim, dhèu Naftuhim, 14 dhèu Patrusim, dhèu Kasluhim, dènge dhèu Kaftorim. Dhèu Kasluhim nuka bèi-baki nèti dhèu Pilistin.

15 Ana uuru Kanaꞌan, nuka, Sidon. Kanaꞌan jꞌajꞌi bèi-baki nèti dhèu Het, 16 dhèu Yebusi, dhèu Amori, dhèu Girgasi, 17 dhèu Hiwi, dhèu Arki, dhèu Sini, 18 dhèu Arwadi, dhèu Semari, dènge dhèu Hamati.

Ana-èpu Kanaꞌan se, pea palème dꞌai era dhu kajꞌèu, 19 toke too rai rèngu mulai nèti Sidon taruu asa Gerar, dꞌai Gasa. Nèti èèna, laꞌe dꞌai Sodom, Gomora, Adma dènge Seboim, dꞌai kota Lasa.

20 Rèngu aaꞌi-aaꞌi sèra, ana-èpu Ham. Èci-èci dènge lii, suku, aa dènge rai ra.

Ana-èpu Sem

21 Sem, aꞌa Yafet, nèngu ka jꞌajꞌi bèi-baki dhèu Eber.§

22 Ana-èpu Sem, ka: Elam, Asyur, Arpaksad, Lud dènge Aram.

23 Ana-èpu Aram ka: dhèu Us, dhèu Hul, dhèu Geter, dènge dhèu Mas.*

24 Ana Arpaksad ka, Sela. Ana Sela ka, Eber.

25 Ana Eber, mone dhèu dua. Ana uuru, ngara na Pelek (dhu sasoa na ‘palème era’), lula taa èèna dhèu pea palème ètu rai-haha ne. Ngara ari na, Yoktan.

26 Ana-èpu Yoktan, ka: Almodad, Selef, Hasar-Mawet, Yera, 27 Hadoram, Usal, Dikla, 28 Obal, Abimael, Syeba, 29 Ofir, Hawila, dènge Yobab. Rèngu aaꞌi-aaꞌi se, ana-èpu Yoktan.

30 Era pea rèngu, mulai nèti Mesa, taruu dꞌai Sefar, nuka era dhu kabhuku re sebhe dhimu.

31 Rèngu aaꞌi-aaꞌi se, ana-èpu Sem. Èci-èci ka dènge lii, suku, aa dènge rai ra.

32 Aaꞌi-aaꞌi se, ana-èpu Noh, èci-èci ka dènge suku ra. Ropa èi aae lala èle, rèngu seꞌe ka pea papènu lème rai-haha ne.

11

Manara Babel

1 Uru-uru tèka na, dhèu ètu rai-haha ne, dhoka lii èci di. 2 Lodꞌo rèngu cahagꞌe lasi asa ca bèka dhimu, ra dꞌai era mera ètu Sinear, ka ra pea ètu èèna.*

3-4 Rèngu aaꞌi-aaꞌi rare lii èci, aku rèngu na, “Aꞌari, ee! Mai ta patitu kota kapai aae cue. Ti tao hadhu bata; ti tunu paꞌadhu. Èèna na, èdhi pudhi sa dedha, ho ti tape dènge èi dama. Ho èèna na, ti patitu manara dedha aae èci, dhu kolo nèngu na dꞌai dedha-liru, sèna ka èdhi abhu kolongara kapai. Ho sèna ka èdhi jꞌajꞌi ca kabarai aae, dhu pahagꞌa ia ka.”

5 Hèia LAMATUA puru mai laladhe kota dènge manara dhu ra patitu èèna. 6 Ka Na peka na, “Dhèu rai-haha se, aaꞌi-aaꞌi ra ca kabarai, dènge lii èci di. Ngaa dhu rèngu tao ne, heka mulai kèna. Bèli-camèdꞌa ladhe rèngu aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi mi èci sèmi neꞌe, èèna na, ngaa dhu rèngu neo tao, jꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu. 7 De beꞌa risi, Èdhi puru lati ho tao lii si baka-leo, ho sèna ka èci neꞌa boe lii èci.”

8 Hèia Lamatua puru, ka kakeho lii ra. Dènge jꞌara sèmi èèna, Na pacèri si palème rai-haha ne. Ka ra pakèdꞌi taruu heka kota deo na. 9 Nèti èèna ka, ra pangare kota na, Babel (dhu sasoa na ‘pabꞌingu’), lula LAMATUA kakeho lii ra, aa pacèri eele si palème rai-haha ne.

Nèti ana-èpu Sem, toke dꞌai Abram

10 Seꞌe se, ana-èpu Sem. Ropa èle èi aae lala dua tèu sa, Sem mamuri cangasu tèu kèna, ka na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Arpaksad. 11 Ka Sem mamuri hari dꞌai 500 (lèmi ngasu) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

12 Lodꞌo umur Arpaksad dꞌai 35 (tèlu nguru lèmi) tèu, na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Sela. 13 Ka Arpaksad mamuri hari dꞌai 403 (èpa ngasu tèlu) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

14 Lodꞌo umur Sela dꞌai 30 (tèlu nguru) tèu, na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Eber. 15 Ka Sela mamuri hari dꞌai 403 (èpa ngasu tèlu) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

16 Lodꞌo umur Eber dꞌai 34 (tèlu nguru èpa) tèu, na abhu ana mone ca dhèu, ngara na Pelek. 17 Ka Eber mamuri era dꞌai 430 (èpa ngasu tèlu nguru) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

18 Lodꞌo umur Pelek dꞌai 30 (tèlu nguru) tèu, na matana ana mone ca dhèu, ngara na Rehu. 19 Ka Pelek mamuri era dꞌai 209 (dua ngasu ceo) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

20 Lodꞌo umur Rehu dꞌai 32 (tèlu nguru dua) tèu, na abhu ana mone èci, ngara na Seruk. 21 Ka Rehu mamuri era dꞌai 207 (dua ngasu pidhu) tèu, na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

22 Lodꞌo umur Seruk dꞌai 30 (tèlu nguru) tèu, na matana ana mone ca dhèu, ngara na Nahor. 23 Ka Seruk mamuri era dꞌai 200 (dua ngasu) tèu, ka na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

24 Lodꞌo umur Nahor dꞌai 29 (dua nguru ceo) tèu, na abhu ana mone èci, ngara na Tera. 25 Ka Nahor mamuri era dꞌai 119 (cangasu canguru ceo) tèu, ka na abhu hari ana mone dènge ana bhèni.

26 Lodꞌo umur Tera dꞌai pidhu nguru tèu risi, na abhu ana mone, dhèu tèlu: Abram, Nahor, dènge Haran.

Ana-èpu Tera

27 Ana-èpu Tera, sèmi neꞌe: ana mone na, ka: Abram, Nahor, dènge Haran. Haran abhu ana mone ca dhèu, ngara na Lot. 28 Haran madhe ètu rae èta-èsu na, ngara na Ur, rai dhèu Kasdim. Lodꞌo èèna, ama na Tera mamuri era. 29 Abram madhèdi dènge Sarai. Nahor leo dènge ana bhèni Haran, ngara na Milka. Haran abhu ana mone èci kahèi, ngara na Yiska. 30 Te ngaa Sarai dènge boe ana.

31 Ca tèka, Tera nèti ana na Abram, dènge Sarai dhèu èmu Abram, dènge èpu na Lot, lasi tèke eele rae Ur, neo lasi asa rai Kanaꞌan. Te ngaa lasi dꞌai rae Haran, rèngu pea ka ètu èèna. 32 Tera madhe ètu èèna, dènge umur na 205 (dua ngasu lèmi) tèu.

12

Ama Lamatua pili nare Abram

1 Lodꞌo èèna, LAMATUA peka le dènge Abram, peka na, “Abram! Èu pakèdꞌi nèti era èu ne, tèke eele ina-ama èu, èmu ina-ama mu, dènge rae-lesa èu. Lamu asa era èci, dhu pe Jaꞌa peka dènge èu.

2 Èèna na, Jaꞌa hia mèngi-nale mi èu.

Aa ana-èpu èu, èèna na, bèba-kacanga,

jꞌajꞌi suku dhu kapai, toke dhèu tadhe kolongara èu.

Ho bèli-camèdꞌa, èu jꞌajꞌi berkat hia dhèu leo kahèi.

3 Èèna na, Jaꞌa hia berkat mi dhèu dhu hia berkat mi èu.

Te ngaa Jaꞌa huku dhèu cee dhu dhoo èu.

Nanene paie!

Pe èèna na, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne abhu berkat lula èu.”

4-5 Lodꞌo èèna, umur Abram 75 (pidhu nguru lèmi) tèu. Na nèti dhèu èmu na Sarai, aa dènge ana ari na, Lot, dènge mèdha-panyau ra aaꞌi-aaꞌi, aa dènge dhèu sabꞌa na aaꞌi-aaꞌi dhu na abhu ètu kota Haran. Hèia Abram si lasi ka, tèke eele kota Haran, asa era dhu LAMATUA peka le dènge ne. Ka ra kako taruu, dꞌai rai èci, ngara na Kanaꞌan.

6 Dꞌai era èèna, Abram kako palème rai ne, toke dꞌai padètu dènge rae èci, ngara na Sikem. Ka ra pea taha ètu èèna, padètu dènge ajꞌu aae ca kapua ètu More. Lodꞌo èèna, dhèu Kanaꞌan dhu pea ètu èèna era. 7 Ètu era èèna ka, LAMATUA padꞌelo iisi Na mi Abram, peka na, “Èèna na, Jaꞌa hia ana-èpu èu rai neꞌe ne.” Ka Abram pudhi hadhu tao mei korban hia LAMATUA dhu padꞌelo iisi Na dènge nèngu ètu era èèna.

8 Èle èèna ka, Abram si pidha hari asa ledhe re balèu. Ka ra pea taha ètu talora rae Betel dènge rae Ai. Ètu èèna, na patitu mei korban èci ho na mangajꞌi mi LAMATUA. 9 Èle èèna ka, na pidha-pidha era, dꞌai rai Negeb re ca bèka balèu nèti rai Kanaꞌan.

Abram laꞌe asa rai Masir

10 Ca tèka, rai Kanaꞌan lèke manganga aae. Nèti èèna ka, Abram si lasi asa bèka balèu, ka ra dꞌai rai Masir. Ka ra manubha taha ètu nèi. 11 Ropa oe dꞌai Masir, Abram peka dènge dhèu èmu na, Sarai, aku nèngu na, “Sarai, èu bhèni iia, nia boe. 12 De ladhe dhèu Masir rèdhi èu bhèni iia sèmi neꞌe, mage dhoka ra pamadhe jaꞌa, lula jaꞌa dhèu èmu-kamali èu. Dènge sèmi èèna, ra parame rare èu. 13 De beꞌa risi, èu peka dènge ra, na jaꞌa ne, ana mone èu. Dènge sèmi èèna ka, rèngu pamadhe boe jaꞌa, aa ra beꞌa-beꞌa dènge jaꞌa, lula èu ne.”

14 Ropa Abram si dꞌai Masir, dhèu ètu èèna, ladhe laa na, Sarai ne bhèni iia titu kèna. 15 Ropa dhèu sabꞌa dhèu aae sèra ladhe rèdhi ne, aa ra koa bhabhèni iia na ètu madha dhèu aae. Ka rèti bhèni ne, asa èmu dhèu aae. 16 Hèia dhèu aae beꞌa-beꞌa ka dènge Abram, lula Sarai. Ka na parasee Abram mèdha rupa-rupa. Nuka badha sèmi: kahibꞌi-kalèbho, kahibꞌi-kaꞌia, sapi, keledꞌei, dènge onta. Na parasee kahèi, ènu dhèu mone dènge dhèu bhèni.

17 Lula na nare dhèu èmu dhèu asa dꞌara èmu na, nèti èèna ka, LAMATUA hia huku rupa-rupa mi dhèu aae dènge isi èmu na. 18 Hèia dhèu aae Masir paroa Abram, ka na karèi ne, aku nèngu na, “Èu ne tao tasamia mi jaꞌa ne? Nga tao ka èu peka boe na, bhèni ne dhèu èmu èu? 19 Te ngaa aku èu na, nèngu ne ana hèni èu! Nèti èèna ka, jaꞌa oe kore ne jꞌajꞌi dhèu èmu jaꞌa! Dhèu èmu èu ka neꞌe! More hari ka, aa pakajꞌèu ka nèti madha jaꞌa!” 20 Hèia dhèu aae paredha dhèu sabꞌa na sèra, babège eele Abram, dhèu èmu na, rèti dènge dhèu aa mèdha-panyau aaꞌi-aaꞌi ra, kalua nèti rai èèna.

13

Abram dènge Lot pacèri

1 Ka Abram si tèke eele Masir, lasi asa rai Negeb. Laꞌe dènge dhèu èmu na, aa dènge dhèu aa mèdha-panyau aaꞌi-aaꞌi ra. Ana ari na Lot madhutu ra kahèi. 2 Abram èèna, kaja ae titu kèna. Badha-manu na, mèdha hualaa dènge mèdha hualaa-pudhi na, ae titu kèna.

3 Nèti Negeb, ra pidha-pidha era, ka dꞌai hari talora rae Betel dènge rae Ai. Dhu uru èèna, ra pea rèdhi le ètu era èèna. 4 Aa dhu Abram patitu le kahèi mei korban, ho na mangajꞌi mi LAMATUA ètu era èèna.

5 Lot dhu madhutu Abram èèna, unu badha-manu dènge dhèu sabꞌa ae kahèi. 6-7 Te ngaa era èèna taleo boe, ho Abram dènge Lot aa dènge kakaja ra bisa pea paꞌèci. Nèti èèna ka, ana madhenge badha Abram dènge Lot sèra jꞌajꞌi patao-palaha, lula jꞌuꞌu ètu era èèna dꞌai boe hia badha rèngu. (Lodꞌo èèna, dhèu Kanaꞌan dènge dhèu Feris, dhu pea ètu èèna era.)

8 Ka Abram peka dènge Lot, aku nèngu na, “Èdhi se, paꞌaꞌari. Mage dhoka èdhi, èci dènge èci beꞌa boe, lula dhèu sabꞌa èdhi se patao-palaha taruu. 9 De hua iia dua ti pahagꞌa ka laa. Rai ne, taleo. De ladhe èu dꞌèi rai ca bèka kariu na, jaꞌa abhu re ca bèka gꞌana. Te ngaa ladhe èu dꞌèi re ca bèka gꞌana, na jaꞌa re ca bèka kariu.”

10 Hèia Lot ladhe palème. Ka na ladhe nèdhi rai taleo ètu sebhe loko Yarden dhu madha èi ae, toke dꞌai rae Soar. Era ne, rai hèu mèngi sama sèmi oka LAMATUA, dènge rai Masir kahèi. (Lodꞌo èèna, LAMATUA dhae huku mèka kota Sodom dènge kota Gomora. De rai èèna, beꞌa era.) 11 Hèia Lot pili nare era sebhe loko Yarden èèna. Ka dua ra pahagꞌe ka. De Lot laꞌe sa ca bèka dhimu. 12 Te ngaa Abram pea taruu ètu rai Kanaꞌan. Aa Lot laꞌe pea ètu rae-rae dhu padètu dènge kota Sodom ètu sebhe loko Yarden. 13 Te ngaa dhèu-dhèu Sodom sèra bhelu-katubꞌa titu kèna. Rèngu roꞌo boe nanene LAMATUA.

14 Ropa Lot pacèri dènge Abram, ka LAMATUA padhai lii dènge Abram, peka na, “Èu ladhe palème aaꞌi ku, rai aaꞌi-aaꞌi nèti era titu èu èèna. Ladhe paie re madha, re kabodho, re ca bèka gꞌana, dènge ca bèka kariu mu. 15 Rai aaꞌi-aaꞌi dhu èu ladhe mèdhi sèi, bèli-camèdꞌa Jaꞌa hia mi èu, dènge ana-èpu èu, sèna ka jꞌajꞌi pusaka ra, toke dꞌai mia-mia. 16 Èèna na Jaꞌa pajꞌajꞌi ana-èpu èu ae sama sèmi salae dhasi, toke dhèu ige rare boe. 17 De lamu kako palème madhutu madhera dènge bhabhèla na. Te rai se aaꞌi-aaꞌi ra, Jaꞌa hia mi èu.”

18 Hèia Abram si lèpa hari asa era pea ra, dhu dètu dènge ajꞌu-ajꞌu aae ètu Mamre, dhu padètu dènge Hebron. Èle èèna ka, na pudhi hadhu tao mei korban ho na mangajꞌi LAMATUA ètu èèna.

14

Abram laꞌe parame nare Lot nèti kacui-aai musu

1 Tèu èèna, dhèu aae èpa dhu paꞌèci. Rèngu se ka: Amrafel, dhèu aae rai Sinear. Ariok, dhèu aae rai Elasar, Kedarlaomer, dhèu aae rai Elam. Dènge Tideal, dhèu aae rai Goyim. 2 Lodꞌo èèna, dhèu aae leo dhèu lèmi, paꞌèci kahèi. Nuka: Bera, dhèu aae rai Sodom. Birsa, dhèu aae rai Gomora. Sinab, dhèu aae rai Adema. Semeber, dhèu aae rai Seboim. Dènge Bela, dhèu aae rai Soar. Ka èpa dhèu aae se, lasi pamusu dènge lèmi dhèu aae sèra. 3 Dhèu aae, dhèu lèmi sèra pakaboko dènge sordadꞌu ra, ètu dꞌara mamoo Sidim, (dhu limuri ne, ngara na Dhasi Madhe).

4 Jꞌajꞌajꞌi pamusu na, sèmi neꞌe ka: Uru èèna, dhèu aae, dhèu lèmi se dhu taꞌalo mi dhèu aae Kedarlaomer, canguru dua tèu kèna. Te dꞌai tèu ka canguru tèlu, ka rèngu aaꞌi-aaꞌi ra labꞌa ne.

5 Ka maso tèu ka canguru èpa, Kedarlaomer dènge angalai na dhèu aae dhèu tèlu sera, mai dènge sordadꞌu ra. Hèia ra pamusu ka, ka ra segi pèri-pèri rai. Nuka: dhèu Refaim ètu rai Asterot-Karnaim; dhèu Susim ètu rai Ham; dhèu Emim ètu rai Sawe-Kiryataim, 6 dènge dhèu Hori dhu ètu ledhe Seir, dꞌai sebhe mamoo El Paran. 7 Èle èèna ka, ra lèpa hari asa En Mispat (dhu limuri ne ngara na Kades). Ka ra segi rai dhèu Amalek, dènge dhèu Amori dhu pea ètu rae Haseson-Tamar.

8-9 Hèia, lèmi dhèu aae se ator sordadꞌu ra ètu dꞌara mamoo Sidim, ka lasi pamusu dènge dhèu aae dhèu èpa sèra. 10 Ètu dꞌara mamoo èèna, dhu abhu mananga èi dama pèri-pèri. Ropa ra pamusu, dhèu aae Sodom dènge dhèu aae Gomora dènge sordadꞌu ra, rai. Ka cahagꞌe manahu asa dꞌara mananga èi dama se. Aa cahagꞌe hari rai asa ledhe lasi. 11 Ka èpa dhèu aae dhu segi se, lasi parame rèti mèdha-panyau dènge ngangaꞌa-nginu nèti Sodom dènge Gomora. Èèna ka, ra lèpa dènge ka.

12 Te ngaa Lot, ana ari Abram, dhu pea ètu Sodom. Ka èpa dhèu aae sèra, ère rèti Lot si, dènge mèdha-panyau ra aaꞌi-aaꞌi.

13 Te ngaa dhèu èci rai nèti era èèna. Ka laꞌe lolo dènge Abram, dhèu Ibrani èèna. (Lodꞌo èèna, dhèu Amori èci, ngara na Mamre. Aa Abram pea dètu dènge ajꞌu-ajꞌu aae unu Mamre. Aꞌari Mamre dhèu dua, ngara na Eskol dènge Aner. Rèngu se dhu paꞌanga dènge Abram.) 14 Ropa Abram tadèngi na dhèu kèpe rèti le Lot, ana ari na, ka Abram pakaboko nare dhèu-dhèu sabꞌa na dhu reꞌa pamusu. Aaꞌi-aaꞌi ra 318 (tèlu ngasu canguru aru) dhèu. Ka lasi magèla èpa dhèu aae sèra, asa badae aae lasi dꞌai rae Dan.

15 Ètu era èèna, Abram hagꞌe dhèu na sèra, mi pèri-pèri kaboko. Dꞌara mèda èèna kahèi, lasi age si, dènge jꞌara paꞌoke. Ka Abram si lasi bate dhèu se dꞌai rae Hoba, ètu bèka badae kota Damsik. 16 Hèia Abram abhu hari Lot, dènge dhèu-dhèu nèngu, aa dènge mèdha-panyau ra aaꞌi-aaꞌi. Na abhu kahèi dhèu-dhèu leo.

Melkisedek laꞌe paraga dènge Abram. Nèngu ne, ca dhèu dhèu aae aa ama agama kahèi

17 Ropa Abram segi nare dhèu aae èpa sèra, ka na lèpa. Hèia dhèu aae Sodom mai soru ne ètu dꞌara mamoo Sawe (dhu dhèu biasa peka na, Mamoo Dhèu Aae). 18 Tèu èèna, Melkisedek, jꞌajꞌi dhèu aae kota Salem.* Aa nèngu ne jꞌajꞌi kahèi ama agama nèti Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele. Na mai soru Abram, nèti roti dènge èi hua anggor. 19-20 Ka na padhai lii ho hia berkat mi Abram, aku nèngu na, “Jaꞌa sanao sèna ka Ama Lamatua, dhu Dedha Risi Eele èèna, dhu pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha ne, hia mèngi-nale mi dedha èu. Koa-kio Ama Lamatua dhu hia le èu segi musu.”

Èle èèna ka, Abram bagi hia Melkisedek ca pala nèti canguru pala mèdha-panyau dhu na abhu hari sèra.

21 Hèia dhèu aae Sodom èèna pahaha iisi na mi Abram, peka na, “Ama. Mèdha-panyau dhu èu abhu hari nèti musu jaꞌa sèra, hudꞌi laa ama ku abhu aaꞌi si. Te ngaa dhu jaꞌa manèngi hari, dhoka dhèu-dhèu jaꞌa sèra.”

22 Hèia Abram bꞌala ne, peka na, “Jaꞌa subha ètu madha Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele, dhu tao dedha-liru dènge rai-haha, 23 na, jaꞌa kore boe mèdha-panyau èu, masi ka ciki èèna ka. Masi ka loa hèngu caꞌèta sa, jaꞌa kore boe. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, èu baku peka na, ‘Kakaja Abram sèra mai nèti jaꞌa.’ 24 Jaꞌa parluu boe ngaa-ngaa. Dhoka mia dhu dhèu jaꞌa se pake le, sèra èle le, ale ia ka. Aa hudꞌi laa, angalai jaꞌa dhèu tèlu se: Aner, Eskol dènge Mamre, hagꞌe rare unu rèngu di.”

15

Ama Lamatua pajaji dènge Abram

1 Èle èèna ka, LAMATUA padꞌelo iisi Na mi Abram. Ka Na peka, aku Nèngu na, “Abram! Èu baku madhaꞌu. Lula Jaꞌa ka dhu jꞌajꞌi mi tami ho bhiri èu nèti musu. Aa Jaꞌa hia aꞌoto mi dedha èu.”

2-3 Te ngaa, aku Abram na, “Masi ka Ama Lamatua hia ae-ae èèna ka, jꞌajꞌi boe mi ngaa sa èci. Lula jaꞌa ne dènge boe ana matana, ho hia jaꞌa ana-èpu. De dhu neo unu ae-ae sèmi èèna, tao mi ngaa? Neu-neu ka, noto mi ènu jaꞌa Elieser, dhèu Damsik èèna. Nèngu ka dhu sèmi nare aaꞌi-aaꞌi.”

4 Te ngaa LAMATUA dhaa na, “Jꞌara na sèmi boe èèna! Ana dꞌèlu èu ku, dhu unu pusaka sèra. Ènu èu abhu boe.”

5 Hèia nèti Abram asa liꞌu, ka Na peka, “Èu ladhe ku asa dedha-liru nèi. Ladhe paie ku hua-hètu sèi. Bisa iga more, do aadꞌo? Bèli-camèdꞌa, ana-èpu èu sama sèmi hua-hètu sèi!”

6 Ka Abram sèmi nare lii padhai LAMATUA. Aa LAMATUA tadhe ne, dhèu mola, lula Abram lèka Ne.

7 Èle èèna ka, LAMATUA tuhu hari lii Na, “Jaꞌa ne, Ama Lamatua. Jaꞌa ka dhu lere kèti èu nèti rae Ur, ètu rai dhèu Kasdim sèra. Aa rai neꞌe ne, Jaꞌa hia èu, sèna ka jꞌajꞌi pusaka mu.”

8 Te ngaa Abram karèi, aku nèngu na, “Tasamia, LAMATUA? Dènge jꞌara sa mia ka ho jaꞌa keꞌa na, rai ne jꞌajꞌi pusaka jaꞌa?”

9 Ka Na dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe! Mai ti tao madha jꞌara èci, dhu paꞌèki lii padhai lii Jaꞌa deo na. De lamu more sapi rena ciꞌu, kahibꞌi rena ciꞌu, dènge kahibꞌi-kalèbho mone ciꞌu. Aaꞌi-aaꞌi sèra hudꞌi dhu umur tèlu tèu. Aa mèti kahèi koro iia ciꞌu, dènge koro jꞌaha ciꞌu.”

10 Ka Abram laꞌe nare badha sèra. Hèia na kacèbꞌe bagi mi dua, sapi, kahibꞌi, dènge kahibꞌi-kalèbho sèra. Ka na pale sisi se mi rai, dhu èci patangara dènge èci, jꞌajꞌi mi dua bꞌaris. Te ngaa na kacèbꞌe boe manu-bhui sèra. 11 Ka manu-bhui dhu tema raꞌa sisi sèra, mai ho neo raꞌa sisi seꞌe. Te ngaa Abram bhabhoo eele si.

12 Ropa lodꞌo cèna, Abram bhèjꞌi luu. Na nii, kuri na maroga mai sarimu nare nèngu, ka na madhaꞌu titu kèna.

13-15 Ka Ama Lamatua peka dènge ne,

“Abram! Èèna na èu mamuri toke heka bhoro, aa madhe dènge beꞌa, ka ra padhane èu dènge beꞌa.

Te ngaa ana-èpu èu, èèna na jꞌajꞌi dhèu tao mai ètu kabarai dhèu.

Ho èèna na, dhèu isi rai sèra, tao si sèmi ènu sa, ka ra ènyi aa pajꞌèra si, toke èpa ngasu tèu.

Te, ladhe èèna na, Jaꞌa huku si.

Ho èèna na, Jaꞌa kèti hari ana-èpu èu nèti era èèna, aa dènge mèdha-panyau ra ae-ae.✡

16 Aa èèna na, Jaꞌa ator ho ana-èpu èu dhu ka lèmi kèti hari si asa neꞌe mai.

Limuri ne, dhèu Amori dhu pea ètu rai neꞌe. Dhèu seꞌe dhèu bhelu, te ngaa dhae bhelu iia mèka.

Ladhe ana-èpu èu sèra lèpa hari asa era neꞌe, Jaꞌa neo pake si ho huku palaho dhèu Amori sèra. Lula dꞌai taa èèna, bhabhelu ra asa hino.”

17 Ropa dꞌai mèda sa, cagꞌagꞌa laa ètu era èèna, abhu èru rai èci dhu sèbꞌu poka-poka, dènge badhu ai èci dhu heo, kako re sasanga sisi dua baris se. 18 Lodꞌo èèna, LAMATUA paꞌèki lii pajaji dènge Abram. Na peka na, “Jaꞌa jaji mema èu kèna, bèli-camèdꞌa Jaꞌa pangèdꞌu mi ana-èpu èu rai neꞌe ne, mulai nèti loko Masir,* dꞌai loko Efrat, 19 dènge rai dhèu Keni, dhèu Kenas, dhèu Kadmon, 20 dhèu Het, dhèu Feris, dhèu Refaim, 21 dhèu Amori, dhèu Kanaꞌan, dhèu Girgasi, dènge dhèu Yebus.”

16

Hagar dènge ana na Ismael

1-3 Tèu èèna, Abram lèpa hari le nèti Masir, ka na pea le canguru tèu ètu Kanaꞌan. Dhèu èmu na Sarai abhu mèka kolo. Sarai dènge ènu bhèni ca dhèu nèti Masir, ngara na Hagar.

Ca lodꞌo, Sarai peka dènge Abram, aku nèngu na, “Aꞌa. LAMATUA hia boe jaꞌa ana. De hua iia, lamu jꞌunu dènge ènu jaꞌa, Hagar, sèna ka na hia jaꞌa ana.”

Ka Abram madhutu lii dhèu èmu na. Ka Sarai hia Hagar jꞌajꞌi dhèu èmu ka dua Abram. 4 Hèia Abram jꞌunu dènge Hagar, ka na dènge babia. Ropa Hagar neꞌa nèngu dènge babia le, ka na padedha iisi na, aa na pahae heka Sarai.

5 Ka Sarai peka dènge Abram, aku nèngu na, “Jaꞌa ka dhu hia nèngu mi èu jꞌajꞌi dhèu èmu ka dua. Te ngaa ropa na dènge babia, na pusi pahae heka jaꞌa! Neꞌe ne, sala èu! De hudꞌi laa, sèna ka LAMATUA ka dhu pamaꞌète lii èdhi dua ti! Heka èu meꞌa kèna!”

6 Ka Abram dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe, wee! Èu ne, dhèu èmu uru. Aa nèngu, dhèu èmu limuri. De èu ne dhu mèdꞌu paredha. De èu neo tao ne tasamia, èèna ètu èu na!” Ka Sarai mulai tao sakaa hua dènge Hagar, hèia na rai.

7 Na rai dꞌai dꞌara mamoo. Hèia ana pajuu LAMATUA nèti sorga ca dhèu, rage ne dètu dènge madha èi, ètu jꞌara laꞌe asa Sur. 8 Ka na lii, aku nèngu na, “Èu ne Hagar, ènu Sarai. Nga tao ka èu ètu neꞌe? Èu mai nèti mia, aa lamu mia?”

Hèia Hagar dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa rai nèti dꞌara èmu lamatua jaꞌa.”

9 Ka ana pajuu èèna pamako ne, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe! Beꞌa risi, èu lèpa hari asa adhe-aai Sarai, lamatua èu. Masi ka na tao èu tasamia èèna ka, sèmi la. 10 Baku madhaꞌu. Bèli-camèdꞌa, Jaꞌa pabèba ana-èpu èu paꞌae-ae, toke dhèu ige rare boe. 11 Èu dhu dènge babia. Nèbhu heka, èu mora iisi ana mone ca dhèu. Èèna na mu pangare ne Ismael (dhu sasoa na ‘Lamatua tadèngi’), lula LAMATUA tadèngi le lii roma iisi èu. 12 Ropa ana ne kapai, na mamuri pakajꞌèu nèti aꞌari na. Lula nèngu ne, sama sèmi jara hui dhu dꞌèi boe nanene lii paredha. Sadꞌi dhèu cee èèna ka, na sisu. Aa dhèu aaꞌi-aaꞌi labꞌa ne kahèi.”

13 Ropa tadèngi nare, Hagar ngee ka ètu dꞌara na, aku nèngu na, “Jaꞌa kèdhi le LAMATUA, dhu ladhe-leru aa madhenge jaꞌa.” Hèia na hia ngara mi Lamatua, “Lamatua dhu ladhe-leru jaꞌa.” 14 Nèti èèna ka, dhèu pangare madha èi na, Beer Lahai Roi, dhu sasoa na “Madha èi nèti Nèngu dhu mamuri, dhu ladhe-leru jaꞌa.” Era na, ètu talora aae nèti rae Kades dènge rae Beret. Madha èi ne, abhu era toke dꞌai sange neꞌe.

15 Èle èèna ka, Hagar lèpa hari. Hèia nara iisi ana mone ca dhèu. Abram pangare ne Ismael. 16 Lodꞌo Hagar nare iisi Ismael, umur Abram 86 (aru nguru èna) tèu kèna.

17

Ama Lamatua paꞌèki lii pajaji dènge Abram dènge tadha suna

1 Ropa umur Abram dꞌai 99 (ceo nguru ceo) tèu, LAMATUA mai padꞌelo iisi dènge ne. Ka Na peka dènge Abram, aku Nèngu na, “Jaꞌa ne, Ama Lamatua dhu Koasa Risi Eele. Èu hudꞌi madhutu taruu dadꞌèi Jaꞌa, dènge jꞌara mamuri èu hudꞌi mola. 2 Jaꞌa neo paꞌèki lii pajaji dènge èu. Aa Jaꞌa neo pabèba kacanga ana-èpu èu.”

3 Hèia Abram patitu kètu urutuu, ka na pacudꞌu kètu dꞌai rai. Ka Ama Lamatua tuhu hari lii padhai lii Na, aku Nèngu na, 4-5 “Lii pajaji Jaꞌa dènge èu sèmi neꞌe ka: èèna na, èu jꞌajꞌi bèi-baki nèti suku ae-ae. Nèti èèna ka, èu pake ia ka ngara èu Abram (dhu sasoa na ‘ama dhu dhèu tadhe’), te ngaa Abraham (dhu sasoa na ‘bèi-baki nèti suku ae-ae’). 6 Jaꞌa neo pabèba kacanga ana-èpu èu ae-ae. Jaꞌa pajꞌajꞌi si suku ae-ae. Aa Jaꞌa dedꞌe dhèu aae ae nèti rèngu sèra.

7 Jaꞌa sanèdꞌe taruu lii pajaji Jaꞌa dènge èu, aa dènge ana-èpu èu sèra. Lii pajaji ne maꞌète boe toke taa-taa, lula Jaꞌa neꞌe ka Ama Lamatua nèti èu dènge ana-èpu mu. 8 Rai Kanaꞌan ne aaꞌi-aaꞌi, bèli-camèdꞌa Jaꞌa hia mi èu dènge ana-èpu èu. Neꞌe ne, èu dhoka pea manubha di ètu neꞌe. Te ngaa èèna na, jꞌajꞌi mi unu ana-èpu èu toke taa-taa. Aa Jaꞌa jꞌajꞌi Ama Lamatua rèngu sèra kahèi. 9-10 Te ngaa èu dènge ana-èpu èu sèra, hudꞌi kèpe paꞌèra lii pajaji ne, dènge dꞌara kateme ku. Dhèu mone aaꞌi-aaꞌi ra, hudꞌi suna ku. 11-13 Neꞌe ne, mone aaꞌi-aaꞌi hudꞌi suna, mulai nèti umur aru lodꞌo. Aꞌari èu, dhèu-dhèu sabꞌa èu, dènge ènu dhu èu hèli more nèti rai leo, aaꞌi-aaꞌi ra hudꞌi suna si. Suna na jꞌajꞌi tadha mi ngiꞌu miu, dhu paꞌèki èdhi taa-taa. 14 Mone mia dhu suna boe, rèngu sèra maso boe ètu dꞌara lii pajaji Jaꞌa ne, aa rèngu sèra jꞌajꞌi boe dhèu Jaꞌa kahèi.”

15 Èle èèna ka, Ama Lamatua peka hari, aku Nèngu na, “Nèti deo neꞌe ne, èu paroa ia ka ngara dhèu èmu mu Sarai, te ngaa Sara. 16 Èèna na Jaꞌa hia mamèngi ae-ae mi Sara, sèna ka nara iisi hia èu, ana mone ca dhèu. Tareꞌa! Bèli-camèdꞌa, Sara jꞌajꞌi bèi nèti suku ae-ae. Aa èèna na, Jaꞌa dedꞌe dhèu aae ae-ae nèti ana-èpu nèngu.”

17 Hèia Abraham patitu kètu urutuu ka pacudꞌu kètu dꞌai rai. Te ngaa na mari ètu dꞌara. Na pangee, na, “Mone heka bhora dhu cangasu tèu sama sèmi jaꞌa ne, bisa abhu ana era? Aa Sara dhu heka gagoo-gagehu ne, dhu ceo nguru tèu kèna, nara iisi hari sa mia?” 18 Ka na peka dènge Lamatua, aku nèngu na, “Hudꞌi ka laa, Ismael ka dhu abhu pusaka jaꞌa èèna ka, ngaa-ngaa tao boe.”

19 Te ngaa aku Ama Lamatua na, “Aadꞌo sèmi èèna! Bèli-camèdꞌa, dhèu èmu mu Sara, nara iisi ana mone ca dhèu. Pangare ne Isak. Lii jaji Jaꞌa ne, lèke mi nèngu dènge ana-èpu na toke mia-mia. 20 Jaꞌa tadèngi le ngaa dhu èu manèngi kahèi, hia Ismael. Nèti èèna ka, Jaꞌa hia berkat mi nèngu kahèi, aa hia ana-èpu na tabha ae. Bèli-camèdꞌa ana-èpu Ismael ne, jꞌajꞌi mi canguru dua kapala suku. Aa ana-èpu na suku èci dhu kapai. 21 Masi ka sèmi èèna, lii pajaji Jaꞌa ne, lèke dhoka mi ana mu Isak di. Tèu mai ni, hèru sèmi neꞌe kahèi, Sara nara iisi le.” 22 Ropa padhai lii nare, ka Ama Lamatua tèke eele Abraham.

23-27 Lodꞌo èèna kahèi, Abraham tao dènge ka, madhutu sèmi lii paredha Ama Lamatua. Ka na suna. Na suna ana na, Ismael, dènge dhèu mone aaꞌi-aaꞌi dhu pea dènge ne. Lodꞌo èèna, umur Abraham 99 (ceo nguru ceo) tèu le, aa Ismael 13 (canguru tèlu) tèu.

18

Dhèu tèlu mai paraga dènge Abraham

1 Ca tèka, Abraham pea padètu dènge ajꞌu aae canau ètu Mamre. LAMATUA mai padꞌelo iisi Na mi nèngu ètu era èèna. Lii lolo na sèmi neꞌe ka: lodꞌo èèna, sagoro ae titu kèna, ka Abraham madhèdi ètu hèbꞌa paleo na, sèna ka abhu ngèlu gꞌoro ciki. 2 Ropa Abraham boti kètu na, ladhe nèdhi dhèu tèlu dhu titu kajꞌèu boe nèti era èèna. Hèia na rai laꞌe soru nare si. Ropa na dꞌai madha si, na patitu kètu urutuu na, 3 ka na peka, aku nèngu na, “Ama si. Mai dhuli ku ho minu èi ciki. 4 Ama si ae ciki mi mamaho neꞌe. Ho ana-ana iiki rèti èi, sèna ka rasa haga miu. 5 Pe jaꞌa laku lalau ngangaꞌa-nginu ho ama si miꞌa ciki, sèna ka ako kadhii ciki, heka lami taruu kèna. Te jaꞌa karejꞌe bisa lalau ama si.”

Ka ra dhaa, aku rèngu na, “Ooo. Jiꞌi dhuli.”

6 Hèia Abraham pamèri sa dꞌara paleo, laꞌe peka dènge Sara, aku nèngu na, “Mèri! More tarigu dhu beꞌa risi, ca saku, ho tao roti!”*

7 Ka rai laꞌe hari asa era sapi na, hèia kèpe ana sapi kabèbꞌu ciꞌu. Ka na pua dhèu sabꞌa na sa, pare. 8 Hèia laꞌe nare susu, keju dènge sisi dhu heka nasu èèna, nèti hia tamu sèra raꞌa. Abraham titu taruu ètu mamaho ajꞌu, ho na lalau si.

9 Hèia ra karèi ne, aku rèngu na, “Dhèu èmu mu Sara, ka mia?”

Na dhaa, aku nèngu na, “Nuka dꞌara paleo èèna.”

10 Ka ca dhèu nèti rèngu se padhai lii, aku nèngu na, “Pe dꞌai tèu mai nèi, Jaꞌa lèpa hari mai. Lodꞌo èèna, dhèu èmu èu Sara nare iisi le ana mone ca dhèu.”

Ropa rèngu padhai lii èèna, Sara nanene nèti kabodho babèdho. 11 Lodꞌo èèna, Abraham dènge Sara dhu heka bhoro le, ngaa hari Sara dhu abhu heka hèru. 12 Ropa Sara tadèngi padhue-padhai rèngu se, ka na mari kèmu. Na pangee na, “Jaꞌa dhu heka roto-roto sèmi neꞌe ne, aa dhèu èmu jaꞌa dhu roe nia heka. Tasamia jiꞌi bisa tao sèmi ana ngèru dhu leo-èmu hiu, ho abhu ana?”

13 Ka LAMATUA peka dènge Abraham, aku Nèngu na, “Nga tao ka Sara mari? Ele boe na ngee na, lii padhai Jaꞌa ne jꞌajꞌi boe, lula nèngu heka le. 14 Jaꞌa ne, LAMATUA! Abhu boe ngaa èci sa dhu Jaꞌa bisa boe tao. Sanèdꞌe paie. Tèu mai, ladhe Jaꞌa lèpa hari mai, Sara dhu nara iisi le, ana mone ca dhèu.”

15 Ropa tadèngi lii èèna, Sara jꞌajꞌi madhaꞌu. Ka na pasili, aku nèngu na, “Jaꞌa mari boe, nga!”

Te ngaa Lamatua bꞌala, na, “Deo na, èu mari, nga.”

Abraham pamako Lamatua sèna ka baku huku dhèu Sodom

16 Èle ka, dhèu tèlu se pakèdꞌi neo lasi asa kota Sodom. Ka Abraham lere si dꞌai talora jꞌara. Nèti era èèna, ladhe rèdhi kota Sodom. 17 Ka LAMATUA ngee ètu dꞌara Na, “Hua iia Jaꞌa peka dènge Abraham, Jaꞌa neo palaho kota Sodom. 18 Te ladhe èèna na, ana-èpu na asa tabha ae, aa suku dhu kapai. Aa nèngu ne, èèna na, jꞌajꞌi berkat mi suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. 19 Jaꞌa hagꞌe kore le nèngu, ho na nori ana-èpu na dènge dhèu leo, sèna ka madhutu taruu jꞌara LAMATUA, ho ra mamuri dènge mola. Ladhe rèngu mamuri sèmi èèna, Jaꞌa tao aaꞌi lii dhu Jaꞌa pajaji dènge Abraham.”

20 Hèia LAMATUA peka dènge Abraham, aku Nèngu na, “Sèmi neꞌe! Jaꞌa tadèngi le, lii roma iisi dhèu ae, peka na, dhèu kota Sodom dènge Gomora bhabhelu ra seli-kolane. 21 Nèti èèna ka, Jaꞌa puru madha ku mai, sèna ka kèdhi unu ku, ngaa dhu Jaꞌa tadèngi sèra, tareꞌa, do aadꞌo. Ladhe aadꞌo, pe Jaꞌa keꞌa unu ku.”

22 Ropa LAMATUA padhai lii era dènge Abraham, dhèu dua se lasi taruu sa kota Sodom. 23 Hèia Abraham laꞌe padètu dènge Lamatua, ka na pamako Na, peka na, “Tasamia? Ama neo pamadhe aaꞌi dhèu-dhèu beꞌa paꞌèci dènge dhèu-dhèu bhelu, do? 24 Ladhe abhu dhèu lèmi nguru dhu beꞌa ètu dꞌara kota èèna, Ama pamadhe si hèi? Do, Ama palaho heka kota sèra, lula rèngu seꞌe, do? 25 Ama baku tao sèmi èèna! Mage dhoka, dhèu beꞌa sèra madhe hèi, lula Ama neo pamadhe dhèu bhelu sèra. Ama ka dhu pamaꞌète lii ètu dedha-liru dènge rai-haha. De Ama ku unu Mu dhu meꞌa jꞌara èèna adil boe.”

26 Ka LAMATUA dhaa, peka na, “Ladhe abhu dhèu beꞌa lèmi nguru dhèu ètu kota Sodom, Jaꞌa huku boe kota èèna, lula rèngu.”

27 Hèia Abraham padhai lii hari, aku nèngu na, “Ama, jaꞌa manèngi abho, lula jaꞌa neo padhai lii hari ciki. Jaꞌa ne dhoka dhèu goa di, dhu keꞌa boe ngaa-ngaa. 28 Sèmi dꞌai boe dhèu lèmi nguru dhu beꞌa, te ngaa dhoka èpa nguru lèmi di, tasamia? Kura dhoka dhèu lèmi di, na Ama neo palaho eele kota èèna, do?”

Ka Lamatua bꞌala, aku Nèngu na, “Ladhe Jaꞌa abhu dhèu beꞌa èpa nguru lèmi, Jaꞌa palaho boe kota èèna.”

29 Ka Abraham pamako hari, na, “Sèmi abhu dhoka èpa nguru dhèu beꞌa di, tasamia, Ama?”

Ka Na dhaa, “Ladhe Jaꞌa abhu èpa nguru dhèu beꞌa, Jaꞌa huku boe si.”

30 Abraham pamako hari, aku nèngu na, “Ama baku nasa. Te abhu dhoka tèlu nguru dhèu beꞌa di, na tasamia?”

Hèia Na dhaa, “Ladhe Jaꞌa abhu tèlu nguru dhèu beꞌa, Jaꞌa huku boe si.”

31 Hèia Abraham peka hari, “Ama mage nasa ladhe jaꞌa karèi hari ciki. Sèmi abhu dhoka dhèu dua nguru di dhu beꞌa, na tasamia?”

Ka Na dhaa hari, aku Nèngu na, “Sèmi abhu dhèu dua nguru di dhu beꞌa, Jaꞌa palaho eele boe kota èèna.”

32 Ka Abraham katange lii padhai na, aa na karèi, peka na, “Ama! Jaꞌa padhai lii hari ca tèka, te ngaa baku nasa dènge jaꞌa. Tasamia, ladhe abhu dhoka canguru dhèu di dhu beꞌa?”

Hèia Na dhaa, “Ladhe Jaꞌa abhu canguru dhèu dhu beꞌa ètu era èèna, Jaꞌa palaho boe kota èèna.”

33 Padhai lii èle sèmi èèna, LAMATUA laꞌe dènge ka, aa Abraham lèpa kahèi.

19

Bhabhelu-katubꞌa dhèu Sodom

1 Ètu dꞌara Lamatua dhu padhue-padhai era dènge Abraham, ana pajuu Na dhèu dua, lasi le asa kota Sodom. Dꞌai nèi, lodꞌo oe cèna kèna. Ka Lot dhu madhèdi ètu hèbꞌa tedhe kota.* Ropa nèdhi dhèu dua se, laꞌe soru nare si. Ka na patitu kètu urutuu, aa pacudꞌu kètu ètu madha ra. 2 Ka na padhai lii, aku nèngu na, “Mai lati dhuli ku èmu jaꞌa la. Sèna ka ama si rase haga, aa jꞌunu ètu èmu jaꞌa. Pe bèli madꞌae, heka ama si kako hari kèna.”

Ra dhaa, aku rèngu na, “Makasi. Te ngaa repo ia ka. Hudꞌi laa jiꞌi jꞌunu ètu dꞌara lapa.”

3 Te ngaa Lot pamako si loe boe, ka lasi manubha asa èmu na. Ka Lot si tunu roti, lalau mei, ka raꞌa-rinu paꞌèci. 4 Dhu dua ra lasi mèka jꞌunu, cagꞌagꞌa laa, dhèu mone Sodom aaꞌi-aaꞌi, ana mone ngèru toke dꞌai mone heka, mai reo rare èmu Lot. 5 Dhèu seꞌe paꞌoo-parodha, peka mi Lot, aku rèngu na, “He, Lot! Mone dua deo sa, ètu mia? Bhabhodho si mai, sèna ka jiꞌi jꞌunu dènge ra!”

6 Hèia Lot liꞌu laꞌe, ka na bèdho hari èmu. 7 Ka na lii, aku nèngu na, “Aꞌari, ee! Baku miu tao bhelu mi tamu jaꞌa se. 8 Mi nanene ku jaꞌa laa! Ana bhèni jaꞌa, dhèu dua. Dua ra dhu paꞌèci mèka dènge dhèu mone. Jaꞌa hia miu. Mere, ho mi tao tasamia èèna ka, sadꞌi madhutu dadꞌèi miu. Sadꞌi miu baku tao karehe mi tamu jaꞌa dhèu dua se. Lula madhutu adꞌa èdhi, jaꞌa ka dhu hudꞌi jꞌaga si.”

9 Masi ka sèmi èèna, dhèu Sodom se paꞌoo maꞌète boe, aku rèngu na, “Èu ne, baku patabha! Te èu ne, dhèu tao mai ètu kabarai jiꞌi ne! De èu dènge boe hak ho kai jiꞌi. Hua iia, èu pakajꞌèu nèti era neꞌe. Te, ladhe lamu boe, jiꞌi tao èu bia risi nèti dhèu dua seꞌe!” Ka ra tule eele Lot, hèia aaꞌi-aaꞌi ra rai lasi jꞌèje babèdho èmu.

10 Te ngaa dhèu dua se soro kacui-aai ra, ère pamaso Lot, ka ra patèke èmu nèti dꞌara. 11 Dua ra tao pabèdhu ana madha dhèu Sodom aaꞌi-aaꞌi ra, ka rèdhi heka ngaa-ngaa. Ra gogo tenge babèdho, te ngaa abhu boe.

Lamatua kalua eele Lot si nèti Sodom

12-13 Hèia tamu dhèu dua se, peka dènge Lot, aku rèngu na, “LAMATUA neꞌa le, bhabhelu-katubꞌa dhèu Sodom se. Nèti èèna ka, Na paleha jiꞌi dua mi mai, sèna ka palaho eele kota ne. De èu dhu dènge aꞌari leo dhu ètu dꞌara kota ne, do aadꞌo? Ladhe dènge ana mone, do ana bhèni, do dhèu èmu ana èu, do, sadꞌi cee èèna ka, lamu more si, ho rai ka nèti dꞌara kota ne lai-lai!”

14 Hèia Lot laꞌe paraga dènge ana mone dhèu dua, dhu lii dꞌai ana bhèni na. Ka na peka, “Dua mi nanene paie! Rai ka nèti dꞌara kota ne, te LAMATUA neo palaho eele ne!” Te ngaa ra pangee na, Lot padhai lii paleko di.

15 Bèli madꞌae aae era, ana pajuu Lamatua dhèu dua se, pakaseti Lot si, ho lasi karohe asa era kajꞌèu. Ra peka na, “Lami ka! Ère mèti dhèu èmu mu, dènge ana bhèni èu dhèu dua sèra, ho rai ka. Tèke eele kota neꞌe! Mage dhoka miu madhe aaꞌi palere-lere dènge kota ne.”

16 Te ngaa Lot neka-neka era, masi ka LAMATUA neo hia ne mamuri. Nèti èèna ka, tamu dhèu dua se nuni Lot, dhèu èmu na, dènge ana bhèni dhèu dua sèra, rèti asa liꞌu kota. 17 Hèia ca dhèu nèti tamu dhèu dua sèra paredha si, peka na, “Rai palasa, sèna ka abhu sodꞌa! Mage mi kabibꞌa kabodho! Baku ae ètu dꞌara mamoo! Rai taruu, asa ledhe nèi, sèna ka miu baku madhe!”

18 Te ngaa Lot peka, aku nèngu na, “Iraa ee! Baku sèmi èèna! 19 Mema ama si pamamuri le jiꞌi se. Te ngaa ledhe nèi kajꞌèu bia nèti neꞌe! Mage dhoka jiꞌi dꞌai mèka nèi, jꞌajꞌèra dhu magee nare le jiꞌi èèna, ètu talora jꞌara. 20 Ama ladhe ku laa. Rae iiki cue dhu kajꞌèu boe nèti era neꞌe. Rae nèi dhu kolongara aadꞌo. Ladhe ama dꞌèi, jiꞌi laꞌa pasoru iisi asa nèi!”

21 Ka na dhaa, peka na, “Oo! Lami ka! Te èèna na, jaꞌa palaho boe rae nèi. 22 De rai karohe ka, lami asa nèi! Te jaꞌa tao mèka ngaa-ngaa, ladhe miu dꞌai mèka era nèi.” Karèi nèti lodꞌo èèna, dhèu pangare rae ne Soar, dhu sasoa na ‘ana iiki-iiki’.

Kota Sodom dènge Gomora kèpu-ladhu ai

23 Ropa lodꞌo rea, Lot si dꞌai Soar. 24 Cagꞌagꞌa laa, LAMATUA sadutu ai dènge èi nasu nèti dedha-liru asa Sodom dènge Gomora. 25 LAMATUA pakèpu-ladhu ai kota dènge rae aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara rai èèna, dènge ngaa-ngaa dhu mamuri ètu èèna, nuka: dhèu, badha-manu, dènge ana aajꞌu.

26 Lodꞌo rèngu rai, dhèu èmu Lot kabibꞌa kabodho. Cagꞌagꞌa laa, na jꞌajꞌi agarii masi.

27 Asa bèli èèna, dhu madꞌae aae era, Abraham laꞌe asa era dhu medꞌa na, na pamako LAMATUA. 28 Hèia na ladhe sa haha asa Sodom dènge Gomora, aa asa dꞌara mamoo èèna. Na ladhe laꞌa na, sèbꞌu poka-poka sèna, dhu caꞌe asa dedha-liru. Aa ai naꞌe aaꞌi le ngaa-ngaa.

29 Ama Lamatua patalale Lot si nèti hahuku èèna, ropa Na pakèpu-ladhu ai kota-kota sèra, lula Na ngee nèdhi lii pajaji Na dènge Abraham.

Lot dènge ana-ana bhèni na

30 Lodꞌo èèna, Lot madhaꞌu pea taruu ètu rae Soar. Nèti èèna ka, nèngu dènge ana bhèni na dhèu dua sèra, lasi asa ledhe ka ra pea ètu dꞌara loe cue.

31 Ca lodꞌo, ana bhèni uru èèna, peka dènge ari na, aku nèngu na, “Ètu era neꞌe ne, abhu boe dhèu mone ca dhèu sa, dhu bisa leo dènge èdhi se. Aa ama èdhi asa heka, de ladhe èèna na, na bisa heka abhu ana. 32 De beꞌa risi, ti hia ne ninu mahu, sèna ka èdhi dua ti jꞌunu dènge ne, ho ti abhu kolo hia ama èdhi.”

33 Ka ropa dꞌai mèda, dua ra hia ama ra ninu èi anggor toke mahu. Hèia ana bhèni uru èèna, laꞌe jꞌunu dènge ama na. Lula ama na dhu mahu ae, ka neꞌa boe nèngu dhu jꞌunu dènge ana na.

34 Hèia asa bèli èèna, aꞌa na peka dènge ari na, aku nèngu na, “Mèda deo na, jaꞌa jꞌunu le dènge ama èdhi. De mèda neꞌe, èu kèna. Èdhi hia ne hari ninu mahu, ho lamu jꞌunu dènge ne. Sèna ka èdhi dua ti abhu ana, ho hia ana-èpu mi ama èdhi.”

35 Ka dꞌara mèda na, dua ra hia hari ama ra ninu mahu. Ka ana bhèni limuri ne, laꞌe ka jꞌunu dènge ama na. Te ngaa, lula ama ra dhu mahu titu kèna, nèti èèna ka, neꞌa boe ngaa dhu nèngu tao mi dedha ana bhèni na.

36 Dènge jꞌara neꞌe ne ka, dua ra dènge babia nèti ama dꞌèlu rèngu. 37 Hèia ana bhèni uru èèna nara iisi ana mone ca dhèu. Ka na pangare na Moab (dhu sasoa na ‘mai nèti ama’). Ana neꞌe ka dhu jꞌajꞌi bèi-baki nèti dhèu Moab. 38 Ka ana bhèni limuri ne, nara iisi ana mone èci kahèi. Na pangare na Ben Ami (dhu sasoa na ‘mai nèti dhèu jaꞌa’). Ana ne ka dhu jꞌajꞌi bèi-baki nèti dhèu Amon.†

20

Abraham monya dhèu aae Abimelek

1 Èle èèna, ka Abraham nèti Mamre, pidha asa rai Negeb, dhu ètu re balèu, ka na pea ètu talora rae Kades, dènge rae Syur. Te ngaa na pea nèbhu boe, ka pidha hari asa rae Gerar. 2 Hèia na peka dènge dhèu ètu sèra, aku nèngu na, “Sara ne, ana hèni jaꞌa.” Nèti èèna ka, Abimelek dhèu aae Gerar, pua dhèu lasi lii dꞌai Sara. Ka nèti ne mai asa dꞌara èmu dhèu aae. 3 Dꞌara ca mèda sa, Ama Lamatua padꞌelo iisi Na dènge dhèu aae ètu dꞌara nii. Na peka, “Mamadhe èu ne dètu kèna! Lula èu more dhèu èmu dhèu.”

4-5 Hèia Abimelek dhaa, peka na, “Lamatua! Jaꞌa dhae paꞌèci mèka dènge bhèni na. Aa jaꞌa sasala aadꞌo. Abraham unu na ka dhu peka, bhèni na, ana hèni nèngu! Aa bhèni na dhaa sèmi èèna kahèi. Nèti èèna ka, jaꞌa hia dhèu lasi lii dꞌai ne, dènge dꞌara mola. De Lamatua baku padꞌui jaꞌa sasala!”

6 Ka Lamatua dhaa, peka na, “Tareꞌa. Mema Jaꞌa keꞌa dꞌara èu mola. Nèti èèna ka, Jaꞌa ka dhu taha èu, ho baku paꞌèci dènge ne. Dènge jꞌara sèmi èèna, èu tao boe sala mi Jaꞌa hèi. 7 De èu mèti hari ka bhèni ne, lèpa sa dhèu èmu na. Mone na ka dhu nèti lii padhue-padhai Jaꞌa. De lamu manèngi ne, sèna ka na sabajꞌa hia èu, ho èu baku madhe. Sanèdꞌe paie! Ladhe èu hia boe bhèni na lèpa, èu dènge kabarai èu madhe aaꞌi mèu-mèu.”

8 Bèli madꞌae aae èèna, dhèu aae pakaboko nare dhèu-dhèu kapai na aaꞌi-aaꞌi, ka na lolo lii nii na. Hèia aaꞌi-aaꞌi ra madhaꞌu. 9 Ka dhèu aae paroa Abraham. Na karèi, aku nèngu na, “Jaꞌa tao sala ngaa mi èu, ka èu neo pajꞌèra jaꞌa dènge kabarai jaꞌa? Èu ne ele-hoꞌa ka dènge tao madha jꞌara sèmi neꞌe ne. 10 Ngangee èu tasamia ka, mu tao sèmi neꞌe ne?”

11 Ka Abraham dhaa, peka na, “Ama dhèu aae! Jaꞌa pangee na, miu aaꞌi-aaꞌi mi, kabarai ne dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua. De ele boe cahagꞌe neo pamadhe jaꞌa, sèna ka parame rare dhèu èmu jaꞌa. 12 Mema jaꞌa dhu peka tareꞌa, nèngu ne, ana hèni jaꞌa. Lula jiꞌi dua mi ca ama, te ngaa ina baka-leo. Nèti èèna ka, jiꞌi dua mi paleo. 13 Ka ropa Ama Lamatua pua jiꞌi ho tèke eele era paleo-paluꞌu jiꞌi, lodꞌo èèna jaꞌa peka dènge dhèu èmu jaꞌa, aku jaꞌa na, ‘Ladhe èdhi lati asa era leo, ho dhèu karèi èu, dhu èdhi se dhèu èmu-kamali, ladhe èu dhu sue jaꞌa, na dhaa la, peka na èdhi se, dua ti paꞌaꞌari.’ ”

14-16 Èle èèna ka, dhèu aae Abimelek pangèdꞌu hari Sara laꞌe asa Abraham. Ka na peka dènge Sara, “Èèna na, jaꞌa hia ana mone mu doi iia ca riho, sèna ka jꞌajꞌi tadha jaꞌa tao boe sala ngaa-ngaa mi èu. Ho hudꞌi sène, dhèu aaꞌi-aaꞌi ra reꞌa!”

Hèia dhèu aae peka dènge Abraham, aku nèngu na, “Kabarai jaꞌa ne, dhu bhoke tèke hia èu. Èu neo pea mi era mia èèna ka, jaꞌa hia èu.” Ka Abimelek hia Abraham sapi, kahibꞌi-kaꞌia, dènge kahibꞌi-kalèbho. Na hia kahèi ènu dhèu mone dènge dhèu bhèni.

17-18 Uru èèna, lula Abimelek nare dhèu èmu Abraham, ka LAMATUA hutu eele era ana nèti bhèni aaꞌi-aaꞌi dhu pea ètu kabarai dhèu aae èèna. Te ngaa ropa Abimelek hia Sara lèpa hari sa dhèu èmu na, ka Abraham sabajꞌa ho Lamatua bhoke hari era ana nèti bhèni se. Ka ra abhu hari ana.

21

Sara nara iisi Isak

1-7 Èle èèna ka, LAMATUA hia Sara mèngi-nale madhutu lii pajaji Na. Lodꞌo Sara dènge babia, Abraham dhu heka le. Ropa Sara nara iisi, umur Abraham dꞌai cangasu tèu kèna. Lodꞌo Sara dꞌai hèru, ka nara iisi ana mone ca dhèu. Ka Abraham pangare ne, Isak (dhu sasoa na ‘na mari’).

Sara peka hèi, aku nèngu na, “Ama Lamatua tao jaꞌa mari, lula jaꞌa karejꞌe. Dhèu ae ka dhu pangee na, jaꞌa ètu dꞌara heka sèmi neꞌe ne, abhu heka ana. Masi ka dhèu èmu jaꞌa heka bhoro le, te jaꞌa bisa kora iisi ana hia ne. Èèna na, ladhe dhèu tadèngi jꞌara neꞌe, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra mari kahèi dènge jaꞌa ne.”

Ropa Isak dꞌai aru lodꞌo, Abraham suna ne, madhutu paredha Ama Lamatua.

Ra babège eele Hagar dènge Ismael

8 Isak kapai ka noo-noo. Ropa oe dꞌai lodꞌo luri susu, Abraham tao tatao aae.

9-10 Ca tèke, Sara ladhe nèdhi Ismael, ana nèti dhèu èmu limuri Abraham, padadisi dènge Isak. Ropa nèdhi sèmi èèna, Sara peka dènge dhèu èmu na, “Bège eele ènu Masir nèi dènge ana na! Te, jaꞌa koꞌo boe ana ènu èèna unu pusaka, masi ka ciki ooꞌe èèna ka. Dhoka ana jaꞌa Isak di, dhu abhu sèra aaꞌi-aaꞌi.”

11 Ropa Abraham tadèngi lii padhai Sara ne, ka dꞌara na ako beꞌa boe, lula Ismael ne, ana dꞌèlu na kahèi. 12 Te ngaa Ama Lamatua lii dènge Abraham, peka na, “Abraham! Èu baku ngee paꞌae dhèu èmu limuri èu, dènge ana na. Madhutu la dadꞌèi Sara ne, lula bèli-camèdꞌa, èu abhu ana-èpu dhu Jaꞌa moa tèke èèna, nèti Isak neꞌe ka. 13 Te ngaa Jaꞌa hia kahèi mèngi-nale mi ana nèti dhèu èmu limuri mu, lula nèngu ne, ana dꞌèlu èu kahèi. Bèli-camèdꞌa, ana-èpu na jꞌajꞌi suku èci kahèi.”

14 Bèli madꞌae aae èèna, Abraham tao gee jꞌara hia Hagar, aa na kadhoe èi dꞌara baboꞌi cue mi kabela-kao na. Hèia na patabuli ka bhèni ne dènge ana na Ismael, ho lasi. Ka ra kako palème dꞌara mamoo dhu dètu dènge Beer-Syeba.*

15 Ropa èle èi rinu ra, Hagar tèke eele ana na ètu dꞌara mamaho ajꞌu iiki ca kapua. 16 Ka na pangee ètu dꞌara na, “Dꞌara jaꞌa laꞌe boe, ladhe jaꞌa kèdhi mamadhe ana jaꞌa.” Ka na madhèdi ako kajꞌèu nèti ana na, pe dꞌai lèmi nguru meter sa. Ka na tangi dènge lii roma iisi.

17 Lula Ama Lamatua dhu tadèngi lii tangi Ismael, ka ana pajuu Na mai nèti sorga, ka paroa Hagar, aku nèngu na, “Hagar! Nga tao ka, èu jꞌèra ae sèmi neꞌe ne? Baku madhaꞌu ia ka, te Lamatua tadèngi le lii tangi ana èu. 18 De kèdꞌi lamu more ana nèi. Paꞌèra dꞌara na, te bèli-camèdꞌa Jaꞌa pajꞌajꞌi ana-èpu na, suku èci dhu kapai.”

19 Ka Ama Lamatua pasaraa musi madha na. Cagꞌagꞌa laa nèdhi dènge, èi ca madha ètu era èèna. Hèia laꞌe soli èi asa dꞌara baboꞌi, ka na panginu ana na Ismael.

20-21 Ka Ismael dènge ina na Hagar pea dènge ka ètu dꞌara mamoo Paran. Ismael asa na kapai, aa neꞌa mèu kataki. Ka ina na paleo ne dènge ana bhèni Masir ca dhèu. Seꞌe se jꞌajꞌi, lula Ama Lamatua bera-bera dènge Ismael.

Abraham padame dènge Abimelek ètu Beer Syeba

22 Lodꞌo èèna, dhèu aae Abimelek dènge kètu kapai sordadꞌu na, Fikol, mai pangadꞌo dènge Abraham. Hèia dhèu aae padhai lii, ka na peka, “Abraham! Jiꞌi se ngeꞌa Ama Lamatua bera-bera dènge èu. Nèti èèna ka, sadꞌi èu adꞌu ngaa sa èci, jꞌajꞌi dènge beꞌa. 23 De jaꞌa manèngi, sèna ka èu subha ètu katanga madha Ama Lamatua, dhu peka na, èu bisa boe kapodꞌe-kabèli jaꞌa, dènge ana-èpu jaꞌa aaꞌi-aaꞌi ra. Sèmi dhu jaꞌa tao le beꞌa mi èu, na, èu hudꞌi tao beꞌa kahèi mi jaꞌa dènge kabarai jaꞌa.”

24 Ka aku Abraham na, “Ooo! Jaꞌa subha.”

25 Te ngaa èle èèna ka, Abraham lapor dènge dhèu aae, aku nèngu na, “Dhèu-dhèu ama dhèu aae parame rare èi jaꞌa ca madha.”

26 Tadèngi sèmi èèna, hèia na peka, “Waa! Jaꞌa heka tadèngi kèna jꞌara neꞌe ne. Tasamia ka karèi nèti ca hari ni, èu peka boe dènge jaꞌa? Jaꞌa dhae keꞌa mèka, neꞌe ne tatao cee ka ne.”

27-28 Èle èèna ka, Abraham dènge Abimelek paꞌèki lii pajaji. Ka Abraham hia Abimelek sapi dènge kahibꞌi-kalèbho. Èle èèna ka, Abraham hagꞌe nare hari kahibꞌi-kalèbho èni pidhu ngiꞌu. 29 Hèia dhèu aae karèi ne, peka na, “Nga tao ka èu tao sèmi èèna?”

30 Ka Abraham peka, aku nèngu na, “Ama dhèu aae. Sèmi la kalèbho èni pidhu ngiꞌu se, sèna ka jꞌajꞌi tadha dhu ama peka le na, jaꞌa ka dhu kèi èi na.”

31 Lula dua ra dhu paꞌèki le soo-subha ètu èèna, ka era na ra pangare na Beer-Syeba (dhu sasoa na, ‘madha èi soo-subha’).†

32 Ropa pasubha èle, ka dhèu aae dènge kètu kapai sordadꞌu na lèpa ka, asa era rèngu, rai dhèu Pilistin. 33 Èle èèna ka, Abraham sèle ajꞌu tamareska‡ ca kapua ètu Beer Syeba. Karèi nèti lodꞌo èèna, ajꞌu ne pasanèdꞌe Abraham, lula ètu era èèna ka, nèngu mangajꞌi LAMATUA dhu Mamuri Toke Dꞌai Mia-Mia. 34 Ka Abraham pea dènge ka ètu talora dhèu Pilistin sèmi dhèu tao mai.

22

Lamatua pua Abraham tao Isak sama sèmi badha korban

(Mateos 3:17, 17:5, Markus 1:11, 9:7, Lukas 3:22, 9:35, 2 Petrus 1:17)

1 Nèbhu boe, hèia Lamatua sèku neo neꞌa dꞌara Abraham. Neo neꞌa Abraham madhutu Lamatua, do aadꞌo. Ka Lamatua paroa ne, aku Nèngu na, “Abraham!”

Hèia na dhaa, peka na, “Ooo, Lamatua.”

2 Ka Ama Lamatua peka dènge ne, “Mu nanene paie-iie! More ana pasue èu mone mesa na. Mèti ne asa rai Moria, ho tao ne jꞌajꞌi korban tunu hia Jaꞌa. Pe dꞌai nèi, Jaꞌa heka pajꞌujꞌu era dhu ètu ledhe èci.”

3 Dꞌai bèli madꞌae aae na, Abraham sègꞌi ajꞌu sèna ka tao kadhèna. Na èki, ka na hue asa dedha keledꞌei. Ka dua ra dènge Isak, aa dènge dhèu sabꞌa na dhèu dua, pakèdꞌi asa era dhu Lamatua peka dènge ne. 4 Ra kako taruu, ka dꞌai camèdꞌa èèna, Abraham nèdhi le era èèna nèti kajꞌèu. 5 Hèia na peka dènge dhèu dua sèra, aku nèngu na, “Dua mi mate taha mi neꞌe dènge keledꞌei ne. Jaꞌa dènge ana jaꞌa laꞌa asa dedha nèi, ho mangajꞌi Ama Lamatua. Ladhe èle na, jiꞌi lèpa hari mai.”

6 Ka Abraham nare kadhèna dhu neo tunu korban, ka na tao mi kabela-kao Isak. Aa nèngu nèdꞌu tudꞌi, dènge suu ai. Ropa dua ra palere lasi, 7 hèia Isak paroa ama na, aku nèngu na, “Ama!”

Ka Abraham dhaa, aku nèngu na, “Nga tao, ana?”

Hèia Isak karèi, aku nèngu na, “Èdhi neo lati tunu korban. De ai dènge kadhèna ka seꞌe le. Te ngaa ana kahibꞌi-kalèbho dhu èdhi pake jꞌajꞌi korban, ka mia?”

8 Te ngaa, aku Abraham na, “Pe Ama Lamatua unu Na ka dhu hia ana kalèbho, sèna ka jꞌajꞌi mi korban.”

Ka dua ra caꞌe lasi taruu. 9 Ropa dua ra dꞌai era dhu Lamatua peka èèna, ka Abraham pudhi hadhu ho tao mei korban. Hèia na paloko kadhèna ètu dedha mei korban ne. Ka kèpe ana na Isak, èki patarenga ne ètu dedha kadhèna. 10 Ka nare tudꞌi, ho neo kèjꞌi pamadhe ana na. 11 Cagꞌagꞌa laa, ana pajuu LAMATUA lii nèti dedha-liru, peka na, “Abraham! Mata ku!”

Ka Abraham dhaa, aku nèngu na, “Nga tao, Lamatua?”

12 Ka na peka hari, na, “Baku pamadhe ana èèna! Baku tao ngaa-ngaa mi nèngu. Jaꞌa keꞌa le, èu ne tareꞌa-reꞌa madhutu dadꞌèi Lamatua. Lula èu dènge dꞌara kateme hia ana èu ca dhèu mesa èèna, sèna ka jꞌajꞌi mi korban hia Ne.”

13 Hèia Abraham ladhe nèdhi kahibꞌi-kalèbho mone ciꞌu, dhu tadhu na pakai nare dadana aajꞌu dhu karoki. Ka na laꞌe kèpe nare, ho tunu jꞌajꞌi mi korban hia Ama Lamatua, gati ana na. 14 Ka Abraham pangare era èèna, na, ‘Lamatua sadia tèke ngaa dhu parluu.’* Nèti èèna ka, dꞌai sange neꞌe, dhèu peka na, “Ètu ledhe LAMATUA èèna, Na sadia tèke ngaa dhu parluu.”

15 Èle èèna ka, ana pajuu Lamatua lii hari nèti dedha-liru, peka na, 16 “LAMATUA unu Na, peka, ‘Jaꞌa subha dènge kolongara Jaꞌa mesa ku, sèmi neꞌe: èu sadia le hia Jaꞌa ana mu ca dhèu mone mesa na ho jꞌajꞌi mi korban. Nèti èèna ka, 17 bèli-camèdꞌa, Jaꞌa pala-bagi èu dènge ana-èpu èu mèngi-nale ae-ae. Èèna na, ra bèba-kacanga, toke dhèu ige rare boe, sèmi hua-hètu ètu dedha-liru, aa salae ètu sebhe dhasi. Ana-èpu èu sèra, èèna na, segi aaꞌi musu rèngu sèra. 18 Nèti ana-èpu èu, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne abhu mèngi-nale lula èu madhutu le lii paredha Jaꞌa.’ ”

19 Èle hèia, Abraham dènge Isak, lèpa hari asa era dhu dhèu sabꞌa na sèra. Ka lasi palere asa Beer-Syeba. Dꞌai nèi, Abraham si pea dènge ka.

Ana-èpu Nahor

20 Ca lodꞌo, Abraham tadèngi na, dhèu èmu ari na Nahor, dhu ngara na Milka, nara iisi ana na. 21 Ana uru, ngara na Us. Ari na, Bus. Èle ka, nara iisi hari Kemuel (dhu jꞌajꞌi ama Aram.) 22 Ka na abhu hari Kesed, Haso, Pildas, Yidlaf, dènge Betuel. 23 Betuel èèna, ama nèti Ribka. 24 Nahor abhu ana kahèi nèti bhèni piara na, ngara na Reuma. Ana Reuma, nuka: Teba, Gaham, Tahas, dènge Maaka.

23

Abraham padhane dhèu èmu na Sara

1-2 Lodꞌo Sara madhe, umur na 127 (ca ngasu dua nguru pidhu) tèu le. Lodꞌo na madhe èèna, Abraham si pea ètu rae Kiryat-Arba (nuka Hebron), ètu rai Kanaꞌan. Ka Abraham beke aa tangi dhèu èmu na dènge dꞌara pèdꞌa.

3 Hèia Abraham kèdꞌi laꞌe paraga dènge dhèu-dhèu Het. Ka na peka dènge si, aku nèngu na, 4 “Jaꞌa ne, dhèu tao mai ètu talora miu se. Jaꞌa dhu dènge boe rai ca kasibꞌi sa, sèna ka padhane dhèu èmu jaꞌa. De ladhe miu sue jaꞌa, jaꞌa hèli kore rai miu dꞌai ca kasibꞌi sa, ho tao era padhane ne.”

5 Hèia ra dhaa, aku rèngu na, 6 “Sèmi neꞌe, ama! Nèbhu nare sange neꞌe, jiꞌi se tadhe le ama, dhu sama sèmi ca dhèu, dhèu heka dhu jiꞌi pakabꞌua. De sadꞌi ama dꞌèi rai mia dhu beꞌa, dhu pamèci dènge dadꞌèi ama. Jiꞌi se dhoka ngoꞌo di; dhèu èci sa dhu magee boe.”

7 Hèia Abraham pacudꞌu iisi ho hia hormat mi lamatua rai, dhèu Het sèra. 8 Ka na padhai lii, peka na, “Ladhe miu sèmi lii jaꞌa na, jaꞌa manèngi ho peka dènge ana mone Sohar, dhu ngara na Efron. 9 Peka dènge ne, ladhe na dꞌèi, na pahia dènge jaꞌa loe na, Makpela, dhu ètu karasa oka na. Na manèngi ca ngaa èèna ka, jaꞌa tihe. Jaꞌa neo tihe pamaꞌète kabꞌua na, ètu madha miu aaꞌi-aaꞌi mi, sèna ka rai èèna jꞌajꞌi unu jaꞌa. Jaꞌa neo tao era èèna, jꞌajꞌi mi roꞌa dhèu madhe jiꞌi.”

10 Lodꞌo èèna, Efron madhèdi ètu era èèna kahèi, dènge dhèu-dhèu Het sèra. Ka na tadèngi kahèi lii padhai lii Abraham deo na. Hèia na kèdꞌi titu, ka na bꞌala Abraham ètu madha dhèu heka aaꞌi-aaꞌi ra ètu sèra, aku nèngu na, 11 “Baku sèmi èèna, ama! Sèmi neꞌe ka laa! Oka dènge loe Makpela èèna, jaꞌa hia iia ama. Sèna ka mu padhane dhèu èmu èu mi èèna. Jaꞌa pangèdꞌu rai èèna mi ama, ètu madha dhèu-dhèu jaꞌa se. Sèna ka rèngu aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi sakasii!”

12 Ka Abraham pacudꞌu kètu hari mi dhèu Het se. 13 Hèia na peka dènge Efron, aku nèngu na, “Sèmi èèna oo, beꞌa kahèi. Te ngaa miu nanene lii jaꞌa, la ma. Jaꞌa neo hèli pamaꞌète rai na, sèna ka jꞌajꞌi era padhane dhèu-dhèu jaꞌa.”

14-15 Hèia, aku Efron na, “Rai èèna, kabꞌua na, dhoka èpa ngasu doi pudhi di. Guna ngaa èdhi dua ti padhue kabꞌua rai ciki ooꞌe èèna, dhu sasoa na aadꞌo. De lamu ka, ho mèti dhèu madhe na, sèna ka padhane ne ètu nèi.”

16 Ka Abraham dꞌèi kahèi dènge kabꞌua na sange èèna, madhutu sèmi lii Efron. Hèia ètu madha dhèu ae-ae sèra, na ige nare doi pudhi èpa ngasu, tihe kabꞌua rai èèna mi Efron.

17-19 De dènge jꞌara sèmi èèna, Abraham abhu dènge rai ne nèti Efron, jꞌajꞌi mi unu na. Rai na nuka ètu Makpela, padètu dènge Mamre (nuka Hebron). Na hèli pamaꞌète rai ne dènge oka na, dènge loe na, aa dènge ajꞌu aaꞌi-aaꞌi ra. Dhèu-dhèu heka nèti suku Het, aaꞌi-aaꞌi ra ka dhu jꞌajꞌi sakasii, peka na, rai èèna dènge isi aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi le unu Abraham.

Èle èèna ka, Abraham laꞌe padhane Sara ètu dꞌara loe èèna, ètu rai Kanaꞌan. 20 Dènge sèmi èèna, dhu uru èèna oka dènge loe na unu dhèu Het, limuri ne jꞌajꞌi le rai unu Abraham. Ka na tao jꞌajꞌi mi era udhu rui ra.

24

Tenge dhèu èmu hia Isak

1 Tèu-tèu mamuri Abraham madhera titu kèna. LAMATUA ladhe-leru ne dènge beꞌa, aa hia ne mamuri dènge mera-milu. 2-3 Abraham dhu dènge dhèu èci dhu na lèka ho ladhe-leru mèdha-panyau na. Ca lodꞌo, Abraham paroa nare, ka peka dènge ne, aku nèngu na, “Mu pasa dhilu èu paie-iie! Jaꞌa manèngi sèna ka èu subha madhe dènge kolongara LAMATUA.* Nèngu ka, Ama Lamatua dhu tao dedha-liru dènge rai-haha ne. Dhu peka na, èu bisa boe more ana bhèni nèti dhèu Kanaꞌan, ho paleo dènge ana jaꞌa Isak. 4 Te ngaa èu hudꞌi lamu ku asa rai èta-èsu jaꞌa, asa aꞌari jaꞌa. Ho tenge ètu rèngu sèi, ana bhèni ca dhèu, ho mu paleo dènge ana jaꞌa ne.”

5 Hèia dhèu sabꞌa ne karèi Abraham, aku nèngu na, “Beꞌa, ama! Te ngaa, sèmi ana bhèni na dꞌèi boe mai asa neꞌe, na tasamia? Ladhe sèmi èèna, hudꞌi jaꞌa kèti ana ama ku, ho hia ne leo-èmu ètu nèi, do tasamia?”

6 Hèia, aku Abraham na, “Èu nanene paie! Masi ka tasamia èèna ka, mage èu mèti ana jaꞌa ne, asa nèi kahèi! 7 Mu sanèdꞌe, te LAMATUA dhu nèdꞌu koasa ètu dedha-liru, ka dhu lere jaꞌa nèti rai èta-èsu jaꞌa, asa dedha-rai neꞌe ne. Aa dhu Na paꞌèki le lii pajaji dènge jaꞌa, dhu peka na, ‘Èèna na, Jaꞌa hia rai ne aaꞌi-aaꞌi mi ana-èpu èu.’ De èu baku madhaꞌu. Sadꞌi lamu. Te èèna na, Lamatua pua ana pajuu Na nèti sorga, mai bhoke jꞌara hia èu, sèna ka èu paraga dènge ana bhèni, dhu èèna na jꞌajꞌi dhèu èmu ana jaꞌa. 8 Te ngaa ladhe ana bhèni na dꞌèi boe mai asa neꞌe, lii soo-subha ne lèke boe èu. Masi ka tasamia na, èu bisa boe mèti ana jaꞌa asa nèi.”

9 Hèia dhèu ne, dedꞌe subha dènge Abraham, ka na peka, èèna na, nèngu tao madhutu dadꞌèi Abraham aaꞌi-aaꞌi.

10 Ka dhèu èèna pili nare badha onta canguru ngiꞌu. Hèia na hua rupa-rupa mèdha dhu kabꞌua asa dedha onta se. Hèia laꞌe ka asa kota Nahor, ètu rai Mesopotamia.†

11 Nèbhu-nèbhu ka mone ne dꞌai kota èèna. Hèia na ae kabhèsu dènge onta sèra ètu sebhe kota èèna, dètu dènge madha èi èci. Na ae èèna dꞌara lodꞌo nihia le, ropa ana bhèni-ana bhèni kota èèna mai rara èi ètu madha èi èèna. 12 Hèia dhèu ne sabajꞌa, peka na, “LAMATUA, Èu ka dhu jꞌajꞌi Ama Lamatua nèti lamatua jaꞌa, Abraham. Bhoke jꞌara hia jaꞌa, sèna ka kakako jaꞌa ne dènge kabꞌua. Padꞌelo sasue Èu mi lamatua jaꞌa, aa baku bhèlu lii pajaji ne dènge jaꞌa. De hia la jaꞌa paraga dènge ana bhèni dhu èèna na jꞌajꞌi dhèu èmu Isak. 13 Lamatua, jaꞌa ka titu ètu karasa madha èi ne. Aa ana bhèni-ana bhèni nèti kota ne, mai rara èi ètu neꞌe. 14 De jaꞌa manèngi sèmi neꞌe: ladhe jaꞌa padhai lii dènge ana bhèni èci, peka na, ‘Ana, ee! Papuru ku èru èi èu hia jaꞌa kinu.’ Ho ladhe na dhaa, peka na, ‘Ama, minu la! Aa, pe jaꞌa hia dènge onta ama, rinu hèi!’ Jꞌara neꞌe ne jꞌajꞌi tadha dhu peka na, ana bhèni ne ka dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu, jꞌajꞌi mi dhèu èmu Isak! Dènge tadha sèmi neꞌe, jaꞌa keꞌa na Lamatua padꞌelo le babeꞌa mi Abraham, lamatua jaꞌa èèna.”

Dhèu sabꞌa Abraham paraga dènge Ribka

15-16 Dhu na sabajꞌa nare mèka, ana bhèni ca dhèu mai. Ngara na Ribka. Nèngu ne, èpu nèti ari Abraham, nuka Nahor, dènge dhèu èmu na, Milka. Ama Ribka, ngara na Betuel. Ribka ne, bhèni iia nia boe, aa paꞌèci nèdhi mèka dènge mone. Dꞌai era èèna, puru asa dꞌara èi laꞌe, ka na isi èru èi na. Nèbhu boe, ka caꞌe mai sa dedha.

17 Ropa nare dedha, ka dhèu sabꞌa Abraham èèna, laꞌe padètu dènge ne. Hèia na manèngi, peka na, “Ana. Hia ku jaꞌa kinu ciki.”

18 Ka na dhaa, “Minu la, ama!” Hèia na papuru ka èru èi na, ka na hia dhèu ne ninu. 19 Ropa ninu èle, ka ana bhèni ne peka na, “Pe jaꞌa laku dhui hari èi, sèna ka hia onta ama se, rinu toke bècu.” 20 Ka laꞌe bhori èi dhu risi, asa dꞌara karabꞌa badha. Hèia na caꞌe-laꞌe mai pèri-pèri hari, dhui èi, ho hia onta se rinu toke bècu. 21 Te ngaa dhèu sabꞌa Abraham, titu ka mau-mau, na taru kira ka ana bhèni ne sabꞌa. Ka na pangee ètu dꞌara na, aku nèngu na, “Ele boe nèngu èèna ka neꞌe, dhu Lamatua pajꞌujꞌu.”

22 Onta se rinu toke bècu. Hèia dhèu ne nare kadheli sahènga, dènge kanau ca pasa. Mèdha se dhu tao nèti hualaa. Ka na pasa mi sahènga dènge pasaluu mi ai kariu dènge gꞌana ana bhèni ne.‡ 23 Èle èèna ka, dhèu ne karèi ne, aku nèngu na, “Ana, ama mu, ngara na cee? Ladhe moꞌo, na jaꞌa manubha taha ètu èmu ama mu.”

24 Hèia na dhaa, “Ngara ama ku, na Betuel. Aa ngara baki ku, Nahor. Dènge ngara bèi ku, Milka. 25 Ètu èmu jiꞌi, era jꞌunu ae, de dꞌai miu jꞌunu. Aa jꞌuꞌu ae kahèi, ho hia badha miu se raꞌa.”

26 Hèia dhèu sabꞌa ne pahaha iisi ho mangajꞌi mi LAMATUA. 27 Ka na peka, aku nèngu na, “Koa-kio kolongara Lamatua! Ama Lamatua bhoke le jꞌara hia jaꞌa, ka jaꞌa paraga le dènge aꞌari lamatua jaꞌa Abraham ètu kabarai neꞌe. Dènge jꞌara neꞌe, Lamatua padꞌelo sasue Na mi lamatua jaꞌa, Abraham, aa tao madhutu sama sèmi lii pajaji na dènge jaꞌa.”

28 Èle èèna ka, ana bhèni ne rai laꞌe asa èmu, na lolo dènge isi èmu na ngaa dhu jꞌajꞌi le èèna. 29-30 Ana mone Ribka, ngara na Laban. Ropa Laban ladhe nèdhi mèdha hualaa se, aa na tadèngi lii lolo ana hèni na, ka rai asa liꞌu laꞌe. Laꞌe soru dhèu sabꞌa Abraham dhu titu era dènge onta ra ètu madha èi. 31 Hèia Laban peka, aku nèngu na, “Ama! LAMATUA ka dhu lere miu mai dènge karejꞌe-karae dꞌai neꞌe. De baku titu mi liꞌu ne! Mai lati sa èmu jiꞌi, te jiꞌi lalau ngare le kama. Ngangaꞌa hia badha se, dhu tesa.”

Dhèu sabꞌa Abraham lii dꞌai Ribka hia Isak

32 Hèia dhèu sabꞌa Abraham ne, madhutu dènge ka Laban, lasi èmu Betuel. Ka Laban si papuru mèdha-panyau nèti dedha onta se. Èle èèna ka, ra pangaꞌa onta se. Rèti èi, hia dhèu sabꞌa dènge anga na se, ho rase haga. 33 Ropa lalau rare ngangaꞌa-nginu ètu dedha mei, dhèu sabꞌa ne padhai lii, aku nèngu na, “Jiꞌi neo ngaꞌa ne, te ngaa jaꞌa lole uuru ku, mamai jaꞌa ne.”

Ka Laban dhaa, peka na, “Ama, mu padhai lii ngaa, na peka ka laa.”

34 Hèia dhèu èèna peka, aku nèngu na, “Jaꞌa ne, dhèu sabꞌa nèti baki miu Abraham. 35 LAMATUA hia Abraham, lamatua jaꞌa èèna, mèngi-nale ae titu kèna, ka na kaja-suꞌi. Lamatua pala-bagi ne doi hualaa pudhi dènge hualaa iia; ènu dhèu bhèni dènge dhèu mone, dènge badha-manu ae-ae, sèmi: sapi, onta, keledꞌei, kahibꞌi-kaꞌia, dènge kahibꞌi-kalèbho. 36 Lodꞌo lamatua jaꞌa se, bhèni-mone dꞌai heka ku, ka Sara nara iisi ana mone ca dhèu. Nèngu ka dhu bèli-camèdꞌa unu aaꞌi pusaka ama na. 37 Ka Abraham pua jaꞌa subha, peka na, ‘Mage èu more ana bhèni Kanaꞌan kahèi, ho paleo dènge ana jaꞌa, Isak. 38 Te ngaa èu hudꞌi more ana bhèni nèti aꞌari jaꞌa unu ku, ho sèna ka jꞌajꞌi dhèu èmu na.’

39 Hèia jaꞌa karèi ne, aku jaꞌa na, ‘Tasamia, ladhe ana bhèni ne, noꞌo boe madhutu jaꞌa mai sa neꞌe?’

40 Ka na peka, ‘LAMATUA dhu jaꞌa madhutu dadꞌèi Na, pe Na paleha ana pajuu Na nèti sorga, mai bhoke jꞌara hia èu, sèna ka èu abhu ana bhèni ca dhèu nèti aꞌari jaꞌa unu ku, ho jꞌajꞌi mi dhèu èmu ana jaꞌa. 41 Te ngaa ladhe aꞌari jaꞌa seꞌe roꞌo boe ana bhèni na mai asa neꞌe, lii subha na lèke boe mi dedha èu ne.’

42 Ka deo na, ropa jaꞌa dꞌai madha èi èèna, jaꞌa manèngi-mangajꞌi ètu dꞌara, peka na, ‘LAMATUA nèti lamatua jaꞌa Abraham. Bhoke ku jꞌara hia jaꞌa, sèna ka mamai jaꞌa ne dènge kabꞌua. Ho sèna ka jaꞌa abhu ana bhèni dhu èèna na jꞌajꞌi dhèu èmu Isak. 43 Lamatua, jaꞌa titu ètu sebhe madha èi ne. Aa ana bhèni-ana bhèni nèti dꞌara kota ne mai rara èi ètu neꞌe. De jaꞌa manèngi sèmi neꞌe: ladhe jaꞌa peka dènge ana bhèni èci, aku jaꞌa na, “Ana, ee! Papuru ku èru èi èu, ho jaꞌa kinu èi ciki.” 44 Ho ladhe na dhaa na, “Oo. Minu! Aa èle na, jaꞌa panginu badha ama se kahèi!” Ladhe jꞌajꞌi madhutu sèmi lii jaꞌa ne, na èèna ka dhu jꞌajꞌi tadha, ana bhèni ne ka dhu Lamatua pajꞌujꞌu nare hia ana lamatua jaꞌa.’

45 Jaꞌa dhu dhae èle mèka manèngi-mangajꞌi, te Ribka dhu nare le era èèna nèti dènge èru èi na. Ropa na caꞌe mai nèti dꞌara èi, jaꞌa lii dènge ne, aku jaꞌa na, ‘Ana, ee! Hia ku jaꞌa kinu èi ciki.’ 46 Ka na papuru dènge ka èru èi na, ka na peka, ‘Oo. Minu! Aa pe jaꞌa panginu onta ama se kahèi.’ Hèia jaꞌa kinu, aa onta jaꞌa se oo rinu kahèi.

47 Ka jaꞌa karèi ne, ‘Ama mu, ngara na cee?’

Ka na dhaa, peka na, ‘Ama ku, ngara na Betuel. Aa baki ku, ngara na Nahor. Dènge ngara bèi ku, Milka.’ Hèia jaꞌa papake ne kadheli mi sahènga na, dènge pasaluu kanau hualaa ca pasa mi ai kariu dènge ai gꞌana na.

48 Èle èèna ka, jaꞌa pacudꞌu kètu ho mangajꞌi mi Lamatua, ka jaꞌa peka na, ‘Koa-kio kolongara Lamatua! Lamatua bhoke le jꞌara hia jaꞌa, nèti èèna ka, jaꞌa paraga le dènge aꞌari lamatua jaꞌa Abraham ètu era neꞌe ne. Aa paraga le kahèi dènge ana bhèni dhu èèna na jꞌajꞌi dhèu èmu Isak!’ 49 De neꞌe ne, ladhe ama si neo padꞌelo sasue mi lamatua jaꞌa Abraham, na mi peka pamèu dènge jaꞌa. Te ngaa ladhe aadꞌo, peka la mola-mola dènge jaꞌa. Ho jaꞌa keꞌa, sèna ka tao hari ngaa.”

Aꞌari Ribka sèmi lii karèi dhèu sabꞌa Abraham hia Isak

50 Ropa dhèu sabꞌa ne padhai lii nare, ka Laban dènge Betuel dhaa, aku rèngu na, “Ladhe LAMATUA dhu adꞌu nare le madha jꞌara ne, jiꞌi peka lii ngaa hari. 51 Ribka ka neꞌe ne. More ho mèti, sèna ka na jꞌajꞌi mi dhèu èmu ana Abraham, madhutu sèmi dhu LAMATUA ator èèna.”

52 Ropa na tadèngi nare, dhèu sabꞌa ne pacudꞌu kètu dꞌai rai, ka na manèngi makasi mi LAMATUA. 53 Èle èèna ka, nare mèdha nèti hualaa iia dènge hualaa pudhi sèra, dènge mèdha-papake dhu saraga, ka na hia mi Ribka. Aa na hia kahèi mi ana mone na dènge ina na, mèdha-mèdha dhu kabꞌua aae. 54 Èle aaꞌi ka, heka dhèu sabꞌa ne dènge anga na madhèdi raꞌa-rinu aaꞌi-aaꞌi ra. Ka ra jꞌunu ètu èèna. Bèli madꞌae èèna, dhèu sabꞌa ne palangu lii dènge lamatua èmu se, aku nèngu na, “Hia ka jaꞌa ho lèpa la asa lamatua jaꞌa Abraham.”

55 Te ngaa ana mone dènge ina ana bhèni na, peka na, “Te neo hari lèpa lai-lai, tao ngaa ne? Hudꞌi Ribka pea hari ku dènge jiꞌi dꞌai canguru lodꞌo sa laa ma, heka lami kèna.”

56 Te ngaa dhèu sabꞌa èèna dhaa, peka na, “Waa! Baku kai jaꞌa! Te LAMATUA sue le jaꞌa, ka toke jaꞌa rage le bhèni dhu èèna na jꞌajꞌi dhèu èmu Isak. De patabuli ka jiꞌi se, laꞌa peka ku dènge lamatua jiꞌi Abraham.”

57 Hèia ra dhaa, aku rèngu na, “Sèmi neꞌe ka laa! Mai ti karèi Ribka, sèna ka teꞌa dadꞌèi na tasa mera mia?”

58 Hèia ra paroa ne, aku rèngu na, “Ribka! Di aku èu kèna. Èu neo lamu dènge ka dènge dhèu neꞌe do, tasamia?”

Ka Ribka dhaa, peka na, “Jaꞌa koꞌo.”

Isak dènge Ribka paleo èmu

59-60 Hèia ra hia Ribka dènge bhèni dhu leru ne karèi nèti ana iiki ka, ho lasi palere dènge dhèu sabꞌa Abraham sèra. Ka ra hia Ribka mèngi-nale, aku rèngu na, “Jiꞌi sanao-maena sèna ka Ama Lamatua hia èu mora iisi ana ae-ae, ho ana-èpu mu dꞌai riho-kehi. Aa jiꞌi sanao kahèi, sèna ka ana-èpu èu sèra segi aaꞌi musu rèngu sèra!”

61 Èle èèna ka, Ribka dènge bhèni dhu leru nèngu na lalau ka mèdha ra, ka ra caꞌe onta, pakèdꞌi dènge ka, madhutu dhèu sabꞌa Abraham sèra.

62 Isak pea ètu rai Negeb. Lodꞌo èèna, na heka lèpa kèna nèti madha èi Beer Lahai Roi. 63 Dꞌara lodꞌo nihia ca lodꞌo, na kalua nèti dꞌara paleo na, laꞌe pasiar ciki. Ropa na boti kètu, na ladhe laa na onta-onta kako mai asa era nèngu na.

64 Ropa Ribka ladhe nèdhi Isak, hèia na puru lai-lai nèti dedha onta. 65 Ka na karèi dhèu sabꞌa Abraham, aku nèngu na, “Dhèu mone cee ka mai nèi?”

Ka dhèu ne dhaa, peka na, “Nèngu na, ana lamatua jaꞌa kèna.” Hèia Ribka nare salalu na, paꞌabhe rèhu na.

66 Ka dhèu sabꞌa ne lolo dènge Isak, aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi le. 67 Hèia Isak todhe nèti ka Ribka lasi asa dꞌara paleo ina na, ka dua ra paleo ka èmu. Lula Isak sue seli eele Ribka, ka na susa heka dènge mamadhe ina na.

25

Abraham leo hari èmu

1 Ka Abraham leo hari èmu dènge bhèni èci, ngara na Ketura. 2 Hèia Ketura matana ana hia ne. Ana se, ngara ra: Simran, Yoksan, Medan, Midian, Isbak, dènge Sua. 3 Ana Yoksan ka: Seba dènge Dedan. Ana-èpu Dedan nuka, dhèu Asyur, dhèu Letus, dènge dhèu Leum. 4 Ana Midian ka: Efa, Efer, Henok, Abida dènge Eldaa. Rèngu aaꞌi-aaꞌi se, ana-èpu Ketura.

5-6 Lodꞌo dhu Abraham mamuri era, na hagꞌe nare le mèdha-panyau hia ana Hagar dènge ana-ana Ketura, èci-èci ka dènge unu na. Èle èèna ka, Abraham pua si lasi pea re bèka dhimu rai Kanaꞌan, sèna ka ra pakajꞌèu nèti ana na Isak. Ka pusaka na aaꞌi-aaꞌi, na pangèdꞌu mi ana na Isak.

Abraham madhe

7-8 Lodꞌo umur Abraham dꞌai 175 (ca ngasu pidhu nguru lèmi) tèu, na madhe. 9-10 Ka ana na, Isak dènge Ismael, padhane ne ètu dꞌara loe Makpela, dhu padètu dènge Mamre. Rai ne, dhu uru èèna, Abraham hèli nare nèti Efron, ana Sohar, dhèu Het. Ka dhu uru èèna, ra padhane le Sara ètu dꞌara loe èèna. 11 Èle madha Abraham, ka Ama Lamatua hia mèngi-nale mi Isak, ka na mamuri mera-milu. Lodꞌo èèna, Isak pea dètu dènge madha èi Beer Lahai Roi.

Ana-èpu Ismael

12 Neꞌe ne, lii lolo nèti mamuri Ismael. Nèngu ne, ana Abraham dènge dhèu èmu limuri na, Hagar, dhu jꞌajꞌi ènu Sara nèti Masir. 13-16 Ana-ana Ismael, mone dhèu canguru dua. Ngara ra dhu madhutu nèti dhu uru tèka dꞌai ana limuri tèka, nuka: Nebayot, Kedar, Adbeel, Mibsam, Misma, Duma, Masa, Hadad, Tema, Yetur, Nafis, dènge Kedma. Ana-ana sèra ka, jꞌajꞌi bèi-baki nèti canguru dua suku, dhu èci-èci ka dènge kabarai ra. Ra pangare kabarai ra èci-èci, madhutu ngara bèi-baki ra.

17 Ropa umur Ismael dꞌai 137 (cangasu tèlu nguru pidhu) tèu, ka na madhe. 18 Te ngaa ana-èpu na sèra, èci pamusu dènge èci. Ka ra pea pahagꞌa, mulai nèti rai Hawila dꞌai rai Syur, dhu palane dènge rai Masir, toke dꞌai rai Asyur.✡

Esau dènge Yakob

19 Neꞌe ne, lii lolo nèti mamuri Isak, ana Abraham. 20 Lodꞌo Isak madhèdi dènge Ribka, umur na 40 (èpa nguru) tèu le. Ama Ribka, ngara na Betuel. Ana mone Ribka, ngara na Laban. Rèngu se, dhèu Aram, nèti Padan Aram.*

21 Ribka dhu dènge mèka ana. Nèti èèna ka, Isak manèngi-mangajꞌi mi LAMATUA, sèna ka Na bhoke era ana Ribka. Hèia LAMATUA tadèngi lii manèngi Isak, ka Ribka dènge babia. 22 Te ngaa ana dhu Ribka kadꞌo ne, dhèu dua. Aa ana se paliku taruu ètu dꞌara kabake ina ra. Ka Ribka ngee ka ètu dꞌara na, “Nga tao ka ana dua se, sèmi neꞌe?” Hèia na pakarèi dènge LAMATUA.

23 Ka LAMATUA dhaa, peka na,

“Ètu dꞌara kabake èu na, abhu dua suku, dhu èèna na loe boe dènge pamusu.

Dhu limuri èra risi nèti dhu uru.

Ka aꞌa na, lalau-laloꞌo ari na.”

24 Ropa lodꞌo dꞌai, Ribka nara iisi ana mone dhèu dua. 25 Dhu aꞌa, isi na mea, dènge ngiꞌu na pènu dènge rèu. Nèti èèna ka, ra pangare ne, Esau (dhu sasoa na ‘dènge rèu’).

26 Èle èèna ka, ari na heka kalua kèna. Te ngaa dhu na kèpe hui tèdhu aꞌa na. Nèti èèna ka, ra pangare ne, Yakob (dhu sasoa na ‘hui tèdhu’). Lodꞌo Ribka nara iisi ana na se, umur Isak 60 (èna nguru tèu) kèna.

Yakob monya aꞌa na Esau

27 Lodꞌo ana dua se kapai, Esau dhu neꞌa mèu kasiro badha hui. Ae ka dhu na pea ètu dꞌara jꞌami. Te ngaa Yakob dhu mau-mau, dhu dꞌèi dhoka pea ètu dꞌara èmu di. 28 Isak dꞌèi naꞌa sisi badha hui. Nèti èèna ka, na sue risi Esau. Te ngaa Ribka sue risi Yakob.

29 Ca lodꞌo, Yakob dhu tao bubur kabꞌui, aa Esau heka lèpa nèti kasiro badha hui kèna. Na lèpa dènge manganga, ka roe titu kèna. 30 Ka na peka dènge Yakob, aku nèngu na, “Ari, ee! Hia ku jaꞌa bubur kabꞌui mea ciki ètu dꞌara èru èèna, ho jaꞌa kuꞌa! Te jaꞌa manganga bia.” (Nèti èèna ka, ra pangare na, Edom, dhu sasoa na ‘mea’.)

31 Ka, aku Yakob na, “Beꞌa aꞌa. Te ngaa pasilu ku dènge hak aꞌa èèna!”†

32 Hèia Esau dhaa, aku nèngu na, “Hak aꞌa ne, ngaa kèna, hudꞌi nèngu sèna! Neo more, na more la. Te jaꞌa manganga bia. Sodꞌe mèti bubur èèna lai-lai mai, te jaꞌa taha heka.”

33 Te ngaa, aku Yakob hari na, “Mata ku aꞌa! Èu subha uuru ku, dhu peka na, èu pangèdꞌu le hak aꞌa èèna mi jaꞌa ne.” Ka Esau dedꞌe subha sèmi dhu Yakob peka. 34 Hèia Yakob sodꞌe dènge ka hia ne bubur kabꞌui deo na dènge roti. Ropa naꞌa-ninu nare, ka laꞌe dènge ka.

Dènge jꞌara neꞌe ka, Esau pusi boe dènge hak aꞌa na.

26

Isak monya dhèu aae Abimelek

1 Ca tèka, ètu dꞌara rai èèna, lèke tèu manganga, èci èèna ka dènge tèu Abraham mamuri era. Ka Isak laꞌe manèngi Abimelek, dhèu aae Pilistin, sèna ka na pea ètu Gerar. 2 Na tao sèmi èèna, lula LAMATUA dhu padꞌelo le iisi Na mi nèngu, peka na, “Mage lamu ka asa Masir hèi. Pea la mi era dhu èèna na Jaꞌa pajꞌujꞌu hia èu. 3-4 Ladhe èu manubha ètu era èèna, Jaꞌa sama-sama dènge èu, aa pala-bagi èu mèngi-nale rupa-rupa. Èèna na, Jaꞌa pabèba ana-èpu èu sama sèmi hua-hètu ètu dedha-liru. Aa Jaꞌa hia kateme rai ne mi èu dènge ana-èpu èu. Nèti ana-èpu èu ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne abhu mèngi-nale. Dènge jꞌara neꞌe, Jaꞌa tao madhutu lii pajaji dhu Jaꞌa paꞌèki le dènge ama mu Abraham.✡ 5 Jaꞌa tao sèmi neꞌe ne, lula ama mu madhutu dadꞌèi Jaꞌa, paredha Jaꞌa, dènge atora Jaꞌa.” 6 Ka Isak pea taha ètu Gerar.

7 Ribka ne, bhèni iia titu kèna. Ka ropa dhèu ètu Gerar ladhe rèdhi ne, ra pakarèi. Te ngaa Isak peka na, “Ribka ne, ana hèni jaꞌa.” Na madhaꞌu, ladhe na peka na dhèu èmu nèngu, dhèu se pamadhe ne, aa Ribka parame rare. 8 Isak dhu pea nèbhu le ètu nèi, hèia ca lodꞌo, dhèu aae nèdhi nèti roꞌa jendela na, ladhe laa na Isak dènge Ribka dhu paꞌango. 9 Ka na pua dhèu lasi paroa Isak, hèia na peka, “Isak! Jaꞌa dhu keꞌa le, bhèni ne dhèu èmu èu! Te ngaa tasamia ka, èu peka na, nèngu ne ana hèni èu?”

Hèia Isak dhaa, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe ama! Jaꞌa ne madhaꞌu, ladhe jaꞌa peka na nèngu ne dhèu èmu jaꞌa, mage dhoka dhèu pamadhe jaꞌa.”

10 Ka dhèu aae dhaa, peka na, “Sèmi dhèu ètu seꞌe jꞌunu dènge dhèu èmu èu, tatu èu pasala jiꞌi! Tasamia ka, èu adꞌu jꞌara neꞌe mi dedha jiꞌi se?”

11 Èle èèna ka, dhèu aae Abimelek pasanèdꞌe ana kabarai na, aku nèngu na, “Miu nanene paie-iie! Cee ka dhu bani gagu dhèu neꞌe, do dhèu èmu na, èèna na jaꞌa huku pamadhe ne.”

Ra patao-palaha lula madha èi

12 Tèu èèna, Isak sèle hini ètu dedha rai dhèu seꞌe. Lodꞌo dꞌai puu-gꞌètu, ka na abhu isi rai cangasu hari, lula LAMATUA hia ne mamèngi. 13 Lula mèdha-panyau na asa ae, ka na kaja titu kèna. 14 Badha-manu na sèmi sapi, kahibꞌi-kalèbho asa tabha ae. Dhèu-dhèu sabꞌa na, ae kahèi. Nèti èèna ka, dhèu Pilistin tèka dꞌara dènge ne.

15 Uru èèna, Abraham, ama Isak, dhu kèi èi ae-ae. Te ngaa limuri ne, dhèu Pilistin dhènu eele aaꞌi si dènge rai.

16 Ka dhèu aae Abimelek peka dènge Isak, aku nèngu na, “Isak! Beꞌa risi èu pakèdꞌi ka nèti kabarai neꞌe. Lula koasa èu, risi eele le nèti jiꞌi se.”

17 Èle èèna ka, Isak pakèdꞌi nèti era èèna, ka lasi pea hari ètu dꞌara mamoo Gerar. 18 Ètu era neꞌe, ra kèi hari madha èi dhu uru èèna, dhèu Pilistin dhènu eele aaꞌi si. Ka na pangare madha èi se madhutu ngara dhu ama na pangare.

19 Ropa dhèu sabꞌa Isak se kèi èi ètu dꞌara mamoo Gerar, hèi lèke èi madha dhu sabhoka mai. 20 Lula madha èi neꞌe ka, dhèu-dhèu madhenge badha nèti Gerar, patao dènge dhèu madhenge badha Isak. Dhèu se peka na, “Neꞌe ne, madha èi jiꞌi!” Nèti èèna ka, Isak pangare madha èi na Esek, dhu sasoa na ‘patao-palaha’.

21 Hèia dhèu-dhèu Isak se, kèi hari èi leo ca madha. Te ngaa ra patao-palaha hari, lula èi èèna. Nèti èèna ka, Isak pangare na Sitna, dhu sasoa na ‘palabꞌa’.

22 Èle èèna ka, Isak tèke eele era èèna, laꞌe kèi hari èi èci. Dꞌai neꞌe ne, ra patao-palaha heka. Ka Isak pangare madha èi ne Rehobot, dhu sasoa na ‘era taleo’. Hèia na peka, aku nèngu na, “Limuri ne, Lamatua hia le èdhi pea ètu era taleo. Ho ètu era neꞌe ne, èdhi asa bèba-kacanga.”

23 Ka nèti era neꞌe, Isak si lasi hari era pea asa Beer Syeba. 24 Ka mèda na, LAMATUA padꞌelo iisi Na mi Isak, hèia Na peka, “Isak! Jaꞌa ne, Ama Lamatua nèti ama mu Abraham. De mage mu madhaꞌu, te Jaꞌa ladhe-leru èu. Èèna na, Jaꞌa pala-bagi èu mèngi-nale. Aa ana-èpu èu asa bèba-kacanga. Jaꞌa adꞌu madha jꞌara neꞌe, lula lii pajaji Jaꞌa dènge ama mu.”

25 Hèia Isak pudhi hadhu, tao mei korban ètu èèna. Ka na manèngi makasi mi LAMATUA. Hèia, na pea ètu era èèna, ka dhèu sabꞌa na kèi hari èi.

Dhèu aae Abimelek padame dènge Isak

26 Lodꞌo èèna, dhèu aae Abimelek mai nèti Gerar. Angalai na Ahusat, dènge kètu kapai sordadꞌu na, Fikol, mai dènge ne, ho paraga dènge Isak. 27 Ka Isak karèi, aku nèngu na, “Ama dhèu aae! Uru èèna, miu se dhu babège eele jaꞌa nèti kabarai miu. De neꞌe ne, miu se mai tao ngaa hari?”

28 Hèia ra peka na, “Sèmi neꞌe. Jiꞌi dhu ngeꞌa le, Lamatua dhu jꞌaga paꞌère èu. Nèti èèna ka, jiꞌi pangee, hua iia èdhi dua ti paꞌèki lii pajaji dhu peka sèmi neꞌe: èu jꞌoka subha, peka na, 29 miu se baku tao karehe dènge jiꞌi, aa jiꞌi kahèi baku tao karehe dènge miu. Mema jiꞌi se dꞌara beꞌa dènge miu. Nèti èèna ka, ca hari ni, miu se lami dènge mera-milu nèti kabarai jiꞌi ne. Jiꞌi dhu ngeꞌa le, LAMATUA ka dhu pala-bagi mèngi-nale mi miu.”

30 Èle èèna ka, Isak tao pesta, ka raꞌa-rinu aaꞌi-aaꞌi ra. 31 Ka asa bèli madꞌae èèna, rèngu jꞌoka lii soo-subha. Hèia Isak patalala si lèpa dènge dame.

32 Lodꞌo èèna kahèi, dhèu sabꞌa Isak mai peka lula-nèti èi dhu rèngu kèi, na, “Ama! Jiꞌi rage le èi.” 33 Hèia Isak pangare madha èi ne Syeba (dhu sasoa na ‘subha’). Ka ra pangare kota èèna Beer Syeba, toke sange neꞌe.*

Esau leo dènge bhèni dhèu dua nèti suku leo

34 Ropa umur Esau dꞌai èpa nguru tèu, na leo dènge bhèni dhèu dua nèti suku Het. Bhèni èci, ana nèti Beeri, ngara na Yudit. Èci hari, ana Elon, ngara na Basmat. 35 Bhèni dhèu dua se, papèdꞌa dꞌara Isak dènge Ribka.

27

Ribka leko-monya Isak ho hia Yakob mèngi-nale

1 Ropa Isak manahu asa dꞌara heka, nèdhi heka ngaa-ngaa, lula musi madha na ahu le. Ka na paroa ana uuru èèna, dhu na sue risi èèna, peka na, “Esau. Mai ku sa neꞌe!”

Hèia Esau dhaa, aku nèngu na, “Tasamia, ama?”

2 Ka Isak peka hari, “Sèmi neꞌe! Jaꞌa ne, ètu dꞌara heka le. Keꞌa boe, pèri lodꞌo jaꞌa ne madhe. 3 De more rèka èu, lamu kataki mèti badha hui ciꞌu hia jaꞌa. 4 Mu pananasu pabeꞌa-beꞌa, madhutu dadꞌèi jaꞌa, ho mèti mai hia jaꞌa. Ladhe kuꞌa-kinu kora, jaꞌa hia mema èu mèngi-nale. Sadꞌi èu unu le mèngi-nale èèna, jaꞌa madhe èèna ka, ngaa-ngaa tao heka.”

5 Hèia Esau laꞌe dènge ka, kataki badha hui. Te ngaa Ribka dhu tadèngi kahèi lii padhai Isak deo na. 6 Ka Ribka laꞌe peka dènge Yakob, aku nèngu na, “Yakob! Èu nanene ku! Deo na, jaꞌa tadèngi ama mu pua Esau sèmi neꞌe: 7 ‘Lamu kataki more ku badha hui ciꞌu, mai mu pananasu pabeꞌa-beꞌa hia jaꞌa. Ladhe kuꞌa-kinu kora, jaꞌa hia èu mèngi-nale ètu katanga madha LAMATUA.’ 8 De mu nanene paie-iie! Mu madhutu mola-mola lii paredha jaꞌa ne. 9 De lamu ka asa era badha èdhi sèi, ho kèpe more kalèbho èni dhu kabèbꞌu dua ngiꞌu. Roro ho mèti sisi mai asa jaꞌa. Pe jaꞌa pananasu madhutu dadꞌèi ama mu. 10 Ladhe panasu kore, mèti hia ama mu naꞌa. Ho èle na, na hia èu mèngi-nale, heka na madhe kèna. Dènge sèmi neꞌe ka, èu ka dhu abhu mèngi-nale èèna. Aꞌa mu abhu boe.”

11 Te ngaa Yakob peka dènge ina na, “Ina! Aꞌa ku Esau, ngiꞌu na dhu pènu dènge rèu, te ngaa jaꞌa ne, isi dhu milu aadha-aadha! 12 Mage dhoka ama ku gꞌagꞌe isi jaꞌa, ladhe na neꞌa na jaꞌa dhu leko-monya na. Hèia na dhoo jaꞌa!”

13 Ka ina na dhaa, aku nèngu na, “Èu baku cagꞌagꞌa! Hudꞌi laa ina ka dhu ator! Ladhe ama mu dhoo èu, pe ina ka pasae! Mu mate ia ka, la more ka kahibꞌi sèra.”

14 Ka Yakob laꞌe nare kahibꞌi dua ngiꞌu sèra, hèia na roro, ka nèti hia ina na. Hèia Ribka pananasu madhutu dadꞌèi Isak. 15 Ka Ribka laꞌe nare mèdha-papake Esau dhu beꞌa, ho na papake mi Yakob. 16 Hèia na pahutu kahèi kacui-aai dènge ladhe goro Yakob, pake kaꞌuri kahibꞌi deo sa. 17 Ka na pangèdꞌu Yakob ngangaꞌa dhu pananasu nare deo na, dènge roti dhu tunu nare.

18 Hèia Yakob dedꞌe nèti ngangaꞌa seꞌe, hia ama na naꞌa. Ka na lii, aku nèngu na, “Ama. Jaꞌa mai hari le.”

Hèia Isak dhaa, peka na, “Hee! Èu ne, cee?”

19 Ka Yakob dhaa, peka na, “Jaꞌa, Esau ana mone uuru ama ku! Jaꞌa sabꞌe le, madhutu sèmi dhu ama pua deo na. Kèdꞌi, ho muꞌa-minu ka. Lula jaꞌa pananasu kore le sisi badha hui dhu jaꞌa kèti nèti dꞌara jꞌami. Muꞌa, ho èle na, ama pala-bagi jaꞌa mèngi-nale.”

20 Hèia Isak peka, aku nèngu na, “Èu ne, bia tai nga! Abhu malai titu kèna, badha hui èèna!”

Hèia Yakob dhaa, “Jaꞌa abhu le, lula LAMATUA dhu èu mangajꞌi èèna, ka dhu tulu jaꞌa.”

21 Ka Isak paroa Yakob, aku nèngu na, “Padètu ku asa neꞌe mai, sèna ka jaꞌa gꞌagꞌe sèku èu. Èu ne, tareꞌa ana jaꞌa Esau, do aadꞌo?”

22 Hèia Yakob laꞌe padètu-dètu dènge ama na, ka ama na gꞌagꞌe ne. Ka Isak peka, “Lii ne, sèmi lii Yakob! Te ngaa kacui-aai na, kacui-aai Esau.” 23 Te ngaa Isak dhu tadhe iia boe Yakob, lula kacui-aai na rèu sèmi Esau. Ka ropa na neo hia mèngi-nale mi Yakob, 24 na karèi hari era, aku nèngu na, “Èu ne, tareꞌa-reꞌa Esau, do?”

Hèia Yakob dhaa, peka na, “Tareꞌa-reꞌa ama. Jaꞌa ne, Esau!”

25 Ka Isak peka na, “Na, jꞌole ka sisina mai, sèna ka jaꞌa kuꞌa. Èle ku, pe jaꞌa hia èu mèngi-nale.” Hèia Yakob hia sisi dènge èi anggor hia ama na naꞌa-ninu. 26 Naꞌa nare ka, Isak lii, aku nèngu na, “Ana, ee! Mai padètu asa neꞌe, ho mu uu ku jaꞌa laa.”

27 Ka ropa Yakob padètu dènge ne, ho uu ne, Isak sangèdꞌu nare hèu mèdha-papake Esau. Hèia na padhai lii hia mèngi-nale mi Yakob, aku nèngu na,

“Hèu ana jaꞌa tareꞌa-reꞌa sèmi hèu jꞌuꞌu ètu dꞌara padꞌa, dhu abhu mamèngi nèti LAMATUA.

28 Hudꞌi laa Ama Lamatua patiri èi paringi nèti dedha-liru,

sèna ka oka-tedhe èu jꞌajꞌi mi rai hèu mèngi.

Hudꞌi laa Na hia èu are dhu udhu sobhu-sobhu,

dènge hua anggor dhu pènu ako-pènu èru.

29 Suku-suku jꞌajꞌi mi ènu èu,

Aa dhèu-dhèu leo pahaha iisi mi dedha èu.

Èu jꞌajꞌi mi lamatua nèti aꞌari èu.

Aa rèngu patitu kètu urutuu ètu madha èu.

Dhèu cee dhu dhoo èu, rèngu abhu dhoo kahèi.

Aa dhèu cee dhu hia mèngi-nale mi èu, rèngu abhu mèngi-nale kahèi.”

Esau lèpa, ka na manèngi Isak ho hia ne berkat kahèi

30 Ropa Isak hia nare mèngi-nale mi Yakob, ka heka bhodho liꞌu laꞌe tèke eele ama na, cagꞌagꞌa laa Esau lèpa nèti kataki badha hui. 31 Hèia laꞌe pananasu, ka sodꞌe nèti hia ama na. Ka na parèi ama na, aku nèngu na, “Ama, kèdꞌi muꞌa. Jaꞌa lalau kore le sisi badha dhu jaꞌa kataki kore. Muꞌa more ku, pe hia jaꞌa berkat.”

32 Te ngaa Isak malaa, ka na karèi, “Hee! Te èu ne, cee hari ne?”

Hèia Esau dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa neꞌe, Esau! Ana uuru ama ku.”

33 Ka Isak cagꞌagꞌa, hèia na karèi, aku nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, deo na cee ka dhu hia jaꞌa sisi, ka jaꞌa kuꞌa èèna? Ka jaꞌa hia ne mèngi-nale. Aa mèngi-nale èèna, bisa heka ère hari.”

34 Ropa tadèngi nare, Esau roe ai ca palèpa, ka na tangi dꞌara pèdꞌa dènge roma iisi, aku nèngu na, “Tasamia ne, ama, ee! Bagi hia jaꞌa berkat hèi ma.”

35 Hèia Isak peka, “Ari mu ka monya jaꞌa, ka parame nare berkat dhu pala èu di.”

36 Ka aku Esau na, “Nèngu na leko-monya jaꞌa dua hari kèna. Uru èèna, parame nare hak aꞌa. Ka neꞌe ne, parame nare hari berkat dhu madhutu iia-iia na unu jaꞌa. Nèka na, ngara na ‘Yakob’ Te ngaa ele boe ama dhu dènge berkat era, ho hia jaꞌa. Do, aadꞌo heka?” (Yakob sasoa na ‘kèpe hui tèdhu’, te ngaa sasoa dhu leo ‘tuka leko-monya’.)

37 Hèia Isak dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa dhu dedꞌe le nèngu, jꞌajꞌi lamatua èu. Aa aꞌari na aaꞌi-aaꞌi ra, jꞌajꞌi mi ènu na. Jaꞌa hia na le, unu are pènu soka-pènu karo, dènge hua anggor pènu ako-pènu èru. De ana, ee! Mamèngi tasamia hari, dhu jaꞌa ne pala-bagi mi èu?”

38 Masi ka tadèngi nare le sèmi èèna, te ngaa Esau loe boe dènge pamako ama na, peka na, “Mamèngi na dhodhoka èci di, do? Tatu ama dènge hari mamèngi dhu leo hia jaꞌa. Masi ka ciki ooꞌe èèna ka, sadꞌi jaꞌa ne abhu!” Ka Esau tangi hari dènge dꞌara laho mae-mae.

39 Ka Isak bꞌala ne, peka na,

“Mamuri èu ne, èèna na kajꞌèu nèti oka-tedhe dhu hèu mèngi,

lula èi paringi patiri boe nèti dedha-liru mai, ho pabasa rai èu.

40 Èu ne, mamuri dhoka nèti samala èu di.

Aa tasa mera mia èèna ka, èu ne jꞌajꞌi ènu ari mu.

Dhodhoka ladhe bèli-camèdꞌa, èu bani labꞌa ne, èèna na èu heka rai eele nèti dꞌara adhe-aai na.”

Ribka pua Yakob rai

41 Lula jꞌara sèmi neꞌe ne ka, Esau tèke dꞌara dènge ari na Yakob, lula parame nare mamèngi na. Ka Esau pangee na, “Nèbhu heka, ama ku madhe. De hudꞌi laa, pe dꞌai ku lodꞌo. Ladhe èle beke, jaꞌa pamadhe ne!”

42-43 Ropa Ribka tadèngi Esau dhu neo adꞌu jꞌara karehe, ka na peka dènge Yakob, aku nèngu na, “Èu nanene ku lii ne! Aꞌa mu neo bꞌala dꞌara pèdꞌa na, de na neo pamadhe èu. De beꞌa risi, èu ne rai lai-lai asa toꞌo mu Laban, ètu kota Haran. 44 Lamu asa nèi, pea ako nèbhu, toke èle nanasa aꞌa mu. 45 Ladhe na bhèlu eele ku tatao èu ne, pe jaꞌa pua dhèu dhiu paroa èu, sèna ka èu lèpa hari mai. Lula jaꞌa koꞌo boe, sèna ka ana jaꞌa dua-dua mi ele parènga dꞌara ca lodꞌo èèna ka.”

46 Hèia Ribka roma iisi dènge Isak, peka na, “Jaꞌa ruꞌa le dènge dhèu èmu Esau, dhèu Het se! De ladhe Yakob todhe nare hari kahèi ana bhèni nèti dhèu Het se, hua iia jaꞌa madhe ka laa.”

28

1 Hèia Isak paroa nare Yakob, ka hia ne mèngi-nale aa holo ne, peka na, “Sanèdꞌe paie! Èu mage leo ka dènge ana bhèni Kanaꞌan hèi. 2 De lamu ka asa Padan Aram, asa baki mu Betuel. Lamu madhèdi dènge ana bhèni toꞌo mu Laban ca dhèu.* 3 Hudꞌi laa Ama Lamatua dhu Koasa Risi Eele na, hia èu mamèngi, sèna ka ana-èpu èu bèba-kacanga, ho nèti rèngu ka jꞌajꞌi suku ae-ae dhu kapai. 4 Hudꞌi laa, lii pajaji Ama Lamatua dènge Abraham èèna, noto mi dedha èu ne, dènge ana-èpu èu. Sèna ka èu unu rai dhu Ama Lamatua jaji tèke le mi Abraham.”✡ 5 Padhai lii nare, ka Isak hia Yakob laꞌe asa Padan Aram, asa èmu toꞌo na Laban, dènge baki na Betuel.

Esau leo dènge ana bhèni Ismael

6 Esau dhu tadèngi le kahèi, dhu peka na Isak hia Yakob mamèngi, aa kai ne sèna ka baku leo dènge bhèni Kanaꞌan. Aa na tadèngi hèi, dhu Isak hia Yakob leo dènge ana bhèni toꞌo na Laban ètu Padan Aram. 7 Ka Yakob madhutu lii paredha ina dènge ama na, ka pakèdꞌi laꞌe asa Padan Aram.

8 Aa Esau dhu neꞌa le kahèi, ama na dꞌèi boe dhèu èmu na, bhèni Kanaꞌan dua sèra. 9 Hèia na laꞌe asa ama aae na Ismael, ka leo hari èmu dènge ana bhèni Ismael ca dhèu, ngara na Mahalat. Mahalat ne, ana mone na ka Nebayot.

Yakob nii ètu Betel

10 Ka Yakob tèke eele Beer Syeba, laꞌe asa Haran. 11 Ropa lodꞌo cèna, Yakob dꞌai era èci, ka na jꞌunu ètu era èèna. Na neo jꞌunu, nare hadhu cue, tao lalaka kètu na.

12 Dꞌara mèda èèna, na nii. Na ladhe nèdhi langa èci dhu patitu ètu rai, suu na dꞌai dedha-liru. Ka ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga, caꞌe-puru ètu dedha langa èèna. 13 Ètu dꞌara nii na, Yakob ladhe nèdhi LAMATUA dhu titu ètu karasa nèngu, hèia na lii, aku nèngu na, “Jaꞌa ne LAMATUA, Ama Lamatua nèti baki mu Abraham, dènge ama mu Isak. Èèna na, Jaꞌa hia rai ne mi èu dènge ana-èpu èu. 14 Bèli-camèdꞌa, ana-èpu èu ae-ae, sama sèmi ahu rai ne. Rèngu se, èèna na, pea palème era-era ètu rai-haha ne. Nèti ana-èpu èu ka, suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, abhu mèngi-nale.✡ 15 Mage mu bhèlu! Èu ne ètu mia èèna ka, Jaꞌa bera-bera dènge èu. Ladhe èèna na, Jaꞌa lere kèti hari èu mai asa dedha-rai neꞌe. Jaꞌa bhera boe èu. Aa èèna na, Jaꞌa tao aaꞌi madhutu sèmi lii pajaji Jaꞌa dènge èu.”

16 Ropa Yakob kèdꞌi nèti bhèjꞌi, na padhai lii, aku nèngu na, “Jaꞌa heka keꞌa kèna, LAMATUA dhu ètu era neꞌe kahèi.” 17 Na madhaꞌu, ka na pangee, na, “Boo! Era neꞌe ne pamadhaꞌu jaꞌa, nga. Tatu Èmu Ama Lamatua ètu era neꞌe ne! Aa era neꞌe ne, jꞌajꞌi hèbꞌa babèdho sorga.”✡

18 Dꞌara madꞌae aae era, Yakob kèdꞌi le èèna. Ka nare hadhu dhu na tao lalaka deo na. Hèia na patitu jꞌajꞌi mi tadha. Ka na bhori èi mènyi asa dedha hadhu èèna, hèia na mangajꞌi mi Lamatua. 19 Ka na pangare era ne Betel, dhu sasoa na ‘Èmu Lamatua’. (Uru èèna, era ne ngara na Lus.)

20 Èle èèna ka, Yakob dedꞌe subha, aku nèngu na, “Ladhe Ama Lamatua dhu dènge jaꞌa, aa jꞌaga jaꞌa ètu dꞌara kakako jaꞌa ne, aa pangaꞌe dènge papake jaꞌa, 21 toke jaꞌa lèpa dènge sodꞌa, èèna na LAMATUA jꞌajꞌi mi Ama Lamatua jaꞌa. 22 Hadhu dhu jaꞌa patitu ne, jꞌajꞌi mi era sogo-tagu mi Ama Lamatua. Aa aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua pala-bagi mi jaꞌa, jaꞌa hia Na ca pala nèti canguru pala.”

29

Yakob dꞌai èmu toꞌo na Laban

1 Hèia Yakob kako hari ka asa bèka dhimu. 2 Ca lodꞌo, ladhe nèdhi èi ca madha, dètu dènge rae cue. Padètu-dètu dènge madha èi èèna, abhu tèlu kaboko kahibꞌi-kalèbho, dhu mate rinu èi. Te ngaa hadhu aae cue dhu ra pasaguru mi hèbꞌa èi na. 3 Dhu tema le, ladhe kahibꞌi tesa aaꞌi-aaꞌi ra, ana-ana madhenga kahibꞌi se, lasi bhoke hadhu na, heka ra dhui kèna, panginu kahibꞌi si. Panginu rare na, ra katange hari hadhu na laꞌe.

4 Ka Yakob kako laꞌe asa madha dhèu madhenge kahibꞌi se, hèia na karèi, aku nèngu na, “Miu se, dhèu mia?”

Hèia ra dhaa, “Jiꞌi se, nèti rae Haran neꞌe.”

5 Ka Yakob karèi hari, aku nèngu na, “Miu tadhe toꞌo jaꞌa, Laban, do? Nèngu na, ana Nahor.”

Ka ra dhaa, “Jiꞌi tadhe ne.”

6 Hèia Yakob karèi hari, aku nèngu na, “Na beꞌa-beꞌa, sina ma?”

Ka ra peka, “Oo, na beꞌa-beꞌa. Ladhe, ana bhèni na ka nèi. Ngara na, Rahel. Nuka eo nèti kahibꞌi ama na mai sa neꞌe, ho hia rinu ètu neꞌe. Mate ne.”

7 Hèia Yakob peka hari, “Loo nètu era. De beꞌa risi, badha mia ètu seꞌe le, panginu ka si. Sèna ka lere mèti hari asa dꞌara padꞌa, ho raꞌa hari jꞌuꞌu.”

8 Te ngaa ra peka, “We, jꞌara na aadꞌo sèmi èèna! Jiꞌi mate toke tesa aaꞌi ku, heka jiꞌi pakeso hadhu ne, heka panginu badha se kèna.” 9 Yakob padhai lii era, Rahel dꞌai le era èèna dènge kahibꞌi ama na. Nèngu ka dhu biasa ladhe-leru si.

10 Ropa Yakob nèdhi Rahel dènge kahibꞌi sèra, laꞌe dènge ka paꞌeso eele hadhu dhu saguru hèbꞌa èi na. Ka na panginu badha toꞌo na sèra. 11 Èle ka, laꞌe uu Rahel, dènge tangi. 12 Ka na lolo dènge Rahel, aku nèngu na, “Ari! Jaꞌa ne, ana nèti Ribka, ana hèni ama mu.” Hèia Rahel rai sa èmu laꞌe, peka dènge ama na.

13 Ropa Laban tadèngi lii lolo Rahel, dhu peka na Yakob ana nèti ana hèni na Ribka, ka laꞌe dènge ka, soru nare Yakob. Ropa na dꞌai, liku nare Yakob, ka na uu, hèia gale nèti dènge ka, lasi asa èmu na. Ka Yakob lolo aaꞌi-aaꞌi dènge toꞌo na. 14a Hèia Laban lii, aku nèngu na, “Mema tareꞌa! Èdhi dua ti dhu paꞌaꞌari.”

Yakob nare Lea dènge Rahel, jꞌajꞌi dhèu èmu na

14b Ropa Yakob pea dènge rèngu dꞌai ca hèru, 15 Laban padhai lii dènge ne, aku nèngu na, “Yakob! Jaꞌa koꞌo boe, sèna ka èu sabꞌa hia jaꞌa dènge iia-iia dꞌara, lula èdhi se dhu paꞌaꞌari. De èu neo sèna ka rui-jꞌajꞌèra èu jaꞌa bꞌae ca ngaa?”

16 Laban ne, dhu dènge ana bhèni dhèu dua. Dhu uru, ngara na Lea. Aa ari na, ngara na Rahel. 17 Lea ne, musi madha na ako ahu.* Te ngaa Rahel, rèhu na bhèni iia, aa ngiꞌu na saraga bia. 18 Yakob dꞌèi risi Rahel. Ka na peka dènge Laban, “Ladhe toꞌo ku moꞌo, jaꞌa sabꞌa hia toꞌo ku pidhu tèu, sadꞌi toꞌo ku hia jaꞌa madhèdi dènge Rahel.”

19 Hèia Laban dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa koꞌo! Beꞌa risi, jaꞌa paleo èu dènge Rahel, lula èdhi dua ti dhu aꞌari. Mage dhoka na madhèdi dènge dhèu leo. De mu pea mi neꞌe, sèna ka sabꞌa hia jaꞌa.” 20 Ka Yakob sabꞌa hia Laban pidhu tèu, sèna ka na bisa madhèdi dènge Rahel. Lula na dꞌèi madhe-madhe Rahel, nèti èèna ka, pidhu tèu èèna, na pangee nuka sèmi pèri-pèri lodꞌo di.

21 Ropa risi nèti pidhu tèu, ka na pasanèdꞌe Laban, aku nèngu na, “Toꞌo! Jaꞌa sabꞌa le hia toꞌo ku pidhu tèu, de paleo ka jaꞌa dènge Rahel.”

22 Hèia Laban tao tatao, ka na nèru aaꞌi rae lesa ètu rae èèna. 23-27 Ropa dꞌai mèda èèna, Laban hia boe Rahel, te ngaa na pua Lea maso asa dꞌara paleo Yakob. Ka Yakob jꞌunu dènge ne. Asa bèli èèna, Yakob heka neꞌa kèna, nèngu dhu leo dènge Lea di. Hèia Yakob laꞌe patao dènge Laban, aku nèngu na, “Nga tao ka, toꞌo pasèru jaꞌa sèmi neꞌe? Jaꞌa sabꞌa sèmi ènu pidhu tèu kateme hia mi èu, sèna ka bisa abhu Rahel! Nga tao ka toꞌo pasilu dènge Lea?”

Ka Laban dhaa, “Baku nasa ku! Madhutu adꞌa jiꞌi ètu rai neꞌe, ari bisa boe leo uuru èmu nèti aꞌa. De beꞌa risi sèmi neꞌe! Èu mate hari ku pidhu lodꞌo, dꞌai èle tatao ne, heka èu abhu Rahel kèna. Sadꞌi èu sabꞌa hari hia jaꞌa pidhu tèu.” Hèia Laban pangèdꞌu dènge ènu bhèni èci, hia mi Lea. Ngara na Silpa.

28 Lii padhai Laban deo na, Yakob dꞌèi kahèi. Nèti èèna ka, èle tatao ne pidhu lodꞌo, ka Laban pamadhèdi hari Yakob dènge Rahel. 29 Ka Laban hia ènu na dhèu bhèni èci, ngara na Bilha, sèna ka jꞌajꞌi mi ènu Rahel. 30 Hèia Yakob paꞌèci ka dènge Rahel. Na dꞌèi risi Rahel nèti Lea. Ka Yakob sabꞌa hari hia toꞌo na pidhu tèu.

Ana-ana Yakob

31 Te ngaa LAMATUA neꞌa le, Yakob sue risi Rahel nèti Lea. Nèti èèna ka, Na hia Lea nara iisi ana. Te ngaa Rahel abhu boe ana. 32 Hèia Lea dènge babia, ka nara iisi ana mone ca dhèu. Na pangare ne, Ruben (dhu sasoa na ‘mèdhi si, abhu ana’),† lula na peka na, “LAMATUA ladhe nèdhi le sasusa jaꞌa. Nèti èèna ka, limuri ne, dhèu èmu jaꞌa tao madha-dhilu mi jaꞌa.”

33 Ka Lea dènge hari babia, hèia nara iisi hari ana mone èci. Na pangare ne, Simeon (dhu sasoa na, ele boe ‘dhèu tadèngi le’), lula na peka na, “LAMATUA dhu neꞌa na, dhèu èmu jaꞌa sue boe jaꞌa. Tu dꞌai èèna ka, Na hia jaꞌa ana dhèu èci hari.”

34 Èle èèna ka, Lea kadꞌo hari ana èci, ka nara iisi ana mone ca dhèu. Na pangare na Lewi,‡ lula na peka na, “Dènge ana neꞌe ne, èle dènge lii langu jaꞌa. Dꞌara dhèu èmu jaꞌa, paꞌèki dènge jaꞌa, lula jaꞌa matana hia ne ana mone, dhèu tèlu kèna.”

35 Ka Lea dènge hari babia ca tèka, hèia nara iisi ana mone èci. Na pangare na, Yahuda (dhu sasoa na ele boe ‘koa-kio’), lula na peka na, “Dènge jꞌara neꞌe ne, jaꞌa neo koa-kio LAMATUA!” Èle ka, Lea dènge heka ana.

30

1 Te ngaa Rahel dhu abhu mèka ana. Nèti èèna ka, nèngu tèke dꞌara dènge aꞌa na. Hèia na peka dènge dhèu èmu na, “Aꞌa! Hia ku jaꞌa ana laa, ma. Ladhe aadꞌo, beꞌa risi jaꞌa madhe ka laa.”

2 Te ngaa Yakob jèke ne, aku nèngu na, “Èu ngee na, jaꞌa ne, Lamatua, ho bisa hia èu ana!?”

3 Ka Rahel bꞌala na, “Sèmi neꞌe: hua iia èu more Bilha, ènu jaꞌa na. Jꞌunu dènge ne, sèna ka na matana hia jaꞌa ana.”

4 Hèia na pangèdꞌu Bilha mi dhèu èmu na. Ka Yakob jꞌunu dènge ne. 5 Ka Bilha dènge babia, hèia nara iisi ana mone ca dhèu. 6 Hèia Rahel padhai lii, aku nèngu na, “Ama Lamatua nanene le lii manèngi-mangajꞌi jaꞌa. Nèti èèna ka, Na hia jaꞌa ana mone ca dhèu. Ama Lamatua pamaꞌète le, lii langu jaꞌa dènge mola-mola.” Ka na pangare ana ne, Dan (dhu sasoa na ‘pamaꞌète lii’).

7 Èle èèna ka, Bilha dènge hari babia, ka nara iisi ana mone èci. 8 Ka Rahel peka, aku nèngu na, “Jaꞌa limuri ne paꞌuji dènge aꞌa ku, ka jaꞌa segi.” Nèti èèna ka, na pangare ana na, Naftali (dhu sasoa na ‘paꞌuji’, do ‘paꞌère’).

9 Ropa Lea neꞌa na nèngu ne dènge heka ana, ka na paleo ènu na Silpa dènge Yakob. 10 Ka Silpa nara iisi ana mone ca dhèu. 11 Hèia Lea peka na, “Kalua jaꞌa, mèngi le.” Ka na pangare na, Gad (dhu sasoa na ‘kalua mèngi’).

12 Ka Silpa nara iisi hari ana mone èci. 13 Hèia Lea padhai lii, peka na, “Waa! Limuri ne, jaꞌa heka karejꞌe kèna! Mi laladhe ee, te bèli-camèdꞌa, dhèu bhèni aaꞌi-aaꞌi ra, peka na jaꞌa ne oto bia.” Nèti èèna ka, na pangare ana ne, Aser (dhu sasoa na ‘karejꞌe’).

14 Ca lodꞌo, lèke dènge hèru puu-gꞌètu are, Ruben laꞌe asa dꞌara jꞌami. Na rage ana aajꞌu ca kapua dhu jꞌajꞌi sèmi èi naꞌi ho hia dhèu bhèni abhu kolo. Ka Ruben nèti hia ina na Lea. Ropa Rahel nèdhi, ka na peka dènge Lea, aku nèngu na, “Aꞌa! Bagi ku jaꞌa ciki, èi naꞌi dhu Ruben nèti èèna.”

15 Te ngaa Lea bꞌala, aku nèngu na, “Wee! Èu ne seli-kolane! Parame more le dhèu èmu jaꞌa. Te ngaa roca mèka na. Mu neo hari unu ajꞌu èi naꞌi èèna nèti ana jaꞌa? Meꞌa heka makae dꞌara!”

Te ngaa Rahel dhaa, “Sèmi neꞌe, aꞌa! Ladhe jaꞌa abhu èi naꞌi na, mèda neꞌe èu paꞌèci dènge Yakob.” Ka Lea dꞌèi kahèi.

16 Ka pe dꞌai loo nihia sa, Yakob lèpa nèti dꞌara oka. Lea laꞌe soru nare ne, ka na peka, “Aꞌa! Mèda ne, èu jꞌunu dènge jaꞌa! Lula jaꞌa dhu hèli kore le èu, dènge kabꞌua èi naꞌi ana jaꞌa!” Ka mèda na, Yakob jꞌunu dènge Lea.

17 Ka Ama Lamatua tadèngi lii manèngi-mangajꞌi Lea. Nèti èèna ka, na dènge babia, hèia nara iisi ana mone ka lèmi. 18 Hèia Lea pangare ana na, Isaskar, (dhu sasoa na, ‘bꞌae jꞌajꞌèra’), lula na peka na, “Ama Lamatua bꞌae-bajꞌa le jꞌajꞌèra jaꞌa, lula jaꞌa hia le Silpa madhèdi dènge dhèu èmu jaꞌa.”

19 Èle èèna ka, Lea dènge babia hari, hèia nara iisi ana mone ka èna. 20 Ka na peka, aku nèngu na, “Ama Lamatua parasee jaꞌa mèdha dhu beꞌa. Ka limuri ne, dhèu èmu jaꞌa hudꞌi pakabꞌua ku jaꞌa, lula jaꞌa matana hia ne ana mone dhèu èna.” Nèti èèna ka, na pangare ana ne, Sebulon (dhu sasoa na ‘pakabꞌua’).

21 Ka Lea nara iisi hari, te ngaa ana bhèni, ka na pangare na, Dina.

22 Te ngaa Ama Lamatua dhu bhèlu boe Rahel, ka sèmi lii manèngi-mangajꞌi na. Nèti èèna ka, Na bhoke era ana na. 23 Hèia Rahel dènge babia, ka nara iisi ana mone ca dhèu. Ka na peka, “Ama Lamatua saku eele le dꞌara makae jaꞌa.” 24 Hèia na pangare ana na Yusuf (dhu sasoa na ele boe ‘hudꞌi laa na hia tabha hari’), lula aku nèngu na, “Jaꞌa manèngi, sèna ka Ama Lamatua hia jaꞌa ana mone ca dhèu hari.”

Yakob tenge jꞌara ho paꞌae badha-manu na

25 Lodꞌo Rahel nara iisi Yusuf, Yakob peka dènge Laban, aku nèngu na, “Toꞌo! Ladhe moꞌo, jaꞌa neo lèpa asa rai ètu-èsu jaꞌa. 26 Jaꞌa neo laku dènge ana-dhèu èmu jaꞌa. Toꞌo, èu dhu meꞌa le, jaꞌa ne sabꞌa tèu-tèu nèti madꞌae dꞌai loo nihia. De jaꞌa bꞌae pamaꞌète le rèngu se. Nèti èèna ka, rèngu se, jꞌajꞌi le unu jaꞌa ka teme aae.”

27 Hèia, aku toꞌo na, “Ana, ee! Èu nanene ku lii jaꞌa laa! Madhutu lii malare dhu jaꞌa abhu, Lamatua hia jaꞌa mamèngi lula èu. 28 De èu neo manèngi ca ngaa, peka, sèna ka jaꞌa bꞌae! Sadꞌi èu baku tèke eele jaꞌa, te ngaa sabꞌa taruu hia jaꞌa.”

29 Ka Yakob peka, “Toꞌo! Èu mèdhi unu mu le, sasabꞌa-laꞌa jaꞌa. Nèti èèna ka, badha-manu toꞌo se, bèba-kacanga. 30 Lodꞌo dhu jaꞌa dhae mai mèka, mèdha-panyau toꞌo ku ae èèna mèka. Te ngaa limuri ne, toꞌo kaja le. Lamatua pala-bagi le toꞌo ku mamèngi, lula sasabꞌa-laꞌa jaꞌa ka. Te dꞌai le lodꞌo na, sèna ka jaꞌa sabꞌa hia ana-dhèu èmu jaꞌa.”

31 Hèia Laban karèi ne, aku nèngu na, “De sèmi èèna na, jaꞌa bꞌae èu tasamia?”

Ka Yakob dhaa, peka na, “Toꞌo ku, hia ia ka jaꞌa ngaa-ngaa. Te ngaa badha-manu toꞌo ku, jaꞌa ladhe-leru taruu, sadꞌi mu tao ku jꞌara èci. 32 Ladhe moꞌo, deo neꞌe kahèi, jaꞌa laku asa badha-manu toꞌo sèi, ho hagꞌe si. Mia dhu dènge boe katèdꞌa aa dènge boe karata, sèra sa unu toꞌo ku taruu. Te ngaa mia dhu dènge katèdꞌa aa dhu karata, hia mi jaꞌa. Dènge kahibꞌi-kalèbho dhu mèdhi, jaꞌa kora aaꞌi si. Seꞌe se, hudꞌi laa jꞌajꞌi mi babꞌae rui-jꞌajꞌèra jaꞌa.* 33 Dꞌai lodꞌo limuri, pe toꞌo meꞌa jaꞌa ne sabꞌa dènge mola, do aadꞌo. Sadꞌi lake more, mai ho mu parisa badha-manu jaꞌa. Ladhe mu abhu kahibꞌi-kaꞌia dhu dènge boe katèdꞌa, aa dhu karata boe, do, kahibꞌi-kalèbho dhu pudhi, èèna na, dhu meꞌa le èèna, jaꞌa manaꞌu badha-manu toꞌo.”

34 Ka Laban dꞌèi kahèi, aku nèngu na, “Oo! Jꞌara na sèmi èèna ka.” 35 Te ngaa ètu dꞌara lodꞌo èèna kahèi, Laban hagꞌe dènge badha dhu katèdꞌa, dhu karata, dènge kahibꞌi-kalèbho dhu mèdhi. Ka na pangèdꞌu mi ana na si, ho ladhe-leru. 36 Hèia eo rèti ka badha se asa era èci dhu kajꞌèu na tèlu lodꞌo kako haga nèti era Yakob si. Ka Yakob madhenge ka badha dhu ata se.

37 Èla èèna ka, Yakob poro nare dadana aajꞌu nèti ajꞌu tèlu rupa. Ka na caci pakarata kaꞌuri ajꞌu sèra, tao strep-strep. 38 Hèia ajꞌu dhu strep-strep se, na tèke asa dꞌara karabꞌa kahibꞌi. Badha se dhu tema le paꞌango aa paleo ètu era èèna. 39 De ladhe badha se paleo ètu madha ajꞌu strep-strep se, ra matana ana dhu rèu ra katèdꞌa dènge karata.

40 Ka ladhe badha Laban se neo paleo, Yakob patangare si asa kahibꞌi dhu katèdꞌa dènge karata sèra. Hèia ana dhu ra matana sa rèu ra katèdꞌa dènge karata kahèi. Dènge jꞌara sèmi èèna ka, badha na asa ae. Ka na pacèri eele si nèti badha Laban sèra. 41 Ropa badha dhu èra neo paleo, Yakob nare kadhèli ajꞌu dhu strep-strep sèra, tao mi dꞌara karabꞌa ètu madha si. 42 Te ngaa ladhe kahibꞌi dhu roe dènge malaka-godꞌa neo paleo, Yakob soro tèke si. Ka badha dhu roe, sèra unu toꞌo na Laban. Aa mia dhu èra, sèra unu nèngu. 43 Dènge jꞌara neꞌe ne, Yakob jꞌajꞌi dhèu kaja-suꞌi. Ka kahibꞌi-kaꞌia na, kahibꞌi-kalèbho na, onta na, keledꞌei na, dènge ènu na bhèni-mone, udhu sobhu-sobhu.

31

Yakob rai tèke eele Laban

1 Ca tèka, Yakob tadèngi lii padhai ana-ana Laban se, aku rèngu na, “Kakaja-sasuꞌi Yakob sèra, lula na kao nare aaꞌi mèdha-panyau ama èdhi.” 2 Yakob nèdhi kahèi rèhu toꞌo Laban mare heka, aa beꞌa heka dènge ne, sèmi uru èèna.

3 Hèia LAMATUA peka dènge Yakob, “Dꞌai le lodꞌo, ho èu lèpa asa ina dènge ama mu. Jaꞌa palere-lere dènge èu.”

4 Ka Yakob hia dhèu lasi paroa Rahel dènge Lea, sèna ka mai paraga dènge ne ètu era ani badha, ètu dꞌara mamoo. 5 Hèia na peka dènge ra, aku nèngu na, “Limuri ne, jaꞌa ladhe-ladhe na, ama miu na rèhu na mare heka dènge jaꞌa. Aa babeꞌa na mi jaꞌa, sèmi heka uru èèna. Te ngaa Ama Lamatua dhu ama ku sogo-tagu èèna, palere-lere dènge jaꞌa. 6 Miu dua mi se meꞌa le, nèbhu nare sange neꞌe, jaꞌa jꞌajꞌi kuli ètu ama miu! 7 Te ngaa sèmi èèna, dꞌara na laꞌe kahèi, ka na kapodꞌe-kabèli taruu jaꞌa. Ka na ubꞌa rui-jꞌajꞌèra jaꞌa, canguru hari kèna. Masi ka sèmi èèna, Ama Lamatua jꞌaga paꞌèra jaꞌa. 8 Lodꞌo ama miu peka na, ‘Badha dhu rèu ra katèdꞌa sèra jꞌajꞌi mi unu èu,’ ho ladhe lodꞌo badha se matana, ana dhu katèdꞌa hua-hua. Lodꞌo leo hari, na peka, ‘Badha dhu karata sèra, jꞌajꞌi mi unu èu,’ ka badha se matana ana karata aaꞌi-aaꞌi. 9 Ama Lamatua adꞌu sèmi èèna na, sèna ka nare aaꞌi badha-manu ama miu èèna, ho hia mi jaꞌa.

10 Ca tèka, ropa badha se paleo, jaꞌa kèdhi ètu dꞌara nii, dhu peka na, badha mone aaꞌi-aaꞌi dhu paleo, abhu dhu katèdꞌa aa dhu karata hèi. 11 Ka ana pajuu Lamatua nèti sorga paroa jaꞌa, peka na, ‘Yakob!’

Hèia jaꞌa dhaa, ‘Tasamia, Lamatua?’

12 Ka na lii, ‘Ladhe ku laa! Badha mone dhu paleo sèra, dhodhoka dhu karata dènge katèdꞌa di. Jaꞌa ka adꞌu sèra sa, lula Jaꞌa dhu kèdhi le, ngaa dhu Laban tao mi dedha èu. 13 Jaꞌa ne, Ama Lamatua, dhu padꞌelo iisi mi èu ètu Betel èèna. Ètu era nèi, èu patitu hadhu, ka mu bhori èi mènyi ètu dedha na, ka èu sogo-tagu Jaꞌa. Ka èu paꞌèki lii pajaji dènge Jaꞌa ètu nèi. De kèdꞌi ka, tèke eele ka rai neꞌe ne, lamu ka asa kabarai ina-ama èu.’ ”

14 Hèia Rahel dènge Lea bꞌala lii na, aku rèngu na, “Laꞌa ma! Jiꞌi dènge heka pusaka ngaa-ngaa nèti ama jiꞌi Laban. 15 Nèbhu nare sange neꞌe, mone heka ne tao jiꞌi sèmi dhèu leo kara sa. Na pahie eele le jiꞌi se. Ka naꞌe aaꞌi le kabꞌua-kadheli jiꞌi se. 16 De mèdha-panyau dhu Ama Lamatua nare sèra nèti ama jiꞌi Laban, aaꞌi-aaꞌi sèra jꞌajꞌi le unu èdhi dènge ana-ana èdhi se. De ladhe aku Lamatua tasa mera mia, teꞌa dhoka madhutu di!”

17-18 Èle èèna ka, Yakob lalau mèdha-panyau na. Hèia na pacaꞌe ana-dhèu èmu na asa dedha onta lasi, aa na eo nèti badha-manu na aaꞌi-aaꞌi, dènge mèdha-panyau dhu na abhu ètu Padan Aram, ho lasi asa rai Kanaꞌan.

19 Lodꞌo èèna, Laban dhu laꞌe gꞌute rèu kahibꞌi-kalèbho na. Ka Rahel manaꞌu nare patung mèdha sogo-tagu ama na. 20 Aa Yakob si lasi palangu boe lii dènge toꞌo na. 21 Na bau nèti aaꞌi mèdha-panyau na, ka ra kako pamèri-mèri, lasi re loko Efrat, asa ledhe Gilead.

Laban laꞌe bate Yakob

22 Rarai Yakob si èèna dꞌai tèlu lodꞌo ku, heka Laban neꞌa kèna. 23 Hèia Laban oru nare ka dhèu-dhèu na, lasi bate Yakob si. Dꞌai pidhu lodꞌo ku, heka ra paraga dènge si ètu ledhe Gilead.

24 Ka dꞌara mèda èèna, Lamatua padꞌelo iisi Na mi Laban ètu dꞌara nii. Na peka na, “Laban! Ladhe èu padhai lii dènge Yakob, jꞌaga paie hèbꞌa èu na.”

25 Mèda èèna, Yakob si dhu patitu paleo ètu ledhe Gilead. Aa Laban si patitu unu ra kajꞌèu boe nèti era èèna kahèi.

26 Èle ka, Laban mai paraga dènge Yakob. Hèia na lii, aku nèngu na, “Nga tao ka, èu rai mèti ana bhèni jaꞌa se, dènge boe lii ugu-geꞌe sa hèi? Mu tao si sèmi dhèu dhu èu segi ètu dꞌara papara-pakèjꞌi. 27 Èu ne adꞌa aadꞌo, palangu boe sa hèi dènge jaꞌa! Ladhe èu peka dènge jaꞌa beꞌa-beꞌa, ele boe jaꞌa tao sisi-kau, ho taꞌa-tinu boko-boko, ho lere miu dènge lii sodꞌa,* heka jiꞌi patabuli miu kèna. 28 Sasala èu èci hari ka, èu hia boe jaꞌa uu ana-èpu jaꞌa hèi. Tatao èu ne goa titu kèna! 29 Carui boe, ladhe jaꞌa ne neo pajꞌèra èu! Te ngaa malo-malo ka mèda-mèda na, Ama Lamatua dhu ama mu sogo-tagu èèna, kai jaꞌa peka na, ladhe jaꞌa padhai lii dènge èu, jaꞌa hudꞌi jꞌaga paie-iie ku hèbꞌa jaꞌa. 30 Mema, jaꞌa dhu keꞌa le, èu pakèdꞌi lula èu dhu neo le lèpa. Te ngaa tasamia ka, èu manaꞌu mèti patung mèdha sogo-tagu jaꞌa?”

31 Hèia Yakob bꞌala, aku nèngu na, “Toꞌo baku nasa ku dènge jaꞌa! Jaꞌa pakèdꞌi mau-mau èèna, lula jaꞌa mage dhoka moꞌo boe jaꞌa kèti ana-ana se!” 32 Te ngaa Yakob dhu neꞌa nare boe, na dhèu èmu na Rahel ka dhu manaꞌu nèti. Ka na lii, aku nèngu na, “Toꞌo! Mèdha sogo-tagu èèna, mu tenge ne! Ladhe mèdhi ètu cee, huku pamadhe ne. Parisa aaꞌi mèu-mèu. Ladhe abhu kahèi pusaka toꞌo dhu leo, more aaꞌi si. Hudꞌi laa, dhèu seꞌe se jꞌajꞌi sakasii.”

33 Hèia Laban laꞌe parisa ka asa dꞌara paleo se èci-èci. Na laꞌe uru asa dꞌara paleo Yakob. Èle ka, laꞌe asa dꞌara paleo Lea. Èle ka, laꞌe asa dꞌara paleo ènu se dua ra. Te ngaa abhu boe ngaa-ngaa. Paleo Rahel limuri tèka. 34 Te ngaa Rahel dhu huni le mèdha sogo-tagu sèra ètu dꞌara lalaka onta. Ka na madhèdi ètu dedha. Dꞌai dꞌara paleo ne, Laban tenge paie-iie, te ngaa na rage boe.

35 Hèia Rahel peka dènge ama na, aku nèngu na, “Ama mage mu nasa kahèi. Te jaꞌa bisa boe titu, lula jaꞌa abhu hèru.” Masi ka sèmi èèna, Laban tenge taruu, te ngaa abhu boe mèdha sogo-tagu sèra.

36 Ka Yakob nasa, hèia na pajèka dènge Laban, aku nèngu na, “Jaꞌa ne tao bhelu ngaa mi toꞌo? Ka toꞌo mai bate jaꞌa, sèmi dhu jaꞌa ne, dhèu bhelu-katubꞌa sa! 37 Mèdha-panyau jaꞌa, toꞌo cebꞌe eele si. De mu abhu ngaa? More ka mai tèke mi madha ne, sèna ka aaꞌi-aaꞌi ti tèdhi. Aa hudꞌi laa, dhèu seꞌe ka dhu pamaꞌète mèdha èèna unu cee. 38 Dua nguru tèu kèna, jaꞌa sabꞌa kuli mi toꞌo. Lodꞌo jaꞌa madhenga badha-manu toꞌo, ciꞌu sa legu boe. Aa kuꞌa kèdhi boe ciꞌu sa hèi! 39 Ladhe badha hui-hahi hui, kadhi pamadhe badha toꞌo ciꞌu, jaꞌa peka boe, te ngaa jaꞌa gati. Aa ladhe dhèu manaꞌu, toꞌo pua jaꞌa gati, masi ka jaꞌa sala boe. 40 Ladhe re mèu, madha lodꞌo ai pamango jaꞌa. Aa ladhe mèda, jaꞌa maringi rigꞌi-rigꞌi. Jaꞌa pasaruru boe ciki sa, toke mèu rai, lula madhenge badha-manu toꞌo. 41 Mema tareꞌa, dua nguru tèu èèna! Jaꞌa sabꞌa canguru èpa tèu, sèna ka abhu ana bhèni toꞌo, dhèu dua se. Ka jaꞌa sabꞌa hari èna tèu, sèna ka jaꞌa unu badha-manu seꞌe. Jꞌajꞌi kuli nèbhu nare sange èèna, te ngaa toꞌo pakura rui-jꞌajꞌèra jaꞌa dꞌai canguru hari. 42 Malo-malo ka, dènge Ama Lamatua, dhu baki ku Abraham, dènge ama ku Isak, dhu sogo-tagu Ne. Ladhe Na leru boe jaꞌa ne, ele boe toꞌo hia jaꞌa lèpa dènge ai hua daꞌu-daꞌu. Te ngaa Ama Lamatua dhu paꞌabhe boe musi madha Na mi jꞌajꞌèra jaꞌa, aa Na tao madha-dhilu mi sasabꞌa-laꞌa jaꞌa aaꞌi-aaꞌi. Nèti èèna ka, mèda deo na, Na mai kai toꞌo, sèna ka baku lii sakaa dènge jaꞌa.”

Yakob dènge Laban paꞌèki lii pajaji

43 Ropa nanene nare lii padhai Yakob, ka Laban dhaa, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe! Bhèni dua se, ana jaꞌa. Ana dhu ra matana se, aaꞌi-aaꞌi ra èpu jaꞌa. Badha-manu aaꞌi-aaꞌi se, unu jaꞌa. Aaꞌi-aaꞌi dhu èu ladhe mèdhi ètu seꞌe se, unu jaꞌa. Te ngaa jaꞌa neo tao si, tasamia? Jaꞌa bisa boe magee si. 44 De beꞌa risi, èdhi dua ti paꞌèki lii pajaji. Sèna ka lii pajaji èèna ka dhu èki èdhi dua ti.”

45 Hèia Yakob nare ka hadhu aae cue, na patitu ètu èèna, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha. 46 Hèia Yakob pua dhèu sabꞌa na, lasi udhu hadhu. Ka ra madhèdi raꞌa-rinu ètu era èèna, padètu dènge hadhu sèra. 47 Hèia Laban pangare hadhu udhu sèra, Yegar Sahaduta. Te ngaa Yakob pangare na, Galeed.†

48 Ka Laban padhai lii, aku nèngu na, “Hadhu udhu se, jꞌajꞌi sakasii mi èdhi dua ti.” Nèti èèna ka, era èèna ngara na, Galeed. 49 Laban pangare kahèi era èèna, Mispa (dhu sasoa na ‘era jꞌaga dhu dedha’), lula na peka na, “Pe èèna na, LAMATUA ka dhu jꞌaga èdhi dua ti, ho masi ka dua ti pakajꞌèu, baku kako eele lii pajaji ne. 50 Ladhe èu tao karehe ana jaꞌa se, do leo-èmu dènge bhèni leo hari, tatu jaꞌa keꞌa boe. Te ngaa mu sanèdꞌe! Ama Lamatua ka dhu jꞌajꞌi sakasii mi èdhi dua ti. 51-52 Èu ladhe ku hadhu dhu patitu ne, dènge hadhu dhu udhu se. Sanèdꞌe, hadhu seꞌe ka dhu jꞌajꞌi mi too dènge lane. Èu bisa boe kako seli hadhu se, ho tao bhelu mi jaꞌa. Aa jaꞌa kahèi bisa boe kako seli hadhu se, ho tao bhelu mi èu. 53 Dua ti paꞌèki lii pajaji ne, dènge kolongara Ama Lamatua nèti bèi-baki èdhi. Nuka Ama Lamatua nèti baki mu Abraham dènge baki jaꞌa Nahor. Nèngu èèna ka, dhu jꞌajꞌi hakim, sèna ka pamaꞌète lii èdhi dua ti.”

Ropa nanene nare, hèia Yakob jꞌoka soo-subha dènge kolongara Ama Lamatua, dhu ama na Isak sogo-tagu.

54 Èle èèna ka, Yakob roro badha, ho jꞌajꞌi mi korban hia mi Lamatua ètu ledhe èèna. Hèia na paroa dhèu aaꞌi-aaꞌi mai raꞌa-rinu paꞌèci, ka ra beke dꞌai lodꞌo rea.

55 Asa bèli madꞌae èèna, Laban laꞌe liku dènge uu ana-èpu na aaꞌi-aaꞌi ra. Ka na hia si mèngi-nale, hèia na lèpa hari asa rai na.

32

Yakob madhaꞌu paraga dènge aꞌa na Esau

1 Èle èèna ka, Yakob si kako taruu. Hèia ana pajuu Lamatua nèti sorga sèra mai paraga dènge ne. 2 Ropa ladhe nèdhi si, na lii, aku nèngu na, “Era neꞌe ne, sèmi era ae sordadꞌu Lamatua!” Nèti èèna ka, era èèna na pangare na, Mahanaim (dhu sasoa na ‘dua era ae iisi’).

3 Ka Yakob pua dhèu na pèri-pèri lasi uuru asa rai Edom (nuka Seir), sèna ka lasi peka dènge aꞌa na Esau, ho neꞌa mamai na. 4 Hèia Yakob peka dènge si, aku nèngu na, “Lami peka dènge aꞌa ku Esau, sèmi neꞌe: ‘Lamatua Esau! Ènu mu Yakob, hia jiꞌi ngèti lii karejꞌe-karae mi aꞌa na. Peka na, “Karèi nèti jaꞌa pakèdꞌi, toke sange neꞌe ne, jaꞌa pea ètu dꞌara èmu toꞌo Laban. 5 Limuri ne, ènu lamatua na dènge le unu sapi, keledꞌei, rupa-rupa kahibꞌi, dènge ènu bhèni-mone. Jaꞌa hia uru dhèu seꞌe dhiu, ho peka dènge aꞌa ku, mamai jaꞌa ne. Jaꞌa sanao sèna ka aꞌa ku sèmi jaꞌa dènge dꞌara kateme.” ’ ” Èle ka dhèu se lasi.

6 Ropa dhèu se lèpa hari mai, ra lolo dènge Yakob, aku rèngu na, “Jiꞌi paraga le dènge aꞌa mu Esau. Nuka na mai re limuri nèi, dènge dhèu na èpa ngasu dhèu mone, neo mai paraga dènge èu.”

7 Ropa na tadèngi nare, sangasa Yakob rèbha-rèbha, aa na madhaꞌu ae. Ka na hagꞌe eele dhèu na dènge badha-manu jꞌajꞌi mi dua kaboko. 8 Na pangee, “Ladhe Esau mai, ho na age kaboko dhu uru, na kaboko dhu limuri bisa rai, tenge sodꞌa.”

9 Hèia Yakob manèngi-mangajꞌi, aku nèngu na, “Ama Lamatua! Èu jꞌajꞌi Lamatua nèti baki jaꞌa Abraham, aa nèti ama ku Isak. Nanene ku lii manèngi jaꞌa la! Uru èèna, Lamatua ka dhu hia jaꞌa lèpa asa aꞌari jaꞌa, ètu kabarai neꞌe. Lamatua ka dhu moa tèke, peka na pe Lamatua uri pamola jꞌara. 10 Jaꞌa ne madhutu mola-mola na, bisa boe abhu sasue dènge mamako Lamatua. Uru èèna, lodꞌo jaꞌa pège loko Yarden, jaꞌa kèti dhoka tatea di. Te ngaa limuri ne, jaꞌa lèpa kèti dènge dhèu dua nau, aa dènge badha-manu ae. 11 Jaꞌa mangingi, mage dhoka aꞌa jaꞌa Esau, mai pare pamadhe jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi. De jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua hia mamuri mi jaꞌa, dènge ana-dhèu èmu-kamali aaꞌi-aaꞌi mi. 12 Lamatua dhu jaji tèke, èèna na pala-bagi mi dedha jaꞌa mamèngi ae-ae, aa hia ana-èpu jaꞌa bèba-kacanga, sama sèmi salae ètu nebhe dhasi, dhu dhèu ige rare boe.”

13 Èle ka, Yakob si jꞌunu ètu era èèna. Asa bèli èèna, na hagꞌe badha pèri-pèri ngiꞌu ho rèti hia aꞌa na. 14 Na pili nare kahibꞌi rena dua ngasu ngiꞌu, kahibꞌi mone dua nguru ngiꞌu, kahibꞌi-kalèbho rena dua ngasu ngiꞌu, kahibꞌi-kalèbho mone dua nguru ngiꞌu, 15 onta rena tèlu nguru ngiꞌu dènge ana susu, sapi rena èpa nguru ngiꞌu, canguru ngiꞌu sapi mone, keledꞌei rena dua nguru ngiꞌu, dènge canguru ngiꞌu keledꞌei mone. 16 Ka na hagꞌe ka badha se, èci-èci ka dènge anga na. Hèia na papala ka, èci-èci dènge ana madhenge na. Ka na peka dènge dhèu seꞌe, aku nèngu na, “Miu kako uuru. Pe jaꞌa dhiu. Te ngaa mi palaladha ho kaboko èci pakajꞌèu nèti kaboko dhu leo sèra.”

17 Ka na peka dènge kaboko dhu uuru tèka, aku nèngu na, “Ladhe aꞌa ku Esau paraga dènge èu, aa na karèi, peka na, ‘Èu lamu mia? Èu ne, ènu nèti cee? Badha-manu se, unu cee?’ 18 Na mi dhaa, peka na, ‘Badha-manu se, unu ènu mu, Yakob. Na paꞌadhu hia aꞌa na, Esau. Te ngaa nèngu nuka nèti limuri nèi.’ ” 19-20 Lii sèmi èèna, na peka kahèi dènge dhèu madhenga badha cahagꞌe sèra hèi, aku nèngu na, “Ladhe mi paraga dènge aꞌa ku Esau, mi hia ne badha-manu se. Aa mi peka dènge ne, jaꞌa re limuri.” Lula madhutu aꞌabhu Yakob, na hia badha se aaꞌi-aaꞌi mi Esau, èèna na Esau sèmi nèngu dènge beꞌa. 21 Nèti èèna ka, na hia uuru rèti badha se. Te ngaa mèda èèna, nèngu pea ètu èèna era.

Yakob palèka dènge Lamatua

22 Mèda na, Yakob kèdꞌi, ka na pua dhèu èmu na dhèu dua, dènge dhèu èmu piara dhèu dua, dènge ana na dhèu canguru èci sèra, lasi uuru pège asa cabèka loko Yabok. 23 Ropa ra dꞌai ca bèka loko, ka na hia aaꞌi mèdha-panyau na asa nèi.

24 Te ngaa Yakob pea ka mesa-mesa ètu èèna. Hèia dhèu mone èci mai, ka dua ra palèka dꞌai oe mèu. 25 Ropa mone ne neꞌa na nèngu segi boe Yakob, ka na kalabhe mi kolo keja Yakob, ka gage na tabodꞌa eele nèti era na. 26 Hèia mone ne lii, aku nèngu na, “Patabuli jaꞌa, te ciki hari, lodꞌo rea kèna.”

Te ngaa, aku Yakob na, “Èu hia jaꞌa mèngi-nale, heka jaꞌa patabuli èu kèna!”

27 Ka mone ne karèi ne, “Ngara èu ne, cee?”

Na dhaa, peka na, “Yakob.”

28 Hèia mone ne lii hari, aku nèngu na, “Èu ngara heka Yakob. Te ngaa mulai nèti deo neꞌe ne, dhèu paroa èu, Israꞌel, lula èu labꞌa le dhèu rai-haha dènge Ama Lamatua, ka èu segi.” (Ngara Israꞌel sasoa na ‘dhu palèka dènge Ama Lamatua’.)

29 Ka Yakob karèi ne, “Èu peka ku ngara èu la.”

Te ngaa mone ne peka na, “Èu neo meꞌa ngara jaꞌa, tao ngaa?” Hèia na hia mèngi-nale mi Yakob ètu era èèna.

30 Ka Yakob padhai lii, aku nèngu na, “Jaꞌa kèdhi le Ama Lamatua madha dènge madha, te ngaa jaꞌa mamuri era.” Nèti èèna ka, Yakob pangare era èèna, Peniel, dhu sasoa na, ‘Rèhu Lamatua’.

31 Ropa Yakob tèke eele era èèna, lodꞌo dhu rea le. Te ngaa na kako gedꞌa, lula gage na tabodꞌa. 32 Nèti èèna ka, toke dꞌai sange neꞌe, dhèu Israꞌel raꞌa boe sisi isi lasona, lula Lamatua kalabhe patabodꞌa eele gage bèi-baki ra Yakob.

33

Yakob paraga dènge aꞌa na Esau

1 Ètu dꞌara lodꞌo èèna kahèi, Yakob ladhe nèdhi Esau, dènge dhèu na èpa ngasu sèra, mai asa rèngu. Ka na papala ana na mi ina ra èci-èci. 2 Na hia dhèu èmu piara sèra dènge ana ra kako uuru. Èle ka, Lea dènge ana-ana na, heka Rahel dènge ana na Yusuf limuri tèka. 3 Te ngaa Yakob kako uuru nèti rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. Ropa na padètu dènge aꞌa na, na patitu kètu urutuu, ka na pacudꞌu dꞌai rai pidhu hari.

4 Te ngaa lodꞌo Esau ladhe nèdhi ari na, rai dènge ka, laꞌe liku nare Yakob. Dua ra paliku dènge paꞌuu. Hèia dua ra tangi dꞌara pèdꞌa. 5 Ropa Esau nèdhi bhèni dènge ana-ana si, ka na karèi, aku nèngu na, “Seꞌe se, cee ka seꞌe?”

Ka Yakob peka, “Rèngu seꞌe se, dhu Ama Lamatua pala-bagi hia jaꞌa, ènu aꞌa ku ne.”

6 Hèia dhèu èmu piara na, dènge ana niki ra lasi pahaha iisi ètu madha Esau. 7 Èle ka, Lea dènge ana-ana na, lasi pahaha iisi mi Esau kahèi. Dhu lasi limuri, Yusuf dènge ina na Rahel lasi pahaha iisi mi Esau kahèi.

8 Èle èèna ka, Esau karèi, aku nèngu na, “Èu paꞌadhu badha pèri nau sèi, èu neo tao ngaa?”

Hèia Yakob dhaa, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe, aꞌa! Jaꞌa hia mi aꞌa ku, sèna ka aꞌa ku sèmi jaꞌa dènge dꞌara taleo.”

9 Te ngaa Esau peka, “Jaꞌa dènge mèdha-panyau ae kahèi. De hia ia ka jaꞌa ngaa-ngaa.”

10 Te ngaa Yakob bꞌala, peka na, “Baku, aꞌa. Aꞌa ku hudꞌi sèmi la mèdha se, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, aꞌa ku sèmi jaꞌa dènge dꞌara taleo. Te ropa aꞌa ku bꞌui mari, ka jaꞌa sèmi dhu kèdhi bꞌui mari nèti Ama Lamatua. 11 De jaꞌa manèngi, aꞌa ku sèmi la mèdha-panyau dhu kabꞌua aadꞌo se. Lula Ama Lamatua beꞌa titu kèna dènge jaꞌa ne. Nèti èèna ka, Na hia jaꞌa unu ngaa-ngaa se aaꞌi-aaꞌi.” Lula Yakob pamako taruu, noꞌo do noꞌo boe èèna ka, Esau sèmi nare kahèi.

12 Hèia Esau peka dènge Yakob, aku nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, miu paꞌèra ho lati palere. Jaꞌa lere miu.”

13 Te ngaa aku Yakob na, “Hudꞌi laa, aꞌa! Aꞌa ku ladhe mèdhi unu mu. Ana mu se, ana iiki ae era. Rèngu se dhae èra èèna mèka. Aa badha ae ka dhu heka matana. Ladhe ta pakaseti si kako pamèri, ètu dꞌara ca lodꞌo, èèna na madhe aaꞌi si. 14 De beꞌa risi, aꞌa ku si kako uuru. Pe jiꞌi kako mau-mau dhiu. Ladhe èèna na, jaꞌa dhiu ngadꞌo aꞌa ku ètu Seir.”

15 Hèia Esau lii hari, na peka, “Ladhe sèmi èèna, jaꞌa tèke eele dhèu jaꞌa se cahagꞌe, sèna ka padꞌelo jꞌara hia miu.”

Te ngaa, aku Yakob na, “Hudꞌi laa, aꞌa, ee! Sadꞌi jaꞌa keꞌa le, aꞌa ku sèmi jaꞌa dènge beꞌa.”

16 Tadèngi nare, Esau pakèdꞌi ka, tèke eele si, lèpa asa Seir. 17 Te ngaa nèti era èèna, Yakob laꞌe asa Sukot. Dꞌai nèi, na tao èmu dènge oka hia badha aaꞌi-aaꞌi ra. Nèti èèna ka, era èèna ra pangare na Sukot (dhu sasoa na ‘èmu pea taha’).

18 Te ngaa nèbhu boe ka, Yakob si kako nèti Padan Aram, lasi dꞌai rae Sikem ètu rai Kanaꞌan dènge sodꞌa-mole. Hèia ra patitu paleo, sèna ka ra pea padètu dènge rae èèna. 19 Rai dhu Yakob patitu paleo ne, hèli nare nèti Hemor, ana Sikem. Kabꞌua rai ne, ca ngasu doi iia. 20 Ètu era ne, na pudhi hadhu, tao mei korban. Ka na pangare era neꞌe, El-Elohe-Israꞌel, dhu sasoa na ‘Ama Lamatua nèti Israꞌel’.

34

Sikem tao pakarehe Dina, ana bhèni Yakob

1 Ca lodꞌo, Dina, ana bhèni Yakob dènge Lea, laꞌe pangadꞌo dènge bhèni anga-aangalai na ètu rae èèna. 2 Dhèu aae kabarai ne, ngara na Hemor, nèti suku Hewi. Ngara ana mone na, Sikem. Ca tèka, Sikem ladhe nèdhi Dina, ka rai nèti ne, hèia na tao pakarehe ne. 3 Sikem dꞌèi madhe-madhe Dina ne. Ka na solo mako, sèna ka Dina noꞌo dènge ne. 4 Hèia Sikem peka dènge ama na, aku nèngu na, “Ama! Lamu karèi Dina hia jaꞌa, sèna ka jaꞌa madhèdi dènge ne.”

5 Tatao Sikem ne, Yakob dhu tadèngi le, te ngaa na mau-mau, aa tao boe ngaa-ngaa. Te lodꞌo èèna, ana mone na sèra, ètu dꞌara padꞌa madhenge badha rèngu. Ka na mate si mai ku.

6 Lodꞌo èèna, Hemor, ama Sikem, mai padhai lii dènge Yakob, ho neo karèi Dina hia Sikem. 7 Ètu talora dua ra padhue-padhai era, ana-ana Yakob lèpa nèti dꞌara padꞌa. Ropa ra tadèngi Sikem dhu tao pakarehe le ana hèni ra, ka dꞌara ra pèdꞌa, ka ra nasa bia. Ka ra peka, “Madha jꞌara dhu sèmi neꞌe ne, lèke boe ètu Israꞌel. De jiꞌi se sèmi boe dhèu tao bhelu-katubꞌa sèmi èèna.”

8 Ka Hemor pamako Yakob, aku nèngu na, “Ana jaꞌa Sikem dꞌèi tareꞌa-reꞌa ana èu Dina. De jaꞌa manèngi dꞌara èu, sèna ka moꞌo la, paleo ana bhèni èu dènge ne. 9 Ladhe moꞌo ana-ana èdhi se paleo iisi-aanga ra. Ana-ana mone nèti miu, madhèdi dènge ana-ana bhèni nèti jiꞌi. Sèmi èèna kahèi, ana-ana mone jiꞌi madhèdi dènge ana-ana bhèni miu. 10 Sèna ka èdhi pea paꞌoru paꞌèci ètu dꞌara rai neꞌe. Sadꞌi miu dꞌèi era mia èèna ka, mi pea la dènge boe ngaa-ngaa. Mi dꞌaga, sèna ka abhu kakaja ètu neꞌe.”

11-12 Hèia Sikem peka dènge ama Dina dènge aꞌa na sèra, peka na, “Miu se, sadꞌi manèngi ngaa, jaꞌa dhoka madhutu di. Masi ka miu manèngi doi pamèu madha, dènge kabꞌua pèri-pèri èèna ka, jaꞌa hia. Sadꞌi moꞌo jaꞌa leo dènge ana hèni miu.”

13 Te ngaa ana-ana Yakob se reꞌa le, Sikem dhu tao pakarehe ana hèni ra Dina. Hèia ra karihu-kahadhu, ka ra bèle, peka mi Sikem dènge ama na Hemor, 14 aku rèngu na, “Jiꞌi bisa boe hia ana hèni jiꞌi leo dènge dhèu dhu suna boe. Te èèna na, era makae jiꞌi èèna! 15 Te ngaa jꞌara na sèmi neꞌe: Miu se, hudꞌi sama ku sèmi jiꞌi, mone aaꞌi-aaꞌi ra, ana iiki, dhèu kapai, hudꞌi suna ku. 16 Ladhe miu madhutu jꞌara neꞌe, èdhi heka paleo kèna. Aa jiꞌi pea ètu rai neꞌe hèi, sèna ka èdhi jꞌajꞌi mi èci. 17 Te ngaa ladhe miu madhutu boe dadꞌèi jiꞌi, aa moꞌo boe suna, jiꞌi ngare hari ana hèni jiꞌi, ho kèdꞌi eele rai neꞌe.”

18 Hèia Hemor dènge ana na Sikem roꞌo kahèi. 19 Te ngaa Sikem noꞌo heka mate, lula dꞌara na dꞌèi ae Dina. Dhèu isi rai ètu èèna pakabꞌua Sikem ne titu kèna. 20 Ka Hemor dènge Sikem lasi asa era pamaꞌète lii, ètu hèbꞌa tedhe rae èèna, hèia ra padhue lii ne dènge kabarai sèra. Ra peka, aku rèngu na, 21 “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Dhèu Israꞌel se, dꞌèi mamuri mera-milu dènge èdhi. De hudꞌi laa ta pea paꞌèci dènge rèngu ètu dedha-rai neꞌe. Rai ne taleo, de èdhi bisa pea paꞌèci aaꞌi-aaꞌi ti. Èdhi se bisa leo dènge ana bhèni rèngu. Aa rèngu bisa madhèdi dènge ana bhèni èdhi kahèi. 22 Lii manèngi rèngu dhoka èci di, nèti èdhi se. Ra manèngi, èdhi mone se aaꞌi-aaꞌi hudꞌi suna ku, madhutu adꞌa rèngu. 23 Ladhe èdhi se pabꞌali le dènge rèngu, èèna na badha-manu dènge mèdha-panyau ra jꞌajꞌi unu èdhi. De beꞌa risi èdhi toꞌo la madhutu dadꞌèi ra. Mai sèna ka aaꞌi-aaꞌi ti suna! Moꞌo, sina ma?”

24 Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu sèra sa, sèmi lii padhai lii Hemor dènge ana na Sikem. Hèia dhèu mone aaꞌi-aaꞌi ètu rai èèna suna palere-lere.

25 Dꞌara lodꞌo ka tèlu, ropa rèngu dhu suna se, nuꞌa ra dhu pèdꞌa era, ka ana mone Dina, Simeon dènge Lewi, rare samala ra, kako mau-mau, lasi asa dꞌara kota. Ka dua ra pare pamadhe aaꞌi-aaꞌi dhèu mone sèra. 26 Hemor dènge Sikem, ra pare pamadhe kahèi. Hèia ra rèti dènge ka Dina nèti dꞌara èmu Sikem, lèpa èmu rèngu.

27 Aa ana Yakob dhu cahagꞌe sèra, maso asa dꞌara kota èèna, ra parama rèti aaꞌi mèu-mèu isi kabarai èèna. Ra nasa, lula dhèu tao pakarehe ana hèni ra ètu èèna. 28 Ra parama rèti mèdha-panyau dhèu nèti dꞌara èmu ra, dènge eo rèti badha-manu aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara padꞌa. 29 Rèti aaꞌi bhèni dènge ana-ana, aa parame rare aaꞌi mèdha dhu kabꞌua nèti kabarai ne.

30 Ropa Yakob neꞌa jꞌara dhu jꞌajꞌi èèna, na peka dènge Simeon dènge Lewi, “Miu dua mi se, goa ngaa ka neꞌe? Miu pajꞌèra jaꞌa! Èèna na, dhèu Kanaꞌan dènge dhèu Peris dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra ètu dedha rai neꞌe, tèka dꞌara dènge èdhi se. Rèngu se, dhèu ae-ae. Te ngaa èdhi se, dhèu ciki di. Ladhe rèngu se mai age èdhi, na, ra palaho aaꞌi èdhi.”

31 Te ngaa ana se dhaa dènge lii nasa, peka na, “Ama! Ama pangee na hudꞌi laa jiꞌi soro tèke si, sèna ka ra tao ana hèni jiꞌi ne, bhèni kajeo!”

35

Yakob si rai asa Betel

1 Èle èèna ka, Ama Lamatua padhai lii dènge Yakob, peka na, “Jaꞌa ne, Ama Lamatua dhu padꞌelo iisi mi èu, lodꞌo èu rai nèti madha aꞌa mu Esau. Kèdꞌi, lamu dènge ka asa Betel. Ladhe dꞌai nèi, mu patitu mei korban hia Jaꞌa. Aa pea dènge ka ètu èèna.”

2-3 Ka Yakob peka dènge isi èmu na aaꞌi-aaꞌi, aku nèngu na, “Aaꞌi-aaꞌi ti lati dènge ka asa Betel. Uru èèna, lodꞌo jaꞌa ètu dꞌara jꞌajꞌèra, Ama Lamatua ka dhu ladhe-leru jaꞌa ètu èèna. Jaꞌa neo tao mei korban ètu nèi. De mi core eele mèdha sogo-tagu miu. Aa mi pamèu iisi mi, ho mi gati mèdha-papake leo, te èdhi neo pahaha iisi mi Ama Lamatua.” 4 Ka ra oru mèdha sogo-tagu, dènge ate-ate* ra aaꞌi-aaꞌi ra. Hèia Yakob dhènu mèdha se aaꞌi-aaꞌi ra ètu kapua ajꞌu aae ca kapua dhu padètu dènge rae Sikem. 5 Ropa Yakob dènge dhèu na aaꞌi-aaꞌi pakèdꞌi nèti Sikem, Ama Lamatua hia dꞌara madhaꞌu mi dhèu-dhèu dhu pea ètu dꞌara rae-rae dhu padètu dènge rae Sikem, ka ra bani boe tao karehe mi Yakob si.

6 Ka Yakob si dꞌai dènge sodꞌa ètu Betel (dhu uru èèna, ngara na Lus), ètu rai Kanaꞌan. 7 Ètu neꞌe, Yakob pudhi hadhu, tao mei korban. Ka na pangare era ne, El Betel, (sasoa na ‘Betel unu Ama Lamatua’), lula uru èèna Ama Lamatua padꞌelo iisi mi Yakob ètu era èèna, lodꞌo nèngu rai nèti madha aꞌa na.

8 Padètu dènge rae Betel, abhu ajꞌu aae ca kapua, ngara na Alon Bakut. Sasoa na ‘ajꞌu tangi dhèu madhe’. Pake ngara ne, lodꞌo Debora, ina dhu lalau-laloꞌo Ribka, madhe, ka padhane ètu karasa ajꞌu èèna.

9 Lodꞌo Yakob lèpa nèti Padan Aram, Ama Lamatua padꞌelo hari iisi Na, ka hia na berkat. 10 Hèia Lamatua peka dènge ne, “Nèti deo neꞌe ne, èu ngara heka Yakob, te ngaa Israꞌel.† 11 Jaꞌa ne, Ama Lamatua dhu Koasa Risi Eele. De èu matana paꞌae-ae, aa ana-èpu èu sèmi èèna kahèi. Bèli-camèdꞌa, suku-suku mai nèti ana-èpu èu. Aa nèti ana-èpu èu sèra, cèu dhèu aae-dhèu aae. 12 Rai dhu pangèdꞌu mi baki mu Abraham, dènge ama mu Isak, Jaꞌa hia mi èu dènge ana-èpu èu.”

13-14 Lodꞌo Ama Lamatua peka nare, Yakob patitu dènge hadhu ètu era èèna, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha ho na baku bhèlu eele lii Lamatua. Ka na bhori èi anggor dènge èi mènyi mi dedha hadhu na, hèia na mangajꞌi mi Lamatua. 15 Era èèna, na pangare ‘Betel’.

Rahel madhe nara iisi

16 Èle èèna ka, Yakob si pakèdꞌi nèti Betel. Ropa rèngu kajꞌèu èèna mèka nèti rae Efrata (nuka Betlehem èèna), Rahel dhu dꞌai le lodꞌo nara iisi na. Te ngaa nara iisi carui, hèia na roe titu kèna. 17 Ka ropa na pèngu stenga madhe, dhèu ai tadha peka dènge ne, “Paꞌèra dꞌara èu, te mora iisi hari ana mone ca dhèu! De baku paroe iisi.” 18 Lodꞌo Rahel oe maꞌète aꞌae, na pangare ana ne, Ben-Oni, (dhu sasoa na ‘ana nèti jꞌajꞌèra jaꞌa’). Ka heka na madhe kèna. Te ngaa Yakob hia ana ne ngara Benyamin, (dhu sasoa na ‘ana ai gꞌana’).

19 Ka ra padhane Rahel ètu sebhe jꞌara dhu laꞌe asa Efrata, (dhu limuri ne, ngara na Betlehem). 20 Hèia Yakob pudhi lutu bhatu ètu roꞌa dhèu èmu na èèna. Dꞌai sange neꞌe, roꞌa Rahel ne era.

Ana-ana Yakob

21 Èle èèna ka, Yakob‡ pea boe mi ca era sa. Ca tèka, na patitu paleo ètu sebhe manara Eder. 22 Lodꞌo rèngu ètu era èèna, Ruben jꞌunu dènge Bilha, dhèu èmu piara ama na. Èèna ka, Yakob neꞌa jꞌara neꞌe kahèi.

Ana mone Yakob, canguru dua dhèu.

23 Ana-ana nèti Lea, nuka: Ruben (ana uuru Yakob), Simeon, Lewi, Yahuda, Isaskar, dènge Sebulon.

24 Ana-ana Rahel, nuka: Yusuf dènge Benyamin.

25 Ana-ana nèti Bilha, ènu Rahel: Dan dènge Naftali.

26 Aa ana-ana nèti Silpa, ènu Lea, nuka: Gad dènge Aser.

Rara iisi ana se ètu Padan Aram.

Isak, ama Yakob madhe

27 Èle èèna ka, Yakob laꞌe ngadꞌo ama na Isak asa Mamre, dhu dètu dènge Kiryat-Arba (dhu limuri ne, ngara na Hebron). Uru èèna, baki na Abraham pea ètu èèna. 28-29 Umur Isak dꞌai 180 (ca ngasu aru nguru) tèu, heka madhe kèna. Ka ana na Esau dènge Yakob padhane ne.

36

Ana-èpu nèti Esau

1 Neꞌe ne, ana-èpu Esau. Ngara Esau dhu leo, Edom. 2 Esau leo dènge ana bhèni Kanaꞌan dhèu dua. Èci dhèu Het, ana bhèni nèti Elon, ngara na Ada. Dhèu èmu na èci hari, dhèu Hewi, ngara na Oholibama. Ama na, ngara na Anah, aa baki na Sibeon. 3 Esau leo kahèi dènge ana Ismael, ngara na Basmat. Ana mone Basmat, ngara na Nebayot.

4 Ada, dhèu èmu uuru Esau, nara iisi Elifas. Basmat matana Rahuel. 5 Aa Oholibama matana Yeus, Yalam dènge Kora. Ana Esau aaꞌi-aaꞌi ra sèra rara iisi si ètu rai Kanaꞌan.

6 Ca tèka, Esau pidha asa rai leo cue dhu kajꞌèu nèti Yakob. Laꞌe nèti aaꞌi bhèni-ana niki, dhèu-dhèu sabꞌa, badha-manu, dènge mèdha-panyau na. 7 Esau pacèri dènge Yakob, lula badha-manu ra dènge mèdha-panyau ra ae dꞌai seli. Nèti èèna ka, era pea rèngu katata ètu rai èèna. 8 Hèia Esau (nuka Edom) laꞌe pea ètu ledhe ètu Seir.

9 Seꞌe se, ana-èpu Esau dhu ra peka na ‘dhèu Edom’. Rèngu pea ètu era ledhe Seir.

10-13 Ada, dhèu èmu Esau, nara iisi ana mone ca dhèu, ngara na Elifas. Elifas ne, ana mone na, dhèu lèmi, nuka: Teman, Omar, Sefo, Gatam dènge Kenas. Dhèu èmu piara Elifas, ngara na Timna. Nara iisi ana mone ca dhèu, ngara na Amalek.

Dhèu èmu Esau, Basmat, nara iisi ana mone ca dhèu, ngara na Rehuel. Rehuel abhu ana mone dhèu èpa, nuka: Nahat, Sera, Syama, dènge Misa.

14 Dhèu èmu Esau, Oholibama, ana nèti Anah, aa èpu nèti Sibeon, nara iisi ana mone dhèu tèlu, nuka: Yeus, Yalam, dènge Kora.

15-16 Ana-èpu Esau se pahagꞌa lème, ka jꞌajꞌi mi suku ae-ae. Èci-èci ka dènge kapala suku ra. Ana-ana Elifas, dhu ana uuru nèti Esau, jꞌajꞌi kapala suku nèti suku Teman, suku Omar, suku Sefo, suku Kenas, suku Kora, suku Gatam dènge suku Amalek. Rèngu aaꞌi-aaꞌi seꞌe, ana-èpu nèti Esau dènge dhèu èmu na Ada.

17 Ana-ana Rehuel, dhu ana nèti Esau, jꞌajꞌi kapala suku nèti suku Nahat, suku Sera, suku Syama, dènge suku Misa. Aaꞌi-aaꞌi se, ana-èpu Esau dènge dhèu èmu na, Basmat.

18 Ana-ana nèti Esau dènge dhèu èmu na, Oholibama, jꞌajꞌi kapala suku nèti suku Yeus, suku Yalam, dènge suku Kora.

19 Suku seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra nèti ana-èpu Esau.

Ana-èpu Seir

20-21 Ètu era èèna, abhu dhèu Hori èci, ngara na Seir. Ana-ana na pahagꞌa palème rai, ka jꞌajꞌi suku ae-ae. Èci-èci ka dènge kapala suku na. Èle èèna ka, ana-ana na se jꞌajꞌi kapala suku nèti suku Lotan, suku Sobal, suku Sibeon, suku Anah, suku Dison, suku Eser, dènge suku Disan.

22 Ana Lotan nuka: Hori dènge Heman. (Ana hèni Lotan, nuka Timna.)

23 Ana-ana Sobal, nuka: Alwan, Manahat, Ebal, Sefo, dènge Onam.

24 Ana-ana nèti Sibeon, nuka: Aya, dènge Anah. Anah neꞌe ka dhu rage madha èi pana ètu dꞌara mamoo, lodꞌo na madhenga keledꞌei ama na.

25-26 Ana bhèni nèti Anah, nuka Oholibama. Aa ana mone na, nuka, Dison. Ana-ana Dison, nuka: Hemdan, Esban, Yitran, dènge Keran.

27 Ana-ana Eser, nuka: Bilhan, Saawan, dènge Akan.

28 Ana-ana Disan, nuka: Us, dènge Aran.

29-30 De kapala-kapala suku nèti dhèu Hori sèra, nuka: Lotan, Sobal, Sibeon, Anah, Dison, Eser, dènge Disan. Rèngu aaꞌi-aaꞌi se pea ètu rai Seir.

Dhèu aae-dhèu aae Edom

31 Lodꞌo dhu kabarai Israꞌel dènge mèka dhèu aae, te ngaa ètu rai Edom dènge le dhèu aae. Ngara dhèu aae se, dhutu-dhutu, nuka:

32 Ra dedꞌe Bela, ana nèti Beor, jꞌajꞌi dhèu aae ètu kota Dinhaba.

33 Ropa Bela madhe, ra dedꞌe Yobab ho gati ne, jꞌajꞌi dhèu aae. Ama na, ngara na Sera, nèti rae Bosra.

34 Ropa Yobab madhe, ra dedꞌe Husam ho gati na, jꞌajꞌi dhèu aae. Husam ne, nèti rai dhèu Teman.

35 Ropa Husam madhe, ra dedꞌe Hadad ho gati na, jꞌajꞌi dhèu aae. Ama na, ngara na Bedad, nèti rae Awit. (Nèngu ka dhu segi dhèu Midian, lodꞌo ra pamusu ètu Moab.)

36 Ropa Hadad madhe, ra dedꞌe Samla ho gati na, jꞌajꞌi dhèu aae. Nèngu ne, nèti rae Masreka.

37 Ropa Samla madhe, ra dedꞌe Saul ho gati na, jꞌajꞌi dhèu aae. Saul èèna, nèti rae Rehobot, dhu ètu sebhe loko.

38 Ropa Saul madhe, ra dedꞌe Baal-Hanan ho gati na, jꞌajꞌi dhèu aae. Ama na, ngara na Akbor.

39 Ropa Baal-Hanan madhe, ra dedꞌe Hadar ho gati na, jꞌajꞌi dhèu aae. Hadar ne, nèti rae Pau. Aa dhèu èmu na, ngara Mehetabel. Ama Mehetabel, ngara na Matret. Aa baki na, Mesahab.

40-43 De kapala-kapala suku dhu jꞌajꞌi nèti ana-èpu Esau, nuka: Timna, Alwa, Yetet, Oholibama, Ela, Pinon, Kenas, Teman, Mibsar, Magdiel, dènge Iram. Rèngu se èci-èci pangare rai ra madhutu ngara rèngu unu ra.

De aaꞌi-aaꞌi seꞌe, lii lolo nèti ana-èpu Esau, dhèu Edom èèna.

37

Yakob lèpa hari asa rai Kanaꞌan

1-2a Neꞌe ne, lii lole nèti Yakob si. Ca tèka ka, Yakob laꞌe pea hari asa rai Kanaꞌan. Èèna, era pea ama na Isak nèti uru ka.

Yusuf dènge aꞌa na si

2b Tèu èèna, ana Yakob èci, nèti dhèu èmu na Rahel, ngara na Yusuf. Yusuf neꞌe, ropa umur na dꞌai 17 (canguru pidhu) tèu, nèngu dènge aꞌa na si, tema le jꞌaga kahibꞌi-kalèbho rèngu. Aꞌa na sèra, ana nèti ina leo hari, ngara na Bilha dènge Silpa. Te ngaa Yusuf neꞌe tuka tenge lii mi dedha aꞌa na si, ho laꞌe panaꞌe ama na.

3 Lodꞌo dhu rara iisi Yusuf na, ama na dhu heka le. Nèti èèna ka, na sue Yusuf ne risi eele nèti ana-ana na leo sèra. Ca lodꞌo ka, Yakob jꞌau kodho madhera èci dhu saraga bia* hia Yusuf. 4 Ropa aꞌa na si ladhe-ladhe laꞌa na ama na sue risi Yusuf, hèia ra mulai tèka dꞌara dènge ne, roꞌo boe padhai lii dènge ne.

5-7 Mèda ca lodꞌo ka Yusuf nii. Kèdꞌi nèti bhèjꞌi ka, na lolo dènge aꞌa na si lii nii deo na, aku nèngu na, “We! Mi nanene ku la! Jaꞌa nii, na èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, èki are ètu dꞌara oka. Kabèdhi laa, are dhu jaꞌa èki titu dhoo-dhoo. Te ngaa are miu, oke mere are jaꞌa deo na, ka pacudꞌu mi unu jaꞌa.” Ra nanene rare sèmi èèna, hèia aꞌa na seꞌe tabha nasa hari dènge ne.

8 Hèia ra jèke ne, aku rèngu na, “We! Èu ngee na, èu neo jꞌajꞌi dhèu kapai kèna, ho neo paredha jiꞌi, do?” Taga na lolo lii nii neꞌe, hèia asa ra nasa dènge ne.

9 Nèbhu boe, Yusuf nii hari ca tèka. Na lolo hari dènge aꞌa na si, aku nèngu na, “We! Jaꞌa nii hari, sèmi neꞌe ka. Jaꞌa kèdhi madha lodꞌo, hèru, dènge hua-hètu canguru èci. Aaꞌi-aaꞌi sèra, pahaha iisi mi jaꞌa.” 10 Hèia Yusuf lolo hari lii nii deo na dènge ama na, aa dènge aꞌa na sèra.

Ka ama na jèke ne, aku nèngu na, “Lii nii ngaa, kèna! Èu ngee na, jaꞌa dènge ina mu, dènge aꞌari èu sèra, mai uu kabajꞌèla èu, do? Èu nia ae le èèna, nga!” 11 Nèti èèna ka, aꞌa na sèra tèka dꞌara bia dènge ne. Te ngaa ama na pangee taruu lii nii èèna ètu dꞌara na.

Ra pahie Yusuf asa Masir, ka na jꞌajꞌi ènu

12 Ca tèka ka, aꞌa Yusuf sèra rèti kahibꞌi-kalèbho ama na, asa era jꞌuꞌu dètu dènge rae Sikem. 13 Nèbhu boe ka, ama na peka dènge Yusuf, aku nèngu na, “Aꞌa mu si jꞌaga kahibꞌi-kalèbho dètu dènge Sikem. De èu paꞌèra, ho lamu ladhe ku si la.”

Ka Yusuf dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa laku, ama.”

14 Hèia ama na peka hari, aku nèngu na, “Èu lamu ladhe aꞌa mu si, dènge kahibꞌi-kalèbho èdhi. Ladhe ra samia na, mai peka dènge jaꞌa.”

Ka Yusuf pakèdꞌi ka nèti dꞌara padꞌa Hebron, laꞌe taruu dꞌai Sikem. 15 Dꞌai nèi, na tenge aꞌa na si, palème dꞌara padꞌa èèna. Na paraga dènge dhèu mone èci, ka dhèu èèna karèi ne, aku nèngu na, “Èu tenge ngaa?”

16 Yusuf dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa tenge aꞌa jaꞌa. Rèngu eo kahibꞌi-kalèbho dètu ètu era neꞌe. De ama, èu paraga dènge si, do aadꞌo?”

17 Hèia, dhèu deo na peka, aku nèngu na, “Ra aadꞌo heka ètu neꞌe. Te jaꞌa tadèngi, ra peka na lasi padètu dènge rae Dotan.”

Hèia Yusuf laꞌe taruu, ka paraga dènge si ètu rae Dotan. 18 Ropa ladhe rèdhi Yusuf nèti kajꞌèu, ra padhue rare lii èci neo pamadhe ne. 19 Èci peka dènge èci, aku rèngu na, “Miu ladhe ku la! Mone eele tuka nii na, nuka mai nèi! 20 De mai ho ti pamadhe ne. Ho èèna na, ti core eele ne asa dꞌara madha èi madhe èèna. Ladhe dꞌai èmu na, ti peka dènge ama peka na, badha hui raꞌe ne. Ho èèna na, ti ladhe sèku, lii nii na sèra sa mia!”

21 Ropa nanene èèna, hèia aꞌa na Ruben tenge jꞌara ho patabuli eele Yusuf. Hèia na kai ari na si, aku nèngu na, “We! Èdhi baku pamadhe ne! 22 Beꞌa risi èdhi kèpe ne, ti tao asa dꞌara madha èi madhe nèi. Ètu èèna, era dhu dhèu aadꞌo, de èci sa rèdhi boe ne. Sadꞌi baku pasuti raa na.” Na peka sèmi èèna, lula na tenge jꞌara ho patalale Yusuf, ho hia na lèpa hari èmu.

23 Ropa Yusuf dꞌai madha aꞌa na si, ra kèpe ne, ka ra rèbhi eele kodho dhu saraga aae ètu ua na. 24 Ka ra nuni paꞌoro ne, hèia ra tule ne asa dꞌara madha èi madhe èèna.

25 Èle èèna ka, ra lèpa, lasi raꞌa-rinu. Ètu talora raꞌa-rinu, kabèdhi la ra ladhe rèdhi dhèu canau mai re èèna. Dhèu sèra kako rèti dènge badha onta ra, hue dènge mèdha dꞌaga, sèmi raa ajꞌu hèu mèngi, bubhu-bubhu dènge èi naꞌi rupa-rupa. Dhèu sèra sa, dhèu Ismael, dhu mai nèti rae Gilead neo lasi kajꞌèu dꞌai Masir.

26 Èle èèna hèia, Yahuda peka dènge aꞌari na sèra, aku nèngu na, “Ee! Beꞌa risi sèmi neꞌe. Èdhi baku pamadhe ne. Aꞌoto na ngaa? Tasa mera mia èèna ka, èdhi bisa boe pahuni raa na. 27 Beꞌa risi èdhi pahie ne dènge dhèu Ismael sèi. Èdhi tao ne samia èèna ka oo, nèngu neꞌe ari dꞌèlu èdhi. Nèti èèna ka, baku èdhi pamadhe ne!” Aaꞌi-aaꞌi ra dꞌèi kahèi dènge lii Yahuda èèna.

28 Ropa dhèu dꞌaga sèra† dꞌai era èèna, hèia aꞌa Yusuf sèra lasi ère rare ne, nèti dꞌara madha èi madhe deo na. Ka ra pahie ne mi dhèu Ismael sèra dènge kabꞌua 20 (dua nguru) bua doi pudhi.‡ Ka dhèu Ismael sèra rèti Yusuf asa rai Masir.

29 Lodꞌo ra pahie Yusuf ne, Ruben neꞌa boe. Ropa na laꞌe patigi sa dꞌara madha èi madhe na, capa na kabèdhi, ladhe laꞌa na Yusuf aadꞌo heka ètu dꞌara. Nèti èèna ka, na ciu pamae kodho ètu ngiꞌu na, lula dꞌara na pèdꞌa ae titu kèna. 30 Hèia na laꞌe sa ari na si, ka na peka, aku nèngu na, “Ira ii! Ari èdhi aadꞌo heka ètu era èèna! Jaꞌa tao samia hari?”

31 Hèia ra roro kahibꞌi ciꞌu, ka rare kodho Yusuf dhu saraga aae èèna, cèbꞌu sa dꞌara raa kahibꞌi deo na. 32 Hèia ra lèpa ka rèti dènge kodho deo na, padꞌelo dènge ama na, ka ra peka, aku rèngu na, “Ama! Jiꞌi pili ngare kodho neꞌe. Ama ku ladhe sèku la. Tao-tao neꞌe kodho ari jiꞌi Yusuf.”

33 Ropa nèdhi kodho deo na, Yakob tadhe dènge. Hèia na peka, aku nèngu na, “Ira ii! Neꞌe kodho ana jaꞌa. Èle boe badha hui raꞌe ana jaꞌa. Ira iiii! Ana jaꞌa madhe le!”

34 Nèti èèna ka, Yakob ciu pamae kodho ètu ngiꞌu na, ka na pake karo, taga nèti dꞌara na susa titu kèna.§ Na tangi lii ooi-ooi sène nare lodꞌo nèbhu aae. 35 Ana na, ana mone dènge ana bhèni sèra aaꞌi-aaꞌi ra, mai padhai lii pakarejꞌe dꞌara ama ra, te ngaa tao rare boe ne. Aku nèngu na, “Aadꞌo! Sasusa jaꞌa ne bisa dꞌai madhe kèti. Te jaꞌa bisa boe bhèlu ana èci neꞌe.” Mema dꞌara Yakob jꞌèra taruu, lula na ngee nèdhi ana na Yusuf dhu madhe èèna.

36 Lodꞌo-lodꞌo dhu Yakob ètu dꞌara susa era, dhèu dꞌaga sèra* dꞌai le Masir. Dꞌai nèi, ka lasi pahie eele Yusuf dènge dhèu kapai èci ètu nèi, ngara na Potifar. Dhèu neꞌe komedhaa jꞌaga nèti dhèu aae Masir.

38

Yahuda dènge dhèu èmu ana na, Tamar

1 Èle èèna ka, Yahuda tèke eele aꞌari na, ka laꞌe pea dènge angalai na èci, ngara na Hira, ètu rae Adulam. 2 Ètu èèna, dhèu mone èci, dhèu Kanaꞌan, ngara na Sua. Yahuda dꞌèi ana bhèni na èci, ka nare jꞌajꞌi dhèu èmu na. Dhèu èmu Yahuda neꞌe nara iisi ana mone pagodꞌo-pagodꞌo dhèu pèri-pèri. 3 Ana uuru èèna, ngara na Er. 4 Ana ka dua, ngara na Onan. 5 Aa ana ka tèlu, ngara na Sela. Lodꞌo ina na nara iisi Sela na, Yahuda si pidha le asa rae Kesib.

6 Ropa ana mone uuru, dhu ngara na Er èèna kapai, ka ama na laꞌe tenge dhèu hia ne. Ngara ana bhèni na Tamar. Ka dua ra jꞌajꞌi paleo èmu. 7 Lula Er ne, bhelu-katubꞌa, ka Ama Lamatua huku pamadhe ne. Nèti èèna ka, nèngu dènge boe kolo.

8 Hèia Yahuda paroe nare ana mone ka dua na, ka na peka, aku nèngu na, “Onan! Aꞌa mu Er madhe, dènge boe ana. Madhutu adꞌa èdhi na, èu hudꞌi leo hari ku dènge dhèu èmu aꞌa mu ne. Sèna ka èu bisa hia kolo hia aꞌa mu.”

9 Mema Onan neꞌa le adꞌa sèmi neꞌe. Te ngaa na noꞌo boe hia kolo mi aꞌa na Er. Nèti èèna ka, ladhe rèngu jꞌunu paꞌèci, na pasuti eele hua hini nèngu asa liꞌu, sèna ka Tamar baku dènge babia. 10 Taga tatao Onan sèmi neꞌe ka, Lamatua nasa bia dènge ne. Nèti èèna ka, Lamatua huku pamadhe ne kahèi.

11 Ropa Yahuda nèdhi ana mone na dua sèra dhu leo dènge Tamar madhe sèmi èèna, hèia Yahuda madhaꞌu. Ka na pangee mage dhoka ana mone ka tèlu èèna, leo hari dènge Tamar na madhe kahèi. Nèti èèna ka, laꞌe peka dènge Tamar, aku nèngu na, “Beꞌa risi èu lèpa hari asa dꞌara adhe-aai ina dènge ama mu. Ladhe ana jaꞌa Sela kapai, na èu lèpa hari mai ho leo dènge ne.” Hèia Tamar lèpa dènge ka.

12 Nèbhu-nèbhu hèia, dhèu èmu Yahuda madhe. Na jꞌèra toke dꞌai paꞌèle lodꞌo sasusa na.* Ka na laꞌe gale nare angalai na Hira, ka lasi asa rae Timna. Ètu èèna, dhèu rame-rame gꞌute rèu kahibꞌi-kalèbho ho pahia.

13 Dhèu lolo dènge Tamar, peka na, “Toꞌo mu laꞌe leru dhèu gꞌute rèu kahibꞌi-kalèbho ètu rae Timna.”

14 Lodꞌo èèna, ana limuri Yahuda, ngara na Sela, kapai le. Te ngaa Tamar neꞌa le, na, toꞌo na noꞌo boe paleo Sela dènge ne. Nèti èèna ka, Tamar tenge jꞌara neo katèju hak nèngu. Na bhoke eele mèdha-papake bhèni balu ètu ngiꞌu na, ka na silu mèdha-papake dhu beꞌa. Na pake salalu pahutu kètu dènge rèhu na. Ka laꞌe madhèdi ètu hèbꞌa tedhe sebhe jꞌara rae Enaim, dhu biasa dhèu kako re èèna lasi rae Timna. 15 Ropa Yahuda kako re èèna, na ladhe nèdhi dhèu bhèni èci madhèdi ètu èèna. Na neo laa na dhèu bhèni kajeo, te Tamar dhu lalau iisi dènge mèdha-papake saraga, aa pahutu rèhu na kahèi. 16 Yahuda neꞌa nare boe na dhèu bhèni na, dhèu èmu ana na dhu madhe sèra. Hèia na kako laꞌe padètu dènge bhèni deo na ka, na peka dènge ne, aku nèngu na, “Ee! Sèmi jaꞌa dènge èu na, èu manèngi ca ngaa?”

Hèia Tamar dhaa, aku nèngu na, “Èèna nèti dꞌara dꞌèi ama.”

17 Aku Yahuda na, “Sa mia! Sèmi jaꞌa hia èu kahibꞌi ciꞌu?”

Hèia Tamar dhaa hari, aku nèngu na, “Bisa ama. Sadꞌi ama hia ku jaꞌa mèdha èci ho jaꞌa kèdꞌu. Pe pèri lodꞌo ho ama paꞌadhu kahibꞌi èèna mai oo, ngaa-ngaa tao boe.”

18-19 Hèia Yahuda karèi hari, aku nèngu na, “De jaꞌa tèka mèdha ngaa mi èu?”

Tamar dhaa, aku nèngu na, “Ama tèke eele cap, dènge dhari dhu ama inu, dènge tatea dhu ama kèpe èèna hèi.” Nanene nare ka, Yahuda hia mèdha sèra laꞌe.

Hèia dua ra lasi bhèjꞌi ka. Èle èèna ka, Tamar lèpa laꞌe èmu. Dꞌai èmu ka, na bhoke mèdha-papake saraga dènge salalu, ka gati dènge mèdha-papake bhèni balu. Nèti èèna ka, Tamar dènge babia.

20 Nèbhu boe hèia, Yahuda manèngi tolong angalai na Hira, aku nèngu na, “Èu mèti kahibꞌi neꞌe hia dhèu bhèni kajeo dhu ètu Enaim èèna, ho mèti hari mèdha jaꞌa dhu ètu nèngu sèra.” Lodꞌo Hira laꞌe dꞌai nèi, na karèi palème, te ngaa paraga boe dènge bhèni èèna. 21 Ka na karèi dhèu-dhèu ètu sèra, aku nèngu na, “Eee! Miu mèdhi dhèu bhèni kajeo dhu biasa madhèdi ètu hèbꞌa tedhe èèna, do? Na ètu mia, ee?”

Dhèu sèra dhaa, aku rèngu na, “Ama, ètu neꞌe bhèni kajeo aadꞌo!”

22 Hèia Hira lèpa hari peka dènge Yahuda, aku nèngu na, “Jaꞌa paraga boe dènge bhèni èèna. Jaꞌa tenge palème, te ngaa dhèu ètu sèra peka aku rèngu na, ètu rae èèna bhèni kajeo aadꞌo.”

23 Yahuda dhaa, aku nèngu na, “Hudꞌi ka la, nèngu abhu mèdha sèra! Sadꞌi dhèu baku pamakae èdhi! Jaꞌa neo bꞌae, te ngaa èdhi paraga boe dènge bhèni èèna na.”

24 Ropa dꞌai tèlu hèru hèia, dhèu lasi lolo dènge Yahuda, peka na, “Dhèu èmu ana èu na tao ngiꞌu na sèmi dhèu bhèni kajeo. Ka na dènge babia le.”

Nanene nare èèna hèia, Yahuda nasa bia. Hèia na pua dhèu, aku nèngu na, “Lami nuni paꞌoro ne mai, ho labhu asa dꞌara ai laꞌe!”

25 Ka dhèu lasi ka nuni rèti Tamar mai. Te ngaa na padꞌelo cap dènge tatea èèna. Ka na pua dhèu lasi peka dènge toꞌo na, aku nèngu na, “Parisa ku mèdha seꞌe. Dhèu dhu unu cap dènge tatea neꞌe ka dhu adꞌu-ue tatao neꞌe, ka jaꞌa dènge babia ne.”

26 Ropa nèdhi mèdha seꞌe, Yahuda tadhe dènge, na mèdha sèra unu nèngu. Hèia na padhai lii dènge ka, aku nèngu na, “Mema dhèu bhèni neꞌe sala boe. Jaꞌa ka dhu sala. Madhutu iia na, jaꞌa ka dhu paleo bhèni neꞌe dènge ana jaꞌa Sela. Te ngaa jaꞌa ka koꞌo boe.” Karèi nèti èèna ka, Yahuda paꞌèci heka dènge Tamar.

27 Dꞌai hèru ka Tamar nara iisi ana dhèu dua. 28 Lodꞌo Tamar nara iisi na, kabèdhi laa ana èci pacèu uuru kacui-aai èci sa liꞌu mai. Ka dhèu ai tadha dhu panara iisi na nare loa hèngu mea, ka èki mi kanau riti na. Bhèni na peka, aku nèngu na, “Ana uuru ka neꞌe.” 29 Te ngaa ana èèna ère hari kacui-aai na sa dꞌara. Hèia, ana èci na kalua uuru hari. Nèdhi sèmi èèna hèia, bhèni ai tadha èèna peka, aku nèngu na, “Waa! Èu èra titu kèna! Nèti èèna ka, èu paseti ho kalua uuru sa liꞌu.” Bhèni na pangare ne, Peres, (dhu sasoa na, ‘paseti sa liꞌu’). 30 Èle èèna ka, dhu èki dènge loa hèngu mea deo na kalua. Ra pangare ne Sera (sasoa na ‘mea gèu-gèu’).

39

Yusuf dènge dhèu èmu Potifar

1-2 Dhèu Ismael sèra rèti Yusuf dꞌai Masir, hèia ra pahie eele ne dènge dhèu kapai èci ètu nèi, ngara na Potifar. Dhèu neꞌe komedhaa sordadꞌu dhu jꞌaga ètu dhèu aae Masir. Yusuf jꞌajꞌi ènu ètu èmu Potifar. Ètu èèna, LAMATUA dènge Yusuf, ka sasabꞌa ngaa dhu na tao, nèti babeꞌa hua-hua. 3 Dhèu kapai neꞌe ladhe-ladhe na, sasabꞌa Yusuf nèti babeꞌa hua, ka na ngee ètu dꞌara na, LAMATUA tareꞌa-reꞌa dènge Yusuf. 4 Nèti èèna ka, komedhaa neꞌe dꞌèi Yusuf, ka na lèka ne. Hèia na dedꞌe ne jꞌajꞌi madho ètu èmu na. Aa, na hia ne paredha dꞌara èmu nèngu, sèmi èèna kahèi, mèdha-panyau na aaꞌi-aaꞌi. 5 Lula Yusuf pea ètu èèna, ka Lamatua hia mamuri hua iia mi lamatua èmu, dhèu Masir èèna. Isi èmu na, mèdha-panyau na, oka-tedhe na, aa sasabꞌa-laꞌa na, jꞌajꞌi dènge beꞌa. 6 Lula Potifar ladhe-ladhe laꞌa na Yusuf sabꞌa dènge beꞌa, ka na pangee heka ngaa-ngaa, dhoka naꞌa-ninu di.

Yusuf ne, mone iia. 7 Na pea ètu èèna nèbhu mèka. Te ngaa dhèu èmu Potifar na, dꞌèi Yusuf. Ka na mai pamako ne ho dua ra jꞌunu paꞌèci.

8 Te ngaa Yusuf noꞌo boe. Ka na peka sèmi neꞌe ka, “Baku ina ee! Jaꞌa ne, ènu Potifar, dhu na pangèdꞌu le koasa ho jaꞌa tao ai-hèbꞌa mi sasabꞌa nèngu aaꞌi-aaꞌi. 9 Ètu dꞌara èmu neꞌe, abhu boe dhèu èci sa dhu koasa risi nèti jaꞌa. Aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dꞌara èmu neꞌe, na saraka mi kacui-aai jaꞌa. Dhodhoka ina ku di, aadꞌo. Tasamia ka, jaꞌa bisa tao jꞌara karehe neꞌe. Èèna lèke boe dènge dadꞌèi Ama Lamatua!”

10 Masi ka sèmi èèna, dhèu èmu Potifar ne pakaseti taruu bèli-bèli. Te ngaa Yusuf ne tao boe madha-dhilu dènge ne.

11 Ca tèka, Yusuf kako laꞌe asa dꞌara èmu, ho sabꞌa sasabꞌa nèngu. Lodꞌo èèna, dhèu leo aadꞌo èci sa ètu èmu. 12 Ka dhèu èmu Potifar na raga mai ka, na kèpe kodho Yusuf, ka na ère ne, hèia na peka, aku nèngu na, “Mai! Ata dhodhoka èdhi dua ti. De mai ho ti jꞌunu.”

Te ngaa Yusuf dꞌèi boe. Ka na parui, hèia kodho na bhoke eele nèti ua na, ka na rai asa liꞌu. Aa kodho deo na ètu kacui-aai bhèni èèna era.

13 Ropa dhèu èmu Potifar ladhe laa, na, Yusuf rai liꞌu le laꞌe, aa kodho na tèke eele, 14-15 hèia na paroa dhèu sabꞌa sèra, ka na peka, aku nèngu na, “We! Miu mai ladhe ku laa! Deo na, ana mone dhèu Ibrani na, maso sa dꞌara kama jaꞌa. Na neo pamakae jaꞌa. Malo ka jaꞌa paꞌoo, ka na rai, tèke eele kodho na ètu jaꞌa ne. Dhèu èmu jaꞌa ne, nèti dhèu bhelu asa dꞌara èmu, ho hia èdhi taꞌe makae!”

16 Bhèni na kèpe paꞌère kodho èèna, toke dꞌai dhèu èmu na lèpa. 17 Ropa dhèu èmu na nare dꞌara èmu, na lolo peka na, “Aꞌa! Dhèu Ibrani dhu mèti mai sa èmu neꞌe, deo na maso asa dꞌara kama jaꞌa, neo pakarehe jaꞌa! 18 Malo ka jaꞌa paꞌoo, paroa ana sabꞌa seꞌe. Hèia na rai tèke eele kodho na, ka neꞌe.”

19 Tadèngi nare lii lolo dhèu èmu na, Potifar nasa bia. 20 Hèia na paredha ka dhèu lasi kèpe Yusuf. Ka ra pamaso asa dꞌara bèdho dhèu aae.

21 Te ngaa LAMATUA bhèlu boe Yusuf. Nèti èèna ka, LAMATUA ladhe-leru ne taruu, ka kapala ètu dꞌara bèdho èèna, sue Yusuf ae titu kèna. 22 Na lèka Yusuf, ka hia ne jꞌajꞌi madho ho laladhe ana bèdho sèra aaꞌi-aaꞌi ra. Aa, hia na lalau sasabꞌa ètu èèna kahèi. 23 Lula lèka ne, ka kapala èmu bèdho na, tao heka ai-hèbꞌa mi ngaa-ngaa ètu dꞌara bèdho èèna. LAMATUA ladhe-leru taruu Yusuf, nèti èèna ka, sasabꞌa ngaa ètu dꞌara bèdho na kako dènge beꞌa.

40

Yusuf peka sasoa lii nii, nèti ana bèdho dhèu dua

1-3 Ètu dꞌara bèdho èèna, abhu kahèi dhèu dua, dhu uru na jꞌajꞌi kapala urusan ètu dꞌara èmu dhèu aae Masir. Èci lalau dhua èi dhèu aae. Aa èci hari lalau roti dhèu aae. Dua ra tao pasala dhèu aae. Nèti èèna ka, dhèu aae nasa, ka na pamaso si asa dꞌara bèdho. Dua ra pea ètu era èci dènge Yusuf. 4 Kapala èmu bèdho na, paredha Yusuf lalau dhèu dua seꞌe. Ra ètu dꞌara bèdho na, ele boe ca tèu do dua tèu le.

5 Mèda ca lodꞌo ka, dua ra nii. Ca dhèu ka dènge nii na. Aa, lii nii dua sèra, èci-èci ka dènge sasoa na. 6 Bèli madꞌae èèna, Yusuf ladhe na dua ra rèhu susa. 7 Ka na karèi si, aku nèngu na, “Nga tao ka madꞌae neꞌe, miu dua mi roe-roe?”

8 Hèia ra dhaa, peka na, “Mèda deo na, jiꞌi nii. Te ngaa jiꞌi ngeꞌa boe sasoa na samia!”

Hèia Yusuf peka dènge dua ra, aku nèngu na, “Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha neꞌe, èci sa reꞌa boe sasoa nii, dhodhoka Ama Lamatua di. De miu lolo ku laa. Pe èèna ho jaꞌa karèi sasoa nèti Lamatua.”

9 Hèia dhèu dhu lalau dhua èi hia dhèu aae èèna, lolo uuru peka na, “Ètu dꞌara nii, jaꞌa ladhe kèdhi ajꞌu anggor ca kapua. 10 Ajꞌu anggor ne dadana nèngu tèlu di. Ajꞌu na muri mai ka dènge rèu, hela, dènge hua giru-gari dhu madhasa. 11 Aa jaꞌa kèdꞌu galaa dhu dhèu aae biasa pake ninu. Jaꞌa puu hua anggor, ka pacèli èi sa dꞌara galaa deo na. Hèia kèti asa dhèu aae, hia na ninu.”

12 Tadèngi nare hèia, Yusuf peka dènge ne sèmi neꞌe ka, “Ama, ee. Sasoa nii na sèmi neꞌe ka: dadana tèlu, sasoa na di tèlu lodꞌo ka. 13 Ètu dꞌara tèlu lodꞌo ne, dhèu aae kalua eele ama nèti dꞌara bèdho neꞌe. Ho na hia hari, ama lalau dhua èi hia dhèu aae sèmi uru na. 14 Ladhe ama abhu babeꞌa sèmi èèna, baku bhèlu jaꞌa, ee? Ladhe ama sue jaꞌa, peka dènge dhèu aae kalua eele jaꞌa nèti era neꞌe. 15 Te jaꞌa ne, madhutu madha jꞌara na dhu mola, rèngu se rare jaꞌa dènge laka-seti, nèti rae dhèu Ibrani. Dꞌai era neꞌe, jaꞌa tao boe sasala ngaa èci sa. Te ngaa rèngu pamaso jaꞌa asa dꞌara bèdho neꞌe. Rèngu tao jaꞌa sèmi dhèu bhelu-katubꞌa sa.”

16 Ropa tadèngi nare sasoa nii neꞌe beꞌa mi dedha angalai na, hèia dhèu èci dhu lalau roti na, lolo hari nii nèngu, peka na, “Ari Yusuf. Nii jaꞌa sèmi neꞌe ka: jaꞌa tèdꞌu soe pagodꞌo-godꞌo tèlu. 17 Ètu dꞌara soe re dedha tèka na, pènu dènge koki dhèu aae, dhu rupa ae titu kèna. Te ngaa manu-bhui lela mai ka raꞌe aaꞌi koki dꞌara soe dhu ètu kètu jaꞌa na.”

18 Ropa Yusuf tadèngi nare, ka na dhaa, peka na, “Sasoa lii nii ama, sèmi neꞌe ka: soe tèlu sèra, sama kahèi dènge tèlu lodꞌo. 19 Dꞌara tèlu lodꞌo ne, mu ladhe, te dhèu aae pua dhèu mai poro rare kètu èu. Ho èèna na, ra kadhoe ngiꞌu aae èu ètu agarii. Hèia manu-bhui tutu raꞌe aaꞌi sisi èu.”

20 Ropa dꞌai tèlu lodꞌo, dhu lèke dènge lodꞌo hari jadi dhèu aae, na tao tatao dhu kapai hia dhèu kapai na aaꞌi-aaꞌi sèra. Na paredha ho dhèu lasi kalua eele dhèu dua sèra nèti dꞌara bèdho. 21 Ka na hia hari mone dhu lalau dhua èi na, sabꞌe sasabꞌa nèngu uru na.

22 Te ngaa dhèu dhu lalau roti dhèu aae èèna, ra poro eele kètu na, ka ra kadhoe ngiꞌu na, sama sèmi ngaa dhu Yusuf peka dènge rèngu dua ra.

23 Te ngaa mone dhu lalau dhua èi dhèu aae ne, sanèdꞌe heka Yusuf. Na bhèlu eele lii moa Yusuf.

41

Yusuf peka sasoa lii nii dhèu aae Masir

1 Pe dꞌai dua tèu risi sa, hèia dhèu aae Masir nii. Na nii na, nèngu dhu titu ètu sebhe loko Nil. 2 Kabèdhi laa, nèngu nèdhi sapi pidhu ngiꞌu dhu kabèbꞌu bia. Kaꞌuri ra kaleꞌe. Ra kalua nèti dꞌara loko, ka raꞌa jꞌuꞌu ètu sebhe loko èèna.

3 Nèbhu boe, sapi pidhu ngiꞌu dhu leo hari, kalua nèti dꞌara loko deo na. Ngiꞌu sapi sèra malaka-godꞌa. Ra titu padètu dènge sapi kabèbꞌu sèra. 4 Hèia sapi malaka pidhu ngiꞌu sèra, dhèle aaꞌi pidhu sapi dhu kabèbꞌu sèra. Hèia dhèu aae kabèdhi, ka na marèi dènge.

5 Nèbhu boe ka, dhèu aae bhèjꞌi luu hari. Ka na nii hari ca tèka. Lii nii na sèmi neꞌe ka: nèngu ladhe nèdhi are pidhu huri dhu isi pènu, bhodho nèti laa are dhu subꞌu. 6 Èle èèna ka, nèdhi hari are pidhu huri dhu isi aadꞌo, aa dhu kamale dhae-dhae sène, lèke lai ngèlu dhu pana. 7 Ka pidhu huri are dhu isi aadꞌo sèra, dhèle aaꞌi pidhu huri are dhu isi pènu deo sa. Hèia dhèu aae kabèdhi ka nèti bhèjꞌi. Heka nèngu neꞌa kèna, nèngu dhu nii hari di.

8 Madꞌae aae èèna, dꞌara isi na beꞌa boe. Hèia, na paredha dhèu lasi paroa aaꞌi dhèu ai tadha dènge dhèu dꞌèlu-mèu, ètu rai Masir mai paraga dènge ne. Ka na lolo lii nii na sèra dènge si. Te ngaa dhèu èci sa bisa boe peka sasoa lii nii deo sa mi dhèu aae.

9 Ka mone dhu lalau dhua èi dhèu aae èèna, heka sanèdꞌe nèdhi Yusuf kèna. Hèia laꞌe peka dènge dhèu aae, aku nèngu na, “Ama! Jaꞌa mangaku sala. 10 Uru èèna, dhu ama ku nasa dènge jaꞌa, dènge angalai ku èci na, ka pamaso jiꞌi asa dꞌara bèdho, 11 mèda ca lodꞌo ka, jiꞌi dua mi nii. Èci-èci ka dènge nii na. Aa sasoa nii seꞌe, sama boe kahèi. 12 Ètu dꞌara bèdho na, abhu ana mone Ibrani èci. Kapala èmu bèdho nedhe ana mone ne, jꞌajꞌi kapala urusan ho lalau jiꞌi. Jiꞌi lolo lii nii jiꞌi dènge ne, ka na peka sasoa lii nii sèra dènge jiꞌi. 13 Nèti èèna ka, ama dhèu aae dedꞌe hari jaꞌa. Aa angalai jaꞌa na, abhu huku madhe. Seꞌe se jꞌajꞌi sama sèmi ngaa dhu ana mone Ibrani na peka.”

14 Nanene nare lii neꞌe hèia, dhèu aae pua dhèu lasi lai-lai rare Yusuf nèti dꞌara bèdho mai. Ka Yusuf pamèu iisi na, aa na gati mèdha-papake na, ka na laꞌe paraga dènge dhèu aae. 15 Ropa na dꞌai madha hèia, dhèu aae peka, “Jaꞌa nii, te ngaa dhèu èci sa reꞌa boe sasoa lii nii sèra. Te ngaa dhèu peka na èu meꞌa.”

16 Hèia Yusuf dhaa, aku nèngu na, “Ama dhèu aae. Jaꞌa èèna ka oo, keꞌa boe ngaa-ngaa kahèi. Dhoka Ama Lamatua di dhu neꞌa, ho Na peka sasoa lii nii sa, dènge lèke. Na neo peka lii dhu beꞌa mi ama dhèu aae.”

17 Hèia dhèu aae lolo ka, lii nii sèra dènge ne, aku nèngu na, “Ètu dꞌara nii èèna, jaꞌa titu ètu sebhe loko Nil. 18 Jaꞌa ladhe laꞌa na sapi pidhu ngiꞌu dhu kabèbꞌu bia, dènge kaꞌuri dhu kaleꞌe. Ra kalua nèti dꞌara loko mai, ka raꞌa jꞌuꞌu ètu sebhe loko èèna. 19 Hèia sapi pidhu ngiꞌu dhu leo mai hari. Rèngu seꞌe dhu malaka-godꞌa. Ètu rai Masir neꞌe, jaꞌa kèdhi mèka sapi dhu malaka-godꞌa sèmi èèna! 20 Dhu pamalaa jaꞌa, pidhu sapi dhu malaka-godꞌa sèra, kabèdhi laa dhèle aaꞌi pidhu sapi dhu kabèbꞌu se. 21 Sapi dhu malaka sèra dhèle aaꞌi, te ngaa ngiꞌu ra malaka taruu sèmi èèna ka. Hèia jaꞌa kabèdhi dènge ka.

22 Èle èèna ka, jaꞌa bhèjꞌi luu hari, ka nii hari ca tèka. Jaꞌa kèdhi pidhu huri are dhu isi pènu, kalua nèti laa are ca kapua dhu subꞌu. 23 Èle èèna ka, jaꞌa kèdhi hari, pidhu huri are dhu isi aadꞌo, aa dhu kamale dhae-dhae, lèke lai ngèlu pana. 24 Ka pidhu huri are dhu bèdhu sèra dhèle aaꞌi pidhu huri are dhu isi pènu sèra. Èle èèna ka, jaꞌa kèdꞌi nèti bhèjꞌi. Ka jaꞌa lolo lii nii seꞌe mi dhèu dꞌèlu-mèu seꞌe, te ngaa èci sa bisa boe peka sasoa lii nii sèra.”

25 Hèia Yusuf padhai lii, peka na, “Ama dhèu aae! Lii nii dua sèra, sasoa na dhoka èci di. Ama Lamatua peka le, mi ama dhèu aae, ngaa dhu Na neo tao. 26 Sasoa na sèmi neꞌe ka: pidhu sapi dhu kabèbꞌu, dènge pidhu huri are dhu isi pènu sèra, sasoa na, tèu dhu bècu-manèsa pidhu tèu. Sasoa ra dhoka èci di. 27 Sèmi èèna kahèi, pidhu sapi dhu malaka-godꞌa, dènge pidhu huri are dhu isi aadꞌo, sasoa na, tèu manganga pidhu tèu.

28 De Lamatua dhu peka mema le, ngaa dhu Nèngu neo tao. Èèna sama kahèi, dènge ngaa dhu jaꞌa peka deo na. 29 Ladhe bèli-camèdꞌa, ètu rai Masir neꞌe, dꞌara pidhu tèu, èdhi abhu bècu-manèsa palème rae. 30-31 Èle èèna na, heka èdhi abhu manganga dꞌara pidhu tèu. Dꞌara pidhu tèu na, manganga madèu aae. Toke èdhi abhu boe ngangaꞌa calamusi sa, ètu dedha rai Masir neꞌe. Dhèu aaꞌi-aaꞌi manganga ae titu kèna, ka ra bhèlu eele uru na dhu rèngu abhu le babècu pidhu tèu.

32 De ladhe ama dhèu aae abhu nii dua hari, sasoa na, Ama Lamatua ka dhu ator tèke. Nèbhu heka, ngaa dhu Na ator ne, jꞌajꞌi kèna.

33 Nèti èèna ka, jaꞌa manèngi sèmi neꞌe: beꞌa risi ama dhèu aae tenge dhèu dꞌèlu-mèu èci, dhu bisa tao ai-hèbꞌa laꞌa dènge beꞌa. Aa dedꞌe ne, ho ladhe-leru kabarai neꞌe dènge beꞌa. 34 Dꞌara pidhu tèu dhu bècu èèna, beꞌa risi ama dhèu aae dedꞌe hari dhèu, ho ra oru-pakaboko ngangaꞌa dhu risi eele. Ngangaꞌa dhu risi sèra, bagi mi lèmi ho tèke ca pala. 35 Ana kabarai neꞌe, hudꞌi madhutu dènge beꞌa paredha ama dhèu aae, ho pakaboko are-are dhu risi eele, nèti rae-rae ètu rai Masir neꞌe. Aa ra soli sa dꞌara soka ho jꞌaga paie. 36 Sèna ka pidhu tèu dhu manganga nèi mai te, èdhi dhu sadia le ngangaꞌa. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, èci sa madhe boe manganga.”

Dhèu aae dedꞌe Yusuf jꞌajꞌi ai gꞌana na ètu rai Masir

37 Ropa tadèngi lii padhai lii Yusuf ne, dhèu aae dènge dhèu kapai sèra, sèmi ngaa dhu na peka dènge dhèu aae èèna. 38 Ka dhèu aae padhai lii, peka na, “Roh Ama Lamatua hia le koasa mi Yusuf neꞌe. Nèti èèna ka, èdhi abhu heka dhèu dhu risi nèti nèngu.”

39 Èle èèna ka, dhèu aae padhai lii dènge Yusuf, peka na, “Ama Lamatua peka dènge èu, ngaa-ngaa seꞌe aaꞌi-aaꞌi. Nèti sèmi neꞌe ka, heka jiꞌi ngeꞌa kèna èu neꞌe tareꞌa-reꞌa dhèu mèu. Aa mamèu èu ne, risi eele dhèu ètu mia-mia. 40 Nèti èèna ka, deo neꞌe kahèi jaꞌa dedꞌe èu jꞌajꞌi ai gꞌana jaꞌa. Sèna ka èu jꞌajꞌi dhèu kapai ètu dꞌara èmu jaꞌa. Aa ana kabarai jaꞌa nanene lii paredha èu. Dhoka jaꞌa di dhu risi nèti èu.”

41-42 Èle èèna ka, dhèu aae puru eele kadheli dhu dènge cap nèti ai na, ka na pasaluu mi ai Yusuf. Ka na padhai lii, aku nèngu na, “Dènge neꞌe ne, jaꞌa dedꞌe èu, jꞌajꞌi ai gꞌana jaꞌa ètu rai Masir.” Hèia na papake kodho madhera dhu milu èci mi Yusuf, aa na paꞌinu rate hualaa cakoko mi ladha-goro na.

43 Èle èèna ka, dhèu aae hia hari Yusuf kareta ka dua nèngu. Ka na hia dhèu lasi uuru, ho paꞌoo peka na, “We! Patalele jꞌara oo! Pahaha iisi mliu!* Dhèu kapai neo re neꞌe!” Dènge jꞌara neꞌe, dhèu aae dedꞌe le Yusuf, jꞌajꞌi ai gꞌana na ètu rai Masir.

44 Hèia dhèu aae padhai lii dènge Yusuf, peka na, “Sèmi neꞌe. Èu dhu meꞌa le jaꞌa ne dhèu aae. Te ngaa jaꞌa peka le dènge ana kabarai Masir aaꞌi-aaꞌi, peka na, ladhe èu hia boe ijin, rèngu bisa boe tao ngaa èci sa.”

45 Èle ka, dhèu aae pangare Yusuf madhutu ngara Masir, na Safnat Panea. Aa, na hia Yusuf madhèdi dènge ana bhèni èci, ngara na Asnat. Ama dhèu èmu na, ngara na Potifera. Nèngu neꞌe ka dhu jꞌajꞌi ama agama ètu dꞌara kota On.† Dènge jꞌara neꞌe, Yusuf jꞌajꞌi dhèu kapai ètu rai Masir.

46 Lodꞌo na jꞌajꞌi dhèu kapai ètu rai Masir, umur nèngu 30 (tèlu nguru) tèu le. Hèia na kako palème rai Masir. 47 Ètu dꞌara pidhu tèu dhu bècu-manèsa neꞌe, oka-tedhe pènu dènge ngangaꞌa. 48 Hèia Yusuf kaboko ngangaꞌa dhu risi, ka na tèka paia si. Ètu era mia dhu na pakaboko ngangaꞌa, ètu èèna kahèi na soli asa dꞌara soka. 49 Are dhu pakaboko nare, ae titu kèna. Èci èèna ka, dènge salae ètu nebhe dhasi, ka dhèu uku rare heka.

50 Dꞌai mèka tèu manganga, dhèu èmu Yusuf, Asnat nara iisi le ana mone dhèu dua. 51 Ka Yusuf padhai lii, peka na, “Ama Lamatua tao jꞌara neꞌe, sèna ka pabhèlu jaꞌa nèti jꞌajꞌèra dhu lodꞌo jaꞌa kalua nèti dꞌara èmu ama ku.” Nèti èèna ka, ana uuru, na pangare ne Manase (dhu sasoa na ele boe ‘bhèlu’).

52 Lodꞌo na abhu ana ka dua, na padhai lii hari, peka na, “Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra ae dꞌai seli ètu era neꞌe. Te ngaa sasue dènge ladhe-leru Ama Lamatua ka, jaꞌa abhu ana ètu neꞌe.” Ka na pangare ana neꞌe Efraim.‡

53 Nèbhu boe ka, èle pidhu tèu dhu bècu-manèsa na. 54 Aa pidhu tèu manganga madèu dꞌai kèna, sama sèmi dhu uru èèna Yusuf peka le. Ètu era leo, dhèu manganga le. Te ngaa rae-rae ètu Masir ngangaꞌa ae era. 55 Te ngaa nèbhu-nèbhu, kabarai Masir manganga kahèi. Ka lasi asa dhèu aae ho ra manèngi ngangaꞌa. Aa dhèu aae pua si lasi asa Yusuf, sèna ka ra madhutu paredha Yusuf.

56 Te ngaa rai manganga ètu mia-mia asa tabha, toke dꞌai rae-rae ètu rai Masir. Nèti èèna ka, Yusuf bhoke aaꞌi soka ngangaꞌa sèna ka pahie dènge dhèu Masir. 57 Lula manganga ae titu kèna, ka dhèu nèti mia-mia mai hèli ngangaꞌa ètu Yusuf ètu rai Masir.

42

Aꞌa Yusuf lasi hèli ngangaꞌa asa Masir

1 Tèu èèna, Yakob tadèngi dhèu palolo na abhu are ètu Masir. Ka na peka dènge ana na si, aku nèngu na, “Ana ee! Miu nga tao madhèdi mau-mau ka laa? 2 Jaꞌa tadèngi na ètu Masir pahia ngangaꞌa. Hua iia lami hèli, sèna ka èdhi baku madhe manganga.”

3 Ka aꞌa Yusuf canguru dhèu seꞌe paꞌèra ka, lasi hèli ngangaꞌa asa Masir. 4 Te ngaa Yakob hia boe ari Yusuf dhu ngara na Benyamin, laꞌe dènge aꞌa na si. Te, na pangee, “Mage dhoka, ana neꞌe abhu hari jꞌajꞌèra ètu talora jꞌara.” 5 Lula dhèu ae nèti mia-mia tadèngi le abhu ngangaꞌa ètu Masir, ka ra lasi hèli asa nèi. Manganga ne dꞌai le rai Kanaꞌan kahèi. Ka ana-ana Yakob se,* lasi hèli kahèi asa Masir.

6 Tèu èèna, Yusuf jꞌajꞌi ai gꞌana dhèu aae Masir. Ladhe dhèu nèti mia-mia mai hèli are, Yusuf ka dhu pahia. Nèti èèna ka, lodꞌo aꞌa na si dꞌai nèi, rèngu patitu kètu urutuu, ho tabꞌe Yusuf toke rèhu rèngu oe dꞌai rai. 7-8 Ropa Yusuf ladhe nèdhi aꞌa na si, na tadhe le èèna. Te ngaa Yusuf tao iisi sèmi dhèu Masir. Nèti èèna ka, rèngu tadhe boe ne hèi. Hèia na jèka si, aku nèngu na, “Ee! Miu se nèti mia?”

Hèia ra dhaa, aku rèngu na, “Jiꞌi se nèti Kanaꞌan. Jiꞌi mai hèli ngangaꞌa sa ama wakil.”

9 Hèia Yusuf sanèdꞌe lii nii na uru na. Ka na pamadhaꞌu si, aku nèngu na, “Jaꞌa lèka boe! Miu seꞌe dhèu mata-mata. Miu mai tenge rahasia rai Masir, ho èèna na mai musu rai jiꞌi!”

10 Te ngaa ra dhaa peka na, “Aadꞌo, ama! Jiꞌi seꞌe dhoka ana pua-paleha nèti ama di. Tareꞌa-reꞌa jiꞌi mai sa neꞌe ne, neo hèli ngangaꞌa di. Leo nèti èèna, aadꞌo. 11 Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi seꞌe, ana nèti ca ama di. Jiꞌi mai mata-mata boe rai ama ku si neꞌe. Jiꞌi seꞌe dhèu beꞌa.”

12 Te ngaa Yusuf jèka si dènge lii mèdhu hari, peka na, “He! Omo koso! Baku kapodꞌe-kabèli jaꞌa. Miu seꞌe tareꞌa-reꞌa dhèu bhelu. Miu mai tenge rahasia rai neꞌe!”

13 Ka ra peka, “Aadꞌo ama! Jiꞌi seꞌe ana pua-paleha ama ku di. Jiꞌi mai nèti rai Kanaꞌan. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi nèti ca ama, canguru dua dhèu. Ari jiꞌi dhu limuri tèka, pea dènge ama jiꞌi. Aa ari jiꞌi èci aadꞌo heka!”

14 Hèia Yusuf dhaa, aku nèngu na, “Aadꞌo! Lèke sèmi lii jaꞌa deo na! Miu seꞌe dhèu mata-mata. 15 Na! Karèi sèmi èèna, na miu hia ku tadha èci, sèna ka jaꞌa keꞌa lii padhai lii miu deo sa, tareꞌa, do aadꞌo. Jaꞌa subha ee! Ladhe ari miu dhu limuri na, dꞌai boe neꞌe, miu èci sa bisa boe kalua nèti rai neꞌe! 16 De hua iia miu pua dhèu èci laꞌe, ho nèti ari miu dhu limuri èèna asa neꞌe mai. Aa miu dhu leo se, jaꞌa taha. Jaꞌa neo keꞌa miu seꞌe peka tareꞌa, do aadꞌo. Ladhe aadꞌo, miu seꞌe tareꞌa-reꞌa mata-mata.” 17 Ka Yusuf pua taha si dꞌara bèdho tèlu lodꞌo.

18 Dꞌai lodꞌo ka tèlu, Yusuf laꞌe padhai lii dènge ra ètu dꞌara bèdho, peka na, “Jaꞌa neꞌe, ca dhèu dhu madhaꞌu dènge Lamatua. Aa jaꞌa madhutu dadꞌèi Na taruu. Sèna ka miu mamuri, jaꞌa neo patabuli miu. Te ngaa hudꞌi dènge ku lii pajaji. 19 Ladhe miu seꞌe tareꞌa padhai lii dhu mola, miu padꞌelo ku ngaa èci jꞌajꞌi mi tadha. Jꞌara na sèmi neꞌe: jaꞌa taha ca dhèu ètu dꞌara bèdho neꞌe. Dhèu leo lèpa ho mèti ngangaꞌa hia aꞌari miu, te ra tatae miu lami mèti ngangaꞌa. 20 Dꞌai nèi, miu mèti ari miu dhu limuri èèna mai asa neꞌe, ho jꞌajꞌi bukti, tareꞌa miu seꞌe dhèu beꞌa. Sèna ka jaꞌa baku huku pamadhe miu.”

Ropa ra tadèngi rare neꞌe, ra dꞌèi kahèi sèmi èèna. 21 Ka ra padhue-padhai ka èci dènge èci, peka na, “Waa! Neꞌe ne, èdhi heka abhu bꞌala kèna, lula sala dhu èdhi adꞌu-ue mi dedha ari èdhi uru na. Èdhi ladhe tèdhi nèngu jꞌèra titu kèna, dꞌai na manèngi sasue èdhi, te ngaa èdhi pusi boe ne. Nèti èèna ka, èdhi abhu jꞌajꞌèra sèmi neꞌe ne.”

22 Hèia Ruben pasanèdꞌe si, peka na, “We! Ari-ari jaꞌa, ee! Uru na jaꞌa kai le miu, ho baku pajꞌèra ana èèna, si? Te ngaa miu-miu seꞌe ka dhu moꞌo boe nanene lii jaꞌa. Nèti èèna ka, lodꞌo neꞌe èdhi dui tare raa ari èdhi Yusuf èèna.” 23 Rèngu padhai lii ae-ae sèmi èèna, reꞌa boe na Yusuf neꞌa lii rèngu kahèi. Lodꞌo Yusuf padhai lii dènge rèngu, na pake lii Masir, ho èèna na dhèu leo lole hari pake lii Ibrani.

24 Tadèngi ra padhai lii sèmi èèna hèia, Yusuf kèdꞌi eele si, laꞌe tangi asa era leo. Tangi nare, laꞌe hari paꞌèci dènge si. Ka na pua dhèu èki Simeon ètu madha aꞌari na sèra.

Aꞌa Yusuf sèra lèpa asa Kanaꞌan

25 Èle èèna ka, Yusuf paredha dhèu sabꞌa sèra, ho soli are asa dꞌara karo aꞌa na si. Aa tao hari doi kabꞌua are sèra, asa dꞌara karo ra èci-èci. Ra tèke ètu hèbꞌa karo sèra. Na pua dhèu sabꞌa seꞌe, ho hia si dènge gee. Ka dhèu sabꞌa seꞌe lalau ka, madhutu ngaa dhu Yusuf paredha. 26 Èle ka, aꞌa na si hua karo ngangaꞌa sèra asa dedha badha keledꞌei. Ka ra pakèdꞌi dènge ka.

27 Ropa dꞌai talora jꞌara, ra ae. Dhèu èci bhoke karo na, ho neo ani keledꞌei na. Na ladhe laꞌa na, doi na ètu dedha are, ètu dꞌara karo èèna. 28 Capa na cagꞌagꞌa! Hèia na paroa aꞌa na si, peka na, “Irii! Miu mai ladhe ku laa! Madhe èdhi kèna. Ra tao hari doi jaꞌa asa dꞌara karo ne.”

Ladhe rèdhi èèna ka, ra ele ngangee, aa madhaꞌu bia. Ka ra papeka ka, aku rèngu na, “Ama Lamatua tao èdhi samia ka ne?”

29 Hèia ra kako taruu ka, lasi dꞌai Kanaꞌan. Dꞌai nèi ka, ra lolo dènge ama ra, ngaa dhu rèngu paraga ètu rai Masir. 30 Ra lolo, peka na, “Ama, ee! Ai gꞌana dhèu aae Masir èèna, bhelu titu kèna. Na jèka taruu jiꞌi. Na peka na jiꞌi laꞌa jꞌajꞌi mata-mata ho neo paꞌele iie rai Masir. 31 Ka jiꞌi dhaa, peka na, ‘Aadꞌo! Jiꞌi seꞌe padhai lii mola-mola. Jiꞌi mata-mata boe. 32 Jiꞌi seꞌe, dhèu beꞌa-beꞌa. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi, jꞌajꞌi nèti ca ama, dhèu canguru dua. Te ngaa èci madhe le. Aa ari dhu limuri èèna, dènge ama jiꞌi ètu Kanaꞌan.’

33 Na peka hari, aku nèngu na, ‘Jaꞌa neo kèdhi, na, miu seꞌe dhèu beꞌa, do aadꞌo! Miu èci, pea mi neꞌe. Aa leo lèpa mèti ngangaꞌa hia aꞌari miu, sèna ka ra baku madhe manganga. 34 Hudꞌi miu mèti ku ari miu èèna mai sa neꞌe, heka jaꞌa keꞌa kèna, tareꞌa-reꞌa miu seꞌe dhèu beꞌa, mata-mata boe. Èèna na, heka jaꞌa patabuli dhèu miu dhu jaꞌa taha ne. Aa dènge sèmi èèna, jaꞌa heka koꞌo kèna, miu kako palème dedha rai neꞌe.’ ”

35 Lolo èle hèia, heka ra bhoke karo-karo rèngu dhu pènu dènge are sèra. Te ngaa ra cagꞌagꞌa ladhe laꞌa na doi rèngu sèra aaꞌi-aaꞌi ra, ètu hèbꞌa karo. Rèdhi sèmi èèna, Yakob dènge ana-ana na madhaꞌu titu kèna.

36 Hèia Yakob padhai lii dènge si, peka na, “Miu se, paꞌele le ana-ana jaꞌa. Yusuf aadꞌo heka. Sèmi èèna kahèi, Simeon. Neꞌe miu neo mèti hari Benyamin kèna? Miu seꞌe, tareꞌa-reꞌa neo pajꞌèra jaꞌa!”

37 Hèia Ruben peka dènge ama na, aku nèngu na, “Ama, ee! Pangèdꞌu laa Benyamin asa jaꞌa mai. Jaꞌa tago kore. Jaꞌa jaji kèna mi ama ku, èèna jaꞌa kèti hari na mai. Te ngaa ladhe aadꞌo, na jaꞌa hia ana jaꞌa, mone dhèu dua sèra ho ama pamadhe aaꞌi si.”

38 Te ngaa Yakob dhaa hari, peka na, “Bisa boe! Miu bisa boe mèti Benyamin. Te aꞌa na Yusuf, madhe le. Neꞌe, di nèngu ka mesa na. Ladhe na abhu calaka ètu jꞌara, miu tabha babia mi jaꞌa, toke madhe kèti.”†

43

Aꞌa Yusuf sèra lasi hari asa Masir, rèti dènge Benyamin

1 Tèu èèna, ètu rai Kanaꞌan asa tabha manganga. 2 Isi èmu Yakob raꞌa aaꞌi le ngangaꞌa dhu ca hari na, ana na si lasi hèli ètu Masir. Ka na padhai lii dènge ana na si, “Beꞌa risi lami hari hèli ngangaꞌa asa rai Masir.”

3 Te ngaa Yahuda bꞌala, peka na, “Ama, ca hari na ai gꞌana dhèu aae Masir dhu pasanèdꞌe le jiꞌi, aku nèngu na, jiꞌi bisa boe padꞌelo rèhu mi nèngu, ladhe jiꞌi ngèti boe ari jiꞌi dhu limuri, Benyamin èèna. 4 Nèti èèna ka, ama ku hudꞌi laa hia jiꞌi ngèti Benyamin. Heka jiꞌi bisa laꞌa hèli ngangaꞌa hia ama ku kèna. 5 Te ngaa ladhe ama patabuli boe nèngu, jiꞌi oo laꞌa boe kahèi. Lula dhèu Masir na peka le sèmi èèna.”

6 Hèia Yakob jèke si, peka na, “Nga tao ka miu lolo dènge dhèu èèna, peka na, miu dènge ari èci era? Miu tenge jꞌara ho pajꞌèra tabha jaꞌa!”

7 Ka ra dhaa, peka na, “Baku nasa ama, ee! Te lula dhèu ne, karèi taruu-taruu neo neꞌa aꞌari èdhi. Na karèi peka na, ‘Tasamia? Ama mi era, do? Miu dènge hari ari dhèu mone dhu leo, do?’ Sèmi èèna na, jiꞌi dhaa tasamia hari? Pakaseti ka jiꞌi dhaa ka laa, dènge mola-mola. Te pe, cee neꞌa na pua jiꞌi ngèti hari ari jiꞌi sa nèi?”

8-9 Ka Yahuda padhai lii hari, aku nèngu na, “Ama hudꞌi patabuli ku Benyamin laꞌe dènge jiꞌi. Jaꞌa jaji mema, ladhe jꞌajꞌi ngaa-ngaa mi ngiꞌu ari jiꞌi neꞌe, jaꞌa ka dhu gati ne. Ladhe jaꞌa kèti heka nèngu mai asa dꞌara kacui-aai ama ku dènge mamuri, hudꞌi laa sasala na ama ku pasae mi dedha jaꞌa toke madhe. Nèti èèna ka, ama ku hia la, ho jiꞌi sama-sama laꞌa dènge ne, te jiꞌi neo pakèdꞌi kèna. De karohe mai lati ka, sèna ka cahagꞌe baku madhe manganga. 10 Ladhe sèmi èdhi mate boe panèbhu sèmi neꞌe, na, èdhi lati-mai dua hari le.”

11 Hèia ama ra padhai lii, peka na, “Ladhe sèmi èèna, na, miu nanene! Lami mere isi rai èdhi dhu beꞌa risi, sèmi: dhua nasu oni, bubhu-bubhu, raa ajꞌu hèu mèngi, èi naꞌi salap, kanari* dènge kabꞌui dhu leo sèra. Ho sèna ka mèti hia ai gꞌana dhèu aae Masir èèna. Aa peka dènge ne, neꞌe ne tadha mata. 12 Aa miu mèti doi risi eele nèti ca hari ni, sèna ka miu bisa hia hari doi kabꞌua are uru sèra laꞌa, dhu miu mèdhi ètu dꞌara karo miu sèra. Tao-tao dhèu sèra reꞌa boe, ka tèka sala. 13 Miu mèti ari mu. De èèna na lèpa hari lai-lai! 14 Jaꞌa sanao-maena, sèna ka, Ama Lamatua dhu dènge Koasa Kapai Risi Eele èèna, sabꞌa mi dꞌara ai gꞌana dhèu aae Masir èèna, sèna ka na sue miu. Aa na hia hari Benyamin dènge Simeon lèpa palere dènge miu. Te, ladhe ana jaꞌa se ele, hudꞌi laa jaꞌa pasae jꞌajꞌèra neꞌe taruu.”

15 Hèia lasi pakaboko tadha mata sèra dènge doi, ka lasi asa Masir. Rèti kahèi dènge Benyamin. Dꞌai nèi ka lasi paraga dènge Yusuf. 16 Ropa Yusuf nèdhi Benyamin dènge aꞌa na si, na pua kapala urusan na, aku nèngu na, “Lere mèti dhèu seꞌe sa èmu jaꞌa! Ho èèna na, pare sapi ciꞌu, mi pananasu ngangaꞌa dhu beꞌa. Sèna ka lodꞌo nètu none, raꞌa dènge jaꞌa.”

17 Hèia kapala urusan èèna, tao sama sèmi lii paredha Yusuf èèna. Na lere nèti dhèu sèra asa èmu Yusuf.

18 Ropa ra kako lasi èmu èèna, aꞌa na sèra madhaꞌu bia. Ètu talora jꞌara, ra papeka, aku rèngu na, “We! Nga tao ka na pua rèti èdhi sa neꞌe? Mage dhoka na neo pasusa èdhi. Lula doi dhu ra tao hari asa dꞌara karo èdhi ca hari na. Ra sangaja rèti èdhi sa neꞌe, sèna ka ra kèpa èdhi jꞌajꞌi ènu nèngu. Ho èèna na, ra parama rara keledꞌei èdhi sèra.”

19 Nèti èèna ka, ropa ra dètu èmu Yusuf na, ra padhai lii dènge kapala urusan èèna, peka na, 20 “Ama! Baku nasa dènge jiꞌi, te ca hari na dhu jiꞌi mai hèli ngangaꞌa ètu neꞌe. 21-22 Ropa jiꞌi lèpa dꞌai talora jꞌara, jiꞌi ae ngara iisi, ho bhèjꞌi ciki. Hèia jiꞌi bhoke karo ho neo pangaꞌa badha. Ladhe laꞌa na, doi babꞌae jiꞌi èci-èci ka ètu dꞌara karo sèra. Jiꞌi ngeꞌa boe cee ka dhu tao laꞌa! Nèti èèna ka, jiꞌi ngèti hari doi sèra ka seꞌe. Jiꞌi manèngi sèna ka ama ku baku nasa. Aa jiꞌi ngèti doi ka risi kahèi, neo hèli hari ngangaꞌa.”

23 Hèia kapala urusan èèna dhaa, aku nèngu na, “Mau-mau, baku madhaꞌu! Ele boe Lamatua miu èèna ka dhu hia miu berkat ètu dꞌara karo sèra. Ca hari na, jaꞌa sèmi le doi miu aaꞌi-aaꞌi. Miu pakèlu boe!” Dꞌai èmu ka, na patalale Simeon paꞌèci dènge rèngu.

24 Ka aaꞌi-aaꞌi ra lasi asa dꞌara èmu Yusuf. Hèia kapala urusan èèna hia èi ho ra rase haga ra. Aa na ani keledꞌei si hèi. 25 Ka na peka dènge si, aku nèngu na, “Ladhe èèna na, lodꞌo nètu miu miꞌa dènge ai gꞌana dhèu aae.” Dꞌara ra tatae Yusuf lèpa, rèngu lalau paie tadha mata ra sèra.

26 Ropa Yusuf dꞌai èmu, aaꞌi-aaꞌi ra patitu kètu urutuu ètu madha na. Ka ra jꞌole tadha mata sa hia ne. 27 Hèia Yusuf karèi si, peka na, “Tasamia? Miu beꞌa-beꞌa, do? Tasamia dènge ama miu dhu heka èèna? Na beꞌa-beꞌa, do?”

28 Ra dhaa, aku rèngu na, “Ènu ama dhu heka na, dhu ama matana jiꞌi, beꞌa-beꞌa.” Hèia ra patitu kètu urutuu pahaha iisi hari mi Yusuf.

29 Hèia Yusuf ladhe palème, ka nèdhi ari na Benyamin. Rèngu dua ra se, ina-ama èci. Hèia, aku nèngu na, “Ooo! Neꞌe ne ka ari miu dhu limuri, dhu ca hari na miu lolo èèna, do?”

Ka na lii dènge Benyamin, aku nèngu na, “Ana, ee! Jaꞌa sanao, sèna ka Ama Lamatua hia èu mamuri dènge mera-milu.”

30 Ropa ladhe nèdhi Benyamin ne, dꞌara Yusuf karejꞌe bia, lula na sue ari na ae titu kèna. Na taha nare heka dꞌara na. Ka na kako eele si laꞌe sa dꞌara kama na. Ka na tangi ngobꞌi-ngobꞌi ètu èèna. 31 Tangi nare hèia, laꞌe riu katanga madha na. Èle èèna ka, na paꞌèra dꞌara na, ka laꞌe hari paraga dènge si. Hèia na pua dhèu sabꞌa sèra lasi lalau ngangaꞌa.

32 Ra lalau ngangaꞌa hia Yusuf mei leo. Aa aꞌari na sèra raꞌa mei leo. Dhèu sabꞌa dhèu Masir sèra, raꞌa ètu mei rèngu mesa ra. Lula dhèu Masir sèra madenge ladhe madhèdi raꞌa paꞌèci dènge dhèu Ibrani.† 33 Kapala urusan èèna ator sèna ka aꞌari Yusuf sèra, madhèdi patangara dènge Yusuf. Na ator hia si madhèdi mulai nèti aꞌa uru, padhutu-dhutu toke ari ra dhu limuri. Ropa ra ladhe rèdhi jꞌara madhèdi sèmi èèna, ra malaa. 34 Yusuf pua dhèu sabꞌa sèra, bagi ngangaꞌa nèti mei nèngu, hia aꞌari na sèra. Aaꞌi-aaꞌi ra abhu ngangaꞌa dhu ae sama. Dhoka Benyamin di abhu ae risi aꞌa na si lèmi hari. Ka raꞌa-rinu dꞌai bècu.

44

Moo hualaa pudhi Yusuf ele

1 Raꞌa-rinu rara hèia, Yusuf paholo dènge kapala urusan na, aku nèngu na, “Ssst! Èu lamu isi are asa dꞌara karo dhèu sèi, papènu dꞌai hèbꞌa. Èle èèna na, èu tao hari doi ra, asa dꞌara karo ra èci-èci. 2 Aa more moo hualaa pudhi jaꞌa èèna, ho tao asa dꞌara hèbꞌa karo ari ra dhu limuri èèna.” Ka na laꞌe tao madhutu lii paredha Yusuf.

3 Asa bèli dꞌara cika lii sa, Yusuf hia si lèpa. Rèti ngangaꞌa dènge keledꞌei rèngu. 4 Ra lasi dhae kajꞌèu mèka nèti dꞌara kota, ka Yusuf paredha kapala urusan, peka na, “Èu karohe lamu magèla si. Ladhe paraga dènge si, èu peka sèmi neꞌe: ‘Nga tao ka miu pake dꞌara aapa sèmi èèna mi ai gꞌana dhèu aae? Miu bꞌala babeꞌa na dènge tatao karehe sèmi neꞌe! 5 Nga tao ka, miu manaꞌu mèti moo hualaa pudhi na? Miu meꞌa boe, do? Mèdha èèna na, na pake boe ho dhoka ninu di! Te ngaa biasa na pake ho neꞌa tasamia dènge mamuri dhèu. Èèna, mèdha sogo-tagu! Tatao miu ne, mema seli-kolane!’ ”

6 Èle èèna ka, kapala urusan èèna laꞌe magèle si toke abhu. Ropa na raga si, hèia na peka sèmi ngaa dhu Yusuf moa èèna.

7 Ka ra bari ne, aku rèngu na, “Ama peka ngaa èèna? Jiꞌi subha. Jiꞌi seꞌe bisa boe tao karehe sèmi èèna! 8 Ama, èu meꞌa era, si ma? Doi-doi ca hari sa, dhu ètu dꞌara karo jiꞌi sèra, jiꞌi hia hari le sa ama, to? Tasamia ka jiꞌi bisa manaꞌu hualaa iia do hualaa pudhi ètu dꞌara èmu dhèu kapai èèna! Bisa boe! 9 Ama parisa la! Ladhe abhu mèdha èèna ètu dꞌara karo cee, na huku pamadhe ne! Aa hudꞌi laa, jiꞌi dhu leo seꞌe, jꞌajꞌi ènu èu.”

10 Hèia kapala urusan na dhaa, peka na, “Aadꞌo! Sèmi neꞌe. Ladhe abhu moo èèna ètu cee, na dhoka nèngu di jꞌajꞌi ènu jaꞌa. Miu dhu leo lèpa.”

11 Ra papuru ka karo sèra. Ka ra bhoke dènge. 12 Hèia kapala urusan èèna parisa karo sèra èci-èci, mulai nèti karo unu aꞌa na, toke dꞌai ari limuri tèka. Ka nèdhi moo èèna, ètu dꞌara karo Benyamin.

13 Rèdhi sèmi èèna hèia, dꞌara aꞌa na sèra jꞌèra maꞌète mae-mae sène. Hèia ra pacaꞌe hari ka karo deo sa asa dedha keledꞌei, ka ra lèpa hari asa dꞌara kota.

14 Ropa ra dꞌai èmu Yusuf, na ètu èmu era. Hèia ra patitu kètu urutuu ètu madha na. 15 Yusuf jèka si, aku nèngu na, “He! Nga tao ka miu tao neꞌe mi jaꞌa! Miu meꞌa boe, jaꞌa ne dhèu kapai ètu neꞌe. Jaꞌa pake naꞌi dhu bisa keꞌa tatao dhèu, dhu dhèu leo reꞌa boe!”

16 Hèia Yahuda dhaa, aku nèngu na, “Irii! Te Ama Lamatua pasabhoka kèna sasala èdhi. Pe jiꞌi peka lii mia hari, ama? Jiꞌi sili iisi sa mia hari? Ladhe ama neo taha ari jiꞌi neꞌe, na beꞌa risi, taha jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi. More jiꞌi aaꞌi-aaꞌi, jꞌajꞌi mi ènu ama ka laa.”

17 Te ngaa Yusuf dhaa, aku nèngu na, “Aadꞌo! Abhu moo èèna ètu cee, na nèngu di dhu jꞌajꞌi ènu jaꞌa. Miu dhu leo, lèpa hari dènge mera-milu sa ama miu!”

Yahuda manèngi sèna ka nèngu gati Benyamin

18 Hèia Yahuda laꞌe padètu asa madha Yusuf, ka na padhai lii, aku nèngu na, “Ama wakil! Jaꞌa keꞌa koasa ama sama sèmi koasa dhèu aae! Uru nèti èèna, jaꞌa manèngi ama baku nasa dènge jaꞌa. Jaꞌa neo padhai lii ciki dènge ama. 19 Medꞌa na, ama karèi le jiꞌi, peka na, ‘Ama miu, dènge ari miu dhu èci na, era do?’

20 Ka jiꞌi dhaa peka na, ‘Ama jiꞌi heka dꞌai seli le. Aa ari jiꞌi dhu limuri èci. Lodꞌo nara iisi ari jiꞌi neꞌe, ama jiꞌi na heka le. Ari jiꞌi dhu limuri neꞌe dènge aꞌa dꞌèlu na èci, te ngaa na aadꞌo heka. Ina ra madhe le. Ka di nèngu ka mesa na. Nèti èèna ka, ama jiꞌi ne sue ne titu kèna!’

21 Ka ama pua ho jiꞌi ngèti ari jiꞌi na mai, sèna ka ama nèdhi ne. 22 Ka jiꞌi dhaa na, ‘Ana èèna, bisa boe tèke eele ama na mesa na. Ladhe na tèke eele, na ama jiꞌi na tatu madhe dènge kèna.’

23 Hèia ama dhaa na, ‘Ladhe miu mèti boe ari miu na, baku mi padꞌelo hari rèhu mi sa neꞌe.’

24 Èle èèna ka, jiꞌi lèpa. Dꞌai nèi ka, jiꞌi lolo lii dhu mu moa sèra dènge ama jiꞌi. 25 Nèbhu-nèbhu, ngangaꞌa jiꞌi èla. Hèia ama jiꞌi pua hari jiꞌi mai hèli ngangaꞌa sa Masir neꞌe. 26 Te ngaa jiꞌi dhaa na, ‘Ama, ee! Jiꞌi laꞌa heka sa nèi. Te ai gꞌana dhèu aae na dhu moa le, aku nèngu na, ladhe jiꞌi ngèti boe ari jiꞌi dhu limuri na, bisa heka jiꞌi padꞌelo rèhu sa nèi. De ladhe ari jiꞌi laꞌe hèi, na heka jiꞌi laꞌa kèna.’

27 Ama jiꞌi peka hari, aku nèngu na, ‘Miu meꞌa kahèi, si ma? Dhèu èmu jaꞌa Rahel èèna, ana na dhoka dua di. 28 Ana uuru èèna, aadꞌo heka. Ele boe badha hui naꞌe aaꞌi le. Nèti èèna ka, jaꞌa kèdhi heka rèhu na toke dꞌai sange neꞌe. 29 Ladhe miu mèti hari ana limuri ne, ho sèmi na abhu jꞌajꞌèra, èèna miu pajꞌèra jaꞌa dhèu heka neꞌe. Ladhe sèmi èèna na, jaꞌa madhe dènge kèna.’

30-31 Nèti èèna ka, ama, ladhe jaꞌa lèpa kèti boe dènge ari jiꞌi ne, ama jiꞌi madhe dènge kèna. Te samanga na dhu paꞌèki dènge ana neꞌe di. Dènge ètu dꞌara haheka na neꞌe, ladhe jiꞌi tao ne tabha jꞌèra, tatu na madhe dènge kèna. 32 Ngaa hari, jaꞌa moa le mi ama ku, peka na, ‘Jaꞌa ka dhu tago ana neꞌe. Ladhe jaꞌa kèti heka ana neꞌe mai sa madha ama, jaꞌa ka tago sasala na, toke dꞌai jaꞌa madhe.’

33 Nèti èèna ka, jaꞌa manèngi sèmi neꞌe, ama wakil: hudꞌi laa jaꞌa ka pea mi neꞌe gati nèngu, sèna ka jaꞌa jꞌajꞌi ènu ama wakil. Hia ne lèpa dènge aꞌa na si. 34 Ladhe ana neꞌe laꞌe boe, jaꞌa bisa boe lèpa kahèi. Dꞌara jaꞌa laꞌe boe ladhe jꞌajꞌèra ama jiꞌi toke madhe.”

45

Yusuf patadhe ngiꞌu mi aꞌari na, aa na manèngi sèna ka ama na si pidha asa Masir

1 Ropa tadèngi nare lii Yahuda na, dꞌara Yusuf roe bhilu, toke taha nare boe ètu madha dhèu sabꞌa na sèra. Nèti èèna ka, na hia ra lasi asa liꞌu, sèna ka mesa na di, dènge aꞌari na ètu dꞌara èmu. Dènge jꞌara neꞌe, nèngu bisa patadhe iisi na, mi aꞌari na sèra. 2 Hèia dhèu sabꞌa seꞌe kalua asa liꞌu, ka Yusuf tangi dènge dꞌara pèdꞌa. Lii tangi na mèdhu, ka dhèu-dhèu Masir ètu liꞌu sèra tadèngi kahèi. Mesa boe dhèu ètu liꞌu sèra, te dhèu ètu èmu dhèu aae tadèngi kahèi.

3 Ka Yusuf peka mola-mola dènge aꞌari na si, aku nèngu na, “Aꞌari, ee! Jaꞌa neꞌe ka Yusuf èèna! Ama ku mamuri era, do?”

Ropa tadèngi rare, aꞌa na sèra madhaꞌu titu kèna. Ra bisa heka bhoke hèbꞌa padhai lii ngaa èci sa.

4 Hèia Yusuf paroa si, peka na, “Mai ku padètu-dètu dènge jaꞌa.”

Ka ara lasi padètu sa madha Yusuf. Ka na peka hari, “Jaꞌa ne, Yusuf, dhu uru èèna, miu pahia eele asa Masir neꞌe. 5 Miu se tareꞌa pahie eele jaꞌa. Te ngaa mage miu madhaꞌu, aa baku peka cee ka dhu sala. Lula Ama Lamatua ka dhu hia uuru jaꞌa mai sa neꞌe. Ho dènge jꞌara neꞌe, Na pake jaꞌa ho hia mamuri mi dhèu ae. Sèna ka baku madhe manganga.

6 Rai manganga ne heka dua tèu kèna. Lèmi tèu era. Bèli-camèdꞌa dhèu tao heka oka-tedhe, sèla heka, aa abhu heka ngangaꞌa hèru èjꞌi lai. 7 Dènge jꞌara dhu èdhi teꞌa boe ne, Ama Lamatua hia jaꞌa mai asa neꞌe uru nèti miu. Sèna ka, miu dènge ana-èpu miu abhu mamuri.

8 De dhu lèke, nèti boe tatao miu ka jaꞌa dꞌai era neꞌe, te ngaa tatao Ama Lamatua di. Nèngu ka dhu hia jaꞌa jꞌajꞌi ai gꞌana dhèu aae Masir. Ka jaꞌa jꞌajꞌi mi kapala urusan ètu dꞌara èmu dhèu aae. Abhu boe dhèu leo èci sa dhu kapai risi nèti jaꞌa.

9 De miu lami ka lai-lai ne, ho peka lii padhai lii jaꞌa ne dènge ama ku, sèmi neꞌe: ‘Yusuf, ana ama ku, mamuri era! Nèngu jꞌajꞌi le dhèu kapai ètu rai Masir. Na manèngi ama ku laꞌe lai-lai asa nèi. 10 Ho èèna na, ama pea ètu rai Gosen padètu dènge nèngu. Era na beꞌa aa taleo. Sèna ka ama bisa piara kahibꞌi-kalèbho, kahibꞌi-kaꞌia dènge sapi aaꞌi-aaꞌi ra. Aa na manèngi kahèi ho ama laꞌe dènge ana-èpu, dènge isi èmu, dènge mèdha-panyau, ho pea taruu mi nèi.* 11 Ladhe ama pea ètu Gosen, nèngu ladhe-leru ama ètu nèi. Te rai manganga lèmi tèu era. Sèna ka na tenge jꞌara ho ama dènge ana-èpu, aa dènge badha-manu bisa mamuri dènge beꞌa.’ ”

12 Yusuf peka nare hèia, na padhai lii hari, peka na, “Miu unu mi mèdhi le, si? Aa èu kahèi, Benyamin. Jaꞌa neꞌe, tareꞌa-reꞌa Yusuf. 13 De miu peka dènge ama èdhi, na, jaꞌa neꞌe dènge koasa kapai titu kèna, ètu kabarai Masir neꞌe. Aa lolo dènge ama, ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu miu mèdhi le ètu neꞌe. Ho èèna na, karohe mèti ama sa neꞌe mai!”

14 Èle èèna ka, liku nare ari na Benyamin, hèia dua ra tangi. 15 Sèmi èèna kahèi, na liku nare aꞌa na si èci-èci, ka na uu si. Ka heka ra bani padhai lii dènge ne kèna.

Dhèu aae Masir sèmi nare aꞌari Yusuf sèra

16 Ropa dhèu aae dènge dhèu-dhèu kapai na sèra, tadèngi rare aꞌari Yusuf mai asa Masir, ra karejꞌe kahèi. 17 Ka dhèu aae peka dènge Yusuf, aku nèngu na, “Ari! Peka dènge aꞌari èu sèra, ho hua ka ngangaꞌa asa dedha keledꞌei rèngu, sèna ka rèti sa Kanaꞌan. 18 Aa peka dènge si, rèti ama mu dènge ana-èpu aaꞌi-aaꞌi, mai pea sa neꞌe. Dꞌai neꞌe, pe jaꞌa hia rèngu rai, era dhu hèu mèngi risi, sèna ka rèngu bisa mamuri nèti isi rai èèna. 19 Aa hia rèti mema dènge kareta pèri-pèri nèti neꞌe, ho sèna ka hua ana iiki-ana iiki dènge ama mu. 20 Baku ra pangee mèdha-panyau dhu rèngu bisa boe nedhe rèti, te, ngaa-ngaa dhu beꞌa ètu rai Masir ne, èèna na jꞌajꞌi unu rèngu.”

21 Tadèngi sèmi èèna, ka Yusuf hia si kareta pèri-pèri bua, dènge parèko raꞌa jꞌara, sama sèmi lii paredha dhèu aae. Aa aꞌari na† paꞌèra ka, ho lèpa madhutu lii paredha dhèu aae. 22 Ka Yusuf hia si mèdha-papake dhu hiu, ca dhèu ca pasa. Te ngaa Benyamin, na hia doi iia tèlu ngasu, dènge mèdha-papake dhu hiu, lèmi pasa. 23 Yusuf paꞌadhu mèdha-panyau dhu beꞌa risi nèti Masir hia ama na. Rèngu hua mi dedha keledꞌei canguru ngiꞌu. Sèmi èèna kahèi, na hia are, roti, dènge ngangaꞌa ae-ae, dhu jꞌajꞌi parèko jꞌara, lodꞌo dhu rèngu mulai pakèdꞌi nèti Kanaꞌan asa Masir. Ngangaꞌa se, ra hua ètu dedha keledꞌei dhu leo hari canguru ngiꞌu. 24 Èle èèna ka, na hia si lèpa, aa na moa si, aku nèngu na, “Miu baku patao-palaha ètu talora jꞌara, ee!”

Yakob tadèngi na Yusuf mamuri era

25 Hèia ra pakèdꞌi ka lasi sa ama ra ètu Kanaꞌan. 26 Dꞌai nèi ka, ra lolo dènge ama ra, peka na, “Ama! Ana mu Yusuf na, dhu mamuri era di. Na jꞌajꞌi le dhèu kapai, ka na paredha ètu rai Masir!”

Yakob tadèngi hiu-hiu na, loo-loo sène, te na lèka boe. 27 Te ngaa ropa na tadèngi nare lii lolo rèngu sèra, aa na ladhe nèdhi kareta dhu Yusuf paꞌadhu mai ho hua ne asa Masir, heka na lèka kèna. 28 Hèia na padhai lii, aku nèngu na, “Hea! De ana jaꞌa dhu mamuri era di! Jaꞌa heka karejꞌe kèna. Jaꞌa hudꞌi laku kèdhi ku ne, heka jaꞌa madhe dènge karejꞌe kèna.”

46

Yakob dènge isi èmu na paꞌèra mèdha neo pakèdꞌi asa rai Masir

1 Èle èèna ka, Yakob* si paꞌèra ka mèdha ra, ka ra pakèdꞌi nèti Kanaꞌan. Ropa ra dꞌai rae Barseba, ka na roro badha tao korban hia Lamatua, dhu uru na ama na Isak mangajꞌi.

2 Mèda ca lodꞌo ka na nii. Ètu dꞌara nii neꞌe, na tadèngi na Ama Lamatua paroa ne, peka na, “Yakob! Yakob! Èu kèdꞌi ho nanene ku la!”

Hèia na dhaa, peka na, “Nga tao, Ama?”

3 Ka Lamatua peka na, “Jaꞌa ne, Ama Lamatua dhu ama mu mangajꞌi nèti uru ka. Mage èu madhaꞌu kahèi lamu Masir. Te èèna na, Jaꞌa tao ana-èpu èu jꞌajꞌi suku kapai ètu rai nèi. 4 Jaꞌa laku hèi Masir sama-sama dènge èu. Ho ladhe èèna na, Jaꞌa kahèi dhu kèti hari ana-èpu èu lèpa asa rai Kanaꞌan neꞌe. Ropa èu madhe, na, ana mu Yusuf madhèdi ètu baboa èu.”

5 Èle èèna ka, Yakob dènge ana-ana na sèra,† lasi taruu tèke eele rae Barseba. Ra pacaꞌe ne dènge bhèni-ana iiki na asa kareta sèra dhu dhèu aae Masir paꞌadhu hia si. 6-7 Rèti aaꞌi mèu-mèu mèdha-panyau dènge badha-manu dhu jꞌajꞌi kakaja rèngu ètu rai Kanaꞌan. Hèia Yakob dènge ana-èpu na, bhèni-mone aaꞌi-aaꞌi ra pakèdꞌi ka lasi rai Masir.

Ana-èpu Yakob dhu madhutu lasi sa Masir

8 Ana-èpu Yakob dhu madhutu lasi asa Masir, nuka seꞌe:‡

Ruben, ana uuru na. 9 Ana-ana na ka: Henok, Palu, Hesron dènge Karmi.

10 Simeon, dènge ana-ana na: Yemuel, Yamin, Ohat, Yakin, dènge Sohar. Dènge Saul kahèi, ana na nèti dhèu èmu na bhèni Kanaꞌan.

11 Lewi, dènge ana-ana na: Gerson, Kehat, dènge Merari.

12 Yahuda, dènge ana-ana na: Sela, Peres, dènge Sera. Ana Yahuda dhu leo, Er dènge Onan, madhe le ètu Kanaꞌan. Na nèti dènge ana-ana Peres, Hesron dènge Hamul.

13 Isaskar, dènge ana-ana na: Tola, Pua, Ayub, dènge Simron.

14 Sebulon, dènge ana-ana na: Seret, Elon, dènge Jahleel.

15 Rèngu seꞌe, ana-ana nèti Yakob dènge dhèu èmu na Lea, lodꞌo rèngu pea ètu Mesopotamia. Ana bhèni rèngu èci, ngara na Dina. Ana-èpu nèti Yakob dènge Lea, aaꞌi-aaꞌi ra 33 (tèlu nguru tèlu) dhèu.

16 Aa Yakob abhu ana-ana dènge dhèu èmu dhu leo hari. Nuka: Gad, dènge ana-ana na: Sifion, Hagi, Suni, Esbon, Eri, Arodi dènge Areli.

17 Aser, dènge ana-ana na: Yimna, Yiswa, Yiswi, Beria, dènge ana hèni ra èci, ngara na Sera.

Beria, dènge ana le kahèi: Heber dènge Malkiel.

18 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, canguru èna dhèu. Ana-èpu nèti Yakob dènge dhèu èmu na Silpa. Silpa neꞌe ka dhu Laban hia jꞌajꞌi ènu nèti Lea, dhèu èmu uru Yakob na.

19 Aa ana-ana nèti Yakob dènge dhèu èmu na bhèni leo hari, ngara na Rahel, nuka: Yusuf dènge Benyamin. 20 Lodꞌo èèna, Yusuf leo le dènge Asnat ètu Masir. Ama Asnat èèna, ama agama ètu kota On. Ngara na, Potifera. Ana-ana Yusuf dènge Asnat: Efraim dènge Manase.

21 Benyamin madhutu hèi lasi Masir dènge ana-ana na: Bela, Beker, Asibel, Gera, Naaman, Ehi, Ros, Mupim, Hupim dènge Aret.

22 Ana-èpu Yakob dènge dhèu èmu na Rahel, canguru èpa dhèu.

23 Dhèu èmu Yakob èci hari, ngara na Bilha. Ana-ana ra, Dan, dènge Naftali.

Ana Dan, ngara na Husim.

24 Ana nèti Naftali: Yasel, Guni, Yeser dènge Silem.

25 Yakob dènge dhèu èmu na Bilha, ana-èpu rèngu dhèu pidhu. Bilha ne, ènu nèti Rahel, dhu na abhu nèti ama na Laban.

26 De ana-èpu Yakob dhu lasi Masir, aaꞌi-aaꞌi ra dhèu 66 (èna nguru èna) dhèu. Seꞌe se, ige mèka dènge dhèu èmu nèti ana-ana nèngu sèra. 27 Ladhe tabha dènge ana-ana Yusuf dhu ina na nara iisi ètu Masir dhèu dua, na Yakob dènge ana-èpu aaꞌi-aaꞌi ra si, 70 (pidhu nguru) dhèu.

Yakob paraga hari dènge ana na Yusuf

28 Ropa ra dètu dènge Masir, Yakob pua Yahuda laꞌe uuru, paroa Yusuf ho mai paraga dènge ne ètu Gosen. Ropa ra dꞌai Gosen, 29 Yusuf caꞌe nare kareta na, mai paraga dènge ama na. Ropa ra paraga, liku nare ama na, ka na tangi nèbhu bia.

30 Hèia Yakob padhai lii dènge Yusuf, aku nèngu na, “Ana, ee! Jaꞌa unu ku kèdhi le èu. Aa jaꞌa keꞌa le èu mamuri era. De ladhe jaꞌa madhe èèna ka oo, ngaa-ngaa tao heka.”

31 Ka Yusuf peka dènge aꞌari na aaꞌi-aaꞌi, peka na, “Jaꞌa laku peka ku dènge dhèu aae, sèna ka neꞌa na aꞌari jaꞌa mai le nèti Kanaꞌan. 32 Aa, pe jaꞌa peka kahèi dènge ne, miu biasa ani kahibꞌi-kalèbho dènge sapi. Nèti èèna ka, miu mèti dènge badha-manu dènge mèdha-panyau miu nèti Kanaꞌan. 33 De ladhe dhèu aae paroa miu, ho na karèi miu biasa sabꞌa ngaa, 34 na, miu dhaa ne peka na, miu se aaꞌi-aaꞌi mi nèti ana iiki ka mai piara badha, sama sèmi bèi-baki jiꞌi. Sèna ka na pua miu pea ètu rai Gosen.” Yusuf peka sèmi èèna, lula dhèu Masir madenge pea paꞌèci dènge ana madhutu badha.

47

Dhèu aae hia aꞌari Yusuf era pea

1-2 Èle èèna ka, Yusuf dènge aꞌari na dhèu lèmi, lasi paraga dènge dhèu aae. Dꞌai madha dhèu aae, ka Yusuf patadha si dènge dhèu aae, ka na peka na, “Ama dhèu aae! Ama ku dènge aꞌari ku mai le nèti Kanaꞌan. Rèngu mai dènge kahibꞌi-kalèbho, sapi, dènge mèdha-panyau aaꞌi-aaꞌi ra. Nuka ra ètu rai Gosen nèi.”

3 Dhèu aae karèi si, aku nèngu na, “Sasabꞌa miu ngaa?”

Ra dhaa, peka na, “Jiꞌi se, ana madhutu badha, sama sèmi bèi-baki jiꞌi sèra. 4 Limuri neꞌe, ètu rai jiꞌi Kanaꞌan, hèru hadhu madhera, ka ngangaꞌa dènge jꞌuꞌu tèdhi heka. Nèti èèna ka, jiꞌi mai taha asa kabarai neꞌe. Ngèti dènge badha-manu jiꞌi. De jiꞌi manèngi ama dhèu aae, ho hia jiꞌi pea ètu rai Gosen, sèna ka jiꞌi piara badha jiꞌi ètu nèi.”

5 Hèia dhèu aae padhai lii dènge Yusuf sèmi neꞌe: “Ama mu dènge aꞌari mu ètu neꞌe le. 6 De hudꞌi laa rèngu tao kabarai neꞌe, sama sèmi kabarai rèngu. Madhutu kakeꞌa jaꞌa, Gosen èèna era dhu beꞌa risi nèti era leo ètu rai Masir neꞌe. De beꞌa risi rèngu pea ètu èèna ka la. Aa ladhe rèngu cee dhu ladhe-leru badha dènge hua iia, na jaꞌa hia badha jaꞌa ho na piara si ètu èèna.”

7 Èle èèna hèia, Yusuf patadhe ama na dènge dhèu aae. Ka Yakob manèngi mi Ama Lamatua, sèna ka hia mèngi-nale mi dhèu aae.

8 Dhèu aae karèi Yakob, aku nèngu na, “Ama umur pèri tèu kèna?”

9 Yakob dhaa, “Umur jaꞌa cangasu tèlu nguru tèu kèna, te ngaa jaꞌa pea boe mi ca era sa. Bèi-baki jaꞌa sèmi èèna kahèi. Ladhe pakasame dènge rèngu, na umur jaꞌa kura nèti rèngu. Te ngaa mamuri jaꞌa pènu dènge jꞌajꞌèra.” 10 Hèia Yakob manèngi parmisi neo lèpa. Te ngaa kalua mèka nèti dꞌara èmu, na manèngi hari ca tèka mi Lamatua ho sèna ka hia berkat mi dhèu aae.

11 Èle èèna ka, Yusuf padꞌelo era pea hia aꞌari na si ètu Gosen, madhutu lii pua dhèu aae deo na. Era èèna beꞌa titu kèna. (Ra pangare era èèna ‘Rameses’.) Ka ama na dènge aꞌari na sèra pea taruu ètu èèna. 12 Hèia Yusuf sadia ngangaꞌa hia ama na, aꞌari na, dènge ana dhèu èmu ra, aaꞌi-aaꞌi ra, nèti dhèu kapai toke dꞌai ana susu.

Tèu manganga ètu rai Masir

13 Taa èèna, rai manganga titu kèna, tèdhi boe ngangaꞌa ca lamusi sa ètu mia-mia. Nèti Masir toke Kanaꞌan, dhèu-dhèu manganga roe ca palèpa, taga nèti raꞌa-rinu heka. Dhèu bisa heka sabꞌa ngaa-ngaa, lula manganga titu kèna. 14 Dhèu-dhèu nèti dꞌara rae-rae ètu Masir, sèmi èèna kahèi dhèu-dhèu nèti dꞌara rae-rae ètu Kanaꞌan, mai hèli ngangaꞌa ètu Yusuf. Doi-doi dhu na sèmi sèra, na pakaboko aaꞌi ka, laꞌe tèke asa èmu dhèu aae. 15 Tèu èèna, èla aaꞌi doi dhèu Masir dènge dhèu Kanaꞌan ka ra bisa heka hèli ngangaꞌa. Hèia ra mai roma iisi mi Yusuf, aku rèngu na, “Ama wakil! Hia ku jiꞌi ngangaꞌa ciki la, sèna ka jiꞌi baku madhe manganga. Te doi jiꞌi, èla aaꞌi mèu-mèu le.”

16 Hèia Yusuf dhaa, peka na, “Ladhe tareꞌa doi miu aadꞌo heka, na sèmi neꞌe ka la! Mèti badha miu, ho pasilu dènge ngangaꞌa.” 17 Ka dhèu seꞌe mai pasilu badha ra dènge ngangaꞌa. Badha-badha sèmi jara, kahibꞌi-kaꞌia, kahibꞌi-kalèbho, sapi, dènge keledꞌei. Lula tèu èèna, Yusuf dhu moa tèke le.

18 Tèu mai na, rèngu mai hari sa madha Yusuf, ka ra peka, “Ama wakil, ee! Jiꞌi peka tareꞌa-reꞌa kèna. Doi jiꞌi dènge badha jiꞌi ama pasilu aaꞌi-aaꞌi le. Limuri neꞌe, jiꞌi dènge heka ngaa-ngaa. Dhu ètu jiꞌi dhodhoka ngiꞌu dènge rai jiꞌi di. 19 Baku tèke eele jiꞌi madhe manganga. Te ladhe jiꞌi madhe na, cee ka dhu sabꞌa oka-tedhe seꞌe? De hua iia, ama wakil more jiꞌi, ho jꞌajꞌi ènu mu. Aa more aaꞌi rai jiꞌi kahèi. Pe, èèna na, ama hia hini ho jiꞌi sèla hia ama. Gaji dènge kabꞌua rai jiꞌi, ama pasilu dènge ngangaꞌa. Sadꞌi jiꞌi baku madhe manganga.”

20 Lula rai manganga ae, ka dhèu Masir pahie aaꞌi rai rèngu. Nèti èèna ka, Yusuf hèli nara aaꞌi rai ètu Masir jꞌajꞌi mi pusaka dhèu aae. 21 Dènge jꞌara sèmi èèna ka, dhèu Masir aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi ènu nèti dhèu aae.* 22 Dhoka rai unu ama agama sèra di, Yusuf hèli nare boe, te dhèu aae hia taruu dhèu se ngangaꞌa na. Nèti èèna ka, dhèu se pahie boe rai rèngu.

23 Lodꞌo èèna, Yusuf peka dènge ana kabarai sèra, aku nèngu na, “Naa! Miu jꞌajꞌi le ènu nèti dhèu aae. Jaꞌa hèli kore aaꞌi le, rai miu hia dhèu aae. De mere hini seꞌe ho lami sèla ka mi dedha rai sèra. 24 Ladhe miu puu-gꞌètu na, bagi mi lèmi. Ho ca pala hia dhèu aae. Aa èpa pala sèra, miu tao hini dènge mi pake miꞌa-minu dènge aꞌari miu.”

25 Hèia ra dhaa, aku rèngu na, “Ama pamamuri jiꞌi le, de jiꞌi manèngi tarima kasi. Jiꞌi neo jꞌajꞌi ènu nèti dhèu aae.”

26 Nèti èèna ka, Yusuf tao madha jꞌara neꞌe, jꞌajꞌi adꞌa kabarai ètu Masir. Ladhe ra puru rare are na, ra bagi mi lèmi pala. Ho ca pala rèngu hia mi dhèu aae. Aa èpa pala rèngu abhu. Te ngaa rai ama agama sèra, dhèu aae hèli boe. Adꞌa èèna, ra pake taruu.

Yusuf jaji na nèngu padhane ama na Yakob ètu era roꞌa bèi-baki ra

27 Karèi nèti lodꞌo èèna, dhèu Israꞌel pea taruu ka ètu Masir, ètu rai Gosen. Ra jꞌajꞌi dhèu kaja, aa ana-èpu rèngu asa tabha ae.

28 Ètu Masir, Yakob mamuri hari 17 (canguru pidhu) tèu era. Jꞌajꞌi umur Yakob aaꞌi-aaꞌi ra, 147 (cangasu èpa nguru pidhu) tèu. 29 Lodꞌo dètu na madhe èèna, na paroa Yusuf, ka na padhai lii dènge ne, aku nèngu na, “Ana Yusuf! Jaꞌa rasa na, mamuri jaꞌa madhera heka. Nèbhu heka, Lamatua paroa jaꞌa lèpa kèna. Èèna ka jaꞌa manèngi sèna ka ladhe èu sue jaꞌa, èu subha sèna ka baku padhane jaꞌa ètu rai Masir neꞌe. 30 Èu hudꞌi mèti ngiꞌu aae jaꞌa, ho padhane asa era roꞌa bèi-baki èdhi. Ho èu padhane jaꞌa ètu èèna. Neꞌe ne, dadꞌèi dꞌara ama.”

Ka Yusuf dhaa ne, aku nèngu na, “Beꞌa ama! Ladhe dadꞌèi ama ku kèna, na jaꞌa madhutu.”

31 Ka Yakob padhai lii hari, peka na, “De ladhe sèmi èèna, èu hudꞌi subha uuru ku, ho keꞌa na èu madhutu dadꞌèi ama.”

Hèia Yusuf subha madhutu dadꞌèi Yakob. Ka Yakob patitu kètu urutuu ètu dedha era jꞌunu na, ka na manèngi makasi mi Ama Lamatua.

48

Yakob manèngi Lamatua ho hia mèngi-nale mi ana-ana Yusuf, Efraim dènge Manase

1 Nèbhu boe ka, dhèu lasi peka dènge Yusuf na, ama na pèdꞌa aae. Hèia laꞌe nèti dènge ana na, Efraim dènge Manase, sèna ka lasi ladhe baki ra Yakob. 2 Ropa Yakob tadèngi Yusuf si mai le, ka na pakaseti madhèdi.

3 Hèia na padhai lii dènge Yusuf, aku nèngu na, “Ana Yusuf, ee! Ama Lamatua dhu dènge Koasa Kapai Risi na, uru èèna, Na padꞌelo le iisi Na dènge jaꞌa ètu rae Lus, ètu rai Kanaꞌan. Ètu nèi, Na moa tèke mi jaꞌa. 4 Na padhai lii, peka na, ‘Bèli-camèdꞌa Jaꞌa hia ana-èpu èu jꞌajꞌi ae, ho rèngu jꞌajꞌi suku dhu kapai. Rai neꞌe ne, jaꞌa hia jꞌajꞌi unu rèngu, ho jꞌajꞌi pusaka ra toke dꞌai rai-haha èle.’

5 Aa ana èu Efraim dènge Manase èèna, hak rèngu sèmi neꞌe ka: lodꞌo dhu jaꞌa dꞌai Masir na, mere iisi le rèngu dua ra. Masi ka sèmi èèna, jaꞌa tao rèngu sèmi ana dꞌèlu jaꞌa, sama sèmi Ruben dènge Simeon. 6 Aa ladhe bèli-camèdꞌa èu abhu hari ana, na èèna di unu èu kèna. Jaꞌa tao boe rèngu sèmi ana dꞌèlu jaꞌa. Pe pusaka ra, rèngu abhu nèti aꞌa ra, Efraim dènge Manase. 7 Jaꞌa tao sèmi èèna, sèna ka èdhi sanèdꞌe ina mu Rahel. Lodꞌo jiꞌi mai nèti Mesopotamia asa Kanaꞌan, dꞌai talora jꞌara, ina mu madhe ropa nara iisi aaꞌi. Èèna na, jiꞌi dètu rae Efrata ètu rai Kanaꞌan. Lodꞌo èèna, jaꞌa susa dꞌai seli. Ka jaꞌa padhane ne ètu sebhe jꞌara laꞌe asa rae Efrata.” (Limuri ne, rae èèna ra gati ngara na Betlehem.)

8 Ropa Yakob* padhai lii nare sèmi èèna hèia, na boti kètu na, ladhe nèdhi ana-ana Yusuf ètu èèna. Hèia na karèi Yusuf, aku nèngu na, “Seꞌe se, ana cee?”

9 Ka Yusuf dhaa, “Seꞌe, ana dhu Ama Lamatua hia jaꞌa ètu Masir.”

Yakob peka hari, “Ladhe sèmi èèna, na hia ra mai padètu dènge jaꞌa, ho jaꞌa manèngi Ama Lamatua hia si mèngi-nale.” 10 Yakob heka le, aa musi madha na ahu le. Na ladhe nèdhi beꞌa heka. Hèia Yusuf nèti ana na sèra padètu asa madha Yakob, ka na liku nare si, aa na uu si dua ra. 11 Ka na peka dènge Yusuf, aku nèngu na, “Nèbhu nare sange neꞌe, jaꞌa pangee na, jaꞌa bisa heka kèdhi rèhu èu. Te ngaa Ama Lamatua, tao risi eele nèti ngaa dhu jaꞌa ngee, toke jaꞌa bisa kèdhi ana-ana èu kahèi.”

12 Hèia Yusuf hari eele ana na dhèu dua sèra nèti madha Yakob,† ka na patitu kètu urutuu na, aa na pacudꞌu rèhu na dꞌai rai, ètu madha ama na. 13 Èle èèna ka, Yusuf kèdꞌi. Na nare ana na dhèu dua sèra, ka na hia ra titu padètu-dètu dènge ama na. Na patitu ana uuru na Manase, re bèka gꞌana Yakob. Aa ana ka dua, Efraim, re bèka kariu Yakob. 14 Te ngaa ropa Yakob soro ai na neo manèngi mèngi-nale hia ana dua sèra, na soro ai gꞌana na mi kètu Efraim, aa ai kariu mi kètu Manase. 15 Ka na manèngi Ama Lamatua hia berkat mi Yusuf, peka na,

“Baki mu Isak,

dènge ama na Abraham,

dua ra madhutu taruu dadꞌèi Ama Lamatua.

Ama Lamatua ladhe-leru jaꞌa kahèi, nèti ana ngèru toke dꞌai deo neꞌe ne.

16 Na pakajꞌèu jaꞌa nèti rupa-rupa sasusa.‡

De jaꞌa manèngi sèna ka Na hia mèngi-nale mi ana èu seꞌe, dènge ana-èpu ra.

Aa ladhe ra manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua,

ra bhèlu boe ale kolongara baki Abraham, kolongara Isak, aa kolongara jaꞌa,

sèna ka ana-èpu rèngu asa bèba-kacanga,

ho jꞌajꞌi kapai ètu rai-haha neꞌe.”

17 Te ngaa ropa Yusuf ladhe nèdhi ama na tao ai gꞌana na mi kètu Efraim, hèia kèpe nare ai ama na, ho tao sa kètu aꞌa na Manase. 18 Ka na peka dènge ama na, “Ama, ee! Baku tao sèmi èèna. Nèngu ne, ari Efraim. Nèngu ana limuri. De ai gꞌana ama hudꞌi tao sa kètu aꞌa na Manase. Lula èèna hak ana uuru.”

19 Te ngaa ama na Yakob dꞌèi boe. Ka na peka na, “Ana, ee! Jaꞌa keꞌa. Ladhe èèna na, Manase jꞌajꞌi èra, aa ana-èpu na tabha ae, ho jꞌajꞌi suku kapai. Te ngaa ari na Efraim èèna, bèli-camèdꞌa kapai risi hari nèti nèngu. Sèmi èèna kahèi ana-èpu na ae risi eele hari, ho ladhe èèna na, rèngu jꞌajꞌi suku-suku dhu kapai aae.”

20 Ka na peka dènge ana se dua ra, “Ladhe dhèu Israꞌel manèngi Ama Lamatua ho hia mamèngi-nale mi dhèu, rèngu ale ngara miu dua mi hèi. Ladhe èèna na, ra peka sèmi neꞌe: ‘Jiꞌi sanao sèna ka Ama Lamatua hia mamèngi-nale mi èu, sama sèmi Na hia mi Efraim dènge Manase.’ ”

Dènge jꞌara neꞌe, Yakob ale uuru ngara Efraim nèti ngara aꞌa na Manase.

21 Èle èèna, hèia Yakob padhai lii dènge Yusuf, peka na, “Ana, ee! Jaꞌa nèbhu heka madhe. Te ngaa Ama Lamatua dènge miu, ho èèna na nèti hari miu asa era pea-paluꞌu bèi-baki miu. 22 Te ngaa neꞌe ne, jaꞌa hia èu risi eele nèti aꞌari èu. Aa jaꞌa hia tabha èu, ledhe ètu rai Kanaꞌan èèna, dhu uru na jaꞌa kore nèti dhèu Amori, lodꞌo jaꞌa segi rèngu ètu dꞌara pamusu.”

49

Yakob peka tatao ana na si èci-èci, aa manèngi berkat nèti Lamatua

1 Hèia Yakob pua ana na aaꞌi-aaꞌi ra pakaboko. Ropa ra kaboko aaꞌi, na peka dènge si, aku nèngu na, “Ana jaꞌa aaꞌi-aaꞌi! Mai padètu dènge jaꞌa. Te jaꞌa neo peka dènge miu jꞌara mamuri mi èci-èci lodꞌo limuri.” 2 Ka na peka mema dènge ana-ana na si, aku nèngu na,

“Sèmi neꞌe, ana-ana Yakob! Mai titu lingu mere jaꞌa.

Mi nanene, ama miu Israꞌel ne, neo padhai lii.

3  Ruben! Èu ne, ana jaꞌa dhu uru tèka! Èu neꞌe tatea jaꞌa, dènge ai gꞌana jaꞌa. Dhèu pakabꞌua risi èu. 4 Te ngaa dꞌara èu èra boe, sama sèmi rii dhasi dhu laꞌe-mai laꞌe-mai. Cagꞌagꞌa laa, èu lamu jꞌunu dènge dhèu èmu jaꞌa, ka pakajꞌalu era jꞌunu ama èu. Tatao èu èèna ka, pamanahu eele kolongara ca dhèu aꞌa.

5  Simeon dènge Lewi! Miu dua mi ca rupa. Miu dua mi, malai titu kèna dedꞌe samala, ho pajꞌèra dhèu. 6 Ladhe miu pare pamaꞌète kalua haga sapi, ho ra kapodꞌe reo-reo ètu era, na lèke dadꞌèi miu kèna. Aa bhabhelu miu hari, ladhe miu kadhi ngutu, na mi pamadhe dhèu. Nèti èèna ka, jaꞌa pahae boe lii padhai lii miu. Aa jaꞌa dꞌèi boe tao madha-dhilu mi lii langu miu. 7 Nèti èèna ka, jaꞌa dhoo bhelu-katubꞌa miu ne, te seli-kolane nga! Dènge nanasa miu dhu dènge boe sasue ciki sa hèi. Ladhe èèna na, miu pasae unu mi, bhelu-katubꞌa miu sèra. Ho èèna na, Lamatua cebꞌe ana-èpu miu, asa gꞌana asa kariu. Ka ra pacebꞌa asa mia-mia, ètu dedha rai Israꞌel.

8  Yahuda! Ngara èu ne, sasoa na, ‘koa-kio’. Aꞌari èu èèna na ra koa èu, aa ra pacudꞌu kètu ho pakabꞌua èu. Èu ne, jꞌèli musu èu, toke ra bisa heka doa kètu. 9 Èu ne, sama sèmi singa ngèru dhu èra, ho tenge ngangaꞌa unu mu. Aa èu ne, sama sèmi singa mone, dhu tèku iisi neo bhèjꞌi; èci sa bani boe pagagai dènge èu. Èu kahèi sèmi singa rena, dhu madhenge ana; èci sa bani boe gagu. Èci èèna ka dènge èu. Dhèu èci sa bani boe padadisi, aa bani boe tao macam-macam mi dedha èu. 10 Èèna na èu mèdꞌu paredha. Ana-èpu èu oo rèdꞌu paredha padhutu-dhutu, toke abhu èci dhu hak nèngu risi eele nèti cahagꞌe, ho nèdꞌu paredha na. Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha neꞌe, pahaha iisi ho nanene lii paredha nèngu hèi.✡ 11 Èèna na, èu ne mamuri dènge karejꞌe-karae. Èu neo ngaa, na abhu. Èu neo tao ngaa, na jꞌajꞌi! Aa ladhe èèna na, badha-manu, dènge isi rai nèti oka-tedhe èu, asa ae dꞌai cebꞌe lebhe eele hèi. 12 Ngangaꞌa-nginu èu, dhu beꞌa hua, aa dhu èle boe.

13  Sebolon! Rai pusaka dhu èu unu, kapai seli, nèti nebhe dhasi toke dꞌai too dènge kota Sidon. Kapa-kapa mai nèti mia-mia ho panahu dènge beꞌa ètu dꞌara hèbꞌa-namo dhasi èu.

14-15  Isaskar! Èu ne, sama sèmi keledꞌei dhu èra, te ngaa èu kètu hadhu papake na aadꞌo. Ladhe èu jꞌunu ètu talora jꞌara,* dhèu èci sa bisa boe pakèdꞌi èu ho kako taruu. Te ngaa ladhe èu mèdhi rae ètu ca bèka nèi beꞌa, èci sa dhae pua mèka èèna ka, mu pasae mèti le mèdha-panyau èu ho lamu. Tatu èu sama sèmi èèna ka!

16  Dan! Ngara èu ne, sasoa na, ‘dhèu pamaꞌète lii’. Aa èu ne, dènge ana-èpu èu, ladhe bèli-camèdꞌa pamaꞌète lii nèti dhèu èu Israꞌel sèra, dènge boe bia ca bèka. 17 Aa èu ne, sama èci èèna ka dènge mege kaisao dhu jꞌunu ètu sebhe jꞌara. Dhèu caꞌe jara ho èèna na, èu kadhi haga jara èèna nèti kabodho, toke dhèu manahu sa rai.

18 O LAMATUA! Jaꞌa keꞌa na Èu hia mamuri mi jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi.

19  Gad! Ngara èu, lii na oe èci èèna ka dènge, ‘age’. Ladhe èèna na, dhèu parapo mai age èu, te ngaa èu kabèli hari age si, ka mu segi si.

20  Aser! Ladhe èèna isi rai nèti oka-tedhe èu beꞌa risi, dꞌai èu tao koki dhu beꞌa bia, ka dhèu aae-dhèu kapai mai hèli ètu èu.

21  Naftali! Èu ne sama sèmi rusa hui, dhu dhèu èci sa ator rare boe èu. Ana-ana matana èu, bhèni iia dènge mone iia.

22  Yusuf! Èu ne, sama sèmi ajꞌu loro dhu dètu dènge madha èi. Dadana na loro asa tembok dhu dedha aae.† 23 Abhu kahèi dhèu tèka dꞌara dènge èu, sama èci èèna ka, dènge musu dhu neo kataki èu. 24 Te ngaa Ama Lamatua dhu jaꞌa mangajꞌi na, bera-bera dènge èu. Ho Na paꞌèra ai èu, ka èu kataki si hari, masi ka nèti kajꞌèu èèna ka. Èu segi si, lula Ama Lamatua dhu tolong èu. Mema koasa Na risi aaꞌi ngaa-ngaa! Nèti èèna ka, Nèngu jꞌajꞌi era sarai jaꞌa, lula Nèngu na ka dhu madhenge jaꞌa. 25 Aa Nèngu madhenge èu kahèi. Dènge Na pala-bagi hia èu mèngi-nale nèti dedha-liru, nèti rai-haha, dènge berkat ho matana ana ae-ae dhu ngiꞌu èra. 26 Ledhe-ledhe ra ele boe. Aa mamèngi-nale dhu jaꞌa peka mi èu ne, dedha risi nèti ledhe aaꞌi-aaꞌi ra. Sèna ka hudꞌi laa berkat se aaꞌi-aaꞌi sabhori asa èu, lula èu ne risi nèti aꞌari èu se aaꞌi-aaꞌi si.

27  Benyamin! Babani èu sama sèmi busa hui dhu manganga. Madꞌae aae era, na kèdꞌi le èèna, ho bata-magèla badha hui, ho jꞌajꞌi mi ngangaꞌa na. Aa, ladhe dꞌai ka mèda, laꞌe papala dhu sisa hia mi ana-ana nèngu. Babeꞌa ana-èpu èu sèmi èèna kahèi.”

28 Sange neꞌe ka, Yakob peka dènge ana-ana na, tasa mera mia mamuri rèngu pala lodꞌo limuri, èci-èci ka dènge ana-èpu rèngu. Rèngu aaꞌi-aaꞌi seꞌe ka, jꞌajꞌi mi bèi-baki nèti canguru dua suku dhèu Israꞌel.

Yakob madhe

29-30 Èle èèna ka, Yakob manèngi sèna ka ana-ana na pajaji mema, peka na, “Nèbhu heka, jaꞌa madhe. Ladhe bèli-camèdꞌa jaꞌa madhe, na miu hudꞌi padhane ku jaꞌa asa dꞌara roꞌa baki ku Abraham. Roꞌa ne, ètu dꞌara loe padètu dènge rae Makpela, dènge Mamre ètu rai Kanaꞌan. Uru na baki Abraham ka dhu hèli loe dènge oka na, ho jꞌajꞌi mi era roꞌa nèngu. Na hèli pamaꞌète nèti dhèu suku Het, ngara na Efron. 31 Ètu era èèna, ra padhane baki èdhi Abraham dènge bèi èdhi Sara; ama jaꞌa Isak dènge ina ku Ribka ètu èèna kahèi. De èèna na, miu hudꞌi padhane jaꞌa mi era èèna, ètu sebhe roꞌa dhèu èmu jaꞌa Lea. 32 De mage mi bhèlu, padhane jaꞌa ètu dꞌara loe dhu baki Abraham ku hèli nare èèna.”

33 Yakob padhai lii nare sèmi èèna, na bhèjꞌi dènge ka ètu dedha koi na, hèia na madhe dènge ka.

50

1 Hèia Yusuf liku nare ama na, ka na tangi. Na uu ama na pèri-pèri hari. 2 Ka na paredha dhèu dhu tuka urus dhèu madhe mai lalau ngiꞌu aae ama na dènge bubhu-bubhu, sèna ka baku ele iie. 3 Sasabꞌa tuka lalau ngiꞌu aae ama na, dꞌai èpa nguru lodꞌo, madhutu jꞌara sasabꞌa rèngu. Dhèu Masir aaꞌi-aaꞌi madhutu tangi kahèi mamadhe Yakob neꞌe. Ra beke pidhu nguru lodꞌo, tao sèmi dhèu kapai rèngu madhe.

4 Èle beke pidhu nguru lodꞌo, hèia Yusuf peka dènge dhèu sabꞌa na sèra, “Mi nanene! Mèti ku lii jaꞌa ne asa dhèu aae, peka sèmi neꞌe: 5 ‘Lodꞌo ama ku oe madhe, na moa sèna ka jaꞌa laku padhane ne asa rai Kanaꞌan. De jaꞌa manèngi ho ama dhèu aae hia jaꞌa ijin laku padhane ama ku. Ladhe èle na, jaꞌa lèpa hari mai.’ ”

6 Ropa tadèngi, hèia dhèu aae dhaa, peka na, “Ladhe èu dhu moa le mi ama mu sèmi èèna na, lamu ho padhane ne ètu nèi.”

7 Ka Yusuf pakèdꞌi ka, laꞌe padhane ama na. Dhèu ae madhutu lasi dènge ne kahèi. Sèmi kapala urusan nèti dhèu aae, dènge dhèu kapai aaꞌi-aaꞌi nèti Masir. 8 Aꞌari Yusuf dènge dhèu-dhèu sabꞌa ra aaꞌi-aaꞌi, lasi padhane Yakob. Dhu ata ètu Gosen dhoka dhèu èmu ra, ana iiki, dènge badha-manu ra di. 9 Sordadꞌu ae madhutu kahèi. Cahagꞌe caꞌe kareta, aa cahagꞌe hari caꞌe jara. Taga dhèu dhu madhutu na, ae dꞌai seli, nèti èèna ka, rombongan dhu rèti dhèu madhe ne, madhera titu kèna.

10 Rèngu lasi, ka ra pège loko Yarden ètu era èci, ngara na Atad. Era neꞌe, dhèu biasa mai jꞌèli are. Dꞌai era neꞌe, Yusuf si tangi mamadhe ama na. Aa ra beke hari pidhu mèda.

11 Ropa dhèu Kanaꞌan ètu sèra, ladhe na ra jꞌèra ae titu kèna, hèia ra papeka, aku rèngu na, “We! Miu laladhe ku laa! Babeke mamadhe dhèu Masir se, ra susa bia nga! Jꞌara tatangi rèngu sèmi nèi ni ka.” Nèti èèna ka, ra pangare era èèna, ngara na Abel-Misraim. Sasoa na, ‘sasusa dhèu Masir’.

12 Hèia ana-ana Yakob se, tao madhutu sèmi lii moa rèngu uru na. 13 Ka nedhe rèti ngiꞌu aae Yakob na, lasi padhane asa dꞌara loe dhu padètu dènge rae Makpela dènge Mamre. Abraham hèli nare era neꞌe nèti dhèu suku Het, ngara na Efron, ho jꞌajꞌi mi era udhu rui rèngu.

Yusuf paꞌèra dꞌara aꞌa na si

14 Yusuf padhane nare ama na, hèia nèngu dènge aꞌari na lèpa hari asa Masir. Sama-sama dènge dhèu leo dhu madhutu sèra.

15 Ropa rèngu dꞌai Masir, aꞌa Yusuf se mulai madhaꞌu. Lula ama rèngu aadꞌo heka, ka ra papeka, aku rèngu na, “We! Ta pangee ku la! Sèmi Yusuf tèka dꞌara dènge èdhi era, ho na bꞌala tatao karehe èdhi mi nèngu uru èèna, na èdhi tasamia?” 16 Hèia rare lii èci, ka ra hia lii laꞌe asa Yusuf, peka na, “Ama wakil. Jiꞌi sanèdꞌe era, lodꞌo ama èdhi mamuri era, na pua jiꞌi 17 ho padhai lii dènge ama wakil, peka na, ‘Yusuf hudꞌi bhabhèlu eele ka sasala aꞌa na si. Lula uru na ra pajꞌèra ne.’ Jiꞌi ngeꞌa kahèi ama èdhi ne, karèi nèti uru ka mai, na mangajꞌi dhoka mi Ama Lamatua di. Jiꞌi kahèi jꞌajꞌi ana pajuu Lamatua. Nèti èèna ka, jiꞌi mai manèngi abho, lula uru na jiꞌi pajꞌèra le, ama wakil.”

Ropa tadèngi lii neꞌe, hèia Yusuf tangi.

18 Èle èèna ka, aꞌa na si mai unu ra, ka patitu kètu urutuu ètu madha na. Hèia ra padhai lii, peka na, “Hudꞌi laa ama tao jiꞌi jꞌajꞌi ènu ama.”

19 Te ngaa Yusuf padhai lii dènge ra, “Miu se aꞌa jaꞌa! Miu baku madhaꞌu ia ka! Dhoka Ama Lamatua di, dhu dènge hak hia huku mi dhèu. Te jaꞌa ne, aadꞌo. 20 Mema tareꞌa, uru na miu mere lii èci, ho neo pajꞌèra jaꞌa. Te ngaa Ama Lamatua ka dhu ubꞌa eele tatao miu dhu karehe èèna, jꞌajꞌi mi babeꞌa. Nèti èèna ka, Na dedꞌe jaꞌa jꞌajꞌi dhèu kapai ètu neꞌe, sèna ka dhèu ae abhu mamuri dènge karejꞌe. 21 Nèti èèna ka, jaꞌa peka dènge miu kèna! Baku madhaꞌu ia ka. Jaꞌa pamoa dènge miu se, èèna na, ladhe-leru miu, dènge ana-èpu miu aaꞌi-aaꞌi ra.”

Dènge lii padhai lii sèmi neꞌe ne, Yusuf paꞌèra hari dꞌara aꞌa na si.

Mamadhe Yusuf

22 Èle èèna ka, Yusuf pea taruu ètu rai Masir, dènge aꞌari na si, aaꞌi-aaꞌi ra. Nèngu mamuri dꞌai 110 (cangasu canguru) tèu. 23 Nèngu dꞌai hari nèdhi ana-èpu Efraim kahèi. Aa na leru èpu Manase, nuka ana-ana nèti Makir.

24 Yusuf peka mi aꞌa na si, aku nèngu na, “Aꞌa ku si ee! Jaꞌa rasa na mamadhe jaꞌa dètu le! Te ngaa jaꞌa parcaya, Ama Lamatua tatu ladhe-leru miu. Bèli-camèdꞌa Nèngu ka dhu lere miu kalua nèti rai neꞌe. Nèngu kahèi dhu nèti hari miu lèpa asa rai dhu Na padhadha le pake lii subha, ho hia mi baki èdhi Abraham, Isak dènge ama èdhi Yakob.” 25 Ka Yusuf manèngi mi aꞌari na si, sèna ka ra subha, peka na, “Miu hudꞌi jaji ku mi dedha jaꞌa. Ladhe lodꞌo dꞌai Ama Lamatua nèti hari miu asa rai Kanaꞌan, miu hudꞌi mèti ngiꞌu aae jaꞌa asa nèi.”

26 Èle èèna ka, Yusuf madhe ètu Masir, dènge umur nèngu 110 (cangasu canguru) tèu. Hèia ra tao bubhu mi ngiꞌu aae na. Ka ra tao asa dꞌara kopa.

* 1:2 Madhutu lii Ibrani ètu neꞌe, sasoa na bisa ‘Roh Lamatua’, bisa ‘ngèlu nèti Lamatua’, bisa ‘koasa nèti Lamatua’ kahèi.

✡ 1:26 Kolose 1:16

* 2:13 Uru èèna, rai ne, ngara na ‘Kus’. Limuri ne, rai Kus ne ca bèka ètu negara Etiopia dènge negara Sudan, ètu Afrika re dhimu.

† 2:14 Asyur neꞌe, negara dhu limuri ne, ngara na ‘Irak’.

‡ 2:23 Dꞌara lii Ibrani, dhèu mone ngara na ‘ish’. Aa bhèni na, ‘isha’. Ka ètu neꞌe ne, ra pabꞌunge lii padhai, peka na, “isha (dhèu bhèni) jꞌajꞌi nèti ish (dhèu mone).”

* 3:20 Madhutu lii Ibrani, ‘adam’ sasoa na ‘dhèu rai-haha’.

† 3:24 Madhutu lii Ibrani, peka na, ana pajuu Lamatua nèti sorga sèra ètu neꞌe, ngara ra ‘kerubim’.

* 4:8 Abhu pèri-pèri sasuri dhu uru sa, dhu pake lii padhai lii Kaen na, te ngaa lii sèra abhu boe ètu dꞌara sasuri lii Ibrani uru na.

* 5:32 Ham èèna, ana limuri. Ladhe ètu Lii Lolo Uru 9:24-25.

* 6:2 Lii ‘ana-ana mone nèti Lamatua’ sèra, mèu iia boe. Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe dhu peka, rèngu sèra, ana-ana dhèu aae. Cahagꞌe hari peka, rèngu sèra, kapua nèti dhèu rai-haha boe. Cahagꞌe hari dhu ngee, na, rèngu sèra ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga. Te ngaa abhu boe ca dhèu sa dhu reꞌa mèu.

† 6:3 Sasoa lii Ibrani ètu neꞌe mèu iia boe.

‡ 6:4 Lii Ibrani peka na ‘dhèu Nefil sèra’. Te ngaa sasoa na mèu iia boe.

* 10:2-5 Abhu sasuri cahagꞌe dhu uru sèra, peka na ‘Rodanim’.

† 10:6 Kus èèna, nuka ‘Etiopia’. Aa Misraim, nuka ‘Masir’.

‡ 10:10 Sinear èèna, ngara leo nèti Babel. Limuri ne, era èèna ètu Iran dènge Irak.

§ 10:21 Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe dhu peka na, dhèu Eber sèra, nuka ‘dhèu Ibrani’.

* 10:23 Mas, ngara leo na, ‘Mesek’.

* 11:2 Lii Ibrani ‘lasi asa ca bèka dhimu’ sasoa na bisa kahèi ‘mai nèti ca bèka dhimu’. Ngara leo nèti Sinear, na, ‘Babel’.

* 14:18 Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe peka na, ngara Salem dènge ngara Yerusalem èèna, kota èci di.

✡ 15:13-15 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 7:6-7

* 15:18 Loko Masir èèna, ele boe ka loko Misraim ètu Sinai, do ele boe kahèi kacanga nèti loko Nil re bèka dhimu.

* 18:6 Lii Ibrani peka na, ‘more tarigu tèlu seah’. Tèlu seah èèna, sama kahèi ca saku tarigu (20-25 kilo).

* 19:1 Uru-uru sèra, hèbꞌa tedhe kota jꞌajꞌi mi era dhèu-dhèu heka madhèdi ho pamaꞌète lii, aa era dhu rèngu pake ho padhue-padhai.

† 19:38 Èèna na, dhèu Moab dènge dhèu Amon sèra pajꞌèra taruu dhèu Israꞌel sèra.

* 21:14 Lodꞌo èèna, umur Ismael canguru èpa tèu risi le. Ladhe ètu Sasuri Lii Lolo dhu Uru Tèka 16:16; 21:5, 8.

† 21:31 Madhutu lii Ibrani, Beer Syeba sasoa na bisa ‘madha èi dame’, bisa ‘madha èi kalua hua iia’, bisa ‘madha èi pidhu’, dènge bisa ‘madha èi soo-subha’.

‡ 21:33 Ajꞌu tamareska aadꞌo ètu rai Sona Baꞌi dènge ètu Dhao. Ajꞌu èèna, mamuri rai mango, te ngaa rèu na mangèru taruu. Amo na maso dꞌai marèma ètu roꞌa rai. Kahibꞌi raꞌa rèu na.

* 22:14 Madhutu lii Ibrani, peka na, Yahova Yire, sasoa na, ‘Pe Lamatua sadia tèke ngaa dhu parluu.’

* 24:2-3 Madhutu lii Ibrani, peka na, “Tao kacui-aai èu mi dꞌara sanga jaꞌa.” Sasoa na, subha madhe.

† 24:10 Madhutu lii Ibrani, ngara era èèna, Aram-Naharaim. Limuri ne, era èèna ètu Siria re bèka badae.

‡ 24:22 Madhutu lii Ibrani, peka na, ‘kadheli sahènga hualaa èèna, babia na ca tenga syekel (nuka 6 bajꞌu)’. Aa kanau dua sèra, babia ra ‘10 syekel (nuka 114 bajꞌu)’.

✡ 25:18 Lii Lolo dhu Uru Tèka 16:12

* 25:20 Padan Aram èèna, nuka Mesopotamia, ètu ca bèka badae dꞌara rai Siria.

† 25:31 Madhutu adꞌa rèngu, ana mone uuru, gati madha ama na, aa abhu pusaka ae risi nèti ari na si.

✡ 26:3-4 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 3:25, Galati 3:8

* 26:33 Madhutu lii Ibrani, Syeba sasoa na bisa ‘subha’, bisa ‘pidhu’, bisa ‘kalua mèngi’. Madhutu lii Ibrani, Beer sasoa na ‘madha èi’.

* 28:2 Padan Aram èèna, nuka Mesopotamia, ètu dꞌara negara Siria re badae, padètu-dètu dènge Irak. Haran èèna, kota ètu Padan Aram.

✡ 28:4 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 3:25, Galati 3:8

✡ 28:14 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 3:25, Galati 3:8

✡ 28:17 Yohanis 1:51

* 29:17 Lii Ibrani ètu neꞌe, mèu iia boe.

† 29:32 Madhutu lii Ibrani, ‘Ruben’ sasoa na ‘mèdhi, abhu ana’. Aa lii na oe sama sèmi lii èci, dhu sasoa na ‘na ladhe nèdhi sasusa jaꞌa’.

‡ 29:34 Lewi sasoa na ele boe ‘paꞌèki’, do ‘paliku padètu-dètu’.

* 30:32 Uru èèna, dhèu pangee kahibꞌi-kalèbho dhu pudhi, dhu beꞌa. Rèngu sèra ae. Aa kahibꞌi-kalèbho dhu mèdhi, karehe. Te ngaa rèngu se, ciki di. Kahibꞌi-kaꞌia dènge kalèbho dhu katèdꞌa aa dhu karata sèra, ciki ooꞌe di.

* 31:27 Madhutu lii Ibrani peka na, ‘sodꞌa pake dènge dere iiki aa dènge alat musiik dhu pake dhari sanár’.

† 31:47 Madhutu lii Aram, Yegar Sahaduta sasoa na ‘hadhu sakasii’. Madhutu lii Ibrani, Galeed sasoa na ‘hadhu sakasii’ kahèi.

* 35:4 Uru èèna, ètu ate-ate se, abhu rupa mèdha sogo-tagu rèngu.

† 35:10 Israꞌel sasoa na ‘dhu palèka dènge Lamatua’.

‡ 35:21 Sasuri dhu uru tèka, peka na, ‘Israꞌel’. Israꞌel dènge Yakob èèna, dua ngara dhu hia mi ca dhèu.

* 37:3 Madhutu lii Ibrani, sasoa na bisa ‘kodho madhera dhu rupa-rupa warna’, aa bisa kahèi ‘kodho madhera dhu saraga’ nuka kodho madhera dènge kaꞌae madhera.

† 37:28 a: Sasuri lii Ibrani ae ka dhu peka, na, ‘dhèu nèti rai Midian’. Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe peka na dhèu Midian sèra dènge dhèu Ismael sèra, dua ngara, te ngaa ca suku. Rèngu sèra jꞌajꞌi ana-èpu Ismael, aa rèngu pea ètu rai Midian. (Ladhe ètu Tuka Pamaꞌète Lii 8:22-24). Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe hari dhu peka na, dhèu Midian dènge dhèu Ismael sèra jꞌajꞌi nèti dua suku, te ngaa rèngu sama-sama dhèu dꞌaga.

‡ 37:28 b: Dhèu dꞌèlu-mèu sèra peka na, taa èèna, ra biasa pahia ènu dhu ngèru era, dènge kabꞌua dua nguru doi pudhi. Sasuri lii Ibrani peka na doi pudhi èèna sikel.

§ 37:34 Yakob ciu kodho ètu ngiꞌu na, ka na pake karo, sama sèmi dhèu Yahudi biasa pake ètu dꞌara mamadhe.

* 37:36 Alkitab madhutu lii Ibrani peka ètu ayat neꞌe, na, dhèu dꞌaga sèra, ‘dhèu Midian’.

* 38:12 Madhutu adꞌa rèngu, ladhe dhèu èmu ra madhe, rèngu bisa boe kalua èmu, dènge pake mèdha-papake susa. Toke dꞌai pèri-pèri hèru.

* 41:43 Lii Ibrani dhu asli, sasoa na bisa ‘pacudꞌu’, do ‘pakabua’ kahèi.

† 41:45 Ngara kota On madhutu lii Yunani, ‘Heliopolis’.

‡ 41:52 Ètu dꞌara lii Ibrani, Efraim sasoa na ‘abhu ana’, do ‘rai hèu mèngi’, do ‘asa ae’.

* 42:5 Sasuri madhutu lii Ibrani peka na, ‘ana-ana Israꞌel se’. Te ngaa Yakob dènge Israꞌel ne, ngara nèti ca dhèu.

† 42:38 Sasuri lii Ibrani peka na, “toke dꞌai jaꞌa puru asa Sheol (èèna era dhèu madhe sèra)”.

* 43:11 Sasuri madhutu lii Ibrani peka na, ‘shaqed’. Isi na èci èèna ka dènge isi kanari.

† 43:32 Dhèu Masir madenge dènge dhèu Israꞌel, lula dhèu Israꞌel dhèu jꞌaga kahibꞌi-kalèbho.

* 45:10 Rai Gosen èèna, ngara era èci ètu rai Masir.

† 45:21 Madhutu sasuri dhu uru-uru sèra, peka na “ana-ana nèti Israꞌel sèra madhutu lii paredha dhèu aae.” Israꞌel ne, ngara leo nèti Yakob.

* 46:1 Sasuri lii Ibrani peka na, “Israꞌel paꞌèra ka mèdha ra, ka ra pakèdꞌi”.

† 46:5 Sasuri lii Ibrani peka na, “Ana-ana Israꞌel rèti dènge ama ra Yakob.”

‡ 46:8 Sasuri lii Ibrani peka na, “ana-èpu Israꞌel”.

* 47:21 Abhu sasuri lii Ibrani dhu peka kahèi na “Yusuf pidha eele dhèu aaꞌi-aaꞌi ra asa dꞌara kota.”

* 48:8 Sasuri lii Ibrani peka na “Israꞌel padhai lii”.

† 48:12 Sasuri lii Ibrani peka na, “Yusuf paꞌeso ana na nèti talora aae kètu urutuu Yakob.”

‡ 48:16 Sasuri lii Ibrani peka na, “Jaꞌa manèngi sèna ka ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga mai ho pakajꞌèu nèti jaꞌa rupa-rupa jꞌajꞌèra.” Te ngaa abhu kahèi dhèu dꞌèlu-mèu peka na, Ama Lamatua ka dhu padꞌelo iisi Na, ropa Na pake ana pajuu na nèti sorga mai ho patalale Yakob nèti rupa-rupa jꞌajꞌèra. Ladhe ètu Lii Lolo Uuru 16:7; 21:17; 22:11,15.

✡ 49:10 Mateos 1:3

* 49:14-15 Madhutu lii Ibrani, pake dua sasoa: “bhèjꞌi ètu talora dua era” dènge “jꞌunu ètu talora dua mèdha pasaa”.

† 49:22 Sasuri lii madhutu Ibrani ètu dꞌara ayat ne, mèu iia boe. Abhu dhèu mèu peka na, ‘ajꞌu dhu loro’, aa cahagꞌe hari na ‘badha keledꞌei’.

Mateos

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Lii lolo Beꞌa nèti Lamatua Yesus

madhutu sasuri Mateos

1

Jꞌajꞌajꞌi nèti Lamatua Yesus

(Lukas 3:23-38)

1-2 Sasuri ne, lole jꞌara mamuri nèti Yesus Kristus, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua padhadha mema ho neo pua mai. Yesus ne, ana-èpu dhèu aae Daud dènge Abraham.

Karèi nèti Abraham toke dhèu aae Daud, abhu 14 (canguru èpa) bèi-baki. Kabhia Na sèmi neꞌe:

Abraham matana Isak,

Isak matana Yakob,

Yakob matana Yahuda dènge aꞌari na,

3 Yahuda matana Peres dènge Sera (ina ra, ngara na Tamar)

Peres matana Herson,

Herson matana Ram,

4 Ram matana Aminadab,

Aminadab matana Nahason,

Nahason matana Salmon,

5 Salmon matana Boas (ina na, ngara na Rahab)

Boas matana Obet (ina na, ngara na Rut),

Obet matana Isai,

6 Isai matana Daud.

7-11 Nèti Daud toke lodꞌo dhu ra babège suku Israꞌel asa Babel, abhu hari 14 (canguru èpa) bèi-baki, nuka:

Daud matana Soleman (ina na, uru èèna dhèu èmu Uria).

Soleman matana Rehabeam,

Rehabeam matana Abia,

Abia matana Asaf,*

Asaf matana Yosafat,

Yosafat matana Yoram,

Yoram matana Usia,

Usia matana Yotam,

Yotam matana Ahas,

Ahas matana Heskia,

Heskia matana Manase,

Manase matana Amos,†

Amos matana Yosias,

Yosias matana Yekonya dènge ari na, lodꞌo babège si asa Babel.✡

12-16 Lodꞌo babège si asa Babel, toke dꞌai rara iisi Yesus, abhu 14 (canguru èpa) bèi-baki, nuka:

Yekonya matana Saltiel,

Saltiel matana Serubabel,

Serubabel matana Abihut,

Abihut matana Elyakim,

Elyakim matana Asor,

Asor matana Sadok,

Sadok matana Akim,

Akim matana Eliut,

Eliut matana Eliasar,

Eliasar matana Matan,

Matan matana Yakob,

Yakob matana Yusuf,

Yusuf ne, dhèu èmu Maria. Maria ne ka dhu nara iisi Yesus Kristus.

17 De karèi nèti Abraham toke Daud, abhu 14 (canguru èpa) bèi-baki; nèti Daud toke lodꞌo ra babège si asa Babel abhu 14 (canguru èpa) bèi-baki; aa nèti lodꞌo ra babège si asa Babel dꞌai Maria nara iisi Yesus, abhu 14 (canguru èpa) bèi-baki.

Maria nara iisi Lamatua Yesus

(Lukas 2:1-7)

18 Lii lolo Maria nara iisi Yesus sèmi neꞌe ka:

Maria dhu tunanga le dènge Yusuf. Dua ra paꞌèci rèdhi mèka sama sèmi dhèu èmu-kamali, te ngaa teꞌa boe na, Maria dhu dènge le babia nèti Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci.✡ 19 Ropa Yusuf neꞌa, ka na neo pamaꞌète lii rèngu dua ra. Te ngaa na dꞌèi boe pamakae Maria ètu madha dhèu ae, lula nèngu ne ca dhèu dhu dꞌara mola. Nèti èèna ka, na neo pamau eele lii rèngu ne.

20 Te ngaa lodꞌo dhu na pangee era, dꞌara ca mèda sa, ka nèngu nii. Ètu dꞌara nii ne, ladhe nèdhi ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga mai peka dènge ne, aku nèngu na, “Yusuf! Èu ne, ana-èpu dhèu aae Daud. Èu mage makae leo dènge Maria. Te ana dhu na kadꞌo èèna, jꞌajꞌi nèti Roh Ama Lamatua. 21 Bèli-camèdꞌa Maria nara iisi ana mone ca dhèu. Aa èu hudꞌi pangare Ne, Yesus, te Nèngu ka dhu patabuli dhèu unu Ama Lamatua nèti koasa sasala-sasigo ra.”‡ ✡

22 Jꞌara ne jꞌajꞌi sèmi èèna, lula Ama Lamatua dhu peka mema nèti uru ka, re dhèu nèti lii padhai Na, ngara na Yesaya, dhu suri, peka na,

23 “Mi nanene! Bèli-camèdꞌa abhu ana bhèni ca dhèu dhu kalora iisi,

teꞌa boe na, nèngu dhu dènge babia le.

Èèna na nara iisi Ana Mone ca dhèu.

Ka ra pangare Ne, Imanuel.”

(Lii Ibrani, ‘Imanuel’ sasoa na:

Ama Lamatua bera-bera dènge èdhi.)✡

24 Ropa nii èle, Yusuf kèdꞌi nèti bhèjꞌi na. Ka na madhutu ka lii padhai Ama Lamatua dhu na tadèngi ètu dꞌara nii deo na. Ka nare Maria jꞌajꞌi dhèu èmu na. 25 Te ngaa na jꞌunu paꞌèci boe dènge Maria, toke Maria nara iisi aaꞌi. Nara iisi nare ka, Yusuf pangare Ana ne, Yesus.✡

2

Dhèu dhu dꞌèlu-mèu ladhe hua-hètu, mai tenge Yesus

1 Lodꞌo rara iisi Yesus ètu rae Betlehem, ètu propensi Yudea, dhèu aae Herodes dhu nèdꞌu paredha ètu èèna. Lodꞌo èèna, dhèu pèri-pèri nèti era kajꞌèu, mai nèti bèka dhimu asa kota Yerusalem. Rèngu se, dhu reꞌa mèu ladhe hua-hètu. 2 Ropa ra dꞌai Yerusalem dhèu se pakarèi, aku rèngu na, “Dhèu Aae nèti dhèu Yahudi, dhu heka rara iisi hiu èèna, era na buli mia, ee? Jiꞌi ngèdhi hua-hètu cue ètu bèka dhimu, dhu jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, rara iisi le Nèngu. Nèti èèna ka, jiꞌi mai neo pahaha iisi mi Nèngu.” 3 Ropa dhèu aae Herodes tadèngi lii neꞌe, hèia dꞌara na susa. Nèti èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu Yerusalem sèra, dꞌara ra susa kahèi.

4 Èle èèna ka, dhèu aae Herodes paroa nare kètu agama Yahudi dènge mese agama aaꞌi-aaꞌi sèra, ka na karèi si, peka na, “Miu peka sèku dènge jaꞌa la! Kristus, dhu Ama Lamatua padhadha tèke èèna, rara iisi Ne ètu mia?”

5 Hèia ra dhaa, aku rèngu na, “Ètu rae Betlehem, propensi Yudea. Te ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Mika, dhu suri tèke le karèi nèti uru ka, na:

6 ‘Wee! Miu dhèu Betlehem ètu propensi Yudea sèra.

Baku pangee na, rae miu ne,

ca rae iiki dhu dhèu ige boe.

Te bèli-camèdꞌa dhèu kapai ca dhèu cèu mai nèti rae neꞌe.

Èèna na Nèngu jꞌajꞌi dhèu madhenga mi dhèu Jaꞌa, dhèu Israꞌel.’ ”✡

7 Ropa tadèngi nare sèmi èèna, hèia dhèu aae Herodes paroa mau-mau dhèu dhu dꞌèlu-mèu ladhe hua-hètu sèra. Ka na karèi, na, “Lodꞌo mia miu ladhe mèdhi hua-hètu ne cèu ètu dedha-liru?” Hèia ra peka dènge ne. 8 Èle ka, na hia si lasi asa Betlehem. Na moa dènge ra, peka na, “Lami ho tenge palème era, ètu mia Ana ne. Ladhe miu rage, na, lèpa hari mai sèna ka peka dènge jaꞌa. Te jaꞌa neo laku pahaha iisi mi Nèngu kahèi.”

9 Ropa tadèngi rare lii padhai dhèu aae, hèia lasi dènge ka. Kacaꞌa laa, rèngu rèdhi hari hua-hètu dhu uru èèna rèdhi ètu bèka dhimu. Hua-hètu ne cèu ètu madha rèngu, na kako uru nèti rèngu, hèia tèja ètu dedha era Ana ne pea.

10 Ropa rèdhi, hèia ra karejꞌe titu kèna. 11 Èle ka lasi asa dꞌara èmu, hèia ladhe rèdhi Ana ne dènge ina Na Maria. Hèia ra patitu kètu urutuu ho pahaha iisi mi Ana ne. Ka dhèu se bhoke mèdha dhu kabꞌua rèti hia Ana ne. Ra hia hualaa, kemenyan dènge raa ajꞌu hèu mèngi.

12 Nèbhu boe, ka dhèu se abhu nii nèti Ama Lamatua, peka na, “Lami ia ka asa dhèu aae Herodes.” Nèti èèna ka, ra lèpa hari asa rai rèngu re jꞌara leo.

Yusuf si rai asa Masir

13 Lodꞌo dhèu dꞌèlu-mèu ladhe hua-hètu se lèpa, hèia ana pajuu Lamatua èci nèti sorga, mai peka dènge Yusuf ètu dꞌara nii, aku nèngu na, “Yusuf! Pakèdꞌi dènge ka dꞌara lai-lai ne! Mèti Ana ne dènge ina Na lami asa Masir. Pea ètu nèi, toke Jaꞌa peka dꞌai lodꞌo mia miu lèpa hari. Te dhèu aae Herodes tenge jꞌara ho pamadhe Ana ne!”

14 Hèia Yusuf kèdꞌi nèti bhèjꞌi. Ka mèda èèna kahèi, nèti dhèu èmu na dènge Ana ne, rai lasi asa Masir. 15 Ra pea ètu nèi toke dhèu aae Herodes madhe. Jꞌara èèna, nuka sèmi ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Hosea, suri tèke karèi nèti uru ka, na,

“Jaꞌa paroa hari Ana Ku, ho lèpa ka nèti Masir.”✡

Dhèu aae Herodes pamadhe ana iiki ae-ae ètu Betlehem

16 Ropa dhèu aae Herodes neꞌa nare, na, dhèu dꞌèlu-mèu ladhe hua-hètu sèra leko-monya ne, hèia na nasa titu kèna. Na paredha sordadꞌu na sèra, aku nèngu na, “Lami asa rae Betlehem nèi, aa asa rae-rae leo dhu padètu ètu èèna. Pamadhe aaꞌi ana mone iiki dhu dua tèu asa haha mai.” Herodes hia paredha ne, lula na sanèdꞌe lii lolo nèti dhèu dꞌèlu-mèu sèra. Na ige karèi nèti rèngu rèdhi hiu-hiu hua-hètu cèu ètu dedha-liru.

17 Jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi madhutu ngaa dhu dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yermia, suri tèke, peka na,

18 “Abhu lii tangi dènge lii roma iisi dhèu nèti kota Rama.*

Rahel tangi dꞌara pèdꞌa,

lula ana-ana na madhe aaꞌi.

Na dꞌèi boe ca dhèu sa mai pamako ne,

lula ana-ana na, aadꞌo heka ca dhèu sa.”✡

Yusuf si lèpa nèti rai Masir

19 Nèbhu-nèbhu ka, dhèu aae Herodes madhe. Lodꞌo èèna, Yusuf si ètu Masir era. Hèia Ama Lamatua pua ana pajuu Na ca dhèu mai nèti sorga, padꞌelo rèhu na mi nèngu ètu dꞌara nii. 20 Ana pajuu ne lii, aku nèngu na, “Yusuf! Kèdꞌi ka! Mèti ka Ana ne dènge ina Na asa Israꞌel. Te dhèu dhu neo pamadhe Ana ne, madhe le.” 21 Ropa tadèngi nare, hèia Yusuf kèdꞌi. Èle ka nèti si asa rai Israꞌel.

22 Te ngaa ropa Yusuf tadèngi na, Arkalaus, ana dhèu aae Herodes, dhu jꞌajꞌi dhèu aae limuri ne ètu propensi Yudea, ka na madhaꞌu laꞌe asa Yudea. Èle èèna ka, Ama Lamatua peka hari dènge ne ètu dꞌara nii, na, “Yusuf, èu baku pea ètu Yudea.” Nèti èèna ka, lasi pea asa propensi Galilea, 23 ètu rae Nasaret. Dènge jꞌara ne lii padhai Ama Lamatua lèke tareꞌa, nuka sèmi ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Na suri tèke, na “Bèli-camèdꞌa dhèu paroa Ne, Dhèu Nasaret.”✡

3

Yohanis tuka sarani ajꞌa-nori dhèu

(Markus 1:1-8, Lukas 3:1-18, Yohanis 1:19-28)

1 Lodꞌo Yesus dhu kapai le, hèia Yohanis tuka sarani mulai ajꞌa-nori dhèu ètu era dhu dhèu pea boe ètu propensi Yudea. 2 Na ajꞌa peka na, “Aꞌari pasue! Miu hudꞌi mangaku aa tèke eele ku sasala-sasigo miu, ho lèpa asa Ama Lamatua. Te limuri ne dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.”✡

3 Uru èèna, ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yesaya, suri le lula-nèti Yohanis ne, aku nèngu na,

“Bèli-camèdꞌa abhu dhèu paꞌoo-parodha ètu dꞌara mamoo, peka na,

‘Dhèu aaꞌi-aaꞌi paꞌèra sèna ka tao pabeꞌa jꞌara,

ho sèmi mamai Ama Lamatua!

Tao pamola jꞌara hia Ne!’ ”✡

4 Jꞌara mamuri Yohanis ne, ca ropa dènge dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru sèra. Mèdha-papake na tao nèti rèu badha onta. Dhari hake na nèti kaꞌuri badha. Ngangaꞌa na, kabara dènge dhua nasu oni.✡

5 Lodꞌo èèna, dhèu ae mai neo paraga dènge Yohanis. Rèngu mai nèti kota Yerusalem, nèti kabarai propensi Yudea aaꞌi-aaꞌi, dènge nèti rae-rae dhu dètu loko Yarden. 6 Ra bhoka dꞌara ra, aa mangaku sasala-sasigo aaꞌi-aaꞌi, èle ka Yohanis sarani si ètu dꞌara loko Yarden.

7 Lodꞌo èèna, dhèu ae nèti partei agama Parisi dènge dhèu partei agama Saduki, lasi asa era èèna kahèi, manèngi Yohanis sarani si. Te ngaa ropa Yohanis ladhe nèdhi si, hèia na jèke si, peka na, “Heeh! Miu se cakaraa mege dhu kapodꞌe-kabèli. Bèli-camèdꞌa Ama Lamatua huku mi, lula tatao miu dhu bhelu-katubꞌa sèra. Mage mi pangee na, miu bisa rai nèti hahuku Na.✡ 8 De beꞌa risi miu lèpa sa Ama Lamatua, aa tèke eele sasala miu sèra. Èle na, tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa, sèmi ajꞌu dhu hua beꞌa. 9 Mage mi pangee na, miu se abhu mamuri, lula jꞌajꞌi ana-èpu Abraham. Mi sanèdꞌe lii jaꞌa, ee! Te Ama Lamatua bisa tao hadhu se jꞌajꞌi ana-èpu Abraham kahèi.✡ 10 Baku pamudꞌe! Te abhu dhu kèpe mema kataka, paꞌèra patue aaꞌi-aaꞌi ajꞌu dhu hua beꞌa boe, sèna ka core asa dꞌara ai.✡

11 Limuri ne, jaꞌa sarani miu pake èi, ho jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, miu se tèke eele sasala-sasala miu. Te ngaa pe abhu ca Dhèu dhu kapai risi nèti jaꞌa, bèli-camèdꞌa mai. Masi ka jꞌajꞌi ana pua-paleha Na, jaꞌa nia boe sa hèi. Èèna na, Nèngu papènu dꞌara miu dènge Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci. Nèngu tao miu jꞌajꞌi mola-mèci kahèi, sama sèmi dhèu pake ai ho bhubhu maruru.* 12 Te Nèngu dhu nèdꞌu kokotai dènge laludhu ètu dꞌara, ho neo tatai eele èto na. Èle èèna, Na bhori laludhu asa dꞌara soka. Te ngaa èto sèra, Na dutu asa dꞌara ai dhu heo robhe-robhe dhu madhe boe.”

Yohanis sarani Lamatua Yesus

(Markus 1:9-11, Lukas 3:21-22)

13 Lodꞌo èèna, Yesus puru mai nèti Galilea, laꞌe asa loko Yarden. Na mai sèna ka manèngi Yohanis sarani Ne. 14 Te ngaa Yohanis noꞌo boe. Na pabꞌala peka na, “Tasamia ka jaꞌa sarani Èu? Sale ne, sina ma? Hudꞌi Èu ku dhu sarani jaꞌa. Te èèna ka dhu jaꞌa parluu!”

15 Te ngaa Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Pangee ia ka. Te ngaa doe neꞌe, hudꞌi laa èu di dhu sarani Jaꞌa. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, èdhi tao madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.”

Ropa tadèngi nare, ka Yohanis bꞌala, aku nèngu na, “Sadꞌi aku Èu” Hèia Yohanis sarani Yesus.

16 Ropa sarani èle, ka Yesus kalua nèti dꞌara loko. Cagꞌagꞌa laa, liru bhoke eele. Hèia ladhe nèdhi Roh Ama Lamatua puru mai, nuka sèmi koro jꞌaha dhu mai tèka mi Nèngu. 17 Hèia ra tadèngi lii Ama Lamatua nèti dedha-liru, peka na,

“Nèngu ne, Ana pasue Jaꞌa.

Nèngu pakarejꞌe taruu dꞌara Jaꞌa.”✡

4

Dhèu aae nidhu dadugu-rariu Lamatua Yesus

(Lukas 4:1-13, Markus 1:12-13)

1 Èle ka, Roh Ama Lamatua nèti Yesus asa dꞌara mamoo, sèna ka dhèu aae nidhu sèku Ne.✡ 2 Ètu era neꞌe, Yesus naꞌa-ninu boe èpa nguru lodꞌo mèu-mèda. Hèia Na manganga titu kèna. 3 Ropa Na manganga sèmi èèna, hèia dhèu aae nidhu mai sèku Ne, peka na, “Èu ne tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua, do? Ladhe tareꞌa, na, paredha hadhu se, ho jꞌajꞌi ngangaꞌa.”

4 Te ngaa Yesus dhaa, na, “Dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na:

‘Dhèu rai-haha mamuri mesa boe nèti ngangaꞌa di.

Te ngaa rèngu hudꞌi nanene ku Lii Holo-Nori Ama Lamatua,

aa tao madhutu dadꞌèi Na kahèi.’ ”✡

5 Ka dhèu aae nidhu nèti Yesus asa kota Yerusalem, kota Lamatua dhu mola-mèci èèna. Èle ka, na nèti Yesus asa era dhu dedha risi ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. 6 Hèia nidhu ne, peka, “Ladhe Èu ne tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua, Èu ridhu sèku asa haha nèi. Te dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, na,

‘Pe Ama Lamatua pua ana pajuu nèti sorga,

sèna ka jꞌaga Èu.’

Aa ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, dhu suri kahèi,

‘Pe ra kanata ai ra, ho sibhe Èu,

sèna ka ngiꞌu Èu pèdꞌa boe, aa haga Èu goi lèke boe hadhu sa hèi.’ ”✡

7 Te ngaa Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Abhu kahèi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, dhu peka na,

‘Ama Lamatua èèna, Lamatua èu.

De èu baku pua Ne pake koasa Na, sèna ka padꞌelo bukti, peka na,

Nèngu èèna, tareꞌa-reꞌa Ama Lamatua.’ ”✡

8 Èle èèna ka, dhèu aae nidhu ne nèti hari Yesus asa kolo ledhe dhu dedha aae. Hèia na padꞌelo aaꞌi saraga dènge babeꞌa negara aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. 9 Ropa na padꞌelo nare, hèia dhèu aae nidhu ne peka, aku nèngu na, “Sadꞌi Èu patitu kètu urutuu, sèna ka pahaha iisi mi jaꞌa, pe jaꞌa hia aaꞌi seꞌe se mi Èu.”

10 Te ngaa Yesus jèke ne, peka na, “He, nidhu! Pakajꞌèu nèti era neꞌe ne! Te Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, suri na,

‘Èu hudꞌi pahaha iisi mi Ama Lamatua,

aa èu ne hudꞌi sabꞌa ku dhoka hia Nèngu di.’ ”✡

11 Ropa dhèu aae nidhu tadèngi lii ne, hèia na tèke eele Yesus. Te ngaa ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga mai uri Ne.

Lamatua Yesus mulai ajꞌa-nori dhèu ètu Galilea

(Markus 1:14-15, Lukas 4:14-15)

12 Tèu èèna, dhèu aae Herodes pamaso Yohanis tuka sarani asa dꞌara èmu bèdho. Ropa Yesus tadèngi, hèia Na lèpa asa Galilea.✡ 13 Laꞌe asa rae Na Nasaret, èle ka laꞌe taruu pea ètu rae Kapernaum. Rae èèna ètu sebhe dano Galilea, ètu rai Sebulon dènge Naftali.✡ 14 Dènge jꞌara ne, Na tao madhutu ngaa dhu dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yesaya, suri tèke, peka na,

15 “Rai Sebulon dènge rai Naftali

dhu padètu dènge dano Galilea ètu sebhe haa loko Yarden.

Dhèu Yahudi boe pea ètu era sèra kahèi.

16 Rèngu dhu mamuri ètu dꞌara maroga,

te ngaa limuri ne, rèdhi le saraa.

Aa saraa ne heo le

palème mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tadhe mèka Ama Lamatua.”✡

17 Karèi nèti lodꞌo èèna, Yesus mulai ajꞌa-nori dhèu, peka na, “Miu hudꞌi soro kabodho aa tèke eele sasala-sasigo miu, ho mamuri ka dènge mola-mèci! Te limuri ne dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa le jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.”✡

Lamatua Yesus paroa nare dhèu sabꞌa dhasi dhèu èpa ho madhutu Ne

(Markus 1:16-20, Lukas 5:1-11)

18 Ca tèka, Yesus kako re sebhe dano Galilea. Na paraga dènge dhèu dua dhu paꞌaꞌari. Èci ngara na Simon, dhu tema paroa ne, Petrus. Aa ari na, Anderias. Dua ra dhu pèku iꞌa ètu dano Galilea, lula dua ra dhèu sabꞌa dhasi. 19 Hèia Yesus paroa si, aku Nèngu na, “Mai ku madhutu Jaꞌa! Miu biasa tenge iꞌa, te ngaa limuri ne Jaꞌa neo ajꞌa miu ho jꞌajꞌi tuka tenge dhèu.” 20 Ropa ra tadèngi rare, hèia dua ra tèke eele dènge ka pèku ra, lasi madhutu Yesus.

21 Èle ka, Yesus kako hari ciki, hèia ladhe nèdhi ana Sabadeus, dhèu dua. Aꞌa, ngara na Yakobis, aa ari na, Yohanis. Dua ra dhu lalau paie pèku ètu dedha koha sama-sama dènge ama ra. Hèia Yesus paroa dua ra, sèna ka madhutu Ne. 22 Ropa ra tadèngi rare, hèia ra tèke eele ama dènge koha ra, lasi madhutu Ne.

Lamatua Yesus ajꞌa-nori dhèu, aa puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa

(Lukas 6:17-19)

23 Èle ka, Yesus si kako palème propensi Galilea, ho Na ajꞌa-nori dhèu ètu dꞌara èmu sabajꞌa dhèu Yahudi. Na ajꞌa Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua, aa Na peka jꞌara-jꞌara tasamia, sèna ka dhèu bisa madhutu paredha Ama Lamatua. Aa Na puri-paꞌèle kahèi dhèu nèti rupa-rupa papèdꞌa-tarègu.✡ 24 Nèbhu boe ka, tatao Yesus ne dhèu lolo palème toke dꞌai propensi Siria aaꞌi-aaꞌi. Hèia dhèu rèti dhèu ra dhu lèke rupa-rupa papèdꞌa asa Yesus. Dhèu se rèti kahèi dhèu dhu nidhu tao, dhu hujꞌu kahibꞌi, dènge dhu karuku. Ka Na puri-paꞌèle aaꞌi si. 25 Lodꞌo èèna, dhèu ae-ae mai madhutu Ne. Dhèu se mai nèti propensi Galilea, aa nèti rai Canguru Kota, dhu ra peka na, Dekapolis. Dhèu cahagꞌe mai nèti kota Yerusalem, nèti propensi Yudea, aa nèti cabèka dhimu loko Yarden.

5

Lamatua Yesus ajꞌa-nori dhèu ètu ledhe

1 Ropa Yesus ladhe nèdhi dhèu ae-ae mai madhutu Ne, hèia Na caꞌe laꞌe asa ledhe iiki cue, ka Na madhèdi ètu èèna. Ana-ana madhutu dhu Na hagꞌe nare sèra, mai padètu sèna ka nanene Ne. 2 Hèia Na ajꞌa-nori si, peka na,

Dhèu dhu tareꞌa-reꞌa abhu aꞌoto

(Lukas 6:20-23)

3 “Dhèu kasia, rèngu oto,

lula Ama Lamatua mesa Na, ka Dhèu Aae rèngu dhu hua iia.

4 Dhèu dhu ètu dꞌara sasusa, rèngu oto,

lula Ama Lamatua mesa Na ka dhu pamahoꞌo dꞌara si.✡

5 Dhèu haha oto,

lula rèngu ka dhu bèli-camèdꞌa sèmi rare mèngi-nale aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua moa tèke.✡

6 Dhèu dhu dꞌara kateme dènge Ama Lamatua, rèngu oto,

lula èèna na, Nèngu ka dhu hia si ngaa dhu ra neo.✡

7 Dhèu dhu padꞌelo rasa kasia mi dhèu leo, rèngu oto,

lula èèna na, Ama Lamatua kasia rèngu kahèi.

8 Dhèu dhu dꞌara mola-mèci, rèngu oto,

lula èèna na, rèngu unu ra ladhe rèdhi Ama Lamatua.✡

9 Dhèu dhu tema padame dhèu, rèngu oto,

lula èèna na Ama Lamatua ka dhu peka na, ‘Rèngu seꞌe ka, ana Jaꞌa.’

10 Dhèu dhu pasae jꞌajꞌèra, lula ra madhutu Ama Lamatua, rèngu oto,

lula Lamatua mesa Na ka, Dhèu Aae rèngu dhu hua iia.✡

11 Ladhe dhèu leo pajꞌèra miu, lula miu madhutu Jaꞌa, miu oto kahèi. Ladhe dhèu padhai kakedꞌu miu, aa lole paꞌele iie kolongara miu, miu oto kahèi.✡ 12 Masi ka sèmi èèna, te ngaa miu hudꞌi pakasee iisi aa pakarejꞌe dꞌara, lula Ama Lamatua dhu sadia nare le pala dhu ae hia miu ètu sorga. Te ngaa sanèdꞌe! Mesa boe miu di dhu dui jꞌajꞌèra sèmi èèna, te lodꞌo uru sèra dhèu dhu pajꞌèra le kahèi dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua.”✡

Dhèu dhu madhutu Lamatua Yesus, nuka sèmi masi dènge saraa

(Markus 9:50, Lukas 14:34-35)

13 “Ladhe èdhi dꞌèi sèna ka ngangaꞌa jꞌajꞌi beꞌa, na, èdhi tao ku masi. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu mamuri ètu rai-haha ne, rèngu parluu miu. Te ngaa ladhe masi sèro heka, gaguna na, ngaa? Dhoka core eele di ètu jꞌara, ho dhèu jꞌèli ne.✡

14 Miu hudꞌi mamuri ku sèmi labhu kahèi, sèna ka dhèu ae bisa ladhe rèdhi miu dènge beꞌa. Miu hudꞌi heo loꞌa-loꞌa ku, nuka sèmi kota ètu kolo ledhe, dhu dhèu aaꞌi-aaꞌi ladhe rèdhi ne.✡ 15 Ladhe dhèu paheo labhu iiki, ra saguru boe ne dènge èru rai, te ngaa ra padhèdi labhu ne ètu era dedha, ho pasaraa aaꞌi dꞌara èmu.✡ 16 Miu hudꞌi mamuri ku sèmi èèna. Mamuri miu hudꞌi saraa ku, sèna ka dhèu leo ladhe rèdhi mamuri miu dhu beꞌa. Ropa dhèu ladhe rèdhi mamuri miu sèmi èèna, ra dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama Lamatua, peka na, ‘Ira ii! Ama miu ètu sorga, kapai titu kèna, nga!’ ”✡

Mamai Lamatua Yesus, sèna ka pamèci atora Ama Lamatua

17 “Mage miu pangee na, mamai Jaꞌa asa rai-haha ne, sèna ka tao eele atora Ama Lamatua dhu pangèdꞌu mi Musa. Aa baku pangee na, Jaꞌa pusi-pahae boe dènge ngaa dhu uru èèna, dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua peka tèke le. Te mamai Jaꞌa ne, sèna ka pamèci jꞌara aaꞌi-aaꞌi, nuka sèmi mia dhu ra peka tèke. 18 Nèti èèna ka, nanene paie-iie! Liru dènge rai-haha bisa mèka laho aaꞌi, ladhe aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi mèka madhutu atora Ama Lamatua. Masi ka ca katèdꞌa èèna ka, bisa boe ele nèti atora se.✡ 19 Nèti dhèu unu Ama Lamatua aaꞌi-aaꞌi, ladhe abhu dhu sisu atora Ama Lamatua, lula na pangee, na, ‘Atora ne, ana iiki-iiki di, de gaguna na aadꞌo!’ Hèia na ajꞌa sèmi èèna kahèi mi dhèu leo, pe Ama Lamatua ètu sorga, tao ne jꞌajꞌi mi ca dhèu ana iiki. Te ngaa bagi mi dhèu dhu tao madhutu aaꞌi atora Ama Lamatua, hèia na ajꞌa-nori dhèu leo sèmi èèna, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua pakabꞌua ne. 20 Parcaya la Jaꞌa! Miu hudꞌi mamuri mola, risi nèti mese agama dènge dhèu partei agama Parisi sèra. Ladhe aadꞌo, na, miu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.”

Lamatua Yesus ajꞌa-nori dhèu sèna ka baku panasa

(Lukas 12:57-59)

21 “Miu dhu meꞌa le atora Musa dhu hia mi bèi-baki èdhi, peka na, ‘Baku pamadhe dhèu, te dhèu cee dhu pamadhe dhèu nèngu lèke huku.’✡ 22 Te ngaa Jaꞌa peka dènge miu sèmi neꞌe: baku panasa, te dhèu cee dhu nasa dènge aꞌari na, èèna na nèngu lèke huku. Dhèu dhu jèke aꞌari na, ka peka na, ‘Èu bodꞌo kabao!’ pe nèngu laꞌe dhaa asa dhèu heka-dhèu heka agama. Aa dhèu cee dhu jèke aꞌari na, ‘Goa, ee!’ nèngu lèke huku ètu ai naraka.

23 De ladhe èu dhu mèti mèdha persembahan hia Ama Lamatua, te ngaa èu sanèdꞌe, na, abhu aꞌari dhu nasa era dènge èu, 24 tèke eele uuru ku mèdha persembahan sèra. Hèia lamu padame ku dènge aꞌari mu, èle, na heka mai hia persembahan se asa Ama Lamatua kèna.

25 Ladhe ca dhèu neo tao lii langu dènge èu, beꞌa risi lamu lai-lai ho padame dènge ne. Ladhe aadꞌo, dhèu ne nèti èu asa hakim. Hèia hakim saraka èu sa polisi, ka ra pamaso èu asa dꞌara bèdho. 26 Jaꞌa pasanèdꞌe tareꞌa-reꞌa mi èu ne! Èèna na èu pea taruu ètu dꞌara bèdho, toke bꞌae aaꞌi mèu-mèu kèlu-gꞌètu èu sèra.”

Lamatua Yesus ajꞌa-nori dhèu, sèna ka baku tao jꞌara makae

27 “Miu dhu meꞌa le atora Musa, dhu peka na, ‘Baku bersina.’✡ 28 Te ngaa Jaꞌa neo peka na, sèmi neꞌe: dhèu dhu ladhe nèdhi dhèu bhèni èci, hèia dꞌara na neo jꞌunu paꞌèci dènge ne, na, dhèu mone ne bersina le dènge bhèni ne ètu dꞌara na. 29 Ladhe èu tao sala pake musi madha gꞌana èu, na, edꞌo eele ne. Te beꞌa risi èu maso sorga dènge musi madha cabèka di, aa baku ra pèci mu asa dꞌara ai naraka dènge musi madha dua-dua.✡ 30 Aa ladhe èu tao sala dènge kacui-aai gꞌana èu, poro eele kacui-aai ne. Te beꞌa risi èu maso sorga dènge kacui-aai cabèka di, aa baku ra pèci mu asa dꞌara ai naraka dènge kacui-aai dhu kateme iisi.”✡

Lamatua Yesus ajꞌa-nori dhèu ho baku paꞌia-paꞌela

(Mateos 19:9, Markus 10:11-12, Lukas 16:18)

31 “Miu dhu meꞌa le atora Musa, na, ‘Dhèu dhu paꞌia dènge dhèu èmu-kamali na, nèngu hudꞌi hia ku sasuri paꞌia mi bhèni èèna.’✡ 32 Te ngaa Jaꞌa peka sèmi neꞌe: ladhe abhu dhèu dhu ia eele dhèu èmu na, te ngaa bhèni ne tao nèdhi boe jꞌara makae, hèia bhèni ne leo hari èmu, na, dhèu èmu uuru èèna ka dhu tao nèngu jꞌajꞌi bersina. Aa ladhe abhu dhèu mone dhu leo nare bhèni dhu dhèu èmu na ia eele, na, rèngu dua ra bersina kahèi.”✡

Lamatua Yesus ajꞌa-nori jꞌara soo-subha

33 “Miu dhu meꞌa le atora Musa dhu na hia mi bèi-baki èdhi, peka na, ‘Ladhe èu pajaji pake lii soo-subha, dhu ale kolongara Ama Lamatua, na, èu dhu paꞌèki le dènge soo-subha èèna.’✡ 34 Te ngaa Jaꞌa peka sèmi neꞌe: ladhe èu neo pajaji, na, mage mu jꞌoka subha. Baku subha dènge ngara sorga, lula sorga èèna era pea Ama Lamatua.✡ 35 Mage subha pake ngara rai-haha, lula rai-haha ne, era bane haga Ama Lamatua. Aa mage subha pake ngara Yerusalem, lula Yerusalem èèna, kota nèti Dhèu Aae Kapai.✡ 36 Baku subha pake ngara kabꞌa kètu miu. Te miu dènge boe koasa ho paredha rèu kètu miu, sèna ka ca loa sa jꞌajꞌi mèdhi do jꞌajꞌi pudhi. 37 De ladhe miu neo pajaji, dhu peka oo, na, peka la ‘oo’ di. Te ngaa ladhe aadꞌo, na, peka la, ‘aadꞌo’ di. Ladhe miu peka risi nèti èèna, sèra sa jꞌajꞌajꞌi nèti nidhu.”

Lamatua Yesus ajꞌa-nori sèna ka baku bꞌala bhabhelu dènge bhabhelu, te ngaa hudꞌi bꞌala dènge jꞌara lalau-laloꞌo dhu beꞌa risi hari

(Lukas 6:29-30)

38 “Miu dhu meꞌa le atora Musa, dhu peka na, ‘Ladhe dhèu cee dhu paꞌele iie musi madha miu, na, paꞌele iie kahèi musi madha na. Aa ladhe abhu dhèu dhu pakabhui eele ngutu èu, na, pakabhui eele ngutu na kahèi.’✡ 39 Te ngaa Jaꞌa peka dènge miu sèmi neꞌe: baku bꞌala bhabhelu dènge bhabhelu. Ladhe dhèu tèbꞌe ripi èu cabèka, na hudꞌi laa, na tèbꞌe hari ripi dhu leo. 40 Ladhe dhèu neo tenge lii langu dènge èu, ho neo nare kodho èu, na, hia ne kodho pana èu kahèi. 41 Ladhe sordadꞌu ca dhèu laka-seti èu ho pasae mèdha na kako dꞌai ca kilometer, na, èu pasae mèti kajꞌèu na toke dua kilometer. 42 Ladhe dhèu neo manèngi nare mèdha èu èci, na, hia la. Aa ladhe dhèu neo pija mèdha èu, na, hia la.”

Lamatua Yesus ajꞌa-nori, sèna ka sue dhèu dhu tèka dꞌara dènge èdhi

(Lukas 6:27-28,32-36)

43 “Miu tadèngi le, dhu peka na, ‘Sue la aꞌari èu, aa nasa la dènge dhèu dhu nasa dènge èu.’✡ 44 Te ngaa Jaꞌa peka sèmi neꞌe: èu hudꞌi sue ku dhèu dhu nasa dènge èu, aa manèngi ho Lamatua hia mèngi-nale mi dhèu dhu pajꞌèra èu. 45 Ladhe èu tao sèmi èèna, èu padꞌelo, na, èu ana Ama ètu sorga. Lula Nèngu ka tao madha lodꞌo hia dhèu dhu beꞌa, dènge dhèu dhu bhelu. Na papuru èjꞌi hia dhèu dhu tao madhutu paredha Na, aa mi dhèu dhu labꞌa paredha Na kahèi. 46 De ladhe èu sue dhoka dhèu dhu sue èu, èu ngee na Ama Lamatua hudꞌi bꞌala hia èu mèngi-nale, do? Aadꞌo! Te dhèu bhelu kahèi neꞌa sue angalai na, dhu sue nèngu. 47 De ladhe èu meꞌa dhoka hia lii mahoꞌo mi angalai èu, na, kolo-karisi na ngaa? Te dhèu dhu parcaya boe Ama Lamatua, reꞌa adꞌu-ue jꞌara sèmi èèna kahèi. 48 De sanèdꞌe, ee! Ama mu ètu sorga sue dhèu aaꞌi-aaꞌi. De èu hudꞌi tao madhutu ku sèmi èèna kahèi!”✡

6

Lamatua Yesus ajꞌa, sèna ka soru-bara dhèu-dhèu susa

1 Yesus ajꞌa taruu, peka na, “Sanèdꞌe! Mage mi madhutu atora agama di, sèna ka dhèu padꞌiri miu. Te ladhe miu tao sèmi èèna, Ama miu ètu sorga bꞌala boe rui-jꞌajꞌèra miu.✡

2 Ladhe miu neo soru-bara dhèu kasia, mage lami palolo asa mia-mia. Te ladhe miu se tao sèmi èèna, miu ca ropa dènge dhèu dhu padhai lii leo, tao leo. Dhèu sèmi sèra, dꞌèi lasi karihu asa dꞌara èmu sabajꞌa ho dhèu koa si, peka na, ‘Ira ii! Dhèu ne majꞌèni madhutu atora agama, nga!’ Jaꞌa peka mola-mola kèna! Dhèu dhu tema sèmi rare lii koa-kadꞌiri nèti dhèu, rèngu se abhu le pala ra. 3 De ladhe miu neo soru-bara dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa, mage mi palolo kahèi! 4 Dènge sèmi èèna, dhèu ètu rai-haha ne reꞌa boe. Te ngaa Ama miu ètu sorga dhu neꞌa ngaa dhu miu tao pahuni. Pe Nèngu ka dhu bꞌala hia miu berkat ae-ae.”

Lamatua Yesus ajꞌa dhèu sabajꞌa

(Lukas 11:2-4)

5 “Lodꞌo miu sabajꞌa, miu baku tao nuka sèmi dhèu dhu padhai lii leo, tao leo. Dhèu se dꞌèi lasi asa jꞌara dhu dhèu ae-ae, aa titu ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi ho dhèu koa-kadꞌiri si, peka na, ‘Dhèu se, dhèu mola-mèci!’ Te ngaa nanene pabeꞌa-beꞌa! Dènge rèngu abhu koa sèmi èèna, rèngu sèmi rare le pala ra.✡ 6 Te ngaa miu baku sèmi èèna. Ladhe miu manèngi-mangajꞌi, lami asa dꞌara kama ho bèdho babèdho na. Èle èèna, heka mi sabajꞌa mau-mau hia Ama mi ètu sorga. Masi ka dhèu leo rèdhi boe, te ngaa Ama miu ladhe nèdhi. Bèli-camèdꞌa Na bꞌala hia miu berkat ae-ae.

7 Ladhe miu sabajꞌa, baku padhai lii dhu dènge boe kolo-kapua. Te dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua sabajꞌa sèmi èèna ka. Rèngu pangee, na, Ama Lamatua dꞌèi nanene lii manèngi ra dhu madhera lola-lola èèna. 8 Mage mi madhutu jꞌara rèngu sèra! Te masi ka miu dhae manèngi mèka ngaa-ngaa nèti Ama mi ètu sorga, te ngaa Nèngu dhu neꞌa mema le, ngaa dhu miu parluu. 9 De ladhe sabajꞌa, na, madhutu la conto sèmi neꞌe:

‘Ama ètu sorga! Kolongara Ama dhu mola-mèci.

Hudꞌi laa dhèu aaꞌi-aaꞌi, dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama dhu kapai èèna.

10 Hudꞌi laa Ama jꞌajꞌi Dhèu Aae mi dhèu aaꞌi-aaꞌi!

Hudꞌi laa dhèu aaꞌi-aaꞌi, tao madhutu paredha Ama ètu rai-haha ne,

nuka sèmi ana pajuu Ama, tao madhutu paredha Ama ètu sorga.

11 Ama, hia la jiꞌi ngangaꞌa-nganginu dhu dꞌai bèli-bèli.

12 Jiꞌi manèngi, ho Ama saku eele aaꞌi sasala-sasigo jiꞌi,

nuka sèmi jiꞌi kahèi pabhèlu eele sasala dhèu dhu ra tao mi jiꞌi.

13 Ama, jꞌaga la jiꞌi, sèna ka jiꞌi baku tao bhabhelu.

Aa pakajꞌèu la jiꞌi nèti koasa nidhu,

[Te Ama ka Dhèu Aae dhu koasa kapai risi eele.

Aa Ama ka dhu mèdꞌu paredha, toke dꞌai mia-mia laꞌe.

Sabajꞌa jiꞌi dꞌai sange neꞌe ka, Ama. Amin.]’*

14 Te ngaa sanèdꞌe, ee! Ladhe miu pabhèlu eele sasala dhu dhèu tao mi miu, èèna na Ama mi ètu sorga saku eele sasala-sasigo miu kahèi. 15 Te ngaa ladhe miu moꞌo boe pabhèlu eele sasala dhu dhèu tao mi miu, bèli-camèdꞌa Ama mi bhèlu boe sasala miu kahèi.”✡

Lamatua Yesus ajꞌa-nori jꞌara-jꞌara puasa

16 “Ladhe miu manèngi-mangajꞌi aa puasa, mage mi tao rèhu susa, nuka sèmi dhèu dhu padhai lii leo, tao leo. Te ra adꞌu-ue jꞌara èèna, ho dhèu padꞌiri si, peka na, ‘Dhèu seꞌe se, dhèu mola-mèci!’ Te ngaa sanèdꞌe, ee! Dènge sèmi rare koa-kadꞌiri sèmi èèna, na, rèngu abhu le pala ra. 17 Te ngaa ladhe miu puasa, lèu pamèu-mèu rèhu mi, aa sageri paie kètu miu! 18 De ladhe dhèu rèdhi miu, reꞌa boe na, miu dhu puasa. Te ngaa Ama miu neꞌa. Pe Na pala hia miu mèngi-nale ae-ae.”

Lamatua Yesus ajꞌa jꞌara-jꞌara pakaboko mèdha-panyau ètu sorga

(Lukas 12:33-34)

19 “Miu baku sabꞌa taruu, ho dhodhoka pakaboko mèdha-panyau ae-ae ètu rai-haha ne di. Te hubꞌu dènge rutu paꞌele iie aaꞌi si. Aa dhèu manaꞌu mai paꞌele iie era tatèka mèdha-panyau, aa manaꞌu rèti si.✡ 20 Te ngaa beꞌa risi miu majꞌèni sabꞌa, sèna ka pakaboko mèdha-panyau ae-ae ètu sorga. Te ètu era nèi, abhu boe hubꞌu dènge rutu dhu paꞌele iie si, aa abhu boe dhèu manaꞌu, ho mai manaꞌu rèti. 21 Te ladhe miu tèka mèdha-panyau miu ètu era mia, na, tatu dꞌara miu ètu èèna kahèi.”

Lamatua Yesus ajꞌa jꞌara-jꞌara mamuri ètu dꞌara saraa

(Lukas 11:34-36)

22 “Musi madha dhèu, nuka sèmi labhu dhu pasaraa dꞌara ra. Ladhe musi madha na mèu, nèngu madhutu jꞌara mamuri dhu hua iia, èci èèna ka dènge dhèu dhu kako ètu dꞌara saraa. 23 Te ngaa ladhe musi madha na ahu, nèngu bisa boe kako madhutu madha jꞌara mola, nuka sèmi dhèu dhu gogo ai lae-lae ètu dꞌara maroga. De ladhe saraa ètu dꞌara miu jꞌajꞌi maroga, na miu mamuri dꞌara maroga kahèi.”

Lamatua Yesus ajꞌa-nori dhèu ho baku pangee mamuri ne tasa mera mia

(Lukas 16:13, 12:22-31)

24 “Dhèu bisa boe sabꞌa hia dua lamatua, lula èèna na nèngu dꞌèi risi ca dhèu di. Bisa kahèi nèngu madhutu lamatua èci, aa pusi-pahae boe dhu leo. Nèti èèna ka, èu bisa boe peka na, ‘Ama Lamatua èèna, Lamatua jaꞌa,’ ladhe èu tao doi-dhari jꞌajꞌi mi lamatua èu.

25 Nèti èèna ka, Jaꞌa peka dènge miu sèmi neꞌe: baku bhute pangee, na, jaꞌa mamuri tasa mera mia, kuꞌa-kinu ngaa, pake ngaa? Miu pangee na, mamuri ne dhoka taꞌa-tinu, di? Aa ngiꞌu ne, dhoka pake mèdha-papake, di? Aadꞌo sèmi èèna. 26 Ladhe ku manu-bhui dhu lela ètu talora liru. Rèngu bhute rèdhi boe sèla hini, dènge puu-gꞌètu, ho tèka ngangaꞌa ètu dꞌara soka. Te ngaa Ama miu ètu sorga piara manu-bhui sèra taruu. Tatu Nèngu kabꞌoi miu risi eele nèti rèngu. De ngee pabeꞌa-beꞌa. Te Ama Lamatua pakabꞌua miu risi nèti manu-bhui sèra. 27 Ladhe dhèu titu ètu madha tèru, ho na bhute dènge lalau ngiꞌu na, nèngu bisa pamadhera hari ngiꞌu na, do? Bisa boe! 28 Ladhe bisa boe, na, nga tao ka miu bhute dènge pangee hari mèdha-papake? Lami ladhe ku hela bunga dhu muri tabꞌa ètu dꞌara padꞌa sodꞌa. Rèngu manyèru boe hèngu, aa manènu boe sigꞌi sa hèi.

29 Te ngaa sanèdꞌe ku la! Mèdha-papake dhèu aae Soleman dhu kabꞌua risi, saraga na bisa boe segi saraga hela bunga ne. 30 Te Ama Lamatua taru kira mi bunga dhu muri dhoka doe neꞌe, aa bèli madhe, ho dhèu core asa dꞌara ai. Ladhe Na tao sèmi èèna, tatu Nèngu papake miu risi eele nèti hela bunga sèra. De tasamia ka miu parcaya paꞌèra boe mi Nèngu?✡ 31 De baku mi pangee na, ‘Jiꞌi neo ngaꞌa ngaa?’ do, ‘Neo nginu ngaa?’ do, ‘Neo pake ngaa?’ 32 Dhèu dhu parcaya boe Ama Lamatua, rèngu sabꞌa loe boe ho neo abhu aaꞌi-aaꞌi se. Te ngaa miu baku tao sèmi èèna, te Ama miu ètu sorga dhu neꞌa aaꞌi le, ngaa-ngaa dhu miu parluu. 33 Te ngaa miu hudꞌi pakako uuru ku sasabꞌa Na, aa hudꞌi madhutu ku paredha Na, heka Na hia miu aaꞌi-aaꞌi dhu miu parluu. 34 De baku bhute pangee, na, bèli miu parluu ngaa. Te bèli èèna dènge bhabhute unu na. Sasusa lodꞌo doe neꞌe, èle ètu doe neꞌe kahèi.”

7

Lamatua Yesus ajꞌa, sèna ka baku galaa dhèu

(Lukas 6:37-38,41-42)

1 “Miu baku galaa dhèu, sèna ka Ama Lamatua baku pasala miu kahèi. 2 Ladhe miu nile dhèu sèmi mia, pe Ama Lamatua nile miu sèmi èèna kahèi. Ladhe miu ige sasala dhèu sèmi mia, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua ige sasala miu sèmi èèna kahèi. 3 Masi ka sasala dhèu ciki ooꞌe èèna ka, èu bhèlu boe. Te ngaa sasala èu dhu kapai, èu pameꞌa boe ciki sa. Èci èèna ka dènge èu ladhe mèdhi ahu ca katèdꞌa ètu dꞌara madha angalai èu, te ngaa abhu agarii aae ca laa dhu paꞌabhe nare musi madha èu, dhu èu meꞌa more boe. 4 Nga tao ka èu bani peka na, ‘Angalai! Mai ho jaꞌa tiu eele ahu nèti dꞌara madha èu’. Aa te ngaa èu mesa mu bisa boe mèdhi ngaa-ngaa, lula agarii aae dhu hutu nare musi madha mu. 5 Heeh! Èu ne, mema dhèu dhu padhai lii leo, tao leo! Tao eele uuru ku agarii nèti musi madha èu, heka ladhe mèdhi ahu ca katèdꞌa ètu dꞌara madha angalai mu, sèna ka èu bisa tiu eele ahu ne kèna.✡

6 Baku ajꞌa jꞌara Lamatua dhu mola-mèci mi dhèu dhu dꞌèi pahahe dhèu. Lula dhèu sèra nuka sèmi busa pakadhi, dhu ra kabèli mai kadhi hari miu. Rèngu sèra goa sama sèmi hahi kahèi. Ladhe dhèu hia ne mutiara dhu kabꞌua, na pusi boe! Te neꞌa dhoka jꞌèli palaho di.”

Lamatua Yesus ajꞌa-nori, ho baku loe manèngi-mangajꞌi

(Lukas 11:9-13)

7 “Ladhe miu sabajꞌa,

baku loe manèngi mi Lamatua;

te èèna na, Na hia.

Ladhe patangi-tenge;

pe Na padꞌelo jꞌara.

Ladhe kadꞌeu taruu babèdho;

pe Na bhoke.

8 Te dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu loe boe manèngi mi Lamatua,

èèna na ra sèmi rare.

Dhu patangi-tenge,

pe ra abhu.

Dhu kadꞌeu taruu,

pe Na bhoke èmu.

9 Miu pangee sèku! Ladhe ana manèngi roti, tatu ama na hia boe ne hadhu, si? 10 Do, ladhe ana manèngi iꞌa, ama na hia boe mege, sina ma? 11 Ama mi ètu sorga, mema dꞌara Na hua iia titu kèna! De ladhe dhèu rai-haha dhu bhelu-katubꞌa sèmi miu, meꞌa hia mèdha dhu beꞌa mi ana miu, ngaa hari Ama mi! Tatu Na bagi hia miu ngaa dhu miu manèngi.

12 De, ngaa dhu èu neo dhèu leo tao mi èu, na, èu hudꞌi tao sèmi èèna kahèi hia nèngu. Lula neꞌe ne ka, jꞌajꞌi mi kapua nèti aaꞌi-aaꞌi dhu Musa dènge dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu peka-padhai karèi nèti uru ka.”✡

Lamatua Yesus pakasame jꞌara dhu susa aa hèbꞌa kota dhu kobꞌo

(Lukas 13:24)

13 “Ladhe dhèu neo maso sorga, nèngu hudꞌi maso ku re hèbꞌa kota dhu kobꞌo. Te ngaa mage-mage, oo! Abhu kahèi jꞌara leo dhu mudꞌa, aa hèbꞌa dhu taleo, dhu dhèu ae-ae lasi re èèna. Te jꞌara sèmi èèna ka dhu lere dhèu asa naraka, ka ra cèri eele nèti Ama Lamatua. 14 Dhèu dhu neo maso sorga, hudꞌi madhutu ku jꞌara dhu susa, aa maso re hèbꞌa dhu kobꞌo. Te, masi ka dhèu ciki di dhu kako re jꞌara èèna, te ngaa jꞌara dhu kobꞌo èèna ka, dhu nèti dhèu asa Lamatua.”

Lamatua ajꞌa dhèu, sèna ka baku tao madhutu dhèu kapodꞌe-kabèli

(Lukas 6:43-44)

15 “Baku pamudꞌe dènge dhèu dhu tema kapodꞌe-kabèli, dhu dꞌèi padedha iisi, peka na, rèngu se dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua. Te rèngu tao ngiꞌu ra beꞌa nuka sèmi kahibꞌi-kalèbho. Te ngaa rèngu se dhèu bhelu-katubꞌa, èci èèna ka dènge busa hui dhu mai kadhi kahibꞌi-kalèbho. 16 Tasamia ho miu bisa tadhe dhèu dhu kapodꞌe sèmi sèra? Ladhe la nèti tatao rèngu. Èèna sèmi dhèu ladhe rèdhi hua, hèia tadhe dènge ana aajꞌu ne. Hua dhu beꞌa, mai boe nèti ajꞌu dhu karehe. 17 Te ajꞌu dhu beꞌa ladhe dꞌai hua, hua na beꞌa kahèi. Te ngaa ajꞌu dhu karehe ladhe na hua, hua na karehe kahèi. 18 Abhu ètu mia, ajꞌu dhu beꞌa, hua na karehe, aa ajꞌu dhu karehe, hua na beꞌa? 19 Ajꞌu dhu hua na karehe, tatu ra patue eele, ho core asa dꞌara ai.✡ 20 Sèmi èèna kahèi dènge rèngu dhu rèti lii padhai kapodꞌe-kabèli sèra. Miu tadhe si nèti tatao ra.”✡

Lamatua Yesus lole dhèu dhu ale dhoka kolongara Ama Lamatua ètu hèbꞌa di

(Lukas 13:25-27)

21 “Èèna na abhu dhèu dhu paroa Jaꞌa, na, ‘Lamatua!’ Te ngaa rèngu dhoka ale ètu hèbꞌa di. Bèli-camèdꞌa Ama Lamatua ètu sorga tule eele si. Te dhodhoka dhèu dhu dꞌèi tao madhutu dadꞌèi Nèngu di, dhu Na sèmi nare rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Na. 22 Pe ropa dꞌai èle rai-haha ne, dhèu ae mangaku, peka na, Jaꞌa ne Lamatua rèngu. Aa dènge lii solo-mako, ra peka na, ‘Lamatua! Jiꞌi se laꞌa pakako aꞌajꞌa Lamatua ètu mia-mia, babège nidhu dènge kolongara Lamatua, aa tao tadha-tadha malaa pake koasa nèti Lamatua.’

23 Masi ka rèngu solo-mako Jaꞌa sèmi èèna, te ngaa èèna na Jaꞌa peka dènge rèngu, na, ‘Miu se, cee? Jaꞌa tadhe boe miu, te miu mamuri boe madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. De mi pakajꞌèu ka nèti neꞌe!’ ”✡

Lamatua Yesus ajꞌa lula-nèti dhèu dhu dꞌèlu-mèu, aa dhèu dhu goa

(Lukas 6:47-49)

24 “Dhèu dhu mai nanene Jaꞌa, hèia ra tao madhutu lii padhai Jaꞌa, rèngu se nuka sèmi dhèu dhu dꞌèlu-mèu, dhu patitu èmu ra ètu dedha hadhu kapua. 25 Nèbhu boe, ka èjꞌi aae mai toke èi lala, aa ngèlu aae lèke èmu ne. Te ngaa èmu ne guri boe, lula patitu ètu dedha hadhu kapua.

26 Dhèu dhu mai nanene Jaꞌa, te ngaa tao boe madhutu lii padhai Jaꞌa, nèngu ne èci èèna ka dènge dhèu goa dhu patitu èmu na ètu dedha salae. 27 Nèbhu boe, ka èjꞌi aae mai toke èi lala. Ngèlu aae lèke èmu ne kahèi. Hèia èmu ne guri eele, toke laho tebꞌo-tebꞌo.”

Dhèu malaa-maloha lula nanene lii padhai Lamatua Yesus

28 Ropa Yesus padhai lii nare, hèia dhèu aaꞌi-aaꞌi ra malaa-maloha, lula nanene aꞌajꞌa Na, 29 te Nèngu neꞌa mèu isi nèti aꞌajꞌa ne. Na ajꞌa-nori sèmi boe mese agama sèra.✡

8

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ca dhèu pèdꞌa kusta

(Markus 1:40-45, Lukas 5:12-16)

1 Lodꞌo Yesus puru nèti ledhe, hèia dhèu ae-ae lasi madhutu Ne. 2 Kabèdhi laa, ca dhèu dhu pèdꞌa kusta mai paraga dènge Ne. Hèia na patitu kètu urutuu ètu madha Yesus, ho manèngi, aku nèngu na, “Lamatua! Sue ku jaꞌa la! Ladhe moꞌo, na, puri ku papèdꞌa jaꞌa ne, sèna ka dhèu madenge ia ka dènge jaꞌa, aa jaꞌa bisa hari sabajꞌa ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi.”

3 Ropa tadèngi nare, hèia Yesus jꞌole kacui-aai Na ka Na gꞌagꞌe dhèu ne, hèia Na lii, aku Nèngu na, “Jaꞌa koꞌo! Èu èle kèna!” Kabèdhi la, èi papèdꞌa dhèu ne èle dènge ka. 4 Hèia Yesus peka dènge ne, “Sanèdꞌe paie! Èu èle le nèti papèdꞌa-tarègu, te ngaa baku èu lolo dènge dhèu èci sa. Aa èu hudꞌi madhutu ku atora Musa. De lamu asa ama agama ho na parisa ngiꞌu èu, sèna ka neꞌa na èi papèdꞌa mu ele le, tareꞌa, do dhae. Èle na, èu hia persembahan tadha makasi, sèna ka dhèu reꞌa, na, èu ne èle tareꞌa-reꞌa le nèti papèdꞌa.”✡

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ana sabꞌa èci nèti komedhaa sordadꞌu Roma

(Lukas 7:1-10)

5 Èle èèna, hèia Yesus maso asa dꞌara rae Kapernaum. Ètu era neꞌe, komedhaa sordadꞌu Roma ca dhèu, mai manèngi ho Yesus soru-bara ne, aku nèngu na, 6 “Ama! Ana sabꞌa jaꞌa ca dhèu, pèdꞌa aae, ka na jꞌèra titu kèna ètu èmu. Na bisa boe puru nèti era jꞌunu na.”

7 Ka Yesus dhaa, peka na, “Oo! Pe Jaꞌa dhiu puri-paꞌèle ne.”

8 Te ngaa komedhaa ne bꞌala, aku nèngu na, “Ama! Ama roca ia ka mai asa èmu jaꞌa, lula jaꞌa nia boe sèmi Ama asa dꞌara èmu jaꞌa. Sadꞌi Ama ku peka dhoka lii ca hèbꞌa di nèti neꞌe, tatu ana sabꞌa jaꞌa ne èle dènge nèti papèdꞌa. 9 Jaꞌa keꞌa jꞌara ne, lula jaꞌa dènge dhèu paredha dedha kahèi, dhu dènge koasa ho paredha jaꞌa. Aa jaꞌa dènge koasa kahèi, sèna ka paredha sordadꞌu jaꞌa sèra. Ladhe jaꞌa pua, peka na, ‘Lamu sa nèi!’ tatu na laꞌe dènge. Aa ladhe jaꞌa peka, ‘Mai asa neꞌe!’ tatu na mai. Aa ladhe jaꞌa paleha dhèu sabꞌa jaꞌa, peka na, ‘Sabꞌa neꞌe!’ tatu na tao madhutu. De sadꞌi Ama ku lii di, tatu ana sabꞌa jaꞌa èèna, èle dènge nèti papèdꞌa na.”

10 Ropa Yesus tadèngi nare, hèia Na malaa. Ka Na padhai lii dènge dhèu ae sèra, aku Nèngu na, “Nèbhu nare sange neꞌe, Jaꞌa dhae paraga kèdhi mèka dènge ca dhèu sa nèti dhèu Yahudi dhu lèka èra sama sèmi dhèu Roma ne! 11 Nanene paie-iie! Te bèli-camèdꞌa dhèu leo rai kara ae-ae, nuka sèmi dhèu Roma ne, mai nèti haa, nèti dhimu, ho madhèdi raꞌa-rinu mei èci dènge Abraham, Isak dènge Yakob ètu dꞌara èmu Ama Lamatua ètu sorga. 12 Masi ka Lamatua dhu hagꞌe nare le dhèu Yahudi, sena ka jꞌajꞌi dhèu unu Na, te ngaa ae ka dhu pusi-pahae boe Ne. Èèna na, Lamatua tule eele si asa era dhu maroga kiu-kiu. Ètu era neꞌe, ra tangi roma iisi dꞌara pèdꞌa, aa ra jꞌèra titu kèna.”✡

13 Padhai lii nare, hèia Yesus peka dènge komedhaa ne, “Lèpa ka. Te ana sabꞌa èu èèna èle le, madhutu sèmi parcaya èu ne.” Ka lodꞌo dhu Na padhai èèna, ana ne èle dènge ka.✡

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa ae-ae

(Markus 1:29-34, Lukas 4:38-41)

14 Ca tèka, Yesus laꞌe asa èmu Petrus. Na ladhe nèdhi ina dhèu èmu Petrus dhu jꞌunu ètu dedha koi, dhu pèdꞌa maringi-sagoro. 15 Ka Yesus kèpe kacui-aai na, hèia ina ne èle nèti papèdꞌa na. Hèia na kèdꞌi, ka laꞌe lalau ngangaꞌa hia Yesus si.

16 Ropa lodꞌo oe cèna, hèia dhèu sèra mai rèti dhèu rèngu dhu nidhu tao. Hèia Na paredha nidhu se, peka na, “Eee, nidhu! Rai pakajꞌèu nèti neꞌe!” Hèia nidhu se kalua dènge ka. Na puri-paꞌèle kahèi dhèu aaꞌi-aaꞌi nèti papèdꞌa-tarègu ra. 17 Na tao jꞌara se, ho pamèci dènge lii dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yesaya, dhu suri tèke le, peka na,

“Na puri-paꞌèle papèdꞌa-tarègu èdhi.

Aa pasae nare jꞌajꞌèra èdhi.”✡

Dhèu dhu neo madhutu Lamatua Yesus hudꞌi madhutu ku dènge dꞌara kateme

(Lukas 9:57-62)

18 Èle èèna ka, Yesus nèdhi dhèu ae-ae mai kalibhu rare Ne. Hèia Na peka dènge ana-ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Mai pakèdꞌi lati asa cabèka dano.”

19 Hèia mese agama ca dhèu mai, padhai lii dènge Ne, peka na, “Ama Mese! Sadꞌi Ama asa mia èèna ka, jaꞌa bera-bera dènge Ama!”

20 Ka Yesus dhaa, peka na, “Beꞌa kahèi do! Te ngaa sanèdꞌe. Dhèu rai-haha aa badha-manu aaꞌi-aaꞌi, dhu dènge era pea-paluꞌu. Busa hui lèpa asa roꞌa na. Manu-bhui laꞌe asa rèdꞌa na. Te ngaa Jaꞌa Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne dènge boe era pea-paluꞌu. Nanèlu ho bane kètu dènge boe kahèi.”

21 Èle ka, dhèu èci hari mai peka dènge Yesus, na, “Ama! Jaꞌa neo madhutu Ama, te ngaa hudꞌi jaꞌa ladhe-leru ku ina-ama jaꞌa. Ladhe ama ku madhe, ho padhane kore, heka jaꞌa madhutu kèna.”

22 Te ngaa Yesus padhai lii, peka na, “Sèmi neꞌe! Hudꞌi laa dhèu leo dhu parcaya boe Lamatua padhane dhèu madhe. Te ladhe èu neo madhutu Jaꞌa, na, madhutu la dènge dꞌara kateme!”

Lamatua Yesus pamau ngèlu aae

(Markus 4:35-41, Lukas 8:22-25)

23 Èle èèna ka, Yesus caꞌe asa dedha koha, palere dènge ana-ana madhutu Na. 24 Ropa rèngu ètu talora dano era, Yesus bhèjꞌi. Kacaꞌa laa, ngèlu aae mai. Naha aae tèbꞌe koha ne, toke èi maso asa dꞌara. 25 Ropa ladhe rèdhi sèmi èèna, hèia ana madhutu se lasi parèi Yesus, aku rèngu na, “Ama! Ama! Kèdꞌi ku la! Bara ku jiꞌi, te èdhi molo madhe aaꞌi ti kèna!”

26 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Wee! Nga tao ka miu se madhaꞌu sèmi neꞌe ne? Miu parcaya boe Jaꞌa, do?” Ka Na kèdꞌi. Èle ka Na kai ngèlu dènge naha ètu dꞌara dano ne, peka na, “Mau ka!” Hèia naha dènge ngèlu mau dènge ka.

27 Ka ana madhutu Yesus se malaa-maloha. Ra papeka na, “Ira ii! Cee ka Dhèu neꞌe ne? Tasamia ka Na bisa paredha ngèlu dènge naha, ka madhutu dadꞌèi Na?”

Lamatua Yesus paꞌèle dhèu dua dhu nidhu tao

(Markus 5:1-20, Lukas 8:26-39)

28 Nèbhu boe ka rèngu dꞌai cabèka dano, ètu rai Gadꞌara.* Ètu era nèi, abhu dhèu dua dhu nidhu tao. Rèngu pea ètu era roꞌa dhèu madhe. Dua ra seꞌe bhelu titu kèna, toke abhu boe ca dhèu sa hèi dhu bani kako re era èèna. Ropa rèdhi Yesus mai, hèia 29 ra paꞌoo, peka na, “We, Ana Ama Lamatua! Nga tao ka Èu mai gagu jiꞌi se? Masi ka dꞌai mèka lodꞌo ho hia hahuku mi jiꞌi, te ngaa Èu mai le ho neo pajꞌèra jiꞌi!”

30 Kajꞌèu boe ètu era èèna, abhu hahi canau dhu nyuu rai, tenge ngangaꞌa. 31 Hèia nidhu se manèngi Yesus, aku rèngu na, “Ladhe babèga eele jiꞌi, na, pua la jiꞌi maso asa dꞌara hahi sèi!”

32 Hèia Yesus paredha nidhu se, peka na, “Lami ka!” Hèia nidhu kalua tèke eele dhèu dua se, lasi maso asa dꞌara hahi deo sa. Ka hahi se rai pacebꞌa re sebhe ledhe ka manahu asa dꞌara dano, hèia ra cèna, ka madhe aaꞌi si.

33 Ropa ladhe rèdhi sèmi èèna, dhèu madhenga hahi, rai lasi asa dꞌara rae, hèia ra lolo ngaa dhu jꞌajꞌi ne. 34 Ropa tadèngi rare, dhèu ae lasi asa era èèna. Dꞌai nèi, ra rèdhi Yesus. Hèia ra pakaseti Yesus, ho pakèdꞌi nèti rae rèngu ne.

9

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu karuku ca dhèu

(Markus 2:1-12, Lukas 5:17-26)

1 Èle èèna, Yesus si caꞌe hari koha, lèpa asa ca bèka dano. Ka rèngu puru ètu kota Na. 2 Ètu era neꞌe dhèu jꞌèru rèti angalai ra dhu karuku asa Yesus. Ropa ladhe nèdhi, Yesus neꞌa le, na, rèngu parcaya Ne, peka na, Nèngu bisa puri-paꞌèle angalai ra. Hèia Na peka dènge dhèu karuku ne, aku Nèngu na, “Ana! Paꞌèra dꞌara èu! Te Jaꞌa saku eele le sasala èu.”

3 Te ngaa ètu era èèna, abhu pèri-pèri mese agama Yahudi dhu tadèngi lii padhai Yesus èèna. Ka ra nasa, hèia ra papeka, na, “Dhèu neꞌe ne bani titu kèna peka sèmi èèna! Dhodhoka Ama Lamatua di dhu bisa abho sasala-sasigo dhèu. Te ngaa lii padhai Dhèu ne tao iisi Na sama sèmi Ama Lamatua sa. Nèngu ne pahaha Ama Lamatua!”

4 Te ngaa Yesus neꞌa dꞌara rèngu. Nèti èèna ka Na lii, aku Nèngu na, “Nga tao ka miu se pangee, na, Jaꞌa ne pahaha Ama Lamatua? 5 Mia ka dhu mudꞌa risi? Ladhe Jaꞌa peka dènge dhèu karuku ne, ‘Jaꞌa saku eele le sasala èu,’ do, Jaꞌa peka na, ‘Kèdꞌi, ho lèpa ka.’ 6 Ladhe na kèdꞌi dènge ka, miu heka mèdhi, na, Jaꞌa ne Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Te Jaꞌa dènge hak ho abho sasala dhèu.”

Hèia Yesus paredha dhèu karuku ne, peka na, “Kèdꞌi ka! Dedꞌe mèti ka karadꞌa èu, ho lèpa ka!”

7 Ka dhèu karuku ne kèdꞌi, hèia na lèpa dènge ka. 8 Ropa ladhe rèdhi, hèia rèngu aaꞌi-aaꞌi ra malaa-maloha. Hèia ra dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama Lamatua, peka na, “Ama Lamatua, kapai risi eele! Na hia koasa kapai sèmi neꞌe, hia mi dhèu rai-haha.”

Lamatua Yesus paroa Mateos ho madhutu Ne

(Markus 2:13-17, Lukas 5:27-32)

9 Èle ka Yesus laꞌe nèti era èèna, hèia ladhe nèdhi ca dhèu roro doi bea dhu sabꞌa ètu kantor bea. Ngara dhèu ne, Mateos. Hèia Yesus gale ne, peka na, “Mai madhutu Jaꞌa!” Ropa tadèngi nare, hèia Mateos kèdꞌi dènge ka, laꞌe madhutu Yesus.

10 Ka Mateos nèru Yesus si lasi raꞌa-rinu asa èmu na. Na nèru kahèi mone aanga-angalai na dhèu roro bea sèra, aa tamu dhu leo kahèi, ho raꞌa-rinu dènge rèngu.

11 Te ngaa abhu pèri-pèri dhèu nèti partei Parisi, mai kaꞌugu ètu madha ana-ana madhutu Yesus, peka na, “Nga tao ka mese miu madhèdi naꞌa-ninu dènge dhèu-dhèu dhu guna boe se, nuka sèmi dhèu roro bea dènge angalai ra dhu bhelu-katubꞌa sèra?”✡

12 Te ngaa Yesus peka dènge rèngu, aku Nèngu na, “Dhèu pèdꞌa parluu dote-matarii, te ngaa dhèu dhu pèdꞌa boe parluu boe. 13 Beꞌa risi lami parisa paie-iie Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Te uru èèna, Na pua Hosea, ca dhèu nèti lii padhai Na, dhu suri peka na,

‘Dadꞌèi Jaꞌa nuka,

dhèu-dhèu Jaꞌa hudꞌi pasue ku èci dènge èci, aa padꞌelo rasa kasia.

Ladhe ra tao boe madhutu sèmi èèna, na,

badha korban rèngu dhu rèti hia Jaꞌa,

dènge boe kabꞌua.’

Neꞌe ne ka dhu Ama Lamatua peka tèke le. Nèti èèna ka, Jaꞌa mai boe ho uri dhèu dhu pangee na, rèngu dhèu mola, te ngaa Jaꞌa mai sèna ka ladhe-leru dhèu dhu laku-laku boe.”✡

Dhèu karèi, nga tao ka ana madhutu Lamatua Yesus puasa boe

(Markus 2:18-22, Lukas 5:33-39)

14 Èle èèna ka, ana madhutu Yohanis tuka sarani sèra, mai sa Yesus. Dhèu se karèi, aku rèngu na, “Jiꞌi dhu madhutu Yohanis tema puasa. Aa dhèu Parisi puasa kahèi. Te ngaa tasamia ka ana madhutu Ama sèra loe boe raꞌa-rinu? Rèngu reꞌa boe puasa, do?”

15 Te ngaa Yesus dhaa dènge lii pakasame, na, “Sèmi neꞌe: ladhe pesta kabꞌi, tamu sèra puasa boe, te ngaa raꞌa toke bècu. Ladhe pengantin mone dènge rèngu era, aaꞌi-aaꞌi ra raꞌa-rinu palere-lere. Te ngaa ladhe dhèu leo rai rèti ka pengantin mone ne, hèia mone aanga-angalai Na, dꞌara ra susa, de heka ra puasa kèna.

16 Dhèu bisa boe rare bèla hiu ca èta, ho kalape mi kodho dhui dhu mae. Te ropa base kodho ne, bèla hiu dhu kalape laꞌa deo na karuku, na kodho deo na asa mae aae.

17 Jꞌara sèmi èèna kahèi, dènge dhua dhu heka rèti mai nèti kapua, bisa boe bhori asa dꞌara sabha dhui. Te aadꞌo na sabha ne madhore, hèia dhua bhori eele asa rai laꞌe. De dhua dhu hiu hudꞌi bhori ku asa dꞌara sabha hiu, sèna ka dua ra beꞌa taruu!”* [Dènge sèmi neꞌe, Yesus nori si, peka na, aꞌajꞌa Na dhu hiu, baku pakihu dènge aꞌajꞌa dhu dhui.]

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ina ca dhèu dhu pèdꞌa dhèu bhèni, aa pamamuri hari ana bhèni ca dhèu

(Markus 5:21-43, Lukas 8:40-56)

18 Ètu dꞌara Yesus padhai lii era dènge ana madhutu Yohanis sèra, hèia kapala nèti èmu manèngi-mangajꞌi mai paraga dènge Ne. Ka na patitu kètu urutuu ètu madha Yesus. Hèia na manèngi, aku nèngu na, “Ama, ee! Sue ku jaꞌa la! Te ana bhèni jaꞌa heka madhe kèna. De lati ho Ama bane ai mi ana ne, sèna ka na mamuri hari.”

19 Ropa Na tadèngi, hèia Yesus dènge ana madhutu Na, madhutu dènge ka dhèu deo na.

20-21 Ètu talora jꞌara, ca dhèu ina kako laꞌe madhutu si. Bhèni ne lèke papèdꞌa bhèni, dhu loe boe ciki sa dꞌai canguru dua tèu kèna. Na pangee, na, “Sadꞌi jaꞌa gai lèke kodho Yesus di, tatu èi papèdꞌa jaꞌa ne èle.” Nèti èèna ka, na ara padètu laꞌe, hèia na gai lèke suu kodho Yesus.

22 Yesus dhu neꞌa, hèia Na kabibꞌa, ladhe sa ina ne. Ka Na lii, peka na, “Ina, ee! Paꞌèra la dꞌara èu. Te, lula èu parcaya Jaꞌa tareꞌa-reꞌa, nèti èèna ka èu èle nèti papèdꞌa.” Hèia bhèni ne èle dènge ka.

23 Èle ka, Yesus si lasi taruu asa èmu nèti kapala èmu manèngi-mangajꞌi èèna. Dꞌai era nèi, maso laꞌe asa dꞌara, hèia Na ladhe nèdhi dhèu dhu tema karihu musiik mamadhe, dènge dhèu ae dhu tangi dꞌara pèdꞌa. 24 Te ngaa Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Ae eele ka tangi, aa lami ka èmu miu! Te ana ne madhe boe, dhoka na bhèjꞌi di.” Te ngaa dhèu se mari dènge pakapengo hèbꞌa mi Yesus.

25 Èle ka, dhèu se aaꞌi-aaꞌi lasi asa liꞌu. Ka Yesus maso asa dꞌara kama ana bhèni ne. Na kèpe ai ana ne, hèia ana ne mamuri dènge ka. 26 Ropa ladhe rèdhi jꞌara ne, ka dhèu mulai palolo lème ètu kabarai ra, lula-nèti ngaa dhu Yesus tao ne.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu bèdhu dhèu dua

27 Èle, hèia Yesus kako taruu. Ètu talora jꞌara, abhu dhèu bèdhu dhèu dua dhu madhutu Ne. Dua ra rodhe, peka na, “Ana-èpu dhèu aae Daud! Sue ku jiꞌi la!”

28 Ropa Yesus maso asa dꞌara èmu cue, dhèu bèdhu se lasi paraga dènge Ne. Ka Yesus karèi dua ra, peka na, “Miu se lèka tareꞌa-reꞌa, na, Jaꞌa ne dènge koasa ho puri-paꞌèle miu, sèna ka bisa ladhe mèdhi, do?”

Hèia dua ra dhaa, aku rèngu na, “Ama karèi ia ka, te jiꞌi dhu lèka mema-mema le.”

29 Ropa tadèngi lii dhaa dua ra, hèia Yesus gꞌagꞌe musi madha ra, ka Na peka na, “Ladhe sèmi èèna, na, jꞌajꞌi ka madhutu parcaya miu.” 30 Yesus padhai lii èle, hèia dua ra ladhe rèdhi dènge ka. Te ngaa Yesus pasanèdꞌe si, peka na, “Baku miu peka dènge ca dhèu sa, ngaa dhu jꞌajꞌi le!”

31 Te ngaa dhèu se taha rare boe dꞌara ra. Ka ra kako palème kabarai èèna, lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi, tatao Yesus mi rèngu dua ra.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu lii aadꞌo

32 Ropa dhèu bèdhu se lasi, dhèu rèti dhèu leo hari èci asa Yesus. Dhèu ne bisa boe padhai lii, lula nidhu tao ne. 33 Ropa ladhe nèdhi, hèia Yesus paredha nidhu kalua nèti dhèu lii aadꞌo ne. Nidhu èèna kalua, ka dhèu ne padhai lii dènge ka. Hèia dhèu ae ètu era èèna malaa, ka ra peka na, “Ira ii! Èdhi dhèu Yahudi paraga tèdhi mèka madha jꞌara sèmi neꞌe ne!”

34 Te ngaa dhèu Parisi kaꞌuu, peka na, “Dhèu aae nidhu ka dhu hia Ne koasa, sèna ka Na bisa babège eela nidhu.”✡

Lamatua Yesus taha nare boe dꞌara, ropa ladhe nèdhi dhèu ae sèra

35 Èle èèna ka, Yesus kako palème kota-kota dènge rae-rae, sèna ka ajꞌa-nori dhèu ètu dꞌara èmu sabajꞌa sèra. Na ajꞌa dhèu nèti Lii Holo-Nori Ama Lamatua, aa jꞌara tasamia rèngu bisa jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. Na puri-paꞌèle kahèi dhèu nèti papèdꞌa-tarègu ra.✡ 36 Ropa Yesus ladhe nèdhi dhèu ae se, hèia Na taha nare boe dꞌara, lula dhèu se reꞌa heka tao sèmi ngaa sa. Te rèngu nuka sèmi kahibꞌi-kalèbho dhu dènge boe dhèu madhenga.✡ 37 Èle ka, Yesus padhai lii dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Dhèu ae se, nuka sèmi ngangaꞌa ae-ae ètu dꞌara oka-tedhe. Masi ka ngangaꞌa ae titu kèna, te ngaa dhèu sabꞌa dꞌai boe ho puu-gꞌètu, sèna ka tèke asa dꞌara gudꞌa.✡ 38 Nèti èèna ka, miu hudꞌi manèngi ku mi Lamatua oka, sèna ka Na tabha hari dhèu sabꞌa, ho lasi puu-gꞌètu isi oka se.”

10

Lamatua Yesus hagꞌe nare ana madhutu Na canguru dua dhèu

(Markus 3:13-19, Lukas 6:12-16)

1 Èle ka, Yesus paroa ana madhutu Na, sèna ka mai pakaboko. Hèia Na hia si koasa ho babège eele nidhu aa puri-paꞌèle dhèu nèti papèdꞌa-tarègu ra. 2 Ana madhutu Na dhu Na pua sèra, dhèu canguru dua, nuka:

Partama, ngara na Simon (dhu dhèu tema paroa ne, ‘Petrus’),

dènge ari na, Anderias,

Yakobis,

dènge ari na, Yohanis (dua ra ana Sabadeus),

3 Pelipus,

Bertolomeos,

Tomas,

Mateos (dhèu roro doi bea),

Yakobis dhu leo (nuka ana Alpius),

Tadius,

4 Simon (nèti partei politik Selot),*

dènge Yudas Iskariot (dhu èèna na pahie Yesus).

Lamatua Yesus pua ana madhutu Na, lasi pakako sasabꞌa-laꞌa Na

(Markus 6:7-13, Lukas 9:1-6)

5-6 Èle èèna ka, Yesus pua ana madhutu Na canguru dua dhèu sèra, aa paredha si, peka na, “Jaꞌa pua miu lami asa dhèu èdhi dhèu Yahudi sèra, lula ae nèti rèngu dhu madhutu boe jꞌara mamuri Ama Lamatua dènge mola. Rèngu cakaraa kahibꞌi-kalèbho dhu sala jꞌara. Nèti èèna ka, baku lami asa dhèu Yahudi boe, nuka sèmi dhèu Samaria. 7 Lami peka dènge dhèu Israꞌel èdhi sèra, na, ‘Neꞌe ne, dꞌai lodꞌo kèna, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ra bisa jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.’ 8 Aa lami puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa, pamamuri hari dhèu madhe, paꞌèle dhèu kusta, aa babège eele nidhu. Ama Lamatua hia le miu ae-ae, te ngaa Na manèngi hari boe ca ana maa sa. De lami ka ho pala paꞌae-ae mi dhèu leo, te ngaa mage mi manèngi hari ngaa-ngaa kahèi. 9 Pakèdꞌi dènge ai hua. Baku mèti doi, 10 gee jꞌara, mèdha silu, salapa, do tatea. Te dhèu hudꞌi hia ku dhèu sabꞌa, ngaa dhu pantas ho ra bisa mamuri.✡

11 Ladhe miu maso asa dꞌara kota do rae èci, na, miu hudꞌi tenge ku dhèu dhu neo sèmi rare miu. Hèia miu pea ètu èmu èèna, toke miu pakèdꞌi tèke eele era èèna. 12 Ladhe miu maso asa dꞌara èmu dhèu, peka la dènge rèngu, ‘Saloom! Lamatua hia miu mèngi-nale.’ 13 Ladhe dhèu ètu dꞌara èmu ne, sèmi rare miu dènge beꞌa, na, miu manèngi sèna ka Lamatua hia si berkat. Te ngaa ladhe ra roꞌo boe sèmi rare miu, na, Lamatua hia boe rèngu berkat. 14 Ladhe dhèu roꞌo boe nanene lii padhai miu, mi kalua nèti èmu èèna, do kota èèna, hèia miu caro eele ahu nèti haga miu, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, ladhe roꞌo boe nanene, pe rèngu dꞌui rare pala ra.✡ 15 Bèli-camèdꞌa, lodꞌo Ama Lamatua huku dhèu ètu rai-haha neꞌe, tatu Na pabia mi dhèu Sodom dènge Gomora dhu uru èèna bhelu titu kèna. Te ngaa sanèdꞌe! Èèna na, Nèngu huku bia risi hari mi dhèu dhu roꞌo boe sèmi rare miu!”✡

Lamatua Yesus pasanèdꞌe ana madhutu Na, èèna na rèngu dui jꞌajꞌèra

(Markus 13:9-13, Lukas 21:12-17)

16 “Sanèdꞌe paie! Te Jaꞌa pua miu ne, èci èèna ka Jaꞌa patabuli kahibꞌi-kalèbho asa talora aae busa hui. Nèti èèna ka, ngangee miu hudꞌi sèmi mege dhu dꞌèlu-mèu. Aa dꞌara mi hudꞌi mola ku nuka sèmi koro jꞌaha dhu neꞌa boe tenge lii langu.✡ 17 Te ngaa baku pamudꞌe! Te bèli-camèdꞌa dhèu pajꞌèra miu, sama sèmi busa hui kadhi pamadhe kahibꞌi-kalèbho. Èèna na, rèngu nuni rèti miu asa era parisa lii langu agama. Aa dhèu hake paparu miu ètu dꞌara èmu sabajꞌa. 18 Pe rèngu ère rèti miu asa madha gubernur dènge dhèu aae, lula miu madhutu Jaꞌa. Te ngaa miu hudꞌi pake lodꞌo sèra, ho peka-padhai dènge ra Lii Lolo Beꞌa nèti Jaꞌa. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua tadèngi kahèi kolongara Jaꞌa ne. 19 Te ngaa ladhe rèngu nuni rèti miu sèmi èèna, mage miu madhaꞌu, peka na, ‘Èèna na, jaꞌa peka tasamia?’ Do, ‘Jaꞌa neo dhaa peka sèmi ngaa?’ Baku jꞌajꞌi mi ngangee, te ladhe dꞌai lodꞌo na, Ama mi ètu sorga ka dhu peka dènge miu, nèti jꞌara mia ka dhu miu hudꞌi peka-padhai. 20 Lodꞌo èèna, ngaa dhu miu padhai, mai boe nèti dꞌara miu unu mi, te Roh Lamatua dhu Mola-Mèci èèna ka dhu ajꞌa-nori ètu dꞌara miu, sèna ka miu padhai sèmi ngaa sa.✡

21 Sanèdꞌe, te bèli-camèdꞌa ètu dꞌara èmu cue, ladhe abhu ca dhèu parcaya Jaꞌa, èèna na aꞌari nèngu mesa na, ka dhu tenge jꞌara ho pamadhe ne. Aa ladhe ana ka dhu parcaya, èèna na ama na ka dhu pamadhe ne. Ladhe ina-ama ka dhu parcaya, bèli-camèdꞌa ana-ana ra ka dhu pamadhe si.✡ 22 Sanèdꞌe! Te bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi tèka dꞌara dènge miu, lula miu parcaya Jaꞌa ne. Te ngaa dhèu dhu taha taruu, èèna na Ama Lamatua hia ne mamuri.✡ 23 Ladhe dhèu pajꞌèra miu ètu dꞌara kota cue, rai lami asa kota leo! Lèke kèna! Jaꞌa ne Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Bèli-camèdꞌa ropa miu palème aaꞌi mèka kota-kota ètu Israꞌel, te ngaa Jaꞌa dhu lèpa hari mai le èèna.

24 Biasa dhèu pakabꞌua ca dhèu mese risi nèti ana sakola na sèra. Aa dhèu pakabꞌua ca dhèu lamatua risi nèti ènu na sèra.✡ 25 Ladhe ana sakola mèu sama sèmi mese na, nèngu pangee na dꞌai le. Aa ladhe ènu dꞌèlu-mèu sama sèmi lamatua na, nèngu ngee na dꞌai le.

De sanèdꞌe paie! Ladhe dhèu paroa lamatua èmu, peka na, ‘Èu ne, Baalsebul, dhèu aae nidhu!’ tatu isi èmu na abhu kolongara dhu karehe risi hari.”✡

Baku madhaꞌu dènge dhèu rai-haha, te Ama Lamatua ka dhu sanoro miu

(Lukas 12:2-7)

26 “De miu baku madhaꞌu dènge dhèu dhu labꞌa miu. Te, ngaa dhu dhèu tao pahuni, bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi ladhe rèdhi.✡ 27 Ngaa dhu Jaꞌa ajꞌa-nori le miu mesa mi, miu hudꞌi lami lole ku mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. Aa ngaa dhu Jaꞌa paholo le dènge miu, miu se hudꞌi lami peka ku palème era. 28 Baku madhaꞌu dènge dhèu rai-haha, te rèngu bisa dhoka pamadhe ngiꞌu aae dhèu di, te ngaa bisa boe paꞌele iie samanga. Nèti èèna ka, miu hudꞌi madhaꞌu ku dènge Ama Lamatua, te dhoka Nèngu di dhu dènge koasa ho pamaso ngiꞌu aae dhèu dènge samanga kateme, asa dꞌara dhasi ai dhu heo na loe boe ciki sa. 29 De paꞌèra dꞌara miu. Dhèu pahie ana mangungu ètu dꞌara pasa dènge kabꞌua ciki ooꞌe di. Te ngaa ciꞌu sa bisa boe madhe, ladhe Ama mi ètu sorga noꞌo mèka. 30 Ama miu ètu sorga dhu loe boe ladhe-leru miu, toke jꞌara-jꞌara dhu ana iiki-iiki. Dꞌai rèu kètu ètu kabꞌa kètu miu, Na ige nare aaꞌi hèi. 31 De baku madhaꞌu! Lula Ama Lamatua pakabꞌua miu risi nèti ana mangungu aaꞌi-aaꞌi ra.”

Baku makae mangaku Lamatua Yesus

(Lukas 12:8-9)

32 Hèia Yesus tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Dhèu dhu bani mangaku Jaꞌa ètu madha dhèu ae ètu rai-haha ne, pe Jaꞌa kahèi mangaku nèngu ètu katanga madha Ama Ku ètu sorga, peka na, ‘Nèngu ne dhèu Jaꞌa.’ 33 Te ngaa dhèu dhu pasili Jaꞌa ètu madha dhèu ae, peka na nèngu tadhe boe Jaꞌa, bèli-camèdꞌa Jaꞌa peka dènge Ama Ku ètu sorga kahèi, na, ‘Jaꞌa tadhe boe dhèu neꞌe.’ ”✡

Lamatua Yesus mai nèti boe dame, te ngaa patao-palaha

(Lukas 12:51-53, 14:26-27)

34 “Mage mi pangee na, Jaꞌa ne mai kèti dame asa rai-haha ne. Te mamai Jaꞌa ne, sèna ka dhèu rai-haha ne èci labꞌa èci. 35 Jaꞌa mai asa rai-haha ne, madhutu ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua peka tèke èèna,

‘Èèna na, ana mone labꞌa ama na,

ana bhèni labꞌa ina na,

aa bhèni dhèu èmu ana na, labꞌa ina nèti dhèu èmu na,

36 te isi èmu mae-manyèla, lula èci labꞌa èci.’✡

37 De dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa tareꞌa-reꞌa, nèngu hudꞌi sue ku Jaꞌa, risi nèti aaꞌi-aaꞌi, risi nèti ina-ama na, aa risi nèti ana niki na. Ladhe aadꞌo, na, nèngu nia boe jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa. 38 Te dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa, te ngaa dꞌèi boe pasae jꞌajꞌèra, nèngu nia boe jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa.✡ 39 Dhèu dhu sadia madhe lula na madhutu Jaꞌa, bèli-camèdꞌa nèngu abhu mamuri taruu dènge Ama Lamatua. Te ngaa dhèu dhu dhoka neo mamuri hia ngiꞌu nèngu unu na, èèna na, mamuri na ele iia dꞌara!”✡

Bèli-camèdꞌa Ama Lamatua bꞌala ngaa dhu dhèu tao

(Markus 9:41)

40 “Dhèu dhu sèmi nare miu dènge beꞌa, nèngu sèmi nare Jaꞌa kahèi. Aa dhèu dhu sèmi nare Jaꞌa, nèngu kahèi sèmi nare Ama Lamatua dhu pua Jaꞌa mai.✡ 41 Dhèu dhu sèmi nare dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, lula na padhue-padhai Lii Holo-Nori Ama Lamatua, pe Lamatua bꞌala nèngu sama sèmi Na bꞌala mi ca dhèu nèti lii padhai Nèngu. Aa dhèu dhu sèmi nare ca dhèu dꞌara mola, lula dhèu èèna madhutu tareꞌa-reꞌa dadꞌèi Ama Lamatua, pe Lamatua bꞌala nèngu sama sèmi Na bꞌala mi ca dhèu dꞌara mola. 42 Dhèu dhu sèmi nare ca dhèu dhu haha dꞌai seli, lula nèngu madhutu Jaꞌa, tatu Ama Lamatua bꞌala ne. Masi ka dhèu hia èi hua ca galaa di, tatu Ama Lamatua bhèlu boe ne.”

11

Yohanis tuka sarani pua ana madhutu na lasi asa Lamatua Yesus

(Lukas 7:18-35)

1 Ropa Yesus hia nare lii moa mi canguru dua ana madhutu Na, hèia Na laꞌe kako palème rae-rae ètu rai èèna, sèna ka ajꞌa dhèu ètu sèra. Aa Na peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua.

2 Lodꞌo èèna, Yohanis ètu dꞌara bèdho. Ropa na tadèngi jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu Yesus tao, hèia na pua ana madhutu na ho lasi karèi Yesus, peka na, 3 “Ama Lamatua dhu pajaji tèke le karèi nèti uru ka, na, Nèngu neo pua Kristus mai, sèna ka pala mamuri mi èdhi dhèu Yahudi. Ama ne, Kristus, do? Do, èdhi hudꞌi mate hari ku dhèu leo?” Ka lasi karèi Yesus.

4 Ropa tadèngi nare, hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Miu se tadèngi le, aa mèdhi unu mi dènge madha. De lèpa ho lami peka dènge Yohanis, aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi, nuka sèmi ngaa dhu dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, Yesaya, suri tèke le, peka na:

5 Dhèu bèdhu, ladhe rèdhi.

Dhèu karuku, kèdꞌi kako.

Dhèu pèdꞌa kusta, kaꞌuri ra milu hari.

Dhèu katele-katipa, bisa tadèngi.

Dhèu madhe, mamuri hari.

Dhèu unu aadꞌo, nanene Lii Lolo Beꞌa.✡

6 De sèmi neꞌe: lami peka dènge Yohanis, bèli-camèdꞌa nèngu abhu aꞌoto, ladhe na parcaya Jaꞌa taruu. Nèti èèna ka, Ama Lamatua hia mèngi-nale mi dhèu dhu parcaya Jaꞌa paꞌèra-èra!”

7 Ropa ana madhutu Yohanis se lèpa, hèia Yesus peka dènge dhèu ae se, lula-nèti Yohanis ne, aku Nèngu na, “Lodꞌo miu neo paraga dènge Yohanis ètu dꞌara padꞌa sodꞌa, miu pangee, na, neo paraga dènge dhèu dhu sèmi ngaa sa? Tatu boe, miu paraga dènge dhèu dhu roe aala-aala, nuka sèmi kalai èèu dhu bhabheu madhutu ngèlu di! 8 Aa tatu boe miu mèdhi dhèu dhu pake mèdha-papake dhu kabꞌua aae, te dhèu sèmi èèna era pea na dhodhoka ètu dꞌara èmu dhèu aae di! 9 De lami ladhe dhèu sèmi ngaa sa ètu nèi? Mi pangee na, miu lami tenge dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua! Tareꞌa! Te nèngu ne, ca dhèu nèti lii padhai Lamatua dhu kapai risi. 10 Te ètu dꞌara sasuri Ama Lamatua dhu Mola-Mèci èèna, dhu suri tèke le lula-nèti Yohanis ne, peka na,

‘Nanene! Jaꞌa pua dhèu Jaꞌa,

sèna ka bhoke jꞌara hia Èu.’✡

11 Nanene paie! Ètu rai-haha ne, abhu boe ca dhèu sa dhu kapai risi nèti Yohanis ne. Te ngaa nèti dhèu rai-haha aaꞌi-aaꞌi dhu mangaku Ama Lamatua sama sèmi Dhèu Aae, dhèu dhu haha dꞌai seli èèna ka, nèngu dhu kapai risi nèti Yohanis. 12 Karèi nèti Yohanis pakako sasabꞌa na, dꞌai sange neꞌe ne, abhu dhèu ae-ae dhu jꞌajꞌi le dhèu unu Ama Lamatua. Te ngaa abhu dhèu leo dhu pangee sala, peka na rèngu hudꞌi pamusu ku, sèna ka laka-seti dhèu ho jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. 13 Toke dꞌai lodꞌo mamai Yohanis tuka sarani, èdhi dhèu Yahudi dhu tema madhutu atora Musa, dènge atora dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua leo sèra.✡ 14 De parcaya la Jaꞌa! Yohanis ne, nuka Elia, dhu dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, peka mema le lula-nèti mamai na.✡ 15 De dhu neo meꞌa mèu, hudꞌi nanene ku paie-iie!

16 Jaꞌa neo hia lii pakasame, sèna ka miu meꞌa, rupa sèmi mia ka dhèu taa limuri ne. Te rèngu se cakaraa dènge ana-ana dhu madhèdi ètu dꞌara pasa. Rèngu dhu paꞌoo-parodha dènge angalai ra, peka na,

17 ‘Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi tiu sakino dènge karejꞌe-karae,

te ngaa miu roge-ledho boe.

Hèia jiꞌi sodꞌa lii beke dhèu madhe,

te ngaa miu tangi boe.’

18 Miu se sama sèmi ana iiki dhu reꞌa boe roca. Lodꞌo Yohanis mai, nèngu dꞌèi puasa, aa ninu boe èi anggor. Te ngaa dhèu peka na, ‘Nèngu, nidhu tao!’ 19 Te ngaa Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, mai le. Jaꞌa puasa boe, aa kinu èi anggor. Te ngaa dhèu peka na, ‘Nèngu èèna, dhèu gagoo-gagehu! Dhèu tema mahu bia! Laꞌe paꞌangalai dènge dhèu roro bea! Paꞌèci dènge dhèu dhu laku-laku boe. Nèngu dhu neꞌa boe makae!’ Te ngaa mi patadhe lii padhai Jaꞌa ne! Mamèu Ama Lamatua èèna, cèu ètu dꞌara mamuri dhèu unu Na.”

Dhèu dhu dꞌèi boe sèmi rare Lamatua Yesus

(Lukas 10:13-15)

20 Èle èèna ka, Lamatua Yesus pasanèdꞌe dhèu-dhèu dhu pea ètu pèri-pèri rae. Na tao le tadha-tadha malaa ae risi ètu nèi, te ngaa roꞌo boe ae eele nèti sasala ra, ho madhutu jꞌara mamuri Ama Lamatua dhu mola. 21 Yesus jèke si, peka na, “Heh! Miu dhèu Korasin, aa miu dhèu Betsaida! Mate unu miu! Bèli-camèdꞌa pasae mere mamadhe-mamopo! Jaꞌa tao le rupa-rupa tadha malaa ètu katanga madha miu, te ngaa miu moꞌo boe parcaya Ama Lamatua. Masi ka miu dhèu Yahudi dhu peka na, miu tadhe Lamatua, te ngaa ladhe sèmi tadha malaa dhu Jaꞌa tao seꞌe ètu kota Tirus dènge kota Sidon, tatu nèbhu nare sange neꞌe, dhèu-dhèu ètu sèra èle le hoꞌa, aa tèke eele le sasala-sasigo ra ho madhutu Ama Lamatua. Aa tatu ra pake le bèla mèdhi, dènge tao ahu mi kètu ho jꞌajꞌi mi tadha, na, rèngu manyasa nèti sasala ra. Masi ka dhèu Tirus dènge dhèu Sidon sèra dhèu Yahudi boe, dhu mangaku na, tadhe Lamatua.✡ 22 Jaꞌa monya boe! Bèli-camèdꞌa mèdhi unu mi! Dꞌai lodꞌo dhu Ama Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, hahuku dhèu Tirus dènge dhèu Sidon samaa risi nèti hahuku miu.

23 Miu dhèu Kapernaum! Mage-mage, ee! Mage mi pangee, na, Ama Lamatua pacaꞌe miu lami asa sorga. Aadꞌo! Èèna na Lamatua pèci mi asa dꞌara naraka! Ladhe sèmi tadha-tadha malaa dhu Jaꞌa tao ètu rae miu dhu jꞌajꞌi uuru le ètu kota Sodom, tatu Ama Lamatua parluu boe labhu pakèpu kota èèna. Te ladhe dhèu Sodom rèdhi tadha malaa se, tatu ra rai eele le nèti bhabhelu-katubꞌa ra.✡ 24 Tareꞌa! Pe mèdhi unu mi! Ladhe dꞌai ka lodꞌo Ama Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi, hahuku dhèu Sodom samaa risi nèti hahuku miu se!”✡

Lamatua Yesus gale dhèu sèna ka madhutu Ne, ho Na paꞌèra hari si

(Lukas 10:21-22)

25 Ropa padhai lii nare, hèia Yesus sabajꞌa, peka na, “Ama! Ama dhu jꞌajꞌi Lamatua ètu dedha-liru dènge rai-haha. Jaꞌa manèngi makasi ae-ae, lula Ama pahuni pamèno-mèno jꞌara-jꞌara dhu Ama hia huku mi dhèu-dhèu dhu pangee na, rèngu dꞌèlu-mèu, aa dhu padedha iisi ra. Te ngaa Ama bhoke patalele jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi mi dhèu haha dènge dhu pahaha iisi ra. 26 Tareꞌa, Ama! Te sèmi èèna ka, dhu pakarejꞌe dꞌara Ama!”

27 Ropa sabajꞌa nare, hèia Yesus peka dènge dhèu-dhèu ètu sèra, na, “Nanene paie-iie! Ama Ku ètu sorga pangèdꞌu le koasa aaꞌi-aaꞌi mi Jaꞌa ne. Dhu tadhe mèu Jaꞌa, dhoka Ama ku di. Aa dhu tadhe mèu Ama, dhoka Ana Na, nuka Jaꞌa ne. Aa Jaꞌa hagꞌe kore dhèu leo, sèna ka peka dènge ra, ho rèngu tadhe mèu Ne kahèi.✡

28 Miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu roe lula sabꞌa bia, mai madhutu Jaꞌa! Aa miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu pasae bia, mai la asa Jaꞌa! 29 Ladhe miu sèmi mere aꞌajꞌa Jaꞌa, ho kako palere-lere dènge Jaꞌa, na, èdhi ca ropa dènge sapi dua ngiꞌu dhu nuni kataka pare rai èci. Te Jaꞌa ne, dꞌara hua iia, aa lii mako. Ladhe miu madhutu Jaꞌa, miu jꞌajꞌi èra hari.✡ 30 Lula aꞌajꞌa Jaꞌa, carui boe. Aa paredha Jaꞌa, bia boe kahèi.”

12

Dhèu pasisu dènge Lamatua Yesus lula-nèti lodꞌo ae sasabꞌa

(Markus 2:23-28, Lukas 6:1-5)

1 Ca lodꞌo, lèke dènge ae sasabꞌa dhèu Yahudi, Yesus dènge ana-ana madhutu Na dhu kako re karasa oka dhèu. Ana madhutu Na manganga, hèia ra gꞌètu are-gandum ka raꞌa noo-noo. 2 Ètu èèna, abhu pèri-pèri dhèu nèti partei agama Parisi dhu madhutu paꞌèra adꞌa dhèu Yahudi ra. Ropa ladhe rèdhi ana madhutu Yesus se tao sèmi èèna, hèia ra kai Ne, peka na, “Ana madhutu Mu, gꞌètu gandum lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa-laꞌa! Rèngu baku tao sèmi neꞌe! Te tatao ne sisu atora èdhi.”✡

3-4 Te ngaa Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Tasamia, ee? Miu teko bhèlu lii lolo Daud, si? Daud dènge ana-ana madhutu na dhu manganga titu kèna. Hèia na maso asa dꞌara Paleo Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua, ka nare roti dhu ama agama hia le mi Lamatua, ka rèngu raꞌa. Te ngaa dhu bisa raꞌe roti se dhodhoka ama agama sèra. Dhèu leo bisa boe. Èle ka Daud si raꞌa, te ngaa ca dhèu sa pasala boe si. Miu nuka sèmi dhèu dhu baca mèdhi boe sasuri Lii Holo-Nori Ama Lamatua!✡ 5 Te ètu dꞌara sasuri èèna, suri kahèi nèti sasabꞌa ama agama Yahudi sèra, ètu dꞌara èmu sabajꞌa, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa. Te ngaa rèngu sala boe ngaa-ngaa.✡ 6 Nanene! Uru èèna, èmu sabajꞌa ka dhu kabꞌua, te ngaa limuri ne abhu dhu kabꞌua risi, nuka Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. 7 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, Na peka na, ‘Dadꞌèi Jaꞌa sèmi neꞌe: dhèu Jaꞌa sèra hudꞌi padꞌelo ku rasa kasia èci dènge èci. Ladhe ra tao boe madhutu jꞌara ne, na, badha korban dhu rèngu rèti hia Jaꞌa, dènge boe kabꞌua.’ De ladhe miu meꞌa mèu sasoa nèti lii padhai Lamatua ne, tatu miu pasala boe ana madhutu Jaꞌa se. Te ra tao boe sala ngaa-ngaa!✡ 8 Te Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa ka dhu dènge hak ho pamaꞌète, peka na, dhèu bisa sabꞌa ngaa, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa.”

Lamatua puri-paꞌèle dhèu, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa-laꞌa

(Markus 3:1-6, Lukas 6:6-11)

9 Èle ka Yesus tèke eele era èèna, laꞌe asa dꞌara èmu sabajꞌa ra. 10 Ètu neꞌe, abhu mone ca dhèu dhu kacui-aai madhe cabèka. Dhèu Parisi sèra dhu tenge-tenge jꞌara ho pasala Yesus, ladhe sèmi Na puri-paꞌèle dhèu dhu kacui-aai madhe cabèka ne, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa. Hèia ra karèi Ne, peka na, “Madhutu atora agama èdhi, dhèu bisa puri-paꞌèle dhèu, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa-laꞌa, do aadꞌo?”

11 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Ladhe kahibꞌi-kalèbho ciꞌu manahu asa dꞌara roꞌa, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa, dhèu unu na mai name nare, sina ma?✡ 12 De Ama Lamatua sue dhèu rai-haha, risi nèti dhèu unu kahibꞌi-kalèbho deo na. Nèti èèna ka, dhèu bisa tao jꞌara dhu beꞌa lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa.”

13 Ka Na lii dènge dhèu dhu ai madhe cabèka na, “Jꞌole kacui-aai èu mai!” Hèia, na jꞌole kacui-aai dhu madhe èèna, kacaꞌa la èle dènge ka, sama dènge kacui-aai dhu iia èèna.

14 Ropa dhèu Parisi se rèdhi sèmi èèna, hèia ra nasa titu kèna. Èle ka ra kalua tèke eele èmu sabajꞌa ne, hèia lasi pareꞌa, aku rèngu na, “Èdhi hudꞌi tenge ku jꞌara, sèna ka pamadhe Ne!”

Ama Lamatua dhu pili nare Yesus, sèna ka sabꞌa hia Ne

15 Te ngaa Yesus dhu neꞌa ngangee rèngu dhu karehe ne, nèti èèna ka laꞌe asa era leo. Dhèu ae madhutu Ne, hèia Na puri-paꞌèle dhèu dhu pèdꞌa aaꞌi-aaꞌi. 16 Te ngaa Na kai si, peka na, “Mage lami palolo kahèi dènge dhèu leo lula-nèti Jaꞌa.” 17 Nèngu tao sèmi èèna, madhutu sèmi lii padhai Ama Lamatua dhu peka le mi dhèu nèti lii padhai Na, ngara na Yesaya, dhu suri tèke, na,

18 “Ladhe ku laa! Nèngu ne, Dhèu pajuu-paleha Jaꞌa, dhu Jaꞌa hagꞌe kore le.

Jaꞌa sue Ne,

aa dꞌara Jaꞌa karejꞌe taruu dènge Ne.

Èèna na, Jaꞌa pangèdꞌu Ne Roh Jaꞌa,

ho laꞌe ajꞌa-nori dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi

lula-nèti jꞌara mamuri Jaꞌa dhu mola.

19 Nèngu ne, neꞌa boe tèbꞌa kakara.

Nèngu ne, neꞌa boe padedha iisi.

20 Dꞌara Na hua iia.

Dhu neꞌa boe pajꞌèra dhèu.

Ajꞌu dhu oe padhe, Na lèku eele boe.

Labhu dhu saruru, Na tiu pamadhe boe.

Na loe boe ajꞌa-nori dhèu, toke dhèu aaꞌi-aaꞌi tao madhutu jꞌara mamuri dhu mola nèti Ama Lamatua.

21 Dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi èèna na parcaya Ne, lula reꞌa na, Nèngu ne, cee.”✡

Mese agama sèra peka na, dhèu aae nidhu ka dhu hia Yesus koasa

(Markus 3:20-30, Lukas 11:14-23)

22 Ca tèka, rèti asa Yesus ca dhèu dhu nidhu tao toke bèdhu aa ele lii. Hèia Yesus paꞌèle ne dènge babège eele nidhu nèti dhèu neꞌe. Ka dhèu ne bisa nèdhi, aa bisa padhai lii. 23 Dhèu ae se, ropa rèdhi sèmi èèna, hèia ra malaa-maloha. Ra papeka na, “Nèngu neꞌe, ele boe ana-èpu Daud, dhu dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua suri tèke karèi nèti uru ka! Nèngu neꞌe, tatu Dhèu dhu èdhi mate tae-tae èèna!”

24 Te ngaa ropa dhèu Parisi tadèngi rare, hèia ra roꞌo boe parcaya. Ka ra papeka, na, “Wee! Dhèu ne bisa babège nidhu, lula dhèu aae nidhu Baalsebul ka dhu pangèdꞌu Na koasa.”✡

25 Te ngaa Yesus neꞌa lii padhai dhèu Parisi se. Hèia Na peka dènge dhèu seꞌe, aku Nèngu na, “Lii padhai miu ne, lèke boe! Ladhe ètu dꞌara rai cue, ana kabarai na patao-palaha, tasa mera mia ho rai ne bisa taha! Sèmi èèna kahèi, ladhe dhèu ètu dꞌara kota èci, do dꞌara èmu cue, èci patao dènge èci, tatu ra mae-manyèla, toke laho mae-mae, si! 26 De ladhe nidhu pamusu dènge nidhu, aa palabꞌa èci dènge èci, tatu dhèu aae ra nèdꞌu paredha nèbhu boe! 27 Sanèdꞌe paie! Dhèu miu reꞌa kahèi babège eele nidhu. Ra pake koasa nèti nidhu, do? Aadꞌo! De miu baku padhai lii ore dhu peka na, Jaꞌa pake koasa nidhu, ho babège eele nidhu. Pe dhèu miu unu mi ka dhu pamaꞌète, peka na, ngaa dhu miu galaa ne, lèke boe jꞌara. 28 Te ngaa ladhe Jaꞌa tareꞌa-reꞌa babège eele nidhu pake koasa nèti Roh Ama Lamatua, èèna padꞌelo na, Lamatua èèna tareꞌa-reꞌa Dhèu Aae dhu ètu le katanga madha miu.

29 Ladhe dhèu neo lasi manaꞌu èmu dhèu èci dhu èra, nèngu hudꞌi èki-karadhe uuru ku dhèu lamatua èmu ne. Heka na manaꞌu nèti mèdha-panyau na sèra.*

30 Sanèdꞌe, ee! Te dhèu dhu paꞌèci boe dènge Jaꞌa, nèngu pamusu dènge Jaꞌa. Aa dhèu dhu soru-bara boe Jaꞌa ètu dꞌara sabꞌa-laꞌa, nèngu neꞌa dhoka paꞌiu dhèu di.✡ 31 De nanene paie-iie lii padhai Jaꞌa ne! Ama Lamatua dhu sadia saku eele sasala-sasigo dhèu. Ladhe dhèu padhai lii pakarehe kolongara dhèu leo, Ama Lamatua sadia abho ne era. Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu bani padhai pakarehe Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci, Ama Lamatua saku eele boe sasala na èèna. 32 Ladhe dhèu pakarehe Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, Ama Lamatua sadia saku eele sasala na. Te ngaa cee ka dhu bani padhai lii pahahe Roh Ama Lamatua, te ngaa Ama Lamatua saku eele boe sasala na, masi ka toke dai mia-mia laꞌe!”✡

Ajꞌu dènge hua na

(Lukas 6:43-45)

33 Hèia Yesus padhai lii taruu dènge dhèu Parisi se, peka na, “Ngee paie-iie! Ajꞌu dhu beꞌa, hia hua dhu beꞌa. Te ngaa ajꞌu dhu karehe, hia hua dhu karehe. Nèti hua na, dhèu bisa tadhe ajꞌu ne, beꞌa do karehe.✡ 34 Te ngaa miu se ca ropa dènge mege, dhu neꞌa dhoka kapodꞌe-kabèli di! Miu meꞌa boe padhai lii dhu beꞌa. Lula ngaa dhu tèke ètu dꞌara, èèna ka dhu kalua mai nèti dꞌara hèbꞌa na.✡ 35 Dhèu beꞌa, tatu lii padhai na beꞌa, lula ètu dꞌara na abhu jꞌara dhu beꞌa. Te ngaa dhèu bhelu, tatu lii padhai na karehe, lula ètu dꞌara na dhu pènu dènge bhabhelu-katubꞌa.

36 Lèka la lii Jaꞌa ne! Te bèli-camèdꞌa lodꞌo èle rai-haha, Ama Lamatua parisa lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi. Lodꞌo èèna, dhèu èci-èci ka hudꞌi dhaa lii-lii nèngu dhu dènge boe kolo-kapua. 37 De mage-mage! Te bèli-camèdꞌa èèna, Ama Lamatua dadoo lii-lii miu sèra, aa pamaꞌète peka na, miu lèke huku do, aadꞌo.”

Dhèu manèngi sèna ka Lamatua Yesus padꞌelo tadha malaa

(Markus 8:11-12, Lukas 11:29-32)

38 Ropa tadèngi lii padhai Yesus sèmi èèna, hèia pèri-pèri mese agama dènge dhèu Parisi, peka dènge Yesus, aku rèngu na, “Ama Mese! Jiꞌi neo ngèdhi tadha malaa èci, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, koasa Ama, tareꞌa nèti Ama Lamatua.”✡

39 Te ngaa Yesus jèke si, peka na, “Weh! Miu dhèu taa limuri ne, moꞌo boe madhutu Ama Lamatua! Miu se meꞌa dhodhoka adꞌu-ue bhelu-katubꞌa di! Masi ka miu manèngi tadha malaa, te ngaa Jaꞌa tao boe. Lula uru èèna, Lamatua hia le tadha malaa re Yunus, dhèu nèti lii padhai Na. Èèna dꞌai le!✡ 40 Yunus pea tèlu mèu-tèlu mèda ètu dꞌara kabake iꞌa aae ciꞌu. Sèmi èèna kahèi dènge Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Bèli-camèdꞌa Jaꞌa kahèi ètu dꞌara roꞌa dhèu madhe, tèlu mèu-tèlu mèda.✡ 41 Ladhe dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, Lamatua jꞌajꞌi hakim. Aa dhèu Niniwe se titu jꞌajꞌi sakasii ho galaa miu, peka na, ‘Miu aaꞌi-aaꞌi se, goa!’ Uru èèna, ropa dhèu Niniwe sèra tadèngi lii padhai Yunus, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, hèia ra tèke eele sasala ra. Te ngaa miu sèmi boe èèna. Masi ka limuri ne, abhu le Dhèu ètu talora aae miu, dhu kapai risi nèti Yunus, nuka Jaꞌa ne. Te ngaa miu se pusi-pahae boe Jaꞌa ciki sa hèi.✡ 42 Pe, ètu dꞌara lodꞌo èle rai-haha ne, ladhe Lamatua jꞌajꞌi hakim, bhèni aae Syeba nèti balèu, jꞌajꞌi sakasii kahèi. Na pajꞌujꞌu ai na mi miu, ho na galaa miu aaꞌi-aaꞌi dhu ana loo-limuri ne, peka na, ‘Miu aaꞌi-aaꞌi mi, goa!’ Uru èèna, bhèni aae ne mai nèti rai kajꞌèu ho neo nèdhi unu na mamèu dhèu aae Soleman. Te ngaa limuri ne, abhu ca Dhèu ètu talora aae miu dhu kapai risi nèti dhèu aae Soleman, nuka Jaꞌa ne. Te ngaa miu pusi-pahae boe Jaꞌa ciki sa hèi.”✡

Nidhu lèpa hari asa dhèu dhu na pea nèdhi uru èèna

(Lukas 11:24-26)

43 “Ladhe babège eele nidhu nèti ca dhèu, nidhu ne laꞌe pea asa era dhu kaliu, ho jꞌajꞌi mi era ae iisi na. Te ngaa abhu boe era dhu mèci ho na pea kalili. 44 Hèia na pangee, peka na, ‘Abhu boe era dhu beꞌa sèmi nèi, hua iia jaꞌa lèpa hari asa dhèu dhu uru èèna jaꞌa pea.’ Ka laꞌe hari asa era nèngu uru èèna. Na ladhe na, era ne mèu bia, aa dhu lalau rare pabeꞌa-beꞌa. 45 Hèia nidhu ne laꞌe paroa nare angalai na dhèu pidhu dhu bhabhelu ra risi nèti nèngu. Ka lasi pea ètu dꞌara dhèu ne, hèia aaꞌi-aaꞌi ra kakeho ne. De limuri ne, mamuri dhèu ne asa ele iie-iie. Sèmi èèna kahèi lèke mi dhèu bhelu-katubꞌa taa limuri ne.”

Dhu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi aꞌari Lamatua Yesus

(Markus 3:31-35, Lukas 8:19-21)

46 Lodꞌo èèna, Yesus padhai lii era dènge dhèu ae. Hèia ina dènge ari Na sèra, mai neo paraga dènge Ne. Rèngu titu ètu liꞌu, ka ra pua dhèu lasi paroa Ne. 47 Hèia dhèu mai peka dènge Ne, aku rèngu na, “Ama! Ina dènge ari Ama ètu liꞌu nèi. Rèngu neo paraga dènge Ama.”†

48 Ka Yesus peka dènge ra, “Cee ka ina Ku, aa cee ka aꞌari Jaꞌa dhu tareꞌa-reꞌa?” 49 Hèia Na pajꞌujꞌu asa dhèu-dhèu dhu madhutu Ne, ka Na lii, aku Nèngu na, “Rèngu seꞌe se ka, ina dènge aꞌari Jaꞌa. 50 Te dhèu dhu tao madhutu dadꞌèi Ama Ku ètu sorga, rèngu ka ina Ku aa aꞌari Jaꞌa dhu tareꞌa-reꞌa.”

13

Lamatua Yesus hia lii pakasame nèti dhèu sèle hini ètu rupa-rupa rai

(Markus 4:1-9, Lukas 8:4-8)

1 Lodꞌo èèna kahèi, Yesus kalua nèti èmu èèna, laꞌe madhèdi asa sebhe dano Galilea. 2 Hèia dhèu ae-ae mai lingu rare Ne. Ka laꞌe madhèdi asa dedha koha cue, dhu panahu ètu era èèna, ho ajꞌa dhèu sèra. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu dae sèra nanene Ne. 3 Hèia Na ajꞌa madha jꞌara ae-ae mi rèngu pake lii pakasame. Na lole, peka na, “Abhu ca dhèu sabꞌa oka-tedhe, dhu cebꞌe hini ètu dꞌara oka na. 4 Ropa na cebꞌe hini se, abhu dhu lèke ètu jꞌara. Hèia manu-bhui mai, ka tutu raꞌe aaꞌi hini se.

5 Te ngaa hini cahagꞌe lèke ètu rai dhu dènge hadhu. Hini se muri malai, lula abhu rai ciki di. 6 Te ngaa ropa lodꞌo rea, hèia ana aajꞌu se kamale, ka mango eele si. Te amo ra marèma boe ètu dꞌara rai.

7 Abhu hini cahagꞌe dhu lèke ètu era jꞌuꞌu padhudhu. Hèia jꞌuꞌu padhudhu se hèlu pamadhe aaꞌi si.

8 Te ngaa abhu hini cahagꞌe lèke ètu rai isi. Hini se muri, ka ra kapai toke hua-hela. Abhu dhu tèlu nguru hari, abhu dhu èna nguru hari, aa abhu dhu dꞌai cangasu hari.✡

9 Cee dhu dènge roꞌa dhilu, na nanene paie-iie!”

Nga tao ka Lamatua Yesus dꞌèi ajꞌa pake lii pakasame

(Markus 4:10-12, Lukas 8:9-10)

10 Èle èèna ka, ana madhutu Yesus mai karèi Ne, aku rèngu na, “Nga tao ka Ama ajꞌa dhèu ae pake lii pakasame?”

11 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Lula miu se neo meꞌa tareꞌa-reꞌa paredha Ama Lamatua, nèti èèna ka Jaꞌa peka mema sasoa nèti lii pakasame ne. Te ngaa mi dhèu leo, Jaꞌa ajꞌa pake lii pakasame. 12 Te dhèu dhu tareꞌa-reꞌa neo reꞌa dadꞌèi Ama Lamatua, pe Lamatua hia ne asa neꞌa ae. Te ngaa dhèu dhu pusi-pahae boe dadꞌèi Lamatua, pe Lamatua tao ne asa tabha goa.✡ 13 Jaꞌa ajꞌa-nori si pake dhoka lii pakasame di, lula:

‘Rèngu rèdhi le,

te ngaa roꞌo boe reꞌa.

Rèngu tadèngi le,

te ngaa ra pusi-pahae boe.’

14 Rèngu se cakaraa dènge dhèu dhu Yesaya suri mema le. Yesaya èèna, nuka dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, dhu suri, na,

‘Miu èèna na tadèngi,

te ngaa miu pakatele dhilu.

Miu èèna na ladhe mèdhi,

te ngaa moꞌo boe pameꞌa ngaa dhu jꞌajꞌi le.

15 Lula dꞌara dhèu seꞌe adhu sèmi hadhu,

ra pakatele dhilu ra,

aa ra pabèdhu musi madha ra.

De hudꞌi rèngu sène, sèna ka roꞌa dhilu ra katele-katipa,

aa soro tèke si, sèna ka musi madha ra bèdhu sèmi èèna.

Hudꞌi laa, ho Jaꞌa puri-paꞌèle ia ka si,

lula rèngu pusi-pahae boe Jaꞌa.’✡

16 Te ngaa miu se, oto! Lula miu ladhe mèdhi dènge musi madha, aa tadèngi dènge roꞌa dhilu miu unu mi. 17 Parcaya la Jaꞌa! Uru èèna, dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, dènge dhèu dhu dꞌara mola, dꞌara ra neo rèdhi ngaa dhu limuri ne miu ladhe mèdhi, te ngaa bisa boe. Dꞌara ra neo kahèi tadèngi ngaa dhu limuri ne miu tadèngi le, te ngaa bisa boe.”✡

Lamatua Yesus peka sasoa lii pakasame nèti hini

(Markus 4:13-20, Lukas 8:11-15)

18 Ropa padhai lii nare, hèia Yesus peka dènge ra, “De mi nanene ka sasoa nèti lii pakasame deo na. 19 Hini dhu lèke ètu jꞌara, nuka dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori nèti Ama Lamatua nèdꞌu paredha, te ngaa nèngu neꞌa iia boe. Hèia dhèu aae nidhu mai parame nare Lii Holo-Nori nèti dꞌara dhèu ne.

20 Hini dhu cebꞌe lèke ètu rai dhu pènu dènge hadhu, nuka dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua, hèia na sèmi nare dènge dꞌara karejꞌe. 21 Te ngaa Lii Holo-Nori ne, amo na marèma boe. Nèti èèna ka, nare boe nèbhu ètu dꞌara dhèu ne. Ropa dhèu leo pajꞌèra ne lula na sèmi nare Lii Holo-Nori ne, ka dhèu ne kèpe paꞌèra heka aꞌajꞌa sèra.

22 Aa hini dhu lèke ètu talora aae jꞌuꞌu padhudhu, nuka dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori. Te ngaa nèngu bhute dènge rupa-rupa jꞌara, ho pakarejꞌe mamuri na. Hèia bhabhute seꞌe ka seti eele Lii Holo-Nori ne nèti dꞌara nèngu, toke dènge heka kabꞌua.

23 Te ngaa hini dhu lèke ètu rai isi, nuka dhèu dhu pasa paie dhilu na, sèna ka sèmi nare Lii Holo-Nori, aa tao madhutu dadꞌèi Lamatua. Hèia na tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa, sama sèmi hini dhu muri toke kapai, ka na hua ae-ae. Abhu dhu tèlu nguru hari, abhu kahèi èna nguru hari, aa abhu dhu dꞌai cangasu hari.”

Lamatua Yesus hia lii pakasame nèti jꞌuꞌu ètu talora aae oka

24 Yesus lolo hari lii pakasame èci, aku Nèngu na, “Paredha Ama Lamatua ne, nuka sèmi abhu ca dhèu laꞌe cebꞌe hini dhu beꞌa ètu dꞌara oka na. 25 Dꞌara mèda èèna, ropa dhèu aaꞌi-aaꞌi bhèjꞌi luu, hèia dhèu bhelu mai, ka na cebꞌe lamusi jꞌuꞌu ètu dꞌara oka ne. 26 Ropa hini ètu dꞌara oka ne dꞌai hua-hela, hèia dhèu sabꞌa se, ladhe rèdhi jꞌuꞌu dhu muri palere-lere dènge hini se. 27 Ka lasi peka dènge lamatua oka ne, aku rèngu na, ‘Ama! Ca hari ni jiꞌi sèle hini dhu beꞌa ètu dꞌara oka ama, si? Nga tao ka muri mai pabꞌali dènge jꞌuꞌu ae-ae?’

28 Lamatua oka ne dhaa, peka na, ‘Èèna tatao nèti dhèu bhelu.’

Hèia dhèu sabꞌa se peka, aku rèngu na, ‘Ama, jiꞌi laꞌa koꞌo eele jꞌuꞌu sèi, do?’

29 Te ngaa na bꞌala, peka na, ‘Hudꞌi laa, te ladhe miu koꞌo eele jꞌuꞌu se, ana ngangaꞌa èdhi se lèke bete kahèi. 30 Hudꞌi rèngu sène ra muri palere-lere toke hèru puu-gꞌètu. Pe dꞌai lodꞌo na, jaꞌa peka dènge dhèu sabꞌa se, na, “Miu pakaboko uru ku jꞌuꞌu sèra. Hèia èki si ca èki-ca èki ho tunu eele si. Èle ku, heka ta pakaboko isi oka kèna, sèna ka pamaso asa dꞌara babesi.” ’ ”

Lamatua Yesus pake lii pakasame nèti lamusi dhu ana iiki

(Markus 4:30-32, Lukas 13:18-19)

31 Èle, ka Yesus peka hari, na, “Jaꞌa pake hari lii pakasame èci, sèna ka miu meꞌa tasamia Ama Lamatua jꞌajꞌi Dhèu Aae mi dhèu ae-ae. Dhèu unu Na sèra, mulai nuka sèmi lamusi dhu ana iiki titu kèna, dhu dhèu sèle ètu dꞌara oka na. 32 Masi ka lamusi ne ana iiki dꞌai seli, te ngaa ladhe na muri mai, jꞌajꞌi ajꞌu dhu kapai aae ètu dꞌara oka ne. Toke manu-bhui tao rèdꞌa ètu dadana-dadana na.”

Lamatua Yesus pake lii pakasame nèti ragi

(Lukas 13:20-21)

33 Yesus peka hari lii pakasame èci, aku Nèngu na, “Dhèu-dhèu unu Ama Lamatua, èci èèna ka dènge ragi dhu bhèni èci nare, pabꞌali dènge tarigu ca sak.* Hèia roti ne caꞌe toke kapai, lula ragi dhu ciki ooꞌe deo na.”

Lamatua Yesus pake lii pakasame, ho ajꞌa dhèu nèti jꞌara-jꞌara hiu dhu dhèu reꞌa mèka

(Markus 4:33-34)

34 Yesus ajꞌa dhèu ae dènge lii lolo rupa-rupa. Lii padhai Na, aaꞌi-aaꞌi se, dhodhoka pake lii pakasame di. 35 Na ajꞌa sèmi èèna, sèna ka madhutu sèmi lii nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu suri tèke, peka na,

“Pe Jaꞌa ajꞌa-nori pake lii pakasame.

Pe Jaꞌa lole jꞌara-jꞌara dhu dhèu tadèngi rèdhi mèka,

karèi nèti Lamatua pajꞌajꞌi rai-haha toke dꞌai sange neꞌe.”✡

Lamatua Yesus peka sasoa nèti jꞌuꞌu dhu muri ètu talora aae oka

36 Èle ka, Yesus lèpa èmu tèke eele dhèu ae sèra. Hèia ana madhutu Na sèra mai manèngi, na, “Ama! Peka ku dènge jiꞌi sasoa nèti lii pakasame jꞌuꞌu deo sa!”

37 Ka Yesus dhaa, na, “Dhèu dhu cebꞌe hini dhu beꞌa èèna, nuka Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. 38 Aa oka èèna, nuka rai-haha ne. Hini dhu beꞌa èèna, nuka dhèu-dhèu dhu jꞌajꞌi le ana-èpu Ama Lamatua. Aa jꞌuꞌu sèra, nuka ana pajuu nèti dhèu aae nidhu. 39 Aa dhèu bhelu dhu mai cebꞌe lamusi jꞌuꞌu, nuka dhèu aae nidhu. Aa lodꞌo puu-gꞌètu èèna, nuka dꞌai èle rai-haha ne. Dhèu sabꞌa dhu pakaboko isi oka se, nuka ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga. 40 Ropa dꞌai èle rai-haha ne, ra oru rare jꞌuꞌu se ho tunu pakèpu si. 41 Te Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, bèli-camèdꞌa pua ana pajuu nèti sorga mai. Rèngu èèna na pakaboko dhèu-dhèu dhu pusi-pahae boe madhutu paredha Ama Lamatua. Aa rèngu oru rare kahèi dhèu-dhèu dhu dadugu-rariu dhèu leo, sèna ka baku madhutu paredha Lamatua. 42 Èèna na ra core dhèu bhelu-katubꞌa aaꞌi-aaꞌi se asa dꞌara ai naraka, nuka sèmi jꞌuꞌu dhu ai naꞌe pakèpu si. Ètu nèi, dhèu se rasa jꞌèra titu kèna, aa tangi dꞌara maꞌète mae-mae loe boe ciki sa. 43 Te ngaa dhèu dhu mamuri mola madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, rèngu pea taruu dènge Ama Dhèu Aae ra ètu sorga. Ètu nèi, dhèu se haꞌa-haꞌa, hèti-hèti, nuka sèmi madha lodꞌo. De dhèu dhu neo tadhe mèu Jaꞌa, pasa dhilu paie-iie!”

Lamatua Yesus pake lii pakasame nèti mèdha dhu kabꞌua aae

44 Yesus tabha hari lii pakasame èci, aku Nèngu na, “Dhèu dhu neo tadhe mèu Ama Lamatua nèdꞌu paredha, rèngu nuka sèmi dhèu dhu neo abhu mèdha kabꞌua aae, dhu dhèu huni tèke ètu dꞌara rai cakasibꞌi. Ka dhèu ne laꞌe kèi, hèia na abhu mèdha ne, nèti èèna ka na karejꞌe-karae. Èle èèna ka, na dhènu hari mèdha deo na. Hèia na lèpa hari lai-lai, laꞌe pahia aaꞌi mèdha-panyau na. Ka laꞌe hèli nare rai ne, sèna ka na unu mèdha dhu kabꞌua aae deo na.”

Lamatua Yesus hia lii pakasame nèti mutiara dhu kabꞌua aae

45 Yesus tuhu hari lii pakasame, peka na, “Dhèu dhu neo tadhe mèu Ama Lamatua nèdꞌu paredha, èci èèna kahèi dènge dhèu dꞌaga ca dhèu dhu dꞌara na neo abhu mutiara dhu kabꞌua aae titu kèna. Èle ka, na patangi-tenge mutiara ho neo hèli. 46 Ropa na rage mutiara cue dhu beꞌa titu kèna, hèia na lèpa lai-lai, sèna ka pahia aaꞌi mèdha-panyau na. Hèia laꞌe tihe mutiara ne, sèna ka jꞌajꞌi mi unu na.”

Lamatua Yesus pake lii upama nèti dhèu puu iꞌa nèti pèku

47 Yesus peka hari, na, “Paredha Ama Lamatua, nuka sèmi pèku èci dhu dhèu sabꞌa dhasi lasi lolo ètu dꞌara dano. Ka pèku ne lèke rupa-rupa iꞌa. 48 Ropa pèku ne pènu dènge iꞌa, dhèu pèku se dedꞌe rèti asa dedha nebhe. Hèia ra madhèdi kabhili iꞌa nèti pèku ne. Iꞌa dhu beꞌa, ra tao asa dꞌara kalera. Te ngaa iꞌa dhu karehe, ra core eele.

49 Èci èèna ka, ladhe dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne. Èèna na ana pajuu Lamatua mai nèti sorga, sèna ka hagꞌe eele dhèu dhu dꞌara mola nèti dhèu bhelu-katubꞌa. 50 Dhèu dhu bhelu-katubꞌa aaꞌi-aaꞌi ra, core si asa dꞌara ai naraka. Ètu nèi, rèngu heka reꞌa jꞌajꞌèra, aa loe boe tangi roma iisi.”

Lamatua Yesus ajꞌa lula-nèti aꞌajꞌa dhu dhui, dènge aꞌajꞌa dhu hiu

51 Ropa padhai lii nare, hèia Yesus karèi ra, aku Nèngu na, “Miu meꞌa aaꞌi ngaa dhu Jaꞌa peka-padhai se, do?”

Ra dhaa peka na, “Ngeꞌa, Ama!”

52 Hèia Yesus bꞌala, peka na, “Beꞌa! Te mese agama aaꞌi-aaꞌi dhu reꞌa tareꞌa-reꞌa Lii Holo-Nori Lamatua dhu suri tèke karèi nèti uru èèna, ka ra kèpe paꞌèra aꞌajꞌa Jaꞌa, na, rèngu ca ropa dènge lamatua èmu dhu dꞌèi bhoke gudꞌa na, ho padꞌelo mèdha-panyau na dhu dhui, dènge mèdha-panyau na dhu hiu.”

Dhèu Nasaret roꞌo boe sèmi rare Lamatua Yesus

(Markus 6:1-6, Lukas 4:16-30)

53 Ropa Yesus ajꞌa nare dhèu ae sèra, pake lii pakasame, hèia laꞌe, tèke eele era èèna, 54 ho lèpa asa rae Na. Dꞌai nèi, maso laꞌe asa dꞌara èmu sabajꞌa, ho ajꞌa-nori dhèu. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tadèngi lii padhai Na malaa-maloha. Ka ra papeka, aku rèngu na, “Ira ii! Dhèu ne dꞌèlu-mèu titu kèna, nga! Na sakola ètu mia ne? Tasamia ka Na bisa tao tadha malaa seꞌe? 55 Nèngu ne dhoka Ana nèti ca dhèu tuka ajꞌu di. Èdhi patadha beꞌa dènge ina Na Maria; aa dènge ari Na aaꞌi-aaꞌi, nuka Yakobis, Yusuf, Yudas dènge Simon. 56 Èdhi tadhe ana hèni Na kahèi, te èdhi pea ètu dꞌara rae cue! De Na abhu mamèu Na nèti mia? Aa Na abhu koasa kapai ne nèti cee hari?” 57 Nèti èèna ka, dhèu se kacèki, toke ra roꞌo heka nanene lii padhai Na.

Te ngaa Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Mema tareꞌa! Dhèu dꞌèi risi pakabꞌua dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu mai nèti era leo, te ngaa ra pakabꞌua boe dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu mai nèti rae rèngu unu ra.”✡ 58 Lula dꞌara ra adhu, toke ra parcaya boe Yesus, nèti èèna ka Na tao tadha malaa ae boe ètu dꞌara rae Na.

14

Ra pare pamadhe Yohanis tuka sarani

(Markus 6:14-29, Lukas 9:7-9)

1 Tèu èèna, dhèu aae Herodes nèdꞌu paredha ètu propensi Galilea. Nèngu ne dhu tadèngi le kahèi rupa-rupa jꞌara lula-nèti Yesus. 2 Na peka dènge dhèu sabꞌa na sèra, aku nèngu na, “Ele boe Yesus ne, nuka Yohanis tuka sarani, dhu ca hari ni jaꞌa pua dhèu poro rare kètu na. Limuri ne, na mamuri hari le! Nèti èèna ka, na abhu koasa, tao tadha-tadha malaa sèra.”

3 Dhèu aae Herodes peka sèmi èèna, lula uru èèna nèngu dhu tao lii langu dènge Yohanis, toke na kèpe Yohanis aa pamaso asa dꞌara bèdho. Jꞌajꞌajꞌi lii langu ne, sèmi neꞌe ka: dhèu aae Herodes leo nare dhèu èmu ari na Pelipus, ngara na Herodias. Aa te ngaa Pelipus dènge Herodias dhae paꞌia-paꞌela mèka. 4 Nèti èèna ka, Yohanis kai ne pahari-pahari, peka na, “Ama dhèu aae, baku paleo èmu dènge dhèu èmu ari mu. Te jꞌara ne, pamèci boe dènge adꞌa èdhi dhèu Yahudi!”✡

5 Te ngaa Herodes dale boe lii kai na, hèia leo nare Herodias. Madhutu iia-iia na, Herodes neo pamadhe Yohanis tuka sarani. Te ngaa na madhaꞌu dènge dhèu ae sèra, lula ra parcaya na, Yohanis ne, ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Nèti èèna ka, na pua dhèu sabꞌa na pamaso Yohanis asa dꞌara bèdho.

6 Te ngaa nèbhu-nèbhu, hèia Herodes tao pesta hari jadi na. Lodꞌo èèna, ana bhèni nèti bhèni aae Herodias laꞌe roge ètu madha tamu se. Na roge beꞌa titu kèna, toke dꞌara Herodes karejꞌe bia. 7 Na roge nare, hèia Herodes paroa ne, ka na peka, “Èu neo manèngi hadia ngaa nèti jaꞌa, na peka la! Te èèna na jaꞌa hia èu. Jaꞌa leko boe-monya boe. Aa jaꞌa subha dènge kolongara Ama Lamatua.”

8 Ropa na tadèngi dhèu aae peka sèmi èèna, hèia ina na kakèjꞌi ne. Nèti èèna ka, ana ne laꞌe peka na, “Ama! Jaꞌa manèngi kètu nèti Yohanis tuka sarani. Tèke ne mi dꞌara dula, ho rèti mai asa neꞌe hia jaꞌa.”

9 Ropa tadèngi lii manèngi ana bhèni ne, hèia dꞌara Herodes roe dènge. Te ngaa nèngu bisa boe ère nare hari lii subha na, te tamu aaꞌi-aaꞌi dhu tadèngi le. Nèti èèna ka, na madhutu dhoka dadꞌèi ana bhèni ne di. 10 Ka na paredha dhèu lasi poro rare kètu Yohanis ètu dꞌara bèdho. 11 Ropa ra poro rare, hèia ra tèke mi dꞌara dula ho rèti lasi hia mi ana bhèni ne. Ropa ana bhèni ne sèmi nare dula, hèia nèti asa ina na.

12 Lodꞌo ana madhutu Yohanis se tadèngi, ka mai rare ngiꞌu aae na, ho lasi padhane. Èle ka, lasi peka dènge Yesus jꞌara dhu jꞌajꞌi ne.

Lamatua Yesus pangaꞌa lèmi riho risi dhèu

(Markus 6:30-44, Lukas 9:10-17, Yohanis 6:1-14)

13 Lodꞌo Yesus tadèngi ngaa dhu jꞌajꞌi mi Yohanis, hèia Nèngu dènge ana-ana madhutu Na tèke eele era èèna. Hèia ra caꞌe koha, ho lasi asa era dhu dhèu pea boe, sèna ka ra ae rare ciki. Te ngaa dhèu ae ladhe rèdhi koha Yesus si dhu oro-oro re sebhe dano. Ka dhèu se mai nèti rae-rae, kako karohe-karohe re dedha rai. Nèti èèna ka, dhèu se dꞌai uuru nèti Yesus si. 14 Ropa Na puru nèti dedha koha, hèia nèdhi dhèu ae-ae dhu mate le Nèngu. Ka Na rasa kasia mi rèngu. Hèia Na puri-paꞌèle papèdꞌa-tarègu ra.

15 Dꞌai lodꞌo nihia, hèia ana madhutu Na, peka dènge Ne, “Ama! Hua iia Ama pua dhèu se, sèna ka lasi hèli ngangaꞌa ètu rae-rae dhu padètu ètu seꞌe. Te lodꞌo nihia le! Ètu neꞌe ngangaꞌa aadꞌo.”

16 Te ngaa Yesus bꞌala si, peka na, “Baku! Miu ka dhu pangaꞌa si.”

17 Te ngaa ra dhaa, aku rèngu na, “Ira ee, Ama! Jiꞌi se dènge boe ngaa-ngaa, ho pangaꞌa dhèu ae-ae sèmi neꞌe ne. Jiꞌi tao tasamia? Te abhu dhoka roti lèmi bua di, aa iꞌa dua ngiꞌu di!”

18 Te ngaa Yesus lii, peka na, “Oo! Beꞌa kèna. Mèti ku mai!” 19 Ka Na pua dhèu se aaꞌi-aaꞌi ra madhèdi kaboko ètu dedha jꞌuꞌu. Èle èèna ka, Yesus nare roti lèmi bua dènge iꞌa dua ngiꞌu sèra. Hèia Na ladhe asa dedha, ho manèngi makasi mi Ama Lamatua. Èle ka, Na pamae roti se, hèia jꞌole asa ana madhutu Na, sèna ka ra papala mi dhèu se aaꞌi-aaꞌi ra. 20 Ka dhèu se raꞌa toke bècu. Raꞌa rara, hèia ana madhutu se pakaboko rare dhu ata, pènu canguru dua soe. 21 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu raꞌa se, dhèu mone pe dꞌai lèmi riho sa, iga mèka dhèu bhèni dènge ana iiki.

Lamatua Yesus kako re dedha èi

(Markus 6:45-52, Yohanis 6:16-21)

22 Ropa dhèu aaꞌi-aaꞌi se raꞌa rare, hèia Yesus pua ana madhutu Na caꞌe koha, sèna ka lasi uru asa cabèka dano. Te ngaa Nèngu ètu èèna era, sena ka pua dhèu se lèpa. 23 Ropa rèngu lèpa aaꞌi mèu-mèu, hèia Yesus caꞌe laꞌe asa ledhe èci, ho sabajꞌa. Toke mèda, Nèngu mesa Na ètu èèna era. 24 Lodꞌo èèna, koha ana madhutu Na dꞌai le talora aae dano. Te ngaa rèngu tuku dꞌai madhe, lula ngèlu nèti madha, aa naha kapai tatèbꞌe koha ra. 25 Oe dꞌai mèu, hèia Yesus laꞌe madhutu si. Te ngaa Nèngu dhu kako re dedha èi. 26 Ropa ladhe rèdhi, ana madhutu se cagꞌagꞌa, hèia ra padhai dènge lii madhaꞌu, aku rèngu na, “Heeh! Nidhu kèna!”

27 Te ngaa Yesus lii dènge ra, peka na, “Miu baku madhaꞌu! Te Jaꞌa ne, Yesus! Mau-mau la!”

28 Ropa ra tadèngi lii neꞌe, hèia Petrus peka na, “Ladhe Ama kèna, pua la jaꞌa kako re dedha èi ne, dhiu asa Ama.”

29 Ka Yesus dhaa peka na, “Mai ka!” Hèia Petrus puru nèti dedha koha, laꞌe re dedha èi, asa Yesus. 30 Te ngaa ropa Petrus rasa na ngèlu aae, hèia na madhaꞌu bia. Ka na mulai cène, hèia na paꞌoo, aku nèngu na, “Ira oo, Ama, ee! Soru ku jaꞌa la!”

31 Yesus jꞌole dènge ka kacui-aai Na, ka kèpe nare Petrus. Hèia Yesus padhai lii, aku Nèngu na, “Petrus, ee! Nga tao ka dꞌara èu kajari? Èu parcaya èra boe mi Jaꞌa, do?”

32 Ka dua ra caꞌe lasi asa dedha koha, hèia ngèlu mau dènge. 33 Ropa rèdhi sèmi èèna, ana madhutu Na koa-kio padedha-dedha Ne, peka na, “Ira ii! Ama ne, mema tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua!”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu-dhèu pèdꞌa ètu Genesaret

(Markus 6:53-56)

34 Ropa rèngu dꞌai cabèka dano, hèia ra puru lasi asa dedha nebhe nèti rae Genesaret. 35 Lodꞌo ra puru èèna, dhèu ae dhu tadhe le. Hèia dhèu paꞌoo, peka na, “Wee! Yesus mai le!” Ra rai lasi peka palème, hèia dhèu rèti dhèu pèdꞌa aaꞌi-aaꞌi. 36 Ra manèngi sèna ka ra goi lèke kodho Yesus. Te ra pangee na, “Sadꞌi dhèu pèdꞌa goi lèke suu kodho Na, tatu dhèu se èle dènge nèti papèdꞌa ra.” Ka dhèu dhu pèdꞌa aaꞌi-aaꞌi se goi kodho Yesus, ka ra èle dènge nèti papèdꞌa.

15

Dhèu rai-haha tao atora, ho gati eele paredha Ama Lamatua

(Markus 7:1-13)

1 Ca tèka, dhèu Parisi dènge mese agama ca nau mai nèti Yerusalem, ho paraga dènge Yesus. 2 Dhèu Parisi kèpe paꞌèra adꞌa Yahudi rèngu. Lodꞌo rèngu tadèngi, na, ladhe ana madhutu Yesus raꞌa-rinu dhu jꞌamo boe kacui-aai madhutu adꞌa ra, hèia ra nasa. Ka rèngu mai ho pasala Yesus, peka na, “Nga tao ka ana madhutu Èu se raꞌa-rinu jꞌamo uuru boe ai? Èèna na, sisu le adꞌa bèi-baki èdhi!”

3 Te ngaa Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Miu se, dhèu dhu padhai lii leo tao leo! Miu dꞌèlu-mèu labꞌa paredha Ama Lamatua, sèna ka madhutu adꞌa tatao nèti bèi-baki miu di. 4 Te Ama Lamatua paredha, peka na, ‘Pakabꞌua ina-ama miu.’ Aa peka hari, na, ‘Ladhe ca dhèu padhèdꞌa aapa ina do ama na, hudꞌi huku pamadhe ne.’✡ 5-6 Ama Lamatua ajꞌa sèmi èèna ka, te ngaa miu ajꞌa leo. Miu peka na, ‘Ca dhèu parluu boe pake mèdha-panyau na, sèna ka soru-bara ina-ama na, masi ka rèngu ètu dꞌara jꞌajꞌèra, ladhe na pamoa le neo hia mèdha ne asa Lamatua’ Te ngaa dènge ajꞌa sèmi èèna, miu core eele le paredha Ama Lamatua, ho gati dènge atora unu miu. 7 Nèti èèna ka, deo na Jaꞌa dhu peka le, miu se, dhèu dhu padhai lii leo tao leo! Èèna na, nuka sèmi Yesaya, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, dhu suri tèke, peka na,

8 ‘Abhu dhèu dhu koa-kio Jaꞌa,

dhoka dènge hèbꞌa di, te ngaa dènge boe dꞌara.

9 Masi ka rèngu tao sèmi èèna, te ngaa parcuma.

Ra pusi-pahae boe Jaꞌa,

te rèngu sèra pahae dhoka atora dhèu rai-haha di.’ ”✡

Jꞌara-jꞌara karehe mai nèti dꞌara dhèu

(Markus 7:14-23)

10 Èle èèna ka, Yesus paroa dhèu leo ètu èèna, ka Na ajꞌa si, peka na, “Pasa dhilu pabeꞌa-beꞌa, sèna ka miu bisa meꞌa mèu! 11 Ngaa dhu maso asa dꞌara hèbꞌa, pakajꞌalu boe dhèu. Te ngaa dhu mai nèti dꞌara hèbꞌa, èèna ka dhu pakajꞌalu dhèu.”

12 Èle ka, ana madhutu Na mai karèi Ne, aku rèngu na, “Ama meꞌa, do? Dhèu Parisi se dꞌara pèdꞌa ropa tadèngi lii padhai Ama.”

13 Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Ama Ku ètu sorga, èèna na core eele dhèu dhu ajꞌa madhutu boe dadꞌèi Na. Èèna nuka sèmi dhèu koꞌo eele jꞌuꞌu dhu na dꞌèi boe. 14 De baku pusi-pahae dènge dhèu Parisi sèi! Te rèngu ca ropa dènge dhèu bèdhu dhu pakako dhèu bèdhu. Èèna na ra manahu palere-lere asa dꞌara roꞌa lasi.”✡

15 Ka Petrus lii, peka na, “Ama, lole ku dènge jiꞌi la, sasoa nèti lii pakasame deo na!”

16 Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Miu meꞌa mèka kahèi? 17 Sasoa na sèmi neꞌe: ngaa dhu èdhi taꞌa, maso asa dꞌara hèbꞌa, laꞌe taruu asa kabake, èle èèna kalua hari laꞌe asa dꞌara kakus. 18 Te, ngaa dhu mai nèti dꞌara hèbꞌa, èèna ka dhu pakajꞌalu dhèu, toke Ama Lamatua madenge dènge ne, aa dꞌèi boe paꞌèci dènge ne.✡ 19 Te jꞌara-jꞌara karehe, ae ka dhu mai nèti dꞌara dhèu! Nuka sèmi: ngangee dhu bhelu, pamadhe dhèu, bersina, tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu nèngu boe, manaꞌu, sakasii kapodꞌe-kabèli, dènge pakarehe kolongara dhèu. 20 Jꞌara-jꞌara seꞌe ka dhu pakajꞌalu dhèu. Te ngaa ladhe dhèu dhoka raꞌa jꞌamo boe ai madhutu adꞌa, èèna sala boe ngaa-ngaa.”

Lamatua Yesus soru-bara ca dhèu ina dhu Yahudi boe

(Markus 7:24-30)

21 Èle èèna ka, Yesus tèke eele era neꞌe, kako laꞌe asa kota Tirus dènge kota Sidon. 22 Ètu nèi, abhu ina ca dhèu dhu jꞌajꞌajꞌi na nèti rai neꞌe. Nèngu dhèu Yahudi boe. Ropa na tadèngi nare Yesus mai le asa neꞌe, hèia laꞌe manèngi, peka na, “Ana-èpu dhèu aae Daud! Sue ku jaꞌa la! Te ana bhèni jaꞌa, lèke nidhu tao. Kasia ku jiꞌi la! Te na jꞌèra dꞌai seli.”

23 Te ngaa Yesus mau-mau, aa dhaa boe ngaa-ngaa ciki sa. Hèia ana madhutu Na mai peka dènge Ne, “Ama, ina ne paꞌoo-parodha loe boe. Beꞌa risi Ama babège eele ne nèti neꞌe!”

24 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Ama Lamatua pua Jaꞌa mai, ho soru-bara dhèu èdhi dhèu Yahudi, lula rèngu kako sala jꞌara, nuka sèmi kahibꞌi-kalèbho dhu reꞌa heka jꞌara. Te Na pua boe Jaꞌa sèna ka soru-bara dhèu leo.”

25 Te ngaa ina ne mai padètu-dètu asa Yesus. Ka na patitu kètu urutuu dènge lii manèngi, “Ama! Sue ku jaꞌa la!”

26 Te ngaa Yesus core lii padhai Na, aku Nèngu na, “Pantas boe tare ngangaꞌa nèti ana-ana, ka hia mi busa.” [Dènge lii dhu pacele, sasoa na, Yesus hudꞌi soru-bara uuru ku dhèu Yahudi Nèngu unu Na, heka bisa ladhe-leru dhèu leo kèna.]

27 Te ngaa ina ne bꞌala, aku nèngu na, “Tareꞌa Ama! Te ngaa busa dhu mate mema ètu roꞌa mei. Rèngu raꞌa kahèi ngangaꞌa dhu bèbhe eele nèti dꞌara pega ana sèra.” [Sasoa na, ropa ana-ana raꞌa, busa kahèi abhu raꞌa. Masi ka Yesus soru-bara dhèu unu Na, te ngaa Nèngu hudꞌi ladhe-leru dhèu Yahudi boe kahèi.]

28 Ropa tadèngi nare, ka Yesus peka na, “Ira ii! Ina parcaya Jaꞌa tareꞌa-reꞌa! De lèpa ka, lula ngaa dhu ina manèngi èèna, jꞌajꞌi le!” Èle èèna ka, na lèpa, ka na ladhe nèdhi ana na dhu èle le nèti papèdꞌa na.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu ae nèti papèdꞌa ra

29 Èle ka, Yesus dènge ana-ana madhutu Na tèke eele era neꞌe, hèia ra kako madhutu re sebhe dano Galilea. Ka ra caꞌe asa ledhe cue, hèia Yesus madhèdi ho ajꞌa-nori si. 30 Èle èèna ka, dhèu ae-ae mai asa Yesus. Ra rèti dènge dhèu haga roe cabèka, dhèu bèdhu, dhèu karuku, dhèu lii aadꞌo, dènge dhèu-dhèu dhu pèdꞌa leo kahèi. Ra pamadhèdi dhèu pèdꞌa se padètu-dètu dènge haga Yesus. Ka Na puri-paꞌèle si. 31 Ropa ladhe rèdhi, hèia dhèu ae se malaa. Ra papeka na, “Ira ii! Malaa titu kèna, nga! Dhèu haga roe cabèka, bisa kako èra hari. Dhèu bèdhu, bisa rèdhi. Dhèu karuku, bisa kako. Aa dhèu lii aadꞌo, bisa padhai lii! Seꞌe se, tatu tatao Ama Lamatua. Aa Lamatua èèna ka, dhu uru-uru sèra bèi-baki èdhi pahaha iisi mi Nèngu.”

Lamatua Yesus pangaꞌa èpa riho dhèu

(Markus 8:1-10)

32 Lalu eele pèri-pèri lodꞌo, hèia Yesus paroa ana madhutu Na, ka Na peka, aku Nèngu na, “Jaꞌa rasa kasia dènge dhèu ae-ae se. Abhu dhu mai nèti era kajꞌèu, ra pakaboko ètu neꞌe tèlu lodꞌo kèna, toke gee ra èle aaꞌi le. Beꞌa risi baku hia si lèpa dènge kabake manganga. Mage dhoka ra bèbha ètu talora jꞌara.”

33 Te ngaa ana madhutu Yesus dhaa, aku rèngu na, “Ama! Era neꞌe kajꞌèu nèti rae. Tatu, èdhi bisa boe pangaꞌa tare dhèu ae-ae sèmi seꞌe.”

34 Te ngaa Yesus karèi si, aku Nèngu na, “Roti miu pèri bua?”

Ra dhaa, aku rèngu na, “Dhoka pidhu di, dènge iꞌa pèri ngiꞌu di!”

35 Ka Yesus pua dhèu seꞌe madhèdi ètu rai. 36 Hèia nare roti pidhu bua dènge iꞌa sèra, ka Na manèngi makasi mi Ama Lamatua. Ka Na pamae roti se, hèia Na jꞌole asa ana madhutu Na, sèna ka ra papala mi dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra. 37 Hèia aaꞌi-aaꞌi raꞌa toke bècu. Ka ra kaboko rare ngangaꞌa dhu ata, pènu pidhu soe hahake. 38 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu raꞌa se, dhèu mone ele boe dꞌai èpa riho dhèu sa. Dhae ige mèka bhèni dènge ana iiki sèra. 39 Èle ka, Yesus pua dhèu ae-ae sèra lèpa. Hèia Na caꞌe asa dedha koha, ho lasi asa rai Magadan.*

16

Dhèu Parisi dènge dhèu Saduki neo pamanahu Lamatua Yesus

(Markus 8:11-13, Lukas 12:54-56)

1 Ca tèka, pèri-pèri dhèu Parisi dènge dhèu Saduki, mai paraga dènge Yesus. Rèngu neo pakarèi dènge Ne, sèna ka tenge jꞌara neo pamanahu Yesus. Nèti èèna ka, ra manèngi sèmi neꞌe ka, “Ama! Tao ku tadha malaa, sèna ka jꞌajꞌi tadha, dhu peka na, Ama abhu koasa nèti Ama Lamatua.”✡

2 Te ngaa Yesus bꞌala, peka na, “Ladhe èdhi tèdhi liru mea ropa lodꞌo cèna, èdhi teꞌa, na, ‘Bèli èjꞌi mai boe.’ 3 Aa ladhe lodꞌo rea, aa liru mèdhi, na èdhi teꞌa, na, ‘Doe neꞌe, oe èjꞌi.’ De ladhe miu bisa patadhe mere tadha ètu liru sèmi sèra, nga tao ka miu bisa boe patadhe mere sasoa nèti tadha-tadha jaman? 4 Miu dhèu lodꞌo limuri ne, meꞌa dhodhoka adꞌu-ue bhabhelu di! Miu pusi-pahae boe Ama Lamatua! Masi ka miu manèngi tadha malaa, te ngaa Jaꞌa dale boe tao. Lula uru èèna, Lamatua dhu tao le tadha malaa re Yunus, ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. De èèna dꞌai le!” Ropa padhai lii nare, hèia Yesus tèke eele si.✡

Lamatua Yesus ajꞌa, na, baku pamudꞌe dènge tatao dhèu Parisi dènge dhèu Saduki

(Markus 8:14-21)

5 Ropa Yesus si lasi asa ca bèka dano, hèia ana madhutu Na, heka sanèdꞌe, na, rèngu rèti boe roti tao gee jꞌara. 6 Tadèngi rèngu padhai lii sèmi èèna, hèia Na peka na, “Miu baku pamudꞌe dènge ragi dhèu Parisi dènge dhèu Saduki.”✡

7 Ropa tadèngi rare, hèia ana madhutu Na bingu, ka ra peka, “Na peka ngaa nèi? Ele boe neꞌa na, èdhi tèti boe roti, sina ma?”

8 Te ngaa Yesus neꞌa ngangee rèngu. Ka Na padhai lii, aku Nèngu na, “Wee, miu seli-kolane, nga! Nga tao ka miu padhue dhoka roti di! Miu parcaya boe Jaꞌa, do? 9 Miu dhae meꞌa iia mèka koasa Jaꞌa, do? Te lodꞌo Jaꞌa pamae lèmi bua roti ho pangaꞌa lèmi riho dhèu sèra, dhu sisa, miu pakaboko mere pèri soe?✡ 10 Aa tasamia hari dènge roti pidhu bua dhu Jaꞌa pangaꞌa èpa riho dhèu sèra? Abhu pèri soe hahake dhu miu pakaboko nèti dhu raꞌa risi sèra?✡ 11 Nga tao ka miu moꞌo boe meꞌa dènge lii padhai Jaꞌa deo na? Jaꞌa padhue-padhai boe lula roti. Te Jaꞌa neo pasanèdꞌe miu, sèna ka miu baku pamudꞌe dènge tatao dhèu Parisi dènge dhèu Saduki. Te lii ajꞌa-nori ra bisa ère rare dhèu ae, nuka sèmi ragi dhu tao roti jꞌajꞌi kapai.”

12 Ropa Yesus padhai lii sèmi èèna, hèia heka rèngu reꞌa kèna, na Nèngu peka boe roti. Te ngaa Na padhue-padhai nèti aꞌajꞌa dhu sale nèti dhèu Parisi dènge dhèu Saduki.

Petrus mangaku, peka na, Lamatua Yesus èèna, Kristus

(Markus 8:27-30, Lukas 9:18-21)

13 Èle, hèia Yesus si lasi asa rai dhu padètu dènge kota Kaisarea Pilipi. Ètu talora jꞌara, Na karèi ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Madhutu lii papeka dhèu, Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, cee?”

14 Ra dhaa, peka na, “Abhu dhu peka na, Ama ne, Yohanis tuka sarani dhu mamuri hari. Cahagꞌe peka na, ele boe Ama ne, Elia. Cahagꞌe hari ale na, Yermia. Ladhe aadꞌo, na, ca dhèu leo nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru-uru sèra.”✡

15 Ka Yesus karèi hari si, “Ladhe madhutu miu mesa mi, Jaꞌa ne, cee?”

16 Hèia Simon Petrus dhaa, aku nèngu na, “Ama ne, Kristus, nuka Dhèu dhu uru èèna Ama Lamatua pajaji tèke ho neo hia mai! Aa Ama ne, Ana Ama Lamatua dhu mamuri toke dꞌai mia-mia!”✡

17 Èle èèna ka, Yesus lii, peka na, “Simon, ana Yunus! Èu ne, oto kapai! Te nèti boe dhèu rai-haha dhu peka lii neꞌe dènge èu. Te ngaa Ama Ku ètu sorga ka peka dènge èu. 18 Nanene, ee! Karèi nèti deo neꞌe ne, Jaꞌa pangare èu, ‘Petrus’. Dhu sasoa na, hadhu.* Lula parcaya èu, èra sèmi hadhu, èèna na èu jꞌajꞌi era padhèdi nèti dhèu-dhèu Jaꞌa dhu parcaya. Masi ka rèngu abhu jꞌajꞌèra toke madhe, te ngaa rèngu taha taruu. 19 Jaꞌa èèna na hia èu hak, sèna ka èu uri dhèu-dhèu Jaꞌa, nuka sèmi èu mèdꞌu gagoe sorga. Te, ngaa dhu èu kai ètu rai-haha, èèna na Lamatua kai ètu sorga kahèi. Dènge ngaa dhu èu hia isin ètu rai-haha ne, Lamatua hia le isin ètu sorga kahèi.”✡

20 Padhai lii nare sèmi èèna, ka Yesus kai si ho rèngu baku peka dènge dhèu, na, Nèngu ne, Kristus.

Lamatua Yesus peka jꞌara mamadhe dènge mamuri hari Na

(Markus 8:31—9:1, Lukas 9:22-27)

21 Karèi nèti lodꞌo èèna, Yesus peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Jaꞌa hudꞌi laku ku asa Yerusalem. Te ngaa ètu nèi, Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra ae-ae, nèti dhèu heka-dhèu heka adꞌa, kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra. Èèna na ra pamadhe Jaꞌa, te ngaa camèdꞌa èèna, Jaꞌa mamuri hari.”

22 Ropa Yesus padhai lii nare, hèia Petrus ère nare Yesus asa karasa, ka na kai, aku nèngu na, “Ama, baku padhai lii sèmi èèna! Tatu Ama Lamatua soro tèke boe jꞌara ne jꞌajꞌi!”

23 Te ngaa lii padhai Petrus ne, madhutu boe dadꞌèi Lamatua. Nèti èèna ka, Yesus kabibꞌa, ka jèke ne, peka na, “Heh! Pakajꞌèu nèti neꞌe! Lii padhai èèna nèti dhèu aae nidhu! Èu baku bhabhae Jaꞌa! Èu ne dhodhoka pangee madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha di, te ngaa madhutu boe dadꞌèi Ama Lamatua!”

24 Èle èèna ka, hèia Yesus ajꞌa ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa, nèngu hudꞌi taha taruu ku bèli-bèli! Nèngu hudꞌi paꞌuru ku dadꞌèi Ama Lamatua, aa pabhèlu eele dadꞌèi nèngu unu na. Masi ka dhèu neo pamadhe ne, nèngu hudꞌi madhutu Jaꞌa taruu, sama sèmi dhèu pasae ajꞌu palolo-palèbha na, laꞌe asa era mamadhe na.✡ 25 Te dhèu dhu sadia madhe lula na madhutu Jaꞌa, bèli-camèdꞌa nèngu abhu mamuri taruu dènge Ama Lamatua. Te ngaa dhèu dhu dꞌèi dhoka mamuri hia ngiꞌu aae na di, èèna na mamuri nèngu ele iie dꞌara!✡ 26 Nanene paie-iie! Ladhe èu abhu aaꞌi isi rai-haha ne, te ngaa ladhe Lamatua core eele èu, aꞌoto na ètu mia? Masi ka èu pasae mèti aaꞌi isi rai-haha ne, èu bisa boe pasilu dènge samanga èu!

27 Jaꞌa peka mema dènge miu jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra, lula Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Bèli-camèdꞌa Jaꞌa mai hari dènge dadedha nèti Ama Ku, palere-lere dènge ana pajuu Na nèti sorga. Lodꞌo èèna, pe Jaꞌa bꞌala mi ca dhèu-ca dhèu madhutu tatao ra.✡ 28 Sanèdꞌe paie! Nèti miu aaꞌi-aaꞌi se, bèli-camèdꞌa abhu cahagꞌe dhu madhe boe, toke ra rèdhi Jaꞌa, nuka Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, jꞌajꞌi Dhèu Aae dhu kèdꞌu paredha.”

17

Ama Lamatua padꞌelo dadedha Lamatua Yesus

(Markus 9:2-13, Lukas 9:28-36)

1 Èle èna lodꞌo, ka Yesus paroa Petrus, Yakobis dènge ari na Yohanis, sèna ka lasi asa ledhe dhu dedha èci, ho pea mesa ra ètu nèi. 2 Dꞌai nèi, ra ladhe na, rupa Yesus leko-leo. Rèhu Na kahaꞌa nuka sèmi madha lodꞌo, aa mèdha-papake Na jꞌajꞌi pudhi kaleꞌe. 3 Kacaꞌa la, rèngu ladhe rèdhi Yesus dhu padhai lii dènge Musa dènge Elia. 4 Hèia Petrus bingu, ka na padhai lii leli, aku nèngu na, “Ama! Jiꞌi karejꞌe titu kèna ètu era neꞌe ne! De beꞌa risi jiꞌi patitu paleo tèlu bua. Cue hia Ama, cue hia Musa, aa cue hari hia Elia.”

5 Lodꞌo Petrus padhai lii sèmi èèna era, cagꞌagꞌa laa, raꞌi-liru puru mai sarimu nare rèngu. Hèia rèngu malaa-maloha tadèngi lii èci dhu kalua nèti dꞌara raꞌi-liru ne, peka na, “Nanene! Yesus ne, Ana pasue Jaꞌa. Nèngu neꞌe ka dhu pakarejꞌe taruu dꞌara Jaꞌa. Nanene Ne paie-iie!”✡

6 Ropa tadèngi lii ne, hèia ana madhutu Na madhaꞌu titu kèna, ka ra bèbha sagèbꞌa ètu rai. 7 Te ngaa Yesus mai gai si, ka Na peka na, “Mi kèdꞌi ka, baku madhaꞌu!” 8 Ka ana madhutu se boti kètu ra, te ngaa ra ladhe rèdhi heka dhèu èci sa ètu era èèna, dhoka Yesus di.

9 Èle ka, ra puru nèti ledhe ne. Hèia Yesus kai si, aku Nèngu na, “Ngaa dhu heka ladhe mèdhi deo na, mage peka dènge dhèu èci sa kahèi! Te Jaꞌa Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, hudꞌi madhe uuru ku. Èle èèna, ladhe Jaꞌa mamuri hari, heka miu lole dènge dhèu kèna.”

10 Hèia ra karèi Ne, aku rèngu na, “Ama ne mema Kristus, te ngaa Elia ètu mia? Te mese agama se ajꞌa, peka na, Elia hudꞌi mai uuru ku, èle èèna, heka Kristus mai kèna. Te ngaa madhutu Ama, tasamia?”✡

11 Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Mema lèke. Elia hudꞌi mai uuru ku, ho bhoke jꞌara hia Kristus. 12 Nanene paie! Elia mai le, te ngaa dhèu tadhe boe ne. Rèngu pajꞌèra ne, madhutu dadꞌèi ra. Sèmi èèna kahèi, bèli-camèdꞌa rèngu pajꞌèra Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne.”✡

13 Ropa ra tadèngi rare, ana madhutu Na heka reꞌa, na, Elia dhu Yesus peka ne, nuka Yohanis tuka sarani.

Lamatua Yesus paꞌèle ana èci dhu nidhu tao

(Markus 9:14-29, Lukas 9:37-43)

14 Èle ka, ropa rèngu lèpa, paraga dènge dhèu ae dhu mate le. Hèia ama ca dhèu mai patitu kètu urutuu, ka na manèngi Yesus, 15 na peka, “Ama! Sue ku ana jaꞌa la! Te nèngu dhu hujꞌu kahibꞌi, aa na jꞌèra titu kèna. Ladhe èi papèdꞌa ne cèu, na bèbhe sa dꞌara èi, do dꞌara ai. Ama sue ku la! 16 Ana ne, jaꞌa kèti le asa ana-ana madhutu Ama ku, te ngaa ra tao rare boe ne.”

17 Ropa Na tadèngi sèmi èèna, hèia Yesus jèke ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Heh! Miu se seli-kolane! Jaꞌa ajꞌa le miu pahari-pahari, te ngaa miu meꞌa mèu boe. Aa miu parcaya boe Jaꞌa dènge dꞌara kateme. Jaꞌa hudꞌi mate hari ku miu, dꞌai pèri lodꞌo? Mèti ana èèna mai!”

18 Hèia, rèti ana ne, ka Yesus babège eele nidhu nèti ana neꞌe. Ka nidhu rai tèke eele ne, hèia ana ne èle dènge ka.

19 Èle èèna ka, ropa Yesus mesa Na dènge ana madhutu sèra, ka ra karèi Ne, peka na, “Ama! Nga tao ka jiꞌi bisa boe babège ngare nidhu deo na?”

20 Ka Yesus dhaa, na, “Miu babège mere boe, lula miu parcaya boe dènge dꞌara kateme. Sanèdꞌe! Ladhe miu parcaya Jaꞌa tareꞌa-reꞌa, masi ka ciki ooꞌe èèna ka sama sèmi lamusi ana iiki-iiki èci,* miu bisa paredha ledhe èci, peka na, ‘Hee ledhe, hari sa nèi, lamu!’ Tatu na hari kahèi. De miu bisa tao ngaa èèna ka, sadꞌi parcaya dènge dꞌara kateme.✡ 21 [Te ngaa sanèdꞌe! Nidhu sèmi seꞌe se, mema bhelu titu kèna. Ladhe miu sabajꞌa boe aa puasa boe, ho manèngi mi Ama Lamatua, na, miu babège mere boe nidhu sèmi sèra.”]†

Lamatua Yesus peka dua hari kèna, lula-nèti mamadhe Na

(Markus 9:30-32, Lukas 9:43-45)

22 Ca lodꞌo, Yesus dènge ana madhutu Na dhu pakaboko ètu propensi Galilea. Na peka dènge rèngu, na, “Nèbhu heka, te ra neo pahie Jaꞌa asa dhèu leo rai kara. 23 Hèia ra pamadhe Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Mema tareꞌa Jaꞌa madhe, te ngaa asa camèdꞌa Jaꞌa mamuri hari.”

Ropa ana madhutu Na sèra tadèngi lii deo na, hèia dꞌara ra susa titu kèna.

Lamatua Yesus peka-padhai lula-nèti bꞌae bea èmu sabajꞌa

24 Lodꞌo Yesus dènge ana madhutu Na lasi asa rae Kapernaum, hèia dhèu roro bea mai paraga dènge Petrus, ka ra karèi ne, na, “Mese miu bꞌae bea Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi do, aadꞌo?”✡

25 Hèia Petrus dhaa, “Na bꞌae!”

Ropa Petrus lepa, ka Yesus karèi dènge ka, aku Nèngu na, “Simon, èu pangee ku la! Dhèu aae-dhèu aae ètu rai-haha ne abhu bea nèti cee? Nèti ana matana ra, do, nèti dhèu leo?”

26 Petrus dhaa, na, “Nèti dhèu leo!”

Ka Yesus tuhu lii padhai Na, peka na, “Ladhe sèmi èèna, ana dhèu aae di dhu bꞌae boe, si? 27 Sèmi èèna kahèi dènge bea Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Te ngaa hudꞌi laa, sèna ka dhèu roro bea se baku nasa dènge èdhi. De beꞌa risi lamu madulu iꞌa asa dꞌara dano. Iꞌa dhu èu abhu uuru èèna, èu bhoke hèbꞌa na. Pe èu abhu doi iia cue. More, ho bꞌae bea èdhi dua ti. Te doi ne, dꞌai le bea èdhi dua ti.”‡

18

Ana-ana madhutu Lamatua Yesus pakarèi, na, cee ka dhu kapai risi

(Markus 9:33-37, Lukas 9:46-48)

1 Lodꞌo èèna, ana madhutu Yesus lasi karèi Ne, peka na, “Ama! Nèti dhèu-dhèu unu Ama Lamatua, cee ka dhu kapai risi?”✡

2 Hèia Yesus paroa nare ana iiki èci, mai patitu asa talora aae rèngu. 3 Ka Na peka dènge ra, “Nanene paie-iie! Dhèu dhu neo jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua, rèngu hudꞌi ubꞌa ngangee ra, ho jꞌajꞌi sama sèmi ana iiki dhu neꞌa boe padedha iisi.✡ 4 Lula dhèu dhu neꞌa pahaha iisi sama sèmi ana iiki ne, nèngu èèna ka dhu kapai risi ètu madha Ama Lamatua. 5 Aa dhèu dhu sèmi nare dhèu haha nuka sèmi ana iiki ne, lula na parcaya Jaꞌa, na, nèngu sèmi nare le Jaꞌa ne.”

Lamatua Yesus pasanèdꞌe lula-nèti dhèu dhu tao dhèu leo sèna ka ra adꞌu-ue sasala

(Markus 9:42-48, Lukas 17:1-2)

6 Èle èèna ka, Yesus padhai lii hari, peka na, “Ladhe abhu dhèu dhu tao ana iiki sèna ka madhutu jꞌara dhu sale, toke ana ne parcaya heka Jaꞌa, na, mata unu na! Beꞌa risi dhèu èki hadhu aae cue,* mi ladha goro na, ho pacène ne asa dꞌara dhasi marèma. 7 Rai-haha ne mema era dhu pènu dènge dhudhu-sete, lula abhu jꞌara ae dhu pamanahu dhèu asa dꞌara sasala-sasigo. Te ngaa dhèu dhu dui babia risi, nuka dhèu dhu tenge-tenge jꞌara ho soro dhèu asa dꞌara sasala.

8 Ladhe èu tao sala, pake kacui-aai èu, do, haga èu, na, poro eele ne! Te beꞌa risi èu maso asa dꞌara sorga dènge ai cabèka, do, haga calaa. Mage dhoka ra core èu asa dꞌara ai naraka, dènge ai do haga dhu tesa.✡ 9 Ladhe èu tao sala, pake musi madha èu, na, cèru eele ne! Te beꞌa risi èu maso asa dꞌara sorga dènge musi madha cabèka. Mage dhoka ra core èu asa dꞌara ai naraka, dènge musi madha dhu tesa.”✡

Lamatua Yesus hia lii pakasame lula-nèti kahibꞌi-kalèbho ciꞌu dhu ele

(Lukas 15:3-7)

10 Ka Yesus tuhu hari lii Na, aku Nèngu na, “Sanèdꞌe, ee! Baku mi pahaha ana iiki sèmi seꞌe se. Te abhu ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga dhu madhenga si. Aa ana pajuu se dhu lasi taruu, peka dènge Ama Lamatua ngaa-ngaa dhu jꞌajꞌi mi ana se.

11-13 Mi pangee paie-iie, te Jaꞌa hia lii pakasame èci sèmi neꞌe ka: abhu dhèu èci dhu kahibꞌi-kalèbho na, cangasu ngiꞌu. Ca lodꞌo, ciꞌu nèti kahibꞌi-kalèbho se, kako sala jꞌara. Madhutu ngangee miu, dhèu madhenga ne tao tasamia? Tatu na tèke eele ceo nguru ceo ngiꞌu sèra ètu ledhe, ho laꞌe tenge ciꞌu dhu ele ne.✡

Ladhe na abhu hari, tatu na karejꞌe, ropa na ladhe nèdhi ciꞌu ne, risi nèti kahibꞌi-kalèbho na ceo nguru ceo ngiꞌu dhu ele boe sèra. [Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, mai ho hia mamuri mi dhèu dhu kako sale nèti jꞌara dhu mola.]† 14 Te, masi ka ana iiki ca dhèu di dhu kako sala jꞌara, te ngaa Ama Ku ètu sorga dꞌèi boe kahèi.”

Lamatua Yesus ajꞌa jꞌara tasamia, ho èdhi pabeꞌa hari dènge dhèu dhu tao sala mi èdhi

15 Yesus lii hari, aku Nèngu na, “Ladhe aꞌari èu dhèu parcaya tao sale mi èu, na, èu mesa mu lamu paraga dènge ne. Ladhe miu dua mi mesa mi, heka èu peka sasala nèngu kèna. Ladhe na sèmi nare lii padhai èu, na, miu dua mi pabeꞌa hari le kèna.✡ 16 Te ngaa ladhe noꞌo boe sèmi nare lii padhai èu, lamu paroa more angalai mu ca dhèu do dua dhèu, ho lami paraga dènge ne, sèna ka padhai lii hari. Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua dhu suri tèke, peka na, ‘Ètu dꞌara lii langu èci, hudꞌi abhu ku dua-tèlu sakasii dhu lii èci, heka sèmi rare lii galaa ra.’✡ 17 Te ngaa ladhe noꞌo boe nanene lii miu, lami lole dènge jumaꞌat. Aa ladhe na dꞌèi boe nanene lii jumaꞌat kahèi, tao ne nuka sèmi ca dhèu dhu tadhe boe Lamatua. Ladhe aadꞌo na, cap ne nuka sèmi dhèu bhelu, conto sèmi dhèu roro bea sèra.

18 Sanèdꞌe paie-iie lii padhai Jaꞌa ne! Ngaa dhu miu oro ètu rai-haha ne, èèna ka dhu Lamatua oro le ètu sorga. Aa ngaa dhu miu hia isin ètu rai-haha ne, èèna ka Lamatua hia le isin ètu sorga kahèi.✡

19 Aa Jaꞌa peka hari, na, ladhe abhu dhèu dua dhu sabajꞌa dènge dꞌara èci, pe Ama Ku ètu sorga hia ngaa dhu ra manèngi. 20 Te, ladhe abhu dua, do tèlu dhèu, pakaboko sabajꞌa sama-sama, lula rèngu dhèu Jaꞌa, na, Jaꞌa ètu talora aae rèngu kahèi.”

Lamatua Yesus pake lii pakasame nèti pegawi dhu hia boe abho mi angalai na

21 Èle èèna, ka Petrus karèi Yesus, aku nèngu na, “Ama, jaꞌa neo karèi ciki. Ladhe aꞌari jaꞌa tao sale pahari-pahari mi jaꞌa, èèna na dꞌai pèri hari jaꞌa hudꞌi hia ne abho? Dꞌai pidhu hari, do?”

22 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Aadꞌo! Èu hudꞌi abho ne pidhu kali pidhu nguru hari,‡ toke èu ige more heka.✡ 23 Miu hudꞌi tao ku sèmi èèna, lula Ama Lamatua nuka sèmi dhèu aae dhu ige kèlu na ètu pegawi na. 24 Ropa na ige nare, hèia na pua dhèu lasi paroa pegawi dhu pakèlu toke riho kehi.§ 25 Te ngaa pegawi ne bꞌae nare boe kèlu na. Ka dhèu aae paredha, peka na, ‘Lami pahie eele dhèu ne dènge bhèni-ana niki na aaꞌi-aaꞌi, sèna ka ra jꞌajꞌi ènu. Aa mèdha-panyau na, pahie aaꞌi kahèi, ho bꞌae kèlu-gꞌètu na.’

26 Ropa pegawi ne tadèngi nare, hèia na pabèbha iisi, ho patitu kètu urutuu ètu madha dhèu aae, ka pamako, aku nèngu na, ‘Ira ee! Ama dhèu aae hia jaꞌa tebho dꞌai ciki sa! Sèna ka jaꞌa bꞌae kèlu jaꞌa aaꞌi-aaꞌi ra.’ 27 Ropa tadèngi, hèia dhèu aae rasa kasia dènge ne. Ka dhèu aae pabhèlu eele aaꞌi mèu-mèu kèlu na, ka pua na lèpa.

28 Te ngaa ropa na dꞌai liꞌu, hèia pegawi ne paraga dènge angalai na dhu pakèlu nèngu doi ciki di.* Ka na kèpe angalai ne, hèia pacèli ladha goro na, aa na jèke ne, aku nèngu na, ‘Weh! Bꞌae ka dꞌara lai-lai ne kèlu èu sèra!’

29 Ropa angalai na tadèngi, hèia na patitu kètu urutuu, ka pamako ne, peka na, ‘Ira ee! Angalai, ee! Hia ku jaꞌa tebho dꞌai ciki sa! Pe jaꞌa bꞌae kèlu jaꞌa sèra!’

30 Te ngaa pegawi ne peka na, ‘Bisa boe! Jaꞌa mate heka panèbhu. Èu bꞌae dènge ka lodꞌo doe neꞌe kahèi!’ Èle ka, laꞌe pamaso angalai na asa dꞌara bèdho, toke na bꞌae aaꞌi kèlu na. 31 Ropa pegawi dhu leo ladhe rèdhi ngaa dhu jꞌajꞌi ne, hèia dꞌara ra susa. Ka lasi lolo dènge dhèu aae.

32 Ropa tadèngi nare, hèia dhèu aae ne paroa pegawi dhu neꞌa boe manèngi makasi ne. Dhèu aae jèke ne, aku nèngu na, ‘Heh, dhèu bhelu-katubꞌa! Lula èu ne manèngi sèna ka jaꞌa sue èu, nèti èèna ka jaꞌa pabhèlu eele le kèlu èu sèra. 33 Te ngaa, nga tao ka èu kasia boe angalai èu sa hèi, sama sèmi jaꞌa kasia èu ne?’ 34 Ka dhèu aae nasa bia dènge ne, hèia na pua pamaso dhèu ne asa dꞌara bèdho, sèna ka ra pajꞌèra ne, toke na bꞌae aaꞌi kèlu na sèra.”

35 Hèia Yesus paꞌèle lii pakasame Na, peka na, “Ama Ku ètu sorga paꞌiga sèmi èèna kahèi mi dedha miu. Pe Na huku miu, ladhe miu moꞌo boe pabhèlu eele sasala nèti aꞌari miu dhèu parcaya sèra.”

19

Dhèu Parisi tenge jꞌara ho pamanahu Lamatua Yesus lula-nèti jꞌara paꞌia-paꞌela

(Markus 10:1-12)

1 Ropa Yesus ajꞌa nare aaꞌi jꞌara sèra, hèia laꞌe tèke eele Galilea asa propensi Yudea, ètu cabèka loko Yarden. 2 Dhèu ae ka dhu madhutu Ne, ka Na puri-paꞌèle dhèu-dhèu pèdꞌa ètu nèi.

3 Abhu pèri-pèri dhèu Parisi dhu madhutu kahèi, dhu neo pamanahu Ne. Ka ra karèi Yesus, peka na, “Ama! Madhutu atora agama èdhi, ladhe dhèu mone leo le èmu, bisa ia eele dhèu èmu na, sadꞌi na abhu jꞌara dhu laꞌe asa paꞌie-paꞌela. Sèmi èèna, do?”

4 Te ngaa Yesus bꞌala si, na “Miu se dhu meꞌa mèu agama. Te ngaa tasamia ka miu meꞌa boe isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua? Te ètu dꞌara sasuri nèti lii lolo uru tèka, dhu suri peka na, ‘Ama Lamatua pajꞌajꞌi dhèu rai-haha, dhèu mone dènge dhèu bhèni.’✡ 5 Aa dhu suri kahèi, peka na,

‘Nèti èèna ka, dhèu mone hudꞌi tèke eele ina-ama na,

sèna ka laꞌe mamuri dꞌara èci dènge dhèu èmu-kamali na,

te dua ra dhu jꞌajꞌi le èci.’✡

6 Nèti èèna ka, ladhe Ama Lamatua unu Na dhu hia dua ra jꞌajꞌi le èci, na, dhèu rai-haha baku pacèri si hari!”

7 Ropa tadèngi rare Yesus peka sèmi èèna, dhèu Parisi se karèi hari Ne, peka na, “Ladhe sèmi èèna, nga tao ka Musa peka na, dhèu bisa paꞌia-paꞌela, sadꞌi nèngu tao uuru ku sasuri paꞌia hia dhèu èmu na?”✡

8 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Musa soro tèke bèi-baki miu paꞌia-paꞌela dènge dhèu èmu-kamali ra, lula rèngu sèra kètu hadhu èci èèna ka dènge miu! Te ngaa lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi rai-haha ne, dadꞌèi Na sèmi boe èèna. 9 Nèti èèna ka, Jaꞌa pasanèdꞌe mema miu, ee! Ladhe bhèni adꞌu uuru madha jꞌara makae, dhèu èmu na bisa ia eele ne. Te ngaa ladhe ia eele bhèni ne dhu adꞌu boe jꞌara makae, hèia dhèu mone na leo hari dènge bhèni leo, nèngu ne tao le jꞌara makae!”✡

10 Ropa tadèngi lii neꞌe, hèia ana madhutu Na sèra, peka na, “Ladhe sèmi èèna, beꞌa risi baku leo-èmu.”

11 Hèia Yesus bꞌala si, aku Nèngu na, “Dhèu ae ka dhu roꞌo boe sèmi rare lii padhai lii Jaꞌa ne. Dhodhoka dhèu dhu Ama Lamatua hagꞌe nare si. 12 Te abhu dhèu dhu leo boe èmu, lula karèi nèti rara iisi ne, nèngu sèmi èèna ka. Abhu kahèi dhu leo boe èmu, lula dhèu tao ne sèmi èèna. Aa abhu kahèi dhu noꞌo boe leo-èmu, lula na neo pakako sasabꞌa Ama Lamatua di. Dhèu dhu reꞌa mèu aꞌajꞌa ne, hudꞌi laa nèngu sèmi dènge beꞌa.”

Lamatua Yesus hia lii mèngi-nale mi ana iiki sèra

(Markus 10:13-16, Lukas 18:15-17)

13 Lodꞌo èèna, dhèu saꞌu rèti ana-ana ra asa Yesus, sèna ka Yesus tao kacui-aai Na mi rèngu, aa dènge hia lii mèngi-nale. Te ngaa ana madhutu Na kai dhèu se. 14 Hèia Yesus nasa dènge ana madhutu Na, ka Na lii, aku Nèngu na, “Hudꞌi laa ana se mai asa Jaꞌa! Baku bhabhae si! Te dhèu dhu sèmi rèngu seꞌe ka, dhu jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.”

15 Èle èèna ka Yesus tao kacui-aai Na mi ana se, aa Na manèngi ho Ama Lamatua hia si mèngi-nale. Èle, hèia Yesus pakèdꞌi laꞌe, tèke eele era èèna.

Dhèu kaja tenge jꞌara, sèna ka mamuri taruu dènge Ama Lamatua

(Markus 10:17-31, Lukas 18:18-30)

16 Ca tèke, dhèu èci mai karèi Yesus, peka na, “Ama Mese! Jaꞌa hudꞌi tao ku jꞌara dhu hua iia tasamia, sèna ka keꞌa tareꞌa, na, jaꞌa bisa maso sorga? Te jaꞌa neo mamuri taruu sama-sama dènge Ama Lamatua.”

17 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Nga tao ka, èu karèi Jaꞌa lula-nèti ngaa dhu hua iia? Dhodhoka Ama Lamatua di, dhu hua iia. Te ladhe èu neo mamuri taruu dènge Ne, na, mamuri la madhutu paredha Na.”

18 Ka dhèu ne karèi hari, aku nèngu na, “Paredha dhu mia èèna?”

Hèia Yesus bꞌala ne, peka na,

“Baku pamadhe dhèu;

baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu boe èu;

baku manaꞌu;

baku jꞌajꞌi sakasii dhu kapodꞌe-kabèli;✡

19 pakabꞌua ina-ama mu;

aa sue ku dhèu èu, sama sèmi èu sue ngiꞌu èu mesa mu.”✡

20 Dhèu ne dhaa, na, “Paredha aaꞌi-aaꞌi sèra jaꞌa tao madhutu le. De, ngaa hari dhu kura?”

21 Ropa tadèngi lii dhèu ne, hèia Yesus peka na, “Ladhe èu neo madhutu aaꞌi dadꞌèi Ama Lamatua, lèpa ho pahia aaꞌi mèdha-panyau èu, sèna ka papala hia dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa sèra. Èle èèna, mai ho madhutu Jaꞌa. Te èèna na, Ama Lamatua pala hia èu mèdha-panyau ae-ae ètu sorga.”

22 Ropa na tadèngi nare lii Yesus, hèia dhèu ne lèpa dènge dꞌara pèdꞌa laho mae-mae, lula nèngu kaja titu kèna.

23 Èle èèna, ka Yesus padhai lii dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Lèka la Jaꞌa, te dhèu kaja carui titu kèna maso sorga. 24 Carui èèna, nuka sèmi badha onta dhu kapai, maso laꞌe asa dꞌara oka na re roꞌa jꞌajꞌau.”

25 Ropa ana madhutu se tadèngi rare, rèngu malaa, hèia ra dhaa, peka na, “Ladhe sèmi èèna, cee ka dhu bisa maso sorga?”

26 Hèia Yesus ladhe patae si, ka Na lii, peka na, “Ladhe dhèu rai-haha dhu tao, mema bisa boe. Te ngaa ladhe Ama Lamatua ka dhu tao, aaꞌi-aaꞌi bisa jꞌajꞌi!”

27 Hèia Petrus pasanèdꞌe, aku nèngu na, “Ama! Jiꞌi se tèke eele le mèdha-panyau jiꞌi aaꞌi-aaꞌi, ho madhutu Ama. De jiꞌi abhu ngaa?”

28 Na dhaa, peka na, “Parcaya la Jaꞌa ne! Pe dꞌai lodꞌo Ama Lamatua tao pahiu aaꞌi mèu-mèu, Jaꞌa Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, madhèdi ètu dedha kadera paredha aae èèna. Lodꞌo èèna kahèi, miu dhu madhutu Jaꞌa, madhèdi kahèi ètu dedha kadera paredha canguru dua sèra, sèna ka jꞌajꞌi hakim mi canguru dua suku èdhi dhèu Israꞌel!✡ 29 Dhèu dhu tèke eele èmu na, aꞌari na, ina-ama na, ana niki na, aa oka-tedhe na, ho madhutu Jaꞌa, bèli-camèdꞌa èèna abhu hari cangasu kali. Aa dꞌai ka lodꞌo èle rai-haha ne, nèngu kahèi abhu mamuri taruu dènge Ama Lamatua. 30 De sanèdꞌe paie! Madhutu ngangee Ama Lamatua, dhèu ae dhu padedha iisi na, rèngu sèra ka dhu jꞌajꞌi mi ana iiki. Te ngaa dhèu dhu peka na, nèngu dhèu haha, aa te ngaa madhutu aꞌabhu Lamatua, nèngu ka dhu kapai.”✡

20

Lii pakasame lula-nèti dhèu dhu sabꞌa oka anggor

1 Èle èèna, ka Yesus ajꞌa peka na, “Paredha Ama Lamatua èci èèna ka dènge lii pakasame ne: abhu ca dhèu lamatua oka anggor, dhu kèdꞌi madꞌae aae dꞌara hake èna sa. Na laꞌe tenge dhèu sèna ka sabꞌa ètu dꞌara oka na. 2 Na abhu dhèu sabꞌa, hèia rare lii èci, ho sabꞌe dꞌara ca lodꞌo, babꞌae na, ca doi iia.* Dhèu se dꞌèi kahèi, ka lamatua oka ne pua lasi sabꞌa. 3 Pe dꞌara hake ceo sa, laꞌe asa dꞌara pasa. Ètu era nèi, nèngu paraga dènge dhèu pèri-pèri dhu madhèdi iia dꞌara. 4 Hèia na lii dènge ra, ‘Miu se neo sabꞌa ètu dꞌara oka jaꞌa, do? Pe jaꞌa bꞌae miu madhutu kabꞌua dhu lèke.’ Ropa tadèngi rare, roꞌo kahèi, hèia lasi dènge ka sabꞌa. 5 Dꞌai lodꞌo titu mera sa, dènge hake tèlu lodꞌo nihia, lamatua oka ne laꞌe tenge hari dhèu sabꞌa. 6 Dꞌara hake lèmi lodꞌo nihia sa, laꞌe hari. Na laladhe, na, abhu dhèu dhu titu iia dꞌara era. Ka na lii dènge ra, aku nèngu na, ‘Nga tao ka karèi nèti madꞌae toke sange neꞌe ne, miu se titu iia dꞌara, sabꞌa boe ngaa-ngaa?’

7 Ka dhèu se dhaa, peka na, ‘Ama, ee! Abhu boe ca dhèu sa dhu hia jiꞌi sasabꞌa.’

Ka lamatua oka ne peka, ‘Ladhe sèmi èèna, lami sabꞌa asa dꞌara oka jaꞌa!’

8 Toke dꞌai èle jam sabꞌa, hèia lamatua oka ne pua madho na, peka na, ‘Paroa dhèu sabꞌa se, sèna ka bꞌae rui sasabꞌa ra èci-èci. Mulai nèti dhèu sabꞌa limuri tèka, toke dhèu sabꞌa uuru.’✡

9 Ka madho ne paroa uuru dhèu dhu sabꞌa hake lèmi nihia. Na bꞌae si ca dhèu, ca doi iia. 10 Èle ka, na paroa dhèu sabꞌa dhu leo sèra, toke dhèu dhu sabꞌa mulai nèti hake èna madꞌae deo na. Dhèu se, pangee na, ele boe rèngu abhu risi nèti dhèu dhu sabꞌa hake lèmi nihia. Reꞌa boe na, rèngu abhu kahèi ca dhèu, ca doi iia. 11 Ropa ra sèmi rare, hèia ra kaꞌugu dènge lamatua oka èèna, aku rèngu na, 12 ‘Ira, iii! Bisa boe sèmi neꞌe, ama! Rèngu dhu mai limuri tèka, dhoka sabꞌa ca jam di. Te ngaa jiꞌi dhu karèi madꞌae aae ka, sabꞌa toke èi kabhèsu hae! Te ngaa tasamia ka ama bꞌae jiꞌi èci èèna ka dènge rèngu se?’

13 Hèia lamatua oka ne dhaa, na, ‘Angalai! Jaꞌa tipu boe èu. Lula èu mesa mu moꞌo kahèi sabꞌa ètu dꞌara ca lodꞌo dhu babꞌae na ca doi iia. Tareꞌa si? De jaꞌa bꞌae madhutu sèmi lii pamaꞌète èdhi dua ti, si? 14 De beꞌa risi more doi jꞌajꞌèra èu ho lèpa ka. Ladhe jaꞌa neo bꞌae mi dhèu dhu sabꞌa limuri tèka nèti èu, èci èèna ka dènge jaꞌa neo bꞌae èu, èèna na madhutu dadꞌèi jaꞌa. 15 Lula doi-dhari jaꞌa, jaꞌa bisa pake madhutu dadꞌèi dꞌara jaꞌa. Tasamia ka, angalai nasa lula babeꞌa dꞌara jaꞌa?’

16 Sèmi èèna kahèi, lodꞌo Ama Lamatua jꞌajꞌi Dhèu Aae mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. Na pala-bagi hia dhèu-dhèu unu Na, madhutu dadꞌèi dꞌara Na. De dhèu dhu mai limuri tèka, èèna na abhu pala sama sèmi dhèu dhu mai uuru. Aa dhèu dhu mai uuru, pe na abhu pala nuka sèmi dhèu dhu mai limuri tèka.”✡

Lamatua Yesus peka mema jꞌara mamadhe Na dꞌai ka tèlu hari kèna

(Markus 10:32-34, Lukas 18:31-34)

17 Èle ka, Yesus si mulai lasi asa Yerusalem. Ètu talora jꞌara Na paroa ana madhutu Na, sèna ka rèngu mesa ra di. Ka Na lii hari, peka na, 18 “Mi nanene paie! Neꞌe ne, èdhi lati asa Yerusalem. Te ngaa ètu nèi dhèu pahie Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, asa kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra. Èle èèna, ra huku pamadhe Jaꞌa. 19 Hèia ra soro Jaꞌa asa dhèu leo rai kara dhu tadhe boe Ama Lamatua. Ka ra padhai lii pamakae Jaꞌa, aa ra hake paru isi Jaꞌa. Èle èèna, heka ra paku pamadhe Jaꞌa ètu ajꞌu palolo-palèbha. Jaꞌa tareꞌa-reꞌa madhe, te ngaa asa camèdꞌa èèna, Jaꞌa mamuri hari.”

Ina Yakobis dènge Yohanis manèngi sèna ka dedꞌe ana-ana na jꞌajꞌi dhèu kapai

(Markus 10:35-45)

20 Hèia dhèu èmu Sabadeus palere-lere dènge ana na, Yohanis dènge Yakobis, lasi paraga dènge Yesus. Ka na patitu kètu urutuu ho neo pamako Yesus.

21 Ka Yesus karèi ne, “Mama neo ngaa?”

Hèia na dhaa, “Sèmi neꞌe, Ama! Lodꞌo Ama mèdꞌu paredha, jaꞌa manèngi sèna ka Ama dedꞌe ana jaꞌa dhèu dua se rèdꞌu paredha sama-sama dènge Ama. Jaꞌa manèngi ho Ama hia ca dhèu madhèdi re baboa gꞌana, aa ca dhèu re baboa kariu Ama.”

22 Ropa tadèngi lii manèngi ne, hèia Yesus peka Yakobis dènge Yohanis, na, “Miu se, meꞌa boe ngaa dhu miu manèngi. Te bèli-camèdꞌa Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra ae-ae. De tasamia? Miu pangee na, miu bisa pasae kahèi jꞌajꞌèra se, sama-sama dènge Jaꞌa, do?”

Dua ra dhaa dhu dènge boe pake ngangee, aku rèngu na, “Oo, bisa, Ama!”

23 Ka Yesus lii dènge ra, “Mema, èèna na miu pasae jꞌajꞌèra kahèi sèmi Jaꞌa. Te ngaa bèli-camèdꞌa cee ka dhu madhèdi ètu baboa gꞌana do kariu Jaꞌa, Jaꞌa dènge boe hak ho pamaꞌète. Èèna hak Ama Lamatua. Na pamaꞌète nare le, cee-cee ka dhu madhèdi ètu era sèra.”

24 Ropa ana madhutu dhèu canguru sèra tadèngi lii manèngi dua ra, hèia ra nasa. 25 Te ngaa Yesus paroa nare si aaꞌi-aaꞌi ra, hèia Na peka, “Sèmi neꞌe! Miu dhu meꞌa le, si? Dhèu aae-dhèu kapai dhu rèdꞌu paredha, ènyi kabarai ra toke ra bisa boe kalau sa kahèi. Aa dhèu kapai kabarai ètu rai-haha ne, dhu tadhe boe Ama Lamatua, hia paredha risi eele, toke kabarai ra abhu boe dꞌoa kètu ciki sa. 26 Te ngaa baku miu tao sèmi èèna! De nèti miu se cee ka dhu neo jꞌajꞌi dhèu aae-dhèu kapai, nèngu hudꞌi jꞌajꞌi ku nuka sèmi ènu, sèna ka lalau dhèu leo.✡ 27 Aa cee dhu neo jꞌajꞌi kètu, nèngu hudꞌi tao iisi na nuka sèmi ènu.✡ 28 Nanene! Jaꞌa sèmi èèna kahèi. Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, mai sèna ka ladhe-leru dhèu. Jaꞌa mai boe, sèna ka dhèu lalau-laloꞌo Jaꞌa. Te mamai Jaꞌa ne, sèna ka soro ngiꞌu Jaꞌa kateme iisi, ho sui dhèu ae nèti sasala-sasigo ra.”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu bèdhu

(Markus 10:46-52, Lukas 18:35-43)

29 Ka Yesus si kako taruu. Ropa rèngu kalua nèti kota Jeriko, dhèu ae dhu madhutu rèngu. 30 Ètu èèna, abhu dhèu bèdhu dhèu dua dhu madhèdi ètu sebhe jꞌara. Ropa dua ra tadèngi na, Dhèu dhu kako re èèna, nuka Yesus nèti Nasaret, hèia ra parodha, peka na, “Ama! Ana-èpu Daud! Jiꞌi se dhu tatae Ama, karèi nèbhu ka! Sue ku jiꞌi la!”

31 Ropa dhèu tadèngi ra parodha sèmi èèna, ka ra kai si, aku rèngu na, “Hee! Miu dua mi baku maruru!”

Te ngaa dua ra asa hino, peka na, “Ama! Ana-èpu Daud! Sue ku jiꞌi la!”

32 Ropa Yesus tadèngi lii paroa ne, hèia Na titu, ka karèi si, peka na, “Miu se neo sèna ka Jaꞌa tao ngaa hia miu?”

33 Ka dua ra dhaa, na, “Ama! Hia la jiꞌi se bisa ngèdhi!”

34 Tadèngi lii dhaa dua ra, hèia Yesus rasa kasia. Ka Na gꞌagꞌe musi madha ra, hèia dua ra rèdhi dènge ka. Èle ka, dua ra lasi dènge madhutu Yesus.

21

Lamatua Yesus maso asa dꞌara kota Yerusalem nuka sèmi Dhèu Aae

(Markus 11:1-11, Lukas 19:28-40, Yohanis 12:12-19)

1 Ka Yesus si lasi taruu, dꞌai rae Betfage, ètu sebhe ledhe Saitun.* Rae ne dhu dètu le dènge kota Yerusalem. Ètu era neꞌe, rèngu ae taha. Hèia Na pua ana madhutu Na dhèu dua lasi uuru. 2 Na paredha si, peka na, “Dua mi lami asa rae nèi. Ladhe miu dꞌai nèi, miu ladhe mèdhi keledꞌei rena ciꞌu dènge ana na dhu ra èki ètu era èèna. Lami lècu mere ne, ho mèti mai hia Jaꞌa. 3 Te ngaa ladhe dhèu karèi miu, peka na, ‘Nga tao ka miu ère mèti keledꞌei dhèu?’ Mi dhaa, peka na, ‘Lamatua neo pake ne. Ladhe pake nare, pe Na hia hari mai.’

4 Aaꞌi-aaꞌi se hudꞌi jꞌajꞌi ku sama sèmi lii padhai nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, dhu suri tèke, peka na,

5 ‘Miu dhèu Yerusalem sèra!†

Mai laladhe ku la!

Te Dhèu Aae miu mai.

Na mai dènge pahaha iisi.

Na mai dhu manyaꞌe keledꞌei ngèru.’ ”✡

6 Ka ana madhutu Na lasi ka, aa ra tao madhutu aaꞌi dhu Yesus moa le dènge ra. 7 Ère rèti keledꞌei rena dènge ana na asa Yesus. Èle ka, ra hèle sigꞌi-kalolo, hèia Yesus manyaꞌe, lasi asa dꞌara kota. 8 Ropa rèngu oe dꞌai dꞌara kota, hèia dhèu ae ka dhu hèle sigꞌi-kalolo dènge salalu ra mi jꞌara. Abhu kahèi cahagꞌe lasi pare rèu palam,‡ ho ra tao ètu talora jꞌara. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu tao tadha dhu peka na, rèngu soru Yesus sama sèmi dhèu kapai. 9 Abhu kahèi dhèu cahagꞌe dhu kako uuru nèti Yesus, aa cahagꞌe kako re limuri. Dhèu se paꞌoo-parodha palere-lere, peka na,

“Hosana! Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua!§

Lula ana-èpu Daud mai le!

Hosana! Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua!

Lula Ama Lamatua ka dhu pua Dhèu neꞌe mai.

Hosana! Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua!

Lula Ama Lamatua dhu nèdꞌu mema paredha ètu dedha-liru dhu dedha risi!”✡

10 Ropa Yesus maso asa Yerusalem dènge dhèu dhu pakelu oobꞌa, hèia isi kabarai aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara kota kalua mai, ka ra pakarèi, peka na, “Ira ii! Cee ka dhu mai ne?”

11 Dhèu ae se dhaa, aku rèngu na, “Nèngu ne, Dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Ngara Na Yesus, dhèu Nasaret, nèti propensi Galilea.”

Lamatua Yesus babège eele dhèu dhu pahia-pahèli ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

(Markus 11:15-19, Lukas 19:45-48, Yohanis 2:13-22)

12 Ka Yesus si lasi taruu asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Ètu madha Èmu Manèngi-Mangajꞌi ne, dhèu tao nuka sèmi pasa, ho pahia-pahèli koro jꞌaha dhu dhèu tema pake jꞌajꞌi mèdha korban lodꞌo sabajꞌa. Ropa ladhe nèdhi sèmi èèna, hèia Yesus babèga eele si nèti era èèna. Na lege eele mei-mei dhu ra pake pasilu doi, aa Na paguri eele bagu-bagu dhu ra pake pahia manu-bhui. 13 Hèia Yesus peka dènge dhèu seꞌe, aku Nèngu na, “Dhèu rèti lii padhai Lamatua dhu suri tèke le, peka na,

‘Jaꞌa patitu Èmu ne,

sèna ka dhèu mai manèngi-mangajꞌi ètu neꞌe.’

Dadꞌèi Lamatua sèmi èèna ka, te ngaa miu tao Èmu ne, nuka sèmi era kaboko dhèu parapo!”✡

14 Èle, ka dhèu bèdhu dènge dhèu karuku mai sa Yesus ètu Èmu Sabajꞌa Ama Lamatua. Ka Na puri-paꞌèle aaꞌi si. 15 Ètu era neꞌe, abhu kahèi kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra. Ropa rèdhi Yesus tao tadha malaa, hèia ra kaꞌuu-kamuki. Risi-risi hari, ropa ra tadèngi ana-ana paꞌoo palere-lere ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne, dhu peka na,

“Hosana! Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua!

Lula ana-èpu dhèu aae Daud mai le!”

16 Ka kètu kapai se lii dènge Yesus, aku rèngu na, “Eeh! Èu tadèngi lii padhai lii ana-ana se? Èèna lèke boe!”

Te ngaa Yesus bꞌala si, na, “Oo, Jaꞌa tadèngi. Te, nga tao? Miu baca mèdhi mèka ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua lula-nèti ana-ana dhu koa-kio Ama Lamatua, do? Te ètu dꞌara sasuri èèna dhu suri, na,

‘Ama Lamatua dhu sadia nare le, ana rara iisi hiu, dènge ana-ana iiki,

ho koa-kio Ne.’ ”✡

17 Hèia Yesus si tèke eele kota ne, lasi jꞌunu asa rae Betania.

Lamatua Yesus dhoo ajꞌu ca kapua ho hua ia ka

(Markus 11:12-14,20-24)

18 Asa bèli madꞌae aae na, Yesus si lèpa hari asa kota Yerusalem. Te ngaa ètu talora jꞌara, Nèngu manganga le. 19 Na ladhe nèdhi ajꞌu ca kapua buli sebhe jꞌara dhu dhèu tema raꞌa hua na.* De laꞌe ka padètu-dètu dènge ajꞌu neꞌe, ho neo ladhe sèku dhu hua le, do dhae. Te ngaa ropa dꞌai kapua aajꞌu ne, Na nèdhi boe hua cue sa, lula rèu heka subꞌu mai kèna. Hèia Na peka mi ajꞌu ne, aku Nèngu na, “Lula èu hia boe Jaꞌa hua cue sa, de èèna na èu hua heka!” Ropa Na lii nare sèmi èèna, hèia ajꞌu ne mango dènge ka.

20 Ropa ana madhutu Na ladhe rèdhi jꞌara ne, hèia ra malaa. Ka ra karèi, peka na, “Tasamia ka ajꞌu ne mango?”

21 Hèia Yesus dhaa, na, “Nanene paie-iie! Ladhe miu lèka tareꞌa-reꞌa Lamatua, aa dènge boe dꞌara kajari, miu kahèi bisa tao sama sèmi dhu Jaꞌa tao ne. Miu bisa tao risi hari nèti neꞌe. Sèmi: miu bisa paredha ledhe pidha asa dꞌara dhasi laꞌe. Tatu Ama Lamatua pidha eele kahèi ledhe ne nèti era na, sadꞌi miu parcaya Nèngu tareꞌa-reꞌa!✡ 22 Te aaꞌi-aaꞌi dhu miu manèngi nèti Ama Lamatua, èèna na miu abhu, sadꞌi miu parcaya Ne tareꞌa-reꞌa.”

Kètu agama sèra karèi Lamatua Yesus abhu hak nèti mia

(Markus 11:27-33, Lukas 20:1-8)

23 Dꞌai Yerusalem, Yesus si maso hari asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ropa Nèngu ajꞌa dhèu madha jꞌara Ama Lamatua, hèia kètu agama Yahudi, mese agama sèra, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa, mai karèi Yesus, na, “Medꞌa na, cee ka dhu pua Èu tao maruru ètu era neꞌe ne? Cee ka dhu hia Èu hak?”

24 Te ngaa Yesus dhu neꞌa, na, dhèu se dhu neo pamanahu Ne. Hèia Na bꞌala, aku Nèngu na, “Jaꞌa neo karèi miu kahèi. Miu dhaa uuru ku, heka Jaꞌa dhaa miu kèna. 25 Lii karèi Jaꞌa sèmi neꞌe ka: miu aaꞌi-aaꞌi mi tadhe Yohanis tuka sarani, si? Cee ka dhu hia ne hak, ho sarani dhèu? Ama Lamatua do, dhèu rai-haha?”

Ka ra papeka isi-aanga ra, aku rèngu na, “Waa! Nara le èdhi, nga! Ladhe èdhi dhaa, peka na, ‘Ama Lamatua ka dhu hia hak’, pe Na bꞌala èdhi, peka na, ‘Ladhe sèmi èèna, nga tao ka miu parcaya boe Yohanis!’ 26 Te ngaa ladhe èdhi dhaa na, ‘Dhèu rai-haha ka dhu hia hak’, mage dhoka dhèu aaꞌi-aaꞌi patao dènge èdhi. Lula rèngu parcaya, na, Yohanis ne, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua.” 27 Nèti èèna ka, ra dhaa peka na, “Jiꞌi ngeꞌa boe.”

Hèia Yesus bꞌala si, aku Nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, Jaꞌa parluu boe peka na, cee ka dhu hia Jaꞌa hak.”

Lii pakasame lula-nèti ama dènge ana mone dhèu dua

28 Yesus padhai lii taruu dènge kètu kapai sèra, aku Nèngu na, “Miu pangee sèku dènge lii lolo ne. Abhu ca dhèu ama, dènge ana mone na dhèu dua. Na peka dènge ana uuru èèna, ‘Ana, deo neꞌe èu lamu sabꞌa asa dꞌara oka.’

29 Te ngaa ana ne dhaa, aku nèngu na, ‘Eeh! Jaꞌa laku boe.’ Te ngaa nèbhu boe ka, na manyasa, ka laꞌe.†

30 Ka ama ra pua ana limuri, peka na, ‘Deo neꞌe, èu lamu sabꞌa asa dꞌara oka.’

Ka ana ne dhaa, aku nèngu na, ‘Beꞌa, ama! Pe jaꞌa laku.’ Te ngaa teꞌa boe na, nèngu dhu laꞌe boe.”

31 Ropa lole nare, hèia Yesus karèi dhèu seꞌe, peka na, “Jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: nèti ana dhèu dua se, mia ka dhu tao madhutu lii paredha ama ra?”

Hèia ra dhaa, aku rèngu na, “Ana uuru!”

Ka Na peka, aku Nèngu na, “Oo. Te ngaa nanene paie, te Jaꞌa peka dhu lèke kèna. Te dhèu dhu miu cap, na, dhèu dhu laku-laku boe, sama sèmi dhèu roro bea, dènge bhèni kajeo, bèli-camèdꞌa rèngu seꞌe ka dhu jꞌajꞌi uuru dhèu unu Ama Lamatua, nèti miu. Te miu dhoka sadꞌi dhaa di, peka na, ꞌooꞌ mi Ama Lamatua, te ngaa tao boe madhutu dadꞌèi Na. 32 Uru èèna, Yohanis tuka sarani, ajꞌa le miu jꞌara tasamia, sèna ka miu bisa mamuri mola. Te ngaa miu parcaya boe ne. Aa te ngaa ropa dhèu laku-laku boe sèra, nanene lii aꞌajꞌa nèti Yohanis, rèngu tèke eele sasala ra, sèna ka tao madhutu aꞌajꞌa èèna. Miu dhu meꞌa le. Te ngaa miu loe boe nèti adꞌu-ue sasala-sasigo, ho madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.”✡

Lamatua Yesus tao lii pakasame lula-nèti dhèu bhelu dhu sebꞌa oka anggor

(Markus 12:1-12, Lukas 20:9-19)

33 Yesus lole nare, ka Na lolo hari lii pakasame èci, aku Nèngu na, “Abhu ca dhèu lamatua rai dhu laꞌe tao oka, ho sèle anggor ètu dedha rai na ca kasibꞌi. Ka na tao tedhe rai reo. Aa na tao bak cue era pacèli èi anggor. Dhèu ne patitu kahèi era madhenge dhu dedha aae èci. Èle, ka na hia oka ne mi dhèu sebꞌa, sèna ka dꞌai hèru puu-gꞌètu, ra pabagi èi anggor. Hèia laꞌe ka asa rai kajꞌèu.✡

34 Ropa dꞌai hèru puu-gꞌètu, lamatua oka ne pua dhèu sabꞌa na, lasi asa dhèu sebꞌa se, sèna ka rare pala nèngu. 35 Te ngaa dhèu sebꞌa oka seꞌe, pusi-pahae boe dènge dhèu-dhèu sabꞌa nèti lamatua oka ne. Abhu dhu lèke game, abhu dhu ra pamadhe, aa abhu dhu lèke pèci dènge hadhu. 36 Ka lamatua oka ne pua hari dhèu sabꞌa na canau, ae risi nèti dhèu sabꞌa dhu lasi uuru sèra. Te ngaa dhèu sebꞌa oka se tao hari bhabhelu sèmi èèna kahèi mi dhèu sabꞌa se aaꞌi-aaꞌi ra.

37 Nèbhu-nèbhu ka lamatua oka ne, pua ana dꞌèlu na laꞌe. Na pangee, na, ‘Ladhe jaꞌa pua ana dꞌèlu jaꞌa laꞌe, tatu ra sèmi na dènge beꞌa, aa ra pakabꞌua ne kahèi.’

38 Te ngaa ropa dhèu sebꞌa se ladhe rèdhi ana ne, hèia ra papeka, ‘Wee, mi laladhe ku laa! Te mone heka nèi hia ana dꞌèlu na mai. Nèngu neꞌe ka dhu bèli-camèdꞌa, unu aaꞌi mèdha-panyau mone heka ne. De ta pamadhe ne, sèna ka èdhi unu oka ne.’ 39 Hèia kèpe rare ana ne, ka ra nuni asa liꞌu oka, hèia ra pamadhe ne.”

40 Ka Yesus paꞌèle lii lolo Na, ka Na karèi dhèu seꞌe, aku Nèngu na, “Jaꞌa neo karèi miu sèmi neꞌe: ladhe lamatua oka ne lèpa mai, madhutu ngangee miu, na tao dhèu sebꞌa oka se tasa mera mia?”

41 Hèia kètu kapai Yahudi sèra dhaa, peka na, “Tatu na pamadhe dhèu bhelu se aaꞌi-aaꞌi. Èle, na hia hari dhèu leo sebꞌa oka ne, dhu èèna na pabagi dènge beꞌa, ropa dꞌai hèru puu-gꞌètu.”

42 Ka Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Ele boe miu se baca mèdhi boe, ngaa dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, dhu peka na,

‘Abhu hadhu cue dhu tuka hadhu core eele,

te ngaa limuri ne, jꞌajꞌi le hadhu era padhèdi èmu!

Ama Lamatua mesa Na ka dhu kabhili nare, aa Na pamadhèdi hadhu ne.

Nèti èèna ka, èdhi ladhe na beꞌa titu kèna!’ ”✡

43 Èle èèna ka, Yesus tuhu hari lii padhai Na, peka na, “De miu sanèdꞌe paie-iie. Uru èèna, Ama Lamatua hagꞌe nare èdhi dhèu Yahudi se, ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. Te ngaa, lula miu pusi-pahae boe Jaꞌa, èèna na Lamatua pili nare dhèu leo rai kara. Te dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi Na, dhu nia jꞌajꞌi dhèu unu Na. 44 [Jaꞌa peka paledꞌa-ledꞌa dènge miu. Jaꞌa ka, hadhu padhèdi èèna. Dhèu dhu bèbhe lèke hadhu ne, èèna na nèngu laho kao-kao. Aa ladhe hadhu ne bèbhe lèke dhèu, èèna na dhèu ne laho kao-kao.]”‡

45 Ropa kètu kapai Yahudi dènge dhèu Parisi tadèngi lii padhai Yesus, hèia reꞌa, na, lii ne padhèto dènge rèngu. Rèngu se ca ropa dènge dhèu sebꞌa oka anggor, aa dènge tuka dhu core eele hadhu era padhèdi èmu. 46 De ra nasa titu kèna. Ka rèngu mulai tenge jꞌara ho kèpe Ne. Te ngaa rèngu madhaꞌu dènge dhèu ae, dhu peka na Yesus ne, Dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Nèti èèna ka, rèngu bani boe tao ngaa-ngaa mi dedha Nèngu.

22

Lamatua Yesus hia lii upama lula-nèti dhèu dhu roꞌo boe lasi pesta kabꞌi

(Lukas 14:15-24)

1 Ka Yesus padhai lii hari dènge rèngu pake lii upama, aku Nèngu na, 2 “Paredha Ama Lamatua èèna, nuka sèmi dhèu aae ca dhèu dhu tao pesta kabꞌi ana mone na. 3 Ropa dhèu pananasu rare, hèia na pua dhèu sabꞌa na, sèna ka lasi peka dhèu-dhèu dhu abhu nèru, ra peka na, ‘Mai ka, te dꞌai tadha taꞌa-tinu kèna.’ Te ngaa dhèu dhu abhu nèru se roꞌo boe mai.

4 Hèia dhèu sabꞌa se lèpa, lasi peka dènge dhèu aae. Ropa na tadèngi, hèia dhèu aae pua dhèu sabꞌa na dhu leo hari, aku nèngu na, ‘Lami peka hari dènge dhèu sèra ho mai ka, te pesta neo mulai kèna. Jaꞌa para sapi, ka pananasu kore le dhu beꞌa titu kèna. Peka si mai ka, raꞌa-rinu, te aaꞌi-aaꞌi tesa le.’ 5 Dhèu sabꞌa se lasi peka sèmi dhu dhèu aae moa èèna. Te ngaa dhèu dhu lèke nèru se, pusi-pahae boe. Abhu dhu lasi ladhe oka ra, abhu dhu lasi era sasabꞌa ra, 6 aa cahagꞌe hari ra kèpe rare dhèu sabꞌa se nèti dhèu aae ne, ho ra game toke madhe.

7 Ropa na tadèngi, hèia dhèu aae nasa bia. Ka na paredha sordadꞌu na, lasi pamadhe aaꞌi dhèu-dhèu dhu pamadhe dhèu sabꞌa na sèra. Hèia sordadꞌu se tunu pakèpu-ladhu ai kota ne toke mera dènge rai.

8 Èle, ka dhèu aae paroa nare dhèu sabꞌa dhu leo sèra, ka na peka, ‘Pesta kabꞌi ne tesa aaꞌi le, te ngaa dhèu-dhèu dhu jaꞌa nèru, nia boe madhèdi ètu dꞌara pesta jaꞌa. 9 De lami ka asa jꞌara oka-hoo, sèna ka nèru cee dhu sadꞌi miu paraga.’ 10 Ka dhèu sabꞌa se lasi asa jꞌara oka-hoo. Hèia rèti mai dhèu ae-ae dhu ra paraga ètu jꞌara, sèna ka raꞌa-rinu ètu pesta kabꞌi ne. Dhèu seꞌe, nuka dhèu dhu beꞌa dènge dhèu dhu bhelu-katubꞌa, mai papènu ètu era kakabꞌi ne.

11 Ka dhèu aae laꞌe asa era pesta ne ladhe palème tamu sèra. Hèia ladhe nèdhi tamu ca dhèu dhu pake boe mèdha-papake pesta.* 12 Ka dhèu aae karèi ne, peka na, ‘Hee, angalai! Èu nga tao ka mai asa neꞌe pake boe mèdha-papake pesta?’ Te ngaa dhèu ne loo-loo sène. 13 Hèia dhèu aae paredha dhèu-dhèu sabꞌa na, aku nèngu na, ‘Ujꞌu haga dènge ai dhèu neꞌe ne, ho core ne asa liꞌu laꞌe. Hudꞌi laa na tangi dènge abhu jꞌèra ètu era dhu maroga kiu-kiu nèi.’✡

14 Sèmi èèna kahèi, Ama Lamatua paroa dhèu ae, te ngaa dhodhoka dhu ciki di dhu kabhili nare jꞌajꞌi dhèu unu Na.”

Lamatua Yesus padhai lii lula-nèti jꞌara bꞌae bea mi dhèu paredha

(Markus 12:13-17, Lukas 20:20-26)

15 Ropa tadèngi rare lii padhai Yesus, hèia dhèu-dhèu Parisi rare lii èci ho neo pamanahu aa galaa Ne. 16 Ka dhèu se pua dhèu rèngu palere-lere dènge dhèu-dhèu nèti partei politik Herodes, sèna ka lasi pakarèi dènge Yesus. Dhèu se koa-kadꞌiri Yesus, peka na, “Ama Mese! Jiꞌi ngeꞌa dꞌara Ama mola. Ama dhu meꞌa boe kapodꞌe-kabèli, aa dhu ladhe boe rèhu dhèu. Ama dhu tema ajꞌa-nori Lii Holo-Nori Ama Lamatua dènge boe koe-kapengo. 17 Mamai jiꞌi ne, neo karèi jꞌara èci. Madhutu atora agama Yahudi, èdhi bisa bꞌae bea mi dhèu aae kapai Roma, do aadꞌo?”

18 Te ngaa Yesus neꞌa mema, na, rèngu neo madulu dꞌara Na, sèna ka Nèngu padhai lii labꞌa dhèu paredha Roma. Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Miu mema dhèu hoꞌa tema! Tasamia ka miu neo pamanahu Jaꞌa dènge jꞌara neꞌe? 19 Padꞌelo sèku Jaꞌa doi iia cue, dhu dhèu pake ho bꞌae bea!” Hèia ra padꞌelo doi iia ne mi Yesus.

20 Ka Na karèi si, “Neꞌe ne, rèhu cee? Aa neꞌe ne, ngara cee?”

21 Ra dhaa, aku rèngu na, “Èèna keser, dhèu aae kapai paredha Roma.”

Hèia Yesus peka dènge ra, na, “Ladhe sèmi èèna hia la mi dhèu paredha ngaa dhu jꞌajꞌi hak dhèu paredha. Aa hia la mi Ama Lamatua ngaa dhu jꞌajꞌi hak Ama Lamatua.”

22 Ropa ra tadèngi hèia rèngu aaꞌi-aaꞌi malaa, lula ngaa dhu Na peka sèra lèke tareꞌa-reꞌa. Nèti èèna ka, rèngu bisa boe abhu jꞌara ho pamanahu Yesus. Hèia lasi ka tèke eele Yesus.

Lamatua Yesus ajꞌa lula-nèti dhèu madhe mamuri hari; aa dhèu paleo èmu ètu sorga, do aadꞌo?

(Markus 12:18-27, Lukas 20:27-40)

23 Ètu era neꞌe, abhu kahèi dhèu nèti partei Saduki. Dhèu seꞌe ka dhu ajꞌa, peka na, dhèu madhe bisa heka mamuri. Lodꞌo èèna, dhèu seꞌe kahèi dhu tenge jꞌara ho pamanahu Yesus. Nèti èèna ka, rèngu mai pakarèi dènge Ne, peka na,✡ 24 “Ama Mese! Musa dhu suri tèke le atora hia jiꞌi, dhu peka na: ladhe dhèu mone ca dhèu madhe tèke eele dhèu èmu na dhu dènge boe ana, na, ari nèti dhèu mone ne, hudꞌi leo nare hari bhèni balu ne, sèna ka abhu kolo gati madha aꞌa na.✡ 25 Mema uru èèna Musa ajꞌa sèmi èèna ka. Te ngaa jiꞌi neo karèi sèmi neꞌe: abhu ana mone dhèu pidhu dhu paꞌaꞌari. Ana partama leo-èmu, te ngaa madhe dènge boe kolo. Hèia ari na leo nare bhèni balu ne. 26 Nèbhu boe ka, na madhe, dènge boe ana kahèi. Sèmi èèna kahèi dènge ari ka tèlu na; nèngu madhèdi kahèi dènge bhèni balu ne, te ngaa madhe kahèi dènge boe ana. Sèmi èèna ka toke ari na dhu limuri tèka, madhe kahèi. 27 Ka bhèni balu ne madhe.

28 De dhu jiꞌi neo karèi, sèmi neꞌe ne: bhèni balu ne dhu leo nèdhi dènge mone dhèu pidhu se. Bèli-camèdꞌa lodꞌo èle rai-haha ne, ropa Ama Lamatua pamamuri hari dhèu madhe sèra, na, bhèni ne jꞌajꞌi mi dhèu èmu cee?”

29 Èle èèna ka, Yesus bꞌala si, peka na, “Ladhe lii pakarèi miu sèmi èèna, miu se sala kapai le! Te miu se meꞌa mere boe isi sasuri Ama Lamatua. Aa meꞌa boe kahèi koasa Na dhu kapai aae èèna. 30 Dhu lèke ka sèmi neꞌe! Pe Ama Lamatua pamamuri hari dhèu nèti mamadhe ra, rèngu se paleo heka èmu, sama sèmi ana pajuu Na ètu sorga dhu leo boe èmu.

31 Aa Jaꞌa neo peka kahèi, lula-nèti dhèu madhe bisa mamuri hari, do aadꞌo. Ètu dꞌara sasuri Musa, dhu lole na, ajꞌu iiki ca kapua dhu ai naꞌe te ngaa kèpu boe. Nèti lii lolo ne, èdhi bisa teꞌa, na, dhèu madhe bisa mamuri hari. Te ètu dꞌara sasuri èèna, Ama Lamatua peka dènge Musa, na,

32 ‘Jaꞌa ne Ama Lamatua nèti bèi-baki èu.

Nuka Abraham, Isak dènge Yakob.

Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra pahaha iisi era mi Jaꞌa toke dꞌai sange neꞌe ne.’

De èdhi teꞌa, na, lodꞌo Ama Lamatua peka sèmi èèna, baki èdhi se dhu madhe nèbhu le. Te ngaa Ama Lamatua peka na, Nèngu jꞌajꞌi Lamatua rèngu era. Nèti èèna ka, èdhi dhu teꞌa na, samanga rèngu dhu mamuri era, masi ka rèngu dhu madhe nèbhu le. De masi ka madhe, te ngaa ra mamuri hari. Te dhodhoka dhèu mamuri di, dhu pahaha iisi mi Ama Lamatua, dhèu dhu madhe, aadꞌo, si?!”✡

33 Ropa ra tadèngi rare lii padhai Yesus ne, hèia dhèu Saduki se reꞌa heka bꞌala. Te ngaa dhèu ae se malaa-maloha, ka ra papeka na, “Ira ii! Lii padhai Dhèu neꞌe ne beꞌa seli eele, nga!”

Lamatua Yesus ajꞌa lula-nèti paredha dhu kapai risi

(Markus 12:28-34, Lukas 10:25-28)

34 Ropa dhèu Parisi tadèngi, na, Yesus segi le dhèu Saduki, hèia ra pakaboko ho lasi pakarèi dènge Ne. 35 Nèti rèngu se, abhu ca dhèu dhu dꞌèlu-mèu jꞌara-jꞌara agama, laꞌe pakarèi dènge Yesus, aku nèngu na, 36 “Ama Mese! Jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe ka: atora nèti adꞌa dènge agama èdhi, ae dꞌai seli. Paredha aaꞌi-aaꞌi dhu nèti Musa, mia ka dhu dedha risi?”

37 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Paredha dhu dedha risi ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua suri, peka na:

‘Ama Lamatua èèna, tareꞌa Lamatua miu.

De miu se hudꞌi sue risi Ne nèti ngaa aaꞌi-aaꞌi.

Nèti èèna ka, miu hudꞌi sanao-maena taruu mi Nèngu,

tadhe paie Ne,

dènge sabꞌa paꞌèra ho madhutu dadꞌèi Na.’✡

38 Neꞌe ne ka, paredha dhu dedha dènge kapai risi! 39 Aa abhu paredha ka dua dhu peka na:

‘Èu hudꞌi sue ku dhèu leo, nuka sèmi èu sue ngiꞌu èu mesa mu.’✡

40 Dua paredha se, nuka kapua nèti atora Musa dènge lii ajꞌa-nori aaꞌi-aaꞌi ra nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua. Dhèu tatu boe madhutu paredha leo, ladhe nèngu madhutu uuru boe dua paredha dhu dedha risi se.”✡

Kristus, mema tareꞌa ana-èpu dhèu aae Daud, te ngaa Nèngu Lamatua nèti dhèu aae Daud kahèi

(Markus 12:35-37, Lukas 20:41-44)

41 Ropa dhèu Parisi dhu pakaboko era ètu èèna, ka Yesus karèi si, peka na, 42 “Karèi nèti uru ka, Ama Lamatua dhu padhadha tèke le, ho pua Kristus mai, sèna ka hia mamuri mi dhèu unu Na. De madhutu aꞌabhu miu, na, Kristus èèna ana-èpu cee?”

Hèia ra dhaa peka na, “Nèngu èèna, ana-èpu nèti dhèu aae Daud.”

43 Yesus lii hari, aku Nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, nga tao ka Roh Mola-Mèci èèna peka dènge dhèu aae Daud, na, nèngu paroa Kristus, ‘Lamatua’? Te Daud suri tèke na,

44 ‘Ama Lamatua peka mema le dènge lamatua jaꞌa, na,

“Mai ho madhèdi ètu era hua iia ne, ètu baboa gꞌana Jaꞌa.

Te bèli-camèdꞌa Jaꞌa tao musu-musu èu sèra, pahaha iisi mi èu.’ ”✡

45 De nèti lii neꞌe ne, èdhi teꞌa, na, dhèu aae Daud mesa na paroa Kristus ne, ‘Lamatua’. De ladhe dhèu peka na, Kristus dhoka ana-èpu Daud di, èèna dhae dꞌai mèka. Lula Nèngu Lamatua nèti dhèu aae Daud kahèi!”

46 Ropa ra tadèngi lii padhai Yesus, dhèu Parisi se nuka sèmi dhèu goa sa, te ca dhèu sa bisa boe dhaa lii Yesus. Nèti èèna ka, nèti lodꞌo èèna, rèngu bani heka tenge jꞌara ho pakarèi Ne.

23

Lamatua Yesus pasanèdꞌe, sèna ka baku pamudꞌe dènge mese agama aa dhèu Parisi sèra

(Markus 12:38-39, Lukas 11:43,46, 20:45-46)

1 Èle èèna ka, Yesus ajꞌa ana madhutu Na dènge dhèu ae leo dhu palere dènge rèngu. 2 Na peka dènge ra, aku Nèngu na, “Mese agama dènge dhèu Parisi sèra abhu hak ho ajꞌa-nori atora Musa mi dhèu. 3 Nèti èèna ka, miu hudꞌi nanene si, aa tao madhutu lii aꞌajꞌa ra. Te ngaa mage mi madhutu ngaa dhu ra adꞌu-ue, lula rèngu mesa ra madhutu boe lii aꞌajꞌa rèngu sèra. 4 Rèngu laka-seti dhèu sèna ka madhutu atora agama ra dhu pabia dhèu. Te ngaa rèngu mesa ra roꞌo boe soru-bara dhèu, sèna ka madhutu atora sèra. 5 Aaꞌi-aaꞌi dhu ra adꞌu-ue sèra, sèna ka dhèu koa-kadꞌiri si. Nuka sèmi: ètu katanga rèi ra, dhu èki dènge mèdha èci dhu suri Lii Holo-Nori Ama Lamatua, aa ètu lele aai ra kahèi. Te ngaa rèngu tao parisi hari, sèna ka dhèu padedha si, peka na, ‘Ira ii! Dhèu se, dhèu mola!’✡

6 Ladhe rèngu maso asa dꞌara èmu gareja, do, dꞌara pesta rèngu dꞌèi tenge era dhu beꞌa risi, sèna ka dhèu ae ladhe rèdhi si. 7 Ladhe lasi asa dꞌara pasa, rèngu dꞌèi dhèu pakabꞌua si. Ra tenge jꞌara, sèna ka dhèu pahaha iisi mi rèngu, aa dꞌèi dhèu paroa ra, ‘Ama mese, dhu hua iia.’ 8 Te ngaa miu baku madhutu jꞌara rèngu seꞌe! Dhèu baku paroa miu ‘ama mese’, lula Mese miu dhoka ca dhèu di. Aa miu aaꞌi-aaꞌi mi seꞌe, paꞌaꞌari. 9 Mage jꞌoka padedha dhèu ètu rai-haha ne, peka na, ‘ama’, lula Ama miu ètu sorga dhoka èci di. 10 Dhèu baku paroa miu kahèi, ‘lamatua’, lula Ama Lamatua miu dhodhoka èci di, nuka Jaꞌa ne, dhu Ama Lamatua pajaji mema karèi nèti uru ka. 11 Nèti èèna ka, Jaꞌa pasanèdꞌe mema miu, mage padedha iisi mi, nuka sèmi dhèu dhu dꞌèi dhoka dhèu pakabꞌua ra. Nèti miu se, cee ka dhu neo jꞌajꞌi dhèu kapai, nèngu hudꞌi jꞌajꞌi ku nuka sèmi ènu, sèna ka lalau-laloꞌo dhèu leo.✡ 12 Te dhèu dhu pamone-pabhèni, èèna na Lamatua pamanahu ne. Te ngaa dhèu dhu pahaha iisi nuka sèmi ana iiki, bèli-camèdꞌa Lamatua dedꞌe padedha ne.”✡

Lamatua Yesus pasanèdꞌe kètu agama sèra, lula rèngu padhai lii leo, tao leo

(Markus 12:40, Lukas 11:39-42,44,47-52, 20:47)

13 Ka Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Hee, miu mese agama dènge dhèu Parisi se! Miu mema dhèu dhu padhai lii leo, tao leo! Bèli-camèdꞌa miu dui mere pala miu, lula miu moꞌo boe parcaya Jaꞌa, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua pamoa tèke pua mai. Aa dhu bhelu risi hari, miu bhabhae dhèu neo mai asa dꞌara rai paredha Ama Lamatua, sèna ka ra baku parcaya Jaꞌa.

14 [Hee, miu mese-mese agama dènge dhèu-dhèu Parisi! Mema miu dhèu dhu padhai lii leo, tao leo! Bèli-camèdꞌa miu pasae mere mamadhe-mamopo, lula miu dꞌèi kapodꞌe-kabèli bhèni balu, sèna ka parame mere èmu ra. Te ngaa ètu madha dhèu ae, miu paꞌabhe bhabhelu miu, dènge jꞌara sabajꞌa panèbhu-nèbhu, ho dhèu peka na, miu dhèu dꞌara mola. Te ngaa èèna na, Ama Lamatua hia huku dhu bia risi mi miu.]*

15 Hee, miu mese agama dènge dhèu Parisi sèra! Mema miu dhèu dhu padhai leo, tao leo! Bèli-camèdꞌa miu pasae mere mamadhe-mamopo, lula miu lami asa mia èèna ka, palème lèu, do, caꞌe-puru ledhe, neo tenge dhoka ca dhèu di, sèna ka maso partei agama miu. Te ngaa ropa na maso, miu adꞌu-ue mamuri na asa bhelu risi, toke na abhu hahuku dhu babia na, dua hari risi nèti miu ètu dꞌara naraka.

16 Wee! Dꞌara miu dhu bèdhu le. Nga tao ka limuri ne miu neo padꞌelo jꞌara hia dhèu leo? Pe miu abhu mamadhe-mamopo, lula miu ajꞌa leli, peka na, ‘Ladhe dhèu pajaji pake soo-subha dhu ale Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, na, dhèu ne paꞌèki boe dènge lii pajaji na èèna. Te ngaa ladhe na pajaji pake subha dènge ale mèdha hualaa ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, na, nèngu heka paꞌèki dènge lii pajaji na.’ 17 Miu goa kabao! Miu pangee na, Ama Lamatua pakabꞌua risi mèdha hualaa sèra nèti Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Na, do? Aadꞌo! Te Èmu neꞌe ka dhu tao mèdha sèra jꞌajꞌi mola-mèci!

18 Miu se ajꞌa ore-leli kahèi, peka na, ‘Ladhe dhèu pajaji pake subha ale mei korban dhu ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, dhèu ne paꞌèki boe dènge lii pajaji na. Te ngaa ladhe na pajaji pake subha aa ale mèdha ètu dedha mei korban, na, dhèu ne heka paꞌèki dènge lii pajaji na kèna.’ 19 Miu mema bèdhu tareꞌa-reꞌa. Tatu mei korban ne, kabꞌua risi nèti mèdha ètu dedha mei èèna. Te mei èèna ka dhu tao mèdha korban rèngu jꞌajꞌi mola-mèci mi Ama Lamatua. 20 Nèti èèna ka, ladhe dhèu subha ale mei korban ne, na, beꞌa risi ale mei dènge aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dedha mei èèna. 21 Aa ladhe dhèu subha ale Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, na, beꞌa risi ale kahèi Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi dènge kolongara Ama Lamatua. Te Nèngu ka dhu pea ètu talora aae na. 22 Aa ladhe dhèu subha ale sorga, na, èèna èci èèna ka dènge nèngu ale kadera paredha Ama Lamatua, palere-lere dènge kolongara Na, te Nèngu ka dhu madhèdi nèdꞌu paredha ètu èèna.✡

23 Hee, miu mese agama dènge dhèu Parisi sèra! Mema miu dhèu dhu padhai leo, tao leo! Pe miu abhu mamadhe-mamopo, lula miu dꞌèlu-mèu titu kèna paꞌiga capala nèti canguru pala dhu miu hia Lamatua. Miu paꞌiga aaꞌi mèu-mèu, toke bubhu nèti dꞌara oka, èci sa tèke eele boe. Miu ige toke lutu-sela nuka sèmi, rèu dꞌare, kaꞌunyi, dènge lasona. Te ngaa miu pabhèlu eele atora dhu kabꞌua risi nèti Ama Lamatua! Te mamuri miu mola boe. Miu sue boe dhèu dhu unu aadꞌo. Aa mamuri miu madhutu boe dadꞌèi Lamatua. Beꞌa risi miu tao madhutu aaꞌi dhu pakarejꞌe dꞌara Lamatua, heka mi paꞌige kèna bubhu-bubhu dhu lutu sèra, dhu miu neo hia mi Lamatua.✡ 24 Dꞌara miu bèdhu, te ngaa tasamia ka neo era pajꞌujꞌu jꞌara hia dhèu leo? Miu tao atora toke lutu, ho pua dhèu madhutu, te ngaa atora dhu kabꞌua risi nèti Ama Lamatua, miu mesa mi pusi-pahae boe. Nuka sèmi miu sule eele kikidui dhu ana iiki-iiki nèti èi dhu miu minu, te ngaa badha aae sèmi kabao, miu dhèle kateme!

25 Hee, miu mese agama dènge dhèu Parisi sèra! Mema miu dhèu dhu padhai leo, tao leo! Pe miu abhu mamadhe-mamopo, lula miu rase pega-mago toke mèu kaleꞌe, te ngaa dhoka re liꞌu di. Masi ka re dꞌara na dhu kajꞌalu titu kèna nèti manaꞌu miu dènge dèu ngara miu. Mamuri miu sèmi èèna kahèi.

26 Wee, dhèu Parisi dhu bèdhu, ee! Rase uuru ku re dꞌara pega-mago miu sèra! Dènge sèmi èèna, re liꞌu na jꞌajꞌi mèu kahèi!

27 Wee, miu mese agama dènge dhèu Parisi sèra! Mema miu dhèu dhu padhai leo, tao leo! Pe miu abhu mamadhe-mamopo, lula miu ca ropa dènge roꞌa dhèu madhe dhu lame dènge èi dama pudhi. Dhèu ladhe re liꞌu na, beꞌa titu kèna. Te ngaa ètu dꞌara, pènu dènge rui dhèu madhe, aa dhu hèu oone-oone.✡ 28 Miu èci èèna ka! Miu dꞌèi tao iisi mi sèmi dhèu dhu mola-mèci. Nèti liꞌu dhèu rèdhi, na, miu nuka sèmi dhèu dꞌara mola. Te ngaa ètu dꞌara, miu cakaraa dhèu bhelu-katubꞌa. Te miu padhai lii leo, tao leo, aa pabhèlu eele paredha Ama Lamatua sèra.

29 Hee, miu mese agama dènge dhèu Parisi sèra! Mema miu dhèu dhu padhai leo, tao leo! Pe miu abhu mamadhe-mamopo! Miu pakapai roꞌa nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, aa dule pabeꞌa-beꞌa roꞌa dhèu dꞌara beꞌa. 30 Te ngaa miu peka na, ‘Sèmi jiꞌi se mamuri tèu èci èèna ka dènge bèi-baki jiꞌi, tatu jiꞌi madhutu boe pamadhe dhèu dhu rèti lii padhai Ama Lamatua sèra.’ 31 Dènge jꞌara neꞌe, miu unu mi bhoke rahasia miu, na, miu bhelu èci èèna ka dènge bèi-baki miu. 32 De laꞌa, sina ma. Miu tao taruu la bhabhelu toke dꞌai èle, madhutu tatao bèi-baki mi!

33 Miu tareꞌa-reꞌa bhelu-katubꞌa, èci èèna ka dènge mege dhu dènge raco. Miu pangee, na, Ama Lamatua huku boe miu? Aadꞌo! Tatu Na pèci miu asa dꞌara ai naraka! 34 Sanèdꞌe paie! Pe Jaꞌa pua ana madhutu Jaꞌa mai, ho ra ajꞌa-nori dènge padꞌelo miu jꞌara mamuri Lamatua dhu lèke. Te ngaa èèna na miu pamadhe cahagꞌe, aa cahagꞌe hari miu paku pamadhe si ètu ajꞌu palolo-palèbha. Abhu kahèi dhu miu hake-paru si ètu dꞌara èmu-èmu sabajꞌa, aa abhu cahagꞌe kahèi miu pajꞌèra si toke ra rai nèti kota èci asa kota leo. 35 Lodꞌo uru sèra, bèi-baki miu pamadhe Habel. Masi ka nèngu ne, dꞌara dhu mola. Bèi-baki miu dhu loe boe pamadhe dhèu dhu dꞌara mola nèti lai ana-lai èpu. Toke dꞌai Sakaria, ana nèti Barakia. Ra pamadhe ne ètu madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi padètu dènge mei korban. Lula miu madhutu bhabhelu bèi-baki mi, nèti èèna ka miu hudꞌi tago mere raa nèti dhèu dhu dꞌara mola seꞌe. 36 Mema lèke tareꞌa! Te miu ana lodꞌo limuri ne, bèli-camèdꞌa abhu huku lula jꞌara-jꞌara bhabhelu dhu bèi-baki miu adꞌu-ue karèi nèti uru ka mai.”

Dꞌara Yesus susa lula tatao dhèu Yerusalem

(Lukas 13:34-35)

37 “Hee, miu dhèu Yerusalem! Miu dhu loe boe pamadhe dhèu-dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, aa pèci pamadhe dhèu pajuu-paleha Na dhu mai soru-bara miu. Jaꞌa keꞌa boe roca pamako miu, sèna ka lèpa mai asa Jaꞌa ne, nuka sèmi manu rena dhu bhiri-sarobho ana na ètu dꞌara èla na. Te ngaa miu pusi-pahae boe Jaꞌa. 38 Nèti èèna ka, Lamatua pusi-pahae heka dènge èmu miu. Ka bèli-camèdꞌa, èmu èèna dhèu pea heka ètu dꞌara. 39 Nanene paie-iie! Te bèli-camèdꞌa miu mèdhi heka Jaꞌa toke dꞌai lodꞌo na, miu mangaku, peka na, ‘Èdhi manèngi sèna ka Ama Lamatua pala-bagi mamèngi-nale mi Dhèu neꞌe, lula Lamatua ka dhu pua Na mai.’ Miu mangaku sèmi èèna, heka mèdhi hari Jaꞌa kèna.”

24

Lamatua Yesus peka tèke gaguri Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

(Markus 13:1-2, Lukas 21:5-6)

1 Ka Yesus neo tèke eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ropa Na kalua, ana madhutu Na mai pajꞌujꞌu babeꞌa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne. 2 Te ngaa Yesus peka dènge ra, na, “Èmu ne, mema saraga. Te ngaa nanene, ee! Nèbhu heka dhèu mai paguri eele aaꞌi hadhu se.”

Lamatua Yesus peka tèke, na, bèli-camèdꞌa ana madhutu Na paraga dènge jꞌajꞌèra

(Markus 13:3-13, Lukas 21:7-19)

3 Hèia Yesus laꞌe madhèdi asa ledhe Saitun. Ka ana madhutu Na mai padhai lii mesa ra dènge Ne, peka na, “Ama! Peka hari ku laa, lii padhai Ama deo na. Jꞌajꞌajꞌi na pèri lodꞌo? Mamai hari Ama na lodꞌo mia? Aa tadha-tadha na tasamia? Tasamia kahèi dènge lodꞌo èle rai-haha?”

4 Ka Yesus dhaa, peka na, “Jꞌaga paie mamuri miu, sèna ka dhèu baku kapodꞌe-kabèli miu. 5 Te bèli-camèdꞌa dhèu ae mai tèbꞌa kakara, peka na, ‘Jaꞌa ne, Kristus, Dhèu dhu Ama Lamatua padhadha karèi nèti uru ka.’ Dènge jꞌara ne, rèngu monya dhèu ae. 6 Ladhe miu mèdhi ka, dhèu pamusu, do, tadèngi lii palolo dhèu papara-pakèjꞌi ètu mia-mia, na, miu baku madhaꞌu kahèi. Te jꞌara seꞌe se, hudꞌi jꞌajꞌi uuru ku, te ngaa lodꞌo èle rai-haha ne dhae dꞌai mèka. 7 Dhèu nèti ca suku, èèna na pamusu dènge suku leo. Negara èci pamusu, labꞌa negara leo. Ètu mia-mia abhu rai opo, aa manganga-madꞌèu dhu kapai titu kèna. 8 Te ngaa sèra sa, heka tadha partama kèna, dhu peka na, lodꞌo èle rai-haha dètu ae le. Èèna nuka sèmi bhèni dhu mulai kabake pèdꞌa neo nara iisi.

9 De miu hudꞌi jꞌaga paie ku ngiꞌu miu! Te bèli-camèdꞌa dhèu mai pajꞌèra dènge pamadhe miu. Aa dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi, èèna na dꞌèi boe miu, lula miu madhutu Jaꞌa.✡ 10 Taa èèna, dhèu ae ka dhu soro kabodho dènge roꞌo heka madhutu Jaꞌa. Rèngu panasa èci dènge èci, aa èci pahie èci. 11 Èèna na abhu dhèu dhu tema leko-monya se, peka na, rèngu dhèu rèti lii padhai Lamatua. Ka dhèu ae ka dhu lèka si. 12 Bèli-camèdꞌa bhabhelu dhèu asa tabha, toke dhèu reꞌa heka pasue èci dènge èci. 13 Te ngaa dhèu dhu taha taruu toke madhe, tatu Ama Lamatua pala hia ne mamuri.✡ 14 Te dhèu hudꞌi palolo pale-lème ku Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua, toke suu-suu rai dꞌai roꞌa kakilu ètu rai-haha ne, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa mèu jꞌara mamuri Lamatua. Èle èèna ku, rai-haha ne heka èle kèna.”

Lamatua Yesus peka mema, bèli-camèdꞌa dhèu bhelu-katubꞌa èci mai paꞌele iie dhèu parcaya

(Markus 13:14-23, Lukas 21:20-24)

15 Yesus padhai lii hari, aku Nèngu na, “Daniel, ca dhèu nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, dhu suri tèke le, peka na, bèli-camèdꞌa dhèu èci dhu bhelu-katubꞌa risi eele mai. Èèna na maso titu ètu era laluri ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Dènge jꞌara ne, nèngu pahera eele era neꞌe. Nèti èèna ka, Ama Lamatua soro kabodho tèke eele era neꞌe. De ropa miu mèdhi ka sèmi èèna, na mi pajiko paie-iie ka! (Dhèu cee dhu baca sasuri neꞌe hudꞌi pajiko paie-iie ku!)✡ 16 Te neꞌe ne jꞌajꞌi tadha dhu peka na, lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra dètu ae le. Ropa mèdhi ka sèmi èèna, dhèu ètu propensi Yudea, rai ka asa ledhe. 17 Ladhe abhu dhèu dhu kalua nèti dꞌara èmu le, na maso ia ka mere mèdha-panyau. Te ngaa rai dènge ka, sèna ka baku lèke mamadhe-mamopo. 18 Dhèu ètu dꞌara oka, lèpa ia ka mere mèdha-papake mi. Te ngaa rai dènge ka!✡ 19 Dhu jꞌèra risi ka, ina dhu dènge babia, aa ina-ina dhu pasusu ana dhu heka rara iisi hiu sèra. Te rèngu se bisa boe rai pamèri. 20 De hua iia miu sabajꞌa, manèngi sèna ka lodꞌo jꞌajꞌèra èèna mage lèke dènge hèru èjꞌi lai, do, lodꞌo ae sasabꞌa. 21 Te lodꞌo èèna jꞌèra titu kèna! Karèi nèti Ama Lamatua pajꞌajꞌi rai-haha ne, toke dꞌai sange neꞌe ne, dhèu dhae ladhe rèdhi mèka jꞌajꞌèra dhu kapai sèmi èèna na. Aa èèna na, dhèu paraga heka dènge jꞌajꞌèra dhu sèmi èèna.✡ 22 Te ngaa miu oto kapai, te Ama Lamatua pabꞌabꞌe lodꞌo èèna. Ladhe aadꞌo, na, abhu boe ca dhèu sa dhu bisa taha mamuri. Te ngaa, lula Ama Lamatua sue dhèu unu Na dhu hagꞌe nare sèra, nèti èèna ka Na pabꞌabꞌe lodꞌo jꞌajꞌèra sèra.

23 Ladhe lodꞌo èèna dꞌai ka, miu tadèngi dhèu, peka na, ‘Ladhe ku la! Kristus ka neꞌe!’ Aa dhèu leo peka na, ‘Kristus ka nèi!’ Te ngaa baku miu parcaya! 24 Te èèna na, abhu dhèu mai tèbꞌa kakara, peka na, ‘Jaꞌa ne, Kristus!’ Aa dhèu leo peka na, ‘Jaꞌa ne, dhèu kèti lii padhai Ama Lamatua.’ Èèna na rèngu tao tadha malaa rupa-rupa, pake koasa nidhu, sèna ka kapodꞌe-kabèli dhèu. Dhèu se tenge jꞌara ho dhèu unu Ama Lamatua sèra lèke tipu kahèi! 25 De miu hudꞌi jꞌaga paie-iie mamuri miu! Lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra se, dhae dꞌai mèka, te ngaa Jaꞌa pasanèdꞌe mema le miu!

26 Ladhe dhèu peka dènge miu, na, ‘Kristus ètu le dꞌara tana lapa nèi!’, na baku lami kahèi. Aa ladhe abhu dhu peka na, ‘Kristus nuka ètu dꞌara èmu!’, na, baku miu parcaya kahèi. 27 Te Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Bèli-camèdꞌa ladhe Jaꞌa mai hari asa rai-haha ne, dhèu aaꞌi-aaꞌi ladhe rèdhi Jaꞌa, nuka sèmi dhèu ladhe rèdhi bela kahaꞌa nèti dhimu asa haa.✡

28 Ladhe Jaꞌa lèpa hari mai, pe miu meꞌa Jaꞌa ètu era mia. Nuka sèmi dhèu reꞌa na, ladhe dhèu rèdhi manu-bhui dhu tema raꞌa sisi badha madhe, ra lela paꞌoru ètu mia, na ra reꞌa èèna jꞌajꞌi mi tadha, na, tatu abhu sisi hèu ètu era èèna.”✡

Lamatua Yesus peka mamai hari Na

(Markus 13:24-27, Lukas 21:25-28)

29 Èle èèna ka, Yesus tuhu hari lii padhai Na, ho peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Ladhe oe èle ka lodꞌo jꞌajꞌèra sèra,

‘Èèna na, madha lodꞌo maroga kiu-kiu,

hèru heo heka.

Hua hètu-hua hètu kabhui nèti dedha-liru,

aa koasa-koasa ètu dedha-liru patogo èci dènge èci.’✡

30 Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ladhe rèdhi kahèi tadha ètu dedha-liru, dhu padꞌelo, peka na, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa neo mai hari kèna. Ropa rèdhi sèmi èèna, hèia suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne jꞌajꞌi madhaꞌu toke ra tangi. Te bèli-camèdꞌa Jaꞌa puru mai dènge raꞌi-liru, heka rèngu ladhe rèdhi koasa dènge dadedha Jaꞌa kèna.✡ 31 Ka Jaꞌa pake lii tèbhe dhu mèdhu ho pua ana-ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga, sèna ka pakaboko rare dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Jaꞌa kabhili kore le, nèti suu-suu rai-haha, nèti haa toke dhimu, nèti badae toke balèu.”

Lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra jꞌajꞌi mi tadha mamai Lamatua Yesus

(Markus 13:28-31, Lukas 21:29-33)

32 “Jaꞌa pakasame sèmi ajꞌu ca kapua. Ladhe rèu na mulai karara, tadha na, oe dètu hèru hadhu kèna. 33 Sèmi èèna kahèi, ladhe miu mèdhi ka dꞌai lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra, nuka sèmi dhu Jaꞌa peka-padhai deo na, èèna tadha, na, mamai Jaꞌa dhu dètu iiki le. 34 Nanene paie-iie! Nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri loo-limuri ne, èèna na abhu cahagꞌe dhu dhae madhe mèka, te lodꞌo jꞌajꞌèra se dhu jꞌajꞌi le. 35 Masi ka liru dènge rai-haha ne ele, te ngaa lii padhai Jaꞌa ne ca lamusi sa bisa boe ele.”

Lamatua Yesus peka na, ca dhèu sa reꞌa boe lodꞌo mamai Nèngu

(Markus 13:32-37, Lukas 17:26-30,34-36)

36 “Ca dhèu sa reꞌa boe pèri lodꞌo Jaꞌa mai hari. Ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga reꞌa boe kahèi. Jaꞌa mesa ku keꞌa boe kahèi. Dhodhoka Ama Ku mesa Na dhu neꞌa. 37 Te Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Bèli-camèdꞌa ropa Jaꞌa mai hari, nuka sèmi taa uru sèra, lodꞌo Noh mamuri era.✡ 38 Èi aae dhae jꞌajꞌi mèka lala, te ngaa dhèu-dhèu dhu raꞌa-rinu, aa paleo èmu sèmi biasa. Dhèu sèra tao taruu sèmi èèna, toke Noh maso asa dꞌara kapa aae èèna. 39 Te ngaa ropa èi aae lala, hae nèti aaꞌi si, rèngu heka kabèdhi kèna, lula ngaa dhu jꞌajꞌi sèra. Èci èèna ka dènge mamai Jaꞌa bèli-camèdꞌa.✡ 40 Lodꞌo èèna, ladhe abhu dhèu dua ètu dꞌara oka, cagꞌagꞌa laa Ama Lamatua dedꞌe nèti ca dhèu, aa ca dhèu hari tèke eele. 41 Ladhe dhèu bhèni dhèu dua dhu majꞌu are, kacaꞌa la Ama Lamatua dedꞌe nèti ca dhèu, aa ca dhèu hari tèke eele.

42 Nèti èèna ka, miu hudꞌi bori paꞌèra mema kahèi, te miu meꞌa boe pèri lodꞌo Lamatua miu lèpa hari mai. 43 Pangee paie-iie! Ladhe lamatua èmu dhu neꞌa mema, na, mèda none dhèu manaꞌu mai, tatu na pasaruru boe musi madha na, sèna ka dhèu manaꞌu baku maso asa dꞌara èmu. 44 Nèti èèna ka, miu hudꞌi paꞌèra mema kahèi. Te mamai hari Jaꞌa èèna, dènge sahèka!”✡

Lamatua Yesus ajꞌa, peka na, dhèu sabꞌa hudꞌi madhutu taruu ku dadꞌèi lamatua na

(Lukas 12:41-48)

45 Ka Yesus tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Miu hudꞌi jꞌajꞌi ku nuka sèmi dhèu sabꞌa dhu madhutu dhodhoka dadꞌèi lamatua na. Te ladhe lamatua na neo laꞌe rai kajꞌèu, na dedꞌe dhèu sabꞌa dhu sèmi èèna ku, ho uri ngangaꞌa-nganginu hia isi èmu na. 46 Ladhe lamatua na lèpa, ladhe nèdhi dhèu sabꞌa na dhu sabꞌe dènge beꞌa, tatu na karejꞌe. 47 Parcaya la Jaꞌa, te bèli-camèdꞌa lamatua èmu hia dhèu sabꞌa ne koasa, sèna ka ladhe-leru mèdha-panyau na aaꞌi-aaꞌi.

48 Te ngaa ladhe dhèu sabꞌa ne, dhèu bhelu, tatu na ngee ètu dꞌara na, 49 ‘Beꞌa kèna! Lamatua jaꞌa laꞌe le, de cee neꞌa na pèri lodꞌo lèpa hari mai!’ Nèti ngangee sèmi neꞌe ne, hèia na kalabhe dhèu sabꞌa leo sèra. Aa nèngu madhèdi naꞌa-ninu mau-mau bera-bera dènge dhèu mahu sèra. 50 Te ngaa dhu neꞌa nare boe, na, cagꞌagꞌa laa lamatua na lèpa hari mai. 51 Hèia lamatua na capa pajꞌèra ne, ka core ne asa liꞌu, sèna ka na paꞌèci dènge dhèu padhai lii leo, tao leo sèra. Ètu era neꞌe, dhèu aaꞌi-aaꞌi ra tangi dꞌara pèdꞌa, lula ra jꞌèra dꞌai seli.”

25

Lamatua Yesus hia lii pakasame lula-nèti dhèu bhèni dhu tatae mamai dhèu mone dhu neo kabꞌi

1 Èle èèna, hèia Yesus tuhu hari lii lula-nèti Ama Lamatua nèdꞌu paredha, aku Nèngu na, “Miu hudꞌi bori mema-mema ho soru mamai Jaꞌa, nuka sèmi lii pakasame ne. Sèmi neꞌe: ca tèka dhèu bhèni dhèu canguru dhu kalua re mèda, lasi soru broit dhèu mone, rèti dènge labhu èi mènyi asa èmu angalai ra.✡ 2 Te ngaa nèti rèngu canguru dhèu se, abhu lèmi dhu goa, aa lèmi dhu dꞌèlu-mèu. 3 Lèmi dhu goa se, rèti boe èi mènyi dhu risi. 4 Te ngaa lèmi dhu dꞌèlu-mèu se, rèti parisi.

5 Dꞌai èmu, broit dhèu mone dhae mai mèka. Nèbhu-nèbhu ka, dhèu bhèni se musi madha ra sakaa, hèia ra bhèjꞌi luu titu kèna.

6 Reꞌa rare boe te, dꞌai talora mèda sa, hèia tadèngi lii paꞌoo, peka na, ‘Wee! Broit mai le! Mai lati soru ne!’ 7 Ropa ra tadèngi, hèia dhèu bhèni se kèdꞌi ka. Ka ra kèpe ka labhu ra èci-èci. 8 Te ngaa dhèu bhèni dhu goa se, peka dènge bhèni aanga ra, aku rèngu na, ‘Angalai, ee! Bagi hia jiꞌi èi mènyi miu ciki la, te labhu jiꞌi di ruru-ruru kèna!’ 9 Te ngaa dhèu bhèni dhu dꞌèlu-mèu se dhaa, aku rèngu na, ‘Irii! Baku nasa, te bisa boe. Te èi mènyi jiꞌi dꞌai boe èdhi aaꞌi-aaꞌi ti! De beꞌa risi lami hèli ètu era dhu pahia èi mènyi.’ 10 Hèia lasi ka hèli èi mènyi. Te ngaa ropa rèngu lasi, broit dhu dꞌai le. Ka dhèu bhèni dhu dꞌèlu-mèu se, lasi ka asa dꞌara pesta, palere-lere dènge broit dènge tamu aaꞌi-aaꞌi ra. Ropa rèngu aaꞌi-aaꞌi dꞌai dꞌara, ka ra bèdho èmu.

11 Hèia dhèu bhèni dhèu lèmi dhu goa se, lèpa mai. Ka ra paroa peka na, ‘Ama! Ama! Conge ku èmu hia jiꞌi la!’ 12 Te ngaa ama ne dhaa, aku nèngu na, ‘Wee, bisa boe, te miu se cee, jaꞌa tadhe boe!’✡

13 Nèti èèna ka, miu hudꞌi paꞌèra taruu, te miu meꞌa boe kahèi, lodꞌo do hake pèri Jaꞌa lèpa hari mai.”

Lamatua Yesus pake lii pakasame lula-nèti dhèu sabꞌa dhu uri doi-dhari lamatua na

(Lukas 19:11-27)

14 Ka Yesus peka hari lii pakasame èci, aku Nèngu na, “Ropa Jaꞌa tèke eele miu, na, miu hudꞌi sabꞌa paie-iie hia Jaꞌa, nuka sèmi lii pakasame ne: abhu lamatua ca dhèu neo pakèdꞌi laꞌe asa rai kajꞌèu. Ropa na paꞌèra neo laꞌe, hèia na paroa nare dhèu-dhèu sabꞌa na, ka na paredha si, aku nèngu na, ‘Miu pake doi ne, tao mi poko. Ladhe jaꞌa lèpa mai, miu padꞌelo dènge jaꞌa, miu abhu leto ca ngaa.’ 15 Ka na pabagi doi hualaa mi dhèu sabꞌa ka èci, lèmi saku,* sèna ka pabꞌunge ne. Dhèu sabꞌa ka dua abhu doi dua saku, aa ka tèlu abhu doi ca saku, madhutu aꞌèra rèngu èci-èci ra. Ka lamatua ne pakèdꞌi laꞌe ka.

16 Ropa sèmi rare doi ne, hèia dhèu sabꞌa ka èci laꞌe dènge dꞌaga. Nèbhu boe, na abhu leto doi lèmi saku hari. 17 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu sabꞌa ka dua. Na abhu leto, doi dua saku hari. 18 Te ngaa dhèu sabꞌa ka tèlu dhu abhu doi ca saku deo na, laꞌe kèi roꞌa ka na padhènu doi lamatua na asa dꞌara.

19 Nèbhu ae ku, heka lamatua rèngu lèpa. Hèia na paroa dhèu sabꞌa na sèra, ho parisa doi na, dhu na hia si uri. 20 Dhèu sabꞌa ka èci, laꞌe ka saraka doi canguru saku, ka na peka, ‘Ama! Doi ama ka neꞌe. Ca hari ni, ama hia jaꞌa doi lèmi saku. Te ngaa limuri ne, jaꞌa abhu leto lèmi saku kahèi.’

21 Ropa lamatua na tadèngi, hèia na karejꞌe. Ka na peka, na, ‘Beꞌa! Èu ne dhèu sabꞌa dhu beꞌa. Èu ne majꞌèni, aa dꞌèi madhutu taruu lii paredha jaꞌa, masi ka jaꞌa aadꞌo. Lula èu ne bisa uri dhu ciki sèmi neꞌe, de èèna na jaꞌa dedꞌe èu sèna ka uri jꞌara dhu kapai aae hari. Pe jaꞌa tao pesta, sèna ka taꞌa-tinu sama-sama.’

22 Èle ka, dhèu sabꞌa ka dua, laꞌe saraka mi lamatua na, doi èpa saku, ka na peka na, ‘Ama! Ca hari ni, ama hia jaꞌa doi dua saku. Te ngaa ladhe ku la, jaꞌa abhu leto dua saku kahèi.’

23 Ka lamatua ne karejꞌe kahèi, ka na peka na, ‘Beꞌa! Èu ne dhèu sabꞌa dhu beꞌa kahèi. Èu ca dhèu dhu majꞌèni, aa madhutu taruu lii paredha jaꞌa, masi ka jaꞌa aadꞌo. Lula èu bisa uri dhu ciki sèmi neꞌe ne, de èèna na jaꞌa dedꞌe èu ho uri dhu kapai hari. Pe jaꞌa tao pesta, sèna ka taꞌa-tinu sama-sama.’

24 Èle èèna ka, dhèu sabꞌa ka tèlu, laꞌe peka dènge lamatua na, aku nèngu na, ‘Ama! Jaꞌa keꞌa na, ama ca dhèu dhu dꞌara adhu. Te ama more ngaa dhu dhèu leo tao, aa puu more ngaa dhu dhèu leo sèle. 25 Ka jaꞌa madhaꞌu, mage doi se ele, hèia ama huku jaꞌa. Nèti èèna ka, jaꞌa huni paie-iie ne. Ka seꞌe, ama! De more hari ka, te doi ama se, kura boe ca ana ma sa!’

26 Ropa lamatua ne tadèngi nare, hèia na jèke dhèu sabꞌa ne, aku nèngu na, ‘Wee, èu ne dhèu sabꞌa dhu bhelu aa bai-eedꞌa! Èu dhu meꞌa, na, jaꞌa kore ngaa dhu dhèu leo tao, aa puu kore ngaa dhu dhèu leo sèle, 27 nga tao ka èu lamu boe tèke doi ne mi bank? Sèna ka ropa jaꞌa lèpa, jaꞌa kore bunga na, masi ka ciki ooꞌe, ngaa-ngaa tao boe!’

28 Ka lamatua ne pua dhèu sabꞌa dhu leo sèra, aku nèngu na, ‘Mere doi nèti nèngu ne, ho hia mi dhèu sabꞌa dhu abhu leto lèmi saku èèna. 29 Te dhèu dhu uri paie-iie ngaa dhu ètu adhe-aai na, èèna na, na abhu ae hari. Te ngaa dhèu dhu roꞌo boe uri ngaa dhu ètu dꞌara adhe-aai na, èèna na rare aaꞌi nèti nèngu.✡

30 Kèpe mere dhèu sabꞌa dhu guna boe ne. Nuni paꞌoro ne, pèci asa liꞌu nèi. Soro tèke ne, sèna ka na tangi, aa dui nare jꞌajꞌèra ètu era maroga aatu-aatu nèi!’ ”✡

Lamatua Yesus lole aꞌèle rai-haha, dènge lodꞌo Nèngu neo jꞌue lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi

31 Ka Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, bèli-camèdꞌa puru mai dènge dadedha nèti Ama Ku, palere-lere dènge ana pajuu Na nèti sorga. Èle na Jaꞌa madhèdi ètu kadera paredha dhu dedha risi, sèna ka parisa mamuri dhèu aaꞌi-aaꞌi.✡ 32 Bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri rèdhi ètu rai-haha, mai asa madha Jaꞌa. Pe Jaꞌa hagꞌe si, nuka sèmi dhèu madhenga badha pacèri kahibꞌi-kalèbho nèti kahibꞌi-kaꞌia, sèna ka jꞌajꞌi mi dua kaboko. 33 Dhèu-dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, Jaꞌa hia si re gꞌana Jaꞌa. Te ngaa dhu leo sèra, Jaꞌa hia si re kariu Jaꞌa. 34 Lodꞌo èèna, Jaꞌa kèdꞌu paredha nuka sèmi Dhèu Aae. Èèna na dhèu-dhèu ètu gꞌana Jaꞌa, Jaꞌa peka dènge rèngu, na, ‘Miu seꞌe se, ka dhu abhu mèngi-nale nèti Ama Ku. Mai lati asa dꞌara èmu Na, dhu Na tao tèke hia miu, karèi nèti uru ka. 35 Jaꞌa nèru miu, lula uru èèna lodꞌo Jaꞌa manganga, miu ka dhu pangaꞌa Jaꞌa. Aa lodꞌo Jaꞌa koko kamango, miu ka hia Jaꞌa kinu. Jaꞌa mai nuka sèmi dhèu leo kara, te ngaa miu hia Jaꞌa manubha ètu dꞌara èmu miu. 36 Jaꞌa dènge boe mèdha-papake, te ngaa miu ka dhu papake Jaꞌa. Jaꞌa ètu dꞌara papèdꞌa-tarègu, te ngaa miu ka dhu lalau-laloꞌo Jaꞌa. Jaꞌa ètu dꞌara bèdho, aa miu ka dhu mai paꞌasu-pareo dènge Jaꞌa.’

37 Ropa dhèu-dhèu ètu sebhe gꞌana Jaꞌa se tadèngi lii Jaꞌa ne, ra dhaa peka na, ‘Lamatua, neꞌe ne tasamia kèna? Lamatua peka na, Lamatua manganga, ka jiꞌi pangaꞌa. Lamatua koko kamango, ka jiꞌi hia minu. 38 Lamatua sèmi dhèu leo kara, ka jiꞌi hia manubha ètu dꞌara èmu jiꞌi. Lamatua dènge boe mèdha-papake, ka jiꞌi papake Lamatua. 39 Lamatua pèdꞌa, ka jiꞌi lalau-laloꞌo Lamatua, Lamatua ètu dꞌara bèdho, ka jiꞌi dhiu paꞌasu-pareo. Te ngaa jꞌara seꞌe se, lodꞌo mia ka dhu jiꞌi tao mi Lamatua?’

40 Pe Jaꞌa dhaa si, peka na, ‘Parcaya la Jaꞌa! Te lodꞌo miu tao jꞌara seꞌe se mi dhèu unu Jaꞌa, masi ka tao mi dhèu dhu haha dꞌai seli èèna ka, sèra sa miu tao le mi dedha Jaꞌa kahèi!’

41 Èle èèna, dhèu-dhèu dhu ètu sebhe kariu Jaꞌa, Jaꞌa peka dènge rèngu, na, ‘Hee, dhèu bhelu-katubꞌa! Ama Lamatua dhu dhoo le miu. Pakajꞌèu nèti neꞌe ne! Pe Jaꞌa paredha dhèu mai kèpe miu, sèna ka pèci asa dꞌara ai naraka dhu heo robhe-robhe. Te Ama Lamatua dhu sadia nare le era jꞌajꞌèra ne, hia mi nidhu dènge dhèu aae ra. 42 Jaꞌa babège eele miu, lula lodꞌo Jaꞌa manganga, miu hia boe Jaꞌa kuꞌa. Aa lodꞌo Jaꞌa koko kamango, miu hia boe Jaꞌa kinu. 43 Jaꞌa mai nuka sèmi dhèu leo kara, te ngaa miu soru boe Jaꞌa asa dꞌara èmu mi. Jaꞌa dènge boe mèdha-papake, te ngaa miu papake boe Jaꞌa. Lodꞌo Jaꞌa pèdꞌa-tarègu, miu lalau-laloꞌo boe Jaꞌa. Jaꞌa ètu dꞌara bèdho, te ngaa miu paꞌasu-pareo boe Jaꞌa sa kahèi.’

44 Ropa dhèu bhelu-katubꞌa se tadèngi lii Jaꞌa sèmi èèna, hèia ra bꞌala, peka na, ‘Lamatua ne tasamia kèna? Lamatua peka na, Lamatua manganga, te ngaa jiꞌi hia boe muꞌa. Lamatua koko kamango, te ngaa jiꞌi hia boe minu. Lamatua nuka sèmi dhèu leo kara, te ngaa jiꞌi ngoꞌo boe hia manubha ètu dꞌara èmu jiꞌi. Lamatua dènge boe mèdha-papake, te ngaa jiꞌi papake boe. Lamatua ètu dꞌara papèdꞌa-tarègu, te ngaa jiꞌi lalau-laloꞌo boe. Lamatua ètu dꞌara bèdho, te ngaa jiꞌi paꞌasu-pareo boe. Te ngaa jꞌara seꞌe se, jiꞌi tao mi Lamatua lodꞌo mia?’

45 Pe Jaꞌa dhaa mi rèngu, peka na, ‘Parcaya la Jaꞌa! Te lodꞌo miu soru-bara boe dhèu-dhèu dhu haha ae dꞌai seli, èci èèna ka dènge miu soru-bara boe Jaꞌa.’ 46 Ka dhèu bhelu-katubꞌa abhu jꞌajꞌèra, toke dꞌai mia-mia. Te ngaa dhèu-dhèu dhu dꞌara mola, abhu mamuri taa-taa, toke dꞌai mia-mia dènge Ama Lamatua.”✡

26

Kètu agama Yahudi sèra tenge jꞌara ho pamadhe Lamatua Yesus

(Markus 14:1-2, Lukas 22:1-2, Yohanis 11:45-53)

1 Ropa Yesus ajꞌa nare jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra, hèia Na lii dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, 2 “Miu meꞌa le, na, di dua lodꞌo ka dꞌai lodꞌo babeꞌa èdhi, nuka Pesta Paska. Lodꞌo èèna, abhu dhèu dhu pahie Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Èle èèna, ra paku pamadhe Jaꞌa ètu ajꞌu palolo-palèbha.”✡

3 Lodꞌo èèna, kètu agama Yahudi dènge dhèu heka adꞌa sèra, dhu pakaboko ètu dꞌara èmu Kayafas. Kayafas ne, nuka kètu kapai risi agama Yahudi. 4 Rèngu se tenge jꞌara ho neo kèpe Yesus pahuni-pahuni, sèna ka pamadhe Ne. 5 Te ngaa rèngu rare lii èci, peka na, “Mata ku! Mage èdhi kèpe Ne ètu dꞌara lai-lai ne, lula lodꞌo-lodꞌo beꞌa dètu le. Mage dhoka dhèu ae dhu dꞌèi Nèngu, tao maruru.”

Bhèni ca dhèu pahae èi hèu mèngi dhu kabꞌua mi Lamatua Yesus

(Markus 14:3-9, Yohanis 12:1-8)

6 Ètu rae Betania, abhu ca dhèu ngara na Simon. Uru èèna, dhèu madenge dènge ne, lula nèngu dhu lèke èi papèdꞌa kusta. Te ngaa limuri ne, èle le nèti papèdꞌa na. Lodꞌo dhu dꞌai mèka lodꞌo babeꞌa dhèu Yahudi, Yesus si raꞌa ètu dꞌara èmu Simon. 7 Ropa rèngu raꞌa era, bhèni ca dhèu mai paraga dènge Yesus. Nèngu nèdꞌu boto cue dhu tao nèti hadhu dhu kabꞌua.* Boto ne dhu isi na, èi hèu mèngi dhu kabꞌua titu kèna. Ka bhèni ne hake pamae katanga boto ne. Hèia na pahae mau-mau èi hèu mèngi ne mi kètu Yesus, sèna ka jꞌajꞌi tadha, nèngu pakabꞌua Yesus.

8 Te ngaa ropa ana madhutu Na ladhe rèdhi tatao bhèni ne, hèia ra nasa. Ka ra pakaꞌuu, aku rèngu na, “Heh! Bhèni ne bhori eele iia dꞌara, èi hèu mèngi dhu kabꞌua aae ne. Baku na tao sèmi èèna! 9 Beꞌa risi nèngu pahie! Sèna ka kabꞌua na bagi mi dhèu-dhèu dhu unu boe ngaa-ngaa.”

10 Te ngaa Yesus neꞌa ngangee rèngu, hèia Na lii peka na, “Miu se baku pasusa bhèni ne! Hudꞌi laa! Jaꞌa karejꞌe, lula na pahae le èi hèu mèngi ne mi ngiꞌu Jaꞌa. 11 Te dhèu dhu unu boe ngaa-ngaa paꞌèci taruu dènge miu. Te ngaa Jaꞌa ne mamuri nèbhu heka dènge miu.✡ 12 Aa bhèni dhu pahae èi hèu mèngi mi ngiꞌu Jaꞌa ne, sèmi ngaa te, nèngu pahèu mèngi mema le ngiꞌu aae Jaꞌa. Te mamuri Jaꞌa nèbhu heka. 13 Ngee paie-iie! Sadꞌi ètu mia èèna ka, ladhe dhèu palolo Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua palème rai-haha ne, tatu rèngu papeka kahèi babeꞌa bhèni ne, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi sanèdꞌe ne.”

Yudas paneꞌa lii dènge kètu agama Yahudi sèra, ho pahie Lamatua Yesus mi rèngu

(Markus 14:10-11, Lukas 22:3-6)

14 Ca dhèu nèti canguru dua ana madhutu Yesus se, dhu ngara na Yudas Iskariot. Lodꞌo èèna kahèi, kalua laꞌe tenge kètu agama Yahudi sèra, sèna ka neo pahie Yesus mi rèngu. 15 Ropa Yudas dꞌai dhèu seꞌe, hèia na karèi, peka na, “Ama-ama! Ladhe jaꞌa bhoke jꞌara ho miu bisa kèpe Yesus, miu hia jaꞌa ngaa?”

Hèia dhèu se dhaa, peka na, “Ladhe èu neo pahie Ne dènge jiꞌi, na jiꞌi bꞌae.” Ka ra ige rare 30 (tèlu nguru) doi iia, aa ra jꞌole asa Yudas.✡ 16 Èle, ka Yudas liꞌu ka laꞌe, hèia na tenge jꞌara ho saraka Yesus asa dꞌara adhe-aai rèngu.

Lamatua Yesus naꞌa kalela Paska dènge ana-ana madhutu Na

(Markus 14:12-21, Lukas 22:7-14,21-23, Yohanis 13:21-30)

17 Dꞌara tèu mai-tèu mai, abhu lodꞌo babeꞌa dhèu Yahudi dhu nanèbhu na pidhu lodꞌo. Ra pangare lodꞌo babeꞌa se, na, ‘Pesta Roti dhu Pake boe Ragi’.† Ropa pesta èèna neo mulai, ana madhutu Yesus se mai karèi Ne, aku rèngu na, “Ama! Mèda neꞌe, èdhi bhoke lodꞌo babeꞌa èdhi. De Ama neo sèna ka jiꞌi laꞌa roro kahibꞌi-kalèbho, aa lalau era pesta Paska ètu mia?”

18 Ka Yesus bꞌala si, peka na, “Lami asa dꞌara kota, pe mi paraga dènge ama ca dhèu. Miu peka dènge ne sèmi neꞌe, ‘Ama! Ama Mese rasa lodꞌo mamadhe Na nèbhu heka. Hèia Na manèngi era èci ètu dꞌara èmu ama, sèna ka Na tao kalela Paska dènge ana-ana madhutu Na.’ ”

19 Ropa ra tadèngi rare, hèia ana-ana madhutu Na, tao sèmi dhu Na peka. Ka ra lalau ngangaꞌa kalela Paska ètu era èèna.

20 Ropa dꞌai mèda, hèia Yesus dènge ana-ana madhutu Na, dhèu canguru dua sèra, madhèdi raꞌa-rinu. 21 Ropa dhu raꞌa era, hèia Na lii, peka na, “Mi nanene! Ca dhèu nèti miu se, èèna na pahie Jaꞌa asa adhe-aai dhèu leo kara.”

22 Ropa ra tadèngi sèmi èèna, dꞌara rèngu roe-bhilu. Ka rèngu èci-èci karèi Yesus, peka na, “Dhèu dhu Ama peka deo na, jaꞌa aadꞌo, sina ma?”

23 Hèia Na peka, na, “Dhèu dhu cèbꞌu roti na palere-lere dènge Jaꞌa asa dꞌara mago ne, nèngu ka dhu pahie Jaꞌa.✡ 24 Sanèdꞌe, ee! Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, hudꞌi madhe ku, nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua. Te ngaa mate unu na! Dhèu dhu neo pahie Jaꞌa, bèli-camèdꞌa pasae nare pala na! Hua iia risi, ina na baku nara iisi ne!”

25 Èle èèna ka, Yudas karèi kahèi, peka na, “Tatu dhèu dhu Ama peka deo na, jaꞌa aadꞌo, sina ma?”

Hèia Yesus bꞌala ne, “Mema tareꞌa èu unu mu ka dhu peka lii èèna. De cee hari?”

Lamatua Yesus peka na, roti dènge èi anggor jꞌajꞌi mi tadha ho sanèdꞌe Nèngu

(Markus 14:22-26, Lukas 22:14-20, 1 Korintus 11:23-25)

26 Rèngu dhu raꞌa era, hèia Yesus dedꞌe nare roti cue, aa Na manèngi makasi mi Ama Lamatua. Ka Na pamae roti ne, hèia jꞌole asa ana-ana madhutu Na, aa Na peka, “Roti neꞌe ne, ngiꞌu Jaꞌa. Mere ho miꞌe ka!”

27 Èle ka, Yesus nare galaa dhu pènu dènge èi anggor, ka Na manèngi makasi mi Ama Lamatua. Hèia Na jꞌole asa ana-ana madhutu Na, aa Na lii, peka na, “Miu aaꞌi-aaꞌi mi, mere ho minu. 28 Te èi anggor neꞌe ne, raa Jaꞌa kèna. Èèna na Jaꞌa madhe, te ngaa raa Jaꞌa suti, sèna ka sui kore dhèu ae nèti koasa sasala-sasigo ra. Raa neꞌe jꞌajꞌi mi tadha ho pasanèdꞌe dhèu, peka na, ngaa dhu Ama Lamatua pajaji èèna, mema limuri ne jꞌajꞌi le. De mere ho minu ka!✡ 29 Te ngaa nanene paie-iie! Mulai nèti mèda ne, Jaꞌa kinu heka èi anggor. Pe Jaꞌa dènge Ama Ku madhèdi ngèdꞌu paredha sama-sama ètu sorga, heka Jaꞌa kinu hari kèna dènge miu.”

30 Èle èèna, hèia rèngu sodꞌa lii sodꞌa èci, ho koa-kio Ama Lamatua. Ka mèda èèna kahèi, rèngu lasi dènge ka asa ledhe Saitun.

Lamatua Yesus peka mema, na, bèli-camèdꞌa Petrus pasili Nèngu

(Markus 14:27-31, Lukas 22:31-34, Yohanis 13:36-38)

31 Ropa ètu dꞌara kakako rèngu, Yesus peka dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Ciki hari ètu dꞌara mèda neꞌe kahèi, miu aaꞌi-aaꞌi mi rai tèke eele Jaꞌa mesa-mesa Ku. Te dhu suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na,

‘Èèna na, Ama Lamatua pamadhe ana madhenga badha,

ka kahibꞌi-kalèbho na rai pajꞌala.’✡

32 Jaꞌa madhe tareꞌa, te ngaa ladhe Jaꞌa mamuri hari, laku mate miu ètu propensi Galilea.”✡

33 Te ngaa Petrus dꞌèi boe nanene lii Na, ka na peka, “Ama! Masi ka dhèu leo rai tèke eele Ama, te ngaa jaꞌa rai boe!”

34 Hèia Yesus bꞌala aku Nèngu na, “Petrus! Sèmi èèna, do? Lèka la lii Jaꞌa ne! Ètu dꞌara mèda neꞌe ne kahèi, manu dhae kokotoo mèka, te èu dhu pasili le tèlu hari, peka na, èu tadhe boe Jaꞌa!”

35 Te ngaa Petrus noꞌo boe sèmi. Ka na peka, “Aadꞌo, Ama! Ladhe Ama madhe, jaꞌa madhe kahèi. Te jaꞌa rai boe, tèke eele Ama!” Angalai Petrus se, peka sèmi èèna kahèi.

Lamatua Yesus manèngi-mangajꞌi ètu dꞌara oka Getsemani

(Markus 14:32-42, Lukas 22:39-46)

36 Ka Yesus si kako taruu asa ledhe Saitun, dꞌai dꞌara oka cue, ngara na Getsemani.‡ Ètu era neꞌe Yesus peka dènge ana madhutu Na, “Miu madhèdi uuru ku mi neꞌe, te Jaꞌa neo laku manèngi-mangajꞌi asa nèi.” 37 Te ngaa Na paroa nare Petrus, Yakobis dènge Yohanis, ho lasi palere-lere dènge Ne. Mulai nèti èèna ka, dꞌara Na maꞌète laho mae-mae, aa roe-bhilu. 38 Rèngu kako kajꞌèu mèka, te Na peka dènge rèngu, aku Nèngu na, “Dꞌara Jaꞌa susa titu kèna! Jaꞌa nuka sèmi oe madhe sa. Miu madhèdi, mate Jaꞌa mi neꞌe.”

39 Ka laꞌe ako kajꞌèu ciki, hèia Na patitu kètu urutuu ho sabajꞌa, aku Nèngu na, “Ama pasue! Ladhe Ama dꞌèi na, Jaꞌa baku pasae jꞌajꞌèra neꞌe. Te ngaa baku madhutu dadꞌèi Jaꞌa, hudꞌi laa madhutu dadꞌèi Ama di.”

40 Sabajꞌa nare, hèia lèpa laꞌe asa era ana madhutu Na dhèu tèlu sèra. Te ngaa rèngu dhu bhèjꞌi luu. Ka Yesus parèi si, hèia Na lii dènge Petrus, peka na, “Hee, Petrus! Nga tao ka miu se bhèjꞌi? Jaꞌa ètu nèi nèbhu boe, te ngaa miu lake mere boe beke ciki sa mate Jaꞌa! 41 Ruri pamako musi madha miu. Kèdꞌi ho beke dènge Jaꞌa. Te dꞌara miu mema dꞌèi tao dhu beꞌa, te ngaa ngiꞌu miu èra boe. De hua iia miu sabajꞌa, sèna ka ladhe lèke dadugu-rariu miu bisa taha.”

42 Ka Yesus laꞌe hari sabajꞌa, peka na, “Ama! Ladhe Jaꞌa hudꞌi pasae ku jꞌajꞌèra neꞌe, hudꞌi laa madhutu dadꞌèi Ama di.” 43 Sabajꞌa nare, hèia na mai hari asa era ana madhutu Na dhèu tèlu se. Te ngaa dhu ra bhèjꞌi hari, lula musi madha ra sakaa titu kèna.

44 Ka Na tèke eele si, laꞌe hari manèngi-mangajꞌi catèka. Na manèngi-mangajꞌi hari mi Ama, sèna ka baku soro tèke Nèngu pasae jꞌajꞌèra èèna, te ngaa hudꞌi laa madhutu dhoka dadꞌèi Ama di. 45 Sabajꞌa nare ka, Na lèpa hari, laꞌe parèi ana madhutu Na, peka na, “Miu se bhèjꞌi taruu, do? Kèdꞌi ka! Te dhèu dhu neo pahie Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, dètu le. Dhèu se mai ho kèpe Jaꞌa kèna, ho saraka asa adhe-aai dhèu bhelu-katubꞌa. 46 Wee, kèdꞌi ka! Bhoke musi madha miu, ladhe ku asa nèi. Te dhèu dhu pahie Jaꞌa, nuka mai nèi.”

Dhèu kapai-dhèu kapai pua dhèu lasi kèpe Lamatua Yesus

(Markus 14:43-50, Lukas 22:47-53, Yohanis 18:3-12)

47 Ropa Yesus padhai lii era, Yudas dhu nare le era èèna dènge dhèu ae-ae. Dhèu se mai rèti hela dènge ajꞌu cèki ho neo kèpe Ne. Rèngu tao sèmi neꞌe, lula madhutu paredha nèti kètu agama Yahudi, dènge dhèu heka adꞌa sèra. 48 Yudas dhu peka mema le mi dhèu seꞌe, na, “Miu ladhe paie-iie! Dhèu dhu jaꞌa uu, Nèngu ka dhu miu kèpe! Te Nèngu ka dhu miu tenge!”

49 Ropa rèngu dꞌai madha Yesus, hèia Yudas lii dènge ka, “Saloom, Ama Mese!” Hèia Yudas uu Yesus.

50 Èle ka, Yesus peka dènge ne, “Hee, Yudas! Tao ka laa, madhutu dadꞌèi èu.” Ka dhèu ae sèra ara lasi neo kèpe Ne.

51 Te ngaa dhu reꞌa boe, na, dhèu unu Yesus ca dhèu dhu bete hela na, ka seru pamaꞌète rèu dhilu dhèu èci. (Dhèu dhu nuꞌa ne, nuka ca dhèu ènu nèti kètu kapai risi agama Yahudi.) 52 Ropa ladhe nèdhi sèmi èèna, hèia Yesus lii dènge ne, aku Nèngu na, “Pasaluu hela èu èèna asa dꞌara sope na. Te dhèu dhu pake rèka ho neo uri pamere lii langu, èèna na nèngu madhe dènge rèka kahèi. 53 Èu meꞌa boe, do? Jaꞌa bisa manèngi Ama Ku, ho Na hia ana pajuu Na dꞌai nguru riho§ mai nèti sorga, sèna ka soru-bara Jaꞌa. 54 Te ngaa hudꞌi laa, ra kèpe Jaꞌa. Te aaꞌi-aaꞌi dhu suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua lula-nèti Jaꞌa ne, hudꞌi jꞌajꞌi ku.”

55 Èle èèna ka, Yesus peka dènge dhèu-dhèu dhu mai kèpe Ne, aku Nèngu na, “Madhutu miu, Jaꞌa ne dhèu bhelu, do? Nga tao ka miu mai kèpe Jaꞌa ne, mèti dènge hela dènge ajꞌu cèki? Bèli-bèli Jaꞌa ajꞌa miu ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua, te ngaa dhèu èci sa tao boe ngaa-ngaa mi Jaꞌa.✡ 56 Te ngaa hudꞌi laa! Mai ka, kèpe Jaꞌa! Te jꞌara neꞌe ne, dhu suri tèke le karèi nèti uru ka, ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua.”

Ropa ana madhutu Yesus rèdhi sèmi èèna, ra madhaꞌu titu kèna. Hèia ra rai tèke eele Ne mesa-mesa.

Rèti Lamatua Yesus asa madha dhèu pamaꞌète lii langu agama

(Markus 14:53-65, Lukas 22:54-55,63-71, Yohanis 18:13-14,19-24)

57 Èle èèna, hèia dhèu dhu kèpe Yesus, rèti Ne asa èmu kètu kapai risi agama Yahudi dhu ngara na, Kayafas, lula dhèu kapai sèra dhu pakaboko le ètu era èèna. Dhèu se nuka, kètu agama Yahudi, mese agama, aa dhèu heka adꞌa sèra. 58 Ropa ra rèti Yesus, Petrus madhutu nèti limuri, toke dꞌai èmu kètu kapai risi agama Yahudi èèna. Petrus laꞌe kahèi asa madha èmu, ho madhèdi dènge dhèu-dhèu dhu ètu sèra. Te neo neꞌa, ngaa ka dhu jꞌajꞌi. 59 Ètu dꞌara èmu ne, kètu agama Yahudi sèra dhu padhue-padhai dènge dhèu-dhèu dhu madhèdi uri lii langu agama. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra tenge jꞌara, sèna ka pamanahu Yesus, lula ra neo huku pamadhe Ne. 60 Masi ka rèngu hia sakasii monya ae kahèi, te ngaa rèngu abhu boe sasala èci sa dhu rèngu bisa pake. Nèbhu boe ka, rèngu abhu sakasii dhèu dua. 61 Dhèu dua se, peka na, “Jiꞌi tadèngi le kahèi, Dhèu ne peka na, ‘Bèli-camèdꞌa Jaꞌa paguri eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Te ngaa ètu dꞌara tèlu lodꞌo, Jaꞌa patitu kore hari.’ ”✡

62 Ka kètu kapai risi agama Yahudi, kèdꞌi titu ètu madha dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhèdi ètu era èèna. Hèia na karèi Yesus, peka na, “Èu tadèngi le lii galaa dhèu seꞌe dhu ra galaa Èu. Nga tao ka Èu bꞌala boe ca hèbꞌa sa?” 63 Te ngaa Yesus dhaa boe ngaa-ngaa. Hèia kètu kapai ne karèi hari, na, “Jaꞌa neo karèi! Te ngaa Èu hudꞌi dhaa tareꞌa-reꞌa ku, nuka sèmi Èu dhaa mi Ama Lamatua dhu mamuri ètu sorga. Abhu dhèu dhu peka na, Èu ne, Kristus, Ana Ama Lamatua dhu Na moa tèke karèi nèti uru ka. Tareꞌa sèmi èèna, do?”

64 Hèia Yesus bꞌala, peka na, “Tareꞌa, nuka sèmi lii ama èèna. Te ngaa sanèdꞌe! Te bèli-camèdꞌa miu mèdhi Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Pe Jaꞌa madhèdi ètu baboa gꞌana Ama Lamatua ètu sorga, sèna ka kèdꞌu paredha sama-sama dènge Ne, dhu koasa Na kapai risi eele èèna. Èle na, Jaꞌa puru mai hari ètu dedha raꞌi-liru.”✡

65 Ropa na tadèngi nare Yesus peka sèmi èèna, hèia kètu kapai ne nasa bia, toke na ciu pamae kodho madhera na. Hèia na paꞌoo mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhèdi ètu sèra, aku nèngu na, “Èdhi parluu sakasii tao ngaa hari era! Miu unu mi tadèngi le dènge roꞌa dhilu miu, lii padhai Na. Nèngu tao iisi Na jꞌajꞌi Ana Ama Lamatua. Neꞌe ne pahaha Ama Lamatua! Miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa le, na, madhutu atora agama èdhi, ladhe abhu dhèu dhu tao iisi na nuka sèmi Ama Lamatua, na, dhèu ne hudꞌi madhe ku! 66 De miu neo pamaꞌète sèmi mia hari?”

Hèia aaꞌi-aaꞌi ra parodha, peka na, “Dhèu neꞌe ne mema sala tareꞌa! De hudꞌi huku pamadhe Ne!”✡

67 Ka dhèu pèri-pèri lasi sabhuu ilu mi Yesus. Hèia ra hake-paru, aa tèbꞌe paꞌoke Ne.✡ 68 Èle ka, ra lalangu Ne, peka na, “Wee! Èu neꞌe ka Kristus, si? Èu peka sèku! Dhèu cee ka dhu jꞌubhu Èu?”

Petrus pasili tèlu hari, peka na tadhe boe Lamatua Yesus

(Markus 14:66-72, Lukas 22:56-62, Yohanis 18:15-18,25-27)

69 Lodꞌo èèna, Petrus madhèdi era ètu madha èmu. Ka ènu bhèni ca dhèu mai lii dènge ne, peka na, “Deo na, èu kahèi palere-lere dènge Yesus, dhèu Nasaret èèna, si?”

70 Te ngaa na pasili ètu madha dhèu ae sèra, peka na, “Aadꞌo! Nga tao ka èu karèi sèmi èèna! Jaꞌa tadhe boe Ne.” 71 Ka Petrus kalua laꞌe titu ètu hèbꞌa oka.

Hèia bhèni leo hari èci ladhe nèdhi ne ètu èèna. Ka bhèni ne peka dènge dhèu ètu sèra, aku nèngu na, “Deo na jaꞌa kèdhi dhèu neꞌe ne palere-lere dènge Yesus, dhèu Nasaret èèna.”

72 Hèia Petrus jèke ne, peka na, “Èu ne tao-tao hujꞌu! Jaꞌa bani subha! Jaꞌa tadhe boe Dhèu nèi!”

73 Nèbhu boe ka dhèu leo ètu sèra sa peka dènge ne, “Hee! Èu ne baku kapodꞌe-kabèli dꞌara lii, dhu peka na, èu kako palere boe dènge Dhèu ne! Te nèti lii padhai èu, èci èèna ka dènge laloe lii dhèu Galilea!”

74 Te ngaa na padhèdꞌa, ka bꞌala, aku nèngu na, “Wee! Jaꞌa subha dènge kolongara Ama Lamatua! Jaꞌa tadhe boe Dhèu neꞌe ne!” Ropa na peka nare sèmi èèna, hèia manu kokotoo dènge.

75 Ropa na tadèngi lii kokotoo manu, hèia Petrus ngee nèdhi lii Yesus, dhu peka na, “Manu dhae kokotoo mèka, te èu dhu pasili le tèlu hari, peka na, èu tadhe boe Jaꞌa.” Sanèdꞌe nare lii neꞌe, hèia laꞌe asa liꞌu ka tangi dꞌara pèdꞌa.

27

Ama-ama dhèu Yahudi rèti Lamatua Yesus asa gubernur Pilatus

(Markus 15:1, Lukas 23:1-2, Yohanis 18:28-32)

1 Madꞌae aae era, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu uri lii langu agama sèra, rare lii èci sèna ka neo pamadhe Yesus. 2 Nèti èèna ka, ra èki Ne rèti asa madha gubernur Pilatus. Te rèngu dꞌèi sèna ka gubernur huku pamadhe Ne.*

Yudas kadhoe iisi na, ka na madhe aapa

(Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:18-19)

3 Ropa Yudas tadèngi na, Yesus abhu hahuku madhe, hèia na manyasa, lula nèngu ka dhu pahie Yesus. Ka laꞌe hari asa kètu agama Yahudi dènge dhèu heka adꞌa sèra, ho neo hia hari laꞌa doi iia 30 (tèlu nguru) bua sèra. 4 Na peka na, “Jaꞌa tao le sasala-sasigo, lula jaꞌa pahie le Dhèu dhu dènge boe sasala.”

Te ngaa dhèu se bꞌala, aku rèngu na, “Wee! Jiꞌi se pusi-pahae heka èu ne! Èu mesa mu ka dhu dꞌui more sasala èèna.” 5 Ka Yudas cebꞌe eele doi sèra asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Hèia laꞌe kadhoe iisi na, toke na madhe aapa.

6 Hèia kètu agama Yahudi sèra kaboko rare doi dhu na cebꞌe eele sèra. Ra padhue, aku rèngu na, “Doi seꞌe mage èdhi tao asa dꞌara boaraka doi, lula doi se doi kajꞌalu. 7 De beꞌa risi èdhi hèli tare rai ca kasibꞌi nèti dhèu tao èru rai sèi. Ladhe dhèu mai nèti rai leo, do, dhèu dhu èdhi tadhe boe madhe, èdhi padhane si ètu era neꞌe ne.” 8 Ka ra hèli rai ne, kabꞌua na nèti doi deo sa. Nèti èèna ka, rai ne, toke dꞌai sange neꞌe, dhèu pangare na, ‘Rai Raa’.✡

9 Dènge jꞌara neꞌe, rèngu madhutu lii nèti ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yermia, dhu suri tèke na,

“Rèngu pake doi iia 30 (tèlu nguru) bua ho hèli rai.

Rèngu pake doi se, lula doi se kabꞌua nèti hèli dhèu,

madhutu sèmi dhu dhèu Israꞌel pamaꞌète rare le.

10 Rai ne, rèngu hèli nèti dhèu tao èru rai,

madhutu lii paredha dhu Ama Lamatua hia mi jaꞌa.”✡

Lamatua Yesus ètu madha gubernur Pilatus

(Markus 15:2-5, Lukas 23:3-5, Yohanis 18:33-38)

11 Ropa dhèu se rèti Yesus dꞌai gubernur, hèia na karèi Yesus, “Tasamia? Èu ne, tareꞌa-reꞌa Dhèu Aae dhèu Yahudi, do?”

Na dhaa, peka na, “Tareꞌa. Ama peka lèke kèna.”

12 Te ngaa ropa kètu agama Yahudi dènge dhèu heka adꞌa sèra galaa Ne dènge lii langu ae-ae, Na dhaa boe ca hèbꞌa sa hèi.

13 Ka gubernur karèi hari Ne, peka na, “Èu tadèngi boe lii padhai lii rèngu, do? Dhèu se hia sasala ae-ae mi dedha Èu. Te ngaa tasamia ka Èu bꞌala boe si hèi?!”

14 Te ngaa Na dhaa boe ca hèbꞌa sa hèi, toke gubernur malaa.

Gubernur Pilatus pamaꞌète sèna ka huku pamadhe Yesus

(Markus 15:6-15, Lukas 23:13-25, Yohanis 18:39—19:16)

15 Tèu mai-tèu mai, dhu tema le, ladhe dꞌai ka lodꞌo kalela Paska, dhèu Yahudi hagꞌe rare ana bèdho ca dhèu, sèna ka gubernur patabuli ne. 16 Tèu èèna, dhèu bèdho ca dhèu, ngara na Barabas.† Dhèu aaꞌi-aaꞌi tadhe le nèngu ne, lula nèngu ca dhèu bhelu-katubꞌa titu kèna. 17 Lodꞌo èèna kahèi, dhèu ae lasi asa gubernur Pilatus ho manèngi, sèna ka patabuli dhèu bèdho èci, sèmi biasa. Hèia Pilatus karèi si, aku nèngu na, “Beꞌa. De jaꞌa patabuli cee? Ètu neꞌe Barabas, aa abhu kahèi Yesus, dhu dhèu paroa Ne, Kristus. Mia ka dhu jaꞌa patabuli? Miu ka dhu pamaꞌète.” 18 (Gubernur peka sèmi èèna, te neꞌa na kètu agama Yahudi rèti Yesus asa nèngu, lula rèngu se tèka dꞌara dènge Yesus.)

19 Gubernur ètu dꞌara uri lii langu ne era, dhèu èmu na moa lii, peka na, “Ama! Mage-mage, oo! Te Yesus ne dhu dènge boe sasala. Lula Nèngu neꞌe ka, mèda deo na, jaꞌa nii aapa. Toke dꞌai sange neꞌe, dꞌara jaꞌa dhae tèka mèka.” 20 Te ngaa kètu agama Yahudi dènge dhèu heka adꞌa sèra, dadugu dhèu ae ètu èèna, ho ra manèngi gubernur patabuli Barabas, aa huku pamadhe Yesus. 21 Ka na karèi hari si, aku nèngu na, “Nèti dhèu dua se, mia ka dhu jaꞌa patabuli?”

Hèia aaꞌi-aaꞌi ra dhaa, peka na, “Barabas! Patabuli Barabas di!”

22 Èle ka na karèi si, aku nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, jaꞌa tao tasa mera mia mi Yesus, dhu ra peka na Kristus ne?”

Hèia aaꞌi-aaꞌi ra paꞌoo-parodha peka na, “Paku pamadhe Ne asa ajꞌu palolo-palèbha!”

23 Èle èèna ka, gubernur karèi hari, peka na, “Te sala Na, ngaa? Jaꞌa parisa le, te ngaa abhu boe sasala Na èci sa!”

Te ngaa ra asa paꞌoo-parodha, aku rèngu na, “Pamadhe Ne! Paku Ne asa ajꞌu palolo-palèbha!”

24 Nèbhu boe, na neꞌa heka tao tasamia hari, lula dhèu seꞌe asa ka ra hino neo patao. Nèti èèna ka, nare èi ho jꞌamo ai ètu madha dhèu ae-ae sèra, aa na peka dènge ra, aku nèngu na, “Jaꞌa tago boe mamadhe Dhèu neꞌe ne! Miu aaꞌi-aaꞌi mi ka dhu hudꞌi pasae mere mamadhe Na!”✡

25 Hèia dhèu seꞌe dhaa dènge lii paꞌoo-parodha peka na, “Oo, hudꞌi laa! Hudꞌi laa jiꞌi dènge ana-èpu jiꞌi tago ngare raa Na!”

26 Ropa tadèngi nare, hèia na peka, “Laꞌa, sina ma.” Hèia na patabuli Barabas madhutu dadꞌèi ra. Èle èèna ka, na pua dhèu jꞌaga, lasi kalabhe Yesus pake gui. Game rare, ka sordadꞌu rèti Yesus, sèna ka neo paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha.

Sordadꞌu sèra pamakae Lamatua Yesus

(Markus 15:16-20, Yohanis 19:2-3)

27 Èle èèna ka, sordadꞌu ère rèti Yesus asa tana lapa ètu dꞌara benteng rèngu. Dꞌai nèi, rèngu paroa rare angalai ra ca batalion.‡ 28 Hèia ra papake Ne kodho madhera èci dhu mea aae.§ 29 Ka rare loro ajꞌu padhudhu ra ènyu tao sèmi solo. Hèia ra ènyi solo ne mi kètu Yesus, ho ra sasei Ne, tao nuka sèmi rèngu dedꞌe dhèu aae hiu, dhu pake solo dhèu aae. Èle èèna ka, ra jꞌole hia Ne ajꞌu caꞌèta asa ai gꞌana Na, nuka sèmi tatea paredha. Hèia ra patitu kètu urutuu ra, patangara dènge Yesus, aa ra pamakae Ne, peka na, “Pakabꞌua dhèu aae dhèu Yahudi.” 30 Hèia ra sabhuu Ne ilu, aa rare ajꞌu caꞌèta dhu Na kèpe deo na, ka ra dꞌeu kètu Na. 31 Ropa ra sasei rare Ne, hèia ra bhoke eele kodho madhera. Èle èèna ka, ra papake hari mèdha-papake Na. Ka rèti Ne asa liꞌu kota Yerusalem, ho neo paku Ne mi ajꞌu palolo-palèbha.

Rèngu paku Lamatua Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha

(Markus 15:21-32, Lukas 23:26-43, Yohanis 19:17-27)

32 Ropa ra ère rèti Yesus, dꞌai talora jꞌara paraga dènge dhèu kota Kirene èci dhu neo laꞌe asa dꞌara kota. Ngara na, Simon. Dhèu se laka-seti ne, sèna ka pasae ajꞌu palolo-palèbha gati Yesus. 33 Ka ra dꞌai era èci, ngara na Golgota. (Ètu dꞌara lii Aram, sasoa na, “Era rui kètu.”) 34 Ètu era neꞌe, dhèu seꞌe hia Yesus ninu èi anggor dhu pabꞌali rare le dènge èi naꞌi dhu pèdꞌu, sèna ka bisa taha rarii. Ka Yesus camuci, hèia juku eele.✡

35 Èle èèna ka, dhèu seꞌe paku Yesus asa ajꞌu palolo-palèbha. Hèia sordadꞌu se ère lot, sèna ka nèti rèngu, cee ka dhu abhu mèdha-papake Na.✡ 36 Ka ra madhèdi madhenge Yesus ètu era neꞌe. 37 Ra suri kahèi ètu papa èci, peka na,

“NEꞌE NE YESUS, DHÈU AAE DHÈU YAHUDI”

Ka ra paku papa ne re dedha kètu Yesus, sèna ka dhèu reꞌa nga tao ka rèngu huku Ne.

38 Ètu era neꞌe, ra paku pamadhe parapo dhèu dua kahèi. Ca dhèu re bèka gꞌana Yesus, aa èci hari re bèka kariu Na.

39 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu kako re sèra, laladhe Ne. Hèia ra pakapengo hèbꞌa ra, ho lalangu Ne.* ✡ 40 Dhèu seꞌe rodhe Ne, peka na, “Eeh! Èu peka na, Èu bisa paguri eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua, ho èèna na patitu hari ètu dꞌara tèlu lodꞌo, si? Ladhe Èu tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua, na, papuru ngiꞌu Mu nèti ajꞌu palolo-palèbha èèna.”✡

41 Sèmi èèna kahèi dènge kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka adꞌa sèra. Ra pahahe Yesus, aku rèngu na, 42 “Nèngu ne pamamuri le dhèu leo, te ngaa Na bisa boe patabuli eele ngiꞌu Nèngu unu Na. Nèngu mesa Na peka na, Nèngu dhèu aae Israꞌel! Ladhe sèmi èèna, beꞌa risi Na puru ka nèti ajꞌu palolo-palèbha èèna. Ladhe jiꞌi ngèdhi ka jꞌajꞌi sèmi èèna, jiꞌi heka parcaya Nèngu kèna. 43 Ladhe Nèngu ne tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua, hudꞌi laa,

‘Na maena mi Ama Lamatua.

De ladhe Lamatua dꞌèi Ne,

hudꞌi laa Lamatua ka dhu pamamuri Ne.’ ”✡

44 Dhèu parapo dhèu dua se, pahahe Ne sèmi èèna kahèi.

Mamadhe Lamatua Yesus

(Markus 15:33-41, Lukas 23:44-49, Yohanis 19:28-30)

45 Èle èèna ka, maroga kiu-kiu saguru nare era neꞌe, karèi nèti lodꞌo titu mera toke dꞌai hake tèlu nihia. 46 Dꞌai hake tèlu, hèia Yesus paꞌoo pake lii Aram, na, “Eli! Eli! Lema sabaktani?” (Sasoa na, “Ama Lamatua Jaꞌa! Lamatua Jaꞌa! Nga tao ka Ama soro kabodho ho tèke eele Jaꞌa mesa-mesa Ku sèmi neꞌe ne?”)✡

47 Abhu pèri-pèri dhèu dhu dètu ètu sèra, tadèngi lii Na sèmi èèna, hèia ra papeka, “Mi nanene ku laa. Na paroa Elia, ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu uru sèra!” 48 Ka ca dhèu rai laꞌe nare ula, cèbꞌu asa dꞌara èi anggor manyilu. Hèia na èki mi suu tatea èci, ka jꞌole asa hèbꞌa Yesus sèna ka Na camuci.✡

49 Te ngaa cahagꞌe hari peka na, “Èdhi ladhe sèku, teko-teko Elia mai pamamuri Ne, do aadꞌo?”

50 Ka Yesus paꞌoo hari dènge lii mèdhu, hèia Na madhe.

51 Ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, abhu bèla dhu bhèla aae kadhoe paꞌabhe Kama Luri Mola-Mèci Ama Lamatua. Lèke dènge Yesus maꞌète aꞌae èèna, bèla dhu bhèla aae ne mae, cèri mi dua, nèti dedha toke haha. Hèia rai opo, toke hadhu aae-hadhu aae mae sègꞌi bagi mi dua.✡ 52 Roꞌa-roꞌa dhèu madhe bhoke kahèi. Aa dhèu unu Ama Lamatua dhu madhe le, abhu dhu Na pamamuri hari. 53 Ropa Yesus mamuri hari le nèti mamadhe Na, hèia dhèu madhe sèra bhodho mai nèti dꞌara roꞌa, ka lasi asa Yerusalem. Ètu era neꞌe dhèu ae rèdhi si.

54 Ètu Golgota, abhu komedhaa dènge sordadꞌu na dhu jꞌaga ètu ajꞌu palolo-palèbha Yesus èèna. Ropa ladhe rèdhi rai opo, dènge aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi seꞌe, rèngu madhaꞌu titu kèna. Ka ra papeka, na, “Ira ii! Dhèu neꞌe ne, tareꞌa-reꞌa Ana Lamatua!”

55 Ètu era neꞌe, abhu bhèni pèri-pèri dhèu dhu laladhe mamadhe Yesus nèti kajꞌèu. Rèngu seꞌe ka dhu madhutu Ne nèti Galilea, te rèngu ka dhu lalau-laloꞌo Ne karèi nèti uru. 56 Dhèu bhèni seꞌe, nuka Maria nèti rae Magdala, Maria èci hari (nuka ina Yakobis dènge Yusuf), aa dènge dhèu èmu Sabadeus (nuka ina nèti Yakobis dènge Yohanis).✡

Ra padhane Lamatua Yesus

(Markus 15:42-47, Lukas 23:50-56, Yohanis 19:38-42)

57 Ètu èèna, abhu dhèu kaja èci nèti rae Arimatea, ngara na Yusuf. Nèngu ne dhu nèbhu le madhutu aꞌajꞌa Yesus. Lodꞌo mamadhe Yesus lèke hari Jumat. Asa bèli èèna, lèke dènge lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi. Nèti èèna ka, ropa lodꞌo oe cèna, hèia Yusuf tenge jꞌara ho neo papuru ngiꞌu aae Yesus nèti ajꞌu palolo-palèbha. 58 Hèia laꞌe asa gubernur Pilatus, sèna ka manèngi papuru ngiꞌu aae Yesus. Ka gubernur paredha, sèna ka ngiꞌu aae Yesus saraka mi Yusuf. 59 Ka Yusuf laꞌe asa Golgota, hèia na papuru ngiꞌu aae Yesus nèti ajꞌu palolo-palèbha. Hèia na hutu pabeꞌa-beꞌa ngiꞌu aae ne dènge bèla hiu dhu kabꞌua. 60 Tèu èèna, dhèu heka pae rare roꞌa èci ètu ledhe hadhu, sèna ka tao tèke roꞌa hia Yusuf dènge aꞌari na, ladhe dꞌai lodꞌo rèngu madhe. De Yusuf si nedhe rèti ngiꞌu aae Yesus ne, lasi pajꞌunu asa roꞌa deo na. Ka ètu hèbꞌa roꞌa ne, ra saguru dènge hadhu kabela aae cue, ho ra bèdho pabeꞌa-beꞌa hèbꞌa roꞌa ne. Èle èèna ka Yusuf si lèpa.

61 Lodꞌo èèna, Maria nèti Magdala, dènge Maria dhu leo èci madhutu dꞌai era èèna kahèi. Ra madhèdi patangara dènge roꞌa ne.

Gubernur paredha ho dhèu madhenge roꞌa Yesus

62 Asa bèli èèna, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa dhèu Yahudi. Hèia kètu agama Yahudi dènge dhèu Parisi lasi paraga dènge gubernur. 63 Ra peka, “Ama. Jiꞌi sanèdꞌe era, lodꞌo dhèu kapodꞌe-kabèli èèna mamuri era, Na peka, na, ‘Jaꞌa madhe tareꞌa, te ngaa èle tèlu lodꞌo, Jaꞌa mamuri hari.’✡ 64 Nèti èèna ka, ama paredha ku sordadꞌu sèra, ho ra jꞌaga paie-iie roꞌa èèna dꞌai tèlu lodꞌo. Dènge jꞌara neꞌe, ana madhutu Na bani boe manaꞌu rèti ngiꞌu aae Na, sèna ka ra monya peka na, Nèngu mamuri hari. Te ladhe rèngu kapodꞌe-kabèli sèmi èèna, risi eele nèti mamonya rèngu uru sèra, lodꞌo dhu ra peka na, Nèngu ne nuka Kristus.”

65 Ropa tadèngi nare, hèia gubernur dhaa, aku nèngu na, “Beꞌa kahèi! Te ngaa miu dènge dhèu madhenga kahèi. Beꞌa risi miu pua si, ho lasi jꞌaga paie-iie roꞌa nèi.”

66 Èle ka lasi asa era èèna, rèti dènge dhèu madhenga ra. Dꞌai era neꞌe, ra segel madhe babèdho roꞌa ne.† Hèia ra pua dhèu sèra madhenga, sèna ka dhèu leo baku mai rare ngiꞌu aae Yesus.

28

Lamatua Yesus mamuri hari!

(Markus 16:1-10, Lukas 24:1-12, Yohanis 20:1-10)

1 Ka ètu dꞌara hari Migu madꞌae aae era, Maria nèti Magdala, dènge Maria dhu leo èci, lasi asa roꞌa Yesus. 2 Kacaꞌa la rai opo kapai titu kèna. Ana pajuu Ama Lamatua ca dhèu puru mai nèti sorga, hèia na loli eele hadhu aae dhu saguru roꞌa. Ka na madhèdi ètu dedha hadhu ne. 3 Rèhu ana pajuu ne kaleꞌe sèmi kahaꞌa bela, aa mèdha-papake na pudhi mèu. 4 Dhèu madhenga se, madhaꞌu bia toke ra karèbha, ka rèngu bisa boe kalau-karèto, nuka sèmi dhèu madhe sa.

5 Hèia ana pajuu nèti sorga ne, lii dènge dhèu bhèni seꞌe, aku nèngu na, “Miu baku madhaꞌu! Jaꞌa keꞌa miu se mai tenge Yesus, Dhèu dhu ra paku pamadhe ètu ajꞌu palolo-palèbha èèna. 6 Te ngaa Nèngu aadꞌo heka ètu era neꞌe. Te Na mamuri hari le, sama sèmi dhu Na peka le uru èèna. Maso mai, sèna ka mèdhi unu mi era dhu ra pajꞌunu ngiꞌu aae Na. Era ne ngaa-ngaa aadꞌo heka! 7 De pamèri lèpa ka! Lami lolo dènge ana madhutu Na, peka na, Yesus mamuri hari le. Laꞌe uuru le asa Galilea. Rèngu hudꞌi lasi paraga uuru ku dènge Ne ètu nèi, sèmi dhu uru èèna, Na moa mema mi rèngu. Parcaya la. Lèpa ka, lami lole ngaa dhu jaꞌa peka ne!”

8 Hèia bhèni se rai liꞌu lasi, tèke eele era neꞌe. Ra madhaꞌu, te ngaa ra karejꞌe-karae kahèi. Ka ra pamèri-mèri lèpa, lasi peka jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra mi ana madhutu Yesus.

9 Te ngaa ropa dꞌai talora jꞌara, kabèdhi la Yesus mai paraga dènge ra. Ka Na lii, aku Nèngu na, “Saloom!” Ropa ladhe rèdhi, hèia lasi padètu-dètu, liku rare haga Na, dènge pahaha iisi ra mi Yesus. 10 Hèia Na padhai lii, peka na, “Baku madhaꞌu! Lami peka dènge ana madhutu Jaꞌa, sèna ka ra lasi mate jaꞌa ètu Galilea nèi.”

Dhèu madhenga lasi lolo ngaa dhu jꞌajꞌi ètu era padhane Lamatua Yesus

11 Lodꞌo dhèu bhèni se ètu talora jꞌara era, dhèu madhenga se lèpa le asa kota. Rèngu lasi lole ngaa dhu jꞌajꞌi se mi kètu agama Yahudi sèra. 12 Hèia kètu agama Yahudi rare lii èci dènge dhèu heka adꞌa sèra, sèna ka bꞌae doi ae-ae mi dhèu jꞌaga ho ra hutu hèbꞌa. 13 Kètu agama Yahudi sèra peka, na, “Ladhe dhèu karèi miu, dhaa sèmi neꞌe: dꞌara mèda, ropa jiꞌi bhèjꞌi luu, ngeꞌa boe, na, ana madhutu Na mai manaꞌu rèti ngiꞌu aae Na. 14 Aa ladhe gubernur tadèngi, mage miu madhaꞌu, te jiꞌi ka dhu ator dènge ne.”

15 Hèia dhèu madhenga se rare doi. Aa ra tao madhutu dadꞌèi kètu agama seꞌe. Nèti èèna ka, toke dꞌai sange neꞌe dhèu-dhèu Yahudi parcaya era lii lolo kapodꞌe-kabèli ne.

Lamatua Yesus padꞌelo ngiꞌu Na mi ana madhutu Na

(Markus 16:14-18, Lukas 24:36-49, Yohanis 20:19-23, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:6-8)

16 Ropa tadèngi rare lii lolo nèti dhèu bhèni seꞌe, hèia ana madhutu Yesus dhèu canguru èci, lasi paraga dènge Yesus asa propensi Galilea, ètu ledhe èci, madhutu lii moa Na.✡ 17 Ropa ra ladhe rèdhi Ne, ka ra pahaha iisi mi Nèngu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu kahèi dhu dꞌara ra kajari era.

18 Hèia Na ara mai padètu-dètu dènge ra, ka Na lii, “Ama Lamatua pangèdꞌu le koasa mi Jaꞌa, sèna ka Jaꞌa paredha aaꞌi-aaꞌi ètu sorga, aa dènge aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. 19 De miu lami asa mia-mia, miu hudꞌi peka-padhai ku dènge dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi ra, Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa ne. Aa miu hudꞌi ajꞌa si paie-iie, ho sèna ka rèngu jꞌajꞌi ana madhutu Jaꞌa. Aa miu hudꞌi sarani si ho jꞌajꞌi mi tadha, peka na, rèngu dhu paꞌèki le dènge Ama, dènge Ana, aa dènge Roh Na dhu Mola-Mèci.✡ 20 Aa nori si sèna ka ra tao madhutu paredha aaꞌi-aaꞌi dhu Jaꞌa peka tèke le dènge miu. Sanèdꞌe, ee! Jaꞌa bera-bera dènge miu toke èle rai-haha ne.”

* 1:7-11 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi, suri Asaf. Abhu sasuri cahagꞌe dhu leo, dhu suri, na, Asa. Dhèu neꞌe, èci èèna ka dènge dhèu dhu cèu dꞌara sasuri 1 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 3:10.

† 1:7-11 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri, na, Amos. Aa abhu cahagꞌe dhu suri, na, Amon.

✡ 1:7-11 2 Dhèu Aae sèra 24:14-15, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 36:10, Yermia 27:20

✡ 1:18 Lukas 1:27

‡ 1:21 Ngara Yesus sasoa na, “Lamatua patabuli dhèu nèti koasa sasala-sasigo ra.”.

✡ 1:21 Lukas 1:31

✡ 1:23 Yesaya 7:14

✡ 1:25 Lukas 2:21

✡ 2:6 Mika 5:1, 2 Samuel 5:2

✡ 2:15 Hosea 11:1

* 2:18 Rama èèna, kota cue dhu padètu dènge kota Yerusalem.

✡ 2:18 Yermia 31:15

✡ 2:23 Markus 1:24, Lukas 2:39, Yohanis 1:45

✡ 3:2 Mateos 4:17, Markus 1:15

✡ 3:3 Yesaya 40:3

✡ 3:4 2 Dhèu Aae sèra 1:8

✡ 3:7 Mateos 12:34, 23:33

✡ 3:9 Yohanis 8:33

✡ 3:10 Mateos 7:19

* 3:11 Madhutu sasuri lii Yunani asli, dhu suri, peka na, “baptis dènge Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, aa ai.” “Baptis dènge Roh Na,” sasoa na, “papènu dꞌara miu dènge Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci.” “Baptis ... dènge ai,” sasoa na, “Nèngu tao miu jꞌajꞌi mola-mèci kahèi, sama sèmi dhèu pake ai ho bhubhu maruru.”

✡ 3:17 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:2, Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7, Yesaya 42:1, Mateos 12:18, 17:5, Markus 1:11, Lukas 9:35

✡ 4:1 Ibrani 2:18, 4:15

✡ 4:4 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 8:3

✡ 4:6 Lii Sodꞌa Koa-Kio 91:11-12

✡ 4:7 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:16

✡ 4:10 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:13

✡ 4:12 Mateos 14:3, Markus 6:17, Lukas 3:19-20

✡ 4:13 Yohanis 2:12

✡ 4:16 Yesaya 9:1-2

✡ 4:17 Mateos 3:2

✡ 4:23 Mateos 9:35, Markus 1:39

✡ 5:4 Yesaya 61:2

✡ 5:5 Lii Sodꞌa Koa-Kio 37:11

✡ 5:6 Yesaya 55:1-2

✡ 5:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 24:3-4

✡ 5:10 1 Petrus 3:14

✡ 5:11 1 Petrus 4:14

✡ 5:12 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 36:16, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 7:52

✡ 5:13 Markus 9:50, Lukas 14:34-35

✡ 5:14 Yohanis 8:12, 9:5

✡ 5:15 Markus 4:21, Lukas 8:16, 11:33

✡ 5:16 1 Petrus 2:12

✡ 5:18 Lukas 16:17

✡ 5:21 Kalua nèti Masir 20:13, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:17

✡ 5:27 Kalua nèti Masir 20:14, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:18

✡ 5:29 Mateos 18:9, Markus 9:47

✡ 5:30 Mateos 18:8, Markus 9:43

✡ 5:31 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 24:1-4, Mateos 19:7, Markus 10:4

✡ 5:32 Mateos 19:9, Markus 10:11-12, Lukas 16:18, 1 Korintus 7:10-11

✡ 5:33 Atora nèti Ama-ama Agama 19:12, Sensus 30:2, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 23:21

✡ 5:34 Yakobis 5:12, Yesaya 66:1, Mateos 23:22

✡ 5:35 Yesaya 66:1, Lii Sodꞌa Koa-Kio 48:3

✡ 5:38 Kalua nèti Masir 21:24, Atora nèti Ama-ama Agama 24:20, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 19:21

✡ 5:43 Atora nèti Ama-ama Agama 19:18

✡ 5:48 Atora nèti Ama-ama Agama 19:2, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:13

✡ 6:1 Mateos 23:5

✡ 6:5 Lukas 18:10-14

* 6:13 b: Ètu dꞌara sasuri lii Yunani dhu uru èèna, ra suri tabha boe kalimat ètu dꞌara kurung ne.

✡ 6:15 Markus 11:25-26

✡ 6:19 Yakobis 5:2-3

✡ 6:30 1 Dhèu Aae sèra 10:4-7, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 9:3-6

✡ 7:5 Markus 4:24

✡ 7:12 Lukas 6:31

✡ 7:19 Mateos 3:10, Lukas 3:9

✡ 7:20 Mateos 12:33

✡ 7:23 Lii Sodꞌa Koa-Kio 6:9

✡ 7:29 Markus 1:22, Lukas 4:32

✡ 8:4 Atora nèti Ama-ama Agama 14:1-32

✡ 8:12 Lukas 13:29

✡ 8:13 Mateos 22:13, 25:30, Lukas 13:28

✡ 8:17 Yesaya 53:4

* 8:28 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi, suri Gadꞌara ètu Mateos. Sasuri cahagꞌe dhu suri Gergesa, aa cahagꞌe dhu leo suri Gerasa.

✡ 9:11 Lukas 15:1-2

✡ 9:13 Mateos 12:7, Hosea 6:6

* 9:17 Sasuri lii Yunani dhu uru èèna, peka na, “baku isi èi anggor hiu asa dꞌara tas kaꞌuri dhui, ho baku dꞌai na mae.”

✡ 9:34 Mateos 10:25, 12:24, Markus 3:22, Lukas 11:15

✡ 9:35 Mateos 4:23, Markus 1:39, Lukas 4:44

✡ 9:36 Sensus 27:17, 1 Dhèu Aae sèra 22:17, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 18:16, Yeskial 34:5, Sakaria 10:2, Markus 6:34

✡ 9:37 Lukas 10:2

* 10:4 Partei Selot ne, tenge jꞌara ho neo mardeka nèti paredha Roma. Ra pangare partei ne ‘Patriot’ kahèi.

✡ 10:10 1 Korintus 9:14, 1 Timotius 5:18

✡ 10:14 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 13:51

✡ 10:15 Lukas 10:4-12, Mateos 11:24, Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:24-28

✡ 10:16 Lukas 10:3

✡ 10:20 Markus 13:9-11, Lukas 12:11-12, 21:12-15

✡ 10:21 Markus 13:12, Lukas 21:16

✡ 10:22 Mateos 24:9, 13, Markus 13:13, Lukas 21:17

✡ 10:24 Lukas 6:40, Yohanis 13:16, 15:20

✡ 10:25 Mateos 9:34, 12:24, Markus 3:22, Lukas 11:15

✡ 10:26 Markus 4:22, Lukas 8:17

✡ 10:33 2 Timotius 2:12

✡ 10:36 Mika 7:6

✡ 10:38 Mateos 16:24, Markus 8:34, Lukas 9:23

✡ 10:39 Mateos 16:25, Markus 8:35, Lukas 9:24, 17:33, Yohanis 12:25

✡ 10:40 Markus 9:37, Lukas 9:48, 10:16, Yohanis 13:20

✡ 11:5 Yesaya 35:5-6, 61:1

✡ 11:10 Meliaki 3:1

✡ 11:13 Lukas 16:16

✡ 11:14 Meliaki 4:5, Mateos 17:10-13, Markus 9:11-13

✡ 11:21 Yesaya 23:1-18, Yeskial 26:1—28:26, Yoel 3:4-8, Amos 1:9-10, Sakaria 9:2-4

✡ 11:23 Yesaya 14:13-15, Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:24-28

✡ 11:24 Mateos 10:15, Lukas 10:12

✡ 11:27 Yohanis 3:35, 1:18, 10:15

✡ 11:29 Yermia 6:16

✡ 12:2 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 23:25

✡ 12:3-4 1 Samuel 21:1-6, Atora nèti Ama-ama Agama 24:9

✡ 12:5 Sensus 28:9-10

✡ 12:7 Mateos 9:13, Hosea 6:6

✡ 12:11 Lukas 14:5

✡ 12:21 Yesaya 42:1-4

✡ 12:24 Mateos 9:34, 10:25

* 12:29 Dènge sèmi èèna, Yesus peka na, Nèngu èra risi nèti dhèu aae nidhu, dhu ra paroa na ‘Baalsebul’.

✡ 12:30 Markus 9:40

✡ 12:32 Lukas 12:10

✡ 12:33 Mateos 7:20, Lukas 6:44

✡ 12:34 Mateos 3:7, 23:33, 15:18, Lukas 3:7, 6:45

✡ 12:38 Mateos 16:1, Markus 8:11, Lukas 11:16

✡ 12:39 Mateos 16:4, Markus 8:12

✡ 12:40 Yunus 1:17

✡ 12:41 Yunus 3:5

✡ 12:42 1 Dhèu Aae sèra 10:1-10, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 9:1-12

† 12:47 Abhu sasuri lii Yunani cahagꞌe dhu suri boe ayat 47 ne.

✡ 13:8 Lukas 5:1-3

✡ 13:12 Mateos 25:29, Markus 4:25, Lukas 8:18, 19:26

✡ 13:15 Yesaya 6:9-10

✡ 13:17 Lukas 10:23-24

* 13:33 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “tarigu tèlu σάτα (sata)”. Sata èci, pe dꞌai 12 liter. Tèlu sata, pe dꞌai 36 liter, nuka tarigu ca sak.

✡ 13:35 Lii Sodꞌa Koa-Kio 78:2

✡ 13:57 Yohanis 4:44

✡ 14:4 Lukas 3:19-20, Atora nèti Ama-ama Agama 18:16, 20:21

✡ 15:4 Kalua nèti Masir 20:12, 21:17, Atora nèti Ama-ama Agama 20:9, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:16

✡ 15:9 Yesaya 29:13

✡ 15:14 Lukas 6:39

✡ 15:18 Mateos 12:34

* 15:39 Rai ne, dhèu reꞌa boe ètu mia. Abhu sasuri lii Yunani cahagꞌe dhu leo, dhu suri, peka na, ‘Magdala’. Abhu cahagꞌe hari dhu suri, peka na, ‘Magdalan’.

✡ 16:1 Mateos 12:38, Lukas 11:16

✡ 16:4 Mateos 12:39, Lukas 11:29

✡ 16:6 Lukas 12:1

✡ 16:9 Mateos 14:17-21

✡ 16:10 Mateos 15:34-38

✡ 16:14 Mateos 14:1-2, Markus 6:14-15, Lukas 9:7-8

✡ 16:16 Yohanis 6:68-69

* 16:18 Yesus tao lii pacele ètu neꞌe. Te lii Yunani peka na, Πέτρος (Petros, nuka, ngara dhèu), aa πέτρᾳ (petra, nuka, hadhu).

✡ 16:19 Mateos 18:18, Yohanis 20:23

✡ 16:24 Mateos 10:38, Lukas 14:27

✡ 16:25 Mateos 10:39, Lukas 17:33, Yohanis 12:25

✡ 16:27 Mateos 25:31, Lii Sodꞌa Koa-Kio 62:12, Roma 2:6

✡ 17:5 2 Petrus 1:17-18, Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:2, Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7, Yesaya 42:1, Mateos 3:17, 12:18, Markus 1:11, Lukas 3:22, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:15

✡ 17:10 Meliaki 4:5

✡ 17:12 Mateos 11:14

* 17:20 Lamatua Yesus pakasame parcaya dhèu dènge lamusi dhu ana iiki-iiki èci. Ètu ayat neꞌe, kapai lamusi dhu panting, te ngaa jenis lamusi panting boe. Alkitab lii Idhonesia ètu neꞌe, peka na, ‘biji sesawi’, te ngaa abhu masala ae dènge tafsiran èèna.

✡ 17:20 Mateos 21:21, Markus 11:23, 1 Korintus 13:2

† 17:21 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi aa dhu uru tèka, suri boe ayat 21 ne.

✡ 17:24 Kalua nèti Masir 30:13, 38:26

‡ 17:27 Tèu mai-tèu mai, dhèu mone Yahudi sèra dhu umur 20 tèu sa dedha, hudꞌi bꞌae bea èci dhu soru-bara jꞌaga mèdha-panyau dènge èmu nèti Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi (baca ètu sasuri Kalua nèti Masir 30:12-16). Tèu Lamatua Yesus mamuri, ra ige bea èèna dènge doididrakma. Didrakma cue, kabꞌua na, èci èèna ka dènge dua dinari. Ca dinari èèna, èci èèna ka dènge gaji ca dhèu tuka dꞌara ca lodꞌo. Ètu ayat neꞌe, Yesus peka mi Petrus, aku Nèngu na, pe nèngu abhu ca doi stater ètu dꞌara hèbꞌa iꞌa èèna. Ca doi stater kabꞌua na, nuka dua didrakma, do, èpa dinari — dꞌai bꞌae bea nèti Yesus dènge Petrus.

✡ 18:1 Lukas 22:24

✡ 18:3 Markus 10:15, Lukas 18:17

* 18:6 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “hadhu gili” dhu ra pake ho mol are-gandum.

✡ 18:8 Mateos 5:30

✡ 18:9 Mateos 5:29

✡ 18:11-13 Lukas 19:10

† 18:11-13 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi aa dhu uru tèka, suri boe kalimat ètu dꞌara kurung ne.

✡ 18:15 Lukas 17:3

✡ 18:16 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 19:15

✡ 18:18 Mateos 16:19, Yohanis 20:23

‡ 18:22 Lii Yunani ètu neꞌe, sasoa na bisa “7 kali 70 hari”. Bisa kahèi, “77 hari”.

✡ 18:22 Lukas 17:3-4

§ 18:24 Alkitab lii Yunani ètu neꞌe suri, peka na, “10.000 τάλαντον (talanton)”. Talanton èci, kabꞌua na, sama dènge gaji dhèu sabꞌa 15-20 tèu. Alkitab lii Idhonesia suri, peka na, ‘talenta’ ètu neꞌe.

* 18:28 Alkitab lii Yunani ètu neꞌe, suri, peka na, “100 δηνάριον (deinarion)”. Kabꞌua nèti deinarion èci, nuka sèmi gaji dhèu sabꞌa ètu dꞌara ca lodꞌo. De ladhe èdhi pasoro dènge 10.000 τάλαντον (talanton) ètu ayat 24, na, kèlu ne dènge boe kabꞌua ngaa-ngaa.

✡ 19:4 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:27, 5:2

✡ 19:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:24

✡ 19:7 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 24:1-4, Mateos 5:31

✡ 19:9 Mateos 5:32, 1 Korintus 7:10-11

✡ 19:18 Kalua nèti Masir 20:13-16, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:17-20

✡ 19:19 Kalua nèti Masir 20:12, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:16, Atora nèti Ama-ama Agama 19:18

✡ 19:28 Mateos 25:31, Lukas 22:30

✡ 19:30 Mateos 20:16, Lukas 13:30

* 20:2 Sasuri Mola-Mèci ètu dꞌara lii Yunani ètu ne, suri, peka na, “ca doi dinari”. Kabꞌua na, gaji ca dhèu tuka dꞌara ca lodꞌo.

✡ 20:8 Atora nèti Ama-ama Agama 19:13, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 24:15

✡ 20:16 Mateos 19:30, Markus 10:31, Lukas 13:30

✡ 20:26 Lukas 22:25-26

✡ 20:27 Mateos 23:11, Markus 9:35, Lukas 22:26

* 21:1 Ra pangare ledhe ne ‘Saitun’, lula ètu nèi, abhu oka ae dhu dènge ajꞌu saitun. Rèngu biasa gili hua saitun sèna ka abhu èi mènyi na. Ledhe Saitun ne, kajꞌèu nèti kota Yerusalem, pe dꞌai ca kilo sa.

† 21:5 Alkitab lii Yunani ètu neꞌe, suri, peka na, “ana bhèni nèti Sion”. Sion ne, ngara leo nèti Yerusalem. De ètu ayat ne, Sakaria pake lii hini ho pajꞌujꞌu ana kabarai kota Yerusalem.

✡ 21:5 Sakaria 9:9

‡ 21:8 Dꞌara sasuri Mateos, ‘dadana sèra’. Te ngaa èdhi teꞌa le nèti Yohanis 12:13, peka na, rèu-rèu palam.

§ 21:9 Dꞌara lii Aram peka, ‘Hosana’. Uru èèna, sasoa na, ‘hia mamuri mi dhèu’. Lodꞌo Lamatua Yesus mamuri era ètu rai-haha ne, lii ne, dhèu pake ho koa-kio Ama Lamatua.

✡ 21:9 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:26

✡ 21:13 Yesaya 56:7, Yermia 7:11

✡ 21:16 Lii Sodꞌa Koa-Kio 8:3

* 21:19 Lii Idhonesia peka na, ‘pohon ara’ nèti Yunani συκῆ (sukei). Te ngaa ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua pajꞌujꞌu ajꞌu dhu dhèu biasa sèle, dènge raꞌa hua na. Ètu Idhonesia re bèka dhimu, dhèu raꞌa boe hua ‘ajꞌu ara’. De ‘ajꞌu ara’ ètu Sasuri Ama Lamatua, sama boe dènge ajꞌu ara èdhi.

✡ 21:21 Mateos 17:20, 1 Korintus 13:2

† 21:29 Alkitab lii Idhonesia TB1 madhutu boe sasuri lii Yunani dhu uru tèka aa dhu beꞌa risi ètu neꞌe.

✡ 21:32 Lukas 3:12, 7:29-30

✡ 21:33 Yesaya 5:1-2

✡ 21:42 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:22-23

‡ 21:44 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri boe ayat 44 neꞌe.

* 22:11 Dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe peka na, dhèu aae ne, sadia mèdha-papake pesta hia dhèu sèra dhu mai nèti mia-mia. Te ngaa dhèu èci neꞌe, noꞌo boe pake mèdha-papake èèna. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, nèngu pahahe dhèu aae dènge ana na.

✡ 22:13 Mateos 8:12, 25:30, Lukas 13:28

✡ 22:23 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 23:8

✡ 22:24 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 25:5

✡ 22:32 Kalua nèti Masir 3:6

✡ 22:37 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:5

✡ 22:39 Atora nèti Ama-ama Agama 19:18

✡ 22:40 Lukas 10:25-28

✡ 22:44 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 23:5 Mateos 6:1, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:8, Sensus 15:38

✡ 23:11 Mateos 20:26-27, Markus 9:35, 10:43-44, Lukas 22:26

✡ 23:12 Lukas 14:11, 18:14

* 23:14 Ayat 14 ne aadꞌo ètu dꞌara sasuri lii Yunani uru-uru sèra.

✡ 23:22 Yesaya 66:1, Mateos 5:34

✡ 23:23 Atora nèti Ama-ama Agama 27:30

✡ 23:27 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 23:3

✡ 24:9 Mateos 10:22

✡ 24:13 Mateos 10:22

✡ 24:15 Daniel 9:27, 11:31, 12:11

✡ 24:18 Lukas 17:31

✡ 24:21 Daniel 12:1, Rai-haha Rupa Hiu 7:14

✡ 24:27 Lukas 17:23-24

✡ 24:28 Lukas 17:37

✡ 24:29 Yesaya 13:10, 34:4, Yeskial 32:7, Yoel 2:10,31, 3:15, Rai-haha Rupa Hiu 6:12-13

✡ 24:30 Daniel 7:13, Sakaria 12:10-14, Rai-haha Rupa Hiu 1:7

✡ 24:37 Lii Lolo dhu Uru Tèka 6:5-8

✡ 24:39 Lii Lolo dhu Uru Tèka 7:6-24

✡ 24:44 Lukas 12:39-40

✡ 25:1 Lukas 12:35

✡ 25:12 Lukas 13:25

* 25:15 Lii Yunani ètu neꞌe, suri peka na, lèmi τάλαντον (talanton). Talanton èci na, nuka sèmi gaji ca dhèu tuka dꞌara 15 tèu. De lèmi talanton èèna, gaji 75 tèu.

✡ 25:29 Mateos 13:12, Markus 4:25, Lukas 8:18

✡ 25:30 Lukas 19:11-27, Mateos 8:12, 22:13, Lukas 13:28

✡ 25:31 Mateos 16:27, 19:28

✡ 25:46 Daniel 12:2

✡ 26:2 Kalua nèti Masir 12:1-27

* 26:7 Boto ne, ra tao nèti hadhu kabꞌua dhu dhèu bisa pae. Alkitab lii Yunani peka na boto ne ra tao nèti hadhu dhu ngara na, ἀλάβαστρος (‘alabastros’). Ladhe kahèi ètu Lukas 7:37-38.

✡ 26:11 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 15:11

✡ 26:15 Sakaria 11:12

† 26:17 Kalela èèna pasanèdꞌe lodꞌo bèi-baki dhèu Yahudi kalua nèti rai Masir. Lodꞌo èèna, rèngu pakèdꞌi dènge lai-lai. Nèti èèna ka, abhu boe tebho dhu nèbhu ho tao reis roti pake ragi. Baca ètu Kalua nèti Masir 12:6,15.

✡ 26:23 Lii Sodꞌa Koa-Kio 41:10

✡ 26:28 Kalua nèti Masir 24:8, Yermia 31:31-34

✡ 26:31 Sakaria 13:7

✡ 26:32 Mateos 28:16

‡ 26:36 Ètu dꞌara lii Ibrani, ‘Getsemani’ sasoa na, ‘gagili dhu gili èi mènyi nèti hua saitun’.

§ 26:53 Alkitab lii Yunani suri, peka na, 12 legion. Ca legion tentara Roma, ele boe dꞌai èna riho (6.000) dhèu.

✡ 26:55 Lukas 19:47, 21:37

✡ 26:61 Yohanis 2:19

✡ 26:64 Daniel 7:13

✡ 26:66 Atora nèti Ama-ama Agama 24:16

✡ 26:67 Yesaya 50:6

* 27:2 Lodꞌo èèna, dhèu Yahudi dhu dènge boe koasa ho pamadhe dhèu. Nèti èèna ka, rèngu rèti Lamatua Yesus asa dhèu paredha Roma.

✡ 27:8 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:18-19

✡ 27:10 Sakaria 11:12-13, Yermia 18:2-4, 19:1-11, 32:6-15

† 27:16 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri, peka na, ‘Yesus Barabas’, aa cahagꞌe hari suri, peka na, ‘Barabas’ di.

✡ 27:24 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 21:6-9

‡ 27:27 Era sordadꞌu se, ra pangare madhutu lii Latin, peka na praetorium. Era ne ètu dꞌara kompleks èmu jabatan. Alkitab lii Yunani peka ra paroa angalai ra ca speira. Ca speira na, nuka èna ngasu (600) sordadꞌu.

§ 27:28 Mateos suri, peka na, kodho madhera Na ‘mea aae’. Markus suri, peka na, ‘mea sanama mangèru’.

✡ 27:34 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:22

✡ 27:35 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:19

* 27:39 Dhèu Yahudi dhu tema kareko kètu, ho tadha na, rèngu pamakae dhèu.

✡ 27:39 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:8, 109:25

✡ 27:40 Mateos 26:61, Yohanis 2:19

✡ 27:43 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:9

✡ 27:46 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:2

✡ 27:48 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:22

✡ 27:51 Kalua nèti Masir 26:31-33

✡ 27:56 Lukas 8:2-3

✡ 27:63 Mateos 16:21, 17:23, 20:19, Markus 8:31, 9:31, 10:33-34, Lukas 9:22, 18:31-33

† 27:66 Dhèu dꞌèlu-mèu sèra, peka na, ra segel dènge jꞌara ra tao loa hèngu caloa ètu hadhu dènge kadidhi roꞌa èèna, pake lak, reo rare hadhu.

✡ 28:16 Mateos 26:32, Markus 14:28

✡ 28:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:8

Markus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Lii Lolo Beꞌa nèti Lamatua Yesus

madhutu sasuri

Markus

1

Yohanis, tuka sarani dhèu, bhoke jꞌara hia Lamatua Yesus

(Mateos 3:1-12, Lukas 3:1-18, Yohanis 1:19-28)

1 Neꞌe ne, Lii Lolo Beꞌa lula-nèti Ana Ama Lamatua.* Ngara na Yesus Kristus, dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu karèi nèti uru ka mai. Lii lolo Na mulai sèmi neꞌe: 2 Lodꞌo Yesus sabꞌa mèka sasabꞌa Na, Ama Lamatua pua uru dhèu èci, ngara na Yohanis, laꞌe tao tèke jꞌara hia Yesus dhu mai bèli-camèdꞌa. Lula uru èèna, Ama Lamatua peka le dènge dhèu nèti lii padhai Na, ngara na Yesaya. Na suri tèke, peka na,

“Nanene! Jaꞌa pua le dhèu èci, ho bhoke jꞌara hia Èu.✡

3 Dhèu èèna laꞌe asa dꞌara mamoo, ho na rodhe, peka na,

‘Miu aaꞌi-aaꞌi mi tao pabeꞌa ku jꞌara, sèna ka sèmi mere mamai Lamatua!

Pamera jꞌara ho soru mamai Na.’ ”✡

4-6 Ra pangare dhèu neꞌe, Yohanis, tuka sarani dhèu. Era pea nèngu ètu dꞌara mamoo. Kodho na tao nèti rèu badha onta, dhara hake na, tao nèti kaꞌuri badha. Ngangaꞌa nèngu kabara dènge dhua nasu oni.✡

Lodꞌo èèna, dhèu ae nèti kota Yerusalem dènge propensi Yudea, mai paraga dènge Yohanis ètu era pea na. Dhèu se mai neo rèdhi Yohanis, aa nanene lii holo-nori na. Na peka, “Hua iia miu ele-hoꞌa nèti tatao karehe, sèna ka Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo miu. Èle èèna miu sarani uuru ku jꞌajꞌi mi tadha, na, miu beꞌa le dènge Lamatua.”

Nèti èèna ka, dhèu seꞌe bhoka sasala rèngu, ka Yohanis sarani si ètu loko Yarden.

7 Ka na peka hari, “Bèli-camèdꞌa dhèu èci mai, dhu kapai risi nèti jaꞌa. Lula jaꞌa ne haha dꞌai seli, neo jꞌajꞌi ana pua-paleha èèna ka, lèke boe sa hèi.† 8 Jaꞌa ne dhodhoka sarani miu dènge èi di, te ngaa Nèngu tao risi eele nèti jaꞌa. Te Na papènu dꞌara miu dènge Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci.”

Yohanis sarani Lamatua Yesus

(Mateos 3:13-17, Lukas 3:21-22)

9 Ca lodꞌo hari, Yesus laꞌe nèti rae Nasaret ètu rai Galilea, ka Na paraga dènge Yohanis. Èle èèna ka Yohanis sarani Ne ètu loko Yarden. 10 Ropa Yesus bhodho nèti dꞌara èi mai, Na ladhe, na, liru bhoke eele, ka Roh Ama Lamatua puru mai sama sèmi koro jꞌaha ciꞌu, puru mai asa Yesus. 11 Kacaꞌa la, ra tadèngi lii Ama Lamatua nèti dedha-liru, peka na,

“Èu ne, Ana pasue Jaꞌa,

Èu pakarejꞌe taruu dꞌara Jaꞌa.”✡

Dhèu aae nidhu dadugu neo pamanahu Yesus

(Mateos 4:1-11, Lukas 4:1-13)

12 Nèbhu boe ka, Roh Ama Lamatua jajuku Yesus asa dꞌara mamoo laꞌe. 13 Na pea dènge badha hui ètu èèna, èpa nguru lodꞌo. Ka dhèu aae nidhu mai dadugu tenge jꞌara sèna ka Yesus madhutu nèngu, te ngaa tao nare boe. Èle èèna ka, ana pajuu nèti Ama Lamatua puru mai lalau-laloꞌo Ne.

Lamatua Yesus laꞌe Galilea ho lole Lii Holo-Nori Ama Lamatua

(Mateos 4:12-22, Lukas 4:14-15, 5:1-11)

14 Lodꞌo dhu kèpe rare Yohanis tuka sarani pamaso asa dꞌara bèdho, nèbhu boe ka Yesus pakèdꞌi laꞌe propensi Galilea. Laꞌe lole Lii Lolo Beꞌa nèti Ama Lamatua ètu nèi. 15 Ka Na peka,

“Mi nanene! Lodꞌo Ama Lamatua dꞌai kèna!

Limuri ne, dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa, na, Ama Lamatua nèdꞌu le paredha karèi nèti uru ka.

Nèti èèna ka, miu hudꞌi tèke eele ka tatao karehe sèra,

ho lèpa madhutu Ama Lamatua.

Hèia parcaya ka Lii Holo-Nori Nèngu kahèi.”✡

Lamatua Yesus hagꞌe nare ana madhutu Na

16 Ca lodꞌo hari, Yesus kako re sebhe dano Galilea, ka nèdhi dhèu dua, ngara ra Simon dènge ari na Anderias. Sasabꞌa rèngu bèli-bèli èèna, jꞌala iꞌa. 17 Ka Yesus paroa nare dua ra, peka na, “We! Mai madhutu Jaꞌa! Miu tema tenge iꞌa, te ngaa Jaꞌa neo ajꞌa miu, sèna ka jꞌajꞌi dhèu tenge samanga.” 18 Ropa ra nanene rare, hèia ra tèke eele jꞌala rèngu, ka lasi dènge madhutu Ne.

19 Èle èèna ka, Yesus kako hari ciki, ka nèdhi ana-ana Sabadeus, aꞌa ngara na Yakobis, aa ari ngara na Yohanis. Dua ra lalau paie pèku ètu dedha koha. 20 Ka Yesus paroa dua ra, peka na, “Mai we! Madhutu Jaꞌa!” Ropa ra tadèngi rare lii Yesus, ka dua ra tèke eele ama ra, dènge dhèu sabꞌa sa ètu dedha koha, lasi dènge ka madhutu Yesus.

Lamatua Yesus lalèta eele nidhu nèti dhèu èci dhu pea ètu kota Kapernaum

(Lukas 4:31-37)

21 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na dhèu èpa sèra lasi dꞌai kota Kapernaum. Lodꞌo èèna, lodꞌo manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi.‡ Ka Yesus laꞌe asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi, ka Na lole Lii Holo-Nori Ama Lamatua ètu èèna. 22 Dhèu ae sèra malaa, nanene lii padhai Na, lula Nèngu neꞌa mèu lii dhu Nèngu lole, risi nèti mese-mese agama Yahudi.✡

23 Lodꞌo èèna, abhu dhèu èci dhu nidhu tao. Dhèu neꞌe laꞌe asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi kahèi. Kacaꞌa laa na pakèce, peka na, 24 “We! Yesus, dhèu Nasaret! Ngaa unu Èu dènge jiꞌi! Èu mai ho paꞌele iie jiꞌi, do? Jiꞌi tadhe Èu. Èu neꞌe ka dhu mai nèti Ama Lamatua. Èu neꞌe Dhèu dhu dènge boe sasala-sasigo.”

25 Ka Yesus jèke ne, “Hutu hèbꞌa èu na! Rai eele nèti dhèu neꞌe!”

26 Kacaꞌa laa nidhu tèku ngiꞌu dhèu neꞌe, sama sèmi dhèu dhu pèdꞌa rèdha. Ka na rai eele nèti dhèu neꞌe, dènge lii pakèce. 27 Hèia dhèu ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi sèra, malaa-maloha. Ka ra padhue èci dènge èci, “Eea! Ngaa ka neꞌe? Neꞌe ne, lii holo-nori dhu hiu, do? Lii padhai lii Mone heka ne, ele madha, nga! Na paredha nidhu se, ka ra kalua kahèi, madhutu dadꞌèi Na.”

28 Hèia dhèu palolo lème era, ètu dꞌara rae-rae propensi Galilea.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle papèdꞌa ina dhèu èmu Petrus, dènge papèdꞌa dhèu-dhèu leo

(Mateos 8:14-17, Lukas 4:38-41)

29 Lodꞌo rèngu lèpa nèti dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi, hèia Yesus dènge ana madhutu Na, lasi asa èmu Simon dènge Anderias. 30 Ina dhèu èmu Simon pèdꞌa maringi-sagoro, ka dhu jꞌunu. Ropa Yesus dènge ana madhutu Na dꞌai dꞌara èmu èèna, dhèu mai peka dènge Ne, “Bhèni heka ne, pèdꞌa.”

31 Nèti èèna ka, Yesus laꞌe ladhe bhèni heka ne. Hèia Na kèpe kacui-aai na, ho pamadhèdi ne. Kacaꞌa laa papèdꞌa maringi-sagoro èèna èle dènge. Hèia bhèni heka ne kèdꞌi laꞌe lalau ngangaꞌa-nganginu hia si.

32 Ropa lodꞌo cèna, dhèu pakako rèti asa Yesus aꞌari rèngu dhu pèdꞌa, dènge dhèu-dhèu dhu nidhu tao, sèna ka Na puri-paꞌèle si. 33 Nèti èèna ka, ca kabarai mai pakaboko pènu tao cèci ètu madha èmu èèna. 34 Èi papèdꞌa ra rupa-rupa, te ngaa Yesus puri-paꞌèle aaꞌi mèu-mèu si. Hèia Na lalèta eele nidhu ae nèti dhèu sèra. Yesus hia boe tebho nidhu seꞌe padhai lii, lula ra tadhe Ne.

Yesus kako palème rae, ho lole Lii Holo-Nori Ama Lamatua

(Lukas 4:42-44)

35 Bèli èèna madꞌae aae era, ako maroga, Yesus kèdꞌi ka laꞌe asa era èci dhu nee-nee, ka Na manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. 36 Ropa Simon si kèdꞌi, rèdhi heka Yesus, ka lasi tenge Ne. 37 Ra paraga dènge Yesus, ka ra peka, “Ama, dhèu canau mai tenge Ama ku.”

38 Te ngaa Yesus dhaa lii rèngu, aku Nèngu na, “Èèna beꞌa kahèi. Te ngaa beꞌa risi lati uru asa rae-rae leo, ho Jaꞌa ajꞌa Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Te èèna sasabꞌa-laꞌa Jaꞌa na.”

39 Èle èèna ka, rèngu kako palème era ètu propensi Galilea, ho lole Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua. Ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi, Na babège-lalèta eele nidhu nèti dhèu sèra.✡

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu èci dhu pèdꞌa kusta

(Mateos 8:1-4, Lukas 5:12-16)

40 Dhèu èci dhu lèke papèdꞌa kusta mai paraga dènge Yesus, ka na patitu kètu urutuu ètu madha Yesus. Na manèngi, aku nèngu na, “Ama, ee! Sue ku jaꞌa laa. Tao paꞌèle ku papèdꞌa jaꞌa ne. Jaꞌa keꞌa, na, Ama bisa paꞌèle papèdꞌa jaꞌa ne, sèna ka dhèu madenge heka dènge jaꞌa.”

41 Nèti lii roma iisi na, ka dꞌara Yesus roe, ka Na jꞌole kacui-aai ho kèpe ne. Hèia Na peka, “Tareꞌa! Jaꞌa bisa! Èu èle kèna!” 42 Kacaꞌa laa, papèdꞌa èèna ele dènge. Ka dhèu èèna pèdꞌa heka. 43 Èle èèna ka, Yesus pua dhèu èèna lèpa dènge pasanèdꞌe ne, peka na, 44 “Mu nanene! Èu èle le, te ngaa baku lole dènge cee-cee! Èu hudꞌi madhutu ku lii paredha Musa uru èèna. De lamu uru ku asa ama agama, ho na parisa ngiꞌu mu. Sèna ka neꞌa èi papèdꞌa èu na ele le, do dhae. Èle èèna ka, heka èu hia mèdha èci sèmi tadha makasi, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa èu èle le tareꞌa-reꞌa.”✡

45 Masi ka Yesus kai baku peka dènge cee-cee, te ngaa ropa laꞌe dꞌai liꞌu, ka na lolo lème dènge dhèu. Èle èèna ka, dhèu ae neo paraga dènge Yesus. Te ngaa, lula lii dhèu èèna, ka Yesus bisa boe padꞌelo iisi Na asa dꞌara kota. Nèti èèna ka, Yesus pea dhoka ètu era mau èci ètu liꞌu kota. Te ngaa dhèu mai paraga dènge Ne nèti mia-mia.

2

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu karuku

(Mateos 9:1-8, Lukas 5:17-26)

1 Èle pèri-pèri lodꞌo, hèia Yesus lèpa hari asa Kapernaum. Ka ra papeka dꞌai mia-mia, peka na, Yesus dꞌai le èmu. 2 Nèti èèna ka, dhèu mai nèti mia-mia. Lula dhèu ae seli, ka ètu dꞌara èmu pènu risi, toke dꞌai hèbꞌa èmu. Èle èèna ka, Yesus lole dènge ra dadꞌèi Ama Lamatua.

3 Ètu talora Na padhai lii era, dhèu èpa jèru dhèu karuku èci neo asa madha Yesus. 4 Te ngaa, lula dhèu ae dꞌai seli, ka rèngu abhu boe sasanga ho rèti dhèu èèna asa madha Yesus. Hèia caꞌe lasi asa kolo èmu, bhoke eele rèu èmu re dedha kètu Yesus. Ropa ra bhoke rare rèu èmu, hèia ra papuru dhèu karuku èena dènge dhèpi na.* 5 Ropa Yesus ladhe nèdhi si, Nèngu neꞌa le dhèu seꞌe parcaya tareꞌa-reꞌa Nèngu. Ka na padhai lii dènge dhèu karuku ne, aku Nèngu na, “Ana, ee! Jaꞌa saku eele le sasala èu!”

6 Ètu èèna kahèi, abhu pèri-pèri mese agama Yahudi. Ropa ra tadèngi rare lii padhai lii Yesus, ka dꞌara ngangee rèngu beꞌa boe. 7 Hèia ra papeka, “Boo! Dhèu neꞌe bani titu kèna, padhai lii sèmi nèi! Dhodhoka Ama Lamatua di, dhu dènge hak ho saku eele sasala dhèu. Te ngaa dhèu neꞌe tao ngiꞌu na èci èèna ka dènge Ama Lamatua. Nèngu pakarehe kolongara Ama Lamatua!”

8 Te ngaa Yesus neꞌa le ngangee rèngu. Hèia Na peka, “Heh! Miu baku pangee sèmi èèna. 9-10 Mia dhu beꞌa risi? Ladhe Jaꞌa peka mi dhèu karuku ne, ‘Sasala èu saku eele le,’ miu meꞌa boe, na, jꞌajꞌi do aadꞌo. Te ngaa ladhe Jaꞌa peka, ‘Kèdꞌi ka! Nedhe dhèpi èu, ho lèpa ka.’ Ladhe na kèdꞌi ho miu ladhe mèdhi kahèi, heka miu meꞌa kèna, Jaꞌa ne Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Aa Jaꞌa dènge koasa kahèi, ho saku eele sasala-sasigo dhèu!”

Èle èèna ka, Yesus padhai lii dènge dhèu karuku èèna, peka na, 11 “Èu nanene, ee! Èu èle le ne! Kèdꞌi ka, nedhe dhèpi èu ho lamu ka.”

12 Ropa tadèngi nare, cagꞌagꞌa laa dhèu ne kèdꞌi titu. Na nedhe dhèpi na, hèia laꞌe ka asa liꞌu. Dhèu-dhèu ètu sèra rèdhi dènge musi madha ra. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra malaa-maloha, ka ra peka, “Ira ii! Èdhi heka tèdhi ka! Ama Lamatua tareꞌa-reꞌa kapai dꞌai seli!”

Yesus paroa nare Lewi ho madhutu Ne

(Mateos 9:9-13, Lukas 5:27-32)

13 Èle èèna ka, Yesus laꞌe hari asa sebhe dano Galilea. Ka dhèu ae titu kèna mai paraga dènge Ne, hèia Na lole dadꞌèi Ama Lamatua mi rèngu.

14 Ètu èèna, abhu dhèu èci ngara na Lewi, ana nèti Alpius. Sasabꞌa na roro doi bea. Lodꞌo Yesus kako re èèna ka ladhe nèdhi Lewi. Ka Na peka dènge ne, “Wee! Mai madhutu Jaꞌa!”

Ropa tadèngi lii Yesus ne, Lewi kèdꞌi dènge ka laꞌe madhutu Ne.

15 Èle èèna ka, Yesus si raꞌa ètu dꞌara èmu Lewi, paꞌèci dènge angalai Lewi dhèu roro doi bea sèra. Abhu kahèi dhèu-dhèu leo madhèdi raꞌa dènge rèngu. Madhutu ngangee dhèu Yahudi, dhèu seꞌe dhèu karehe. Nèti dhèu-dhèu dhu madhèdi raꞌa se abhu dhèu ae kahèi dhu dꞌèi nanene lii padhai lii Yesus.

16 Lodꞌo èèna, abhu pèri-pèri mese agama nèti partei Parisi dhu rèdhi Yesus madhèdi naꞌa-ninu dènge tuka roro doi bea, dènge dhèu karehe sèra. Ka ra karèi ana madhutu Yesus, peka na, “Nga tao ka mese miu madhèdi naꞌa-ninu dènge dhèu roro doi bea dènge dhèu dhu laku-laku boe sèra?”

17 Yesus tadèngi lii karèi rèngu èèna, ka Na dhaa, peka na, “Dhèu pèdꞌa mema parluu dote, te ngaa dhèu dhu pèdꞌa boe, parluu boe dote. Mamai Jaꞌa ne sèna ka lalau dhèu dhu laku-laku boe. Te Jaꞌa mai boe ho uri dhèu dhu rasa ngiꞌu na mola.”

Aꞌajꞌa hiu Lamatua Yesus, leko-leo nèti aꞌajꞌa dhèu Parisi

(Mateos 9:14-17, Lukas 5:33-39)

18 Ca tèka, dhèu nèti partei agama Parisi puasa. Rèngu rèdhi ana madhutu Yohanis tuka sarani, puasa kahèi. Te ngaa rèdhi boe ana madhutu Yesus puasa sèmi rèngu. Hèia dhèu rèngu mai paraga dènge Yesus, ka ra karèi, aku rèngu na, “Ama. Jiꞌi puasa sama sèmi ana madhutu Yohanis kahèi. Te, nga tao ka, ana madhutu Ama puasa boe?”

19 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Mema miu meꞌa le, ladhe abhu pesta kabꞌi, dhèu dhu abhu nèru sèra puasa boe, ka raꞌa toke bècu. Ladhe mone dhu kabꞌi èèna era, dhèu sèra aaꞌi-aaꞌi raꞌa-rinu. 20 Te ladhe dꞌai lodꞌo ho ra kèpe rèti dhèu mone dhu kabꞌi èèna, ka mone aanga-angalai na sèra dꞌara susa, heka ra puasa kèna.

21 Sèmi èèna kahèi, bèla hiu baku kalape mi kodho dhui. Te ladhe base, na, bèla hiu èèna karuku, hèia kodho èèna asa ka mae aae. 22 Sèmi èèna kahèi, miu baku edhe dhua pèdꞌu ètu dꞌara sabha dhui. Te aadꞌo na, sabha èèna mae, aa dhua pèdꞌu na bhori eele asa rai.”† [Nèti èèna ka Yesus peka dènge si, baku pakihu-kee lii holo-nori Nèngu dhu hiu, dènge lii holo-nori dhèu Parisi dhu dhui.]

Ana madhutu Yesus gꞌètu are, lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa

(Mateos 12:1-8, Lukas 6:1-5)

23 Ca tèka, lèke lodꞌo manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi, Yesus si kako re jꞌara ètu dꞌara oka. Ka ana madhutu Na gꞌètu rèti are gandum.✡ 24 Ropa dhèu Parisi ladhe rèdhi, ka ra karèi Yesus, “Tasamia ka, ana madhutu Èu madhutu boe jꞌara-jꞌara agama èdhi? Rèngu se gꞌètu are gandum lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa. Miu baku tao sèmi èèna!”

25-26 Hèia Yesus dhaa, “Samia, ee? Miu sanèdꞌe heka lii lolo Daud. Tèu èèna, Abyatar jꞌajꞌi kètu kapai risi agama Yahudi. Lodꞌo èèna, Daud dènge dhèu madhutu na aaꞌi-aaꞌi ra manganga bia. Ka ra maso asa dꞌara Paleo Ama Lamatua, hèia raꞌa roti dhu ama agama hia le mi Lamatua. Madhutu atora agama èdhi, dhèu dhu bisa raꞌa roti èèna, dhoka ama-ama agama di; dhèu leo bisa boe. Daud dènge ana madhutu na sèra, raꞌe rare roti èèna, te ngaa dhèu èci sa peka boe, na, Daud si sala.”✡

27 Èle èèna ka, Yesus lole hari dènge rèngu, “Miu baku bhèlu! Lamatua hia lodꞌo aꞌoro sasabꞌa hia èdhi dhèu rai-haha. Lamatua pajꞌajꞌi boe èdhi dhèu rai-haha, ho madhutu dhoka atora lodꞌo aꞌoro sasabꞌa di. 28 Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa ne ka dhu peka ho dhèu sabꞌa, do aadꞌo, lèke dènge lodꞌo aꞌoro sasabꞌa.”

3

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa

(Mateos 12:9-14, Lukas 6:6-11)

1 Èle èèna ka, Yesus lèpa hari laꞌe asa èmu manèngi-mangajꞌi. Dꞌai nèi, ka Yesus paraga dènge dhèu èci dhu ai na roe cabèka. 2 Ètu èèna, abhu pèri-pèri dhèu dhu patangi-tenge sasala Yesus. Ra maꞌu Yesus, neo reꞌa Na puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa, do aadꞌo.

3 Hèia Yesus paroa dhèu dhu ai roe cabèka èèna, aku Nèngu na, “Mai ku! Titu ku mi madha Jaꞌa ne.”

4 Ka Na karèi dhèu ae ètu sèra sa, aku Nèngu na, “Madhutu atora agama èdhi, èdhi bisa tao ngaa lodꞌo aꞌoro sasabꞌa? Tao madha jꞌara dhu beꞌa, do karehe? Tao pabeꞌa dhèu, do pamadhe dhèu?” Te ngaa dhèu sèra èci sa bani boe bhoke hèbꞌa.

5 Nèti èèna ka, Yesus dꞌara pèdꞌa, lula rèngu madhutu dhoka adꞌa di, tao boe madha-dhilu mi dhèu ai roe cabèka ne. Yesus nasa, ka Na ladhe lème dhèu sèra. Hèia Na peka mi dhèu ai roe cabèka, aku Nèngu na, “Jꞌole kacui-aai èu mai sa neꞌe!” Ka dhèu èèna soro kacui-aai asa Yesus laꞌe. Kabèdhi laa, èle dènge papèdꞌa na. 6 Ropa dhèu Parisi ladhe rèdhi Yesus paꞌèle kacui-aai dhèu èèna lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa, aaꞌi-aaꞌi ra kalua nèti dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi. Ka lasi padhue dènge dhèu partei politik Herodes, ho tenge jꞌara neo pamadhe Yesus.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle papèdꞌa dhèu ae ètu sebhe dano

7-8 Ca lodꞌo, Yesus dènge ana madhutu Na lasi asa sebhe dano Galilea. Te ngaa, lula dhèu ae sèra reꞌa le ngaa dhu Nèngu tao, ka dhèu aaꞌi-aaꞌi mai nèti rae-rae ho madhutu Ne. Rèngu mai nèti propensi Galilea, propensi Yudea, aa propensi Idumea. Abhu kahèi dhu mai nèti kota Yerusalem, kota Sidon dènge kota Tirus. Abhu kahèi cahagꞌe dhu mai nèti cabèka dhimu loko Yarden. Aaꞌi-aaꞌi sèra neo mai paraga dènge Ne. 9 Taga dhèu dhu mai sèra ae seli, ka Yesus pua ana madhutu Na lasi tenge koha cue hia Nèngu. Na neo padhai lii dènge dhèu ae sèra nèti dedha koha, sèna ka rèngu aaꞌi-aaꞌi ra bisa ladhe rèdhi rèhu Na, aa tadèngi lii padhai lii Na hèi.

10 Ca hari ni, Na puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa ae titu kèna. Nèti èèna ka, dhèu ae mai paseti èci dènge èci, neo gꞌagꞌe Yesus.✡ 11 Ropa dhèu dhu nidhu tao sa ladhe rèdhi Yesus, ka ra bèbha dꞌai rai ètu madha Yesus. Hèia ra taraa, aku rèngu na, “Èu ne mema tareꞌa Ana Ama Lamatua!”

12 Te ngaa Yesus kai rèngu, aku Nèngu na, “Miu baku ale dènge dhèu èci sa hèi, Jaꞌa ne cee!”

Yesus hagꞌe nare dhèu canguru dua jꞌajꞌi ana madhutu Na

(Mateos 10:1-4, Lukas 6:12-16)

13 Èle èèna ka, Yesus kako laꞌe asa kolo ledhe èci. Na paroa pèri-pèri dhèu dhu Nèngu dꞌèi. Ka dhèu se mai madhutu Ne. 14 Èle èèna ka, Na hagꞌe nare dhèu canguru dua. Ka Na peka, “Jaꞌa pili miu ho madhutu taruu Jaꞌa, jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Jaꞌa. Jaꞌa neo pua miu, lami lole Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua mi dhèu aaꞌi-aaꞌi.” 15 Sèmi èèna kahèi Jaꞌa neo hia miu koasa, sèna ka miu bisa babège-lalèta nidhu nèti dꞌara dhèu.”

16-19 Ngara dhèu canguru dua sa, nuka:

Simon (dhu Yesus pangare na, Petrus),

Yakobis,

Yohanis, (Yakobis dènge ari na, Yohanis ne, dua ra ana Sabadeus. Yesus pangare rèngu dua ra, ngara na ‘Boanerges’, dhu sasoa na ‘sama sèmi dꞌoro’.)*

Anderias,

Pelipus,

Bertolomeos,

Mateos,

Tomas,

Yakobis (ana Alpius),

Tadius,

Simon (dhu madhutu partei politik Selot),†

dènge Yudas Iskariot (dhu èèna na pahie eele Yesus).

Mese agama sèra peka Yesus abhu koasa nèti dhèu aae nidhu

(Mateos 12:22-32, Lukas 11:14-23, 12:10)

20 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na sèra puru hari nèti kolo ledhe deo na. Ka lasi asa dꞌara èmu èci. Dhèu ae titu kèna mai oke rare Ne, ka Na bisa boe naꞌa-ninu. 21 Rèdhi sèmi èèna, hèia ra papeka, aku rèngu na, “Miu ladhe ku Yesus! Neꞌa heka lalau iisi Na.” Ropa aꞌari Na tadèngi lii palolo dhèu, ka ra mai neo rare Ne.

22 Lodꞌo èèna, mese-mese agama nèti Yerusalem mai peka dènge dhèu ètu sèra, aku rèngu na, “Heh! Pasa dhilu miu! Baku madhutu Yesus. Te dhèu aae nidhu, dhu ra paroa ngara na Baalsebul, maso asa dꞌara Yesus, ka hia Ne koasa, ho bata-magèla nidhu nèti dꞌara dhèu.”✡

23 Ropa Yesus tadèngi nare lii padhue rèngu èèna, heia Na paroa nare rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, ka Na peka, “Lèke boe dènge ngangee dhèu! Tasamia ka dhèu aae nidhu bisa babège ngiꞌu mesa na!? 24 Ladhe ètu dꞌara paredha dhèu aae èci, ana kabarai sèra èci patao-palaha dènge èci, paredha dhèu aae èèna taha nèbhu boe. 25 Sèmi èèna kahèi ètu dꞌara èmu, ladhe isi èmu èci patao dènge èci, isi èmu èèna mae-manyèla! 26 Sèmi èèna kahèi dènge nidhu. Ladhe èci pamusu dènge èci, rèngu mae-manyèla kahèi. Sèmi èèna na, heka rèngu laho kao-kao.

27 Ladhe dhèu parapo neo mai parapo èmu dhèu èra èci, na hudꞌi èki-karadhe uuru ku lamatua èmu na, heka bau nèti mèdha-panyau kèna.‡

28 Nèti èèna ka, Jaꞌa peka mema dènge miu: Ama Lamatua sadia saku eele sasala dhèu. Ladhe dhèu padhai lii karehe mi dedha dhèu leo, Ama Lamatua bisa saku eele sasala na era. 29 Te ngaa lii padhai lii karehe mi dedha Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci, Ama Lamatua saku eele boe sasala nèngu, toke dꞌai mia-mia laꞌe!”✡

30 Yesus peka sèmi èèna, lula dhèu sèra peka na, “Dhèu èèna, nidhu tao.”

Dhèu dhu madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi aꞌari Lamatua Yesus

(Mateos 12:46-50, Lukas 8:19-21)

31 Èle èèna ka, ina dènge ari Yesus sèra mai tenge Ne. Dꞌai èmu dhu Yesus madhèdi ètu dꞌara na, rèngu lasi boe asa dꞌara, te ngaa ra titu ètu liꞌu, ka ra hia dhèu lasi paroa Yesus. 32 Lasi, na, Yesus madhèdi padhai lii dènge dhèu ae. Ka dhèu sèra peka dènge Ne, “Ama, ee! Ina Mu dènge aꞌari Mu nuka ètu liꞌu si. Ra neo paraga dènge Ama.”

33 Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Cee ka dhu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi ina dènge aꞌari Jaꞌa?”

34 Hèia Na ladhe palème asa dhèu dhu madhèdi ètu sèra, ka Na peka, “Miu seꞌe se ka dhu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi ina dènge aꞌari Jaꞌa. 35 Te cee ka dhu madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, rèngu sèra ka dhu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi ina dènge aꞌari Jaꞌa.”

4

Lamatua Yesus peka lii pakasame lula-nèti hini dhu lèke ètu dedha rupa-rupa rai

(Mateos 13:1-9, Lukas 8:4-8)

1 Ca lodꞌo, Yesus laꞌe hari asa dano Galilea. Dꞌai nèi dhèu ae mai oke rare Ne. Ka Yesus caꞌe laꞌe madhèdi asa dedha koha cue dhu panahu. Na ajꞌa dhèu sèra dènge lii pakasame. Dhèu dhu titu ètu dedha salae sèra aaꞌi-aaꞌi nanene Yesus ajꞌa Lii Holo-Nori Ama Lamatua. 2 Na ajꞌa si lii holo-nori rupa-rupa pake lii pakasame. Aku Nèngu sèmi neꞌe ka:✡

3 “Nanene paie-iie! Dhèu èci laꞌe cebꞌe hini ètu dꞌara oka na. 4 Ropa na cebꞌe hini sèra, cahagꞌe lèke ètu sebhe jꞌara. Kabèdhi laa, manu-bhui mai ka raꞌa aaꞌi. 5 Cahagꞌe hari lèke ètu era rai dhu pènu dènge hadhu. Hini sèra muri, te ngaa rai isi dhoka ciki ooꞌe di. 6 Ropa lodꞌo rea mai, ana ngangaꞌa sèra kamale eele hèia madhe aaꞌi si, lula amo dꞌai boe dꞌara rai.

7 Hini cahagꞌe lèke ètu dedha rai dhu pènu dènge jꞌuꞌu padhudhu. Ropa jꞌuꞌu sèra muri, hèlu rare ana ngangaꞌa sèra, ka jꞌajꞌi boe hua-hela. 8 Te ngaa hini cahagꞌe lèke ètu dedha rai hèu mèngi. Hini sèra muri dènge sega. Hua ae titu kèna. Cahagꞌe dhu abhu dꞌai tèlu nguru hari, cahagꞌe èna nguru hari, aa cahagꞌe dꞌai cangasu hari.

9 De ladhe cee dènge roꞌa dhilu, na, nanene paie!”

Nga tao ka Lamatua Yesus holo-nori dhèu pake lii pakasame

(Mateos 13:10-17, Lukas 8:9-10)

10 Ca tèka, Yesus mesa Na. Hèia ana madhutu Na dhèu canguru dua dènge pèri-pèri dhèu dhu tadèngi le lii holo-nori Na, mai paraga dènge Ne. Ka ra karèi sasoa nèti lii pakasame èèna. 11 Hèia Yesus dhaa, “Lula miu tareꞌa-reꞌa neo meꞌa Lii Holo-Nori Ama Lamatua, Jaꞌa neo peka dènge miu. Te ngaa mi dhèu leo, Jaꞌa pake lii pakasame. 12 Tatao dhèu leo sèra sama sèmi dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua suri tèke, peka na,

‘Rèngu rèdhi le, te ngaa roꞌo boe reꞌa.

Rèngu tadèngi le, te ngaa roꞌo boe tèke ètu dꞌara.

Ladhe sèmi èèna, hudꞌi rèngu sène. Ra parcaya ia ka Lamatua,

sèna ka Lamatua saku eele ia ka sasala ra.’ ”✡

Lamatua Yesus peka sasoa lii pakasame hini sèra

(Mateos 13:18-23, Lukas 8:11-15)

13 Èle èèna ka, Yesus peka dènge dhèu sèra sasoa lii pakasame hini èèna, aku Nèngu na, “Ladhe miu meꞌa boe sasoa nèti lii upama deo na, carui risi hari miu meꞌa sasoa lii pakasame dhu leo. 14 De sasoa na sèmi neꞌe ka: dhèu dhu cebꞌe hini èèna, nuka dhèu dhu lole Lii Holo-Nori Ama Lamatua. 15 Hini dhu lèke ètu sebhe jꞌara ka manu-bhui mai raꞌa aaꞌi, nuka sèmi dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Te ngaa nèbhu boe, dhèu aae nidhu mai parame rare Lii Holo-Nori nèti dꞌara dhèu èèna. 16 Aa hini dhu lèke ètu dedha hadhu, nuka sèmi dhèu dhu nanene, ka na sèmi nare Lii Holo-Nori èèna dènge dꞌara karejꞌe. 17 Te ngaa Lii Holo-Nori ne, taha nèbhu boe ètu dꞌara dhèu èèna. Ropa nèngu paraga jꞌajꞌèra lula na sèmi nare lii neꞌe, na tèke eele. 18 Aa hini dhu lèke ètu talora jꞌuꞌu dhu padudhu, èci èèna ka dènge Lii Holo-Nori Ama Lamatua dhu dhèu nanene. 19 Te ngaa dhèu èèna bhute dhoka dènge rupa-rupa madha jꞌara rai-haha dhu pakarejꞌe ngiꞌu na. Nèti èèna ka, jꞌara seꞌe seti eele Lii Holo-Nori Ama Lamatua nèti dꞌara nèngu, ka jꞌajꞌi heka ngaa-ngaa. 20 Te ngaa hini dhu lèke ètu dedha rai hèu mèngi, nuka sèmi dhèu dhu pasa dhilu ho nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua dènge karejꞌe-karae. Tatao nèngu madhutu dadꞌèi Ama Lamatua dènge dꞌara kateme. Dhèu neꞌe tao jꞌara-jꞌara dhu pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua, sama sèmi hini dhu nèti hua-hela. Abhu kahèi dꞌai tèlu nguru hari, cahagꞌe dꞌai èna nguru hari, aa abhu kahèi dhu dꞌai cangasu hari.”

Baku paheo mere labhu ho saguru hari dènge soe

(Lukas 8:16-18)

21 Nèti dedha koha, Yesus tuhu hari lii padhai Na. Na peka hari lii upama èci, aku Nèngu na, “Tasamia, ee! Miu mèdhi le, do dhae? Dhèu suru rare labhu, ka saguru eele hari dènge soe! Ka ra tèke asa roꞌa koi laꞌe! Aadꞌo, sina ma? Te ladhe sèmi èèna, tèdhi boe saraa nèngu. Dhèu hudꞌi tao labhu ètu era dhu dedha, sèna ka dhèu rèdhi saraa nèngu.✡ 22 Ngaa dhu dhèu pahuni deo neꞌe, bèli-camèdꞌa dhèu rèdhi aaꞌi. Te ngaa dhu dhèu reꞌa boe lodꞌo deo neꞌe, bèli-camèdꞌa dhèu reꞌa aaꞌi.✡ 23 De ladhe cee dhu dènge roꞌa dhilu, na, nanene paie!

24 Nanene paie-iie! Ladhe miu tenge sasala dhèu, na, dhèu leo tenge sasala miu kahèi. Sèmi èèna kahèi, Ama Lamatua tenge sasala miu. Te ngaa Na tao bia risi hari nèti èèna.✡

25 Ladhe dhèu èci neo tenge tareꞌa-reꞌa dadꞌèi Lamatua, nèngu asa dꞌèlu-mèu. Te ngaa ladhe dhèu pusi-pahae boe dadꞌèi Lamatua, nèngu jꞌajꞌi asa goa.”✡

Lamatua Yesus hia lii pakasame lula-nèti hini dhu muri unu na

26 Èle èèna ka, Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Paredha Ama Lamatua asa tabha kapai, sama sèmi hini dhu dhèu cebꞌe ètu dꞌara oka na. 27 Nèngu cebꞌe nare, ka laꞌe bhèjꞌi. Tao heka ai hèbꞌa mi hini sèra. Te ngaa hini sèra muri, ka asa kapai. 28 Hini se muri unu ra. Mulai ti rèu, hela, toke dꞌai huri. 29 Ropa kasere nare ngangaꞌa dhu ètu dꞌara oka mami, dhèu unu oka heka laꞌe puu-gꞌètu kèna. Sèmi èèna kahèi, paredha Ama Lamatua. Lamatua ka dhu adꞌu-ue aaꞌi-aaꞌi sèra.”✡

Lii pakasame lamusi dhu ana iiki

(Mateos 13:31-32,34, Lukas 13:18-19)

30 Èle èèna ka, Yesus padhai lii hari, “Jaꞌa peka hari lii upama èci sèmi neꞌe ka: miu ladhe sèku, dhèu dhu jꞌajꞌi unu Lamatua sèra. Uru èèna ciki di, nèbhu-nèbhu jꞌajꞌi ae. 31 Èèna sama sèmi lamusi ajꞌu dhu ana iiki-iiki. 32 Ladhe èdhi sèla lamusi èèna, na muri mai, jꞌajꞌi ajꞌu dhu kapai aae. Manu-bhui nèti mia-mia mai tèka tenge mamaho, dènge tao rèdꞌa ètu kolo ajꞌu èèna.”

33 Jꞌara-jꞌara aꞌajꞌa Yesus madhutu rareꞌa dhèu. 34 Ladhe Na ajꞌa dhèu leo, Na pake lii pakasame. Te ngaa ladhe Na ajꞌa ana madhutu Na, Nèngu peka aaꞌi-aaꞌi sasoa lii pakasame sèra.

Lamatua Yesus pamau eele ngèlu aae

(Mateos 8:23-27, Lukas 8:22-25)

35 Dꞌai lodꞌo nihia na, Yesus ajꞌa dhèu nèti dedha koha era. Hèia Na pua ana madhutu Na sèra, peka na, “Mai èdhi pakèdꞌi lati asa cabèka dano.”

36 Ka ra caꞌe koha èci dènge Yesus. Ra pakèdꞌi tèke eele dhèu ae sèra ètu èèna. Te ngaa dhèu cahagꞌe caꞌe koha leo madhutu Yesus si. 37-38 Lodꞌo èèna, Yesus pasaluu kètu Na mi nanèlu, ka bhèjꞌi luu ètu hui koha. Nèbhu boe ka, ngèlu aae mai. Naha kapai, ka èi tao sabhori oe pènu koha Yesus si. Nèti èèna ka, ana madhutu Yesus sèra madhaꞌu bia. Hèia ra parèi Ne, “Ama! Kèdꞌi ku laa! Èdhi oe molo kèna! Te ngaa Ama pusi-pahae boe!”

39 Ropa Yesus tadèngi lii parèi ra, ka Na kèdꞌi, hèia Na kai ngèlu, peka na, “Mau ka!” Ka Na paredha naha, aku Nèngu na, “Mera ka!” Hèia ngèlu mau, aa naha mera dènge ka. 40 Èle èèna ka, Yesus jèke ana madhutu Na, peka na, “Nga tao ka miu madhaꞌu sèmi èèna? Miu parcaya Jaꞌa, do aadꞌo?”

41 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra madhaꞌu dènge malaa, ka èci peka dènge èci, “Te dhèu ngaa ne? Ka bisa ngèlu dènge naha, madhutu lii paredha Nèngu?”

5

Lamatua Yesus babège ele nidhu ae nèti dhèu èci

(Mateos 8:28-34, Lukas 8:26-39)

1 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na sèra dꞌai cabèka dano Galilea. Era èèna, ngara na Garasa. 2-6 Ètu èèna, abhu dhèu mone èci dhu nidhu tao, ka na hujꞌu. Dhèu hujꞌu ne pea ètu era padhane dhèu madhe. Mèu-mèda na kako caꞌe-puru ledhe ètu èèna, dènge pake boe mèdha-papake. Na paꞌoo-parodha maꞌète boe, aa na nare hadhu ho tuku iisi na toke dꞌai nuꞌa. Na èra titu kèna. Nèti èèna ka, dhèu èci sa bisa boe èki ne. Masi ka ra èki dènge rate bèsi èèna ka, bisa boe kahèi. Pèri-pèri hari, dhèu ujꞌu haga-ai na kahèi, pake rate dènge kanau bèsi, te ngaa na pamaꞌète aaꞌi si. Dhèu ne èra bia, nèti èèna ka, èci sa taha boe ne.

Ropa Yesus dènge ana madhutu Na puru nèti dedha koha, dhèu hujꞌu èèna ladhe nèdhi rèngu nèti kajꞌèu. Hèia na kalua nèti era padhane dhèu madhe, ka na mai patitu kètu urutuu ètu madha Yesus. 7-8 Ropa ladhe nèdhi rèhu dhèu neꞌe, hèia Yesus peka, na, “Hee, nidhu bhelu! Kalua pakajꞌèu nèti dhèu neꞌe.”

Èle èèna ka, dhèu èèna pajèka, aku nèngu na, “Weh! Èu neo tao ngaa mi jaꞌa? Jaꞌa keꞌa Èu ne Yesus, Ana nèti Ama Lamatua dhu Koasa Risi Eele. Jaꞌa manèngi Èu baku pajꞌèra jaꞌa!”

9 Hèia Yesus karèi ne, “Ngara èu cee?”

Na dhaa, aku nèngu na, “Ngara jaꞌa Legion, lula jiꞌi ae titu kèna, sama sèmi ca kaboko sordadꞌu!”

10 Èle èèna ka, nidhu sèra peka re dhèu hujꞌu èèna, ho manèngi Yesus, sèna ka baku pua rèngu kalua nèti dꞌara rae ne.

11 Kajꞌèu boe nèti èèna, abhu hahi ca oka dhu dhèu madhenge. Ele boe hahi sèra dua riho ngiꞌu. Dhu tenge ngangaꞌa ètu sebhe ledhe. 12 Ka nidhu sèra manèngi Yesus, aku rèngu na, “Hia jiꞌi maso asa dꞌara hahi sèra.”

13 Tadèngi nare sèmi èèna, hèia Yesus dꞌèi kahèi. Ka nidhu sèra kalua nèti dꞌara dhèu èèna, ka lasi asa dꞌara hahi sèra. Hèia hahi sèra rai pajꞌala, ka lasi asa sebhe tèbhi, ka ra manahu asa dꞌara dano, hèia madhe aaꞌi si.

14 Ropa dhèu jꞌaga hahi sèra ladhe rèdhi madha jꞌara dhu jꞌajꞌi èèna, ra madhaꞌu titu kèna. Ka rai lasi peka palème dènge dhèu ètu dꞌara rae-rae dhu dètu ètu era èèna. Nèbhu boe dhèu canau-kateme mai neo reꞌa. 15 Dhèu sèra mai paraga dènge Yesus, ka ra ladhe laꞌa, na, dhèu dhu nidhu tao èèna, madhèdi ètu èèna kahèi. Dhèu èèna pake le mèdha-papake. Kahadhu na maseꞌa le. Rèdhi sèmi èèna, hèia dhèu sèra madhaꞌu. Lula rèngu reꞌa le, ladhe dhèu cee dhu bisa babège eele nidhu nèti dꞌara dhèu hujꞌu èèna, nèngu tareꞌa-reꞌa dhèu èra risi. 16 Èle èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra lasi peka palème ètu mia-mia, aku rèngu na, “Jiꞌi ngèdhi le dènge madha, dhèu hujꞌu ne èle le. Sèmi èèna kahèi hahi dhu madhe ètu dꞌara dano.” 17 Ka dhèu kabarai èèna mai manèngi ho Yesus tèke eele ka rai rèngu.

18 Ropa Yesus neo caꞌe hari asa dedha koha, ka dhèu dhu èle nèti hujꞌu dhu nidhu tao èèna manèngi Yesus, sèna ka nèngu madhutu Ne kahèi.

19 Te ngaa Yesus kai. Ka Na peka dènge dhèu èèna, aku Nèngu na, “Beꞌa risi èu lèpa ka asa èmu, ho peka dènge aꞌari èu, ngaa dhu Ama Lamatua tao le mi dedha èu. Peka dènge si, mema Ama Lamatua sue èu titu kèna.”

20 Èle èèna, hèia dhèu èèna pakèdꞌi laꞌe palème rae-rae nèti canguru kota, dhu ngara na ‘Dekapolis’. Na lole ngaa dhu Yesus tao le mi dedha nèngu. Dhèu-dhèu dhu tadèngi lii lolo na, malaa aaꞌi mèu-mèu, aku rèngu na, “Mema lèke tareꞌa!”

Lamatua Yesus pamamuri hari ana Yairus. Aa puri-paꞌèle dhèu bhèni èci nèti papèdꞌa bhèni

(Mateos 9:18-26, Lukas 8:40-56)

21 Èle ka, Yesus si pakèdꞌi hari dènge koha asa cabèka dano. Ropa ra puru nèti dedha koha, dhèu ae mai lingu rare Yesus. 22 Dhèu èci mai, ngara na Yairus. Nèngu ne, kètu èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi ètu kota èèna. Ropa nèngu nèdhi Yesus, ka mai patitu kètu urutuu ètu madha Yesus. 23 Ka na pamako, peka na, “Ama, ee! Ana bhèni jaꞌa, heka canguru dua tèu, pèdꞌa oe madhe. Mai lati ku asa èmu jaꞌa, sèna ka puri-paꞌèle ne nèti papèdꞌa na.”*

24 Hèia Yesus laꞌe dènge ka, madhutu Yairus asa èmu na.

Te ngaa ètu dꞌara kakako rèngu, dhèu ae titu kèna, ka ra seti Ne nèti haa, nèti dhimu.

25 Ètu talora dhèu ae sèra, abhu dhèu bhèni èci dhu pèdꞌa dhèu bhèni. Papèdꞌa ne loe boe canguru dua tèu kèna. 26 Mèdha-panyau dènge doi-dhari dhèu bhèni neꞌe, èle aaꞌi mèu-mèu ho bꞌae dote. Te ngaa papèdꞌa na èle boe, asa na hoe. 27-29 Bhèni ne tadèngi ae le dhèu palolo ngaa dhu Yesus tao. Nèti èèna ka, na mai pasuki asa talora dhèu ae sèra, ho na padètu dènge Yesus. Na pangee, na, “Sadꞌi jaꞌa gai lèke sebhe kodho Na di, tatu papèdꞌa jaꞌa èle.”

Ropa na gai lèke sebhe kodho Yesus, kabèdhi laa raa bhèni ne tèja eele dènge. Hèia na rasa, na beꞌa le.

30 Lodꞌo èèna kahèi, Yesus rasa aꞌèra kalua nèti dꞌara ngiꞌu Na. Ka Na kabibꞌa asa kabodho, ho ladhe asa dhèu ae sèra, ka Na karèi, peka na, “Nèti miu se, cee ka dhu gai lèke kodho Jaꞌa?”

31 Ka ana madhutu Na dhaa, aku rèngu na, “Ama, ladhe ku laa. Dhèu ae paseti sèmi neꞌe. Nga tao ka Ama karèi, peka na, ‘Cee ka dhu gai kodho Jaꞌa?’ ”

32 Te ngaa Yesus ladhe pala-lème, neo neꞌa cee ka dhu gai lèke sebhe kodho Na. 33 Ropa Yesus karèi sèmi èèna, hèia bhèni èèna madhaꞌu bia. Èle èèna ka, na mai patitu kètu urutuu ètu madha Yesus, ka na mangaku, “Ama! Jaꞌa ka dhu gai lèke sebhe kodho Ama ku deo na.”

34 Hèia Yesus peka mi bhèni ne, aku Nèngu na, “Lula èu parcaya Jaꞌa dènge dꞌara kateme, nèti èèna ka, èu èle le. Lamu ka èmu, dènge dꞌara karejꞌe-karae.”

35 Ropa Yesus padhai lii era, hèia dhèu èci mai nèti èmu Yairus, aku nèngu na, “Ira ii! Ana mu madhe le. De baku pajꞌèra ia ka Ama Mese. Nèngu laꞌe ia ka sa nèi.”

36 Te ngaa Yesus pusi boe dènge lii padhai lii dhèu neꞌe. Ka Na peka dènge Yairus, “Èu baku madhaꞌu, ee! Parcaya mi Ama Lamatua di.” 37 Hèia Yesus laꞌe dènge ka, tèke eele ana madhutu Na cahagꞌe. Nèti dhoka Petrus, Yakobis dènge Yohanis. 38 Ropa dꞌai èmu Yairus, rèngu rèdhi dhèu jau oobꞌa-jau oobꞌa, aa tadèngi cahagꞌe tangi dꞌara pèdꞌa. 39 Yesus maso asa dꞌara, ka Na karèi si, aku Nèngu na, “Nga tao ka miu maruru dènge tangi sèmi neꞌe? Ana neꞌe madhe boe! Nèngu dhoka bhèjꞌi di.”

40 Dhèu ètu sèra tadèngi Yesus peka sèmi èèna, ka ra mari pakapengo hèbꞌa dènge Ne.

Hèia Na pua dhèu sèra kalua aaꞌi nèti dꞌara kama ana dhu madhe èèna. Ka Na paroa ina-ama ana bhèni ne, dènge ana madhutu Na dhèu tèlu sèra, maso asa dꞌara. 41 Hèia Yesus kèpe kacui-aai ana dhu madhe ne, ka Na padhai lii pake lii rèngu, lii Aram, aku Nèngu na, “Talita kum!” (Sasoa na, “Ana bhèni! Kèdꞌi ka!”)

42-43 Kabèdhi laa, ana dhu madhe èèna mamuri hari. Hèia na kèdꞌi titu, ka na kako. Hèia Yesus peka dènge ina na, aku Nèngu na, “Hia ana neꞌe naꞌa-ninu!”

Dhèu ae ètu sèra dhu rèdhi jꞌara dhu jꞌajꞌi ne, ra malaa titu kèna. Hèia Yesus kai si, peka na, “Mage mi peka dènge dhèu èci sa, Jaꞌa ka dhu pamamuri hari ana ne.”

6

Dhèu Nasaret roꞌo boe sèmi rare Lamatua Yesus

(Mateos 13:53-58, Lukas 4:16-30)

1 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na sèra aaꞌi-aaꞌi ra, lèpa hari asa rae Na, Nasaret. 2 Lodꞌo èèna lèke dènge lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi. Hèia Yesus laꞌe asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi ho Na ajꞌa Lii Holo-Nori Ama Lamatua ètu èèna. Lodꞌo èèna, dhèu ae lasi manèngi-mangajꞌi. Ropa ra tadèngi Yesus ajꞌa Lii Holo-Nori Ama Lamatua, hèia dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra malaa, aku rèngu na, “Dhèu ne mèu samia ne! Na dènge koasa kahèi! Tasamia ka Na sèmi èèna, ee? 3 Nèngu neꞌe dhoka tuka ajꞌu di. Èdhi tadhe ina Na, Maria. Sèmi èèna kahèi ari Na, Yakobis, Yoses, Yudas dènge Simon, dènge ari Na dhèu bhèni sèra. Rèngu dènge èdhi pea ca rae.” Dhèu seꞌe ngee ètu dꞌara rèngu na, rèngu mèu risi nèti Yesus. Nèti èèna ka, ra dꞌèi heka nanene Ne.

4 Ka Yesus peka, “Mema tareꞌa! Dhèu pakabꞌua risi dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua nèti rae leo. Te ngaa ra pakabꞌua boe dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu nèti rae nèngu.”✡

5-6a Dꞌara dhèu sèra adhu sèmi hadhu, ka ra parcaya boe lii padhai lii Yesus. Nèti èèna ka, Na malaa, hèia Na pake boe koasa Na. Ka Na puri-paꞌèle dhoka dhèu pèri di, ètu èèna.

Lamatua Yesus pua ana madhutu Na dhèu canguru dua lasi lole Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua

(Mateos 10:5-15, Lukas 9:1-6)

6b Èle èèna ka, Yesus kako palème asa rae-rae dhu padètu ètu sèra, ho ajꞌa dhèu jꞌara mamuri Ama Lamatua. 7 Na paroa nare ana madhutu Na dhèu canguru dua sèra, ka Na pua rèngu lasi dua-dua ho lole Lii Lolo Beꞌa nèti Ama Lamatua. Na hia si koasa kahèi, ho babège eele nidhu nèti dꞌara dhèu. 8-9 Na peka dènge si, aku Nèngu na, “Miu baku mèti mèdha ae ètu dꞌara kakako miu. Baku mèti ngangaꞌa, doi, dènge tas. Mèti dhoka tatea, salapa ètu haga, dènge kodho ètu ua di. 10 Ladhe cee dhu sèmi rare miu ètu èmu ra, miu pea dhoka ètu èèna di, toke dꞌai pakèdꞌi hari. 11 Te ngaa ladhe miu lami asa era èci, hèia dhèu ètu sèra sèmi rare boe miu, aa ra dꞌèi boe nanene lii padhai lii miu, tèke eele era èèna. Aa peka mi dhèu sèra, na, ‘Miu moꞌo boe nanene, si! De bèli-camèdꞌa sèmi mere pala mi!’ ”*

12 Èle èèna ka, ra lasi lole Lii Lolo Beꞌa. Ra peka, dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi ele hoꞌa nèti sasala-sasigo ra, ka lèpa ho mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. 13 Ka ra babège eele nidhu nèti dꞌara dhèu. Ra pasuti èi lèngi mi kètu dhèu pèdꞌa, aa sabajꞌa ho paꞌèle si nèti papèdꞌa. Ka ra èle dènge.✡

Ra pare pamadhe Yohanis tuka sarani

(Mateos 14:1-12, Lukas 9:7-9)

14 Lodꞌo èèna, dhèu ètu mia-mia tadhe aaꞌi le Yesus. Dhèu aae Herodes tadèngi le lii lolo lula-nèti koasa Yesus kahèi. Dhèu palolo ètu mia-mia, aku rèngu na, “Yohanis tuka sarani èèna, mamuri hari le ètu dꞌara ngiꞌu Yesus! Nèti èèna ka, Na bisa tao tadha malaa sèra.”

15 Te ngaa dhèu cahagꞌe hari peka, aku rèngu na, “Aadꞌo! Neꞌe ne, Elia dhu mamuri hari dꞌara ngiꞌu Yesus.”

Aa dhèu cahagꞌe hari, peka na, “Dhèu neꞌe ne, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu leo hari nèti uru sèra.”✡

16 Ropa dhèu aae Herodes tadèngi nare lii lolo dhèu seꞌe lula-nèti Yesus, ka na dhaa, peka na, “Èèna Yohanis tuka sarani, dhu ca hari ni jaꞌa hia dhèu pare pamadhe le, te ngaa na mamuri hari!”

17-18 Dhèu aae Herodes pua sèmi èèna, lula nèngu lii langu dènge Yohanis. Lii lolo na sèmi neꞌe ka: dhèu aae Herodes leo nare dhèu èmu ari na, Pelipus, ngara na Herodias. Aa te ngaa Pelipus dènge Herodias dhae paꞌia mèka. Nèti èèna ka, Yohanis kai pahari-pahari, peka na, “Ama dhèu aae baku leo dènge dhèu èmu ari mu. Te èèna sisu adꞌa èdhi dhèu Yahudi.” Masi ka sèmi èèna, te ngaa Herodes leo nare bhèni neꞌe kahèi. Hèia na pua dhèu lasi kèpe rare Yohanis, ho pamaso ne asa dꞌara bèdho.✡

19 Lula Yohanis kai pèri hari le, hèia bhèni ne tèka dꞌara dènge ne, ka na neo pamadhe ne. Te ngaa lake nare mèka, te Herodes dhu pamaso le Yohanis asa dꞌara bèdho laꞌe. 20 Ka na pua sordadꞌu sèra madhenge paie ne ètu dꞌara bèdho.

Herodes madhaꞌu dènge Yohanis. Na neꞌa tareꞌa, Yohanis ne dhèu dhu Ama Lamatua pua mai. Aa Yohanis ne dhèu dꞌara mola. Herodes dꞌèi nanene lii padhai lii Yohanis kahèi. Te ngaa stèka-stèka, dꞌara na pèdꞌa nanene lii padhai lii Yohanis.

21 Ka ca tèka, Herodias abhu lodꞌo dhu beꞌa, sèna ka na bꞌala dꞌara pèdꞌa na. Lodꞌo èèna, lèke dènge hari jadi Herodes. Ka ra nèru dhèu aae-dhèu kapai mai raꞌa-sisi hari jadꞌi. Dhèu dhu mai sèra, ama-ama dhu paredha, ama-ama sordadꞌu, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa ètu Galilea. 22 Ètu dꞌara talora tatao èèna, ana bhèni Herodias laꞌe roge. Na roge beꞌa risi eele, ka dꞌara Herodes dènge dhèu dhu nèru sèra karejꞌe bia. Nèti èèna ka, Herodes paroa ne mai asa madha, ka na karèi, aku nèngu na, “Èu neo manèngi ngaa? Èu peka ho jaꞌa hia. 23 Èu manèngi era paredha jaꞌa ne bagi dua, hia èu cabèka èèna ka, jaꞌa koꞌo kahèi. Jaꞌa subha dènge ngara Ama Lamatua!”

24 Ka ana bhèni èèna laꞌe karèi ina na, aku nèngu na, “Ina, ee! Madhutu ngangee ina ku, na, jaꞌa manèngi ngaa dhu beꞌa risi nèti ama ku?”

Ka ina na dhaa, aku nèngu na, “Lamu asa madha ama mu ho peka dènge ne, jaꞌa manèngi dhoka kètu Yohanis di.”

25 Ka ana bhèni ne laꞌe asa madha Herodes, ka na peka, aku nèngu na, “Ama! Jaꞌa manèngi kètu Yohanis, tao ètu dꞌara dula èci hia jaꞌa. Deo neꞌe ne, kahèi!”

26 Ropa Herodes tadèngi nare lii manèngi ana bhèni na, ka dꞌara na cagꞌagꞌa. Te ngaa nèngu bisa heka ère hari lii subha nèngu deo na, lula dhèu ètu sèra tadèngi aaꞌi le. 27 Èle èèna ka, Herodes paredha komedhaa sordadꞌu lasi poro rare kètu Yohanis nèti dꞌara bèdho. 28 Ropa ra poro rare, ra tao asa dꞌara dula èci, ka rèti laꞌa asa ana bhèni èèna. Na sèmi nare, hèia nèti asa ina na laꞌe. 29 Ropa ana madhutu Yohanis sèra tadèngi ra poro rèti le kètu Yohanis, rèngu mai nedhe rèti ngiꞌu nèngu lasi padhane.

Dꞌai sange neꞌe ka, lii lolo mamadhe Yohanis.

Lamatua Yesus pangaꞌa lèmi riho dhèu

(Mateos 14:13-21, Lukas 9:10-17, Yohanis 6:1-14)

30 Ca lodꞌo hari, ana madhutu Yesus dhu Na pua lasi asa rae-rae ho ajꞌa dhèu jꞌara mamuri Ama Lamatua sèra, lèpa hari mai, ka ra pakaboko hari dènge Ne. Ra lolo dènge Yesus ngaa dhu rèngu tao dènge ajꞌa mi dhèu. 31 Lodꞌo èèna, dhèu ae mai patangi-tenge Yesus. Lula dhèu ae seli eele, ka Yesus dènge ana madhutu Na abhu boe tebho raꞌa-rinu hèi. Nèti èèna ka, Yesus ale dènge ana madhutu sèra, peka na, “Beꞌa risi èdhi pakèdꞌi nèti era neꞌe lati tenge era èci dhu mau, sèna ka èdhi ae tara ciki.”

32 Ka ra caꞌe koha cue lasi asa era dhu mau, kajꞌèu nèti dꞌara rae.

33 Te ngaa dhèu ae ètu sèra sa, ladhe rèdhi koha rèngu kako re sebhe dano. Hèia ra kalua nèti rae ka kako pamèri madhutu re dedha rai. Nèti èèna ka, rèngu dꞌai uuru Yesus si. 34 Ropa Yesus puru nèti dedha koha, ladhe laa, na, dhèu ae dhu mate Ne. Dhèu seꞌe reꞌa heka tao iisi ra tasamia. Nèti èèna ka, dꞌara Yesus sue si, te rèngu sama sèmi kahibꞌi-kalèbho dhu dènge boe ana madhenga. Èle èèna ka, Na ajꞌa si jꞌara mamuri Ama Lamatua.✡ 35-36 Na ajꞌa nèti loo nètu, toke dꞌai nihia laꞌe. Hèia ana madhutu Na sèra mai padhue dènge Ne, aku rèngu na, “Ama! Hua iia Ama ku pua si lasi hèli ngangaꞌa ètu rae dhu dètu ètu era seꞌe. Te oe mèda kèna, aa ètu era neꞌe ngangaꞌa aadꞌo.”

37 Te ngaa Yesus bꞌala lii rèngu, aku Nèngu na, “Baku tao sèmi èèna! Hudꞌi laa, pe miu pangaꞌa si.”

Hèia ra karèi hari Ne, “Ira, ee! Ladhe èdhi pangaꞌa dhèu ae sèmi neꞌe, èdhi kalua doi ae bia, nga. Sama sèmi gaji tuka ca tèu kateme, nga!† Aa èdhi tare doi sèra, nèti mia hua kèna!”

38 Yesus dhaa, peka na, “Miu lami karèi sèku dhèu sèra, teko cee dhu nèti ngangaꞌa mèra.”

Hèia ra lasi karèi, ka mai peka dènge Ne, “Abhu dhoka roti lèmi bua, dènge iꞌa dua ngiꞌu di.”

39 Hèia Yesus pua dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra ho madhèdi cakaboko-cakaboko ètu dedha jꞌuꞌu. 40 Dhèu seꞌe madhèdi sèmi dhu Yesus pua. Abhu kaboko dhu dhèu cangasu-cangasu, aa abhu kaboko dhu dhèu lèmi nguru-lèmi nguru.

41 Hèia Yesus nare roti lèmi bua dènge iꞌa dua ngiꞌu sèra, ka na ladhe asa dedha. Na manèngi makasi mi Ama Lamatua. Èle èèna ka, nare roti lèmi bua, ka Na kuꞌu pamae caꞌèta-ꞌèta. Hèia Na hia mi ana madhutu Na, ho lasi papala hia dhèu dhu madhèdi sèra. Na pala-bagi iꞌa dua ngiꞌu sèra kahèi. 42 Ka dhèu sèra raꞌa toke bècu. 43 Raꞌa èle, hèia ana madhutu Na sèra lasi pakaboko ngangaꞌa dhu risi eele sèra, pènu canguru dua soe.

44 Dhèu dhu raꞌa sèra, dhèu mone di, lèmi riho dhèu, ige mèka bhèni dènge ana iiki.

Yesus kako ètu dedha èi

(Mateos 14:22-33, Yohanis 6:16-21)

45 Èle ka, Yesus pua ana madhutu sèra pakèdꞌi uuru dènge koha asa rae Betsaida ètu cabèka dano. Te Nèngu dhae laꞌe mèka, ho Na pua dhèu ae sèra lèpa. 46 Ropa dhèu sèra lèpa, Na laꞌe asa ledhe èci ètu èèna, ho Na manèngi-mangajꞌi.

47-50 Lodꞌo mèda le, ka Yesus puru mai. Na ladhe nèdhi ana madhutu Na sèra dènge koha lasi dꞌai talora dano le. Lula ngèlu madha mèdhu ae, ka ra tuku koha dꞌai madhe. Dꞌara oe mèu sa, Yesus heka laꞌe madhutu si kèna. Te ngaa Na kako re dedha èi. Ropa Na kako oe seli koha ra, ana madhutu sèra ladhe rèdhi Ne, ka ra madhaꞌu titu kèna. Hèia èci karèi èci, aku rèngu na, “Irii! Ngaa nèi? Nidhu, do?”

Hèia Yesus lii dènge si, aku Nèngu na, “We! Miu baku madhaꞌu! Te Jaꞌa ne!”

51 Ropa Yesus caꞌe laꞌe asa dedha koha, kabèdhi laa, ngèlu mau dènge. Ana madhutu Na sèra malaa bia. 52 Rèngu heka rèdhi kèna, Yesus pake koasa Na, lodꞌo pangaꞌa lèmi riho dhèu èèna. Te ngaa rèngu reꞌa iia boe koasa Yesus, lula dꞌara rèngu adhu sèmi hadhu.

Dhèu-dhèu pèdꞌa ètu Genesaret lasi rame-rame asa Yesus

(Mateos 14:34-36)

53 Ropa rèngu dꞌai cabèka dano, ra panahu koha ètu dae Genesaret. 54 Ropa ra puru nèti dedha koha, dhèu ae ladhe rèdhi si. Ka ra rodhe lème, aku rèngu na, “Ee! Yesus mai le!” 55-56 Dhèu sèra aaꞌi-aaꞌi ra lasi peka palème rae, nèti èèna ka, dhèu mai nèti mia-mia, jèru rèti aꞌari rèngu dhu pèdꞌa asa Yesus.

Sadꞌi ra tadèngi Yesus ètu era èci, na, rame-rame nedhe rèti dhèu pèdꞌa mai. Ra pajꞌunu si ètu dꞌara tana lapa ètu èèna. Te ra pangee, na, “Sadꞌi dhèu pèdꞌa sèra goi lèke sebhe kodho Yesus di, èle dènge nèti papèdꞌa ra.” Ka dhèu goi lèke kodho Na, hèia èle nèti papèdꞌa ra.

7

Atora dhèu rai-haha baku paꞌele dadꞌèi Ama Lamatua

(Mateos 15:1-9)

1 Ca lodꞌo, dhèu partei agama Parisi canau dènge mese-mese agama mai nèti kota Yerusalem neo paraga dènge Yesus. 2-5 Dhèu Parisi kèpe paꞌèra adꞌa Yahudi. Nuka sèmi, dhèu neo raꞌa-rinu hudꞌi jꞌamo uuru ku kacui-aai madhutu atora adꞌa. Sèmi èèna kahèi, ladhe lèpa nèti dꞌara pasa, hudꞌi diu uuru ku èi. Toke mèdha dapu rèngu sèmi èru-pangala, pega, curu, galaa, cere, hudꞌi rase uuru ku madhutu atora adꞌa, heka bisa pake raꞌa-rinu kèna.

Ladhe dhèu Yahudi cahagꞌe madhutu boe adꞌa rèngu sèmi èèna, dhèu Parisi nasa.

Nèti èèna ka, ra nasa ropa rèdhi ana madhutu Yesus sèra raꞌa-rinu jꞌamo boe kacui-aai madhutu atora adꞌa rèngu. Ka rèngu mai pasala Yesus, peka na, “Nga tao ka ana madhutu èu se raꞌa-rinu jꞌamo uuru boe kacui-aai? Sèra sa, pasala dènge adꞌa nèti bèi-baki èdhi!”

6-7 Te ngaa Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Miu se mema padhai lii leo, tao leo! Nèti uru nèka mai Yesaya suri tèke le, lii padhai lii Ama Lamatua sèmi neꞌe,

‘Abhu dhèu dhu koa-kio kolongara Jaꞌa,

dhoka dènge hèbꞌa di, te ngaa nèti boe dꞌara.

Tatao rèngu sèmi èèna na, lèke boe.

Rèngu pusi-pahae boe dadꞌèi Jaꞌa,

te ngaa rèngu madhutu dhoka atora dhèu rai-haha di.’

Miu èci èèna kahèi.✡ 8-9 Miu tèke eele le paredha Ama Lamatua, ho madhutu atora dhèu rai-haha. Tatao miu ne, dꞌèlu-mèu bia!

10 Karèi nèti uuru èèna, Musa peka le lii paredha Ama Lamatua sèmi neꞌe ka, ‘Pakabꞌua ina-ama miu.’ Aa tabha hari, peka na, ‘Ladhe ana èci padhèda ama na, do ina na, hudꞌi ra huku pamadhe ne.’✡ 11-12 Ama Lamatua ajꞌa sèmi èèna, te ngaa miu ajꞌa leo. Miu peka na, ‘Ladhe dhèu èci pamoa le neo hia ngaa èci mi Ama Lamatua, masi ka ina dènge ama na jꞌèra oe madhe èèna ka, te ngaa pake boe mèdha èèna ho soru-bara si, lula nèngu moa le neo hia mi Lamatua.’ 13 Nèti èèna ka, deo na Jaꞌa peka le, miu pake heka dadꞌèi Ama Lamatua, te ngaa miu gati eele dènge atora miu dhu hiu. Atora ae le dhu miu gati eele sèmi èèna.”

Jꞌara-jꞌara dhu kajꞌalu mai nèti dꞌara dhèu

(Mateos 15:10-20)

14 Hèia Yesus paroa hari dhèu leo ètu sèra, ka Na peka na, “Pasa dhilu ho nanene paie, sèna ka miu meꞌa. 15 Ngaa dhu maso asa dꞌara dꞌèlu, pakajꞌalu boe. Te ngaa dhu kalua mai nèti dꞌara, èèna ka dhu pakajꞌalu dhèu. 16 [Cee dènge roꞌa dhilu, na, nanene.”]*

17 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na tèke eele dhèu sèra, ka lasi asa dꞌara èmu èci. Ka ana madhutu sèra karèi sasoa nèti lii pakasame deo na. 18-19 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Miu meꞌa boe kahèi? Sasoa na sèmi neꞌe ka: ngaa dhu dhèu raꞌa, èèna beꞌa. Te ngaa dhu kalua mai, karehe. Èèna beꞌa boe. Ngaa dhu èdhi taꞌa, maso asa dꞌara dꞌèlu, ho èèna na kalua hari asa liꞌu laꞌe. (Lii Yesus èèna neo peka mi èdhi, ngangaꞌa aaꞌi-aaꞌi, èci sa dhu luri boe).

20 Ngaa dhu mai nèti dꞌara, èèna ka dhu paꞌele iie dhèu, nèti èèna ka, Ama Lamatua dꞌèi boe paꞌèci dènge ne. 21 Te jꞌara bhelu-katubꞌa ae ka dhu kalua nèti dꞌara dhèu! Nuka sèmi: ngangee karehe, tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu boe nèngu, manaꞌu, pamadhe dhèu, 22 gagoo-gagehu, bersina, bhelu-katubꞌa, leko-monya, dhèu dhu taha nare boe dꞌara, dꞌèi boe dhèu risi nèngu, padhai lii pamanahu dhèu, padedha iisi, tatao dhu lèke boe, dènge kètu hadhu.

23 Jꞌara karehe aaꞌi-aaꞌi sèra mai nèti dꞌara dhèu. Sèra ka dhu paꞌele iie dhèu. Ama Lamatua dꞌèi boe dènge dhèu sèmi èèna.”

Yesus soru-bara bhèni èci dhu dhèu Yahudi boe

(Mateos 15:21-28)

24 Èle ka, Yesus tèke eele era èèna, ka laꞌe asa kota èci, ngara na Tirus. Dꞌai nèi, lasi asa dꞌara èmu èci, lula Yesus dꞌèi boe dhèu reꞌa Nèngu ètu èèna. Te ngaa Nèngu bisa boe pahuni ngiꞌu.

25-26 Ètu èèna, abhu dhèu bhèni dintiu èci dhu nèti rai Finisia ètu propensi Siria. Ropa na tadèngi Yesus ètu èèna, na mai manèngi Yesus babège eele nidhu nèti ana bhèni na.

27 Te ngaa Yesus core lii èci, peka na, “Ana-ana hudꞌi raꞌa uuru ku, ho sisa na, ra core hia busa kèna.” [Dènge lii pacele èèna, Yesus hudꞌi soru-bara uuru ku dhèu Yahudi Nèngu, heka dhèu leo kèna.]

28 Te ngaa bhèni èèna bꞌala, aku nèngu na, “Mema tareꞌa Ama. Te ngaa busa mate le ètu roꞌa mei. Nèngu abhu kahèi ngangaꞌa dhu bèbhe nèti dꞌara pega ana iiki sèra.” [Madhutu bhèni èèna, lodꞌo ana raꞌa, na, busa naꞌa kahèi. Masi ka Yesus soru-bara dhèu unu Na, te ngaa Nèngu hudꞌi soru-bara dhèu leo kahèi.]

29 Ropa Yesus tadèngi lii dhaa bhèni ne, hèia Na peka, aku Nèngu na, “Tareꞌa! Lii padhai lii èu èèna, mola-mola na kèna! Lèpa ka! Te nidhu rai le nèti ana èu.”

30 Hèia bhèni ne laꞌe ka. Na dꞌai èmu, ana na dhu bhèjꞌi luu. Nidhu kalua le.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu èci dhu lii aadꞌo aa katele-katipa

31 Èle èèna ka, Yesus si pakèdꞌi nèti kota Tirus, kako lasi madhutu nebhe dhasi re kota Sidon. Nèti era èèna, rèngu lasi taruu dꞌai dano Galilea. Hèia ra lasi asa rai èci dhu dènge canguru kota, dhu ra biasa pangare na, ‘Dekapolis’. 32 Ètu èèna, abhu dhèu èci dhu lii aadꞌo aa katele-katipa. Angalai na lere rèti ne asa Yesus. Ra manèngi sèna ka Yesus tao ai mi kètu na, sèna ka na èle. 33 Hèia Yesus tèke eele dhèu ae sèra, ka laꞌe mesa Na dènge dhèu èèna. Yesus pamaso kacui-aai Na asa roꞌa dhilu dhèu eèna dua-dua. Èle èèna ka, Na tao ilu ètu kacui-aai Na, ka Na gꞌagꞌe heꞌo dhèu neꞌe. 34 Hèia Yesus ladhe asa dedha, Na ère aꞌae madhera, ka Na paredha, aku Nèngu na, “Efata.” (Sasoa na, “Bhoke ka!”)

35 Na peka dhoka sèmi èèna di, kabèdhi laa, dhilu dhèu èèna tadèngi dènge. Sèmi èèna kahèi, heꞌo dhu sakaa èèna, mako ka na padhai lii dènge.

36 Èle èèna ka, dua ra lasi asa era dhèu ae sèra. Ka Yesus kai si, aku Nèngu na, “Nanene, ee! Baku lolo dènge dhèu, peka na, Jaꞌa ka dhu paꞌèle dhèu neꞌe ne.” Masi ka Na kai si, te ngaa dhèu seꞌe lasi lolo palème dꞌai mia-mia. 37 Dhèu-dhèu dhu tadèngi lii lolo èèna, malaa bia. Ra papeka isi-aanga ra, aku rèngu na, “Dhèu neꞌe, dhèu di, nga! Nèngu tao pabeꞌa aaꞌi mèu-mèu. Dhèu katele bisa tadèngi, aa dhèu lii aadꞌo bisa padhai lii.”

8

Lamatua Yesus pangaꞌa èpa riho dhèu

(Mateos 15:32-39)

1-3 Ca lodꞌo hari, dhèu ae mai kamue rare Yesus neo nanene lii holo-nori Na. Dhèu sèra tèlu lodꞌo kèna ètu era èèna dènge Yesus. Nèti èèna ka, gee ra èle aaꞌi le. Hèia Yesus paroa ana madhutu Na, ka Na peka, “Jaꞌa rasa kasia dènge dhèu ae seꞌe. Cahagꞌe mai nèti rae kajꞌèu, ètu era neꞌe dꞌai tèlu lodꞌo kèna, ka ngangaꞌa rèngu aadꞌo heka ciki sa. Baku hia ra lèpa dènge kabake manganga. Mage dhoka ra madꞌea ho bèbha ètu jꞌara.”

4 Ka ana madhutu Yesus sèra dhaa, peka na, “Ama. Era ne kajꞌèu nèti rae. Èdhi pangaꞌa tare boe dhèu ae sèmi neꞌe!”

5 Hèia Yesus karèi si, peka na, “Roti miu pèri bua era?”

Ka ra dhaa peka na, “Ama. Roti jiꞌi ate dhoka pidhu bua di.”

6 Ropa nanene nare, hèia Na pua dhèu ae sèra madhèdi ètu rai. Ka nare roti pidhu bua sèra, hèia Na sabajꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua. Sabajꞌa nare, hèia Na pamae roti pidhu bua sèra. Ka Na hia ana madhutu Na papala mi dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra. 7 Rèngu dènge iꞌa pèri ngiꞌu kahèi. Ka Yesus sabajꞌa hari manèngi makasi. Èle èèna ka, Na hia ana madhutu Na papala hari mi dhèu ae sèra. 8-9 Dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra ele boe dꞌai èpa riho sa. Ra raꞌa toke bècu. Raꞌa rare, hèia ana madhutu Yesus pakaboko ngangaꞌa sisa, ka ra ige pidhu soe hahake. Èle èèna ka, Yesus pua dhèu se lèpa. 10 Ropa dhèu se lèpa, Yesus dènge ana madhutu Na caꞌe koha pakèdꞌi asa rae èci, ngara na Dalmanuta.

Dhèu Parisi neo pamanahu Yesus, ka ra manèngi tadha

(Mateos 16:1-4)

11 Lodꞌo Yesus si dꞌai Dalmanuta, dhèu partei Parisi pèri-pèri mai paraga dènge Yesus. Ra tenge jꞌara neo pamanahu Ne. Ra manèngi, peka na, “Ama. Padꞌelo tadha malaa, sèna ka jꞌajꞌi tadha, peka na, Èu tareꞌa-reꞌa abhu koasa nèti Ama Lamatua.”✡

12 Hèia Yesus ère aꞌae madhera, ka Na dhaa si, peka na, “Ladhe Jaꞌa madhutu lii padhai lii miu ne, Jaꞌa manyasa! Nga tao ka miu manèngi tadha malaa? Baku sèmi èèna. Jaꞌa bisa tao tadha malaa. Te ngaa Jaꞌa parluu boe padꞌelo mi miu.”✡

13 Hèia Yesus tèke eele dhèu Parisi sèra, laꞌe hari asa dedha koha. Ka Na pakèdꞌi dènge ana madhutu Na sèra asa cabèka dano.

Yesus pasanèdꞌe ho mage-mage dènge tatao dhèu Parisi

(Mateos 16:5-12)

14 Ropa Yesus si dꞌai talora dano, hèia ana madhutu Na sèra heka sanèdꞌe kèna, na, rèngu rèti boe ngangaꞌa leo, dhoka roti cue di. 15 Tadèngi ra ale roti, hèia Yesus peka dènge si, aku Nèngu na, “Miu mage-mage ku! Baku lèke pangaru karehe nèti dhèu aae Herodes dènge dhèu Parisi. Pangaru rèngu, sama sèmi ragi dhu dhèu pakihu tao roti.”✡

16 Ra tadèngi Na padhai lii sèmi èèna, ka ana madhutu sèra malaa. Ka ra papeka isi-aanga si, peka na, “Mone heka nèi, peka ngaa ne? Tao-tao èdhi tèti boe roti, ka Na lii sèmi èèna.”

17 Te ngaa Yesus neꞌa lii padhai rèngu. Ka Na peka, aku Nèngu na, “Nga tao ka miu padhue dhoka roti di! Miu meꞌa mere boe ngaa dhu Jaꞌa peka na, do? Mema kahadhu miu kateme. 18 Miu mèdhi dènge madha le, te ngaa moꞌo boe meꞌa! Èci èèna ka dènge miu mèdhi mèka. Miu tadèngi dènge roꞌa dhilu le, te ngaa moꞌo boe nanene. Èci èèna ka dènge miu tadèngi mèka. Miu bhèlu le, do?✡ 19 Roti lèmi bua dhu Jaꞌa pamae kore ka hia dhèu lèmi riho sèra raꞌa, si? Ca hari ni, miu pakaboko mere roti dhu risi sèra pèri soe?”

Ka ra dhaa, aku rèngu na, “Canguru dua soe, Ama.”

20 Ka na karèi hari, aku Nèngu na, “Miu sanèdꞌe era lodꞌo Jaꞌa pamae kore roti pèri bua sèra, ka hia dhèu èpa riho raꞌa sa, do aadꞌo? Miu pakaboko mere sisa pèri soe hahake?”

Ka ra dhaa, na, “Pidhu, Ama.”

21 Hèia Na peka, na, “Mema tareꞌa! Miu mèdhi dènge madha le. Te ngaa, nga tao ka miu meꞌa mèka koasa Jaꞌa kapua nèti mia?”

Yesus puri-paꞌèle dhèu bèdhu ètu rae Betsaida

22 Ropa Yesus si dꞌai rae Betsaida, dhèu rèti dhèu bèdhu èci mai asa Yesus. Ra manèngi sèna ka Yesus paꞌèle musi madha dhèu bèdhu ne. 23 Ka Yesus kadhèi nare kacui-aai dhèu ne, ka dua ra lasi asa liꞌu rae. Èle èèna ka, Yesus sabhuu ilu mi musi madha dhèu ne, hèia Na gꞌagꞌe. Ka Na karèi, peka na, “Samia? Èu mèdhi le, do dhae?”

24 Ka dhèu èèna padoa kètu, ka na ladhe sa gꞌana-kariu, hèia na dhaa, peka na, “Oo! Jaꞌa kèdhi dhèu kako rango-rango era, nuka sèmi ana aajꞌu dhu kako.”

25 Hèia Yesus caro hari kacui-aai Na ca tèka mi musi madha dhèu neꞌe. Ka na ladhe patae hari, ho neo neꞌa, na, musi madha na beꞌa le, do dhae. Neꞌe ne, heka nèdhi dènge mèu kèna. 26 Ka Yesus pua na lèpa, te ngaa pasanèdꞌe ne, aku Nèngu na, “Èu lamu ka, te ngaa madhutu jꞌara leo. Re ia ka Betsaida.”

Petrus mangaku na, Yesus èèna, Kristus

(Mateos 16:13-20, Lukas 9:18-21)

27 Èle èèna ka, Yesus si kako palème rae-rae ètu Kaisarea Pilipi. Ètu talora jꞌara, Yesus karèi ana madhutu Na, peka na, “Madhutu lii lolo dhèu, na, Jaꞌa ne, cee?”

28 Ka ra dhaa, peka na, “Dhèu cahagꞌe peka, na, Èu ne, Yohanis tuka sarani dhu madhe le, te ngaa mamuri hari. Abhu cahagꞌe peka na, Èu ne, Elia, ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua uru sèra. Aa abhu cahagꞌe hari peka na, Ama ne, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu leo.”✡

29 Ka Yesus karèi hari rèngu, “Madhutu aꞌabhu miu, Jaꞌa ne, cee?”

Petrus dhaa, peka na, “Ama ne, Kristus, dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu nèti uru ka.”✡

30 Hèia Yesus pasanèdꞌe si, aku Nèngu na, “Baku lolo mi cee-cee kahèi, ee!”

Lamatua Yesus peka mema jꞌajꞌèra dènge mamadhe Na

(Mateos 16:21-28, Lukas 9:22-27)

31 Èle èèna ka, Yesus mulai peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Bèli-camèdꞌa Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra ae titu kèna, lula dhèu heka-dhèu heka Yahudi, kètu agama Yahudi, dènge mese agama sèra, aaꞌi-aaꞌi ra sèmi rare boe Jaꞌa. Ho èèna na, ra pamadhe Jaꞌa, te ngaa dꞌai camèdꞌa, na,* Jaꞌa mamuri hari.”

32 Yesus peka boe dènge pahuni, hèia Petrus ère Ne asa karasa na, ka na kai, aku nèngu na, “Ama, baku padhai lii sèmi èèna! Jaꞌa koꞌo boe dhèu tao Ama ku sèmi èèna.”

33 Lii padhai lii Petrus èèna, madhutu boe dadꞌèi Ama Lamatua. Hèia Yesus kabibꞌa, ka ladhe asa ana madhutu dhu leo sèra. Ka Na nasa dènge Petrus, aku Nèngu na, “Weh! Èèna lii dhèu aae nidhu! Èu pakajꞌèu nèti neꞌe! Èu madhutu dhoka dadꞌèi dhèu rai-haha di. Madhutu boe dadꞌèi Ama Lamatua!”

34 Èle èèna ka, Yesus paroa dhèu ae sèra ho mai pakaboko dènge ana madhutu Na. Ka Na ajꞌa si, peka na, “Dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa, hudꞌi taha taruu bèli-bèli. Nèngu hudꞌi tèke eele dadꞌèi na, ho madhutu dadꞌèi Lamatua di. Masi ka dhèu neo pamadhe ne, te ngaa nèngu hudꞌi taha taruu kahèi, nuka sèmi dhèu pasae ajꞌu palolo-palèbha nèngu unu na ho laꞌe asa era ra pamadhe ne.✡ 35 Te dhèu dhu mamuri dhoka lalau ngiꞌu aae na di, bèli-camèdꞌa mamuri nèngu ele iie dꞌara! Te ngaa dhèu dhu sadia madhe lula madhutu Jaꞌa, aa lula na peka-padhai jꞌara mamuri Ama Lamatua, bèli-camèdꞌa nèngu abhu mamuri dhu maꞌète boe dènge Ama Lamatua.✡ 36 Mi nanene, ee! Ladhe èu abhu aaꞌi isi rai-haha ne, te ngaa Ama Lamatua core eele èu, aꞌoto na ngaa? 37 Masi ka èu bau mèti aaꞌi kakaja rai-haha ne, te ngaa bisa boe pasilu dènge samanga èu.

38 Sanèdꞌe paie! Dhèu ètu rai-haha limuri ne, bhelu-katubꞌa rupa-rupa. Rèngu pusi-pahae boe madhutu Ama Lamatua. De cee dhu makae madhutu Jaꞌa, do makae madhutu lii holo-nori Jaꞌa, bèli-camèdꞌa Jaꞌa makae kahèi mangaku nèngu ètu madha Ama Lamatua. Te Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, bèli-camèdꞌa mai hari nèti sorga, palere dènge ana pajuu Ama Lamatua sèra. Jiꞌi puru mai dènge dadedha Ama ku, heka dhèu reꞌa mèu kèna, Jaꞌa ne cee.

9

1 Miu baku bhèlu lii padhai lii Jaꞌa ne. Abhu nèti miu cahagꞌe dhu madhe mèka, pe mèdhi Ama Lamatua nèdꞌu paredha dènge koasa kapai.”

Ètu ledhe Lamatua Yesus leko-leo, aa mèdha-papake Na pudhi kaleꞌe

(Mateos 17:1-13, Lukas 9:28-36)

2 Èle èna lodꞌo, hèia Yesus gale nèti Petrus, Yakobis, Yohanis, lasi asa ledhe èci dhu dhèu pea boe. Ropa dꞌai ledhe èèna, rèngu ladhe, na, Yesus leko-leo. 3 Aa mèdha-papake Na pudhi kaleꞌe. Abhu mèka mèdha dhu pudhi sèmi èèna ètu rai-haha ne. 4 Cagꞌagꞌa laa, rèngu rèdhi Yesus padhai lii dènge Elia dènge Musa.

5-6 Ka Petrus si madhaꞌu bia. Hèia Petrus malaa, ka na padhai lii ore leli. Hèia na peka dènge Yesus, aku nèngu na, “Ama! Èdhi ètu era neꞌe, beꞌa titu kèna! Hua iia risi, jiꞌi tao paleo tèlu bua, cue hia Ama, cue hia Musa, aa cue hari hia Elia.”

7 Nèbhu boe ka, raꞌi-liru puru mai sarimu nare si. Hèia ra tadèngi lii èci nèti raꞌi-liru èèna, peka na, “Mi nanene! Yesus ne, Ana pasue Jaꞌa. Miu nanene paie Ne!”✡

8 Ropa tadèngi lii èèna, Petrus si laladhe palème, te ngaa rèdhi heka dhèu leo ètu èèna. Ate dhoka Yesus mesa Na.

9 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na sèra puru nèti ledhe èèna. Ka Yesus kai si, peka na, “Ngaa dhu miu mèdhi deo na, baku lolo dènge dhèu èci sa. Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, hudꞌi madhe uuru ku. Ho lodꞌo dꞌai Jaꞌa mamuri hari, na, miu heka lolo dènge dhèu leo kèna.”

10 Rèngu tèke paꞌèra lii moa èèna ètu dꞌara ra. Ra ale boe dènge dhèu èci sa. Te ngaa tèlu ra pakarèi isi-aanga, “Na padhai lii ngaa ne, peka na, ‘Nèngu mamuri hari nèti mamadhe’? Tasamia, ee?”

11 Hèia ra karèi Ne, peka na, “Mese agama sèra peka na, ‘Elia hudꞌi mai uru ku, heka Kristus mai kèna.’ Te ngaa madhutu Ama, tareꞌa, do aadꞌo?”✡

12 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Mema tareꞌa. Elia hudꞌi mai uuru ku, ho bhoke jꞌara hia Kristus, dhèu dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu karèi nèti uru ka. Te ngaa tasamia? Miu meꞌa mèka ngaa dhu suri rare le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, lula-nèti Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa? Dhu suri rare le, peka na, ladhe lodꞌo Na mai, dhèu pajꞌèra Ne, toke ra pamadhe Ne. 13 Nèti èèna ka, miu pasa paie dhilu miu! Elia mai le. Te ngaa dhèu pajꞌèra ne madhutu dadꞌèi rèngu. Èèna lèke dènge ngaa dhu baki-baki èdhi sèra suri tèke le karèi nèti uuru ka.”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ana èci dhu nidhu tao

(Mateos 17:14-21, Lukas 9:37-43)

14 Ropa Yesus dènge ana madhutu Na, dhèu tèlu sèra, paraga hari dènge ana madhutu leo sèra, ka ladhe rèdhi dhèu ae pakaboko ètu èèna. Dhèu ae sèra mai ho ra neo nanene ana madhutu Yesus dhu leo sèra pabꞌala lii dènge mese agama ètu èèna. 15 Ropa dhèu ae sèra ladhe rèdhi Yesus, ka ra cagꞌagꞌa, te rèngu neo laa, na, Yesus ètu ledhe era. Hèia ra rai mai soru Ne.

16 Hèia Yesus karèi si, peka na, “Miu pabꞌala lii ngaa na?”

17 Dhèu èci nèti talora dhèu ae sèra ara sa madha, ka na dhaa, aku nèngu na, “Ama, mu nanene ku laa! Jaꞌa mai kèti ana mone jaꞌa dhu pèdꞌa, ho Ama ku puri-paꞌèle ne. Nèngu lii aadꞌo, bisa boe padhai lii, lula nidhu tao ne. 18 Ladhe nidhu maso asa dꞌara ngiꞌu na, na hake ngiꞌu ana ne mi rai. Ho hèbꞌa na horo karaka, na naꞌe ngutu na kico-kico sèna. Ho ngiꞌu na patèku sèmi ajꞌu. Jaꞌa manèngi le ana madhutu Ama ku babège eele nidhu èèna. Te ngaa ra bisa boe.”

19 Ropa Na nanene nare, hèia Yesus jèke si, peka na, “Heh! Miu seli-kolane! Jaꞌa ajꞌa miu pahari-pahari, te ngaa miu meꞌa boe ngaa-ngaa. Miu parcaya èra boe mi Jaꞌa! Jaꞌa mate miu nèbhu sange mia hari ku? Mèti ana èèna asa neꞌe mai!” 20 Hèia ra saꞌu rèti ana èèna asa madha Yesus. Te ngaa ropa nidhu ladhe nèdhi Yesus, na kalabhe ana ne mi rai, ka ana ne bèbhe kapodꞌe ètu rai, aa hèbꞌa na horo karaka.

21 Ka Yesus karèi ama na, “Nèngu sèmi neꞌe ne, pèri lodꞌo kèna?”

Ka ama na dhaa, “Karèi nèti ana iiki ka mai. 22 Nidhu èèna nèbhu ae le neo pamadhe ana neꞌe. Na tule ne pèri-pèri hari kèna asa dꞌara ai, aa na pacène le kahèi asa dꞌara èi. De Ama ku sue jaꞌa. Ladhe bisa, na, Ama puri-paꞌèle ku ana jaꞌa la.”

23 Yesus dhaa, peka na, “Nga tao ka èu peka na ‘ladhe bisa’? Jaꞌa bisa tao aaꞌi mèu-mèu, te ngaa hudꞌi èu parcaya uuru ku!”

24 Nèti èèna ka, mone èèna dhaa dènge oe tangi, aku nèngu na, “Ama, mema jaꞌa parcaya, te ngaa paꞌèra hari ku lalèka jaꞌa neꞌe!”

25 Ropa Yesus nèdhi dhèu ae mai lingu, ka Na paredha nidhu èèna, aku nèngu na, “Heh! Nidhu bhelu! Kalua pakajꞌèu ka nèti ana neꞌe! Sèna ka na bisa tadèngi aa na padhai lii kahèi. Èu baku maso ia ka asa dꞌara ana neꞌe!”

26 Ropa nidhu tadèngi lii Yesus, hèia na pakèce. Ka na hake ana ne mi rai, ka na rèbha-rèbha sène, heka nidhu kalua nèti dꞌara ana èèna kèna. Ana èèna kalau heka, nuka sèmi dhu madhe le. Ka dhèu ètu sèra sa peka, aku rèngu na, “Waa! Ana ne madhe le!”

27 Te ngaa Yesus kèpe kacui-aai ana ne, ka Na pakèdꞌi ne. Hèia na kèdꞌi dènge ka.

28 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na, tèke eele era èèna, lasi dhuli èmu cue. Ètu èmu èèna, rèngu mesa ra, ka ra karèi Yesus, peka na, “Ama! Nga tao ka jiꞌi bisa boe babège eele nidhu èèna?”

29 Hèia Yesus peka dènge si, aku Nèngu na, “Mi nanene paie! Nidhu sèra mema bhelu. De ladhe miu manèngi boe aꞌèra nèti Lamatua, na, miu bisa boe babège eele nidhu sèmi èèna.”

Yesus peka mamadhe Nèngu ca tèka hari

(Mateos 17:22-23, Lukas 9:43-45)

30 Èle ka, Yesus dènge ana madhutu Na tèke eele era èèna, lasi taruu asa propensi Galilea. Lodꞌo èèna, Yesus dꞌèi boe dhèu reꞌa Nèngu ètu èèna, 31 lula Na neo ajꞌa ana madhutu Na di. Ka Na lole dènge si, “Nèbhu heka dhèu pahie eele Jaꞌa dènge dhèu leo. Hèia ra pamadhe Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Mema Jaꞌa madhe, te ngaa dꞌai camèdꞌa, Jaꞌa mamuri hari.”*

32 Yesus padhai lii sèmi èèna, te ngaa ana madhutu Na sèra malaa. Rèngu bani heka karèi sasoa lii padhai lii Nèngu.

Ana madhutu Yesus pasisu cee dhu kapai risi

(Mateos 18:1-5, Lukas 9:46-48)

33 Èle èèna ka, Yesus si lasi dꞌai Kapernaum. Ropa ra maso asa dꞌara èmu èci, Yesus karèi si, peka na, “Deo na miu pasisu ngaa ètu talora jꞌara?”

34 Èci sa bani boe dhaa, lula ètu talora jꞌara deo na, rèngu ako pasala dꞌara, nèti ra pasisu, cee ka dhu kapai risi ètu talora rèngu.✡

35 Hèia Yesus madhèdi, ka Na holo si, peka na, “Cee dhu neo jꞌajꞌi dhèu kapai, mamuri nèngu hudꞌi sama sèmi dhèu haha dhu lalau-laloꞌo dhèu.”✡

36 Èle èèna ka, Yesus saꞌu nare ana iiki èci, ka laꞌe asa talora rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. Hèia Na peka, aku Nèngu na, 37 “Dhèu dhu madhutu Jaꞌa, ho na lalau-laloꞌo dhèu sèmi ana iiki ne, èèna sama sèmi nèngu lalau-laloꞌo Jaꞌa kahèi. Aa nèngu lalau-laloꞌo Ama ku kahèi, dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne.”✡

Cee dhu labꞌa boe èdhi, nèngu dhèu èdhi

(Lukas 9:49-50)

38 Èle èèna ka, ana madhutu Yesus dhu ngara na Yohanis, peka na, “Ama! Ca tèka jiꞌi ngèdhi ca dhèu pake kolongara Ama ku, ho na babège eele nidhu. Te ngaa jiꞌi kai ne, lula nèngu dhèu èdhi boe.”

39 Te ngaa Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Baku mi kai ne! Te dhèu dhu pake kolongara Jaꞌa, ho na tao tadha malaa, nèngu paꞌele iie boe kolongara Jaꞌa. 40 Ladhe nèngu palabꞌa boe dènge èdhi, nèngu na dhèu èdhi.✡ 41 De mi sanèdꞌe paie! Ladhe abhu dhèu neꞌa, na, miu madhutu Kristus, ka na soru-bara miu, tatu Ama Lamatua bhèlu boe rui-jꞌajꞌèra nèngu. Masi ka dhèu dhu hia miu èi iia ca galaa èèna ka, Ama Lamatua bhèlu boe tatao nèngu èèna.”✡

Baku karihu dènge sasala!

(Mateos 18:6-9, Lukas 17:1-2)

42 Èle èèna ka, Yesus padhai lii hari dènge ra, peka na, “Mage-mage, ladhe abhu dhèu dhu tao ana iiki èci kako sala jꞌara, toke ana ne parcaya heka Jaꞌa! Beꞌa risi hia dhèu èèna, rare hadhu aae cue,† ho èki mi ladha goro ne, ho pacène ne asa talora dhasi.

43 Ladhe èu tao sala pake kacui-aai èu, na, poro eele ne. Te beꞌa risi èu maso sorga dènge kacui-aai cabèka di. Baku dꞌai ra core èu asa dꞌara ai heo robhe-robhe dènge kacui-aai kateme.✡ 44 [Naraka èèna, mema era jꞌajꞌèra. Ai na madhe boe. Sèmi èèna kahèi, èru-èru kamoke dènge raꞌa taruu ngaa-ngaa dhu hèu ètu èèna.]‡ 45 Ladhe èu tao sala pake haga èu, na, poro eele ne. Te beꞌa risi èu maso sorga dènge haga cabèka di. Baku dꞌai ra core èu asa dꞌara ai heo robhe-robhe dènge haga kateme. 46 [Naraka èèna, mema era jꞌajꞌèra. Ai na madhe boe. Sèmi èèna kahèi, èru-èru kamoke dènge raꞌa taruu ngaa-ngaa dhu hèu ètu èèna.]§ 47 Ladhe èu tao sala pake musi madha èu, na, edꞌo eele ne. Te beꞌa risi èu maso sorga dènge musi madha cabèka di. Baku dꞌai ra core èu asa dꞌara ai heo robhe-robhe dènge musi madha kateme.✡

48 ‘Naraka èèna, mema era jꞌajꞌèra.

Ai na, madhe boe.

Sèmi èèna kahèi, èru-èru kamoke dènge raꞌa taruu ngaa-ngaa dhu hèu ètu èèna.’✡

49 Aꞌajꞌa Jaꞌa ne, mema bia. De ladhe cee dhu madhutu Jaꞌa, nèngu hudꞌi taha taruu, sèmi dhèu dhu neo paga sisi hudꞌi masi uuru ku, sèna ka sisi paga èèna taha nèbhu.

50 Masi mema beꞌa. Èdhi pake ho pasèro ngangaꞌa. Te ngaa ladhe masi sèro heka, guna na ngaa? Dhoka bhori eele di. Miu hudꞌi jꞌajꞌi sèmi masi kahèi, sèna ka mamuri pasue dènge dhèu leo aaꞌi-aaꞌi.

De mi pasisu ia ka, peka na, cee ka dhu kapai, aa cee ka dhu ana iiki.”✡

10

Dhèu Parisi tenge jꞌara ho neo pamanahu Lamatua Yesus lula-nèti paꞌia-paꞌela

(Mateos 19:1-12, Lukas 16:18)

1 Èle èèna ka, Yesus si lasi asa propensi Yudea dènge era-era ètu cabèka dhimu loko Yarden. Ètu mia-mia, dhèu ae mai lingu rare Yesus. Hèia Na ajꞌa si, sèmi biasa.

2 Dhèu Parisi pèri-pèri mai neo pamanahu Ne. Ra karèi Ne sèmi neꞌe ka, “Madhutu aꞌabhu agama èdhi, ladhe mone dhu dènge le dꞌara èmu, bisa paꞌia hari, do aadꞌo?”

3 Yesus dhaa, peka na, “Miu sanèdꞌe, do? Atora dhèu èmu-kamali dhu Musa hia èdhi uru èèna, tasamia?”

4 Ra dhaa, peka na, “Nanori Musa peka, dhèu bisa paꞌia-paꞌela, sadꞌi dhèu mone tao uru ku sasuri paꞌia dènge dhèu èmu na.”✡

5 Hèia Yesus bꞌala si, peka na, “Nanene, ee! Musa suri sèmi èèna, lula miu kètu hadhu. 6 Baku bhèlu lii lolo dhu uru tèka, lodꞌo Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha! Dhu suri tèke, peka na,

‘Ama Lamatua pajꞌajꞌi dhèu rai-haha, mone dènge bhèni.✡

7 Nèti èèna ka, dhèu mone tèke eele ina-ama na,

ho mamuri dꞌara èci dènge dhèu èmu na,

8 sèna ka dua ra jꞌajꞌi mi èci.’✡

9 Ladhe Lamatua paꞌèci le rèngu dua ra, dhèu rai-haha baku pacèri eele si!”

10 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na lasi mesa ra asa dꞌara èmu cue. Ètu èèna, rèngu karèi Ne lii ajꞌa deo sa.

11 Yesus dhaa, peka na, “Dhèu mone cee dhu ia eele dhèu èmu na, ho na madhèdi hari dènge dhèu bhèni leo, nèngu bersina. 12 Èci èèna ka, dènge dhèu bhèni. Ladhe nèngu ia eele dhèu èmu na, ho na leo hari dènge mone leo, nèngu bersina kahèi.”✡

Lamatua Yesus hia lii mèngi-nale mi ana iiki

(Mateos 19:13-15, Lukas 18:15-17)

13 Ca tèka, dhèu rèti ana-ana rèngu asa Yesus. Ra manèngi sèna ka Yesus sabajꞌa hia si, ho hia lii mèngi-nale. Te ngaa ana madhutu Yesus kai dhèu sèra.

14 Yesus ladhe nèdhi sèmi èèna, ka Na nasa dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Hudꞌi laa ana iiki sèra mai asa Jaꞌa. Baku magee si. Te dhèu sèmi sèra ka dhu jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. 15 Miu sanèdꞌe paie! Dhèu cee dhu neo mai asa katanga-madha Lamatua, dꞌara na kateme hudꞌi dꞌèi paraga dènge Ne, èci èèna ka ana iiki dhu dꞌara dꞌèi paraga dènge ina-ama ra. Ladhe sèmi boe èèna, rèngu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.”✡ 16 Èle èèna ka, Yesus liku nare ana iiki se, ka Na tao kacui-aai Na mi dedha kètu ana iiki se èci-èci, ho Na hia si lii mamèngi.

Dhèu kaja tenge jꞌara ho mamuri taruu dènge Ama Lamatua

(Mateos 19:16-30, Lukas 18:18-30)

17 Ropa Yesus si neo pakèdꞌi, dhèu kaja èci rai mai neo paraga dènge Ne. Hèia na pacudꞌu ètu madha Yesus, ka na karèi Ne, aku nèngu na, “Ama mese dhu hua iia! Jaꞌa neo karèi ciki. Jaꞌa tao tasamia, sèna ka jaꞌa keꞌa tareꞌa-reꞌa, na, jaꞌa ne maso sorga ho mamuri taruu paꞌèci dènge Ama Lamatua?”

18 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Nga tao ka èu ne peka na, Jaꞌa ne ‘hua iia’? Dhèu rai-haha ne èci sa dhu hua iia boe. Dhoka Ama Lamatua di dhu hua iia. 19 Èu meꞌa le, lii paredha Ama Lamatua sèra nèti uru ka, dhu peka na:

‘Baku pamadhe dhèu;

Baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu-kamali boe èu;

Baku manaꞌu;

Baku jꞌajꞌi sakasii kapodꞌe-kabèli;

Baku monya ho parame more mèdha-panyau dhèu;

Aa pakabꞌua ina-ama èu.’ ”✡

20 Dhèu èèna dhaa, peka na, “Tareꞌa, Ama Mese! Nèti ana ngèru ka mai, jaꞌa madhutu le lii paredha sèra aaꞌi-aaꞌi si.”

21 Yesus rasa kasia dènge dhèu neꞌe, hèia Na peka, “Tareꞌa! Te ngaa jꞌara èci era. Lèpa ka asa èmu èu, lamu pahia aaꞌi suꞌi-kakaja èu. Kabꞌua na lamu pala-bagi mi dhèu dhu unu boe ngaa-ngaa. Èle èèna, heka mai kèna, ho madhutu Jaꞌa. Pe bèli-camèdꞌa Lamatua pala-bagi hia èu hari kakaja-sasuꞌi dhu leo ètu sorga.”

22 Ropa dhèu ne tadèngi nare lii padhai lii Yesus èèna, dꞌara na laho mae-mae. Laꞌe ka èmu dènge dꞌara dhu pèdꞌa bia, lula nèngu dhèu kaja tareꞌa.

23 Hèia Yesus ladhe laꞌe-mai, aa peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Mi nanene! Dhèu kaja carui titu kèna maso sorga!”

24 Ropa tadèngi rare lii padhai lii Yesus èèna, ana madhutu Na bingu. Ka Yesus tuhu hari lii padhai Na, “Mi nanene paie! Mema carui ladhe dhèu neo jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. Baku ngee èèna mudꞌa! 25 Dhèu kaja maso sorga ho jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua, sama carui dènge badha onta ciꞌu dhu kapai maso asa oka na re roꞌa jꞌajꞌau.”

26 Lii padhai lii Yesus ne asa pamalaa dhèu seꞌe aaꞌi-aaꞌi si. Ka ra pakarèi, peka na, “Ladhe tareꞌa sèmi èèna, cee ka dhu bisa abhu mamuri dènge Ama Lamatua?”

27 Ka Yesus ladhe si èci-èci, hèia Na peka, aku Nèngu na, “Madhutu dhèu rai-haha, na, carui. Te ngaa baku bhèlu, madhutu Ama Lamatua, aaꞌi-aaꞌi bisa jꞌajꞌi.”

28 Èle èèna ka, Petrus padhai lii, peka na, “Ama, jiꞌi tèke eele le ngaa-ngaa dhu jꞌajꞌi unu jiꞌi, ho madhutu Èu. De jiꞌi abhu babꞌala na ngaa?”

29-30 Ka Yesus dhaa, peka na, “Jaꞌa neo peka dènge miu sèmi neꞌe: dhèu dhu madhutu Jaꞌa, aa tèke eele ina-ama na, aꞌari na, ana-èpu na, oka-tedhe na, sasabꞌa-laꞌa na, dènge isi èmu aaꞌi-aaꞌi, ho laꞌe peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua mi dhèu ètu mia-mia, lèpa loo limuri, nèngu abhu hari ngaa-ngaa sèra, dꞌai cangasu hari. Aaꞌi-aaꞌi dhu nèngu tèke eele sèra, èèna na nèngu abhu risi hari. Aa nèngu abhu jꞌajꞌèra kahèi, lula madhutu Jaꞌa. Te ngaa ladhe dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, nèngu mamuri taruu paꞌèci dènge Ama Lamatua. Babꞌala nèngu, sèmi èèna ka. 31 Sanèdꞌe paie! Dhèu dhu padedha iisi, madhutu ngangee Ama Lamatua, limuri mai nèngu jꞌajꞌi dhèu haha dꞌai seli. Te ngaa dhèu dhu ngee, na, nèngu dhèu haha di, madhutu ngangee Ama Lamatua, limuri mai nèngu jꞌajꞌi dhèu kapai.”✡

Neꞌe ka tèlu hari kèna Yesus lole mamadhe Na

(Mateos 20:17-19, Lukas 18:31-34)

32 Lodꞌo èèna, Yesus dènge ana madhutu Na lasi asa kota Yerusalem. Yesus kako uuru. Ana madhutu Na dhèu canguru dua dènge dhèu leo dhu kako paꞌèci madhutu Ne re limuri. Rèngu sanèdꞌe lii padhai dhu Yesus peka dènge rèngu uru èèna, peka na, dhèu neo pamadhe Ne ètu Yerusalem. Nèti èèna ka, rèngu bingu dènge madhaꞌu. Hèia Yesus paroa nare ana madhutu Na sèra mesa ra, ho Na peka hari dènge rèngu dhèu neo tao ngaa mi dedha Nèngu ètu Yerusalem. 33 Yesus peka dènge si, “Mi nanene! Èdhi neo lati asa Yerusalem. Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Ètu nèi, dhèu neo pahie eele Jaꞌa asa kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra. Èle èèna, ra uku-kedꞌi pamadhe Jaꞌa. Ra tule eele Jaꞌa asa dhèu leo dhu tadhe boe Ama Lamatua. 34 Èle èèna ka, ra padhai lii pamakae Jaꞌa. Ra paruꞌe ilu mi Jaꞌa. Aa ra dhedhe pamae iisi Jaꞌa. Èle èèna, heka ra pamadhe Jaꞌa kèna. Mema Jaꞌa madhe tareꞌa. Te ngaa dꞌai camèda, Jaꞌa mamuri hari.”*

Yakobis dènge Yohanis manèngi ho jꞌajꞌi dhèu kapai

(Mateos 20:20-28)

35 Èle èèna ka, ana Sabadeus, nuka Yakobis dènge Yohanis, mai asa Yesus. Ka ra manèngi, peka na, “Ama mese! Jiꞌi neo padhai lii dènge Ama ciki.”

36 Ka Yesus karèi si, “Miu neo ngaa?”

37 Ra dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe, Ama! Bèli-camèdꞌa, ladhe Ama mèdꞌu paredha, jiꞌi manèngi Ama pamadhèdi jiꞌi dua mi, èci re sebhe gꞌana, èci hari re kariu, sèna ka jiꞌi paredha hèi.”

38 Yesus dhaa, peka na, “Miu dua mi se meꞌa boe lii manèngi miu èèna. Èèna na, Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra ae. De tasamia? Miu ngee, na, miu se bisa pasae jꞌajꞌèra dènge Jaꞌa toke madhe, do?”✡

39 Ka ra dhaa, peka na, “Jiꞌi bisa, Ama!”

Ka Yesus bꞌala, peka na, “Mema, èèna na, miu pasae jꞌajꞌèra kahèi, sama sèmi Jaꞌa. 40 Te ngaa cee dhu madhèdi re sebhe gꞌana, do sebhe kariu Jaꞌa, èèna hak Jaꞌa aadꞌo. Te dhu hak ka Ama Lamatua dhu pamaꞌète mema le, na, cee-cee ka dhu madhèdi ètu era sèra.”

41 Ropa ana madhutu dhu leo sèra tadèngi lii manèngi Yakobis dènge Yohanis sèmi èèna, ka ra nasa bia. 42 Hèia Yesus paroa aaꞌi-aaꞌi si, ka Na peka, aku Nèngu na, “Miu meꞌa le, sina ma? Dhèu-dhèu kapai dhu rèdꞌu paredha jꞌeli ana kabarai sèna ka rèngu bisa boe kalau-karèto. Dhèu kapai kabarai dhu tadhe boe Lamatua hia paredha risi eele, ka ana kabarai bisa heka doa kètu. 43 Te ngaa miu baku tao sèmi èèna! Nèti talora miu, cee dhu neo jꞌajꞌi dhèu kapai, nèngu hudꞌi jꞌajꞌi ku ana pua-paleha ho lalau dhèu leo.✡ 44 Cee dhu neo jꞌajꞌi dhèu kapai, nèngu hudꞌi tao ngiꞌu na sama sèmi ènu.✡ 45 Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa mai hia boe dhèu lalau-laloꞌo Jaꞌa. Te ngaa Jaꞌa mai ho lalau-laloꞌo dhèu ae, dènge hia mamuri Jaꞌa ho sui kore dhèu ae nèti koasa sasala-sasigo rèngu.”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu bèdhu èci ètu Jeriko

(Mateos 20:29-34, Lukas 18:35-43)

46 Yesus dènge ana madhutu Na, dènge dhèu ae titu kèna kako lasi kota Jeriko. Ropa rèngu neo kako taruu, dhèu bèdhu èci madhèdi ètu sebhe jꞌara, na kanata ai ho manèngi ngaa-ngaa nèti dhèu dhu kako re èèna. Ngara na Bartimeos, ana nèti Timeos. 47 Ropa na tadèngi dhèu dhu kako mai sèra, Yesus nèti rae Nasaret na kahèi, ka na rodhe, peka na, “Yesus! Ana-èpu Daud, ee! Jiꞌi mate Èu nèbhu ae le! Sue ku jaꞌa laa!”

48 Ropa ra nanene lii rodhe na, hèia dhèu sèra jèke ne, aku rèngu na, “Èu mau-mau ku laa!”

Te ngaa na rodhe asa aae, peka na, “Yesus! Ana-èpu Daud, ee! Sue ku jaꞌa laa!”

49 Hèia Yesus titu taha, ka Na peka, “Mèti ku na mai sa neꞌe!”

Ka ra lasi peka dènge dhèu bèdhu èèna, peka na, “Èu mau-mau ka laa! Te Ama mese paroa èu nèi. De mai lati ka!”

50 Ropa nanene nare, ka Bartimeos pèci eele sigꞌi kalolo na, hèia na kèdꞌi titu laꞌe paraga dènge Yesus.

51 Ka Yesus karèi ne, peka na, “Èu parluu ngaa?”

Dhèu bèdhu ne dhaa, aku nèngu na, “Ama, ee! Jaꞌa manèngi ho jaꞌa bisa kèdhi.”

52 Yesus peka hari dènge ne, “Lula èu parcaya, Jaꞌa bisa tao paie musi madha èu. Neꞌe ne kahèi musi madha èu èle dènge! De lamu ka!”

Ka musi madha Bartimeos èle dènge. Èle ka laꞌe madhutu Yesus.

11

Yesus si maso Yerusalem, ka dhèu ae koa-kio Ne sèmi dhèu kapai èci

(Mateos 21:1-11, Lukas 19:28-40, Yohanis 12:12-19)

1 Ropa ra dètu dènge kota Yerusalem, ka ra dhuli uuru dua rae, ngara na Betfage dènge Betania, ètu sebhe ledhe Saitun.* Ètu èèna, Yesus si mate ciki ooꞌe di. Ka Na pua ana madhutu Na dhèu dua lasi uuru. 2 Na pua si, peka na, “Miu dua mi lami uuru asa dꞌara rae nèi. Ropa miu maso lami, miu mèdhi ana badha keledꞌei ciꞌu, dhu ra èki ètu èèna, dhu dhèu dhae manyaꞌe mèka. Lami ho lècu eele dhari aꞌèki na, ho ère mèti mai asa neꞌe. 3 Te ngaa ladhe dhèu karèi miu, ‘Nga tao ka miu ère mèti ana keledꞌei ne?’ Mi peka dènge si, ‘Lamatua jiꞌi neo pake ne. Ladhe pake nare, na, Na hia hari mai.’ ”

4 Èle èèna ka, ana madhutu Na dhèu dua sèra lasi, ka rèdhi ana keledꞌei ciꞌu dhu èki tèke ètu madha èmu cue ètu sebhe jꞌara. Ra lècu eele dhari èki na, ka ra ère rèti mai. 5 Ka dhèu-dhèu dhu titu ètu èèna, peka na, “We! Nga tao ka miu pakako mèti keledꞌei dhèu?”

6 Ka ra dhaa, peka na, “Lamatua jiꞌi neo pake ne. Ho ladhe Na pake nare, na, jiꞌi ngèti hari mai.” Ka dhèu sèra soro tèke si lasi pakako rèti ana keledꞌei èèna. 7 Hèia ra rèti ana keledꞌei èèna asa Yesus. Ka ra hèle sigꞌi-kalolo rèngu mi dedha keledꞌei, ka Yesus manyaꞌe.

8 Ropa oe maso dꞌara kota, ka dhèu ae rare sigꞌi-kalolo, ka ra hèle mi dedha jꞌara oka-hoo. Dhèu cahagꞌe lasi para rèu palam† ètu sebhe jꞌara, ho ra tao mi talora jꞌara oka-hoo. Tatao sèmi èèna na, sama sèmi tadha èci dhu peka na, rèngu pakabꞌua Yesus. 9 Dhèu cahagꞌe kako uru ètu madha Yesus; aa cahagꞌe kako limuri. Ka ra paꞌoo, peka na,

“Hosana! Mai ti koa-kio kolongara Ama Lamatua!‡

Lamatua hia berkat mi dhèu dhu mai pake kolongara Na,

lula Ama Lamatua hia Ne mai!✡

10  Hosana! Mai ti koa-kio kolongara Ama Lamatua!

Lula Lamatua neo pakèdꞌi hari paredha dhèu aae Daud!

Hosana! Mai ti koa-kio kolongara Ama Lamatua!

Lula Lamatua madhèdi nèdꞌu paredha ètu era dedha risi eele!”

11 Ropa ra dꞌai dꞌara kota, ka Yesus si maso asa madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ka Yesus ladhe palème era Èmu èèna. Te ngaa, lula lodꞌo nihia ae le, ka ra lèpa hari asa rae Betania.

Lamatua Yesus pua ajꞌu èci ho baku hua

(Mateos 21:18-19)

12 Asa bèli madꞌae aae èèna, ka rèngu kalua nèti Betania lasi asa Yerusalem. Dꞌai talora jꞌara ka Yesus manganga. 13 Ka Na ladhe nèdhi ana aajꞌu èci ètu sebhe jꞌara. Hua ajꞌu na, dhu dhèu raꞌa.§ Yesus laꞌe padètu ho neo neꞌa ajꞌu na, hua do aadꞌo. Na ladhe ajꞌu èèna hua boe cue sa. Te mema dꞌai mèka hèru hua. Rèu heka mare kèna. 14 Ka Yesus peka mi ajꞌu èèna, “Lula èu hia boe Jaꞌa hua, mulai ti deo neꞌe, èu bisa heka hia hua èu asa dhèu leo!”

Ana madhutu Yesus sèra tadèngi Na padhai lii dènge nasa sèmi èèna.

Lamatua Yesus maso asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ka Na paꞌele iie era pahia-pahèli

(Mateos 21:12-17, Lukas 19:45-48, Yohanis 2:13-22)

15 Yesus si kako taruu asa Yerusalem, dꞌai nèi ka Yesus maso asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ètu madha Èmu èèna, dhèu tao pasa ho ra pahia koro jꞌaha dhu biasa dhèu pake tao korban ho ra sabajꞌa. Ropa Yesus nèdhi sèmi èèna, ka Na lalèta si asa liꞌu. Na tule eele mei dhu ra pake ho pasilu doi sèra, aa Na tule paguri eele bagu dhu ra pake pahia manu-bhui sa. 16 Ka Yesus kai si aaꞌi-aaꞌi ra, sèna ka ra rèti ia ka mèdha rèngu re dꞌara madha Èmu èèna. 17 Ka Na ajꞌa si, peka na, “Miu meꞌa le lii dhu dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua suri tèke le, peka na: ‘Jaꞌa tao èmu neꞌe, sèna ka suku aaꞌi-aaꞌi mai sabajꞌa ètu neꞌe.’ Te ngaa miu tao Èmu ne jꞌajꞌi era pakaboko dhèu parapo.”✡

18 Ropa kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra reꞌa rare tatao Yesus sèmi èèna, ka ra nasa dènge Ne. Ka ra tenge jꞌara ho neo pamadhe Ne. Te ngaa ra madhaꞌu, lula dhèu ae dhu dꞌèi lii holo-nori Yesus.

19 Dꞌara lodꞌo cèna sa, Yesus si kalua hari nèti kota Yerusalem lèpa lasi jꞌunu asa rae Betania.

Ladhe miu parcaya dènge dꞌara kateme, Ama Lamatua dhaa lii manèngi miu

(Mateos 21:20-22)

20-21 Bèli madꞌae èèna, Yesus si lasi hari asa Yerusalem. Dꞌai talora jꞌara, ka ra rèdhi ajꞌu dhu Yesus padhai lii medꞌa na. Ka ana madhutu Yesus sèra malaa, lula rèngu rèdhi ajꞌu èèna mango le dꞌai amo. Hèia Petrus sanèdꞌe lii padhai lii Yesus medꞌa na. Ka na peka na, “Ama! Ladhe ku! Ajꞌu dhu Ama dhoo medꞌa na, madhe le!”

22 Yesus dhaa, peka na, “Tareꞌa, we! Sadꞌi miu parcaya Ama Lamatua sèmi èèna, na, jꞌajꞌi kahèi. 23 Ladhe miu parcaya dènge dꞌara kateme, miu bisa pua ledhe hia na pidha asa dꞌara dhasi. Pe Lamatua pidha eele ledhe èèna, sadꞌi miu baku parcaya dènge dꞌara cabèka. Miu parcaya mi Ama Lamatua, hudꞌi dènge dꞌara kateme ku.✡ 24 Baku bhèlu! Sadꞌi miu parcaya dènge dꞌara kateme, ngaa dhu miu manèngi, tatu Ama Lamatua bisa hia miu. 25 Ladhe dhèu èci sabajꞌa, aa te ngaa na tèka dꞌara era dènge dhèu leo, nèngu hudꞌi laꞌe pabeꞌa uuru ku dènge dhèu èèna. Ladhe miu tao sèmi èèna, Ama miu ètu sorga heka saku eele sasala miu kèna. 26 [Ladhe abhu nèti miu dhu tèka dꞌara dènge dhèu, ho moꞌo boe hia abho, na, tatu Ama miu ètu sorga noꞌo boe pabhèlu eele sasala miu kahèi.”]* ✡

Ra pakarèi hak Lamatua Yesus

(Mateos 21:23-27, Lukas 20:1-8)

27 Èle èèna ka, Yesus si lasi taruu. Ropa dꞌai Yerusalem, ka ra maso hari asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ropa maso asa madha Èmu èèna, kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka-dhèu heka Yahudi sèra mai, 28 ka ra karèi Yesus, peka na, “Cee ka dhu pua èu mai tao maruru ètu neꞌe medꞌa na? Cee ka hia èu hak!”

29 Te ngaa Yesus neꞌa, na, rèngu neo tenge jꞌara ho pamanahu Ne. Ka Na bꞌala si, peka na, “Jaꞌa neo karèi miu kahèi. Miu dhaa uuru ku Jaꞌa, heka Jaꞌa dhaa miu kèna. 30 Jaꞌa neo karèi miu sèmi neꞌe: miu aaꞌi-aaꞌi mi tadhe Yohanis, tuka sarani èèna, sina ma? Cee ka dhu pua nèngu laꞌe sarani dhèu? Lamatua do, dhèu rai-haha?”

31 Ra pajiko laꞌe-mai, ka ra padhue, peka na, “Eea! Nara èdhi le! Ladhe èdhi dhaa, peka na, ‘Ama Lamatua ka dhu pua Yohanis,’ na bꞌala hari, peka na, ‘Nga tao ka miu parcaya boe Yohanis!’ 32 Te ngaa èdhi bisa boe peka kahèi, na, ‘Dhèu rai-haha dhu pua ne.’ Te aadꞌo na, dhèu ae tao dènge èdhi. Lula dhèu ae parcaya, Yohanis èèna, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua.”

33 Ka ra dhaa, peka na, “Jiꞌi ngeꞌa boe!”

Ka Yesus dhaa hari si, peka na, “Ladhe sèmi èèna, Jaꞌa koꞌo boe peka kahèi, cee ka dhu pua Jaꞌa.”

12

Lii pakasame lula-nèti dhèu sabꞌa oka anggor

(Mateos 21:33-46, Lukas 20:9-19)

1 Èle ka, Yesus padhai lii hari dènge kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa Yahudi sèra. Ka Na lole pake lii upama èci, peka na, “Dhèu èci laꞌe tao oka ho neo sèla anggor ètu dedha rai na. Ka na tao tedhe reo nare oka èèna, aa tao bak cue ho kanate èi anggor asa dꞌara laꞌe kahèi. Hèia na patitu èmu madhenga oka cue dhu dedha. Èle èèna ka, na hia dhèu leo sebꞌa oka èèna, ho ra pabagi èi anggor. Hèia na pakèdꞌi asa rai leo laꞌe.✡

2 Lodꞌo dꞌai hèru puu-gꞌètu hua anggor, ka lamatua oka pua ana paleha na èci laꞌe asa dhèu sabꞌa oka sèra, ho na manèngi pala na. 3 Ropa dꞌai nèi, ka dhèu sebꞌa sèra kèpe rare, ka game ne. Hèia ra pua ne lèpa dènge ai hua daꞌu-daꞌu.

4 Ka lamatua oka pua hari ana paleha leo èci. Te ngaa dhèu sebꞌa sèra dhedhe panuꞌa kètu na. Ka ra pamakae ne, dènge magèle eele ne. 5 Hèia lamatua oka èèna pua hari ana paleha leo èci laꞌe. Te ngaa dhèu sebꞌa sèra hake pamadhe ne. Ra tao samia èèna ka, lamatua oka pua taruu ana paleha na laꞌe. Te ngaa dhèu sebꞌa sèra game cahagꞌe, aa pamadhe cahagꞌe. 6 Ate eele dhodhoka ana mone mesa dhu pasue nèti lamatua oka. Lula na abhu heka jꞌara dhu leo, ka lamatua oka na pua ana dꞌèlu na laꞌe. Na pajiko, peka na, ‘Sèmi jaꞌa pua ana dꞌèlu jaꞌa laꞌe, na, rèngu sèmi rare dènge beꞌa, aa ra nanene ne.’

7 Hèia na pua ana na laꞌe. Ropa dhèu sebꞌa sèra rèdhi ana na mai, ka ra papeka isi-aanga ra, peka na, ‘We! Mi ladhe ku laa! Mone heka nèi pua ana dꞌèlu na mai! Ladhe ama na madhe, nèngu neꞌe ka dhu sèmi nare aaꞌi-aaꞌi mèdha pusaka ama na. De mai ti pamadhe ne, sèna ka èdhi tare pusaka na!’ 8 Ka aaꞌi-aaꞌi ra kèpe, ka ra pamadhe ne, hèia ra core eele ngiꞌu aae na asa liꞌu tedhe laꞌe. Lii pakasame ne, dꞌai sange neꞌe ka.”

9 Èle èèna ka, Yesus karèi dhèu kapai sèra, peka na, “Madhutu ngangee miu, na, lamatua oka èèna tao dhèu sebꞌa sèra tasa mera mia? Madhutu ngangee Jaꞌa, tatu nèngu mai ho pamadhe aaꞌi dhèu sebꞌa sèra, sèna ka na hia dhèu leo hari sebꞌa oka anggor na.

10 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti baca le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na,

‘Abhu hadhu cue dhu tuka hadhu sèra core eele le,

Te ngaa limuri ne, jꞌajꞌi le hadhu padhèdi.

11 Ama Lamatua mesa Na dhu pili nare, ka Na pamadhèdi hadhu ne.

Nèti èèna ka, èdhi ladhe, na, beꞌa titu kèna!’ ”✡

12 Dhèu kapai sèra reꞌa dènge, na, Yesus padhai lii paraga, pake lii pakasame èèna. Rèngu sèra sama sèmi dhèu sebꞌa oka anggor èèna. Hèia ra tenge jꞌara ho neo kèpe Yesus. Te ngaa ra madhaꞌu dènge dhèu ae dhu dꞌèi lii holo-nori Yesus. Ka ra kako eele Ne.

Dhèu neo sahèdhe Yesus dènge jꞌara bꞌae bea

(Mateos 22:15-22, Lukas 20:20-26)

13 Èle èèna ka, dhèu kapai Yahudi se pua pèri-pèri dhèu Parisi dènge dhèu nèti partei Herodes, lasi pakarèi dènge Yesus, ho ra neo sahèdhe Ne. 14 Ka ra karèi Ne, peka na, “Ama Mese! Jiꞌi ngeꞌa, na, dꞌara Ama ku mola, aa dꞌèi boe kapodꞌe-kabèli. Ama meꞌa dꞌara dhèu. Ama peka dadꞌèi Lamatua dènge mola-mola, lula Ama pili boe rèhu dhèu. De, jiꞌi neo karèi Ama ku ca jꞌara. Madhutu atora agama Yahudi, èdhi bisa bꞌae bea asa dhèu aae kapai dhu paredha Roma,* do aadꞌo?”

15 Te ngaa Yesus neꞌa le, na, rèngu neo sahèdhe Ne, sèna ka Na padhai lii labꞌa paredha Roma. Ka Yesus bꞌala si, peka na, “Nga tao ka miu neo sahèdhe Jaꞌa dènge lii karèi sèmi èèna! Cobꞌa padꞌelo ku mi Jaꞌa doi pudhi cue!”

16 Ka ra jꞌole doi pudhi cue hia Ne. Hèia Yesus nare, ka laladhe. Ka Na karèi si, peka na, “Rèhu dènge ngara cee ètu doi pudhi ne?”

Ka ra dhaa, peka na, “Èèna dhèu aae kapai paredha Roma!”

17 Ka Yesus peka, “Naa, ladhe sèmi èèna, ngaa dhu unu dhèu paredha, hia asa dhèu paredha laꞌe. Te ngaa dhu unu Ama Lamatua, hia asa Ama Lamatua laꞌe.”

Ropa tadèngi rare, lii bꞌala Na, ka ra malaa, lula Yesus peka dhu lèke. Nèti èèna ka, dhèu sèra bisa heka sahèdhe Ne.

Dhèu madhe mamuri hari, aa dhèu paleo èmu ètu sorga, do aadꞌo?

(Mateos 22:23-33, Lukas 20:27-40)

18 Abhu partei agama dhu leo èci, ngara na partei Saduki. Rèngu ajꞌa, peka na, dhèu madhe bisa heka mamuri. Ca tèka, abhu dhèu Saduki pèri-pèri mai neo sahèdhe Yesus.✡ 19 Ka ra padhai lii dènge Yesus, peka na, “Ama Mese! Musa suri tèke le hia èdhi atora, peka na: ladhe dhèu mone èci madhe tèke eele dhèu èmu na, te ngaa rèngu dènge boe kolo, na, ari dhèu mone na bisa leo nare hari bhèni balu èèna, sèna ka abhu kolo ho baku paꞌele kolongara aꞌa na dhu madhe èèna.✡ 20 Mema Musa ajꞌa sèmi èèna. Te ngaa jiꞌi neo karèi Ama sèmi neꞌe: abhu dhèu pidhu dhu paꞌaꞌari. Mone uru leo uuru èmu, te ngaa madhe, abhu mèka kolo. 21 Ka ari na leo nare bhèni balu èèna. Nèbhu boe ka ari na madhe, te ngaa abhu boe kolo kahèi. Ari na ka tèlu, sèmi èèna kahèi; na leo nare bhèni balu èèna, te ngaa abhu mèka kolo, nèngu madhe. 22 Taruu-taruu sèmi èèna ka, dꞌai ana limuri tèka madhe kahèi. Nèbhu boe, hèia bhèni balu èèna madhe.

23 Naa! Jiꞌi neo karèi Ama sèmi neꞌe: dhèu bhèni èèna, leo le dènge mone dhèu pidhu! Dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, ho Lamatua pamamuri hari dhèu madhe, bhèni ne jꞌajꞌi dhèu èmu cee, nèti dhèu pidhu sèra?”

24 Yesus dhaa, peka na, “Lii karèi miu sèra, tadha, na, miu meꞌa iia mèka isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua! Miu meꞌa boe koasa Lamatua kahèi. De miu sala titu kèna!

25 Mi nanene! Sèmi neꞌe: ètu sorga dhèu paleo boe èmu. Dhèu madhe aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua pamamuri hari, ra paleo heka èmu. Sèmi èèna kahèi, ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga. 26 Aa Jaꞌa peka mi miu lula-nèti dhèu madhe mamuri hari, do aadꞌo. Musa suri tèke lula-nèti ana aajꞌu dhu ai naꞌe, te ngaa kèpu boe. Miu sanèdꞌe lii lolo èèna, do aadꞌo? Ropa ai naꞌe ana aajꞌu èèna, Ama Lamatua peka dènge Musa, na, ‘Jaꞌa ne, Ama Lamatua nèti bèi-baki èu, nuka Abraham, Isak, dènge Yakob. Toke dꞌai sange neꞌe, rèngu aaꞌi-aaꞌi manèngi-mangajꞌi mi Jaꞌa era.’✡ 27 Èdhi teꞌa, na, bèi-baki èdhi sèra madhe nèbhu le. Te ngaa, lula Ama Lamatua peka nare le, na, Nèngu jꞌajꞌi Lamatua rèngu era. Nèti èèna ka, èdhi teꞌa, na, rèngu mamuri hari le. De masi ka dhèu madhe le, te ngaa ra mamuri hari. De dhèu mamuri dhu manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua, te ngaa dhèu madhe aadꞌo, sina ma? Nèti èèna ka, ladhe miu kèpe taruu aꞌajꞌa dhu peka na, dhèu madhe mamuri heka, èèna miu sala ae!”

Lii paredha ho sue Lamatua, aa sue dhèu leo kahèi

(Mateos 22:34-40, Lukas 10:25-28)

28 Ètu lodꞌo èèna, abhu mese agama èci dhu nanene Yesus padhai lii dènge dhèu nèti partei Saduki sèra. Madhutu aꞌabhu mese agama èèna, na, Yesus dhaa lèke le lii karèi rèngu. Hèia na karèi Yesus, peka na, “Ama! Jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: atora adꞌa dènge lii paredha agama èdhi ae titu kèna. Madhutu aꞌabhu Ama, nèti lii paredha dhu mai nèti Musa, mia ka dhu hua iia risi?”

29 Ka Yesus dhaa, peka na, “Lii paredha dhu hua iia risi, peka sèmi neꞌe ka:

‘Miu dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi mi! Mi nanene paie!

Ama Lamatua èèna, mema Lamatua èdhi,

aa Kètu èdhi kahèi.

Nèngu dhoka mesa Na di, lamatua leo aadꞌo.

30 De miu hudꞌi sue risi eele Ne nèti aaꞌi-aaꞌi.

Nèti èèna ka, miu hudꞌi dꞌèi paꞌèci dènge Ne dènge dꞌara kateme,

aa tadhe mèu Ne,

dènge sabꞌa èra ho madhutu dadꞌèi Na.’✡

31 Aa lii paredha ka dua peka na:

‘Èu hudꞌi sue ku dhèu leo, sama sèmi èu sue ngiꞌu èu unu mu.’

Dua paredha seꞌe ka dhu hua iia risi. Abhu heka lii paredha leo dhu risi eele nèti dua paredha seꞌe.”✡

32 Ka mese agama èèna bꞌala hari, peka na, “Tareꞌa! Ama ku peka lèke kèna. Te Ama Lamatua jꞌajꞌi Kètu èdhi. Lamatua leo aadꞌo.✡ 33 Èdhi hudꞌi sue risi Ne, toke dꞌara dꞌèi ho paꞌèci dènge Ne, tadhe mèu Ne, dènge sabꞌa èra ho madhutu dadꞌèi Na. Èdhi hudꞌi sue dhèu leo kahèi sama sèmi èdhi sue ngiꞌu èdhi unu ti. Lamatua dꞌèi risi eele tatao sèmi èèna, nèti èdhi madhutu dhodhoka atora agama di. Tatao sèmi èèna beꞌa risi, nèti èdhi tèti badha ho lati tunu hia Lamatua, do tèti mèdha leo hia Ne.”✡

34 Ropa Yesus nanene nare dhèu ne dhaa sèmi èèna, ka Na pangee, na, mese agama ne neꞌa dènge beꞌa le. Hèia Yesus peka na, “Èu oe jꞌajꞌi unu Ama Lamatua kèna.”

Èle èèna ka, dhèu leo sèra bani heka pakarèi dènge Yesus, lula dhèu èci sa segi boe Ne.✡

Kristus èèna, ana-èpu dhèu aae Daud, te ngaa Nèngu lamatua Daud kahèi

(Mateos 22:41-46, Lukas 20:41-44)

35 Èle èèna ka, Yesus ajꞌa dhèu ae sèra ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi era. Ka Na karèi si, peka na, “Madhutu ngangee miu, na, tasamia? Mese agama sèra ajꞌa, peka na, Kristus èèna dhu Lamatua pajꞌujꞌu nèti uru ka mai. Madhutu ngangee rèngu, na, Kristus èèna dhoka ana-èpu Daud. Te ngaa aꞌajꞌa sèmi èèna dꞌai lèke mèu mèka. 36 Lula, nèti uru ka mai, Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci pake Daud ho suri, peka na,

‘Ama Lamatua peka le mi lamatua jaꞌa, na,

“Mai ho madhèdi mi era dhu hua iia, re babꞌoa gꞌana Jaꞌa.

Pe èèna na Jaꞌa tao musu èu pahaha iisi, toke ra bisa boe dedꞌe kètu mi èu.’ ”✡

37a De èdhi teꞌa, na, dhèu aae Daud paroa Kristus èèna, peka na, ‘Lamatua’ na. Nèti èèna ka, ladhe dhèu sèra peka, na, Kristus èèna dhoka ana-èpu Daud di, èèna dꞌai mèka. Lula Nèngu èèna jꞌajꞌi lamatua nèti Daud kahèi.”

Yesus peka na, pajiko paie mese agama dhu kapodꞌe-kabèli sèra

(Mateos 23:1-36, Lukas 20:45-47)

37b Ropa Yesus peka nare sèmi èèna, dhèu ae sèra dꞌèi titu kèna nanene Ne. 38 Ka Yesus peka hari si, “Miu hudꞌi pajiko paie ku mese agama. Rèngu dꞌèi pasia pake kodho madhera dꞌai rai, lasi paraga dènge dhèu ae, sèna ka dhèu dhu rèdhi rèngu sèra, koa si, peka na, ‘Ladhe ku laa! Dhèu sèra, dhèu kapai!’ 39 Ladhe sèmi rèngu maso asa èmu manèngi-mangajꞌi, do lasi raꞌa-sisi, ra tenge era madhèdi dhu beꞌa risi, sèna ka dhèu ae rèdhi si. 40 De hua iia mi pajiko paie! Rèngu kapodꞌe-kabèli bhèni balu ho parame rare èmu bhèni balu sèra. Te ngaa ètu madha dhèu ae, rèngu pahuni bhabhelu ra sèra dènge jꞌara titu ho sabajꞌa pamadhera aae, sèna ka dhèu peka na, rèngu se dhèu mola. Te ngaa limuri mai, na, Ama Lamatua hia huku dhu bia risi asa rèngu.”

Bhèni balu hia doi kolete dhu ae risi

(Lukas 21:1-4)

41 Èle èèna ka, Yesus laꞌe madhèdi patangara dènge boaraka derma ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Na ladhe dhèu mai pamaso doi kolete asa dꞌara boaraka èèna. Ka Na ladhe dhèu kaja sèra parèu doi ae. 42 Te ngaa abhu bhèni balu èci dhu dènge boe ngaa-ngaa èci sa mai manèngi-mangajꞌi, ka na pamaso dua doi asa dꞌara boaraka èèna. Dua doi dhu na pamaso èèna, kabꞌua ciki oodꞌe di.

43 Èle èèna ka, Yesus gape ana madhutu Na, ka Na peka, “Mi ladhe ku bhèni balu dhu dènge boe ngaa-ngaa nèi. Na pamaso dhoka dua doi di, te ngaa nèngu hia risi eele nèti dhèu leo sèra. 44 Dhèu leo sèra hia kolete nèti doi sisa rèngu. Te ngaa bhèni balu ne hia aaꞌi mèu-mèu doi nèngu asa Lamatua.”

13

Yesus peka mema, na, bèli-camèdꞌa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi guri eele

(Mateos 24:1-2, Lukas 21:5-6)

1 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na sèra kalua nèti dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ropa rèngu dꞌai liꞌu, hèia ana madhutu Na èci pajꞌujꞌu asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ka na peka, “Ama! Ladhe ku Èmu neꞌe! Ra tao rare, saraga bia. Ra pagodꞌo rare hadhu sèra, mera titu kèna!”

2 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Èmu ne mema saraga titu kèna! Te nèbhu heka, dhèu paguri eele ne. Ka hadhu-hadhu sèra, èci sa pamadhèdi heka ètu dedha èci.”

Tadha-tadha èle rai-haha

(Mateos 24:3-14, Lukas 21:7-19)

3 Èle èèna ka, Yesus si lasi asa ledhe Saitun, ka Na madhèdi ètu era dhu patangara dènge Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Hèia Petrus, Yakobis, Yohanis dènge Anderias mai padhai lii dènge Yesus. 4 Ra karèi, aku rèngu na, “Ama! Lole hari ku, lii dhu Ama ku peka dènge jiꞌi deo na. Lodꞌo mia sèra sa jꞌajꞌi? Aa tadha-tadha na, samia?”

5 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Sadꞌi miu pajiko paie-iie, sèna ka baku lèke tipu. 6 Te ladhe èèna na, dhèu ae mai tèbꞌa kakara, ho ra peka na, ‘Jaꞌa ne Kristus, Dhèu dhu Ama Lamatua moa nèti uru ka mai.’ Aa ra leko-monya dhèu ae. 7 Ladhe miu mèdhi dhèu pamusu, do tadèngi lii lolo dhèu papara-pakèjꞌi dènge pakasiro ètu mia-mia, miu baku madhaꞌu kahèi. Sèra sa hudꞌi jꞌajꞌi uuru ku. Te ngaa lodꞌo èle rai-haha èèna dhae dꞌai mèka. 8 Dhèu nèti ca suku mai pamusu dènge suku leo, rai èci mai pamusu dènge rai leo. Ètu mia-mia, jꞌajꞌi rai opo dènge kabake-manganga. Sèra sa jꞌajꞌi tadha sama sèmi dhèu bhèni èci dhu kabake pèdꞌa neo nara iisi.

9 De hua iia, na, miu mage-mage! Te èèna na dhèu mai kèpa miu, ho ra nuni asa dhèu paredha agama dhu pamaꞌète lii agama. Aa ra game miu ètu dꞌara èmu-èmu manèngi-mangajꞌi. Ho èèna na rèti miu asa madha dhèu dhu dènge koasa, lula miu madhutu Jaꞌa. Te ngaa beꞌa kahèi, neꞌe ne miu abhu tebho ho peka kolongara Jaꞌa mi rèngu. 10 Te dhèu unu Ama Lamatua hudꞌi lasi uuru ku lole Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa mi suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, heka lodꞌo èle rai-haha ne dꞌai kèna. 11 Sanèdꞌe, ee! Ladhe ra èki rèti miu asa era pamaꞌète lii langu, miu baku madhaꞌu, peka na, ‘Èèna na jaꞌa neo padhai lii ngaa? Do, jaꞌa neo dhaa ngaa?’ Ladhe dꞌai lodꞌo èèna, miu padhai lii madhutu ngaa dhu Roh Mola-Mèci Ama Lamatua peka dènge miu.✡

12 Ètu dꞌara èmu cue, ladhe abhu dhèu dhu parcaya Jaꞌa, èèna na aꞌari nèngu tenge jꞌara ho pamadhe ne. Sèmi èèna kahèi, ladhe abhu ana dhu parcaya Jaꞌa, èèna na ama dꞌèlu na tenge jꞌara ho pamadhe ne. Sèmi èèna kahèi, ladhe abhu ina-ama dhu parcaya Jaꞌa, èèna na ana dꞌèlu rèngu tenge jꞌara ho pamadhe si. 13 De èèna na, dhèu dꞌèi boe miu, taga miu madhutu Jaꞌa. Te ngaa dhèu cee dhu bisa taha toke dꞌai èle lodꞌo èèna, tatu Ama Lamatua hia mamuri mi nèngu.”✡

Jꞌaga mamuri miu, te lodꞌo èle rai-haha dètu le

(Mateos 24:15-28, Lukas 21:20-24)

14 Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Èèna na, abhu dhèu èci dhu bhelu-katubꞌa risi eele mai. Ho na mai maso ka titu ètu era laluri ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, dhu madhutu iia-iia na, nèngu bisa boe ètu era èèna, ho na pahera era èèna. Nèti èèna ka, Ama Lamatua tèke eele era èèna. Ladhe miu mèdhi le sèmi èèna, na, mi pajiko paie-iie! (Cee dhu baca lii neꞌe, pajiko paie kahèi!) Èèna jꞌajꞌi mi tadha, peka na, lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra, dètu ae le. Ladhe mèdhi sèmi èèna, na, dhèu-dhèu ètu propensi Yudea lega-rai asa kolo ledhe lasi.✡ 15 Rèngu hudꞌi rai pamèri-mèri, sèna ka baku abhu jꞌajꞌèra. Ladhe dhèu mai le asa liꞌu, lèpa ia ka rare mèdha asa dꞌara èmu. 16 Sèmi èèna kahèi, dhèu ètu dꞌara oka, baku lèpa èmu rare mèdha-papake.✡ 17 Dhu jꞌèra risi, dhèu bhèni dhu dènge babia, dènge ina dhu pasusu ana rara iisi hiu, lula rèngu rai rare boe. 18 De hua iia risi miu sabajꞌa, sèna ka lodꞌo jꞌajꞌèra sèra baku lèke dènge hèru èjꞌi lai. 19 Te jꞌajꞌèra lodꞌo èèna, bia titu kèna! Mulai nèti Ama Lamatua tao rai-haha, toke dꞌai sange neꞌe, dhèu rèdhi mèka jꞌajꞌèra dhu bia sèmi èèna. Jꞌajꞌèra bia sèmi èèna, lodꞌo limuri, jꞌajꞌi heka hari.✡ 20 Ladhe Ama Lamatua pabꞌabꞌe boe lodꞌo jꞌajꞌèra sèra, abhu boe dhèu èci sa dhu mamuri. Te ngaa, taga Ama Lamatua sue dhèu dhu Na hagꞌe nare sèra, ka Na pabꞌabꞌe lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra sèra.

21 Ladhe lodꞌo dꞌai na, miu tadèngi dhèu mai peka, aku rèngu na, ‘Ladhe ku! Kristus ètu neꞌe!’ Aa dhèu leo hari peka, aku rèngu na, ‘Aadꞌo! Kristus ètu nèi!’ Miu baku nanene kahèi! 22 Te ladhe èèna na, dhèu mai ho tèbꞌa kakara, peka na, ‘Jaꞌa ne, Kristus!’ Aa cahagꞌe hari peka na, ‘Jaꞌa ne, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua.’ Èèna na ra tao tadha malaa ae-ae dènge koasa nidhu, ho kapodꞌe-kabèli dhèu. Rèngu patangi-tenge jꞌara sèna ka dhèu unu Ama Lamatua lèke tipu kahèi! 23 Nèti èèna ka, miu pajiko paie-iie! Mema lodꞌo jꞌajꞌèra bia èèna dꞌai mèka, te ngaa Jaꞌa pasanèdꞌe uuru miu!”

Mamai Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa

(Mateos 24:29-31, Lukas 21:25-28)

24 Èle èèna ka, Yesus peka hari dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Ladhe èle lodꞌo jꞌajꞌèra sèra, na,

‘Madha lodꞌo jꞌajꞌi maroga,

aa hèru heo heka.✡

25 Hua hètu-hua hètu bèbha nèti dedha-liru mai,

aa koasa-koasa ètu dedha-liru jꞌajꞌi kaco-balo.’✡

26 Èle èèna, heka dhèu ladhe rèdhi Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Èèna na Jaꞌa mai dènge raꞌi-liru nèti dedha. Hèia dhèu aaꞌi-aaꞌi ladhe rèdhi aꞌèra dènge dadedha Jaꞌa.✡ 27 Ka Jaꞌa paredha ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga, ho puru lasi oru-kaboko dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Jaꞌa hagꞌe kore nèti mia-mia ètu rai-haha ne; nèti suu haa dꞌai suu dhimu, nèti suu badae toke dꞌai suu balèu.”

Lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra, jꞌajꞌi tadha mamai Lamatua Yesus

(Mateos 24:32-35, Lukas 21:29-33)

28 Yesus tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Jaꞌa kore upama nèti ana aajꞌu. Ladhe rèu na mulai karara, èèna tadha hèru hadhu dètu le! 29 Sèmi èèna kahèi, ladhe miu mèdhi lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra sèra jꞌajꞌi, sama sèmi lii peka Jaꞌa deo na, èèna jꞌajꞌi mi tadha, peka na, mamai Jaꞌa dètu ae le. 30 Neꞌe ne Jaꞌa peka dènge miu kèna! Nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri se, èèna na abhu cahagꞌe dhu dhae madhe mèka, te lodꞌo-lodꞌo dhu pènu dènge jꞌajꞌèra na dꞌai le. 31 Masi ka liru dènge rai-haha ne ele, te ngaa lii holo-nori Jaꞌa ele boe, toke dꞌai mia-mia laꞌe.”

Dhèu èci sa reꞌa boe lodꞌo mamai Yesus

(Mateos 24:36-44)

32 Yesus tuhu hari lii, peka na, “Dhèu èci sa reꞌa boe lodꞌo do jam dhu Jaꞌa mai hari. Ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga sèra reꞌa boe kahèi. Jaꞌa mesa ku, keꞌa boe kahèi. Dhoka Ama Ku mesa Na di, dhu neꞌa.✡ 33 Nèti èèna ka, miu aaꞌi-aaꞌi mi hudꞌi pajiko paie, lula miu meꞌa boe lodꞌo dꞌai na.

34 Nèbhu heka, Jaꞌa laku tèke eele miu kèna, te ngaa èèna na Jaꞌa mai hari. Sama sèmi dhèu dhu laꞌe tèke eele èmu nèngu, ho laꞌe asa rai kajꞌèu. Na pua ana-ana nèngu jꞌaga paie èmu. Aa na bagi hia si sasabꞌa. Ka na paredha ana madhenga èmu, sèna ka na jꞌaga paie, toke dꞌai nèngu lèpa hari.✡ 35 Miu hudꞌi jꞌaga mèda-mèu kahèi, lula miu meꞌa boe lodꞌo mia Jaꞌa mai hari, sama sèmi ana madhenga èmu neꞌa boe lodꞌo lamatua èmu na lèpa. Lèpa lodꞌo nihia, talora mèda, oe mèu, lodꞌo rea, do lodꞌo nètu; miu meꞌa boe jam èèna. 36 Mage dhoka na mai sahèka, te abhu miu dhu bhèjꞌi luu era.

37 De, ngaa dhu Jaꞌa peka dènge miu neꞌe, Jaꞌa peka lème dènge dhèu leo kahèi, ‘Miu hudꞌi pajiko paie, ho mi soru mamai Jaꞌa.’ ”

[Dꞌai sange neꞌe ka, Lamatua Yesus padhai lii lula-nèti lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra dhèu rai-haha, dènge ana madhutu Na sèra ètu ledhe Saitun.]

14

Dhèu aae-dhèu kapai tenge jꞌara ho kèpe Lamatua Yesus

(Mateos 26:1-5, Lukas 22:1-2, Yohanis 11:45-53)

1-2 Èle èèna ka, kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra tenge jꞌara neo kèpe Yesus dènge mau-mau. Te rèngu neo pamadhe Ne. Te ngaa ètu dꞌara padhue èèna, ra peka na, “Taha ku! Baku parai kèpe Ne, lula lodꞌo kalela dètu le. Mage dhoka dhèu ae sèra patao dènge èdhi.”

Rèngu padhai lii sèmi èèna, lula dii dua lodꞌo ka, dꞌai lodꞌo kalela dhèu Yahudi, dhu biasa ra peka na, ‘Paska’ dènge ‘Pesta Roti dhu pake boe Ragi’. Kalela se pasanèdꞌe rèngu lodꞌo bèi-baki ra kalua nèti rai Masir.✡

Bhèni dhu pasuti èi hèu mèngi dhu kabꞌua mi Lamatua Yesus

(Mateos 26:6-13, Yohanis 12:1-8)

3 Ètu rae Betania, abhu ca dhèu ngara na Simon. Uru èèna, dhèu madenge dènge ne, lula nèngu pèdꞌa kusta. Te ngaa limuri ne, èle le nèti papèdꞌa na.

Hèia lodꞌo kalela dhae dꞌai mèka, na, Yesus dènge ana madhutu Na sèra lasi raꞌa-rinu ètu èmu Simon. Ètu talora raꞌa-rinu era, dhèu bhèni èci mai paraga Yesus. Nèdꞌu dènge boto èci dhu ra tao nèti hadhu. Isi boto ne, èi hèu mèngi asli dhu kabꞌua titu kèna, dhu ra tao nèti amo aajꞌu hèu mèngi.* Hèia bhèni ne pamae hèbꞌa boto èèna, ka na pasuti èi hèu mèngi mi kètu Yesus, ho jꞌajꞌi mi tadha, peka na, nèngu pakabꞌua Yesus.

4 Te ngaa ètu èèna, abhu dhèu leo dhu raꞌa-rinu paꞌèci kahèi. Ropa dhèu se rèdhi dhèu bhèni ne tao sèmi èèna, hèia ra nasa. Ka ra padhai lii padedha iisi, peka na, “Ngaa ka unu bhèni nèi? Na bhori eele èi hèu mèngi kabꞌua aae èèna! 5 Beꞌa risi nèngu pahie èi hèu mèngi èèna, ho laꞌe papala doi ae sèra, mi dhèu dhu dènge boe unu. Te kabꞌua èi hèu mèngi ne, èci èèna ka dènge gaji tuka dꞌara ca tèu.” Hèia ra jèke bhèni ne.

6 Te ngaa Yesus bꞌala lii rèngu, aku Nèngu na, “Miu baku pasusa bhèni ne! Hudꞌi laa! Jaꞌa karejꞌe lula nèngu pasuti le ngiꞌu Jaꞌa dènge èi hèu mèngi neꞌe! 7 Dhèu kasia sèra, bèli-bèli ètu talora miu. De lodꞌo mia èèna ka dhu miu lake mere, na, miu bisa soru-bara si. Te ngaa nèbhu heka, Jaꞌa paꞌèci heka dènge miu.✡ 8 Mamuri Jaꞌa nèbhu heka ètu rai-haha ne. Dènge tatao bhèni ne, nèngu lalau ngiꞌu Jaꞌa, sama sèmi nèngu pahèu mèngi mema ngiꞌu aae Jaꞌa, ho padhane. 9 Miu patadhe, ee! Èèna na, ladhe dhèu lole Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua ètu mia-mia, na, ra palolo kahèi tatao beꞌa bhèni neꞌe. Sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi sanèdꞌe nèngu.”

Yudas paneꞌa lii dènge dhèu ho pahie eele Lamatua Yesus

(Mateos 26:14-16, Lukas 22:3-6)

10 Èle èèna ka, abhu ca dhèu nèti ana madhutu Yesus dhèu canguru dua sèra, ngara na Yudas Iskariot. Nèngu kalua laꞌe tenge kètu agama Yahudi sèra ho neo pahie Yesus mi rèngu. Ropa na paraga dènge rèngu, ka na peka naneo na. 11 Lodꞌo kètu agama sèra tadèngi naneo Yudas, ka ra karejꞌe titu kèna. Hèia ra jaji, peka na, “Ladhe èu neo pahie Yesus dènge jiꞌi, tatu jiꞌi bꞌae.” Hèia Yudas kalua, ka na mulai tenge jꞌara ho pahie Yesus.

Lamatua Yesus naꞌa kalela Paska dènge ana madhutu Na

(Mateos 26:17-25, Lukas 22:7-14,21-23, Yohanis 13:21-30)

12 Lodꞌo èèna, lèke dènge lodꞌo partama nèti lodꞌo kalela dhèu Yahudi. De dꞌara lodꞌo èèna, rèngu tema tunu roti dhu dènge boe ragi, aa roro kahibꞌi-kalèbho kahèi. Hèia ana madhutu Yesus sèra mai karèi Ne, aku rèngu na, “Ama! Doe neꞌe ne, lodꞌo kalela Paska èdhi kèna. De Ama neo jiꞌi lalau era kalela Paska ètu mia?”

13 Hèia Yesus pua ana madhutu Na dhèu dua, aku Nèngu na, “Miu lami uuru ku asa dꞌara kota. Ètu nèi, miu paraga dènge dhèu mone èci, dhu pasae èi dꞌara gꞌala iiki cue. Lami madhutu ne nèti limuri. 14 Ladhe na maso asa èmu mia èèna ka, na, miu madhutu ne asa dꞌara. Hèia miu peka mi lamatua èmu èèna, sèmi neꞌe, ‘Ama Mese jiꞌi manèngi kama èci, ho Na neo tao kalela Paska dènge ana madhutu Nèngu.’ 15 Pe dhèu èèna pajꞌujꞌu kama aae èci ètu èmu dedha na, dhu na sadia nare le. De miu dua mi dhoka lami lalau ngangaꞌa di.”

16 Hèia dua ra lasi ka asa dꞌara kota. Dꞌai nèi, rèngu rèdhi tareꞌa, sama sèmi ngaa dhu Yesus moa deo na. Ka ra sadia aaꞌi-aaꞌi, ho Yesus si raꞌa kalela Paska ètu era èèna. Èle èèna ka, dua ra lasi paroa Yesus si.

17 Ropa lodꞌo oe cèna, hèia Yesus dènge ana madhutu dhèu canguru dua sèra dꞌai era èèna. 18 Ka ra madhèdi raꞌa sama-sama. Ètu talora raꞌa era, Yesus padhai lii dènge si, aku Nèngu na, “Miu nanene ku! Èèna na dhèu èci nèti miu se pahie eele Jaꞌa mi dhèu leo.”✡

19 Ropa tadèngi lii èèna, ana madhutu Yesus sèra cagꞌagꞌa dènge manyasa. Ka rèngu èci-èci mulai karèi Yesus, peka na, “Dhèu dhu Ama peka èèna, jaꞌa aadꞌo, sina ma?”

20 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Dhèu dhu cèbꞌu roti palere-lere dènge Jaꞌa asa dꞌara mago ne, nèngu ka dhu pahia Jaꞌa. 21 Mi sanèdꞌe! Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa hudꞌi madhe ku, sama sèmi dhu suri tèke le, ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua. Te ngaa kasia, dhèu dhu neo pahia Jaꞌa èèna, bèli-camèdꞌa nèngu dui nare pala na! Hua iia risi, ina na baku nara iisi ne!”

Lamatua Yesus peka na, roti dènge èi anggor jꞌajꞌi mi tadha ho èdhi sanèdꞌe Ne

(Mateos 26:26-30, Lukas 22:14-20, 1 Korintus 11:23-25)

22 Ropa rèngu ètu talora raꞌa era, Yesus nare roti cue, hèia Na manèngi makasi mi Ama Lamatua. Ka Na pamae roti ne, hèia Na jꞌole asa ana madhutu Na sèra. Ka Na peka na, “Roti neꞌe ne, ngiꞌu Jaꞌa kèna. Mere ho miꞌa.”

23 Èle èèna ka, Na nare galaa dhu isi dènge èi hua anggor. Na manèngi makasi mi Ama Lamatua kahèi. Ka Na jꞌole galaa èèna asa ana madhutu Na, sèna ka rinu. 24 Hèia Na peka, “Èi anggor neꞌe ne, raa Jaꞌa kèna, dhu suti sèna ka hia mamuri mi dhèu ae. Raa ne, jꞌajꞌi mi tadha ho pasanèdꞌe, peka na, ngaa dhu Ama Lamatua moa le èèna, limuri ne jꞌajꞌi le tareꞌa. Mere ho minu ka!✡

25 Mi sanèdꞌe paie! Nèti mèda neꞌe ne, Jaꞌa kinu heka èi anggor. Toke dꞌai Jaꞌa dènge Ama Ku ngèdꞌu paredha sama-sama ètu sorga, heka kinu hari kèna.”

26 Èle èèna ka, ra sodꞌa lii sodꞌa èci, ho ra koa-kio kolongara Ama Lamatua. Ka mèda èèna kahèi, lasi dènge asa ledhe Saitun.

Lamatua Yesus peka uuru, na, bèli-camèdꞌa Petrus pasili Nèngu

(Mateos 26:31-35, Lukas 22:31-34, Yohanis 13:36-38)

27 Ètu dꞌara kakako rèngu èèna, Yesus padhai lii, peka na, “Dꞌara mèda neꞌe ne, miu aaꞌi-aaꞌi mi rai tèke eele Jaꞌa mesa Ku. Sama sèmi dhu ra suri le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na,

‘Èèna na Ama Lamatua pamadhe ana madhenga badha,

ka kahibꞌi-kalèbho na rai pajꞌala asa haa, asa dhimu.’✡

28 Èèna na Jaꞌa madhe tareꞌa. Te ngaa lodꞌo Jaꞌa mamuri hari, Jaꞌa laku uru nèti miu asa propensi Galilea!”✡

29 Ka Petrus bꞌala, peka na, “Ama! Masi ka dhèu leo rai eele Ama, te ngaa jaꞌa rai boe!”

30 Hèia Yesus dhaa, “Petrus! Mu patadhe! Mèda neꞌe kahèi, manu kokotoo dꞌai mèka dua hari, te ngaa èu pasili le Jaꞌa tèlu hari, peka na, èu tadhe boe Jaꞌa!”

31 Ka Petrus pajèka dènge Ne, peka na, “Aadꞌo sèmi èèna, Ama! Ladhe Ama madhe, jaꞌa madhe dènge Ama kahèi. Te ngaa Jaꞌa pasili boe Ama, aa rai eele boe!”

Angalai Petrus sèra lii èci èèna kahèi.

Lamatua Yesus manèngi-mangajꞌi ètu dꞌara oka Getsemani

(Mateos 26:36-46, Lukas 22:39-46)

32 Hèia Yesus si lasi dꞌai dꞌara oka cue ètu ledhe Saitun, ngara na ‘Getsemani’. Dꞌai èèna, hèia Yesus peka dènge ra, “Miu madhèdi mate Jaꞌa mi neꞌe. Jaꞌa neo laku manèngi-mangajꞌi asa nèi.”

33 Ka Yesus gale nèti Petrus, Yakobis, dènge Yohanis lasi dènge Ne. Mulai nèti èèna ka, Na rasa dꞌara Nèngu maꞌète laho mae-mae. 34 Hèia Na peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Dꞌara Jaꞌa pèdꞌa titu kèna! Jaꞌa rasa sèmi oe madhe sa. Miu madhèdi mate mi neꞌe.”

35-36 Hèia laꞌe ako kajꞌèu ciki nèti era èèna, ka Na patitu kètu urutuu Na ètu rai, ka Na sabajꞌa, peka na, “Ama pasue! Ladhe sèmi Ama dꞌèi, na, Jaꞌa baku pasae jꞌajꞌèra neꞌe dꞌai madhe. Jaꞌa keꞌa le, ètu madha Ama, abhu boe ngaa èci sa dhu Ama bisa boe tao. De ladhe bisa, na, Ama pakajꞌèu eele babia neꞌe nèti kabela-kao Jaꞌa. Masi ka sèmi èèna, baku madhutu dadꞌèi Jaꞌa; te ngaa hudꞌi madhutu dadꞌèi Ama Ku ka laa.”

37 Èle èèna ka, Na lèpa asa ana madhutu Na, dhèu tèlu sèra, te ngaa ra bhèjꞌi luu. Hèia Na parèi si, ka Na padhai lii dènge Petrus, peka na, “Petrus!† Èu bhèjꞌi, do? Jaꞌa nèbhu boe ètu nèi, te ngaa miu bisa boe beke mate Jaꞌa ciki sa! 38 Kèdꞌi ho pamako musi madha èu. Kèdꞌi ka, ho beke dènge Jaꞌa! Dꞌara miu neo tao beꞌa kahèi, te ngaa ngiꞌu miu roe. De beꞌa risi miu sabajꞌa, sèna ka ladhe miu lèke dadugu-rariu, miu baku manahu.”✡

39 Èle èèna ka, Yesus laꞌe manèngi-mangajꞌi ca tèka hari. Nèngu manèngi hari mi Ama Lamatua, aku Nèngu na, “Ama! Ladhe bisa, na, Ama pakajꞌèu eele babia ne nèti Jaꞌa. Te ngaa hudꞌi madhutu dadꞌèi Ama Ku ka laa.” 40 Ka Na lèpa hari asa era ana madhutu Na dhèu tèlu sèra. Te ngaa rèngu bhèjꞌi hari le, lula musi madha ra sakaa titu kèna. Hèia Na parèi hari si, te ngaa rèngu reꞌa boe dhaa sèmi ngaa mi Nèngu.

41 Hèia Yesus tèke eele si, ka laꞌe manèngi-mangajꞌi dꞌai tèlu hari kèna. Èle èèna ka, Na lèpa laꞌe parèi ana madhutu Na sèra. Na peka, “Miu bhèjꞌi taruu era? Sange èèna ka laa! Kèdꞌi ka! Te dhèu dhu neo pahie Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, nuka mai dènge angalai nèngu sèra. Rèngu mai kèpe Jaꞌa, ho saraka mi dhèu bhelu-katubꞌa si. 42 Kèdꞌi ka! Pamako musi madha miu, ho ladhe ku asa nèi! Dhèu dhu neo pahie Jaꞌa ne, nuka mai nèi. Mai ho lati paraga dènge si!”

Ra kèpe Yesus

(Mateos 26:47-56, Lukas 22:47-53, Yohanis 18:3-12)

43 Ropa Yesus padhai lii era, hèia Yudas dꞌai madha Yesus dènge dhèu ae titu kèna. Rèngu mai rèti dènge hela dènge cèki, ho kèpe Yesus. Dhèu se tao sèmi èèna, lula ra madhutu lii paredha nèti kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa sèra. 44 Yudas hia mema tadha mi dhèu ae se, peka na, “Ladhe dꞌai nèi, jaꞌa uu cee, na, Nèngu kèna. De mi kèpe Ne.”

45 Ropa Yudas si dꞌai era èèna, na laꞌe asa madha Yesus. Ka na lii, aku nèngu na, “Ama mese!” Hèia na liku nare Yesus, ka na uu Ne. 46 Hèia dhèu ae sèra ara asa madha Yesus, ka ra kèpe Ne.

47 Te ngaa ana madhutu Yesus èci bete hela na, ka na pare pamaꞌète rèu dhilu dhèu èci. Dhèu dhu nuꞌa ne, ènu nèti kètu kapai risi agama Yahudi. 48 Hèia Yesus peka dènge dhèu ae dhu mai kèpe Nèngu sèra, aku nèngu na, “Tasamia? Miu ngee, na, Jaꞌa ne dhèu bhelu, do? Ka miu mai kèpe Jaꞌa mèti hela dènge cèki? 49 Bèli-bèli Jaꞌa ajꞌa miu ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, te ngaa miu èci sa kèpe boe Jaꞌa. Mai ka, kèpe Jaꞌa! Te jꞌara ne jꞌajꞌi sèmi dhu suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua.”✡

50 Ana madhutu Yesus sèra madhaꞌu titu kèna. Hèia ra rai tèke eele Yesus mesa Na ètu èèna.

51-52 Ètu era èèna, abhu ana mone ngèru èci kahèi dhu madhutu Yesus re limuri. Ana ne pahutu isi na dènge sigꞌi ca bèla. Dhèu sèra neo kèpe ne kahèi, ka na rai tèke eele sigꞌi na ètu kacui-aai dhèu sèra, lula na madhaꞌu. Hèia na rai dènge boe mèdha-papake ètu ua na.

Ra rèti Lamatua Yesus asa ama-ama jꞌue lii langu agama Yahudi

(Mateos 26:57-68, Lukas 22:54-55,63-71, Yohanis 18:13-14,19-24)

53 Èle èèna ka, ra rèti Yesus asa èmu kètu kapai risi agama Yahudi. Ètu èèna, dhèu kapai sèra pakaboko le. Rèngu sèra, nuka: kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa sèra.

54 Ropa ra kèpe rèti Yesus, Petrus madhutu mau-mau nèti limuri. Hèia na maso kahèi dꞌai madha èmu kètu kapai risi agama Yahudi, ka na madhèdi manyiru ai sama-sama dènge dhèu jꞌaga ètu sèra.

55 Ètu dꞌara èmu èèna, kètu agama Yahudi sèra padhue dènge dhèu-dhèu dhu madhèdi jꞌue lii langu agama. Ra patangi-tenge bukti ho pamanahu Yesus, lula ra neo pamadhe Ne. Te ngaa rèngu abhu boe bukti èci sa. 56 Ka ra paroa dhèu ae asa madha ho jꞌajꞌi sakasii, sèna ka neo pabèbhe Yesus. Te ngaa lii sakasii rèngu sèra, èci dènge èci pamèci boe.

57 Abhu pèri-pèri dhèu sakasii leo dhu kèdꞌi titu, ka ra pakapodꞌe lii, peka na, 58 “Jiꞌi tadèngi dhèu neꞌe peka na, ‘Èèna na Jaꞌa paguri eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi dhu dhèu rai-haha tao dènge kacui-aai ra. Te ngaa èle tèlu lodꞌo ka, Jaꞌa patitu kore hari le Èmu èèna, dènge boe pake kacui-aai dhèu.’ ”✡ 59 Te ngaa lii lolo rèngu sèra èci dènge èci baka-leo hua.

60 Hèia kètu kapai risi agama Yahudi èèna, kèdꞌi titu ètu talora dhèu ae dhu madhèdi ètu sèra. Ka na karèi Yesus, aku nèngu na, “Dhèu ae mai le galaa Èu. Nga tao ka Èu mau-mau, moꞌo boe dhaa lii galaa sèra?”

61 Te ngaa Yesus mau-mau, lii boe ca hèbꞌa sa. Èle èèna ka, kètu kapai risi agama Yahudi ne, karèi hari Ne ca tèka, “Èu peka ku laa! Tareꞌa-reꞌa Èu ne Kristus, Ana Ama Lamatua dhu Na moa nèti uuru èèna, do?”

62 Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Mema tareꞌa sèmi èèna! Nèngu èèna ka, Jaꞌa ne! Bèli-camèdꞌa miu ladhe mèdhi Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, madhèdi re babꞌoa gꞌana Ama Lamatua ètu sorga. Koasa Nèngu kapai risi eele! Ladhe èèna na, Jaꞌa dènge Nèngu, ngèdꞌu paredha sama-sama. Èle èèna na, Jaꞌa puru mai nèti sorga dènge raꞌi-liru.”✡

63 Ropa tadèngi nare lii padhai Yesus, kètu kapai risi agama Yahudi ne nasa titu kèna, hèia na ciu pamae kodho madhera ètu ua na. Ka na pajèka peka dènge dhèu-dhèu dhu madhèdi ètu sèra, aku nèngu na, “Èdhi parluu heka sakasii! 64 Miu tadèngi le dènge roꞌa dhilu miu, si? Nèngu unu Na ka dhu peka sèmi èèna! Nèngu padedha iisi Na, jꞌajꞌi Ana Ama Lamatua. Lii neꞌe ne, lii dhu paꞌele iie kolongara Ama Lamatua! Madhutu atora agama èdhi, dhèu dhu tao iisi na sama sèmi Ama Lamatua, dhèu èèna hudꞌi lèke huku madhe ku! De mi pamaꞌète tasamia?”

Hèia rèngu aaꞌi-aaꞌi pamaꞌète, peka na, “Dhèu neꞌe ne, tareꞌa-reꞌa sala! De Nèngu ne hudꞌi lèke huku pamadhe!”✡

65 Hèia pèri-pèri dhèu kèdꞌi lasi sabhuu ilu mi rèhu Yesus. Ra hutu musi madha Na, ka ra game Ne. Hèia ra karèi Ne, aku rèngu na, “Ladhe Èu jꞌajꞌi dhèu mèti lii padhai Ama Lamatua, na, Èu peka sèku! Cee ka dhu jꞌubhu Èu?” Èle èèna ka, ra pua dhèu dhu madhenge Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ho mai pakako rèti Yesus. Ropa ra kako, ra tèbꞌe paꞌoke Ne nèti haa, nèti dhimu.

Petrus pasili tèlu hari, peka na, nèngu tadhe boe Lamatua Yesus

(Mateos 26:69-75, Lukas 22:56-62, Yohanis 18:15-18,25-27)

66-67 Mèda èèna, Petrus madhèdi era ètu madha èmu èèna. Hèia ènu dhèu bhèni èci nèti kètu kapai risi agama Yahudi, mai ka nèdhi Petrus madhèdi manyiru ai. Na ladhe kaloo ka rèhu Petrus, ka karèi, aku nèngu na, “Deo na èu sama-sama dènge Yesus, dhèu Nasaret èèna, si?”

68 Te ngaa Petrus dhaa, peka na, “Aadꞌo! Nga tao ka èu karèi sèmi èèna! Jaꞌa tadhe boe Dhèu èèna.” Hèia Petrus kalua, ka laꞌe titu ètu hèbꞌa tedhe. [Kabèdhi laa, manu kokotoo.]‡

69 Hèia dhèu bhèni èèna ladhe nèdhi hari Petrus. Ka na peka dènge dhèu ètu sèra, aku nèngu na, “Nèngu ne ca dhèu nèti rèngu kahèi!”

70 Te ngaa Petrus pasili hari, ka na peka, “Tao-tao èu hujꞌu! Jaꞌa tadhe boe Dhèu neꞌe!”

Nèbhu boe ka, dhèu èci ètu èèna kahèi, peka hari mi Petrus, aku nèngu na, “Èu ne baku pasili, peka na, èu dènge boe dhèu seꞌe se! We! Miu se aaꞌi-aaꞌi mi, dhèu Galilea, si?”

71 Ka Petrus pabꞌala hari, aku nèngu na, “Jaꞌa bani subha! Jaꞌa tadhe boe Dhèu nèi!”

72 Petrus dhu padhai lii nare mèka, kabèdhi laa, manu kokotoo ka dua hari kèna. Hèia Petrus sanèdꞌe lii dhu Yesus peka dènge nèngu, “Ladhe manu kokotoo dꞌai mèka dua hari, te èu pasili le Jaꞌa tèlu hari peka na èu tadhe boe Jaꞌa!”

Ropa ngee nèdhi, hèia Petrus tangi dꞌara pèdꞌa.

15

Ra rèti Lamatua Yesus asa madha gubernur Pilatus

(Mateos 27:1-2,11-14, Lukas 23:1-5, Yohanis 18:28-38)

1 Madꞌae aae era, dhèu-dhèu jꞌue lii langu agama Yahudi sèra pareꞌa lii ho pamadhe Yesus. Ka ra èki rèti Ne, lasi asa madha gubernur Pilatus. 2 Ropa dꞌai madha gubernur, ka na karèi Yesus, aku nèngu na, “Tasamia? Èu ne tareꞌa Dhèu Aae Yahudi, do?”

Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Tareꞌa. Ama gubernur peka lèke kèna.”

3 Hèia kètu agama Yahudi sèra peka dènge gubernur, aku rèngu na, “Dhèu neꞌe tao sala ae titu kèna!” Hèia ra lolo ka sasala Na èci-èci. 4 Ka gubernur karèi hari Yesus, “Èu tadèngi boe lii padhai dhèu seꞌe, do? Dhèu seꞌe, pasala le Èu ae-ae. Èu bꞌala ku laa!”

5 Te ngaa Yesus bꞌala boe ca hèbꞌa sa, ka gubernur malaa.

Gubernur Pilatus pamaꞌète, na, Yesus abhu huku madhe

(Mateos 27:15-26, Lukas 23:13-25, Yohanis 18:39—19:16)

6 Tèu mai-tèu mai, dhu tema le, ladhe dꞌai lodꞌo kalela Paska dhèu Yahudi, dhèu ae sèra pajꞌujꞌu ana bèdho èci, ho gubernur patalale ne. 7 Lodꞌo èèna, ana bèdho èci, ngara na Barabas. Uru èèna, ra kèpe ne, taga na palabꞌa dènge dhèu paredha Roma, aa na pamadhe dhèu kahèi. 8 Lula lodꞌo tatao Paska èèna oe dètu le, dhèu ae lasi manèngi gubernur Pilatus, ka ra paꞌoo-parodha, peka na, “Ama gubernur! Lodꞌo tatao Paska dètu le! Lodꞌo sèmi neꞌe, Ama gubernur patabuli ku ana bèdho èci, sama sèmi tèu-tèu uru sèra.”

9 Hèia gubernur bꞌala lii rèngu, “Ladhe sèmi èèna, jaꞌa patabuli cee? Tasamia, ladhe jaꞌa patabuli Dhèu Aae Yahudi miu, do? Miu moꞌo, do aadꞌo?” 10 Gubernur peka sèmi èèna, lula nèngu neꞌa le, kètu agama Yahudi ka rèti Yesus mai asa nèngu, taga ra kacèki dènge Yesus.

11 Hèia kètu agama Yahudi se dadugu dhèu ae sèra, ho manèngi gubernur, peka na, “Jiꞌi ngoꞌo boe Nèngu! Jiꞌi dꞌèi dhoka patabuli Barabas di!”

12 Ka gubernur karèi hari dhèu ae sèra, “Ladhe sèmi èèna, Yesus, dhu ra pangare na ‘Dhèu Aae Yahudi’ èèna, jaꞌa tao Ne, tasamia?”

13 Ka aaꞌi-aaꞌi ra paꞌoo, peka na, “Pamadhe Ne! Paku Ne mi ajꞌu palolo-palèbha!”

14 Hèia gubernur karèi si, aku nèngu na, “Sasala Na ngaa? Jaꞌa parisa kore le. Te ngaa abhu boe sasala Na èci sa, dhu Nèngu tao!”

Te ngaa dhèu se asa ka hino paꞌoo-parodha, aku rèngu na, “Pamadhe Ne! Paku Ne mi ajꞌu palolo-palèbha!”

15 Lula gubernur neo pakarejꞌe dꞌara dhèu ae sèra, ka na patabuli Barabas madhutu dadꞌèi rèngu. Ka na paredha dhèu jꞌaga sèra lasi kalabhe Yesus pake gui.* Game rare Ne, hèia sordadꞌu sèra rèti ka Yesus lasi neo paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha.

Sordadꞌu sèra game paꞌasu Lamatua Yesus

(Mateos 27:27-31, Yohanis 19:2-3)

16 Èle èèna ka, sordadꞌu sèra ère rèti Yesus asa era dhu taleo èci ètu madha èmu gubernur.† Ka ra paroa anga sordadꞌu dhu leo sèra ca batalion, ho pakaboko. 17 Ra papake Yesus kodho madhera aae èci, dhu mea oe sèmi mangèru sa, sama sèmi mèdha-papake dhèu aae-dhèu aae. Ka rare loro ajꞌu dhu padhudhu, ho ènyu solo. Hèia ra ènyi solo padhudhu èèna mi kètu Yesus. Ka ra tao Ne, sèmi dhèu aae dhu dedꞌe hiu, dhu pake solo dhèu aae.

18 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra sangaja pakabꞌua Yesus. Ra peka, aku rèngu na, “Ama Dhèu Aae Yahudi dhu hua iia!” 19 Aa ra sangaja pacudꞌu kètu ho pakabꞌua Yesus. Ka ra sabhuu ilu pèri-pèri hari mi rèhu Yesus. Sèmi èèna kahèi, ra dꞌeu kètu Yesus dènge gui pahari-pahari. 20 Ropa ra tao rare sèmi èèna, ka ra bhoke eele kodho madhera nèti ua Na. Ka ra papake hari mèdha-papake Na. Èle ka, rèti Yesus asa liꞌu Yerusalem, ho neo paku Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha dꞌai madhe.

Ra paku Lamatua Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha

(Mateos 27:32-44, Lukas 23:26-43, Yohanis 19:17-27)

21 Ropa rèngu kalua nèti Yerusalem, dꞌai talora jꞌara paraga dènge dhèu kota Kirene èci. Ngara na Simon, ama nèti Aleksander dènge Rufus. Ropa na neo maso asa Yerusalem, sordadꞌu sèra pakaseti ne pasae ajꞌu palolo-palèbha Yesus.✡ 22 Ère rèti Yesus asa era èci, ngara na Golgota. (Sasoa na, ‘era rui kètu’.) 23 Dꞌai era èèna, ra neo hia Yesus ninu èi hua anggor manyilu dhu pabꞌali dènge èi naꞌi, sèna ka Na taha rarii nèti nuꞌa-nuꞌa ètu ngiꞌu Na sèra. Te ngaa Yesus noꞌo boe ninu. 24-25 Hèia ra paku kacui-aai dènge haga Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha. Paku rare ka, ra patitu ajꞌu palolo-palèbha èèna, ele boe dꞌara hake ceo madꞌae sa. Èle èèna ka, sordadꞌu sèra ère lot, ho reꞌa cee ka dhu abhu mèdha-papake Yesus.✡ 26 Ka ra suri ètu papa èci dhu ra paku re dedha kètu Yesus, peka na,

“Neꞌe ne, Dhèu Aae Yahudi”

Rèngu pake alasan èèna ka, ho huku pamadhe Yesus. 27 Ètu èèna, ra paku parapo dhèu dua kahèi paꞌèci dènge Yesus. Èci re cabèka gꞌana, aa èci hari re cabèka kariu Yesus. 28 [Dènge jꞌara ne, rèngu madhutu sama sèmi dhu ra suri tèke ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, peka na, “Ra tao Ne sama sèmi dhèu bhelu.”]‡ ✡

29 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu kako re èèna, ladhe rèdhi Yesus dhu ra paku ètu ajꞌu palolo-palèbha. Ka ra pakareko kètu, aa ra padhai lii pamakae Yesus, aku rèngu na, “Heh! Èu ne peka na, Èu bisa paguri eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ho dꞌara tèlu lodꞌo, Èu pakèdꞌi hari, si?✡ 30 Èu puru sèku nèti ajꞌu palolo-palèbha èèna, ho patabuli ngiꞌu Èu! Ladhe sèmi èèna, heka jiꞌi parcaya, na, Èu ne, Ana Ama Lamatua.”

31 Sèmi èèna kahèi, kètu agama Yahudi sèra, padhai lii pamakae Yesus, aku rèngu na, “Nèngu ne, patabuli le dhèu leo nèti rupa-rupa jꞌajꞌèra, te ngaa Nèngu bisa boe patabuli ngiꞌu Nèngu unu Na nèti jꞌajꞌèra neꞌe. 32 Nèngu peka unu Na, Nèngu ne ‘Kristus’, dhu uru èèna Ama Lamatua moa tèke le. Dhèu leo peka na, Nèngu ne Dhèu Aae Israꞌel. Ladhe tareꞌa sèmi èèna, hudꞌi laa Na puru nèti ajꞌu palolo-palèbha ne, sèna ka jiꞌi ngèdhi Ne. Heka jiꞌi parcaya Ne kèna.”

Dhèu dua dhu ra paku sama-sama dènge Yesus sèra, padhai lii pamakae Yesus kahèi.

Lamatua Yesus madhe

(Mateos 27:45-56, Lukas 23:44-49, Yohanis 19:28-30)

33 Dꞌara lodꞌo titu mera sa, era èèna maroga, toke dꞌai hake tèlu loo nihia. 34 Dꞌai hake tèlu nihia, hèia Yesus paꞌoo pake lii Aram, peka na, “Eloi! Eloi! Lema sabaktani?” (Dhu sasoa, peka na, “Lamatua Jaꞌa! Lamatua Jaꞌa! Nga tao ka, Ama Ku tèke eele Jaꞌa sèmi neꞌe?”)✡

35 Abhu pèri-pèri dhèu ètu èèna, tadèngi lii paꞌoo Yesus. Ka ra peka, “Miu nanene ku laa! Te Na paroa Elia, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua uru èèna.” 36 Ka dhèu èci rai laꞌe nare ula dhasi, ka na cèbꞌu asa dꞌara èi hua anggor manyilu. Hèia nare ula èèna, èki ètu suu tatea èci, ka na soro asa panyoro Yesus ho Na camuci. Dhèu èèna peka, “Èdhi tatae sèku. Cee neꞌa, tao-tao Elia mai, ho papuru Ne nèti ajꞌu palolo-palèbha èèna.”✡

37 Hèia Yesus paꞌoo hari ca tèka, heka Na madhe kèna.

38 Ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi abhu bèla dhu bhèla aae, ra kadhoe paꞌabhe Kama Luri Mola-Mèci. Ropa Yesus maꞌète aꞌae, bèla ne mae cèri bagi mi dua, nèti dedha toke dꞌai haha.✡

39 Ètu Golgota abhu komedhaa sordadꞌu jꞌaga dhu titu dètu ajꞌu palolo-palèbha Yesus. Ropa ladhe nèdhi mamadhe Yesus, na cagꞌagꞌa. Hèia na peka, aku nèngu na, “Ira ii! Mema tareꞌa! Dhèu neꞌe ne, Ana Ama Lamatua.”

40-41 Abhu pèri-pèri dhèu bhèni dhu madhutu lasi asa era èèna kahèi. Ra titu nèti kajꞌèu, ladhe rèdhi mamadhe Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha èèna. Rèngu se ka dhu uru èèna lalau-laloꞌo Yesus ètu Galilea. Rèngu sèra, nuka: Salome, Maria nèti rae Magdala, dènge Maria èci hari (nuka ina Yakobis dènge Yoses),§ dènge dhèu bhèni leo hari dhu mai asa Yerusalem, sama-sama dènge Yesus.✡

Ra padhane Lamatua Yesus

(Mateos 27:57-61, Lukas 23:50-56, Yohanis 19:38-42)

42-43 Ropa lodꞌo oe cèna, hèia dhèu èci tenge jꞌara ho papuru ngiꞌu aae Yesus nèti ajꞌu palolo-palèbha. Dhèu èèna, ngara na Yusuf, nèti kota Arimatea. Nèngu neꞌe kahèi, ca dhèu dhu jꞌue lii langu agama Yahudi. Nèngu dhèu dꞌara beꞌa kahèi. Aa nèngu mate nèbhu le paredha Ama Lamatua mai.

Lodꞌo Yesus madhe èèna, lèke hari Jumat. Bèli na, lèke lodꞌo manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. Nèti èèna ka, Yusuf neo papuru eele ngiꞌu aae Yesus ètu dꞌara lodꞌo hari Jumat èèna. Ka na pabani iisi na, laꞌe paraga dènge gubernur Pilatus, manèngi ho papuru ngiꞌu aae Yesus. 44 Ropa gubernur tadèngi lii manèngi Yusuf ne, na malaa. Hèia na peka, aku nèngu na, “Eea! Nga tao ka, dhèu Ne madhe malai sa mia ne! Jaꞌa ngee, na, dhae madhe mèka!”

Hèia na pua dhèu lasi paroa komedhaa, ka na karèi ne, aku nèngu na, “Sa mia? Yesus madhe le, do dhae?”

45 Komedhaa èèna bꞌala, peka na, “Tareꞌa, ama! Na madhe le karèi deo na.” Ropa gubernur tadèngi nare lii dhaa èèna, hèia na hia Yusuf laꞌe nare ngiꞌu aae Yesus.

46 Hèia Yusuf laꞌe hèli bèla madhera dhu kabꞌua èci, ka na laꞌe asa Golgota. Dꞌai nèi, ka na papuru ngiꞌu aae Yesus nèti ajꞌu palolo-palèbha. Na pahutu ngiꞌu aae Yesus dènge bèla hiu. Tèu èèna, ra heka pae rare roꞌa èci ètu dꞌara hadhu aae. Hèia ra nedhe rèti ngiꞌu aae Yesus asa dꞌara roꞌa èèna. Ka ra loli rare hadhu kabela dhu kapai èci, ho ra bèdho paie hèbꞌa roꞌa èèna. Èle èèna ka, Yusuf si lèpa.

47 Lodꞌo èèna, Maria nèti rae Magdala, dènge Maria èci hari, (ina Yoses), madhutu dꞌai era èèna kahèi. Dua ra rèdhi era dhu ra padhane Yesus, ka ra patadhe paie era èèna.

16

Lamatua Yesus mamuri hari!

(Mateos 28:1-8, Lukas 24:1-12, Yohanis 20:1-10)

1 Bèli èèna, lèke hari Sabtu, nuka lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi. Ropa lodꞌo cèna laꞌe, Maria nèti rae Magdala, Maria dhu leo hari (ina Yakobis), dènge Salome, lasi hèli èi hèu mèngi, sèna ka bèli rèngu bisa lasi pasuti mi ngiꞌu aae Yesus madhutu adꞌa dhèu Yahudi. 2 Ropa hari Migu madꞌae aae èèna, tèlu ra lasi asa roꞌa Yesus. 3-4 Ètu talora jꞌara, tèlu ra padhue, aku rèngu na, “Waa! Dꞌai nèi, na, cee ka dhu bisa loli eele hadhu aae èèna nèti hèbꞌa roꞌa? Èdhi tèlu ti bisa boe, lula hadhu èèna kapai bia!”

Te ngaa ropa rèngu dꞌai roꞌa èèna, rèdhi hadhu èèna dhu hari eele le nèti hèbꞌa roꞌa. 5 Hèia bhèni se maso asa dꞌara. Rèngu cagꞌagꞌa titu kèna, lula ètu dꞌara roꞌa èèna, rèdhi ana mone ngèru èci madhèdi ètu sebhe gꞌana rèngu, dhu pake mèdha pudhi lao-lao. 6 Hèia mone ngèru èèna, peka dènge rèngu, “Baku madhaꞌu! Jaꞌa keꞌa, na, miu mai tenge Yesus dhèu Nasaret, dhu ra paku pamadhe ètu ajꞌu palolo-palèbha. Na aadꞌo heka ètu neꞌe, lula Na mamuri hari le! Mai ho ladhe unu mi, te ngiꞌu Yesus aadꞌo heka ètu era dhu ra pajꞌunu Na. 7 De lami ka lai-lai, ho lole dènge Petrus si, peka na, Yesus mamuri hari le! Na laꞌe uuru le asa Galilea. Èèna na rèngu paraga dènge Yesus ètu nèi, sèmi dhu uru èèna Na peka mema le dènge rèngu. De lami ka!”✡

8 Ropa bhèni se rèdhi heka ngiꞌu Yesus ètu era dhu ra pajꞌunu Na, rèngu cagꞌagꞌa. Ka rai asa liꞌu lasi. Hèia rèngu lèpa dènge ka, ra peka boe dènge dhèu èci sa ètu jꞌara, lula rèngu madhaꞌu titu kèna.

Yesus paraga dènge Maria nèti rae Magdala

(Mateos 28:9-10, Yohanis 20:11-18)

9 Hari Migu madꞌae aae era, Yesus padꞌelo uuru ngiꞌu Na mi Maria nèti Magdala, dhu uru èèna, Yesus babège eele nidhu pidhu nèti nèngu. 10 Ropa na nèdhi nare Yesus, hèia laꞌe dènge ka, peka dènge dhèu-dhèu dhu uru èèna madhutu Yesus. Dhèu sèra pakaboko taruu ètu era èci. Rèngu ètu dꞌara susa era, taga ra ngee mamadhe Yesus. 11 Ka Maria peka dènge rèngu, aku nèngu na, “Nga tao ka miu susa era? Susa ia ka, te Yesus mamuri hari le! Deo na, jaꞌa heka paraga dènge Ne kèna!”

Te ngaa rèngu aaꞌi-aaꞌi dhaa, aku rèngu na, “Èu ne, monya! Jiꞌi lèka boe.”

Lamatua Yesus padꞌelo ngiꞌu Na mi dhèu dua

(Lukas 24:13-35)

12 Èle èèna ka, dhèu madhutu Yesus dhèu dua lasi asa rae èci. Ropa dꞌai talora jꞌara, Yesus padꞌelo ngiꞌu dènge si. Te ngaa Nèngu ubꞌa le. Nèbhu boe, heka ra tadhe Ne. 13 Hèia dua ra lèpa hari, lasi peka dènge angalai ra sèra, aku rèngu na, “Wee! Miu nanene ku laa! Lai-lai deo na, jiꞌi paraga le dènge Yesus ètu jꞌara!”

Te ngaa angalai ra aaꞌi-aaꞌi dhaa, aku rèngu na, “Eeh! Miu baku monya sèmi èèna!”

Lamatua Yesus padꞌelo ngiꞌu mi ana madhutu Na aaꞌi-aaꞌi

(Mateos 28:16-20, Lukas 24:36-49, Yohanis 20:19-23, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:6-8)

14 Èle èèna ka, Yesus paraga dènge ana madhutu Na sèra, dhèu canguru èci, ropa ra madhèdi raꞌa-rinu. Ka Na jèke si, aku Nèngu na, “Wee! Miu kètu hadhu paꞌae sa mia ne! Dhèu peka le dènge miu, rèngu rèdhi le Jaꞌa dènge musi madha rèngu, te ngaa miu parcaya boe! Aku miu na, dhèu sèra monya! De neꞌe ne, Jaꞌa unu ku mai. Mema tareꞌa Jaꞌa madhe, te ngaa Jaꞌa mamuri hari le! De mèdhi le, sina ma!

15 De lami ka asa mia-mia palème rai-haha ne. Peka dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa ne.✡ 16 Dhèu cee dhu parcaya Jaꞌa aa abhu sarani, èèna na Ama Lamatua hia ne mamuri sèna ka na bisa pea taruu dènge Ne ètu sorga. Te ngaa cee dhu parcaya boe Jaꞌa, èèna na nèngu abhu huku nèti Lamatua, ka Lamatua core eele ne asa liꞌu laꞌe, ho na pea taruu ètu nèi. 17 Aa dhèu dhu parcaya Jaꞌa sèra, rèngu tao rupa-rupa tadha malaa, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra reꞌa, peka na, “Koasa ra mema mai nèti Ama Lamatua!” Conto sèmi, èèna na rèngu bisa babège eele nidhu pake kolongara Jaꞌa. Ladhe èèna na, Ama Lamatua hia si padhai lii pake lii leo dhu rèngu mesa ra dhane rare boe. 18 Ladhe rèngu kèpe mege dhu dènge raco, do, rinu lèke raco, ngaa-ngaa tao boe. Ladhe ra tao kacui-aai asa dhèu pèdꞌa, dhèu èèna èle nèti papèdꞌa-tarègu na.”

Lamatua Yesus caꞌe asa sorga

(Lukas 24:50-53, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:9-11)

19 Ropa padhai lii èle dènge ana madhutu Na sèra, hèia Ama Lamatua pacaꞌe Yesus asa sorga. Ètu nèi, Nèngu jꞌajꞌi ai gꞌana Ama Na, ka rèdꞌu paredha sama-sama.✡

20 Èle èèna, hèia ana madhutu Na sèra madhutu paredha Na. Rèngu lasi asa mia-mia, ho lole mi dhèu aaꞌi-aaꞌi Lii Lolo Beꞌa Yesus. Hèia Ama Lamatua hia si koasa ho ra tao tadha-tadha malaa dhu Yesus peka le dènge rèngu. Nèti èèna ka, dhèu ae parcaya Yesus, taga rèngu reꞌa le Lii Lolo Beꞌa èèna, lèke tareꞌa-reꞌa.

* 1:1 Lii padhai ‘Ana Ama Lamatua’ abhu boe ètu dꞌara sasuri uuru sèra.

✡ 1:2 Meliaki 3:1

✡ 1:3 Yesaya 40:3

✡ 1:4-6 2 Dhèu Aae sèra 1:8

† 1:7 Sasuri lii Yunani asli suri, peka na, “pacudꞌu ho lècu dhari salapa Na hèi, jaꞌa nia boe.” Sasoa na, Yohanis ne dhèu haha seli, de masi ka jꞌajꞌi dhèu pajuu nèti Lamatua Yesus, nia boe sa hèi.

✡ 1:11 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:2, Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7, Yesaya 42:1, Mateos 3:17, 12:18, Markus 9:7, Lukas 3:22

✡ 1:15 Mateos 3:2

‡ 1:21 Lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi, ra pangare na ‘Hari Sabat’. Lodꞌo èèna, dhèu sabꞌa boe.

✡ 1:22 Mateos 7:28-29

✡ 1:39 Mateos 4:23, 9:35

✡ 1:44 Atora nèti Ama-ama Agama 14:1-32

* 2:4 Ra tao Dhèpi èèna nèti mèdha dhu mèke.

† 2:22 Alkitab lii Yunani suri, peka na, “Baku soli èi anggor dhu hiu mi dꞌara tas kaꞌuri dhui, sèna ka baku mae.”

✡ 2:23 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 23:25

✡ 2:25-26 1 Samuel 21:1-6, Atora nèti Ama-ama Agama 24:9

✡ 3:10 Markus 4:1, Lukas 5:1-3

* 3:16-19 a: Sasuri lii Yunani suri, peka na, ‘ana dꞌoro’, dènge sasoa, ‘tatao nuka sèmi dꞌoro’. Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe dhu peka na, ele boe lii Yakobis dènge Yohanis mèdhu nuka sèmi lii dꞌoro, do, rèngu dꞌèi pajèka sama sèmi dꞌoro.

† 3:16-19 b: Partei Selot ne tenge jꞌara sèna ka rèngu mardeka nèti dhèu paredha Roma. Nèti èèna ka, dhèu pangare partei ‘Patriot’ kahèi. Patriot sasoa na ‘dhèu sarii kabarai’.

✡ 3:22 Mateos 9:34, 10:25

‡ 3:27 Dènge jꞌara èèna, Yesus peka na, Nèngu èra risi nèti dhèu aae nidhu, dhu tema ra pangare na, ‘Baalsebul’.

✡ 3:29 Lukas 12:10

✡ 4:2 Lukas 5:1-3

✡ 4:12 Yesaya 6:9-10

✡ 4:21 Mateos 5:15, Lukas 11:33

✡ 4:22 Mateos 10:26, Lukas 12:2

✡ 4:24 Mateos 7:2, Lukas 6:38

✡ 4:25 Mateos 13:12, 25:29, Lukas 19:26

✡ 4:29 Yoel 3:13

* 5:23 Alkitab lii Yunani suri, peka na, “Ama mai ho bane ai mi nèngu, sèna ka na beꞌa hari, ka mamuri.” Ètu nèi, “manèngi dhèu bane ai”, sasoa na, “manèngi paꞌèle dhèu”. Ana bhèni ne, umur na, sasuri lii Yunani suri ètu ayat 42.

✡ 6:4 Yohanis 4:44

* 6:11 Ètu dꞌara Alkitab lii Yunani, suri peka na, “caro eele ahu nèti haga rèngu”. Tèu èèna ètu nèi, dhèu biasa caro eele ahu nèti haga rèngu ho jꞌajꞌi tadha, peka na, dhèu dhu roꞌo boe nanene, na, pasae rare pala rèngu unu ra. Ladhe kahèi ètu Lukas 10:4-11; Lii Lolo nèti Ana Pajuu-paleha 13:51.

✡ 6:13 Yakobis 5:14

✡ 6:15 Mateos 16:14, Markus 8:28, Lukas 9:19

✡ 6:17-18 Lukas 3:19-20

✡ 6:34 Sensus 27:17, 1 Dhèu Aae sèra 22:17, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 18:16, Yeskial 34:5, Sakaria 10:2, Mateos 9:36

† 6:37 Madhutu sasuri lii Yunani, “dua ngasu doi dinari pudhi”. Lodꞌo Yesus mamuri èèna, gaji tuka ca lodꞌo, ca dinari.

✡ 7:6-7 Yesaya 29:13

✡ 7:10 Kalua nèti Masir 20:12, 21:17, Atora nèti Ama-ama Agama 20:9, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:16

* 7:16 Ètu dꞌara sasuri lii Yunani asli dhu uru-uru tèka, suri boe ayat ne.

✡ 8:11 Mateos 12:38, Lukas 11:16

✡ 8:12 Mateos 12:39, Lukas 11:29

✡ 8:15 Lukas 12:1

✡ 8:18 Yermia 5:21, Yeskial 12:2, Markus 4:12

✡ 8:28 Markus 6:14-15, Lukas 9:7-8

✡ 8:29 Yohanis 6:68-69

* 8:31 Ètu dꞌara lii Yunani, ra ige mulai nèti: deo neꞌe (=1), bèli (=2), camèdꞌa (=3), camèdꞌa èci (=4). De lii Yunani τῃ τρίτῃ ἡμέρᾳ (tei tritei heimera) “ètu lodꞌo ka tèlu”, sasoa na ètu dꞌara lii Dhao, nuka “camèdꞌa”. Sanèdꞌe, te Lamatua Yesus madhe lèke dènge hari Jumat (ige èci). Bèli èèna, nuka hari Sabtu (ige dua), Lamatua Yesus ètu dꞌara roꞌa dhèu madhe. Camèdꞌa, nuka hari Migu (ige tèlu), Lamatua Yesus mamuri hari. De madhutu aꞌige lodꞌo ètu dꞌara lii Dhao, na, Nèngu madhe dua mèda di, hèia Na mamuri hari.

✡ 8:34 Mateos 10:38, Lukas 9:23, 14:27

✡ 8:35 Mateos 10:39, Lukas 17:33, Yohanis 12:25

✡ 9:7 2 Petrus 1:17-18, Mateos 3:17, Markus 1:11, Lukas 3:22

✡ 9:11 Meliaki 4:5, Mateos 11:14

* 9:31 Ètu dꞌara lii Yunani, ra ige mulai nèti: deo neꞌe (=1), bèli (=2), camèdꞌa (=3), camèdꞌa èci (=4). De lii Yunani τῃ τρίτῃ ἡμέρᾳ (tei tritei heimera) “ètu lodꞌo ka tèlu”, sasoa na ètu dꞌara lii Dhao, nuka “camèdꞌa”. Sanèdꞌe, te Lamatua Yesus madhe lèke dènge hari Jumat (ige èci). Bèli èèna, nuka hari Sabtu (ige dua), Lamatua Yesus ètu dꞌara roꞌa dhèu madhe. Camèdꞌa, nuka hari Migu (ige tèlu), Lamatua Yesus mamuri hari. De madhutu aꞌige lodꞌo ètu dꞌara lii Dhao, na, Nèngu madhe dua mèda di, hèia Na mamuri hari.

✡ 9:34 Lukas 22:24

✡ 9:35 Mateos 20:26-27, 23:11, Markus 10:43-44, Lukas 22:26

✡ 9:37 Mateos 10:40, Lukas 10:16, Yohanis 13:20

✡ 9:40 Mateos 12:30, Lukas 11:23

✡ 9:41 Mateos 10:42

† 9:42 Alkitab lii Yunani suri, peka na, ‘hadhu gili’ dhu ra pake mol are gandum.

✡ 9:43 Mateos 5:30

‡ 9:44 Ètu dꞌara sasuri Markus lii Yunani asli dhu uru-uru tèka, suri boe ayat ne.

§ 9:46 Ètu dꞌara sasuri Markus lii Yunani asli dhu uru-uru tèka, suri boe ayat ne.

✡ 9:47 Mateos 5:29

✡ 9:48 Yesaya 66:24

✡ 9:50 Mateos 5:13, Lukas 14:34-35

✡ 10:4 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 24:1-4, Mateos 5:31

✡ 10:6 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:27, 5:2

✡ 10:8 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:24

✡ 10:12 Mateos 5:32, 1 Korintus 7:10-11

✡ 10:15 Mateos 18:3

✡ 10:19 Kalua nèti Masir 20:12-16, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:16-20

✡ 10:31 Mateos 20:16, Lukas 13:30

* 10:34 Ètu dꞌara lii Yunani, ra ige mulai nèti: deo neꞌe (=1), bèli (=2), camèdꞌa (=3), camèdꞌa èci (=4). De lii Yunani τῃ τρίτῃ ἡμέρᾳ (tei tritei heimera) “ètu lodꞌo ka tèlu”, sasoa na ètu dꞌara lii Dhao, nuka “camèdꞌa”. Sanèdꞌe, te Lamatua Yesus madhe lèke dènge hari Jumat (ige èci). Bèli èèna, nuka hari Sabtu (ige dua), Lamatua Yesus ètu dꞌara roꞌa dhèu madhe. Camèdꞌa, nuka hari Migu (ige tèlu), Lamatua Yesus mamuri hari. De madhutu aꞌige lodꞌo ètu dꞌara lii Dhao, na, Nèngu madhe dua mèda di, hèia Na mamuri hari.

✡ 10:38 Lukas 12:50

✡ 10:43 Lukas 22:25-26

✡ 10:44 Mateos 23:11, Markus 9:35, Lukas 22:26

* 11:1 Ra pangare ledhe na, ‘Saitun’, lula ètu èèna abhu ajꞌu saitun ae dhu ra pacèli hua ne, ho rare èi mènyi. Ledhe Saitun èèna, ele boe kajꞌèu nèngu ca kilometer nèti kota Yerusalem.

† 11:8 Sasuri Markus dhu uuru tèka, peka na, ‘dadana-dadana’. Te ngaa nèti sasuri Yohanis 12:13, èdhi teꞌa, na, rèu palam. Palam neꞌe, oe sèmi nyiu sa, do aadꞌo na hènyi.

‡ 11:9 Lii rèngu peka na ‘Hosana’, sasoa na, sèmi neꞌe ka, ‘mera-milu dènge karejꞌe-karae’. Lii neꞌe, biasa ra pake ho koa-kio Ama Lamatua.

✡ 11:9 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:26

§ 11:13 Lii Idhonesia peka na, ‘ajꞌu ara’, nèti lii Yunani dhu peka na, sukei. Te ngaa Alkitab peka ajꞌu èci ètu nèi, dhu dhèu raꞌa hua na. Ètu Idhonesia bèka dhimu, dhèu raꞌa boe hua ajꞌu ‘ara’. De ajꞌu ara ètu Alkitab leko-leo dènge ajꞌu ara ètu neꞌe.

✡ 11:17 Yesaya 56:7, Yermia 7:11

✡ 11:23 Mateos 17:20, 1 Korintus 13:2

* 11:26 Sasuri lii Yunani dhu asli dhu uru tèka, suri boe ayat 26.

✡ 11:26 Mateos 6:14-15

✡ 12:1 Yesaya 5:1-2

✡ 12:11 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:22-23

* 12:14 Dhèu aae kapai dhu paredha Roma, ra pangare ne ‘Keser’.

✡ 12:18 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 23:8

✡ 12:19 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 25:5

✡ 12:26 Kalua nèti Masir 3:6

✡ 12:30 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:4-5

✡ 12:31 Atora nèti Ama-ama Agama 19:18

✡ 12:32 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:35

✡ 12:33 Hosea 6:6

✡ 12:34 Lukas 10:25-28

✡ 12:36 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 13:11 Mateos 10:17-20, Lukas 12:11-12

✡ 13:13 Mateos 10:22

✡ 13:14 Daniel 9:27, 11:31, 12:11

✡ 13:16 Lukas 17:31

✡ 13:19 Daniel 12:1, Rai-haha Rupa Hiu 7:14

✡ 13:24 Yesaya 13:10, Yeskial 32:7, Yoel 2:10,31, 3:15, Rai-haha Rupa Hiu 6:12

✡ 13:25 Yesaya 34:4, Yoel 2:10, Rai-haha Rupa Hiu 6:13

✡ 13:26 Daniel 7:13, Rai-haha Rupa Hiu 1:7

✡ 13:32 Mateos 24:36

✡ 13:34 Lukas 12:36-38

✡ 14:1-2 Kalua nèti Masir 12:1-27

* 14:3 Kabꞌua èi hèu mèngi ne, èci èèna ka dènge gaji tuka dꞌara ca tèu. Alkitab lii Yunani peka na, èi hèu mèngi ne, kabꞌua na 300 denari. Aa ngara na nardos, dhu uru èèna, dhèu tao nèti amo aajꞌu hèu mèngi. Alkitab lii Idhonesia peka na ‘narwastu’. Aa boto èèna, tao nèti hadhu dhu bisa pae. Boto ne kabꞌua kahèi. Alkitab lii Yunani peka na, boto ne, ra tao nèti hadhu, ngara na alabastros. Alkitab lii Idhonesia peka na, ngara hadhu ne ‘batu pualam’. Ladhe kahèi ètu Lukas 7:37-38.

✡ 14:7 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 15:11

✡ 14:18 Lii Sodꞌa Koa-Kio 41:10

✡ 14:24 Kalua nèti Masir 24:8, Yermia 31:31-34

✡ 14:27 Sakaria 13:7

✡ 14:28 Mateos 28:16

† 14:37 Alkitab lii Yunani suri, peka na, ‘Simon’ ètu neꞌe. Simon ne, ngara Petrus dhu leo.

✡ 14:38 1 Korintus 10:13

✡ 14:49 Lukas 19:47, 21:37

✡ 14:58 Yohanis 2:19

✡ 14:62 Daniel 7:13

✡ 14:64 Atora nèti Ama-ama Agama 24:16

‡ 14:68 Sasuri lii Yunani cahagꞌe, suri boe kalimat ètu dꞌara kurung ne.

* 15:15 Sordadꞌu Roma kalabhe Lamatua Yesus pake cambuk. Cambuk ne, uru èèna, ra tao nèti dhari ceo dhu èki ètu suu gui èci. Catèka-catèka ra tao mèdha madèka aa mariu ètu suu dhari sèra. Mèdha madèka aa mariu sèra, sèmi rui badha, tamèru, do aadꞌo, na, bèsi. Ladhe kalabhe pahari-pahari pake cambuk sèmi neꞌe, kaꞌuri dhèu bisa ciu eele.

† 15:16 Era sordadꞌu sèra, ra pangare dènge lii Latin, peka na, praetorium. Benteng èèna ètu dꞌara kompleks èmu jabatan gubernur.

✡ 15:21 Roma 16:13

✡ 15:24-25 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:19

‡ 15:28 Sasuri lii Yunani dhu uru tèka pamaso boe ayat 28.

✡ 15:28 Yesaya 53:12

✡ 15:29 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:8, 109:25, Markus 14:58, Yohanis 2:19

✡ 15:34 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:2

✡ 15:36 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:22

✡ 15:38 Kalua nèti Masir 26:31-33

§ 15:40-41 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri, peka na, ‘ina Yoses’. Cahagꞌe hari, peka na, ‘ina Yosef’.

✡ 15:40-41 Lukas 8:2-3

✡ 16:7 Mateos 26:32, Markus 14:28

✡ 16:15 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:8

✡ 16:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:9-11

Lukas

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Lii Lolo Beꞌa nèti Lamatua Yesus

madhutu sasuri

Lukas

1

Nga tao ka Lukas suri lii lolo ne

1-3 Ama Teofilus* dhu jaꞌa pakabꞌua.

Lii mahoꞌo nèti jaꞌa.

Dhèu ae dhu suri sèku le lii lolo nèti mamuri dènge sasabꞌa-laꞌa Yesus dhu jꞌajꞌi ètu talora aae jiꞌi. Rèngu suri lii lolo sèra pake lii lolo dhu parai reo nèti jiꞌi asa jiꞌi karèi nèti uru ka, dhu jiꞌi ngeꞌa nèti dhèu-dhèu dhu dètu dènge Lamatua Yesus, aa nèti dhèu leo dhu ladhe rèdhi dènge musi madha ra. Lii lolo seꞌe, lèke mola-mola dènge mamoa Ama Lamatua karèi nèti uru kèna.

De jaꞌa parisa kore le toke lutu dènge beꞌa, jꞌara sèra aaꞌi-aaꞌi ra, mulai nèti jꞌajꞌajꞌi ra. Hèia jaꞌa pamaꞌète ho sèna ka suri si paie-iie ètu dꞌara sasuri neꞌe karèi nèti jꞌajꞌajꞌi ra. Dènge jꞌara ne, ama bisa meꞌa mèu ngaa dhu jꞌajꞌi le. 4 Aa ama bisa parcaya ngaa dhu dhèu lole sèra, lii dhu monya boe. Aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi tareꞌa!

Ana pajuu Lamatua nèti sorga peka tèke jꞌajꞌajꞌi Yohanis tuka sarani

5 Jꞌajꞌajꞌi lii lolo ne sèmi neꞌe: lodꞌo dhèu aae Herodes nèdꞌu paredha ètu propensi Yudea, abhu ca dhèu, dhu ngara na Sakaria. Nèngu ne, ca dhèu ama agama Yahudi. Aa nèngu kahèi, ca dhèu nèti kaboko ama agama Abia. Dhèu èmu Sakaria, ngara na Elisabet, ca dhèu ana-èpu nèti ama agama kahèi. Te Elisabet ne, ana-èpu nèti Harun, aꞌa Musa.✡ 6 Dua ra mamuri mola madhutu paredha dènge atora aaꞌi-aaꞌi nèti Ama Lamatua. Aa dhèu pakabꞌua si kahèi. 7 Dua ra dhu heka le, te ngaa dhu abhu boe kolo, te era ana nèti Elisabet dhu bèdho mèno.

8 Ca tèka, Sakaria dènge dhèu dꞌara kaboko Abia lèke lodꞌo rèngu sabꞌa ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ètu kota Yerusalem. 9 Madhutu atora ama agama, hudꞌi ère lot, ho reꞌa cee ka dhu maso asa Kama Mola-Mèci dhu ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ètu era èèna, dhèu ne hudꞌi pasèbu ai pake ajꞌu hèu mèngi ètu madha Ama Lamatua. Lodꞌo èèna, Sakaria lèke lot. 10 Hèia laꞌe dènge ka asa dꞌara. Nèngu dhu talora pasèbu ai ètu dꞌara Kama èèna, dhèu ae-ae dhu sabajꞌa ètu madha Èmu. 11 Cagꞌagꞌa laa, ana pajuu Ama Lamatua ca dhèu nèti sorga titu re bèka gꞌana era tunu ajꞌu hèu mèngi ne.

12 Ropa ladhe nèdhi, Sakaria madhaꞌu titu kèna, ka neꞌa heka tao sèmi ngaa. 13 Te ngaa ana pajuu ne lii, aku nèngu na, “Sakaria! Baku madhaꞌu! Te Ama Lamatua tadèngi le lii manèngi-mangajꞌi èu. De bèli-camèdꞌa, dhèu èmu èu nara iisi ana mone ca dhèu. Èu hudꞌi pangare ne, Yohanis. 14 Èèna na dhèu ae karejꞌe kahèi sama-sama dènge miu, lula miu abhu ana. Bèli-camèdꞌa, ana ne pakarejꞌe dꞌara èu. 15 Koasa nèti Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, bera-bera dènge ne, karèi nèti ina na kadꞌo nèngu era. Nèngu ne hudꞌi luri ninu dhua ara-dhua pèdꞌu. Ropa na kapai, Ama Lamatua pake ne jꞌajꞌi dhèu dhu dènge kolongara.✡ 16 Bèli-camèdꞌa èèna pamako nare dhèu Israꞌel ae-ae, ho ra lèpa hari asa Ama Lamatua rèngu. 17 Tatao dènge koasa na nuka sèmi Elia, ca dhèu dhu nèti lii padhai Ama Lamatua karèi uru. Nèngu ne mai uuru nèti Lamatua èdhi. Nèngu ne bisa kabèli dꞌara ina-ama, ho sue hari ana-ana ra. Aa dhèu dhu rai nèti madha Lamatua, na adꞌu si ho ra lèpa hari madhutu dadꞌèi Lamatua. Nèti sèmi èèna, nèngu tao dhèu sèna ka sadia dꞌara ra sèmi mamai Lamatua.”✡

18 Te ngaa Sakaria karèi ana pajuu ne, aku nèngu na, “Bisa boe, sina ma?! Jaꞌa dènge dhèu èmu jaꞌa, dꞌara heka sèmi neꞌe ne! Tasamia jaꞌa bisa keꞌa, na, jꞌara se bisa jꞌajꞌi?”

19 Ka ana pajuu ne dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe! Jaꞌa ne Gabriel, dhèu pajuu Ama Lamatua. Nèngu ka paleha jaꞌa mai, sèna ka peka dènge èu lii lolo dhu beꞌa ne.✡ 20 Te ngaa èu moꞌo boe lèka lii padhai jaꞌa ne. De tadha dhu èu manèngi, sèmi neꞌe! Heꞌo èu èèna na sakaa, ho èu bisa heka padhai lii, nèti deo neꞌe ne, toke miu abhu ana. Pe èu mèdhi unu mu. Te ngaa dhu jaꞌa peka ne, bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi, lèke dènge lodꞌo na.”

21 Dhèu-dhèu dhu sabajꞌa ètu liꞌu sèra, bingu titu kèna, lula Sakaria tao bhodho boe. 22 Ropa na kalua mai, nèngu bisa heka padhai lii. Ka na hia tadha re kacui-aai na, heka dhèu seꞌe reꞌa, na, Lamatua hia tanila ropa nèngu ètu dꞌara Kama Mola-Mèci èèna.

23 Ropa èle sasabꞌa ra, hèia Sakaria lèpa asa èmu na. 24-25 Nèbhu boe ka Elisabet dènge babia. Ka na pea dhoka ètu dꞌara èmu toke lèmi hèru. Na peka, aku nèngu na, “Koa-kio Lamatua! Lodꞌo dꞌai kèna, Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa. Ladhe jaꞌa ne dènge ka kolo, dhèu pamakae heka jaꞌa.”

Ana pajuu Lamatua nèti sorga mai paraga dènge Maria

26 Ropa Elisabet dènge babia dꞌai èna hèru, hèia Ama Lamatua pua ana pajuu Na nèti sorga, laꞌe asa rae cue ètu propensi Galilea, ngara na Nasaret. Ngara ana pajuu ne, Gabriel. 27 Ètu Nasaret, abhu ana bhèni ngèru ca dhèu, ngara na Maria. Nèngu ne dhèu dhu lii dꞌai le, ngara na Yusuf. Yusuf ne, ana-èpu dhèu aae Daud. Gabriel laꞌe paraga dènge Maria.✡ 28 Ka na padꞌelo iisi na mi ana bhèni ne, hèia na lii, peka na, “Salama, Maria, ee! Ama Lamatua dhu hagꞌe nare le èu, ho neo adꞌu jꞌara hua iia èci hia èu. Aa Nèngu bera-bera dènge èu kahèi.”

29 Tadèngi nare sèmi èèna, ka Maria bingu, lula neꞌa boe sasoa nèti lii padhai ana pajuu ne. 30 Hèia ana pajuu ne tuhu hari lii padhai na, aku nèngu na,

“Maria! Baku madhaꞌu.

Te Ama Lamatua neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èu.

31 Nèbhu heka, èu dènge babia,

ho èèna na, èu mora iisi ana mone ca dhèu.

Èu hudꞌi pangare Ne, Yesus.†

32 Nèngu ne, bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi Dhèu kapai.

Èèna na Lamatua pangare ne, ‘Nèngu ne, Ana dꞌèlu Jaꞌa.’

Nuka, Ana nèti Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele.

Pe Ama Lamatua dedꞌe Ne, sèna ka nèdꞌu paredha,

nuka sèmi baki Na, dhèu aae Daud.

33 Nèngu ka dhu nèdꞌu paredha taa-taa mi dhèu Israꞌel.‡

Te paredha Na dhu dènge boe too-lane.”✡

34 Te ngaa Maria karèi Gabriel, peka na, “Jaꞌa ne jꞌunu kèdhi mèka dènge dhèu mone èci sa! Tasa mera mia ka jaꞌa dènge babia?”

35 Hèia Gabriel dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe! Roh Lamatua dhu Mola-Mèci puru mai asa èu. Aa koasa nèti Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele, èèna na mai sarimu nare èu. Dènge jꞌara neꞌe, Ana dhu bèli-camèdꞌa èu more iisi èèna, tareꞌa-reꞌa mola-mèci, lula Nèngu èèna, Ana Ama Lamatua.

36 Baku malaa! Te aꞌari èu ca dhèu, ngara na Elisabet, dènge le babia kahèi. Dhèu peka na, nèngu èèna bisa heka nara iisi, lula nèngu dhu heka le. Te ngaa limuri ne, nèngu dènge babia èna hèru kèna. 37 Te bagi Ama Lamatua, aaꞌi-aaꞌi bisa jꞌajꞌi!”✡

38 Ka Maria dhaa, peka na, “Beꞌa. Jaꞌa ne ènu Ama Lamatua. Hudꞌi laa aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi madhutu sèmi lii èu èèna ka. Jaꞌa keꞌa dhoka madhutu dadꞌèi Lamatua di.”

Èle ka ana pajuu nèti sorga ne lèpa, tèke eele Maria.

Maria laꞌe ngadꞌo Elisabet

39-40 Èle pèri-pèri lodꞌo, hèia Maria pakèdꞌi nèti Nasaret, laꞌe lai-lai asa rae Sakaria, ètu ledhe-ledhe propensi Yudea. Dꞌai nèi, laꞌe dènge ka asa dꞌara èmu Sakaria. Ka na hia lii mahoꞌo mi Elisabet.

41 Ropa Elisabet tadèngi lii mahoꞌo nèti Maria, hèia ana ètu dꞌara kabake Elisabet pasèja. Aa Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, maso sa Elisabet. 42 Ka Elisabet paꞌoo, peka na, “Maria! Bèli-camèdꞌa dhèu dedꞌe padedha-dedha kolongara èu, risi nèti dhèu bhèni aaꞌi-aaꞌi ra ètu rai-haha ne! Èèna na dhèu aaꞌi-aaꞌi ra jꞌoke padedha-dedha kahèi Ana dhu èu kadꞌo èèna. 43 Ra pakabꞌua jaꞌa kahèi, lula ina nèti Lamatua jaꞌa mai pangadꞌo dènge jaꞌa. 44 Ropa èu mèti lii mahoꞌo mi dedha jaꞌa, cagꞌagꞌa laa ana dhu jaꞌa kadꞌo ne pasèja ètu dꞌara kabake jaꞌa, lula karae. 45 Ama Lamatua padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi èu, lula èu ne parcaya, peka na, Nèngu tao madhutu lii dhu Na moa tèke.”

Maria koa-kio kolongara Ama Lamatua

46 Maria bhoka hèbꞌa, peka na,

“Nèti dꞌara iiki jaꞌa,

jaꞌa dedꞌe padedha-dedha Lamatua!

47 Dꞌara jaꞌa karejꞌe-karae,

lula Ama Lamatua hia jaꞌa mamuri!

48 Nèngu ne tao le madha-dhilu mi jaꞌa,

nuka ana pua-paleha Na dhu dènge boe kabꞌua ne.

Karèi nèti deo neꞌe, dhèu aaꞌi-aaꞌi ngee na, jaꞌa ne,

bhèni dhu kalua mèngi titu kèna,✡

49 lula Lamatua tao jꞌara malaa mi dedha jaꞌa.

Nèngu ne, dhu Koasa Dedha Risi aa dhu Mola-Mèci Risi.

50 Ama Lamatua loe boe padꞌelo sasue Na mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu pakabꞌua aa dhu pahaha iisi ra mi Nèngu,

nèti lai ana-lai èpu.

51 Na pake koasa Na,

sèna ka tao pakaco dhèu-dhèu dhu padedha iisi sèra.

52 Na pamanahu dhèu aae-dhèu kapai dhu rèdꞌu koasa,

lula ra padedha iisi.

Te ngaa Na jꞌoka padedha-dedha dhèu-dhèu dhu pahaha iisi.✡

53 Na pangaꞌa dhèu dhu manganga toke bècu,

te ngaa Na babège-lalèta dhèu-dhèu kaja

ho lasi dènge ai hua daꞌu-daꞌu.

54 Na soru-bara dhèu Israꞌel Na,

dènge loe boe padꞌelo sasue Na mi rèngu.

55 Uru èèna, Na paꞌèki tèke le lii pajaji dènge bèi-baki èdhi,

nuka baki Abraham dènge ana-èpu na aaꞌi-aaꞌi ra.

Dꞌai sange neꞌe, lii pajaji èèna paꞌèki mèno.”✡

56 Hèia Maria pea dènge Elisabet toke tèlu hèru, heka lèpa asa èmu na ètu Nasaret.

Elisabet nara iisi Yohanis

57 Ropa dꞌai hèru, ka Elisabet nara iisi ana mone ca dhèu. 58 Lii neꞌe, ra palolo dꞌai aꞌari na dènge rae lesa, aku rèngu na, Ama Lamatua padꞌelo le dꞌara hua iia Na, ka Na hia Elisabet ana mone ca dhèu. Hèia rèngu aaꞌi-aaꞌi ra karejꞌe kahèi.

59 Lodꞌo ana ne dꞌai aru lodꞌo, ka ra suna ne, madhutu atora dhèu Yahudi. Ra neo pangare ana ne, Sakaria, madhutu ngara ama na.✡ 60 Te ngaa ina na bꞌala ra, aku nèngu na, “Aadꞌo sèmi èèna! Ngara na hudꞌi Yohanis ku!”

61 Te ngaa ra bꞌala ne, “Nga tao ka pili ngara Yohanis? Nèti aꞌari miu, ca dhèu sa dhu ngara dhae, sèmi mèka èèna!” 62 Ka ra senen ho karèi Sakaria, sèna ka neo pangare ana ne ngara na ngaa.

63 Hèia Sakaria senen ho manèngi lei. Ra hia ne lei, ka na suri peka na, “Ngara na Yohanis!” Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi malaa titu kèna.

64 Cagꞌagꞌa laa, heꞌo na dhu sakaa mèno èèna, mako dènge ka. Ka na koa-kio kolongara Ama Lamatua. 65 Hèia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu pea padètu ètu sèra sa, madhaꞌu dènge malaa. Ka lii neꞌe mulai ra palolo nèti hèbꞌa sa hèbꞌa, toke dhèu-dhèu ètu ledhe-ledhe ètu propensi Yudea reꞌa aaꞌi kahèi. 66 Dhèu-dhèu dhu tadèngi lii lolo èèna, ra pangee, peka na, “Tatu koasa nèti Lamatua bera-bera dènge ana ne. Bèli-camèdꞌa, ladhe na kapai mai, na jꞌajꞌi dhèu sèmi mia, oo?”

Sakaria koa-kio kolongara Ama Lamatua

67 Èle ka, Roh Lamatua dhu Mola-Mèci maso asa Sakaria. Ka na padhai lii, peka na,

68 “Koa-kio Ama Lamatua dhèu Israꞌel!

Te Na mai le ho sui nare dhèu unu Na,

sèna ka rèngu baku jꞌajꞌi sèmi ènu sa.

69 Lamatua dedꞌe le ca Dhèu dhu koasa Na kapai titu kèna,

ho hia èdhi mamuri.

Nèngu ne, ana-èpu dhèu aae Daud.

70 Lamatua moa mema, karèi nèti uru ka,

re dhèu dhu majꞌèni rèti lii padhai Na.

71 Limuri ne Na neo patabuli èdhi

nèti musu-musu èdhi,

aa nèti dhèu dhu dꞌara pèdꞌa dènge èdhi.

72-73 Na padꞌelo dꞌara hua iia Na mi bèi-baki èdhi,

lula Na sanèdꞌe taruu lii pajaji Na mi rèngu,

dhu Na paꞌèki dènge baki Abraham.

74 Na patabuli le èdhi nèti musu-musu èdhi,

sèna ka ta pahaha iisi mi Nèngu,

dhu dènge heka dꞌara madhaꞌu.

75 Na patalale le èdhi,

sèna ka èdhi bisa mamuri mola-mèci dènge beꞌa taa-taa, ètu katanga madha Na.

76 Yohanis, ee! Èu ne, ana jaꞌa.

Bèli-camèdꞌa dhèu tadhe èu, na, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu Dedha Risi aaꞌi.

Èèna na, lamu peka-padhai dènge dhèu,

sèna ka ra pakabhèle kacui-aai ra ho soru mamai Lamatua.✡

77 Bèli-camèdꞌa, lamu pajꞌujꞌu jꞌara hia mi dhèu unu Lamatua,

sèna ka reꞌa, na, Ama Lamatua hia mamuri mi rèngu,

lula Nèngu ka dhu saku eele sasala-sasigo ra.

78-79 Lula dꞌara Lamatua taleo aa rasa kasia mi dedha èdhi,

nèti èèna ka, Na hia èdhi taa-tebho dhu hiu,

nuka sèmi lodꞌo hiu nèti saraa dhu hiu.

Èdhi dhu mamuri ètu dꞌara maroga,

aa èdhi dhu pea dènge dꞌara madhaꞌu ètu sanabhu mamadhe,

lula pabeꞌa mèka dènge Lamatua,

bèli-camèdꞌa abhu saraa ho lere èdhi asa jꞌara dhu nèti mera-milu.”✡

80 Ka Yohanis asa kapai noo-noo. Aa Roh Lamatua paꞌèra ne. Na kapai mai, hèia laꞌe pea ka ètu dꞌara mamoo, toke dꞌai lodꞌo na pakako sasabꞌa mi dhèu Israꞌel sèra.

2

Maria nara iisi Lamatua Yesus

(Mateos 1:18-25)

1-2 Ca tèka, ètu dꞌara Kirenius jꞌajꞌi gubernur ètu Siria, dhèu aae kapai Agustus, hia paredha, dhu peka na, “Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu paredha Roma, hudꞌi lèpa asa rae èta-èsu ra ho madhutu sensus!” Èèna heka hiu-lai kèna, dhèu paredha Roma ige ana kabarai na. 3 Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi lèpa asa rai èta-èsu ra, sèna ka madhutu sensus.

4-5 Lodꞌo èèna, Yusuf pea ètu rae Nasaret, ètu propensi Galilea. Nèngu dhu lii dꞌai ana bhèni ca dhèu, ngara na Maria, dhu dènge le babia. Yusuf ne, ana-èpu nèti dhèu aae Daud. Ka nèngu hudꞌi lèpa ku asa kota Daud, nuka Betlehem ètu propensi Yudea, sèna ka madhutu sensus.

Nèti èèna ka, dua ra lasi asa kota Betlehem. 6 Ropa dua ra ètu nèi, Maria dꞌai lodꞌo nara iisi. 7 Te ngaa ètu èèna, dua ra abhu boe kama ètu dꞌara losmen. Nèti èèna ka, dua ra maso lasi asa dꞌara oka badha. Hèia Maria nara iisi Ana uuru, mone ca dhèu. Ka pasigꞌi Ne dènge kahaꞌi bèla, aa pajꞌunu ètu dꞌara karabꞌa, era badha raꞌa-rinu.

Ama Lamatua peka dènge ana madhenge badha

8 Mèda èèna, abhu ana madhenga badha dhèu pèri-pèri dhu beke madhenge kahibꞌi-kalèbho ètu dꞌara padꞌa ètu liꞌu kota.

9 Kacaꞌa laa, rèngu rèdhi ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga. Hèia saraa Lamatua rai-reo nare rèngu, ka ra madhaꞌu bia. 10 Te ngaa ana pajuu ne peka,

“Baku madhaꞌu! Nanene pabeꞌa-beꞌa! Te jaꞌa ne mai ho peka lii lolo beꞌa èci hia miu. Cee dhu tadèngi lii neꞌe, tatu rèngu karejꞌe.

11 Lii lolo beꞌa ne, sèmi neꞌe ka:

Deo neꞌe, ca dhèu ina nara iisi le Kristus ètu Betlehem, nuka kota dhèu aae Daud.

Kristus neꞌe ka dhu Ama Lamatua pajaji tèke le karèi nèti uru ka.

Lamatua hia Na mai, sèna ka Na patabuli dhèu nèti koasa sasala-sasigo ra.

Nèngu neꞌe, èèna na dhèu paroa Na, ‘Lamatua’!

12 Pe miu tadhe Ne sèmi neꞌe ka: miu paraga dènge Ana rara iisi hiu ca dhèu dhu pahutu dènge sigꞌi. Ra pajꞌunu Ne ètu dꞌara karabꞌa.”

13 Ropa na padhai lii nare, hèia cagꞌagꞌa laa, ana pajuu Ama Lamatua ae-ae mai nèti sorga. Ka ra paꞌèci dènge ne. Hèia ra koa-kio kolongara Ama Lamatua dènge lii sodꞌa, peka na,

14 “Jiꞌi dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama Lamatua!

Nèngu dhu nèdꞌu paredha ètu dedha-liru dhu dedha risi.

Ama Lamatua neo hia dame dènge mera-milu mi dhèu rai-haha,

dhu pakarejꞌe dꞌara Na!”

15 Èle ka, ana pajuu se lèpa hari asa sorga. Hèia ana madhenga badha se padhai lii, peka na, “Mai lati ku asa Betlehem, ho ladhe ku Ana nèi! Te Lamatua paꞌadhu le lii ne hia èdhi.”

16 Hèia lasi ka lai-lai asa Betlehem. Ka rèngu paraga Maria dènge Yusuf. Aa ladhe rèdhi kahèi Ana dhu heka rara iisi, dhu bhèjꞌi ètu dꞌara karabꞌa.

17 Ropa rèngu rèdhi Ana ne, hèia ra lolo, peka na, “Deo na ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga dhu peka le dènge jiꞌi, lula-nèti Ana neꞌe ne!” Ka ra lolo aaꞌi-aaꞌi toke èle.

18 Dhèu aaꞌi-aaꞌi malaa-maloha, tadèngi lii lolo ana madhenga badha se. 19 Te ngaa Maria tèke ka ètu dꞌara na, aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi le. Aa na pangee mau-mau, ho neo neꞌa sasoa na tasa mera mia. 20 Èle ka, ana madhenga badha se lèpa hari asa era kahibꞌi-kalèbho ra. Hèia ra dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama Lamatua. Ra manèngi makasi mi Lamatua, lula dhu rèngu tadèngi aa rèdhi dènge musi madha ra, lèke tareꞌa-reꞌa sèmi ngaa dhu ana pajuu Ama Lamatua peka sèra.

Ana iiki ne, ra pangare Na, Yesus

21 Ropa Ana iiki ne dꞌai aru lodꞌo, ka ra suna Ne madhutu atora Musa. Hèia ama dènge ina Na pangare Ne, ‘Yesus’. Ngara ne, ngara dhu ana pajuu nèti sorga peka le dènge rèngu, lodꞌo ina Na dènge mèka babia.✡

Rèti Ana iiki ne, asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

22 Atora èci nèti baki Musa peka na, bhèni dhu rara iisi rare, dꞌai èpa nguru lodꞌo hudꞌi madhutu ku adꞌa, pamèu iisi ra ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu bisa maso sèmi biasa asa dꞌara èmu sabajꞌa. Nèti èèna ka, Yusuf dènge Maria lasi asa kota Yerusalem, sèna ka tao madhutu adꞌa. Lasi rèti dènge Ana iiki èèna asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ho saraka Ne, sèna ka jꞌajꞌi unu Lamatua.✡ 23 Rèngu madhutu atora Lamatua dhu peka na, “Bhèni dhu nara iisi ana mone uuru, nèngu hudꞌi saraka ana ne jꞌajꞌi unu Lamatua.”✡ 24 Madhutu atora Lamatua, ladhe saraka ana èèna mi Lamatua, ina-ama hudꞌi hia ku koro iia ca pasa, do koro jꞌaha ngèru dua ngiꞌu. Nèti èèna ka, Yusuf dènge Maria tao madhutu atora èèna.✡

Baki Simeon peka na, Ana iiki dhu ngara Na Yesus èèna, nuka Kristus, dhu Ama Lamatua jaji tèka le

25-26 Taa èèna, abhu mone heka ca dhèu ngara na Simeon, dhu pea ètu kota Yerusalem. Nèngu ne dhèu dꞌara mola, aa dꞌèi Lamatua. Roh Lamatua dhu Mola-Mèci peka le dènge ne, na, nèngu hudꞌi nèdhi ku Kristus, heka na madhe kèna. Kristus èèna ka, dhu bèli-camèdꞌa hia mamuri mi dhèu Israꞌel.

27 Lodꞌo èèna, Roh Lamatua lere Simeon laꞌe asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Lodꞌo èèna kahèi, ina-ama Yesus rèti Ne, ho saraka jꞌajꞌi unu Lamatua. 28 Ropa ladhe nèdhi Ana ne, ka Simeon saꞌu nare Ne, hèia na koa-kio kolongara Ama Lamatua, aku nèngu na,

29 “Koa-kio kolongara Lamatua!

Lamatua tao le madhutu lii pajaji Na mi dedha jaꞌa.

De neꞌe ne Lamatua bisa le patabuli jaꞌa,

sèna ka jaꞌa madhe dènge mera-milu,

30 te jaꞌa kèdhi le Dhèu dhu Lamatua pua mai,

ho patabuli jiꞌi nèti koasa sasala-sasigo jiꞌi!

31 Lamatua neo pake Ana neꞌe,

sèna ka hia mamuri mi suku aaꞌi-aaꞌi.

32 Nèngu nuka sèmi saraa,

dhu pakabꞌua suku-suku Israꞌel, dhèu Lamatua sèra.

Nèngu kahèi èci èèna ka dènge saraa,

dhu padꞌelo jꞌara Lamatua,

pala mi suku-suku leo kahèi.”✡

33 Ropa tadèngi sèmi èèna, hèia Yusuf dènge Maria malaa lula lii padhai dhu Simeon peka lula-nèti Ana rèngu ne. 34 Èle ka Simeon padhai lii hia si mèngi-nale. Hèia na peka dènge Maria, aku nèngu na, “Ina Yesus! Bèli-camèdꞌa dhèu ae ètu Israꞌel tule eele Ana èu ne. Te ngaa tatao rèngu mi dedha Nèngu ne, èèna na pamanahu hari rèngu. Ana neꞌe, bèli-camèdꞌa pakarejꞌe dꞌara dhèu ae kahèi. 35 Dènge jꞌara èèna, Lamatua bhoke patalele dꞌara dhèu. Te ngaa èu, Maria, pe mu paraga dènge jꞌajꞌèra ae-ae, nuka sèmi samala dhu lose adhe-usu èu.”

Bèi Hana manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula Yesus

36-37 Ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, abhu kahèi bhèni heka ca dhèu, ngara na Hana. Umur na, aru nguru èpa tèu kèna. Ngara ama na Fanuel, nèti suku Aser. Na leo-èmu pidhu tèu, ka dhèu èmu na madhe. Hana ne, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Nèngu loe boe sabajꞌa dènge puasa ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ho pahaha iisi mi Ama Lamatua mèda-mèu.

38 Lodꞌo Simeon padhai lii dènge Yusuf dènge Maria era, hèia Hana mai padètu-dètu. Ka nanene si padhai lii, hèia na koa-kio kolongara Ama Lamatua. Ka na padhai lii lula-nèti Yesus mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tatae mamai Dhèu Aae dhu Lamatua lii dhu moa tèke neo pua mai, sèna ka patabuli dhèu Israꞌel.

Ina-ama dènge Ana ne lèpa asa rae Nasaret

39 Ropa Yusuf dènge Maria tao le madhutu atora nèti baki Musa ètu kota Yerusalem, ka ra lèpa asa rae Nasaret, ètu propensi Galilea.✡ 40 Ka Yesus asa kapai, asa èra, asa dꞌèlu-mèu dènge neꞌa madha jꞌara ae-ae. Aa Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi Yesus kahèi.

Lodꞌo Yesus ana iiki era, laꞌe dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

41 Yusuf dènge Maria dhu tema le, tèu mai-tèu mai lasi asa kota Yerusalem ho madhutu kalela Paska ètu nèi.✡ 42 Ca tèka, ropa umur Yesus canguru dua tèu, hèia laꞌe palere dènge ina-ama Na asa Yerusalem, lasi raꞌa kalela Paska sèmi biasa. 43-44 Lodꞌo èle Paska, Yusuf dènge Maria mulai lèpa lasi asa Nasaret palere-lere dènge dhèu ae dhu lèpa asa Galilea. Te ngaa rèngu reꞌa boe, na, Yesus ètu Yerusalem era. Ra pangee, na, Nèngu palere dènge mone aanga-angalai Na. Te ngaa ropa dꞌai lodꞌo nihia, Yusuf dènge Maria rèdhi boe Ne. Ka dua ra mulai patangi-tenge kèna. Lasi pakarèi mi aꞌari ra, aa mone aanga-angalai ra. 45 Lula rage boe Ne, hèia dua ra lèpa hari sa Yerusalem, lasi tenge Ne ètu nèi.

46 Dꞌai nèi, ra patangi-tenge Ne toke tèlu lodꞌo kateme, heka paraga dènge Ne kèna, ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Nèngu dhu madhèdi padhue-padhai dènge mese agama Yahudi sèra. 47 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu nanene lii dhaa Na, malaa-maloha, lula Nèngu tareꞌa-reꞌa neꞌa mèu isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, aa Na neꞌa dhaa lii karèi dènge mola. 48 Rèdhi sèmi èèna ka, ina-ama Na malaa kahèi. Hèia ina Na lii, aku nèngu na, “Yesus! Nga tao ka Èu pajꞌèra jiꞌi sèmi neꞌe? Ama Mu dènge jaꞌa patangi-tenge Èu heo dꞌèlu!”

49 Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Nga tao ka ina dènge ama pajꞌèra iisi tenge Jaꞌa? Meꞌa, si? Jaꞌa dènge urusan ètu Èmu Ama Ku.” 50 Te ngaa rèngu reꞌa rare boe sasoa lii Na.

51 Hèia aaꞌi-aaꞌi ra lèpa asa Nasaret. Ka Yesus madhutu kahèi dadꞌèi ina dènge ama Na. Ka ina Na tèke aaꞌi-aaꞌi seꞌe ètu dꞌara na. 52 Hèia Yesus asa tabha kapai, asa tabha dꞌèlu-mèu, asa pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua, dènge dhèu rai-haha asa tabha dꞌèi Ne.✡

3

Yohanis tuka sarani pakako sasabꞌa-laꞌa na

(Mateos 3:1-12, Markus 1:1-8, Yohanis 1:19-28)

1-2 Taa èèna, Tiberius jꞌajꞌi dhèu aae kapai dhu nèdꞌu paredha ètu Roma, canguru lèmi tèu kèna. Pontius Pilatus jꞌajꞌi gubernur ètu propensi Yudea. Herodes jꞌajꞌi gubernur ètu propensi Galilea. Aꞌa Herodes ka Pelipus, jꞌajꞌi gubernur ètu propensi Iturea dènge propensi Trakonitis. Aa Lisanias jꞌajꞌi gubernur ètu propensi Abilene.*

Taa èèna kahèi Hanas dènge Kayafas, dhu jꞌajꞌi kètu kapai risi agama Yahudi ètu kota Yerusalem.

Lodꞌo èèna, Yohanis, ana Sakaria, dhu pea ètu era kajꞌèu nèti rae. Ètu era neꞌe, Lamatua pangèdꞌu ne lii. 3 Ropa tadèngi nare, hèia Yohanis laꞌe asa dꞌara rae dhu dètu dènge loko Yarden, ho peka dènge dhèu-dhèu ètu sèra, aku nèngu na, “Miu hudꞌi ele-hoꞌa ku, aa tèke eele sasala-sasigo miu aaꞌi-aaꞌi, sèna ka Ama Lamatua saku eele sasala sèra. Èle èèna, miu sarani uuru ku, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, miu pabeꞌa le dènge Lamatua.”

4 Uru-uru sèra, baki Yesaya, dhèu nèti lii padhai Lamatua, suri tèke le lula-nèti Yohanis ne, peka na,

“Abhu dhèu dhu ètu dꞌara mamoo, paꞌoo, peka na:

‘Dhèu aaꞌi-aaꞌi paꞌèra, sèna ka tao paie-iie jꞌara, ho sèmi mamai Lamatua!

Pamola jꞌara sèna ka lami soru Ne.

5 Dhènu pamera era kajèlo aaꞌi-aaꞌi.

Tao pamera-mera ledhe aaꞌi-aaꞌi.

Tao pamola jꞌara dhu koe-kalèko,

tao pamilu jꞌara dhu ako kabhuku.

6 Sèna ka dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi ra

bisa reꞌa, na, Ama Lamatua neo pakajꞌèu dhèu

nèti sasala-sasigo ra.’ ”✡

7 Dhèu ae mai nèti mia-mia, manèngi ho Yohanis sarani si. Te ngaa na jèke si, peka na, “Miu se dhèu kapodꞌe-kabèli! Miu èci èèna ka mege dhu dènge raco! Mage miu pangee na miu bisa pakajꞌèu nèti hahuku Lamatua, sadꞌi dhoka ele-hoꞌa di! Aadꞌo! Nèbhu heka Lamatua huku dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tareꞌa-reꞌa ele boe hoꞌa.✡ 8 Mage miu pangee na, ‘Jaꞌa ne lèke boe huku, lula jaꞌa ana-èpu baki Abraham.’ Abhu ètu mia sèmi èèna? Jꞌajꞌi ana-èpu Abraham bisa boe tao miu jꞌajꞌi dhèu mola-mèci. Lamatua bisa tao hadhu se, sèna ka jꞌajꞌi ana-èpu Abraham. Jaꞌa peka kèna! Padꞌelo ètu dꞌara mamuri miu, dhu peka na, miu tèke eele le sasala-sasigo miu, aa mai ho madhutu Lamatua.✡ 9 Miu hudꞌi tao ku jꞌara beꞌa. Ladhe aadꞌo, na, hahuku Lamatua dhu bia, bèbhe mai lèke miu, nuka sèmi dhèu pake kataka ho patue ajꞌu nèti amo na. Nuka sèmi èèna ka! Ajꞌu dènge boe guna, ladhe hua-hela na nèti boe babeꞌa! De beꞌa risi patue ne, aa core eele asa dꞌara ai laꞌe.”✡

10 Hèia dhèu ae karèi Yohanis, “Ladhe sèmi èèna, jiꞌi se tasamia?”

11 Ka na dhaa, peka na, “Ladhe èu dènge kodho dua bèla, hia èci sa dhèu dhu dènge boe kodho. Aa ladhe èu dènge ngangaꞌa, bagi hia dhèu dhu dènge boe ngangaꞌa.”

12 Hèia dhèu roro bea mai manèngi kahèi, sèna ka Yohanis sarani si. Ka ra karèi, peka na, “Ama mese! Jiꞌi se hudꞌi tao sèmi ngaa ku?”✡

13 Ka na dhaa, “Miu se dꞌèi kapodꞌe-kabèli. De nèti deo neꞌe, miu hudꞌi sabꞌa ku dènge mola. Baku roro bea risi nèti atora paredha. Hudꞌi laa kabarai bꞌae madhutu atora na.”

14 Abhu kahèi sordadꞌu pèri-pèri ètu sèra. Ra karèi, na, “Jiꞌi se hudꞌi tao ku sèmi ngaa?”

Hèia Yohanis bꞌala, peka na, “Baku parama doi-dhari dhèu madhutu dadꞌèi miu. Aa baku galaa leli dhèu. Ladhe sèmi mere gaji, miu hudꞌi manèngi makasi mi Lamatua, aa rasa dꞌai le dènge gaji èèna.”

15 Ropa ra tadèngi rare, dhèu se mulai pagagai aa pakaꞌuu èci dènge èci, peka na, “Eeh! Tao-tao Yohanis ne, Kristus, dhu Lamatua peka karèi nèti uru ka, neo hia mai èèna!”

16 Te ngaa Yohanis bꞌala si, peka na, “Nanene paie! Bèli-camèdꞌa, Dhèu èci mai dhu kapai risi nèti jaꞌa. Masi ka jꞌajꞌi ana pua-paleha Na, jaꞌa ne bisa boe sa hèi.† Jaꞌa ne sarani miu dhoka pake èi di, te ngaa bèli-camèdꞌa Na tao risi eele nèti jaꞌa, te Na papènu dꞌara miu dènge Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. Aa Na pamèu dꞌara miu nuka sèmi dhèu pake ai ho tunu maruru. 17 Na huku dhèu dhu adꞌu-ue sasala, tao si cakaraa dhèu sabꞌa oka, dhu patiri are ho ngèlu tiu eele kètu na. Èle ku, heka soli are dhu mèu asa dꞌara soka, aa kètu dènge kajꞌalu are sèra, tunu pakèpu si. Nuka sèmi èèna kahèi, bèli-camèdꞌa Kristus huku dhèu dhu adꞌu-ue sasala, dènge jꞌara pèci si asa dꞌara ai dhu heo robhe-robhe dhu madhe nèdhi boe.”

18 Dènge jꞌara neꞌe Yohanis pasanèdꞌe dhèu nèti rupa-rupa madha jꞌara, aa lole dènge ra Lii Lolo Beꞌa Lamatua.

19-20 Taa èèna, Yohanis padhai lii pahuni heka, jꞌara-jꞌara dhu Herodes adꞌu-ue. Lii langu Herodes nuka sèmi neꞌe ka: Herodes ne, gubernur ètu propensi Galilea. Sasala na udhu sèmi kadhèna hèru hadhu sa. Sasala na èci ka, parame nare Herodias, dhèu èmu ari na, masi ka ari na mamuri era, dhu dhae paꞌia mèka. Jꞌara mamuri Herodes sèmi neꞌe, ka Yohanis kai dènge madha na, toke Herodes nasa dènge ne. Nèti èèna ka, Herodes kèpe ne, hèia pamaso asa dꞌara èmu bèdho.‡

Yohanis sarani Lamatua Yesus

(Mateos 3:13-17, Markus 1:9-11)

21 Uru èèna, lodꞌo dhu ra kèpe mèka Yohanis ne, nèngu sarani dhèu ae le. Aa na sarani Yesus kahèi. Sarani èle, ka Yesus sabajꞌa, kabèdhi laa, liru bhoka eele. 22 Hèia Roh Lamatua dhu Mola-Mèci puru mai sa Yesus. Roh ne rupa na sèmi koro jꞌaha sa. Hèia lii nèti dedha-liru peka na,

“Èu ne, Ana pasue Jaꞌa.

Èu ne, loe boe pakarejꞌe dꞌara Jaꞌa.”✡

Bèi-baki Lamatua Yesus madhutu nèti bèi-baki Yusuf

(Mateos 1:1-17)

23 Lodꞌo Yesus mulai lole dènge dhèu jꞌara mamuri Lamatua, umur Na pe dꞌai tèlu nguru tèu sa. Dhèu tadhe Yesus ne, Ana nèti Yusuf. Bèi-baki Yusuf sèmi neꞌe:

Yusuf, ama na, Eli.

24 Eli, ama na, Matat.

Matat, ama na, Lewi.

Lewi, ama na Melki.

Melki, ama na, Yanai.

Yanai, ama na, Yusuf.

25 Yusuf, ama na, Matatias.

Matatias, ama na, Amos.

Amos, ama na, Nahum.

Nahum, ama na, Hesli.

Hesli, ama na, Nagai.

26 Nagai, ama na, Maat.

Maat, ama na, Matatias.

Matatias, ama na, Semein.

Semein, ama na, Yosek.

Yosek, ama na, Yoda.

27 Yoda, ama na, Yohanan.

Yohanan, ama na, Resa.

Resa, ama na, Serubabel.

Serubabel, ama na, Sealtiel.

Sealtiel, ama na, Neri.

28 Neri, ama na, Melki.

Melki, ama na, Adi.

Adi, ama na, Kosam.

Kosam, ama na, Elmadam.

Elmadam, ama na, Er.

29 Er, ama na, Yosua.

Yosua, ama na, Elieser.

Elieser, ama na, Yorim.

Yorim, ama na, Matat.

Matat, ama na, Lewi.

30 Lewi, ama na, Simeon.

Simeon, ama na, Yahuda.

Yahuda, ama na, Yusuf.

Yusuf, ama na, Yonam.

Yonam, ama na, Elyakim.

31 Elyakim, ama na, Melea.

Melea, ama na, Mena.

Mena, ama na, Matata.

Matata, ama na, Natan.

Natan, ama na, Daud.

32 Daud, ama na, Isai.

Isai, ama na, Obet.

Obet, ama na, Boas.

Boas, ama na, Salmon.

Salmon, ama na, Nahason.

33 Nahason, ama na, Aminadab.

Aminadab, ama na, Admin.

Admin, ama na, Arni.

Arni, ama na, Hesron.

Hesron, ama na, Peres.

Peres, ama na, Yahuda.

34 Yahuda, ama na, Yakob.

Yakob, ama na, Isak.

Isak, ama na, Abraham.

Abraham, ama na, Tera.

Tera, ama na, Nahor.

35 Nahor, ama na, Seruk.

Seruk, ama na, Rehu.

Rehu, ama na, Pelek.

Pelek, ama na, Eber.

Eber, ama na, Sela.

36 Sela, ama na, Kenan.

Kenan, ama na, Arpaksad.

Arpaksad, ama na, Sem.

Sem, ama na, Noh.

Noh, ama na, Lamek.

37 Lamek, ama na, Metusalak.

Metusalak, ama na, Henok.

Henok, ama na, Yared.

Yared, ama na, Mahalalel.

Mahalalel, ama na, Kenan.

38 Kenan, ama na, Enos.

Enos, ama na, Set.

Set, ama na, Adam.

Adam neꞌe ka, paꞌue-ai Ama Lamatua.

4

Dhèu aae nidhu sèku Lamatua Yesus

(Mateos 4:1-11, Markus 1:12-13)

1 Ropa Yohanis sarani nare Yesus, hèia Yesus laꞌe, tèke eele loko Yarden. Roh Ama Lamatua bera-bera dènge Ne, ka pakako Ne asa dꞌara mamoo èci. 2 Ka Yesus pea ètu èèna toke èpa nguru lodꞌo. Ètu era neꞌe, naꞌa-ninu boe ngaa-ngaa, ka Na manganga titu kèna. Aa dhèu aae nidhu mai sèku Ne.

3 Na peka dènge Yesus, aku nèngu na, “Ladhe Èu ne tareꞌa Ana Ama Lamatua, Èu dènge koasa. De tao hadhu se jꞌajꞌi roti, ho muꞌa si.”

4 Te ngaa Yesus bꞌala ne, peka na, “Èu hari! Meꞌa boe, do? Dhu suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, peka na,

‘Mamuri dhèu rai-haha, mesa boe dhoka nèti ngangaꞌa-nganginu di!’ ”✡

5-6 Èle èèna ka, dhèu aae nidhu nèti hari Yesus asa era èci dhu dedha aae, hèia na pajꞌujꞌu dènge Yesus aꞌèra dènge koasa paredha aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Hèia na pamako Yesus, na, “Aꞌèra dènge koasa paredha aaꞌi-aaꞌi sèra, ètu dꞌara kacui-aai jaꞌa. De jaꞌa dènge hak ho pangèdꞌu mi cee èèna ka, sadꞌi jaꞌa koꞌo. 7 Aaꞌi-aaꞌi se, jaꞌa neo hia mi Èu. Te ngaa sadꞌi Èu tao ku ca jꞌara, heka jaꞌa hia Èu kèna. Mudꞌa iiki-iiki! Èu pahaha iisi mi jaꞌa! Dhoka èèna di.”

8 Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Abhu ètu mia jꞌara na sèmi èèna? Te ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, dhu suri, na,

‘Èu dhoka pahaha iisi mi Ama Lamatua di.

Aa èu sogo-tagu dhoka mi Nèngu di.’ ”✡

9 Èle ka, dhèu aae nidhu nèti hari Yesus asa kota Yerusalem. Dꞌai era neꞌe, na pacaꞌe Yesus asa era dhu dedha risi ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ka na peka, “Ladhe tareꞌa-reꞌa Èu ne Ana Ama Lamatua, na, ridhu asa haha nèi! 10 Te dhu suri ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, peka na,

‘Pe Ama Lamatua pua ana pajuu Na nèti sorga,

ho mai jꞌaga Èu.

11 Èèna na ra sibhe Èu,

sèna ka haga Èu goi lèke boe hadhu sa hèi.’ ”✡

12 Te ngaa Yesus bꞌala lii nidhu ne, “Èu baku karihu kahadhu dènge Jaꞌa ne. Lula dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, na,

‘Baku sèku Ama Lamatua.’ ”✡

13 Dhèu aae nidhu ne tenge jꞌara rupa-rupa ho sèku Yesus, te ngaa tao nare boe. Ka laꞌe tèke eele Yesus, na mate hari lodꞌo dhu beꞌa.

Lamatua Yesus laꞌe Galilea ho lole Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua

(Mateos 4:12-17, Markus 1:14-15)

14 Èle èèna ka, Yesus lèpa hari asa propensi Galilea, te Roh Lamatua dhu Mola-Mèci hia Ne koasa. Nèbhu boe ka dhèu-dhèu ètu dꞌara rai èèna, mulai tadhe kolongara Na. 15 Na ajꞌa-nori dhèu ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi ètu mia-mia. Ka dhèu koa-kio Ne, peka na, “Yesus ne dhu ele madha, nga!”

Dhèu roꞌo boe sèmi rare Lamatua Yesus ètu Nasaret

(Mateos 13:53-58, Markus 6:1-6)

16 Ca tèka, Yesus mai asa rae Na Nasaret. Lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi, dhu ra pangare na ‘sabat’, hèia laꞌe asa dꞌara èmu sabajꞌa sèmi dhu tema Na tao. Ka Na kèdꞌi titu ho neo baca nèti Sasuri Ama Lamatua. 17 Ka ra jꞌole hia Ne sasuri nèti baki Yesaya. Hèia Na bhoke tenge ayat, ka Na baca, peka na,

18 “Koasa Roh Ama Lamatua abhu ètu Jaꞌa.

Nèti èèna ka, Na pajꞌujꞌu Jaꞌa,

ho peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua mi dhèu-dhèu dhu unu aadꞌo.

Nèngu pua le Jaꞌa mai,

ho lole, na,

dhu ana bèdho, èèna na patalala si;

dhu bèdhu, èèna na bisa rèdhi hari;

dhu lèke ènyi nèti dhèu, èèna na patabuli eele.

19 Te limuri ne dꞌai le lodꞌo Lamatua,

sèna ka pala mamuri mi dhèu unu Na.”* ✡

20 Baca nare sasuri ne, ka Yesus lulu hari, hèia Na jꞌole asa ama dhu nèdꞌu kasasi, ka Na madhèdi. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara èmu sabajꞌa èèna ladhe patae Ne. 21 Hèia Na peka dènge ra, “Dhu miu tadèngi nèti Sasuri Ama Lamatua deo na, neꞌe ne, jꞌajꞌi le!”

22 Ka dhèu sèra mulai padhai lii padedha Yesus, aku rèngu na, “Waa! Ngaa dhu Na padhai lii deo na, beꞌa titu kèna! Te ngaa Nèngu ne Ana Yusuf, si? Tasamia ka Na bisa sèmi neꞌe ne?”

23 Hèia Yesus lole dènge si, “Tatu miu tadèngi le lii dhu peka na, ‘Wee, dote! Puri uuru ku ngiꞌu èu!’ Miu neo pake lii èèna, ho kabèli hari sa Jaꞌa, peka na, ‘Nga tao ka Èu tao boe tadha malaa èci hia jiꞌi ètu neꞌe, sèmi dhu Èu tao le ètu kota Kapernaum nèi?’ 24 Mamola na sèmi neꞌe: dhèu roꞌo boe sèmi rare dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua nèti dꞌara rae unu na.✡ 25-26 Tare conto nuka sèmi baki Elia, ca dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Ca tèka, èjꞌi mai boe tèlu tèu catenga. Taa èèna, abhu bhèni balu ae ètu Israꞌel. Te ngaa Lamatua hia boe Elia ho soru-bara si ètu Israꞌel sèra. Lamatua dhoka pua laꞌe asa ca dhèu bhèni balu ètu rae Sarfat, dhu dètu dènge kota Sidon. Masi ka bhèni ne dhèu Yahudi boe, te ngaa na parcaya koasa Ama Lamatua.✡

27 Tare hari conto leo nèti Elisa, dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Taa èèna, dhèu Yahudi ae dhu lèke èi papèdꞌa kusta ètu Israꞌel. Te ngaa Lamatua paꞌèle boe si nèti papèdꞌa ra. Ama Lamatua dhoka pua Elisa laꞌe puri-paꞌèle dhèu kusta èci, ngara na Naaman, masi ka nèngu ne dhèu Siria, dhèu Yahudi boe. Te ngaa na parcaya koasa Ama Lamatua.”✡

28 Ropa ra tadèngi lii padhai lii Yesus ne, hèia aaꞌi-aaꞌi ra nasa titu kèna dènge Ne. 29 Ka ra kèdꞌi aaꞌi-aaꞌi, ra babège eele Ne nèti dꞌara èmu sabajꞌa èèna. Hèia ra nuni rèti Ne asa karasa rae, ho neo tule Ne nèti dedha tèbhi ètu èèna, asa haha laꞌe. 30 Te ngaa Na kako asa liꞌu laꞌe re talora aae rèngu, ka tèke eele si ètu era èèna.

Lamatua Yesus babège eele nidhu nèti dhèu èci

(Markus 1:21-28)

31 Èle èèna ka, Yesus puru laꞌe asa kota Kapernaum ètu sebhe dano Galilea. Dꞌai lodꞌo-lodꞌo sabajꞌa, Na ajꞌa-nori dhèu ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi. 32 Dhèu sèra malaa ladhe ra nanene lii padhai Na, te neꞌa mèu isi lii holo-nori sèra.✡

33 Ca tèka, ropa Yesus ajꞌa-nori ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi, abhu ca dhèu dhu nidhu tao, na paꞌoo-parodha, peka na, 34 “Ee! Yesus, Dhèu Nasaret! Èu neo tao ngaa mi jiꞌi? Èu mai sèna ka palaho jiꞌi, do? Jiꞌi se tadhe Èu. Èu ne, Dhèu Mola, dhu uru èèna Ama Lamatua pajaji tèke ho hia mai.”

35 Te ngaa Yesus jèke ne, peka na, “Rèno laa! Hutu hèbꞌa èu na! Kalua ka nèti dhèu neꞌe!” Cagꞌagꞌa laa, nidhu dedꞌe kalabhe dhèu ne asa rai, ètu talora aae dhèu sèra. Ropa pabèbhe nare, hèia nidhu ne kalua tèke eele aa papèdꞌa boe isi dhèu ne hèi.

36 Dhèu aaꞌi-aaꞌi malaa-maloha, ka ra peka na, “Ira ii! Lii padhai Dhèu neꞌe, dènge koasa kapai bia! Toke nidhu madhutu paredha Na kahèi, ka kalua nèti dhèu!” 37 Hèia lii lolo lula-nèti Yesus pale-lème rai èèna aaꞌi-aaꞌi.

Lamatua Yesus paꞌèle papèdꞌa ina dhèu èmu Petrus, dènge papèdꞌa dhèu-dhèu leo

(Mateos 8:14-17, Markus 1:29-34)

38 Lodꞌo rèngu kalua nèti èmu sabajꞌa, Yesus laꞌe asa èmu dhèu èci, ngara na Simon.† Lodꞌo èèna, teto na dhu pèdꞌa maringi-sagoro isi pana bia. Hèia ra manèngi Yesus, peka na, “Ama! Puri-paꞌèle ku bhèni heka ne, laa!” 39 Ka Yesus laꞌe titu ètu sebhe koi, ka puri papèdꞌa bhèni heka ne. Cagꞌagꞌa laa, èi papèdꞌa na ele dènge ka. Hèia na kèdꞌi laꞌe lalau ngangaꞌa hia si raꞌa-rinu.

40 Ètu dꞌara lodꞌo nihia èèna kahèi, ropa lodꞌo oe cèna, dhèu lere rèti dhèu pèdꞌa ae-ae mai asa Yesus. Èi papèdꞌa ra rupa-rupa. Hèia Na bane ai mi dhèu pèdꞌa seꞌe, ka aaꞌi-aaꞌi ra èle nèti papèdꞌa-tarègu ra. 41 Nèti dhèu pèdꞌa se abhu kahèi dhu nidhu tao. Hèia Yesus paredha nidhu se, sèna ka kalua nèti dhèu sèra. Ra rai kalua dènge lii taraa, peka na, “Èu ne, Ana Ama Lamatua!” Te nidhu se reꞌa, na, Nèngu ne Kristus, dhu Ama Lamatua pajaji karèi nèti uru ka, ho hia mai. Nèti èèna ka, Yesus kai si sèna ka bisa boe ra padhai ca hèbꞌa sa, lula-nèti Nèngu.

Lamatua Yesus laꞌe lole Lii Lolo Beꞌa ètu èmu-èmu sabajꞌa

(Markus 1:35-39)

42 Asa bèli dꞌara oe mèu sa, Yesus kèdꞌi, ka laꞌe asa era dhu kaliu èci ètu liꞌu kota. Hèia dhèu tenge Ne asa mia-mia. Ropa paraga dènge Ne, ka ra pamako Ne, aku rèngu na, “Ama pea ka dènge jiꞌi laa! Lamu iia ka asa era leo!”

43 Te ngaa Na dhaa, aku Nèngu na, “Jaꞌa hudꞌi laku asa rae-rae leo, ho peka-padhai Lii Lolo Beꞌa nèti paredha Ama Lamatua. Te Ama Lamatua pua Jaꞌa mai ne, sèna ka pakako sasabꞌa èèna.”

44 Hèia Na kako nèti rae èci asa rae leo, ho ajꞌa-nori dhèu ètu dꞌara èmu-èmu sabajꞌa ètu propensi Yudea.

5

Rèngu pèku, ka abhu iꞌa ae-ae

(Mateos 4:18-22, Markus 1:16-20)

1 Ca tèka, Yesus ajꞌa dhèu ètu sebhe dano Galilea.* Dhèu ae mai sèna ka neo nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Rèngu mai toke ra kalibhu rare Yesus. 2 Padètu dènge era èèna, abhu dhèu dhu pamèu pèku ra ètu dedha nebhe. Ka Yesus nèdhi koha dua bua dhu panahu ètu era èèna. 3 Cue nèti koha se, unu Simon. Èle ka, Yesus caꞌe asa dedha koha ne, ka Na manèngi sèna ka Simon tobꞌe asa era marèma ciki. Hèia Na madhèdi ho ajꞌa dhèu ae sèra.✡

4 Ajꞌa nare, hèia Na padhai lii dènge Simon, peka na, “Simon! Padedha hari ku asa dꞌara marèma, ho core pèku laꞌa. Te èèna na miu abhu iꞌa ae.”

5 Ka Simon dhaa, peka na, “Te ngaa, Ama. Jiꞌi sabꞌa dꞌai madhe dꞌara camèdꞌa kateme kèna, te abhu boe ciꞌu sa hèi! Te ngaa lula Ama ku peka le sèmi èèna, jaꞌa madhutu! Jaꞌa papuru sèku.”✡ 6 Hèia ra papuru pèku. Ropa ra neo ère pacaꞌe hari, reꞌa boe na pèku ne dhu pènu dènge iꞌa, ka mulai mae.✡ 7 Hèia Simon rodhe angalai na ètu koha leo sèra, ho mai bara rèngu ère pèku. Ka ra daꞌu iꞌa tao asa dꞌara koha, toke koha dua bua se pènu dènge iꞌa, ka oe cène. 8-10 Angalai Simon se, nuka Yakobis dènge Yohanis, ana nèti Sabadeus, ètu era èèna kahèi. Rèngu se malaa, lula ra abhu iꞌa ae titu kèna. Ropa Simon Petrus ladhe nèdhi ngaa dhu jꞌajꞌi ne, hèia na patitu dènge ka, kètu urutuu na ètu madha Yesus, hèia na peka, “Jaꞌa ne, ca dhèu dhu ue le sasala ae-ae. De beꞌa risi, Lamatua padètu ia ka dènge jaꞌa.”†

Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Simon! Pangee ia ka jꞌara neꞌe, te Jaꞌa neo pake miu se. Miu tema le tenge iꞌa. Te ngaa deo neꞌe ne, Jaꞌa ajꞌa miu sèna ka tenge dhèu ho madhutu Jaꞌa.”

11 Èle ka, rèngu nuni dènge ka koha ra asa dedha nebhe. Ka lasi tèke eele ka ngaa-ngaa ra aaꞌi-aaꞌi, lasi madhutu Yesus.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ca dhèu dhu pèdꞌa kusta

(Mateos 8:1-4, Markus 1:40-45)

12 Ètu rae èci, Yesus paraga dènge ca dhèu dhu ngiꞌu na pènu dènge èi papèdꞌa kusta. Ropa dhèu ne nèdhi Yesus, ka laꞌe patitu kètu urutuu na, aa na pacudꞌu dꞌai rai. Hèia na lii, aku nèngu na, “Ama! Sue ku jaꞌa laa! Te jaꞌa keꞌa, na, Ama bisa puri-paꞌèle papèdꞌa jaꞌa ne, sèna ka dhèu madenge ia ka dènge jaꞌa. Sadꞌi Ama moꞌo.”

13 Ka Yesus jꞌole kacui-aai Na ho gꞌagꞌe ne. Aa Na peka, “Jaꞌa koꞌo! Èu èle dènge kèna!” Ropa Na padhai lii nare, èi papèdꞌa dhèu ne èle dènge. 14 Hèia Yesus pasanèdꞌe ne, peka na, “Baku bhèlu, ee! Èu èle le, te ngaa baku peka dènge dhèu èci sa! Èu hudꞌi madhutu uuru ku paredha baki Musa. De lamu asa ama agama, ho na parisa ngiꞌu èu, sèna ka neꞌa èi papèdꞌa ne èle tareꞌa, do dhae. Èle èèna na, èu hia mèdha èci sèmi tadha makasi, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa, èu ne èle tareꞌa le nèti papèdꞌa.”✡

15 Masi ka Yesus kai, te ngaa lii lolo nèti koasa Na, pale-lème nèti dhèu èci asa èci dꞌai mia-mia. Ka dhèu mai sèmi tao cèci sa, ho ra nanene Na ajꞌa-nori. Hèia Na puri-paꞌèle dhèu ae nèti rupa-rupa èi papèdꞌa ra. 16 Te ngaa catèka-catèka, Yesus dꞌèi kahèi patalele iisi, ho laꞌe manèngi-mangajꞌi asa era dhu kaliu.

Lamatua Yesus paꞌèle dhèu karuku èci

(Mateos 9:1-8, Markus 2:1-12)

17 Ca lodꞌo, Yesus ajꞌa dhèu ètu dꞌara èmu cue. Lodꞌo èèna, abhu kahèi dhèu nèti partei agama Parisi, dènge pèri-pèri mese agama, mai ho nanene lii padhai Na. Dhèu se mai nèti rae-rae ètu propensi Galilea, propensi Yudea, dènge kota Yerusalem. Ama Lamatua hia Yesus koasa, sèna ka paꞌèle dhèu-dhèu pèdꞌa. 18-19 Lodꞌo èèna, dhèu pèri-pèri dedꞌe rèti dhèu karuku èci ètu dedha karadꞌa. Rèngu tenge-tenge jꞌara, sèna ka Yesus puri-paꞌèle ne. Te ngaa ètu dꞌara èmu ne, dhèu sèmi tao cacèci sa, ka rèngu bisa boe pasuki asa dꞌara. Nèti èèna ka, ra dedꞌe dhèu ne asa kolo èmu. Rare dedha, ka ra bèdi eele rèu èmu, sèna ka tao roꞌa, ho dulu dhèu karuku ne dènge karadꞌa kateme asa haha laꞌe. Ra dulu dhèu neꞌe asa talora aae dhèu ae-ae se, lèke mola-mola ètu madha Yesus. 20 Ropa nèdhi sèmi èèna, hèia Yesus neꞌa, na, rèngu se parcaya, na, Nèngu bisa paꞌèle angalai ra nèti karuku na. Ka Na lii dènge dhèu karuku ne, aku Nèngu na, “Ana, ee! Jaꞌa saku pamèu le sasala èu.”

21 Ropa tadèngi Yesus padhai lii sèmi èèna, ka dhèu Parisi dènge mese agama sèra, pakarèi, na, “Eeh! Dhoka Ama Lamatua dhu dènge hak di, ho saku eele sasala-sasigo dhèu. Cee ka Nèngu ne, ka Na tao iisi Na nuka sèmi Ama Lamatua! Neꞌe ne paꞌele iie kolongara Lamatua!”

22 Te ngaa Yesus dhu neꞌa dꞌai dꞌara rèngu. Hèia Na peka, “Nga tao ka miu se ngee, na, Jaꞌa ne padhai lii paꞌele iie kolongara Lamatua? 23-24 Jaꞌa ne Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Aa Jaꞌa ne dènge hak kahèi, ho abho sasala-sasigo dhèu. Ladhe Jaꞌa lii dènge dhèu karuku ne, ‘Jaꞌa abho le sasala èu,’ miu mèdhi boe koasa Jaꞌa ètu rai-haha ne. Te ngaa ladhe Jaꞌa peka na, ‘Kèdꞌi ka! Dedꞌe karadꞌa èu, ho lèpa ka.’ Ladhe nèngu kèdꞌi dènge ka, na, miu heka mèdhi koasa Jaꞌa. Nèti èèna ka, Jaꞌa neo puri-paꞌèle dhèu karuku ne, sèna ka miu meꞌa, na, Jaꞌa dènge hak ho abho sasala-sasigo dhèu.”

Ka Na piku asa dhèu karuku ne, aa lii, peka na, “Titu ka! Dedꞌe karadꞌa èu, ho lèpa ka!”

25 Cagꞌagꞌa laa, dhèu ne kèdꞌi titu ètu madha dhèu ae sèra, ka kèpe nare karadꞌa na. Hèia na lèpa ka dènge koa-kio kolongara Ama Lamatua. 26 Rèdhi sèmi èèna, ka dhèu aaꞌi-aaꞌi se malaa. Ka ra dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama Lamatua, peka na, “Lamatua kapai risi eele! Deo neꞌe ne, èdhi tèdhi le dènge musi madha èdhi unu ti, tadha malaa dhu kapai!”

Lamatua Yesus paroa Lewi ho madhutu Ne

(Mateos 9:9-13, Markus 2:13-17)

27 Nèbhu boe ka Yesus kalua nèti dꞌara èmu, hèia ladhe nèdhi dhèu roro bea ca dhèu, dhu madhèdi ètu era roro doi bea. Ngara dhèu ne, Lewi.‡ Ka Yesus peka dènge ne, “Mai ka madhutu Jaꞌa!” 28 Ropa tadèngi lii paroa ne, hèia Lewi kèdꞌi dènge ka, tèke eele aaꞌi-aaꞌi sèra, laꞌe madhutu Yesus.

29 Èle ka, Lewi tao tatao kapai ètu èmu na, ka na nèru Yesus. Aa na nèru kahèi angalai na dhèu roro bea sèra, dènge tamu-tamu dhu leo ho lasi raꞌa-rinu. 30 Te ngaa pèri-pèri dhèu nèti partei agama Parisi, dènge mese-mese agama, kaꞌuu-kamuki mi ana madhutu Yesus, aku rèngu na, “Tasamia ka miu miꞌa-minu paꞌèci dènge dhèu dhu laku boe, nuka dhèu roro bea, dènge dhèu karehe sèra? Dhèu beꞌa bisa boe paꞌèci dènge dhèu sèmi sèra sa!”✡

31 Ka Yesus lii dènge rèngu, peka na, “Dhèu pèdꞌa parluu dote-matarii. Te ngaa dhu pèdꞌa boe, parluu boe. 32 Mamai Jaꞌa ne, ho lalau-laloꞌo dhèu karehe sèra. Te ngaa Jaꞌa mai boe ho uri dhèu dhu ngee na, ngiꞌu ra mola le.”

Mese-mese agama pasisu dènge Lamatua Yesus lula jꞌara-jꞌara puasa

(Mateos 9:14-17, Markus 2:18-22)

33 Hèia dhèu nèti partei agama Parisi dènge mese-mese agama kaꞌugu mi Yesus, peka na, “Sèmi neꞌe, Ama! Ana madhutu Yohanis tuka sarani dhèu, rèngu tema puasa dènge sabajꞌa. Ana-ana madhutu dhèu Parisi sèmi èèna kahèi. Te ngaa tasamia ka, ana madhutu Ama sèra, loe boe dènge raꞌa-rinu? Rèngu se reꞌa boe puasa, do?”

34 Ka Na dhaa pake lii pakasame, aku Nèngu na, “Miu meꞌa le, ladhe dhèu tao pesta kabꞌi, dhèu-dhèu dhu ra nèru sèra, bisa boe puasa, te ngaa raꞌa toke bècu. Ladhe mone dhu kabꞌi èèna, dènge rèngu era, tatu rèngu raꞌa palere aaꞌi-aaꞌi ra. 35 Te ngaa ropa dhèu leo rai rèti mone dhu kabꞌi ne, hèia angalai na susa, heka ra puasa kèna.”

36 Hèia Yesus padhai lii pakasame èci hari, peka na, “Abhu mèka dhèu dhu rare bèla hiu caꞌèta, ho kalape mi kodho dhui dhu mae. Te ladhe base kodho ne, bèla hiu dhu kalape laꞌa èèna karuku, na kodho ne asa mae aae. 37-38 Sèmi èèna kahèi, dhua dhu heka rèti nèti kapua, dhèu bhori boe asa sabha dhui. Te aadꞌo na, sabha madhore eele, aa dhua èèna soli soo-soo asa rai laꞌe. De dhua dhu hiu, hudꞌi bhori ku asa dꞌara sabha hiu.§ [Sèmi èèna ka, Yesus ajꞌa si, peka na, lii ajꞌa Na dhu hiu bisa boe pabꞌali dènge lii ajꞌa dhu dhui nèti dhèu Parisi.] 39 Dhèu dhu rinu rèdhi le èi anggor dhui, dꞌèi boe rinu dhu hiu. Te dhu reꞌa na, ‘Èi anggor dhu kee risi nuka èi anggor dhui!’ ”

6

Dhèu pakarèi Lamatua Yesus lula-nèti lodꞌo aꞌae sasabꞌa

(Mateos 12:1-8, Markus 2:23-28)

1 Ca tèka, lèke dènge lodꞌo aꞌae sasabꞌa dhèu Yahudi, Yesus dènge ana madhutu Na, kako re jꞌara ètu sebhe oka dhèu. Ka ana madhutu Na puru are-gandum dhu ètu madha rèngu sèra. Hèia ra sarodꞌe dꞌara kacui-aai, ka raꞌa.✡ 2 Ètu era èèna, abhu pèri-pèri dhèu nèti partei agama Parisi dhu kèpe paꞌèra adꞌa Yahudi ra. Ropa ladhe rèdhi ana madhutu Yesus tao sèmi èèna, ka ra kai Ne, peka na, “Tasamia ka ana-ana Èu se sisu atora agama èdhi? Rèngu sabꞌa lèke dènge lodꞌo aꞌae sasabꞌa! Ladhe ku laa! Rèngu puru are-gandum nèi. Baku tao sèmi èèna!”

3-4 Te ngaa Yesus bꞌala, peka na, “Tasamia, ee? Miu sanèdꞌe lii lolo baki Daud? Daud dènge dhèu madhutu na lula manganga ae, ka maso lasi asa dꞌara Paleo Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Hèia raꞌe roti dhu ama agama hia le Lamatua. Te ngaa roti seꞌe dhodhoka ama agama di dhu bisa raꞌe. Dhèu leo bisa boe. Ka baki Daud si raꞌe, te ngaa ca dhèu sa peka boe, na, rèngu sale. Miu se, sèmi baca mèdhi boe Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua!✡

5 Pasa dhilu ho nanene paie-iie! Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa dènge hak ho pamaꞌète, na, dhèu bisa sabꞌa ngaa, lèke dènge lodꞌo aꞌae sasabꞌa.”

Dhèu dhu ai madhe cabèka

(Mateos 12:9-14, Markus 3:1-6)

6 Ca tèka, lèke dènge lodꞌo aꞌae sasabꞌa dhu leo, Yesus laꞌe ajꞌa ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi. Ètu era èèna, abhu dhèu mone èci, dhu ai madhe cabèka. 7 Ètu èèna, abhu kahèi pèri-pèri mese agama, dènge dhèu nèti partei agama Parisi, dhu tenge jꞌara ho pamanahu Yesus. Ra tatae, tao-tao Na neo puri-paꞌèle dhèu dhu ai madhe cabèka ne, lèke dènge lodꞌo aꞌae sasabꞌa. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu bisa abhu jꞌara ho galaa Ne ètu madha dhèu ae. 8 Te ngaa Yesus neꞌa ngangee rèngu. Nèti èèna ka, Na paroa dhèu dhu ai madhe cabèka ne, aku Nèngu na, “Angalai! Mai ku. Titu ètu talora aae ne!” Hèia laꞌe titu dènge ka ètu talora èèna. 9 Ka Yesus karèi dhèu-dhèu ètu sèra, peka na, “Jaꞌa karèi ku miu laa. Madhutu atora agama èdhi, ngaa dhu èdhi bisa tao ètu lodꞌo aꞌae sasabꞌa? Èdhi tao dhu beꞌa, do, tao dhu karehe? Hia mamuri mi dhèu, do, paꞌele iie mamuri na?” 10 Hèia Yesus ladhe palème rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, ka Na lii dènge dhèu dhu ai madhe cabèka ne, peka na, “Jꞌole ai èu mai!” Ka na soro ai na, hèia èle dènge ka.

11 Ropa rèdhi sèmi èèna, ka dhèu kapai se nasa titu kèna. Hèia ra peka, na, “Èdhi tenge hari ku jꞌara leo, sèna ka pamanahu Ne!”

Lamatua Yesus hagꞌe nare ana madhutu Na canguru dua dhèu

(Mateos 10:1-4, Markus 3:13-19)

12 Nèbhu boe ka, Yesus laꞌe sabajꞌa asa ledhe èci. Na sabajꞌa ètu èèna camèdꞌa kateme. 13 Asa bèli madꞌae, Yesus paroa ana madhutu Na. Ka nèti rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, hagꞌe nare canguru dua dhèu ho jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na. Dhèu dhu hagꞌe nare sèra, nuka:

14 Simon (dhu Yesus pangare ne, ‘Petrus’)

Anderias (ari Simon),

Yakobis,

Yohanis (ari Yakobis),

Pelipus,

Bertolomeos,

15 Mateos,

Tomas,

Yakobis (ana Alpius),

Simon (nèti partei politik Selot),*

16 Yudas (ana Yakobis), aa

Yudas Iskariot (dhu èèna na pahia Yesus).

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa ae-ae

(Mateos 4:23-25)

17 Ropa puru mai nèti ledhe deo na, Yesus dènge ana madhutu Na, ae taha ètu era mera èci. Ètu èèna, abhu dhèu ae dhu pakaboko. Dhèu se mai nèti propensi Yudea, nèti kota Yerusalem, aa nèti Tirus dènge Sidon, nuka dua kota ètu sebhe dhasi. 18 Rèngu mai ho nanene lii padhai Yesus, aa abhu kahèi dhu neo manèngi sèna ka Na puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa. Ka Yesus paꞌèle si. Na paꞌèle kahèi dhèu dhu nidhu tao, dènge magèle eele nidhu nèti dhèu sèra. 19 Dhèu ae dhu neo goi Ne. Te ropa goi lèke Ne, dhèu se èle dènge nèti papèdꞌa ra, lula abhu koasa dhu kalua nèti Nèngu.

Dhèu dhu abhu aꞌoto, dènge dhèu dhu abhu mamadhe-mamopo

(Mateos 5:1-12)

20 Èle ka Yesus kabibꞌa asa ana madhutu Na, hèia Na ajꞌa si, aku Nèngu na,

“Dhèu unu aadꞌo sèra!

Miu abhu aꞌoto,

lula Ama Lamatua mesa Na, jꞌajꞌi Dhèu Aae miu dhu beꞌa.

21 Dhèu dhu kabake manganga sèra!

Miu abhu aꞌoto,

lula Lamatua ka dhu hia miu bècu-manèsa.

Dhèu dhu tangi dènge dꞌara susa sèra!

Miu abhu aꞌoto,

lula èèna na dꞌara mi karejꞌe.

22-23 Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa.

Ka dhèu dhu abhu susa lula madhutu Jaꞌa,

miu abhu aꞌoto,

lula èèna na Lamatua bꞌala rui-jꞌajꞌèra miu ètu sorga.

Masi ka dhèu tèka dꞌara dènge miu,

do pakarehe kolongara miu,

do jꞌèli marèu miu,

do bata eele miu, tao sèmi dhèu bhelu sa,

miu abhu aꞌoto,

lula èèna na Lamatua bhèlu boe miu ètu sorga.✡

De ladhe dhèu pajꞌèra miu sèmi èèna, pakarejꞌe laa dꞌara miu! Aa karae laa dènge pasoa-pasoka! Mage malaa kahèi, lula dhèu dhu pajꞌèra miu limuri ne, bèi-baki ra dhu uru èèna, pajꞌèra le dhèu rèti lii padhai Lamatua sèra kahèi.

De ladhe miu paraga dènge jꞌajꞌèra sèmi sèra,

pakarejꞌe laa dꞌara miu,

lula èèna na Lamatua bꞌala hia miu ae-ae ètu sorga!✡

24 Te ngaa dhèu kaja!

Miu abhu mamadhe-mamopo,

lula mamuri karejꞌe miu, dhoka dꞌai neꞌe di.

25 Dhèu dhu bècu-manèsa!

Miu abhu mamadhe-mamopo,

lula hèru manganga madèu dhu seli eele, mai salake nare miu.

Dhèu dhu kea rae-rae sèra!

Miu abhu mamadhe-mamopo,

lula jꞌajꞌèra mai, tao miu tangi ngobꞌi-ngobꞌi.

26 Dhèu dhu dꞌèi dhèu koa-kadꞌiri!

Miu abhu mamadhe-mamopo,

lula uru sèra bèi-baki miu

dꞌèi padꞌiri kahèi dhèu-dhèu dhu rèti lii leko-monya sèra!”

Miu hudꞌi sue ku musu mi

(Mateos 5:38-48, 7:12)

27 Hèia Yesus tuhu hari lii padhai Na, “Pasa dhilu ho nanene paie-iie! Èu hudꞌi sue ku musu èu, aa tao pabeꞌa laa mi dhèu dhu tèka dꞌara dènge èu. 28 Sabajꞌa ho manèngi Ama Lamatua, sèna ka hia babeꞌa mi dhèu dhu dhoo èu. Aa manèngi sèna ka Lamatua hia mèngi-nale mi dhèu dhu pajꞌèra èu rupa-rupa. 29 Ladhe dhèu tèbꞌe ripi èu cabèka, soro hari ripi cabèka ho na tèbꞌe. Ladhe dhèu parame rare kodho pana èu, na, hia hari laa kodho èu dhu leo. 30 Ladhe dhèu manèngi mèdha èu èci, hia laa. Aa ladhe dhèu dedꞌe rèti mèdha èu èci, soro tèke sène. Mage mu manèngi hari! 31 Èu hudꞌi tao ku dhèu leo, nuka sèmi èu neo dhèu tao mi ngiꞌu èu.✡

32 Èu dꞌèi padꞌelo sasue mi dhèu èu mesa mu. Èèna beꞌa. Te ngaa kolo-karisi na ngaa? Te dhèu bhelu sue dhèu rèngu kahèi. 33 Ladhe èu pabeꞌa dhoka dènge dhèu dhu beꞌa dènge èu di, kolo-karisi ètu mia? Te dhèu bhelu sèra, reꞌa bꞌala babeꞌa dhèu sèmi èèna kahèi. 34 Ladhe èu dhodhoka hia pija mi dhèu dhu bisa pula hari doi èu, kolo-karisi na ngaa? Te dhèu bhelu kahèi reꞌa hia dhèu leo pija doi, sadꞌi bèli-camèdꞌa sèmi aaꞌi hari dhu kateme iisi.

35 Te ngaa dhu lèke ka, sèmi neꞌe: sue la musu èu sèra! Aa tao la beꞌa mi rèngu. Ngaa dhu ra parluu, hia si pija. Baku pangee, na, ra pula hari do aadꞌo. Dènge jꞌara ne, èèna na Ama Lamatua bꞌala èu. Pe èu jꞌajꞌi ana nèti Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele. Lula mamuri èu sama sèmi Ama mu, dhu dꞌèi adꞌu-ue jꞌara hua iia hia dhèu bhelu. Nèngu dꞌèi kahèi tao jꞌara hua iia hia dhèu dhu reꞌa boe manèngi makasi. 36 De èu hudꞌi padꞌelo ku kasia mi dhèu, nuka sèmi Ama mu ètu sorga dhu padꞌelo kasia Na mi èu.”

Baku kahèti leli dhèu

(Mateos 7:1-5)

37 Ka Yesus tuhu hari lii ajꞌa Na, peka na, “Baku lee dhèu, sèna ka dhèu baku lee hari èu. Baku kahèti leli lii padhai dhèu, te aadꞌo na dhèu tao hari èu sèmi èèna kahèi. Pabhèlu eele sasala dhèu, sèna ka rèngu baku nui sasala èu. 38 Ladhe èu hia dhèu ngaa dhu ra parluu, pe èu abhu hari. Te bèli-camèdꞌa ra hia hari èu pènu ai. Èèna, nuka sèmi dhèu isi kabꞌui asa dꞌara balee aꞌuku, ka ra karèko ne, aa cèci ne, toke bua lale eele. Dhu èu abhu, sama èci èèna ka. Ladhe èu hia ciki, èu abhu hari ciki kahèi. Te ngaa ladhe èu hia ae, èu abhu hari ae-ae.”

39 Yesus ajꞌa pake lii upama kahèi. Na lole, peka na, “Dhèu bèdhu bisa boe padꞌelo jꞌara hia dhèu bèdhu dhu leo. Te aadꞌo na, dua ra manahu asa dꞌara roꞌa lasi!✡ 40 Ana sakola bisa boe mèu risi nèti mese na! Te ngaa ladhe na madhutu dènge beꞌa lii aꞌajꞌa mese na, nèngu bisa jꞌajꞌi sama sèmi mese na.✡

41 Èu paꞌèki more sasala dhèu, masi ka ana iiki-iiki èèna ka. Te ngaa sasala èu dhu kapai, èu sèmi pameꞌa boe sa. Èèna, nuka sèmi èu mèdhi ahu ca katèdꞌa ètu musi madha dhèu. Masi ka agarii aae dhu paꞌabhe nare musi madha èu, te ngaa èu oe sèmi pameꞌa boe sa! 42 Tasamia ka èu bani peka dènge angalai mu, na, ‘Mai, ho jaꞌa tiu eele ahu nèti dꞌara madha èu.’ Te ngaa èu mesa mu bisa boe ladhe mèdhi ngaa-ngaa, te agarii dhu paꞌabhe nare musi madha èu! Weeh! Èu ne, mema dhèu kapodꞌe-kabèli! Tao eele uru ku agarii nèti dꞌara madha èu, heka èu ladhe mèdhi, ho tiu eele ahu ca katèdꞌa èèna, nèti dꞌara madha angalai mu.”

Babeꞌa-karehe dhèu teꞌa nèti tatao na

(Mateos 7:16-20, 12:33-35)

43 Ka Yesus tabha lii pakasame èci hari, peka na, “Abhu ètu mia, ajꞌu beꞌa, ladhe dꞌai lodꞌo hua, hua na karehe. Aa abhu boe ladhe ajꞌu karehe na hua, hua na beꞌa. 44 Dhèu bisa tadhe ladhe ajꞌu ca kapua, beꞌa do aadꞌo, mai nèti hua na. Dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa, peka na, ètu mia dhèu puu lolobhangi, do, hua anggor nèti ajꞌu padhudhu.† ✡ 45 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu dꞌara mola-mèci, neꞌa tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Te ngaa dhèu dhu dꞌara kajꞌalu, tao jꞌara-jꞌara dhu bhelu-katubꞌa. Te nèti lii padhai na, èdhi bisa tadhe babeꞌa-karehe dhèu.”✡

Dhèu mèu dènge dhèu goa dhu patitu èmu

(Mateos 7:24-27)

46 Hèia Yesus tuhu lii padhai Na, aku Nèngu na, “Miu se loe boe paroa Jaꞌa, na, ‘Lamatua’. Te ngaa tasamia ka miu moꞌo boe tao madhutu lii padhai Jaꞌa? 47 Dhèu dhu mai nanene lii padhai Jaꞌa, ho na tao madhutu, nèngu ne èci èèna ka 48 dènge dhèu dhu neo patitu èmu dhu èra. Na kèi roꞌa fanderen toke abhu hadhu. Hèia na padhèdi fanderen, heka na patitu èmu kèna. Ladhe èi aae lala, èmu ne gagedꞌo boe sa hèi, lula era padhèdi na èra. 49 Te ngaa dhèu nanene dènge dꞌara kajari, aa madhutu boe lii padhai Jaꞌa, nèngu ne èci èèna ka dènge dhèu dhu neo patitu èmu sadꞌi jꞌajꞌi di. Na tao boe fanderen, te ngaa na patitu èmu na ètu dedha rai ètu sebhe loko. Hèia ropa èi aae lala, èmu na guri laho mae-mae!”

7

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ana sabꞌa ca dhèu nèti komedhaa sordadꞌu Roma

(Mateos 8:5-13)

1 Ropa ajꞌa nare, ka Yesus lèpa asa kota Kapernaum. 2 Ca dhèu komedhaa sordadꞌu Roma pea ètu neꞌe. Abhu dhèu sabꞌa na èci dhu nèngu parcaya. Dhèu sabꞌa ne dhu pèdꞌa oe madhe. 3 Lodꞌo èèna, komedhaa tadèngi le tatao Yesus, hèia na pua dhèu heka Yahudi pèri-pèri lasi manèngi Yesus mai puri dhèu sabꞌa ne. 4 Dꞌai nèi, ra pamako Yesus, sèna ka Na laꞌe palere dènge rèngu. Ra manèngi, peka na, “Dhèu Roma ne, dhèu beꞌa! Ama hudꞌi tolong ne. 5 Te nèngu ka patitu èmu sabajꞌa cue hia jiꞌi, lula na sue èdhi dhèu Yahudi.” 6 Ka Yesus madhutu dènge si.

Rèngu dhae rare mèka èmu, te ngaa komedhaa ne pua le angalai na laꞌe peka dènge Yesus, na, “Ama roca ia ka mai asa dꞌara èmu jaꞌa, te jaꞌa nia boe sèmi Ama asa dꞌara èmu jaꞌa. 7-8 Aa jaꞌa nia boe kahèi ara dhiu asa katanga madha Ama. Jaꞌa keꞌa Ama dènge koasa. De sadꞌi Ama padhai lii nèti èèna, tatu dhèu sabꞌa jaꞌa ne èle dènge nèti papèdꞌa na. Jaꞌa keꞌa jꞌara neꞌe ne, lula jaꞌa dènge dhèu paredha dedha kahèi, dhu dènge koasa ho paredha jaꞌa. Aa jaꞌa dènge koasa kahèi ho paredha sordadꞌu jaꞌa. Ladhe jaꞌa hia paredha mi sordadꞌu jaꞌa, peka na, ‘Lamu sa nèi!’ tatu laꞌe dènge. Aa ladhe jaꞌa peka, na, ‘Mai sa neꞌe’ tatu na mai. Aa ladhe jaꞌa pua dhèu sabꞌa jaꞌa, ‘Sabꞌa neꞌe’ tatu na sabꞌa madhutu kahèi. De sadꞌi Ama padhai lii di, dhèu sabꞌa jaꞌa ne, èle dènge.”

9 Ropa tadèngi sèmi èèna, Yesus malaa. Ka Na kabibꞌa sa dhèu ae dhu madhutu Na sèra, hèia Na peka, “Nia kahèi nga! Nèbhu nare sange neꞌe, Jaꞌa paraga kèdhi mèka dènge dhèu Yahudi dhu lèka èra sama sèmi dhèu Roma ne!”

10 De Yesus dꞌai dhoka era èèna di. Hèia angalai komedhaa se lèpa. Ropa dꞌai èmu komedhaa, ladhe na, dhèu sabꞌa ne èle le nèti papèdꞌa na.

Lamatua Yesus pamamuri hari ana nèti ca dhèu bhèni balu

11 Asa bèli èèna, Yesus dènge ana madhutu Na, pakèdꞌi lasi asa rae èci, ngara na Nain. Dhèu ae kako palere dènge Ne. 12 Ropa rèngu oe dètu dènge hèbꞌa tedhe maso asa rae ne, ra paraga dènge dhèu ca nau lasi padhane dhèu madhe. Dhèu madhe ne, ana mone mesa nèti ca dhèu bhèni balu. 13 Ropa Yesus nèdhi bhèni balu ne, ka dꞌara Na roe. Hèia Na lii dènge bhèni ne, aku Nèngu na, “Ina! Tangi ia ka!”

14 Hèia Yesus laꞌe padètu-dètu, ka Na gꞌagꞌe karadꞌa dhèu madhe ne. Ka dhèu dhu pasae karadꞌa ne titu taha. Hèia Yesus lii dènge dhèu madhe, aku Nèngu na, “Ana! Kèdꞌi ka!” 15 Ka ana ne mamuri hari, hèia na kèdꞌi madhèdi. Èle èèna ka, na padhai lii dènge dhèu ae dhu titu reo rare ne. Aa Yesus peka dènge bhèni balu ne, aku Nèngu na, “Ina! Ana mu ka neꞌe.”

16 Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu sèra madhaꞌu titu kèna! Ka ra koa-kio Ama Lamatua, peka na, “Ama Lamatua pua le ca dhèu Na dhu kapai risi, dhu nèti lii padhai Na hia èdhi!” Abhu hari dhu leo, peka na, “Ama Lamatua mai le ètu talora aae èdhi, ho padꞌelo dꞌara hua iia Na!” 17 Hèia lii lolo ne, ra palolo dꞌai mia-mia ètu propensi Yudea dènge era leo kahèi.

Yohanis tuka sarani, pua dhèu dua lasi paraga dènge Lamatua Yesus

(Mateos 11:2-19)

18-20 Ana madhutu Yohanis tadèngi aaꞌi le ngaa-ngaa dhu Yesus adꞌu-ue. Ka lasi lole dènge Yohanis ètu dꞌara bèdho. Hèia na pua dhèu dua lasi, ho karèi Ne, peka na, “Ama ne tareꞌa-reꞌa Kristus dhu jiꞌi mate tae-tae, do? Do, jiꞌi mate hari ku dhèu leo?”

Èle ka ra paraga dènge Yesus, ka ra karèi sèmi èèna ka.

21 Lodꞌo ana madhutu Yohanis se ètu èèna, Yesus puri-paꞌèle dhèu ae nèti papèdꞌa ra. Na bata eele nidhu nèti dhèu. Aa Na paꞌèle dhèu bèdhu, ka rèdhi hari.

22 Ka Yesus peka dènge ra, “Lèpa ka ho mi peka dènge aꞌa Ku Yohanis, aaꞌi-aaꞌi dhu miu tadèngi dènge mèdhi unu mi, sèmi dhu dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yesaya, suri tèke,

‘Dhèu bèdhu rèdhi hari.

Dhèu karuku, kèdꞌi ho kako hari.

Dhèu pèdꞌa kusta, isi ra milu hari.

Dhèu katele-katipa, tadèngi hari.

Dhèu madhe, mamuri hari.

Dhèu dhu dènge boe unu, nanene Lii Lolo Beꞌa.’✡

23 Lami ho peka kahèi dènge aꞌa Ku Yohanis, na, ‘Dhèu dhu makae boe sèmi rare Jaꞌa, rèngu abhu aꞌoto.’ ”

24 Ropa ana madhutu Yohanis se lèpa, hèia Yesus peka dènge dhèu ae sèra lula-nèti Yohanis, na, “Lodꞌo miu lami tenge Yohanis ètu dꞌara padꞌa sodꞌa èèna, miu pangee, na, paraga dènge dhèu dhu lalole na sèmi ngaa? Tatu miu lami boe ho paraga dènge dhèu dhu roe aai-roe èèla, nuka sèmi kalai èèu dhu bhabheu madhutu lai ngèlu di! 25 Tatu lami boe ho ladhe dhèu dhu pake mèdha-papake dhu kabꞌua aae, te dhèu sèmi èèna, era pea na dhodhoka ètu dꞌara èmu dhèu aae di! 26 De miu lami tenge dhèu cee ètu nèi? Miu pangee na lami tenge dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, do? Tareꞌa! Te nèngu risi nèti ca dhèu nèti padhai lii Lamatua. 27 Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci dhu suri tèke le, na,

‘Nanene! Jaꞌa pua dhèu Jaꞌa,

sèna ka bhoke jꞌara hia Èu.’✡

28 Ètu rai-haha ne, abhu boe ca dhèu sa dhu kapai risi nèti Yohanis. Te ngaa dhèu dhu ana iiki-iiki ètu talora aae dhèu unu Ama Lamatua, kapai risi nèti Yohanis.”

29 Dhèu dhu tadèngi lii padhai Yesus, rèngu reꞌa le, peka na, jꞌara Lamatua èèna, jꞌara mamuri dhu lèke. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu roro bea sèra. Lula rèngu uru èèna abhu sarani aa nanene kahèi lii ajꞌa-nori nèti Yohanis. 30 Te ngaa dhèu nèti partei agama Parisi dènge dhèu dꞌèlu-mèu atora agama Yahudi sèra, roꞌo boe madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. Nèti èèna ka, ra manèngi boe Yohanis sarani si.✡

31 Hèia Yesus karèi dhèu seꞌe, aku Nèngu na, “Jaꞌa pakasame dhèu-dhèu taa limuri seꞌe dènge ngaa? Dhèu sèmi ngaa ka see? 32 Rèngu se, èci èèna ka dènge ana-ana dhu madhèdi ètu dꞌara pasa. Ra reꞌa dhoka paꞌoo-parodha dènge kaꞌuu-kamuki, peka na,

‘Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi tiu sakino,

te ngaa miu roge boe dènge karejꞌe.

Aa jiꞌi sodꞌa lii beke dhèu madhe,

te ngaa miu tangi boe.’

33 Te, Yohanis tuka sarani ninu boe èi anggor, aa na dꞌèi puasa, miu kaꞌuu-kamuki, peka na, ‘Nèngu ne nidhu tao!’ 34 Te ngaa limuri ne, Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, tema kinu èi anggor dènge kuꞌa roti. Ka miu kaꞌuu-kamuki, peka na, ‘Dhèu ne, dhèu gagoo-gagehu! Aa tema mahu! Paꞌangalai dènge dhèu roro bea! Aa partei èci dènge dhèu dhu laku-laku boe! Dhu neꞌa heka ngiꞌu na!’ 35 Te ngaa mi patadhe lii Jaꞌa ne! Dhèu dhu reꞌa mèu, tatu rèngu madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.”

Lamatua Yesus naꞌa-ninu ètu èmu Simon

36 Ètu dꞌara kota ne, abhu dhèu Parisi ca dhèu, ngara na Simon. Ca lodꞌo, na nèru Yesus si mai raꞌa asa èmu nèngu. Hèia Yesus si lasi madhèdi, ka neo raꞌa. 37 Lodꞌo èèna, bhèni kajeo ca dhèu tadèngi kahèi, na, Yesus si neo raꞌa-rinu ètu èèna. Ka na maso laꞌe, nèdꞌu dènge èi hèu mèngi ca boto dhu kabꞌua aae. 38 Na mai padètu dènge Yesus re kabodho Na. Hèia na patitu kètu urutuu na ètu haga Yesus. Na tangi dꞌara pèdꞌa dènge roma iisi, toke èi madha na hae lèke haga Yesus. Ka na seka haga Yesus pake rèu kètu na, aa na loe boe uu haga Yesus kahèi. Èle ka, na pasuti èi hèu mèngi èèna mi haga Yesus.✡

39 Simon neꞌa mèu jꞌara mamuri bhèni ne. Nèti èèna ka, na pajiko ètu dꞌara na, “Neꞌe jꞌajꞌi mi tadha, na, Yesus ne, dhèu dhu nèti boe lii padhai Ama Lamatua! Ladhe tareꞌa-reꞌa Ama Lamatua ka dhu pua Ne mai, tatu Nèngu neꞌa, na, bhèni dhu gꞌagꞌe Nèngu ne, bhèni kajeo. Dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, sèmi boe Nèngu ne, lula dhèu mola-mèci bisa boe padètu dènge dhèu kajꞌalu!”

40 Te ngaa Yesus neꞌa ngaa dhu Simon ngee. Ka Na peka, aku Nèngu na, “Simon! Sèmi neꞌe. Jaꞌa neo peka dènge èu ca jꞌara.”

Hèia Simon dhaa, aku nèngu na, “Ama Mese, peka laa.”

41 Ka Yesus core lii, peka na, “Abhu ca dhèu dhu tema hia dhèu pija doi na. Uru èèna, na hia nèdhi dhèu dua pija doi na. Dhèu èci, abhu lèmi ngasu doi iia, aa ca dhèu hari lèmi nguru di. 42 Te ngaa dꞌai lodꞌo pula doi seꞌe, dua ra bisa boe bꞌae rare. Ka dhèu dhu hia pija, rasa kasia mi rèngu dua ra. Nèti èèna ka, na peka mi dua ra, sèna ka bꞌae ia ka kèlu ra sèra. De madhutu èu, nèti dhèu dua se, cee ka dhu sue risi dhèu tema hia dhèu pija doi ne?”

43 Ètu dꞌara ciki ooꞌe na kahèi, Simon dhaa, peka na, “Tatu dhèu dhu kèlu na ae risi!”

Ka Yesus dhaa, na, “Mema tareꞌa!”

44 Ka Yesus ladhe bhèni ne, hèia Na peka dènge Simon, aku Nèngu na, “Èu ladhe sèku bhèni ne. Deo na Jaꞌa maso asa dꞌara èmu èu, èu tèke boe èi sèna ka rase haga Jaꞌa, madhutu adꞌa èdhi. Te ngaa bhèni ne pabasa haga Jaꞌa dènge èi madha na, ka na seka pake rèu kètu na. 45 Aa ropa èu soru Jaꞌa maso asa dꞌara èmu èu, èu uu boe Jaꞌa, madhutu adꞌa èdhi. Te ngaa karèi nèti Jaꞌa ètu dꞌara èmu èu, bhèni ne loe boe uu haga Jaꞌa. 46 Èu bhèlu eele adꞌa dhu palona èi hèu mèngi mi kètu tamu, ropa Jaꞌa mai deo na. Te ngaa bhèni ne bhori le èi hèu mèngi dhu kabꞌua titu kèna mi haga Jaꞌa. 47 Èu nanene paie! Sasala bhèni ne, mema ae. Te ngaa Lamatua saku eele aaꞌi le, lula na padꞌelo le sasue na dènge manèngi makasi ae-ae mi Jaꞌa. Te ngaa bagi dhèu dhu rasa na tao boe sasala ae, nèngu ngee na parluu boe abhu abho ae kahèi. Nèti èèna ka, nèngu neꞌa boe sue aa neꞌa boe manèngi makasi mi Lamatua.”

48 Hèia Yesus lii dènge bhèni ne, peka na, “Jaꞌa saku eele le sasala èu aaꞌi-aaꞌi ra!”

49 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhèdi raꞌa palere-lere, pakaꞌuu, aku rèngu na, “Huuh! Na ngee na, Nèngu ne cee?! Na bani titu kèna saku eele sasala-sasigo dhèu! Jꞌara neꞌe ne dhodhoka Ama Lamatua mesa Na, dhu dènge hak ho saku eele sasala dhèu!”

50 Te ngaa Yesus peka dènge bhèni ne, aku Nèngu na, “Lula èu lèka le Jaꞌa, nèti èèna ka Lamatua hia le èu mamuri. Lèpa ka dènge mera-milu!”

8

Dhèu bhèni-dhèu bhèni dhu madhutu Lamatua Yesus

1 Nèbhu boe ka Yesus dènge ana madhutu Na, dhèu canguru dua sèra, kako palème kota-kota dènge rae-rae ètu sèra. Laꞌe lolo dènge dhèu dadꞌèi Ama Lamatua. Èèna ka dhu jꞌajꞌi lii lolo beꞌa hia rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. 2 Ètu dꞌara kaboko rèngu, abhu kahèi pèri-pèri dhèu bhèni dhu madhutu. Bhèni se dhu uru èèna abhu rupa-rupa papèdꞌa, aa cahagꞌe dhu nidhu tao. Te ngaa Yesus ka dhu puri-paꞌèle aaꞌi si. Nuka sèmi Maria nèti rae Magdala, dhu uru èèna, Yesus bata eele pidhu nidhu nèti nèngu. 3 Abhu kahèi Susana, dènge mama Yohana. Yohana ne, dhèu èmu Kusa. Kusa ne, kapala urusan nèti èmu dhèu aae Herodes. Aa abhu ae kahèi bhèni leo dhu lasi palere-lere dènge Yesus si. Bhèni se pake doi-dhari rèngu mesa ra ho ogo Yesus si ètu jꞌara.✡

Lii pakasame lula-nèti dhèu cebꞌe hini ètu rupa-rupa rai

(Mateos 13:1-9, Markus 4:1-9)

4 Ca tèka, dhèu mai nèti rae-rae ho tenge Yesus. Ropa dhèu ae se pakaboko, hèia Na lolo dènge ra pake lii pakasame èci, aku Nèngu na, 5 “Abhu ca dhèu sabꞌa oka-tedhe, dhu laꞌe cebꞌe hini asa dꞌara oka na. Hini se cahagꞌe lèke ètu jꞌara. Ropa dhèu kako re èèna, jꞌèli lèke hini se. Aa manu-bhui mai ka tutu raꞌe aaꞌi. 6 Hini cahagꞌe, lèke ètu dedha rai dhu pènu dènge hadhu. Hini se muri, te ngaa nèbhu boe hèia kamale dhae-dhae, lula èi kura. 7 Hini cahagꞌe hari lèke ètu era ajꞌu padhudhu. Te ngaa ropa hini muri, ajꞌu padhudhu hèlu pamadhe aaꞌi si. 8 Aa hini dhu leo lèke ètu dedha rai hèu mèngi. Hini se muri dènge sega, toke kapai ka hua. Hua ae titu kèna, dꞌai cangasu hari.”

Lolo èle ka, Yesus paꞌèle lii pakasame ne, dènge lii dhu mèdhu, aku Nèngu na, “Miu dhu pasa dhilu, na, ngee paie-iie!”

Lamatua Yesus peka na, nga tao ka Nèngu dꞌèi pake lii pakasame

(Mateos 13:10-17, Markus 4:10-12)

9 Èle èèna ka, ana madhutu Yesus karèi sasoa nèti lii pakasame deo na.

10 Na dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe! Lula miu se dꞌèi madhutu dadꞌèi Ama Lamatua dènge dꞌara kateme, nèti èèna ka Jaꞌa peka paledꞌa, ho miu meꞌa tasamia Lamatua neo paredha dhèu unu Na. Te ngaa dhèu leo roꞌo boe pareꞌa dènge dadꞌèi Lamatua. Nèti èèna ka, Jaꞌa ajꞌa-nori si pake lii pakasame di. Te dhèu nèti lii padhai Lamatua dhu suri tèke le, peka na,

‘Rèngu se rèdhi le,

te ngaa roꞌo boe reꞌa.

Rèngu tadèngi le,

te ngaa roꞌo boe sèmi.’ ”✡

Lamatua Yesus peka sasoa nèti hini deo sa

(Mateos 13:18-23, Markus 4:13-20)

11 Hèia Yesus peka sasoa nèti lii pakasame ne, aku Nèngu na, “Hini se, nuka Lii Holo-Nori Ama Lamatua. 12 Hini dhu lèke ètu jꞌara, nuka dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua, te ngaa dhèu aae nidhu mai parame nare nèti dꞌara rèngu. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu parcaya boe Lamatua, aa abhu boe mamuri. 13 Hini dhu lèke dedha hadhu, nuka dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua dènge dꞌara karejꞌe. Te ngaa amo na marèma boe. Rèngu parcaya, te ngaa ropa paraga dènge jꞌajꞌèra, rèngu manahu. 14 Hini dhu lèke era ajꞌu padhudhu, nuka dhèu dhu tadèngi, ka ra sèmi rare Lii Lolo Beꞌa. Te ngaa nare nèbhu boe, ka rèngu bhèlu eele Lii Lolo Beꞌa, lula rèngu bhute dènge laladhe sasabꞌa-laꞌa rèngu, mèdha-panyau rèngu, aa dènge neo mamuri karejꞌe di. Nèti èèna ka, parcaya rèngu dènge boe kabꞌua ngaa-ngaa. 15 Te ngaa hini dhu lèke ètu dedha rai hèu mèngi, nuka dhèu dhu mamuri mola dènge dꞌara hua iia. Ropa rèngu tadèngi Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua, rèngu sèle asa dꞌara rèngu. Dènge jꞌara ne, rèngu parcaya taa-taa, aa adꞌu-ue jꞌara dhu beꞌa.”

Lii upama nèti saguru labhu pake èru rai

(Markus 4:21-25)

16 Ka Yesus peka hari, na, “Abhu ètu mia, dhèu paheo rare labhu iiki, ho èèna na saguru dènge èru rai. Aa abhu ètu mia, dhèu tao labhu ètu roꞌa koi. Te ladhe tao sèmi èèna, dhèu bisa boe rèdhi heo na. Labhu dhu guna, nuka padhèdi ètu era dedha, sèna ka heo na bisa pasaraa dhèu dhu maso mai.✡ 17 Èci èèna kahèi dènge aaꞌi-aaꞌi dhu pahuni limuri ne, bèli-camèdꞌa pasabhoka. Aa madha jꞌara-madha jꞌara dhu dhèu reꞌa boe limuri ne, èèna na dhèu bisa reꞌa mèu.✡

18 De miu hudꞌi pangee paie-iie ku jꞌara seꞌe. Dhèu dhu neo tenge tareꞌa-reꞌa dadꞌèi Lamatua, nèngu asa dꞌèlu-mèu. Te ngaa rèngu dhu pusi pahae boe dadꞌèi Lamatua, rèngu asa goa.”✡

Cee ka dhu tareꞌa-reꞌa aꞌari Lamatua Yesus?

(Mateos 12:46-50, Markus 3:31-35)

19 Ca tèka, Yesus bhute dènge dhèu ae. Hèia ina dènge ari Na mai neo paraga dènge Ne. Te ngaa ra bisa boe lasi padètu, lula dhèu se, ae titu kèna. 20 Ka abhu dhèu laꞌe peka dènge Yesus, na, “Ama! Ina dènge ari Ama, ètu liꞌu sèi. Ra neo paraga dènge Ama.”

21 Ka Na dhaa, peka na, “Oo! Te ngaa sèmi neꞌe. Ina dènge aꞌari Jaꞌa, nuka rèngu dhu tareꞌa-reꞌa dꞌèi nanene Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua, aa tao madhutu.”

Lamatua Yesus pamau ngèlu aae

(Mateos 8:23-27, Markus 4:35-41)

22 Ca lodꞌo, Yesus gale dhèu pajuu-paleha Na, aku Nèngu na, “Mai lati ka asa cabèka dano.” Ka ra caꞌe koha cue, hèia pakèdꞌi lasi. 23 Ropa rèngu ètu talora dano, Yesus bhèjꞌi. Nèbhu boe cagꞌagꞌa laa, ngèlu aae mai. Naha tèbꞌe koha, hèia èi maso sa dꞌara, ka oe molo.

24 Ropa rèdhi sèmi èèna, hèia ana madhutu se parèi Ne, peka na, “Ama! Ama! Kèdꞌi ho tolong ku laa! Te èdhi madhe aaꞌi kèna!”

Ka Yesus kèdꞌi. Hèia Na kai ngèlu dènge naha, peka na, “Mau ka!” Kacaꞌa laa, ngèlu dènge naha mau dènge ka.

25 Hèia Na pasanèdꞌe ana-ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Nga tao ka miu parcaya mèka Jaꞌa?”

Rèngu madhaꞌu dènge malaa, ka ra pakarèi èci dènge èci, aku rèngu na, “Cee ka Yesus ne? Tasamia ka Nèngu bisa paredha ngèlu dènge naha, ka ra madhutu dadꞌèi Na?”

Lamatua Yesus babège eele nidhu nèti dhèu hujꞌu

(Mateos 8:28-34, Markus 5:1-20)

26 Nèbhu boe rèngu dꞌai rai Garasa, ètu sebhe dano Galilea.* 27-29 Ètu era neꞌe, dhèu èci dhu nèbhu ae le, nidhu ae pahujꞌu ne. Dhèu ne dènge boe èmu, ka na pea ètu era roꞌa dhèu madhe. Bèli-bèli èèna kako laꞌe-mai, dhu pake boe mèdha-papake. Te nidhu sèra loe boe paredha ne. Dhèu dhu èki le pèri-pèri hari dènge rate aa pakanau ne dènge kanau bèsi, te ngaa na lèku èta si. Ka nidhu se laka-seti ne ho laꞌe asa era dhu kaliu.

Ropa Yesus si puru nèti dedha koha, ka dhèu hujꞌu ne mai asa Yesus. Hèia na paꞌoo-parodha. Ka na pabèbhe iisi, aa na patitu kètu urutuu ètu haga Yesus. Hèia Yesus paredha nidhu sèra, aku Nèngu na, “Ee, nidhu! Rai eele nèti dhèu neꞌe!”

Hèia dhèu hujꞌu ne paꞌoo, peka na, “Baku gagu jaꞌa! Te jaꞌa keꞌa Èu ne Yesus, Ana nèti Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele! Èu baku pajꞌèra jaꞌa!”

30 Ka Yesus karèi ne, “Ngara èu cee?”

Hèia nidhu se dhaa, aku rèngu na, “Legion, te jiꞌi se ae, sèmi sordadꞌu riho-riho.” Na lii sèmi èèna, lula nidhu se ae-ae dhu maso ètu dꞌara ngiꞌu dhèu èèna.

31 Nidhu se loe boe pamako Yesus, sèna ka baku pua rèngu lasi asa dꞌara Roꞌa Jꞌajꞌèra, nuka era taha koasa bhabhelu-katubꞌa.

32 Te ngaa dhu padètu ètu èèna, hahi canau kateme dhu nyuu rai ètu sebhe ledhe. Ka nidhu se manèngi Yesus, peka na, “Pua la jiꞌi maso asa dꞌara hahi sèi!” Hèia Yesus dꞌèi kahèi. 33 Ka nidhu se kalua ka nèti dꞌara dhèu mone ne, lasi maso asa hahi. Hahi se aaꞌi-aaꞌi ra hujꞌu, ka ra rai pajꞌala puru nèti sebhe ledhe ne, hèia caroco asa dꞌara dano. Aa cène, ka madhe aaꞌi-aaꞌi ra.

34 Ropa rèdhi sèmi èèna, dhèu madhenge hahi se, rai lasi palème rae-rae ètu sèra, lolo aaꞌi-aaꞌi ngaa dhu jꞌajꞌi. 35 Ropa dhèu ètu rae se tadèngi lii lolo se, ka lasi ae-ae sèna ka neo rèdhi unu ra tatao dhu jꞌajꞌi le. Dꞌai era èèna, rèngu ladhe, na, dhèu dhu nidhu tao èèna, madhèdi mau-mau padètu ètu haga Yesus. Nèngu pake le mèdha-papake, aa na hujꞌu heka. Ladhe rèdhi sèmi neꞌe, ka aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi madhaꞌu. 36 Hèia dhèu-dhèu dhu ladhe rèdhi ngaa dhu jꞌajꞌi ne, ra palolo dènge dhèu-dhèu dhu heka mai sèra, tasamia ka dhèu hujꞌu ne èle nèti papèdꞌa na. 37 Ka dhèu Garasa aaꞌi-aaꞌi ra manèngi Yesus ho tèke eele rai rèngu, te rèngu madhaꞌu titu kèna.

Hèia Yesus si caꞌe lasi asa dedha koha, sèna ka lèpa hari asa cabèka dano Galilea.

38 Te ngaa dhèu deo na dhu nidhu tao, loe boe pamako Yesus, aku nèngu na, “Ama! Hudꞌi laa jaꞌa madhutu Ama kahèi!”

Te ngaa Yesus dhaa ne, peka na, 39 “Sèmi neꞌe ku laa! Beꞌa risi èu lèpa ka asa aꞌari èu. Lamu lolo aaꞌi dènge ra, na, Ama Lamatua tao le jꞌara dhu beꞌa hia èu.”

Hèia dhèu ne kako palème dꞌara kota ne, na palolo dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, peka na, Yesus ka dhu paꞌèle nèngu.

Lamatua Yesus pamamuri hari ana bhèni nèti Yairus, aa paꞌèle bhèni èci dhu lèke papèdꞌa bhèni

(Mateos 9:18-26, Markus 5:21-43)

40 Èle èèna ka, Yesus si lasi hari dènge koha asa cabèka dano Galilea. Lodꞌo rèngu puru nèti dedha koha, dhèu ae dhu mate mema le Yesus. Dhèu se mai ae-ae ho soru Ne. 41-42 Ètu neꞌe abhu ca dhèu, ngara na Yairus. Nèngu kapala èmu manèngi-mangajꞌi ètu dꞌara kota ne. Ana na dhoka ca dhèu di; ana bhèni, umur na canguru dua tèu. Ana bhèni ne dhu pèdꞌa aae, oe madhe. Ropa Yairus nèdhi Yesus mai, hèia laꞌe patitu kètu urutuu na ètu madha Yesus. Na manèngi ho Yesus dhuli èmu na, sèna ka puri-paꞌèle ana na.

Dhaa nare ka, Yesus madhutu dènge ne asa èmu na. Aa dhèu ae madhutu rèngu. Ka rèngu paseti èci dènge èci.

43 Abhu kahèi dhèu bhèni èci dhu kako dènge rèngu. Bhèni ne dhu lèke papèdꞌa dhèu bhèni dhu loe boe canguru dua tèu kèna. Doi-dhari dènge mèdha-panyau na èle aaꞌi le, ho bꞌae dote-matarii. Te ngaa abhu boe dhu bisa puri-paꞌèle ne. Papèdꞌa na asa na hoe.† 44 Ka na ara padètu-dètu asa Yesus nèti kabodho. Hèia na gai lèke suu kodho Yesus. Ropa na gai lèke kodho Yesus ne, hèia papèdꞌa na èle dènge ka.

45 Cagꞌagꞌa laa, Yesus titu taha. Hèia Na karèi, peka na, “Cee ka dhu goi lèke Jaꞌa?”

Te ngaa abhu boe ca dhèu sa dhu mangaku. Ka Petrus bꞌala, aku nèngu na, “Ama! Dhèu ae-ae ka dhu tao paseti aa patule-pajuku nèti kabodho. Sèmi neꞌe ne, teꞌa na cee ka dhu goi lèke Ama!”

46 Te ngaa Yesus peka dènge ne, “Aadꞌo! Deo na Jaꞌa rasa abhu koasa dhu kalua nèti ngiꞌu Jaꞌa. De Jaꞌa keꞌa, na, ca dhèu dhu sangaja gai Jaꞌa.”

47 Ropa bhèni ne neꞌa, na, nèngu bisa boe pasili, hèia na madhaꞌu titu kèna. Isi na rèbha-rèbha, ka laꞌe patitu kètu urutuu ètu madha Yesus. Hèia na lolo mi dhèu ae sèra, nga tao ka nèngu gai Yesus. Aa na lolo kahèi, na, ropa nèngu gai lèke Yesus, nèngu èle dènge nèti papèdꞌa na.

48 Hèia Yesus lii dènge ne, peka na, “Ana hèni! Èu èle nèti papèdꞌa, lula èu parcaya Jaꞌa. Lèpa ka dènge mera-milu!”

49 Lodꞌo Yesus padhai lii era dènge bhèni ne, ca dhèu nèti Yairus mai peka dènge ne, “Ama, ee! Ana ama aadꞌo heka. Na madhe le, de pajꞌèra ia ka Ama Mese.”

50 Te ngaa ropa Yesus tadèngi nare lii peka dhèu èèna, hèia Yesus lii dènge Yairus, “Mau-mau! Baku madhaꞌu! Parcaya mi Ama Lamatua di. Nèngu ka dhu hia mamuri mi ana èu.”

51-53 Ropa rèngu dꞌai èmu Yairus, dhèu ae le. Ra tangi dènge dꞌara pèdꞌa. Ka Yesus kai si, peka na, “Ae eele ka tangi laa! Ana ne madhe boe. Dhoka na bhèjꞌi di!”

Te ngaa dhèu se pahae boe, ra mari pakapengo hèbꞌa, te rèngu rèdhi unu ra ana ne maꞌète aꞌae. Hèia Yesus manèngi sèna ka ina-ama nèti ana bhèni ne, Petrus, Yohanis dènge Yakobis maso lasi palere-lere dènge Ne. Dhèu leo sèra, Na hia si mate ètu liꞌu.

54 Rare dꞌara, ka Yesus kèpe ai ana ne, hèia Na paroa peka na, “Ana! Kèdꞌi ka!” 55 Cagꞌagꞌa laa, ana ne mamuri hari, ka na kèdꞌi titu. Hèia Yesus lii dènge ina ana bhèni ne, na, “Hia ana ne naꞌa!” 56 Ina-ama ana ne malaa-maloha. Te ngaa Yesus pasanèdꞌe si, baku palolo dènge dhèu, ngaa dhu jꞌajꞌi ne.

9

Lamatua Yesus pua ana madhutu Na dhèu canguru dua sèra pakako sasabꞌa Na

(Mateos 10:5-15, Markus 6:7-13)

1 Ca lodꞌo, Yesus pakaboko nare ana madhutu Na, dhèu canguru dua sèra. Ka Na hia si koasa, ho babège eele nidhu, aa puri-paꞌèle dhèu nèti rupa-rupa èi papèdꞌa. 2 Na pua si lasi lole jꞌara-jꞌara paredha Ama Lamatua, aa puri-paꞌèle papèdꞌa dhèu ètu mia-mia. 3 Te ngaa Na peka dènge si, aku Nèngu na, “Sanèdꞌe paie-iie! Baku mèti kahèi ngaa-ngaa ètu jꞌara. Kako dhoka dènge kodho ètu ua di. Baku mèti kodho silu. Baku mèti kahèi tatea, tas, gee jꞌara, do doi-dhari! 4 Ladhe dꞌai ka dꞌara rae èci, abhu dhèu dhu soru miu, na lami pea dènge ne. Mage mi hagꞌe-hagꞌe èmu kahèi. Pea taruu ètu dꞌara èmu èèna, toke miu pakèdꞌi, tèke eele rae èèna. 5 Ladhe miu maso asa dꞌara rae èci, hèia dhèu-dhèu ètu sèra roꞌo boe sèmi miu, aa roꞌo boe nanene lii padhai miu, na, pakèdꞌi tèke eele rae èèna. Lodꞌo miu tèke eele rae èèna, tao madhutu adꞌa ho caro eele ahu nèti haga miu. Aa mi peka dènge ra, ‘Miu se ladhe moꞌo boe nanene lii jiꞌi, pe miu sèmi mere pala mi!’ ”✡

6 Èle ka, ana madhutu se lasi ka asa rae-rae. Ra lole dènge dhèu-dhèu Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua. Aa puri-paꞌèle kahèi dhèu nèti papèdꞌa ètu mia-mia.

Dhèu aae Herodes bingu lula Yesus

(Mateos 14:1-12, Markus 6:14-29)

7 Ca tèka, rupa-rupa lii lolo lula-nèti Yesus ne dꞌai le dhèu aae Herodes Antipas.* Ropa na tadèngi lii lolo se, hèia na bingu, lula dhèu cahagꞌe peka na, “Yesus ne, nuka Yohanis tuka sarani, dhu mamuri hari le.” 8 Aa cahagꞌe hari peka na, “Nèngu ne, baki Elia dhu mamuri hari.”

Abhu dhu leo hari, peka na, “Nèngu ne, ca dhèu nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua dhu uru-uru sèra.”✡

9 Te ngaa Herodes sanèdꞌe era, peka na, “Ca hari ni, jaꞌa pua le poro pamaꞌète kètu Yohanis. De na mamuri hari, do? Aa ca dhèu ne, cee hari?” Ka na tenge jꞌara, sèna ka patoo madha dènge Yesus.

Lamatua Yesus pangaꞌa lèmi riho dhèu

(Mateos 14:13-21, Markus 6:30-44, Yohanis 6:1-14)

10 Ca lodꞌo, ana madhutu dhu Yesus pua sèra, lèpa mai paꞌèci hari dènge Ne. Ra lolo dènge Ne aaꞌi-aaꞌi dhu rèngu tao. Ka Yesus si kako mesa-mesa ra asa era èci, dhu padètu dènge rae Betsaida, ho ra ae ètu èèna. 11 Te ngaa dhèu ae dhu reꞌa rare, na, Yesus si neo lasi sa mia, ka ra pakiꞌu re limuri. Yesus sèmi si, hèia Na paꞌèle dhèu pèdꞌa aaꞌi-aaꞌi, aa Na peka-padhai dènge ra, jꞌara-jꞌara Ama Lamatua nèdꞌu paredha.

12 Ropa dꞌai lodꞌo nihia, ka canguru dua ana madhutu Yesus sèra, peka dènge Ne, “Beꞌa risi Ama pua dhèu seꞌe lasi asa rae-rae dhu padètu dènge era neꞌe, sèna ka ra tenge ngangaꞌa unu ra. Aa hudꞌi laa ra lasi tenge era ho jꞌunu taha. Te era dhu kajꞌèu nèti rae sèmi neꞌe, tasamia ka rèngu bisa abhu raꞌa-rinu?”

13-14 Te ngaa Yesus bꞌala si, peka na, “Sèmi neꞌe! Miu ka dhu pangaꞌa si!”

Hèia ana madhutu se dhaa, peka na, “Ira ii! Ama, ee! Tasamia bisa sèmi èèna? Dhèu se risi nèti lèmi riho dhèu! Èèna dhèu mone di, ige mèka bhèni dènge ana niki! Ètu dꞌara adhe-aai jiꞌi, abhu dhoka roti lèmi bua, dènge iꞌa dua ngiꞌu di. Ladhe Ama neo sèna ka jiꞌi pangaꞌe dhèu seꞌe, tasa mera mia ho jiꞌi hèli ngangaꞌa ae-ae hia ra?!”✡

Ka Yesus dhaa, “Pakaboko si madhèdi lèmi nguru-lèmi nguru dhèu, ca kaboko.”

15 Hèia lasi tao sèmi èèna. 16 Ropa dhèu se madhèdi, ka Yesus nare roti lèmi bua dènge iꞌa dua ngiꞌu sèra. Ka Na tangara sa dedha, ho Na manèngi makasi. Èle ka Yesus pamae roti dènge iꞌa sèra. Hèia Na jꞌole sa ana-ana madhutu Na, ho papala mi dhèu-dhèu sèra. 17 Dhèu aaꞌi-aaꞌi se raꞌa toke bècu. Ka ngangaꞌa dhu risi sèra, kaboko rare pènu canguru dua soe.

Petrus mulai neꞌa mèu, na, Lamatua Yesus, nuka Kristus

(Mateos 16:13-19, Markus 8:27-29)

18 Ca tèka, Yesus laꞌe mesa Na ho sabajꞌa ètu era èci. Hèia ana madhutu Na mai ka paꞌèci dènge Ne. Sabajꞌa nare, ka Yesus karèi si, aku Nèngu na, “Miu tadèngi-tadèngi dhèu palolo na Jaꞌa ne, cee?”

19 Hèia ra dhaa, “Cahagꞌe peka na, Yohanis tuka sarani. Aa cahagꞌe peka na, baki Elia. Ladhe aadꞌo, na, ca dhèu nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru-uru sèra dhu mamuri hari.”✡

20 Hèia Yesus karèi hari si, peka na, “Madhutu aꞌabhu miu, na, Jaꞌa ne, cee?”

Ka Petrus dhaa, “Ama ne, Kristus, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu karèi nèti uru ka!”✡

21 Èle ka Yesus kai si, sèna ka baku ale dènge dhèu èci sa, peka na, Nèngu na, Kristus.

Lamatua Yesus peka jꞌara mamadhe, dènge mamuri hari Na

(Mateos 16:21-28, Markus 8:31—9:1)

22 Ka Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa hudꞌi pasae ku rupa-rupa jꞌajꞌèra dhu bia. Bèli-camèdꞌa dhèu heka adꞌa Yahudi, kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra, roꞌo boe sèmi, ladhe peka, na, Jaꞌa ne Kristus. Aa èèna na, ra pamadhe Jaꞌa. Mema tareꞌa-reꞌa Jaꞌa madhe, te ngaa asa camèdꞌa èèna, Jaꞌa mamuri hari!”†

23 Èle ka Na peka dènge dhèu ae se, aku Nèngu na, “Dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa, nèngu hudꞌi madhutu dènge dꞌara kateme ètu lodꞌo bèli-lodꞌo bèli. Nèngu hudꞌi core eele ku dadꞌèi dꞌara na. Nèngu hudꞌi madhutu taruu, masi ka dhèu neo pamadhe ne, nuka sèmi dhèu pasae ajꞌu palolo-palèbha na, ho laꞌe asa era ra pamadhe ne.✡ 24 Te dhèu dhu sadia madhe lula madhutu Jaꞌa, bèli-camèdꞌa nèngu unu mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua. Te ngaa dhèu dhu neo dhoka mamuri hia ngiꞌu aae na, bèli-camèdꞌa nèngu pakajꞌèu-jꞌèu nèti Lamatua.✡ 25 Ladhe dhèu unu aaꞌi ngaa-ngaa ètu rai-haha ne, te ngaa Ama Lamatua tule eele ne, aꞌoto na ngaa? 26 Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. De dhèu dhu makae madhutu Jaꞌa, aa makae sèmi lii ajꞌa Jaꞌa, Jaꞌa kahèi makae mangaku nèngu ètu madha Ama Lamatua, lodꞌo Jaꞌa lèpa mai nèti sorga. Te bèli-camèdꞌa Jaꞌa puru mai dènge dadedha Ama Ku, palere-lere dènge ana-ana pajuu Na nèti sorga. 27 Jaꞌa peka patareꞌa dènge miu. Abhu pèri-pèri nèti miu ètu seꞌe se, bèli-camèdꞌa ladhe rèdhi unu ra Lamatua nèdꞌu paredha, heka ra madhe kèna.”

Rupa Yesus ubꞌa eele ètu kolo ledhe

(Mateos 17:1-8, Markus 9:2-8)

28 Èle aru lodꞌo, ka Yesus nèti Petrus, Yohanis dènge Yakobis, lasi caꞌe asa ledhe èci, ho neo sabajꞌa. 29 Dhu Na sabajꞌa era, rèhu Na jꞌajꞌi leko-leo, aa mèdha-papake Na pudhi lao-lao.

30 Cagꞌagꞌa laa, dhèu dua cèu mai. Dhèu se, nuka baki Musa dènge baki Elia. Ka ra padhai lii dènge Yesus. 31 Dua ra ladhe na leꞌe-leꞌe hèti-hèti. Tèlu ra padhue-padhai lula-nèti mamadhe Yesus bèli-camèdꞌa ètu Yerusalem.

32 Lodꞌo èèna, Petrus dènge angalai na dhèu dua sèra musi madha sakaa titu kèna, ka ra bhèjꞌi luu. Ropa ra kabèdhi, hèia rèdhi Yesus titu dènge dhèu dua. Aa rèdhi Yesus dhu kahaꞌa kahèi.

33 Ropa Musa dènge Elia neo lèpa, Petrus bingu, neꞌa heka tao tasamia. Ka na padhai lii leli, na peka na, “Ama! Jiꞌi ètu neꞌe, beꞌa dꞌai seli! De hua iia jiꞌi tao paleo tèlu bua. Cue hia Ama, cue hia baki Musa, aa cue hari hia baki Elia.” 34 Te ngaa ropa Petrus padhai lii era, raꞌi-liru puru mai, ka saguru rare rèngu. Hèia Petrus si madhaꞌu bia. 35 Ka ra tadèngi lii nèti dꞌara raꞌi-liru èèna, peka na,

“Neꞌe ne, Ana Jaꞌa dhu Jaꞌa hagꞌe kore le!

Ladhe Na padhai lii, nanene Ne paie-iie!”✡

36 Ropa lii na èle, Petrus si ladhe rèdhi dhoka Yesus mesa-mesa na. Rèngu tèlu ra, peka boe dènge dhèu èci sa, ngaa dhu rèngu rèdhi le. Dꞌai nèbhu ku, heka ra palolo dènge dhèu leo kèna.

Lamatua Yesus puri-paꞌèle ana èci dhu nidhu bhelu tao ne

(Mateos 17:14-18, Markus 9:14-27)

37 Asa bèli èèna, lodꞌo Yesus dènge Petrus si puru mai nèti ledhe, dhèu ae mai paraga dènge Yesus. 38 Ka dhèu èci rodhe Ne, peka na, “Ama Mese! Ladhe ku ana mone jaꞌa ca dhèu ne laa! 39 Te abhu nidhu dhu loe boe kèpe ne, ka na pakèce sahèka, aa nyanyoko ne, toke hèbꞌa na horo karaka. Nidhu ne loe boe dhadhedhe ana ne, aa dꞌèi boe hia ana ne ae nare ciki sa. 40 Jaꞌa manèngi le kahèi ana madhutu Ama se ho ra babège eele nidhu ne, te ngaa tao rare boe!”

41 Ka Yesus jèke si, peka na, “Eeh! Miu se parcaya boe, na, Lamatua bisa paꞌèle dhèu nèti papèdꞌa ra. Miu mema dhèu dhu meꞌa boe mamuri madhutu jꞌara mola! De Jaꞌa hudꞌi tatae hari miu toke pèri lodꞌo?”

Hèia Na peka dènge ama ana ne, “Mèti ana mu sa neꞌe mai!”

42 Ropa pakako rèti ana ne asa Yesus, hèia nidhu hake pabèbhe, aa rarumu ne. Te ngaa Yesus paredha nidhu ho kalua tèke eele ana ne, hèia na èle dènge. Ka Yesus hia ana ne asa ama na laꞌe. 43a Dhèu-dhèu ètu sèra dhu ladhe rèdhi koasa Yesus, aaꞌi-aaꞌi ra malaa-maloha.

Lamatua Yesus peka hari jꞌara mamadhe Na

(Mateos 17:22-23, Markus 9:30-32)

43b Ropa dhèu se padhue era tadha malaa dhu Yesus tao, Nèngu lii dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, 44 “Miu patadhe paie lii padhai Jaꞌa ne! Nèbhu boe dhèu neo pahie Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Ka ra soro Jaꞌa asa dꞌara adhe-aai dhèu leo.” 45 Te ngaa ana madhutu Na se bingu. Masi ka rèngu dhane rare boe sasoa na, te ngaa ra madhaꞌu karèi Ne, sasoa na ngaa.

Cee ka dhu jꞌajꞌi dhèu re madha

(Mateos 18:1-5, Markus 9:33-37)

46 Ca lodꞌo, ana madhutu Yesus pasisu lula-nèti rèngu se, cee ka dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi dhèu re madha.✡ 47 Te ngaa Yesus neꞌa ngaa dhu rèngu pasisu. Ka Na paroa nare ana iiki ca dhèu, hèia Na patitu ètu karasa Na. 48 Ka Yesus peka dènge ra, “Nanene paie! Dhèu dhu madhutu Jaꞌa, ho na ladhe-leru dhèu haha, dhu sama sèmi ana iiki ne, sasoa na nèngu ladhe-leru Jaꞌa kahèi. Aa na ladhe-leru kahèi Ama Ku ètu sorga dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne. Abhu dhèu ae dhu pusi-pahae boe dhèu sèmi seꞌe se. Dhèu seꞌe, nuka: dhu unu aadꞌo, dhu susa, dhu laku-laku boe, dhu kalua aapa, aa dènge dhèu haha. De dhèu dhu dꞌèi lalau-laloꞌo dhèu sèmi seꞌe se, madhutu Ama Lamatua, nèngu ka dhu dhèu re madha.”✡

Dhèu cee dhu labꞌa boe èdhi, nèngu èèna angalai èdhi

(Markus 9:38-40)

49 Hèia Yohanis peka dènge Yesus, aku nèngu na, “Ama! Ca lodꞌo jiꞌi ngèdhi ca dhèu babège eele nidhu, dènge ale kolongara Ama. Ka jiꞌi kai ne, sèna ka na ale ia ka ngara Ama, lula nèngu ne dhèu èdhi boe.”

50 Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Baku! Te dhèu dhu labꞌa boe èdhi, nèngu èèna angalai èdhi.”

Dhèu ca rae ètu Samaria roꞌo boe sèmi rare Lamatua Yesus

51 Yesus neꞌa le lodꞌo Na caꞌe asa sorga dètu le. Ka Na pamaꞌète nare, ho laꞌe asa kota Yerusalem. 52 Na pua dhèu lasi uuru, sèna ka ra lalau ngangaꞌa-nganginu. Ka dhèu lasi uuru se, maso lasi asa dꞌara rae cue ètu propensi Samaria, ho lalau mema era rèngu manubha. 53 Te ngaa dhèu ètu Samaria se, roꞌo boe sèmi rare Yesus si, lula Nèngu neo laꞌe sogo-tagu Ama Lamatua ètu kota Yerusalem.‡ 54 Ropa Yakobis dènge Yohanis tadèngi lii neꞌe, ka ra pamako Yesus, aku rèngu na, “Ama! Tasamia na ti manèngi Ama Lamatua papuru ai mai nèti dedha-liru, ho tunu pakèpu si?”✡

55 Te ngaa Yesus ladhe asa dua ra, hèia Na kai si, peka na, “Baku pangee sèmi èèna.” 56 Èle èèna ka, lasi hari asa rae leo.

Jꞌara-jꞌara madhutu Lamatua Yesus

(Mateos 8:19-22)

57 Ropa rèngu kako era, dhèu èci lii dènge Yesus, peka na, “Ama! Ama neo asa mia èèna ka, jaꞌa neo madhutu Ama taruu!”

58 Hèia Yesus bꞌala, peka na, “Beꞌa kahèi! Te ngaa pangee ku laa. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dènge era pea-paluꞌu. Sèmi èèna kahèi dènge badha-manu. Busa hui lèpa laꞌe asa dꞌara roꞌa na. Manu-bhui lasi asa dꞌara rèdꞌa ra. Te ngaa Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa, dènge boe era pea-paluꞌu ho pasoru iisi Jaꞌa ne. Era lalaka kètu, aadꞌo kahèi.”

59 Ca tèka, Yesus paroa dhèu leo ca dhèu, ka Na peka, “Mai madhutu Jaꞌa, ho jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa.”

Ka dhèu ne dhaa, aku nèngu na, “Beꞌa kahèi, do! Te ngaa sèmi neꞌe, Ama. Hudꞌi jaꞌa lèpa ku ladhe-leru ina-ama jaꞌa. Ladhe padhane kore ama ku, heka jaꞌa madhutu kèna.”

60 Te ngaa Yesus peka dènge ne, “Sèmi neꞌe! Hudꞌi laa dhèu dhu parcaya boe Lamatua, uri dhèu rèngu dhu madhe. Te ngaa miu dhu lèka Lamatua, sasabꞌa miu lami peka-padhai jꞌara-jꞌara paredha Ama Lamatua.”

61 Abhu dhèu leo dhu peka na, “Beꞌa kahèi. Jaꞌa neo madhutu Ama taruu. Te ngaa hudꞌi jaꞌa laku palangu ku lii dènge aꞌari jaꞌa, heka jaꞌa mai madhutu Ama.”✡

62 Te ngaa Yesus lii dènge ne, “Sèmi neꞌe. Ladhe dhèu neo pare rai, te ngaa tao hari ngaa-ngaa dhu leo, toke bhèlu sèle, tatu oka na jꞌajꞌi boe. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu pamaꞌète nare le neo madhutu Jaꞌa, te ngaa pangee taruu mamuri na lodꞌo dhu uru sèra. Dhèu sèmi èèna gaguna na aadꞌo jꞌajꞌi dhèu sabꞌa ètu dꞌara paredha Ama Lamatua.”

10

Lamatua Yesus pua ana madhutu Na, pidhu nguru dua dhèu

1 Èle èèna, Yesus hagꞌe nare ana madhutu Na dhu leo, pidhu nguru dua dhèu.* Ka Na hagꞌe si, dua-dua dhèu, sèna ka lasi uuru asa era-era dhu Nèngu neo laꞌe. 2 Hèia Na pua si, aku Nèngu na, “Abhu dhèu ae dhu nuka sèmi are dhu karara le. Ka lamatua oka pua dhèu sabꞌa na lasi gꞌètu are se. De miu hudꞌi sabajꞌa, sèna ka Ama Lamatua hia tabha dhèu-dhèu sabꞌa Na, ho oru rare dhèu-dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa. Lula dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa, ae. Te ngaa dhèu sabꞌa dhoka ciki ooꞌe di.✡

3 De lami ka! Jaꞌa pua miu lami asa dhèu ae. Te ngaa sanèdꞌe sèmi neꞌe. Miu èci èèna ka dènge ana kahibꞌi-kalèbho dhu lami asa talora aae busa hui dhu bhelu.✡

4 Miu baku mèti doi-dhari, tas tao mèdha-papake, do salapa dhu risi ètu dꞌara kakako miu. Mage core eele ai lodꞌo dènge padhai lii iia dꞌara dènge dhèu ètu talora jꞌara.

5-8 Ladhe miu maso asa dꞌara rae èci, miu baku pidha-pidha era pea. Ladhe dhèu sèmi rare miu dènge beꞌa ètu dꞌara èmu cue, pea dhoka ètu èèna toke miu pakèdꞌi tèke eele rae èèna. Ladhe miu maso asa èmu cue, miu hudꞌi manèngi sèna ka Ama Lamatua hia berkat mi dhèu isi èmu èèna. Ladhe lamatua èmu ètu sèra sèmi nare miu dènge beꞌa, tatu Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi isi èmu èèna. Te ngaa ladhe roꞌo boe sèmi miu, na, hudꞌi laa Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na hia miu mesa mi. Ladhe miu maso asa èmu cue, do, asa rae èci, ra hia miu ngangaꞌa, miꞌa-minu laa dènge karejꞌe. Te ra hia èèna pamèci dènge èi kabhèsu miu dhu hae.✡ 9 Puri-paꞌèle dhèu rèngu dhu pèdꞌa. Aa peka-padhai dènge dhèu sèra, na, ‘Paredha Ama Lamatua ètu katanga madha miu le!’

10 Te ngaa abhu kahèi rae dhu dhèu ra roꞌo boe sèmi rare miu. Ladhe ra tao miu sèmi èèna, na, lami titu asa jꞌara-jꞌara ètu dꞌara rae èèna, mi lii dènge ra, peka na, 11 ‘Nanene paie! Miu dhèu dhu ètu dꞌara rae ne. Jiꞌi mai le ngèti Lii Lolo Beꞌa Lamatua hia miu, te ngaa miu pusi-pahae boe. De jiꞌi caro eele ahu rae neꞌe nèti haga jiꞌi, ho jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, pe bèli-camèdꞌa sèmi mere pala mi! Te ngaa sanèdꞌe paie-iie! Paredha Ama Lamatua ètu katanga madha miu le.’✡

12 Miu meꞌa, sina ma, bhabhelu dhèu kota Sodom? Jaꞌa pasanèdꞌe miu! Bèli-camèdꞌa, dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, Ama Lamatua huku dhèu-dhèu dhu roꞌo boe sèmi rare miu, bia risi nèti dhèu Sodom!”✡

Dhèu dhu roꞌo boe sèmi rare Lamatua Yesus

(Mateos 11:20-24)

13 Ka Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Mate unu miu dhu pea ètu rae Korasin† dènge miu ètu rae Betsaida! Miu dui mere jꞌajꞌèra! Jaꞌa tao tadha-tadha malaa ètu katanga madha miu, te ngaa miu moꞌo boe parcaya Lamatua. Ngaa hari miu dhèu Yahudi dhu peka na, miu tadhe Ne. Ladhe sèmi tadha-tadha malaa se, dhu Jaꞌa tao ètu rae miu, lèke ètu kota Tirus dènge kota Sidon, tatu nèbhu nare sange neꞌe dhèu sèra ele-hoꞌa le, aa ra tèke eele sasala-sasigo ra, ho mai madhutu Lamatua. Aa rèngu tatu pake le mèdha sasusa, dènge tao ahu ètu kètu ra jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, rèngu manyasa nèti sasala-sasigo ra. Te ngaa dhèu Tirus dènge dhèu Sidon sèra, dhèu Yahudi boe. De ra peka boe, na, rèngu dhèu dhu tadhe Lamatua.✡ 14 Tareꞌa! Miu ladhe ku laa! Bèli-camèdꞌa dꞌai lodꞌo Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi, hahuku nèti Lamatua mi dhèu Tirus dènge dhèu Sidon samaa risi nèti hahuku miu.

15 Mata unu miu, kabarai Kapernaum! Miu baku pangee, na, bèli-camèdꞌa Lamatua nedhe miu pamaso asa dꞌara sorga. Aadꞌo! Mola-mèu èi! Èèna na Lamatua pèci miu asa dꞌara naraka lami!✡

16 Sanèdꞌe pabeꞌa-beꞌa. Dhèu dhu nanene lii miu, nuka sèmi rèngu nanene Jaꞌa. Aa dhèu dhu pusi boe nanene miu, èci èèna ka ra pahae boe Jaꞌa. Aa dhèu dhu roꞌo boe nanene Jaꞌa, èci èèna ka dènge rèngu dhu pusi-pahae boe Ama Lamatua, dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne.”✡

Ana madhutu Yesus dhèu pidhu nguru dua sèra lèpa hari

17 Ropa ana madhutu pidhu nguru dua sèra lèpa hari mai,‡ dꞌara ra karejꞌe bia. Ka ra lole dènge Yesus, aku rèngu na, “Ira ii! Kakako jiꞌi ne, beꞌa bia! Ropa jiꞌi pake kolongara Ama ho babège eele nidhu, na, nidhu sèra nanene lii jiꞌi, hèia ra rai bhalèta.”

18 Te ngaa Yesus bꞌala si, peka na, “Mema tareꞌa! Lodꞌo miu tao sèra sa, Jaꞌa ladhe kèdhi Ama Lamatua pèci eele nidhu dènge dhèu aae ra nèti dedha-liru nèi, nuka sèmi bela dhu kahaꞌa nèti haa, nèti dhimu! 19 Sanèdꞌe! Dhèu aae nidhu èèna, musu èdhi. Aa nèngu dènge koasa kahèi. Te ngaa Jaꞌa pangèdꞌu le miu koasa, ho palaho koasa na. Ladhe miu jꞌèli lèke kaisao, do karaka rai, miu ngaa-ngaa tao boe. Ngaa èci sa bisa boe pajꞌèra miu.✡ 20 Miu karejꞌe lula nidhu nanene miu. Beꞌa kahèi, te ngaa sèra sa ana iiki era! Dhu beꞌa risi, dꞌara miu karejꞌe, lula Lamatua suri nare le ngara miu, jꞌajꞌi ana kabarai Na ètu sorga.”

Dꞌara Lamatua Yesus karejꞌe-karae

(Mateos 11:25-27, 13:16-17)

21 Lodꞌo èèna, Roh Lamatua dhu Mola-Mèci tao dꞌara Yesus karejꞌe-karae. Hèia Na koa-kio Ama Lamatua, peka na, “Ama dhu jꞌajꞌi Lamatua ètu dedha-liru dènge rai-haha. Jaꞌa manèngi makasi ae-ae, lula Ama paꞌabhe jꞌara-jꞌara seꞌe nèti dhèu dhu tao iisi dꞌèlu-mèu dènge dhèu lela dedha. Te ngaa Ama bhoke patalele aaꞌi-aaꞌi se hia mi ana iiki-ana iiki dènge dhèu-dhèu dhu pahaha iisi. Tareꞌa Ama! Lula èèna ka dhu pakarejꞌe dꞌara Ama!”

22 Hèia Yesus peka dènge dhèu ae sèra, aku Nèngu na, “Nanene paie! Ama Ku ètu sorga pangèdꞌu aaꞌi le koasa mi Jaꞌa. Dhu tadhe mèu, Jaꞌa ne cee, dhoka Ama di. Aa dhu tadhe mèu, Ama èèna cee, dhoka Ana nèti Ama di, nuka Jaꞌa ne. Aa Jaꞌa hagꞌe kore dhèu leo, sèna ka nori si, ho ra tadhe mèu Nèngu kahèi.”✡

23 Ka Yesus kabibꞌa asa ana madhutu Na, hèia Na peka dènge rèngu mesa ra, aku Nèngu na, “Miu se oto titu kèna, lula mèdhi le koasa Lamatua. 24 Dhèu aae-dhèu aae dènge dhèu rèti lii padhai Lamatua uru-uru sèra, dꞌèi titu kèna neo rèdhi ngaa dhu miu limuri ne mèdhi, te ngaa rèdhi boe. Rèngu dꞌèi kahèi neo tadèngi ngaa dhu miu nanene ne, te ngaa ra tadèngi rèdhi boe.”

Dhèu Samaria dhu dꞌara hualaa

25 Ca tèka, ca dhèu dꞌèlu-mèu atora agama Yahudi, titu ho neo sèku pamanahu Yesus. Na karèi peka na, “Ama Mese! Mu peka ku laa! Jaꞌa adꞌu jꞌara sèmi ngaa, sèna ka jaꞌa mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua ètu sorga?”

26 Ka Yesus bꞌala ne, aku Nèngu na, “Musa suri tasamia lula-nèti jꞌara neꞌe ne? Aa madhutu mameꞌa èu, tasamia?”

27 Hèia dhèu ne dhaa peka na, “Na suri sèmi neꞌe ka:

‘Èu hudꞌi sue ku Ama Lamatua, risi nèti ngaa-ngaa aaꞌi-aaꞌi ra.

Nèti èèna ka, dꞌara èu hudꞌi dꞌèi Nèngu titu kèna,

sabꞌa paꞌèra ho madhutu dadꞌèi Na,

aa tadhe mèu Ne.’

Dhu suri kahèi, peka na, ‘Èu hudꞌi sue ku dhèu èu, sama sèmi èu sue ngiꞌu èu mesa mu.’ ”✡

28 Hèia Yesus bꞌala ne, “Dhu lèke kèna! Ladhe èu tao madhutu sèmi sèra, na, èu mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua.”✡

29 Te ngaa dhèu ne, tao iisi na sèmi dhèu mola sa. Ka na karèi hari Yesus, aku nèngu na, “Te ngaa, ‘dhèu jaꞌa’ èèna, ka cee?”

30 Hèia Yesus bꞌala ne, peka na, “Sèmi neꞌe. Jaꞌa neo lolo dènge èu lii pakasame èci. Pe èu mesa mu ka dhu peka, na, mia ka dhu tareꞌa-reꞌa ‘dhèu èu’. Lii pakasame ne, sèmi neꞌe ka: ca lodꞌo, abhu dhèu Yahudi ca dhèu pakèdꞌi nèti kota Yerusalem, puru laꞌe asa kota Jeriko. Te ngaa ropa dꞌai talora jꞌara, cagꞌagꞌa laa parapo mai game paroe ne. Ra game, aa parame rare aaꞌi doi-dhari dènge mèdha-papake dhèu ne. Ka parapo se core ne asa sebhe jꞌara laꞌe, aa ra rai tèke eele ne. Dhèu ne, oe madhe.

31 Te ngaa nèbhu boe, ka ama agama Yahudi ca dhèu puru mai re jꞌara èèna. Te ngaa ropa na ladhe nèdhi dhèu ne dhu diu raa, aa dhu tarenga ètu sebhe jꞌara, ama agama ne titu boe sa hèi, ho uri dhèu ne. Na kako paseli eele dhèu neꞌe, laꞌe asa cabèka jꞌara, ka na taruu. 32 Nèbhu boe ka dhèu leo hari èci kako re èèna. Nèngu ne nèti suku Lewi dhu tema sabꞌa ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Ropa nèdhi dhèu ne dhu baa-baa ètu sebhe jꞌara, hèia laꞌe padètu-dètu ho ladhe, te ngaa na bara boe ne kahèi. Na sigo eele jꞌara, ka laꞌe taruu.

33-34 Nèbhu boe ka, dhèu èci nèti rai Samaria mai re jꞌara èèna dènge badha keledꞌei na. Dhèu Yahudi pahae boe dhèu Samaria. Te ngaa ropa dhèu Samaria ne nèdhi dhèu dhu lèke rapo èèna, ka dꞌara na mèke boe. Na mai padètu-dètu ho neo saradꞌe ne. Ka pamèu nuꞌa dhèu ne dènge èi anggor, hèia na panaꞌi dènge èi mènyi. Aa na parbaan nuꞌa na, èle ka na pacaꞌe asa keledꞌei na. Hèia nèti ne laꞌe asa dꞌara kota. Na pamaso ne asa dꞌara losmen, aa lalau pabeꞌa-beꞌa ne.✡

35 Asa bèli madꞌae èèna, dhèu ne laꞌe bꞌae uuru kètu, doi iia dua bua§ mi lamatua losmen ne, ka na peka, ‘Pake uuru doi ne ho lalau dhèu ne toke èle. Ladhe dꞌai boe, pake uuru doi èu. Pe jaꞌa lèpa, pula hari doi sèra.’ ”

36 Lii pakasame Yesus ne dꞌai sange neꞌe ka. Hèia Yesus karèi mi dhèu dꞌèlu-mèu atora agama Yahudi ne, aku Nèngu na, “Madhutu èu, mia ka dhu tareꞌa-reꞌa ‘dhèu nèngu,’ mi dhèu dhu lèke rapo ne?”

37 Ka dhèu ne dhaa, peka na, “Tatu dhèu dhu lalau ne toke èle.”

Hèia Yesus lii, peka na, “Tareꞌa! De lamu ka, tao madhutu sèmi èèna.”

Lamatua Yesus, Marta dènge Maria

38-40 Èle èèna ka, Yesus dènge ana madhutu Na, lasi taruu asa Yerusalem. Hèia ra dhuli ètu rae èci. Ètu era neꞌe, dhèu dua dhu paꞌaꞌari, ngara ra, Marta dènge Maria. Marta manèngi ho Yesus si manubha ètu èmu rèngu. Ka ra pea taha ètu èèna.

Ropa Yesus madhèdi ho ajꞌa si, Marta bhute dènge pananasu. Te ngaa ari na Maria, madhèdi padètu-dètu haga Yesus, ho nanene lii padhai Na. Nèbhu boe ka Marta mai kaꞌugu ètu madha Yesus, aku nèngu na, “Ama! Tasamia, ee? Jaꞌa dꞌai madhe lalau ngangaꞌa-nganginu mesa-mesa ku, te ngaa ari jaꞌa madhèdi mau-mau. Peka ku dènge ne laa, sèna ka mai bara jaꞌa ètu dapu ne.”✡

41 Te ngaa Lamatua Yesus dhaa, na, “Marta. Èu ne bhute dènge ngangee rupa-rupa. 42 Beꞌa kahèi do, te ngaa jꞌara èci dhu beꞌa risi. Maria pili nare dhu beꞌa risi le, nuka madhèdi ho nanene Lii Lolo Beꞌa nèti Jaꞌa. Dhèu bisa boe parame rare nèti nèngu Lii Lolo Beꞌa ne.”

11

“Ajꞌa jiꞌi sabajꞌa”

(Mateos 6:9-13, 7:7-11)

1 Ca tèka, Yesus laꞌe manèngi-mangajꞌi. Manèngi-mangajꞌi nare, hèia ana madhutu Na ca dhèu mai, ka na manèngi, aku nèngu na, “Ama! Yohanis tuka sarani, ajꞌa ana madhutu na ka reꞌa sabajꞌa. Jiꞌi manèngi sèna ka Ama ajꞌa jiꞌi sabajꞌa kahèi.”

2 Ka Yesus peka, na, “Beꞌa! Sabajꞌa pake conto sèmi neꞌe:

Ama! Kolongara Ama dhu mola-mèci.

Hudꞌi laa dhèu aaꞌi-aaꞌi jꞌoka padedha-dedha kolongara Ama dhu kapai na.

Hudꞌi laa Ama jꞌajꞌi Dhèu Aae mi dhèu aaꞌi-aaꞌi.

3 Ama hia laa jiꞌi bèli-bèli, ngangaꞌa dhu dꞌai.

4 Jiꞌi manèngi Ama pabhèlu eele sasala-sasigo jiꞌi,

nuka sèmi jiꞌi kahèi pabhèlu eele sasala-sasala dhèu dhu tao mi dedha jiꞌi.

Ama magee jiꞌi, sèna ka jiꞌi baku adꞌu-ue bhelu-katubꞌa.”

5-6 Èle èèna ka, Yesus nori hari si, jꞌara-jꞌara sabajꞌa. Na pake upama, peka na, “Sèmi dꞌai talora mèda, angalai èu mai nèti kajꞌèu, ho manubha ètu èmu èu. Te ngaa èu dhu dènge boe ngaa-ngaa, sèna ka hia ne naꞌa. Ka èu lamu asa èmu angalai dhu leo, ho pamako nèti liꞌu, peka na, ‘Lai aae na, ee! Hia taha ku jaꞌa roti dꞌai tèlu bua sa! Te jiꞌi abhu tamu ètu èmu, te ngaa jiꞌi dhu mola-mèu èi! De lai aae na, ee! Dhoka tèlu bua di. Pe jaꞌa gꞌati hari!’

7 Ladhe sèmi angalai èu dhaa, peka na, ‘Te aꞌa, ee! Dhèu bhèjꞌi luu, na, èu mai parèi! Babèdho dhu patèke le! Ana iiki se dhu bhèjꞌi aaꞌi le. De mage mu nasa kahèi! Pe lodꞌo leo hari ku laa!’

8 Te ngaa masi ka sèmi èèna, ngee paie-iie. Masi ka dhèu ne kèdꞌi boe lula èu angalai nèngu, te ngaa ladhe èu loe boe pamako, tatu na kèdꞌi, ho hia èu roti sèra.

9 Sèmi èèna kahèi, dènge manèngi-mangajꞌi.

Manèngi taruu mi Lamatua;

pe Na hia.

Tenge taruu;

pe Na pajꞌujꞌu jꞌara.

Paroa taruu;

pe Na bhoke hèbꞌa èmu.

10 Te dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu manèngi taruu mi Ama Lamatua, èèna na rèngu sèmi. Dhu loe boe tenge, èèna na abhu. Dhu maꞌète boe paroa, pe Na bhoke babèdho. 11 Miu pangee ku laa. Abhu ètu mia ladhe ama, dhu ana na manèngi iꞌa, na hia mege? 12 Do, ladhe ana manèngi kanadhu manu, na hia karaka rai? Tatu aadꞌo, si? 13 Dhèu rai-haha ne, mema bhelu. Te ngaa Ama miu ètu sorga, Nèngu ne mema beꞌa. De ladhe miu dhèu dhu bhelu, dꞌèi hia mèdha dhu beꞌa mi ana-ana miu, ngaa hari Ama! Nèngu ne hia, mesa boe ngaa dhu miu parluu, te ngaa risi nèti èèna. Na pala-bagi Roh Na dhu Mola-Mèci mi dhèu dhu manèngi mi Nèngu.”

Lamatua Yesus pake boe koasa nèti dhèu aae nidhu

(Mateos 12:22-30, Markus 3:20-27)

14 Ca lodꞌo, Yesus magèle eele nidhu nèti ca dhèu dhu lii aadꞌo. Ka dhèu ne bisa padhai lii hari. Dhèu-dhèu ètu sèra malaa. 15 Te ngaa abhu kahèi dhu peka na, “Mema, Nèngu bisa magèle eele nidhu, lula Nèngu abhu koasa nèti dhèu aae nidhu, nuka Baalsebul.”✡

16 Abhu dhèu leo neo sèku Yesus. Ka ra manèngi ho Yesus tao tadha malaa èci hari, sèna ka dhèu reꞌa, na, koasa Na nèti Ama Lamatua.✡

17 Te ngaa Yesus neꞌa nare le kahadhu kajꞌalu rèngu sèra. Ka Na lii, peka na, “Ladhe ètu rai cue, kabarai na pamusu, tatu rai ne laho mae-mae. Sèmi èèna kahèi, ladhe ètu dꞌara èmu cue, isi èmu loe boe patao-palaha, tatu èmu ne jꞌajꞌi boe mi ngaa sa èci! 18 De ladhe nidhu se pamusu aa pabata èci dènge èci, tatu dhèu aae ra bisa boe rèdꞌu paredha dènge nèbhu. De maso boe asa dꞌara kahadhu, ladhe miu peka, na, Jaꞌa pake koasa nidhu ho bata eele hari nidhu. 19 Sanèdꞌe paie! Dhèu miu kahèi dhu reꞌa magèle eele nidhu. Rèngu pake koasa nèti nidhu, do? Aadꞌo, si! De miu baku sadꞌi padhai lii di, dhu peka na, Jaꞌa ne pake koasa nidhu sèna ka bata eele si. Pe dhèu miu ka dhu pamaꞌète, peka na, ngaa dhu miu galaa ne, lèke boe. 20 Te ngaa ladhe Jaꞌa tareꞌa-reꞌa bata nidhu pake koasa Ama Lamatua, èèna dhu peka na, paredha Lamatua ètu katanga madha miu le. Paredha ne abhu le, te ngaa miu oe sèmi pameꞌa boe sa.

21 Ladhe dhèu èra èci dènge rèka, dhu bori tèke ètu keja gꞌana-kariu madhenge èmu na, tatu mèdha-panyau na, dhèu bani boe lasi manaꞌu. 22 Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu èra risi nèti nèngu mai segi ne, aa parame nèti rèka na. Hèia na parame nèti mèdha-panyau na kahèi, ho papala mi dhèu-dhèu na. Nèbhu nare sange neꞌe lamatua èmu èèna maena dhoka mi rèka na. Te ngaa limuri ne, na maena heka rèka na sèra.*

23 Sanèdꞌe paie-iie! Dhèu dhu paꞌèci boe dènge Jaꞌa, nèngu musu Jaꞌa. Aa dhèu dhu soru-bara boe ètu dꞌara sasabꞌa Jaꞌa, nèngu neꞌa dhoka adꞌu-ue jꞌara maruru di.”✡

Nidhu neo lèpa asa era uru na

(Mateos 12:43-45)

24 Yesus tuhu hari lii Na, aku Nèngu na, “Ladhe èdhi bata eele nidhu nèti ca dhèu, nidhu ne rai laꞌe asa era kaliu, ho tenge era ae iisi. Lula na abhu boe era dhu pamèci dènge dadꞌèi na, hèia na pangee na, ‘Aah! Abhu boe era ae iisi, beꞌa risi jaꞌa lèpa hari asa dhèu dhu uru èèna jaꞌa pea.’ 25 Ropa na lèpa, rage hari era uru èèna, dhu mèu le, aa dhu lalau pabeꞌa-beꞌa. 26 Hèia nidhu ne laꞌe paroa angalai na pidhu dhu bhelu risi nèti nèngu. Ka aaꞌi-aaꞌi ra lasi pea ètu dhèu èèna, ka ra madahu ne. De lèpa limuri, mamuri dhèu ne asa aae ka ele iie.”

Dhu oto risi

27 Lodꞌo Yesus padhai lii era dènge dhèu ae sèra, dhèu bhèni èci ètu èèna paꞌoo, peka na, “Ina Mu oto kapai, lula nara iisi Èu, aa pasusu Èu!”

28 Ka Yesus bꞌala ne, peka na, “Tareꞌa ina! Te ngaa dhu oto risi, nuka dhèu dhu pasa dhilu ho nanene Lii Holo-Nori Ama Lamatua aa tao madhutu!”

Dhèu manèngi Lamatua Yesus padꞌelo uru ku tadha

(Mateos 12:38-42)

29 Lodꞌo Yesus padhai lii era, dhèu oke rare Ne, hèia Na peka, “Dhèu limuri ne reꞌa dhoka adꞌu-ue bhabhelu di. Rèngu loe boe manèngi ho Jaꞌa tao tadha malaa hia rèngu, sèna ka reꞌa, na, Jaꞌa ne tareꞌa-reꞌa dhèu unu Lamatua. Te ngaa Lamatua dhu tao le tadha malaa uru èèna, re dhèu nèti lii padhai Na, nuka Yunus. Èèna na dꞌai le! 30 Ngaa dhu lèke mi dedha Yunus èèna, jꞌajꞌi tadha hia dhèu ètu kota Niniwe, peka na, Ama Lamatua ka dhu paleha ne mai. Èci èèna ka dènge Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Ngaa dhu lèke mi Jaꞌa, èèna na jꞌajꞌi mi tadha hia dhèu limuri ne, dhu peka na, mema Ama Lamatua ka dhu pua Jaꞌa mai.✡

31 Ladhe lodꞌo dꞌai èle rai-haha ne, ho Lamatua jꞌajꞌi ka Hakim, pe bhèni aae nèti balèu mamuri hari ho na jꞌajꞌi sakasii. Na pajꞌujꞌu ho galaa miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu mamuri taa limuri ne, peka na, ‘Miu aaꞌi-aaꞌi mi se, goa!’ Te uru èèna, bhèni aae mai nèti jꞌara kajꞌèu, ho nèdhi dènge madha na, mamèu dhèu aae Soleman. Te ngaa limuri ne abhu Dhèu ètu talora aae miu, dhu kapai risi nèti dhèu aae Soleman. Te ngaa miu pusi boe Ne!✡ 32 Mesa boe nèngu di! Èèna na dhèu-dhèu nèti Niniwe kèdꞌi titu ho pajꞌujꞌu ai asa miu dhu mamuri limuri ne, peka na, ‘Miu aaꞌi-aaꞌi mi se, goa!’ Ra peka sèmi èèna, lula uru èèna, ropa Yunus laꞌe peka dadꞌèi Lamatua dènge rèngu, hèia ra ele-hoꞌa dènge. Masi ka Dhèu dhu kapai risi nèti Yunus ètu talora aae miu, te ngaa moꞌo boe ele-hoꞌa sa hèi.”✡

Mamuri dhu saraa

(Mateos 5:15, 6:22-23)

33 Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Dhèu suru labhu, na padhèdi ètu era dhu dedha, sèna ka pasaraa dꞌara kama hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu maso asa era èèna. Abhu ètu mia dhèu suru labhu, ho saguru ne dènge soe, sèna ka pahuni ne!† Èèna guna boe ngaa-ngaa!✡ 34 Musi madha miu èci èèna ka dènge labhu. Nèngu ka dhu pasaraa dꞌara miu. Ladhe musi madha maroga, dhèu ladhe ngaa aaꞌi-aaꞌi dènge dꞌara dhu maroga. Te ngaa ladhe musi madha mèu, dhèu rèdhi dènge dꞌara dhu beꞌa. 35 Tenge jꞌara sèna ka saraa ètu dꞌara miu, jꞌajꞌi mèu aae sèmi saraa madha lodꞌo. Saraa ètu dꞌara miu, mage sèmi heo hèru, dhu padꞌelo dhoka mamaho di. 36 Ladhe dꞌara miu saraa, abhu boe sasanga èci sa dhu maroga, tatu mamuri miu jꞌajꞌi mèu, nuka sèmi labhu aae dhu dꞌelo mamuri miu.”

Lamatua Yesus jèke ama agama dhèu Yahudi sèra

(Mateos 23:1-36, Markus 12:38-40)

37 Yesus padhai lii nare, ka dhèu èci nèti partei agama Parisi nèru Ne, lasi raꞌa asa èmu na. Dꞌai dꞌara èmu èèna, ka Yesus madhèdi ètu mei raꞌa. 38 Te ngaa lamatua èmu ne malaa ladhe Yesus madhèdi naꞌa, dhu jꞌamo uru boe ai, madhutu atora dhèu Parisi.

39 Ka Yesus lii dènge ne, peka na, “Eeh! Miu dhèu Parisi se seli-kolane! Miu kèpe paꞌèra atora agama miu! Miu bhèlu boe rase pega dènge galaa re liꞌu toke kaleꞌe, te ngaa sanèdꞌe boe ho pamèu dꞌara miu dhu kajꞌalu, dhu bhelu-katubꞌa dènge mangaꞌa dèu ngara! 40 Goa, ee! Baku bhèlu. Ama Lamatua ka dhu pajꞌajꞌi re liꞌu, aa tao re dꞌara kahèi. 41 Te ngaa dhu beꞌa risi eele, miu pala-bagi dhèu dènge boe unu sèra, nèti ngaa dhu miu unu, sèna ka miu mola ètu katanga madha Lamatua.

42 Miu dhèu Parisi! Bèli-camèdꞌa miu dui mere mamadhe-mamopo! Ca pala nèti canguru pala dhu miu hia mi Lamatua, miu paꞌiga taruu nèti dhu ana iiki toke kapai. Toke bubhu-lara dhu ana iiki-iiki dꞌara oka, miu paꞌiga hèi! Te ngaa miu pusi boe dènge jꞌara dhu kapai risi. Jꞌara-jꞌara sasue mi Ama Lamatua, aa dènge boe bia cabèka, miu pabhèlu eele! Mema tareꞌa, èdhi hudꞌi hia ku pala Lamatua, te ngaa baku bhèlu kahèi dènge jꞌara-jꞌara dhu kapai risi sèra.✡

43 Bèli-camèdꞌa miu dui mere mamadhe-mamopo! Te miu dꞌèi dhoka tenge era re madha ètu dꞌara èmu sabajꞌa, aa dꞌèi dhèu pakabꞌua miu ètu madha dhèu ae.

44 Bèli-camèdꞌa miu dui mere mamadhe-mamopo! Te miu nuka sèmi roꞌa dhèu madhe dhu pamera le dènge rai. Dhèu kako re dedha, te ngaa reꞌa boe, na, ètu èèna na abhu roꞌa dhèu madhe, lula roꞌa èèna ètu dedha na tèdhi na mèu, te ngaa dꞌara na laho kao-kao. Masi ka madhutu adꞌa èdhi, ladhe dhèu jꞌèli lèke roꞌa dhèu madhe, pakajꞌalu ngiꞌu na, de nèngu nia boe maso asa dꞌara èmu sabajꞌa. Miu dhèu Parisi se, ca ropa dènge roꞌa dhèu madhe èèna! Re liꞌu, miu mèu titu kèna. Te ngaa ètu dꞌara miu pènu dènge kajꞌalu. Dhèu dhu padètu dènge miu, jꞌajꞌi mi kajꞌalu kahèi.”

45 Ètu èèna, abhu ca dhèu dꞌèlu-mèu atora agama Yahudi. Ropa na tadèngi lii Yesus, ka bꞌala dènge, aku nèngu na, “Lii padhai Ama deo na, lèke mi dedha jiꞌi!”

46 Hèia Yesus bꞌala lii na, peka na, “Tareꞌa! Miu dhèu dꞌèlu-mèu agama Yahudi, hudꞌi dui mamadhe-mamopo kahèi! Miu soru boe dhèu ho pasamaa si, te ngaa miu asa pasusa si dènge jꞌara pabia atora agama miu. Ka miu pua dhèu sèra pasae rupa-rupa babia nèti atora miu sèra. Te ngaa miu mesa mi, moꞌo boe pasae babia ne dènge kacui-aai miu ca laa sa hèi!

47 Bèli-camèdꞌa miu dui mere mamadhe-mamopo! Te miu bhute dhoka pudhi hadhu tao tugu hia dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu uru sèra, sèna ka pakabꞌua si. Te ngaa bèi-baki miu seꞌe ka dhu pamadhe si! 48 Miu èci èèna kahèi dènge bèi-baki miu sèra. Rèngu tule eele dhèu rèti lii padhai Lamatua, ka ra pamadhe si. Hèia miu dame hadhu roꞌa ho jꞌajꞌi tadha, peka na, miu se moꞌo kahèi dènge tatao bèi-baki miu. 49 Nèti èèna ka, Ama Lamatua dhu neꞌa aaꞌi, peka nèdhi le, na, ‘Pe Jaꞌa pua dhèu rèti lii padhai Jaꞌa, dènge dhèu pajuu-paleha dhu leo, sèna ka lasi asa dhèu sèra. Hèia dhèu sèra kalabhe pajꞌèra cahagꞌe, aa cahagꞌe hari ra pamadhe si.’

50-51 Dhèu taa limuri ne, hudꞌi tago rare tatao nèti dhèu-dhèu dhu pamadhe dhèu rèti lii padhai Lamatua. Sèra sa, mulai ige nèti Lamatua pajꞌajꞌi rai-haha ne, karèi nèti mamadhe Habel, toke dꞌai dhèu dhu limuri tèka, nuka Sakaria. Nèngu neꞌe ka dhu ra pamadhe ne ètu talora aae mei korban dènge Kama Mola-Mèci ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Miu se kahèi pasae mere hahuku ra!✡

52 Miu dhèu dꞌèlu-mèu atora agama Yahudi! Bèli-camèdꞌa miu dui mere mamadhe-mamopo! Te miu dhu mèdꞌu gagoe ho bisa bhoke babèdho, sèna ka dhèu reꞌa mèu dadꞌèi Ama Lamatua. Te ngaa miu mesa mi maso boe asa dꞌara. Dhu karehe risi hari, miu pahèbꞌe dhèu, ho baku ra lasi asa èèna!”

53-54 Ropa Yesus padhai lii nare, ka mese agama dènge dhèu Parisi sèra jèke Ne. Karèi nèti lodꞌo èèna ka, rèngu karèi rupa-rupa jꞌara, sèna ka neo pamanahu Ne. Ra loe boe tenge jꞌara ho pabèbhe Ne.

12

Baku madhutu jꞌara mamuri dhèu Parisi dhu padhai lii leo, tao leo

(Mateos 10:26-27)

1 Lodꞌo èèna, abhu dhèu pèri-pèri riho dhu mai ho nanene lii padhai Yesus. Dhèu se mai pasuki, lingu rare Ne. Ka Na peka uru dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Jꞌaga ngiꞌu ho baku madhutu jꞌara mamuri dhèu Parisi. Te rèngu padhai lii leo, tao leo.✡ 2 Rèngu sangaja beꞌa, te ngaa bèli-camèdꞌa abhu hui. Te aaꞌi-aaꞌi dhu pahuni ne, bèli-camèdꞌa sabhoka.✡ 3 Ngaa dhu deo neꞌe miu padhai pahuni, bèli-camèdꞌa dhèu tadèngi dènge mèu. Ngaa dhu miu paholo ètu dꞌara kama, èèna na dhèu peka paledꞌa ètu madha dhèu ae.”

Dhèu dènge kabꞌua ètu madha Ama Lamatua

(Mateos 10:28-31)

4 Ka Yesus tuhu hari lii Na, aku Nèngu na, “Ana-ana, ee! Mage miu madhaꞌu, ladhe dhèu neo pamadhe miu. Te rèngu pamadhe dhoka ngiꞌu aae di, te ngaa ra bisa boe tao ngaa mi samanga miu. 5 De Jaꞌa neo peka, na, miu hudꞌi madhaꞌu mi cee ku. Miu hudꞌi madhaꞌu ku dènge Ama Lamatua. Te Nèngu ka dhu bisa pamadhe miu, aa pèci asa dꞌara ai naraka. De miu hudꞌi madhaꞌu tareꞌa-reꞌa mi Nèngu.

6 Miu pangee sèku, ana mangungu kabꞌua ca ngaa? Mura titu kèna! Lèmi ngiꞌu, dua doi, si? Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua bhèlu boe ciꞌu sa hèi. 7 Aa sèmi èèna kahèi, Lamatua tao ai-hèbꞌa mi miu. Lamatua neꞌa mèu, abhu rèu kètu pèri loa ètu kaba kètu miu. De miu baku madhaꞌu, te Lamatua pakabꞌua miu risi nèti ana mangungu ae-ae sèra.”

Baku makae mangaku Lamatua Yesus

(Mateos 10:32-33, 12:32, 10:19-20)

8 Èle ka, Yesus padhai lii dènge ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Pasa dhilu miu paie-iie! Ladhe dhèu bani mangaku Jaꞌa ètu madha dhèu ae ètu rai-haha ne, pe Jaꞌa mangaku nèngu kahèi ètu madha ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga, peka na, nèngu ne dhèu Jaꞌa. 9 Te ngaa dhèu dhu padhai lii ètu madha dhèu rai-haha, peka na, nèngu tadhe boe Jaꞌa, bèli-camèdꞌa ètu madha ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga, Jaꞌa tadhe boe nèngu kahèi.

10 Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Ladhe abhu dhèu dhu padhai pakarehe kolongara Jaꞌa, Ama Lamatua sadia ho pabhèlu eele sasala na era. Te ngaa ladhe na padhai pakarehe kolongara Roh Lamatua dhu Mola-Mèci èèna, Ama Lamatua bhèlu boe sasala na.✡

11 Ladhe dhèu ère rèti miu asa era uri lii langu agama, do, rèti miu asa dhèu paredha, lula miu parcaya Jaꞌa, mage miu pangee, na, tasamia miu bisa siri iisi. 12 Te ètu dꞌara lai-lai èèna kahèi, Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci èèna, peka dènge miu lii dhu pamèci ho bꞌala dhèu sèra.”✡

Lii lolo dhèu kaja dhu goa

13 Èle èèna ka, ca dhèu nèti dhèu ae sèra, karèi Yesus, aku nèngu na, “Ama Mese! Peka ku dènge aꞌa ku, ho pabagi dènge jaꞌa pusaka ama jiꞌi.”

14 Te ngaa Yesus bꞌala ne, “Waa! Dhèu cee ka dhu dedꞌe Jaꞌa jꞌajꞌi hakim, sèna ka pamaꞌète lii langu miu sèmi èèna?”

15 Hèia Yesus peka mi dhèu ae sèra, aku Nèngu na, “Sanèdꞌe, ee! Miu baku jꞌajꞌi dhèu mangaꞌa. Te kakaja-sasuꞌi bisa boe nèti mamuri dhu mera-milu.”

16 Èle ka, Na padhai lii pake lii pakasame, aku Nèngu na, “Dhèu kaja ca dhèu, isi oka na ae titu kèna. 17 Ka èmu-èmu dhu tèka ngangaꞌa na pènu tao cacèci, aa risi eele hèi, ka neꞌa heka tao tasamia. 18 Ka na pamaꞌète, peka na, ‘Jaꞌa neo tao sèmi neꞌe ka! Èmu era tèka ngangaꞌa dhu dhui se, jaꞌa sagꞌe eele ho patitu hari dhu kapai risi, sèna ka tèke ngangaꞌa nèti dꞌara oka dènge mèdha-panyau jaꞌa aaꞌi-aaꞌi ra. 19 Ladhe jꞌajꞌi ka sèmi èèna, jaꞌa pamaꞌète kore, na, “Gudꞌa pènu le! Ngangaꞌa tesa le, kuꞌa dꞌai tèu-tèu. De kuꞌa-kinu pakarejꞌe iisi dènge pacapa haga!’ ” 20 Te ngaa Ama Lamatua peka dènge ne, na, ‘Heeh! Dhèu goa! Mèda neꞌe kahèi, èu madhe. Aa cee ka dhu abhu aaꞌi isi gudꞌa èu sèra?’

21 De sèmi neꞌe! Bisa kahèi, dhèu pakaboko mèdha-panyau ae-ae ètu rai-haha ne hia ngiꞌu na, te ngaa ètu dꞌara ngangee Ama Lamatua, nèngu ne, dhèu unu aadꞌo, lula pabeꞌa boe dènge Lamatua.”

Parcaya dhoka mi Ama Lamatua di

(Mateos 6:25-34)

22 Ka Yesus ajꞌa tabha hari ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Miu mage dhoka pangee mamuri miu bèli-bèli, nèti ngangaꞌa-nganginu, do mèdha-papake. 23 Te mamuri èdhi ne risi nèti ngaa dhu èdhi taꞌa, aa ngaa dhu èdhi pake. 24 Ladhe sèku lakaa! Rèngu sèra sèla boe, puu-gꞌètu boe, dènge boe gudꞌa ho tèke ngangaꞌa, te ngaa Ama Lamatua kabꞌoi si. Ladhe sèmi èèna, tatu Nèngu piara miu kahèi. Lula Na pakabꞌua miu risi nèti manu-bhui sèra. 25 Sèmi dhèu titu ètu madha tèru, ho lalau iisi na, nèngu bisa pamadhera mamuri na, do? Aadꞌo, sina ma! 26 De ladhe bhute dènge ngaa-ngaa dhu ana iiki sèra, dhu dènge boe kolo-kapua, tasamia hari ka miu bhute dènge madha jꞌara dhu kapai? Aꞌoto na ngaa?

27 Ladhe sèku bunga dhu muri tabꞌa ètu dꞌara jꞌami. Rèngu sabꞌa boe oka-tedhe, aa ra manènu boe sigꞌi-rabhi. Te ngaa mèdha-papake dhèu aae Soleman dhu kabꞌua aae, saraga risi boe hela bunga dhu muri tabꞌa ètu dꞌara jꞌami sèra.✡ 28 Te Ama Lamatua piara jꞌuꞌu dhu ana iiki-iiki dhu kabꞌua aadꞌo, dhu dhoka mamuri deo neꞌe, aa bèli madhe, ho dhèu core asa dꞌara ai. Ladhe sèmi èèna, na, Nèngu bisa kabꞌoi miu dhu kabꞌua risi eele nèti jꞌuꞌu sèra. De tasamia ka parcaya miu èra boe mi Lamatua? 29 Sèmi èèna kahèi, miu baku bhute dènge ngangaꞌa-nganginu. Te èèna na, Lamatua uri hia miu. 30 Dhèu dhu tadhe boe Lamatua, rèngu sèra sabꞌa toke madhe, sèna ka tao jꞌara sèra. Te ngaa miu baku sèmi rèngu, te Ama miu ètu sorga dhu neꞌa aaꞌi le ngaa dhu miu parluu. 31 Te ngaa pakako uuru ku sasabꞌa Ama Lamatua, pe Na uri jꞌara seꞌe hia miu kahèi.”

Tèke laa mèdha-panyau ètu sorga

(Mateos 6:19-21)

32 Hèia Yesus tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Miu nuka sèmi cakaboko iiki kahibꞌi-kalèbho dhu èra boe. Te ngaa baku madhaꞌu! Te Ama miu ètu sorga, Dhèu Aae Kapai. Ngaa dhu unu Nèngu, Na hia mi ana-ana Na dènge dꞌara karejꞌe. 33 De lami pahie mèdha-panyau miu, ho kabꞌua na pabagi dènge dhèu dhu dènge boe unu. Dènge sèmi èèna, miu tèke le mèdha-panyau miu ètu sorga ètu era dhu ele iie boe taa-taa. Dhèu manaꞌu bisa boe lasi manaꞌu rare. Ana cangèpi bisa boe paꞌele iie. 34 Sanèdꞌe paie-iie! Mèdha-panyau miu ètu mia, na, dꞌara miu ètu èèna kahèi.”

Ana pajuu dhu bori mema dhari

35-36 Yesus padhai lii hari, peka na, “Mèda-mèu miu musti bori mema dhari ho lalau Lamatua. Nuka sèmi ènu dhu beke, mate lamatua èmu na lèpa nèti pesta kabꞌi. Ropa lamatua na kadꞌeu babèdho èmu, nèngu bhoke dènge.✡ 37 Ladhe lamatua mai nèdhi dhèu sabꞌa se dhu mate tae-tae, tatu rèngu oto. Pe lamatua ra padꞌelo dꞌara beꞌa na mi rèngu. Na pake mèdha-papake dhèu sabꞌa, ho laꞌe lalau ngangaꞌa beꞌa, sèna ka hia dhèu sabꞌa seꞌe raꞌa-rinu. 38 Dhèu sabꞌa se mema oto, lula rèngu ladhe-leru lamatua ra dènge beꞌa. Masi ka lamatua ra lèpa èmu hake pèri èèna ka, dꞌara talora mèda, do oe mèu, rèngu dhu bori mema dhari.

39 Sanèdꞌe paie-iie! Ladhe abhu lamatua èmu dhu neꞌa mema hake pèri dhèu manaꞌu mai manaꞌu, tatu na soro tèke boe ho dhèu manaꞌu huki èmu na. 40 De miu hudꞌi bori mema dhari, te ca dhèu sa dhu reꞌa boe pèri lodꞌo Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa èèna mai hari.”✡

Ana madhutu dhu satia, dènge dhu satia boe

(Mateos 24:45-51)

41 Hèia Petrus karèi Yesus, peka na, “Ama Mese! Lii pakasame Ama deo na, lèke dhoka mi jiꞌi do, lèke mi dhèu aaꞌi-aaꞌi?”

42-44 Ka Yesus dhaa, na, “Lii pakasame deo na lèke mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao sèmi kapala urusan dhu satia. Nèngu dꞌèlu-mèu uri jꞌara-jꞌara dhu beꞌa hia mi lamatua na. Te èèna na, lamatua na dedꞌe ne, sèna ka papala ngangaꞌa hia mi dhèu sabꞌa dhu leo sèra. Ladhe nèngu majꞌèni sabꞌe madhutu sasabꞌa na sèmi èèna, masi ka lamatua na mai sange mera mia èèna ka, te ngaa nèngu ne dhu loe boe tao jꞌara dhu lèke. Hèia na oto, lula lamatua na dedꞌe ne ho ladhe-leru mèdha-panyau na aaꞌi-aaꞌi.

45 Te ngaa carui bagi kapala urusan dhu pangee, na, ‘Ele boe nèbhu ku, heka lamatua ne lèpa kèna.’ Hèia na kalabhe dhèu sabꞌa dhu leo sèra, mone dènge bhèni. Ka na madhèdi naꞌa-ninu dènge kea rae-rae toke mahu. 46 Te ngaa ca tèka kapala urusan ne neꞌa nare boe, cagꞌagꞌa laa, lamatua na lèpa. Ka lamatua na kalabhe ne, hèia babège eele ne, sèna ka sèmi nare pala na ètu liꞌu, palere-lere dènge dhèu dhu satia boe, tao madhutu dadꞌèi lamatua ra.

47 Te dhèu sabꞌa dhu reꞌa dadꞌèi lamatua ra, te ngaa paꞌèra boe tao madhutu, do, dꞌèi boe sabꞌe madhutu, bèli-camèdꞌa ra dui rare hahuku dhu bia. 48 Te ngaa dhèu sabꞌa dhu sabꞌe sale, lula reꞌa boe dadꞌèi lamatua ra, rèngu abhu boe hahuku dhu bia. Te dhèu dhu abhu ae, ra manèngi ae nèti nèngu kahèi. Dhèu dhu abhu sasabꞌa kapai, dhadhaa na kapai kahèi.”

Lii holo-nori Lamatua Yesus bisa tao dhèu mae-manyèla

(Mateos 10:34-36)

49 Èle èèna ka, Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Mamai Jaꞌa ne ho cèri eele dhèu Jaꞌa nèti dhèu leo ètu rai-haha ne. Neꞌe nuka sèmi dhèu pake ai, ho tunu eele maruru. Dadꞌèi Jaꞌa ka ladhe ai ne mulai heo ètu mia-mia. 50 Te ngaa uru nèti èèna, Jaꞌa hudꞌi pasae ku jꞌajꞌèra dhu bia. Jaꞌa bèli-camèdꞌa jꞌèra ae, toke dꞌai èle sasabꞌa-laꞌa Jaꞌa.✡ 51 Miu pangee, na, Jaꞌa mai kèti dame ètu rai-haha, do? Aadꞌo! Jaꞌa mai sèna ka tao dhèu rai-haha ne patao-palaha dènge mae-manyèla, lula lii holo-nori Jaꞌa. 52 Nèti deo neꞌe, dhèu dhu paꞌaꞌari mae-manyèla. Ètu dꞌara èmu cue, dhèu tèlu labꞌa dhèu dua, dua labꞌa tèlu.

53 Ama labꞌa ana,

ana labꞌa ama.

Ina labꞌa ana;

ana labꞌa ina.

Teto labꞌa ana mantu;

ana mantu labꞌa teto na.”✡

Patadhe paie-iie tadha lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra sèra

(Mateos 16:2-3)

54 Hèia Yesus lii dènge dhèu ae sèra, aku Nèngu na, “Ladhe miu mèdhi raꞌi-liru mèdhi aae cèu nèti haa, miu peka na, ‘Neꞌe, tadha èjꞌi oe mai kèna.’ Mema lèke sèmi èèna. 55 Ladhe ngèlu balèu mai, miu peka na, ‘Neꞌe, tadha lodꞌo pana titu kèna.’ Mema tareꞌa sèmi èèna kahèi. 56 Weeh! Miu dhèu leko-monya dhu padhai lii leo, tao leo! Miu dꞌèlu-mèu titu kèna meꞌa peka mia lodꞌo èjꞌi, aa mia lodꞌo pana aae. Te ngaa tasamia ka moꞌo boe meꞌa dènge dadꞌèi Lamatua ètu taa limuri ne?”

Padame dènge musu miu

(Mateos 5:25-26)

57-58 Ka Yesus tuhu hari lii Na, aku Nèngu na, “Ladhe miu tao lii langu, nga tao ka miu bisa boe pamaꞌète unu mi, mia dhu lèke! Beꞌa risi uri uuru ku dame! Mage dhoka miu dꞌai katanga madha hakim, ho na pamaꞌète, na, miu maso asa dꞌara bèdho. 59 Te ladhe sèmi èèna, miu bisa boe kalua, ladhe miu bꞌae mere mèka dedha dhu hakim pamaꞌète nare èèna.”

13

Tèke eele tatao dhu bhelu, ho madhutu dadꞌèi Lamatua

1 Lodꞌo èèna, dhèu mai peka dènge Yesus, na, gubernur Pilatus pamadhe le dhèu Yahudi pèri-pèri nèti Galilea, lodꞌo dhu mai asa Yerusalem, rèti korban asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. 2 Ropa tadèngi nare, ka Yesus karèi si, “Madhutu miu, na, tasamia? Dhèu dhu ra pamadhe sèra, sasala ra kapai risi nèti dhèu Galilea dhu leo aaꞌi-aaꞌi ra, do? Nèti èèna ka, ra huku pamadhe si, do? 3 Aadꞌo! Te ngaa ladhe miu tèke eele boe mamuri miu dhu bhelu, ho lèpa madhutu dadꞌèi Lamatua, lodꞌo limuri miu laho nuka sèmi rèngu kahèi. 4 Aa tasa mera mia hari dènge canguru aru dhèu dhu madhe ca hari ni, ropa ètu Siloam manara guri, hèia kabhie nare si, èèna? Sasala si ae risi nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu Yerusalem, do? 5 Aadꞌo! Te ngaa ladhe miu tèke eele boe mamuri miu dhu bhelu, ho lèpa asa jꞌara Lamatua dhu mola, miu èèna na laho sèmi rèngu kahèi.”

Ajꞌu dhu hua boe, nuka sèmi dhèu unu Lamatua dhu tao nare boe dhu beꞌa

6 Hèia Yesus peka lii pakasame èci, na, “Abhu ca dhèu dhu dènge ana aajꞌu* ètu dꞌara oka na. Bèli-bèli, na laꞌe patigi, teko-teko ana aajꞌu ne hua le, do dhae. Te ngaa ana aajꞌu ne dhae hua mèka. 7 Ka na pua dhèu sabꞌa ètu dꞌara oka, aku nèngu na, ‘Tèlu tèu kèna, jaꞌa laku-mai ho ladhe ana aajꞌu ne hua le, do dhae, te ngaa jaꞌa abhu boe ngaa-ngaa. De patue eele ne, te nèngu ne dhoka naꞌe era di.’

8 Te ngaa dhèu sabꞌa ne dhaa, peka na, ‘Ama baku pasori ku. Hudꞌi nèbhu hari ku ciki laa dꞌai ca tèu sa. Pe jaꞌa kakèi rai reo kapua na, sèna ka tao pupuk, ho na sega. 9 Ladhe dꞌai tèu mai nèi, ajꞌu ne hua, na beꞌa. Ladhe aadꞌo, laꞌa sina ma, patue eele ka laa.’ ”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu bhèni èci dhu kabodho kapoꞌo, lèke dènge lodꞌo sabajꞌa

10 Ca tèka, lèke dènge lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi, Yesus laꞌe ajꞌa dhèu ètu dꞌara èmu sabajꞌa. 11 Ètu neꞌe abhu bhèni ca dhèu dhu kabodho kapoꞌo canguru aru tèu kèna, lula nidhu tao ne. Bhèni ne bisa boe pamola kabodho na. 12 Ropa Yesus ladhe nèdhi, hèia Na paroa ne, aku Nèngu na, “Ina! Lamatua patalale le jꞌajꞌèra nèti èu.” 13 Ka Yesus tao ai mi bhèni ne. Kacaꞌa laa, kabodho bhèni ne mola dènge kahèi. Hèia bhèni ne manèngi makasi, aa koa-kio kolongara Ama Lamatua.

14 Te ngaa kapala èmu sabajꞌa ne nasa, lula Yesus puri-paꞌèle dhèu lèke dènge lodꞌo sabajꞌa. Ka na peka dènge dhèu ae sèra, aku nèngu na, “Dꞌara ca migu, dhèu sabꞌa èna lodꞌo. De beꞌa risi dhèu pèdꞌa mai lèke dènge lodꞌo-lodꞌo sabꞌa sèra, sèna ka tenge dhèu puri-paꞌèle si. Baku mai lèke dènge lodꞌo sabajꞌa!”✡

15 Te ngaa Yesus bꞌala ne, “Heeh! Dhèu kapodꞌe-kabèli! Ètu dꞌara lodꞌo sabajꞌa, miu sabꞌa kahèi, si? Te miu lami patabuli sapi dènge keledꞌei miu, sèna ka hia raꞌa-rinu, si? 16 Bhèni ne, ana-èpu Abraham sama sèmi èdhi. Dhèu aae nidhu pajꞌèra ne canguru aru tèu kèna. Ladhe Jaꞌa patabuli ne nèti nidhu, lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi, na èèna sala, do?”

17 Ropa tadèngi rare sèmi èèna, ka musu Yesus sèra makae. Te ngaa dhèu ae dhu leo sèra karejꞌe, lula sasabꞌa Na sèra beꞌa titu kèna.

Lamatua Yesus peka lii upama lula-nèti ajꞌu dhu lamusi na ana iiki-iiki

(Mateos 13:31-32, Markus 4:30-32)

18 Ka Yesus peka hari, na, “Jaꞌa pasoro dhèu-dhèu Lamatua sèmi ngaa hari? 19 Hiu-hiu èèna rèngu ciki di, te ngaa nèbhu-nèbhu ka rèngu asa tabha ae. Rèngu sèmi ajꞌu dhu lamusi na ana iiki-iiki. Dhèu sèle ne ètu dꞌara oka. Ka muri mai, hèia jꞌajꞌi ana aajꞌu dhu kapai aae. Èèna ka manu-bhui mai tao rèdꞌa ètu dadana na sèra.”

Lamatua Yesus peka lii pakasame nèti ragi

(Mateos 13:33)

20 Hèia Yesus padhai lii hari, peka na, “Jaꞌa pasoro dhèu unu Lamatua sèmi ngaa hari? 21 Nèngu ne nuka sèmi ragi dhu dhèu bhèni nare, ho na pabꞌali dènge tarigu dua saku,† sèna ka tao roti paꞌae. Lula ragi dhu ciki ooꞌe èèna, pabꞌali dènge tarigu ae-ae, hèia caꞌe aaꞌi. Dhèu unu Lamatua pangaru ra asa tabha kapai sèmi èèna kahèi.”

Babèdho sorga kobꞌo iiki

(Mateos 7:13-14,21-23)

22 Èle ka, Yesus si mulai kako lasi asa kota Yerusalem. Rèngu kako, lasi dhuli kota-kota dènge rae-rae, ho Na ajꞌa dhèu. 23 Dꞌai era èci, ka ca dhèu karèi Ne, “Ama Mese! Ele boe dhèu ciki di, dhu abhu sodꞌa, do?”

24 Ka Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Hèbꞌa maso asa sorga èèna, kobꞌo. De tenge jꞌara paie-iie, sèna ka miu bisa maso re èèna. Te abhu dhèu ae dhu sèku neo maso, te ngaa bisa boe. 25 Ladhe lamatua èmu patèke le babèdho, èèna na miu titu ètu liꞌu, ho kadꞌeu babèdho, dènge paꞌoo manèngi, peka na, ‘Ama! Bhoke ku laa!’

Te ngaa na bꞌala, aku nèngu na, ‘Miu sèra, cee? Jaꞌa tadhe boe miu!’

26 Hèia miu peka hari, na, ‘Nga tao ka ama tadhe boe jiꞌi? Jiꞌi se ka dhu tema madhèdi ngaꞌa-nginu dènge ama. Aa ama kahèi dhu tema ajꞌa-nori jiꞌi ètu jꞌara oka-hoo jiꞌi.’

27 Hèia na peka, aku nèngu na, ‘Deo na jaꞌa dhu peka le, na, jaꞌa tadhe boe miu! Miu se, dhèu dhu tema adꞌu-ue bhabhelu di. De pakajꞌèu nèti neꞌe ne!’✡

28 Ladhe dꞌai lodꞌo Ama Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, miu tangi roma iisi dènge kadhi ngutu lii kico-kico. Te miu ladhe mèdhi baki Abraham, Isak dènge Yakob, dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu rèti lii padhai Ama Lamatua, madhèdi le ètu sorga. Te ngaa miu lèke babège asa liꞌu.✡ 29 Pe dhèu mai nèti suu-suu rai-haha ne, nèti dhimu, nèti haa; nèti badae, nèti balèu, ho aaꞌi-aaꞌi ra madhèdi paꞌèci, raꞌa-rinu rame-rame ètu dꞌara èmu Ama Lamatua.✡ 30 Patadhe pabeꞌa-beꞌa jꞌara neꞌe: ladhe dꞌai ka lodꞌo Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, abhu dhèu dhu uru èèna, pangee, na, nèngu ana iiki dꞌai seli, aa te ngaa nèngu kabꞌua titu kèna. Aa abhu dhu uru èèna peka, na, nèngu dhèu kapai, te ngaa ètu madha Lamatua, nèngu dhoka ana iiki di.”✡

Lamatua Yesus rasa kasia dènge isi kabarai kota Yerusalem

(Mateos 23:37-39)

31 Lodꞌo èèna, abhu dhèu Parisi pèri-pèri, mai paraga dènge Yesus, ka ra peka, na, “Hua iia Ama Mese pakajꞌèu nèti era neꞌe, te dhèu aae Herodes neo pamadhe Ama.”

32-33 Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Herodes ne, cakaraa badha dhu dꞌèlu-mèu kapodꞌe-kabèli. Lami peka dènge nèngu, na, Jaꞌa bata eele nidhu dènge paꞌèle dhèu nèti papèdꞌa-tarègu ra, deo neꞌe ne dènge bèli. Camèdꞌa ku, sasabꞌa Jaꞌa ne heka èle kèna. Masi ka tasa mera mia èèna ka, nèti kakako Jaꞌa asa Yerusalem ne, Jaꞌa neo sabꞌa hari ku ciki. Te dhèu Yerusalem sèra, dhu dꞌèi pamadhe dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua.

34 Waa, dhèu kabarai Yerusalem, ee! Miu dhu loe boe pamadhe dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua, aa pèci pamadhe dhèu pajuu-paleha sèra dhu mai padꞌelo jꞌara hia miu. Pèri-pèri hari le, Jaꞌa neo kaboko miu ho bhiri mi nèti bhelu-katubꞌa, nuka sèmi manu rena dhu sarimu nare ana na ètu dꞌara èla na. Te ngaa miu moꞌo boe. 35 Limuri ne, Lamatua pusi-pahae heka èmu manèngi-mangajꞌi miu. Bèli-camèdꞌa nèngu jꞌajꞌi èmu paꞌela. Èèna na, miu mèdhi heka Jaꞌa, toke miu dhaa, na,

‘Ama Lamatua hia mèngi-nale mi dhèu dhu mai nèti kolongara Ama Lamatua,

lula Ama Lamatua ka dhu hia Na mai!’ ”✡

14

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu, lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi

1 Ca lodꞌo, lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi, ca dhèu ama nèti partei agama Parisi nèru Yesus ho raꞌa-sisi ètu èmu na. Ropa Yesus madhèdi naꞌa, abhu dhèu dhu maꞌu, neo rèdhi Ne tao ngaa lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi. 2 Lodꞌo èèna, ca dhèu dhu pèdꞌa boho madhèdi ètu èèna kahèi. 3 Hèia Yesus karèi dhèu dꞌèlu-mèu atora Yahudi dènge dhèu Parisi dhu madhèdi raꞌa ètu sèra kahèi, aku Nèngu na, “Madhutu atora nèti baki Musa, bisa paꞌèle dhèu pèdꞌa lèke dènge lodꞌo sabajꞌa, do aadꞌo?”

4 Te ngaa dhèu èci sa bhoka boe hèbꞌa. Hèia Yesus gai dhèu pèdꞌa ne, ka na èle dènge nèti papèdꞌa na. Ka Yesus pua dhèu ne, sèna ka lèpa ka. 5 Èle ka Yesus karèi hari si, peka na, “Ladhe ana èci manahu asa dꞌara èi lèke dènge lodꞌo sabajꞌa, miu lami ère eele ana neꞌe, do aadꞌo? Ladhe sapi manahu asa dꞌara èi laꞌe, miu soro tèke, do, lami kaso ne asa liꞌu? Tatu miu kaso ne asa liꞌu. De èèna, sasoa na, miu sabꞌa le, sina ma?”✡

6 Ropa tadèngi lii padhai Yesus ne, èci sa bisa boe dhaa.

Baku padedha iisi

7 Lodꞌo èèna, Yesus taru kira mi dhèu mai raꞌa-sisi ètu dꞌara èmu ne. Dhèu ae ka dhu dꞌèi era re madha, ho lasi madhèdi. Ropa nèdhi sèmi èèna, Yesus peka, 8 “Sanèdꞌe, ee! Ladhe dhèu nèru miu asa pesta kabꞌi, mage lami madhèdi ka asa era dhèu aae-dhèu kapai. Mage dhoka lamatua pesta ne nèru tamu dhu kapai risi. 9 Ladhe sèmi èèna, lamatua pesta mai gai èu, peka na, ‘Mage mu nasa kahèi, ama! Ama pidha sa kabodho, ee. Te jaꞌa tèke kadera ne hia dhèu kapai nèi.’ Hèia èu kèdꞌi dènge makae, tèke eele kadera ne, ka lamu madhèdi asa kabodho. 10 De ladhe èu abhu nèru, lamu madhèdi ètu kadera re kabodho tèka. Ropa lamatua pesta ladhe nèdhi èu, na mai peka, ‘Ama! Mai madhèdi asa madha ne.’ Dènge jꞌara ne, miu abhu pakabꞌua ètu madha tamu aaꞌi-aaꞌi ra.✡ 11 Te dhèu dhu padedha iisi ra, èèna na Lamatua pahaha si. Te ngaa dhèu dhu tao iisi ra sèmi dhèu haha, èèna na Lamatua dedꞌe padedha si.”✡

12 Èle èèna ka, Yesus peka dènge lamatua èmu ne, “Lodꞌo leo, ladhe ama neo tao tatao, mage nèru dhoka aꞌari ama dènge dhèu kaja sèra mesa ra! Te tatu rèngu bisa nèru hari ama. 13 Te ngaa ladhe ama tao tatao, nèru dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa, dhèu haga roe cabèka, dhèu karuku, dènge dhèu bèdhu sèra. 14 Tatu rèngu bꞌala rare boe ama. Te ngaa ladhe ama nèru si, Ama Lamatua ka dhu bꞌala ama. Ladhe dꞌai lodꞌo Ama Lamatua pamamuri hari dhèu-dhèu parcaya dhu madhe le, Na bhèlu boe babeꞌa ama.”

Lii pakasame nèti pesta kapai

(Mateos 22:1-10)

15 Ropa tadèngi lii padhai lii Yesus ne, ca dhèu dhu madhèdi ca mei dènge Yesus, padhai lii, peka na, “Dhu karejꞌe risi ka, rèngu dhu madhutu raꞌa paꞌèci ètu dꞌara èmu Ama Lamatua!”

16 Ka Yesus bꞌala, peka na, “Jaꞌa lolo sèmi neꞌe: abhu ca dhèu dhu tao tatao kapai. Hèia na nèru dhèu ae titu kèna. 17 Ropa dꞌai tadha dhèu raꞌa-rinu, ka na pua ènu na, laꞌe paroa dhèu dhu ra nèru sèra, peka na, ‘Mai lati ka, te neo mulai pesta kèna.’ 18 Te ngaa dhèu seꞌe padhai lii rupa-rupa, sèna ka lasi boe asa dꞌara pesta. Ca dhèu peka sèmi neꞌe, ‘Jaꞌa heka hèli kore oka cue, de neo laku ladhe sèku. De mage nasa, te jaꞌa lake kore boe.’ 19 Dhèu leo hari peka na, ‘Jaꞌa heka hèli kore sapi maroo rai lèmi pasa. De jaꞌa neo laku cobꞌa si. Baku nasa, te jaꞌa lake kore boe!’ 20 Dhèu leo hari peka na, ‘Jaꞌa heka kabꞌi kèna, de bisa boe dhiu.’

21 Ka ènu ne, lèpa peka dènge lamatua na. Ropa tadèngi nare, ka nasa titu kèna. Hèia na paredha ènu na, aku nèngu na, ‘Ladhe sèmi èèna, èu lamu lai-lai! Lamu asa jꞌara-jꞌara, dènge asa sasanga jꞌara ètu kota neꞌe, sèna ka nèru dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa, dhèu kasia, dhu haga roe cabèka, dhu bèdhu, dènge dhèu-dhèu karuku sèra.’ 22 Ropa tadèngi nare, laꞌe dènge ka nèru dhèu-dhèu sèra. Ka na lèpa hari, hèia na peka dènge lamatua na, aku nèngu na, ‘Ama! Dhèu se, ka seꞌe le. Te ngaa era madhèdi ae era.’

23 Hèia lamatua na peka, ‘Ladhe sèmi èèna, lamu hari asa rae-rae ètu liꞌu kota, toke dꞌai dꞌara oka sèi. Lamu pamako sadꞌi cee èèna ka, mèti si mai ho ra madhèdi papènu dꞌara pesta ne. 24 Nanene, ee! Dhèu dhu pahae boe dènge lii nèru jaꞌa ne, rèngu se reꞌa boe babeꞌa tatao ne ciki sa hèi!’ ”

Pangee paie-iie ku, heka madhutu Lamatua Yesus kèna

(Mateos 10:37-38)

25 Ka Yesus si lasi taruu asa Yerusalem. Dhèu ae madhutu Ne. Hèia Na kabibꞌa ladhe sa rèngu, ka Na peka, na, 26 “Dhèu dhu tareꞌa-reꞌa neo madhutu Jaꞌa, nèngu hudꞌi sue ku Jaꞌa risi nèti ngaa-ngaa aaꞌi-aaꞌi ra; risi nèti ina-ama na, risi nèti dhèu èmu-kamali na, risi nèti ana niki na, risi nèti aꞌari na, aa risi-risi hari nèti ngiꞌu nèngu unu na. Ladhe aadꞌo, dhèu ne nia boe jꞌajꞌi ana madhutu Jaꞌa.✡ 27 Te dhèu dhu dꞌèi boe pasae jꞌajꞌèra lula nèngu madhutu Jaꞌa, nèngu nia boe jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa. Dhèu dhu neo jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa, masi ka dhèu neo pamadhe ne, te ngaa nèngu pasae jꞌajꞌèra na taruu.✡

28 De ladhe neo madhutu Jaꞌa, ngee pabeꞌa-beꞌa ku. Nuka sèmi dhèu neo tao èmu dhu dènge tadꞌa-tadꞌa. Nèngu hudꞌi ige uuru ku, ogo dꞌai lutu sela. Mage dhoka doi dꞌai boe. 29 Ladhe ige boe paie-iie, ele boe dꞌai fanderen di, doi dhu aadꞌo heka le. Ladhe sèmi èèna, dhèu mari madhe aa pamakae ne hèi, 30 peka na, ‘Miu ladhe ku dhèu neꞌe laa! Heka na sabꞌe fanderen kèna, te ngaa doi na saku aaꞌi le!’

31 Conto dhu leo, nuka sèmi dhèu lasi pamusu. Dhèu aae dhu neo laꞌe pamusu hudꞌi madhèdi ku, sèna ka pareꞌa uuru ku dènge angalai na. Ladhe sordadꞌu rèngu dhoka canguru riho dhèu di, bisa segi musu dua nguru riho dhèu, do aadꞌo? 32 Ladhe ige rare, te ngaa rèngu bisa boe segi, beꞌa risi lodꞌo musu dhu kajꞌèu era, ra pua dhèu lasi peka sèna ka uri padame. 33 Sama sèmi èèna kahèi, dènge dhèu dhu neo madhutu Jaꞌa. Nèngu hudꞌi kali bagi ku laꞌe-mai, dhu peka na, nèngu dhu paꞌèra le tèke eele aaꞌi ngaa-ngaa, do aadꞌo? Te ladhe aadꞌo, na, dhèu neꞌe nia boe jꞌajꞌi ana madhutu Jaꞌa.”

Dhèu dhu pantas boe madhutu Yesus, nuka sèmi masi dhu guna heka

(Mateos 5:13, Markus 9:50)

34-35 Yesus tuhu lii padhai pake lii pakasame dhu leo hari, na, “Masi ne, beꞌa. Èdhi pake ne ho pabeꞌa ngangaꞌa. Te ngaa ladhe na sèro heka, jꞌajꞌi ngaa hari? Bisa heka pake ne, ho pabeꞌa ngangaꞌa. Neo tao mi pupuk, bisa boe kahèi. Dhodhoka core eele iia dꞌara di. Dhèu cee dhu dènge roꞌa dhilu, nanene paie-iie!”

15

Kahibꞌi-kalèbho dhu ele

(Mateos 18:12-14)

1 Lodꞌo èèna, dhèu roro bea dènge dhèu dhu laku-laku boe mai ae-ae asa Yesus, sèna ka nanene lii padhai Na. Te ngaa dhèu Yahudi peka, na, rèngu sèra dhèu karehe. 2 Ropa rèdhi sèmi èèna, hèia dhèu Parisi dènge mese agama Yahudi sèra kaꞌuu-kamuki, peka na, “Huuh! Dhèu ne paꞌangalai dènge dhèu-dhèu dhu laku boe se. Ngaa hari Na madhèdi naꞌa-ninu dènge si!”✡

3 Ropa tadèngi sèmi èèna, ka Yesus lolo dènge ra lii pakasame èci, aku Nèngu na, 4 “Ladhe nèti miu abhu ca dhèu dhu unu kahibꞌi-kalèbho cangasu ngiꞌu. Ka ciꞌu ele. Na tao tasamia? Tatu na tèke eele dhu ceo nguru ceo se ètu era dhu beꞌa, aa laꞌe tenge dhu ele deo na, toke rage ne. 5 Ropa nèdhi hari kahibꞌi-kalèbho ne, ka na pasae nèti, dènge karejꞌe-karae. 6 Dꞌai èmu, ka na paroa angalai na aaꞌi-aaꞌi, hèia na peka dènge si, ‘Mai, sèna ka karejꞌe dènge jaꞌa! Te kahibꞌi-kalèbho jaꞌa dhu ele èèna, kèdhi hari le.’ 7 Ètu sorga, sèmi èèna kahèi. Ladhe ca dhèu dhu tao sala, hèia ele-hoꞌa, ka na lèpa hari asa Lamatua, ana kabarai sorga aaꞌi-aaꞌi ra karejꞌe-karae. Rèngu karejꞌe risi lula ca dhèu dhu lèpa hari asa Lamatua, nèti ceo nguru ceo dhèu dhu mamuri mola, dhu sala boe jꞌara.”

Doi iia dhu ele

8 Ka Yesus lolo hari lii pakasame dhu leo èci, peka na, “Abhu ca dhèu ina, dhu doi iia na canguru bua.* Neꞌa na, dhu ele ca doi. Ka na tao tasamia? Tatu laꞌe suru labhu ho dꞌelo palème era, aa saku èmu ne dꞌai roꞌa kakilu, sèna ka tenge doi cue dhu ele ne. 9 Ropa nèdhi hari doi ne, na paroa dènge dhèu dhu ètu baboa èmu na sèra, hèia na peka, aku nèngu na, ‘Miu mai, ho karejꞌe sama-sama dènge jaꞌa. Te doi jaꞌa cue dhu ele deo na, kèdhi hari le!’ 10 Ètu sorga sèmi èèna kahèi. Ladhe abhu ca dhèu dhu tao sala, ka na ele-hoꞌa, ho lèpa hari asa Ama Lamatua, tatu ana pajuu ètu sorga aaꞌi-aaꞌi ra karejꞌe-karae.”

Ana dhu ele

11 Hèia Yesus tuhu hari lii padhai Na dènge lii pakasame kahèi, peka na, “Ama ca dhèu dènge ana mone na dhèu dua. 12 Ca lodꞌo, ana limuri peka dènge ama na, aku nèngu na, ‘Ama! Hia ka pala jaꞌa nèti pusaka sèra, deo neꞌe ne kahèi!’ Hèia ama na bagi hia dua ra pusaka na, sèna ka èci-èci dènge pala ra. 13 Nèbhu boe ka ana limuri ne pahie unu na. Hèia na lalau mèdha na, ka laꞌe asa rae kajꞌèu. Ètu era nèi, ana limuri ne pasaku aaꞌi-aaꞌi doi-dhari na, ho pakarejꞌe iisi. 14 Ropa doi na èle aaꞌi mèu-mèu, rai ne dhu lèke manganga bia, ka mamuri ana ne jꞌèra dꞌai seli. 15 Ka laꞌe tenge sasabꞌa. Hèia ca dhèu nèti kabarai èèna hia na pangaꞌa hahi. 16 Lula ana ne manganga dꞌai seli, ka neo naꞌa ngangaꞌa hahi se. Te abhu boe ca dhèu sa hia ne naꞌa.

17 Nèbhu-nèbhu, ka na pangee laꞌe-mai, aku nèngu na, ‘Anga ee! Jaꞌa ètu neꞌe, oe madhe manganga kèna. Te ngaa ètu dꞌara èmu ama ku, dhèu sabꞌa raꞌa toke bècu. 18 De beꞌa risi jaꞌa lèpa hari asa ama ku, ho peka dènge ne, “Ama! Jaꞌa tao le sala dhu kapai titu kèna, mi Lamatua dènge ama. 19 Jaꞌa nia boe jꞌajꞌi ana ama ku. Hudꞌi laa ama sèmi more jaꞌa ne jꞌajꞌi mi kuli ètu dꞌara èmu ama, ngaa-ngaa tao boe!’ ”

20 Ropa pangee nare sèmi èèna, hèia na kèdꞌi dènge ka, lèpa laꞌe asa èmu ama na. Nèti kajꞌèu era, ama na ladhe nèdhi le nèngu, ka ama na rasa kasia. Ka na puru nèti èmu, rai laꞌe soru nare ana dhu lèpa hari ne. Hèia na liku nare, ka uu ne.

21 Èle èèna ka, ana ne peka dènge ama na, aku nèngu na, ‘Ama! Jaꞌa ne tao le sala dhu kapai mi dedha Lamatua dènge ama ku. Jaꞌa nia heka jꞌajꞌi hari ana ama.’

22 Te ngaa ama na paredha dènge ka dhèu-dhèu sabꞌa na, peka na, ‘Karohe! Lami mere kodho madhera dhu beꞌa risi, ho papake ne. Mere kadheli, ho pasaluu mi kacui-aai na. Aa papake salapa mi haga na. 23 Lami ère mere sapi kabꞌoi èèna ho pare, te èdhi neo taꞌa-tinu rame-rame. 24 Lula ana jaꞌa ne, nuka sèmi dhu madhe le, te ngaa na mamuri hari. Nèngu dhu ele le, te ngaa jaꞌa abhu hari ne.’ Na padhai lii èle sèmi èèna, ka mulai raꞌa-rinu aaꞌi-aaꞌi ra.

25 Lodꞌo èèna, ana uuru dhu aadꞌo ètu èmu, te na sabꞌa ètu dꞌara oka. Ropa na lèpa, nèti kajꞌèu era, na tadèngi le dhèu karihu musiik dènge roge-ledho. 26 Ka na paroa nare dhèu sabꞌa ca dhèu, hèia na karèi, aku nèngu na, “Ee! Tao rarame ngaa ètu neꞌe?”

27 Hèia dhèu sabꞌa ne dhaa, peka na, ‘Ari mu lèpa hari le. De ama mu pua pare sapi, sèna ka tao pesta kapai, te ana na lèpa hari dènge sodꞌa.’

28 Ropa tadèngi nare, hèia ana uuru ne pasaree. Na noꞌo boe maso asa dꞌara èmu. Ka ama na laꞌe rarange ne.

29 Te ngaa na kaꞌugu, peka na, ‘Ama! Pangee ku laa! Nèbhu nare sange neꞌe, jaꞌa sabꞌa toke èi kabhèsu hae, nuka sèmi kuli sa, hia mi ama. Jaꞌa ne keꞌa boe sisu dadꞌèi ama. Masi ka sèmi èèna, abhu mèka ama hia ana kahibꞌi ciꞌu, sèna ka jaꞌa pakarejꞌe dènge mone aanga-angalai jaꞌa. 30 Te ngaa ropa ana ama dhu bhera-lelu doi-dhari ama, ho laꞌe karihu dènge bhèni karehe, lèpa hari mai, ka ama pare sapi kabꞌoi na, tao pesta aae hia ne.’

31 Te ngaa ama na bꞌala, aku nèngu na, ‘Ana pasue, ee! Nanene paie-iie. Nèbhu nare sange neꞌe, èu ne bera-bera dènge jaꞌa. Aaꞌi-aaꞌi dhu unu jaꞌa, sèra sa unu èu kahèi. 32 Te ngaa limuri ne, èdhi hudꞌi karejꞌe dènge karae ku, lula ari mu ca dhèu ne. Uru èèna, nuka sèmi dhu madhe le, te ngaa limuri ne mamuri hari. Nèngu dhu ele le, te ngaa abhu hari.’ ”

16

Kapala urusan dhu neꞌa paꞌuri

1 Ka Yesus hia lii upama èci mi ana madhutu Na, peka na, “Dhèu kaja ca dhèu dhu dedꞌe dhèu sabꞌa na èci jꞌajꞌi kapala urusan. Te ngaa nèbhu-nèbhu, na tadèngi dhèu palolo, peka na, kapala urusan ne mulai kapodꞌe-kabèli ka parugi nèngu. 2 Hèia dhèu kaja ne paroa kapala urusan na, ka peka dènge ne, ‘Èu ne, tasamia? Jaꞌa tadèngi, na, èu kapodꞌe mèdha-panyau jaꞌa. De lamu suri ku ngaa dhu èu adꞌu-ue ètu dꞌara sasabꞌa èu, ho jaꞌa parisa ku. Ladhe parisa kore, jaꞌa kalua eele èu.’

3 Ropa na tadèngi nare, hèia kapala urusan ne mulai pajiko, na, ‘Jaꞌa ne jꞌèra kèna! Jaꞌa neo sabꞌa ngaa hari? Pare rai, jaꞌa èra boe. Jꞌajꞌi dhèu hèbꞌa mènyi, jaꞌa makae. 4 Ladhe jaꞌa sabꞌa heka ètu neꞌe, jaꞌa hudꞌi tenge jꞌara ku, sèna ka dhèu leo bisa hari sèmi rare jaꞌa ho sabꞌa.’

5 Nèti èèna ka, na paroa nare aaꞌi dhèu dhu pakèlu lamatua na. Na karèi dhèu uru, aku nèngu na, ‘Ee! Kèlu èu ca ngaa ètu lamatua jaꞌa?’

6 Dhèu ne dhaa, peka na, ‘Jaꞌa dhu pakèlu èi lèngi saitun èpa riho liter.’*

Hèia kapala urusan ne peka, na, ‘Tareꞌa. Sasuri pakèlu èu ka neꞌe. Ciu eele ka, madhèdi ho suri gati sasuri kèlu dhu hiu, peka na, kèlu èu dua riho liter di.’

7 Ka karèi dhèu pakèlu ka dua, peka na, ‘Aa èu hari, kèlu ca ngaa?’

Ka dhèu ne dhaa, na, ‘Jaꞌa pakèlu are, cariho karo.’†

Hèia kapala urusan ne peka, na, ‘Ciu eele sasuri dhui èèna, ho suri dhu hiu hari, peka na, kèlu èu, aru ngasu karo di.’

8 Na tao sèmi neꞌe ka, toke lamatua na neꞌa tatao nèngu. Te ngaa lamatua ne hudꞌi mangaku, na, dhèu kapala urusan dhu bhelu ne mema mèu kapodꞌe-kabèli.

De Jaꞌa lolo lii upama ne, sèna ka miu meꞌa, na, ladhe pasoro dènge dhèu parcaya, dhèu dhu parcaya boe dꞌèlu-mèu risi tenge jꞌara ho paꞌoto ngiꞌu ra ètu talora aae kabarai limuri ne.

9 Miu ngee sèku. Masi ka dhèu rai-haha ne karihu kajꞌalu re mèdha-panyau ra, te ngaa beꞌa risi miu pake mèdha-panyau miu sèra, ho soru-bara dhèu. Dènge jꞌara sèmi èèna, miu abhu angalai ae. Masi ka mèdha se èle, te ngaa bèli-camèdꞌa Lamatua tao tèke era hia miu ètu sorga.

10 Ladhe dhèu mola ètu jꞌara dhu ana iiki, tatu na mola kahèi ètu jꞌara-jꞌara dhu kapai. Te ngaa ladhe dhèu mèu kapodꞌe ètu jꞌara dhu ana iiki, tatu na kapodꞌe kahèi ètu jꞌara dhu kapai. 11 Ladhe dhèu parcaya heka miu, ho uri mèdha-panyau ètu jꞌara-jꞌara dhu ana iiki ètu rai-haha ne, tasamia ka Lamatua parcaya miu ètu jꞌara-jꞌara dhu kapai? 12 Ladhe miu bisa boe uri mèdha-panyau dhèu leo, na, dhèu cee ka dhu bani ho hia miu mèdha-panyau ra?

13 Dhèu sabꞌa èci bisa boe nanene dua lamatua. Te aadꞌo na, nèngu dꞌèi boe èci, aa sue èci. Nèngu dꞌara kateme dènge ca dhèu, te ngaa pusi boe dènge èci. Sèmi èèna kahèi dènge miu. Te dhèu bisa boe sue Ama Lamatua palere dènge sue doi-dhari.”✡

Lamatua Yesus padhai lii nèti doi-dhari, nèti Lii Lolo Beꞌa, aa nèti paꞌia-paꞌela

(Mateos 11:12-13, 5:31-32, Markus 10:11-12)

14 Lodꞌo èèna, abhu dhèu Parisi pèri-pèri dhu nanene lii padhai Yesus deo na. Ka ra sasei Ne, lula rèngu se dhèu mangaꞌa doi-dhari. 15 Te ngaa Yesus peka dènge si, “Masi ka miu pamèu iisi ètu madha dhèu, te ngaa Ama Lamatua neꞌa dꞌara bhelu miu. Abhu jꞌara ae dhu dhèu rai-haha dedꞌe padedha-dedha, te ngaa Ama Lamatua peka na, jꞌara sèra karehe, aa dhu madenge dènge rèngu.

16 Toke mamai Yohanis tuka sarani, èdhi dhèu Yahudi muri madhutu atora nèti baki Musa aa nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua. Te ngaa limuri ne, Lii Lolo Beꞌa nèti Lamatua pale-lème le ètu mia-mia. Dhèu ae dhu tenge le jꞌara, sèna ka ra mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua.✡ 17 Masi ka dedha-liru dènge rai-haha ne ele, te ngaa Atora nèti Ama Lamatua ciki sa, ele boe. Ca katèdꞌa sa ele boe hèi!✡

18 Dhèu dhu paꞌia-paꞌela dènge dhèu èmu na, aa na madhèdi hari dènge bhèni leo, nèngu bersina. Aa dhèu dhu leo dènge bhèni dhu paꞌia-paꞌela, nèngu bersina kahèi.”✡

Lii lolo dhèu kaja dènge Lasarus

19 Ka Yesus lole tabha hari, peka na, “Abhu dhèu kaja ca dhèu. Nèngu dꞌèi pake mèdha-papake dhu beꞌa-beꞌa, tao nèti bèla alus. Mèu-mèda naꞌa-ninu ngangaꞌa dhu beꞌa hua, aa karae taruu. 20 Ètu kota neꞌe, abhu kahèi ca dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa. Ngara na, Lasarus. Ngiꞌu na dhu pènu dènge kamèu. Bèli-bèli angalai na rèti pamadhèdi ne ètu hèbꞌa tedhe dhèu kaja èèna. 21 Na sanao teko-teko abhu kahaꞌi ngangaꞌa nèti dhèu kaja ne, sèna ka bisa naꞌa, te ngaa na abhu boe ngaa-ngaa. Dhoka busa di mai, ho jꞌore nana kamèu na.

22 Nèbhu boe ka, Lasarus madhe. Hèia ana pajuu Ama Lamatua mai nèti sorga, ka rèti lasi pamadhèdi ne ètu baboa Abraham.

Aa nèbhu boe ka, dhèu kaja ne madhe kahèi, ka dhèu dedꞌe lasi padhane. 23 Te ngaa dhèu kaja ne maso boe sorga. Nèngu maso asa dꞌara naraka, sama-sama dènge dhèu-dhèu leo dhu madhe le. Ètu era nèi, dhèu kaja ne abhu jꞌajꞌèra taa-taa. Ca tèka na boti kètu, ka ladhe nèdhi Lasarus madhèdi ètu baboa baki Abraham. 24 Hèia na paꞌoo, peka na, ‘Baki Abraham, ee! Sue ku jaꞌa laa! Pua ku Lasarus cèbꞌu kolo ai na asa dꞌara èi, sèna ka mai pabasa ku kolo heꞌo jaꞌa ne. Te jaꞌa jꞌèra titu kèna ètu dꞌara ai naraka ne!’

25 Te ngaa Abraham dhaa, peka na, ‘Ana, ee! Sanèdꞌe ku! Uru èèna lodꞌo èu mamuri era ètu rai-haha nèi, èu abhu le aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa. Te ngaa Lasarus ne, unu dhodhoka sasusa di. Ka limuri ne, Lamatua pakarejꞌe ne ètu neꞌe, te ngaa èu pasae more jꞌajꞌèra. 26 Risi-risi hari, ètu talora aae èu dènge jiꞌi, Lamatua tao tèke loe aae èci dhu taleo dènge marèma. De dhèu nèti neꞌe bisa boe dhiu asa era èèna, aa dhèu nèti èèna bisa boe pège sa neꞌe mai.’

27 Hèia dhèu kaja ne pamako hari, aku nèngu na, ‘Ladhe sèmi èèna, baki Abraham pua Lasarus laꞌe asa èmu ama ku. 28 Te jaꞌa ne dènge ari dhèu mone, dhèu lèmi era. Sèna ka Lasarus laꞌe pasanèdꞌe si, ho ra lèpa ka asa Lamatua. Masi ka lodꞌo dꞌai ra madhe, rèngu maso ia ka asa era jꞌajꞌèra ne.’

29 Te ngaa Abraham bꞌala ne, ‘Ama Lamatua hia le rèngu sasuri nèti baki Musa dènge dhèu rèti lii padhai Na. Ari mu si, bisa baca pahari-pahari ho reꞌa dadꞌèi Lamatua.’

30 Te ngaa dhèu kaja ne pasisu, peka na, ‘Baki Abraham, ee! Èèna dhae dꞌai mèka. Rèngu sèi pahae boe Lii Holo-Nori Ama Lamatua! Hudꞌi abhu ku ca dhèu nèti talora dhèu madhe laꞌe asa rèngu, heka rèngu ele-hoꞌa, aa neo nanene kèna.’

31 Te ngaa Abraham dhaa, peka na, ‘Ladhe rèngu sèi roꞌo boe nanene lii holo-nori nèti Musa dènge nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua, na, masi ka dhèu madhe bhodho nèti dꞌara roꞌa ra, ho padhai lii dènge rèngu èèna ka, rèngu roꞌo boe nanene.’ ”

17

Lamatua Yesus ajꞌa lula-nèti dhèu dhu manahu asa dꞌara sasala, aa dhu manèngi abho

(Mateos 18:6-7,21-22, Markus 9:42)

1 Yesus peka dènge ana madhutu Na, “Ae ka dhèu manahu asa dꞌara sasala, lula tatao dhèu leo. Te ngaa dhèu dhu pamanahu dhèu asa dꞌara sasala èèna, pasae nare mamadhe-mamopo. 2 Ladhe dhèu adꞌu-ue jꞌara karehe, toke ana iiki parcaya boe Jaꞌa, èèna na Ama Lamatua huku ne bia. Dhu samaa risi, ladhe èki ladha goro dhèu neꞌe dènge hadhu aae cue, ho parèu eele asa dꞌara dhasi ètu talora lèu. 3 De jꞌaga ngiꞌu pabeꞌa-beꞌa, sèna ka miu baku pamanahu dhèu asa dꞌara sasala! Te ngaa ladhe aꞌari mu tao sala, pasanèdꞌe ne. Ladhe na ele-hoꞌa, hèia na mai manèngi abho, na pabhèlu eele sasala na.✡

4 Ladhe aꞌari èu tao sala pidhu hari dꞌara ca lodꞌo, ka na ele-hoꞌa, hèia na mai pidhu hari ho manèngi abho, èu hudꞌi pabhèlu eele sasala na pidhu hari kahèi.”

Dhèu hudꞌi parcaya ku koasa Ama Lamatua

5 Ca lodꞌo, ana madhutu se* mai asa Yesus, ka ra manèngi, aku rèngu na, “Ama Mese! Parcaya jiꞌi se èra boe. De Ama paꞌèra ku parcaya jiꞌi.”

6 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Ladhe miu parcaya koasa nèti Ama Lamatua, masi ka ciki ooꞌe èèna ka, te ngaa miu bisa paredha ajꞌu aae ne, ‘Tahoi eele, ho pidha asa dꞌara dhasi!’ Ka ajꞌu ne madhutu lii paredha miu.”

Dhèu sabꞌa dhu beꞌa, nuka dhu madhutu dadꞌèi lamatua na

7 Èle ka Yesus lii, aku Nèngu na, “Tare conto èci. Nuka sèmi ènu dhu pare rai ètu dꞌara oka, do, ladhe kahibꞌi-kalèbho ètu dꞌara padꞌa sodꞌa. Sabꞌa nare, ka lèpa sa èmu. Tatu lamatua na peka boe dènge ne, ‘Mai ho dua ti taꞌa sama-sama!’ 8 Aadꞌo, sina ma? Dhu lèke ka, lamatua paredha ne, peka na, ‘Lamu lalau mei hia jaꞌa. Kuꞌa-kinu kore ku, pe èu muꞌa-minu ètu kabodho nèi!’ 9 Ladhe ènu ne lalau nare madhutu dadꞌèi lamatua na, miu ngee, na, lamatua ne manèngi makasi mi ènu ne, do? Aadꞌo! 10 Miu èci èèna kahèi. Ladhe sabꞌa mere aaꞌi dhu Lamatua paredha le, miu peka na, ‘Jiꞌi dhoka ana pua-paleha di. Jiꞌi tenge boe lii koa-kadꞌiri. Jiꞌi dhoka pakako sasabꞌa-laꞌa jiꞌi di.’ ”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle canguru dhèu dhu pèdꞌa kusta

11 Lodꞌo Yesus si lasi asa Yerusalem, rèngu dꞌai too propensi Galilea dènge propensi Samaria. 12 Ropa rèngu neo maso asa dꞌara rae cue ètu èèna, dhèu canguru dhu pèdꞌa kusta mai, neo paraga dènge Yesus. Rèngu se titu nèti kajꞌèu. 13 Ka ra paꞌoo palere-lere, peka na, “Yesus! Mone Kapai, ee! Sue ku jiꞌi laa!”

14 Ropa Yesus tadèngi lii paꞌoo ra, ka Na ladhe si, hèia Na pua, aku Nèngu na, “Lami padꞌelo uuru ku isi miu asa ama agama, sèna ka ra parisa papèdꞌa kusta miu sèra, èle le, do dhae!” Ra tadèngi sèmi èèna, ka lasi dènge. Te ngaa ropa dꞌai talora jꞌara, cagꞌagꞌa laa, rèngu dhu èle le nèti kusta.✡

15 Rèngu lasi taruu dènge karejꞌe-karae. Te ngaa abhu ca dhèu di, dhu lèpa hari mai asa Yesus. Na paꞌoo, peka na, “Koa-kio Lamatua! Te jaꞌa èle le nèti papèdꞌa!” 16 Hèia na patitu kètu urutuu na, ho manèngi makasi ae-ae mi Yesus. (Teꞌa boe, te nèngu ne dhèu Yahudi boe. Nèngu ne ca dhèu Samaria dhu loe boe tao lii langu dènge dhèu Yahudi.)

17 Ka Yesus karèi dhèu sèra dhu madhutu dènge Ne, aku Nèngu na, “Tasamia, ee? Deo na Jaꞌa paꞌèle dhèu canguru si? Dhu ceo, mia lasi? 18 Tasamia ka dhoka dhèu leo kara neꞌe di, dhu lèpa mai ho manèngi makasi mi Ama Lamatua, dènge koa-kio kolongara Na?”

19 Hèia Na peka mi dhèu ne, na, “Èu èle le, lula èu parcaya Jaꞌa tareꞌa-reꞌa. De kèdꞌi, lèpa ka dènge sodꞌa-mole!”

Lamatua Yesus lole lodꞌo èle rai-haha, dènge mamai hari Na

(Mateos 24:23-28,37-41)

20-21 Ca lodꞌo, dhèu Parisi pèri-pèri mai karèi Yesus, peka na, “Ama Mese! Peka ku dènge jiꞌi, lodꞌo mia Ama Lamatua neo pakako paredha Na?”

Ka Yesus dhaa, “Sèmi neꞌe. Mage mi pangee, na, Lamatua pakako paredha Na dènge rupa-rupa tadha ètu rai-haha ne, dhu dhèu bisa rèdhi dènge musi madha ra. Dhèu abhu boe tadha dhu peka na, ‘Ladhe ku asa neꞌe mai! Te Ama Lamatua pakako paredha Na ètu neꞌe!’ Do, ‘Na pakako paredha Na ètu nèi!’ Aadꞌo! Te Na pakako paredha Na ètu talora aae miu, ètu dꞌara dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.”

22 Hèia Yesus peka dènge ana-ana madhutu Na, “Nèbhu boe, na, Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, paꞌèci heka dènge miu. Dꞌai ka lodꞌo jꞌajꞌèra sèra, miu dꞌèi titu kèna neo mèdhi mamai hari Jaꞌa. Te ngaa dꞌai mèka lodꞌo mamai Jaꞌa. 23 Ladhe èèna na dhèu mai peka, na, ‘Kristus ètu neꞌe!’ do, ‘Kristus ètu nèi!’ Na, miu baku bhute ho patangi-tenge, te lii padhai rèngu sèra, kapodꞌe-kabèli. 24 Te ladhe Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, lèpa hari mai, tadha na dhu mèu aadha-aadha, nuka sèmi bela dhu heo kacèbꞌa ètu dedha-liru nèti suu asa suu. 25 Te ngaa Nèngu hudꞌi abhu uuru ku jꞌajꞌèra rupa-rupa. Ka dhèu rai-haha taa limuri ne, roꞌo boe nanene, aa neo tule eele Ne. 26 Te ngaa bèli-camèdꞌa, ladhe Na neo mai hari, dhèu mamuri karehe sama biasa, èci èèna ka dènge lodꞌo Noh mamuri era.✡ 27 Taa èèna, rèngu raꞌa-rinu, tao pesta kabꞌi toke lodꞌo Noh maso asa dꞌara kapa na. Te ngaa rèngu roꞌo boe nanene kahèi. Kacaꞌa laa, èi aae lala, ka pamadhe aaꞌi si.✡

28 Sèmi èèna kahèi, lodꞌo Lot mamuri era, dhèu mamuri karehe titu kèna. Taa èèna, rèngu raꞌa-rinu, badꞌaga, sabꞌa oka-tedhe, patitu èmu, aa mamuri karehe sèmi biasa. 29 Te ngaa roꞌo boe nanene kahèi. Hèia madꞌae aae era, ropa Lot rai eele nèti kota Sodom, cagꞌagꞌa laa, èjꞌi ai dènge èi nasu bhori mai nèti dedha-liru, aa labhu pakèpu rèngu aaꞌi-aaꞌi.✡

30 De miu baku pamudꞌe ku! Mage dhoka bèli-camèdꞌa Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, lèpa hari mai, dhèu mamuri dhoka sèmi biasa di. Te ngaa kacaꞌa laa, Na cèu mai. 31 Lodꞌo èèna, dhèu ètu madha èmu, maso ia ka asa dꞌara ho lalau mèdha. Dhèu dhu sabꞌa ètu dꞌara oka, lèpa ia ka asa èmu ho rare mèdha ra.✡ 32 Sanèdꞌe ku ngaa dhu uru èèna jꞌajꞌi mi dhèu èmu Lot. Na madhe, lula nèngu ngee mèdha-panyau ètu èmu na.✡

33 Dhèu dhu dꞌèi boe madhutu Jaꞌa lula sue ngiꞌu na, èèna na mamuri na ele iia dꞌara. Te ngaa dhèu dhu madhutu Jaꞌa toke soro mamuri na, lula sue Jaꞌa, bèli-camèdꞌa abhu sodꞌa-mole, aa mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua.✡ 34 Jaꞌa pasanèdꞌe mema! Ropa Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, lèpa hari mai, ladhe dhèu dua jꞌunu ètu era èci, kabèdhi laa Lamatua dedꞌe pacaꞌe ca dhèu, aa tèke eele ca dhèu. 35 Ladhe abhu dhèu bhèni dhèu dua dhu majꞌu are, èèna na Lamatua dedꞌe pacaꞌe ca dhèu, aa tèke eele ca dhèu. 36 [Ladhe abhu dhèu dua dhu sabꞌa ètu dꞌara oka, Lamatua mai dedꞌe nèti èci, aa tèke eele ca dhèu.]”†

37 Ropa ana madhutu tadèngi rare, hèia ra karèi Yesus, “Ama Mese! Sèra sa bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi ètu mia?”

Ka Yesus core lii, peka na, “Sèmi neꞌe! Ladhe miu mèdhi ka manu-bhui dhu tema raꞌa sisi badha madhe, ra lela paꞌoru ètu mia, na, miu meꞌa èèna jꞌajꞌi mi tadha, dhu peka na, tatu abhu sisi hèu ètu era èèna.” [Dènge sasoa dhu pahuni, peka na, ladhe Yesus Kristus lèpa hari mai, tadha na dhu mèu aadha-aadha, sadꞌi dhèu reꞌa baca tadha sèra.]

18

Lii lolo nèti bhèni balu èci, dènge hakim dhu karehe

1 Ca tèka, Yesus padhai lii dènge ana madhutu Na, pake lii pakasame ho rèngu loe boe manèngi-mangajꞌi, aa baku maꞌète sanao-maena. Rèngu hudꞌi parcaya taa-taa Lamatua. 2 Lii lolo na sèmi neꞌe ka: “Ètu dꞌara kota cue, abhu ca dhèu ama pamaꞌète lii langu, dhu pusi-pahae boe Ama Lamatua. Na pahae boe ca dhèu sa hèi. 3 Ètu era èèna, abhu kahèi bhèni balu èci, dhu loe boe mai sa dhèu pamaꞌète lii ne, ho manèngi, peka na, ‘Ama hakim! Jꞌue ku lii langu jaꞌa dènge mola!’

4 Hiu-hiu èèna, dhèu pamaꞌète lii ne pusi boe dènge bhèni balu ne. Te ngaa nèbhu-nèbhu ka, na roca nanene ne. Hèia na madhèdi pangee ka, ‘Mema jaꞌa ne pusi boe dènge Ama Lamatua, risi-risi dènge dhèu rai-haha. 5 Te ngaa bhèni ne pakaboꞌo kètu jaꞌa. De beꞌa risi jaꞌa pamaꞌète lii na dènge mola. Te ladhe jaꞌa panena, na mai taruu pajꞌèra jaꞌa.’

6 De miu pangee ku lii padhai dhèu pamaꞌète lii dhu bhelu ne. 7 Ladhe nèbhu-nèbhu dhèu pamaꞌète lii ne tao ai-hèbꞌa mi bhèni balu ne, tatu Ama Lamatua kahèi neo tao ai-hèbꞌa mi dhèu unu Na dhu sabajꞌa mèu-mèda mi Nèngu ho manèngi sasue Na. Te ngaa Lamatua mate heka panèbhu. 8 Te Nèngu uri lii langu rèngu dènge boe pamata. De Jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: ladhe Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne mai hari, Jaꞌa bisa paraga dènge dhèu parcaya ètu rai-haha ne era, do aadꞌo?”

Dhèu Parisi èci, dènge dhèu roro bea èci lasi manèngi-mangajꞌi

9 Ka Yesus lolo tabha hari pake lii pakasame lula-nèti dhèu dhu pangee na neꞌa aaꞌi mèu-mèu, aa dhu dꞌèi pahaha dhèu leo. Na peka na, 10 “Abhu ama dhèu dua dhu lasi sabajꞌa asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ca dhèu nèti partei agama Parisi, aa èci hari dhèu roro bea. [Dhèu Yahudi peka na dhèu Parisi sèra, dhèu dhu mola. Te ngaa ra pangee, na, dhèu roro bea, dhèu karehe.] 11 Dꞌai èmu sabajꞌa dhèu Parisi ne titu mesa-mesa na, ka na manèngi-mangajꞌi, peka na, ‘Makasi Lamatua, te jaꞌa ne dhèu beꞌa. Jaꞌa ne bhelu boe nuka sèmi dhèu leo sèra. Jaꞌa manaꞌu boe. Jaꞌa mangaꞌa boe. Jaꞌa dhèu dhu bersina boe. Makasi Lamatua, te jaꞌa ne bhelu boe nuka sèmi dhèu roro bea ne. 12 Jaꞌa ne majꞌèni puasa ca migu dua hari. Aa jaꞌa dꞌèi hia ca pala nèti canguru pala nèti aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa abhu.’ Dhèu Parisi ne, sabajꞌa sèmi èèna ka.

13 Te ngaa dhèu roro bea ne titu pakajꞌèu ètu kabodho nèi. Na bani boe boti kètu ho ladhe sa dedha. Nèngu dhoka pacudꞌu di, dhu dènge dꞌara maꞌète mae-mae. Na sabajꞌa, peka na, ‘Ama Lamatua! Sue ku jaꞌa, dhèu dhu pènu dènge sasala-sasigo ne! Abho eele ku sasala jaꞌa!’

14 Lodꞌo dhèu dua se lèpa lasi asa èmu ra, cee ka dhu pabeꞌa dènge Ama Lamatua? Dhèu Parisi dhu pamone, do dhèu roro bea ne? Tatu Na sèmi dènge beꞌa, dhèu roro bea dhu pahaha iisi ne. Te ngaa Na pusi boe dènge dhèu Parisi ne. Te Ama Lamatua pahaha dhèu dhu pamone-pabhèni, te ngaa Na padedha dhèu dhu reꞌa pahaha iisi.”✡

Lamatua Yesus padhai lii hia mamèngi mi ana-ana

(Mateos 19:13-15, Markus 10:13-16)

15 Ca tèka, dhèu saꞌu rèti ana ra dhu rara iisi hiu asa Yesus, sèna ka Na tao ai Na mi ana iiki se, aa padhai lii hia si mamèngi. Ropa rèdhi sèmi èèna, ana-ana madhutu Yesus kai dhèu seꞌe. 16-17 Te ngaa Yesus soru mamai ra dènge beꞌa. Hèia Na kai ana-ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Hudꞌi laa ana iiki sèra mai asa Jaꞌa. Miu baku bhabhae si. Sanèdꞌe paie! Dhèu dhu neo jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua, nèngu hudꞌi sanao-maena dhoka mi Ama Lamatua, nuka sèmi ana iiki dhu sanao-maena dhoka mi ina-ama na.”

Dhèu kaja dhu neo maso sorga

(Mateos 19:16-30, Markus 10:17-31)

18 Ca lodꞌo, dhèu kapai Yahudi èci, mai karèi Yesus, aku nèngu na, “Ama Mese dhu hua iia! Jaꞌa ne hudꞌi tao ku tasamia, sèna ka jaꞌa keꞌa tareꞌa, na, jaꞌa maso sorga, aa mamuri taruu dènge Ama Lamatua?”

19 Ka Yesus dhaa, “Tasamia ka èu ne peka na, Jaꞌa ‘dhu hua iia’? Dhodhoka èci di dhu hua iia, nuka Ama Lamatua. 20 Èu meꞌa le atora Ama Lamatua karèi nèti uru ka, dhu peka na:

Baku jꞌunu paꞌèci dènge dhèu dhu dhèu èmu boe èu;

baku pamadhe dhèu;

baku manaꞌu;

baku jꞌajꞌi sakasii dhu leko-monya;

aa pakabꞌua ina dènge ama mu.”✡

21 Ka dhèu ne dhaa, na, “Tareꞌa, Ama! Jaꞌa dhu madhutu le atora sèra, karèi nèti jaꞌa ana iiki era.”

22 Tadèngi sèmi èèna, ka Yesus peka, na, “Beꞌa! Te ngaa èu kura ca madha jꞌara era. Nuka, lamu ho pahie mèdha-panyau èu aaꞌi-aaꞌi. Kabꞌua ra, lamu pabagi hia dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa sèra. Èle na, èu lèpa hari mai sèna ka madhutu Jaꞌa. Te èèna na, Ama Lamatua bꞌala hari mèdha-panyau èu ètu sorga.” 23 Ropa tadèngi nare sèmi èèna, hèia dhèu ne dꞌara na susa, te nèngu kaja dꞌai seli.

24 Ropa Yesus nèdhi dhèu ne lèpa dènge dꞌara na laho mae-mae, hèia Na padhai lii dènge ana madhutu Na, peka na, “Dhèu kaja mema carui titu kèna maso sorga. 25 Èdhi pasèku ku dènge jꞌara leo. Mema bisa boe badha unta dhu kapai bisa maso asa dꞌara oka na re roꞌa jꞌajꞌau. Nuka sèmi èèna kahèi, dhèu dhu maena dhoka mèdha-panyau na, te ngaa maena boe Lamatua, tatu nèngu bisa boe maso sorga.”

26 Dhèu dhu tadèngi Yesus padhai lii sèmi sèra, karèi Ne, aku rèngu na, “Ladhe dhèu kaja carui maso sorga, dhèu sèmi mia ka dhu bisa abhu mamuri taa-taa?”

27 Ka Yesus bꞌala si, “Mi dhèu rai-haha, jꞌara ae-ae mema carui. Te ngaa bagi Ama Lamatua, aaꞌi-aaꞌi bisa jꞌajꞌi.”

28 Hèia Petrus tuhu lii, peka na, “Ama! Jiꞌi tèke eele aaꞌi mèdha-panyau jiꞌi, ka mai madhutu Ama. Bèli-camèdꞌa jiꞌi abhu ngaa?”

29 Ka Yesus dhaa, na, “Petrus! Nanene paie-iie. Dhèu dhu tèke eele èmu na, dhèu èmu-kamali na, aꞌari na, ina-ama na, do ana-ana na, lula nèngu pakako sasabꞌa Ama Lamatua, 30 tatu na abhu hari ae risi ètu rai-haha ne. Aa ladhe èle rai-haha ne, nèngu abhu mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua kahèi.”

Lamatua Yesus peka mamadhe Na tèlu hari kèna

(Mateos 20:17-19, Markus 10:32-34)

31 Ka Yesus gale nèti ana madhutu Na canguru dua dhèu sèra, ho lasi padhue-padhai mesa ra. Hèia Yesus peka dènge ra, “Miu se aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, na, èdhi kako ne, lati asa kota Yerusalem. Dꞌai nèi, jꞌara aaꞌi-aaꞌi nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua sèra dhu suri tèke le, lula-nèti Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa, pe jꞌajꞌi nuka sèmi dhu ra suri. 32 Èèna na, ra soro Jaꞌa asa dhèu leo dhu tadhe boe Ama Lamatua. Aa ra padhai lii pamakae Jaꞌa, pahahe Jaꞌa rupa-rupa, paruꞌe ilu ra mi Jaꞌa, 33 ra hake kalabhe Jaꞌa. Èle èèna ka, ra pamadhe Jaꞌa. Te ngaa asa camèdꞌa èèna, Jaꞌa mamuri hari.”

34 Ropa tadèngi Yesus peka sèmi èèna, ana madhutu Na bingu, lula rèngu dhane rare mèka sasoa nèti lii padhai Yesus.

Lamatua Yesus paꞌèle dhèu bèdhu ca dhèu

(Mateos 20:29-34, Markus 10:46-52)

35 Lodꞌo Yesus si oe maso kota Jeriko, abhu dhèu bèdhu ca dhèu dhu madhèdi kanata ai ètu sebhe jꞌara. 36 Ropa na tadèngi dhèu ae kako re èèna, ka na karèi, aku nèngu na, “Ngaa ne?”

37 Ka dhèu peka dènge ne, na, “Yesus nèti Nasaret dhu kako re neꞌe.”

38 Hèia dhèu bèdhu ne rodhe pamèdhu-mèdhu, peka na, “Yesus! Ana-èpu dhèu aae Daud, ee! Sue ku jaꞌa!”*

39 Hèia dhèu dhu kako uuru nèti Yesus kai ne, sèna ka na mau-mau. Te ngaa asa na hino dènge lii rodhe, peka na, “Ana-èpu dhèu aae Daud, ee! Sue ku jaꞌa laa!”

40 Ropa Yesus tadèngi, ka Na titu. Hèia Na pua dhèu lasi pakako rèti dhèu bèdhu ne. Dꞌai madha Na, ka Yesus karèi ne, 41 “Èu neo Jaꞌa tao ngaa hia èu?”

Ka na dhaa, “Ama! Jaꞌa manèngi sèna ka jaꞌa bisa kèdhi.”

42 Yesus bꞌala ne, peka na, “Beꞌa. Lula èu lèka na Jaꞌa bisa paꞌèle èu, de èu bisa mèdhi dènge kèna.” 43 Kacaꞌa laa, musi madha dhèu ne beꞌa dènge ka. Ka laꞌe madhutu Yesus dènge koa-kio kolongara Ama Lamatua. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu ladhe rèdhi ne, koa-kio kolongara Lamatua kahèi.

19

Lamatua Yesus paraga dènge dhèu roro bea èci, ngara na Sakeos

1 Ka Yesus si maso re kota Jeriko, ho neo lasi taruu. 2 Ètu neꞌe, abhu ca dhèu kapala roro bea dhu roro doi hia dhèu paredha Roma. Ngara na Sakeos, aa nèngu ne dhèu kaja. 3 Ropa na tadèngi Yesus kako re èèna, ka nèngu neo nèdhi. Te ngaa bisa boe nèdhi dènge beꞌa, lula katitu na babꞌa dꞌai seli, aa dhèu ae dhu kalibhu rare Yesus. 4 Nèti èèna ka, na rai uru, ka na caꞌe asa kolo ajꞌu ca kapua ètu sebhe jꞌara, dhu Yesus neo re èèna.*

5 Ropa dꞌai kapua ajꞌu ne, Yesus ladhe asa dedha. Hèia Na paroa, peka na, “Sakeos! Puru ka! Karohe, te deo neꞌe kahèi, Jaꞌa neo manubha ètu dꞌara èmu èu.”

6 Ka Sakeos malaa. Hèia na puru pamèri-pamèri, laꞌe dènge Yesus asa èmu na. Dꞌara na karejꞌe-karae. 7 Te ngaa dhèu ae dhu kaꞌugu, peka na, “Hmm! Sakeos ne, dhèu karehe! Nga tao ka Yesus manubha ètu dꞌara èmu na?! Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu reꞌa le!”

8 Dꞌai dꞌara èmu, Sakeos titu ètu madha Yesus, ka lii, peka na, “Ama Mese! Nèti deo neꞌe ne, jaꞌa bagi mèdha-panyau jaꞌa mi dua, capala hia mi dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa. Ladhe jaꞌa roro bea parisi, jaꞌa bꞌae hari mi rèngu èpa kali lipat.”

9 Ka Yesus bꞌala ne, peka na, “Beꞌa. Deo neꞌe kahèi, Ama Lamatua pala-bagi sodꞌa-mole mi èu dènge isi èmu èu aaꞌi-aaꞌi, lula èu parcaya Lamatua kahèi, nuka sèmi baki Abraham. 10 Te Ama Lamatua pua Jaꞌa mai jꞌajꞌi Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ètu rai-haha ne. Mamai Jaꞌa ne, sèna ka tenge dhèu dhu sero nèti jꞌara Lamatua, ho hia si sodꞌa-mole.”✡

Lii pakasame nèti ènu dhu pabꞌunge doi-dhari lamatua na

(Mateos 25:14-30)

11 Lodꞌo èèna, dhèu ae nanene lii padhai Yesus. Rèngu oe dètu dènge kota Yerusalem. Rèngu pangee, na, Yesus neo pakako paredha Ama Lamatua ètu èèna, nuka sèmi dhèu aae. Hèia Yesus lolo dènge si lii pakasame èci. 12 Na peka na, “Abhu dhèu kapai èci. Neo laꞌe asa rai kajꞌèu, ho dhèu dedꞌe ne jꞌajꞌi dhèu aae ètu nèi. Ladhe èle, nèngu neo lèpa hari mai ho jꞌajꞌi dhèu aae ètu dꞌara kabarai na. 13 Lodꞌo nèngu paꞌèra neo pakèdꞌi, paroa nare dhèu sabꞌa na canguru dhèu, ka na bagi hia si ca dhèu, juru cue.† Na paredha si, peka na, ‘Miu pake doi se jꞌajꞌi mi poko. Te lodꞌo dꞌai jaꞌa lèpa, miu hudꞌi peka ku leto na ca ngaa.’ Èle èèna ka, na pakèdꞌi.

14 Te ngaa kabarai na dꞌèi boe ne. Ka ra hia dhèu lasi peka, na, ‘Jiꞌi ngoꞌo boe dhèu ne paredha jiꞌi.’

15 Masi ka sèmi èèna, ra dedꞌe ne jꞌajꞌi dhèu aae. Hèia na lèpa hari ka. Dꞌai èmu na, ka na paroa dhèu sabꞌa na, dhèu canguru sèra, ka karèi si, peka na, ‘Miu se leto ca ngaa nèti juru dhu jaꞌa hia miu sèra?’

16 Dhèu sabꞌa dhu uru, peka na, ‘Ama dhèu aae! Jaꞌa leto juru canguru bua nèti poko dhu jaꞌa abhu!’

17 Ka dhèu aae peka dènge ne, ‘Beꞌa! Èu ne dhèu sabꞌa dhu majꞌèni. Lula jaꞌa bisa lèka èu nèti jꞌara dhu ana iiki, nèti èèna ka karèi nèti deo neꞌe, jaꞌa dedꞌe èu ho paredha canguru kota.’

18 Èle ka dhèu sabꞌa ka dua, peka na, ‘Ama dhèu aae! Jaꞌa abhu leto juru lèmi bua nèti poko dhu jaꞌa sèmi.’

19 Ka dhèu aae peka, na, ‘Beꞌa! Ladhe sèmi èèna, jaꞌa dedꞌe èu ho paredha lèmi kota.’

20 Te ngaa dhèu sabꞌa ka tèlu nèti hari juru na. Ka na peka, ‘Doi ama ka neꞌe! Jaꞌa rapi ka pahuni ne, mage ele. 21 Jaꞌa tao sèmi èèna, lula madhaꞌu. Jaꞌa keꞌa ama, dhèu nasa. Te ama dꞌèi more ngaa dhu unu boe ama, aa dꞌèi puu hua dhu ama sèle boe!’

22 Ropa dhèu aae tadèngi sèmi èèna, ka na jèke ne, ‘Èu ne, dhèu goa dꞌara! Lii padhai èu ne pabia ngiꞌu èu mesa mu. Èu meꞌa, na, jaꞌa dhèu nasa, ho kore ngaa dhu unu boe jaꞌa, aa puu ngaa dhu jaꞌa sèle boe. 23 De ladhe sèmi èèna, nga tao ka lamu boe tèke ne asa bank? Ho sèna ka lodꞌo jaꞌa lèpa, jaꞌa bisa abhu leto. Masi ka ciki di.’

24 Hèia dhèu aae ne pua dhèu leo ètu sèra, peka na, ‘Mere doi nèngu ne, sèna ka hia mi dhèu sabꞌa dhu abhu leto canguru deo na.’

25 Te ngaa ra pasisu, peka na, ‘Ama! Dhèu ne abhu ae le. Nga tao ka neo more nèti dhèu dhu unu ciki, ho patabha sa nèngu hari?’

26 Te ngaa dhèu aae bꞌala, peka na, ‘Pangee paie-iie ku! Ladhe dhèu dhu mèu uri ngaa dhu dhèu hia ne, èèna na nèngu abhu tabha hari. Te ngaa dhèu dhu bai-eedꞌa, èèna na rare aaꞌi ngaa dhu na unu.✡ 27 De lami kèpe mere musu jaꞌa, dhu roꞌo boe jaꞌa jꞌajꞌi dhèu aae. Mèti si mai sa neꞌe, sèna ka pamadhe si ètu madha jaꞌa. Lami ka!’ ”✡

Lamatua Yesus maso asa dꞌara kota Yerusalem

(Mateos 21:1-11, Markus 11:1-11, Yohanis 12:12-19)

28 Ropa Yesus lolo èle, hèia lasi taruu ka asa Yerusalem. Yesus dhu kako uru. 29 Ropa oe dètu dènge dua rae, nuka Betfage dènge Betania, dhu ètu karasa ledhe Saitun, ka Na pua ana madhutu Na dhèu dua lasi uru. 30 Na pua si peka na, “Miu dua mi lami asa rae dhu ètu madha nèi. Pe miu mèdhi keledꞌei ngèru ciꞌu dhu èki tèke ètu èèna. Keledꞌei ne, dhèu manyaꞌe rèdhi mèka. Mi lècu dhari na, pakako mèti mai. 31 Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu karèi, ‘Tasamia ka mi lècu eele dhari keledꞌei èèna?’ Mi peka dènge si, na, ‘Lamatua jiꞌi neo pake ne.’ ”

32 Dua ra lasi ka, hèia ra rage keledꞌei ngèru nuka sèmi dhu Yesus peka. 33 Ropa ra lècu dhari keledꞌei ne, ka lamatua badha ne karèi si, na, “Nga tao ka miu patabuli badha ne?”

34 Ka ra dhaa, aku rèngu na, “Lamatua jiꞌi neo pake ne.” 35 Lamatua badha ne dꞌèi kahèi, ka dua ra nuni rèti keledꞌei asa Yesus. Ra hèle sigꞌi-kalolo ra mi dedha kabodho keledꞌei ne. Èle èèna ka, ra pacaꞌe Yesus asa dedha na.‡ 36 Dhèu ae kahèi hèle sigꞌi-kalolo dènge salalu ra mi jꞌara, ho soru Yesus nuka sèmi soru dhèu kapai. 37 Ropa Na puru nèti ledhe Saitun, ka dhèu se dènge ana-ana madhutu Na, mulai paꞌoo koa-kio kolongara Ama Lamatua, lula rèngu rèdhi le tadha-tadha koasa. 38 Ra paꞌoo peka na,

“Nèngu ne, Dhèu Aae dhu Ama Lamatua pua mai!

Ama Lamatua hia Ne berkat!

Dhèu rai-haha limuri ne, bisa padame le dènge Lamatua ètu sorga.

Koa-kio kolongara Lamatua dhu madhèdi nèdꞌu paredha ètu dedha-liru dhu dedha risi.”✡

39 Te ngaa abhu kahèi dhèu-dhèu Parisi ètu talora aae dhèu ae sèra. Ka ra peka dènge Yesus, “Ama Mese! Kai ku dhèu se, ho baku ra pakii-pakèce sèmi neꞌe, te seli-kolane!”

40 Te ngaa Yesus dhaa, peka na, “Jaꞌa pasanèdꞌe mema! Ladhe dhèu seꞌe kutu hèbꞌa ra, èèna na, hadhu se ka dhu koa-kio kolongara Lamatua!”

Lamatua Yesus tangi lula tatao dhèu Yerusalem

41 Ropa rèngu oe dètu Yerusalem, Yesus ladhe nèdhi kota ne, hèia Na tangi, 42 peka na, “Ira ii! Dhèu Yerusalem, ee! Dadꞌèi Jaꞌa deo neꞌe, miu abhu dame dhu Jaꞌa kèti mai. Te ngaa lula miu pahae boe Lamatua, ka miu unu heka. Dame ne pakajꞌèu le nèti miu. 43 Bèli-camèdꞌa musu miu mai udhu padedha rai palème liꞌu tedhe miu ne, hèia ra maso sa dꞌara, musu dènge miu. 44 Ra dhedhe palaho kota miu, toke pamera dènge rai, hèia ra pamadhe aaꞌi miu dènge ana-ana mi. Ra tèke eele boe hadhu cue sa dhu titu, lula miu moꞌo boe tadhe Lamatua lodꞌo Na mai hia miu mamuri!”

Lamatua Yesus maso asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

(Mateos 21:12-17, Markus 11:15-19, Yohanis 2:13-22)

45 Èle èèna ka, Yesus maso asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ètu madha èmu ne, dhèu tao sèmi pasa sa, ho ra pahia badha korban. Ropa nèdhi, hèia Yesus babège si nèti era èèna. 46 Ka Na jèke si, peka na, “Dhèu nèti lii padhai Lamatua dhu suri tèke le, peka na,

‘Jaꞌa patitu Èmu ne,

ho dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa mai manèngi-mangajꞌi ètu era neꞌe.’✡

Te ngaa mi tao ne nuka sèmi era pakaboko dhèu parapo.”

47 Èle èèna ka, bèli-bèli Yesus laꞌe ajꞌa-nori dhèu ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Te ngaa kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka adꞌa Yahudi sèra, patangi-tenge jꞌara ho neo pamadhe Ne.✡ 48 Te ngaa ra abhu boe jꞌara, lula dhèu ae dhu dꞌèi titu kèna, nanene lii padhai Yesus.

20

Dhèu pakarèi hak dènge koasa Yesus

(Mateos 21:23-27, Markus 11:27-33)

1 Ca lodꞌo, Yesus laꞌe asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ka Na ajꞌa-nori Lii Lolo Beꞌa Lamatua ètu èèna. Hèia kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa Yahudi sèra, mai karèi Ne. 2 Ra peka na, “Mu peka ku laa! Cee ka dhu hia Èu hak sèna ka adꞌu-ue maruru ètu neꞌe medꞌa na?”

3 Ka Yesus bꞌala si, “Jaꞌa neo karèi miu ca madha jꞌara kahèi, heka Jaꞌa dhaa lii karèi miu kèna. 4 Sèmi neꞌe: miu se tadhe Yohanis tuka sarani dhèu, do? Cee ka dhu hia ne koasa ho sarani dhèu? Ama Lamatua do, dhèu rai-haha?”

5 Hèia ra papeka èci dènge èci, “Ira ee! Èdhi sèmi tare le pala ti ngaa. Ladhe èdhi peka na, ‘Ama Lamatua ka pua’, èèna Na bꞌala, aku Nèngu na, ‘Ladhe sèmi èèna, nga tao ka miu lèka boe Yohanis?’ 6 Te ngaa ladhe èdhi dhaa, peka na, ‘dhèu rai-haha ka pua’, na dhèu ae sèra pèci pamadhe èdhi. Te dhèu sèra parcaya, na, Yohanis ne dhèu nèti lii padhai Lamatua.”

7 Ka ra dhaa, peka na, “Jiꞌi ngeꞌa boe.”

8 Hèia Yesus peka dènge ra, “Ladhe sèmi èèna, Jaꞌa koꞌo boe peka kahèi, cee ka dhu pua Jaꞌa.”

Lii pakasame dhèu sabꞌa oka anggor

(Mateos 21:33-46, Markus 12:1-12)

9 Hèia Yesus lolo dènge dhèu ae sèra, pake lii pakasame, peka na, “Abhu dhèu èci dhu sèle anggor ètu dꞌara oka na. Na hia dhèu sebꞌa oka anggor ne, sèna ka rèngu pabagi isi rai nèti oka-tedhe ne. Ka na pidha laꞌe pea panèbhu asa rai kajꞌèu.✡ 10 Dꞌai hèru puu-gꞌètu, hèia lamatua oka anggor ne pua ana paleha na ca dhèu, laꞌe nare pala nèngu. Te ngaa dhèu sabꞌa oka anggor se, game ana paleha ne, ka ra hia ne lèpa dènge ai hua. 11 Èle èèna ka, lamatua oka ne pua ana paleha na ca dhèu hari. Te ngaa dhèu sabꞌa oka se game, ka ra pamakae ne. Hèia ra babège ne lèpa dènge ai hua daꞌu-daꞌu. 12 Èle èèna ka, lamatua oka ne pua hari ana paleha na ka tèlu, te ngaa ra game ne, toke diu raa, ka ra core ne asa liꞌu oka.

13 Hèia lamatua oka ne pangee ka, ‘Jaꞌa tao hari ku tasamia? Beꞌa risi jaꞌa pua ana pasue jaꞌa ka laꞌe. Ele boe ra pakabꞌua ne, de ra sèmi ne dènge beꞌa.’ De na pua ana dꞌèlu na laꞌe.

14 Te ngaa ropa dhèu sabꞌa oka anggor se ladhe rèdhi ne, hèia ra papeka èci dènge èci, aku rèngu na, ‘Mi ladhe ku laa! Te lamatua oka ne hia ana dꞌèlu na nuka mai nèi. Nèngu ne ka dhu bèli-camèdꞌa unu pusaka ama na aaꞌi-aaꞌi ra. De ta pamadhe ne! Sèna ka èdhi ka dhu unu oka anggor ne.’ 15 Ropa ana ne dꞌai, hèia dhèu se nuni paꞌoro ne rèti asa liꞌu oka, ka ra pamadhe ne.

De Jaꞌa neo karèi miu sèmi neꞌe: miu pangee, na, lamatua oka ne tao dhèu sabꞌa oka sèra tasamia? 16 Madhutu aꞌabhu Jaꞌa, tatu na mai pamadhe aaꞌi si, ka na hia hari dhèu leo sebꞌa oka ne.”

Ropa dhèu se tadèngi lii padhai Yesus, rèngu peka na, “Ladhe bisa, na, jiꞌi baku abhu huku nèti Ama Lamatua sèmi èèna!”

17 Hèia Yesus laladhe patae si, ka Na karèi, “Ladhe huku boe si sèmi èèna, nga tao ka dhèu nèti lii padhai Lamatua suri, na:

‘Hadhu cue dhu tuka hadhu core eele le,

te ngaa limuri ne dhu jꞌajꞌi le era padhèdi agarii talora?’✡

18 Dhèu dhu kadhunu lèke hadhu ne, nèngu tatu laho tebꞌo-tebꞌo, lula abhu huku. Aa ladhe hadhu ne bèbhe lèke dhèu cee, nèngu laho kao-kao, lula lèke huku.”

19 Ropa mese agama dènge kètu agama Yahudi se tadèngi lii lolo ne, rèngu reꞌa, na, Yesus padhai lii padhèto dènge rèngu pake lii pakasame. Rèngu se cakaraa dènge dhèu sebꞌa oka anggor deo sa. De ra nasa titu kèna. Ka ra tenge jꞌara ho neo kèpe Ne. Te ngaa rèngu madhaꞌu dènge dhèu ae sèra, dhu dꞌèi nanene lii ajꞌa Yesus. Ka lasi tèke eele Ne.

“Hia mi Ama Lamatua ngaa dhu jꞌajꞌi mi hak Nèngu”

(Mateos 22:15-22, Markus 12:13-17)

20 Èle ka, musu-musu Yesus maꞌu Ne. Rèngu tenge dhèu jꞌajꞌi mata-mata dhu bisa tao iisi ra sèmi dhèu mola, sèna ka ra kèpe Ne. Rèngu sanao sèna ka Yesus padhai lii dhu palabꞌa dènge dhèu paredha Roma, ho èèna na lasi peka dènge gubernur, sèna ka ra pua dhèu lasi kèpe Yesus. 21 Ka ra pua mata-mata, sèna ka pakarèi dènge Yesus, aku rèngu na, “Ama Mese! Jiꞌi ngeꞌa Ama ca dhèu dhu dꞌara mola. Ama meꞌa boe kapodꞌe-kabèli, aa hagꞌe boe dhèu. Ama ajꞌa-nori dhèu madhutu Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua dènge mola. 22 De jiꞌi neo karèi ca jꞌara: madhutu atora agama èdhi dhèu Yahudi, hudꞌi jiꞌi bꞌae ku doi bea mi dhèu aae kapai paredha Roma, do aadꞌo?”

23 Te ngaa Yesus neꞌa le ngangee kajꞌalu rèngu ho neo pamanahu Ne. Ka Na dhaa, aku Nèngu na, 24 “Padꞌelo sèku Jaꞌa doi iia cue.” Hèia ra padꞌelo dènge Ne doi èci. Ka Yesus karèi si, “Neꞌe ne, rupa cee ka ne? Aa ngara cee, ne?”

Ra dhaa, peka na, “Èèna, dhèu aae kapai, Keser.”

25 Hèia Yesus peka na, “Ladhe sèmi èèna, hia asa dhèu paredha, ngaa dhu unu rèngu. Aa hia mi Ama Lamatua ngaa dhu jꞌajꞌi hak Ama Lamatua.”

26 Tadèngi sèmi èèna, dhèu se malaa, lula rèngu bisa boe sii pamanahu rare Ne ètu madha dhèu ae. Ka hèbꞌa ra kutu mèno.

Lamatua Yesus ajꞌa lula-nèti mamuri hari nèti mamadhe

(Mateos 22:23-33, Markus 12:18-27)

27 Èle èèna ka, pèri-pèri dhèu nèti partei agama Saduki mai ho neo kèpe Yesus. Dhèu Saduki ajꞌa, na, dhèu madhe mamuri heka ètu lodꞌo èle rai-haha ne. Rèngu mai pakarèi dènge Yesus, na,✡ 28 “Ama Mese! Atora Musa dhu suri tèke hia èdhi, peka na: ladhe dhèu mone madhe, aa dhu dènge mèka kolo, na, ari nèti dhèu madhe ne madhèdi nare hari bhèni balu ne, sèna ka abhu kolo hia aꞌa dhu madhe ne.✡ 29 Mema uru èèna baki Musa ajꞌa sèmi èèna ka. Te ngaa jiꞌi neo karèi sèmi neꞌe: ana mone dhèu pidhu dhu paꞌaꞌari. Dhu uru leo-èmu, te ngaa madhe dènge boe ana. 30 Hèia ari na todhe nare hari bhèni balu ne. Nèbhu boe ka, na madhe, dhu dènge mèka kolo kahèi. 31 Sèmi èèna kahèi dènge ana ka tèlu. Na leo dènge bhèni balu ne, te ngaa madhe kahèi dènge boe ana. Toke ari ra limuri tèka, madhe kahèi dènge boe kolo. 32 Hèia bhèni balu ne madhe. 33 De jiꞌi neo karèi Ama sèmi neꞌe: bhèni ne leo nèdhi le dènge ana mone dhèu pidhu sèra. Ladhe dꞌai èle rai-haha ne, ho Lamatua pamamuri hari dhèu madhe sèra, bhèni ne jꞌajꞌi mi dhèu èmu cee?”

34 Ka Yesus bꞌala si, peka na, “Dhèu dhodhoka paleo èmu ètu rai-haha ne di. 35-36 Te ngaa ètu sorga dhèu paleo boe èmu. Aa ètu era nèi, dhèu madhe heka. Rèngu èci èèna ka dènge ana pajuu nèti Ama Lamatua ètu sorga. Te, lodꞌo Ama Lamatua pamamuri hari dhèu madhe, Na hagꞌe nare si, sèna ka jꞌajꞌi mi ana Na. 37 Ètu dꞌara sasuri baki Musa, dhu lole ajꞌu iiki ca kapua dhu ai naꞌe, te ngaa kèpu boe. Nèti lii lolo ne, èdhi teꞌa, na, dhèu madhe bisa mamuri hari. Ètu èèna, Ama Lamatua peka dènge Musa, na, ‘Jaꞌa ne, Ama Lamatua nèti baki èu dhu uru-uru sèra. Nuka baki Abraham, Isak dènge Yakob. Rèngu se mangajꞌi taa-taa mi Jaꞌa toke dꞌai sange neꞌe ne.’✡ 38 Masi ka baki mu se madhe karèi jahi ali. Te ngaa, lula Ama Lamatua ka dhu peka na, Nèngu jꞌajꞌi mi Lamatua rèngu era, de èdhi teꞌa le, na, rèngu se mamuri era. De masi ka dhèu madhe le, te ngaa ra mamuri hari. Te dhoka dhèu dhu mamuri di, dhu pahaha iisi mi Ama Lamatua; dhèu madhe, aadꞌo si!”

39 Tadèngi Yesus dhaa sèmi èèna, ka mese agama padhai lii, peka na, “Lii dhaa Ama Mese èèna, lèke kèna.” 40 Nèti lodꞌo èèna, abhu heka ca dhèu sa dhu bani karèi Yesus, lula abhu boe jꞌara dhu bisa pamanahu rare Ne.

Kristus mema ana-èpu dhèu aae Daud, aa jꞌajꞌi Lamatua nèngu kahèi

(Mateos 22:41-46, Markus 12:35-37)

41 Yesus ajꞌa-nori dhèu ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi era. Ka Na karèi dhèu sèra, peka na, “Madhutu aꞌabhu miu, tasamia? Mese agama sèra, ajꞌa peka na, Kristus èèna, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu karèi nèti uru-uru ka. Madhutu aꞌajꞌa rèngu, Nèngu ne dhodhoka ana-èpu dhèu aae Daud di. Te ngaa èèna dhae dꞌai mèka. 42 Lula uru èèna, dhèu aae Daud mesa na dhu suri le, ètu dꞌara Lii Sodꞌa Koa-kio, na,

‘Ama Lamatua peka le dènge Lamatua jaꞌa, na,

“Mai madhèdi mi era dhu kabꞌua ètu babo gꞌana Jaꞌa ne.

43 Te bèli-camèdꞌa Jaꞌa tao musu-musu èu,

toke ra pahaha iisi mi èu.’ ”✡

44 De nèti sasuri ne, èdhi teꞌa, na, dhèu aae Daud mesa na paroa Kristus ne, ‘Lamatua’. Sasoa na, ladhe dhèu peka na Kristus ne dhoka ana-èpu nèti dhèu aae Daud di, èèna dhae dꞌai mèka! Lula Nèngu ne jꞌajꞌi Lamatua nèti dhèu aae Daud kahèi!”

Baku pamudꞌe dènge mese-mese agama dhu pahuni sasala ra

(Mateos 23:1-36, Markus 12:38-40)

45 Ropa dhèu aaꞌi-aaꞌi taru kira mi lii padhai Yesus, hèia Na peka dènge ana-ana madhutu Na, aku Nèngu na, 46 “Baku pamudꞌe dènge mese agama sèra. Te rèngu dꞌèi kako pake kodho robho rai, lasi paraga dènge dhèu ae, ho dhèu koa si, peka na, ‘Rèngu se dhèu kapai!’ Rèngu dꞌèi tenge era re madha ètu dꞌara èmu sabajꞌa, ètu dꞌara pesta, aa ètu era-era dhèu ae pakaboko. 47 De miu baku pamudꞌe, lula rèngu dꞌèi kapodꞌe-kabèli bhèni balu ho parame rare èmu ra. Te ngaa ètu madha dhèu ae, rèngu pahuni bhabhelu ra dènge titu ho sabajꞌa panèbhu-nèbhu. Rèngu dꞌèi dhèu koa ra, peka na, rèngu dhèu mola. Te ngaa Lamatua neꞌa sasala ra, de èèna na Nèngu huku si bia risi.”

21

Bhèni balu dhu unu boe ngaa-ngaa, hia kolete dhu ae risi

(Markus 12:41-44)

1 Lodꞌo Yesus ajꞌa ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ladhe nèdhi dhèu kaja mai pamaso doi asa dꞌara boaraka derma. 2 Ladhe nèdhi kahèi bhèni balu ca dhèu dhu unu boe ngaa-ngaa mai madhutu sabajꞌa. Na pamaso kahèi doi dua sen asa dꞌara boaraka ne. Doi na seꞌe, kabꞌua ciki ooꞌe di. 3 Ka Yesus lii dènge ana madhutu Na, peka na, “Nanene pabeꞌa-beꞌa! Bhèni balu ne, dhoka pamaso doi dua sen di, te ngaa na hia risi nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. 4 Dhèu leo se pamaso doi kolete nèti doi karisi rèngu. Te ngaa bhèni balu ne hia aaꞌi mèu-mèu doi na tao mi doi kolete. Masi ka nèti doi neꞌe, nèngu ako taha mamuri.”

Lamatua Yesus peka gaguri Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

(Mateos 24:1-2, Markus 13:1-2)

5 Lodꞌo èèna, ana madhutu Yesus dhu koa-kadꞌiri Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, peka na, “Ama! Ladhe ku laa, Èmu ne beꞌa titu kèna! Ra pake hadhu cetak dhu kapai hua, ka ra pacaꞌe mera titu kèna. Aa dhèu hia kahèi mèdha ra dhu kabꞌua, sèna ka pasaraga Èmu Lamatua ne!”

Te ngaa Yesus bꞌala, na, 6 “Èmu ne mema saraga. Te ngaa nèbhu heka, dhèu paguri eela hadhu se, toke mera dènge rai.”

Lodꞌo-lodꞌo sasusa dènge jꞌajꞌèra

(Mateos 24:3-14, Markus 13:3-13)

7 Hèia ana madhutu Yesus se karèi, peka na, “Ama Mese! Ngaa dhu Ama peka-padhai deo na, jꞌajꞌajꞌi na pèri lodꞌo? Ladhe lodꞌo na dètu le, tadha-tadha na sèmi ngaa sa?”

8 Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Sadꞌi miu jꞌaga paie-iie, ho baku lèke tipu. Te èèna na rupa-rupa dhèu mai tèbꞌa kakara ra, peka na, ‘Jaꞌa ne, Kristus.’ Abhu kahèi dhu peka na, ‘Lodꞌo aꞌèle rai-haha dètu kèna!’ Te ngaa baku mi parcaya kahèi! 9 Ladhe miu tadèngi ka dhèu palolo, peka na: dhèu patao-palaha, dènge papara-pakèjꞌi ètu mia-mia, baku mi cagꞌagꞌa. Sèra sa hudꞌi jꞌajꞌi uru ku. Te ngaa dꞌai mèka lodꞌo èle rai-haha ne.

10 Bèli-camèdꞌa suku èci pamusu dènge suku leo. Negara èci papara-pakèjꞌi dènge negara leo. 11 Èèna na, jꞌajꞌi rai opo dhu kapai aae. Ètu mia-mia, manganga-madꞌèu dhu seli eele, aa èi papèdꞌa padꞌai cèu palème era. Bèli-camèdꞌa dhèu ladhe rèdhi kahèi tadha dhu pamadhaꞌu dhèu, aa tadha-tadha dhu kapai aae ètu dedha-liru. 12 Jꞌara seꞌe se jꞌajꞌi aaꞌi mèka, te ngaa èèna na dhèu mai kèpe rare miu, aa pajꞌèra miu, lula miu parcaya Jaꞌa. Hèia ra soro miu asa dhèu dhu uri lii langu ètu dꞌara èmu-èmu sabajꞌa, aa ra taha miu ètu dꞌara bèdho. Ra rèti miu asa madha dhèu aae-dhèu aae, dènge dhèu paredha leo. Aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi, lula miu madhutu Jaꞌa. 13 Te ngaa miu hudꞌi pake lodꞌo neꞌe, sèna ka peka dènge rèngu Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa. 14 De mage pangee tasamia miu siri iisi. 15 Te lodꞌo èèna, Jaꞌa hia miu lii-lii dhu pamèci dènge lii dhaa. Dènge sèmi èèna, musu miu sèra, reꞌa heka peka-padhai sèmi ngaa hari.✡ 16-17 Bèli-camèdꞌa dhèu tèka dꞌara dènge miu, lula miu madhutu Jaꞌa. Abhu nèti aꞌari miu unu mi, sèmi ina-ama, aꞌari, kera baꞌi, rae lesa dènge mone anga-aangalai. Èèna na nèti rèngu seꞌe ka, tenge jꞌara ho pahie eele miu, toke ra pamadhe miu cahagꞌe. 18 Te ngaa miu baku madhaꞌu, te Lamatua bhèlu boe miu. Rèu kètu miu ca loa sa kabhui eele boe, ladhe dènge boe dadꞌèi Na. 19 Ladhe miu taha mere taruu, tatu Ama Lamatua pala-bagi mamuri hia miu.”

Èèna na kota Yerusalem ele iie

(Mateos 24:15-21, Markus 13:14-19)

20 Yesus padhai lii tabha hari, aku Nèngu na, “Ladhe miu mèdhi ka sordadꞌu mai pamusu reo rare Yerusalem, miu meꞌa le, na, dꞌai lodꞌo ele iie Yerusalem kèna. 21 Ropa ladhe mèdhi sèmi èèna, dhèu ètu propensi Yudea rai dènge ka asa ledhe-ledhe. Dhèu ètu dꞌara kota kèdꞌi kahèi, sèna ka rai. Aa dhèu ètu rae, mai ia ka asa dꞌara kota. 22 Te Lamatua hia lodꞌo-lodꞌo sasusa sèra, ho huku dhèu-dhèu dhu roꞌo boe nanene Nèngu. Seꞌe se lèke nuka sèmi lii padhai nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu suri tèke karèi nèti uru ka.✡ 23 Lodꞌo èèna, dhèu dhu jꞌèra risi, nuka, dhèu bhèni dhu dènge babia, aa ina-ina dhu dènge ana susu. Lodꞌo èèna, abhu susa palème rai-haha, aa dhèu Yahudi jꞌèra bia, lula Ama Lamatua nasa dènge rèngu sèra. 24 Èèna na musu mai pamadhe si cahagꞌe, aa taha cahagꞌe ho jꞌajꞌi ènu ètu mia-mia ètu rai-haha ne. Ka dhèu leo rai kara dhu tadhe boe Ama Lamatua, mai jꞌajꞌèli pakajꞌalu kota Yerusalem, aa koasa rare kabarai na, toke èle lodꞌo ra.”

Mamai hari Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa

(Mateos 24:29-31, Markus 13:24-27)

25 Èle ka Yesus lole mamai hari Na, aku Nèngu na, “Bèli-camèdꞌa ladhe Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa neo mai hari, abhu tadha ètu madha lodꞌo, hèru, dènge hua hètu-hua hètu. Ètu rai-haha ne abhu tadha kahèi, sèmi uli sea, dhasi koꞌa dhu loe boe, aa naha aae lalulu mai. Seꞌe se tao dhèu rai-haha ne, madhaꞌu dènge ele ngangee, toke reꞌa heka tao ngaa-ngaa.✡ 26 Koasa-koasa ètu dedha-liru loe boe karèbha. Ropa ladhe rèdhi aaꞌi-aaꞌi, hèia ra madhaꞌu titu kèna, lula rai-haha ne oe ele iie kèna! 27 Èle ku heka dhèu ladhe rèdhi Jaꞌa kèna, ‘Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne puru mai ètu dꞌara raꞌi-liru’. Jaꞌa mai dènge koasa, aa dènge dadedha dhu kapai risi eele.✡ 28 Ladhe mulai jꞌajꞌi ka tadha sèra, na, miu boti ka kètu miu, te lodꞌo dꞌai kèna, Lamatua hia mamuri mi miu.”

Lii pakasame nèti ajꞌu

(Mateos 24:32-35, Markus 13:28-31)

29 Èle èèna ka, Yesus lolo pake lii pakasame, aku Nèngu na, “Miu taru kira pabeꞌa-beꞌa ku mi ajꞌu sèra. 30 Ladhe dꞌai ka hèru rèu ra karara, èèna tadha na hèru hadhu dètu le. 31 Sèmi èèna kahèi dènge lodꞌo-lodꞌo sasusa. Ladhe cèu, èèna tadha na paredha Ama Lamatua dhu dètu iiki le.

32 Jaꞌa pasanèdꞌe mema miu! Nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri limuri ne, bèli-camèdꞌa cahagꞌe dhae madhe mèka, te lodꞌo-lodꞌo jꞌajꞌèra se mai le. 33 Masi ka liru dènge rai-haha ele, te ngaa Lii Holo-Nori Jaꞌa taha taa-taa.”

Mate tatae mamai hari Lamatua Yesus

34 Hèia Yesus tuhu lii padhai Na, aku Nèngu na, “Mi jꞌaga-jꞌaga, te cagꞌagꞌa laa Jaꞌa mai hari sahèka! Mage dhoka miu taru kira heka, hèia miu mamuri dènge minu mahu, aa bhute dhoka tenge mamuri karejꞌe di. Mage dhoka miu meꞌa boe tadha ne, lula miu bhute dènge jꞌara dhu leo. 35 Ladhe Jaꞌa lèpa hari mai, abhu boe ca dhèu sa dhu bisa pahuni iisi ra nèti madha Jaꞌa. 36 De miu hudꞌi mate tatae ku. Baku maꞌète manèngi-mangajꞌi, sèna ka miu bisa taha ètu talora aae sasusa sèra. Dènge sèmi èèna, ropa Jaꞌa lèpa hari mai, miu makae boe titu ètu madha Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne.”

37 Bèli-bèli, ladhe re mèu, Yesus laꞌe ajꞌa Lii Holo-Nori Lamatua ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Te ngaa ladhe re mèda, kalua nèti Yerusalem ho laꞌe bhèjꞌi asa rae ètu ledhe Saitun.✡ 38 Madꞌae aae era, dhèu ae-ae dhu mai le pakaboko ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ho nanene lii ajꞌa-nori Na.

22

Kètu agama Yahudi tenge jꞌara ho neo pamadhe Lamatua Yesus

(Mateos 26:1-5, Markus 14:1-2, Yohanis 11:45-53)

1 Lodꞌo èèna, oe dꞌai lodꞌo hua iia dhèu Yahudi, nuka pesta Roti dhu dènge boe Ragi. Ètu dꞌara lodꞌo hua iia se, ra roro kahibꞌi-kalèbho tao kalela Paska kahèi. Rèngu tao sèmi neꞌe, sèna ka pasanèdꞌe uru èèna, lodꞌo bèi-baki rèngu kalua nèti Masir.✡ 2 Lodꞌo èèna, kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra tenge jꞌara ho pamadhe Yesus. Te ngaa ra mage dhèu ae sèra maruru, lula dhèu se dꞌèi nanene Ne.

Yudas Iskariot pahie Lamatua Yesus

(Mateos 26:14-16, Markus 14:10-11)

3 Nèti dhèu pajuu-paleha Yesus, dhèu canguru dua sèra, èci ngara na Yudas Iskariot. Lodꞌo kètu agama Yahudi sèra tenge jꞌara ho pamadhe Yesus, dhèu aae nidhu maso asa dꞌara Yudas Iskariot. 4 Hèia laꞌe tenge kètu agama Yahudi se dènge kètu nèti dhèu madhenga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Laꞌe neo paneꞌa dènge ra, sèna ka pahie Yesus dènge rèngu. 5 Ropa tadèngi lii padhai Yudas, hèia ra karejꞌe titu kèna. Ra pamoa, peka na, “Laꞌa, ma! Ladhe èu neo pahie Yesus dènge jiꞌi, na jiꞌi bꞌae.” 6 Ka Yudas dꞌèi, hèia na mulai tenge lodꞌo dhu lake nare, sèna ka dhèu ae baku reꞌa nèngu pahie eele Yesus.

Ana madhutu Lamatua Yesus sadia ngangaꞌa kalela Paska

(Mateos 26:17-25, Markus 14:12-21, Yohanis 13:21-30)

7 Hèia dꞌai ka lodꞌo hua iia dhèu Yahudi, dhu rèngu biasa roro ana kahibꞌi-kalèbho sèna ka tao kalela Paska. 8 Ka Yesus pua Petrus dènge Yohanis, aku Nèngu na, “Dua mi lami uuru, sèna ka sadia tèke ngangaꞌa kalela Paska ho taꞌa sama-sama.”

9 Ka dua ra karèi, “Ama! Jiꞌi laꞌa sadia ngangaꞌa asa mia?”

10 Hèia Na bꞌala, “Ladhe miu maso asa dꞌara kota Yerusalem, pe miu paraga dènge dhèu mone ca dhèu dhu pasae gꞌala èi cue. Madhutu ne toke dꞌai èmu na. 11 Peka dènge lamatua èmu ne, ‘Ama Mese jiꞌi manèngi ca kama, ho neo pake tao kalela Paska dènge ana-ana madhutu Na. Abhu, do?’ 12 Èèna na lamatua èmu ne padꞌelo dènge miu kama èci dhu taleo ètu èmu dedha. Nèngu lalau pamèci nare aaꞌi le kama èèna. Ate dhoka miu dua mi lami sadia ngangaꞌa ètu èèna.”

13 Ka dua ra lasi. Hèia ra paraga ka nuka sèmi ngaa dhu Yesus peka le. Ka dua ra sadia ngangaꞌa-nganginu Kalela Paska ètu nèi.

Kalela Paska

(Mateos 26:26-30, Markus 14:22-26, 1 Korintus 11:23-25)

14 Ropa lalau rare aaꞌi, Yesus si mai. Yesus madhèdi ètu mei, aa ana-ana pajuu-paleha Na madhèdi kahèi raꞌa pesta. 15 Hèia Yesus peka dènge si, “Jaꞌa dꞌèi titu kèna madhèdi kuꞌa kalela Paska dènge miu aaꞌi-aaꞌi mi, uru nèti Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra. 16 Patadhe pabeꞌa-beꞌa. Te èle neꞌe ne, Jaꞌa madhèdi heka kuꞌa kalela Paska dènge miu. Ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa mèu ku, peka na, Ama Ku nèdꞌu paredha, Jaꞌa heka kuꞌa hari kèna.”

17 Hèia Na kèpe nare galaa cue dhu isi èi anggor. Ka Na manèngi makasi mi Ama Lamatua, èle ka Na soro galaa ne asa rèngu. Hèia Na padhai lii, aku Nèngu na, “Sèmi mere galaa ne, ho èci-èci minu. 18 Sanèdꞌe paie-iie! Karèi nèti mèda neꞌe ne, Jaꞌa kinu heka èi anggor. Ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa mèu ka, peka na, Ama Ku nèdꞌu paredha, Jaꞌa heka kinu hari kèna.”

19 Hèia Na kèpe nare roti cue, ka manèngi makasi mi Ama Lamatua. Ka Na pamae roti ne, hèia Na soro sa rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. Ka Na peka, “Roti neꞌe ne, ngiꞌu aae Jaꞌa dhu Jaꞌa hia sa miu aaꞌi-aaꞌi mi. Lodꞌo-lodꞌo dhu miu miꞌe ne, pasanèdꞌe taruu miu, lula tatao Jaꞌa.” 20 Ropa raꞌa rare, ka Na dedꞌe nare galaa dhu isi èi anggor. Hèia Na lii, peka na, “Èi anggor neꞌe ne, raa Jaꞌa ka ne, dhu bhori mai sèna ka hia sodꞌa-mole mi miu. Nèti raa neꞌe ka, Ama Lamatua paꞌèki lii pajaji dhu hiu dènge miu.✡

21 Mage pamudꞌe, te abhu dhèu dhu madhèdi sama-sama dènge èdhi ètu mei ne, èèna na, nèngu pahie eele Jaꞌa.✡ 22 Mema Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, hudꞌi madhe ku madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. Te ngaa dhèu dhu pahie eele Jaꞌa, sanèdꞌe, ee! Te bèli-camèdꞌa, nèngu pasae nare mamadhe-mamopo!”

23 Ropa ra tadèngi lii ne, ana-ana pajuu-paleha se pakarèi, peka na, “Cee ka dhu adꞌu-ue madha jꞌara bhelu ne mi dedha Na?”

Ana-ana madhutu Lamatua Yesus pasisu lula-nèti cee ka dhu dhèu re madha

24 Ka ana madhutu Yesus se pasisu, peka na, nèti rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, cee ka dhu dhèu re madha.✡ 25 Te ngaa Yesus kai si, peka na, “Ètu rai-rai dhu kabarai ra tadhe boe Lamatua, dhèu aae ra hia paredha dhu bia risi mi kabarai rèngu. Te ngaa rèngu neo sèna ka kabarai paroa rèngu, peka na, ‘Ama dhu taru kira kabarai’. 26 Te ngaa miu baku madhutu jꞌara sèra. Cee dhu neo jꞌajꞌi dhèu kapai, mamuri na hudꞌi tareꞌa-reꞌa sama sèmi dhèu haha ho lalau-laloꞌo dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. Dhu neo jꞌajꞌi kètu, hudꞌi ladhe-leru ku sama sèmi ana pua-paleha.✡ 27 Miu pangee sèku, dhèu kapai sèra nuka mia? Dhèu dhu madhèdi ètu mei, do, dhu lalau mei? Tatu dhèu dhu madhèdi ne, dhèu kapai, si? Te ngaa Jaꞌa ne, tao boe ngiꞌu sèmi sèra. Jaꞌa mai lalau-laloꞌo miu.✡

28 Miu seꞌe ka dhu bera-bera dènge Jaꞌa, lodꞌo Jaꞌa paraga dènge jꞌajꞌèra. 29 Ama Ku dedꞌe le Jaꞌa, sèna ka kèdꞌu paredha ètu era paredha Na. Ka limuri ne, Jaꞌa dedꞌe miu kahèi, 30 ho miu bèli-camèdꞌa madhèdi miꞌa dènge Jaꞌa ca mei ètu sorga. Jaꞌa hia koasa kahèi, sèna ka miu paredha canguru dua suku dhèu Israꞌel.”✡

Lamatua Yesus peka mema, na, bèli-camèdꞌa Petrus pasili, na tadhe boe Nèngu

(Mateos 26:31-35, Markus 14:27-31, Yohanis 13:36-38)

31 Ka Yesus lii dènge Petrus, peka na, “Petrus. Dhèu aae nidhu neo hia miu pacèri nèti Jaꞌa, nuka sèmi dhèu tatai ho hagꞌe eele èto nèti laludhu.* 32 Te ngaa Jaꞌa sabajꞌa hia èu, Petrus, ho èu lèka Jaꞌa taruu. Ladhe èu lèpa hari mai asa Jaꞌa, na, èu hudꞌi paꞌèra ku dꞌara aꞌari èu, nuka dhèu unu Lamatua sèra.”

33 Hèia Petrus bꞌala, aku nèngu na, “Aadꞌo, Ama! Masi ka tasamia èèna ka, jaꞌa bisa boe tèke eele Ama. Te jaꞌa paꞌèra maso bui sama-sama dènge Ama. Masi ka jaꞌa madhe palere-lere dènge Ama, ngaa-ngaa tao boe.”

34 Te ngaa Yesus peka na, “Petrus! Nanene paie. Mèda neꞌe kahèi, manu dhae kokotoo mèka, èu pasili le tèlu hari, na, èu tadhe boe Jaꞌa.”

Dhèu unu Lamatua Yesus hudꞌi paꞌèra dꞌara ladhe paraga dènge jꞌajꞌèra

35 Èle èèna ka, Yesus padhai lii dènge ra, aku Nèngu na, “Ca hari na, Jaꞌa pua miu lami lole Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa asa mia-mia, Jaꞌa peka dènge miu, ho baku mèti doi, tas, dènge salapa. Lodꞌo èèna, miu kura ngaa?”

Ka aaꞌi-aaꞌi ra dhaa, aku rèngu na, “Ca hari na, jiꞌi kura boe ngaa-ngaa èci sa!”✡

36 Hèia Yesus peka tabha hari, na, “Te ngaa limuri ne, leo. Ladhe miu dènge doi, na todhe mèti. Ladhe dènge tas, na mèti kahèi. Ladhe dènge boe samala, pahia kodho miu, sèna ka hèli. 37 Te dhèu Yahudi pangee na, Jaꞌa ne dhèu bhelu. Hèia nèbhu heka, rèngu mai kèpe Jaꞌa. Jꞌara ne, nuka sèmi dhu baki Yesaya suri tèke le:

‘Ra tao Ne sèmi dhèu bhelu-katubꞌa!’ ”✡

38 Ka ra peka na, “Ama! Jiꞌi ngèti hela dua.”

Hèia Yesus peka, “Dꞌai le. Ale ia ka sèra!”

Lamatua Yesus laꞌe sabajꞌa asa ledhe Saitun

(Mateos 26:36-46, Markus 14:32-42)

39 Raꞌa rare Paska, ka Yesus dènge ana madhutu Na lasi asa ledhe Saitun, sèmi biasa. 40 Dꞌai nèi, Yesus peka dènge si, “Miu hudꞌi sabajꞌa ku, ho baku lèke dadugu-rariu.”

41 Hèia Na tèke eele si, laꞌe kajꞌèu boe. Ka Na patitu kètu urutuu Na, ho sabajꞌa, peka na, 42 “Ama! Ladhe Ama dꞌèi na, pakajꞌèu ku jꞌajꞌèra ne nèti Jaꞌa. Te ngaa mage madhutu dadꞌèi Jaꞌa; hudꞌi laa madhutu dhoka dadꞌèi Ama di.” 43 [Ka ana pajuu Ama Lamatua èci mai nèti sorga paꞌèra dꞌara Na. 44 Lula dꞌara Na jꞌèra titu kèna, toke èi kabhèsu Na suti sèmi raa sa.]†

45 Ropa sabajꞌa nare, Na kèdꞌi laꞌe paraga dènge ana madhutu Na. Te ngaa rèngu dhu bhèjꞌi, lula ngiꞌu roe aa dꞌara susa. 46 Hèia Yesus lii dènge ra, “Tasamia ka miu se bhèjꞌi? Beꞌa risi miu sabajꞌa, ho ladhe paraga dènge dadugu-rariu, miu baku manahu.”

Ra kèpe Lamatua Yesus

(Mateos 26:47-56, Markus 14:43-50, Yohanis 18:3-11)

47 Ropa Yesus padhai lii era, Yudas (ca dhèu nèti canguru dua ana madhutu Na), mai dènge dhèu ae-ae. Na mai padètu-dètu dènge Yesus, neo kèpe ho uu Ne. 48 Te ngaa Yesus lii dènge ne, peka na, “Yudas! Èu neo pahie eele Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa dènge aꞌuu, do?”

49 Ropa ana madhutu leo sèra reꞌa tatao bhelu nèti Yudas ne, ka ra karèi Yesus, peka na, “Ama! Jiꞌi labꞌa si, do? Te jiꞌi dhu ngèti hela.” 50 Ka ca dhèu nèti rèngu se, bete hela na, ka na pare pamaꞌète rèu dhilu gꞌana nèti dhèu èci. Dhèu ne, ènu nèti kètu kapai risi agama Yahudi.

51 Te ngaa Yesus dhaa si, peka na, “Sange èèna ka! Baku labꞌa si.” Hèia Na gꞌagꞌe dhilu dhèu ne, ka paꞌèle.

52 Dhèu-dhèu dhu mai kèpe Yesus, nuka: kètu agama Yahudi sèra, dhèu heka dꞌara rae, kètu nèti dhèu madhenga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, dènge dhèu leo hari kahèi. Yesus karèi si, “Tasamia? Miu se ngee, na, Jaꞌa ne dhèu bhelu, ka mai kèpe Jaꞌa mèti samala dènge ajꞌu cèki, do? 53 Bèli-bèli èèna, Jaꞌa ajꞌa miu ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, te ngaa abhu boe ca dhèu sa dhu mai kèpe Jaꞌa. De hudꞌi laa! Neꞌe dꞌai lodꞌo miu. Neꞌe ne mai nèti koasa dhèu aae nidhu!”✡

Petrus pasili, peka na, nèngu tadhe boe Lamatua Yesus

(Mateos 26:57-58,69-75, Markus 14:53-54,66-72, Yohanis 18:12-18,25-27)

54 Hèia ra kèpe rare Lamatua Yesus, ka nuni rèti Ne asa èmu kètu kapai risi agama Yahudi. Petrus kako mau-mau re kabodho. 55 Ètu madha èmu ne, dhèu tao ai raci. Hèia Petrus laꞌe manyiru ai kahèi. 56 Ka bhèni sabꞌa ca dhèu ladhe nèdhi Petrus dhu manyiru ai. Na ladhe patae rèhu Petrus, ka peka dènge dhèu leo ètu sèra, aku nèngu na, “Dhèu neꞌe ne dhu madhutu Yesus kahèi!”

57 Te ngaa Petrus pasili, ka na peka, “Aadꞌo! Jaꞌa tadhe boe Dhèu ne. Èu meꞌa ngaa?”

58 Nèbhu boe ka, ca dhèu ladhe sa Petrus, èle ka na lii, aku nèngu na, “Tareꞌa. Èu ne, mema ca dhèu nèti dhèu Yesus sèra, si?”

Te ngaa Petrus pasili, ka na peka, “Aadꞌo! Èu peka leli na!”

59 Pe dꞌai ca jam sa, ca dhèu leo hari, peka na, “Jaꞌa keꞌa dhèu neꞌe ne, ca dhèu nèti ana madhutu Yesus. Te nèngu ne, dhèu Galilea kahèi.”

60 Te ngaa Petrus pasili hari kahèi, aku nèngu na, “Èu monya èèna!” Ropa Petrus padhai lii sèmi èèna, kacaꞌa laa manu kokotoo.

61 Hèia Yesus kabibꞌa sa nèngu. Ka Petrus sanèdꞌe lii Yesus deo na, dhu peka na, “Mèda neꞌe ne kahèi, manu dhae kokotoo mèka, te èu pasili le Jaꞌa tèlu hari kèna.” 62 Ngee nèdhi sèmi èèna, hèia Petrus kalua nèti madha èmu ne, dènge tangi dhu dꞌara laho mae-mae.

Ra game aa pahaha Lamatua Yesus

(Mateos 26:67-68, Markus 14:65)

63 Èle èèna ka, dhèu dhu jꞌaga Yesus, padhai lii pahaha Ne, dènge game paꞌoke Ne. 64 Ra pahutu rèhu Na pake bèla, ka ra karèi Ne, aku rèngu na, “Wee! Ladhe èu ne dhèu mèti lii padhai Lamatua, na, èu peka sèku! Cee ka dhu jꞌubhu èu?” 65 Èle ka, ra padhèdꞌa aape Ne.

Lamatua Yesus ètu era pamaꞌète lii langu agama

(Mateos 26:59-66, Markus 14:55-64, Yohanis 18:19-24)

66 Madꞌae aae era, kètu agama Yahudi, mese agama, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa Yahudi sèra, pakaboko le uri lii langu Yesus. Ka ra pua dhèu lasi nuni rèti Yesus asa era pamaꞌète lii langu agama. 67 Ropa Yesus maso, ka ra karèi Ne, “Èu peka ku laa! Èu ne, tareꞌa Kristus, do?”

Hèia Na bꞌala, peka na, “Masi ka Jaꞌa dhaa na tareꞌa, miu se lèka boe. 68 Aa ladhe Jaꞌa bari miu ca madha jꞌara, tatu miu dhaa boe. 69 Nèbhu heka Ama Lamatua pake koasa Na dhu kapai èèna, dedꞌe padedha-dedha Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Ho èèna na, Jaꞌa madhèdi ètu baboa gꞌana Na, sèna ka paredha sama-sama dènge Ne.”✡

70 Ropa ra tadèngi sèmi èèna, ka aaꞌi-aaꞌi ra karèi, peka na, “Ladhe sèmi èèna, Èu ngee, na, Èu ne Ana Ama Lamatua, do?”

Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Mema tareꞌa, sèmi dhu miu peka na.”

71 Hèia dhèu dhu uri lii langu se, aaꞌi-aaꞌi peka, na, “Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti tadèngi le, si? Na dedꞌe iisi Na, jꞌajꞌi Ana Ama Lamatua. Neꞌe ne lii pahahe kolongara Ama Lamatua! Madhutu atora agama èdhi, ladhe dhèu tao iisi ra nuka sèmi Lamatua, dhèu ne hudꞌi madhe ku. De tasamia? Èdhi parluu heka sakasii. Huku pamadhe Ne!”

23

Lere rèti Lamatua Yesus asa gubernur Pilatus

(Mateos 27:1-2,11-14, Markus 15:1-5, Yohanis 18:28-38)

1 Masi ka dhèu uri lii langu agama Yahudi sèra pamaꞌète rare le sèna ka huku pamadhe Yesus, te ngaa rèngu dènge boe hak ho huku pamadhe dhèu. Nèti èèna ka, lere rèti Yesus asa madha gubernur nèti paredha Roma, dhu ètu èèna nuka Pilatus. Rèngu dꞌèi ladhe gubernur ka dhu huku Ne. 2 De ropa dꞌai madha gubernur, ra lole sasala Yesus èci-èci, peka na, “Dhèu neꞌe ne, tuka labꞌa paredha Roma. Na ajꞌa peka na, dhèu baku bꞌae bea sa dhèu paredha. Na dedꞌe iisi Na, peka na, Nèngu ne, Kristus, dhèu aae dhèu Yahudi.”

3 Tadèngi nare sèmi èèna, ka gubernur karèi Ne, peka na, “Tareꞌa, do? Èu ne, dhèu aae dhèu Yahudi, do?”

Hèia Yesus dhaa, peka na, “Tareꞌa. Sèmi lii padhai ama.”

4 Parisa èle ka, gubernur ladhe sa kètu agama Yahudi, dènge dhèu ae sèra. Ka na lii, peka na, “Sèmi neꞌe. Jaꞌa abhu boe sasala Dhèu ne ciki sa hèi.”

5 Te ngaa dhèu se pakadhii taruu, aku rèngu na, “Aadꞌo, ama gubernur. Dhèu ne laꞌe ajꞌa sa mia-mia, ho kakèjꞌi kabarai, sèna ka palabꞌa dènge dhèu paredha. Na tao maruru mulai nèti propensi Galilea toke dꞌai kota Yerusalem neꞌe.”

Gubernur hia rèti Lamatua Yesus asa dhèu aae Herodes

6 Tadèngi sèmi èèna, hèia gubernur karèi si, aku nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, Nèngu ne dhèu Galilea, do?”

Ka dhèu se dhaa, “Tareꞌa. Nèngu nèti Galilea.” 7 Ropa neꞌa nare sèmi èèna, hèia gubernur pua lere rèti Yesus asa dhèu aae Herodes, dhu paredha propensi Galilea. Lodꞌo èèna, nèngu ètu kota Yerusalem. 8 Herodes ne, dhu tadèngi ae le, dhèu palolo tatao Yesus, aa nèbhu le neo paraga dènge Ne kahèi. Nèngu dhu sanao-maena bisa nèdhi dènge madha na tadha malaa èci-dua sa nèti Yesus. Nèti èèna ka, lodꞌo lere rèti Yesus asa nèngu, dꞌara na karejꞌe. 9 Hèia na karèi Yesus rupa-rupa jꞌara, te ngaa Yesus dhaa boe ca hèbꞌa sa. 10 Ropa Herodes padhai lii era dènge Yesus, te ngaa kètu agama Yahudi dènge mese agama sèra galaa hari Yesus dènge rupa-rupa sasala. 11 Hèia dhèu aae Herodes dènge sordadꞌu na padhai lii pahahe Ne. Ka ra papake Yesus kodho saraga dhu madhera robho dꞌai rai èci, sèmi dhèu aae tema pake, hèia ra padhai lii pahahe Ne taruu. Ka rèti hari Ne laꞌe asa gubernur Pilatus. 12 Uru nèti èèna, gubernur dènge dhèu aae Herodes dhu pamusu. Te ngaa nèti lodꞌo èèna, dua ra paꞌangalai.

Gubernur pamaꞌète huku madhe mi Lamatua Yesus

(Mateos 27:15-26, Markus 15:6-15, Yohanis 18:39—19:16)

13 Èle èèna ka, gubernur Pilatus paroa kètu agama Yahudi dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa Yahudi, sama-sama dènge dhèu ae sèra, mai pakaboko ho nanene lii pamaꞌète. 14 Aku nèngu na, “Miu mèti le Yesus asa jaꞌa, aa mi galaa Ne, peka na, Nèngu dꞌèi kakèjꞌi kabarai ho labꞌa paredha Roma. Jaꞌa parisa le toke lutu ètu madha miu, te ngaa jaꞌa abhu boe sasala Na èci sa. 15 Dhèu aae Herodes parisa le kahèi. Te ngaa na abhu boe sasala ngaa-ngaa kahèi. Nèti èèna ka, na hia hari Ne mai sa jaꞌa. Dhèu Ne dènge boe sasala ngaa-ngaa. De jaꞌa bisa boe huku pamadhe Ne. 16 Jaꞌa neo pamaꞌète sèmi neꞌe: jaꞌa pua kalabhe Ne pake gui, èle na jaꞌa patabuli eele Ne.”

17-18 Ropa tadèngi sèmi èèna, hèia ra paꞌoo-parodha, peka na, “Bisa boe! Pamadhe Ne! Patabuli Barabas.”

[Ra paꞌoo-parodha sèmi èèna, lula tèu mai-tèu mai, dhu tema le, ladhe dꞌai lodꞌo kalela Paska dhèu Yahudi, gubernur patabuli ca dhèu nèti dꞌara bèdho madhutu dadꞌèi rèngu].* 19 (Barabas ne maso bèdho, lula na kakèjꞌi dhèu labꞌa paredha Roma ètu kota Yerusalem, aa na pamadhe dhèu kahèi.)

20 Te ngaa gubernur neo patabuli Yesus. Ka na karèi hari dhèu ae sèra, “Tasamia ladhe jaꞌa patabuli Yesus?”

21 Te ngaa asa ra paꞌoo-parodha, peka na, “Aadꞌo! Paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha! Paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha!”

22 Te ngaa gubernur ngee na jꞌara ne lèke boe, ka na karèi dꞌai tèlu hari, peka na, “Nga tao ka jaꞌa madhutu miu ho paku pamadhe Ne? Bhabhelu Na ngaa? Jaꞌa parisa le Nèngu ne, te ngaa abhu boe jꞌara èci sa kahèi, ho huku pamadhe Ne. De jaꞌa neo dhoka kalabhe Ne, èle ku, heka patabuli Ne.”

23 Te ngaa dhèu se aaꞌi-aaꞌi ra paꞌoo-parodha hari pamèdhu-mèdhu, sèna ka laka-seti ne ho paku pamadhe Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha. Hèia gubernur taha nare heka, 24 ka na pamaꞌète madhutu dadꞌèi dhèu sèra. 25 Hèia na patabuli Barabas, ca dhèu dhu dꞌèi palabꞌa, dènge pamadhe dhèu. Te ngaa na soro Yesus laꞌe asa adhe-aai dhèu seꞌe, sèna ka ra tao Ne madhutu dadꞌèi rèngu.

Ra paku pamadhe Lamatua Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha

(Mateos 27:32-44, Markus 15:21-32, Yohanis 19:17-27)

26 Èle ka, sordadꞌu Roma sèra nuni rèti Yesus asa liꞌu kota Yerusalem. Ètu talora jꞌara, ra paraga dènge dhèu èci nèti kota Kirene, dhu ngara na Simon, dhu neo maso asa dꞌara kota Yerusalem. Ka ra laka-seti ne, sèna ka pasae ajꞌu palolo-palèbha ne gati Yesus. Ka na kako re limuri madhutu Yesus.

27 Lodꞌo èèna, dhèu ae mai laladhe Yesus. Abhu kahèi ina-ina dhu pasuti èi madha, lula dꞌara pèdꞌa ropa rèdhi Ne. 28 Ropa Yesus ladhe bhèni se tangi, hèia Na lii, aku Nèngu na, “Ina-ina nèti Yerusalem. Baku tangi Jaꞌa ne. Tangi hiu ngiꞌu miu mesa mi, dènge ana niki miu. 29 Te bèli-camèdꞌa, sasusa dhu kapai risi mai, hèia dhèu peka na, ‘Bhèni dhu kalua hua iia, nuka, bhèni dhu rara iisi rèdhi boe, aa dhu pasusu rèdhi boe ana.’ 30 Lodꞌo sasusa aae na mai, dhèu jꞌèra titu kèna, toke ra manèngi, peka na, ‘Beꞌa risi, ledhe guri mai ho kabhie ka jiꞌi!’ Aa ra peka kahèi, ‘Dènge jꞌajꞌèra sèmi neꞌe ne, beꞌa risi kabhuku dhènu eele ka jiꞌi.’✡ 31 Ladhe dhèu bisa pajꞌèra dhèu dhu dènge boe sasala, tasamia hari mi dhèu bhelu?”†

32 Ropa sordadꞌu se rèti Yesus, ra nuni rèti kahèi dhèu bhelu dhèu dua, ho huku pamadhe palere-lere dènge Ne. 33 Rèngu dꞌai era èci, dhu ngara na ‘Rui Kètu.’ Hèia ra paku Yesus dènge dhèu bhelu dhèu dua se, mi ajꞌu palolo-palèbha ra èci-èci. Ka ra sèle patitu ajꞌu palolo-palèbha sèra. Ra hia dhèu bhelu èci ètu karasa gꞌana Yesus, aa èci hari ètu karasa kariu Na.

34 [Lodꞌo èèna, Yesus sabajꞌa peka na, “Ama! Bhèlu eele sasala dhèu se, te rèngu reꞌa boe ngaa dhu ra adꞌu-ue.”]‡ Èle ka sordadꞌu se ère lot, sèna ka neo reꞌa cee ka dhu abhu mèdha-papake Na.✡

35 Dhèu ae mai laladhe ètu era èèna. Dhèu aae-dhèu kapai Yahudi sèra, peka pa-aape Yesus, aku rèngu na, “Nèngu dhu patabuli nare le dhèu leo nèti mamadhe-mamopo, te ngaa bisa boe patabuli ngiꞌu Nèngu mesa Na. Ladhe Nèngu ne, tareꞌa-reꞌa Kristus, dhu Ama Lamatua hagꞌe nare, hudꞌi laa Na puru unu Na nèti ajꞌu palolo-palèbha ne.”✡

36 Sordadꞌu se padhai lii pa-aape Ne kahèi. Ra hia Ne ninu èi anggor manyilu,✡ 37 aa ra parodha pahaha Ne, peka na, “Ladhe Èu ne tareꞌa-reꞌa dhèu aae Yahudi, na, patabuli eele ka ngiꞌu Mu nèti mamadhe!” 38 Ra suri ètu papa èci, peka na,

“Neꞌe ne, dhèu aae dhèu Yahudi.”

Ka ra paku papa ne re dedha kètu Yesus, sèna ka dhèu reꞌa, na, ra huku Ne lula jꞌara neꞌe ka.

39 Ca dhèu bhelu dhu paku ètu karasa Yesus padhai lii pa-aape Ne kahèi, aku Nèngu na, “Èu ne tareꞌa Kristus, do? Ladhe tareꞌa, na, patabuli eele ka èdhi!”

40 Te ngaa dhèu bhelu èci hari kai ne, aku nèngu na, “Weh! Èu ne meꞌa boe madhaꞌu dènge Ama Lamatua, hèi? Te èu ne abhu huku madhe èci èèna ka dènge Nèngu kahèi. 41 Èdhi dua ti pasae tare huku madhe ne, lèke dènge tatao èdhi. Te ngaa Dhèu ne, tao boe sasala ngaa-ngaa.” 42 Ka dhèu ne, peka hari, aku nèngu na, “Yesus! Ladhe Ama maso ka asa era paredha Ama, na baku bhèlu jaꞌa.”

43 Hèia Yesus dhaa, “Jaꞌa peka tareꞌa-reꞌa dènge èu kèna, na, lodꞌo deo neꞌe kahèi, èu lamu asa sorga palere-lere dènge Jaꞌa.”

Lamatua Yesus madhe

(Mateos 27:45-56, Markus 15:33-41, Yohanis 19:28-30)

44-45 Lodꞌo èèna, dhu lodꞌo nètu le. Te ngaa madha lodꞌo saraa boe, aa maroga kiu-kiu abhe nare era èèna, toke dꞌai hake tèlu lodꞌo nihia. Ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, abhu bèla bhèla aae èci dhu ra kadhoe paꞌabhe Kama Luri Mola-Mèci Ama Lamatua. Kacaꞌa laa, bèla ne mae bagi mi dua.✡

46 Ètu era dhu ngara na ‘Rui Kètu’ èèna, Yesus paꞌoo, aku Nèngu na, “Ama! Jaꞌa pangèdꞌu samanga Jaꞌa mi dꞌara adhe-aai Ama.” Ropa padhai lii èle, hèia Yesus maꞌète aꞌae.✡

47 Abhu komedhaa sordadꞌu Roma titu ètu era èèna, dhu padètu dènge ajꞌu palolo-palèbha Yesus. Ropa ladhe nèdhi Yesus madhe, ka na koa-kio Ama Lamatua, peka na, “Ira ii! Dhèu neꞌe ne, tareꞌa reꞌa Dhèu dꞌara mola!”§

48 Ropa dhèu ae sèra rèdhi mamadhe Yesus, ra manyasa, dènge dꞌara ra roe bhilu, ka ra lèpa dènge dꞌara susa. 49 Te ngaa dhèu-dhèu Yesus titu ètu kajꞌèu, rèdhi Na madhe. Ina-ina dhu madhutu Ne nèti Galilea toke Yerusalem, ètu èèna kahèi.✡

Dhèu padhane Lamatua Yesus

(Mateos 27:57-61, Markus 15:42-47, Yohanis 19:38-42)

50-51 Ropa Yesus madhe, dhèu èci tenge jꞌara, sèna ka papuru ngiꞌu aae Na nèti ajꞌu palolo-palèbha. Dhèu ne, ngara na Yusuf nèti kota Arimatea. Nèngu ne, dhèu dꞌara mola, tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Yusuf ne dhu tatae Ama Lamatua padꞌelo, na, Nèngu nèdꞌu paredha Na. Yusuf kahèi ca dhèu nèti dhèu dhu uri lii langu agama Yahudi. Te ngaa nèngu dꞌèi boe dènge lii pamaꞌète huku madhe mi Yesus. 52 Lula na neo papuru ngiꞌu aae Yesus nèti ajꞌu palolo-palèbha, ka laꞌe asa gubernur Pilatus, manèngi sèna ka nèngu uri ngiꞌu aae Yesus. 53 Ka Pilatus dꞌèi, hèia Yusuf laꞌe papuru ngiꞌu aae Yesus. Èle ka na pahutu ngiꞌu aae dènge bèla alus. Ka dedꞌe rèti asa dꞌara roꞌa hadhu èci, dhu heka pae rare kèna. Ètu roꞌa ne, padhane rèdhi mèka ca dhèu sa. 54 Mamadhe Yesus lèke dènge hari Jumat. Lodꞌo Yusuf si padhane rare Ne, lodꞌo nihia le. Ladhe lodꞌo cèna, dꞌai lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi.

55 Ina-ina dhu mai palere dènge Yesus nèti Galilea, lasi madhutu Yusuf nèti limuri, sèna ka neo reꞌa era padhane Yesus ètu roꞌa mia. 56 Ropa rèdhi era ne, ka ina se lèpa lasi sadia bunga dènge èi hèu mèngi. Dꞌai lodꞌo cèna, rèngu ae nèti sasabꞌa ra, madhutu atora lodꞌo aꞌae sasabꞌa dhèu Yahudi. Rèngu mate èle ku lodꞌo sabajꞌa, heka neo lasi tao bunga mi ngiꞌu aae Yesus kèna.✡

24

Lamatua Yesus mamuri hari!

(Mateos 28:1-10, Markus 16:1-8, Yohanis 20:1-10)

1 Lodꞌo hari Migu oe mèu sa, ina se rèti bunga dènge èi hèu mèngi, ho lasi roꞌa Yesus. 2 Ropa rèngu dꞌai nèi, ladhe rèdhi hadhu aae dhu Yusuf pake katange roꞌa Yesus, dhu bhaloli le sa karasa na. 3 Hèia lasi dènge ka asa dꞌara, te ngaa abhu boe ngiꞌu aae Yesus. 4 Ka rèngu ele ngangee. Cagꞌagꞌa laa dhèu dua dhu pake mèdha kaleꞌe, mai titu ka ètu sebhe rèngu. 5 Ina se madhaꞌu bia, ka ra pacudꞌu dꞌai rai. Ka dhèu se karèi si, peka na, “Nga tao ka miu mai tenge dhèu mamuri ètu era dhèu madhe? 6 Yesus aadꞌo heka ètu era neꞌe! Te Na mamuri hari le. Ele boe miu bhèlu eele le, ngaa dhu peka nare, lodꞌo Na ètu Galilea era, sina ma? 7 Te Nèngu peka mema le, na, bèli-camèdꞌa ra pahie eele Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, asa dꞌara adhe-aai dhèu bhelu-katubꞌa. Hèia ra paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. Te ngaa asa camèdꞌa èèna, Nèngu mamuri hari.”✡

8 Ropa tadèngi rare, heka rèngu sanèdꞌe lii padhai Yesus uru èèna. 9 Hèia ra lèpa dènge ka, lasi peka dènge ana madhutu Yesus dhèu canguru èci sèra, dènge dhèu-dhèu leo dhu madhutu Ne. 10 (Ina-ina dhu ètu roꞌa èèna, nuka Maria ina Yakobis, dènge Maria nèti rae Magdala. Abhu kahèi Yohana dènge ina-ina dhèu pèri dhu leo. Rèngu seꞌe ka dhu lasi peka aaꞌi-aaꞌi dènge ana-ana pajuu-paleha Yesus sèra.)

11 Te ngaa ropa ana madhutu sèra tadèngi lii lolo ne, ra pangee na ina se monya.

12 Hèia Petrus kèdꞌi dènge ka, rai laꞌe asa roꞌa. Dꞌai nèi, na patigi sa dꞌara roꞌa, te ngaa nèdhi dhoka bèla hutu di. Hèia na lèpa, ka na pangee, “Sa mia ka ne?”*

Ana madhutu dhèu dua paraga dènge Lamatua Yesus ètu jꞌara laꞌe asa Emaus

(Markus 16:12-13)

13 Lodꞌo èèna kahèi, ana madhutu Yesus dhèu dua lasi asa rae cue, ngara na Emaus. Kajꞌèu na pe dꞌai canguru ca kilo nèti kota Yerusalem.† 14 Ètu jꞌara, ra palolo nèti mamadhe Yesus. 15 Kabèdhi laa, Yesus padètu-dètu le dènge rèngu dua ra, ka kako palere-lere dènge ra. 16 Te ngaa dua ra tadhe boe, Dhèu ne, Yesus, te Lamatua ka dhu tao si, sèna ka baku ra tadhe. 17 Hèia Yesus karèi si, aku Nèngu na, “Miu dua mi se, padhue-padhai ngaa?”

Ropa ra tadèngi sèmi èèna, ka ra titu. Rèhu ra sèmi dhèu susa titu kèna. 18 Ka dhu ngara na Kleopas, karèi Ne, “Ama ne sèmi dhèu hiu sa, dhu meꞌa boe ngaa-ngaa dhu lai-lai ne jꞌajꞌi ètu Yerusalem, do?”

19 Hèia Yesus karèi si, peka na, “Tasamia?”

Ka ra bꞌala, peka na, “Yesus nèti Nasaret èèna! Nèngu na tareꞌa dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Aa Lamatua pangèdꞌu Na koasa, ka Na tao tadha malaa rupa-rupa. Nèngu dꞌèlu-mèu kahèi ajꞌa-nori dhèu. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ra karejꞌe dènge Ne. Aa Lamatua karejꞌe dènge Ne kahèi.

20 Te ngaa teꞌa boe, na, kètu agama èdhi dènge dhèu heka adꞌa sèra, kèpe rare Ne. Ka ra hia Ne asa gubernur sèna ka huku pamadhe Ne. De ra paku Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha toke madhe. 21 Uru èèna, jiꞌi sanao Nèngu neꞌe ka Kristus, dhu mai patabuli dhèu-dhèu èdhi nèti paredha Roma, dhu pajꞌèra èdhi. Te ngaa ètu dꞌara hari Jumat lai-lai ne, ra pamadhe Ne.

22 Limuri ne, jiꞌi asa ele ngangee. Te deo na, ina-ina jiꞌi mai peka, na, madꞌae aae era rèngu lasi asa roꞌa. 23 Te ngaa ra palolo, peka na, ngiꞌu aae Yesus ele le. Hèia ladhe rèdhi ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga dhu peka dènge rèngu, na, Yesus mamuri hari le! 24 Ropa tadèngi ngare, hèia angalai jiꞌi dhèu pèri-pèri, rai lasi asa roꞌa. Ka rèdhi sèmi dhu ina-ina sa peka. Rèngu rèdhi boe ngiꞌu aae Yesus hèi.”

25 Ropa lolo rare, Yesus lii dènge si, peka na, “Gagoa miu se! Nga tao ka miu moꞌo boe parcaya ngaa dhu uru èèna dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua sèra peka tèke! 26 Te rèngu suri le, na, Kristus ne hudꞌi pasae ku jꞌajꞌèra rupa-rupa, heka Na abhu pakabꞌua dènge dadedha kèna.” 27 Ka Yesus ajꞌa si, aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua suri tèke lula-nèti Kristus ne. Karèi nèti sasuri baki Musa toke dhèu rèti lii padhai dhu leo sèra.

28 Ropa rèngu oe dꞌai Emaus, ka Yesus pasabhe eele neo kako taruu. 29 Te ngaa ra manèngi, peka na, “Ama! Jꞌunu taha ku dènge jiꞌi mèda neꞌe, te lodꞌo oe cèna kèna.” Ka Yesus maso palere-lere dènge rèngu asa dꞌara èmu.

30 Ropa rèngu madhèdi neo raꞌa, hèia Yesus nare roti ca balok. Ka Na sabajꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua, hèia Na pamae roti ne. Ropa Na jꞌole roti ne sa rèngu dua ra, 31 heka ra tadhe, na, Nèngu ne Yesus. Te ngaa kabèdhi laa, Na ele nèti madha rèngu dua ra! 32 Hèia dua ra padhue, peka na, “Waa! Deo na ropa Na peka paledꞌa lii padhai nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua, dꞌara èdhi taleo moro-moro sange rai-haha.”

33 Lodꞌo èèna kahèi, dua ra kèdꞌi dènge ka, lèpa asa Yerusalem. Lasi paraga dènge canguru ca dhèu ana madhutu Yesus sèra, dènge dhèu leo dhu pakaboko ètu era èèna. 34 Hèia ana madhutu se peka dènge rèngu dua ra, na, “Mema tareꞌa! Lamatua Yesus mamuri hari le! Deo na padꞌelo iisi Na dènge Petrus.”‡

35 Èle ka dhèu dua se lole aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi ètu jꞌara, toke rèngu dua ra tadhe Yesus ropa Na pamae roti.

Lamatua Yesus padꞌelo iisi Na mi ana-ana madhutu Na

(Mateos 28:16-20, Markus 16:14-18, Yohanis 20:19-23, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:6-8)

36 Lodꞌo rèngu palolo era, kacaꞌa laa, Yesus titu ètu talora aae rèngu. Na hia mahoꞌo mi rèngu, peka na, “Saloom!”

37 Ka ra cagꞌagꞌa aa madhaꞌu, lula ra ngee na nidhu.

38 Te ngaa Yesus lii, peka na, “Nga tao ka miu madhaꞌu? Miu parcaya boe, na, Jaꞌa ne mamuri hari le, do? 39 Miu ladhe sèku ai dènge haga Jaꞌa ne. Jaꞌa ka neꞌe ne. Jꞌole ai miu ho gꞌagꞌe unu mi! Sèna ka mi lèka, na, Jaꞌa ka neꞌe ne, nidhu boe. Te nidhu dènge boe ngiꞌu, te ngaa miu mèdhi ngiꞌu Jaꞌa ne, si?!”

40 Ropa Na padhai lii era, Na padꞌelo dènge si era nuꞌa dhu ètu adhe-aai dènge haga Na. 41 Rèngu karejꞌe titu kèna, lula Yesus mamuri hari le. Dhoka ra bingu, te reꞌa boe tasamia ka bisa jꞌajꞌi sèmi èèna. Hèia Yesus karèi si, “Miu miꞌa ngaa?” 42 Ka ra jꞌole hia Ne iꞌa paga ca kadhèli. 43 Yesus sèmi nare iꞌa ne, hèia naꞌe dènge ka ètu madha rèngu.

44 Èle ka, Na lii dènge rèngu, peka na, “Tasamia? Miu sanèdꞌe era lodꞌo Jaꞌa uru èèna dhu bera-bera dènge miu? Jaꞌa peka dènge miu ca hari ni, hudꞌi jꞌajꞌi ku aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua sèra suri tèke lula-nèti Jaꞌa ne. Nuka nèti baki Musa, aa nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu leo sèra, aa nèti sasuri Lii Sodꞌa Koa-Kio.”

45 Èle ka, Na bhoke paledꞌa, sèna ka reꞌa mèu sasoa nèti isi Sasuri Lamatua. 46 Na peka tabha hari, na, “Dhèu rèti lii padhai Lamatua se dhu suri le, na, Kristus dhu Lamatua hia mai èèna, hudꞌi abhu ku rupa-rupa jꞌajꞌèra, heka Na madhe kèna. Te ngaa ladhe dꞌai camèdꞌa, Na mamuri hari. Te dhu suri aaꞌi le jꞌara seꞌe! 47 Nèti deo neꞌe, Jaꞌa hia miu koasa, ho lami mèti Lii Lolo Beꞌa mi suku aaꞌi-aaꞌi, mulai nèti Yerusalem ne. Peka dènge rèngu, na, dhèu dhu mangaku sasala ra, aa lèpa hari asa Lamatua, pe Lamatua saku pamèu sasala ra aaꞌi-aaꞌi. 48 Miu hudꞌi jꞌajꞌi ku sakasii, sèna ka miu lolo, peka na, Jaꞌa dui jꞌajꞌèra, ka madhe, hèia mamuri hari. 49 Èèna na, Jaꞌa hia Roh dhu Mola-Mèci, dhu Ama Ku pajaji nare le. Te ngaa miu hudꞌi tatae ku Nèngu ètu kota Yerusalem ne, toke abhu koasa nèti sorga.”✡

Lamatua Yesus caꞌe asa sorga

(Markus 16:19-20, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:9-11)

50 Ca lodꞌo, Yesus nèti si asa liꞌu kota. Ropa rèngu dètu dènge rae Betania, Na baa ai sèna ka hia ra berkat.✡ 51 Yesus padhai lii hia berkat era, hèia dedꞌe Ne caꞌe laꞌe asa sorga. 52 Ladhe rèdhi sèmi èèna, hèia rèngu aaꞌi-aaꞌi ra patitu kètu urutuu ho pahaha iisi mi Yesus. Ka ra lèpa asa Yerusalem dènge dꞌara dhu karejꞌe-karae. 53 Bèli-bèli èèna, rèngu pakaboko ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ho koa-kio kolongara Ama Lamatua.

Ama Teofilus! Lii lolo jaꞌa ne, dꞌai sange neꞌe ka.

Salam,

Lukas

* 1:1-3 Ngara Teofilus madhutu lii Yunani, sasoa na, ‘dhèu dhu sue Lamatua’. Neꞌe ne, sasuri Lukas dhu uru tèka, na suri hia Teofilus. Sasuri ka dua, nuka Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha.

✡ 1:5 1 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 24:10, Kalua nèti Masir 7:7

✡ 1:15 Sensus 6:3

✡ 1:17 Meliaki 4:5-6

✡ 1:19 Daniel 8:16, 9:21

✡ 1:27 Mateos 1:18

† 1:31 Dꞌara lii Ibrani, Yeshua sasoa na, ‘Ama Lamatua hia mamuri mi dhèu’. ‘Yeshua’ èèna, nuka Yesus madhutu lii Yunani. Ladhe kahèi ètu dꞌara Mateos 1:21.

‡ 1:33 Ètu lii Yunani peka na, ‘Nèngu ka dhu paredha èmu Yakob’. Sasoa na, ‘Nèngu ka dhu paredha dhèu Israꞌel.’

✡ 1:33 2 Samuel 7:12, 13, 16, Yesaya 9:7

✡ 1:37 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:14

✡ 1:48 1 Samuel 1:11

✡ 1:52 Ayub 5:11, 12:19

✡ 1:55 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:7, 1 Samuel 2:1-10

✡ 1:59 Atora nèti Ama-ama Agama 12:3

✡ 1:76 Meliaki 3:1

✡ 1:78-79 Yesaya 9:2

✡ 2:21 Lukas 1:31, Atora nèti Ama-ama Agama 12:3

✡ 2:22 Atora nèti Ama-ama Agama 12:1-8

✡ 2:23 Kalua nèti Masir 13:2,12

✡ 2:24 Atora nèti Ama-ama Agama 12:6-8

✡ 2:32 Yesaya 42:6, 49:6, 52:10

✡ 2:39 Mateos 2:23

✡ 2:41 Kalua nèti Masir 12:1-27, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 16:1-8

✡ 2:52 1 Samuel 2:26, Lii Hini 3:4

* 3:1-2 Dhèu paredha Roma pake dhèu Yahudi ca dhèu, ngara na Yosefus, sèna ka suri jꞌajꞌajꞌi Israꞌel ètu dꞌara taa neꞌe. Nèngu suri kahèi lula-nèti dhèu dhu rèdꞌu paredha dènge aꞌari ra. Nèti èèna ka, èdhi teꞌa, na, Herodes ne, ngara leo nèti Herodes Antipas. Ama na, nuka Herodes Kapai (Mateos 2:1-22, Lukas 1:5). Pelipus ètu neꞌe, nuka aꞌa nèti Herodes Antipas. Ama Pelipus, nuka Herodes Kapai; ina na, ngara na Kleopatra nèti Yerusalem. Pelipus ne, leo dènge Salome, nuka ana Herodias. Ètu pasal tèlu ayat canguru ceo (3:19), abhu Pelipus dhu leo. Nèngu ne, ari nèti Herodes Antipas. Ama na, nuka Herodes Kapai èèna kahèi; te ngaa ina na, ngara na Mariamne. Pelipus ne, leo dènge Herodias. Ana ra, ana bhèni, ngara na Salome. Te ngaa aꞌa na, nuka Herodes Antipas, parame nare dhèu èmu nèngu. (Mateos 14:3, Markus 6:17, Lukas 3:19).

✡ 3:6 Yesaya 40:3-5

✡ 3:7 Mateos 12:34, 23:33

✡ 3:8 Yohanis 8:33

✡ 3:9 Mateos 7:19

✡ 3:12 Lukas 7:29

† 3:16 Sasuri lii Yunani dhu uru-uru sèra, peka na, ‘Neo lècu dhari salapa Na hèi, jaꞌa nia boe.’ Sasoa na, Yohanis ne dhèu haha seli, de masi ka jꞌajꞌi dhèu pajuu nèti Lamatua Yesus, lèke boe sa hèi.

‡ 3:19-20 Baca catatan kaki ètu Lukas 3:1-2. Ladhe kahèi ètu Mateos 14:3-4, Markus 6:17-18.

✡ 3:22 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:2, Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7, Yesaya 42:1, Mateos 3:17, Markus 1:11, Lukas 9:35

✡ 4:4 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 8:3, Mateos 4:4

✡ 4:8 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:13

✡ 4:11 Lii Sodꞌa Koa-Kio 91:11-12

✡ 4:12 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:16

* 4:19 Ayat dua ra ètu neꞌe madhutu sasuri lii Yunani asli. Alkitab lii Idhonesia (TB) tao nomer 19 ètu era dhu lèke boe.

✡ 4:19 Yesaya 61:1-2

✡ 4:24 Markus 6:4, Yohanis 4:44

✡ 4:25-26 1 Dhèu Aae sèra 17:1,8-16

✡ 4:27 2 Dhèu Aae sèra 5:1-14

✡ 4:32 Mateos 7:28-29

† 4:38 Simon ne, ngara leo na, Petrus.

* 5:1 Alkitab lii Yunani peka na, ‘ètu sebhe dano Genesaret.’ Ngara leo nèti dano Genesaret, nuka dano Galilea.

✡ 5:3 Mateos 13:1-2, Markus 3:9-10, 4:1

✡ 5:5 Yohanis 21:3

✡ 5:6 Yohanis 21:6

† 5:8-10 Simon, do Petrus, do Simon Petrus, ngara nèti ca dhèu di.

✡ 5:14 Atora nèti Ama-ama Agama 14:1-32

‡ 5:27 Ngara leo Lewi nuka, Mateos.

✡ 5:30 Lukas 15:1-2

§ 5:37-38 Madhutu lii Yunani uru sèra peka na, “èi anggor dhu hiu, baku soli asa dꞌara tas kaꞌuri dhui, sèna ka baku mae ho bhori eele.”

✡ 6:1 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 23:25

✡ 6:3-4 1 Samuel 21:1-6, Atora nèti Ama-ama Agama 24:9

* 6:15 Partei Selot ne, dhu tenge jꞌara, sèna ka Roma paredha heka ra. Ka ra pangare partei ne ‘Patriot’ kahèi.

✡ 6:22-23 1 Petrus 4:14

✡ 6:22-23 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 36:16, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 7:52

✡ 6:31 Mateos 7:12

✡ 6:39 Mateos 15:14

✡ 6:40 Mateos 10:24-25, Yohanis 13:16, 15:20

† 6:44 Alkitab lii Yunani suri, peka na, dhèu puu nare boe σῦκον (sukon) nèti ἀκανθα (akantha). Rèngu abhu boe kahèi σταφυλή (stafulei) nèti βάτος (batos). Sasoa na, nèti ana aajꞌu èci, èdhi abhu hua madhutu rupa na.

✡ 6:44 Mateos 12:33

✡ 6:45 Mateos 12:34

✡ 7:22 Yesaya 35:5-6, 61:1

✡ 7:27 Meliaki 3:1

✡ 7:30 Mateos 21:32, Lukas 3:12

✡ 7:38 Mateos 26:7, Markus 14:3, Yohanis 12:3

✡ 8:3 Mateos 27:55-56, Markus 15:40-41, Lukas 23:49

✡ 8:10 Yesaya 6:9-10

✡ 8:16 Mateos 5:15, Lukas 11:33

✡ 8:17 Mateos 10:26, Lukas 12:2

✡ 8:18 Mateos 25:29, Markus 4:25, Lukas 19:26

* 8:26 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi, peka na, ‘Garasa’. Abhu kahèi sasuri cahagꞌe dhu suri na, ‘Gadara’. Aa abhu kahèi dhu suri na, ‘Gergesa’.

† 8:43 Ètu sasuri lii Yunani, cahagꞌe dhu suri boe, “Doi-dhari dènge mèdha-panyau na èle aaꞌi le ho bꞌae dote-matarii.”

✡ 9:5 Lukas 10:4-11, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 13:51

* 9:7 Herodes Antipas ne, ana nèti Herodes Kapai. Herodes Kapai èèna ka pua pamadhe ana iiki-ana iiki ètu Betlehem lèke dènge lodꞌo rara iisi Lamatua Yesus. Ladhe ètu Mateos 2:16-18.

✡ 9:8 Mateos 16:14, Markus 8:28, Lukas 9:19

✡ 9:13-14 Mateos 14:21

✡ 9:19 Mateos 14:1-2, Markus 6:14-15, Lukas 9:7-8

✡ 9:20 Yohanis 6:68-69

† 9:22 Lii Yunani ladhe ra ige lodꞌo, nuka: deo neꞌe ne, lodꞌo ka èci (1); bèli = lodꞌo ka dua (2); camèdꞌa = lodꞌo ka tèlu (3). De mamadhe Lamatua Yesus ra ige lèke lodꞌo ka èci (nuka Jumat Agung), aa lodꞌo Na mamuri hari nèti mamadhe Na lèke lodꞌo ka tèlu, nuka camèdꞌa (Migu Paska).

✡ 9:23 Mateos 10:38, Lukas 14:27

✡ 9:24 Mateos 10:39, Lukas 17:33, Yohanis 12:25

✡ 9:35 2 Petrus 1:17-18, Yesaya 42:1, Mateos 3:17, 12:18, Markus 1:11, Lukas 3:22

✡ 9:46 Lukas 22:24

✡ 9:48 Mateos 10:40, Lukas 10:16, Yohanis 13:20

‡ 9:53 Era dhèu Samaria sogo-tagu mi Ama Lamatua ètu ledhe Gerasim, ètu rai rèngu. Rèngu se nèbhu le dhu tao lii langu dènge dhèu Yahudi dhu mangajꞌi mi Ama Lamatua ètu kota Yerusalem.

✡ 9:54 2 Dhèu Aae sèra 1:9-16

✡ 9:61 1 Dhèu Aae sèra 19:20

* 10:1 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri, na, ‘ana madhutu 72 dhèu’. Dhu leo hari suri, na, ‘ana madhutu 70 dhèu’. Madhutu terjemahan dhu hiu, ae dhu pili ‘72 dhèu’.

✡ 10:2 Mateos 9:37-38

✡ 10:3 Mateos 10:16

✡ 10:5-8 1 Korintus 9:14, 1 Timotius 5:18

✡ 10:11 Mateos 10:7-14, Markus 6:8-11, Lukas 9:3-5, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 13:51

✡ 10:12 Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:24-28, Mateos 10:15, 11:24

† 10:13 Suri madhutu lii Idhonesia, ‘Khorazim’. Lii uuru nèti lii Yunani dhu suri tèke, Χοραζίν ‘Choradzin’.

✡ 10:13 Yesaya 23:1-18, Yeskial 26:1—28:26, Yoel 3:4-8, Amos 1:9-10, Sakaria 9:2-4

✡ 10:15 Yesaya 14:13-15

✡ 10:16 Mateos 10:40, Markus 9:37, Lukas 9:48, Yohanis 13:20

‡ 10:17 Sasuri lii Yunani suri na, ‘ana madhutu 72 dhèu’. Cahagꞌe hari peka na, ‘ana madhutu 70 dhèu’. Nèti terjemahan dhu hiu, ae ka dhu suri, ‘72 dhèu’.

✡ 10:19 Lii Sodꞌa Koa-Kio 91:13

✡ 10:22 Yohanis 3:35, 10:15

✡ 10:27 Atora nèti Ama-ama Agama 19:18, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:5

✡ 10:28 Mateos 22:35-40, Markus 12:28-34, Atora nèti Ama-ama Agama 18:5

✡ 10:33-34 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 28:15

§ 10:35 Lii Yunani suri, peka na, “dua dinari”.

✡ 10:38-40 Yohanis 11:1

✡ 11:15 Mateos 9:34, 10:25

✡ 11:16 Mateos 12:38, 16:1, Markus 8:11

* 11:22 Madhutu dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab, “dhèu èra” ètu neꞌe, nuka dhèu aae nidhu. Aa “dhèu dhu èra risi” èèna, nuka Lamatua Yesus.

✡ 11:23 Markus 9:40

✡ 11:30 Mateos 16:4, Markus 8:12, Yunus 3:4

✡ 11:31 1 Dhèu Aae sèra 10:1-10, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 9:1-12

✡ 11:32 Yunus 3:5

† 11:33 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri boe, peka na, “ho saguru ne dènge soe”.

✡ 11:33 Mateos 5:15, Markus 4:21, Lukas 8:16

✡ 11:42 Atora nèti Ama-ama Agama 27:30

✡ 11:50-51 Lii Lolo dhu Uru Tèka 4:8, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 24:20-21

✡ 12:1 Mateos 16:6, Markus 8:15

✡ 12:2 Markus 4:22, Lukas 8:17

✡ 12:10 Mateos 12:32, Markus 3:29

✡ 12:12 Mateos 10:19-20, Markus 13:11, Lukas 21:14-15

✡ 12:27 1 Dhèu Aae sèra 10:4-7, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 9:3-6

✡ 12:35-36 Mateos 25:1-13, Markus 13:34-36

✡ 12:40 Mateos 24:43-44

✡ 12:50 Markus 10:38

✡ 12:53 Mika 7:6

* 13:6 Lii Idhonesia ‘ajꞌu ara’. Madhutu lii Yunani na sukein. Te ngaa Alkitab padꞌelo ajꞌu èci ètu nèi dhu hua na dhèu bisa raꞌa. Ètu Idhonesia re bèka dhimu dhèu raꞌa boe hua ‘ajꞌu ara’. De ‘ajꞌu ara’ ètu Idhonesia bèka dhimu sama boe dènge ‘ajꞌu ara’ ètu Alkitab.

✡ 13:14 Kalua nèti Masir 20:9-10, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:13-14

† 13:21 Lii Yunani peka na, tarigu 3 sata. Ca sata, pe dꞌai 12 liter. De 3 sata, 36 liter tarigu.

✡ 13:27 Lii Sodꞌa Koa-Kio 6:9

✡ 13:28 Mateos 22:13, 25:30

✡ 13:29 Mateos 8:11-12

✡ 13:30 Mateos 19:30, 20:16, Markus 10:31

✡ 13:35 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:26

✡ 14:5 Mateos 12:11

✡ 14:10 Lii Hini 25:6-7

✡ 14:11 Mateos 23:12, Lukas 18:14

✡ 14:26 Mateos 10:37

✡ 14:27 Mateos 10:38, 16:24, Markus 8:34, Lukas 9:23

✡ 15:2 Lukas 5:29-30

* 15:8 Sasuri lii Yunani peka na 10 drakma. Drakma cue, èci èèna ka dènge gaji tuka dꞌara ca lodꞌo.

* 16:6 Sasuri lii Yunani peka na ‘cangasu batos’. Batos èci sama sèmi 35-40 liter.

† 16:7 Sasuri lii Yunani peka na ‘cangasu koros’. Koros èci nuka, 390 liter.

✡ 16:13 Mateos 6:24

✡ 16:16 Mateos 11:12-13

✡ 16:17 Mateos 5:18

✡ 16:18 Mateos 5:32, 1 Korintus 7:10-11

✡ 17:3 Mateos 18:15

* 17:5 Sasuri lii Yunani ètu neꞌe, peka na, “dhèu pajuu-paleha”. Lukas dꞌèi suri na, “dhèu pajuu-paleha” mi ana madhutu Yesus dhèu canguru dua sèra.

✡ 17:14 Atora nèti Ama-ama Agama 14:1-32

✡ 17:26 Lii Lolo dhu Uru Tèka 6:5-8

✡ 17:27 Lii Lolo dhu Uru Tèka 7:6-24

✡ 17:29 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:20—19:25

✡ 17:31 Mateos 24:17-18, Markus 13:15-16

✡ 17:32 Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:26

✡ 17:33 Mateos 10:39, 16:25, Markus 8:35, Lukas 9:24, Yohanis 12:25

† 17:36 Ayat 36 ne abhu boe ètu dꞌara sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi.

✡ 18:14 Mateos 23:12, Lukas 14:11

✡ 18:20 Kalua nèti Masir 20:12-16, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:16-20

* 18:38 Ana-èpu dhèu aae Daud na, ca ropa dènge ‘Kristus’, nuka Dhèu dhu Lamatua pajꞌujꞌu le nèti uuru ka mai. Dènge sèmi èèna, dhèu bèdhu ne mangaku na, Yesus na, Kristus.

* 19:4 Sasuri lii Yunani peka na, ajꞌu sukomorea. Ajꞌu ne abhu boe ètu Idhonesia re bèka dhimu.

✡ 19:10 Mateos 18:11

† 19:13 Sasuri lii Yunani peka na, nèngu hia ‘canguru mina.’ Mina èci kabꞌua na cangasu dinari, nuka sèmi gaji tuka dꞌara cangasu lodꞌo sasabꞌa.

✡ 19:26 Mateos 13:12, Markus 4:25, Lukas 8:18

✡ 19:27 Mateos 25:14-30

‡ 19:35 Ètu nèi, dhèu aae-dhèu kapai manyaꞌe jara, dhèu haha manyaꞌe keledꞌei. De Lamatua Yesus caꞌe keledꞌei ne, jꞌajꞌi mi tadha Na pahaha iisi. Ètu Sakaria 9:9, abhu kahèi lii padhadha dhu peka na, bèli-camèdꞌa dhèu aae Israꞌel mai caꞌe keledꞌei.

✡ 19:38 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:26

✡ 19:46 Yesaya 56:7, Yermia 7:11

✡ 19:47 Lukas 21:37

✡ 20:9 Yesaya 5:1

✡ 20:17 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:22

✡ 20:27 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 23:8

✡ 20:28 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 25:5

✡ 20:37 Kalua nèti Masir 3:6

✡ 20:43 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 21:15 Lukas 12:11-12

✡ 21:22 Hosea 9:7

✡ 21:25 Yesaya 13:10, Yeskial 32:7, Yoel 2:31, Rai-haha Rupa Hiu 6:12-13

✡ 21:27 Daniel 7:13, Rai-haha Rupa Hiu 1:7

✡ 21:37 Lukas 19:47

✡ 22:1 Kalua nèti Masir 12:1-27

✡ 22:20 Yermia 31:31-34

✡ 22:21 Lii Sodꞌa Koa-Kio 41:10

✡ 22:24 Mateos 18:1, Markus 9:34, Lukas 9:46

✡ 22:26 Mateos 20:25-27, 23:11, Markus 9:35, 10:42-44

✡ 22:27 Yohanis 13:12-15

✡ 22:30 Mateos 19:28

* 22:31 Sasuri lii Yunani, peka ngara Petrus dhu leo, nuka Simon.

✡ 22:35 Mateos 10:9-10, Markus 6:8-9, Lukas 9:3, 10:4

✡ 22:37 Yesaya 53:12

† 22:44 Sasuri lii Yunani dhu uru tèka dènge dhu beꞌa risi, suri boe ayat 43-44 seꞌe.

✡ 22:53 Lukas 19:47, 21:37

✡ 22:69 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

* 23:17-18 Ayat 17 dhu ètu dꞌara kurung, abhu boe ètu dꞌara sasuri lii Yunani dhu uru sèra.

✡ 23:30 Hosea 10:8, Rai-haha Rupa Hiu 6:16

† 23:31 Dꞌara sasuri lii Yunani uru èèna, peka na, “Ladhe dhèu reꞌa tao sèmi neꞌe mi ajꞌu dhu mamuri era, ngaa hari dènge ajꞌu dhu madhe le.”

‡ 23:34 a: Lii padhai ètu dꞌara kurung neꞌe, abhu boe ètu dꞌara sasuri lii Yunani dhu uru tèka dènge dhu beꞌa risi.

✡ 23:34 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:19

✡ 23:35 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:8

✡ 23:36 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:22

✡ 23:44-45 Kalua nèti Masir 26:31-33

✡ 23:46 Lii Sodꞌa Koa-Kio 31:5

§ 23:47 Lii Yunani ètu neꞌe, sasoa na, bisa kahèi, peka na, “Dhèu ne dènge boe sasala.”

✡ 23:49 Lukas 8:2-3

✡ 23:56 Kalua nèti Masir 20:10, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:14

✡ 24:7 Mateos 16:21, 17:22-23, 20:18-19, Markus 8:31, 9:31, 10:33-34, Lukas 9:22, 18:31-33

* 24:12 Ètu sasuri lii Yunani cahagꞌe dhu suri boe ayat 12 ne.

† 24:13 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “60 stadia nèti Yerusalem”. 60 stadia èèna, èci èèna ka dènge canguru èci koma èci (11,1) kilometer.

‡ 24:34 Sasuri lii Yunani peka na, ‘Simon’ ètu neꞌe. Simon ne, ngara leo na Petrus.

✡ 24:49 Yoel 2:28-29, Yohanis 14:16-17, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:4

✡ 24:50 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:9-11

Yohanis

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Lii Lolo Beꞌa nèti Lamatua Yesus

madhutu sasuri

Yohanis

1

Yesus èèna, cee?

1 Dhu uru tèka, abhu mema le Lii Holo-Nori Ama Lamatua.

Lii Holo-Nori Ama Lamatua neꞌe, nuka Dhèu èci.

Dhèu neꞌe bera-bera dènge Ama Lamatua.

Aa Nèngu ne, Ama Lamatua kahèi.

2 Lodꞌo liru dènge rai-haha dhae jꞌajꞌi mèka,

Dhèu neꞌe abhu mema le sama-sama dènge Ama Lamatua.

3 Lamatua pajꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu, pake Lii Holo-Nori Nèngu neꞌe ka.

Abhu boe ngaa èci sa dhu jꞌajꞌi, ladhe Dhèu neꞌe tao boe.

4 Nèngu ne, kapua mamuri.

De dhèu dhu abhu mamuri dhu lèke,

rèngu mamuri nèti Nèngu ka.

Nèngu èci èèna ka dènge Saraa dhu pasaraa,

sèna ka dhèu dhu mamuri ètu dꞌara Saraa neꞌe,

bisa rèdhi dènge mèu.

5 Saraa ne, heo madhore maroga;

aa maroga bisa boe paꞌabhe Saraa ne.

Te Saraa ne heo taruu.

6 Abhu dhèu leo èci, ngara na Yohanis. Ama Lamatua pua-paleha ne kahèi,✡ 7 sèna ka jꞌajꞌi sakasii ho lole dènge dhèu lula-nèti Saraa ne. Ho sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa parcaya Lamatua, lula lii padhai Yohanis ne.

8 Yohanis ne, bukan Saraa èèna. Te ngaa Lamatua pua ne ho laꞌe peka-padhai dènge dhèu lula-nèti Saraa ne. 9 Te Dhèu dhu jꞌajꞌi Saraa tareꞌa-reꞌa èèna, neo mai asa rai-haha ne. Saraa neꞌe ka dhu dꞌelo pamèu-mèu jꞌara-jꞌara hia dhèu aaꞌi-aaꞌi.

10 Masi ka Nèngu tao nare aaꞌi mèu-mèu ngaa-ngaa ètu rai-haha ne, te ngaa dhèu ètu rai-haha tadhe boe Ne, lodꞌo Na pea ètu rai-haha ne. 11 Masi ka Nèngu mai pea dènge dhèu unu Na, te ngaa dhèu seꞌe roꞌo boe sèmi rare Ne. 12 Masi ka sèmi èèna, te ngaa ladhe dhèu sèmi rare aa parcaya Ne, Nèngu hia si hak sèna ka jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua. 13 Èèna nuka sèmi rara iisi hari rèngu. Te ngaa rara iisi hiu ne, sama boe dènge bhèni rara iisi ana. Aa nèti boe dadꞌèi dhèu mone dhu neo abhu kolo. Te rèngu jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua, lula Lamatua pangèdꞌu si mamuri hiu.

14 Hèia, ‘Lii Holo-Nori Lamatua’ ne,

rara iisi Ne jꞌajꞌi dhèu rai-haha.

Nèngu mamuri ètu talora aae èdhi.

Èdhi ladhe tèdhi dadedha Na.

Dadedha Na sèmi èèna, lula Nèngu ne Ana mesa Ama Lamatua.

Nèngu dꞌèi padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi,

lula dꞌara Na sèmi èèna ka.

Aa aaꞌi-aaꞌi dhu Na peka-padhai lula-nèti Ama Lamatua, lèke tareꞌa-reꞌa.

15 Yohanis ne, lole lula-nèti Dhèu neꞌe ka. Na rodhe, peka na, “Nanene, ee! Nèngu neꞌe ka dhu jaꞌa lole èèna, peka na, ‘Bèli-camèdꞌa Dhèu èci mai. Nèngu ne, kapai risi eele nèti jaꞌa. Lodꞌo dhu dhae rara iisi mèka jaꞌa ne, Nèngu dhu mema-mema le!’ ”

16 Yohanis padhai lii sèmi èèna, lula Dhèu ne dꞌèi titu kèna padꞌelo dꞌara hua iia Na. Aa Na tao taruu-taruu sèmi èèna hia mi èdhi. 17 Uru-uru sèra, Musa ka dhu papuru Atora Ama Lamatua mi bèi-baki èdhi. Te ngaa lodꞌo limuri ne, Dhèu ne, nuka Yesus Kristus ka dhu padꞌelo dꞌara hua iia Ama Lamatua mi èdhi. Aa aaꞌi-aaꞌi dhu Na lole lula-nèti Ama Lamatua, lèke mola-mola. 18 Abhu mèka ca dhèu sa hèi dhu rèdhi Ama Lamatua. Te ngaa Ana Pasue Mone mesa Na èèna ka dhu padꞌelo mi èdhi, dꞌara Ama Lamatua. Ana ne, ètu baboa Ama Na. Te Nèngu ne, nuka Ama Lamatua kahèi.

Yohanis tuka sarani peka-padhai lula-nèti Lamatua Yesus

(Mateos 3:1-12, Markus 1:1-8, Lukas 3:1-18)

19 Ca tèka, ama-ama dhèu Yahudi ètu kota Yerusalem pua pèri-pèri ama agama, dènge pèri-pèri dhèu nèti suku Lewi dhu tema lalau-laloꞌo ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Hèia rèngu lasi asa cabèka loko Yarden* sèna ka karèi Yohanis tuka sarani, na, “Èu neꞌe ka, Kristus dhu Ama Lamatua padhadha tèke neo hia mai èèna, do?”

Hèia na peka dènge dhèu se, nèngu ne, cee. 20 Yohanis peka mola-mola, aku nèngu na, “Aadꞌo. Jaꞌa ne, Kristus boe.”

21 Ka ra karèi hari, peka na, “Ladhe sèmi èèna, èu ne, cee? Elia, do?”

Na dhaa, peka na, “Aadꞌo kahèi.”

Hèia ra tatuꞌi hari, aku rèngu na, “Tao-tao èu ne, dhèu nèti lii padhai Lamatua dhu Na padhadha tèka èèna, do?”

Na dhaa, peka na, “Aadꞌo kahèi.”✡

22 Ka dhèu se karèi hari, peka na, “Ladhe sèmi èèna, èu ne, cee? Peka ku laa! Te jiꞌi lèpa, aa hudꞌi peka ku dènge ama-ama dhu pua jiꞌi mai!”

23 Hèia na peka madhutu ngaa dhu Yesaya suri tèke, na,

“Jaꞌa ne, nuka dhèu dhu paꞌoo-parodha ètu dꞌara mamoo, dhu peka na,

‘Dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi paꞌèra mema, sèna ka pabeꞌa jꞌara,

ho sèmi mere mamai Lamatua!

Pamera jꞌara ho soru Ne.’ ”✡

24 Ètu talora aae dhèu dhu mai nèti Yerusalem seꞌe, abhu kahèi pèri-pèri dhèu nèti partei agama Parisi. 25 Dhèu se karèi Yohanis, na, “Sèmi neꞌe. Ladhe èu ne Kristus boe, Elia boe, aa dhèu nèti lii padhai Lamatua èèna boe, nga tao ka èu sarani dhèu? Èu abhu hak nèti mia?”

26 Ka Yohanis bꞌala, peka na, “Jaꞌa ne, sarani dhèu dhoka pake èi di. Te ngaa abhu le ca Dhèu ètu talora aae miu dhu miu tadhe boe. 27 Nèngu èèna kapai risi nèti jaꞌa, masi ka jaꞌa ajꞌa-nori uuru dhèu. Jꞌajꞌi ènu Na, jaꞌa nia boe sa hèi.”†

28 Jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi ètu Betania, ètu cabèka loko Yarden. Yohanis dènge ana-ana madhutu na aaꞌi-aaꞌi, sarani dhèu ètu era èèna.‡

Lamatua Yesus sama sèmi Ana Kahibꞌi-kalèbho Ama Lamatua

29 Asa bèli èèna, Yohanis ladhe nèdhi Yesus kako mai asa nèngu. Hèia na padhai lii, peka na, “Ladhe ku Dhèu nèi! Nèngu èèna ka, Ana Kahibꞌi-kalèbho Ama Lamatua dhu jꞌajꞌi korban, sèna ka saku eele sasala-sasigo dhèu ètu rai-haha ne. 30 Dhèu neꞌe ne ka dhu jaꞌa peka le dènge miu medꞌa, na, ‘Bèli-camèdꞌa abhu ca Dhèu dhu cèu mai. Nèngu kapai risi nèti jaꞌa, lula Nèngu karèi uru jꞌara nèti jaꞌa.’ 31 Uru èèna, jaꞌa keꞌa mèka, na, Nèngu ne, Kristus. Masi ka sèmi èèna, jaꞌa keꞌa le, na, jaꞌa hudꞌi patadhe Ne dènge dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi. Nèti èèna ka, jaꞌa mai ho sarani dhèu pake èi.

32-33 Ama Lamatua pua jaꞌa sèna ka sarani dhèu pake èi. Na peka dènge jaꞌa kahèi, na, ‘Èèna na Dhèu èci mai asa èu. Èle èèna, Roh Jaꞌa puru mai asa Nèngu. Dhèu èèna ka dhu bèli-camèdꞌa nèti Roh Jaꞌa dhu Mola-Mèci, sèna ka pangèdꞌu koasa mi dhèu Jaꞌa.’ Lodꞌo Dhèu ne mai, jaꞌa tadhe mèka Ne. Te ngaa ropa ladhe kèdhi Roh Lamatua puru mai nèti sorga nuka sèmi koro jꞌaha, hèia pea ètu Nèngu, ka jaꞌa heka tadhe Nèngu, na, ‘Nèngu èèna, kèna!’ 34 Jaꞌa kèdhi jꞌara se dènge musi madha jaꞌa unu ku. Ka jaꞌa lole dènge miu, na, ‘Dhèu dhu mai èèna, Ana Ama Lamatua!’ ”

Lamatua Yesus pili nare ana madhutu dhu partama

35 Asa bèli èèna, Yohanis dhu titu dènge ana madhutu na, dhèu dua. 36 Ropa Yohanis ladhe nèdhi Yesus kako re era èèna, ka na peka, “Ladhe ku laa! Te Nèngu ne ka Ana Kahibꞌi-Kalèbho Ama Lamatua dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi korban!”

37 Hèia ana madhutu Yohanis dhèu dua dhu tadèngi lii padhai na, tèke eele ne, ho lasi madhutu Yesus. 38 Ka Yesus kabibꞌa asa kabodho, hèia ladhe nèdhi si, na, rèngu madhutu Ne. Hèia Na karèi si, aku Nèngu na, “Tasamia? Parluu, do?”

Te ngaa dua ra karèi ne, “Rabi pea ètu mia?” (Ètu dꞌara lii Aram rèngu, ‘Rabi’ sasoa na, ‘Ama Mese’.)

39 Ka Yesus dhaa, na, “Mai sèna ka mèdhi unu mi.” Hèia lasi madhutu Ne, ka rèdhi era pea Na. Rèngu dꞌai nèi, pe dꞌara hake èpa nihia sa. Ka ra pea dènge Ne toke dꞌai lodꞌo cèna.

40 Nèti rèngu dua ra dhu tadèngi lii padhai Yohanis, ka lasi dènge madhutu Yesus, èci ngara na Anderias. Nèngu ne, ari Simon Petrus. 41 Ropa dꞌai èmu, ka Anderias laꞌe dènge tenge aꞌa na Simon, ka na peka, aku nèngu na, “Aꞌa, ee! Jiꞌi paraga le dènge Mesias!” (Madhutu lii rèngu, ‘Mesias’ sasoa na, ‘Kristus, nuka Dhèu dhu Lamatua padhadha tèke karèi nèti uru ka, ho neo hia mai.’) 42 Ka Anderias lere nèti aꞌa na asa Yesus.

Hèia Yesus ladhe nèdhi ne, ka Na lii, aku Nèngu na, “Èu ne, Simon. Ama mu, ka Yohanis. Mulai nèti doe neꞌe dhèu paroa èu, ‘Kefas’” (‘Kefas’, èci èèna ka dènge ‘Petrus’, sasoa na ‘hadhu’.)§

Lamatua Yesus paroa nare Pelipus dènge Natanel

43-44 Ètu era èèna, abhu dhèu leo èci, ngara na Pelipus. Rae èta-èsu na Betsaida. Petrus dènge Anderias nèti rae èèna kahèi.

Asa bèli èèna, Yesus neo laꞌe asa propensi Galilea. Hèia Na laꞌe paraga dènge Pelipus, ka Na gale ne, aku Nèngu na, “Mai madhutu Jaꞌa sèna ka jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa!”

45 Ka Pelipus laꞌe tenge Natanel, hèia na peka, aku nèngu na, “Angalai, ee! Jiꞌi paraga le dènge Dhèu dhu Musa suri tèke ètu dꞌara Atora Lamatua. Dhèu rèti lii padhai Lamatua uru-uru sèra suri kahèi lula-nèti Dhèu neꞌe ne. Dhèu ne, ngara na Yesus, nèti rae Nasaret. Ama Na, ngara na Yusuf.”

46 Te ngaa Natanel dhaa, na, “Dhèu Nasaret!? Abhu boe jꞌara hua iia èci sa dhu cèu nèti nèi, nga!”

Ka Pelipus lii, peka na, “Wee! Baku sèmi èèna. Lati ho mèdhi unu mu!”

47 Ropa Natanel kako mai, Yesus ladhe nèdhi le, ka Na peka, “Nèngu ne dhèu dꞌara mola! Te dꞌara na dhu neꞌa boe pakapodꞌe. Nèngu ne, dhèu Israꞌel tareꞌa-reꞌa!”*

48 Ka Natanel karèi, “Tasamia ka Ama tadhe jaꞌa?”

Hèia Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Sèmi neꞌe. Jaꞌa kèdhi le èu, ropa èu dhu ae ètu mamaho ajꞌu èèna.† Lodꞌo èèna, Pelipus dhae dhiu mèka paroa èu.”

49 Hèia Natanel dhaa, peka na, “Ama Mese ne, tatu Ana Ama Lamatua! Aa tatu Ama Dhèu Aae jiꞌi dhèu Israꞌel kahèi!”

50 Yesus karèi ne, peka na, “Tao-tao èu ne lèka Jaꞌa, lula deo na Jaꞌa peka na, ‘Jaꞌa ladhe kèdhi èu, ropa èu dhu ae ètu mamaho ajꞌu èèna,’ si? Sanèdꞌe, te bèli-camèdꞌa pe èu mèdhi jꞌara-jꞌara dhu kapai risi eele hari!

51 Tareꞌa! Jaꞌa peka mema. Bèli-camèdꞌa miu ladhe mèdhi liru bhoke tèke. Hèia ana-ana pajuu Lamatua ètu sorga caꞌe-puru re baboa Jaꞌa. Te Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa.”‡

2

Pesta kabꞌi ètu rae Kana

1 Asa camèdꞌa èèna, dhèu tao pesta kabꞌi ètu rae Kana, propensi Galilea. Aa ina Yesus ètu èèna kahèi. 2 Ra nèru Yesus dènge ana madhutu Na kahèi, ka rèngu lasi.

3 Ètu dꞌara pesta kabꞌi ne, nèbhu boe ka èi anggor èle. Hèia ina Yesus laꞌe peka dènge Ne, aku nèngu na, “Soru-bara si ku laa! Te èi anggor rèngu èle le.”

4 Te ngaa Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Ina. Nga tao ka ina Ku neo sèna ka Jaꞌa ka ator? Te lodꞌo Jaꞌa dhae dꞌai mèka.”

5 Te ngaa ina Na peka dènge dhèu sabꞌa ètu sèra, na, “Nanene! Ladhe Na pua miu tao ngaa, na, mi tao madhutu laa.”

6 Ètu era èèna, abhu gꞌala èna bua dhu dhèu tao nèti hadhu. Gꞌala cue, isi na pe dꞌai pidhu nguru lèmi toke cangasu canguru lèmi liter èi. Dhèu Yahudi tema dhui èi nèti gꞌala se ho pamèu ngiꞌu ra madhutu atora agama ra. 7 Hèia Yesus lii dènge dhèu sabꞌa se, peka na, “Lami mere èi, ho isi papènu gꞌala se.” Ka ra isi toke pènu oe bua eele. 8 Ka Na peka dènge ra, “Dhui mere ciki, ho mèti asa lamatua tatao.” Hèia dhèu sabꞌa se madhutu kahèi. 9 Ropa lamatua pesta sèmi nare, ka na ngao. Te ngaa reꞌa rare boe, èi ne dhu jꞌajꞌi le anggor! Dhèu ne malaa, te neꞌa boe, na, dhèu se abhu anggor ne nèti mia. (Te ngaa dhèu sabꞌa se reꞌa.)

Ka na paroa nare pengantin dhèu mone. 10 Hèia na peka, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe. Dhu tema le, lamatua èmu hia uuru ku anggor dhu beꞌa risi. Ladhe dhèu rinu ae ku, heka hia anggor dhu ako karehe kèna. Te ngaa èu tao leo. Èu hia uuru anggor dhu ako karehe, heka limuri dhu beꞌa risi!”

11 Jꞌara ne jꞌajꞌi ètu rae Kana, propensi Galilea. Neꞌe ne heka hiu-hiu kèna Yesus tao tadha malaa dhu dhèu bisa rèdhi dènge musi madha ra. Na padꞌelo dadedha Na sèmi èèna, ka ana madhutu Na parcaya Ne.

12 Èle èèna ka, Yesus, ina Na, ari dènge ana madhutu Na sèra, puru lasi asa kota Kapernaum. Te ngaa rèngu pea dhoka pèri lodꞌo di ètu èèna.✡

Lamatua Yesus babège eele dhèu nèti Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua

(Mateos 21:12-13, Markus 11:15-17, Lukas 19:45-46)

13 Ropa oe dètu dènge lodꞌo kalela Paska dhèu Yahudi, Yesus caꞌe laꞌe asa kota Yerusalem.✡ 14 Ètu madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, Yesus ladhe nèdhi dhèu pahia sapi, kahibꞌi-kalèbho, dènge koro jꞌaha dhu dhèu hèli ho jꞌajꞌi korban. Ètu era neꞌe, abhu kahèi dhèu dhu madhèdi ètu mei ho pasilu doi dhu ra pake hia mi Ama Lamatua ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi èèna. 15 Hèia Yesus nare dhari pèri-pèri loa ho Na èpi jꞌajꞌi sèmi gui sa. Ka Na babège-lalèta dhèu seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra nèti madha Èmu èèna. Nèngu bhabhoo eele sapi, dènge kahibꞌi-kalèbho sèra kahèi. Na lege eele mei, aa Na cebꞌe eele doi sèra kahèi. 16 Hèia Na pua dhèu pahia koro jꞌaha sèra, aku Nèngu na, “Mèti sa liꞌu manu-bhui dènge karogo ra sèra nèti neꞌe! Neꞌe, era pahia-pahèli boe! Baku tao Èmu Ama Ku, jꞌajꞌi mi era dꞌaga!”

17 Ka ana madhutu Na ngee rèdhi Sasuri Mola-Mèci Lamatua dhu suri, peka na,

“Jaꞌa sue Èmu Ama Ku titu kèna.

Nèti èèna ka, dꞌara Jaꞌa èra ho jꞌaga ngara beꞌa Èmu èèna.”✡

18 Hèia ama-ama dhèu Yahudi peka dènge Yesus, aku rèngu na, “Ladhe Èu dènge hak ho babège-lalèta dhèu sèmi neꞌe, na, Mu padꞌelo tadha malaa èci hia jiꞌi, sèna ka jꞌajꞌi mi bukti!”

19 Ka Yesus bꞌala si, peka na, “Ladhe miu paguri era mola-mèci ne, pe camèdꞌa èèna, Jaꞌa patitu kore hari le èèna.”✡

20 Te ngaa ra pabꞌala, peka na, “Abhu ètu mia? Te dhèu patitu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne èpa nguru èna tèu. Tasamia ka, Èu peka na, Èu parluu dhoka tèlu lodꞌo di, sèna ka patitu more hari?!”

21 Te ngaa dhèu seꞌe reꞌa rare boe, Yesus peka lula-nèti ngiꞌu Nèngu unu Na, dhu nuka sèmi era mola-mèci. 22 De dꞌai lèpa lodꞌo limuri, ropa Yesus madhe, hèia mamuri hari, heka ana-ana madhutu Na sanèdꞌe kèna, ngaa dhu Na peka tèke dènge rèngu. Ka ra parcaya ngaa dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua karèi nèti uru-uru ka, dènge ngaa dhu Yesus peka mema dènge rèngu.

Lamatua Yesus neꞌa mèu dꞌara dhèu aaꞌi-aaꞌi

23 Ka Yesus pea taha ètu kota Yerusalem, ho madhutu kalela Paska ètu èèna. Hèia dhèu ae rèdhi tadha-tadha malaa dhu Na tao, ka ra parcaya Ne. 24-25 Te ngaa Yesus lèka boe rèngu, lula neꞌa mèu dꞌara dhèu aaꞌi-aaꞌi. Nèngu parluu boe dhèu ho peka dènge Ne, lula Na neꞌa mema le mamuri dènge tatao dhèu rai-haha.

3

Lamatua Yesus padhai lii dènge Nikodemus

1 Abhu ca dhèu nèti partei agama Parisi, ngara na Nikodemus. Nèngu ne, mese aae nèti dhèu Yahudi. 2 Ca tèka, na mai paraga dènge Yesus re mèda. Hèia na padhai lii dènge Yesus, aku nèngu na, “Ama Mese! Jiꞌi ngeꞌa, na, Lamatua ka dhu pua Ama ho ajꞌa-nori jiꞌi. Te tadha-tadha malaa dhu Ama tao sèra, padꞌelo, na, Lamatua ka dhu pangèdꞌu koasa mi Ama. Ladhe sèmi boe èèna, tatu tadha malaa seꞌe bisa boe jꞌajꞌi.”

3 Ka Yesus dhaa, peka na, “Tareꞌa! Aa Jaꞌa neo peka sèmi neꞌe ku: ladhe dhèu rara iisi hari boe ne, nèngu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua.”

4 Hèia Nikodemus karèi, aku nèngu na, “Tasamia dhèu dhu kapai le bisa rara iisi hari ne!? Nèngu tatu bisa boe maso hari asa dꞌara kabake ina na, sèna ka ina na nara iisi hari ne. Bisa boe, sina ma!?”

5 Ka Yesus dhaa, peka na, “Tareꞌa! Te ngaa Jaꞌa peka dènge èu sèmi neꞌe: dhèu hudꞌi rara iisi ku re èi sèna ka jꞌajꞌi mèu, aa re roh ho jꞌajꞌi dhèu hiu. Dènge jꞌara neꞌe, nèngu heka bisa jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua kèna. 6 Te dhèu rai-haha ne rara iisi nèti dhèu rai-haha, te ngaa roh dhèu rara iisi hiu nèti Roh Ama Lamatua. 7 Baku malaa ladhe Jaꞌa peka, na, ‘Miu hudꞌi rara iisi hiu ku, ho abhu mamuri hiu.’ 8 Èdhi pasoro ku dènge lai ngèlu. Te lai ngèlu gꞌoro madhutu dadꞌèi na. Èdhi bisa tadèngi lii na, te ngaa teꞌa boe mai nèti mia, aa laꞌe asa mia. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu rara iisi hiu nèti Roh Lamatua sama sèmi èèna kahèi. Te èdhi bisa ladhe tèdhi Roh Lamatua tao dhèu jꞌajꞌi hiu, masi ka teꞌa boe tasa mera mia jꞌara èèna bisa jꞌajꞌi.”

9 Ka Nikodemus karèi, na, “Tasamia ka jꞌajꞌi sèmi èèna?”

10 Yesus bꞌala, aku nèngu na, “Èu ne mese aae dhèu Israꞌel. Tasamia ka èu meꞌa boe jꞌara seꞌe? 11 Jaꞌa peka jꞌara dhu lèke mola-mola. Jaꞌa dènge dhèu-dhèu Jaꞌa, ngeꞌa jꞌara seꞌe. Te jiꞌi jꞌajꞌi sakasii lula-nèti jꞌara-jꞌara dhu ngèdhi unu mi. Te ngaa miu sèmi boe lii padhai jiꞌi. 12 Miu moꞌo boe lèka, ropa Jaꞌa lole lula-nèti jꞌara-jꞌara dhu jꞌajꞌi ètu rai-haha ne. Ngaa hari ladhe Jaꞌa lole jꞌara-jꞌara dhu jꞌajꞌi ètu dedha-liru nèi. Tatu miu asa lèka boe! 13 Abhu boe dhèu èci sa dhu caꞌe laꞌe paraga dènge Ama Lamatua ètu dedha-liru nèi. Dhodhoka Jaꞌa di, nuka Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, dhu puru mai nèti Nèngu.

14 Uru-uru sèra ètu dꞌara mamoo, Musa kadhoe mege tabaga ciꞌu ètu kolo ajꞌu, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu laladhe ne, rèngu abhu mamuri. Jꞌara sèmi èèna hudꞌi jꞌajꞌi ku mi dedha Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne. Bèli-camèdꞌa ra kadhoe Jaꞌa ètu ajꞌu,✡ 15 sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Jaꞌa abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe.

16 Te Ama Lamatua sue seli dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Nèti èèna ka, Na pua Jaꞌa, Ana mesa Na mai, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Jaꞌa, cèri eele boe nèti Lamatua. Dènge jꞌara ne, rèngu abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. 17 Lamatua pua boe Jaꞌa, Ana Na, mai asa rai-haha ne ho pamaꞌète hahuku dhèu. Te ngaa Na hia Jaꞌa mai, sèna ka patabuli dhèu nèti koasa sasala-sasigo ra. 18 Ama Lamatua huku boe dhèu dhu parcaya Jaꞌa. Te ngaa Nèngu dhu pamaꞌète nare le hahuku mi dedha dhèu dhu parcaya boe, lula rèngu parcaya boe Jaꞌa, nuka Ana mesa nèti Ama Lamatua.

19 Nuka sèmi neꞌe: Lamatua hia le saraa ho pasaraa rai-haha ne. Te ngaa dhèu dꞌèi risi mamuri ètu dꞌara maroga. Rèngu roꞌo boe mamuri ètu dꞌara saraa lula tatao rèngu dhu lèke boe. Nèti èèna ka, Ama Lamatua neo huku si. 20 Te dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tatao ra lèke boe, dꞌèi boe saraa èèna. Rèngu dꞌèi boe saraa ne dꞌelo rèngu, sèna ka saraa ne baku pasabhoka bhabhelu-katubꞌa ra. 21 Te ngaa dhu tao lèke, rèngu ara mai sèna ka saraa ne dꞌelo si. Te saraa neꞌe ka dhu padꞌelo, na, rèngu dhu tao madhutu dadꞌèi Lamatua.”

Lamatua Yesus dènge Yohanis tuka sarani

22 Ka Yesus dènge ana madhutu Na sèra kalua nèti kota Yerusalem, te ngaa rèngu pea taha ètu rai Yudea. Ètu era neꞌe rèngu sarani dhèu. 23-24 Lodꞌo èèna, Herodes si dhae pamaso mèka Yohanis tuka sarani asa dꞌara bèdho. Aa Yohanis sarani dhèu ètu rae Ainon, padètu dènge rae Salim, lula abhu èi ae ètu era èèna. Nèti èèna ka, dhèu ae mai asa Yohanis ho na sarani si.✡

25 Madhutu adꞌa agama Yahudi, ladhe neo sabajꞌa, hudꞌi pamèu uuru ku iisi. Ètu era neꞌe abhu dhèu Yahudi ca dhèu dhu patao-palaha dènge ana-ana madhutu Yohanis, lula jꞌara èèna. 26 Ka dhèu se mai asa Yohanis, hèia ra peka na, “Ama Mese! Sanèdꞌe era, do aadꞌo? Dhèu dhu uru èèna tenge ama ètu sebhe loko Yarden, dhu ama peka na, Nèngu èèna, Kristus. Nèngu sarani dhèu kahèi! Nèti èèna ka, abhu heka dhèu dhu mai asa jiꞌi! Te lasi aaꞌi asa Nèngu!”

27 Hèia Yohanis dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe! Dhèu bisa boe tao ngaa èci sa, ladhe Ama Lamatua bhoke boe jꞌara hia ne. 28 Miu tadèngi dhu jaꞌa peka le mola-mola dènge miu, na, ‘Jaꞌa ne, Kristus boe, dhu èdhi tatae. Te ngaa Lamatua pua uuru jaꞌa mai, ho oti jꞌara hia Kristus. Jꞌara na sèmi èèna ka!’✡

29 Ladhe abhu pengantin dhèu mone, tatu abhu pengantin dhèu bhèni kahèi. Te ngaa sakasii na, dhu titu dènge ne, dꞌara na karejꞌe, ladhe tadèngi lii padhai lii pengantin dhèu mone. Yesus ne, sama sèmi pengantin dhèu mone. Aa jaꞌa ne, sama sèmi sakasii Na. Nèti èèna ka, limuri ne dꞌara jaꞌa karejꞌe-karae. 30 Dhu lèke ka, Nèngu hudꞌi asa tabha kapai, aa hudꞌi laa jaꞌa asa kura jꞌajꞌi dhèu haha.”

Dhèu dhu puru mai nèti sorga

31 Yohanis tuhu hari lii padhai na, aku nèngu na, “Nèngu ne mai nèti Ama Lamatua ètu sorga, nèti èèna ka Nèngu kapai risi aaꞌi. Te ngaa jaꞌa ne dhoka mai nèti rai-haha, nèti èèna ka jaꞌa èci èèna ka dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Jaꞌa padhai lii lula-nèti jꞌara dhu biasa jꞌajꞌi ètu rai-haha ne. Te ngaa dhu mai nèti Ama Lamatua ètu sorga, tatu Nèngu kapai risi nèti ngaa aaꞌi-aaꞌi. 32 Nèngu peka lula-nèti ngaa dhu nèdhi, dènge ngaa dhu Na tadèngi le. Te ngaa dhèu sèmi boe lii padhai Na. 33 Ladhe dhèu sèmi rare ngaa dhu Dhèu nèti dedha-liru ne peka, èèna padꞌelo bukti kahèi, na, nèngu parcaya lii padhai Ama Lamatua èèna, lèke tareꞌa. 34 Dhèu dhu Lamatua pua mai èèna, lole lii moa Ama Lamatua. Te Ama Lamatua hia le Nèngu Roh Na dhu dènge boe too-lane. 35 Te Ama ètu sorga sue Ana Na titu kèna. Aa Na pangèdꞌu aaꞌi mèu-mèu mi dꞌara adhe-aai Ana Na.✡ 36 Ka dhèu dhu parcaya Ana ne, rèngu abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Te ngaa dhèu dhu parcaya boe Ne, aa tao boe madhutu lii moa Na, rèngu abhu boe mamuri èèna. Tatu Ama Lamatua nasa ka huku si.”

4

Lamatua Yesus padhai lii dènge bhèni ca dhèu ètu Samaria

1-2 Ladhe pasoro Yohanis dènge Yesus, ana-ana madhutu Yesus mulai sarani dhèu dhu madhutu Ne ae risi nèti Yohanis. Yesus sarani boe dhèu, dhodhoka ana madhutu Na ka dhu sarani si. Ka ropa Yesus neꞌa, na, dhèu nèti partei agama Parisi reꞌa, na, Yesus si sarani dhèu ae risi, 3 hèia Nèngu dènge ana madhutu Na tèke eele rai Yudea, lèpa hari asa propensi Galilea. 4 Te ngaa kakako rèngu èèna re propensi Samaria asa propensi Galilea. 5 Ètu dꞌara kakako ra, rèngu dꞌai kota èci ètu Samaria, ngara na Sikar, padètu dènge rai dhu Yakob hia ana na Yusuf.✡ 6-8 Ètu era neꞌe, abhu madha èi èci, ngara na ‘madha èi Yakob’. Dꞌai loo nètu ku, Yesus si dꞌai era neꞌe. Lula jꞌèra nèti kakako deo na, ka Yesus madhèdi taha ètu madha èi neꞌe. Ka ana madhutu Na sèra tèke eele mesa Na, lasi hèli ngangaꞌa ètu dꞌara kota.

Hèia bhèni ca dhèu nèti kota èèna, mai usu èi. Ka Yesus manèngi ne èi, aku Nèngu na, “Jaꞌa bisa kinu èi ciki, do?”

9 Te ngaa bhèni ne cagꞌagꞌa, lula dhèu Yahudi tema boe padhai lii dènge dhèu Samaria. Ka bhèni ne karèi Yesus, aku nèngu na, “Èu dhèu Yahudi. Jaꞌa ne dhèu Samaria. Sala boe ne, ladhe Èu manèngi jaꞌa èi ho minu?”✡

10 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Sèmi neꞌe. Ladhe èu meꞌa ngaa dhu Ama Lamatua neo hia dhèu aaꞌi-aaꞌi, aa ladhe èu tadhe Jaꞌa ne cee, dhu manèngi èu èi ne, na, tatu èu manèngi hari èi nèti Jaꞌa. Pe Jaꞌa hia èu èi dhu nèti mamuri.”✡

11 Ka bhèni ne bꞌala, peka na, “Èu dènge boe sabha uusu. Aa madha èi ne marèma. Nèti mia Èu abhu èi dhu nèti mamuri èèna? Èi èèna abhu ètu mia hari? 12 Abhu ètu mia Èu kapai risi nèti baki èdhi Yakob! Nèngu ka dhu tèke eele madha èi ne hia jiꞌi. Aa nèngu, ana-ana na, dènge badha-manu na rinu nèti èi neꞌe kahèi.”

13 Hèia Yesus peka na, “Sanèdꞌe, ee! Dhèu dhu tema rinu nèti madha èi ne, èèna na koko-kamango hari. 14 Te ngaa dhèu dhu rinu èi dhu Jaꞌa hia, èèna na koko-kamango heka. Te èi dhu Jaꞌa hia èèna, nuka sèmi èi madha dhu sabhoka asa liꞌu. Èi ne, nèti mamuri dhu lèke, dhu maꞌète boe.”

15 Ka aku dhèu bhèni ne, na, “Ladhe sèmi èèna, na, Èu hia ku jaꞌa èi èèna, sèna ka jaꞌa koko-kamango ia ka! Dènge sèmi èèna, jaꞌa mai heka pahari-pahari asa neꞌe ho usu èi.”

16 Hèia Yesus peka dènge ne, “Sèmi neꞌe. Èu lèpa, lamu paroa ku dhèu èmu mu, mai asa neꞌe.”

17-18 Ka bhèni ne dhaa, peka na, “Te ngaa jaꞌa dènge boe dhèu èmu.”

Hèia Yesus peka na, “Tareꞌa. Èu peka mola-mola èèna. Te èu leo mèdhi le èmu lèmi hari. Aa mone dhu limuri ne, dhèu èmu èu boe.”

19 Ka bhèni ne lii, peka na, “Ira ii! Jaꞌa heka keꞌa kèna, Ama ne ca dhèu nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua. 20 De jaꞌa neo karèi. Bèi-baki jiꞌi dhèu Samaria pahaha iisi mi Ama Lamatua ètu ledhe Gerisim.* Te ngaa miu dhèu Yahudi peka na, ladhe neo sabajꞌa mi Ama Lamatua, dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi lasi ku asa kota Yerusalem. Madhutu Ama, mia ka dhu lèke?”

21 Yesus dhaa, na, “Èu parcaya ku lii Jaꞌa ne, te dhu lèke sèmi neꞌe ku. Dhèu neo pahaha iisi mi Ama Lamatua ètu ledhe neꞌe, do, ètu Yerusalem, pe dꞌai lodꞌo na, dua era se guna heka. 22 Miu dhèu Samaria meꞌa mèu boe, mi cee ka miu pahaha iisi. Te ngaa jiꞌi dhèu Yahudi ngeꞌa mèu, lula-nèti Ama Lamatua dhu jiꞌi pahaha iisi mi Nèngu. Te Nèngu neo pake jiꞌi ho bhoke jꞌara, sèna ka dhèu bisa abhu mamuri nèti koasa sasala-sasigo rèngu. 23 Pe dꞌai lodꞌo na, nuka mulai neꞌe ne, dhèu dhu tareꞌa-reꞌa pahaha iisi mi Ama èdhi ètu sorga, na, rèngu pahaha iisi mi Nèngu madhutu Roh Na, aa madhutu ngaa dhu lèke. Te Ama ètu sorga dꞌèi dhèu sèmi sèra dhu pahaha iisi mi Nèngu. 24 Te Lamatua èèna, roh. De dhèu dhu pahaha iisi mi Nèngu hudꞌi pahaha iisi madhutu ku Roh Na, aa madhutu ngaa dhu lèke.”

25 Ka dhèu bhèni ne lii, peka na, “Jaꞌa keꞌa le Mesias neo mai èèna, dhu dhèu peka na, ‘Kristus’. Ama Lamatua padhadha tèke neo hia mai. Ladhe Na mai ka, tatu Nèngu bhoke paledꞌa aaꞌi-aaꞌi mi jiꞌi.”

26 Hèia Yesus bꞌala, na, “Nèngu èèna, nuka Jaꞌa dhu padhai lii dènge èu ne.”

27 Ropa Nèngu padhai lii era, ana madhutu Na sèra lèpa nèti dꞌara kota. Rèngu malaa, lula rèngu rèdhi Yesus dhu padhai lii dènge bhèni Samaria ca dhèu. Te ngaa ca dhèu sa bani boe karèi dhèu bhèni, na, “Èu parluu ngaa?” Aa èci sa bani boe karèi Yesus kahèi, peka na, “Nga tao ka Ama padhai lii dènge dhèu bhèni ne?”

28 Ka bhèni ne tèke eele gꞌala na ètu era èèna, laꞌe asa dꞌara kota. Hèia na lolo dènge dhèu ètu sèra, peka na, 29 “Mai lati ladhe ku Dhèu nèi laa! Te Na bhoke patalele aaꞌi le ngaa-ngaa dhu jaꞌa adꞌu-ue kèdhi. Tao-tao Nèngu neꞌe ka, Kristus, dhu Ama Lamatua pamoa hia mai!” 30 Hèia dhèu ae kalua nèti dꞌara kota, lasi laladhe Ne.

31 Lodꞌo bhèni ne laꞌe asa kota, hèia ana madhutu Na peka dènge Ne, “Ama Mese! Mai ka taꞌa!”

32 Te ngaa Na dhaa, peka na, “Jaꞌa abhu le ngangaꞌa dhu miu meꞌa boe.”

33 Ka ana madhutu Na pakarèi èci dènge èci, aku rèngu na, “Tasamia, ne? Cee ka dhu rèti ngangaꞌa hia Ne?”

34 Te ngaa Yesus peka dènge rèngu, na, “Sèmi neꞌe. Ama Lamatua pua Jaꞌa mai, sèna ka tao madhutu dadꞌèi Na, aa pakako sasabꞌa-laꞌa Na toke dꞌai èle. Neꞌe ne, nuka sèmi ngangaꞌa-nginu dhu Jaꞌa abhu. 35 Miu ladhe ku asa dꞌara oka-tedhe, aa mi kasere sèku, ele boe miu peka na, ‘Di èpa hèru ka, heka bisa puru are kèna.’ Nanene, ee! Jaꞌa pasanèdꞌe miu. Ladhe miu laladhe paie-iie, are ètu dꞌara oka-tedhe dꞌai le lodꞌo puu-gꞌètu. Oka-tedhe sèra nuka sèmi dhèu-dhèu dhu mai asa èdhi. Te rèngu seꞌe ka dhu sadia le parcaya Jaꞌa. 36 Mesa boe sèmi seꞌe di, te dhèu dhu puu-gꞌètu sèra pakaboko hua-hela ètu dꞌara gudꞌa, rèngu mulai sèmi rare rui-jꞌajꞌèra ra. Rèngu seꞌe, nuka sèmi dhèu padꞌelo jꞌara sèna ka dhèu parcaya mi Ama Lamatua, ho abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Dènge jꞌara sèmi èèna, dhèu sèle hini dènge dhèu puu-gꞌètu, bisa sama-sama karejꞌe-karae. 37 Dhèu peka na, ‘Dhèu èci sèle hini; dhèu leo ka dhu kaboko isi rai.’ Èèna, lèke kèna. 38 Jaꞌa pua-paleha miu ho lami kaboko isi rai nèti sasabꞌa dhèu leo. Mema sasabꞌa miu boe, te ngaa miu abhu leto nèti rui-jꞌajꞌèra rèngu.”

39 Lodꞌo èèna, dhèu ètu dꞌara kota Samaria ae ka dhu parcaya Yesus, lula lii padhai bhèni ne, dhu peka na, “Na bhoke patalele aaꞌi le ngaa-ngaa dhu jaꞌa adꞌu-ue kèdhi.” 40 Ka ropa dhèu seꞌe mai dꞌai madha Yesus, ra pamako Ne, peka na, “Ama pea ku laa dènge jiꞌi mi neꞌe!” Hèia Yesus pea dènge dhèu se, dua lodꞌo.

41 Aa dhèu leo ae kahèi dhu parcaya Ne, lula lii padhai Na. 42 Hèia dhèu se peka dènge dhèu bhèni ne, aku rèngu na, “Medꞌa na, jiꞌi nanene dhoka lii èu di. Te ngaa neꞌe ne jiꞌi parcaya Ne, lula jiꞌi nanene lii padhai Na patoo madha dènge madha. Jiꞌi ngeꞌa tareꞌa, na, Dhèu neꞌe ne ka dhu bisa patalale èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, ètu rai-haha ne nèti koasa sasala-sasigo èdhi.”

Lamatua Yesus puri-paꞌèle papèdꞌa nèti ana pegawi ca dhèu

43 Hèia Yesus si tèke eele era èèna, pakèdꞌi lasi asa propensi Galilea. 44 (Ca tèka Yesus dhu peka nèdhi, na, “Dhèu dꞌèi boe pakabꞌua dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua nèti rae èta-èsu na.”)✡ 45 Uru èèna, lodꞌo dhèu dhae tao mèka kalela Paska, dhèu Galilea ae ka dhu lasi asa Yerusalem, sèna ka tao lodꞌo hua iia ètu nèi. Ka rèdhi aaꞌi-aaꞌi kahèi dhu Yesus tao ètu Yerusalem. Nèti èèna ka, lodꞌo Na lèpa asa Galilea, dhèu sèmi Ne dènge beꞌa.✡ 46 Ka Yesus si lasi hari asa rae Kana ètu propensi Galilea. Ètu era neꞌe ka dhu Yesus tao nèdhi èi jꞌajꞌi anggor.

Lodꞌo èèna, abhu pegawi ca dhèu dhu pea ètu kota Kapernaum. Ana mone na dhu pèdꞌa.✡ 47 Ropa pegawi ne tadèngi, Yesus lèpa le asa Galilea nèti propensi Yudea, hèia caꞌe laꞌe asa rae Kana ho tenge Yesus. Ropa paraga dènge Ne, ka na pamako, sèna ka Yesus puru laꞌe ho puri-paꞌèle ana na nèti papèdꞌa-tarègu. Te ana ne dhu pèdꞌa oe madhe.

48 Ka Yesus peka dènge pegawi ne, “Ladhe miu mèdhi boe tadha-tadha malaa dhu Jaꞌa tao, na, miu moꞌo boe lèka Jaꞌa!”

49 Te ngaa pegawi ne dhaa, aku nèngu na, “Ama, lati ku laa. Te aadꞌo, na, ana jaꞌa madhe.”

50 Hèia Yesus lii dènge ne, “Lèpa ka. Te ana mu mamuri.”

Ka na lèpa dènge ka, lula nèngu parcaya lii padhai Yesus. 51 Ropa pegawi ne ètu talora jꞌara era, dhèu-dhèu sabꞌa na mai paraga dènge ne, ka ra peka na, “Ama susa ia ka, te ana ama èle le nèti papèdꞌa.”

52 Ka na karèi si, “Na èle, dꞌara hake pèri sa?”

Ka dhèu se dhaa, peka na, “Karèi medꞌa, lodꞌo titu mera dꞌara hake èci sa, maringi-sagoro na èle dènge ka.” 53 Hèia pegawi ne ngee nèdhi dènge, na, ana na beꞌa le, ropa Yesus peka na, “Ana ama èle le nèti papèdꞌa.” Ka pegawi ne, dènge isi èmu na aaꞌi-aaꞌi parcaya Yesus.

54 De neꞌe ne, tadha malaa ka dua dhu Yesus tao, lodꞌo Na kalua nèti Yudea laꞌe asa Galilea.

5

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu karuku èci ètu kolam Batesda

1 Nèbhu boe nèti èèna, abhu lodꞌo hua iia agama Yahudi. Ka Yesus si lasi asa kota Yerusalem. 2 Ètu nèi, abhu kolam cue dhu dènge lèmi teras dhu padètu dènge hèbꞌa babèdho èci, dhu dhèu peka na, Babèdho Kahibꞌi-Kalèbho. Dènge lii Aram kolam ne, ngara na ‘Batesda’.* 3 Dhèu pèdꞌa ae-ae dhu tema mate ètu teras seꞌe. Dhèu pèdꞌa se nuka sèmi: dhèu bèdhu, dhèu karuku, dènge dhèu bisa boe eso. [Rèngu se mate, ladhe pèri lodꞌo èi ne mulai dènge gagèbꞌo. 4 Te ca tèka-tèka, ana pajuu Lamatua nèti sorga maso uru asa dꞌara èi ne, ho na gagèbꞌo èi ne. Ho ladhe cee dhu maso uru asa dꞌara èi ne, papèdꞌa nèngu èle dènge.]†

5 Ètu era neꞌe abhu ca dhèu dhu pèdꞌa tèlu nguru aru tèu le. 6 Hèia Yesus ladhe nèdhi dhèu ne jꞌunu ètu èèna. Nèngu neꞌa dhèu ne dhu pèdꞌa nèbhu le, ka Na karèi ne, aku Nèngu na, “Èu neo èle nèti papèdꞌa, do?”

7 Hèia dhèu ne dhaa, na, “Koꞌo, Ama. Te ngaa ako carui ka, ladhe èi ne mulai gagèbꞌo, abhu boe ca dhèu sa dhu dedꞌe jaꞌa ho pamaso asa dꞌara èi ne. Ladhe jaꞌa sèku maso, na, abhu le dhèu leo dhu maso uuru nèti jaꞌa.”

8 Ka Yesus pua ne, aku Nèngu na, “Titu ka! Lulu dhèpi èu, ho lèpa ka.” 9 Ropa Yesus padhai lii nare, hèia dhèu ne èle dènge ka nèti karuku na. Ka na kèdꞌi, dedꞌe nèti dhèpi na, hèia laꞌe dènge ka.

Jꞌara ne jꞌajꞌi, lèke dènge lodꞌo sabajꞌa dhèu Yahudi. 10 Ka ama-ama dhèu Yahudi jèke dhèu dhu heka èle nèti papèdꞌa ne, aku rèngu na, “Weh! Èu meꞌa, do aadꞌo? Doe neꞌe ne, lèke dènge lodꞌo ae sasabꞌa. Madhutu atora agama èdhi, dhèu bisa boe nedhe dhèpi na, te èèna ngara na, sasabꞌa!”✡

11 Ka na dhaa, aku nèngu na, “Ama-ama! Baku nasa dènge jaꞌa. Te Dhèu dhu puri-paꞌèle jaꞌa, dhu paredha jaꞌa peka na, ‘Lulu dhèpi èu, ho lèpa ka.’ ”

12 Hèia dhèu se karèi ne, “Cee ka dhu pua èu nedhe dhèpi èèna?”

13 Te ngaa dhèu dhu èle nèti pèdꞌa ne, tadhe boe, na, Yesus ne, cee. Te Yesus dhu kalua le mau-mau, lula dhèu ae ètu èèna.

14 Nèbhu boe, ka Yesus paraga dènge dhèu ne ètu madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ka Yesus peka dènge ne, aku Nèngu na, “Nanene! Èu èle le nèti papèdꞌa èu. Baku adꞌu-ue hari sasala, sèna ka èu baku abhu hari jꞌajꞌèra dhu bia risi.”

15 Hèia dhèu ne laꞌe asa ama-ama dhèu Yahudi se, ka na lolo, peka na, “Dhu puri-paꞌèle jaꞌa nèti papèdꞌa èèna, ngara na Yesus.” 16 Nèti èèna ka, ra mulai pajꞌèra Yesus, lula Nèngu paꞌèle dhèu pèdꞌa lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi.

17 Te ngaa Yesus peka dènge ra, “Sèmi neꞌe. Ama Ku ae boe nèti sasabꞌa-laꞌa Na. De Jaꞌa sabꞌa taruu kahèi.”

Lamatua Yesus mangaku, na, Nèngu ne, Ana Ama Lamatua

18 Lula ama-ama dhèu Yahudi se cap le, peka na, Yesus sisu atora lodꞌo ae sasabꞌa rèngu, nèti èèna ka ra tenge-tenge jꞌara tasamia, ho pamadhe Ne. Risi-risi hari, Na peka na, Ama Lamatua èèna, Ama Nèngu. Dènge lii padhai sèmi neꞌe, Nèngu tao iisi Na sama sèmi Ama Lamatua.

19 Ka Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Tareꞌa! Jaꞌa peka mema, na, Jaꞌa bisa boe tao ngaa-ngaa madhutu dꞌara Jaꞌa unu Ku. Te Jaꞌa ne, Ana Ama Lamatua. Nèti èèna ka Jaꞌa bisa sabꞌa dhodhoka madhutu ngaa dhu Jaꞌa kèdhi Ama Ku sabꞌa. Jaꞌa kèdhi Ama Ku tao ngaa, na, Jaꞌa tao madhutu sèmi èèna kahèi. 20 Ama Ku ètu sorga sue Jaꞌa, nuka Ana Na. Na padꞌelo dènge Jaꞌa kahèi aaꞌi-aaꞌi dhu Nèngu tao. Na neo padꞌelo dènge Jaꞌa jꞌara-jꞌara dhu kapai risi hari, sèna ka miu mèdhi aa asa tabha malaa! 21 Ama Ku pamamuri hari dhèu madhe. Sèmi èèna kahèi, bèli-camèdꞌa Jaꞌa hia mamuri dhu lèke mi cee èèna ka dhu madhutu dadꞌèi Jaꞌa. 22 Dhu mola-mola, sèmi neꞌe ka: Ama Ku mesa Na pamaꞌète boe hahuku mi dhèu. Te ngaa Na pangèdꞌu aaꞌi hak èèna mi Jaꞌa, te Jaꞌa ne, Ana Na. Hèia Jaꞌa ka dhu pamaꞌète, na, tatao dhèu lèke, do aadꞌo. 23 Ama Ku dꞌèi sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi pakabꞌua Jaꞌa, sama sèmi rèngu pakabꞌua Nèngu kahèi. Te dhèu dhu pakabꞌua boe Jaꞌa, Ana Nèngu ne, èci èèna ka rèngu pakabꞌua boe Ama Ku dhu pua Jaꞌa mai.

24 Tareꞌa! Jaꞌa peka mema. Dhèu dhu tareꞌa-reꞌa nanene lii padhai Jaꞌa, aa parcaya Ama Lamatua dhu pua Jaꞌa mai, na, nèngu abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Lamatua huku heka nèngu. Te dhèu èèna abhu heka hahuku madhe, te ngaa nèngu jꞌajꞌi le dhèu dhu mamuri taruu dènge Lamatua. 25 Tareꞌa! Jaꞌa peka mema dènge miu kèna. Lodꞌo na dètu le, limuri ne dhu jꞌajꞌi le, nuka dhèu-dhèu madhe nanene lii Jaꞌa, Ana Ama Lamatua. Te dhèu dhu nanene dènge sèmi nare lii padhai Jaꞌa, nèngu abhu mamuri dhu lèke. 26 Mamuri aaꞌi-aaꞌi kapua na nèti Ama Ku. Nèngu hia Jaꞌa mamuri dhu lèke kahèi. Te Jaꞌa ne, Ana Na. 27 Ama Ku pangèdꞌu koasa dènge hak mi Jaꞌa kahèi, sèna ka pamaꞌète hahuku mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, lula Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. 28 Miu baku malaa, te ciki ooꞌe hari dhèu madhe aaꞌi-aaꞌi ra tadèngi lii padhai Jaꞌa. 29 Hèia ra mamuri hari. Ka rèngu kalua nèti dꞌara roꞌa ra. Dhèu dhu uru sèra tao beꞌa, abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Te ngaa dhèu dhu uru sèra adꞌu-ue bhabhelu-katubꞌa, pasae hahuku taruu.”✡

Abhu sakasii ae dhu peka lula-nèti Lamatua Yesus

30 Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Jaꞌa bisa boe tao ngaa-ngaa ladhe dhae tadèngi mèka nèti Ama Ku. Ladhe Jaꞌa tadèngi kore ku, heka Jaꞌa pamaꞌète lii langu dhèu kèna. Nèti èèna ka, ngaa dhu Jaꞌa pamaꞌète sèra, lèke mola-mola. Te Jaꞌa koꞌo boe madhutu dadꞌèi Jaꞌa mesa Ku, te ngaa Jaꞌa madhutu dadꞌèi Ama Ku. Lula Nèngu ka dhu pua Jaꞌa mai!

31 Lèke iia boe, ladhe Jaꞌa mesa ku dhu padhue-padhai lula-nèti ngiꞌu Jaꞌa. 32 Te ngaa abhu dhèu leo kahèi dhu jꞌajꞌi sakasii lula-nèti Jaꞌa. Aa Jaꞌa keꞌa lii padhai nèngu lula-nèti Jaꞌa, lèke tareꞌa-reꞌa. 33 Miu dhu pua mèdhi dhèu lasi pakarèi dènge Yohanis tuka sarani. Ka na peka lèke lula-nèti Jaꞌa ne.✡ 34 Aa te ngaa Jaꞌa parluu boe lii sakasii nèti dhèu rai-haha. Te ngaa Jaꞌa pasanèdꞌe lii seꞌe, sèna ka miu bisa pakajꞌèu nèti koasa sasala-sasigo miu. 35 Lii padhai Yohanis ne, nuka sèmi labhu èci dhu heo pasaraa miu. Ropa heo na dꞌelo miu era, dꞌara miu karejꞌe-karae.

36 Aa te ngaa Jaꞌa abhu Dhèu èci dhu kapai risi eele nèti Yohanis dhu peka mola-mola lula-nèti Jaꞌa ne. Nèngu, nuka Ama Ku ètu sorga, dhu pangèdꞌu mi Jaꞌa sasabꞌa ae-ae, sèna ka sabꞌa toke paꞌèle. Sasabꞌa ae seꞌe ka dhu jꞌajꞌi mi tadha, na, Ama ka dhu pua Jaꞌa. 37 Lula Nèngu ka dhu pua-paleha Jaꞌa, Nèngu ka dhu peka mola-mola lula-nèti Jaꞌa kahèi. Miu mesa mi tadèngi mèdhi mèka lii Nèngu, do, patoo madha dènge madha, aa ladhe mèdhi mèka rèhu Na.✡ 38 Lii Holo-Nori Lamatua mamuri boe ètu dꞌara miu, lula miu parcaya boe Jaꞌa dhu Nèngu pua mai. 39 Miu dꞌèi parisa toke lutu Sasuri Mola-Mèci Lamatua, lula miu pangee, na, bèli-camèdꞌa miu abhu jꞌara ho abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Aa te ngaa Sasuri sèra ka dhu lole lula-nèti Jaꞌa ne. 40 Te ngaa miu moꞌo boe ara mai asa Jaꞌa, ho jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa, sèna ka abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe.

41 Jaꞌa parluu boe dhèu dedꞌe kolongara Jaꞌa padedha-dedha. 42 Lula Jaꞌa keꞌa mèu dꞌara iiki miu. Nèti èèna ka Jaꞌa keꞌa, na, miu sue boe Ama Lamatua. 43 Jaꞌa mai asa rai-haha ne, lula Ama Ku dhu nèdꞌu koasa ka pua Jaꞌa mai. Te ngaa miu moꞌo boe sèmi mere Jaꞌa. Aa te ngaa ladhe dhèu leo dhu mai pake koasa nèngu, miu sèmi mere ne dènge beꞌa. 44 Miu èci dènge èci dꞌèi sèna ka abhu koa-kadꞌiri. Te ngaa miu pusi-pahae boe, ladhe Ama Lamatua koa miu, do aadꞌo. Aa te ngaa Nèngu èèna, Ama Lamatua! Abhu boe dhu leo. De ladhe miu pahae boe Ne, na, tasamia miu bisa parcaya Nèngu?

45 Baku pangee, na, Jaꞌa pèci sasala mi dedha miu ètu katanga madha Ama Ku. Aadꞌo. Dhu pèci sasala sa dedha miu nuka Musa. Aa te ngaa, era maena miu ka nèngu, lula nèngu ka dhu hia miu Atora Ama Lamatua. 46 De ladhe miu lèka Musa, tatu miu parcaya Jaꞌa tareꞌa-reꞌa. Te nèngu ka dhu suri lula-nèti Jaꞌa ne. 47 Te ngaa lula miu parcaya èra boe mi ngaa dhu na suri, tasamia ka miu bisa lèka ngaa dhu Jaꞌa peka-padhai? Aadꞌo, sina ma?”

6

Lamatua Yesus pangaꞌa dhèu lèmi riho risi

(Mateos 14:13-21, Markus 6:30-44, Lukas 9:10-17)

1-4 Lodꞌo kalela Paska dhèu Yahudi oe dètu. Hèia Yesus si lasi asa cabèka dano Galilea. (Ngara leo dano ne, ‘dano Tiberias’.) Dhèu ae dhu madhutu Ne, lula rèdhi tadha-tadha malaa dhu Na tao, lodꞌo puri-paꞌèle dhèu-dhèu pèdꞌa. Dꞌai cabèka dano, Yesus dènge ana-ana madhutu Na caꞌe asa ledhe iiki èci. Hèia ra madhèdi ètu era èèna.

5 Ropa Yesus ladhe nèdhi dhèu ae mai pakaboko, hèia Na karèi ana madhutu Na ca dhèu, ngara na Pelipus, aku Nèngu na, “Ètu era mia èdhi bisa hèli ngangaꞌa, ho hia dhèu se raꞌa?” 6 Yesus neꞌa le ngaa dhu Nèngu neo tao. Te ngaa Na peka sèmi èèna, sèna ka neo sèku Pelipus.

7 Ka Pelipus dhaa, na, “Waa! Masi ka gaji tuka ca dhèu dua ngasu lodꞌo èèna ka, dꞌai mèka hèli roti ho pangaꞌa dhèu udhu sobhu-sobhu se! Masi ka ca dhèu abhu roti ciki ooꞌe èèna ka, padꞌai boe hèi!”

8 Hèia, ca dhèu hari nèti ana madhutu Na, ngara na Anderias, ari Simon Petrus, peka dènge Yesus, aku nèngu na, 9 “Ama! Ana iiki èci ètu neꞌe nèti roti lèmi bua, dènge iꞌa dua ngiꞌu. Te ngaa dꞌai dhèu ae-ae se raꞌa, do aadꞌo?”*

10 Ètu era neꞌe, jꞌuꞌu muri ae-ae. Ka Yesus peka dènge ana madhutu Na, “Ator si madhèdi.” Hèia dhèu se madhèdi ka. Lodꞌo èèna, dhèu ae titu kèna. Dhèu mone di, pe dꞌai lèmi riho dhèu sa.

11 Hèia Yesus nare roti se, ka Na manèngi makasi mi Ama Lamatua. Ka Na pangèdꞌu mi ana madhutu Na sèra. Sèna ka rèngu bagi hia dhèu se aaꞌi-aaꞌi ra. Na tao sèmi èèna kahèi dènge iꞌa sèra. Dhèu se aaꞌi-aaꞌi raꞌa toke bècu.

12 Ropa raꞌa toke bècu, hèia Yesus peka dènge ana-ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Pakaboko mere ngangaꞌa dhu sisa seꞌe, sèna ka baku core eele iia dꞌara.” 13 Ka ra pakaboko ngangaꞌa dhu sisa nèti roti lèmi bua deo sa, pènu canguru dua soe.

14 Ropa dhèu ae-ae se ladhe rèdhi tadha malaa dhu Yesus tao ne, hèia ra peka na, “Ira ii! Nèngu ne, tatu Dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua dhu Na jaji le neo hia mai.” 15 Yesus neꞌa, na, dhèu se neo laka-seti Ne sèna ka jꞌajꞌi dhèu aae. Hèia laꞌe tèke eele si, ka Na caꞌe asa era kajꞌèu ètu ledhe iiki èci, sèna ka Nèngu mesa Na ètu era èèna.

Lamatua Yesus kako ètu dedha èi

(Mateos 14:22-33, Markus 6:45-52)

16 Ropa lodꞌo heka cèna, ana-ana madhutu Yesus puru lasi asa sebhe dano. 17 Yesus mai mèka paꞌèci dènge rèngu. Ka ra caꞌe koha cue, hèia ra tuku lasi asa kota Kapernaum ètu cabèka dano. Ropa rèngu pakèdꞌi, lodꞌo dhu maroga le. 18 Lula ngèlu aae, ka naha mulai kapai. 19 Ropa ana madhutu Yesus seꞌe tuku kajꞌèu pe dꞌai lèmi kilometer sa, hèia ladhe rèdhi Yesus dhu kako re dedha èi. Na mai padètu-dètu dènge koha rèngu, ka ra madhaꞌu titu kèna. 20 Te ngaa Yesus lii dènge ra, aku Nèngu na, “Baku madhaꞌu! Te Jaꞌa ne.” 21 Nèti èèna ka, rèngu madhaꞌu heka. Aa ra neo sèna ka Yesus caꞌe sama-sama dènge rèngu. Cagꞌagꞌa laa, koha ne dꞌai le dae dhu rèngu neo lasi.

Dhèu ae mai tenge Lamatua Yesus

22-24 Asa bèli èèna, dhèu ae sèra ètu cabèka dano era. Rèngu padètu iiki dènge era dhu medꞌa na Yesus manèngi makasi mi Ama Lamatua, ropa hia si raꞌa. Hèia dhèu se reꞌa, na, medꞌa na koha dhoka cue di ètu era èèna. Te ngaa ana madhutu Yesus se pake koha ne, lasi tèke eele era neꞌe, aa Yesus dhu caꞌe boe dènge rèngu.

Te ngaa abhu pèri-pèri koha leo nèti kota Tiberias dhu lasi-mai ètu era èèna. Hèia, ropa dhèu ae se reꞌa, na, Yesus dènge ana-ana madhutu Na dhu aadꞌo heka, ka ra caꞌe koha leo sèra lasi tenge Yesus asa Kapernaum, ètu cabèka dano.

Lamatua Yesus nuka sèmi Roti dhu nèti mamuri

25 Ka ra paraga dènge Yesus ètu cabèka dano. Hèia ra karèi Yesus, aku rèngu na, “Ama Mese! Ama dꞌai era neꞌe sange mera mia sa?”

26 Yesus dhaa, na, “Dhu lèke sèmi neꞌe: miu se tenge Jaꞌa lula boe miu mèdhi le tadha-tadha malaa, te ngaa lula Jaꞌa pangaꞌa miu toke bècu. 27 Nanene paie-iie! Baku sabꞌa tenge dhoka ngangaꞌa di dhu bèli-camèdꞌa ele iie dꞌara. Te ngaa beꞌa risi miu sabꞌa sèna ka abhu ngangaꞌa dhu taha taruu, dhu nèti mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Te Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa ka dhu bisa hia miu mamuri èèna. Te Ama ètu sorga pangèdꞌu le hak mi Jaꞌa ne.”

28 Hèia dhèu se karèi, aku rèngu na, “Ladhe sèmi èèna, na, jiꞌi hudꞌi tao tasamia, sèna ka bisa pakako sasabꞌa Ama Lamatua?”

29 Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Sasabꞌa Lamatua, sèmi neꞌe ka: miu hudꞌi parcaya ku Jaꞌa ne. Te Ama Lamatua ka dhu pua Jaꞌa mai.”

30 Hèia dhèu se karèi hari, peka na, “Ama neo padꞌelo tadha malaa sèmi ngaa, ho jiꞌi ngèdhi aa parcaya Ama? Aa Ama neo tao ngaa hari hia jiꞌi? 31 Nuka sèmi uru-uru sèra, bèi-baki jiꞌi raꞌa roti manna ètu dꞌara mamoo. Èèna nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, peka na, ‘Nèngu hia si roti dhu mai nèti dedha-liru, sèna ka raꞌa.’ ”✡

32 Ka Yesus bꞌala, peka na, “Jaꞌa peka dhu lèke sèmi neꞌe: uru èèna, Musa boe ka dhu papuru roti èèna nèti dedha-liru hia mi bèi-baki miu. Te dhu papuru mai roti èèna, nuka Ama Ku ètu sorga. Limuri ne Na sadia hia miu roti nèti liru kahèi. Te ngaa roti neꞌe ne, Roti dhu tareꞌa-reꞌa taha toke dꞌai mia-mia. 33 Te Roti nèti Lamatua ne, nuka, Dhu puru mai nèti sorga aa nèti mamuri hia mi dhèu ètu rai-haha ne.”

34 Hèia dhèu se manèngi, aku rèngu na, “Ama! Hia taruu jiꞌi roti èèna!”

35 Ka Yesus peka dènge si, aku Nèngu na, “Jaꞌa neꞌe ka, Roti èèna. Te Jaꞌa ka dhu kèti mamuri dhu lèke. De dhèu dhu jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa, manganga heka! Aa dhèu dhu parcaya Jaꞌa, koko-kamango heka!

36 Te ngaa Jaꞌa peka kèdhi le dènge miu, na, masi ka miu mèdhi le Jaꞌa, te ngaa miu parcaya mèka Jaꞌa. 37 Aa te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Ku hagꞌe nare le ho jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa, bèli-camèdꞌa rèngu mai asa Jaꞌa. Aa ladhe abhu dhèu dhu mai asa Jaꞌa, tatu Jaꞌa babège eele boe ne! 38 Te Jaꞌa mai nèti dedha-liru. Jaꞌa mai sèna ka sabꞌa madhutu dadꞌèi Ama Ku, lula Nèngu ka dhu pua Jaꞌa. Jaꞌa koꞌo boe madhutu dhoka dadꞌèi Jaꞌa mesa Ku. 39 Dadꞌèi Ama Lamatua sèmi neꞌe: nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Nèngu hagꞌe nare le ho jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa, Nèngu dꞌèi Jaꞌa oru-kaboko si aaꞌi-aaꞌi. Jaꞌa bisa boe soro tèke ca dhèu sa ele. Te ngaa ladhe lodꞌo dꞌai èle rai-haha ne, Jaꞌa pamamuri hari si. 40 Nuka sèmi dhu Jaꞌa peka deo na, Ama Ku dꞌèi sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tadhe aa parcaya Jaꞌa, nuka Ana Na, èèna na rèngu bisa abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Hèia ètu lodꞌo èle rai-haha, Jaꞌa pamamuri hari si.”

41 Ka ama-ama dhèu Yahudi se mulai kaꞌuu-kamuki, lula Yesus peka na, “Roti dhu mai nèti Lamatua èèna, nuka Jaꞌa dhu mai nèti sorga.”

42 Ra padhai lii, peka na, “Tasamia ka sèmi neꞌe? Dhèu neꞌe ne, Yesus ana Yusuf, si? Jiꞌi tadhe ina-ama Na. De tasamia ka Nèngu ne peka na, ‘Jaꞌa mai nèti sorga?’ Abhu ètu mia?”

43 Hèia Yesus lii dènge si, aku Nèngu na, “Eee! Loe eele ku kaꞌuu-kamuki! 44 Ama Ku ètu sorga ka pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne. Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa mai asa Jaꞌa, ladhe Ama Ku lere boe ne mai. Aa dꞌai lodꞌo èle rai-haha, Jaꞌa pamamuri hari si. 45 Dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru-uru sèra suri rèdhi le, peka na, ‘Ama Lamatua neo ajꞌa-nori dhèu aaꞌi-aaꞌi.’ De dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu nanene Ama ètu sorga, aa rèngu abhu ajꞌa-nori nèti Nèngu, rèngu mai sa Jaꞌa, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa.✡ 46 Jaꞌa ne ka dhu puru mai nèti Ama Lamatua. De dhoka Jaꞌa mesa-mesa Ku kèdhi Ne. Abhu boe ca dhèu sa dhu patoo madha dènge Ama ètu sorga.

47 Tareꞌa! Jaꞌa peka dènge miu kèna! Dhèu dhu parcaya Jaꞌa, bèli-camèdꞌa abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. 48 Te Jaꞌa ne, nuka Roti dhu nèti mamuri èèna. 49 Uru-uru sèra, bèi-baki miu raꞌa roti manna lodꞌo ra kako rai-reo dꞌara mamoo. Masi ka raꞌa le roti èèna, te ngaa nèbhu-nèbhu madhe kahèi. 50 Te ngaa Roti dhu limuri ne puru mai nèti sorga, leko-leo. Te dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa raꞌa. Sasoa na, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Jaꞌa, rèngu cèri eele heka nèti Ama Lamatua. 51 Lula Jaꞌa ne, Roti dhu nèti mamuri, dhu mai nèti sorga. Pe ladhe Jaꞌa madhe, Jaꞌa soro ngiꞌu Jaꞌa sèna ka madhe pala dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, ho ra bisa mamuri. Aa dhèu dhu raꞌa Roti ne, rèngu abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe.”

52 Ropa ama-ama dhèu Yahudi se tadèngi rare lii padhai Yesus ne, hèia ra pabꞌala èci dènge èci, aku rèngu na, “Na padhai lii sèmi ngaa ka nèi? Tasamia ka Dhèu ne bisa hia ngiꞌu Na, èdhi taꞌe?”

53 Hèia Yesus peka dènge si, aku Nèngu na, “Jaꞌa padhai lii dhu mola-mola dènge miu kèna. Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Dhèu dhu neo mamuri lèke, hudꞌi paꞌèki ku dènge Jaꞌa. De ladhe miu miꞌa boe ngiꞌu Jaꞌa, aa minu boe raa Jaꞌa, na, miu abhu boe mamuri dhu lèke.† 54 Te dhèu dhu raꞌe ngiꞌu Jaꞌa, aa rinu raa Jaꞌa, rèngu abhu le mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Dꞌai lodꞌo èle rai-haha, Jaꞌa pamamuri hari ne. 55 Te ngangaꞌa dhu lèke, nuka ngiꞌu Jaꞌa. Aa nganginu dhu lèke, nuka raa Jaꞌa. 56 De dhèu dhu raꞌa ngiꞌu Jaꞌa, dènge rinu raa Jaꞌa, mamuri ra dhu paꞌèki dènge Jaꞌa. Aa Jaꞌa paꞌèki dènge rèngu. 57 Ama ètu sorga dhu pua Jaꞌa, Nèngu mamuri tareꞌa-reꞌa. Aa Jaꞌa abhu mamuri dhu lèke nèti Nèngu kahèi. Nèti èèna ka dhèu dhu naꞌe ngiꞌu Jaꞌa, nèngu unu mamuri dhu lèke nèti Jaꞌa kahèi. 58 Uru-uru sèra, bèi-baki miu raꞌa roti manna nèti dedha-liru. Masi ka rèngu raꞌa, te ngaa nèbhu-nèbhu rèngu madhe kahèi. Te ngaa Roti dhu mai nèti sorga ne, leko-leo. Te dhèu dhu raꞌa Roti ne, bèli-camèdꞌa abhu mamuri dhu lèke”.

59 Yesus ajꞌa jꞌara seꞌe ètu dꞌara èmu sabajꞌa dhèu Yahudi cue ètu kota Kapernaum.

Dhèu ae tèke eele Lamatua Yesus

60 Dhèu ae dhu madhutu Yesus. Ropa rèngu tadèngi lii padhai Na sèmi èèna, hèia abhu dhu peka na, “Aꞌajꞌa Na, bia! Cee ka dhu bisa sèmi rare aꞌajꞌa èèna?”

61 Te ngaa Yesus dhu neꞌa le lii padhai rèngu se, hèia Na karèi si, aku Nèngu na, “Aꞌajꞌa ne tao miu susa, do? 62 Tasamia hari, ladhe miu mèdhi Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, caꞌe hari asa era pea Jaꞌa uru èèna?

63 Roh Lamatua ka dhu nèti mamuri dhu lèke. Mamuri dhu lèke mai boe nèti ngiꞌu dhèu. Te ngaa Lii Holo-Nori Jaꞌa kapua na nèti Roh Ama Lamatua. De Lii Holo-Nori neꞌe bisa hia mamuri dhu lèke mi dhèu aaꞌi-aaꞌi kahèi. 64 Te ngaa abhu nèti miu cahagꞌe dhu lèka boe Jaꞌa.”

Yesus peka sèmi neꞌe, lula Nèngu dhu neꞌa le karèi nèti uru jꞌara, cee dhu parcaya boe, aa cee ka dhu èèna na pahie eele Nèngu. 65 Hèia Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na, “Nèti èèna ka, Jaꞌa peka mema le dènge miu, na, Ama Ku ètu sorga hudꞌi bhoke uuru ku jꞌara hia dhèu, heka dhèu ne bisa mai jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa kèna.”

66 Karèi nèti lodꞌo èèna, ana madhutu Na ae ka dhu tèke eele Ne, lula rèngu roꞌo heka madhutu Nèngu. 67 Ka Yesus karèi ana madhutu Na dhèu canguru dua sèra, aku Nèngu na, “Aa miu tasamia? Neo tèke eele Jaꞌa kahèi, do?”

68 Te ngaa Simon Petrus dhaa, peka na, “Ama! Jiꞌi patai-patapa mi cee hari? Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa lole dènge jiꞌi, jꞌara tasamia jiꞌi bisa abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Dhoka Èu mesa Mu di! 69 Aa jiꞌi lèka Ama. Lula jiꞌi dhu ngeꞌa le, na, Èu ne, nuka Dhèu Mola-Mèci nèti Ama Lamatua.”✡

70 Ka Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Jaꞌa hagꞌe kore le miu dhèu canguru dua. Te ngaa sanèdꞌe! Nèti miu seꞌe, abhu ca dhèu nuka sèmi nidhu!” 71 Dhu Na peka ne, nuka Yudas, ana Simon Iskariot. Yudas ne, ca dhèu nèti ana madhutu Na dhèu canguru dua sèra. Nèngu neꞌe ka dhu èèna na pahie Yesus.

7

Lamatua Yesus dènge ari Na sèra

1 Èle èèna, hèia Yesus si kako palème propensi Galilea. Nèngu neo boe kako palème propensi Yudea, lula abhu ama-ama dhèu Yahudi dhu neo pamadhe Ne. 2 Lodꞌo èèna, dètu le dènge lodꞌo kalela puu-gꞌètu dhu ra peka na, “Kalela Paleo”.* 3 Ka ari Yesus sèra peka dènge Ne, aku rèngu na, “Beꞌa risi, Èu pakeso nèti neꞌe, lamu asa Yudea. Sèna ka dhèu dhu madhutu Èu ètu nèi, bisa ladhe rèdhi jꞌara-jꞌara dhu Èu tao. 4 Te ladhe cee dhu neo sèna ka dhèu ae rèdhi kolo-karisi nèngu, na, nèngu baku tao pahuni-pahuni. Lula Èu dhu tao tadha malaa rupa-rupa, beꞌa risi hari, ladhe dhèu ae-ae bisa ladhe rèdhi ngaa dhu Èu tao sèra!” 5 Ari Na sèra peka sèmi èèna, lula rèngu dhu lèka Nèngu èra iia boe.

6 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Sèmi neꞌe. Lodꞌo Jaꞌa dhae dꞌai mèka. Te ngaa ladhe miu neo lami, sadꞌi lake mere. 7 Dhèu ètu rai-haha ne tèka boe dꞌara dènge miu. Te ngaa rèngu tèka dꞌara dènge Jaꞌa, lula Jaꞌa bhoke patalele aaꞌi tatao rèngu. Te dꞌara ra bhelu-katubꞌa. 8 Lodꞌo kalela agama èdhi dètu le. De miu ka laa lami asa Yerusalem. Jaꞌa neo mèka laku, te dhae dꞌai mèka lodꞌo.” 9 Na peka nare, hèia Na pea ètu propensi Galilea.

Lamatua Yesus madhutu kalela agama Yahudi

10 Te ngaa ropa ari Na si lasi madhutu kalela agama dhèu Yahudi ètu Yerusalem, Yesus madhutu kahèi. Te ngaa laꞌe pahuni-pahuni, sèna ka dhèu baku rèdhi Ne. 11 Ètu Yerusalem, lodꞌo kalela agama dhèu Yahudi, ama-ama dhèu Yahudi patangi-tenge Yesus. Ra pakarèi, aku rèngu na, “Dhèu èèna, ètu mia?”

12 Dhèu ae dhu pakaꞌuu lula-nèti Nèngu. Cahagꞌe peka na, “Nèngu ne, dhèu beꞌa.”

Cahagꞌe hari peka na, “Aadꞌo! Nèngu ne dhu kapodꞌe-kabèli dhèu ae-ae.” 13 Te ngaa abhu boe dhu pacèu lii padhai lula-nèti Yesus, te rèngu madhaꞌu dènge ama-ama se.

14 Pas ètu talora kalela ne, Yesus maso laꞌe asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ka Na ajꞌa dhèu ètu era èèna. 15 Hèia ama-ama dhèu Yahudi malaa, ka ra peka na, “Dhèu ne sakola nèdhi boe sèmi èdhi. Te ngaa tasamia ka neꞌa aaꞌi mèu jꞌara seꞌe?”

16 Ka Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Nanene. Jꞌara-jꞌara dhu Jaꞌa lole, kapua boe nèti Jaꞌa mesa ku, te ngaa nèti Nèngu dhu pua Jaꞌa mai. 17 Dhèu dhu tareꞌa-reꞌa neo madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, nèngu èèna na neꞌa mèu, aꞌajꞌa Jaꞌa ne, tareꞌa-reꞌa mai nèti Ama Lamatua, do nèti dhoka Jaꞌa mesa ku. 18 Te dhèu dhu padhai lii pake mamèu unu na, nèngu tenge dhoka kolongara di. Te ngaa dhèu dhu neo dedꞌe kolongara nèti dhèu dhu pua-paleha na, tatu lii padhai lèke mola-mola. Aa lii padhai nèngu koe-kapengo boe. 19 Musa pangèdꞌu le miu Atora Ama Lamatua. Te ngaa miu moꞌo boe tao madhutu. De tasamia ka miu tenge jꞌara ho neo pamadhe Jaꞌa?”

20 Hèia dhèu ae se karèi, peka na, “Èu peka ngaa, ne? Ele boe nidhu tao Èu, do? Cee ka dhu tenge jꞌara neo pamadhe Èu?”

21 Ka Yesus bꞌala, peka na, “Sèmi neꞌe ka. Jaꞌa heka tao tadha malaa èci ètu lodꞌo manèngi-mangajꞌi, te ngaa miu aaꞌi-aaꞌi mi kacèki le. 22 Te ngaa ca tèka-tèka, miu sabꞌa kahèi ètu dꞌara lodꞌo sabajꞌa, nuka sèmi: Musa hia le atora suna, dhu peka na, ladhe dhèu rara iisi ana mone ca dhèu, na, ètu dꞌara lodꞌo ka aru, miu hudꞌi suna ku ana ne. Masi ka lodꞌo ne, lèke dènge lodꞌo sabajꞌa, miu hudꞌi suna ku nèngu. (Te ngaa madhutu mola-mola na, atora ne uru tèka nèti Musa. Te Ama Lamatua dhu hia uru le atora ne mi Abraham.)✡ 23 De ladhe suna ana iiki èci lèke dènge lodꞌo sabajꞌa sisu boe atora Musa, nga tao ka miu nasa dènge Jaꞌa, lula Jaꞌa puri-paꞌèle dhèu karuku lèke dènge lodꞌo sabajꞌa? Maso boe dꞌara ngangee, sina ma!?✡ 24 Baku pasale dhèu lula jꞌara-jꞌara dhu miu mèdhi dènge musi madha di. Dadoo uuru ku dènge dꞌara beꞌa, heka pamaꞌète dhu lèke.”

Lamatua Yesus ne, nuka Kristus, do?

25 Hèia pèri-pèri dhèu nèti kota Yerusalem pakarèi, peka na, “Dhèu neꞌe ne ka dhu ra patangi-tenge ho neo pamadhe Ne, do? 26 Ladhe ku laa! Na padhai lii pahuni boe ètu madha dhèu ae-ae. Te ngaa abhu boe dhu kai Ne ho hutu hèbꞌa Na. Madhutu miu, tasamia? Ele boe dhèu dhu rèdꞌu koasa sèra reꞌa le, peka na, Dhèu neꞌe ne, nuka Kristus, dhu Lamatua pajaji tèke ho neo pua mai èèna, si? 27 Te ngaa jꞌajꞌi mi lii langu, sèmi neꞌe: ladhe Lamatua pua ka Kristus mai, abhu boe ca dhèu sa dhu reꞌa Nèngu nèti mia. Te ngaa èdhi teꞌa le Dhèu ne nèti mia.”

28 Lodꞌo èèna, Yesus ajꞌa dhèu era ètu madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ropa tadèngi dhèu se peka sèmi èèna, hèia Na karèi si dènge lii mèdhu, aku Nèngu na, “Miu pangee, na, miu se tadhe Jaꞌa, aa meꞌa mèu Jaꞌa mai nèti mia, do? Jaꞌa ne, mai boe asa neꞌe madhutu dadꞌèi Jaꞌa mesa ku. Te dhu pua Jaꞌa èèna, abhu tareꞌa-reꞌa. Aa miu tadhe boe Nèngu. 29 Te ngaa Jaꞌa tadhe Ne, lula Jaꞌa mai nèti Nèngu, aa Nèngu ka dhu pua Jaꞌa mai.”

30 Ka dhèu seꞌe neo kèpe Ne. Te ngaa abhu boe dhu bisa kèpe Ne, te dꞌai mèka lodꞌo Na. 31 Nèti dhèu ae-ae dhu ètu èèna, abhu ae kahèi dhu parcaya Ne. Dhèu se padhai lii, peka na, “Dhèu neꞌe ne tao tadha malaa ae le. Pe bèli-camèdꞌa, ladhe Kristus mai, tatu boe Na tao tadha malaa risi nèti Dhèu neꞌe, si?”

Rèngu pua dhèu lasi kèpe Lamatua Yesus

32 Ètu talora aae dhèu ae se, abhu pèri-pèri dhèu nèti partei agama Parisi kahèi. Rèngu tadèngi dhèu ae se pakanucu jꞌara-jꞌara lula-nèti Yesus. Hèia, dhèu se, dènge kètu agama Yahudi se pua pèri-pèri dhèu jꞌaga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi sèna ka lasi kèpe Yesus.

33 Ka Yesus peka, na, “Lodꞌo Jaꞌa paꞌèci dènge miu di ciki ooꞌe ka, nare heka nèbhu. Te nèbhu heka, Jaꞌa laku hari asa Nèngu dhu pua Jaꞌa. 34 Pe èèna na, miu tenge Jaꞌa, te ngaa mèdhi boe Jaꞌa. Te Jaꞌa neo laku asa era èci dhu miu bisa boe madhutu.”

35 Ka ama-ama dhèu Yahudi se pakarèi iisi-aanga ra, aku rèngu na, “Dhèu ne neo laꞌe mia? Laꞌe asa era mia, dhu èdhi bisa boe paraga dènge Ne? Nèngu laꞌe luꞌu asa dhèu Yahudi dhu bali ètu rai kajꞌèu, do? Neo laꞌe ajꞌa-nori dhèu-dhèu dhu pake lii Yunani ètu nèi, do? Do, tasamia? 36 Aꞌabhu Na tasamia, ka Na peka, na, ‘Miu neo tenge Jaꞌa, te ngaa paraga boe.’ Aa, ‘Jaꞌa laku asa era èci dhu miu bisa boe madhutu.’?”

Èi dhu nèti mamuri

37 Dꞌai lodꞌo oe èle kalela, dhu jꞌajꞌi lodꞌo kapai risi èèna, hèia Yesus kèdꞌi titu, ka Na rodhe, peka na, “Nanene, ee! Cee ka dhu koko-kamango, na, hudꞌi laa na mai asa Jaꞌa ho ninu!✡ 38 Cee dhu parcaya Jaꞌa, na, mai sèna ka minu! Te ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, dhu suri tèke le, peka na, ‘Èi dhu nèti mamuri, èèna na hae mai nèti dꞌara dhèu-dhèu parcaya.’ Ka rèngu abhu mamuri dhu lèke. Dènge jꞌara ne, rèngu bisa soru-bara dhèu leo, sèna ka ra abhu mamuri dhu lèke kahèi.”✡ 39 Yesus padhai lii lula-nèti Roh Ama Lamatua, lula dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus abhu Roh èèna. Te ngaa lodꞌo Yesus padhai lii sèmi èèna, rèngu dhae sèmi rare mèka Roh èèna, lula Ama Lamatua dhae hia mèka. Ama Lamatua mema hia mèka, lula Na dedꞌe mèka padedha-dedha Yesus.

Dhèu se mulai pahagꞌa lula Lamatua Yesus

40 Dhèu ae-ae ètu sèra nanene lii padhai Yesus ne. Hèia abhu dhu peka, na, “Tatu Dhèu ne, Dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, dhu Na padhadha mema karèi nèti uru ka!”✡

41 Abhu cahagꞌe dhu peka na, “Aadꞌo! Nèngu ne, nuka Kristus dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu karèi nèti uru ka mai!”

Te ngaa cahagꞌe hari pabꞌala, peka na, “Bisa boe! Te Kristus èèna, dhèu Galilea boe. Tareꞌa, si? 42 Te Sasuri Ama Lamatua suri, na, Kristus èèna, ana-èpu nèti dhèu aae Daud. Ètu dꞌara sasuri leo kahèi dhu suri, peka na, Nèngu ne, dhèu Betlehem, rae dhèu aae Daud. Sèmi èèna ka, si?”✡ 43 Ka dhèu se mulai pahagꞌa lula Yesus. 44 Abhu pèri-pèri dhèu dhu neo kèpe Ne, te ngaa ca dhèu sa goi boe Ne.

Ama-ama dhèu Yahudi parcaya boe Lamatua Yesus

45 Èle ka, dhèu-dhèu madhenga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi dhu mai neo kèpe Yesus, lèpa asa kètu agama Yahudi dènge dhèu Parisi sèra. Hèia dhèu kapai se karèi, aku rèngu na, “Nga tao ka miu mèti boe Ne mai?”

46 Hèia dhèu se dhaa, na, “Ira ii! Jiꞌi dhae paraga ngèdhi mèka dènge dhèu èci sa dhu padhai lii sama sèmi Dhèu nèi!”

47 Ka dhèu Parisi se karèi, aku rèngu na, “Heh! Miu se lèke le tipu, si? 48 Sanèdꞌe! Te nèti jiꞌi dhèu-dhèu Parisi, do, ama-ama abhu boe ca dhèu sa dhu lèka Ne. Tareꞌa, si? Ladhe dhèu kapai parcaya boe, na, tasamia ka miu se lèka Nèngu? 49 Te ngaa dhèu ae dhu neo parcaya Ne, reꞌa boe Atora Ama Lamatua. Bèli-camèdꞌa rèngu dui rare huku dhu bia nèti Ama Lamatua!”

50 Te ngaa ètu era neꞌe, abhu kahèi dhèu Parisi ca dhèu, ngara na Nikodemus. Nèngu neꞌe ka dhu laꞌe asa Yesus re mèda, ho padhai lii dènge Ne. Ka na karèi dhèu seꞌe, peka na,✡ 51 “Tasamia? Madhutu atora agama, èdhi pamaꞌète uru ku lii langu dhèu, do? Do, èdhi hudꞌi nanene uuru ku lii lolo na, sèna ka teꞌa mèu dhèu ne tao ngaa, heka pamaꞌète lii langu na kèna?”

52 Hèia ra jèke ne, aku rèngu na, “Èu ne, dhèu Galilea èci èèna ka dènge Nèngu, do? Parisa paie-iie uuru ku Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua! Baca paie-iie sèna ka meꞌa mèu, na, abhu boe dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu mai nèti Galilea!”

Dhèu bhèni èci dhu tao jꞌara makae

53 [Ka ra pacèri, èci-èci lèpa asa èmu ra.†

8

1 Te ngaa Yesus laꞌe asa ledhe Saitun. 2 Asa bèli madꞌae aae èèna, Nèngu laꞌe asa madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Dhèu ae mai pakaboko ètu madha Nèngu. Ka Na madhèdi ajꞌa-nori si.

3 Lodꞌo èèna, kèpe rare bhèni ca dhèu dhu talora na adꞌu-ue jꞌara makae. Ka pèri-pèri mese agama dènge dhèu Parisi ère rèti bhèni ne asa Yesus. Hèia ra laka-seti bhèni ne titu ètu madha rèngu aaꞌi-aaꞌi. 4 Ka ra peka dènge Yesus, aku rèngu na, “Ama Mese. Kèpe ngare bhèni ne dhu talora nèngu dhu adꞌu-ue jꞌara makae. 5 Ètu dꞌara atora Musa, abhu paredha èci dhu peka na, ‘Dhèu dhu adꞌu-ue jꞌara makae dènge dhèu èmu na boe, hudꞌi abhu hahuku pèci toke madhe.’ De madhutu Ama Mese, na, tasamia?”✡ 6 Dhèu se sèku Ne, sèna ka abhu jꞌara ho pèci sasala asa Yesus ho pamanahu Ne.

Yesus lii boe, te ngaa madhèdi pasaboti suri rai, pake suu kolo ai Na. 7 Dhèu se loe boe karèi Nèngu. Hèia Na titu, ka padhai lii, aku Nèngu na, “Sèmi neꞌe. Ladhe nèti miu abhu dhu tao mèdhi mèka sasala, na, nèngu ka dhu bisa pèci uuru ku, sèna ka huku bhèni neꞌe.” 8 Ka Na madhèdi pasaboti hari, hèia suri hari rai.

9 Ropa dhèu se tadèngi lii padhai Na, rèngu jꞌajꞌi makae. Lula rèngu reꞌa ètu dꞌara ra, rèngu adꞌu-ue sasala kahèi. Ka lasi ka èci-èci, mulai nèti dhèu heka toke dꞌai ana ngèru, tèke eele dhodhoka Yesus dènge bhèni ne ètu era èèna. 10 Hèia Yesus titu hari, ka Na karèi, “Eea! Mia lasi? Abhu heka ca dhèu sa ètu neꞌe ho pèci sasala mi èu, do?”

11 Hèia bhèni ne dhaa, aku nèngu na, “Aadꞌo, Ama.”

Ka Yesus lii dènge dhèu ne, peka na, “Jaꞌa neo boe huku èu kahèi. Lèpa ka, te ngaa sanèdꞌe. Tao ia ka sasala!”]*

Lamatua Yesus nuka sèmi saraa hia dhèu ètu rai-haha ne

12 Ka Yesus tuhu hari lii padhai dènge dhèu ae se, peka na, “Jaꞌa ne, nuka sèmi saraa hia dhèu ètu rai-haha ne. Dhèu dhu madhutu Jaꞌa mamuri boe ètu dꞌara maroga, te ngaa na pea ètu dꞌara saraa dhu nèti mamuri dhu lèke.”✡

13 Abhu pèri-pèri dhèu Parisi dhu pabꞌala, peka na, “Weh! Èu mesa mu neo jꞌajꞌi sakasii nèti ngiꞌu Èu unu mu, do? Bisa boe sèmi èèna! Te madhutu atora èdhi, hudꞌi dhèu leo ku dhu jꞌajꞌi sakasii hia dhèu èci, bisa boe nèngu unu na. De jiꞌi ngoꞌo boe sèmi, aa ngoꞌo boe parcaya.”✡

14 Ka Yesus dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe. Hudꞌi laa Jaꞌa jꞌajꞌi sakasii mi ngiꞌu Jaꞌa mesa ku, te lii padhai Jaꞌa ne, lèke. Lula Jaꞌa mesa ku keꞌa mola-mola Jaꞌa ne mai nèti mia, aa neo laku asa mia. Miu meꞌa boe Jaꞌa mai nèti mia, aa meꞌa boe neo laku asa mia kahèi. 15 Miu nile dhèu madhutu aꞌabhu dhèu rai-haha. Te ngaa Jaꞌa madhutu boe aꞌabhu dhèu rai-haha ho nile dhèu èci sa. 16 Ladhe Jaꞌa nile dhèu, aꞌuku dhu Jaꞌa pake, lèke mola-mola. Te Jaꞌa mesa ku boe dhu nile dhèu, te ngaa Jaꞌa tao aaꞌi-aaꞌi sama-sama dènge Ama Ku dhu pua Jaꞌa mai. 17 Baku bhèlu. Te dhu suri tèke ètu Atora agama miu, peka na, ‘Ladhe abhu dhèu dua jꞌajꞌi sakasii dhu padhue jꞌara dhu sama, èèna lèke tareꞌa.’ 18 De Jaꞌa mesa ku boe dhu jꞌajꞌi sakasii mi ngiꞌu Jaꞌa unu ku. Te Ama Ku dhu pua Jaꞌa, jꞌajꞌi sakasii kahèi dhu padhai lii lula-nèti Jaꞌa.”

19 Hèia dhèu se karèi, aku rèngu na, “Te Ama Èu èèna, ètu mia?”

Ka Yesus bꞌala, peka na, “Miu se tadhe iie boe Jaꞌa. Miu tadhe boe kahèi Ama Ku. Te ladhe miu tadhe iie Jaꞌa, tatu miu tadhe Ne kahèi.”

20 Aaꞌi-aaꞌi se, Yesus peka-padhai lodꞌo Nèngu ajꞌa-nori dhèu ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, padètu dènge era rèngu kaboko doi kolete. Abhu boe ca dhèu sa dhu kèpe Ne, lula dꞌai mèka lodꞌo na.

“Èèna na Jaꞌa laku asa era èci dhu miu bisa boe madhutu”

21 Yesus padhai lii tabha hari, peka na, “Bèli-camèdꞌa Jaꞌa tèke eele miu, ho laku asa era leo. Miu èèna na patangi-tenge Jaꞌa, te ngaa mèdhi boe, te miu dhu dènge boe hak sèna ka lami asa era èèna. Aa ladhe miu madhe, miu pasae sasala miu era.”

22 Hèia ama dhèu Yahudi sèra pakarèi iisi-aanga ra, peka na, “Na padhai lii ngaa, nèi? Neo pamadhe iisi Na, do? Te Na peka, na, ‘Miu bisa boe lami asa era èèna.’ ”

23 Ka Yesus peka dènge dhèu seꞌe, aku Nèngu na, “Miu nèti rai-haha. Te ngaa Jaꞌa mai nèti dedha-liru. Miu dhèu nèti rai-haha ne, te ngaa Jaꞌa nèti boe rai-haha ne. 24 Nèti èèna ka, deo na Jaꞌa peka dènge miu, na, bèli-camèdꞌa ladhe miu madhe, miu pasae sasala-sasigo miu era. De ladhe miu parcaya boe, na, Jaꞌa ne, Kristus, dhu Ama Lamatua pua mai, ladhe miu madhe, tatu miu pasae sasala miu era.”

25 Ka ra karèi, peka na, “Weeh! Te Èu ne, cee?”

Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Jaꞌa dhu peka mema karèi nèti uru ka.† 26 Abhu jꞌara ae dhu Jaꞌa bisa peka lula-nèti miu. Sasala miu ae kahèi. Te ngaa Jaꞌa padꞌelo boe jꞌara sèra. Te Dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne, ladhe Na padhai lii, neꞌa dhoka peka dhu mola di. Aa Jaꞌa peka dènge dhèu ètu rai-haha ne, dhoka jꞌara-jꞌara dhu Jaꞌa tadèngi nèti Nèngu di.” 27 (Dhu Nèngu padhue-padhai, nuka Ama Na ètu sorga. Te ngaa dhèu se reꞌa rare boe sasoa lii padhai Na.)

28 Ka Yesus padhai lii tabha hari, peka na, “Pe ladhe miu dedꞌe ka Jaꞌa, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, ètu ajꞌu palolo-palèbha, heka miu meꞌa kèna, na, Jaꞌa ne, Kristus. Aa Jaꞌa bisa boe tao ngaa-ngaa madhutu dadꞌèi Jaꞌa mesa ku, te ngaa Jaꞌa ajꞌa-nori dhoka jꞌara-jꞌara dhu Ama ètu sorga ajꞌa-nori le Jaꞌa. 29 Dhu pua-paleha Jaꞌa bera-bera dènge Jaꞌa taruu. Nèngu tèke eele nèdhi boe Jaꞌa mesa-mesa ku, lula Jaꞌa loe boe sabꞌa madhutu dadꞌèi Na.”

30 Ropa Yesus peka jꞌara seꞌe, dhèu ae parcaya Nèngu.

“Miu se, ana-èpu Abraham”

31 Èle èèna ka, Yesus peka dènge dhèu-dhèu Yahudi dhu parcaya Nèngu, na, “Ladhe miu mamuri paꞌèki taruu dènge Lii Holo-Nori Jaꞌa, aa ajꞌa taruu nèti Jaꞌa, na, miu bisa jꞌajꞌi ana madhutu Jaꞌa dhu lèke. 32 Miu bisa meꞌa mèu jꞌara-jꞌara dhu lèke. Dènge jꞌara-jꞌara dhu lèke sèra ka dhu patabuli miu, sèna ka miu jꞌajꞌi ia ka ènu.”

33 Ka dhèu se pabꞌala, aku rèngu na, “Hee! Jiꞌi se, jꞌajꞌi boe ènu dhèu! Te jiꞌi se, ana-èpu Abraham! De, nga tao ka Èu peka, na, èèna na jiꞌi bebas?”✡

34 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Dhu Jaꞌa peka ne, lèke. Te dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu dꞌara sasala, jꞌajꞌi sama sèmi ènu dhu dhoka madhutu dadꞌèi sasala di. 35 Te ngaa dhu tema, sèmi neꞌe: ènu se abhu boe pala nèti lamatua èmu na. Te dhoka ana lamatua èmu di dhu abhu pala taruu ètu èèna. 36 De Jaꞌa, nuka Ana Ama Lamatua ne, ladhe saku eele sasala-sasigo miu, na, miu bebas, aa jꞌajꞌi heka ènu nèti koasa sasala-sasigo. Dènge jꞌara ne, miu madhutu heka dadꞌèi sasala, aa tareꞌa-reꞌa bebas!

37 Jaꞌa keꞌa le miu se, ana-èpu Abraham. Masi ka sèmi èèna, te ngaa miu loe boe patangi-tenge jꞌara ho pamadhe Jaꞌa, lula moꞌo boe sèmi mere aꞌajꞌa Jaꞌa. Te ètu dꞌara miu, abhu heka era tatèka Lii Holo-Nori Jaꞌa. 38 Jaꞌa peka-padhai jꞌara-jꞌara dhu Jaꞌa kèdhi le, dhu Ama Ku pajꞌujꞌu le dènge Jaꞌa. Aa miu tao madhutu jꞌara-jꞌara dhu miu tadèngi le nèti ama-ama miu.”

“Ama miu, nuka dhèu aae nidhu”

39 Dhèu se dhaa, peka na, “Jiꞌi se, ana-èpu Abraham!”

Ka Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Ladhe miu jꞌajꞌi tareꞌa-reꞌa ana-èpu Abraham, miu hudꞌi madhutu jꞌara mamuri nèngu. 40 Te ngaa Abraham tao boe bhabhelu sama sèmi dhu miu tao! Te miu loe boe tenge jꞌara ho neo pamadhe Jaꞌa. Aa te ngaa Jaꞌa ne, dhu peka dènge miu jꞌara-jꞌara dhu lèke, dhu Jaꞌa tadèngi nèti Ama Lamatua. 41 Tatao miu se mema beda boe nèti tatao ama miu.”

Te ngaa rèngu pabꞌala, aku rèngu na, “Heh! Jiꞌi se, ana dꞌèlu! Baku peka na jiꞌi se, ana ama aadꞌo! Te Ama jiꞌi, èci di, nuka Ama Lamatua!”

42 Hèia, aku Yesus na, “Ladhe Ama Lamatua tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi Ama miu, tatu miu sue Jaꞌa. Te Jaꞌa mai nèti Nèngu, nèti èèna ka Jaꞌa ka neꞌe ne. Jaꞌa mai ne madhutu boe dadꞌèi Jaꞌa mesa ku. Te ngaa Jaꞌa mai, lula Nèngu ka dhu pua Jaꞌa. 43 Nga tao ka miu dhane mere boe lii padhai Jaꞌa? Ele boe, lula miu mema moꞌo boe nanene!

44 Miu se, ca ropa dènge dhèu aae nidhu. Te miu dꞌèi madhutu dadꞌèi na! Karèi nèti uru jꞌara ka, nèngu dꞌèi dhoka pamadhe dhèu. Nèngu labꞌa jꞌara dhu lèke, lula na tule eele jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu lèke! Ladhe na kapodꞌe-kabèli, mema sasabꞌa na kèna. Te nèngu ne, tuka kapodꞌe-kabèli, aa baki nèti leko-monya! 45 Jaꞌa neꞌe ka dhu lole jꞌara dhu lèke. Te ngaa miu parcaya boe Jaꞌa. 46 Pangee sèku! Nèti miu se, cee ka dhu bisa padꞌelo bukti, peka na, Jaꞌa ne adꞌu-ue sasala? Malaa, nga! Ladhe Jaꞌa peka lèke, nga tao ka miu moꞌo boe lèka Jaꞌa?

47 Dhèu dhu jꞌajꞌi nèti Ama Lamatua nanene Lii Holo-Nori Na. Te ngaa miu se jꞌajꞌi boe nèti Ama Lamatua, nèti èèna ka miu moꞌo boe nanene Jaꞌa.”

“Dhae rara iisi mèka Abraham, Jaꞌa dhu mema-mema le”

48 Ama-ama dhèu Yahudi bꞌala, peka na, “Lii padhai jiꞌi lèke tareꞌa-reꞌa. Te jiꞌi dhu peka le, na, Èu ne, dhèu Yahudi boe, te ngaa dhèu Samaria. Èu ne nidhu tao!”

49 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Jaꞌa nidhu tao boe. Jaꞌa pakabꞌua Ama Ku ètu sorga, te ngaa miu moꞌo boe pakabꞌua Jaꞌa. 50 Jaꞌa padedha boe iisi ho padꞌelo kolo-karisi Jaꞌa. Te ngaa abhu Èci dhu neo padꞌelo dadedha Jaꞌa. Hudꞌi laa Nèngu ka dhu pamaꞌète, na, lii padhai Jaꞌa ne lèke, do aadꞌo.

51 Lii Holo-Nori Jaꞌa, lèke tareꞌa. De dhèu dhu nanene aa tao madhutu Lii Holo-Nori Jaꞌa, madhe boe.”

52 Ropa tadèngi rare lii ne, hèia ama-ama dhèu Yahudi se peka dènge Ne, aku rèngu na, “Limuri ne jiꞌi ngeꞌa le Èu dhèu hujꞌu, lula nidhu tao le Èu. Te Abraham, madhe. Dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru-uru sèra, madhe le kahèi. Te ngaa aku Èu, na, ‘dhèu dhu nanene dènge madhutu Lii Holo-Nori Jaꞌa, madhe boe.’ Mema Èu ne tareꞌa-reꞌa hujꞌu le! 53 Do, Èu ne pangee, na, Èu ne kapai risi nèti Abraham dhu madhe le? Do, Èu kapai risi nèti dhèu-dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu madhe sèra? Èu ngee, na, Èu ne, cee?”

54 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Ladhe Jaꞌa ka dhu padedha iisi, dhèu roꞌo boe sèmi rare. Madhutu iia-iia, na, Jaꞌa boe ka dhu dedꞌe padedha-dedha iisi, te ngaa dhu dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha nuka Ama Ku. Nèngu neꞌe ka dhu miu mangaku, na, Nèngu jꞌajꞌi Ama Lamatua miu. 55 Te ngaa miu tadhe boe Ne. Dhu tadhe mèu ka Jaꞌa ne. Ladhe Jaꞌa peka na Jaꞌa tadhe boe Ne, Jaꞌa leko-monya, sama sèmi miu. Te ngaa Jaꞌa tadhe mèu Ne, aa Jaꞌa tao madhutu Lii Holo-Nori Na kahèi. 56 Dꞌara baki miu Abraham karejꞌe titu kèna, lodꞌo na tatae neo nèdhi mamai Jaꞌa. Nèngu mema nèdhi le, ka na karejꞌe-karae.”

57 Ama-ama dhèu Yahudi se bꞌala Ne, aku rèngu na, “Umur Èu dhae dꞌai mèka lèmi nguru tèu sa hèi! Te ngaa Èu peka na, mèdhi le Abraham. Tareꞌa, do?”

58 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Tareꞌa! Te dhae rara iisi mèka Abraham, Jaꞌa dhu mema-mema le.”

59 Ka dhèu se rare hadhu ho neo pèci Ne, lula Na tao iisi sama sèmi Ama Lamatua. Te ngaa Yesus kako mau-mau kalua nèti madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi.✡

9

Lamatua Yesus puri-paꞌèle dhèu bèdhu ca dhèu

1 Hèia Yesus si kako taruu. Ka Na ladhe nèdhi dhèu bèdhu ca dhèu, dhu bèdhu karèi nèti ina na nara iisi nèngu. 2 Hèia ana-ana madhutu Na karèi, aku rèngu na, “Ama Mese! Cee ka tao sasala, ka dhèu ne bèdhu? Nèti nèngu mesa na, do, nèti ina-ama na?”

3 Ka Yesus dhaa, peka na, “Dhèu bèdhu ne tao boe sala. Aa ina-ama na aadꞌo kahèi. Rara iisi na sèmi neꞌe, ho hudꞌi laa dhèu aaꞌi-aaꞌi ra ladhe rèdhi tatao Ama Lamatua dhu beꞌa mi dedha nèngu. 4 Ama Lamatua ka dhu pua Jaꞌa. De èdhi hudꞌi tenge jꞌara, sèna ka pakako sasabꞌa Na, lodꞌo saraa era. Te ladhe maroga mai, dhèu bisa heka sabꞌa. 5 Ropa Jaꞌa ètu rai-haha ne era, Jaꞌa nuka sèmi saraa dhu dꞌelo hia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi.”✡

6 Ropa Yesus padhai lii nare, ka Na paruꞌe ilu mi rai. Hèia Na madhèdi pasaboti, ho pakihu rai ne jꞌajꞌi kabheca. Ka Na lame musi madha dhèu ne dènge kabheca deo na. 7 Hèia Na peka, na, “Lamu asa kolam Siloam, sèna ka riu rèhu èu.” (Ètu dꞌara lii Ibrani, Siloam, sasoa na, ‘nèti mai’.) Ka dhèu bèdhu ne laꞌe, ka riu rèhu na. Ropa na lèpa hari mai, nèngu bisa nèdhi le!✡

8 Hèia rae lesa dènge dhèu dhu rèdhi ne, dhu tema manèngi ngaa-ngaa nèti dhèu, ra pakarèi èci dènge èci, peka na, “Dhèu neꞌe ne, dhèu bèdhu dhu tema madhèdi ho kanata ai manèngi ngaa-ngaa nèti dhèu, sina ma?”

9 Dhèu cahagꞌe dhaa, peka na, “Oo! Nèngu ka!”

Dhèu cahagꞌe hari, peka na, “Aadꞌo! Nèngu ne, rèhu na oe sèmi dhèu èèna!”

Te ngaa dhèu ne dhaa, aku nèngu na, “Aadꞌo! Jaꞌa èèna ka, neꞌe ne! Dhu uru èèna bèdhu!”

10 Ka dhèu se karèi ne, peka na, “Tasamia ka èu bisa ladhe mèdhi?”

11 Hèia na peka, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe! Dhèu dhu ngara Yesus èèna, pakihu kabheca ka lame mi musi madha jaꞌa. Ka Na pua jaꞌa, aku Nèngu na, ‘Lamu asa kolam Siloam, ho riu rèhu èu ètu nèi.’ Hèia jaꞌa tao madhutu sèmi èèna. Nèti èèna ka, jaꞌa bisa ladhe kèdhi le!”

12 Èle ka dhèu se karèi ne, peka na, “Dhèu èèna, ètu mia?”

Ka na dhaa, “Keꞌa boe, mia laꞌe!”

Dhèu Parisi parisa dhèu dhu uru èèna bèdhu

13-14 Lodꞌo èèna, ropa Yesus pakihu rai jꞌajꞌi kabheca, ka puri-paꞌèle dhèu bèdhu ho bisa ladhe nèdhi èèna, lèke dènge lodꞌo aꞌae sasabꞌa dhèu Yahudi. Ka lere rèti dhèu dhu uru èèna bèdhu, asa madha dhèu-dhèu partei agama Parisi. 15 Ka dhèu Parisi se karèi ne, “Èu lolo ku laa! Tasamia ka èu bisa ladhe mèdhi?”

Dhèu ne dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe. Dhèu èèna tao kabheca mi musi madha jaꞌa. Ka laku riu rèhu. Hèia limuri ne, jaꞌa bisa kèdhi le.”

16 Ka abhu dhèu Parisi cahagꞌe, peka na, “Dhèu dhu puri-paꞌèle èu èèna, mai boe nèti Ama Lamatua. Jiꞌi ngeꞌa, lula Nèngu sisu atora nèti lodꞌo aꞌae sasabꞌa.”

Aa abhu cahagꞌe hari, peka na, “Tasamia ka dhèu dhu adꞌu-ue sasala bisa tao tadha-tadha malaa sèmi sèra?” Ka rèngu patao-palaha èci dènge èci toke ra pahagꞌa.

17 Hèia ra karèi hari dhèu dhu uru èèna bèdhu, aku rèngu na, “Madhutu aꞌabhu èu, Dhèu dhu puri-pabeꞌa musi madha èu ne, Dhèu sèmi ngaa sa?”

Dhèu ne bꞌala, peka na, “Madhutu aꞌabhu jaꞌa, Dhèu èèna ca dhèu nèti dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua.”

18 Te ngaa ama-ama dhèu Yahudi se roꞌo boe lèka, na, dhèu ne uru èèna bèdhu, ka limuri ne bisa nèdhi le. Hèia ra pua dhèu lasi paroa ina-ama na mai. 19 Ropa ina-ama na mai dꞌai madha si, hèia ama-ama se karèi, aku rèngu na, “Dhèu ne, ana miu, do? Tareꞌa, do aadꞌo, nèngu ne dhu bèdhu mema karèi nèti mera iisi ne? Tasamia ka limuri ne nèngu bisa ladhe nèdhi?”

20 Ka ina-ama dhèu ne dhaa, peka na, “Nèngu ne, mema ana jiꞌi. Aa na bèdhu karèi nèti ngara iisi ne. 21 Te ngaa jiꞌi ngeꞌa boe, na pake ngaa ka musi madha na bisa nèdhi sèmi neꞌe. Cee ka dhu puri-paꞌèle musi madha na, jiꞌi ngeꞌa boe kahèi. Nèngu kapai le, de karèi ne, te nèngu bisa lolo unu na!” 22 Dua ra padhai lii sèmi èèna, lula rèngu madhaꞌu dènge ama-ama dhèu Yahudi. Lula reꞌa, na, ama-ama dhèu Yahudi se dhu rare le lii èci, peka na, “Ladhe abhu dhèu mangaku, na, Yesus ne, nuka Kristus, na, babège eele dhèu sèra nèti dꞌara èmu sabajꞌa èdhi dhèu Yahudi.” 23 Nèti èèna ka, ina-ama dhèu ne dhaa, peka na, “Nèngu kapai le. De karèi ne.”

24 Hèia ra paroa hari dhèu dhu uru èèna bèdhu. Ka ra karèi ne, “Sèmi neꞌe! Èu hudꞌi peka ku mola-mola ètu madha Ama Lamatua, sèna ka jꞌaga paie kolongara Na. Te jiꞌi ngeꞌa, na, Yesus ne, dhèu bhelu-katubꞌa.”

25 Ka dhèu ne dhaa, peka na, “Ama si baku nasa! Te jaꞌa keꞌa boe, na, Nèngu èèna, dhèu bhelu, do aadꞌo. Dhu jaꞌa keꞌa mola-mola, nuka, uru èèna jaꞌa bèdhu, te ngaa limuri ne jaꞌa bisa kèdhi.”

26 Hèia ra karèi ne, aku rèngu na, “Te Na tao èu tasamia? Tasamia Na bhoke musi madha èu?”

27 Dhèu ne dhaa, na, “Eee! Te deo na jaꞌa lole le, te ngaa miu moꞌo boe nanene. Tasamia ka miu neo jaꞌa lolo hari? Ele boe ama si neo jꞌajꞌi ana madhutu Na, do?”

28 Ka ra padhai pa-aape ne, hèia ra peka, “Hudꞌi laa èu ka jꞌajꞌi ana madhutu Na! Te jiꞌi se, ana madhutu Musa. 29 Jiꞌi ngeꞌa Ama Lamatua ka dhu padhai lii dènge Musa. Te ngaa ngeꞌa boe Dhèu èèna bhodho nèti roꞌa mia.”

30 Ka dhèu dhu uru èèna bèdhu na, dhaa, “Jaꞌa malaa, nga! Miu meꞌa boe Nèngu mai nèti mia. Aa te ngaa Nèngu ka dhu bhoke pamèu musi madha jaꞌa, ka jaꞌa bisa kèdhi. 31 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti teꞌa, na, Ama Lamatua parluu boe nanene lii dhèu bhelu, si? Te ngaa Ama Lamatua nanene dhèu dꞌara mola, dhu mamuri madhutu dadꞌèi Na.✡ 32 Karèi nèti Ama Lamatua pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha toke dꞌai sange neꞌe, abhu mèka lii lolo èci sa hèi, lula-nèti dhèu dhu puri-pabeꞌa dhèu bèdhu karèi rara iisi ne, ho nèngu bisa nèdhi. 33 De ladhe Yesus mai boe nèti Ama Lamatua, tatu Nèngu bisa boe tao ngaa-ngaa, sina ma?”

34 Hèia ra bꞌala, aku rèngu na, “Wee! Èu ne, dhèu bhelu karèi ina mu nara iisi èu! Èu ngee, na, èu bisa ajꞌa hari jiꞌi, do?” Ka ra babège eele dhèu ne nèti èmu sabajꞌa rèngu.

Dhèu dhu dꞌara bèdhu

35 Ropa Yesus tadèngi rèngu babège eele dhèu dhu uru èèna bèdhu nèti èmu sabajꞌa ra, hèia Na laꞌe tenge dhèu ne, toke abhu. Ka Na peka, “Tasamia! Èu parcaya Dhèu Rai-haha tareꞌa-reꞌa ne, do?”

36 Ka dhèu ne karèi hari Ne, aku nèngu na, “Ama, te Nèngu èèna cee? Peka ku laa, sèna ka jaꞌa bisa parcaya Ne.”

37 Hèia Yesus peka, na, “Èu paraga le dènge Ne. Nèngu èèna, nuka Jaꞌa ne, dhu padhai lii dènge èu ne.”

38 Ka dhèu ne dhaa, aku nèngu na, “Ama, jaꞌa parcaya!” Hèia na patitu kètu urutuu pahaha iisi mi Yesus.

39 Hèia Yesus lii dènge ne, aku Nèngu na, “Mamai Jaꞌa asa rai-haha ne, sèna ka padꞌelo sasala-sasigo dhèu, ho dhèu bèdhu bisa ladhe rèdhi, aa dhèu dhu rèdhi bisa jꞌajꞌi bèdhu.”

40 Ètu era èèna abhu dhèu Parisi pèri-pèri, dhu tadèngi lii padhai Yesus. Hèia ra karèi Ne, aku rèngu na, “Tasamia! Jiꞌi se bèdhu boe, sina ma?”

41 Yesus bꞌala, peka na, “Sèmi neꞌe. Ladhe musi madha miu bèdhu, abhu boe dhu pasala miu. Te ngaa lula miu peka, na, miu bisa mèdhi, nèti èèna ka miu pasae sasala miu era.”

10

Lii pakasame lula-nèti dhèu madhenga badha dènge kahibꞌi-kalèbho na

1 Yesus padhai lii pake lii pakasame, peka na, “Dhu Jaꞌa peka dènge miu ne, lèke tareꞌa. Abhu kahibꞌi-kalèbho dènge oka ra. Ladhe dhèu maso boe re hèbꞌa oka, te ngaa caꞌe re kolo oka, na, teꞌa le, nèngu ne, dhèu manaꞌu.

2 Te ngaa ladhe maso re hèbꞌa oka, nuka dhèu madhenga dhu piara kahibꞌi-kalèbho sèra. 3 Dhèu jꞌaga hèbꞌa oka, tadhe dhèu madhenga kahibꞌi-kalèbho, hèia na bhoke babèdho hia nèngu. Kahibꞌi-kalèbho se tadhe lii dhèu madhenga badha kahèi. Ka ropa dhèu madhenga ne paroa ngara ra èci-èci, kahibꞌi-kalèbho se madhutu ne asa liꞌu. 4 Ladhe dhèu madhenga ne neo nèti si asa mia, nèngu kako uuru. Kahibꞌi-kalèbho se madhutu ne re limuri, lula ra tadhe lii na. 5 Ladhe abhu dhèu dhu kahibꞌi-kalèbho tadhe boe, na, rèngu madhutu boe ne. Te ngaa ra rai pakajꞌèu, lula rèngu tadhe boe lii dhèu leo.”

6 Masi ka Yesus lole lii pakasame ne hia dhèu seꞌe, te ngaa reꞌa boe sasoa na.

Lamatua Yesus sama sèmi dhèu madhenga badha dhu beꞌa

7 Ka Yesus peka tabha hari dènge dhèu sèra, aku Nèngu na, “Dhu Jaꞌa lole dènge miu ne, lèke tareꞌa. Jaꞌa ne nuka sèmi hèbꞌa oka kahibꞌi-kalèbho. 8 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mai uuru nèti Jaꞌa, rèngu sama sèmi dhèu manaꞌu. Masi ka rèngu loe boe paroa, te ngaa kahibꞌi-kalèbho se nanene boe lii rèngu. 9 Aa Jaꞌa ne èci èèna ka dènge hèbꞌa oka èèna. Ladhe abhu dhèu neo maso re Jaꞌa, Ama Lamatua neo patabuli ne nèti koasa sasala-sasigo na. Èèna sama sèmi nèngu laꞌe asa era Ama Lamatua, maso re Jaꞌa dhu jꞌajꞌi hèbꞌa oka. Aa dhèu dhu maso re Jaꞌa, nèngu neo asa mia èèna ka, ngaa-ngaa tao boe, dènge abhu naꞌa-ninu dhu beꞌa.✡ 10 Dhèu manaꞌu reꞌa dhoka tao maruru di, te rèngu mai ho manaꞌu, pamadhe dhèu, aa paꞌele iie mamuri dhèu. Te ngaa Jaꞌa kèti mamuri dhu hua iia titu kèna, te mamai Jaꞌa ne, sèna ka dhèu bisa mamuri mera-milu, aa unu mamuri dhu lèke.

11 Jaꞌa kahèi nuka sèmi dhèu madhenga badha dhu beꞌa. Te dhèu madhenga dhu beꞌa, sadia saraka ngiꞌu na toke madhe, sèna ka kahibꞌi-kalèbho na bisa mamuri. 12 Te ngaa dhèu sabꞌa dhu lamatua boe nèti kahibꞌi-kalèbho sèra, ropa nèdhi busa hui mai, na rai pakajꞌèu, tèke eele kahibꞌi-kalèbho se. Hèia busa hui ne kadhi nare kahibꞌi-kalèbho, ka rèngu cahagꞌe rai pacebꞌa. 13 Dhèu sabꞌa èèna rai, lula nèngu dhoka sabꞌa tenge doi di. Na pusi-pahae boe jꞌaga paie-iie kahibꞌi-kalèbho sèra.

14 Lèke tareꞌa! Jaꞌa ne nuka sèmi dhèu madhenga badha dhu beꞌa. Jaꞌa tadhe hua iia kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa sèra. Aa rèngu tadhe Jaꞌa kahèi. 15 Èèna, èci èèna ka dènge Ama Ku ètu sorga tadhe Jaꞌa, aa Jaꞌa tadhe Nèngu kahèi. Jaꞌa sadia kore le ho soro iisi Jaꞌa toke madhe, sèna ka kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa bisa mamuri.✡ 16 Abhu kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa dhu leo era, dhu dhae kaboko kore mèka sèna ka paꞌèci dènge kahibꞌi-kalèbho ètu seꞌe se. Jaꞌa hudꞌi eo paꞌoru kore si mi ca era kahèi. Ropa rèngu tadèngi lii Jaꞌa, rèngu tadhe dènge. Hèia ra mai paꞌèci, sèna ka jꞌajꞌi mi ca kaboko dhu dènge dhèu madhenga èci.

17 Nèti èèna ka, Ama Ku ètu sorga sue Jaꞌa. Te Jaꞌa dhu sadia le soro iisi Jaꞌa toke madhe, sèna ka Jaꞌa bisa mamuri hari. 18 Abhu boe ca dhèu sa dhu laka-seti Jaꞌa ho madhe, te ngaa Jaꞌa mesa ku soro iisi laꞌa toke madhe. Jaꞌa dènge hak ho soro ngiꞌu Jaꞌa, aa dènge hak kahèi sèna ka kore hari. Paredha ne, dhu Jaꞌa sèmi kore le nèti Ama Ku ètu sorga.”

19 Lula dhèu se tadèngi lii padhai Yesus sèmi èèna, ka dhèu Yahudi se pabꞌala hari isi-aanga ra. 20 Abhu dhèu ae nèti rèngu dhu peka na, “Dhèu ne, hujꞌu! Aa nidhu tao Ne! Nga tao ka miu dꞌèi nanene Ne?”

21 Te ngaa abhu cahagꞌe peka na, “Neꞌe ne nèti boe lii padhai dhèu hujꞌu, sina ma? Lii padhai sèmi seꞌe se, kalua boe nèti dꞌara hèbꞌa nidhu! Aa nidhu sèra bisa boe kahèi puri-paꞌèle musi madha dhèu bèdhu, si?”

Ama-ama dhèu Yahudi roꞌo boe sèmi Lamatua Yesus

22 Lodꞌo èèna, dhèu Yahudi neo tao kalela agama rèngu. Lodꞌo beꞌa ne, lèke dènge hèru pacuhi. Pesta ne, pasanèdꞌe dhèu Yahudi lodꞌo dhu dhèu leo mai pakajꞌalu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua ètu kota Yerusalem, ka ra pamèu ne sèna ka ringi hari ca tèka.* 23 Yesus kako palème ètu madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne, ètu era dhu ra pangare na, ‘Paleo Dhèu Aae Soleman’. 24 Hèia ama-ama dhèu Yahudi mai lingu rare Ne, ka ra peka, “Eeh! Jiꞌi se mate toke dꞌai pèri lodꞌo hari, ho ngeꞌa? Ladhe Èu ne, nuka Kristus, na, peka mola-mola.”

25 Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Jaꞌa dhu peka mema le, te ngaa miu moꞌo boe lèka. Aa te ngaa jꞌara-jꞌara dhu Jaꞌa tao, aaꞌi-aaꞌi madhutu paredha Ama Ku di. Jꞌara seꞌe se ka dhu padꞌelo, na, Jaꞌa ne, cee. 26 Te ngaa miu moꞌo boe lèka Jaꞌa, lula miu se kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa boe. 27 Te kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa dhu tareꞌa sèra, tadhe lii Jaꞌa. Rèngu madhutu Jaꞌa, aa Jaꞌa tadhe rèngu kahèi. 28 Jaꞌa hia si mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe, aa rèngu cèri eele boe nèti Ama Lamatua kahèi. Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa parame rare si nèti Jaꞌa. 29 Ama Ku ètu sorga ka dhu pangèdꞌu rèngu mi Jaꞌa. Nèngu èra risi aaꞌi mèu-mèu. Nèti èèna ka, abhu boe ca dhèu sa hèi, dhu bisa parame rare si nèti Nèngu. 30 Te Ama Ku dènge Jaꞌa ne, èci.”

31 Ropa tadèngi rare, hèia ama-ama dhèu Yahudi se rare hari hadhu, neo pèci pamadhe Yesus. 32 Ka Yesus padhai lii, aku Nèngu na, “Jaꞌa padꞌelo le jꞌara dhu beꞌa ae-ae nèti Ama Ku. Miu pake jꞌara beꞌa mia, ho neo pèci pamadhe Jaꞌa?”

33 Hèia dhèu se dhaa, peka na, “Jiꞌi pèci boe èu lula èu tao jꞌara beꞌa. Te ngaa jiꞌi huku èu dènge jꞌara pèci pake hadhu, lula èu pahahe Ama Lamatua. Te èu dhoka dhèu rai-haha di, te ngaa tao iisi mu nuka sèmi Ama Lamatua! Seli-kolane, nga!”✡

34 Ka Yesus bꞌala, peka na, “Tasamia? Ètu dꞌara Atora agama dhu miu mèdꞌu, dhu suri na, ‘Jaꞌa peka mema, na, miu ama-ama se, dewa’.✡ 35 Èdhi teꞌa le, na, aaꞌi-aaꞌi dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, lèke, aa bisa boe core eele. Ama Lamatua mesa Na dhu peka le dhèu sèra, na, rèngu se, ‘dewa’. 36 De tasamia ka miu bisa peka, na, Jaꞌa ne pahahe Ama Lamatua lula Jaꞌa peka, na, Jaꞌa ne Ana Ama Lamatua? Maso boe asa dꞌara kahadhu, si! Te Ama ètu sorga ka dhu pajꞌujꞌu Jaꞌa aa pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne. 37 Sèmi neꞌe. Ladhe Jaꞌa pakako boe sasabꞌa-laꞌa Ama Ku, na, miu baku parcaya Jaꞌa. 38 Te ngaa Jaꞌa pakako taruu sasabꞌa Ama Ku. De masi ka miu lèka boe Jaꞌa, te ngaa miu hudꞌi sèmi mere ku tadha malaa dhu Jaꞌa tao. Dènge sèmi èèna, miu bisa meꞌa kahèi, na, Ama Ku dhu paꞌèki dènge Jaꞌa. Aa Jaꞌa paꞌèki dènge Nèngu kahèi.”

39 Ka dhèu se sèku kèpe Ne hari, te ngaa Na tabhèli eele nèti kacui-aai rèngu.

40 Hèia Yesus laꞌe hari asa cabèka loko Yarden, ètu era dhu uru èèna Yohanis sarani dhèu. Ka Na pea taha ètu nèi.✡ 41 Dhèu ae mai tenge Ne. Hèia ra peka, aku rèngu na, “Yohanis tao nèdhi boe tadha malaa. Te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu nèngu lole lula-nèti Yesus ne, lèke tareꞌa-reꞌa!” 42 Ka dhèu ae ètu nèi parcaya Yesus.

11

Mamadhe Lasarus

1-2 Abhu dhèu èci, ngara na Lasarus. Nèngu pea ètu rae Betania, sama-sama dènge aꞌa na bhèni dhèu dua, Maria dènge Marta. (Maria neꞌe, ka dhu pakose haga Lamatua Yesus dènge èi hèu mèngi, ka pamèu pake rèu kètu na.) Ca lodꞌo, ka Lasarus pèdꞌa aae.✡ 3 Ka ana hèni na dhèu dua se paꞌadhu lii moa hia Yesus, aku rèngu na, “Lasarus, angalai Ama èèna, pèdꞌa aae.”

4 Ropa Yesus tadèngi lii moa ne, hèia Na lii, aku Nèngu na, “Èi papèdꞌa ne nèti boe mamadhe. Ama Lamatua neo pake jꞌara neꞌe ho padꞌelo dadedha Na. Sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dedꞌe padedha-dedha Jaꞌa, nuka Ana Ama Lamatua ne.”

5 Yesus sue Marta, Maria, dènge ari ra Lasarus. 6 Lodꞌo Na tadèngi, na, Lasarus dhu pèdꞌa, Yesus pea dua lodꞌo era ètu cabèka loko Yarden. 7 Ka Na peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Mai lati hari asa era pea Lasarus ètu propensi Yudea.”

8 Te ngaa ana madhutu Na pabꞌala, peka na, “Ama Mese. Lai-lai ne, ama-ama dhèu Yahudi sèra neo pèci pamadhe Ama ètu nèi. Te ngaa Ama neo lamu hari asa nèi?”

9 Ka Yesus dhaa, na, “Baku madhaꞌu! Bèli-bèli, nèti lodꞌo rea toke lodꞌo cèna, canguru dua jam, si? Ladhe kako ètu dꞌara saraa, dhèu kadhunu boe. Te saraa pasaraa rai-haha ho dhèu bisa ladhe rèdhi dènge beꞌa. 10 Te ngaa ladhe dhèu kako ètu dꞌara maroga, na kadhunu pahari-pahari, te dènge boe saraa.”*

11 Yesus padhai lii èle, ka Na peka, “Angalai èdhi Lasarus bhèjꞌi le. Te ngaa pe Jaꞌa laku parèi ne.”

12 Hèia ana madhutu Na peka, na, “Ama, ladhe nèngu bhèjꞌi di, sasoa na, èèna na nèngu èle nèti papèdꞌa, si?”

13 Ra peka sèmi èèna, lula rèngu ngee, na, Yesus padhai lii lula-nèti bhèjꞌi dhu biasa di. Aa te ngaa, Yesus lole lula-nèti mamadhe Lasarus. 14 Hèia Yesus peka mola-mola dènge ra, aku Nèngu na, “Sèmi neꞌe. Lasarus madhe le. 15 Aa te ngaa Jaꞌa karejꞌe lula Jaꞌa aadꞌo ètu nèi lodꞌo dhu na madhe mèka, sèna ka miu baku susa. Te, ngaa dhu jꞌajꞌi neꞌe, èèna ka dhu tao miu bisa parcaya Jaꞌa. Mai lati ka!”

16 Hèia Tomas, dhu dhèu paroa, na, “ana kembar,” peka dènge ana madhutu dhu leo sèra, aku nèngu na, “Mai ka! Beꞌa risi aaꞌi-aaꞌi ti lati, sèna ka madhe palere-lere dènge Ne.”

Lamatua Yesus laꞌe asa Betania, ka paꞌèra dꞌara Marta

17-19 Ka Yesus si lasi asa rae Betania.

Rae ne, kajꞌèu nèti Yerusalem tèlu kilometer di. Ka dhèu Yahudi nèti nèi, ae ka dhu mai beke, sèna ka paꞌèra dꞌara Marta dènge Maria.

Ropa Yesus si dꞌai nèi, heka reꞌa, na, dhèu padhane le Lasarus èpa lodꞌo kèna.

20 Ka lodꞌo Marta tadèngi, na, Yesus mai le, hèia laꞌe paraga dènge Yesus. Te ngaa Maria mate ètu èmu. 21 Hèia Marta lii dènge Yesus, peka na, “Ama, ee! Ladhe Ama ètu neꞌe, tatu ari jaꞌa madhe boe. 22 Te ngaa jaꞌa parcaya kahèi, sadꞌi Ama manèngi ngaa èèna ka nèti Ama Lamatua, tatu abhu.”

23 Ka Yesus lii dènge ne, peka na, “Marta! Èèna na, Ari mu mamuri hari.”

24 Marta padhai lii, peka na, “Jaꞌa keꞌa, pe dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, ladhe Ama Lamatua pamamuri hari dhèu madhe aaꞌi-aaꞌi, Nèngu pamamuri hari kahèi ari jaꞌa.”

25 Hèia Yesus peka na, “Jaꞌa ka dhu hia dhèu madhe mamuri hari. Jaꞌa ka dhu hia dhèu, mamuri dhu lèke kahèi. De dhèu dhu parcaya Jaꞌa, abhu mamuri èèna, masi ka nèngu madhe. 26 Ka dhèu dhu unu mamuri dhu lèke èèna, aa parcaya Jaꞌa, bèli-camèdꞌa madhe boe, te ngaa mamuri taruu. Marta, èu parcaya lii padhai Jaꞌa ne, do?”

27 Hèia Marta dhaa, na, “Oo, Ama! Jaꞌa parcaya, na, Èu ne, nuka Kristus, Dhèu dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu mema karèi nèti uru ka. Aa Èu ne, Ana Ama Lamatua dhu Na padhadha tèke hia mai asa rai-haha ne.”

Lamatua Yesus tangi

28 Ropa Marta padhai lii nare, hèia na lèpa asa èmu na. Ka na paroa ari na Maria, sèna ka dua ra mesa-mesa ra. Ka na peka, na, “Ama Mese mai le. Nèngu neo paraga dènge èu.” 29-31 Ropa tadèngi sèmi èèna, hèia Maria laꞌe dènge ka tenge Yesus. Ropa dhèu Yahudi dhu beke dènge Maria ètu dꞌara èmu, rèdhi nèngu kèdꞌi sahèka, ka rai liꞌu laꞌe, hèia lasi madhutu ne re limuri. Te rèngu pangee, na, Maria laꞌe tangi asa roꞌa Lasarus.

Lodꞌo èèna, Yesus si dꞌai mèka dꞌara rae. Nèngu ètu era dhu Marta paraga dènge Ne. 32 Ropa Maria laꞌe dꞌai era èèna, ka ladhe nèdhi Yesus. Hèia na patitu kètu urutuu ètu madha Yesus. Ka na lii, aku nèngu na, “Ama! Sèmi Ama ètu neꞌe, tatu ari jaꞌa madhe boe.”

33 Ropa Yesus nèdhi Maria tangi, aa dhèu Yahudi dhu madhutu ne tangi kahèi, ka Yesus nasa aa dꞌara Na susa. 34 Hèia Na karèi, aku Nèngu na, “Miu padhane ne ètu mia?”

Ra dhaa, peka na, “Mai, Ama! Sèna ka mèdhi unu mu.”

35 Hèia Yesus tangi. 36 Ka dhèu Yahudi se papeka, aku rèngu na, “Ladhe ku laa. Na sue Lasarus titu kèna!”

37 Te ngaa abhu cahagꞌe dhu papeka na, “Dhèu neꞌe ne ka dhu hia dhèu bèdhu bisa nèdhi. Nga tao ka Nèngu bisa boe tenge jꞌara, sèna ka Lasarus baku madhe?”

Lasarus mamuri hari

38 Ka dꞌara Yesus susa. Hèia laꞌe padètu-dètu asa roꞌa dhu ra padhane Lasarus. Roꞌa ne dhu ra katange le dènge hadhu aae cue. 39 Hèia Yesus pua dhèu ètu sèra, peka na, “Loli eele ku hadhu nèti hèbꞌa roꞌa ne!”

Te ngaa Marta, ana hèni dhèu madhe ne, peka, aku nèngu na, “Irii, Ama! Na madhe èpa lodꞌo kèna! Tatu hèu le.”

40 Ka Yesus pasanèdꞌe ne, aku Nèngu na, “Sanèdꞌe lii Jaꞌa deo na, si? Jaꞌa dhu peka mema le, na, ladhe èu tareꞌa-reꞌa parcaya Jaꞌa, pe mèdhi dadedha Ama Lamatua.”

41 Hèia pèri-pèri dhèu loli eele hadhu nèti hèbꞌa roꞌa ne. Ka Yesus ladhe asa dedha-liru, hèia Na peka, “Ama! Jaꞌa manèngi makasi, lula Ama nanene Jaꞌa. 42 Jaꞌa keꞌa karèi nèti uru ka, na, Ama nanene taruu Jaꞌa. Te ngaa doe ne Jaꞌa peka sèmi neꞌe, sèna ka dhèu-dhèu dhu titu ètu neꞌe, bisa reꞌa, na, Ama ka dhu pua Jaꞌa.” 43 Ropa peka nare, hèia Na paroa dènge lii mèdhu, peka na, “Lasarus! Kalua ka!”

44 Ka dhèu madhe ne kalua nèti dꞌara roꞌa. Kacui-aai dènge haga na paꞌèki era dènge bèla hutu dhèu madhe. Aa abhu bèla dhu pahutu rèhu na kahèi. Yesus pua dhèu ètu sèra, peka na, “Bhoke eele bèla hutu se, sèna ka na kako!”

Ra tenge jꞌara ho neo pamadhe Lamatua Yesus

(Mateos 26:1-5, Markus 14:1-2, Lukas 22:1-2)

45 Ropa laladhe rèdhi tatao Yesus ne, dhèu Yahudi dhu beke dènge Maria, ae ka dhu parcaya Yesus. 46 Te ngaa abhu cahagꞌe kahèi dhu lasi paraga dènge dhèu nèti partei Parisi, sèna ka peka tatao Yesus ne dènge rèngu.

47 Èle èèna, hèia kètu agama Yahudi sèra, dènge dhèu Parisi pakaboko ho padhue. Ra pakarèi, peka na, “Dhèu neꞌe ne, tao tadha malaa rupa-rupa! De èdhi tao Ne tasamia hari? 48 Te ladhe èdhi soro tèke Ne, bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi sanao-maena Nèngu jꞌajꞌi dhèu aae rèngu. Dènge jꞌara neꞌe, èèna na sordadꞌu Roma sèra mai paguri eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi èdhi dènge palaho isi kabarai èdhi.”

49 Tèu èèna, Kayafas dhu jꞌajꞌi kètu kapai risi agama Yahudi. Na peka, na, “Goa, ee! Miu meꞌa boe ngaa-ngaa! 50 Te ladhe dhèu èci madhe pala dhèu aaꞌi-aaꞌi, èèna beꞌa risi hia miu. Te ladhe aadꞌo, na, sordadꞌu Roma mai, pamadhe aaꞌi mèu-mèu isi kabarai èdhi dhèu Yahudi ne!” 51 Lii Kayafas ne mai boe nèti dꞌara nèngu unu na. Te Ama Lamatua pake hèbꞌa na, lula nèngu ka kètu kapai risi agama dꞌara tèu èèna. Nèti èèna ka, Kayafas peka tèke, na, bèli-camèdꞌa Yesus madhe pala dhèu Yahudi aaꞌi-aaꞌi ra. 52 Aa te ngaa, dhu lèke ka, Yesus madhe boe hia dhèu Yahudi mesa ra di, te ngaa pala dhèu unu Ama Lamatua aaꞌi-aaꞌi dhu pale-lème ètu rai-haha ne. Nèngu èèna na oru nare si jꞌajꞌi mi suku ca nau-ca nadha.

53 Lula lii padhai Kayafas neꞌe ka, karèi nèti lodꞌo èèna, ama-ama dhèu Yahudi tenge jꞌara ho neo pamadhe Yesus.

54 Nèti èèna ka, Yesus laꞌe heka asa madha dhèu ae ètu talora ama-ama dhèu Yahudi. Nèngu dènge ana-ana madhutu Na lasi asa dꞌara kota èci, ngara na Efraim, padètu dènge dꞌara mamoo. Ka ra pea taha ètu èèna.✡

55 Lodꞌo èèna, dètu le dènge lodꞌo kalela Paska agama Yahudi. Dhu tema le, dꞌai lodꞌo sèmi èèna, dhèu ae nèti rae-rae mai pakaboko ètu kota Yerusalem ho madhutu kalela Paska ètu èèna. Dhèu se dꞌai uru, ho pamèu iisi madhutu atora agama. 56 Ae ka nèti rèngu patangi-tenge Yesus ètu èèna. Ropa ra titu ètu madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ka ra pakarèi, peka na, “Madhutu aꞌabhu miu, tasamia? Yesus mai madhutu pesta kalela Paska ne, do aadꞌo?” 57 Te ngaa kètu agama Yahudi sèra, dènge dhèu Parisi paredha, peka na, “Ladhe abhu dhèu dhu reꞌa Yesus ètu mia, na, peka dènge jiꞌi!” Aa te ngaa rèngu neo kèpe Ne.

12

Maria pakose haga Yesus dènge èi hèu mèngi

(Mateos 26:6-13, Markus 14:3-9)

1 Di èna lodꞌo ka, dꞌai lodꞌo kalela Paska, ka Yesus si mai hari asa rae Betania. Lasarus si pea ètu èèna. Nèngu ka dhu madhe, dhu Yesus pamamuri hari le. 2 Hèia rèngu pananasu, sèna ka mèda none Yesus naꞌa-ninu dènge rèngu. Marta lalau mei. Aa Lasarus madhèdi naꞌa-ninu mei èci dènge Yesus. 3 Hèia Maria nare èi hèu mèngi asli ca boto dhu kabꞌua. Ka na pasuti mi haga Yesus. Hèia na roso haga Yesus pake rèu kètu nèngu. Ka hèu mèngi ne pale-lème aaꞌi dꞌara èmu èèna.* ✡

4 Te ngaa ana madhutu Yesus èci, ngara na Yudas Iskariot, dhu èèna na pahie Yesus, kaꞌugu aku nèngu na, 5 “Wee! Nga tao ka nèngu pahie boe èi hèu mèngi ne? Te kabꞌua na nuka sèmi gaji dhèu èci dꞌara ca tèu. Beꞌa risi pahie, sèna ka kabꞌua na pabagi mi dhèu unu aadꞌo sèra!”† 6 Aa te ngaa Yudas peka sèmi neꞌe ne lula boe nèti nèngu sue dhèu-dhèu unu aadꞌo. Te ngaa lula nèngu, dhèu manaꞌu. Nèngu ne dhu tèke doi Yesus si, te ngaa ae ka dhu huni nare nèti dꞌara kas.

7 Ka Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Hudꞌi laa bhèni ne tao sèmi neꞌe. Te nèngu dhu tèke èi hèu mèngi ne, sèna ka lalau ngiꞌu aae Jaꞌa ho ra padhane Jaꞌa. 8 Dhèu unu aadꞌo dhu bera-bera dènge miu. Te ngaa Jaꞌa ne bèli-camèdꞌa aadꞌo heka ètu talora miu.”✡

Kètu agama sèra tenge jꞌara ho neo pamadhe Lasarus

9 Èle èèna, dhèu Yahudi ae ka dhu reꞌa, na, Yesus ètu rae Betania. Ka dhèu se mai neo rèdhi Ne, aa neo rèdhi Lasarus kahèi. Te rèngu tadèngi le, na, Yesus pamamuri hari le Lasarus nèti mamadhe. 10 Te ngaa kètu-kètu agama padhue ho neo pamadhe Lasarus. 11 Te dhèu Yahudi ae dhu tadèngi le lii palolo lula-nèti Lasarus ne, ka dhèu se parcaya Yesus. Rèngu se roꞌo heka nanene ama-ama dhèu Yahudi.

Lamatua Yesus maso asa dꞌara kota Yerusalem sama sèmi dhèu aae-dhèu kapai

(Mateos 21:1-11, Markus 11:1-11, Lukas 19:28-40)

12 Asa bèli èèna, dhèu ae dhu mai madhutu kalela Paska ètu kota Yerusalem, tadèngi, na, Yesus neo mai asa era neꞌe kahèi. 13 Ka lasi pare rèu palam ho pake soru mamai Yesus, sama sèmi Nèngu ne, dhèu aae-dhèu kapai. Hèia ra paꞌoo aaꞌi-aaꞌi ra, aku rèngu na,

“Hosana! Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua!

Te Lamatua pajꞌujꞌu dꞌara hua iia Na mi Dhèu Aae Israꞌel,

dhu nèti kolongara Lamatua!”✡

14 Ka Yesus abhu badha keledꞌei èni ciꞌu, hèia Na manyaꞌe. Seꞌe se jꞌajꞌi nuka sèmi dhu suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, na,

15 “Miu dhèu kota Yerusalem, baku madhaꞌu!

Miu dhèu kota ‘Sion’ se, ladhe ku asa nèi!‡

Te Dhèu Aae miu nuka mai nèi!

Nèngu mai manyaꞌe keledꞌei èni ciꞌu.”✡

16 Lodꞌo èèna, ana madhutu Yesus reꞌa mèka sasoa nèti jꞌara seꞌe se. Te ngaa bèli-camèdꞌa, ropa Yesus mamuri hari nèti mamadhe Na, aa Ama Lamatua dedꞌe Ne padedha-dedha, rèngu heka sanèdꞌe jꞌara-jꞌara dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci lula-nèti Nèngu ne. Rèngu sanèdꞌe kahèi tatao dhèu ae se mi dedha Yesus.

17 Lodꞌo Yesus pamamuri hari Lasarus nèti mamadhe, hèia Na paroa ne kalua nèti roꞌa dhèu madhe èèna, abhu dhèu ae dhu sama-sama dènge Yesus. De limuri ne rèngu lolo palème lula-nèti ngaa dhu uru èèna rèngu rèdhi dènge musi madha ra. 18 Nèti èèna ka, ropa Yesus padètu dènge Yerusalem, dhèu ae mai soru Ne lula rèngu tadèngi le, na, Nèngu ka dhu tao tadha malaa èèna. 19 Ka dhèu-dhèu Parisi peka, na, “Peeh! Ladhe ku laa! Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, parai-oru ho neo madhutu Ne! Bèli-camèdꞌa èdhi ka dhu jꞌèra! Ladhe jꞌajꞌi ka sèmi èèna, èdhi tao tasamia hari?”

Pèri-pèri dhèu Yunani neo mai paraga dènge Yesus

20 Abhu dhèu Yunani pèri-pèri dhu mai asa kota Yerusalem palere-lere dènge dhèu leo, ho neo madhutu kalela Paska ètu èèna. Ètu èèna, rèngu neo pahaha iisi mi Ama Lamatua kahèi. 21 Hèia dhèu se mai paraga dènge Pelipus, dhu rae nèngu ka Betsaida ètu propensi Galilea. Ra manèngi, aku rèngu na, “Jiꞌi neo paraga dènge Yesus.”

22 Ka Pelipus laꞌe peka dènge Anderias. Hèia dua ra lasi peka dènge Yesus. 23-24 Ka Yesus peka dènge si, aku Nèngu na, “Lodꞌo Jaꞌa dꞌai kèna. Jaꞌa hudꞌi madhe ku, heka Ama Lamatua neo dedꞌe padedha-dedha Jaꞌa kèna. Tareꞌa sèmi èèna! Èdhi pakasame ku dènge hini èci. Ladhe èdhi sèle hini ca lamusi, na, hini ne ele iie uuru ku dènge jꞌara boho ètu dꞌara rai, heka na muri mai, hèia na hia hua-hela ae-ae kèna. Ladhe sèmi boe èèna, hini èèna cue dhoo-dhoo di. 25 Dhèu dhu pahae boe dadꞌèi Ama Lamatua, lula nèngu sue ae mamuri na ètu rai-haha ne, èèna na mamuri na ele iie dꞌara. Te ngaa dhèu dhu sadia tèke eele mamuri rai-haha na, bèli-camèdꞌa nèngu abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe.✡ 26 Dhèu dhu neo sabꞌa hia Jaꞌa, nèngu hudꞌi madhutu Jaꞌa taruu. Jaꞌa ètu mia, na, dhèu pajuu-paleha Jaꞌa ètu èèna kahèi. Te ladhe abhu dhèu dhu sabꞌa hia Jaꞌa, èèna na Ama Ku ètu sorga pakabꞌua nèngu.”

Lamatua Yesus peka mema lula-nèti mamadhe Na

27 Yesus tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Dꞌara Jaꞌa susa titu kèna. Te ngaa Jaꞌa neo peka ngaa hari? Jaꞌa hudꞌi manèngi ku, peka na, ‘Ama! Patabuli Jaꞌa, sèna ka Jaꞌa baku madhe ku dꞌara lai-lai ne,’ do? Bisa boe! Jaꞌa manèngi boe sèmi èèna, lula Nèngu pua Jaꞌa mai sèna ka madhe. 28 De dhu Jaꞌa manèngi ka, ‘Ama. Hudꞌi laa Jaꞌa madhutu dadꞌèi Ama Ku, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama.’ ”

Hèia lii èci nèti dedha-liru peka na, “Jaꞌa dedꞌe padedha-dedha le kolongara Jaꞌa. Aa Jaꞌa neo dedꞌe padedha-dedha hari kolongara Jaꞌa.”

29 Ka dhèu ae dhu titu ètu sèra sa, tadèngi lii neꞌe kahèi, hèia ra peka na, “Ira ii! Dꞌoro nga!”

Cahagꞌe hari peka na, “Aadꞌo! Ana pajuu Lamatua èci nèti sorga padhai lii dènge Ne.”

30 Te ngaa Yesus padhai lii dènge rèngu, aku Nèngu na, “Lii deo na, lii hia miu, hia boe Jaꞌa. 31 Limuri ne, dhèu ètu rai-haha ne hudꞌi lasi asa madha Ama Lamatua, sèna ka Na pamaꞌète lii langu rèngu. Lamatua neo babège eele kahèi Dhèu Bhelu dhu paredha ètu rai-haha ne. 32 Ladhe dhèu dedꞌe ka Jaꞌa ètu ajꞌu palolo-palèbha, pe Jaꞌa ère kore dhèu aaꞌi-aaꞌi, sèna ka ra parcaya Jaꞌa.” 33 (Na padhai lii sèmi neꞌe, ho peka jꞌara mamadhe Na.)

34 Ka dhèu ètu sèra karèi, aku rèngu na, “Jiꞌi tadèngi ngèdhi le nèti atora Lamatua, dhu peka na, èèna na Kristus mamuri taruu. Kristus dènge Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa, èci èèna ka, do? De, nga tao ka Èu peka na, ‘Bèli-camèdꞌa dhèu neo pacaꞌe Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa èèna ètu ajꞌu palolo-palèbha?’ Te Nèngu ne, cee?”✡

35 Hèia Yesus dhaa, na, “Nèbhu heka saraa Jaꞌa, dꞌelo heka miu. De lodꞌo Jaꞌa dènge miu era, miu hudꞌi mamuri mola ku, sèna ka bhabhelu-katubꞌa baku hutu nare saraa dhu ètu dꞌara miu. Te dhèu dhu kako ètu dꞌara maroga, neꞌa boe laꞌe asa mia. 36 Lodꞌo saraa Jaꞌa ne era, miu hudꞌi parcaya ku Jaꞌa, sèna ka miu jꞌajꞌi mi dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa, ho meꞌa, na, miu neo lami mia.”

Ropa Yesus padhai lii nare, hèia laꞌe tèke eele dhèu seꞌe, sèna ka Nèngu mesa-mesa na.

Dhèu Yahudi roꞌo boe parcaya Lamatua Yesus

37 Masi ka Yesus tao le tadha malaa ae-ae ètu madha dhèu ae, te ngaa roꞌo boe parcaya Ne. 38 Neꞌe ne palèke dènge lii Yesaya, ca dhèu nèti lii padhai Lamatua, dhu suri peka na,

“Lamatua! Abhu boe dhèu dhu parcaya lii padhai jiꞌi!

Te masi ka Lamatua padꞌelo le koasa,

te ngaa dhèu sèra ladhe rèdhi boe ngaa-ngaa!”✡

39 Nèti èèna ka, limuri ne dhèu Yahudi cahagꞌe parcaya boe Lamatua, lèke sèmi dhu Yesaya suri tèke ètu era leo dꞌara sasuri na, peka na,

40 “Ama Lamatua pabèdhu le dꞌara ra,

sèna ka baku rèdhi ngaa-ngaa.

Na soro tèke dꞌara ra adhu sèmi hadhu,

sèna ka baku reꞌa mèu.

Soro tèke si sèmi èèna,

sèna ka baku ra lèpa tenge Jaꞌa,

aa Jaꞌa tao boe pabeꞌa si.”✡

41 Yesaya peka sèmi neꞌe, lula nèdhi le dadedha Yesus, ka na lole mema lula-nèti Yesus ne.

42 Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu kahèi dhèu ae dhu parcaya Yesus. Mesa boe dhèu biasa di, te abhu kahèi ama-ama dhèu Yahudi dhu parcaya Ne. Te ngaa rèngu mangaku boe Yesus ètu madha dhèu ae, lula ra madhaꞌu, mage dhèu Parisi babège eele si nèti dꞌara èmu sabajꞌa ra. 43 Ama-ama Yahudi se pusi-pahae boe ho Lamatua koa si, lula rèngu dꞌèi risi abhu koa-kadꞌiri nèti dhèu rai-haha.

Lii Holo-Nori Lamatua Yesus padꞌelo tatao dhèu

44 Ka Yesus padhai lii dènge lii mèdhu, aku Nèngu na, “Dhèu dhu parcaya Jaꞌa, nèngu parcaya boe Jaꞌa mesa ku, te ngaa nèngu parcaya kahèi Dhèu dhu pua Jaꞌa mai. 45 Te dhèu dhu ladhe nèdhi Jaꞌa, na, nèngu ladhe nèdhi kahèi Dhèu dhu pua-paleha Jaꞌa. 46 Jaꞌa mai sèna ka jꞌajꞌi nuka sèmi saraa ètu rai-haha ne. Ho hudꞌi laa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Jaꞌa mamuri boe ètu dꞌara maroga. 47 Ladhe abhu dhèu dhu nanene Lii Holo-Nori Jaꞌa, te ngaa madhutu boe, na, Jaꞌa pamaꞌète boe hahuku na. Te mamai Jaꞌa asa rai-haha ne, neo boe pamaꞌète hahuku dhèu, te ngaa Jaꞌa neo patabuli si nèti koasa sasala-sasigo ra. 48 Te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tule eele Jaꞌa, aa dꞌèi boe sèmi Lii Holo-Nori Jaꞌa, pe na paraga dènge hakim. Te dꞌai èle rai-haha ne, Lii Holo-Nori dhu Jaꞌa lole kèdhi sèra, ka dhu pamaꞌète hahuku mi dedha rèngu èci-èci. 49 Lula Jaꞌa dhae padhai lii kèdhi mèka pake kolongara Jaꞌa mesa ku. Te ngaa Jaꞌa padhai lii kèti kolongara Ama Ku ètu sorga. Te Nèngu ka dhu pua Jaꞌa. Aa Nèngu ka dhu paredha Jaꞌa, sèna ka Jaꞌa padhai lii ngaa. 50 Jaꞌa keꞌa kahèi, na, lii paredha Na hia mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe. Nèti èèna ka, lii padhai Jaꞌa madhutu mola-mola ngaa dhu Ama Ku pua Jaꞌa padhai lii.”

13

Lamatua Yesus rase haga ana madhutu Na

1 Lodꞌo kalela Paska dhae dꞌai mèka, Yesus neꞌa le, na, dꞌai le lodꞌo ho Nèngu tèke eele rai-haha ne, aa laꞌe hari asa Ama Na ètu sorga. Nèngu sue titu kèna dhèu unu Na ètu rai-haha ne, toke Na saraka mamuri Na kateme aae hia mi rèngu.

2 Lodꞌo èèna, dhèu aae nidhu dadugu-rariu le Yudas, ana Simon Iskariot, sèna ka pahie eele Yesus. Ka Yudas dhu pamaꞌète le, sèna ka adꞌu-ue madha jꞌara èèna, ropa Yesus si madhèdi raꞌa-rinu ètu dꞌara kalela Paska.

3 Yesus neꞌa mema le, na, Ama Lamatua pua-paleha Nèngu mai asa rai-haha ne, de nèbhu heka Nèngu lèpa hari laꞌe asa Ama Lamatua. Aa Nèngu neꞌa kahèi, na, Ama Na ètu sorga pangèdꞌu aaꞌi le ngaa-ngaa mi Nèngu. 4 Hèia Yesus kèdꞌi nèti mei, ka Na tao eele kodho liꞌu Na. Nare bèla èci, ho èki mi lalole na. 5 Ka Na bhori èi asa dꞌara bokor iiki cue. Hèia Na rase haga ana madhutu Na sèra. Ropa Na rase pamèu nare haga dhèu èci, Na seka pamango pake bèla dhu paꞌèki ètu lalole Na. 6 Na rase haga si èci-èci. Ropa dꞌai Simon Petrus, ka Simon Petrus karèi, aku nèngu na, “Ama neo rase haga jaꞌa kahèi, do?”

7 Yesus dhaa, peka na, “Deo neꞌe ne, èu dhae meꞌa mèka ngaa dhu Jaꞌa tao ne. Te ngaa nèbhu-nèbhu, èu heka meꞌa kèna.”

8 Te ngaa Petrus pasisu, aku nèngu na, “Ama baku tao sèmi èèna! Jaꞌa koꞌo boe Ama rase haga jaꞌa.”

Hèia Yesus peka na, “Ladhe Jaꞌa rase pamèu boe haga èu, na, èu bisa boe paꞌèki dènge Jaꞌa.”

9 Ka Simon Petrus dhaa, aku nèngu na, “Ladhe sèmi èèna, mesa boe haga di. Te ngaa Ama rase kacui-aai dènge kètu jaꞌa kahèi!”

10 Hèia Yesus lii dènge ne, aku Nèngu na, “Dhèu dhu diu le èi, parluu dhoka rase haga di. Te ngiꞌu na mèu le. Mema tareꞌa dꞌara miu mèu le, te ngaa miu aaꞌi mi boe.” 11 (Yesus peka sèmi neꞌe, lula neꞌa le cee ka dhu neo pahie Ne. Nèti èèna ka, Na peka na, “Miu aaꞌi mi boe dhu mèu.”)

12 Ropa Yesus pamèu nare haga si, hèia Na silu hari kodho Na, ka madhèdi hari asa mei. Ka Na karèi ana madhutu Na, aku Nèngu na, “Tasamia? Ropa Jaꞌa rase haga miu, miu meꞌa sasoa nèti dhu Jaꞌa tao ne, do aadꞌo? 13 Miu tema paroa Jaꞌa ne, ‘Ama Mese’ aa ‘Lamatua’. Èèna lèke kèna, lula mema hudꞌi sèmi èèna ku. 14 Te ngaa ladhe Mese dènge Lamatua miu ne, rase le haga miu nuka sèmi ana pua-paleha sa, na, tasamia hari dènge miu? Miu hudꞌi lalau-laloꞌo isi-aanga mi èci dènge èci; conto nuka: miu hudꞌi èci dènge èci rase haga mi. 15 Te Jaꞌa tao le jꞌara ne, sèna ka miu madhutu. Ladhe Jaꞌa tao tasamia, na, miu hudꞌi tao sèmi èèna kahèi.✡ 16 Jaꞌa peka tareꞌa-reꞌa dènge miu. Ca dhèu ènu bisa boe risi nèti lamatua na. Aa ca dhèu pajuu-paleha bisa boe risi nèti dhèu dhu pua nèngu.✡ 17 Lula miu dhu meꞌa le jꞌara seꞌe, miu oto ladhe miu tao madhutu.

18 Jaꞌa padhai lii boe lula-nèti miu aaꞌi-aaꞌi mi. Jaꞌa tadhe mèu dhèu dhu Jaꞌa hagꞌe kore. Masi ka sèmi èèna, te ngaa jꞌara ne hudꞌi jꞌajꞌi ku, sama sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, na, ‘Dhèu dhu madhèdi naꞌa-ninu paꞌèci dènge Jaꞌa, soro kabodho mi Jaꞌa le.’✡ 19 Jaꞌa peka mema dènge miu, ho ladhe abhu dhèu dhu laꞌe tèke eele Jaꞌa, na, miu bisa parcaya kèna, na, Jaꞌa ne, Kristus. 20 Jaꞌa peka dènge miu tareꞌa-reꞌa kèna, dhèu cee dhu bhoke dꞌara na ho sèmi nare dhèu dhu Jaꞌa pua, na, nèngu kahèi sèmi nare Jaꞌa. Aa cee ka dhu sèmi nare Jaꞌa dènge beꞌa, na, nèngu sèmi nare kahèi Dhèu dhu pua-paleha Jaꞌa.”✡

Lamatua Yesus peka mema, na, bèli-camèdꞌa abhu dhèu dhu pahie eele Ne

(Mateos 26:20-25, Markus 14:17-21, Lukas 22:21-23)

21 Yesus padhai lii nare sèmi èèna, hèia dꞌara Na mulai susa. Ka Na lii, aku Nèngu na, “Dhu Jaꞌa peka ne, lèke tareꞌa. Ca dhèu nèti miu, èèna na pahie eele Jaꞌa.”

22 Ropa tadèngi sèmi èèna, hèia ana-ana madhutu Na palaladha èci dènge èci, te rèngu malaa. Reꞌa boe na, cee ka dhu Nèngu peka. 23 Ètu era neꞌe abhu ca dhèu dhu Yesus sue (nuka jaꞌa, Yohanis dhu suri sasuri ne).* Jaꞌa dhu madhèdi ètu baboa Yesus. 24 Hèia Simon Petrus pangètu kètu, ho jaꞌa karèi Yesus, cee ka dhu Na peka èèna.

25 Ka jaꞌa eso padètu dènge Yesus, ho karèi Ne, “Dhèu dhu Ama peka ne, cee?”

26 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Sèmi neꞌe. Jaꞌa neo kore roti caꞌèta, ho cèbꞌu asa dꞌara mago ne. Èèna na Jaꞌa hia mi dhèu dhu Jaꞌa peka deo na.” Ka Yesus cèbꞌu nare roti ne asa dꞌara mago, hèia Na jꞌole asa Yudas, ana Simon Iskariot. 27 Ropa sèmi nare roti ne, hèia dhèu aae nidhu maso asa dꞌara Yudas. Ka Yesus peka dènge ne, “Èu neo tao ngaa, na, tao ka lai-lai. Pamata ia ka.” 28 Te ngaa dhèu leo dhu madhèdi ètu sèra reꞌa rare boe, nga tao ka Yesus padhai lii sèmi èèna. 29 Lula Yudas dhu tèke doi-dhari, ka abhu dhu pangee, na, Yesus pua Yudas, peka na, “Lamu hèli ngaa dhu èdhi parluu, sèna ka tao pesta Paska.” Aa abhu kahèi dhu pangee, na, Yesus pua Yudas, “Lamu hia doi dꞌai ciki sa, mi dhèu unu boe ngaa-ngaa sèra.”

30 Ropa Yudas sèmi nare roti ne, hèia laꞌe dènge ka. Lodꞌo nèngu kalua èèna, dhu mèda le.

Lii paredha dhu hiu

31 Ropa Yudas laꞌe, hèia Yesus padhai lii, aku Nèngu na, “Jaꞌa ne, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Dꞌai lodꞌo kèna, ho Ama Lamatua dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha. Aa nèti jꞌara neꞌe, dhèu rèdhi dadedha Ama Lamatua kahèi. 32 Lula Jaꞌa paꞌèki dènge Ama Lamatua, aa padꞌelo dadedha Na, nèti èèna ka Na dedꞌe padedha-dedha Jaꞌa. Na pamata heka.

33 Ana aaꞌi-aaꞌi! Masi ka Jaꞌa sue miu titu kèna, te ngaa nèbhu heka Jaꞌa paꞌana-lalu eele miu. Èèna na miu patangi-tenge Jaꞌa, te ngaa mèdhi boe. Lii dhu Jaꞌa peka dènge miu ne, èci èèna ka dènge dhu Jaꞌa lole dènge ama dhèu Yahudi sèra, na, ‘Jaꞌa laku asa era èci dhu miu bisa mèka madhutu.’✡ 34 Jaꞌa hia miu lii paredha hiu èci, nuka: miu hudꞌi pasue ku èci dènge èci, sama sèmi Jaꞌa sue miu. De miu hudꞌi pasue ku èci dènge èci kahèi.✡ 35 Ladhe miu pasue sèmi èèna, dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa reꞌa, na, miu se, ana madhutu Jaꞌa.”

Lamatua Yesus peka tèke, na, Petrus èèna na pasili Nèngu

(Mateos 26:31-35, Markus 14:27-31, Lukas 22:31-34)

36 Ka Simon Petrus karèi, peka na, “Te Ama neo lamu mia?”

Hèia Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Jaꞌa laku asa era èci dhu èu bisa mèka lamu. Te ngaa lodꞌo limuri ku, heka èu lamu kèna.”

37 Petrus karèi hari, peka na, “Ama! Nga tao ka jaꞌa bisa mèka laku hèi? Te jaꞌa dhu paꞌèra iisi le ho madhe pala Ama!”

38 Yesus dhaa, peka na, “Tareꞌa, do? Èu neo soro mamuri èu sèna ka madhe pala Jaꞌa? Dhu lèke ka sèmi neꞌe: manu dhae kokotoo mèka, te ngaa èu pasili le tèlu hari, peka na, èu tadhe boe Jaꞌa.”

14

Abhu boe jꞌara leo ho pabeꞌa dènge Ama; dhodhoka re Yesus di

1 Yesus padhai lii tabha hari, peka na, “Dꞌara miu baku susa. Parcaya mi Ama Lamatua, aa parcaya mi Jaꞌa kahèi. 2 Ètu èmu Ama Ku abhu kama ae-ae. Ladhe era dꞌai boe, tatu Jaꞌa peka le dènge miu. Neꞌe ne, Jaꞌa neo laku sadia tèke era hia miu ètu nèi. 3 Ladhe Jaꞌa laku aa sadia kore era pea hia miu, pe Jaꞌa lèpa hari mai kore miu ho lati pea asa nèi. Dènge jꞌara neꞌe, ladhe Jaꞌa ètu mia, na, miu ètu èèna kahèi. 4 Miu meꞌa le jꞌara asa era dhu Jaꞌa neo laku.”

5 Te ngaa Tomas karèi, peka na, “Ama! Jiꞌi ngeꞌa boe Ama neo lamu mia. De tasamia ka jiꞌi ngeꞌa jꞌara ho laꞌa asa nèi?”

6 Hèia Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Abhu boe jꞌara leo dhu bisa nèti dhèu asa Ama ètu sorga. Dhodhoka re Jaꞌa mesa-mesa ku. Te Jaꞌa ne ka jꞌara asa Ama Lamatua. Jaꞌa ne ka kapua mamola. Aa Jaꞌa neꞌe ka dhu hia dhèu mamuri dhu lèke. 7 Ladhe miu tadhe mèu Jaꞌa, na, miu tadhe Ama Ku kahèi. De karèi nèti deo neꞌe ne, miu tadhe Nèngu le, dènge mèdhi Ne kahèi.”

8 Pelipus manèngi, peka na, “Ama Mese! Padꞌelo ku Ama Mu dènge jiꞌi! Te èèna dꞌai le.”

9 Hèia Yesus peka dènge ne, aku Nèngu na, “Pelipus. Jaꞌa sama-sama dènge miu nèbhu nare sange neꞌe, te ngaa miu tadhe iia mèka Jaꞌa, do? Te dhèu dhu nèdhi le Jaꞌa, èèna sama sèmi nèngu nèdhi le Ama Ku. De, nga tao ka deo na èu peka na, ‘Padꞌelo ku Ama Mu dènge jiꞌi’? 10 Tasamia kèna? Lodꞌo Jaꞌa peka na, Jaꞌa paꞌèki dènge Ama, aa Ama paꞌèki dènge Jaꞌa, èu parcaya Jaꞌa, do aadꞌo? Lii padhai dhu Jaꞌa peka dènge miu sèra, mai boe nèti Jaꞌa mesa ku, te ngaa mai nèti Ama Ku. Aa Na pake Jaꞌa sèna ka sabꞌa taruu sasabꞌa-laꞌa Na. 11 Parcaya la mi Jaꞌa ropa Jaꞌa peka na, Jaꞌa dhu paꞌèki dènge Ama Ku, aa Nèngu paꞌèki dènge Jaꞌa kahèi. Te ngaa ladhe miu bisa boe parcaya sèmi èèna, na, parcaya la Jaꞌa, lula miu mèdhi le jꞌara-jꞌara dhu Jaꞌa tao. 12 Lii padhai Jaꞌa se, lèke! Te dhèu dhu parcaya Jaꞌa, èèna na nèngu bisa tao jꞌara dhu Jaꞌa tao kahèi. Te ngaa, lula Jaꞌa laku asa Ama Ku, ka ngaa dhu dhèu tao sèra, kapai risi nèti dhu Jaꞌa tao. 13 Miu dhu paꞌèki dènge Jaꞌa, unu hak pake kolongara Jaꞌa. De ladhe miu sabajꞌa sadꞌi manèngi ngaa èèna ka, pake la kolongara Jaꞌa,* pe èèna na Jaꞌa tao hia miu. Dènge jꞌara ne, Jaꞌa dedꞌe Ama Ku padedha-dedha, sèna ka hudꞌi laa dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa. 14 Jaꞌa peka hari ca tèka: miu sabajꞌa ho sadꞌi manèngi ngaa èèna ka, pake kolongara Jaꞌa, èèna na Jaꞌa tao hia miu.”

Lamatua Yesus padhadha neo hia mai Roh Ama Lamatua

15 Yesus peka tabha hari, aku Nèngu na, “Ladhe miu sue Jaꞌa, na, miu tao madhutu lii paredha Jaꞌa sèra. 16-17 Jaꞌa manèngi Ama Ku, sèna ka, lodꞌo Jaꞌa dènge heka miu, na, Nèngu hia miu ca Dhèu Era Sarai-Maena, sèna ka padꞌelo jꞌara hia miu. Nèngu ne, nuka Roh Lamatua, dhu ajꞌa-nori miu ngaa dhu lèke. Dhèu cahagꞌe ètu rai-haha ne roꞌo boe sèmi rare Ne, lula rèngu bisa boe ladhe rèdhi Nèngu, aa tadhe boe Nèngu. Te ngaa miu tadhe Ne, lula Na paꞌèki dènge miu. Aa Na muri ètu dꞌara miu. Èèna na, Nèngu dènge miu taa-taa.

18 Dènge sèmi èèna, Jaꞌa tèke eele boe miu mesa mi, nuka sèmi ana lalu-eela. Te ngaa sanèdꞌe, te bèli-camèdꞌa Jaꞌa lèpa hari mai asa miu. 19 Nèbhu heka, dhèu leo ètu rai-haha ne rèdhi heka Jaꞌa. Te ngaa miu mèdhi Jaꞌa. Lula Jaꞌa mamuri hari, miu abhu mamuri dhu lèke kahèi. 20 Aa ladhe lodꞌo Jaꞌa mamuri hari, miu meꞌa mèu, na, Jaꞌa paꞌèki dènge Ama Ku; miu paꞌèki dènge Jaꞌa; aa Jaꞌa paꞌèki dènge miu kahèi.

21 Dhèu dhu sèmi rare, aa tao madhutu lii paredha Jaꞌa sèra, na, nèngu ka dhu sue Jaꞌa. Aa Ama Ku sue kahèi dhèu dhu sue Jaꞌa. Jaꞌa sue dhèu èèna kahèi, aa padꞌelo iisi Jaꞌa dènge ne.”

22 Ètu era ne, abhu dhèu èci, ngara na Yudas. Nèngu ne, Yudas Iskariot boe. Ropa na tadèngi lii padhai Yesus, hèia na karèi, aku nèngu na, “Ama neo padꞌelo iisi mi jiꞌi. Te ngaa tasamia ka Ama padꞌelo boe iisi mi dhèu leo ètu rai-haha ne?”

23 Yesus dhaa, na, “Sèmi neꞌe. Dhèu dhu sue Jaꞌa, nuka dhèu dhu tao madhutu Lii Holo-Nori Jaꞌa. Ama Ku sue nèngu kahèi. Ka Jaꞌa dènge Ama Ku mamuri dꞌara èci dènge ne. 24 Te ngaa dhèu dhu sue boe Jaꞌa, nèngu madhutu boe Lii Holo-Nori Jaꞌa kahèi. Aaꞌi-aaꞌi dhu miu tadèngi nèti Jaꞌa, mai boe nèti Jaꞌa, te ngaa mai nèti Ama Ku dhu pua Jaꞌa.

25 Neꞌe ne Jaꞌa bera-bera dènge miu era. Nèti èèna ka, Jaꞌa peka tèke jꞌara seꞌe dènge miu. 26 Te ngaa èèna na, Ama Ku pua mai ca Dhèu Era Sarai-Maena, nuka Roh Mola-Mèci Na. Roh neꞌe ka dhu gati Jaꞌa ètu rai-haha ne. Sasabꞌa Na, nuka: ajꞌa-nori miu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra, dènge pasanèdꞌe miu jꞌara-jꞌara dhu Jaꞌa padhue-padhai le dènge miu.

27 Pe, ladhe dꞌai lodꞌo Jaꞌa laku, Jaꞌa tao dꞌara miu ho mamuri padame dènge mera-milu. Dhoka Jaꞌa mesa ku dhu bisa tao dꞌara mera-milu sèmi èèna. Aaꞌi-aaꞌi dhu ètu rai-haha ne bisa boe tao rare dꞌara miu mera-milu sèmi èèna. De miu baku susa, aa baku madhaꞌu. 28 Miu tadèngi mèdhi le, dhu Jaꞌa peka dènge miu, na, ‘Jaꞌa tèke eele miu, te ngaa èèna na mai hari.’ Dꞌara miu baku susa. Te ladhe miu sue Jaꞌa, na, dꞌara miu karejꞌe-karae, lula Jaꞌa laku asa Ama Ku. Ama Ku kapai risi nèti Jaꞌa ne. 29 Sanèdꞌe, te Jaꞌa dhu peka mema le dènge miu. Dènge jꞌara neꞌe, ladhe jꞌara se jꞌajꞌi ku, na, miu bisa parcaya Jaꞌa. 30 Nèbhu heka, Jaꞌa padhai lii heka dènge miu. Te dhèu aae nidhu dhu mai le. Nèngu nèdꞌu paredha ètu rai-haha ne, te ngaa koasa na lèke boe Jaꞌa. 31 Masi ka nidhu ne mai, te ngaa Jaꞌa sabꞌa taruu madhutu paredha Ama Ku. Neꞌe ne ka dhu padꞌelo dènge dhèu ètu rai-haha ne, na, Jaꞌa sue Ama Ku titu kèna.

De mai lati ka!”

15

Lamatua Yesus sama sèmi ajꞌu anggor

1 Yesus padhai lii, peka na, “Nanene! Miu dhu paꞌèki dènge Jaꞌa. Jaꞌa ne sama sèmi ajꞌu anggor ca kapua. Te ngaa Jaꞌa ne, ajꞌu anggor dhu lèke!* Aa Ama Ku nuka sèmi dhèu sabꞌa oka. 2 De ladhe dhèu peka na, nèngu dhu paꞌèki dènge Jaꞌa, te ngaa sabꞌa boe ngaa-ngaa, Ama Ku core eele ne, sama sèmi dhèu sabꞌa oka dhu pare eele aaꞌi dadana dhu hua boe. Te ngaa dhèu dhu paꞌèki paꞌèra dènge Jaꞌa, Ama Ku pamèu kajꞌalu ètu dꞌara dhèu èèna, nuka sèmi dhèu sabꞌa oka poro pababꞌa dadana, sèna ka hua na asa ae.

3 Lii Holo-Nori Jaꞌa seꞌe, bisa le pamèu dꞌara miu, èci èèna ka dènge dhèu sabꞌa oka dhu pamèu dadana anggor. 4 Miu hudꞌi paꞌèki taruu ku dènge Jaꞌa, sama sèmi Jaꞌa paꞌèki dènge miu. Te dadana dhu pare eele le nèti laa na, bisa boe hua. Sèmi èèna kahèi dènge miu. Miu bisa boe tao ngaa èci sa dhu beꞌa, ladhe miu paꞌèki taruu boe dènge Jaꞌa.

5 Jaꞌa sama sèmi ajꞌu anggor ca kapua. Miu nuka sèmi dadana nèngu. De dhèu dhu paꞌèki taruu dènge Jaꞌa, aa Jaꞌa paꞌèki dènge nèngu kahèi, na, nèngu èci èèna ka dènge dadana dhu hua ae-ae. Te, ladhe miu paꞌèki taruu boe dènge Jaꞌa, miu bisa boe tao ngaa-ngaa dhu beꞌa. 6 Dhèu dhu paꞌèki boe taruu dènge Jaꞌa, nèngu cakaraa dadana èci dhu guna heka. Dadana sèmi èèna, dhèu poro eele, sèna ka pamango eele ne. Hèia pakaboko ho core asa dꞌara ai, tunu pakèpu si. 7 Te ngaa ladhe miu paꞌèki paꞌèra-èra dènge Jaꞌa taruu, aa Lii Holo-Nori Jaꞌa pea taruu ètu dꞌara miu, na, ngaa dhu miu manèngi mi Ama Lamatua, Na tao hia miu.

8 Ladhe miu tao jꞌara dhu beꞌa ae-ae, sama sèmi dadana èci dhu hua ae-ae, èèna ka dhu dedꞌe padedha-dedha Ama Lamatua. Dènge jꞌara neꞌe, miu padꞌelo kahèi, na, miu ana madhutu Jaꞌa.

9 Sèmi mia Ama sue Jaꞌa, sèmi èèna kahèi Jaꞌa sue miu. Miu hudꞌi paꞌèki ku paꞌèra-èra dènge Jaꞌa, sèna ka Jaꞌa bisa padꞌelo dènge miu sasue Jaꞌa. 10 Ladhe miu tao madhutu lii paredha Jaꞌa sèra, na, miu paꞌèki taruu dènge Jaꞌa, hèia Jaꞌa bisa padꞌelo sasue Jaꞌa mi dedha miu. Èèna nuka sèmi Jaꞌa tao madhutu lii paredha Ama Ku, hèia Na padꞌelo sasue Na taruu mi dedha Jaꞌa.

11 Karèi nèti uru ka, Jaꞌa peka dènge miu jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra, sèna ka dꞌara miu karejꞌe-karae, sama sèmi dꞌara Jaꞌa. Te madhutu dadꞌèi Jaꞌa, dꞌara miu hudꞌi karejꞌe dhu dènge boe too-lane! 12 Lii paredha Jaꞌa sèmi neꞌe ka: miu hudꞌi pasue ku èci dènge èci, sama sèmi Jaꞌa sue miu.✡ 13 Ladhe dhèu èci sadia madhe sèna ka angalai na bisa mamuri, nèngu tatu sue tareꞌa-reꞌa angalai na. Abhu boe sasue dhu risi eele hari sèmi èèna. 14 Ladhe miu madhutu paredha Jaꞌa taruu, miu jꞌajꞌi angalai Jaꞌa. 15 Jaꞌa paroa heka miu, na, ‘ana pua-paleha’ Jaꞌa. Te ana pua-paleha èci, neꞌa iia boe dadꞌèi lamatua na. Te ngaa Jaꞌa paroa miu, na, ‘angalai’ Jaꞌa, lula Jaꞌa bhoke patalele le aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Ku peka le dènge Jaꞌa. 16 Miu pili boe Jaꞌa. Te ngaa Jaꞌa ka dhu pili kore aa dedꞌe miu ho pakako sasabꞌa ne. De miu hudꞌi lami tao jꞌara beꞌa ae-ae dhu taha nare nèbhu. Èèna nuka sèmi ajꞌu anggor ca kapua dhu hua na beꞌa taruu. Ladhe miu tao ka sèmi èèna, na, ngaa dhu miu manèngi mi Ama Ku, tatu Na tao hia miu. 17 De dhu Jaꞌa paredha miu sèmi neꞌe ka: miu hudꞌi pasue ku èci dènge èci.”

Dhèu rai-haha dꞌèi boe dhèu unu Lamatua Yesus

18 Yesus lii tabha hari, na, “Ladhe dhèu ètu rai-haha ne dꞌèi boe miu, na, sanèdꞌe, te karèi nèti uru ka rèngu dꞌèi boe Jaꞌa. 19 Ladhe miu sama sèmi dhèu leo ètu rai-haha ne, tatu ra sue miu. Te ngaa miu sama boe dènge rèngu. Te Jaꞌa dhu hagꞌe kore le miu, sèna ka cèri eele miu nèti rèngu. Nèti èèna ka rèngu dꞌèi boe miu.

20 Baku bhèlu dhu Jaꞌa peka kore le dènge miu, na, ‘Ca dhèu ana pua-paleha risi boe nèti lamatua na.’ De ladhe rèngu pajꞌèra Jaꞌa, tatu ra pajꞌèra miu kahèi. Ladhe rèngu nanene ka Lii Holo-Nori Jaꞌa, na, rèngu nanene miu kahèi.✡ 21 Èèna na ra pajꞌèra miu, lula miu dhu paꞌèki dènge Jaꞌa. Te rèngu tadhe boe Nèngu dhu pua Jaꞌa kahèi. 22 Ladhe Jaꞌa dhae padhai lii kèdhi mèka dènge rèngu, aa padꞌelo jꞌara mamuri dhu lèke mi rèngu, na, ra pangee taruu, na, rèngu dènge boe sala ngaa-ngaa. Te ngaa Jaꞌa mai le, aa padhai dènge rèngu sèmi èèna. De ladhe rèngu tao sala, na, rèngu abhu boe jꞌara ho peka na, ‘Wee! Jiꞌi se ngeꞌa boe, na, dhu jiꞌi tao sèra, sala.’

23 Dhèu dhu dꞌèi boe Jaꞌa, nèngu dꞌèi boe Ama Ku kahèi. 24 Jaꞌa tao kèdhi le tadha malaa rupa-rupa ètu katanga madha ra, dhu dhèu leo tao rèdhi mèka. Ladhe Jaꞌa tao boe jꞌara sèra sa, rèngu sala boe kahèi ladhe roꞌo boe sèmi rare Jaꞌa. Aa te ngaa rèngu dhu rèdhi le tadha malaa dhu Jaꞌa tao sèra. Masi ka sèmi èèna, te ngaa rèngu dꞌèi boe Jaꞌa, aa dꞌèi boe Ama Ku ètu sorga kahèi. 25 Te ngaa jꞌara seꞌe se dhu jꞌajꞌi le, sèna ka madhutu ngaa dhu suri tèke ètu dꞌara Atora Ama Lamatua, dhu peka na, ‘Rèngu dꞌèi boe Jaꞌa. Aa te ngaa nanasa rèngu seꞌe dènge boe kolo-kapua.’✡

26 Te ngaa Dhèu Era Sarai-Maena èèna neo mai. Nèngu èèna, nuka Roh dhu tao miu meꞌa mèu ngaa dhu lèke. Na mai nèti Ama Ku. Ladhe Jaꞌa laku le asa Ama Ku, pe Jaꞌa hia Roh Na mai asa miu. Na lole dènge miu lula-nèti Jaꞌa. 27 Èèna na miu peka dènge dhèu lula-nèti Jaꞌa kahèi, lula miu bera-bera dènge Jaꞌa karèi nèti uru jꞌara ka.

16

1 Jaꞌa peka le jꞌara seꞌe dènge miu, sèna ka miu baku pakajꞌèu nèti Jaꞌa. 2 Èèna na dhèu Yahudi sèra babège eele miu nèti dꞌara èmu sabajꞌa ra. Mesa boe jꞌara neꞌe di, te bèli-camèdꞌa dꞌai lodꞌo na, ladhe dhèu pamadhe miu, ra pangee, na, rèngu tao jꞌara dhu lèke hia Ama Lamatua. 3 Rèngu tao miu sèmi èèna, lula rèngu tadhe iia boe Jaꞌa. Aa rèngu tadhe boe Ama Ku kahèi. 4 Te ngaa Jaꞌa peka le jꞌara seꞌe dènge miu, sèna ka lèpa lodꞌo limuri ladhe jꞌajꞌi, miu bisa sanèdꞌe, na, Jaꞌa dhu peka mema le. Te ngaa Jaꞌa peka uuru mèka dènge miu, lula Jaꞌa bera-bera dènge miu era.”

Sasabꞌa-laꞌa Roh Lamatua

5 Yesus ajꞌa tabha hari, peka na, “Limuri ne, Jaꞌa neo lèpa asa Nèngu dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne. Te ngaa abhu boe nèti miu ca dhèu sa dhu karèi, na, ‘Ama neo lamu mia?’ 6 Lula Jaꞌa dhu peka le dènge miu, nèti èèna ka dꞌara miu susa. 7 Te ngaa, ngaa dhu Jaꞌa peka dènge miu ne, lèke tareꞌa. Ladhe Jaꞌa laku, na, miu abhu babeꞌa na. Te ladhe Jaꞌa laku boe, Dhèu Era Sarai-Maena èèna mai boe padꞌelo jꞌara hia miu. Te ngaa ladhe Jaꞌa laku, na, Jaꞌa hia Ne mai dènge miu.

8 Pe ladhe Na mai, Na bhoke ngangee dhèu ètu rai-haha ne, ka reꞌa, na, dꞌara dènge tatao ra, sala. Na pamako si, sèna ka rèngu madhutu jꞌara mamuri dhu lèke. Aa Na pasanèdꞌe rèngu, na, ladhe Lamatua pamaꞌète lii langu ra, peka na, rèngu se sala, do sala boe. 9 Dhèu Era Sarai-Maena èèna padꞌelo sasala ra, lula rèngu lèka boe Jaꞌa. 10 Nèngu padꞌelo jꞌara mamuri dhu lèke kahèi. Lula Jaꞌa lèpa asa Ama Ku, èèna na miu mèdhi heka Jaꞌa. Nèti èèna ka, Dhèu Era Sarai-Maena ne mai gati Jaꞌa. 11 Nèngu peka kahèi, na, Ama Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu dènge mola, lula Lamatua dhu pamaꞌète nare le lii langu dhèu aae nidhu, dhu paredha rai-haha ne.

12 Abhu jꞌara ae era dhu Jaꞌa neo peka dènge miu, te ngaa neꞌe ne miu dhae bisa mèka meꞌa. 13 Te ngaa ladhe Roh dhu padꞌelo jꞌara-jꞌara dhu lèke èèna mai ka, Nèngu padꞌelo jꞌara sèna ka miu bisa meꞌa jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu lèke. Nèngu padhai lii boe nèti dꞌara Na mesa, te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu Na tadèngi sèra mai nèti Ama Ku. Nèngu neo peka dènge miu kahèi, ngaa dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi. 14 Nèngu neo dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha, lula Na neo bhoke patalele aaꞌi hia miu, jꞌara dhu lèke lula-nèti Jaꞌa. 15 Aaꞌi-aaꞌi dhu unu Ama Ku, unu Jaꞌa kahèi. Nèti èèna ka, Jaꞌa peka deo na, Roh Lamatua èèna na bhoke patalele aaꞌi mèu-mèu jꞌara dhu lèke lula-nèti Jaꞌa, aa padꞌelo dènge miu.”

Dꞌara miu hudꞌi susa uru ku, heka abhu karejꞌe kèna

16 Yesus tuhu hari lii padhai, peka na, “Nèbhu heka, miu mèdhi heka Jaꞌa. Te ngaa nèbhu boe kahèi, miu mèdhi hari Jaꞌa.”

17 Ka ana madhutu Na cahagꞌe papeka èci dènge èci, aku rèngu na, “Aꞌabhu Ama èèna, ngaa kèna? Ka peka na, ‘Nèbhu heka, miu mèdhi heka Jaꞌa. Te ngaa nèbhu boe kahèi, miu mèdhi hari Jaꞌa.’ Aa, nga tao ka Na padhai lii, na, ‘Lula Jaꞌa neo laku asa Ama Ku’?” 18 Hèia ra pakarèi, peka na, “Aꞌabhu Na ngaa, dhu peka na, ‘nèbhu heka’? Èdhi teꞌa boe sasoa na.”

19 Te ngaa Yesus dhu neꞌa rèngu neo karèi Ne ca jꞌara. Hèia Na karèi, aku Nèngu na, “Deo na Jaꞌa peka na, ‘Nèbhu heka, miu mèdhi heka Jaꞌa. Te ngaa nèbhu boe, miu mèdhi hari Jaꞌa kahèi.’ Miu pakarèi sèmi èèna, si?

20 Beꞌa kahèi, ladhe miu neo meꞌa sèmi èèna. Jaꞌa neo peka dènge miu kahèi sèmi neꞌe: èèna na miu tangi dènge dꞌara susa, te ngaa dhèu leo ètu rai-haha ne karejꞌe-karae. Masi ka dꞌara miu susa, te ngaa èèna na dꞌara miu karejꞌe-karae hari. 21 Jꞌara ne sama sèmi bhèni ca dhèu kabake pèdꞌa dꞌai lodꞌo neo nara iisi. Dꞌara na rasa bia, lula dꞌai lodꞌo jꞌajꞌèra na kèna. Te ngaa ladhe nara iisi nare, na, jꞌajꞌèra na ele. Te dꞌara na karejꞌe, lula abhu dhèu hiu èci dhu mai asa rai-haha. 22 Sèmi èèna kahèi dènge miu. Neꞌe ne miu tangi dènge dꞌara susa. Te ngaa nèbhu-nèbhu Jaꞌa mai paraga hari dènge miu, ka dꞌara miu jꞌajꞌi hari karejꞌe-karae. Aa ladhe jꞌara ne jꞌajꞌi, abhu boe ca dhèu sa dhu bisa bhabhae rare dꞌara karae miu.

23 Aa ladhe jꞌara sèmi sèra jꞌajꞌi, miu pakarèi heka ngaa-ngaa dènge Jaꞌa. Tareꞌa! Jaꞌa peka hari dènge miu kèna, na, sadꞌi miu manèngi ngaa èèna ka nèti Ama Ku, pake kolongara Jaꞌa, èèna na Nèngu tao sèmi èèna hia miu.* 24 Toke dꞌai sange neꞌe, miu dhae manèngi mèka ngaa-ngaa pake kolongara Jaꞌa. De manèngi la, sèna ka miu abhu. Dènge jꞌara ne, dꞌara miu bisa karejꞌe tareꞌa-reꞌa.”

Lamatua Yesus segi aaꞌi le koasa ètu rai-haha ne

25 Yesus padhai lii tabha hari, peka na, “Toke dꞌai sange neꞌe, Jaꞌa tema ajꞌa-nori miu pake lii pakasame. Te ngaa bèli-camèdꞌa dꞌai lodꞌo na, Jaꞌa ajꞌa miu pake heka lii pakasame. Te Jaꞌa neo peka mola-mola lula-nèti Ama Ku. 26 Ladhe lodꞌo èèna dꞌai, na, miu mesa mi dhu sabajꞌa ho manèngi mi Ama Ku pake kolongara Jaꞌa. Baku dhoka Jaꞌa mesa Ku di dhu sabajꞌa hia miu. 27 Te Ama Ku sue miu, lula miu sue Jaꞌa. Aa miu meꞌa mèu, na, Ama Lamatua ka dhu pua Jaꞌa. 28 Uru èèna, Jaꞌa tèke eele Ama Ku, ho mai pea taha ètu rai-haha ne. Te ngaa limuri ne, Jaꞌa neo tèke eele rai-haha ne, ho laku pea paꞌèci hari dènge Ne.”

29 Tadèngi rare sèmi neꞌe, hèia ana madhutu Yesus se lii, aku rèngu na, “De neꞌe ne, Ama padhai lii mola-mola kèna, aa ajꞌa-nori pake heka lii pakasame. 30 Jiꞌi ngeꞌa, na, Ama dhu meꞌa aaꞌi mèu jꞌara-jꞌara. Dhèu parluu heka sèku Ama dènge karèi ngaa-ngaa, lula Ama dhu meꞌa uru le ngaa dhu ra neo karèi, aa lii dhaa na tasa mera mia. Jꞌara ne peka dènge jiꞌi, na, Ama mai nèti Ama Lamatua.”

31 Hèia Yesus karèi, aku Nèngu na, “Tareꞌa, do? Limuri ne, miu lèka Jaꞌa, do? 32 Sèmi neꞌe. Nèbhu boe, mulai ciki-diki ne, miu aaꞌi-aaꞌi mi rai pacebꞌa. Ca dhèu-dhèu ka rai tèke eele Jaꞌa mesa-mesa ku, ho laꞌe luꞌu. Masi ka sèmi èèna, Jaꞌa mesa ku boe, lula Ama Ku bera-bera dènge Jaꞌa. 33 Jaꞌa peka tèke le jꞌara se dènge miu, sèna ka dꞌara miu mera-milu, lula miu dhu paꞌèki dènge Jaꞌa. Te bèli-camèdꞌa dhèu ètu rai-haha ne pasusa dènge pajꞌèra miu. Te ngaa paꞌèra dꞌara miu, lula Jaꞌa segi aaꞌi le koasa aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne!”

17

Lamatua Yesus manèngi-mangajꞌi hia Nèngu unu Na

1-2 Ropa Yesus padhai lii nare, hèia Na ladhe asa dedha-liru, ka sabajꞌa, peka na:

“Ama Pasue. Lodꞌo dꞌai kèna ho Ama dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha. Jaꞌa ne, Ana Ama. Ama dhu pangèdꞌu Jaꞌa hak, sèna ka lalau-laloꞌo dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Ama hia hak ne, sèna ka Jaꞌa hia mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Ama pangèdꞌu mai ho jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa. De neꞌe ne, Jaꞌa manèngi sèna ka Ama dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha ho padꞌelo dadedha Ama. 3 Jꞌara abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe, sèmi neꞌe: dhèu hudꞌi tadhe Ama Ku, nuka Ama Lamatua dhu lèke. Dhu leo aadꞌo. Aa rèngu hudꞌi tadhe ku Jaꞌa kahèi, nuka Yesus Kristus, dhu Ama pua mai asa rai-haha ne. 4 Jaꞌa padꞌelo le dadedha Ama ètu rai-haha ne. Jaꞌa paꞌèle le sasabꞌa dhu Ama pangèdꞌu mi Jaꞌa. 5 Uru èèna, lodꞌo Èdhi pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, Jaꞌa bera-bera le dènge Ama. Lodꞌo èèna, dadedha Jaꞌa èci èèna ka dènge dadedha Ama. Neꞌe ne Jaꞌa neo lèpa hari asa Ama. De Jaꞌa manèngi ho Ama dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha, sèna ka dadedha Jaꞌa sama sèmi uru èèna.”

Lamatua Yesus sabajꞌa hia ana madhutu Na

6 Yesus tuhu hari lii sabajꞌa, peka na, “Ama hia le dhèu ètu rai-haha ne, jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa. Jaꞌa ajꞌa-nori si, ho rèngu tadhe Ama. Rèngu jꞌajꞌi dhèu Ama, hèia Ama pangèdꞌu si jꞌajꞌi unu Jaꞌa kahèi. Ka ra tao madhutu Lii Holo-Nori Ama. 7 Limuri ne reꞌa le, na, jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu Ama pangèdꞌu mi Jaꞌa sèra, kapua ra nèti Ama. 8 Te Jaꞌa ajꞌa kore le rèngu Lii Holo-Nori dhu Ama hia mi Jaꞌa. Rèngu sèmi rare kahèi Lii Holo-Nori seꞌe. Reꞌa kahèi, na, Jaꞌa mai nèti Ama. Ka ra parcaya, na, Ama ka dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne.

9 Jaꞌa sabajꞌa hia rèngu. Neꞌe ne, Jaꞌa sabajꞌa boe hia dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Te ngaa Jaꞌa sabajꞌa hia dhèu-dhèu dhu Ama pangèdꞌu mi Jaꞌa, te rèngu se unu Ama. 10 Te aaꞌi-aaꞌi unu Jaꞌa, sèra sa unu Ama kahèi. Aa aaꞌi-aaꞌi unu Ama, sèra sa unu Jaꞌa kahèi. Ka dhèu unu Jaꞌa se, dhu dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha. 11 Jaꞌa pea boe taruu ètu rai-haha ne, lula nèbhu heka Jaꞌa lèpa hari asa Ama Ku. Te ngaa dhèu se hudꞌi pea taruu ètu rai-haha ne. Ama dhu mola-mèci. Jaꞌa manèngi sèna ka Ama ladhe-leru si pake koasa dhu Ama pangèdꞌu le mi Jaꞌa. Jaꞌa manèngi kahèi ho rèngu paꞌèki jꞌajꞌi mi èci, nuka sèmi Jaꞌa paꞌèki jꞌajꞌi mi èci dènge Ama. 12 Karèi nèti Jaꞌa ètu rai-haha ne bera-bera dènge rèngu, Jaꞌa leru si, lula rèngu jꞌajꞌi le dhèu Ama. Jaꞌa jꞌaga aa sanoro si, sèna ka rèngu paꞌèki taruu dènge Ama. Abhu boe dhu ele. Dhodhoka Yudas di dhu cèri eele, madhutu ngaa dhu suri ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua karèi nèti uru èèna.✡

13 Limuri ne, Jaꞌa neo lèpa hari asa Ama. Jaꞌa peka le jꞌara seꞌe lodꞌo Jaꞌa ètu rai-haha ne era. Dènge sèmi neꞌe, dhèu unu Jaꞌa se dꞌara rèngu bisa karejꞌe-karae taruu, sama sèmi dꞌara Jaꞌa. 14 Jaꞌa dhu peka-padhai le dènge rèngu Lii Holo-Nori Ama. Dhèu leo ètu rai-haha tèka dꞌara dènge dhèu unu Jaꞌa, lula mamuri dhèu Jaꞌa, sama boe dènge mamuri rèngu. Jaꞌa sèmi èèna kahèi, te Jaꞌa sama boe sèmi dhèu leo ètu rai-haha ne. 15 Ladhe Jaꞌa sabajꞌa, Jaꞌa manèngi boe ho Ama more si nèti rai-haha ne. Aadꞌo! Te ngaa Jaꞌa manèngi, ho Ama jꞌaga si, sèna ka ra pakajꞌèu nèti bhabhelu. 16 Rèngu sama boe dènge dhèu leo ètu rai-haha ne, èci èèna ka dènge Jaꞌa dhu sama boe kahèi dènge dhèu leo ètu rai-haha ne.

17 Pake ngaa dhu lèke, sèna ka pamèu dꞌara ra. Te dhu lèke ka, Lii Holo-Nori Ama. 18 Ama ka dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne. Ka Jaꞌa pua-paleha rèngu kahèi sèmi èèna, sèna ka rèngu mamuri pale-lème ètu talora aae dhèu rai-haha. 19 Jaꞌa jꞌaga ngiꞌu Jaꞌa ho mola-mèci taruu hia mi Ama. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu unu Jaꞌa jꞌaga mamuri ra kahèi sèna ka mola-mèci hia mi Ama. Te Lii Holo-Nori Ama dhu lèke, dhu tao si ho ra saraka mamuri rèngu kateme mi Ama.”

Lamatua Yesus manèngi-mangajꞌi hia dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi

20 Yesus tuhu hari lii manèngi-mangajꞌi Na, aku Nèngu na, “Jaꞌa sabajꞌa, mesa boe hia mi dhèu limuri neꞌe di, te ngaa hia rèngu dhu lodꞌo limuri dhu parcaya Jaꞌa kahèi, lula lii padhai dhèu seꞌe.

21 Ama, Jaꞌa manèngi sèna ka rèngu aaꞌi-aaꞌi ra bisa paꞌèki jꞌajꞌi mi èci, sama sèmi Èdhi paꞌèki jꞌajꞌi èci. Jaꞌa manèngi sèna ka rèngu jꞌajꞌi èci dènge Èdhi, ho hudꞌi laa dhèu rai-haha ne bisa parcaya, na, Ama ka dhu pua-paleha Jaꞌa. 22 Ama padꞌelo le dadedha Jaꞌa mi dhèu sèra. Ka Jaꞌa dedꞌe le rèngu padedha-dedha sama sèmi Jaꞌa. Dènge jara neꞌe, rèngu paꞌèki jꞌajꞌi èci, sama sèmi Èdhi kahèi jꞌajꞌi èci. 23 Jaꞌa paꞌèki dènge rèngu. Ama kahèi paꞌèki dènge Jaꞌa. Rèngu hudꞌi paꞌèki jꞌajꞌi èci sèmi èèna ku, toke ra mamuri dꞌara èci dènge beꞌa. Te ladhe rèngu mamuri dꞌara èci sèmi èèna, dhèu leo ètu rai-haha ne reꞌa, na, Ama dhu sue si, nuka sèmi Ama sue Jaꞌa. Dènge jꞌara ne, rèngu reꞌa kahèi, na, Ama ku dhu pua Jaꞌa.

24 Ama, Jaꞌa dꞌèi sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Ama pangèdꞌu le mi Jaꞌa, bera-bera dènge Jaꞌa. Te Jaꞌa neo, sèna ka rèngu bisa ladhe rèdhi Ama dedꞌe Jaꞌa padedha-dedha. Te Ama sue Jaꞌa mema-mema le, lodꞌo Èdhi dhae pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne.

25 Ama Pasue dhu dꞌara mola. Te ngaa dhèu ètu rai-haha ne tadhe boe Ama. Jaꞌa tadhe Ama. Aa dhèu unu Jaꞌa reꞌa kahèi, na, Ama ka dhu pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne. 26 Jaꞌa dhu peka le dènge rèngu, Ama ne, Cee. Aa èèna na Jaꞌa loe boe peka dènge rèngu sèmi èèna, lula Jaꞌa dꞌèi ho rèngu reꞌa mèu sasue Ama. Te sasue dhu rèngu reꞌa rèdhi neꞌe ne, èci èèna ka dènge sasue Ama mi dedha Jaꞌa, sèna ka hudꞌi laa Jaꞌa paꞌèki taruu dènge rèngu.”

18

Ra kèpe Lamatua Yesus

(Mateos 26:47-56, Markus 14:43-50, Lukas 22:47-53)

1 Ropa Yesus manèngi-mangajꞌi nare, hèia laꞌe palere-lere dènge ana madhutu Na. Lasi asa dꞌara oka cue ètu sebhe loko Kidron.

2-3 Lodꞌo èèna, kètu agama Yahudi sèra dènge dhèu-dhèu nèti partei agama Parisi saraka mi Yudas, sordadꞌu dènge dhèu jꞌaga pèri-pèri. Te nèngu neo pahie eele Yesus. Yudas neꞌa oka ne kahèi, lula Yesus pakaboko dènge ana madhutu Na ètu era neꞌe pèri-pèri hari le. Ka Yudas si lasi asa oka ne rèti dènge obꞌo, labhu lantera dènge rèka.

4 Aa te ngaa Yesus dhu neꞌa uru le aaꞌi-aaꞌi dhu èèna na jꞌajꞌi. Hèia ara laꞌe asa madha rèngu, ka Na lii, peka na, “Miu tenge cee?”

5 Ka ra bꞌala, na, “Jiꞌi tenge dhèu èci, ngara na Yesus, nèti rae Nasaret.”

Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Jaꞌa ka neꞌe.” Lodꞌo èèna, Yudas dhu titu dènge dhèu seꞌe. Nèngu neꞌe ka dhu pahie Yesus. 6 Ropa Yesus peka na, “Jaꞌa ka neꞌe,” hèia dhèu se hari kabodho, ka ra bèbha.

7 Ka Yesus karèi hari, na, “Miu tenge cee?”

Hèia dhèu se dhaa, aku rèngu na, “Yesus, dhèu Nasaret.”

8 Hèia Na peka dènge ra, “Deo na Jaꞌa peka kore le, na, Nèngu ka Jaꞌa ne. De ladhe miu tenge Jaꞌa, na, baku kèpe dhèu leo. Hudꞌi si lasi.” 9 (Nèngu padhai lii sèmi èèna, sèna ka pamèci dènge ngaa dhu Nèngu peka nèdhi le, na, “Ama. Aaꞌi-aaꞌi dhu Ama pangèdꞌu le mi Jaꞌa, abhu boe èci sa dhu ele.”)

10 Lodꞌo èèna, Simon Petrus nèti dènge samala iiki èci. Ka na bete ho neo pare dhèu. Kabèdhi laa, na pare pamaꞌète rèu dhilu gꞌana nèti dhèu èci. (Dhèu ne ngara na Malkus. Nèngu ne, ana pua-paleha nèti kètu kapai risi agama Yahudi.) 11 Ka Yesus pua Petrus, aku Nèngu na, “We, Petrus! Pasaluu hari samala èu èèna asa dꞌara sope laꞌe. Te Ama Ku dhu peka le, na, Jaꞌa hudꞌi paraga ku dènge jꞌajꞌèra sèmi neꞌe ne. De hudꞌi laa! Èèna nuka sèmi Nèngu hia Jaꞌa galaa èci dhu isi na pèdꞌu-èdꞌu. Hudꞌi laa Jaꞌa kinu toke èle.”✡

Lere rèti Lamatua Yesus asa madha kètu kapai risi agama

12 Hèia komedhaa, sordadꞌu dènge dhèu jꞌaga aaꞌi-aaꞌi ra kèpe Yesus, ka ra èki Ne. 13 Ka lere rèti uuru Ne asa Anas. Anas ne, ama dhèu èmu Kayafas. Tèu èèna, Kayafas dhu jꞌajꞌi kètu kapai risi agama Yahudi. 14 Kayafas neꞌe ka dhu peka nèdhi le dènge ama-ama dhèu Yahudi, aku nèngu na, “Beꞌa risi hia miu, ladhe dhèu èci madhe pala dhèu aaꞌi-aaꞌi.”✡

Petrus pasili, peka na, nèngu tadhe boe Lamatua Yesus

(Mateos 26:69-70, Markus 14:66-68, Lukas 22:55-57)

15 Simon Petrus dhu madhutu Yesus re limuri palere-lere dènge ana madhutu Yesus èci, nuka jaꞌa, Yohanis ne. Lula kètu kapai risi agama Yahudi tadhe jaꞌa, nèti èèna ka jaꞌa bisa maso kahèi palere-lere dènge Yesus asa madha èmu na. 16 Te ngaa Petrus titu ètu liꞌu, padètu dènge hèbꞌa tedhe. Hèia jaꞌa laku asa liꞌu, ho peka dènge dhèu bhèni èci dhu jꞌaga hèbꞌa tedhe ne, sèna ka kèti Petrus asa dꞌara. 17 Hèia bhèni ne karèi Petrus, aku nèngu na, “Wee! Èu ne, ca dhèu ana madhutu Dhèu nèi, si?”

Te ngaa Petrus dhaa, aku nèngu na, “Aadꞌo!”

18 Lodꞌo èèna lèke dènge hèru pacuhi. Nèti èèna ka, dhèu madhenga dènge ana pua-paleha sèra dhu titu manyiru ai. Ka Petrus laꞌe manyiru ai sama-sama dènge rèngu kahèi.

Kètu kapai risi agama parisa Lamatua Yesus

(Mateos 26:59-66, Markus 14:55-64, Lukas 22:66-71)

19 Lodꞌo èèna, kètu kapai risi dhui nèti agama Yahudi parisa Yesus lula-nèti aꞌajꞌa Na, aa lula-nèti ana madhutu Na.

20 Ka Yesus peka dènge nèngu, aku Nèngu na, “Jaꞌa peka paledꞌa, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa tadèngi. Jaꞌa tema ajꞌa ètu era dhu biasa dhèu Yahudi èdhi pakaboko, nuka ètu dꞌara èmu sabajꞌa èdhi, dènge ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Jaꞌa padhai lii pahuni kèdhi boe. 21 Nga tao ka èu karèi Jaꞌa? Karèi la dhèu-dhèu dhu nanene lii padhai Jaꞌa. Te, tatu reꞌa ngaa dhu Jaꞌa peka-padhai.”

22 Ropa Na padhai lii sèmi èèna, dhèu jꞌaga èci dhu titu ètu èèna, tèbꞌe Yesus, ka na peka na, “Èu baku padhai lii sèmi èèna dènge kètu kapai risi.”

23 Ka Yesus bꞌala, aku Nèngu na, “Ladhe Jaꞌa padhai lii sale, na, padꞌelo mia dhu sale nèti lii padhai deo na. Te ngaa ladhe Jaꞌa peka lèke, nga tao ka èu tèbꞌe Jaꞌa?”

24 Èle ka, Anas pua dhèu lere Ne asa Kayafas dhu jꞌajꞌi kètu kapai risi agama Yahudi. Lodꞌo lere rèti Ne, Yesus dhu ra èki era.

Petrus pasili hari, peka na, nèngu tadhe boe Lamatua Yesus

(Mateos 26:71-75, Markus 14:69-72, Lukas 22:58-62)

25 Lodꞌo èèna, Simon Petrus titu manyiru ai era. Ka dhèu leo dhu ètu èèna, karèi ne, aku nèngu na, “Èu ne, ca dhèu nèti ana madhutu Dhèu nèi, si?”

Te ngaa Petrus pasili, peka na, “Aadꞌo!”

26 Ètu era neꞌe, abhu kahèi dhèu sabꞌa èci nèti kètu kapai risi agama Yahudi. Nèngu ne, paꞌaꞌari kahèi dènge dhèu dhu Petrus pare pamaꞌète rèu dhilu na. Hèia dhèu ne karèi Petrus, peka na, “Waa! Deo na, èu ne ètu dꞌara oka nèi, si? Te jaꞌa kèdhi èu ètu nèi!”

27 Te ngaa Petrus pasili hari, hèia manu kokotoo dènge.

Lamatua Yesus ètu madha gubernur Pilatus

(Mateos 27:1-2,11-14, Markus 15:1-5, Lukas 23:1-5)

28 Dꞌara madꞌae aae era, lere rèti Yesus nèti Kayafas asa èmu jabatan gubernur ètu benteng sordadꞌu Roma.* Dhèu Yahudi se maso boe asa èmu dhèu Roma, te èèna pakajꞌalu rèngu. Te ladhe ra maso, na, rèngu bisa boe raꞌa pesta Paska. 29 Hèia gubernur Pilatus laꞌe asa liꞌu paraga dènge dhèu Yahudi se. Ka na karèi, aku nèngu na, “Miu pèci sasala ngaa mi dedha Dhèu neꞌe?”

30 Hèia ra bꞌala, peka na, “Sèmi neꞌe, ama. Ladhe Nèngu ne dhèu bhelu-katubꞌa boe, na, tatu jiꞌi mai boe asa madha ama. Ngaa hari jiꞌi mai saraka Ne asa kacui-aai ama.”

31 Ka gubernur peka dènge dhèu se, na, “Sèmi neꞌe. Hudꞌi laa miu ka dhu uri lii langu Na, madhutu atora miu dhèu Yahudi.”

Hèia ama-ama dhèu Yahudi se, peka na, “Bisa boe ama. Jiꞌi dhèu Yahudi dènge heka hak ho pamaꞌète hahuku madhe. Dhoka miu dhèu paredha Roma di dhu dènge hak èèna.” 32 (Lii padhai lii rèngu èèna, palèke dènge lii padhai dhu uru èèna Yesus peka nèdhi le. Te Nèngu dhu peka le dènge dhèu unu Na sèra, na, Nèngu madhe madhutu jꞌara paredha Roma, nuka ra paku Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha.)✡

33 Hèia gubernur maso hari asa dꞌara benteng sordadꞌu. Ka na paroa Yesus, hèia na karèi, peka na, “Èu ne, dhèu aae dhèu Yahudi, do?”

34 Te ngaa Yesus karèi ne, aku Nèngu na, “Ama ka peka sèmi èèna, do abhu dhèu leo ka dhu peka dènge ama lula-nèti Jaꞌa?”

35 Hèia gubernur dhaa, na, “Eee! Jaꞌa ne dhèu Yahudi boe. Ana kabarai Èu mesa Mu ka dhu saraka Èu. Ngaa hari kètu agama Yahudi sèra. Èu ne, tao sala ngaa? Èu peka sèku!”

36 Ka Yesus peka na, “Jaꞌa ne, dhèu aae boe nèti rai-haha ne. Te ladhe Jaꞌa jꞌajꞌi dhèu aae sama sèmi èèna, tatu dhèu-dhèu Jaꞌa palabꞌa le, ka dhèu Yahudi kèpe boe Jaꞌa. Tareꞌa, Jaꞌa ne Dhèu Aae. Te ngaa ca dhèu sa ètu rai-haha ne dedꞌe boe Jaꞌa.”

37 Hèia gubernur karèi hari, peka na, “De Èu ne, Dhèu Aae, do?”

Ka Yesus dhaa, aku Nèngu na, “Ama unu mu ka dhu peka, na, Jaꞌa ne Dhèu Aae. Dhu lèke ka, rara iisi Jaꞌa ne, sèna ka jꞌajꞌi Dhèu Aae. Jaꞌa mai asa rai-haha ne ho jꞌajꞌi Dhèu Aae, sèna ka Jaꞌa peka-padhai jꞌara-jꞌara dhu lèke. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu kèpe paꞌèra jꞌara-jꞌara dhu lèke, rèngu sèra ka dhu nanene Jaꞌa.”

38a Ka gubernur karèi, peka na, “Dhu lèke èèna, sèmi ngaa sa?”

Ra pamaꞌète hahuku madhe mi Lamatua Yesus

(Mateos 27:15-31, Markus 15:6-20, Lukas 23:13-25)

38b Ropa gubernur Pilatus padhai lii nare, hèia kalua hari laꞌe asa dhèu Yahudi sèra. Ka na peka, “Jaꞌa parisa le Nèngu, te ngaa abhu boe sasala Na èci sa.

39 Te ngaa miu dhu tema le, tèu mai-tèu mai lodꞌo dꞌai pesta Paska sèmi neꞌe, jaꞌa patabuli ana bèdho ca dhèu hia miu. De tèu neꞌe moꞌo sèna ka jaꞌa patabuli dhèu aae Yahudi miu, do tasamia?”

40 Ka aaꞌi-aaꞌi ra paꞌoo-parodha, peka na, “Baku patabuli Dhèu èèna! Patabuli Barabas di!” Barabas ne, ca dhèu dhu bhelu titu kèna.†

19

1 Èle èèna ka, gubernur Pilatus pua sordadꞌu na lasi kalabhe Yesus pake gui.* 2-3 Aa sordadꞌu seꞌe rare kalai ajꞌu padhudhu kahèi, ho ènyu tao solo. Ka ra lalilu solo ne mi kètu Yesus, nuka sèmi rèngu neo dedꞌe dhèu aae hiu dhu pake solo dhèu aae. Aa te ngaa sasoa na, ra neo pahahe Ne di. Hèia ra papake Yesus kodho madhera èci dhu mea sanama mangèru, nuka sèmi dhèu aae biasa pake. Aa ra sasei Ne, peka na, “Tabea, dhèu aae Yahudi!” Sordadꞌu se tèbꞌe Ne gꞌana-kariu kahèi.

4 Ka gubernur laꞌe hari catèka peka dènge dhèu ae sèra, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe! Jaꞌa kèti Ne asa liꞌu hia miu. Te ngaa miu hudꞌi meꞌa ku, na, jaꞌa parisa kore le, te ngaa abhu boe sasala Na èci sa.” 5 Ropa rèti Yesus asa liꞌu, Nèngu dhu pake era solo padhudhu dènge kodho madhera dhu mea sanama mangèru. Hèia gubernur lii dènge dhèu ae se, peka na, “Ladhe ku, Dhèu ne.”

6 Ropa kètu agama dènge dhèu madhenga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi sèra ladhe rèdhi Yesus, hèia ra paꞌoo-parodha palere-lere, peka na, “Pamadhe Ne! Paku ètu ajꞌu palolo-palèbha!”

Te ngaa gubernur peka dènge ra, aku nèngu na, “Hudꞌi laa miu ka dhu mèti Ne, lami pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. Te jaꞌa abhu boe sasala Na èci sa, dhu palèke dènge hahuku madhe.”

7 Dhèu Yahudi dhaa, aku rèngu na, “Jiꞌi dènge Atora nèti Ama Lamatua. Madhutu Atora ne, Dhèu ne hudꞌi madhe ku, lula Na dedꞌe iisi Na jꞌajꞌi Ana Ama Lamatua.”

8 Ropa gubernur tadèngi lii padhai ra, hèia asa na madhaꞌu. 9 Ka laꞌe hari asa dꞌara benteng, hèia na karèi Yesus, peka na, “Èu ne, dhèu mia?” Te ngaa Yesus bhoka boe hèbꞌa.

10 Ka gubernur jèke Yesus, peka na, “Eeh! Nga tao ka Èu bꞌala boe jaꞌa? Èu dhu meꞌa, si? Jaꞌa ne, dènge koasa pamadhe Èu, do, patabuli Èu.”

11 Hèia Yesus bꞌala, peka na, “Sèmi neꞌe, ama. Ladhe ama dhu dènge koasa sèmi èèna, na, lula ama abhu koasa nèti Ama Lamatua ètu sorga. Te dhodhoka Nèngu di dhu hia ama koasa èèna, sèna ka tao ngaa èci sa hia mi Jaꞌa ne. Te ngaa dhèu dhu saraka Jaꞌa asa ama, rèngu sèra ka dhu pasae sasala bia risi.”

12 Karèi nèti èèna ka, gubernur tenge jꞌara ho patabuli Yesus. Te ngaa dhèu Yahudi se paꞌoo palere-lere, aku rèngu na, “Ladhe ama patabuli Dhèu ne, tatu ama dhu paꞌangalai boe dènge dhèu aae kapai, Keser. Te dhèu dhu dedꞌe ngiꞌu na jꞌajꞌi dhèu aae, nèngu èèna labꞌa Keser.”

13 Ka ropa gubernur tadèngi lii padhai dhèu se, hèia na pua rèti Yesus asa liꞌu. Ka gubernur madhèdi ètu kadera pamaꞌète lii, ètu era èci dhu ra pangare na, “Tana Lapang nèti Hadhu Kabela”. (Madhutu lii Aram, ngara na Gabata.)

14 Lodꞌo èèna, lèke dènge Lodꞌo Sadia Kalela Paska. Pe dꞌara lodꞌo titu mera sa, gubernur peka dènge dhèu Yahudi sèra, aku nèngu na, “Ladhe ku laa! Nèngu ne, dhèu aae miu!”

15 Te ngaa rèngu asa hoe paꞌoo-parodha peka na, “Mèti Ne, asa liꞌu mai! Pamadhe Ne! Paku Ne asa ajꞌu palolo-palèbha!”

Hèia gubernur papane si, peka na, “De tasamia? Miu dꞌèi, ladhe jaꞌa pamadhe dhèu aae miu ne, do?”

Ka kètu agama Yahudi se bꞌala, peka na, “Dhèu aae jiꞌi dhodhoka ca dhèu di, nuka Keser! Dhèu leo aadꞌo!” 16a Hèia gubernur hia Yesus asa sordadꞌu sèra, sèna ka ra paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha.

Ra paku Lamatua Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha

(Mateos 27:32-44, Markus 15:21-32, Lukas 23:26-43)

16b Hèia sordadꞌu se sèmi rare Yesus. 17 Ka Yesus pasae ajꞌu palolo-palèbha Na laꞌe asa liꞌu kota. Lasi asa era èci dhu ngara na, “Era Rui Kètu”. (Madhutu lii Aram, era ne ngara na, Golgota.)

18 Dꞌai era èèna, ra paku Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha èci. Dhèu se paku kahèi dhèu leo dhèu dua. Èci re sebhe gꞌana, aa ca dhèu hari re sebhe kariu Yesus. Ka Yesus ètu talora rèngu dua ra. 19 Ka gubernur paredha sordadꞌu na sèra, suri ètu papa èci, ho paku re dedha kètu Yesus. Ètu papa ne ra suri, peka na,

“Yesus, dhèu Nasaret. Nèngu ne, Dhèu Aae dhèu Yahudi”

20 Rèngu suri ètu papa ne pake tèlu lii, nuka: lii Aram, lii Yunani, dènge lii Latin. Dhèu Yahudi ae ka dhu baca sasuri ne, lula era mamadhe Yesus ne, padètu dènge kota Yerusalem. 21 Te ngaa kètu agama Yahudi sèra roꞌo boe. Ka lasi peka dènge gubernur, aku rèngu na, “Ama! Baku suri ‘Dhèu Aae nèti dhèu Yahudi’! Beꞌa risi suri laa peka na, ‘Dhèu ne peka na, nèngu dhèu aae nèti dhèu Yahudi.’ ”

22 Te ngaa gubernur dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa ka dhu pua si suri sèmi èèna. De hudꞌi ka laa!”

23 Ropa sordadꞌu paku rare Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha, hèia ra pabagi mèdha-papake Na mi èpa pala. Ca dhèu sordadꞌu abhu ca pala. Hèia rare kodho liꞌu Na, dhu jꞌau boe, dhu manènu kateme nèti dedha. 24 Ka ra papeka, aku rèngu na, “Èdhi baku ciu eele kodho Na. Beꞌa risi ère lot, sèna ka teꞌa, na, cee ka dhu abhu.” Èèna jꞌajꞌi madhutu sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, dhu peka na,

“Rèngu pabagi mèdha-papake jaꞌa,

ka ra ère lot ho abhu kodho jaꞌa.”

Hèia sordadꞌu se tao madhutu sèmi èèna ka.✡

Lamatua Yesus pua Yohanis ladhe-leru ina Na

25 Ètu era neꞌe, abhu kahèi dhèu bhèni pèri-pèri dhu titu. Rèngu se, nuka: ina Yesus, ina iiki Yesus, Maria dhèu èmu Klopas, dènge Maria nèti rae Magdala. 26 Yesus ladhe nèdhi ina Na dhu titu ètu èèna, sama-sama dènge jaꞌa, Yohanis, nuka ana madhutu dhu Nèngu sue. Ka Yesus lii dènge ina Na, aku Nèngu na, “Ina. Nèngu ne, ana mu.”

27 Hèia Yesus lii dènge jaꞌa, peka na, “Yohanis. Nèti deo neꞌe, tao laa nèngu sèmi ina èu!” Ka karèi nèti lodꞌo èèna, ina Yesus pea dènge jaꞌa.

Mamadhe Lamatua Yesus

(Mateos 27:45-56, Markus 15:33-41, Lukas 23:44-49)

28 Èle èèna ka, Yesus neꞌa le, na, Nèngu sabꞌa nare aaꞌi le sasabꞌa-laꞌa Na. Seꞌe se pamèci dènge aaꞌi-aaꞌi dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua karèi nèti uru ka. Hèia Yesus peka, na, “Jaꞌa koko-kamango.”✡

29 Ètu era neꞌe abhu èi anggor manyilu ètu dꞌara gꞌala iiki cue. Ka sordadꞌu sèra rare ula ho cèbꞌu asa èi anggor, hèia èki† mi suu ajꞌu ca laa, ka jꞌole asa hèbꞌa Na. 30 Ropa Yesus camuci nare, hèia Na lii, aku Nèngu na, “Èle kèna.” Hèia kètu Na loe, ka maꞌète aꞌae.

Sordadꞌu kèjꞌi Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha

31 Lodꞌo èèna lèke hari Jumat. Madhutu atora agama, dhèu Yahudi hudꞌi sadia mema dꞌara lodꞌo èèna, sèna ka bèli èèna rèngu soru lodꞌo sabajꞌa ra. Nèti èèna ka, roꞌo boe tèke eele ngiꞌu aae dhèu madhe, kadhoe tèke ètu ajꞌu palolo-palèbha lèke dènge lodꞌo sabajꞌa. Te lodꞌo sabajꞌa èèna, lodꞌo beꞌa. De ama-ama dhèu Yahudi manèngi gubernur, sèna ka pua dhèu lasi hake papadhe haga dhèu ètu ajꞌu palolo-palèbha. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, rèngu madhe malai, ho dhèu bisa papuru ngiꞌu aae ra nèti ajꞌu palolo-palèbha ako lodꞌo aae era. 32 Hèia sordadꞌu se lasi asa era èèna. Ka ra hake papadhe uru haga dhèu dua sèra, dhu paku sama-sama dènge Yesus. 33 Te ngaa ropa ra dꞌai Yesus, rèdhi, na, Yesus dhu madhe le. Nèti èèna ka, rèngu hake papadhe boe haga Na. 34 Te ngaa sordadꞌu ca dhèu nare kapoke na, hèia kèjꞌi dꞌara karasa Yesus. Ka raa kalua, aa èi kalua kahèi.

35 (Jaꞌa neꞌe ka dhu ladhe kèdhi dènge musi madha ku. Jaꞌa kèdhi aaꞌi, aa dhu jaꞌa suri ne lèke tareꞌa-reꞌa. Te jaꞌa keꞌa mèu ngaa dhu jaꞌa lolo ne lèke mola-mola, sèna ka miu bisa parcaya lii padhai jaꞌa.) 36 Jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi, lula Sasuri Ama Lamatua dhu suri, na, “Rui Na ca laa sa, padhe boe.”✡ 37 Ètu era leo dꞌara Sasuri Mola-Mèci ne, suri kahèi, peka na, “Èèna rèngu ladhe rèdhi dhèu dhu ra kèjꞌi ne.”✡

Ra padhane Lamatua Yesus

(Mateos 27:57-61, Markus 15:42-47, Lukas 23:50-56)

38 Abhu dhèu èci ngara na Yusuf, nèti rae Arimatea. Nèngu ana madhutu Yesus kahèi. Te ngaa na madhutu pahuni-pahuni, lula madhaꞌu dènge ama-ama dhèu Yahudi. Yusuf laꞌe asa gubernur Pilatus, manèngi ijin sèna ka bisa nèti ngiꞌu aae Yesus. Gubernur dꞌèi kahèi. Ka Yusuf laꞌe papuru ngiꞌu aae Yesus, hèia dedꞌe nèti. 39 Nikodemus laꞌe sama-sama dènge Yusuf kahèi. Nikodemus neꞌe ka dhu uru èèna laꞌe paraga dènge Yesus re mèda. Na hèli rampe ae titu kèna, pe dꞌai tèlu nguru tèlu kilo sa, sèna ka tao mi ngiꞌu aae Yesus.‡ 40 Hèia ra hèlu ngiꞌu aae Yesus dènge bèla halus. Ladhe hèlu ca tèka, ra tao rampe laꞌa. Rèngu tao sèmi neꞌe, madhutu adꞌa dhèu Yahudi ladhe padhane dhèu madhe.

41 Kajꞌèu boe nèti era Yesus madhe ne, abhu oka bunga cue. Ètu dꞌara oka ne, dhèu heka pae rare roꞌa dhèu madhe kèna. Ra padhane rèdhi mèka dhèu èci sa ètu dꞌara roꞌa èèna. 42 Lodꞌo èèna, lodꞌo sadia dhèu Yahudi ho soru lodꞌo sabajꞌa ra, oe èle kèna. Nèti èèna ka, dhèu se tèke ngiꞌu aae Yesus ètu dꞌara roꞌa èèna, te era èèna kajꞌèu boe.

20

Lamatua Yesus mamuri hari!

(Mateos 28:1-8, Markus 16:1-8, Lukas 24:1-12)

1 Hari Migu, nuka lodꞌo partama ètu dꞌara migu èèna. Madꞌae aae era, Maria nèti rae Magdala laꞌe asa roꞌa Yesus. Dꞌai era èèna, ladhe nèdhi hadhu aae dhu pake katange roꞌa, hari eele nèti era na. 2 Hèia na rai lèpa hari laꞌe paraga dènge Simon Petrus aa dènge jaꞌa, nuka ana madhutu dhu Yesus sue, ka na peka, “Dhèu manaꞌu rèti le Lamatua èdhi nèti roꞌa Na! Teꞌa boe rèngu tèke Ne ètu mia!”

3 Ka jaꞌa dènge Petrus rai laꞌa asa era roꞌa èèna. 4 Jiꞌi rai palere-lere, te ngaa jaꞌa malai risi, ka dꞌai uuru roꞌa èèna. 5 Te ngaa laku boe asa dꞌara roꞌa, dhoka patigi nèti liꞌu di. Ètu dꞌara roꞌa, jaꞌa ladhe kèdhi bèla halus dhu ra pake hèlu mi ngiꞌu aae Yesus.

6 Te ngaa ropa Petrus dꞌai, laꞌe dènge asa dꞌara. Nèdhi bèla halus dhu ètu èèna kahèi. 7 Nèdhi kahèi lesu dhu ra pahutu kètu Yesus. Te ngaa lesu ne dhu lèpe ètu era leo nèti bèla halus ne. 8 Hèia jaꞌa, dhu dꞌai uuru roꞌa, maso madhutu kahèi asa dꞌara. Ropa ladhe kèdhi aaꞌi-aaꞌi se, ka jaꞌa parcaya lii padhadha dhu uru èèna Yesus peka mema, na, bèli-camèdꞌa Nèngu mamuri hari nèti mamadhe Na. 9 Te lodꞌo èèna, jiꞌi dhu jꞌajꞌi ana madhutu Na, dhae ngeꞌa mèka sasoa nèti isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, dhu suri mema, peka na, Kristus hudꞌi mamuri hari ku nèti mamadhe Na. 10 Èle ka, jiꞌi dua mi lèpa.

Lamatua Yesus padꞌelo ngiꞌu Na mi Maria nèti rae Magdala

(Mateos 28:9-10, Markus 16:9-11)

11 Te ngaa Maria titu era ètu liꞌu roꞌa èèna. Nèngu tangi taruu. Ka na patigi asa dꞌara roꞌa ne, aa na tangi era. 12 Ladhe nèdhi ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga dhèu dua. Ana pajuu se, pake mèdha-papake pudhi. Dua ra madhèdi ètu era dhu ca lodꞌo ni dhèu pajꞌunu ngiꞌu aae Yesus. Ca dhèu madhèdi re era kètu, aa èci hari dhu madhèdi re era haga. 13 Ana pajuu se karèi Maria, aku rèngu na, “Nga tao ka èu tangi?”

Hèia Maria dhaa, peka na, “Jaꞌa tangi, lula dhèu dedꞌe rèti ngiꞌu aae Lamatua jaꞌa. Te ngaa keꞌa boe ra tèke Ne ètu mia.” 14 Ropa na padhai lii nare, nèngu kabibꞌa asa liꞌu. Ka ladhe nèdhi ca dhèu dhu titu ètu èèna, te ngaa neꞌa boe, na, Dhèu ne, nuka Yesus.

15 Hèia Yesus karèi ne, peka na, “Nga tao ka èu tangi? Te èu tenge cee?”

Maria pangee, na, Nèngu ne dhèu madhenga oka. Ka Maria pamako dhèu ne, aku nèngu na, “Ama. Ladhe ama ka dedꞌe mèti ngiꞌu aae Na, peka ku laa, ama tèke Ne ètu mia. Hudꞌi laa laku dedꞌe kèti Ne asa era leo, sèna ka padhane Ne pabeꞌa-beꞌa. Sue laa, ama!”

16 Ka Yesus paroa ne, peka na, “Maria.”

Hèia na kabèli ladhe asa Yesus, ka na lii, aku nèngu na, “Raboni!” (Lii Aram, sasoa na, “Mese jaꞌa!”)

17 Yesus peka dènge ne, “Baku gꞌagꞌe ku Jaꞌa, te Jaꞌa dhae caꞌe mèka laku asa Ama Ku ètu sorga. Te ngaa lamu uuru ku peka dènge angalai Jaꞌa sèra, na, ‘Jaꞌa neo caꞌe laku asa Ama Ku. Nèngu èèna, Ama miu kahèi. Nèngu èèna, Ama Lamatua Jaꞌa. De Nèngu, Ama Lamatua miu kahèi.’ ”

18 Èle ka, Maria, dhèu Magdala èèna, laꞌe lolo dènge ana madhutu Yesus sèra, peka na, “Jaꞌa paraga le dènge Lamatua èdhi, Yesus!” Ka na peka dènge rèngu lii moa Yesus.

Lamatua Yesus padꞌelo iisi mi ana madhutu Na

(Mateos 28:16-20, Markus 16:14-18, Lukas 24:36-49)

19 Lodꞌo èèna, lèke dènge hari Migu, nuka lodꞌo partama ètu dꞌara migu èèna. Lodꞌo heka cèna kèna, ka ana madhutu Yesus pakaboko. Rèngu patèke babèdho èmu ne paꞌèra-èra, lula rèngu madhaꞌu dènge ama-ama dhèu Yahudi. Reꞌa rare boe, na, Yesus titu ètu talora aae rèngu, ka Na lii, aku Nèngu na, “Saloom!” 20 Ropa Yesus padhai lii nare dènge rèngu sèmi èèna, hèia Na padꞌelo nuꞌa dhu ètu kacui-aai dènge karasa Na. Ana madhutu Na karejꞌe titu kèna, ropa ladhe rèdhi Lamatua rèngu. 21 Ka Yesus peka dènge rèngu, na, “Hudꞌi laa miu mamuri dame dènge mera-milu. Sanèdꞌe, te Ama Ku pua-paleha Jaꞌa tasamia, na, Jaꞌa pua-paleha miu sèmi èèna kahèi.” 22 Padhai lii nare sèmi èèna, ka Na ara padètu laꞌe asa rèngu, hèia Na tiu aꞌae Na mi rèngu èci-èci. Hèia Na padhai lii, peka na, “Jaꞌa pangèdꞌu miu Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. Sèmi mere Ne. 23 De, ladhe miu pabhèlu eele sasala dhèu, na, sasala ne ele le, te Ama Lamatua saku eele sasala èèna kahèi. Te ngaa ladhe miu moꞌo boe pabhèlu eele sasala dhèu, na, Lamatua saku eele boe sasala sèra kahèi.”✡

Lamatua Yesus dènge Tomas

24 Ca dhèu nèti ana madhutu Yesus canguru dua sèra, ngara na Tomas. Ra pangare na, ‘ana kembar’ kahèi. Ropa Yesus padꞌelo iisi Na dènge ana madhutu dhu leo sèra, Tomas aadꞌo. 25 Nèti èèna ka, ropa angalai na sèra peka dènge ne, “Jiꞌi paraga le dènge Lamatua èdhi,” hèia Tomas dhaa, na, “Sèmi neꞌe. Jaꞌa hudꞌi ladhe kèdhi ku nuꞌa era paku sèra ètu kacui-aai Na, aa pamaso ai jaꞌa asa nuꞌa ètu dꞌara karasa Na. Ladhe jaꞌa tao mèka sèmi èèna, jaꞌa bisa mèka parcaya, na, Nèngu mamuri hari le.”

26 Ca migu hari, ka ana madhutu Yesus sama-sama dènge Tomas ètu dꞌara èmu cue. Masi ka babèdho dhu patèke, te ngaa Yesus maso asa dꞌara, titu ètu talora aae rèngu. Ka Na hia lii mahoꞌo dènge ra, peka na, “Saloom!” 27 Hèia Na padhai lii dènge Tomas, aku Nèngu na, “Jꞌole kacui-aai èu mai, ho gꞌagꞌe kacui-aai Jaꞌa ne. Aa mai gꞌagꞌe nuꞌa ètu dꞌara karasa Jaꞌa ne. Parcaya ka, na, Jaꞌa ne mamuri hari le! Core eele ka dꞌara parcaya boe èu èèna.”

28 Tomas dhaa, peka na, “Ira ii, Ama, ee! Jaꞌa heka lèka tareꞌa-reꞌa kèna! Ama ne, Kètu jaꞌa, aa Ama Lamatua jaꞌa kahèi!”

29 Ka Yesus peka dènge ne, “Tomas! Èu parcaya, na, Jaꞌa mamuri hari le, lula èu mèdhi le Jaꞌa dènge musi madha èu unu mu. Te ngaa dhu oto risi ka, nuka dhèu dhu rèdhi boe Jaꞌa, te ngaa ra parcaya.”

Naneo Yohanis suri sasuri ne

30 Yesus tao tadha malaa dhu leo ae-ae kahèi, dhu jaꞌa suri boe ètu dꞌara sasuri ne. Ana madhutu Na ladhe rèdhi tadha malaa seꞌe dènge musi madha rèngu unu ra. 31 Te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa suri ètu dꞌara sasuri ne, sèna ka miu parcaya, na,

Yesus ne, Kristus dhu Ama Lamatua padhadha tèke hia mai.

Yesus ne, Ana Ama Lamatua kahèi.

Aa ropa miu parcaya Ne, miu abhu mamuri dhu lèke dhu maꞌète boe, lula miu jꞌajꞌi dhèu unu Nèngu.

21

Lamatua Yesus padꞌelo iisi mi ana madhutu Na dhèu pidhu

1 Èle pèri-pèri lodꞌo, ka Yesus padꞌelo hari iisi Na ètu sebhe dano Tiberias. Lii lolo na, sèmi neꞌe ka: 2 Lodꞌo èèna, ana madhutu Yesus, dhèu pidhu dhu pakaboko. Rèngu se, nuka:

Simon Petrus,

Tomas, dhu ra pangare ne, ‘ana kembar’,

Natanel, nèti rae Kana ètu propensi Galilea,

ana dhèu dua nèti Sabadeus,

dènge ana madhutu Yesus dhu leo dhèu dua.

3 Simon Petrus peka dènge angalai na seꞌe, “Jaꞌa neo laku pèku iꞌa.”

Hèia angalai na seꞌe dhaa, aku rèngu na, “Oo! Jiꞌi laꞌa kahèi.” Ka lasi asa sebhe dano. Hèia caꞌe koha lasi tenge iꞌa. Te ngaa mèda èèna rèngu rara boe ngaa-ngaa.✡

4 Asa bèli madꞌae aae èèna, Yesus titu ètu sebhe dano ne. Te ngaa ana madhutu Na sèra reꞌa boe, na, Nèngu ne, Yesus. 5 Ka Na paꞌoo, peka na, “Mera iꞌa, do?”

Hèia ra dhaa, peka na, “Mola-mèu lao! Ciꞌu sa, aadꞌo hèi.”

6 Ka Yesus peka dènge ra, aku Nèngu na, “Lolo sèku pèku miu asa cabèka koha èèna. Pe miu abhu.”

Ka rèngu tao madhutu kahèi. Ka ra abhu iꞌa ae titu kèna, toke rèngu bisa boe ère rare pèku ne asa dedha koha.✡

7 Aa jaꞌa ètu èèna kahèi. Jaꞌa ne, ana madhutu dhu Yesus sue. Ka jaꞌa peka dènge Petrus, na, “Ira ii! Nèngu nèi, Lamatua èdhi!”

Ropa tadèngi nare lii jaꞌa deo na, hèia Simon Petrus pake hari kodho na, ka ridhu asa dꞌara dano, sèna ka nangi asa dae. 8 Te koha ne kajꞌèu nèti dae pe dꞌai cangasu meter sa. Hèia angalai na kao koha asa dae, todhe dènge pèku dhu pènu dènge iꞌa deo sa.

9 Ropa rèngu dꞌai dae, hèia rèdhi ai karoo, dènge iꞌa dhu ra paga. Aa abhu roti kahèi. 10 Yesus lii dènge ra, “Mèti ku iꞌa osa miu dꞌai ciki sa, dhu miu heka pèku mere deo na.”

11 Ka Simon Petrus caꞌe hari asa dedha koha, ho ère paꞌeta pèku ne asa dae. Pèku ne dhu pènu dènge iꞌa aae, cangasu lèmi nguru tèlu ngiꞌu. Masi ka iꞌa ae sèmi èèna, te ngaa pèku ne mae boe ciki sa hèi.

12 Ka Yesus paroa si, aku Nèngu na, “Mai miꞌa ka!”

Rèngu dhu reꞌa le, na, Nèngu ne Lamatua rèngu, ka ra bani boe karèi Ne, na, “Ama ne, cee?” 13 Hèia Yesus nare roti dènge iꞌa, nèti hia si.

14 Neꞌe ne, ka tèlu hari kèna Yesus padꞌelo iisi Na mi ana madhutu Na sèra, ropa Na mamuri hari nèti mamadhe Na.

Lamatua Yesus padhai lii dènge Petrus

15 Ropa raꞌa-rinu rare, Yesus karèi Simon Petrus, aku Nèngu na, “Hee, Simon ana Yohanis. Tasamia? Èu sue Jaꞌa risi nèti angalai se sue Jaꞌa, do?”

Ka Petrus dhaa, na, “Tareꞌa Ama! Èu dhu meꞌa jaꞌa sue Èu.”

Hèia Yesus peka, na, “Ladhe sèmi èèna, na, madhenga paie ana kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa, sèna ka rèngu abhu raꞌa-rinu.”

16 Hèia Yesus karèi hari, aku Nèngu na, “Simon, ana Yohanis. Tasamia? Èu sue Jaꞌa, do?”

Ka na dhaa, na, “Tareꞌa Ama! Èu dhu meꞌa jaꞌa sue Èu.”

Ka Yesus peka hari dènge ne, “Ladhe sèmi èèna, na, ladhe-leru paie-iie kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa.”

17 Èle èèna ka, Yesus karèi hari Petrus, peka na, “Simon, ana Yohanis. Tasamia? Èu ne, angalai Jaꞌa, do?”

Hèia dꞌara Petrus susa titu kèna, lula Yesus karèi ne dꞌai tèlu hari, peka na, “Èu sue Jaꞌa, do?” Ka na dhaa, aku nèngu na, “Ama dhu meꞌa aaꞌi jꞌara. De Ama dhu meꞌa le, na, jaꞌa ne angalai Ama.”

Hèia Yesus peka dènge ne, “Ladhe sèmi èèna, na, ladhe-leru paie kahibꞌi-kalèbho Jaꞌa se, sèna ka rèngu abhu raꞌa-rinu. 18 Èu dhane more le naneo Jaꞌa, do? Jaꞌa neo peka sèmi neꞌe: uru èèna lodꞌo èu ngèru era, èu tema pake unu mu kodho dènge dhara hake, ho lamu asa mia-mia madhutu dadꞌèi èu. Te ngaa ètu dꞌara heka, èu jꞌole kacui-aai ho dhèu èki, pake dhara hake èu unu mu. Hèia ra ère rèti èu asa era dhu èu dꞌèi boe.” 19 (Lii padhai Yesus ne, peka mi Petrus, lula-nèti ngaa dhu jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa mi dedha nèngu. Te èèna na mamadhe Petrus padꞌelo dadedha Ama Lamatua.)*

Hèia Yesus lii dènge Petrus, aku Nèngu na, “Mai sèna ka jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa!”

Ana madhutu dhu jꞌajꞌi ana pasue Yesus

20 Lodꞌo èèna, Petrus kabibꞌa asa kabodho. Ka ladhe nèdhi jaꞌa dhu re limuri madhutu rèngu dua ra. Jaꞌa ne, nuka ana madhutu dhu Yesus sue. Jaꞌa dhu madhèdi ètu baboa Yesus, lodꞌo jiꞌi ngaꞌa kalela Paska. Jaꞌa ne ka dhu karèi Yesus, peka na, “Ama! Cee ka dhu neo pahie Ama?”✡ 21 Ropa Petrus ladhe nèdhi jaꞌa, hèia na karèi Yesus, peka na, “Ama! Deo na Ama peka-padhai le lula-nèti jaꞌa ne. Te ngaa tasamia dènge nèngu hari?”

22 Yesus bꞌala lii Petrus, na, “Urusan èu aadꞌo ètu èèna. Ladhe Jaꞌa neo sèna ka nèngu mate mi era neꞌe toke Jaꞌa mai hari, na, sala ngaa? Dhu lèke ka èu hudꞌi sanèdꞌe ku lii moa dhu Jaꞌa peka deo na, nuka: mai sèna ka jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa.”

23 Lula Yesus padhai lii sèmi èèna, ka ana madhutu Na dhu leo sèra papeka, na, “Yohanis ne, bèli-camèdꞌa madhe boe.” Aa te ngaa Yesus padhai lii boe sèmi èèna. Dhu Na peka, na, “Urusan èu aadꞌo ètu èèna. Ladhe Jaꞌa neo sèna ka nèngu mate mi era neꞌe toke Jaꞌa mai hari, na, sala ngaa?”

Yohanis paꞌèle sasuri na

24 Ana madhutu dhu Yesus peka èèna, nuka jaꞌa ne, Yohanis. Jaꞌa ka lole se aaꞌi-aaꞌi hia miu. Jaꞌa ka dhu kèdhi dènge musi madha jaꞌa unu ku. Jaꞌa ka suri aaꞌi-aaꞌi se. Ka èdhi teꞌa, na, ngaa dhu jaꞌa lole hia miu se, lèke tareꞌa-reꞌa.

25 Abhu jꞌara leo ae era dhu Yesus tao. Ladhe dhèu neo suri aaꞌi mèu-mèu, karèi nèti Yesus pakako sasabꞌa-laꞌa Na toke èle, jaꞌa ngee na buku se pènu risi rai-haha ne.

Dꞌai sange neꞌe ka,

Yohanis

✡ 1:6 Mateos 3:1, Markus 1:4, Lukas 3:1-2

* 1:19 Era dhu Yohanis sarani dhèu ne, rare nèti ayat 28.

✡ 1:21 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:15, 18, Meliaki 4:5

✡ 1:23 Yesaya 40:3

† 1:27 Madhutu lii Yunani dhu uru tèka, peka na, “lècu dhari salapa na, jaꞌa nia boe sa hèi.” Sasoa na Yohanis dhèu haha. Masi ka jꞌajꞌi ènu nèti Lamatua Yesus di, nia boe sa hèi.

‡ 1:28 Betania ne, leo nèti rae Betania dhu padètu dènge kota Yerusalem. Te ngaa era èèna, reꞌa mèu boe ètu mia. Dhèu dꞌèlu-mèu pangee na Betania ne, nuka rai Basan ètu sebhe dhimu dano Galilea, te Yosefus suri ngara era ‘Batanea’ kahèi. Yosefus ne, dhèu Yahudi dhu suri sejara Israꞌel hia dhèu paredha Roma.

§ 1:42 Ngara Kefas ne, nèti lii Aram kefa. Sasoa na ‘hadhu’. Ngara Petrus, nèti lii Yunani petra. Sasoa na ‘hadhu’ kahèi.

* 1:47 Ètu neꞌe Yesus karihu lii. Te lodꞌo Ama Lamatua hia mèka ngara ‘Israꞌel’ mi Yakob, sasoa ngara Yakob èèna, ‘dhèu monya’. (Ladhe ètu Lii Lolo dhu Uru Tèka 27:1-40, 32:22-32.) Madhutu aꞌabhu Yesus ètu neꞌe, na, Natanel ne dhèu Israꞌel leko-leo nèti Yakob. Te Natanel ne, dhèu dꞌara mola.

† 1:48 Lii Idhonesia peka na, ‘ajꞌu ara’, madhutu lii Yunani sukei. Te ngaa Alkitab peka mi ajꞌu èci ètu nèi dhu dhèu raꞌa hua na. Ètu Idhonesia cabèka dhimu dhèu raꞌa boe hua ‘ara’. De ajꞌu ara ètu dꞌara Alkitab lii Idhonesia sama boe dènge ajꞌu ara ètu neꞌe.

‡ 1:51 Ètu Lii Lolo dhu Uru Tèka 28:10-17, Yakob dhu nii ètu Betel. Ètu dꞌara nii neꞌe ladhe nèdhi ana-ana pajuu Ama Lamatua caꞌe-puru langa èci dhu Yakob pangare na, “hèbꞌa èmu asa sorga”.

✡ 2:12 Mateos 4:13

✡ 2:13 Kalua nèti Masir 12:1-27

✡ 2:17 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:9

✡ 2:19 Mateos 26:61, 27:40, Markus 14:58, 15:29

✡ 3:14 Sensus 21:4-9

✡ 3:23-24 Mateos 14:3, Markus 6:17, Lukas 3:19-20

✡ 3:28 Yohanis 1:20

✡ 3:35 Mateos 11:27, Lukas 10:22

✡ 4:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 33:19, Yosua 24:32

✡ 4:9 Esra 4:1-5, Nehemia 4:1-2

✡ 4:10 Yermia 2:13, Sakaria 14:8, Yeskial 47:9

* 4:20 Ledhe Gerisim èèna, padètu dènge rae Sikem ètu propensi Samaria. Ètu sasuri lii Yunani, dhoka suri, na, “ètu ledhe neꞌe”. Te ngaa dhèu dꞌèlu-mèu se peka, ngara ledhe ne, nuka “Gerisim”.

✡ 4:44 Mateos 13:57, Markus 6:4, Lukas 4:24

✡ 4:45 Yohanis 2:23

✡ 4:46 Yohanis 2:1-11

* 5:2 Abhu ètu dꞌara sasuri lii Yunani cahagꞌe, suri na, ‘Betesda’, cahagꞌe hari ‘Betsata’, aa abhu kahèi ‘Betsaida’. Babèdho Kahibꞌi-Kalèbho abhu kahèi ètu sasuri Nehemia 3:1,32; 12:39. Kota Yerusalem abhu babèdho ae dhu maso asa dꞌara kota. Babèdho dhu leo sèra, gaguna baka-leo. Uru-uru sèra, dhèu pake Babèdho Kahibꞌi-Kalèbho ne, ho eo kahibꞌi-kalèbho maso re era èèna.

† 5:4 Lii dhu ètu dꞌara kurung, abhu boe ètu dꞌara sasuri Lii Yunani dhu beꞌa risi dènge dhu uru-uru tèka.

✡ 5:10 Nehemia 13:19, Yermia 17:21

✡ 5:29 Daniel 12:2

✡ 5:33 Yohanis 1:19-27, 3:27-30

✡ 5:37 Mateos 3:17, Markus 1:11, Lukas 3:22

* 6:9 Sasuri uuru lii Yunani peka na, roti sèra tao nèti krithinos. Alkitab lii Idhonesia suri na, ‘jelai’. Lamusi na oe sèmi tarae.

✡ 6:31 Kalua nèti Masir 16:4, 15, Lii Sodꞌa Koa-Kio 78:24

✡ 6:45 Yesaya 54:13

† 6:53 Ropa Yesus peka na, taꞌe ngiꞌu Nèngu dènge tinu raa Na, sasoa na, dhèu hudꞌi parcaya Nèngu aa mamuri paꞌèki dènge Ne taruu. Pakasame dènge Yohanis 6:40.

✡ 6:69 Mateos 16:16, Markus 8:29, Lukas 9:20

* 7:2 Kalela Paleo ne, dꞌai aru lodꞌo kateme. Pesta ne rame titu kèna. Lodꞌo kalela puu-gꞌètu ne era, dhèu Israꞌel pea ètu dꞌara paleo dhu rèngu patitu ètu èmu ra. Paleo ne pasanèdꞌe rèngu, lodꞌo uru èèna bèi-baki si dhu pea ètu dꞌara paleo ètu dꞌara mamoo. Paleo ne èci èèna ka dènge èmu maa dhu dhèu patitu ètu dꞌara oka, lodꞌo hèru puu-gꞌètu. Baca ètu sasuri Kalua nèti Masir 23:16; Atora nèti Ama-ama Agama 23:33-36, 39-43; Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 16:13-15; aa sasuri Sakaria 14:16-19.

✡ 7:22 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:10, Atora nèti Ama-ama Agama 12:3

✡ 7:23 Yohanis 5:9

✡ 7:37 Atora nèti Ama-ama Agama 23:36

✡ 7:38 Yeskial 47:1-12, Sakaria 14:8, Nehemia 9:15,19-20

✡ 7:40 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:18-19

✡ 7:42 2 Samuel 7:12, Mika 5:2

✡ 7:50 Yohanis 3:1-2

† 7:53 Alkitab lii Yunani dhu uru tèka, suri boe lii lolo ne. Abad ka canguru ku, heka cèu lii lolo ne ètu dꞌara sasuri lii Yunani.

✡ 8:5 Atora nèti Ama-ama Agama 20:10, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 22:22-24

* 8:11 Alkitab lii Yunani dhu uru tèka suri boe lii lolo ne. Abad ka canguru ku, heka cèu lii lolo ne ètu dꞌara sasuri lii Yunani.

✡ 8:12 Mateos 5:14, Yohanis 9:5

✡ 8:13 Yohanis 5:31

† 8:25 Lii Yunani ètu neꞌe bisa abhu dua sasoa. Sasoa èci nuka: ‘Jaꞌa dhu peka tèke le karèi nèti uru jꞌara ka.’ Sasoa ka dua nuka: ‘Nga tao ka Jaꞌa neo padhai lii dènge miu?’

✡ 8:33 Mateos 3:9, Lukas 3:8

✡ 8:59 Yohanis 5:18

✡ 9:5 Mateos 5:14, Yohanis 8:12

✡ 9:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 49:10, 2 Dhèu Aae sèra 20:20, Yesaya 8:6

✡ 9:31 Lii Sodꞌa Koa-Kio 66:18,19

✡ 10:9 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:20

✡ 10:15 Mateos 11:27, Lukas 10:22

* 10:22 Limuri ne dhèu Yahudi peka kalela ne, Hanuka, dhu padètu dènge hari Natal. Lii lolo na sèmi neꞌe ka: ètu tèu 167 (cangasu èna nguru pidhu—lodꞌo Kristus dhae mai mèka), jedheraa dhèu Siria èci, ngara na Antiokus Epifanes, paguri eele kota Yerusalem. Nèngu pakajꞌalu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi kahèi, dènge jꞌara na hake palaho mei korban, ka tao era sogo-tagu na ètu èèna. Nèti èèna ka, dhèu Yahudi maruru. Ka tanggal 25 hèru Kislef, tèu 164 (cangasu èna nguru èpa—lodꞌo Kristus dhae mai mèka), ra pamèu hari Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne, hèia ra tao acara sèna ka ringi hari Èmu ne.

✡ 10:33 Atora nèti Ama-ama Agama 24:16

✡ 10:34 Lii Sodꞌa Koa-Kio 82:1,2,6

✡ 10:40 Yohanis 1:28

✡ 11:1-2 Lukas 10:38-39, Yohanis 12:3

* 11:10 Madhutu aꞌabhu Yesus, na, “Jaꞌa nuka sèmi saraa. De lodꞌo-lodꞌo Jaꞌa dènge miu era, na, miu ngaa-ngaa tao boe.”

✡ 11:54 Sensus 9:10

* 12:3 Madhutu Alkitab lii Yunani, peka èi hèu mèngi ne, ‘nardos’, dhu uru èèna dhèu tao nèti amo aajꞌu hèu mèngi. Alkitab lii Idhonesia peka na, ‘narwastu’. Alkitab lii Yunani peka isi boto ne, ca ‘litra’, nuka tèlu ngasu dua nguru lèmi gram, ele boe dꞌai ca tenga liter.

✡ 12:3 Lukas 7:37-38

† 12:5 Alkitab lii Yunani peka kabꞌua èi hèu mèngi ne, tèlu ngasu ‘denari’. Ca denari èèna, sama sèmi gaji tuka ca lodꞌo.

✡ 12:8 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 15:11

✡ 12:13 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:26

‡ 12:15 Kota Sion, ngara leo nèti kota Yerusalem.

✡ 12:15 Sakaria 9:9

✡ 12:25 Mateos 10:39, 16:25, Markus 8:35, Lukas 9:24, 17:33

✡ 12:34 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:4, Yesaya 9:6, Yeskial 37:25, Daniel 7:14

✡ 12:38 Yesaya 53:1

✡ 12:40 Yesaya 6:10

✡ 13:15 Lukas 22:27

✡ 13:16 Mateos 10:24, Lukas 6:40, Yohanis 15:20

✡ 13:18 Lii Sodꞌa Koa-Kio 41:10

✡ 13:20 Mateos 10:40, Markus 9:37, Lukas 9:48, 10:16

* 13:23 Madhutu tradisi gareja dènge aꞌabhu dhèu dꞌèlu-mèu sèra, na, ‘ana madhutu dhu Yesus sue’ èèna, nuka Yohanis.

✡ 13:33 Yohanis 7:34, 8:22-23

✡ 13:34 Yohanis 15:12, 17, 1 Yohanis 3:23, 2 Yohanis 5

* 14:13 Sabajꞌa “pake kolongara Jaꞌa” sasoa na, èdhi sabajꞌa madhutu dadꞌèi Yesus. Èdhi dènge hak ho “pake kolongara Yesus” ladhe èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Na, ladhe èdhi mamuri paꞌèki taruu dènge Ne, ladhe èdhi nanene Nèngu, dènge parcaya, na, Nèngu madhe ho saku eele sasala-sasigo èdhi. De “pake ngara Yesus” èèna, sama boe dènge sadꞌi “ale ngara Yesus” di.

* 15:1 Ètu dꞌara Sasuri Lii Pajaji Uru Tèka, dhèu dhu suri sèra dꞌèi pasoro suku Israꞌel dènge ajꞌu anggor ca kapua, do, oka anggor èci. (Ladhe Sasuri Lii Sodꞌa Koa-Kio 80:8-16; Yesaya 5:1-7; Yermia 2:21; Yeskial 15:1-8, 19:10-14; Hosea 10:1; dènge sasuri dhu leo kahèi.) Te ngaa suku-suku Israꞌel piku eele nèti jꞌara Lamatua dhu lèke. Nèti èèna ka, ètu neꞌe Yesus pakasame iisi Na dènge ‘ajꞌu anggor dhu lèke’, lula Nèngu sero eele boe jꞌara Lamatua.

✡ 15:12 Yohanis 13:34, 15:17, 1 Yohanis 3:23, 2 Yohanis 5

✡ 15:20 Mateos 10:24, Lukas 6:40, Yohanis 13:16

✡ 15:25 Lii Sodꞌa Koa-Kio 35:19, 69:5

* 16:23 Sabajꞌa “pake kolongara Jaꞌa” sasoa na, èdhi sabajꞌa madhutu dadꞌèi Yesus. Èdhi dènge hak ho “pake kolongara Yesus” ladhe èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Na, ladhe èdhi mamuri paꞌèki taruu dènge Ne, ladhe èdhi nanene Nèngu, dènge parcaya, na, Nèngu madhe ho saku eele sasala-sasigo èdhi. De “pake ngara Yesus” èèna, sama boe dènge sadꞌi “ale ngara Yesus” di.

✡ 17:12 Lii Sodꞌa Koa-Kio 41:9, Yohanis 13:18

✡ 18:11 Mateos 26:39, Markus 14:36, Lukas 22:42

✡ 18:14 Yohanis 11:49-50

* 18:28 Benteng era pea sordadꞌu Roma, madhutu lii Latin na, praetorium.

✡ 18:32 Yohanis 3:14, 12:32-33

† 18:40 Dhèu dhu bhelu titu kèna ètu lii Yunani abhu dua sasoa, nuka: 1) parapo dhu manaꞌu mèdha-panyau dhèu dènge jꞌara laka-seti, aa 2) dhèu dhu pake rèka ho babèga eele dhèu paredha Roma. Ètu Lukas 23:19 peka na, Barabas ne, pamadhe dhèu, dènge labꞌa dhèu paredha Roma kahèi.

* 19:1 Sordadꞌu Roma pake gui dhu èpi nèti kaꞌuri badha, pèri-pèri loa. Hèia ra èki dènge rui dhu mariu, do tamèru dhu padhudhu ètu suu dhari se. Ladhe hake pahari-pahari, kaꞌuri dhèu bisa laho mae-mae. Dhèu Yahudi ladhe hake dhèu, dhoka èpa nguru hari di. Te ngaa sordadꞌu Roma se hake dhu dènge boe too.

✡ 19:24 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:19

✡ 19:28 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:22, 22:16

† 19:29 Lii Yunani peka na, dhèu se lui ula ne ètu suu ajꞌu hussopos. Ajꞌu hussopos ne, dhèu Yahudi tema pake ètu dꞌara acara adꞌa, lula ajꞌu ne hèu mèngi. Ajꞌu ne madhera na pe dua nguru toke èpa nguru cm sa. Baca lula-nèti hussopos buli Kalua nèti Masir 12:22; Atora nèti Kètu Agama sèra 14:4, 6, 49-52; Sensus 19:2-6; (banding dènge Ibrani 9:19); Lii Sodꞌa Koa-Kio 51:7.

✡ 19:36 Kalua nèti Masir 12:46, Sensus 9:12, Lii Sodꞌa Koa-Kio 34:21

✡ 19:37 Sakaria 12:10, Rai-haha Rupa Hiu 1:7

‡ 19:39 Lii Yunani peka, ‘cangasu litras’, nuka 32,7 kilo. Rampe ne madhutu lii Yunani na, rèngu pabꞌali dènge smurna (nuka raa ajꞌu hèu mèngi) dènge aloe (nuka raa nèti ajꞌu hèu mèngi, oe sèmi ai naꞌa sa). Baca lula-nèti Nikodemus ne ètu Yohanis 3:1-21.

✡ 20:23 Mateos 16:19, 18:18

✡ 21:3 Lukas 5:5

✡ 21:6 Lukas 5:6

* 21:19 Pe dꞌara tèu 96M, ca dhèu ama gareja ngara na Klement nèti kota Roma, dhu suri, na, dhèu pamadhe Petrus. Pe dꞌara tèu 212M sa, abhu ca dhèu ama gareja èci hari, ngara na Tertulian, dhu suri, na, rèngu paku Petrus ètu ajꞌu palolo-palèbha. Aa abhu kahèi lii lolo èci nèti gareja dhu peka na, lodꞌo ra paku Petrus ètu ajꞌu palolo-palèbha, ele boe dꞌara tèu 64-65M, Petrus manèngi sèna ka paku ne kètu asa haha. Na manèngi sèmi èèna, lula nèngu rasa pantas boe madhe kètu asa dedha sama sèmi Yesus.

✡ 21:20 Yohanis 13:25

Lii Lole nèti Dhèu Pajuu-Paleha sèra

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Lii Lole

nèti dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus

1

Ama Lamatua moa paꞌadhu mai Roh Mola-Mèci Na

1-3 Ama Teofilus* dhu beꞌa. Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Lukas.

Ètu dꞌara sasuri jaꞌa dhu uru èèna, jaꞌa suri aaꞌi mèu-mèu lula-nèti mamuri Lamatua Yesus. Nuka, ngaa dhu Na tao, dènge ngaa dhu Na ajꞌa-nori, karèi nèti uru tèka. Na hagꞌe nare dhèu pajuu-paleha Na. Masi ka dhèu pajꞌèra Ne, aa ra pamadhe Ne, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari Ne. Ropa Na kèdꞌi nèti mamadhe, Na padꞌelo iisi mi dhèu pajuu-paleha Na. Ra rèdhi Ne padhutu-dhutu toke dꞌai èpa nguru lodꞌo, ka ra reꞌa, Na mamuri hari tareꞌa. Nèngu peka dènge rèngu, na, Ama Lamatua sama sèmi Dhèu Aae dhu nèdꞌu paredha. Ka Na pua rèngu kahèi pake koasa nèti Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci. Lii dhu jaꞌa suri ne, lole ngaa-ngaa dhu Na tao nèti uru, toke dꞌai Na caꞌe hari asa sorga.

Seꞌe se ka dhu jaꞌa suri kèdhi le.

4-5 Ca lodꞌo hari, ropa Yesus paꞌèci dènge dhèu pajuu-paleha Na ètu dedha Ledhe Saitun, Na hia si paredha peka na,

“Sanèdꞌe! Uru èèna, Yohanis sarani dhèu pake dhoka èi di, te ngaa ladhe miu mate hari pèri-pèri lodꞌo, èèna na Lamatua tao ngaa dhu kapai risi eele hia miu. Lula Na hia miu Roh Na dhu Mola-Mèci. De baku tèke eele kota Yerusalem kahèi. Te ngaa miu mate mi neꞌe, toke dꞌai Ama Ku papuru Roh Na mi dedha miu, sèmi dhu Na moa le uru èèna. Aa miu tadèngi le nèti Jaꞌa kahèi.”✡

Lamatua Yesus caꞌe asa sorga

6 Ropa Yesus pakaboko dènge dhèu pajuu-paleha Na era, ra karèi Ne, aku rèngu na, “Ama! Jiꞌi neo karèi: Ama sanèdꞌe era, sina ma, dhu uru èèna, kabarai èdhi Israꞌel paredha unu na? De Ama neo patabuli èdhi nèti dhèu leo deo neꞌe, do, mate hari lodꞌo leo?”

7 Hèia Yesus dhaa, peka na, “Miu pakarèi ia ka lodꞌo èèna! Dhoka Ama ku di, dhu pamaꞌète jꞌajꞌajꞌi lodꞌo èèna na. 8 Te ngaa ladhe Roh Lamatua dhu Mola-Mèci mai maso asa dꞌara miu, heka miu abhu koasa kèna. Hèia miu hudꞌi lami palolo dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra lula-nèti Jaꞌa. Miu peka dènge dhèu ètu kota Yerusalem, ètu rae aaꞌi-aaꞌi ètu propensi Yudea dènge propensi Samaria, taruu toke dꞌai suu-suu rai-haha ne.”✡ 9 Ropa Na padhai lii nare sèmi èèna, Ama Lamatua pacaꞌe Yesus asa dedha-liru laꞌe ètu katanga madha rèngu. Ra ladhe taruu, toke dꞌai raꞌi-liru hutu nare Ne, ka rèngu rèdhi heka.✡

10 Ropa rèngu ladhe asa dedha-liru era, cagꞌagꞌa laa, dhèu dua titu ètu karasa rèngu, dhu pake mèdha-papake pudhi lao-lao. 11 Dhèu dua sèra peka dènge rèngu, na, “Wee! Miu dhèu Galilea! Nga tao ka miu tangare taruu asa dedha-liru? Deo na miu mèdhi le Yesus caꞌe toke dꞌai raꞌi-liru hutu nare Ne. Miu mèdhi unu mi dènge musi madha miu, Na caꞌe laꞌe deo na. Sèmi mia dhu miu ladhe mèdhi Na caꞌe laꞌe èèna, sèmi èèna kahèi èèna na Nèngu mai hari.”

Ra tenge dhèu leo ho gati Yudas

12 Èle èèna ka, dhèu pajuu-paleha Yesus sèra puru nèti ledhe Saitun lèpa lasi asa kota Yerusalem. Ledhe Saitun èèna, ele boe kajꞌèu nèngu dꞌai ca kilo di nèti dꞌara kota.†

13 Dꞌai nèi, ka ra lasi asa dꞌara èmu dhu rèngu pea. Ka ra caꞌe asa kama èci ètu èmu dedha. Ngara dhèu pajuu-paleha sèra, nuka:

Petrus,

Yohanis,

Yakobis,

Anderias,

Pelipus,

Tomas,

Bertolomeos,

Mateos,

Yakobis (ana Alpius),

Simon (dhu madhutu partei Selot),‡

dènge Yudas (ana Yakobis).✡

14 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra dhu tema pakaboko ho manèngi-mangajꞌi dènge dꞌara èci. Maria, ina Yesus, aa dhèu bhèni-dhèu bhèni leo, dènge aꞌari Yesus sèra pakaboko dènge rèngu kahèi.

15 Ca tèka hari, rèngu pakaboko, ele boe dhèu dꞌai cangasu dua nguru dhèu sa. Ka Petrus kèdꞌi titu, ka na padhai lii, aku nèngu na, 16 “Ina-ama, aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Èle boe miu sanèdꞌe Yudas era, dhu uru èèna nèti anga na canau, ho lasi kèpe Yesus. Ngaa dhu Yudas tao, mema hudꞌi jꞌajꞌi sèmi èèna ku. Te nèti uru ka, Roh Ama Lamatua peka le, dènge dhèu aae Daud, ho suri tatao Yudas. 17 Te Yudas èèna, dhèu èdhi dhu sabꞌa paꞌèci dènge èdhi.”

18 (Te ngaa ropa Yudas pahie eele Yesus, ka rare doi papana èèna, lasi hèli rare rai cue. Rai èèna ka dhu jꞌajꞌi era mamadhe nèngu. Na bèbhe sagèbꞌa ètu era èèna, ka masèke eele kabake na, hèia tanèi na talala. 19 Ka dhèu palolo lème, toke dꞌai isi kabarai kota Yerusalem reꞌa aaꞌi mèu-mèu mamadhe Yudas èèna. Nèti èèna ka, ra pangare rai èèna madhutu lii Aram, ngara na ‘Akeldama’, sasoa na, ‘rai raa’.)✡

20 Petrus tuhu hari lii padhai na, peka na, “Uru-uru sèra, dhèu aae Daud suri tèke le ètu dꞌara sasuri Lii Sodꞌa Koa-kio, peka na,

‘Hudꞌi sène era pea nèngu, jꞌajꞌi mi era dhu paꞌela eele;

bisa heka dhèu èci sa pea ètu èèna.’

Aa na suri kahèi, aku nèngu na,

‘Hudꞌi sène, sasabꞌa nèngu ra hia asa dhèu leo laꞌe.’✡

21-22 De èdhi hudꞌi tenge dhèu èci ho gati Yudas. Èdhi tenge dhèu dhu bera-bera dènge èdhi nèti uru ka mai. Dhèu èèna, hudꞌi dhèu dhu nèbhu le madhutu Yesus laꞌe-mai, mulai nèti Yohanis sarani Yesus. Aa nèngu èèna, hudꞌi dhèu dhu nèdhi dènge musi madha, na, Yesus kèdꞌi hari nèti mamadhe Na, toke dꞌai lodꞌo Yesus caꞌe hari asa dedha-liru ètu talora èdhi.”✡

23 Ropa Petrus peka nare sèmi èèna, ka dhèu dhu pakaboko sèra, pamaso ngara dhèu dua. Èci ngara na Matias, aa èci hari ngara na Yusuf (dhu tema le ra paroa na Barsabas; ngara na leo èci hari, na, Yustus). 24-25 Hèia ra sabajꞌa, aku rèngu na, “Ama ètu dedha-liru! Ama dhu meꞌa iie dꞌara dhèu aaꞌi-aaꞌi. Yudas madhe le, tèke eele sasabꞌa na. De Ama pajꞌujꞌu hia jiꞌi dhèu èci nèti rèngu dua se, mia dhu Ama dꞌèi, ho jiꞌi dedꞌe ne jꞌajꞌi mi dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus.” 26 Ka ra ère lot, pake ngara dhèu dua sèra. Hèia dhu lèke ka Matias. Ka ra dedꞌe ne jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus, ho na paꞌèci dènge rèngu dhèu canguru èci sèra.

2

Dhèu parcaya abhu Roh Ama Lamatua

1-2 Lèke lodꞌo babeꞌa dhèu Yahudi, dhu ra pangare na ‘Lodꞌo Pantekosta’,* dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu Lamatua Yesus pakaboko ètu dꞌara èmu cue.✡ Cagꞌagꞌa laa, ra tadèngi lii dhu mai nèti dedha-liru, sama sèmi bohe. Lii èèna mèdhu titu kèna, ka rèngu bisa boe tadèngi lii dhèu leo dhu ètu sèra. 3 Hèia rèngu ladhe rèdhi sèmi heo ai sa, dhu puru mi dedha rèngu èci-èci. 4 Ka rèngu aaꞌi-aaꞌi ra abhu Roh Ama Lamatua. Ka ra padhai lii, pake lii dhèu rai-rai leo, madhutu ngaa dhu Roh hia si peka-padhai.

5 Lodꞌo èèna, dhèu Yahudi ae titu kèna dhu mai nèti lème rai ètu rai-haha ne, pakaboko ètu Yerusalem. Dꞌara rèngu neo madhutu Ama Lamatua. 6 Ropa ra tadèngi rare lii èèna, ka ra mai lingu rare era èèna. Ka rèngu ca dhèu-dhèu ka, tadèngi lii dhu ana madhutu Lamatua Yesus sèra padhai, èci èèna ka dènge lii rai rèngu. Nèti èèna ka, dhèu sèra malaa-maloha. 7 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra hèbꞌa nganga-nganga sène, ka ra papeka, aku rèngu na, “Ira ii! Te dhèu se, dhèu Galilea, sina ma? 8 Tasamia ka, rèngu bisa padhai lii, tao lii èdhi aaꞌi-aaꞌi ti? 9 Èdhi seꞌe, mai nèti propensi Partia, Media, Elam, Mesopotamia, Yudea, Kapadokia, Pontus, Asia, 10-11 Frigia, Pamfilia, Masir, nèti Libia dhu dètu dènge kota Kirene, aa èdhi cahagꞌe mai nèti kota Roma. Aa cahagꞌe kahèi mai nèti pulu Kreta, dènge nèti rai Arab. Èdhi cahagꞌe dhèu Yahudi, cahagꞌe dhèu rai leo dhu maso agama Yahudi. Te ngaa èdhi aaꞌi-aaꞌi ti tadèngi rèngu padhai lii, pake lii èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, lula-nèti jꞌara-jꞌara kapai titu kèna, dhu Ama Lamatua tao. Te aaꞌi-aaꞌi se pamalaa èdhi, nga!”

12 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra hèbꞌa nganga-nganga sène, ka ra pakarèi isi aanga ra, aku rèngu na, “Tasamia ka jꞌajꞌi sèmi neꞌe? Sasoa na, ngaa ka ne?”

13 Te ngaa abhu dhèu leo dhu mari si, peka na, “Weeh! Baku pusi dènge dhèu sèi! Te ra mahu nèi!”

Petrus padhai lii ètu madha dhèu ae

14 Ètu era èèna, Petrus dènge dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus dhèu canguru èci leo sèra. Ka nèngu kako laꞌe asa madha, hèia na mulai padhai lii mi dhèu ae dhu lingu ètu èèna. Na padhai lii mèdhu bia, peka na, “Ina-ama, aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Miu dhèu Yahudi, dènge miu dhu mai nèti mia-mia pea ètu kota Yerusalem! Pasa dhilu paie, ho mi nanene lii padhai lii jaꞌa ne, te jaꞌa neo peka jꞌara hua iia mi miu aaꞌi-aaꞌi mi. 15 Mage mi pangee, na, dhèu se mahu. Sèmi boe èèna! Madꞌae aae era, dhèu mahu boe. Ngaa hari, heka hake ceo kèna. 16 Deo na miu tadèngi, na, dhèu se padhai lii pake lii miu aaꞌi-aaꞌi mi. Dhu lèke, sèmi neꞌe ka: uru èèna, Ama Lamatua moa tèke le jꞌara neꞌe re dhèu nèti lii padhai lii Nèngu, ngara na Yoel, peka na:

17 ‘Ama Lamatua peka na, “Ladhe lodꞌo rai-haha oe èle,

Jaꞌa neo hia Roh Jaꞌa mi dhèu aaꞌi-aaꞌi.

Ana ngèru miu sèra, bhèni-mone,

Jaꞌa dedꞌe si, jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Jaꞌa.

Ana ngèru miu sèra,

bèli-camèdꞌa ladhe rèdhi ngaa dhu Jaꞌa neo padꞌelo mi rèngu.

Sèmi èèna kahèi, dhèu heka miu sèra,

bèli-camèdꞌa ra abhu nii, ngaa dhu Jaꞌa neo padꞌelo hia ra rèdhi.

18 Ladhe lodꞌo rai-haha oe èle,

Jaꞌa hia Roh Jaꞌa mi ana pua-paleha Jaꞌa sèra.

Hia dhèu mone,

aa dhèu bhèni kahèi.

Sèna ka ra peka-padhai ngaa dhu Jaꞌa peka le dènge rèngu.

19-21 Bèli-camèdꞌa, dꞌai Lodꞌo Lamatua. Masi ka Lodꞌo èèna dhae dꞌai mèka,

te ngaa Jaꞌa tao uru tadha-tadha malaa ètu dedha-liru.

Tadha malaa sèmi madha lodꞌo jꞌajꞌi maroga kiu-kiu,

dènge hèru mea sèmi raa sa kahèi.

Jaꞌa neo tao jꞌara-jꞌara kapai seli eele kahèi, ètu dedha-rai.

Jꞌara sèra sa, sama sèmi raa, ai, dènge sèbꞌu poka-poka caꞌe laꞌe asa dedha.

Ladhe dꞌai Lodꞌo Lamatua dhu kapai seli èèna, dhèu cee dhu manèngi Ama Lamatua soru-bara ne,

nèngu èèna ka dhu abhu mamuri.’ ”✡

Sèmi èèna ka, dhu uru èèna, Yoel suri le.

22 Aꞌari dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi ti! Mai pasa dhilu miu, ho nanene paie ngaa dhu jaꞌa neo padhai lii dènge miu. Ama Lamatua pajꞌujꞌu nare le Yesus, dhèu Nasaret. Jiꞌi ngeꞌa le jꞌara èèna jꞌajꞌi tareꞌa, lula jiꞌi ka dhu ladhe ngèdhi unu mi, na, Ama Lamatua pake Yesus ho tao tadha malaa dènge tatao kapai seli eele. Miu meꞌa le jꞌara neꞌe kahèi, lula Yesus tao le tadha malaa sèra ètu talora miu. 23 Te ngaa miu pamadhe Ne, dènge jꞌara miu dadugu-rariu dhèu bhelu-katubꞌa, ho paku Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. Aa te ngaa, sèra sa pamèci dènge naneo Ama Lamatua nèti uru ka mai.✡ 24 Lula tatao miu, ka Nèngu madhe tareꞌa. Te ngaa Ama Lamatua dꞌèi boe ho Yesus madhe taruu. Nèti èèna ka, Lamatua patalale eele Nèngu nèti koasa mamadhe, ka pamamuri hari Ne. Te koasa mamadhe bisa boe segi Ne.✡

25 Nèti uru ka mai, dhèu aae Daud suri tèke le lula-nèti Yesus ne, peka na:

‘Jaꞌa keꞌa, na, Lamatua sama-sama taruu dènge jaꞌa.

Nèti èèna ka, ngaa èci sa bisa boe pamanahu jaꞌa,

lula Ama Lamatua ètu baboa jaꞌa taruu.

26 Nèti èèna ka, dꞌara jaꞌa karejꞌe,

ka jaꞌa koa-kio Ne taruu,

aa jaꞌa mate Lamatua dènge dꞌara mera-milu.

27 Te Nèngu soro tèke boe samanga jaꞌa pea taruu ètu era dhèu madhe sèra.

Aa Ama Lamatua tèke eele boe ngiꞌu aae Dhèu Nèngu dhu Dꞌara Mola-Mèci, ele iie ètu dꞌara rai.

28 Lamatua padꞌelo le jaꞌa jꞌara mamuri dhu mola.

Nèti èèna ka dꞌara jaꞌa karejꞌe dꞌai seli,

lula Lamatua bera-bera dènge jaꞌa.’✡

Neꞌe ne ka dhu dhèu aae Daud suri tèke nèti uru ka mai.

29 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu mata ku ho jaꞌa lole paie ku dènge miu lula-nèti dhèu aae Daud. Na peka sèmi èèna, te ngaa na lole boe ngiꞌu nèngu. Èdhi teꞌa, lula nèngu madhe le, aa ra padhane ne. Roꞌa na abhu ètu talora èdhi toke dꞌai sange neꞌe. 30 Dhèu aae Daud ne jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Aa na neꞌa, na, Ama Lamatua dhu moa le pake lii subha, ho limuri mai èci nèti ana-èpu Daud nèdꞌu paredha. Nèngu èèna ka dhu Lamatua pajꞌujꞌu mema nèti uru ka mai.✡ 31 Lodꞌo èèna, Daud pangee madhera. Aa na peka uuru lula-nèti Dhèu dhu Lamatua pajꞌujꞌu tèke le. Èena na Dhèu èèna madhe, te ngaa mamuri hari kahèi. Aa Daud peka kahèi, na, Dhèu èèna pea taruu boe ètu era dhèu madhe, aa ngiꞌu Na ele iie boe kahèi.

32 Dhèu dhu Daud peka-padhai ne, nuka Yesus! Ama Lamatua pamamuri hari Ne nèti mamadhe Na. Ka jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ngèdhi le dènge musi madha jiꞌi! 33 Ka limuri ne, Ama Lamatua dedꞌe le Yesus, ho nèdꞌu paredha dhu dedha risi eele. Aa Na madhèdi ètu baboa gꞌana Ama Lamatua, ètu era dhu Lamatua sadia tèke le. Aa Ama Na hia le Roh Na dhu Mola-Mèci, sama sèmi dhu Na moa tèke nèti uru ka. Aa Na moa neo hia Roh Mola-Mèci Na mi èdhi kahèi. Èèna ka dhu miu tadèngi dènge laladhe mèdhi deo na, nuka Ama Lamatua hia Roh Na. 34 Daud mesa na caꞌe boe laꞌe asa sorga, te ngaa na suri, peka na,

‘Ama Lamatua padhai lii dènge Lamatua jaꞌa, peka na,

“Madhèdi mi sebhe gꞌana Jaꞌa, ètu era dhu Jaꞌa sadia mema,

35 toke Jaꞌa tao musu Èu sèra, pahaha iisi mi Èu.’ ”✡

36 Nèti èèna ka dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi ra hudꞌi reꞌa ku tareꞌa-reꞌa, lula-nèti Yesus dhu miu paku pamadhe ètu ajꞌu palolo-palèbha. Nèngu, nuka Kristus dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le. Aa Nèngu neꞌe ka dhu jꞌajꞌi Kètu èdhi.”

37 Ropa tadèngi rare lii Petrus ne, dꞌara dhèu sèra roe. Ka ra karèi Petrus dènge dhèu pajuu-paleha leo sèra, peka na, “Aꞌari! Jiꞌi hudꞌi tao tasamia ku?”

38 Hèia Petrus dhaa, peka na, “Miu èci-èci hudꞌi ele-hoꞌa ku, aa tèke eele ku sasala-sasigo miu aaꞌi-aaꞌi mi, ho miu lèpa hari madhutu Lamatua. Hèia soro iisi mi ho sarani, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, miu lèpa hari le madhutu Jꞌara Mamuri Yesus Kristus. Aa èèna jꞌajꞌi tadha kahèi, peka na, Lamatua saku eele le sasala-sasigo miu. Èle èèna, miu sèmi mere Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci.

39 Te Ama Lamatua moa le hia Roh Na mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi le dhèu unu Na. Dènge jꞌara neꞌe, lii mamoa lula-nèti Roh Na, jꞌajꞌi hia miu dènge ana-èpu miu kahèi. Na moa hia mi dhèu leo kahèi.”

40 Aa Petrus padhai lii ae hari mi rèngu, aku nèngu na, “Limuri ne, dhèu ae sero le nèti jꞌara mamuri dhu mola. De miu mage-mage, sèna ka miu baku madhutu tatao dhèu bhelu sèra. Te ngaa miu hudꞌi madhutu dhoka jꞌara mola nèti Ama Lamatua di. Dènge jꞌara èèna, miu abhu mamuri taa-taa dènge Ne.”

41 Èle èèna ka, dhèu ae sèra sèmi rare lii padhai lii Petrus èèna dènge dꞌara kateme. Ka ra madhutu Jꞌara Mamuri Yesus, hèia ra soro iisi ra sèna ka abhu sarani. Lodꞌo èèna, pe dꞌai tèlu riho dhèu mai paꞌèci dènge dhèu-dhèu unu Yesus sèra. 42 Rèngu dꞌèi paꞌèci dènge dhèu-dhèu leo dhu madhutu Yesus. Aa rèngu mamuri mera-milu èci dènge èci. Bèli-bèli èèna, rèngu majꞌèni nanene lii holo-nori nèti dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus. Rèngu dꞌèi manèngi-mangajꞌi sama-sama kahèi. Aa rèngu dꞌèi raꞌa-rinu mei èci.

Jꞌara-jꞌara mamuri dhèu parcaya

43 Lodꞌo èèna, dhèu pajuu-paleha Lamatua sèra tao tadha malaa ae-ae, ka dhèu dhu ètu sèra sa malaa dènge madhaꞌu. 44 Dhèu-dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus, aaꞌi-aaꞌi ra mamuri pakaboko dènge dꞌara èci, ka ngaa dhu unu dhèu èci, jꞌajꞌi unu rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, ho ra pake sama-sama.✡ 45 Abhu cahagꞌe pahia mèdha-panyau ra, ho ra pala-bagi doi kabꞌua na mi dhèu parcaya sèra, madhutu èci-èci dhu parluu. 46 Bèli-bèli èèna, rèngu paꞌèci ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Rèngu raꞌa-rinu boko-boko mue-mue dènge dꞌara karejꞌe-karae, nèti èmu èci asa èmu èci, dènge boe kaꞌuu-kamuki. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra mamuri èci tulu èci, dènge boe kire-kome. 47 Bèli-bèli èèna, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra maꞌète boe koa-kio kolongara Ama Lamatua dènge dꞌara kateme. Dhèu leo sèra dꞌèi rèngu titu kèna. Nèti ca lodꞌo asa ca lodꞌo Ama Lamatua hia mamuri mi dhèu sèra, ho ra paꞌèci dènge dhèu-dhèu unu Lamatua Yesus. Ka rèngu asa ka ae.

3

Petrus puri-paꞌèle dhèu karuku èci

1 Ca lodꞌo, pe dꞌara hake tèlu nihia sa, Petrus dènge Yohanis lasi asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ho neo sabajꞌa dènge dhèu leo sèra. 2 Rèngu neo maso re hèbꞌa oka, dhu ngara na ‘Hèbꞌa Saraga’. Ètu èèna, rèngu rèdhi dhèu mone karuku èci, dhu karuku nèti ina na nara iisi ne. Bèli-bèli mai, na, dhèu nedhe rèti ne asa era èèna, ho na kanata kacui-aai manèngi ngaa-ngaa nèti dhèu cee dhu neo maso asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi re èèna. 3 Ropa na ladhe nèdhi Petrus dènge Yohanis oe maso asa dꞌara, ka na kanata kacui-aai, manèngi, peka na, “Ama-ama, ee! Sue ku jaꞌa laa. Hia ku jaꞌa ngaa, do?”

4 Ka dua ra ladhe kaloo ka dhèu neꞌe, hèia Petrus dhaa, aku nèngu na, “Ladhe ku mai!”

5 Hèia nèngu boti kètu na, ladhe asa rèngu dua ra, ka na pangee, na, “Waa! Ele boe dua ra neo hia jaꞌa ngaa-ngaa ne.”

6 Te ngaa Petrus peka, aku nèngu na, “Jaꞌa dènge boe doi hualaa ho hia mi èu! Te, ngaa dhu jaꞌa unu, èèna ka dhu jaꞌa neo hia mi èu. De nanene paie-iie! Dènge koasa Yesus Kristus, dhèu Nasaret, jaꞌa pua èu kèdꞌi titu, ho kako!”

7 Hèia Petrus kèpe ai gꞌana dhèu karuku èèna, ka na pakèdꞌi patitu ne. Kacaꞌa laa, haga dhèu neꞌe beꞌa dènge ka, ètu dꞌara ciki oodꞌe èèna kahèi. 8 Cagꞌagꞌa laa, na pasoka titu, hèia na kako laꞌe-mai neo neꞌa, haga nèngu beꞌa le, do dhae. Èle èèna ka, na laꞌe palere dènge rèngu dua ra asa dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi. Na kako pasoa-pasoka dènge koa-kio Ama Lamatua. 9 Dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra ladhe rèdhi dhèu neꞌe kako laꞌe-mai, aa koa-kio kolongara Ama Lamatua.

10 Ropa dhèu ae sèra tadhe ne, ka ra malaa, hèia peka, aku rèngu na, “Nèngu neꞌe ka dhèu karuku dhu madhèdi ètu Hèbꞌa Saraga, ho manèngi ngaa-ngaa èèna, sina ma? Tasamia ka na jꞌajꞌi sèmi neꞌe?”

Petrus padhai lii ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

11 Èle èèna ka, dhèu dhu èle nèti karuku èèna, madhutu Petrus dènge Yohanis. Ka tèlu ra lasi dꞌai èmu taleo cue, ngara na ‘Èmu Taleo Dhèu Aae Soleman’. Ètu èèna, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mai lingu rare rèngu malaa titu kèna. 12 Ropa Petrus nèdhi rèngu, ka na padhai lii, peka na, “Dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi mi! Nga tao ka miu malaa, lula jꞌara neꞌe ne? Nga tao ka miu ladhe kaloo jiꞌi? Miu ngee, na, dhèu ne kako lula jiꞌi pake naꞌi, do, lula jiꞌi majꞌèni madhutu Ama Lamatua? Do, tasamia? 13 Jaꞌa neo peka dènge miu sèmi neꞌe: bèi-baki èdhi Abraham, Isak dènge Yakob manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. Lamatua èèna ka dhu dedꞌe padedha-dedha Dhèu Nèngu dhu Na pili nare, nuka Yesus. Yesus èèna ka dhu miu tule eele Ne, ka saraka Ne asa gubernur Pilatus. Ka gubernur neo patabuli Ne, te ngaa miu ka dhu palabꞌa, sèna ka na baku patabuli eele Yesus.✡ 14 Te ngaa Yesus, Dhèu dhu sala boe. Dꞌara Nèngu beꞌa. Gubernur neo patabuli eele Dhèu dhu sala boe ne, te ngaa miu aaꞌi-aaꞌi mi labꞌa ne. Aa dhu bhelu risi hari ka, miu dadugu-rariu ne, sèna ka na patabuli hia miu dhèu bhelu-katubꞌa èci dhu pamadhe nèdhi dhèu.✡ 15 Miu ka dhu pamadhe Yesus! Aa te ngaa Nèngu ka dhu hia èdhi mamuri. Mema tareꞌa Nèngu madhe le, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari Ne. Nèngu ka dhu jiꞌi ladhe ngèdhi le dènge musi madha jiꞌi.

16 Miu tadhe dhèu karuku ne. Nèngu èra le, te ngaa jiꞌi boe ka dhu puri-paꞌèle ne. Jiꞌi se dènge boe koasa ngaa-ngaa. Koasa èèna mai nèti Yesus. Dhèu neꞌe ne èra, lula nèngu parcaya Lamatua Yesus. Yesus ka dhu paꞌèle ne, ètu katanga madha miu aaꞌi-aaꞌi mi.

17 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Limuri ne, jaꞌa keꞌa le, miu dènge dhèu aae-dhèu kapai miu, tao bhelu mi dedha Yesus, te ngaa miu meꞌa boe ngaa dhu jꞌajꞌi lèpa limuri. 18 Te ngaa Ama Lamatua peka mema nèti uru ka mai, pake dhèu nèti lii padhai Nèngu, peka na, Kristus, nuka Dhèu dhu Na hagꞌe nare èèna, hudꞌi dꞌui ku jꞌajꞌèra. Ka jꞌajꞌi le, sèmi èèna ka! 19 Nèti èèna ka, miu hudꞌi ele-hoꞌa, tèke eele sasala-sasigo miu, hèia lèpa asa Ama Lamatua, ho Na saku eele aa baku ngee ia ka sasala miu sèra. 20 Pe Ama Lamatua paꞌèra dꞌara miu. Ka Na neo pua Kristus dhu Na hagꞌe nare èèna, mai hari asa miu. Kristus èèna, nuka Yesus, dhu Na pua le mai asa miu. 21 Nèti uru ka mai, Lamatua padhai lii re dhèu nèti lii padhai Na, peka na, ‘Bèli-camèdꞌa, Ama Lamatua pamola jꞌara aaꞌi-aaꞌi, sèna ka jꞌajꞌi hiu.’ Yesus hudꞌi mate ku ètu Era Mola-Mèci toke dꞌai lodꞌo Nèngu mai hari, ho Na pahiu ngaa-ngaa aaꞌi-aaꞌi ra.

22 Uru èèna, baki Musa peka le dènge dhèu Israꞌel, aku nèngu na,

‘Lamatua miu, nuka Ama Lamatua, bèli-camèdꞌa Na pua Dhèu èci nèti talora miu, ho jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Na, sama sèmi Na pake jaꞌa, ho jꞌajꞌi dhèu kèti lii padhai Na. De miu hudꞌi pasa dhilu, sèna ka mi nanene paie, ngaa-ngaa dhu Na neo peka mi miu.✡ 23 Te ngaa dhèu cee dhu roꞌo boe nanene paie, lii padhai lii Dhèu èèna, èèna na cèri eele nèti dhèu unu Lamatua sèra. Dènge heka hak ètu talora rèngu.’✡

24 Mesa boe baki Musa di dhu peka sèmi èèna. Te Lamatua pake dhèu leo kahèi, jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Na. Rèngu peka sèmi èèna kahèi. Sama sèmi uru èèna, Lamatua pake baki Samuel, ho lolo jꞌara-jꞌara dhu limuri ne èdhi tèdhi dènge musi madha èdhi. 25 Ama Lamatua moa tèke le, mi baki Abraham, peka na,

‘Bèli-camèdꞌa, re ana-èpu èu èci, Jaꞌa hia mèngi-nale mi dedha suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne.’✡

Lii moa dhu Ama Lamatua peka le mi dhèu rèti lii padhai Na, limuri ne, jꞌajꞌi le mi dedha miu, nuka aꞌari jaꞌa dhèu Israꞌel sèra. 26 Ama Lamatua pua Ana Na dhu Na hagꞌe nare èèna, ho pajꞌujꞌu jꞌara, sèna ka miu tèke eele sasala-sasigo miu. Dènge sèmi èèna, Na padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu. Lamatua pua uuru Ana Na mai asa miu, èle èèna, heka Na pua Ne asa suku leo sèra. Èèna ka dhu jꞌajꞌi mèngi-nale mi èdhi aaꞌi-aaꞌi ti.”

4

Kètu agama Yahudi paroa Petrus dènge Yohanis

1 Lodꞌo èèna, ropa Petrus dènge Yohanis padhai lii era dènge dhèu ètu sèra, dhèu kapai canau mai. Rèngu sèra, kètu agama Yahudi, dhèu nèti partei Saduki, dènge komedhaa jꞌaga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Rèngu mai neo patao dènge Petrus dènge Yohanis. 2 Dhèu sèra nasa, lula rèngu dua ra dꞌèi peka dènge dhèu ae, peka na, “Yesus mamuri hari le nèti mamadhe Na. Dènge jꞌara èèna, Nèngu bhoke jꞌara hia dhèu madhe sèna ka bisa mamuri hari.”* 3 Ka ra paredha dhèu rèngu lasi kèpe dua ra. Te ngaa, lula lodꞌo oe cèna kèna, ka ra pamaso taha si asa dꞌara bèdho. Ho bèli èèna, heka ra neo parisa si kèna. 4 Te ngaa ètu talora dhèu dhu dꞌèi nanene dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus sèra, ae ka dhu mangaku, na, lii ajꞌa-nori rèngu sèra lèke tareꞌa. Nèti èèna ka dhèu parcaya asa tabha ae, pe dꞌai lèmi riho dhèu sa.

5 Asa bèli èèna, dhèu kapai Yahudi sèra pakaboko ètu kota Yerusalem, nuka dhèu paredha, dhèu heka-dhèu heka adꞌa Yahudi, dènge mese agama Yahudi sèra. 6 Kètu kapai risi agama Yahudi, dhu ngara na Hanas, ètu èèna kahèi. Dhèu kapai leo, sèmi Kayafas, Yohanis, Aleksander, dènge aꞌari leo sèra nèti kètu kapai risi agama Yahudi ètu èèna kahèi. 7 Ropa ra tesa aaꞌi, ka ra paredha dhèu lasi rare Petrus dènge Yohanis, ho rèti mai asa madha ama-ama dhèu kapai seꞌe. Ropa rèngu mai, ka ra karèi si, peka na, “Tasamia ka miu bisa puri-paꞌèle dhèu karuku? Miu pake koasa nèti cee? Aa cee ka dhu pua miu ka miu bani tao jꞌara èèna?”

8 Hèia Roh Ama Lamatua paꞌèra dꞌara Petrus, ka na dhaa, aku nèngu na,

“Ama-ama! Miu ka dhèu kapai, dènge dhèu heka kabarai Israꞌel! Baku nasa ladhe jiꞌi ako malaa ciki. 9 Jiꞌi ladhe, na, ama-ama si neo tao lii langu, lula jiꞌi puri-paꞌèle dhèu karuku èci. Aa miu neo meꞌa jiꞌi pake koasa nèti cee? 10 De jaꞌa neo peka sèmi neꞌe: tatu ama si sanèdꞌe era dhèu Nasaret, dhu ngara Na Yesus. Nèngu èèna, Kristus, dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu mema nèti uru ka mai. Te ngaa miu paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari Ne. De jaꞌa dꞌèi sèna ka ama si dènge dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, na, jiꞌi puri-paꞌèle dhèu karuku èèna, pake dhodhoka koasa Yesus. 11 Yesus neꞌe ka dhu ra suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na,

‘Abhu hadhu cue dhu tuka core eele;

Te ngaa limuri mai, hadhu èèna jꞌajꞌi hadhu padhèdi.’✡

12 Ètu palème rai-haha ne, Ama Lamatua bhoke boe jꞌara leo dhu bisa patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi. Dhodhoka jꞌara èci di, nuka Yesus. Abhu boe dhèu leo èci sa dhu bisa hia mamuri mi èdhi.”

13 Dhèu dhu madhèdi ètu sèra sa reꞌa, na, Petrus dènge Yohanis se, dhoka dhèu biasa di, èci èèna ka dènge dhèu dhu reꞌa boe baca-suri. Te ngaa dhèu sèra malaa dènge babani dua ra, lula rèngu padhai lii dhu dènge boe pahuni-pahuni. Tabha hari, ra reꞌa, na, dhèu dua se, dhèu paꞌèci nèti Yesus. 14 Nèti èèna ka, hèbꞌa dhèu se kutu mèno, toke ra padhai lii heka ae-ae, lula dhèu dhu èle nèti karuku èèna, titu dhii-dhii patoo madha dènge madha. 15 Èle èèna ka, ra pua dhèu pajuu-paleha Yesus dhèu dua sèra, aku rèngu na, “Dua mi lami ku asa liꞌu ciki.” Ka ra padhue ho neo tenge jꞌara aapa. 16 Ka ra padhue-padhai, peka na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Èdhi hudꞌi tao dhèu dua se samia? Te dhèu Yerusalem aaꞌi-aaꞌi ra reꞌa le, na, rèngu dua se ka dhu tao tadha malaa deo na. Èdhi pasili tare heka, lula bukti nèngu abhu le! 17 De hua iia èdhi tenge jꞌara, sèna ka lii neꞌe baku ra lolo palème asa mia-mia laꞌe. Beꞌa risi èdhi pamadhaꞌu si, sèna ka ra baku ajꞌa ia ka Jꞌara Mamuri Yesus. Ladhe ra nanene boe, na, reꞌa mema!”

18 Hèia ra paroa dua ra maso hari asa dꞌara, ka ra peka dènge si, aku rèngu na, “Miu ladhe unu mi, ee! Miu bisa heka lolo, do, ajꞌa-nori dhèu leo lula-nèti Yesus!”

19 Te ngaa Petrus dènge Yohanis bꞌala, peka na, “Cobꞌa ama-ama si pajiko ku laa. Mia dhu beꞌa risi? Madhutu paredha ama si, do, madhutu paredha Ama Lamatua? 20 Te jiꞌi ngèdhi le dènge musi madha jiꞌi, aa tadèngi le dènge roꞌa dhilu jiꞌi madha jꞌara ae. De tasamia jiꞌi kutu hèbꞌa, ho baku lolo dènge dhèu leo!”

21 Dhèu dhu madhèdi pamaꞌète lii langu èèna, kai hari rèngu. Ka ra patalale eele dua si, lula ra reꞌa heka jꞌara ho huku si. Rèngu madhaꞌu kahèi, mage dhoka dhèu ae ètu liꞌu sèi pagama. Te dhèu ae sèra koa-kio kolongara Ama Lamatua, lula dhèu karuku èèna èle le. 22 (Dhèu èèna karuku èpa nguru risi tèu le, ka heka bisa kako kèna.)

Dhèu unu Lamatua Yesus sabajꞌa manèngi dꞌara bani

23 Ropa ra patabuli eele Petrus dènge Yohanis, dua ra lèpa lasi asa angalai rèngu. Hèia dua ra lole aaꞌi-aaꞌi ngaa dhu kètu agama Yahudi dènge dhèu kapai leo sèra kai rèngu ho baku palolo. 24 Ropa ra tadèngi rare lii lolo èèna, ka angalai rèngu aaꞌi-aaꞌi sèra pakaboko dènge dꞌara èci, ho ra manèngi-mangajꞌi, peka na, “Ama Lamatua dhu Koasa Kapai Risi Eele. Ama dhu pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha, dènge isi ra aaꞌi-aaꞌi.✡ 25 Uru-uru sèra, Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci pake le baki Daud ho jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Na, sèna ka suri mema lula-nèti dhèu labꞌa Yesus, peka na,

‘Dhèu nèti rai leo sèra nasa lula lii lai-ngèlu;

Dhèu seꞌe tao lèke boe, ho tao lii langu dhu dènge boe kolo-kapua.

26 Dhèu aae rai-haha sèra pakaboko ho neo pamusu labꞌa Ama Lamatua;

sèmi èèna kahèi, dhèu kapai sèra rare lii èci neo lasi labꞌa Ama Lamatua dènge Kristus,

nuka Dhèu dhu Lamatua pajꞌujꞌu mema karèi nèti uru ka mai.’✡

27 Ka ngaa dhu baki Daud suri na, limuri ne jꞌajꞌi le. Aa sasoa na ledꞌa le. Ètu kota neꞌe, dhèu aae Herodes, gubernur Pontius Pilatus, dhèu heka-dhèu heka adꞌa Israꞌel, dènge dhèu kapai suku leo sèra, pakaboko le. Rèngu pareꞌa lii ho labꞌa Yesus, dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le.✡ 28 Te ngaa limuri ne, èdhi teꞌa aaꞌi le jꞌara sèra lèke mola-mola dènge dadꞌèi Lamatua, madhutu ngaa dhu Lamatua peka tèke nèti uru ka. 29 Lamatua, Èu meꞌa rèngu dhoka padhai lii neo pamadhaꞌu jiꞌi di. De jiꞌi manèngi ho Lamatua hia jiꞌi dꞌara bani. Sèna ka ladhe jiꞌi laꞌa padhue-padhai asa dhèu ètu mia-mia Lii Lolo Beꞌa Lamatua lula-nèti Yesus, dꞌara jiꞌi madhaꞌu boe. 30 Jiꞌi manèngi Lamatua hia jiꞌi koasa kahèi, sèna ka jiꞌi bisa puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa. Jiꞌi manèngi kahèi koasa ho tao rupa-rupa tadha malaa, sèna ka dhèu reꞌa, koasa èèna mai nèti Dhèu Mola-Mèci dhu Lamatua pua mai, nuka Yesus. Lamatua, dꞌai sange èèna ka lii sabajꞌa jiꞌi.”

31 Ropa ra manèngi-mangajꞌi rare, ka èmu dhu rèngu sabajꞌa na gagedꞌo. Hèia rèngu aaꞌi-aaꞌi ra abhu Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. Èle èèna ka, rèngu kalua, lasi lole Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua, dènge dꞌara bani.

Dhèu parcaya sèra mamuri sama-sama pasae jꞌajꞌèra dènge karejꞌe

32 Èle èèna, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus sèra, mamuri dꞌara èci, aa mamuri pasue èci dènge èci. Abhu boe dhèu èci sa dhu mèu-moke, aa rèngu biasa pahia-pajꞌola. Dhèu dhu dènge mèdha-panyau, na uri ho ra pake sama-sama.✡ 33 Ka Lamatua hia koasa mi dhèu pajuu-paleha Na, ho ra lole mi dhèu, peka na, Lamatua Yesus mamuri hari nèti mamadhe Na. Aa rèngu ka dhu rèdhi dènge musi madha unu ra. Ka Lamatua udhu-bhori berkat hia rèngu. 34-35 Nèti rèngu se, abhu kahèi dhu pahia rai, do èmu ra. Ho kabꞌua na, ra hia mi dhèu pajuu-paleha Lamatua sèra. Ra pake ho hia mi dhèu dhu parluu. Nèti èèna ka, rèngu kura boe ngaa-ngaa.

36-37 Conto sèmi Yusuf. Nèngu ne, ana-èpu Lewi, nèti pulu Siprus. Dhèu pajuu-paleha Lamatua se pangare na ‘Barnabas’, dhu sasoa na, ‘dhèu dhu dꞌèi paꞌèra dꞌara dhèu leo’. Laꞌe pahie rai na ca kasibꞌi. Ka nèti mai kabꞌua na hia dhèu pajuu-paleha Lamatua sèra.

5

Ananias dènge Safira madhe, lula rèngu neo cobꞌa Roh Lamatua

1 Te ngaa lodꞌo èèna, abhu kahèi dhèu èci, ngara na Ananias, dènge dhèu èmu na, Safira. Rèngu dua ra pahie rai ra ca kasibꞌi kahèi. 2 Te ngaa dua ra pareꞌa ho huni kabꞌua rai èèna cahagꞌe. Pahie rare, ka Ananias laꞌe peka dènge dhèu pajuu-paleha Yesus sèra, aku nèngu na, “Jiꞌi heka pahie ngare rai jiꞌi ca kasibꞌi kèna. De jiꞌi neo hia kabꞌua na asa Ama Lamatua.”

3 Te ngaa Petrus tao dènge ne, peka na, “Ananias! Nga tao ka èu huni doi kabꞌua rai èèna cahagꞌe? Dꞌara èu mema karehe, lula èu madhutu dadꞌèi dhèu aae nidhu. Èu bani kapodꞌe-kabèli Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci! 4 Sèmi neꞌe! Rai na unu èu. De èu neo pahia, do aadꞌo, èèna na madhutu dadꞌèi èu. Ladhe èu pahia le, èu neo hia doi kabꞌua na aaꞌi-aaꞌi, do aadꞌo, èèna na madhutu dadꞌèi èu kahèi. Te ngaa tasamia ka èu bisa tao sèmi neꞌe? Èu neo pagoa jiꞌi dhèu rai-haha, te ngaa abhu boe dhèu dhu bisa leko-monya Lamatua!”

5 Ropa na tadèngi Petrus padhai lii sèmi èèna, cagꞌagꞌa laa Ananias bèbhe, ka madhe dènge. Nèti èèna ka, dhèu dhu tadèngi lii neꞌe, madhaꞌu titu kèna. 6 Hèia ana ngèru dhèu pèri mai, ka ra pahutu ngiꞌu Ananias, ka nedhe rèti lasi padhane.

7 Pe dꞌai tèlu jam sa, dhèu èmu Ananias mai. Te ngaa na neꞌa boe ngaa dhu jꞌajꞌi deo na. 8 Hèia Petrus karèi ne, peka na, “Tasamia, ina? Miu pahie le rai èèna, kabꞌua sange neꞌe ka, do?”

Ka na dhaa, peka na, “Tareꞌa, ama. Kabꞌua nèngu sange èèna ka.”

9 Hèia Petrus tao dènge ne, peka na, “Tasamia ka èu dènge dhèu èmu mu pameꞌa ho neo cobꞌa Roh Lamatua? Mu ladhe, ee! Dhèu dhu heka padhane dhèu èmu èu sèra, lèpa hari mai le. Ciki oodꞌe hari na, rèngu nedhe rèti hari ngiꞌu èu, ho lasi padhane ètu karasa dhèu èmu èu.”

10 Ropa tadèngi nare lii padhai lii Petrus, cagꞌagꞌa laa dhèu bhèni ne bèbhe, ka madhe dènge ètu era èèna. Ropa ana-ana ngèru sèra maso hari asa dꞌara èmu, ladhe rèdhi bhèni ne madhe le. Ka jꞌèru rèti ka ngiꞌu bhèni ne, lasi padhane ètu karasa dhèu èmu na.

11 Èle èèna ka, dhèu parcaya Yesus sèra madhaꞌu. Dhèu-dhèu leo dhu tadèngi lii lolo nèti mamadhe Ananias dènge Safira, madhaꞌu kahèi.

Petrus si puri-paꞌèle dhèu ae

12 Lodꞌo èèna, dhèu pajuu-paleha Yesus sèra tao ae tadha-tadha malaa. Ka dhèu ae sèra ladhe rèdhi. Dhèu pajuu-paleha sèra biasa lasi asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Lamatua. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra pakaboko dènge dꞌara èci ètu dꞌara Èmu Taleo Dhèu Aae Soleman. 13 Lodꞌo èèna, dhèu ae ka dhu koa dhèu unu Lamatua Yesus sèra. Te ngaa dhèu leo cahagꞌe bani boe maso pakaboko dènge rèngu ètu èmu èèna.

14 Te dhèu dhu parcaya Yesus, bhèni-mone, asa tabha ae. 15 Lula tadha malaa ae dhu jꞌajꞌi èèna, ka dhèu ae rèti dhèu pèdꞌa lasi ho ra pamadhèdi mi dedha dhèpi ètu sebhe jꞌara. Te ra pangee, peka na, “Ladhe Petrus dènge Yohanis kako re era neꞌe, sadꞌi mamaho ra lèke rèngu di, dhèu pèdꞌa se èle dènge nèti papèdꞌa rèngu.” 16 Lodꞌo èèna, dhèu ae mai taruu nèti rae-rae ètu sebhe kota Yerusalem. Rèti dènge dhèu-dhèu pèdꞌa, ka dhèu pajuu-paleha Lamatua se puri-paꞌèle si aaꞌi-aaꞌi ra. Rèngu rèti dhèu-dhèu dhu nidhu tao kahèi, ka dhèu pajuu-paleha Lamatua se babège eele aaꞌi nidhu-nidhu sèra.

Dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus abhu jꞌajꞌèra

17 Lula tatao dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus sèra, nèti èèna ka kètu kapai risi agama Yahudi, dènge angalai nèngu nèti partei Saduki sèra, tèka dꞌara. 18 Nèti èèna ka, ra kèpa dhèu pajuu-paleha Yesus sèra, ka ra pamaso si asa dꞌara bèdho.*

19 Te ngaa mèda èèna kahèi, ana pajuu Lamatua èci mai nèti sorga asa dꞌara bèdho èèna, ka na bhoke eele babèdho. Hèia na lere nèti si asa liꞌu. Ka na peka, aku nèngu na, 20 “Lami dènge ka asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Lami peka aaꞌi dènge dhèu-dhèu ètu nèi, sèna ka ra madhutu Jꞌara Mamuri dhu hiu nèti Lamatua Yesus.”

21 Bèli madꞌae èèna, ako maroga era, rèngu madhutu ka lii paredha nèti ana pajuu Lamatua nèti sorga deo na. Ka ra maso asa dꞌara madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, hèia ra ajꞌa-nori dhèu-dhèu ètu sèra.

Nèbhu boe, hèia kètu kapai risi agama Yahudi dènge angalai na sèra mai palere dènge dhèu kapai dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa Israꞌel. Rèngu pakaboko ho parisa lii langu nèti dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus sèra. Hèia ra pua dhèu lasi rare Petrus si nèti dꞌara bèdho, ho ra parisa lii langu ra.

22 Te ngaa ropa rèngu dꞌai èmu bèdho, Petrus si aadꞌo heka ètu dꞌara. Ka ana jꞌaga sèra lèpa hari lasi peka dènge dhèu kapai sèra. 23 Ra peka na, “Ama-ama si, baku nasa. Ropa jiꞌi dꞌai èmu bèdho, jiꞌi ladhe, na, babèdho dhu patèke. Aa dhèu jꞌaga sèra titu ètu era èèna. Te ngaa ropa jiꞌi pua ra goe babèdho ho jiꞌi laꞌa asa dꞌara, jiꞌi ngèdhi boe dhèu èci sa ètu dꞌara.”

24 Ropa tadèngi rare, hèia kètu agama Yahudi sèra, dènge kapala jꞌaga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi malaa, aa sèmi dhèu dhu ele ngangee sa.

25 Nèbhu boe, hèia dhèu èci mai peka, aku nèngu na, “Ama-ama si, nanene ku laa! Dhèu dhu miu bèdho sèra, ètu liꞌu si, ra titu ho ajꞌa-nori dhèu ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne!”

26 Ropa tadèngi rare, ka kapala jꞌaga Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi èèna paroa dhèu jꞌaga pèri-pèri ho lasi kèpe hari Petrus dènge angalai na sèra. Te ngaa dhèu jꞌaga sèra madhaꞌu, lula dhèu dhu nanene lii padhai-padhue Petrus sèra, ae seli. Ra pajiko, na, mage dhoka dhèu ae sèra patao-palaha, ho ra pèci si. Nèti èèna ka, ropa rèngu kèpe hari Petrus si, ra bani boe pake jꞌara sakaa.

27 Èle èèna ka, ra lere rèti Petrus si asa era pamaꞌète lii langu. Ka kètu kapai risi agama mulai karèi si, 28 peka na, “Jiꞌi kai le miu, sèna ka ajꞌa ia ka dhèu lula-nèti Dhèu dhu neo tao jꞌara mamuri hiu èèna, sina ma! Te ngaa miu palabꞌa! Miu pusi-pahae boe dènge lii paredha jiꞌi, te ngaa miu tao madhutu dadꞌèi miu di! Miu lami ajꞌa-nori palème dhèu ètu kota Yerusalem ne. Èèna sama dènge miu core sasala mi dedha jiꞌi, peka na, jiꞌi se ka dhu pua dhèu lasi pamadhe Yesus.”✡

29 Hèia Petrus kèdꞌi titu jꞌajꞌi dhèu dhu padhai lii nèti angalai na sèra. Ka na dhaa, peka na,

“Ama-ama! Ladhe abhu paredha nèti dhèu rai-haha dhu palabꞌa dènge dadꞌèi Ama Lamatua, jiꞌi ngoꞌo boe madhutu. Te ngaa jiꞌi madhutu dhoka paredha Ama Lamatua di! 30 Dhèu dhu bhoke jꞌara mamuri hiu èèna, nuka Yesus. Nèngu èèna ka dhu miu paku pamadhe ètu dedha ajꞌu palolo-palèbha. Nèti uru ka mai, bèi-baki èdhi manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. Ama Lamatua èèna ka dhu pamamuri hari Yesus nèti mamadhe Na!

31 Limuri ne, Ama Lamatua dedꞌe le Yesus jꞌajꞌi ai gꞌana Na. Ka Yesus nèdꞌu le paredha sama sèmi dhèu aae kapai. Nèngu bhoke le jꞌara, sèna ka Lamatua patabuli eele dhèu nèti koasa sasala-sasigo ra. Na neo hia jꞌara mi èdhi dhèu Israꞌel seꞌe, sèna ka èdhi ae eele nèti sasala èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Dènge jꞌara sèmi èèna, dꞌara Ama Lamatua pacuhi, ho Na ige heka sasala èdhi dhèu Israꞌel. 32 Te èdhi tèdhi le dènge musi madha èdhi, Yesus mema madhe tareꞌa, te ngaa Na mamuri hari kahèi. Limuri ne Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci peka le dènge dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Yesus.”

33 Tadèngi rare lii padhai lii Petrus sèmi èèna, ka dhèu dhu madhèdi ètu era pamaꞌète lii langu èèna nasa titu kèna, ka ra neo pamadhe dhèu pajuu-paleha Lamatua sèra. 34 Te ngaa ètu talora rèngu, abhu kahèi dhèu èci dhu madhèdi parisa lii, ngara na Gamaliel. Dhèu ae pakabꞌua ne, lula nèngu ne mese dhu dꞌèlu-mèu nèti partei agama Parisi. Ropa Petrus padhai lii nare, ka dhèu sèra neo pamadhe ne, hèia Gamaliel kèdꞌi titu, ka na pua dhèu ho lere taha Petrus si asa liꞌu. 35 Ropa Petrus si dꞌai liꞌu, ka Gamaliel padhai lii dènge ama-ama ètu sèra, aku nèngu na,

“Aꞌari ti! Èdhi hudꞌi pajiko paie ku! Mage dhoka èdhi malai ae tao bhabhelu mi dedha dhèu seꞌe. Èdhi hudꞌi pangee madhera. 36 Ele boe miu sanèdꞌe era, dhèu dhu ngara na Teudas. Nèngu madhe nèbhu le, te ngaa lodꞌo na mamuri era, na dedꞌe ngiꞌu na jꞌajꞌi dhèu kapai, pe dꞌai dhèu èpa ngasu sa madhutu nèngu. Te ngaa ropa ra pamadhe ne, ana-ana madhutu na pajꞌala asa haa asa dhimu. Toke dꞌai sange neꞌe, dhèu rèdhi heka rèngu. Ra rai aaꞌi mèu-mèu le!

37 Aa miu sanèdꞌe hari ku lii lole èci. Uru èèna, lèke lodꞌo dhèu paredha ige dhèu ètu dꞌara kabarai. Abhu dhèu èci, ngara na Yudas, nèti propensi Galilea. Dhèu ae madhutu nèngu kahèi. Te ngaa ra pamadhe ne kahèi. Hèia ana-ana madhutu na rai pajꞌala kahèi, ka dꞌai sange neꞌe tèdhi heka dhèu èci sa.

38 De aꞌari! Madhutu ngangee jaꞌa, baku pamadhe dhèu seꞌe. Hudꞌi rèngu sène. Te aꞌajꞌa dènge kakako rèngu, ladhe mai nèti dhèu rai-haha, na, nèbhu boe, ele unu na. 39 Te ngaa ladhe aꞌajꞌa rèngu tareꞌa-reꞌa nèti Ama Lamatua, miu taha mere boe. Nèti èèna ka, miu pajiko paie ku. Mage dhoka miu palabꞌa dènge Ama Lamatua.”

Tadèngi rare sèmi èèna, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra lèka, ka ra madhutu lii Gamaliel. 40 Èle èèna ka, ra paroa hari dhèu pajuu-paleha Lamatua sèra, ka ra pua dhèu ho hake si. Hèia ra kai si, ho baku ale-ale ia ka kolongara Yesus. Ka ra patabuli si.

41 Hèia dhèu pajuu-paleha Lamatua se tèke eele era pamaꞌète lii langu èèna. Ra pangee, na, masi ka kolongara rèngu ele iie lula madhutu Lamatua Yesus, te ngaa rèngu karejꞌe kahèi, lula rèngu hudꞌi abhu jꞌajꞌèra sèmi èèna. Nèti èèna ka, dꞌara rèngu karejꞌe titu kèna. 42 Bèli-bèli èèna, rèngu lasi ajꞌa-nori dhèu, peka na, “Dhèu dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu nare nèti uru ka mai, nuka Yesus di.” Ka ra peka padhue taruu, nèti ca èmu dꞌai ca èmu, sèmi èèna kahèi ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi.

6

Ra hagꞌe rare dhèu pidhu, ho lalau ngangaꞌa bhèni balu ana-lalu

1 Lodꞌo èèna, dhèu dhu parcaya Yesus asa tabha ae. Te ngaa rèngu pake dua lii. Dhèu Yahudi cahagꞌe, pake lii Aram. Aa cahagꞌe hari, pake lii Yunani. Nèbhu boe ka, jꞌajꞌi lii langu ètu talora dua kaboko dhèu seꞌe. Dhèu dhu pake lii Yunani, dꞌara beꞌa boe dènge dhèu dhu pake lii Aram. Ra peka na, “Neꞌe ne, lèke boe! Ladhe miu papala ngangaꞌa bèli-bèli, miu bia cabèka. Bhèni balu jiꞌi abhu boe ngangaꞌa.”

2 Lula èèna ka, dhèu pajuu-paleha Lamatua dhèu canguru dua, pakaboko dhèu dhu parcaya Lamatua Yesus aaꞌi-aaꞌi ra. Ka ra peka, aku rèngu na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Ladhe jiꞌi ae eele nèti sasabꞌa jiꞌi, ho lalau dhoka ngangaꞌa-nginu miu di, bisa kahèi, te ngaa, lèke boe! Lula jiꞌi se hudꞌi ajꞌa-nori taruu Lii Holo-Nori Lamatua. 3 De madhutu ngangee jiꞌi, sèmi neꞌe ka. Beꞌa risi, hagꞌe mere dhèu pidhu nèti talora miu. Tenge dhèu dhu kolongara beꞌa, dhu dꞌèlu-mèu, aa Roh Lamatua ator mamuri na. Ladhe mi pili mere dhèu sèmi sèra, pe jiꞌi dedꞌe si, ho ra lalau ngangaꞌa-nginu. 4 Ladhe sèmi èèna, jiꞌi abhu tebho ae ho manèngi-mangajꞌi aa ajꞌa Lii Holo-Nori Lamatua.”

5 Hèia dhèu seꞌe sèmi rare kahèi lii padhai lii Petrus si. Ka hagꞌe rare dhèu pidhu, nuka:

dhèu èci, ngara na Stefanus. Nèngu ne parcaya tareꞌa-reꞌa Lamatua Yesus, dènge Roh Lamatua dhu Mola-Mèci pake nèngu. Aa angalai nèngu na, nuka:

Pelipus,

Prokorus,

Nikanor,

Timon,

Permenas,

dènge Nikolas, nèti kota Antiokia. Nèngu dhèu Yahudi boe, te ngaa na maso agama Yahudi.

6 Hèia lere rèti dhèu pidhu dhu ra pili rare sèra, asa madha dhèu pajuu-paleha Lamatua. Ka ra bane ai dènge manèngi-mangajꞌi hia si, ho dedꞌe si jꞌajꞌi dhèu ladhe-leru bhèni balu ana-lalu, sèna ka aaꞌi-aaꞌi ra abhu pala dhu pamera.

7 Èèna ka, dhèu tadèngi Lii Holo-Nori Lamatua ètu mia-mia. Hèia dhèu-dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus, asa tabha ae ètu kota Yerusalem. Aa ama agama Yahudi sèra, ae kahèi dhu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua Yesus.

Ra kèpe Stefanus

8 Lodꞌo èèna, Ama Lamatua hia berkat ae mi Stefanus. Na hia Stefanus koasa kahèi, ho na tao tadha-tadha malaa dènge jꞌara-jꞌara kapai, sèna ka dhèu ae rèdhi unu ra. 9 Ètu era èèna, abhu pèri-pèri dhèu Yahudi dhu mai nèti rai-rai kajꞌèu, nuka: kota Kirene, kota Aleksandria, propensi Kilikia, dènge propensi Asia. Uru èèna, rèngu jꞌajꞌi ènu dhèu leo, te ngaa nèbhu-nèbhu ka lamatua rèngu patabuli si. Èle èèna ka, dhèu seꞌe pakaboko ètu Yerusalem. Rèngu tema le lasi asa èmu manèngi-mangajꞌi dhu ra patitu unu ra. Èmu manèngi-mangajꞌi èèna, ra pangare ne, ‘Jꞌajꞌi Heka Ènu’. Ropa ra tadèngi lii padhai lii Stefanus, dhèu se dꞌèi boe, ka ra pabꞌala dènge ne. 10 Stefanus ne, dhèu dꞌèlu-mèu, lula nèngu padhai lii pake koasa Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. Nèti èèna ka, dhèu seꞌe segi boe nèngu. 11 Ka ra tenge jꞌara aapa mi dedha Stefanus. Ra lasi bꞌae dhèu ho jꞌajꞌi sakasii leko-monya, peka na, “Jiꞌi tadèngi, na, dhèu neꞌe padhai lii pahaha Musa dènge Ama Lamatua!”

12 Rèngu dadugu dhèu, toke dꞌai dhèu heka adꞌa Yahudi dènge mese agama sèra tadèngi kahèi. Ka ra nasa. Nèti èèna ka, lasi kèpe rare Stefanus, hèia ra nuni ne asa era pamaꞌète lii langu agama. 13 Sakasii leko-monya rèngu sèra, ue lii langu ho pamanahu Stefanus, peka na, “Dhèu ne loe boe padhai lii pakarehe Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Aa na peka paꞌele iie lii paredha Ama Lamatua, dhu Musa papuru mi èdhi. 14 Jiꞌi tadèngi kahèi, na peka, na, Yesus, dhèu Nasaret, neo sagꞌe eele Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne. Aa nèngu ne neo paꞌele iie atora adꞌa dhu baki Musa tao tèka hia èdhi.”

15 Èle èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhèdi ètu era pamaꞌète lii langu agama èèna ladhe kaloo Stefanus, lula rèhu na sama sèmi rèhu ana pajuu Lamatua nèti sorga.

7

Stefanus siri iisi na ètu era jꞌue lii agama

1 Hèia kètu kapai risi agama Yahudi karèi Stefanus, peka na, “Dhèu seꞌe galaa èu ne, lèke do aadꞌo?”

2-3 Ka Stefanus bꞌala, aku nèngu na, “Ama-ama, aa aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu nanene ku jaꞌa. Uru-uru sèra, bèi-baki èdhi Abraham dhae tèke eele mèka rai èta-èsu na. Te ngaa Ama Lamatua dhu kapai risi padꞌelo iisi Na mi nèngu. Lamatua hia ne paredha, peka na, ‘Pakèdꞌi nèti rai èta-èsu èu; tèke eele aꞌari èu. Lamu ka asa era èci, dhu bèli-camèdꞌa Jaꞌa pajꞌujꞌu hia èu!’ Hèia na pakèdꞌi ka nèti rai èta-èsu na, ètu rai Mesopotamia, laꞌe asa kota Haran.* 4 Hèia na tèke eele rai dhèu Kasdim, ka laꞌe pea ètu kota Haran. Ropa ama dꞌèlu na madhe, ka Ama Lamatua lere ne asa rai neꞌe ne, dhu ama-ama aꞌari pea toke dꞌai sange neꞌe ne.✡ 5 Lodꞌo èèna, Ama Lamatua hagꞌe boe rai ca kasibꞌi sa hia ne ho jꞌajꞌi rai pusaka na. Te ngaa Ama Lamatua moa tèke le, na, Nèngu hia rai neꞌe, jꞌajꞌi rai pusaka ana-èpu na. Te ngaa lodꞌo èèna, Abraham dènge mèka ana.✡ 6 Ka Ama Lamatua peka dènge ne, ‘Bèli-camèdꞌa ana-èpu èu lasi pea ètu rai dhèu. Ho dhèu rai èèna ènyi si, aa tao rèngu jꞌajꞌi ènu, dènge pajꞌèra si toke dꞌai èpa ngasu tèu. 7 Ho ladhe èle èpa ngasu tèu èèna, Jaꞌa huku dhèu kabarai dhu tao ana-èpu èu jꞌajꞌi ènu sèra. Hèia ana-èpu èu tèke eele rai èèna, ho rèngu mai asa era neꞌe ne, sèna ka ra manèngi makasi mi Jaꞌa.’✡ 8 Padhai lii nare sèmi èèna, ka Na hia tadha lii moa Ne dènge jꞌara suna ana mone,† jꞌajꞌi tadha dhu sasoa na, Abraham jꞌajꞌi le dhèu unu Ama Lamatua. Èle èèna ka, ropa ana na, Isak, dꞌai umur aru lodꞌo, hèia na suna ne. Aa Isak suna ana na, Yakob kahèi. Aa Yakob suna ana-ana mone na, dhèu canguru dua sèra, ladhe umur rèngu dꞌai aru lodꞌo. Rèngu aaꞌi-aaꞌi sèra, bèi-baki èdhi dhèu Yahudi.✡

9 Ca tèka, bèi-baki èdhi sèra dꞌara pèdꞌa dènge ari ra Yusuf, ka ra pahie eele ne ka jꞌajꞌi ènu ètu rai Masir nèi. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua tèke eele boe ne.✡ 10 Nèti èèna ka Lamatua patabuli eele ne nèti jꞌajꞌèra nèngu. Ama Lamatua hia ne dꞌèlu-mèu, ka neꞌa jꞌara ae-ae, ka Dhèu Aae Masir sue ne. Nèti èèna ka, na dedꞌe ne jꞌajꞌi gubernur ètu rai Masir. Aa na nèdꞌu koasa kahèi ètu dꞌara èmu dhèu aae.✡

11 Hèia tèu manganga lèke rai Masir dènge rai Kanaꞌan. Tèu-tèu manganga madꞌèu èèna, bia titu kèna. Nèti èèna ka dhèu ètu mia-mia jꞌèra dꞌai seli. Sèmi èèna kahèi, bèi-baki èdhi abhu heka ngangaꞌa.✡ 12 Te ngaa baki Yakob tadèngi lii, na, ètu rai Masir abhu ngangaꞌa. Ka na pua ana-ana na sèra, nuka bèi-baki èdhi, ho lasi hèli ngangaꞌa ètu rai Masir. 13 Hèli rare, hèia ra lèpa. Ropa oe èle ngangaꞌa sèra, ka ama ra pua hari lasi hèli ngangaꞌa ètu Masir. Lodꞌo èèna ka, heka Yusuf bhoke dꞌara, peka na, nèngu ne ari dꞌèlu rèngu. Ka na patadha aꞌari na sèra dènge dhèu aae Masir.✡ 14 Èle èèna ka, Yusuf manèngi ama na dènge aꞌari na aaꞌi-aaꞌi lasi pea asa rai Masir. Rèngu dhu lasi asa nèi, aaꞌi-aaꞌi ra pidhu nguru lèmi dhèu.✡ 15 De baki Yakob pidha asa nèi, toke dꞌai bèi-baki èdhi sèra madhe ètu Masir.✡ 16 Ka nèbhu aae ku, heka rèti rui bèi-baki èdhi sèra lèpa hari asa rae Sikem ètu rai Kanaꞌan. Ka ra tèke rui sèra ètu era dhu uru èèna baki Abraham hèli nare nèti ana-èpu Hemor.”✡

Stefanus bꞌala lula-nèti Musa dènge dhèu dhu roꞌo boe nanene ne

17 Stefanus tuhu hari lii, peka na, “Seꞌe se jꞌajꞌi, lula Ama Lamatua moa tèke le, na, èèna na limuri hari Nèngu neo hia rai pusaka mi baki Abraham ètu era èèna. Ropa oe dꞌai lodꞌo dhu Ama Lamatua moa èèna, èdhi dhèu Yahudi tabha ae titu kèna ètu rai Masir nèi. 18 Lodꞌo èèna, dhèu aae hiu èci paredha ètu nèi. Te ngaa nèngu tadhe boe Yusuf.✡ 19 Dhèu aae neꞌe ènyi ruri dhèu èdhi sèra. Aa na bhelu titu kèna dènge bèi-baki èdhi. Na laka-seti rèngu ho core eele ana rèngu dhu rara iisi hiu, sèna ka madhe.✡

20 Lodꞌo èèna, dꞌai lodꞌo ina Musa nara iisi ne. Musa kabèbꞌu titu kèna! Ina dènge ama na madhutu boe lii paredha dhèu aae. Ra piara pahuni ne, toke dꞌai tèlu hèru.✡ 21 Ropa rèngu bisa heka pahuni ne ètu dꞌara èmu, ka ra panangi eele ne. Te ngaa ana bhèni dhèu aae Masir rage nare ne, ka saꞌu nèti asa èmu, ka na ladhe-leru ne sèmi ana dꞌèlu nèngu.✡ 22 Nèti èèna ka, dhèu rai Masir ajꞌa aaꞌi ne dènge mamèu ra, toke dꞌai na jꞌajꞌi dhèu dꞌèlu-mèu. Nèngu ne dꞌèlu-mèu ètu dꞌara lii padhai, aa ètu dꞌara sabꞌa-laꞌa.

23 Ropa Musa dꞌai umur èpa nguru tèu, hèia na neo patadha dènge dhèu Israꞌel nèngu sèra. 24 Ropa na laꞌe, ka na nèdhi dhèu Masir èci dhu game dhèu Israꞌel ca dhèu. Ka na sarii dhèu Israꞌel èèna, aa na hake pamadhe dhèu Masir èèna. 25 Te Musa ngee, na, dhèu nèngu sèra reꞌa le, na, Ama Lamatua pua ne ho patabuli rèngu nèti jꞌajꞌèra ra. Te ngaa rèngu reꞌa mèka. 26 Bèli èèna, Musa laꞌe hari ladhe dhèu Israꞌel na sèra. Ka na rage dhèu dua pagama. Aa na neo padame dhèu dua se, peka na, ‘Weh! Miu dua mi se, paꞌaꞌari. Nga tao ka miu dua mi patao?’

27 Te ngaa dhèu dhu game angalai na, dhaa, aku nèngu na, ‘Cee ka dhu dedꞌe èu jꞌajꞌi kètu jiꞌi! Aa cee ka dhu pajꞌujꞌu èu, ho jꞌajꞌi mi dhèu jꞌue lii langu jiꞌi? 28 Èu ngee, na, èu bisa pamadhe hari jaꞌa, sama sèmi èu pamadhe dhèu Masir medꞌa na?’ 29 Ropa Musa tadèngi nare lii neꞌe, hèia na rai eele nèti rai Masir, laꞌe pea ètu rai dhèu Median. Na leo-èmu ètu èèna, ka ra abhu ana mone dhèu dua.✡

30 Dꞌai èpa nguru tèu, hèia Musa laꞌe asa dꞌara mamoo èci, padètu dènge ledhe èci, ngara na ledhe Sinai. Ètu èèna, ana pajuu Ama Lamatua èci puru mai nèti sorga, ka padꞌelo iisi na nèti dꞌara ai dhu heo ètu ana aajꞌu iiki ca kapua. Ai naꞌe ana aajꞌu èèna, te ngaa kèpu boe. 31 Ladhe nèdhi sèmi èèna, ka Musa loo-loo sène. Ka na laꞌe padètu ho neo neꞌa, ngaa ka ne. Kabèdhi laa, na tadèngi Ama Lamatua padhai lii nèti dꞌara ai, peka na, 32 ‘Jaꞌa ne, Ama Lamatua nèti bèi-baki èu! Lamatua nèti baki Abraham, baki Isak, dènge baki Yakob.’ Tadèngi nare sèmi èèna, ka na madhaꞌu toke dꞌai isi karèbha. Aa na bani heka doa kètu ho ladhe ana aajꞌu dhu ai naꞌe èèna.

33 Èle èèna ka, Lamatua peka hari, aku Nèngu na, ‘We, Musa! Era dhu èu titu ne, era luri. Bhoke eele salapa èu! 34 Baku pangee, na, Jaꞌa bhèlu eele le dhèu Israꞌel unu Jaꞌa ètu Masir sèi. Aadꞌo! Jaꞌa sanèdꞌe si era. Jaꞌa keꞌa jꞌajꞌèra rèngu. Jaꞌa tadèngi le lii roma iisi rèngu manèngi sasue. De Jaꞌa neo puru ho patabuli eele si. Mai ku asa neꞌe! Jaꞌa neo pua èu lèpa hari asa Masir nèi.’✡

35 Dènge jꞌara sèmi èèna, ka Lamatua dhu padꞌelo iisi nèti dꞌara ai èèna, Na paredha Musa ho lèpa hari asa Masir. Lamatua pajꞌujꞌu nèngu ho patabuli eele dhèu Israꞌel nèti dꞌara jꞌajꞌèra rèngu. Musa ne ka dhu uru èèna dhèu karèi, peka na, ‘Cee ka dhu dedꞌe èu jꞌajꞌi kètu jiꞌi?’ Te ngaa neꞌe ne, Lamatua ka dhu dedꞌe ne!✡ 36 Nèti èèna ka, Musa lèpa hari asa rai Masir. Ètu nèi, na tao tadha-tadha malaa ae. Ka na kalua eele dhèu Israꞌel nèti Masir. Nèti si kako re Dhasi Mea, ka ra kako palème dꞌara mamoo dꞌai èpa nguru tèu.✡

37 Ka Musa peka dènge dhèu Israꞌel, aku nèngu na, ‘Èèna na Lamatua dedꞌe dhèu èci nèti talora miu, ho Na pajꞌajꞌi ne dhèu nèti lii padhai Nèngu, sama sèmi Na dedꞌe nare jaꞌa.’✡ 38 Musa paꞌèci dènge dhèu Israꞌel èdhi sèra ètu dꞌara mamoo. Nèngu èèna ka dhu jꞌajꞌi kalete mi bèi-baki èdhi dènge ana pajuu Lamatua nèti sorga. Te ana pajuu èèna ka dhu nèti Lii Holo-Nori Ama Lamatua asa Musa. Sèra sa ka dhu padꞌelo jꞌara mamuri dhu lèke. Lii Holo-Nori sèra ka dhu Lamatua papuru ètu ledhe Sinai.✡

39 Masi ka sèmi èèna, te ngaa bèi-baki èdhi sèra roꞌo boe nanene Musa. Aa ra tule eele ne, ho ra neo lèpa hari asa rai Masir. 40 Ka ra lasi rarange Harun, aku rèngu na, ‘Ari mu Musa ka dhu pakalua eele èdhi nèti rai Masir. Te ngaa èdhi teꞌa heka nèngu ètu roꞌa mia. De jiꞌi manèngi èu tao mèdha sogo-tagu èci hia èdhi, sèna ka mèdha sogo-tagu èèna lere èdhi.’✡ 41 Ka ra tao ka mèdha sogo-tagu èci, rupa sèmi ana sapi ciꞌu. Èle èèna ka, ra para badha hia mèdha sogo-tagu èèna. Ka ra raꞌa-sisi rame-rame, lula rèngu karejꞌe nèti mèdha sogo-tagu dhu rèngu tao unu ra.✡ 42 Nèti èèna ka, Ama Lamatua soro kabodho hia si. Ka ra mulai sogo-tagu ka mèdha dedha-liru, sèmi madha lodꞌo, hèru, dènge hua-hètu. Te ngaa Lamatua soro tèke si sèmi èèna. Èèna na lèke sèmi lii dhu dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua suri tèke, peka na,

‘Weh! Miu dhèu Israꞌel sèra!

Dꞌara èpa nguru tèu, miu kako palème dꞌara mamoo.

Aa miu para badha sèra, neo sogo-tagu mi Jaꞌa, do,

neo sogo-tagu mi cee?

43 Miu koa-kio boe Jaꞌa!

Bèli-bèli miu sogo-tagu dhoka mèdha sogo-tagu miu sèra di.

Miu maso-kalua taruu dꞌara èmu mèdha sogo-tagu nidhu, ngara na Molok.

Miu biasa sogo-tagu nidhu hua-hètu èci kahèi, ngara na Refan.

De miu dꞌèi dhoka sogo-tagu mèdha paꞌue-ai miu.

Nèti èèna ka, limuri mai Jaꞌa bhabhoo miu lami asa cabèka Babel nèi.’ ”✡

Stefanus bꞌala lula-nèti Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

44 Stefanus padhai lii taruu, peka na, “Ama Lamatua pajꞌujꞌu rupa nèti era manèngi-mangajꞌi èci mi Musa. Hèia Musa si patitu Paleo Manèngi-Mangajꞌi èci,‡ dhu tao nèti kaꞌuri badha dènge bèla, sama sèmi rupa dhu Lamatua padꞌelo le. Ka dhèu Israꞌel sèra mai sabajꞌa mi Ama Lamatua ètu era èèna. Ho ladhe rèngu pidha nèti caꞌera asa era leo lasi, na, ra sagꞌe eele Paleo Manèngi-Mangajꞌi èèna, aa ra èki nèu ne, aa ra jèru rèti asa era hiu. Ètu era hiu, ra patitu hari Paleo èèna.✡

45 Limuri mai, lodꞌo Yosua si pamusu dènge dhèu rai leo ètu rai Kanaꞌan, Ama Lamatua babège eele si. Ka Na pabagi rai Kanaꞌan èèna hia bèi-baki èdhi. Lodꞌo rèngu parame rare rai èèna, rèngu rèti Paleo Manèngi-Mangajꞌi Lamatua asa era èèna. Paleo èèna titu taruu ètu èèna, toke dꞌai lodꞌo dhèu aae Daud nèdꞌu paredha.✡ 46 Dhèu aae Daud manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua, sama sèmi baki Yakob si. Ka Daud pakarejꞌe dꞌara Lamatua, hèia Lamatua hia nèngu berkat. Ka na manèngi ho Lamatua pajꞌujꞌu nèngu sèna ka patitu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi dhu hiu.✡ 47 Te ngaa ana nèti Daud, ngara na Soleman ka dhu patitu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Lamatua èèna.✡

48 Te ngaa èdhi teꞌa, na, Ama Lamatua pea boe ètu dꞌara èmu dhu dhèu rai-haha tao, lula uru èèna, dhèu nèti lii padhai Lamatua èci suri tèke le, peka na,

49 ‘Dedha-liru èèna, kadera era Jaꞌa madhèdi paredha.

Aa rai-haha èèna, era hue haga Jaꞌa.

De tasamia ka miu bisa tao èmu èci dhu beꞌa hia Jaꞌa pea ètu dꞌara? Bisa boe!

50 Lula dedha-liru, rai-haha, dènge isi aaꞌi-aaꞌi sèra, Jaꞌa ka dhu pajꞌajꞌi!’ ”✡

Stefanus pasala mi dhèu kapai sèra, lula rèngu tadhe boe Dhèu Mola-Mèci nèti Ama Lamatua

51 Hèia Stefanus tuhu hari lii padhai na, ka na jèke si, aku nèngu na, “Miu dhèu kètu hadhu! Miu se, èci èèna ka dènge dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua, dènge dhèu dhu nanene boe Nèngu. Miu dhèu dhu palabꞌa dènge Ama Lamatua, èci èèna ka dènge bèi-baki miu dhu soro kabodho asa Ne! Ka limuri ne, miu neo hari palabꞌa dènge Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, do?✡ 52 Bèi-baki miu sèra ka dhu pajꞌèra taruu dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua sèra. Miu peka ku! Dhèu rèti lii padhai Lamatua mia ka dhu rèngu pajꞌèra boe? Aadꞌo, sina ma! Uru èèna dhèu rèti lii padhai Lamatua peka mema, aku rèngu na, limuri mai Ama Lamatua pua Dhèu Nèngu dhu Mola-Mèci. Te ngaa bèi-baki miu pamadhe dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua sèra. Ka miu tenge jꞌara kahèi ho hia dhèu leo pamadhe Dhèu Mola-Mèci nèti Lamatua. 53 Aa ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga sèra dhu rèti mai atora adꞌa dhu Lamatua neo hia mi èdhi, te ngaa miu pusi-pahae boe.”

Ra tabhie pamadhe Stefanus

54 Ropa dhèu dhu pamaꞌète lii langu sèra nanene rare lii padhai lii Stefanus, ka reꞌa mema, na, nèngu pasala si. Ka ra kadhi ngutu aa tèka dꞌara.

55 Te ngaa Roh Mola-Mèci Lamatua sabꞌa ètu dꞌara Stefanus. Na doa kètu ka ladhe asa dedha-liru. Ètu nèi, na ladhe nèdhi dadedha Ama Lamatua, dènge nèdhi kahèi Lamatua Yesus titu ètu sebhe gꞌana Na ètu era dhu kabꞌua risi. 56 Hèia Stefanus padhai lii, peka na, “Sèmi neꞌe ku, ama aaꞌi-aaꞌi. Jaꞌa kèdhi liru bhoke eele, aa Dhèu Rai-Haha Tareꞌa-reꞌa titu ètu era hua iia, re sebhe gꞌana Ama Lamatua.”

57 Ropa ra tadèngi sèmi èèna, hèia dhèu pamaꞌète lii langu sèra hutu roꞌa dhilu ra. Ka ra jèke ne, sèna ka kai Stefanus baku bhoke hèbꞌa. Ka ra mangamok neo game ne. 58 Èle èèna ka, ra nuni-paꞌoro ne rèti asa liꞌu kota. Dꞌai nèi, ka sakasii sèra bhoke eele kodho liꞌu ra, ho ra hia mi ana mone ngèru èci nèdꞌu. Ngara na Saulus, dhu jꞌajꞌi dhèu dadugu-rariu dhèu. Èle èèna ka, ra tabhie Stefanus dènge hadhu.

59 Ropa ra tabhie, hèia Stefanus paꞌoo, peka na, “Lamatua Yesus! Lodꞌo jaꞌa dꞌai kèna. Sèmi more ku samanga jaꞌa!” 60 Èle èèna ka, na bèbhe-lèpe urutuu, ka na paꞌoo hari dènge lii mèdhu, peka na, “Ama! Baku hia si dꞌui sasala neꞌe!” Hèia na maꞌète aꞌae dènge ka.

8

Saulus pajꞌèra dhèu unu Lamatua Yesus

1 Aa Saulus ètu èèna kahèi, ka nèngu dꞌèi ra pamadhe Stefanus kahèi. 2 Lodꞌo Stefanus madhe, abhu pèri-pèri dhèu dhu mamuri dꞌara dꞌèi dènge Lamatua. Lasi rare ngiꞌu aae Stefanus ho ra padhane. Ka ra tangi ne.

Nèti lodꞌo èèna, ka dhèu pajꞌèra dhèu unu Lamatua Yesus ètu kota Yerusalem, toke dꞌai rèngu jꞌèra bia. Èle èèna ka, rèngu rai pahagꞌa lasi asa propensi Yudea dènge propensi Samaria. Rèngu aaꞌi-aaꞌi rai, te ngaa tèke eele dhoka dhèu pajuu-paleha Yesus di ètu Yerusalem.

3 Te ngaa Saulus tenge jꞌara taruu ho paꞌèle dhèu unu Yesus sèra. Na tenge si ètu mia-mia. Na maso-kalua èmu dhèu ho na tenge si. Sadꞌi abhu dhèu mone, do dhèu bhèni, na kèpe si, ho na cèlu si asa dꞌara bèdho.✡

Pelipus lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus ètu propensi Samaria

4 Masi ka ra pajꞌèra dhèu unu Yesus sèra ho ra rai asa haa asa dhimu, te ngaa rèngu loe boe peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus asa mia-mia. 5 Conto sèmi, ca tèka, Pelipus laꞌe asa dꞌara kota èci ètu propensi Samaria, ho peka dènge dhèu ètu sèra, na, Yesus, nuka Kristus, dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu nèti uru ka mai. 6 Ropa dhèu ae ladhe rèdhi tadha-tadha malaa dhu na tao, ka ra pakaboko ho nanene paie ngaa dhu Pelipus peka-padhai.

7 Conto sèmi, ètu èèna, abhu kahèi dhèu-dhèu dhu nidhu tao. Nidhu sèra rai eele dhèu seꞌe dènge pakii-pakèce. Dhèu karuku dènge dhèu haga roe cabèka, èle dènge nèti papèdꞌa. 8 Nèti èèna ka, dhèu-dhèu ètu dꞌara kota èèna karejꞌe titu kèna.

9 Ètu kota èèna, abhu dhèu èci dhu pake naꞌi, ngara na Simon. Nèbhu le na pake naꞌi ètu talora dhèu Samaria sèra. Ka na padedha iisi na, peka na, “Jaꞌa dhèu èra!”

10-11 Ka nèti kota èèna, ana iiki do dhèu kapai, dhèu mone do bhèni, palolo dhoka dhèu neꞌe di, aku rèngu na, “Dhèu neꞌe ele-madha, nga! Ngaa-ngaa dhu na tao ne, mai nèti koasa Ama Lamatua!” Lula nèngu pake naꞌi, nèti uru ka mai dhèu ae lèka ne.

12 Te ngaa limuri ne, rèngu nanene Pelipus ajꞌa rèngu jꞌara paredha Ama Lamatua. Aa na peka jꞌara ho rèngu rèti kolongara Yesus, sèna ka rèngu bisa jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. Ropa ra tadèngi rare sèmi èèna, dhèu ae parcaya, ka jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua. Bhèni-mone aaꞌi-aaꞌi sèra jꞌajꞌi sèmi èèna. Nèti èèna ka, ra abhu sarani. 13 Te ngaa Simon parcaya kahèi, ka manèngi jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua Yesus. Ka ra sarani ne. Hèia na madhutu Pelipus asa mia-mia. Ropa nèdhi tadha-tadha malaa dhu Pelipus tao, hèia na pangètu kètu na, peka na, “Ira ii! Sèmi neꞌe ne, risi eele!”

14 Lodꞌo èèna, dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus dhu ètu Yerusalem sèra, tadèngi, na, dhèu ae parcaya le Lii Lolo Beꞌa Lamatua ètu propensi Samaria. Ka ra manèngi Petrus dènge Yohanis lasi asa nèi. 15-17 Ropa dua ra dꞌai nèi, rèngu heka reꞌa kèna, dhèu ètu nèi abhu mèka Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. Rèngu dhoka abhu sarani pake kolongara Yesus di. Hèia Petrus dènge Yohanis bane ai mi dhèu sèra, ka ra manèngi-mangajꞌi sèna ka dhèu Samaria sèra sèmi rare Roh Lamatua dhu Mola-Mèci kahèi. Ka dhèu seꞌe abhu dènge Roh kahèi.

18 Lodꞌo èèna, Simon ladhe nèdhi rèngu dua ra bane ai mi dhèu seꞌe, ka dhèu sèra sèmi rare Roh Lamatua. Hèia na jꞌole doi asa Petrus dènge Yohanis, dènge lii manèngi, peka na, 19 “Ama-ama! Miu hia ku jaꞌa koasa èèna. Sèna ka ladhe jaꞌa bane ai mi dhèu, na, ra abhu Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci kahèi.”

20 Te ngaa Petrus jèke ne, aku nèngu na, “Jaꞌa dhoo èu dènge doi èu! Èu ngee, na, èu bisa hèli koasa Roh Mola-Mèci dènge doi dhari, do? Aadꞌo! Dhèu bisa boe hèli Roh Lamatua! 21 Èu dènge boe hak mi Roh Lamatua, lula dꞌara èu mola boe. Èu dhoka tenge-tenge jꞌara di. 22 Èu hudꞌi ae eele ku nèti sasala-sasigo èu sèra. Hua iia èu sabajꞌa ho teko-teko Lamatua saku eele ngangee aapa èu. 23 Jaꞌa keꞌa, na, dꞌara èu aapa, aa jꞌara karehe ae dhu èki èu!”

24 Ka Simon manèngi dua si, peka na, “Ama-ama! Ladhe sèmi èèna, miu dua mi sabajꞌa ku hia jaꞌa, sèna ka lii dhoo dhu miu peka èèna, baku lèke jaꞌa.”

25 Èle èèna, hèia Petrus dènge Yohanis lole aaꞌi Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus, aa ra lole Lii Holo-Nori Ama Lamatua ètu dꞌara kota èèna. Hèia rèngu lèpa hari asa Yerusalem. Ra kako re rae-rae ètu propensi Samaria, ho lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus mi dhèu ètu rae sèra.

Pelipus paraga dènge pegawi kapai nèti Afrika

26 Èle èèna ka, ana pajuu Lamatua nèti sorga pua Pelipus, peka na, “Lamu ku madhutu jꞌara asa balèu. Madhutu jꞌara dhui, dhu nèti kota Yerusalem laꞌe asa rai Gasa.” 27-28 Ropa tadèngi nare lii paredha èèna, ka na pakèdꞌi dènge ka. Lodꞌo nèngu kako ètu jꞌara èèna, ladhe nèdhi dhèu èci. Dhèu èèna, pegawi kapai nèti rai Etiopia.* Nèngu ne ka dhu ladhe-leru mèdha-panyau dhèu aae bhèni, ngara na Kandake. Pegawi èèna heka sabajꞌa nare ètu Yerusalem, ka na lèpa èmu caꞌe kareta. Ropa Pelipus nèdhi ne, nèngu madhèdi baca ètu dedha kareta. Na baca sasuri dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yesaya. 29 Èle èèna ka, Roh Lamatua pua Pelipus laꞌe padètu asa kareta èèna, sèna ka na paraga dènge dhèu èèna. 30 Ropa na dètu, ka na tadèngi, na, dhèu èèna baca sasuri Yesaya. Ka Pelipus karèi ne, peka na, “Ama! Ama ku meꞌa, do aadꞌo, ngaa dhu ama baca èèna?”

31 Ka dhèu ne dhaa, peka na, “Aadꞌo, jaꞌa keꞌa boe. Hudꞌi abhu ku dhèu dhu peka-padhai dènge jaꞌa, heka jaꞌa keꞌa kèna. Caꞌe mai ho madhèdi dènge jaꞌa.” 32 Sasuri dhu na baca èèna, sèmi neꞌe ka,

“Ra nuni rèti Ne, sama sèmi nuni kahibꞌi-kalèbho,

ho neo roro Ne.

Nèngu jꞌajꞌi sama sèmi ana kahibꞌi-kalèbho dhu dhèu gꞌute rèu Ne,

te ngaa nèngu mau-mau sène, na kabee boe.

Hèbꞌa Na kutu mèno,

aa na kalua boe lii ca lamusi sa.

33 Ka ra lalangu Ne,

Ra jꞌue lii langu Na lèke boe.

Lodꞌo èèna, ra pamadhe Ne,

masi ka Nèngu dènge boe sasala-sasigo.

De èdhi peka ngaa hari lula-nèti ana-èpu Na?”✡

34 Ropa na baca nare, hèia na karèi Pelipus, peka na, “Tasamia, ee? Sasuri Yesaya ne, lèke mi nèngu, do, lèke mi dhèu leo?”

35 Ka Pelipus ajꞌa ne Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. Na lolo nèti lii sasuri Yesaya, ho padꞌelo jꞌara madhutu Yesus. 36 Lodꞌo rèngu ètu dꞌara kakako era, rèngu rage loko èci dènge èi. Ka dhèu èèna peka dènge Pelipus, aku nèngu na, “Ama. Ladhe ku èi ka nèi. Ladhe èu ngee, na, cadhui boe, mai puru lati, ho èu sarani ku jaꞌa.”

37 [Hèia Pelipus dhaa, aku nèngu na, “Ladhe ama tareꞌa-reꞌa parcaya Lamatua Yesus, na, cadhui boe. Mai dua ti puru ho jaꞌa sarani èu.”

Ka na dhaa, peka na, “Jaꞌa parcaya tareꞌa-reꞌa, na, Yesus èèna Dhèu dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu nèti uru ka mai. Nèngu èèna, Ana Ama Lamatua.”]†

38 Hèia pegawi èèna, paredha ho patitu kareta. Ka dua ra puru asa dꞌara èi èèna, ka Pelipus sarani ne.

39 Ropa ra kalua mai nèti dꞌara èi, kabèdhi laa Roh Lamatua dedꞌe nèti Pelipus asa era leo. Ka dhèu èèna nèdhi heka Pelipus. Hèia pegawi kapai èèna lèpa dènge dꞌara karejꞌe-karae. 40 Ka Pelipus cèu ètu rae èci, ngara na Asotus.‡ Nèti rae èèna, ka na laꞌe padhue-padhai taruu Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. Na dhuli rae-rae ètu rai èèna, toke dꞌai kota Kaisarea.

9

Saulus jꞌajꞌi dhèu madhutu Yesus

(Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 22:6-16, 26:12-18)

1 Lodꞌo èèna, Saulus pajꞌèra taruu dhèu-dhèu dhu madhutu Yesus. Na tenge jꞌara ho neo pamadhe si. Nèti èèna ka, laꞌe asa kètu kapai risi agama Yahudi, 2 ka manèngi pèri-pèri sasuri koasa, ho nèti laꞌe asa ama-ama èmu manèngi-mangajꞌi agama Yahudi ètu kota Damsik nèi. Na manèngi, ladhe nèngu rage dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Yesus ètu nèi, bhèni-mone, nèngu kèpe ho èki si, sèna ka ère nèti hari si asa Yerusalem.

3 Ropa sèmi nare sasuri koasa sèra, ka nèngu dènge angalai na lasi asa kota Damsik. Ropa oe dètu dènge kota èèna, cagꞌagꞌa laa, saraa puru nèti dedha-liru sarimu nare Saulus. 4 Ka na bèbhe rai laꞌe. Hèia na tadèngi lii èci padhai lii dènge ne, peka na, “Saulus! Saulus! Nga tao ka èu pajꞌèra Jaꞌa sèmi neꞌe?”

5 Hèia Saulus karèi, aku nèngu na, “Ama dhu padhai lii ne, cee ka èu?”

Lii èèna, peka hari, “Jaꞌa ne, Yesus, dhu èu pajꞌèra aae ne. 6 Kèdꞌi, ho lamu asa dꞌara kota. Dꞌai nèi, pe Jaꞌa peka dènge èu, ngaa dhu èu hudꞌi tao.”

7 Aa angalai nèngu sèra tadèngi kahèi lii èèna, te ngaa rèdhi boe cee-cee. Dhèu seꞌe malaa, ka reꞌa heka padhai lii ngaa-ngaa.

8 Hèia Saulus kèdꞌi titu. Ka na neo bhoke musi madha na, te ngaa nèdhi heka ngaa-ngaa. Ka ra saradꞌe rèti ne asa dꞌara kota Damsik. 9 Ètu dꞌara tèlu lodꞌo, na bisa boe nèdhi ngaa-ngaa. Aa naꞌa-ninu boe ngaa-ngaa kahèi.

10 Ètu dꞌara kota èèna, abhu dhèu unu Lamatua Yesus èci, ngara na Ananias. Lamatua mai padꞌelo iisi dènge ne, sama sèmi tanila sa. Na paroa, peka na, “Ananias!”

Hèia Ananias dhaa, peka na, “Oo, Lamatua!”

11 Lamatua peka, na, “Nanene ku! Èu lamu tenge ku dhèu unu Jaꞌa èci. Kako lamu asa jꞌara èci, dhu ngara na Jꞌara Mola. Lamu asa èmu dhèu èci, ngara na Yudas. Ètu èèna, karèi rèngu dhèu èci nèti kota Tarsus, ngara na Saulus. Dhèu èèna sabajꞌa era. 12 Jaꞌa hia ne tanila kahèi, na, èèna na dhèu mone èci neo mai paraga dènge ne, nuka èu, Ananias. De lamu ho bane ai èu mi nèngu, sèna ka na bisa nèdhi hari.”

13 Te ngaa Ananias bꞌala, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe, Lamatua! Jiꞌi tadèngi le lii palolo lula-nèti dhèu èèna. Nèngu èèna ka dhu pajꞌèra dhèu-dhèu unu Lamatua ètu Yerusalem. Nèti èèna ka, dhèu bani heka bhodho baboro! 14 Limuri ne, jiꞌi tadèngi hari, peka na, kètu agama Yahudi sèra hia ne koasa ho mai kèpa dhèu-dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus.”

15 Te ngaa Lamatua padhai lii hari dènge Ananias, peka na, “Masi ka sèmi èèna, èu hudꞌi lamu ku! Te Jaꞌa hagꞌe kore nèngu le, ho na bhoke jꞌara, sèna ka na lole Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa hia dhèu kabarai leo sèra, hia dhèu aae-dhèu aae, dènge dhèu Israꞌel kahèi. 16 Aa èèna na, Jaꞌa padꞌelo dènge ne, sèna ka nèngu neꞌa mema jꞌajꞌèra tasa mera mia ka dhu bèli-camèdꞌa nèngu pasae, lula nèngu madhutu Jaꞌa.”

17 Tadèngi nare lii padhai lii Lamatua, hèia Ananias laꞌe ka maso asa èmu èèna. Ka na bane ai na mi Saulus, peka na, “Angalai Saulus! Lamatua Yesus dhu padꞌelo iisi mi èu ètu talora jꞌara lodꞌo èu mai asa neꞌe, Nèngu èèna ka dhu pua jaꞌa mai paraga dènge èu ètu neꞌe. Na pua jaꞌa kahèi ho sabajꞌa dènge tao kacui-aai mi dedha èu, sèna ka èu bisa mèdhi hari. Aa Na dꞌèi ho èu sèmi more Roh Na dhu Mola-Mèci.”

18 Cagꞌagꞌa laa, Saulus rasa ngaa èci bèbhe eele nèti musi madha nèngu, sèmi nai iꞌa. Hèia na ladhe nèdhi hari. Ka na kèdꞌi, aa ra sarani dènge ne. 19a Èle èèna ka, na naꞌa-ninu. Ka na abhu hari aꞌèra.

Saulus lole Lii Lolo Beꞌa ètu kota Damsik

19b Ka Saulus pea hari dènge dhèu unu Lamatua Yesus pèri-pèri lodꞌo ètu kota Damsik. 20 Aa laꞌe asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi, ka na peka dènge si, aku nèngu na, “Mi nanene paie! Mema Yesus tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua.”

21 Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ra malaa dènge bingu, ropa ra tadèngi Saulus padhai lii sèmi èèna. Hèia ra papeka, aku rèngu na, “Nèngu ka dhu pajꞌèra dhèu unu Yesus ètu Yerusalem, sina ma? Aa mamai ne, sèna ka na kèpe dhèu seꞌe ho nèti asa kètu agama Yahudi sèra! Na, tasamia ka ne?”

22 Te ngaa Saulus padhai lii taruu, aku nèngu na, “Yesus èèna, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua moa nèti uru, ho pua Na mai.” Saulus padhai lii dènge dꞌèlu-mèu aa dꞌara adhu, toke dhèu Yahudi sèra segi boe nèngu. Nèti èèna ka, aꞌèra Saulus asa tabha kapai.

23 Nèbhu boe ka, dhèu Yahudi sèra sanunu ho neo pamadhe ne. 24 Te ngaa Saulus ae nare ngangee aapa rèngu èèna, dhu peka na, ra mate ne mèu-mèda ètu hèbꞌa-hèbꞌa tebho kota, ho ra neo pamadhe ne. 25 Ka ca tèka hari, dꞌara mèda, angalai Saulus pèri-pèri dhèu mai rare ne, ka ra papuru ne ètu dꞌara kadhari cue, re karasa liꞌu tebho kota. Dènge jꞌara èèna ka, nèngu rai nèti kota Damsik.✡

Saulus laꞌe asa Yerusalem

26 Èle èèna ka, Saulus laꞌe asa Yerusalem. Dꞌai nèi, ka na neo paꞌèci dènge dhèu unu Lamatua Yesus. Te ngaa dhèu sèra madhaꞌu dènge nèngu, lula ra pangee, na, nèngu dhoka sangaja di, jꞌajꞌi dhèu parcaya dhu madhutu Lamatua Yesus. Èle èèna na, nèngu kabèli hari ho neo kèpe rèngu. 27 Te ngaa dhèu èci, ngara na Barnabas, nèngu ka dhu nèti Saulus ho patadhe mi dhèu pajuu-paleha Lamatua ètu èèna. Na lole ngaa dhu jꞌajꞌi mi dedha Saulus ètu talora jꞌara. Na peka, na, Saulus paraga le dènge Lamatua Yesus kahèi. Aa Yesus padhai lii dènge nèngu kahèi. Na lolo kahèi babani Saulus padhai lii Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus mi dhèu Damsik sèra.

28 Ropa ra tadèngi rare Barnabas peka sèmi èèna, heka ra sèmi rare Saulus kèna. Ka ra pea paꞌèci ètu kota Yerusalem. Saulus bani lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus kahèi, sadꞌi dènge dhèu cee èèna ka. Nèngu madhaꞌu boe. 29 Na pakarèi dènge pèri-pèri dhèu Yahudi dhu padhai lii Yunani. Te ngaa rèngu roꞌo boe sèmi rare lii padhai lii nèngu. Nèti èèna ka, ra tenge jꞌara neo pamadhe ne. 30 Ropa dhèu unu Lamatua Yesus reꞌa ngangee karehe dhèu sèra, hèia lasi rare Saulus rèti asa kota Kaisarea. Dꞌai nèi, ka ra pua ne lèpa asa kota na, Tarsus.

31 Èle èèna ka, dhèu unu Lamatua Yesus ètu propensi Yudea, propensi Galilea, dènge propensi Samaria, mamuri dènge mera-milu. Rèngu asa tabha ae. Rèngu mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. Ka Roh Lamatua dhu Mola-Mèci paꞌèra dꞌara rèngu.

Petrus puri-paꞌèle dhèu mone èci ètu rae Lida

32 Lodꞌo-lodꞌo sèra, Petrus biasa kako palème asa mia-mia, ho paꞌèra dꞌara dhèu unu Lamatua sèra. Ca lodꞌo ka na laꞌe ngadꞌo rèngu ètu rae Lida. 33 Ètu nèi, na paraga dènge dhèu mone èci, ngara na Eneas. Dhèu ne, karuku aru tèu kèna, ka na kèdꞌi nare heka nèti era jꞌunu na.

34 Hèia Petrus peka dènge ne, aku nèngu na, “Eneas! Limuri ne, Lamatua Yesus Kristus paꞌèle èu. De kèdꞌi ka! Lalau paie era jꞌunu èu!”

Nanene nare sèmi èèna, hèia na kèdꞌi dènge ka. 35 Ropa ladhe rèdhi Eneas èle le, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rae Lida dènge rae Saron parcaya Lamatua Yesus.

Petrus pamamuri hari Tabita

36 Lodꞌo èèna, dhèu bhèni èci, ngara na Tabita, pea dètu dènge nebhe dhasi ètu kota Yope. (Madhutu lii Yunani ra paroa bhèni ne, ngara na Dorkas. Sasoa na ‘rusa’.)* Bhèni ne parcaya Lamatua Yesus. Tatao bhèni ne beꞌa mi dedha dhèu leo, aa na tema laladhe dhèu jꞌèra. 37 Lodꞌo èèna, Tabita ne pèdꞌa aae, ka madhe. Ka dhèu padiu ne èi. Èle èèna ka, ra papake ne mèdha-papake, ka ra pajꞌunu ne ètu kama dedha. 38 Lodꞌo èèna, dhèu se tadèngi, na, Petrus ètu rae Lida, dhu kajꞌèu nèti kota Yope, sèmi kako haga na ele boe caꞌèta lodꞌo sa. Ka ra pua dhèu dua lasi paroa Petrus, peka na, “Ama! Jiꞌi manèngi ama mai ku lai-lai asa kota Yope.”

39 Tadèngi nare sèmi èèna, ka Petrus kèdꞌi dènge ka, laꞌe madhutu rèngu. Dꞌai nèi, ka na maso taruu asa dꞌara kama Tabita. Ètu dꞌara kama na, pènu le dènge bhèni balu dhu mai tangi. Bhèni balu sèra padꞌelo mi Petrus kodho dènge mèdha-papake leo, dhu Dorkas jꞌau hia rèngu, lodꞌo na mamuri era.

40 Hèia Petrus pua si kalua nèti kama. Ka na patitu urutuu ho na manèngi-mangajꞌi. Hèia na ladhe asa dhèu madhe ne, ka na padhai lii, peka na, “Tabita! Kèdꞌi ka!” Cagꞌagꞌa laa, Tabita bhoke musi madha na. Ropa ladhe nèdhi Petrus, ka na kèdꞌi madhèdi. 41 Hèia Petrus kèpe kacui-aai na, ho hia ne titu. Ka Petrus paroa bhèni balu sèra dènge dhèu-dhèu leo ètu èèna, ho na hia bhèni dhu mamuri hari ne asa rèngu.

42 Ka lii lole ne, dhèu lolo palème dꞌara kota Yope, toke dꞌai dhèu ae parcaya Lamatua Yesus. 43 Èle èèna ka, Petrus pea pèri-pèri lodꞌo ètu èmu dhèu èci, ngara na Simon. Dhèu neꞌe, tuka pamèu kaꞌuri badha.

10

Komedhaa sordadꞌu Roma, ngara na Kornelis, paroa Petrus

1 Lodꞌo èèna, abhu komedhaa sordadꞌu Roma dhèu èci, ngara na Kornelis. Nèngu ne, komedhaa nèti sordadꞌu cangasu dhèu. Rèngu mai nèti kajꞌèu, nèti rai Italia, ka ra pea ètu kota Kaisarea. 2 Nèngu dènge isi èmu na dꞌèi padètu dènge Ama Lamatua. Te ngaa ae ka dhèu Roma leo sèmi boe èèna. Nèngu biasa soru-bara dhèu jꞌèra, aa na majꞌèni sabajꞌa mi Ama Lamatua.

3 Ca lodꞌo hari, pe dꞌara hake tèlu nihia sa, na abhu tanila. Na ladhe nèdhi iia-iia ana pajuu Ama Lamatua èci puru mai nèti sorga, ka na paroa ne, peka na, “Kornelis!”

4 Ropa Kornelis ladhe nèdhi ana pajuu nèti sorga, ka na madhaꞌu titu kèna. Hèia na karèi, aku nèngu na, “Tasamia, ama?”

Ka ana pajuu ne dhaa, na, “Lamatua tadèngi le lii manèngi-mangajꞌi èu, aa Na neꞌa le dꞌara hua iia èu mi dedha dhèu leo. Ka Na sanèdꞌe èu. 5 De pua dhèu lasi asa kota Yope, ho paroa rèti dhèu èci, ngara na Simon Petrus. 6 Dhèu èèna manubha ètu èmu cue ètu sebhe dhasi, unu Simon, tuka pamèu kaꞌuri badha.”

7 Ropa ana pajuu nèti sorga ne tèke eele Kornelis, ka na paroa ana sabꞌa na dhèu dua, dènge sordadꞌu èci dhu dꞌèi padètu dènge Lamatua kahèi. 8 Kornelis lolo aaꞌi ngaa dhu nèngu nèdhi èèna, ka na pua si lasi asa kota Yope.

Petrus laꞌe paraga dènge Kornelis

9 Ka asa bèli èèna, pe dꞌara lodꞌo titu mera sa, dhèu paleha nèti Kornelis sèra oe dꞌai le Yope. Lodꞌo èèna, Petrus caꞌe laꞌe neo manèngi-mangajꞌi asa kalaga dedha èmu Simon.

10 Ropa na manèngi-mangajꞌi, na rasa manganga. Na mate dhèu lalau ngangaꞌa-nginu. Ropa nèngu manèngi-mangajꞌi era, na abhu tanila kahèi. 11 Na nèdhi sèmi liru bhoka. Ka hahèla-koi bhèla aae ca bèla puru mai, dhu èki re suu-suu èpa na. 12 Ètu dꞌara hahèla-koi èèna, nèngu ladhe nèdhi rupa-rupa badha, nuka badha ai èpa, badha rodꞌo-kakara, dènge rupa-rupa manu-bhui kahèi.

13 Hèia na tadèngi lii èci pua ne, “Petrus! Kèdꞌi ka! Kèjꞌi badha se, ho muꞌa!”

14 Te ngaa Petrus dhaa, aku nèngu na, “Bisa boe, Ama! Baku sèmi èèna! Te jaꞌa kuꞌa kèdhi mèka sisi badha sèmi seꞌe! Jiꞌi dhèu Yahudi luri sisi badha seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra!”

15 Te ngaa lii ne bꞌala hari, peka na, “Ladhe Ama Lamatua peka mèdha ngaa dhu mèu, èu baku peka kajꞌalu!” 16 Hahèla-koi èèna cèu tèlu hari, èle èèna ka caꞌe hari asa dedha-liru laꞌe.

17 Hèia Petrus pajiko laꞌe-mai sasoa tanila deo na. Kabèdhi laa, ana paleha Kornelis sèra dꞌai madha èmu Simon. Ra titu ètu hèbꞌa èmu. 18 Ka ra lii, peka na, “Jiꞌi tenge dhèu èci dhu manubha ètu èmu neꞌe. Ngara na, Simon Petrus. Ele boe ama tadhe, do?”

19 Ropa Petrus pajiko sasoa tanila na era. Ka Roh Lamatua dhu Mola-Mèci peka dènge ne, “Petrus. Dhèu* mate èu ka haha si. 20 De puru ho lamu ka dènge si. Èu baku mage-mage ia ka. Masi ka adꞌa Yahudi ajꞌa, na, dhèu Yahudi hudꞌi madenge dènge dhèu leo, te ngaa èu baku madenge dènge rèngu, lula Jaꞌa ka dhu pua rèngu mai rare èu.” 21 Ka Petrus puru laꞌe paraga dènge dhèu sèra. Hèia na peka, aku nèngu na, “Jaꞌa neꞌe ka dhu miu tenge. De miu parluu ngaa?”

22 Ka ra dhaa, aku rèngu na, “Komedhaa sordadꞌu Roma èci pua jiꞌi mai asa neꞌe. Nèngu èèna, komedhaa nèti cangasu sordadꞌu. Dhèu ne dꞌara mola, aa na dꞌèi padètu dènge Ama Lamatua. Dhèu Yahudi ae dhu reꞌa le babeꞌa dhèu neꞌe. Medꞌa na, heka ana pajuu Ama Lamatua puru mai nèti sorga, ho pua lamatua jiꞌi manèngi èu lamu asa èmu na, ho na neo nanene unu na nèti èu.”

23 Ropa tadèngi nare sèmi èèna, hèia Petrus manèngi rèngu ho jꞌunu taha mèda ne ètu èèna. Bèli madꞌae èèna, ra pakèdꞌi, lasi palere. Dhèu unu Lamatua Yesus pèri-pèri nèti Yope lasi kahèi.

24 Mèda èèna rèngu jꞌunu ètu jꞌara. Bèli èèna, heka rèngu dꞌai kota Kaisarea kèna. Ropa rèngu dꞌai, Kornelis mate mema rèngu. Na pakaboko nare le aꞌari na dènge mone-aanga angalai na ètu èmu nèngu. 25 Ropa Petrus dꞌai hèbꞌa èmu, Kornelis mai soru ne, ka madhèdi patitu kètu urutuu ètu haga Petrus, ho na pahaha iisi. 26 Te ngaa Petrus pakèdꞌi ne, peka na, “Ama! Baku sèmi èèna! Baku pahaha iisi mi jaꞌa. Te jaꞌa ne, dhèu rai-haha sama sèmi èu kahèi.”

27 Ropa tadèngi nare sèmi èèna, Kornelis kèdꞌi titu dènge. Ka dua ra padhai lii, kako lasi asa dꞌara èmu. Dꞌai dꞌara èmu, Petrus nèdhi dhèu ae pakaboko mate nèngu. 28 Na ladhe palème dhèu sèra, ka na padhai lii, peka na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi mi! Miu meꞌa mema adꞌa jiꞌi dhèu Yahudi. Madhutu adꞌa jiꞌi, na, jiꞌi bisa boe paꞌèci dènge dhèu leo. Ngaa hari, maso asa dꞌara èmu ra. Te ngaa Ama Lamatua padꞌelo le dènge jaꞌa, ladhe mèdha ngaa dhu Nèngu peka na mèu, jaꞌa baku peka na mèdha èèna kajꞌalu. De limuri ne, jaꞌa madenge heka dènge dhèu leo. Jaꞌa hudꞌi tao dhèu leo sama sèmi aꞌari jaꞌa kahèi. 29 Nèti èèna ka, lodꞌo miu lami paroa, ka jaꞌa mai dènge. Jaꞌa pamata heka, lula Lamatua peka nare le dènge jaꞌa sèmi èèna. Miu peka ku laa. Miu parluu ngaa nèti jaꞌa?”

30 Hèia Kornelis lole aaꞌi mèu-mèu, aku nèngu na, “Èpa lodꞌo dhu laꞌe èèna, ropa lodꞌo nihia, jaꞌa manèngi-mangajꞌi ètu èmu jaꞌa. Cagꞌagꞌa laa, dhèu mone èci titu ètu madha jaꞌa. Mèdha-papake na heo loa-loa. 31 Ka na paroa jaꞌa, aku nèngu na, ‘Kornelis! Lamatua tadèngi le lii manèngi èu, aa Na neꞌa le dꞌara hua iia èu mi dedha dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. 32 De lodꞌo neꞌe, pua dhèu lasi rare dhèu èci asa kota Yope. Ngara na, Simon Petrus. Nèngu manubha ètu èmu cue ètu sebhe dhasi, ètu èmu tuka pamèu kaꞌuri badha. Ngara na, Simon kahèi.’ 33 Nèti èèna ka, jaꞌa pua dhèu dhiu rare ama. Jiꞌi manèngi makasi ae, lula ama mai dènge, ropa tadèngi lii paroa jiꞌi. Nèti èèna ka, jiꞌi pakaboko ètu neꞌe, ho neo nanene ngaa dhu Ama Lamatua pua ama peka dènge jiꞌi!”

Petrus lole Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus hia dhèu Yahudi boe

34 Hèia Petrus padhai lii, peka na, “Limuri ne, jaꞌa heka keꞌa kèna, na, ètu madha Ama Lamatua, dhèu rai-haha sama èci èèna ka. Lamatua ladhe boe rèhu, mia ka dhèu Yahudi, aa mia ka dhèu leo.✡ 35 Dhèu mia dhu dꞌara mola, dhu majꞌèni manèngi-mangajꞌi mi Lamatua, aa madhutu dadꞌèi Nèngu, rèngu sèra pakarejꞌe dꞌara Na. 36 De miu meꞌa, ngaa dhu Lamatua peka le dènge jiꞌi dhèu Israꞌel, peka na, Nèngu pua le Kristus, nuka Yesus. Ka Yesus madhe ho padame dhèu rai-haha dènge Ama Lamatua. Aa Nèngu jꞌajꞌi Kètu mi dhèu aaꞌi-aaꞌi.

37 Miu tadèngi kahèi, ngaa dhu jꞌajꞌi le ètu palème propensi Yudea. Lii lole èèna mulai nèti Yohanis tuka sarani dhèu, ajꞌa dhèu ho ra ele-hoꞌa nèti sasala-sasigo rèngu. Aa rèngu hudꞌi abhu sarani kahèi, sèna ka jꞌajꞌi tadha, peka na, rèngu pabeꞌa le dènge Ama Lamatua. 38 Èle èèna ka, Ama Lamatua hia Roh Na dhu Mola-Mèci mi Yesus, dhèu Nasaret. Lamatua hia koasa Na mi Yesus kahèi. Ka Yesus maso-kalua rae-rae, tao jꞌara beꞌa mi dhèu-dhèu. Aa Na puri-paꞌèle dhèu dhu dhèu aae nidhu pajꞌèra si. Na tao sèmi èèna, lula Ama Lamatua sama-sama dènge Ne taruu. 39 Te jiꞌi seꞌe ka dhu ladhe ngèdhi unu mi, ngaa dhu Na sabꞌa ètu kota Yerusalem, aa palème kabarai Yahudi.

Masi ka sèmi èèna, te ngaa dhèu paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. 40 Nèngu madhe tareꞌa, te ngaa asa camèdꞌa, Ama Lamatua pamamuri hari Ne. Ka Na padꞌelo iisi Na, ho dhèu rèdhi, sèna ka ra reꞌa Nèngu mamuri hari tareꞌa-reꞌa le. 41 Te ngaa dhèu ae cahagꞌe dhu rèdhi boe Ne, dhoka jiꞌi di. Lodꞌo Nèngu mamuri hari le, jiꞌi biasa ngaꞌa-nginu dènge Ne. Ama Lamatua pajꞌujꞌu jiꞌi ho laꞌa lole palème Lii Lolo Beꞌa Yesus mi dhèu ae ètu mia-mia.

42 Aa Lamatua ka dhu pua jiꞌi laꞌa lole peka pasaraa mi dhèu, lula-nèti Dhèu dhu Na pajꞌujꞌu nèti uru ka mai, nuka Yesus. Aa Lamatua dedꞌe Ne jꞌajꞌi Dhèu Jꞌue Lii Langu, ho pamaꞌète, na, cee ka dhu bisa mamuri taruu dènge Ama Lamatua, aa cee aadꞌo. Yesus èèna ka dhu jꞌue lii dhèu dhu madhe le, dènge dhèu dhu mamuri era. 43 Nèti uru ka mai, dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua aaꞌi-aaꞌi ra lole le Yesus, peka na, dhèu cee dhu parcaya Nèngu, na, Ama Lamatua sèmi nare si, aa saku eele sasala-sasigo rèngu kahèi.”

Dhèu Yahudi boe, abhu Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci

44 Lodꞌo Petrus padhai lii nare mèka, cagꞌagꞌa laa, Roh Lamatua dhu Mola-Mèci maso asa dꞌara dhèu seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra dhu nanene lii padhai lii na. 45 Ètu èèna, abhu kahèi dhèu Yahudi angalai Petrus dhu mai palere dènge ne nèti kota Yope asa èmu Kornelis ètu kota Kaisarea. Ropa rèngu rèdhi dhèu ae sèra abhu Roh Ama Lamatua, ka ra malaa, lula rèngu heka reꞌa kèna, na, Lamatua hia Roh Na mi dhèu Yahudi boe kahèi. 46 Rèngu tadèngi dhèu ètu dꞌara èmu Kornelis sèra padhai lii, pake lii dhu baka-leo. Aa ra koa-kio kolongara Ama Lamatua.

Hèia Petrus padhai lii, peka na, 47 “Miu mèdhi unu mi! Dhèu seꞌe se, sèmi rare le Roh Lamatua èci èèna ka dènge èdhi kahèi. De mai ka, sèna ka èdhi sarani si. Dhèu èci sa dhu bisa heka taha rèngu.” 48 Hèia Petrus pua si ho sarani Kornelis dènge dhèu ètu sèra sa, ho ra jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua Yesus. Ka ra manèngi Petrus pea dènge rèngu pèri-pèri lodꞌo hari. Èle èèna ka, heka ra hia ne lèpa asa Yerusalem.

11

Petrus siri iisi na, lula na sarani dhèu Yahudi boe

1 Petrus dhae lèpa mèka, te ngaa dhèu pajuu-paleha Yesus dènge dhèu parcaya Yesus dhu leo sèra, dhu pea ètu Yerusalem, tadèngi rare le, peka na, dhèu Yahudi boe sèmi rare le Lii Lole Beꞌa Lamatua. 2 Ropa Petrus dꞌai kota Yerusalem, dhèu nèti partei Yahudi* dhu parcaya Yesus mai pasala ne, 3 peka na, “Weh! Èu tao samia kèna? Èu meꞌa adꞌa-tatao èdhi, do aadꞌo? Èu ne bani titu kèna, maso asa dꞌara èmu dhèu leo! Aa èu muꞌa-minu dènge rèngu kahèi! Baku tao sèmi èèna, te rèngu madhutu mèka adꞌa suna èdhi! Èdhi bisa boe paꞌèci dènge rèngu sèra!”

4 Hèia Petrus lole aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi le, peka na, 5 “Lodꞌo jaꞌa ètu kota Yope, jaꞌa laku sabajꞌa, ka jaꞌa abhu tanila. Jaꞌa kèdhi liru bhoka, ka hahèla-koi bhèla aae ca bèla, dhu èki re suu-suu èpa na, puru mai asa jaꞌa. 6 Ropa jaꞌa patigi asa dꞌara hahèla-koi èèna, jaꞌa kèdhi rupa-rupa badha, nuka badha ai èpa, badha rodꞌo-kakara, dènge rupa-rupa manu-bhui kahèi. Badha seꞌe se, dhu èdhi dhèu Yahudi luri. 7 Hèia jaꞌa tadèngi lii èci pua, peka na, ‘Petrus! Kèdꞌi ka! Kèjꞌi badha se, ho muꞌa!’

8 Te ngaa jaꞌa dhaa, peka na, ‘Bisa boe, Ama! Baku sèmi èèna! Te jaꞌa kuꞌa kèdhi mèka sisi badha sèmi seꞌe! Dhèu Yahudi luri sisi badha seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra!’

9 Te ngaa lii ne bꞌala hari, peka na, ‘Ladhe Ama Lamatua peka mèdha ngaa dhu mèu, èu baku peka na kajꞌalu!’

10 Jaꞌa kèdhi hahèla-koi èèna cèu padhutu tèlu hari, ka caꞌe hari asa dedha-liru laꞌe.

11 Lodꞌo èèna kahèi, dhèu tèlu dꞌai èmu dhu jaꞌa pea. Rèngu nèti Kaisarea mai tenge jaꞌa. 12 Hèia Roh Lamatua dhu Mola-Mèci peka dènge jaꞌa, aku nèngu na, ‘Puru ho lamu ka dènge dhèu sèra. Èu baku mage-mage ia ka. Èu baku madenge dènge rèngu.’ Ka aꞌari èdhi dhèu èna palere dènge jaꞌa kahèi asa Kaisarea. Ètu èèna, jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi maso asa dꞌara èmu komedhaa sordadꞌu Roma. 13 Na lolo, peka na, pèri-pèri lodꞌo dhu laꞌe èèna, nèngu nèdhi ana pajuu Lamatua puru nèti sorga, titu ètu dꞌara èmu na. Ka na peka, aku nèngu na, ‘Pua dhèu lasi asa kota Yope, ho paroa mèti dhèu èci, ngara na Simon Petrus. 14 Sèna ka dhèu èèna ka dhu padꞌelo mi dedha èu dènge isi èmu èu aaꞌi-aaꞌi ra, jꞌara Lamatua dhu hia miu mamuri, dènge saku eele sasala-sasigo miu sèra.’

15 Nèti èèna ka, jaꞌa padꞌelo Jꞌara Mamuri Lamatua mi dedha rèngu. Ka rèngu abhu dènge ka Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, sama sèmi èdhi abhu ca hari na. 16 Ropa jaꞌa kèdhi rèngu abhu Roh Lamatua kahèi, ka jaꞌa sanèdꞌe lii padhai lii Lamatua Yesus uru èèna, dhu peka na, ‘Yohanis sarani dhèu pake dhoka èi di, te ngaa ladhe miu mate hari pèri-pèri lodꞌo, èèna na Lamatua neo tao dhu kapai risi eele hia miu. Nuka, Na hia miu Roh Na dhu Mola-Mèci.’✡ 17 Te Lamatua unu Na ka dhu hia Roh Na mi dedha dhèu leo sèra, sama sèmi Na pala-bagi mi èdhi se. De madhutu dadꞌèi miu, jaꞌa hudꞌi palabꞌa dènge Ama Lamatua, do tasamia? De jaꞌa peka ngaa hari?”

18 Ropa tadèngi rare, Petrus siri iisi na sèmi èèna, ka rèngu pasala heka ne. Hèia ra koa-kio Ama Lamatua, peka na, “Ira ii! Nia kahèi, nga! Lamatua bhoke le jꞌara hia dhèu leo ho ra tèke eele jꞌara mamuri rèngu dhu sala, ho Lamatua saku eele sasala-sasigo rèngu. Sèna ka rèngu abhu mamuri taruu dènge Ne.”

Dhèu unu Lamatua Yesus pajꞌala asa mia-mia. Cahagꞌe pakaboko hari ètu kota Antiokia

19 Uru èèna, lodꞌo ra pamadhe rare Stefanus, ka ra pajꞌèra dhèu unu Yesus. Nèti èèna ka, dhèu seꞌe rai pajꞌala asa mia-mia. Cahagꞌe rai asa propensi Finisia. Cahagꞌe rai asa pulu Siprus, aa cahagꞌe hari rai dꞌai kota Antiokia ètu propensi Siria. Dhèu dhu rai sèra, lole taruu Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus asa mia-mia. Te ngaa ra lole dhoka dènge dhèu Yahudi rèngu sèra. Ra lole boe dènge dhèu leo.✡

20 Te ngaa abhu kahèi dhèu unu Lamatua dhu mai nèti pulu Siprus dènge kota Kirene. Rèngu cahagꞌe rai taruu lasi asa kota Antiokia ètu propensi Siria. Rèngu seꞌe ka dhu lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus hia dhèu Yahudi boe ètu era èèna. 21 Lamatua hia si koasa Na, nèti èèna ka, dhèu ae titu kèna parcaya Lamatua Yesus.

22-24 Lodꞌo èèna, dhèu unu Lamatua Yesus ètu Yerusalem tadèngi, na, dhèu leo ètu kota Antiokia parcaya Yesus kahèi. Ka ra pua Barnabas laꞌe ladhe si ètu nèi. Barnabas ne, dhèu dꞌara beꞌa, aa parcaya tareꞌa-reꞌa Ama Lamatua. Aa Roh Lamatua dènge nèngu kahèi.

Ropa nèngu dꞌai nèi, na nèdhi tareꞌa Ama Lamatua sabꞌa ètu dꞌara mamuri dhèu leo sèra. Ka dꞌara nèngu karejꞌe. Ka na paꞌèra dꞌara rèngu, sèna ka rèngu madhutu taruu Jꞌara Mamuri Lamatua dènge tareꞌa-reꞌa. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu unu Lamatua ètu èèna asa tabha ae.

25 Èle èèna ka, Barnabas laꞌe tenge Saulus asa kota Tarsus. 26 Lodꞌo paraga dènge ne, ka na pamako Saulus ho lasi pea ètu Antiokia. Ka dua ra pea ètu nèi ca tèu, paꞌèci dènge dhèu unu Lamatua sèra. Bèli-bèli èèna, rèngu dua ra ajꞌa-nori Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus mi dhèu ae. (Ètu kota Antiokia neꞌe ka, dhèu mulai pangare dhèu parcaya Lamatua Yesus, ‘dhèu Kristen’).†

27 Lodꞌo rèngu dua ra pea ètu Antiokia era, pèri-pèri dhèu mai nèti Yerusalem. Ama Lamatua tema le pake dhèu seꞌe ho rèti lii padhai Na. 28 Nèti rèngu se, dhèu èci, ngara na Agabus. Roh Lamatua peka dènge ne, aku nèngu na, “Bèli-camèdꞌa abhu lodꞌo manganga-madꞌèu lèke palème toke dꞌai suu-suu rai-haha.” Hèia laꞌe peka hari dènge dhèu-dhèu. (Lii dhu na padhai na, mema jꞌajꞌi tareꞌa, lodꞌo dhèu aae kapai risi ètu Roma, ngara na Klaudius, nèdꞌu paredha. Ra paroa dhèu aae kapai risi ne, Keser.)✡ 29 Ropa tadèngi rare lii Agabus ne, dhèu unu Lamatua Yesus ètu Antiokia sèra, rare lii èci ho paꞌoru doi, sèna ka ra hia mi aꞌari dhu parcaya Lamatua Yesus, dhu abhu jꞌajꞌèra ètu propensi Yudea. Èci-èci hia madhutu aꞌabhu ra. 30 Ropa ra paꞌoru rare, ka ra pua Barnabas dènge Saulus rèti doi sèra asa dhèu jꞌèra sèi.

12

Ra pamadhe Yakobis; ra pamaso Petrus asa dꞌara bèdho; aa dhèu parcaya Lamatua Yesus sabajꞌa

1 Lodꞌo èèna, dhèu aae Herodes* mulai pajꞌèra dhèu unu Lamatua Yesus cahagꞌe. 2 Nèngu paredha dhèu lasi pare pamadhe Yakobis pake samala. Yakobis ne, aꞌa Yohanis. 3 Ropa Herodes neꞌa, na, dꞌara dhèu kapai Yahudi sèra karejꞌe nèti mamadhe Yakobis, ka asa na hino. Lèke lodꞌo hua iia dhèu Yahudi dhu ra pangare na, Pesta Roti dhu Pake Boe Ragi,† ka na pua dhèu lasi kèpe Petrus. 4 Kèpe rare ne, ka ra pamaso asa dꞌara bèdho. Ka ra pua sordadꞌu èpa kaboko ho jꞌaga Petrus pagati-gati mèu-mèda. Ca kaboko sordadꞌu èèna, dhèu èpa. Ladhe èle lodꞌo hua iia, heka Herodes neo pamaꞌète lii Petrus ètu madha dhèu ae. 5 Lodꞌo ra pamaso Petrus asa dꞌara bèdho, dhèu unu Lamatua Yesus sèra sabajꞌa maꞌète boe manèngi ho Lamatua ladhe-leru Petrus.✡

Lamatua pakalua Petrus nèti dꞌara bèdho

6 Bèli èèna, Herodes neo pamaꞌète lii langu Petrus ètu madha dhèu ae. Te ngaa mèda èèna, ra èki Petrus pake rate dua ètu dꞌara èmu bèdho. Na jꞌunu ètu talora sordadꞌu dhèu dua. Aa sordadꞌu leo sèra jꞌaga ètu hèbꞌa babèdho.

7 Cagꞌagꞌa laa, ana pajuu Lamatua nèti sorga, mai titu ètu èèna. Ka dꞌara kama na saraa bia. Hèia ana pajuu èèna parèi Petrus, peka na, “Petrus! Kèdꞌi mèri!” Kacaꞌa laa, rate bèsi sèra bhoke eele unu na nèti kacui-aai Petrus. 8 Ka ana pajuu èèna pua ne, peka na, “Pake kodho dènge salapa èu!” Pake nare, ka ana pajuu èèna peka hari, aku nèngu na, “Pake kodho liꞌu èu, ho mai madhutu jaꞌa!”

9 Hèia Petrus madhutu ana pajuu ne lasi asa liꞌu. Petrus ngee, na, nèngu nii di. Te ngaa mema jꞌajꞌi tareꞌa. 10 Ropa rèngu seli eele era jꞌaga partama dènge ka dua, hèia rèngu dꞌai hèbꞌa babèdho bèsi. Babèdho èèna bhoke unu na, ka dua ra kalua madhutu ka jꞌara asa dꞌara kota. Cagꞌagꞌa laa, ana pajuu Lamatua ne ele, ka tèke eele Petrus mesa na ètu era èèna.

11 Ropa ana pajuu ne ele, hèia Petrus heka maseꞌa kèna. Ka na ngee, aku nèngu na, “Mema tareꞌa! Jaꞌa heka keꞌa kèna. Lamatua pua ana pajuu Na mai, ho patalale eele jaꞌa nèti kacui-aai Herodes. Lamatua tao jꞌara neꞌe, sèna ka kahadhu karehe dhèu Yahudi sèra, lèke boe jaꞌa.”

12 Èle èèna ka, Petrus laꞌe asa èmu Maria. Maria ne, ina Yohanis. Ngara leo Yohanis ne, Markus. Ètu èmu èèna, dhèu ae pakaboko ho sabajꞌa manèngi Ama Lamatua ladhe-leru Petrus ètu dꞌara lii langu èèna. 13 Ropa Petrus dꞌai madha hèbꞌa oka èmu èèna, ka na paroa dènge dꞌeu hèbꞌa oka. Ka ana bhèni sabꞌa èci, ngara na Rode, neo neꞌa dhèu cee ka dhu mai. 14 Ropa na tadèngi lii Petrus, na tadhe dènge. Na karejꞌe bia. Ka rai asa dꞌara èmu laꞌe, peka dènge dhèu ètu sèra, aku nèngu na, “Nanene ku! Petrus nuka liꞌu!” Te ngaa lula nèngu bingu, ka na bhèlu eele bhoke hèbꞌa oka hia Petrus.

15 Te ngaa dhèu ae sèra dhaa, peka na, “Aadꞌo, sina ma! Baku paleko!”

Te ngaa bhèni ne peka hari, aku nèngu na, “Tareꞌa! Èèna lii Petrus! Nuka liꞌu nèi.”

Ka dhèu seꞌe lèka boe, aku rèngu na, “Ele boe, dhèu nèi ana pajuu Lamatua nèti sorga, dhu mai madhenge Petrus.”

16 Rèngu patule-pajuku taruu, te ngaa Petrus loe boe paroa, toke lasi bhoke hèbꞌa oka hia ne. Ropa ra bhoke rare, ka rèngu malaa, lula Petrus tareꞌa-reꞌa di. 17 Hèia na hia tadha dènge kacui-aai na, sèna ka rèngu mau-mau. Ka na lole tasa mera mia Ama Lamatua kalua eele nèngu nèti dꞌara èmu bèdho. Hèia na pua si, aku nèngu na, “Lami lole lii neꞌe aaꞌi-aaꞌi mi Yakobis dènge dhèu pajuu-paleha Lamatua leo sèra.” Èle èèna ka, Petrus laꞌe asa era leo.

18 Asa bèli madꞌae aae èèna, ropa sordadꞌu jꞌaga sèra ladhe, na, Petrus aadꞌo heka, ka rèngu ele ngangee dènge madhaꞌu titu kèna, lula rèngu reꞌa boe ngaa dhu jꞌajꞌi mi dedha rèngu. 19 Ropa Herodes tadèngi lii neꞌe, ka na paredha si lasi tenge Petrus. Te ngaa rèdhi boe ne. Ka Herodes hia paredha ho parisa sordadꞌu jꞌaga sèra. Parisa rare, ka Herodes pua pamadhe aaꞌi sordadꞌu jꞌaga sèra.

Èle èèna ka, Herodes pakèdꞌi nèti propensi Yudea, ka laꞌe pea ètu kota Kaisarea.

Mamadhe Herodes Agripa

20 Lodꞌo èèna, dhèu-dhèu nèti dua kota, èci ngara na Tirus, aa èci ngara na Sidon, biasa hèli ngangaꞌa nèti rai dhèu aae Herodes. Te ngaa nèbhu aae le, dhèu aae musu dènge rèngu. Hèia ra padhue ho tenge jꞌara padame dènge ne. Ka ra pili dhèu canau ho lasi paraga dènge Herodes. Dꞌai kota Kaisarea, rèngu paꞌangalai dènge dhèu Herodes èci, ngara na Blastus. Nèngu ne, dhèu kapai ètu dꞌara èmu dhèu aae. Rèngu pareꞌa dènge Blastus ho nèngu bhoke jꞌara sèna ka rèngu paraga dènge dhèu aae Herodes.

21 Hèia Herodes dhaa kahèi ho sèmi rare rèngu. Ka ra pareꞌa lodꞌo paraga. Lodꞌo èèna, rèngu tao tatao kapai. Herodes pake mèdha-papake dhèu aae, ka na madhèdi ètu kadera paredha na. Hèia na padhai lii dènge rèngu. 22 Ropa rèngu tadèngi lii na, hèia dhèu seꞌe koa ne, peka na, “Nanene ku lii na laa! Neꞌe lii boe nèti dhèu rai-haha, te ngaa lii nèti dhèu dedha-liru!” 23 Kacaꞌa laa, ana pajuu Ama Lamatua ca dhèu nèti sorga hia èi-papèdꞌa èci mi Herodes, lula nèngu sèmi lii koa rèngu, aa na seti eele Ama Lamatua. Ka kalati raꞌe aaꞌi ngiꞌu Herodes, ka na madhe aapa.

24 Dènge jꞌara dhu jꞌajꞌi sèra, dhèu palolo Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua dꞌai asa mia-mia. Aa dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus tabha ae kahèi.

25 Ropa Barnabas dènge Saulus hia rare doi paꞌoru nèti dhèu Antiokia mi dhèu Yerusalem, ka ra lèpa hari asa Antiokia. Rèngu gale rèti dènge ana ngèru èci, ngara na Yohanis. Ngara leo na, Markus.

13

Dhèu Antiokia pua Barnabas dènge Saulus

1 Ètu kota Antiokia, dhèu ae parcaya le Lamatua Yesus. Lamatua pake pèri-pèri dhèu ho jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Na ètu èèna. Cahagꞌe hari, Na pake ho ajꞌa-nori dhèu. Rèngu se, nuka:

Barnabas,

Simeon, dhu ra biasa pangare ne, ‘Mone Mèdhi’,*

Lukius, nèti kota Kirene,

Menahem, dhu ra piara sama-sama dènge dhèu aae Herodes nèti ana iiki ka mai,†

aa dènge Saulus.

2 Ca lodꞌo, rèngu puasa, ka ra pakaboko ho manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. Hèia Roh Lamatua dhu Mola-Mèci peka dènge ra, “Sasabꞌa Jaꞌa ae titu kèna. De hagꞌe mere Barnabas dènge Saulus, sèna ka rèngu pakako sasabꞌa Jaꞌa.”

3 Ropa ra puasa dènge sabajꞌa èle, hèia ra bane ai mi dedha Barnabas dènge Saulus, ho ra jꞌajꞌi ana pua-paleha Lamatua. Èle èèna ka, ra pua rèngu dua ra ho lasi sabꞌa sasabꞌa-laꞌa Lamatua.

Barnabas dènge Saulus lasi asa pulu Siprus

4-5 Ropa Roh Lamatua dhu Mola-Mèci pua Barnabas dènge Saulus lasi palème rai, ka ra dhuli uru asa kota èci ètu nebhe dhasi, ngara na Seleukia. Yohanis (dhu ngara leo na, Markus) laꞌe sama-sama dènge si. Dꞌai nèi ka, rèngu caꞌe kapa asa pulu Siprus, ka ra puru ètu kota èci, ngara na Salamis. Ètu èèna, rèngu biasa maso asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi, ho ajꞌa-nori Lii Holo-Nori Ama Lamatua mi dhèu ètu sèra.

6-8 Hèia rèngu lasi dhuli rae-rae, toke ra dꞌai kota èci ètu suu haa pulu èèna, ngara na Pafos. Gubernur pea ètu kota èèna. Ngara gubernur èèna, Sergius Paulus. Nèngu ne, dhèu kahadhu mèu. Ropa na tadèngi Barnabas si dꞌai dꞌara kota, ka na hia dhèu lasi paroa si, te dꞌara na neo nanene Lii Holo-Nori Lamatua.

Te ngaa ètu era èèna, abhu dhèu Yahudi èci, ngara na Bar Yesus, (ngara leo na ètu dꞌara lii Yunani, ‘Elimas’). Nèngu dhèu suagi. Na tema le kapodꞌe-kabèli dhèu, peka na, nèngu ne dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua. Aa na paꞌangalai dènge gubernur. Ka ropa Barnabas si mai, na kakèjꞌi gubernur, sèna ka baku sèmi nare si. Aa na dadugu gubernur, sèna ka gubernur baku parcaya Yesus.

9 Te ngaa Roh Lamatua dhu Mola-Mèci hia koasa mi dedha Saulus (dhu ra paroa kahèi Paulus), ka na ladhe kaloo dhèu suagi ne, hèia na peka, 10 “Eeh, Elimas! Èu ne, ana nidhu! Tuka kapodꞌe-kabèli! Toke dꞌai pèri lodꞌo hari èu kapodꞌe dhèu? Èu labꞌa jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Nèti èèna ka, jiꞌi ngeꞌa, na, èu madhutu dhèu aae nidhu. Tao ia ka sèmi èèna! Bhabhae ia ka jꞌara mola Ama Lamatua! 11 De mu nanene! Nèbhu heka, Lamatua huku èu. Èèna na, èu bèdhu pèri-pèri lodꞌo!”

Ropa Paulus padhai lii nare sèmi èèna, dhèu èèna bèdhu dènge. Ka na kako kèpe leli, hia dhèu kadhèi ai, ho pakako ne.

12 Ropa gubernur ladhe nèdhi unu na, aa na tadèngi Lii Holo-Nori Yesus nèti Barnabas si, ka na malaa-maloha, aa na parcaya Yesus.

Rèngu rèti Lii Lolo Beꞌa asa kota Antiokia leo, ètu propensi Pisidia

13 Nèti kota Pafos ètu pulu Siprus, Paulus si caꞌe kapa, pakèdꞌi asa kota Perga ètu propensi Pamfilia. Ropa ra puru nèti dedha kapa, Yohanis Markus tèke eele rèngu, ka lèpa asa Yerusalem. 14 Nèti Perga, rèngu kako haga lasi asa kota Antiokia ètu propensi Pisidia.

Rèngu dꞌai era èèna, lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa dhèu Yahudi. Ka rèngu madhutu sabajꞌa ètu èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. 15 Lodꞌo èèna, ra baca ètu sasuri Musa, dènge sasuri dhèu rèti lii padhai Lamatua dhu leo kahèi. Èle èèna ka, ama-ama èmu sabajꞌa èèna, manèngi Paulus si, peka na, “Ama-ama! Ladhe miu dènge lii haholo ho paꞌèra dꞌara jiꞌi, na, jiꞌi manèngi sèna ka miu peka laa.”

Paulus padhai lii mi dhèu Yahudi ètu Antiokia

16 Hèia Paulus kako asa madha laꞌe. Ka na hia tadha dènge kacui-aai na, sèna ka rèngu mau-mau. Èle èèna ka, na padhai lii, peka na, “Aꞌari dhèu Israꞌel ti! Dènge ina-ama dhèu leo dhu maso agama Yahudi, lula dꞌara miu dꞌèi padètu dènge Ama Lamatua dhèu Israꞌel. De jaꞌa manèngi sèna ka miu nanene paie lii padhai jaꞌa.

17 Ama Lamatua hagꞌe nare le bèi-baki èdhi dhèu Israꞌel nèti uru ka mai. Lodꞌo rèngu pea ètu rai Masir, kabarai dhèu, Lamatua hia rèngu mamuri hua iia. Ana-èpu rèngu tabha ae ètu era èèna. Limuri mai, ka Lamatua pake koasa kapai Na, ho Na kalua eele rèngu nèti rai Masir.✡ 18 Èle èèna ka, rèngu mamuri pidha-pidha ètu dꞌara mamoo toke dꞌai èpa nguru tèu. Masi ka rèngu kètu hadhu, te ngaa Lamatua lere si dènge dꞌara dhu taleo.✡ 19 Èle èèna ka, Lamatua palaho aaꞌi pidhu suku ètu rai Kanaꞌan. Ka Na pabagi rai rèngu mi bèi-baki èdhi ho jꞌajꞌi rai pusaka ra.✡ 20 Bèi-baki èdhi mamuri sèmi èèna toke dꞌai 450 (èpa ngasu lèmi nguru) tèu.

Ka Ama Lamatua padhèdi dhèu pamaꞌète lii langu, sèna ka pajꞌujꞌu jꞌara hia si, toke dꞌai Na padhèdi hia si dhèu nèti lii padhai Lamatua èci, ngara na Samuel.✡ 21 Lodꞌo Samuel jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Lamatua, bèi-baki èdhi neo abhu dhèu aae. Ka Lamatua padhèdi Saul, ana Kis, nèti suku Benyamin. Saul jꞌajꞌi dhèu aae dꞌai èpa nguru tèu.✡ 22 Èle èèna ka, Lamatua gao eele Saul. Ka Na padhèdi Daud, ana Isai, ho jꞌajꞌi dhèu aae hiu. Lamatua neꞌa tareꞌa dꞌara Daud, ka Na peka na, ‘Daud, ana Isai ne, lèke dꞌara Jaꞌa. Limuri mai, tatu nèngu mamuri madhutu dadꞌèi Jaꞌa aaꞌi-aaꞌi.’✡ 23 Lodꞌo èèna, Lamatua moa tèke le, ho Na hagꞌe nare ana-èpu Daud èci, sèna ka Na patabuli eele dhèu Israꞌel nèti koasa sasala-sasigo ra. Jaꞌa peka mi miu, ana-èpu Daud dhu Lamatua moa tèke èèna, nuka Yesus.”

Paulus peka na, Yesus èèna, Dhèu dhu Lamatua pajaji le

24 Paulus tuhu hari lii padhai na, peka na, “Lodꞌo Lamatua Yesus pakako mèka sabꞌa Na, abhu dhèu èci ngara na Yohanis, dhu laꞌe lole dènge dhèu Israꞌel, sèna ka rèngu ele-hoꞌa nèti sasala-sasigo rèngu. Na peka kahèi, na, rèngu hudꞌi sarani ku, ho jꞌajꞌi mi tadha, na, rèngu pabeꞌa le dènge Lamatua.✡ 25 Te ngaa lodꞌo sasabꞌa Yohanis oe èle, na peka mi dhèu ae, aku nèngu na, ‘Baku pangee, na, jaꞌa ne Dhèu dhu Lamatua moa nèti uru ka mai. Ngee paie! Miu hudꞌi mate hari ku dhèu èci, dhu mai limuri. Nèngu kapai risi nèti jaꞌa. Jaꞌa haha dꞌai seli. De jꞌajꞌi ana pua-paleha nèngu kahèi, jaꞌa nia boe.’‡

26 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Miu dhu ana-èpu Abraham, aa miu dhèu leo, dhu neo padètu dènge Lamatua. Mi nanene ku jaꞌa! Ama Lamatua peka le jꞌara ne dènge èdhi, sèna ka èdhi teꞌa jꞌara mamuri Na. Nèngu patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi. 27 Nèti uru ka mai, Ama Lamatua pake le dhèu rèti lii padhai Na, ho suri lula-nèti Dhèu dhu Lamatua moa neo hia mai. Te ama-ama agama èdhi, dènge dhèu leo ètu Yerusalem sèra baca pahari-pahari le, ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua suri tèke sèra. Dꞌai lodꞌo aꞌoro sasabꞌa, ra maso asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi, ho ra baca ètu dꞌara sasuri Lamatua. Te ngaa rèngu reꞌa boe Dhèu dhu Lamatua pajꞌujꞌu mema èèna, nuka Yesus. Ka ra tenge jꞌara ho pamadhe Ne. Te ngaa tatao rèngu sèra kahèi, lèke nuka sèmi dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua sèra suri tèke le. 28 Ra tenge jꞌara, neo pamanahu Yesus. Te ngaa rèngu abhu boe sasala Na. Masi ka sèmi èèna, te ngaa rèngu kakèjꞌi gubernur Pilatus ho pamadhe Ne.✡ 29 Ka gubernur sèmi nare lii rèngu, hèia ra paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. Te ngaa tatao rèngu sèra kahèi, lèke sèmi dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua sèra suri tèke le. Hèia ra papuru ngiꞌu aae Yesus nèti ajꞌu palolo-palèbha, ka nedhe rèti tao asa dꞌara roꞌa.✡ 30 Te ngaa Ama Lamatua pake koasa Na, ka pamamuri hari Yesus.

31 Lodꞌo Yesus mamuri hari, Na padꞌelo iisi Na pèri-pèri hari mi dhèu ae. Dhèu sèra nuka dhu mai sama-sama dènge Ne nèti propensi Galilea asa kota Yerusalem. Rèngu se ka lèpa limuri na, jꞌajꞌi sakasii mi dhèu Israꞌel.”✡

Paulus peka na, Lamatua pake dhèu nèti lii padhai Na ho suri mema lula-nèti Yesus

32-33 Paulus tuhu hari lii padhai na, peka na, “De sèmi neꞌe! Jiꞌi dua mi dènge Barnabas, mai nèti era kajꞌèu ho lole dènge miu, sèna ka miu meꞌa ngaa dhu Lamatua moa mi bèi-baki èdhi sèra, limuri ne jꞌajꞌi aaꞌi le. Lamatua pamamuri hari le Yesus nèti mamadhe Na. Ètu sasuri Lii Sodꞌa Koa-kio nomer dua, Lamatua pake dhèu ho suri lula-nèti Yesus, Dhèu dhu Na moa tèke ho Na mai. Na suri, peka na:

‘Èu neꞌe, Ana Jaꞌa,

Doe neꞌe, Jaꞌa dedꞌe Èu ho mèdꞌu paredha.’✡

34 Nèti uru èèna ka, Ama Lamatua moa le, peka na, Nèngu neo pamamuri hari Dhèu dhu Na moa tèke ho Na mai. Aa Dhèu èèna, madhe heka. Nèti èèna ka, Lamatua pake le dhèu nèti lii padhai Na ho na suri, peka na,

‘Nèti uru ka mai, Jaꞌa èki lii padhadha dènge dhèu aae Daud, sèna ka Jaꞌa hia ne berkat.

De limuri ne, Jaꞌa neo paꞌèki dènge èu, lii padhadha èèna kahèi, lula èu ne, ana-èpu Daud.’✡

35 Aa Lii Sodꞌa Koa-kio leo, peka na,

‘Lamatua, Èu tèke eele boe ngiꞌu aae Dhèu Mola-Mèci Èu,

ho ele iie ètu dꞌara roꞌa Na!’✡

36-37 Dhu lèke sèmi neꞌe ka: Lii Sodꞌa Koa-kio neꞌe, peka boe dhoka Daud di! Èdhi teꞌa sèmi èèna, lula dhèu aae Daud tao le jꞌara beꞌa ae hia kabarai na, toke na madhe. Ropa na madhe, ka ra padhane ne. Ngiꞌu aae na ele iie le. De èdhi teꞌa, na, Lii Sodꞌa Koa-kio èèna, peka boe dhoka Daud di, te ngaa dhèu leo kahèi. Ladhe èèna na Dhèu dhu Na pajꞌujꞌu èèna madhe, pe Ama Lamatua pamamuri hari Ne. Nèti èèna ka, ngiꞌu aae Na ele iie boe ciki sa.

38-39 De aꞌari, nanene paie! Dhèu èèna, nuka Yesus! Ladhe èdhi parcaya Ne, heka Na dui sasala-sasigo èdhi sèra, dhu madhutu iia-iia na, èdhi ka dhu dui. Dènge jꞌara neꞌe, Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo èdhi. Te ngaa èdhi teꞌa le, masi ka èdhi madhutu atora adꞌa Musa aaꞌi-aaꞌi ra, èèna dꞌai mèka ho pamola èdhi ètu madha Lamatua. 40-41 Nèti èèna ka, miu hudꞌi pangee paie. Mage dhoka ngaa dhu dhèu nèti lii padhai Lamatua peka uru sèra, lèka miu. Ra suri le, peka na,

‘Tuka lalangu dhèu, mate unu miu!

Lula Jaꞌa, Ama Lamatua, tao jꞌara-jꞌara dhu pamalaa dhèu.

Te ngaa limuri mai, mate unu miu! Èèna na, miu madhe aapa!

Jaꞌa tao jꞌara èci,

te ngaa miu sèmi mere boe.

Masi ka dhèu pasaraa le,

te ngaa miu meꞌa boe.

Beꞌa risi miu ngee paie, sèna ka miu bisa malaa kahèi tatao Lamatua!’✡

De aꞌari sèra! Pangee paie ngaa dhu jaꞌa lole ne. Baku core eele ngaa dhu miu tadèngi le. Miu baku sama sèmi tuka lalangu dhèu. Dꞌai sange neꞌe ka, lii padhai jaꞌa. Makasi!”

42 Padhai lii nare, hèia Paulus dènge Barnabas kèdꞌi titu neo kalua nèti èmu manèngi-mangajꞌi èèna. Ka dhèu ètu sèra manèngi rèngu lèpa migu mai nèi, ho lole pamèu ngaa dhu ra lole deo na. 43 Ropa ra kalua nèti dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi èèna, dhèu ae ètu èèna lasi madhutu Paulus dènge Barnabas. Ka dua ra holo si, peka na, “Èdhi teꞌa, na, Lamatua dꞌara beꞌa dꞌai seli mi dedha èdhi. De miu hudꞌi madhutu taruu Ne.”

Ama-ama dhèu Yahudi tule eele Paulus si

44 Dꞌara migu mai nèi, lèke lodꞌo aꞌoro sasabꞌa dhèu Yahudi, dhèu nèti dꞌara kota èèna oe mai aaꞌi ho ra neo nanene Lii Holo-Nori Lamatua. 45 Te ngaa ropa ama-ama dhèu Yahudi reꞌa, na, dhèu ae mai nanene lii padhai lii Paulus si, ka rèngu tèka dꞌara. Hèia ropa Paulus padhai lii, rèngu pahaka-palabꞌa dènge padhai lii pamanahu ne.

46 Te ngaa Paulus si hari boe, aa ra padhai lii paꞌabhe heka, peka na, “Mema tareꞌa Ama Lamatua bhoke uru jꞌara hia èdhi dhèu Yahudi, aa Na pangèdꞌu èdhi Lii Lolo Beꞌa. Èèna na lèke! Te ngaa miu sèmi mere boe. Nèti èèna ka, miu nia boe abhu mamuri taruu dènge Ama Lamatua. De limuri ne, jiꞌi neo ngèti Lii Lolo Beꞌa ne asa dhèu rai-rai leo sèra, lula miu dhèu Yahudi tule eele ne. 47 Te Lamatua pua le jiꞌi, sama sèmi dhu Yesaya suri tèke, peka na,

‘Jaꞌa dedꞌe le miu ho jꞌajꞌi sama sèmi labhu, ho mèti saraa mi dedha dhèu rai-rai leo sèra, dhu dhèu Yahudi boe,

sena ka miu tao paheo jꞌara dhu mai asa Jaꞌa,

ho Jaꞌa patalale si nèti koasa sasala-sasigo rèngu.

De miu hudꞌi padꞌelo jꞌara èèna ètu rai-haha ne, nèti suu èci toke dꞌai suu leo laꞌe!’ ”✡

48 Ropa dhèu leo dhu dhèu Yahudi boe sèra tadèngi lii neꞌe, rèngu karejꞌe titu kèna. Hèia ra koa-kio Ama Lamatua, peka na, “Koa-kio kolongara Lamatua! Lii Holo-Nori Lamatua beꞌa dꞌai seli!” Aa ètu èèna, abhu dhèu dhu Ama Lamatua pili nare le ho ra mamuri taruu dènge Ne. Ka ra parcaya aaꞌi-aaꞌi ra mi Lamatua Yesus.

49 Ka dhèu palolo lème Lii Holo-Nori Ama Lamatua ne asa rai aaꞌi-aaꞌi.

50 Ètu dꞌara kota èèna, abhu dhèu kapai, bhèni-mone. Cahagꞌe dꞌèi padètu Lamatua. Te ngaa ama-ama dhèu Yahudi sèra mai dadugu-rariu dhèu kapai sèra. Hèia rèngu babège eele Paulus dènge Barnabas nèti rai rèngu. 51 Lodꞌo dua ra kalua nèti dꞌara kota èèna, ka ra caro eele ahu nèti haga ra, ho jꞌajꞌi mi tadha, peka na, dhèu-dhèu ètu dꞌara kota èèna roꞌo boe nanene rèngu dua ra. Èle èèna ka, dua ra kabèli kabodho ho tèke eele kota èèna, lasi asa kota Ikonium.✡

52 Te ngaa dhèu parcaya Lamatua Yesus ètu kota Antiokia sèra, dꞌara ra karejꞌe, lula Roh Lamatua dhu Mola-Mèci paꞌèra dꞌara rèngu.

14

Paulus dènge Barnabas ètu kota Ikonium

1 Lodꞌo Paulus dènge Barnabas dꞌai kota Ikonium, ka lasi asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. Ètu èèna, dua ra lole aaꞌi mèu-mèu Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Ka dhèu Yahudi dènge dhèu rai leo, ae ka dhu parcaya Lamatua Yesus. 2 Te ngaa ètu èèna, abhu kahèi pèri-pèri dhèu Yahudi dhu kèpe paꞌèra atora agama rèngu. Ka rèngu sèmi rare boe lii padhai lii Paulus si. Rèngu kakèjꞌi dhèu leo, sèna ka ra dꞌèi boe dènge dhèu dhu parcaya Yesus sèra. 3 Te ngaa Paulus si madhaꞌu boe. Dua ra peka-padhai taruu Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus, mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. Ra peka, aku rèngu na, “Lamatua Yesus sue dhèu aaꞌi-aaꞌi.” Lamatua hia Paulus si koasa kahèi, ho ra tao tadha-tadha malaa, sèna ka dhèu ae reꞌa Lamatua ka dhu pua rèngu.

Lodꞌo èèna, Paulus si pea nèbhu ètu dꞌara kota èèna. 4 Ètu èèna, abhu dua kaboko dhèu. Cahagꞌe madhutu dhèu Yahudi dhu kèpe paꞌèra atora agama rèngu. Aa cahagꞌe hari madhutu dhèu pajuu-paleha Lamatua. Ka ra patao-palaha.

5 Hèia dhèu Yahudi dhu kèpe paꞌèra atora agama rèngu pareꞌa lii dènge dhèu leo dènge ama-ama rèngu, ho neo pajꞌèra dhèu pajuu-paleha Lamatua. Aa rèngu neo tabhie Paulus si. 6 Te ngaa dhèu peka dènge Paulus si, aku rèngu na, “Dhèu neo tao aapa mi miu.” Nèti èèna ka, Paulus si rai lasi paluꞌu iisi asa propensi Likonia, ètu kota Listra, dènge kota Derbe, dènge rae-rae dhu padètu ètu kota sèra. 7 Ètu era-era seꞌe, rèngu lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus.

Paulus si ètu kota Listra dènge kota Derbe

8 Dꞌai kota Listra, Paulus dènge Barnabas paraga dènge mone èci, dhu karuku nèti ina na nara iisi ne. Dhèu neꞌe, kako nèdhi mèka. 9 Nèngu madhèdi nanene lii lole Paulus. Ka Paulus ladhe patae ne, ka pangee, na, “Parcaya nèngu mi Ama Lamatua ka dhu bisa paꞌèle papèdꞌa na!” 10 Ka Paulus lii dènge ne, peka na, “Kèdꞌi titu ka!” Ropa na tadèngi, hèia dhèu ne kèdꞌi titu dènge, ka kako laꞌe-mai.

11 Ropa dhèu sèra rèdhi Paulus tao sèmi èèna, ka rèngu malaa-maloha. Ka ra padhai lii dènge lii Likonia, peka na, “Mi nanene ku laa! Dhèu dua se, dhèu dedha-liru, te ngaa puru mai dènge rupa dhèu rai-haha!” 12 Rèngu peka sèmi èèna, lula rèngu ngee, na, Barnabas èèna nuka dhèu dedha-liru rèngu, ngara na Seus. Aa Paulus, dhu tuka padhai lii, nuka dhèu dedha-liru rèngu, ngara na Hermes.* 13 Ètu hèbꞌa tedhe liꞌu kota, abhu èmu era sogo-tagu Seus. Ropa rèdhi Paulus si, ka tuka jꞌaga èmu sogo-tagu Seus èci nèti bunga dènge sapi mone aae, ho mai sogo-tagu Paulus dènge Barnabas. Dhèu ae mai kahèi ho neo sogo-tagu dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus sèra.

14 Ropa Paulus si reꞌa, na, dhèu sèra mai ho neo sogo-tagu rèngu, ka ra kai si. Ka dua ra rai lasi asa talora dhèu ae sèra, hèia ra ciu mae kodho ètu ngiꞌu ra. Tatao èèna jꞌajꞌi tadha, na, rèngu dua ra dꞌèi boe dhèu sogo-tagu rèngu. Hèia dua ra kai si, peka na, 15 “Weh! Nga tao ka miu tao sèmi neꞌe? Baku pangee na, jiꞌi se dhèu dedha-liru. Jiꞌi dhèu rai-haha èci èèna ka dènge miu. Jiꞌi mai ho neo lole dènge miu, lii lole beꞌa èci. Miu hudꞌi tèke eele ku, dhèu dedha-liru miu dhu lèke boe sèra. Aa miu hudꞌi mai madhutu ku Ama Lamatua dhu mamuri tareꞌa-reꞌa. Nèngu ka dhu pajꞌajꞌi dedha-liru, rai-haha dènge isi ra aaꞌi-aaꞌi.✡ 16 Nèti uru ka mai, dhèu ètu rai mia-mia mamuri madhutu dadꞌèi dꞌara rèngu. Aa Ama Lamatua soro tèke si mamuri sèmi èèna. 17 Te ngaa Lamatua bhèlu boe hia si tadha-tadha, sèna ka reꞌa, na, Lamatua èèna beꞌa. Nèngu ka dhu papuru èjꞌi mai. Nèngu ka dhu hia oka-tedhe èdhi hua-hela. Nèngu ka dhu hia èdhi ngangaꞌa-nginu. Aa Nèngu ka dhu pakarejꞌe dꞌara èdhi.”

18 Masi ka Paulus dènge Barnabas kai si, te ngaa dhèu sèra pakaseti hia mèdha sogo-tagu sèra mi rèngu.

19 Lodꞌo èèna, abhu pèri-pèri dhèu Yahudi dhu mai nèti kota Antiokia dènge kota Ikonium, lasi asa kota Listra. Rèngu dadugu dhèu ae ho paꞌèci dènge rèngu ho labꞌa dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus sèra. Ka ra tabhie Paulus dènge hadhu. Ra ngee na madhe le, ka ra ère rèti lasi core eele ne asa liꞌu kota.

20 Te ngaa ropa dhèu parcaya Yesus sèra, titu-reo Paulus, ka na kèdꞌi hari. Èle èèna ka, na maso hari asa dꞌara kota. Asa bèli èèna, Paulus dènge Barnabas lasi hari asa kota leo, ngara na Derbe.

Paulus dènge Barnabas lèpa hari asa kota Antiokia ètu propensi Siria

21 Ètu kota Derbe, Paulus dènge Barnabas lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. Ka dhèu ae parcaya Yesus. Hèia dua ra lèpa hari asa kota Listra. Nèti Listra, rèngu lasi hari asa kota Ikonium. Nèti Ikonium, rèngu taruu asa Antiokia ètu propensi Pisidia. 22 Ètu Antiokia, ra padhai lii paꞌèra dꞌara dhèu dhu madhutu Yesus sèra. Ra pasanèdꞌe si, peka na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Ladhe èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua, baku ngee, na, èdhi abhu heka jꞌajꞌèra. Masi ka abhu jꞌajꞌèra, te ngaa èdhi hudꞌi taha ho madhutu taruu Lamatua Yesus.” Dua ra ajꞌa sèmi èèna mi dhèu unu Lamatua Yesus ètu kota èèna.

23 Èle èèna ka, Paulus dènge Barnabas tenge dhèu ho ra neo pajꞌujꞌu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat† sèra. Ka ra manèngi-mangajꞌi dènge puasa neo reꞌa dadꞌèi Lamatua. Dhèu dhu Lamatua pajꞌujꞌu, rèngu sabajꞌa dènge bane ai mi dedha na, ho dedꞌe ne jꞌajꞌi kètu jumaꞌat.

24 Èle èèna ka, Paulus dènge Barnabas tèke eele propensi Pisidia, lasi asa propensi Pamfilia. 25 Ka rèngu maso asa kota Perga. Ètu èèna, ra lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua. Èle èèna ka, lasi asa kota Atalia, dhu kajꞌèu boe nèti Perga. 26 Dꞌai nèi, ka ra caꞌe balu lèpa hari asa kota Antiokia ètu propensi Siria. Ca hari ni, dhèu parcaya Yesus ètu Antiokia ka dhu pangèdꞌu dua ra asa Lamatua sèna ka Na ladhe-leru si, aa rèngu ka dhu pua dua ra lasi kahèi. Nèti èèna ka, Paulus si lasi ho neo lole mi jumaꞌat Antiokia, peka na, rèngu tao rare le sasabꞌa dhu jumaꞌat pua rèngu sabꞌa.

27 Dꞌai kota Antiokia, ka Paulus si pakaboko aaꞌi dhèu parcaya Lamatua ètu èèna. Ka ra lolo aaꞌi-aaꞌi tatao Lamatua mi dedha rèngu. Ra lole kahèi, peka na, Lamatua bhoke le jꞌara hia dhèu Yahudi boe ho parcaya Lamatua Yesus kahèi. 28 Èle èèna ka, Paulus dènge Barnabas pea nèbhu dènge dhèu parcaya Lamatua Yesus sèra ètu èèna.

15

Ama-ama Kristen pakaboko ètu Yerusalem

1 Lodꞌo èèna, pèri-pèri dhèu Yahudi Kristen mai nèti kajꞌèu, nèti propensi Yudea, asa kota Antiokia. Dꞌai nèi, ra ajꞌa dhèu unu Lamatua Yesus sèra, peka na, “Miu parcaya Yesus, èèna beꞌa le. Te ngaa èèna dꞌai mèka. Ladhe miu tareꞌa-reꞌa neo abhu mamuri, miu hudꞌi suna ku madhutu adꞌa jiꞌi dhèu Yahudi, dhu Lamatua papuru le mai re baki Musa.”✡

2 Te ngaa Paulus dènge Barnabas labꞌa lii padhai lii dhèu sèra. Rèngu palabꞌa aae. Hèia Paulus si peka, na, “Miu sala èèna! Dhèu Yahudi boe dhu parcaya Yesus, parluu boe madhutu adꞌa suna dhèu Yahudi!” Lula ra palabꞌa sèmi èèna, ka aꞌabhu rèngu èci dènge èci sama boe, hèia ra tenge lii èci ho pua Paulus dènge Barnabas dènge pèri-pèri dhèu nèti Antiokia, ho rèti lii neꞌe asa dhèu pajuu-paleha Lamatua dènge ama-ama Kristen leo sèra ètu Yerusalem.

3 Nèti èèna ka, Paulus si kako haga lasi re propensi Finisia dènge propensi Samaria. Ètu dꞌara kakako, rèngu dhuli pèri-pèri èmu dhèu Kristen. Ka ra lole aaꞌi mèu-mèu, peka na, “Dhèu Yahudi boe sèra parcaya le Lamatua Yesus!” Ra tadèngi rare sèmi èèna, ka aaꞌi-aaꞌi ra karejꞌe.

4 Dꞌai Yerusalem, ka dhèu madhutu Yesus aaꞌi-aaꞌi ètu èèna, sèmi rare Paulus si dènge beꞌa. Dhèu pajuu-paleha Lamatua dènge ama-ama Kristen sèra, sèmi rare rèngu kahèi. Ka Paulus si lole aaꞌi mèu-mèu tatao Lamatua mi dedha rèngu, hèia dhèu ae nèti rai leo parcaya Lamatua Yesus. Aa rèngu lolo kahèi, na, rèngu palabꞌa aae lula jꞌara suna ètu Antiokia. 5 Ètu talora dhèu dhu nanene lii padhai lii Paulus, abhu kahèi dhèu Yahudi Kristen nèti partei Parisi. Dhèu se kèdꞌi titu, ka ra hia lii bia, peka na, “Nanene paie! Ladhe cee ka dhu dhèu Yahudi boe, dhu neo madhutu Yesus, rèngu hudꞌi madhutu ku adꞌa suna dènge atora adꞌa leo èdhi, dhu Ama Lamatua papuru mai re baki Musa.”

6 Nèti èèna ka, dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi rare lii èci ho dhèu pajuu-paleha Lamatua dènge ama-ama Kristen sèra pakaboko sèna ka ra pajiko lii langu rèngu èèna. 7 Ka ra padhue laꞌe-mai. Hèia Petrus kèdꞌi titu, ka padhai lii, peka na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi ti! Miu meꞌa, na, uru èèna Lamatua pajꞌujꞌu le jaꞌa nèti talora miu, sèna ka jaꞌa laku lole Lii Lolo Beꞌa Yesus mi dhèu Yahudi boe sèra. Lula Lamatua dꞌèi, sèna ka rèngu parcaya Yesus kahèi.✡ 8 Lamatua neꞌa dꞌara èdhi èci-èci. Aa Nèngu ka dhu pala-bagi Roh Na dhu Mola-Mèci hia rèngu, sama sèmi Na hia èdhi kahèi. Dènge jꞌara neꞌe, sèna ka èdhi teꞌa, na, Lamatua sèmi nare rèngu kahèi.✡ 9 Te Lamatua ladhe boe rèhu dhèu. Na tao beda boe rèngu dènge èdhi. Te Lamatua pamèu le dꞌara rèngu, lula rèngu parcaya le Yesus kahèi, sama sèmi Na pamèu dꞌara èdhi. 10-11 De tasamia? Lamatua sèmi nare le rèngu. Nga tao ka èdhi neo pabia hari rèngu dènge adꞌa suna èdhi? Èdhi teꞌa, na, èdhi dènge bèi-baki èdhi sèra, dui mèke boe atora-atora agama èdhi aaꞌi-aaꞌi ra! De hua iia èdhi baku pabia rèngu. Jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: Lamatua hia èdhi mamuri lula èdhi madhutu atora agama, do? Aadꞌo, sina ma! Na hia èdhi mamuri, lula Lamatua Yesus sue èdhi. De baku bhèlu! Lamatua sue aa padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dhèu rai leo sèmi èèna kahèi.”

12 Ropa tadèngi rare sèmi èèna, rèngu èci sa padhai lii tabha heka.

Èle èèna ka, Paulus dènge Barnabas lolo hari jꞌara sèmi mia Lamatua pake rèngu. Ra lole tadha-tadha malaa dènge jꞌara kapai dhu Ama Lamatua tao ètu talora dhèu rai leo sèra. 13 Lole rare, ka dhèu èci, ngara na Yakobis kèdꞌi titu, ka padhai lii, peka na, “Aꞌari! Mi nanene ku jaꞌa! 14 Simon Petrus* heka lolo nare kèna, peka na, Ama Lamatua dedꞌe nare dhèu Yahudi boe sèra, ho pamaso si jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua Yesus. 15 Èèna lèke sèmi ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua peka tèke nèti uru. Ra suri, peka na:

16 ‘Ladhe dꞌai lodꞌo èèna, Jaꞌa lèpa hari.

Lula Jaꞌa neo pakèdꞌi hari paredha dhèu aae Daud,

Jaꞌa neo pakèdꞌi hari dènge paꞌèra hari,

ana-èpu Daud dhu mae-manyèla sèra.

17-18 Dènge tao sèmi èèna, dhèu rai-rai leo mai ho neo paraga dènge Jaꞌa kahèi.

Te Jaꞌa hagꞌe kore rèngu kahèi, ho jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa.

Ama Lamatua padhai lii sèmi èèna, nèti uru ka mai!’✡

19-20 Ka madhutu ngangee jaꞌa, Yakobis, sèmi neꞌe: ladhe dhèu Yahudi boe neo madhutu Ama Lamatua, èdhi dhèu Yahudi baku pajꞌèra si. Èdhi baku pabia rèngu, ho pua si madhutu adꞌa suna èdhi. De èdhi hudꞌi suri tare sasuri èci, ho ti paꞌadhu hia rèngu, peka na, rèngu parluu boe madhutu aaꞌi atora adꞌa èdhi dhèu Yahudi. Te ngaa èdhi pasanèdꞌe rèngu, peka na, bhèni-mone baku tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali rèngu. Rèngu baku raꞌa ngangaꞌa sogo-tagu. Rèngu baku raꞌa raa badha. Aa rèngu baku raꞌa sisi badha madhe dhu ra pacèli koko.✡ 21 De ladhe èdhi tao atora sèra, èèna jꞌara hiu boe. Lula dhèu ae reꞌa le adꞌa èdhi dhèu Yahudi sèmi èèna ka. Te èdhi baca atora Musa sèra ètu èmu manèngi-mangajꞌi ètu mia-mia, lodꞌo aꞌoro sasabꞌa. Nèti èèna ka, dhèu rai leo sèra reꞌa le.

Dꞌai sange èèna ka. Makasi!”

Sasuri hia dhèu parcaya dhu dhèu Yahudi boe

22 Èle padhue-padhai èèna, ka dhèu pajuu-paleha Lamatua dènge ama-ama Kristen dhu leo sèra, rare lii èci ho ra pua dhèu lasi peka lii dhu ra pamaꞌète rare èèna asa dhèu sarani ètu mia-mia. Ka ra tenge dhèu dhu jumaꞌat sèra pakabꞌua si, dhu lèke dènge sasabꞌa èèna. Hèia ra pili dhèu dua. Èci ngara na Silas, aa èci hari, ngara na Yudas, (dhu ngara leo na, Barsabas). Ka ra pua dua ra lasi sama-sama Paulus dènge Barnabas. 23 Ka rèngu rèti sasuri hia dhèu sarani dhu Yahudi boe, ètu kota Antiokia ètu propensi Siria dꞌai propensi Kilikia nèi. Isi sasuri èèna, sèmi neꞌe ka:

“Lii mahoꞌo nèti jiꞌi, dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus, dènge ama-ama dhu leo ètu kota Yerusalem. Jiꞌi sue miu sama sèmi aꞌari jiꞌi. Nèti èèna ka, jiꞌi suri sasuri ne hia miu aaꞌi-aaꞌi mi.

24 Jiꞌi tao sasuri ne, lula jiꞌi tadèngi, na, pèri-pèri dhèu nèti Yerusalem dhiu paraga dènge miu. Ka ra ajꞌa lèke boe, hèia pajꞌèra dènge pabꞌingu miu. De sadꞌi miu meꞌa, jiꞌi pua boe dhèu sèra. 25 Ropa jiꞌi tadèngi dhèu dhiu pajꞌèra miu, ka jiꞌi pakaboko ètu neꞌe, ho pajiko lii langu neꞌe. De jiꞌi pamaꞌète ngare le. Nèti èèna ka, jiꞌi pua dhèu dhiu peka dènge miu, ngaa dhu jiꞌi pamaꞌète ngare le. Ra dhiu sama-sama dènge Barnabas dènge Paulus, dhèu pasue jiꞌi. 26 Dhèu dua se, dui jꞌajꞌèra le oe dꞌai madhe. Rèngu dui jꞌajꞌèra, lula rèngu madhutu Kètu èdhi, Yesus Kristus. 27 De jiꞌi pua Yudas dènge Silas, sèna ka dua ra lole hia miu isi sasuri neꞌe.

28 Roh Lamatua dhu Mola-Mèci peka le dènge jiꞌi. Aa jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ngare lii èci kahèi, sèna ka miu parluu boe madhutu aaꞌi adꞌa Yahudi jiꞌi, sèmi adꞌa suna èèna. Te adꞌa jiꞌi èèna, pabia miu. Te ngaa abhu èci do dua jꞌara dhu miu parluu sanèdꞌe, nuka:

29 Miu bhèni-mone baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali miu.

Baku miꞌa ngangaꞌa sogo-tagu.

Baku miꞌa raa badha.

Aa baku miꞌa sisi badha dhu roro boe.

Ladhe miu pakajꞌèu iisi miu nèti jꞌara-jꞌara sèra, na, miu bisa paꞌèci dènge mera-milu dènge aꞌari dhèu Yahudi Kristen sèra.

Dꞌai sange neꞌe ka, sasuri jiꞌi. Saloom.”

30 Ropa sèmi rare sasuri èèna, ka ra palangu dènge ka. Hèia ra lasi asa kota Antiokia. Dꞌai nèi, ka rèngu pakaboko dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi sèra, ka ra hia sasuri èèna laꞌa. 31 Ropa baca rare sasuri èèna, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra karejꞌe, lula isi sasuri èèna paꞌèra dꞌara rèngu.

32 Lamatua pake Yudas dènge Silas kahèi jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Na. Dua ra padhai lii ae dènge dhèu parcaya ètu kota èèna. Dua ra lole lii holo-nori dènge paꞌèra dꞌara dhèu sèra. 33 Silas dènge Yudas pea ètu èèna ako nèbhu ciki. Èle èèna ka, heka dhèu sarani ètu Antiokia sèra, hia si lèpa hari asa ama-ama dhu pua rèngu sèra mai. Ra hia si lasi dènge dꞌara karejꞌe-karae. 34 [Te ngaa Silas neo pea taruu ètu Antiokia.]†

35 Paulus dènge Barnabas pea pèri-pèri lodꞌo ètu Antiokia. Rèngu soru-bara dhèu leo dhu ajꞌa dhèu dhu padhai lii lula-nèti Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus kahèi.

Paulus pacèri dènge Barnabas

36 Rèngu pea ako nèbhu ètu Antiokia. Ca lodꞌo, ka Paulus peka dènge Barnabas, aku nèngu na, “Beꞌa risi èdhi lèpa hari asa era-era dhu èdhi dhuli uru èèna, ho lati ladhe sèku mamuri aꞌari èdhi sèra. Mamuri rèngu tasamia le. Te rèngu parcaya Lamatua Yesus nèbhu mèka. Uru èèna, èdhi ka dhu nori si. Mai lati ladhe si!” 37 Ropa Barnabas tadèngi lii manèngi Paulus, nèngu dꞌèi kahèi. Barnabas neo nèti dènge Yohanis (dhu ngara leo na, Markus), laꞌe dènge rèngu. 38 Te ngaa Paulus sèmi boe, lula uru èèna ètu propensi Pamfilia, Markus rai eele rèngu.✡ 39 Paulus dènge Barnabas palabꞌa aae, ka ra pacèri. Barnabas nèti Markus, ka ra caꞌe kapa lasi asa pulu Siprus.

40 Te ngaa Paulus nèti Silas. Lodꞌo rèngu neo pakèdꞌi, dhèu parcaya ètu Antiokia sèra manèngi Lamatua jꞌaga rèngu, dènge padꞌelo babeꞌa Na mi dedha rèngu. Sabajꞌa rare, ka dua ra pakèdꞌi. 41 Hèia Paulus dènge Silas lasi palème propensi Siria dènge propensi Kilikia. Ètu mia-mia, rèngu paꞌèra dꞌara dhèu parcaya sèra.

16

Timotius paꞌèci dènge Paulus aa Silas

1 Èle èèna ka, Paulus si lasi asa kota Derbe. Ka ra kako taruu asa kota Listra. Dꞌai Listra, ra paraga dènge ana mone ngèru èci, ngara na Timotius. Ama na, dhèu Yunani, aa ina na, dhèu Yahudi dhu parcaya Yesus. Timotius jꞌajꞌi le dhèu unu Yesus kahèi. 2 Dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ètu kota Listra dènge kota Ikonium reꞌa, na, Timotius ne, dhèu dꞌara beꞌa. 3 Paulus neo sèna ka Timotius madhutu rèngu. Te ngaa dhèu Yahudi ètu èèna reꞌa, na, ama Timotius èèna, dhèu Yunani, de nèngu suna mèka madhutu adꞌa dhèu Yahudi. Nèti èèna ka, Paulus ator ho suna Timotius.*

4 Èle èèna ka, rèngu lasi palème rae-rae, ho lole lii pamaꞌète nèti dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus dènge ama-ama Kristen leo sèra ètu kota Yerusalem. 5 Dènge jꞌara neꞌe, rèngu asa paꞌèra dꞌara dhèu sarani sèra. Bèli-bèli èèna, dhèu parcaya hiu asa tabha ae.

Lamatua pua Paulus laꞌe asa Makedonia

6 Èle èèna ka, Paulus si lasi taruu. Ka ra lasi asa propensi Galati dènge propensi Frigia, lula Roh Lamatua dhu Mola-Mèci kai si ho baku lasi lole Lii Lolo Beꞌa asa propensi Asia. 7 Ropa rèngu dꞌai rai èci dhu patoo dènge propensi Misia, rèngu neo maso asa propensi Bitinia. Te ngaa Roh Yesus kai si, sèna ka baku lasi asa nèi.† 8 Èle èèna ka, rèngu kako re propensi Misia, hèia dꞌai kota Troas.

9 Mèda èèna, Paulus abhu tanila. Nèngu nèdhi dhèu èci titu ètu cabèka dhasi ètu propensi Makedonia. Dhèu ne, taraa manèngi tulu, aku nèngu na, “Ama! Mai asa neꞌe, ho soru ku jiꞌi laa!” 10 Nèdhi sèmi èèna, hèia jiꞌi‡ ngare lii èci ho laꞌa asa Makedonia. Madhutu ngangee jiꞌi, na, Ama Lamatua ka dhu pua jiꞌi laꞌa lole Jꞌara Mamuri Na mi dhèu ètu cabèka dhasi nèi. Nèti èèna ka, Na kai jiꞌi baku laꞌa asa era leo.

Lidia parcaya Lamatua Yesus ètu kota Pilipi

11 Èle èèna ka, jiꞌi caꞌe balu ètu kota Troas, ho laꞌa asa pulu iiki cue, ngara na Samotrake. Asa bèli èèna, jiꞌi laꞌa taruu, ka dꞌai kota èci, ngara na Neapolis. Ka jiꞌi puru ètu èèna. 12 Nèti èèna, jiꞌi kako haga laꞌa asa kota Pilipi, kota kapai cue ètu propensi Makedonia. Kota neꞌe, ètu dꞌara paredha Roma kahèi. Jiꞌi pea pèri-pèri lodꞌo di ètu èèna.

13 Dꞌai lodꞌo aꞌoro sasabꞌa dhèu Yahudi, jiꞌi laꞌa tenge era sabajꞌa dhèu Yahudi. Jiꞌi pangee, na, era sabajꞌa èèna ètu sebhe loko. Ka jiꞌi kako ako kajꞌèu ciki nèti dꞌara kota, hèia jiꞌi ngèdhi loko èci. Ètu era neꞌe, jiꞌi paraga dènge pèri-pèri dhèu bhèni,§ ka jiꞌi madhèdi padhai lii dènge rèngu. 14 Nèti dhèu bhèni se, abhu dhèu èci, ngara na Lidia. Nèngu nèti kota kajꞌèu èci ètu propensi Asia, ngara na kota Tiatira. Sasabꞌa Lidia, pahia bèla mea sanama mangèru dhu kabꞌua titu kèna dènge dhèu aae-dhèu kapai. Nèngu majꞌèni manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. Nèti èèna ka, ropa na tadèngi lii padhai Paulus, ka na sèmi nare dènge.

15 Hèia jiꞌi sarani Lidia dènge isi èmu na aaꞌi-aaꞌi ra. Ropa sarani èle, ka na gale jiꞌi, aku nèngu na, “Ama si! Ladhe miu ngee, na, jaꞌa ne parcaya tareꞌa-reꞌa le Lamatua Yesus, na, miu mai manubha ètu dꞌara èmu jiꞌi.” Lula na pamako loe boe, hèia jiꞌi laꞌa.

Ra pamaso Paulus dènge Silas asa dꞌara bèdho ètu kota Pilipi

16 Ca lodꞌo, ropa jiꞌi laꞌa asa era manèngi-mangajꞌi, ka jiꞌi paraga dènge ana bhèni èci. Nèngu ne, ènu dhèu. Nidhu bhèlu sabꞌa ètu dꞌara nèngu, ka na neꞌa ladhe kalua dhèu. Nèngu neꞌa malare kahèi. Ka dhèu ae hia ne doi, ho ra manèngi nèngu ladhe kalua rèngu. Te ngaa lamatua ana bhèni ènu ne ka dhu abhu doi aaꞌi-aaꞌi sèra. Ka rèngu jꞌajꞌi kaja. 17 Lodꞌo èèna, ropa jiꞌi kako, ana bhèni ne madhutu taruu jiꞌi. Ka na paꞌoo-parodha, peka na, “Dhèu seꞌe se, ana madhutu Ama Lamatua dhu Koasa Kapai. Rèngu mai ho neo padꞌelo jꞌara tasamia ka dhèu bisa abhu mamuri, aa tasamia ka Lamatua saku eele sasala-sasigo rèngu.”

18 Ana bhèni ne paꞌoo taruu sèmi èèna dꞌai pèri-pèri lodꞌo. Nèbhu-nèbhu hèia Paulus roca nanene lii paꞌoo-parodha ana bhèni ne. Ca tèka, ka Paulus kabèli kabodho, ka na ladhe kaloo ne, hèia na hia paredha, peka na, “He! Èu nidhu bhèlu! Dènge koasa Lamatua Yesus, jaꞌa paredha èu kalua nèti ana bhèni ne, ètu dꞌara ciki ooꞌe neꞌe kahèi!” Ropa Paulus peka nare sèmi èèna, cagꞌagꞌa laa, nidhu ne kalua dènge ka.

19 Lodꞌo lamatua ana bhèni ènu èèna reꞌa, na, koasa nèngu ele le, hèia ra nasa, lula rèngu abhu heka doi. Nèti èèna ka, ra kèpe Paulus dènge Silas, ka nuni rèti si asa era pamaꞌète lii langu, ètu dꞌara pasa. 20 Dꞌai èèna, hèia ra paꞌoo aae, peka na, “Dhèu seꞌe mai paꞌele iie kabarai èdhi. Te ngaa rèngu se dhèu rai leo. Dhèu Yahudi se mai nèti liꞌu, ho pamae kabarai èdhi! 21 Rèngu dadugu isi kabarai èdhi, ho baku pusi-pahae dènge jꞌara paredha Roma, sèna ka madhutu dhoka jꞌara rèngu di.”

22 Ropa tadèngi rare sèmi èèna, dhèu ae sèra nasa, ka ra game Paulus dènge Silas. Ka dhèu kapai èci ètu èèna, pua dhèu ciu eele mèdha-papake ka hake si. 23 Ra hake rare, ka pamaso dua ra asa dꞌara bèdho. Ra pua komedhaa jꞌaga ho jꞌaga paie, mage dhoka ra rai. 24 Tadèngi rare sèmi èèna, ka komedhaa jꞌaga ne pamaso Paulus dènge Silas asa dꞌara kama èci ètu talora aae èmu bèdho èèna. Ka na ngapi haga si dua ra dènge ajꞌu ngangapi.

25 Pe dꞌara talora mèda sa, Paulus dènge Silas sabajꞌa dènge sodꞌa koa-kio kolongara Ama Lamatua. Aa ana bèdho leo sèra tadèngi lii sodꞌa ra. 26 Cagꞌagꞌa laa, rai opo, ka èmu bèdho ne gagedꞌo. Hèia babèdho èmu ne bhoke eele. Aa rate ana bèdho sèra, bhoke eele aaꞌi kahèi.

27 Ropa komedhaa jꞌaga èmu bèdho na cagꞌagꞌa, ka na kèdꞌi. Na ladhe hèbꞌa èmu bèdho bhoke eele aaꞌi. Ropa nèdhi sèmi èèna, ka na pangee, na, ana bèdho rai aaꞌi le. Ka na bete samala na, ho neo pamadhe iisi. 28 Te ngaa Paulus kai ne dènge lii mèdhu, peka na, “Baku pamadhe iisi èu, te jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ka seꞌe dhu tesa-tesa era!”

29 Ropa tadèngi nare lii èèna, komedhaa ne madhaꞌu titu kèna dènge ele ngangee. Ka na pua dhèu rèti hia ne labhu, ka rai laꞌe asa dꞌara bèdho, isi rèbha-rèbha sène. Ka laꞌe patitu kètu urutuu ètu madha Paulus dènge Silas.

30 Hèia lere nèti rèngu asa liꞌu, ka na karèi si, aku nèngu na, “Ama si! Jaꞌa ne, jꞌèra bia. Jaꞌa tao tasamia, sèna ka jaꞌa baku abhu hahuku?”

31 Ka Paulus si dhaa ne, aku rèngu na, “Jꞌara ne sèmi neꞌe: èu parcaya Lamatua Yesus, sèna ka Na patabuli èu. Sèmi èèna kahèi, dènge isi èmu èu.” 32 Hèia Paulus dènge Silas padhai lii dènge komedhaa èmu bèdho, dènge isi èmu na aaꞌi-aaꞌi ra. Rèngu peka dènge si Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus. 33 Dꞌara talora mèda risi sa, hèia komedhaa jꞌaga èèna, lere nèti Paulus dènge Silas, ho ra pamèu nuꞌa ra. Èle èèna ka, Paulus dènge Silas sarani komedhaa dènge isi èmu na aaꞌi-aaꞌi ra. 34 Hèia komedhaa jꞌaga ne nèti Paulus si asa èmu na, hia si raꞌa-rinu. Dhèu ne, dènge isi èmu na karejꞌe bia, lula rèngu parcaya le Ama Lamatua.

35 Bèli madꞌae aae èèna, dhèu kapai dhu pamaꞌète lii, hia lii asa komedhaa jꞌaga èmu bèdho, sèna ka na patabuli eele Paulus dènge Silas nèti dꞌara bèdho.

36 Tadèngi nare lii èèna, hèia komedhaa ne peka dènge Paulus, aku nèngu na, “Dhèu kapai se, rare lii èci le, ho kalua eele miu. De miu dua mi lèpa ka dènge mera-milu.”

37 Tadèngi rare sèmi èèna, ka Paulus noꞌo boe sèmi nare. Ka na peka hari dènge dhèu rèti lii sèra, aku nèngu na, “Aadꞌo sèmi èèna! Jiꞌi se dhèu kabarai Roma. De jiꞌi manèngi hak jiꞌi kahèi! Dhèu paredha hudꞌi jꞌue lii langu jiꞌi madhutu atora. Dhu lèke, hudꞌi parisa uuru ku lii langu, heka huku kèna. Te ngaa rèngu tao boe sèmi èèna. Te rèngu dhae parisa mèka lii ho tenge sasala jiꞌi, te ngaa rèngu hake kalabhe jiꞌi ètu madha dhèu ae. Aa abhu mèka sasala èci sa, te ngaa rèngu pamaso le jiꞌi asa dꞌara èmu bèdho. Neꞌe ne sisu atora paredha Roma. De rèngu neo kalua eele jiꞌi iia-iia ka laa, sèna ka dhèu baku reꞌa sasala jiꞌi ngaa!? Jiꞌi ngoꞌo boe sèmi èèna! Pua dhèu kapai sèra mai unu ra ho kalua eele jiꞌi. Sèmi èèna ku, heka jiꞌi sèmi ngare kèna!”

38 Ropa dhèu rèti lii sèra lèpa lasi peka lii èèna asa dhèu kapai kota èèna, heka rèngu reꞌa kèna, na, Paulus dènge Silas dhèu kabarai Roma kahèi. Ka ra madhaꞌu bia. 39 Hèia dhèu kapai sèra mai asa èmu bèdho, ka ra mangaku sasala ra dènge manèngi, sèna ka Paulus dènge Silas baku nasa. Ka ra patabuli dua ra nèti dꞌara bèdho. Aa ra manèngi ho dua ra pakèdꞌi dènge ka nèti kota èèna. 40 Kalua nèti èmu bèdho, ka Paulus si dhuli èmu Lidia. Ètu èmu èèna, dua ra paraga dènge dhèu parcaya sèra. Ka ra ajꞌa, aa paꞌèra dꞌara rèngu kahèi. Èle èèna ka, ra pakèdꞌi nèti kota èèna.

17

Paulus si lasi asa kota Tesalonika

1 Èle èèna ka, Paulus dènge Silas kako taruu. Rèngu kako re kota èci, ngara na Ampipolis, lasi asa kota leo èci, ngara na Apolonia. Nèti nèi, rèngu kako taruu hari asa kota Tesalonika. Ètu èèna, abhu èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi cue.

2 Dhu tema le, ladhe dꞌai era èci dhu abhu èmu manèngi-mangajꞌi, aa lèke dènge lodꞌo aꞌoro sasabꞌa dhèu Yahudi, Paulus laꞌe sabajꞌa dènge dhèu ètu sèra. Ètu Tesalonika, Paulus maso asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi rèngu kahèi. Ka na padhue-padhai dènge rèngu madhutu isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua. Paulus madhutu sabajꞌa dènge dhèu sèra dꞌai tèlu migu. 3 Nèngu peka dènge si, aku nèngu na, “Ladhe èdhi parisa paie Sasuri Mola-Mèci Lamatua, èdhi teꞌa, na, nèti uru ka mai ra suri tèke le, na, Dhèu dhu Lamatua moa tèke èèna, limuri mai abhu jꞌajꞌèra ae titu kèna, toke dꞌai Na madhe. Te ngaa Lamatua pake koasa Na ho pamamuri hari Ne. Doe neꞌe, èdhi teꞌa le, na, Dhèu dhu Lamatua moa tèke èèna, nuka Yesus!”

4 Ropa tadèngi rare sèmi èèna, abhu dhèu Yahudi dhu sèmi rare lii padhai Paulus, hèia ra paꞌèci dènge ne. Ètu talora dhèu dhu sèmi rare lii padhai lii nèngu sèra, abhu dhèu Yunani kahèi, dhu dꞌara dꞌèi padètu Lamatua. Aa abhu kahèi pèri-pèri dhèu bhèni kapai ètu kota èèna.

5 Te ngaa ama-ama dhèu Yahudi ètu kota èèna dꞌara pèdꞌa, ka ra nasa. Hèia ra kakèjꞌi-rariu dhèu bhelu ho ra tao kaco. Lodꞌo dhèu pakaboko ae, ka ra tao maruru ètu dꞌara kota èèna. Ra tenge Paulus dènge Silas ho neo nuni rèti asa era dhèu maruru sèra. Ka ra lasi maruru asa èmu Yason, lula Paulus dènge Silas pea ètu èèna. 6-7 Te ngaa ra abhu boe Paulus si ètu èèna. Ka ra nuni rèti Yason dènge pèri-pèri dhèu parcaya asa era pamaꞌète lii langu. Ra pasala Yason si, aku rèngu na, “Limuri ne, dhèu rai leo maso asa kota èdhi. Rèngu tao maruru ètu mia-mia. Rèngu neo paꞌele atora ètu kota èdhi, ho gati dènge atora rèngu! Aa Yason ka dhu sèmi nare dhèu sèra manubha ètu èmu na! Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra labꞌa atora èdhi, lula rèngu roꞌo boe sogo-tagu dhèu aae kapai Roma, nuka Keser. Rèngu sogo-tagu dhoka dhèu aae leo èci, ngara na Yesus.”

8 Ropa tadèngi rare lii èèna, ngangee dhèu kapai dènge dhèu-dhèu dhu ètu sèra sa, mulai kaco. 9 Hèia dhèu-dhèu kapai kota pua Yason dènge dhèu parcaya leo sèra, bꞌae doi, jꞌajꞌi mi tadha rèngu tao heka maruru, dènge rèngu rai boe. Ladhe bꞌae rare, heka dhèu kapai sèra patabuli eele Yason si kèna.

Paulus si lasi asa kota Berea

10 Dꞌai mèda èèna, dhèu parcaya ètu kota Tesalonika sèra pangee, na, “Beꞌa risi èdhi pua Paulus dènge Silas pakèdꞌi lasi asa era leo.” Ka ra pua dua ra lasi asa kota èci, ngara na Berea. Dꞌai nèi, ka dua ra maso asa èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. 11 Dhèu Yahudi ètu Berea sèra, leo nèti dhèu Yahudi ètu Tesalonika. Te rèngu dꞌèi nanene, aa neo sèmi rare lii padhai lii Paulus si. Dhèu Berea sèra nanene paie Paulus si, ka ra parisa toke lutu isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua bèli-bèli mèu-mèda. Rèngu neo reꞌa, ngaa dhu Paulus si peka, lèke do aadꞌo. 12 Nèti èèna ka, dhèu Yahudi ae ètu èèna, parcaya Lamatua Yesus. Mesa boe rèngu di, te abhu dhèu aae-dhèu kapai Yunani sèra dhu parcaya kahèi. Rèngu dhu parcaya sèra, abhu dhèu bhèni dènge dhèu mone.

13 Te ngaa ropa dhèu Yahudi ètu Tesalonika tadèngi, na, Paulus si ajꞌa kahèi Lii Holo-Nori Lamatua ètu Berea, ka rèngu mai dadugu-rariu dhèu Berea sèra, sèna ka ra tao maruru ètu èèna kahèi. 14 Nèti èèna ka, dhèu parcaya ètu Berea sèra lere Paulus lai-lai asa sebhe dhasi. Te ngaa Timotius dènge Silas pea taruu ètu Berea. 15 Dhèu sèra lere Paulus dꞌai kota èci, ngara na Atena. Ka ra tèke eele ne ètu nèi, aa rèngu lèpa hari mai asa Berea. Rèngu rèti lii moa Paulus hia Timotius dènge Silas, sèna ka pamata ia ka, ho mai paꞌèci dènge nèngu ètu Atena.

Paulus ètu kota kapai Atena

16 Lodꞌo Paulus mate mamai Silas dènge Timotius, dꞌara na jꞌèra, lula na nèdhi era sogo-tagu ae titu kèna ètu dꞌara kota Atena.

17 Te ngaa ètu èèna, abhu dhèu Yahudi dènge dhèu leo kahèi, dhu manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. Ka Paulus maso asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi sèra, ho padhue-padhai dènge rèngu. Bèli-bèli èèna, nèngu laꞌe dꞌara pasa kahèi, ho padhai lii dènge cee dhu na rage. 18 Aa na pakarèi kahèi dènge mese-mese nèti dua kaboko dhèu ètu èèna. Ca kaboko madhutu aꞌajꞌa Epikuros, aa ca kaboko hari, ngara na Stoa.* Ropa na padhai lii, peka na, Yesus mamuri hari nèti mamadhe Na, dhèu cahagꞌe puu-pee, peka na, “Leko-monya!” Abhu cahagꞌe dhu lalangu ne, peka na, “Dhèu neꞌe ne, neo laka-seti èdhi ho sogo-tagu dhèu dedha-liru na dhu èdhi tadhe boe!”

19-21 Dhèu Atena dènge dhèu leo dhu mai pea ètu era èèna, ladhe tadèngi lii hiu, do jꞌara hiu, na, dhèu dꞌèlu-mèu sèra tema madhèdi pakaboko ètu ledhe iiki èci, ngara na Areopagus, ho pasilu ngangee ètu èèna. Èle èèna ka, pèri-pèri dhèu nèti rèngu gale rèti Paulus asa nèi, ka ra peka dènge ne, aku rèngu na, “Èu peka sèku dènge jiꞌi aꞌajꞌa hiu èèna! Te èu padhai lii jꞌara hiu dhu pamalaa jiꞌi. De jiꞌi manèngi èu lole hari ku ciki, ho jiꞌi ngeꞌa mèu.”

22-23 Hèia Paulus kèdꞌi titu, ka na padhai lii, peka na, “Miu dhèu Atena aaꞌi-aaꞌi mi! Jaꞌa kako palème le dꞌara kota miu ne, ka jaꞌa keꞌa, na, miu majꞌèni madhutu agama. Jaꞌa kèdhi era sogo-tagu miu ètu mia-mia. Aa jaꞌa kèdhi hadhu sogo-tagu èci kahèi, dhu suri, peka na, ‘Hadhu sogo-tagu ne, era sogo-tagu dhèu dedha-liru leo dhu jiꞌi tadhe boe!’ Sasoa na, miu sogo-tagu le Ama Lamatua, te ngaa miu tadhe mèka Ne. Nèngu ne ka dhu jaꞌa peka dènge miu.

24 Nèngu ka dhu pajꞌajꞌi dedha-liru, rai-haha dènge isi ra aaꞌi-aaꞌi. Nèngu kahèi Lamatua nèti ngaa-ngaa aaꞌi-aaꞌi ètu dedha-liru dènge rai-haha. De Nèngu pea boe ètu dꞌara èmu sogo-tagu dhu dhèu rai-haha tao. 25 Nèngu ka dhu hia aꞌae dènge mamuri mi èdhi. Aa Nèngu ka dhu pala-bagi ngaa-ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi parluu. Te ngaa Nèngu parluu boe ngaa-ngaa. De èdhi dhèu rai-haha bisa boe tulu Nèngu.✡ 26 Nèti dhèu èci di, Lamatua pajꞌajꞌi dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Lamatua ka dhu papala rai mi suku-suku ètu rai-haha. Aa Nèngu kahèi dhu pacaꞌe-papuru dhèu paredha madhutu lodꞌo ra èci-èci.

27 Nèngu tao sèmi èèna ka, lula dꞌadꞌèi Nèngu sèna ka èdhi dhèu rai-haha patangi-tenge jꞌara ho patadha pabeꞌa dènge Ne. Mema dhèu rai-haha tenge jꞌara, teko-teko ra paraga dènge Ne. Te ngaa Nèngu kajꞌèu boe nèti èdhi. 28 Lii èci, peka na:

‘Nèngu ka dhu hia èdhi aꞌae.

Nèngu ka dhu hia èdhi mamuri.’

Lii hini èci nèti miu, peka na,

‘Mamuri èdhi mai nèti nèngu.

Nèti èèna ka, èdhi jꞌajꞌi ana-èpu nèngu.’

29 Mema lèke ka sèmi èèna. Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, ana-èpu Ama Lamatua. De baku pangee, na, Ama Lamatua sama sèmi mèdha sogo-tagu dhu dhèu rai-haha tao nèti hualaa, do hualaa pudhi, do hadhu, madhutu ngangee rèngu. 30 Uru-uru sèra, mema dhèu dhae reꞌa mèka jꞌara neꞌe. Nèti èèna ka, Ama Lamatua soro tèke rèngu mamuri madhutu gagoa rèngu. Te ngaa limuri ne, Nèngu dꞌèi heka èdhi mamuri sèmi èèna. Nèti èèna ka, Na paredha ho èdhi tèke eele mèdha sogo-tagu sèra, aa lati ka madhutu Ne. 31 Na peka tèke le lodꞌo èci, ho Na neo huku dhèu rai-haha aaꞌi-aaꞌi ra, lula sasala-sasigo rèngu. Aa Na pajꞌujꞌu mema Dhèu èci jꞌajꞌi Dhèu Pamaꞌète Lii Langu. Dhèu èèna ka dhu bèli-camèdꞌa pamaꞌète lii langu dènge mola. Limuri ne, èdhi teꞌa le Dhèu Pamaꞌète Lii èèna, cee ka Nèngu ne. Nèngu èèna dhu madhe le, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari Ne.”

32 Te ngaa ropa ra tadèngi Paulus peka, na, dhèu madhe mamuri hari, ka dhèu cahagꞌe dhu pakaboko ètu èèna mari keꞌe-keꞌe sène. Aa dhèu cahagꞌe hari dꞌèi nanene, peka na, “Jiꞌi neo nanene èu era. Te ngaa lodꞌo leo hari ku laa.” 33 Hèia Paulus kèdꞌi eele era èèna. 34 Te ngaa abhu kahèi dhèu dhu paꞌèci dènge ne, lula rèngu parcaya le Lamatua Yesus. Nèti talora rèngu sèra, abhu dhèu tuka parisa lii langu ètu Areopagus, ngara na Dionisius. Aa abhu dhèu bhèni èci, ngara na Damaris. Abhu kahèi pèri-pèri dhèu leo hari dhu madhutu rèngu.

18

Paulus patadha dènge Priskila dènge Akila ètu kota Korintus

1-3 Lodꞌo èèna, abhu dhèu aae kapai paredha Roma, ngara na Klaudius. Na nasa dènge dhèu Yahudi, ka na babèga eele si nèti kota Roma ètu propensi Italia. Ka ra pajꞌala asa mia-mia. Hèia abhu dhèu Yahudi èci, ngara na Akila, dènge dhèu èmu na Priskila. Dua ra rai nèti propensi Italia, lasi asa kota Korintus. Akila ne, dhèu nèti propensi Pontus. Sasabꞌa na, tao mèdha nèti kaꞌuri badha.

Lodꞌo èèna, Paulus tèke eele kota Atena, laꞌe asa kota Korintus. Ètu èèna, na patadha dènge Akila aa Priskila, lula nèngu dhèu tao mèdha nèti kaꞌuri kahèi. Rèngu pea paꞌèci, aa ra sabꞌa paꞌèci kahèi.

4 Ladhe dꞌai lodꞌo ae sasabꞌa dhèu Yahudi, Paulus laꞌe asa èmu sabajꞌa ètu nèi. Ka na pamako dhèu Yahudi dènge dhèu leo sèra, ho parcaya Lamatua Yesus.

5 Te ngaa ropa Silas dènge Timotius mai nèti propensi Makedonia, Paulus sabꞌa heka mèdha nèti kaꞌuri. Mèda-mèu sasabꞌa nèngu dhoka holo-nori dhèu Yahudi, peka na, “Dhèu dhu Ama Lamatua neo hia mai èèna, dhu èdhi mate-mate nèti uru ka mai, Nèngu mai le! Nuka Yesus.”

6 Te ngaa abhu pèri-pèri dhèu Yahudi dhu loe boe palabꞌa dènge ne. Aa ra padhai lii pamanahu ne. Ka Paulus caro eele ahu nèti mèdha-papake na, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, nèngu pusi-pahae heka dènge dhèu se, lula rèngu roꞌo boe sèmi rare Lii Lolo Beꞌa dhu na peka-padhai dènge ra. Hèia na padhai lii, aku nèngu na, “Miu se, seli-kolane! Miu pakatele dhilu! Te ngaa, ngaa-ngaa tao boe! Pe èèna na, dui mere pala mi. Nèti doe neꞌe ne, jaꞌa tao heka ai-hèbꞌa mi miu dhèu Yahudi. Hua iia jaꞌa laku ajꞌa-nori suku leo dhu Yahudi boe.”

7 Padètu dènge èmu sabajꞌa èèna, abhu èmu pea èci. Lamatua èmu èèna, ngara na Titius Yustus. Nèngu ne, dhèu Yahudi boe, te ngaa dꞌara na dꞌèi padètu Ama Lamatua. Ropa Paulus tèke eele dhèu Yahudi, na laꞌe asa dꞌara èmu Titius Yustus ne.

8 Nèbhu boe ka, kètu èmu sabajꞌa èèna parcaya Lamatua Yesus. Ngara na, Krispus. Isi èmu na aaꞌi-aaꞌi, dènge dhèu Korintus dhu leo sèra, parcaya lii dhu Paulus lole dènge ra kahèi. Ka Paulus sarani si aaꞌi-aaꞌi ra.

9 Ètu dꞌara mèdꞌa sa, Paulus abhu tanila, ka na tadèngi lii padhai Ama Lamatua, peka na, “Paulus! Èu baku madhaꞌu, aa mage dꞌara èu roe kahèi! Sasabꞌa èu dhae èle mèka. De èu hudꞌi ajꞌa dhèu sèra taruu dènge Lii Lolo Beꞌa Jaꞌa. 10 Sanèdꞌe, ee! Èu sabꞌa boe mesa mu, te Jaꞌa tèke eele boe èu. Masi ka dhèu pajꞌèra èu, te ngaa Jaꞌa tao taruu madha-dhilu mi èu mèu-mèda. Baku bhèlu! Te ètu dꞌara kota ne, dhèu Jaꞌa ae.”

11 Ropa tadèngi lii ne, Paulus pea ètu kota Korintus dꞌai nèbhu ku, dꞌai ca tèu èna hèru. Na ajꞌa dhèu-dhèu ètu sèra, Jꞌara Mamuri Lamatua.

12 Dꞌara tèu èèna, ra dedꞌe dhèu èci jꞌajꞌi gubernur ètu propensi Akaya. Ngara na, Galio.* Ka pèri-pèri dhèu Yahudi pareꞌa lii ho ère rèti Paulus asa madha gubernur, ètu era pamaꞌète lii langu. 13 Ka ra galaa Paulus, aku rèngu na, “Dhèu neꞌe ne, dadugu dhèu ae ho maso agama hiu, masi ka dhèu paredha Roma mangaku boe agama èèna!”

14 Te ngaa ropa Paulus neo bhoke hèbꞌa neo siri iisi na, cagꞌagꞌa laa gubernur kai ne. Gubernur pajèka dènge dhèu Yahudi dhu galaa Paulus, peka na, “Weh! Miu dhèu Yahudi se, pasa dhilu miu, ee! Ladhe miu mai galaa dhèu dhu tao jꞌara bhelu-katubꞌa, do, dhèu pamadhe dhèu, jaꞌa hudꞌi tao ai-hèbꞌa kèna. 15 Te ngaa lii galaa miu ne, lii langu dꞌara èmu miu unu mi! Miu dhoka pasala dꞌara, lula-nèti atora agama Yahudi miu unu mi, lula-nèti lii padhai lii, aa lula-nèti ngara-ngara dhèu di.† De lii langu sèmi sèra, dhèu paredha pamaꞌète boe!”

16 Èle, hèia gubernur babèga eele si nèti era pamaꞌète lii langu èèna. 17 Ka dhèu-dhèu Yunani ètu èèna kèpe dhèu èci, ngara na Sostenes. Nèngu ne, kapala èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. Ka nuni rèti, hèia ra game ne ètu madha gubernur. Te ngaa gubernur pusi-pahae boe si kahèi.

Nèti Korintus, Paulus lèpa hari asa kota Antiokia ètu propensi Siria

18-19 Èle èèna ka, Paulus pea taruu ètu Korintus. Te ngaa nèbhu-nèbhu, ka na palangu lii dènge dhèu parcaya ètu èèna. Hèia laꞌe asa kota èci, ngara na Kengkrea, palere dènge Priskila dènge Akila, ho ra mate kapa. Ètu èèna, Paulus lusu pakahoni kètu na, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, ngaa dhu nèngu pajaji le uru èèna dènge Lamatua, limuri ne nèngu tao nare le.‡ Ka ra caꞌe kapa pakèdꞌi lasi asa kota Epesus. Dꞌai nèi, rèngu puru. Hèia Paulus tèke eele angalai na dhèu dua sèra, ka na maso asa dꞌara èmu sabajꞌa dhèu Yahudi. Ètu èèna, na padhue-padhai dènge dhèu Yahudi sèra. 20 Ètu dꞌara padhue-padhai ne, dhèu Yahudi ae dhu dꞌèi nanene, ka ra manèngi ho Paulus pea dènge si ako nèbhu ciki. Te ngaa na dhaa boe. 21 Hèia na palangu lii, aku nèngu na, “Aꞌari, mage miu dꞌara kura! Ladhe Lamatua bhoke jꞌara, bèli-camèdꞌa jaꞌa lèpa hari mai paraga dènge miu.” Padhai lii nare, hèia laꞌe dènge ka tèke eele Epesus.§

22 Ka laꞌe taruu dènge kapa asa kota Kaisarea. Dꞌai nèi, Paulus puru, ka laꞌe asa Yerusalem, laꞌe paraga dènge dhèu-dhèu parcaya ètu èèna. Èle èèna ka, na lèpa hari asa kota Antiokia. 23 Na pea ètu nèi ako nèbhu, hèia na kako palème propensi Galati dènge propensi Frigia. Ètu dꞌara kakako nèngu ne, Paulus paꞌèra dꞌara dhèu parcaya sèra.

Apolos sabꞌa ètu kota Epesus dènge kota Korintus

24 Lodꞌo èèna, abhu dhèu Yahudi èci nèti kota Aleksandria ètu propensi Masir. Ngara na, Apolos. Nèngu ne, dhèu dhu mèu padhai lii, aa neꞌa isi Sasuri Ama Lamatua kahèi. Nèngu heka nare kota Epesus kèna. 25 Nèngu tadèngi le lii lole nèti Lamatua Yesus, te ngaa mamèu na dꞌai iia mèka. Aa na dꞌèi kahèi lolo hari dènge dhèu leo. Na lole dènge dꞌara kateme, aa ngaa dhu na peka-padhai sèra, lèke tareꞌa. Naneꞌa nèngu dhoka Yohanis sarani dhèu, ladhe ra loe eele ka nèti tao sasala-sasigo rèngu. 26 Ca tèka, ka na padhai lii dènge dꞌara bani dhu pahuni boe ètu dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. Priskila dènge Akila ètu èèna kahèi, aa tadèngi na padhai lii. Ropa èle manèngi-mangajꞌi, hèia dua ra gale Apolos ho dhuli èmu rèngu. Dꞌai èmu, ka dua ra heka lole lutu sela mi Apolos lula-nèti Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus.

27 Èle èèna ka, Apolos pamaꞌète ho laꞌe asa propensi Akaya. Dhèu parcaya ètu Epesus dꞌara èci kahèi dènge nèngu. Hèia rèngu tao sasuri èci, paꞌadhu hia aꞌari rèngu ètu Akaya sèra, sèna ka ra sèmi rare Apolos dènge beꞌa. Ropa na sèmi nare sasuri èèna, ka pakèdꞌi dènge. Dꞌai Akaya, nèngu soru-bara tareꞌa-reꞌa dhèu-dhèu parcaya ètu sèi. 28 Ètu èèna kahèi, nèngu padhue-padhai aa pakarèi dènge dhèu Yahudi sèra ètu madha dhèu ae, te ngaa ra segi boe ne. Na pake isi Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua ho ajꞌa dhèu sèra, peka na, “Dhèu dhu Ama Lamatua moa tèke le neo hia mai, dhu èdhi tatae nèbhu nare sange neꞌe, nuka Yesus!”

19

Paulus lèpa hari asa kota Epesus

1 Lodꞌo Apolos ètu Korintus era, Paulus kako palème le rae-rae ètu ledhe-ledhe sèra. Ka na dꞌai kota Epesus. Ètu èèna, na paraga dènge pèri-pèri dhèu dhu parcaya le Lamatua Yesus.

2 Ka na karèi si, aku nèngu na, “Aꞌari! Lodꞌo miu parcaya Lamatua Yesus, miu sèmi mere le Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, do dhae?”

Ka ra dhaa, aku rèngu na, “Dhae! Jiꞌi se dhae tadèngi mèka, peka na, Ama Lamatua unu Roh dhu sèmi èèna.”

3 Ka Paulus karèi hari si, aku nèngu na, “Lodꞌo miu sarani èèna, miu pake sarani mia ka?”

Hèia ra dhaa, “Ra sarani jiꞌi madhutu jꞌara dhu Yohanis sarani dhèu.”

4 Ka Paulus peka, na, “Nanene ku laa! Yohanis sarani dhèu, jꞌajꞌi mi tadha, na, dhèu ae eele nèti sasala-sasigo ra. Te ngaa mi sanèdꞌe, ee! Bèli-bèli èèna, nèngu ka dhu ajꞌa dhèu Israꞌel, peka na, rèngu hudꞌi parcaya ku Yesus, nuka Dhèu dhu Lamatua pua mai.”✡

5 Ropa tadèngi rare, hèia ra manèngi sèna ka Paulus sarani si, ho rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua Yesus. 6 Ka ropa Paulus bane ai mi dhèu seꞌe, aa na manèngi-mangajꞌi hia ra, hèia Roh Lamatua dhu Mola-Mèci puru asa dhèu seꞌe. Ka rèngu mulai padhai lii-lii dhu leko-leo, dhu rèngu tadèngi mèka ciki sa. Aa Lamatua pake si ho peka ngaa dhu èèna na jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa. 7 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra dhèu canguru dua.

Lamatua pake Paulus ètu Epesus

8 Lodꞌo Paulus pea ètu kota Epesus, nèngu biasa maso asa dꞌara èmu-èmu sabajꞌa ho ajꞌa-nori dhèu lula-nèti paredha Ama Lamatua toke jꞌara dhu lutu aamu-aamu. Na padhai lii dhu paꞌabhe boe. Na tao sèmi èèna, toke dꞌai tèlu hèru. 9 Te ngaa abhu kahèi dhèu cahagꞌe dhu sèmi rare boe aꞌajꞌa na, ka ra palabꞌa dènge ne. Rèngu dadugu-rariu dhèu, sèna ka baku madhutu Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus. Nèti èèna ka, Paulus dènge dhèu parcaya sèra tèke eele èmu sabajꞌa ne, ka lasi pakaboko ètu èmu sakola. Kapala sakola èèna, ngara na Tiranus. 10 Paulus ajꞌa ètu era neꞌe, dꞌai dua tèu, toke dꞌai dhèu-dhèu ètu propensi Asia aaꞌi-aaꞌi ra tadèngi Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. Dhu nanene se, dhèu-dhèu Yahudi dènge dhèu leo kahèi.

Ana-ana nèti Sakewa

11 Lodꞌo èèna, Lamatua hia Paulus koasa ho na tao rupa-rupa tadha malaa dhu kapai. 12 Conto sèmi, rèti bèla dhu èki kètu, do bèla dhara hake dhu Paulus pake le, ho sadꞌi pagoi lèke mi dhèu pèdꞌa, na èi papèdꞌa dhèu sèra èle dènge. Sèmi èèna kahèi, dènge nidhu bhelu sèra kalua nèti dhèu.

13-14 Ètu èèna, abhu ama agama dhèu Yahudi èci, dènge ana mone na dhèu pidhu. Dhèu èèna, ngara na Sakewa. Ana na sèra biasa lasi asa mia-mia ho babège eele nidhu nèti dhèu. Rèngu neo pake sèku ngara Yesus ho babège eele nidhu nèti dhèu, dènge peka, “Èu tadhe Yesus dhu Paulus lole èèna? Jaꞌa paredha èu, pake kolongara Yesus, ho kalua ka nèti dhèu neꞌe!”

15 Ca tèka, ropa ra neo paredha sèmi èèna, abhu nidhu bhelu èci dhu dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa tadhe Yesus. Aa jaꞌa tadhe Paulus kahèi. Te ngaa miu se, cee?” 16 Ka dhèu dhu nidhu tao èèna, nasa bia. Na jꞌubhu lai-lere, aa na jꞌèli-marèu si. Na panuꞌa si, aa na ciu pamae eele kodho ètu ua ra, toke rèngu rai ele hui nèti èmu èèna, dènge heka mèdha-papake.

17 Hèia lii lolo ne pale-lème nèti hèbꞌa èci asa hèbꞌa èci, toke dhèu Epesus sèra tadèngi aaꞌi. Dhèu Yahudi dènge dhèu Yahudi boe tadèngi kahèi. Sadꞌi cee èèna ka dhu tadèngi lii lolo ne, aaꞌi-aaꞌi ra malaa. Nèti èèna ka, ra koa-kio kolongara Lamatua Yesus, lula Na hia le koasa kapai mi Paulus. 18 Hèia dhèu dhu parcaya hiu sèra, mai asa aꞌari dhu parcaya nèti uru sèra, ho bhoke dꞌara rèngu, sèna ka ra mangaku sasala-sasigo ra. 19 Nèti rèngu se, abhu dhu pake naꞌi kahèi. Ka ra pakaboko aaꞌi sasuri ajima rèngu sèra, ho ra tunu eela si. Ladhe ige kabꞌua buku-buku sèra, lèmi nguru riho doi iia.*

20 Èle èèna ka, dhèu parcaya sèra palolo Lii Lolo Beꞌa Lamatua mèda-mèu palème era. Nèti èèna ka, dhèu-dhèu parcaya asa tabha ae, lula Lii Holo-Nori Ama Lamatua ne, tao paie mamuri dhèu ètu mia-mia.

Dhèu maruru ètu kota Epesus

21 Èle èèna ka, Paulus pamaꞌète ho lèpa asa Yerusalem. Te ngaa dꞌara nèngu dꞌèi risi laꞌe uuru asa propensi Makedonia dènge propensi Akaya, heka na kako taruu asa kota Yerusalem kèna. Nèngu dhu pangee le ètu dꞌara nèngu, peka na, “Beꞌa risi jaꞌa paꞌèle aaꞌi uuru ku sasabꞌa jaꞌa ètu era seꞌe. Te tasamia èèna ka, jaꞌa dꞌai kota Roma kahèi.” 22 Nèti èèna ka, na pua angalai dhèu dua, nuka Timotius dènge Erastus, ho lasi uuru asa Makedonia. Te ngaa nèngu pea ako nèbhu era ètu propensi Asia.

23 Lodꞌo èèna, ètu kota Epesus, jꞌajꞌi lii langu kapai lula-nèti Jꞌara Mamuri Yesus. 24 Lii langu èèna, jꞌajꞌajꞌi na sèmi neꞌe ka: ètu Epesus, abhu tuku èci, ngara na Demetrius. Nèngu biasa pasilu doi iia ho tao èmu sogo-tagu dhu ana iiki hia mi dewi èci, ngara na Artemis. Lula sasabꞌa ne nèti aꞌoto ae, ka na pake dhèu sabꞌa ae titu kèna. Nèti èèna ka, na abhu doi-dhari ae. 25 Ca lodꞌo, hèia Demetrius pakaboko aaꞌi tuka-tuka na, dènge tuka-tuka dhu leo sèra, ka na peka dènge si, aku nèngu na, “Ama-ama dènge aꞌari! Miu meꞌa, na, mamuri èdhi beꞌa sèmi neꞌe ne, lula sasabꞌa neꞌe hia èdhi doi ae. 26 Te ngaa limuri ne, èdhi tèdhi le dènge musi madha, aa tadèngi le dènge roꞌa dhilu, tatao nèti lii padhai lii Paulus. Nèngu ka tuka dadugu dhèu ae, peka na, mèdha dhu èdhi tuku se gaguna na aadꞌo. Madhutu nèngu, patung dhu èdhi tao se, dhoka dewa-dewi leko-monya di. Mesa boe dhèu ètu kota Epesus di dhu lèka lii padhai lii na, te ngaa dhèu ètu propensi Asia kahèi. 27 De mi nanene paie! Bèli-camèdꞌa, èdhi se jꞌajꞌi hari ngaa era, ladhe dhèu ae-ae lasi madhutu Paulus si? Tatu dhèu roꞌo heka hèli mèdha sasabꞌa èdhi! Sanèdꞌe, ee! Limuri ne, dhèu ae sogo-tagu bhèni iia dedha-liru, Artemis. Pale-lème propensi Asia, toke dꞌai roꞌa aae-roꞌa iiki ètu rai-haha ne, dhèu aaꞌi-aaꞌi ra mai koa-kio ne, ètu èmu kapua sogo-tagu na ètu kota Epesus ne. Mage dhoka dènge jꞌara sèmi èèna, dhèu mai heka sogo-tagu ne, ka rèngu mai heka asa neꞌe kahèi!”

28 Ropa dhèu ae se tadèngi rare neꞌe, ka dꞌara ra pana-magꞌoro. Hèia ra paꞌoo-parodha, peka na, “Mamuri Artemis! Artemis dhu hua iia! Èdhi dhèu Epesus koa-kio kolongara Artemis!” 29 Tadèngi lii dhèu paꞌoo-parodha sèmi èèna, hèia dhèu mulai rai lasi nèti mia-mia, pakaboko asa era èèna, toke dhèu pènu sèmi tao cèci sa ètu dꞌara kota èèna. Te ngaa dhèu ae se malaa. Ka ra maruru palème jꞌara oka-hoo toke dꞌai tana lapa taleo aae.† Ra kèpe dhèu dua, ka ra rèti asa era èèna. Dhèu dua sèra, èci ngara na Gayus, aa èci hari, Aristarkus. Ra kèpe dhèu dua se, lula rèngu dua ra ana madhutu Paulus nèti Makedonia. 30 Ropa tadèngi lii neꞌe, ka Paulus neo laꞌe asa talora aae dhèu dhu maruru sèra, te ngaa dhèu parcaya ètu sèra magee ne, roꞌo boe hia laꞌe. 31 Abhu pèri-pèri dhèu kapai nèti propensi Asia, dhu patadha beꞌa dènge Paulus. Rèngu pua dhèu lasi peka sèna ka Paulus baku laꞌe asa talora dhèu ae dhu maruru sèra.

32 Hèia ètu dꞌara tana lapa èèna, dhèu pakarèi jꞌajꞌajꞌi lii langu èèna. Cahagꞌe paꞌoo iia dꞌara, aku rèngu na, “Sèmi neꞌe!” Aa cahagꞌe hari rodhe, peka na, “Sèmi èèna!” Te ngaa ae ka nèti rèngu dhu reꞌa boe jꞌajꞌajꞌi lii langu ne, tasamia. Rèngu sèra, dhoka madhutu rarame di. 33 Ètu èèna, abhu kahèi dhèu Yahudi dhu mulai madhaꞌu, lula ra pangee, mage dhoka dhèu ae sèra peka na, dhèu Yahudi seꞌe ka dhu dadugu-rariu dhèu sèna ka tao maruru èèna. Nèti èèna ka, rèngu tule ca dhèu asa madha ho jꞌajꞌi tuka padhai lii rèngu. Dhèu èèna, ngara na Aleksander. Ra manèngi sèna ka Aleksander bhiri rèngu, peka na, lii langu ne nèti boe dhèu Yahudi. Ka na jꞌoke kacui-aai na, ho kai dhèu ae se baku maruru. Hèia na mulai bhoke lii padhai lii na, bhiri dhèu Yahudi sèra. 34 Te ngaa ropa reꞌa rare nèngu èèna dhèu Yahudi, ka dhèu se paꞌoo asa tabha mèdhu, peka na, “Mamuri Artemis! Artemis dhu hua iia! Èdhi dhèu Epesus koa-kio kolongara Artemis di!” Rèngu paꞌoo-parodha sèmi èèna, nare dꞌai dua jam sa.

35-36 Èle èèna ka, ama kètu paredha ètu kota Epesus kèdꞌi titu, ka na padhai lii ho na pamau si, peka na, “Aꞌari dhèu Epesus! Dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa le, na, dewi Artemis dhu raropa asli na, bèbhe nèti dedha-liru, mai asa èdhi. De èdhi dhèu Epesus ne ka dhu ladhe-leru paie ne. Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa pasisu rare hak èdhi ho madhenge ne, te èèna dhu jꞌajꞌi le lii palolo-papeka nèti uru dhu dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa le. De, nga tao ka miu paꞌoo-parodha sèmi neꞌe? Hudꞌi rèngu sène, ra leko-monya madhutu dadꞌèi ra, te ngaa miu baku tao leli! 37 Miu nuni mèti dhèu dua sèra asa neꞌe mai, nuka sèmi dhèu bhelu sa. Te ngaa rèngu se manaꞌu boe ngaa-ngaa nèti dꞌara èmu kapua sogo-tagu Artemis. Aa ra padhai lii pakarehe boe kolongara beꞌa dewi Artemis. De miu neo pasala si tasamia? 38 Sanèdꞌe paie-iie! Èdhi dènge era parisa lii. Aa dhèu dhu pamaꞌète lii nuka mate sèi. De ladhe Demetrius si neo tao lii langu, na, hudꞌi madhutu ku jꞌara-jꞌara na, ho rèti asa era paꞌuri lii langu. 39 De ladhe abhu jꞌara leo dhu rèngu neo galaa, na, hudꞌi laa rèngu lasi pajiko dènge dhèu heka sèra. 40 Mage dhoka dhèu paredha Roma pèci sasala èèna mi dedha èdhi, lula maruru neꞌe. Ladhe ra neo tenge jꞌajꞌajꞌi lii langu neꞌe, èdhi dhaa peka na ngaa? Te lii langu ne, dènge boe kolo-kapua!” 41 Ropa na padhai lii nare, hèia ama kètu paredha èèna, pua si lèpa. Ka ra lèpa dènge ka.

20

Paulus si lasi hari asa propensi Makedonia

1 Ropa dhèu sèra maruru heka, kota Epesus jꞌajꞌi beꞌa hari sèmi uru èèna. Hèia Paulus kaboko nare dhèu parcaya ètu sèra, ka na paꞌèra dꞌara si. Èle ka, na palangu lii, hèia pakèdꞌi asa propensi Makedonia. 2 Dꞌai era neꞌe, laꞌe palème rae-rae, ho paꞌèra dꞌara dhèu parcaya sèra. Na tao sèmi èèna, toke dꞌai kabarai Yunani. 3 Na pea ètu èèna, tèlu hèru. Èle ka, na paꞌèra hari neo pakèdꞌi dènge kapa asa propensi Siria, te ngaa na tadèngi, na, dhèu Yahudi rare lii èci neo pamadhe ne. Ropa na tadèngi nare sèmi èèna, ka dꞌèi heka laꞌe taruu asa propensi Siria. Te ngaa laꞌe re propensi Makedonia.

4 Abhu pèri-pèri dhèu dhu madhutu Paulus. Rèngu se nuka: Sopater, ana nèti Pirus, nèti kota Berea; dhèu dua nèti kota Tesalonika, ngara ra, Aristarkus dènge Sekundus; ca dhèu nèti kota Derbe, ngara na Gayus; aa dhèu tèlu nèti propensi Asia, nuka: Timotius, Tikikus, dènge Trofimus.

5-6 Èle èèna ka, jaꞌa (Lukas, dhu suri sasuri ne), paraga hari dènge Paulus ètu kota Pilipi ètu propensi Makedonia. Ka ana-ana madhutu Paulus lasi uuru asa kota Troas, ho ra mate jiꞌi dua mi ètu cabèka dhasi nèi. Lodꞌo èle kalela Paska dhèu Yahudi,* jiꞌi dua mi caꞌe kapa ka pakèdꞌi asa kota Troas. Lodꞌo èèna, jiꞌi lèmi lodꞌo kateme ètu dedha kapa. Ropa jiꞌi dꞌai Troas, jiꞌi puru nèti kapa. Hèia jiꞌi paraga hari dènge anga dhèu leo sèra, ka jiꞌi pea ètu èèna, ca migu.

Ana mone èci, ngara na Yutikus, manahu nèti jendela ètu kota Troas

7 Lodꞌo èèna, lèke dènge hari Migu. Paulus pamaꞌète nare le, peka na, “Aꞌari. Bèli jaꞌa neo laku taruu.” De jiꞌi, dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi, pakaboko ho neo ngaꞌa-nginu. Lula Paulus neo pakèdꞌi, nèti èèna ka, na padhai lii dènge jiꞌi toke dꞌai talora mèdha. 8 Jiꞌi pakaboko ètu tadꞌa ka tèlu nèti èmu cue. Mèda èèna, ra paheo labhu ae. 9 Lodꞌo èèna, ana mone èci, ngara na Yutikus,† dhu madhèdi ètu jendela. Nèngu nanene kahèi lii padhai Paulus. Te ngaa nèbhu-nèbhu ka, ana mone ne musi madha sakaa, hèia na bhèjꞌi luu. Cagꞌagꞌa laa, na manahu nèti jendela èèna asa rai laꞌe. Ka madhe mema. 10 Hèia Paulus puru laꞌe, ka liku nare ana mone ne. Hèia na peka, “Paꞌèra dꞌara! Te na mamuri.” 11-12 Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi karejꞌe, lula ana ne mamuri hari. Ka pakako rèti ne asa èmu na. Hèia jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi caꞌe hari asa èmu dedha, ho madhèdi ngaꞌa. Ka Paulus padhai lii hari toke dꞌai bèli madꞌae èèna. Ropa lodꞌo rea, jiꞌi palangu lii ho pakèdꞌi.

Nèti kota Troas jiꞌi laꞌa asa kota Miletus

13 Èle èèna ka, jiꞌi ngare lii èci, sèna ka pahagꞌa ho èèna na paraga hari ètu kota cue, ngara na Asos. Hèia jiꞌi caꞌe kapa laꞌa asa Asos. Te ngaa Paulus kako haga asa nèi laꞌe.

14 Ropa jiꞌi paraga hari dènge Paulus ètu Asos, hèia Paulus caꞌe asa dedha kapa laꞌe, aa jiꞌi pakèdꞌi taruu asa kota Metilene. 15 Nèti Metilene, jiꞌi pakèdꞌi taruu dènge kapa. Ka asa bèli èèna, jiꞌi padètu-dètu dènge pulu èci, ngara na Kios. Asa camèdꞌa èèna, jiꞌi patangara dènge pulu Samos. Dꞌai camèdꞌa èci èèna, jiꞌi panahu ètu hèbꞌa-namo Miletus. 16 Te ngaa Paulus neo dꞌai lai-lai Yerusalem, ho na madhutu lodꞌo kalela Pantekosta ètu nèi. Na neo boe laꞌe asa kota Epesus, lula nèngu abhu heka tebho.

Paulus peka-padhai dènge kètu jumaꞌat sèra ètu kota Epesus

17 Nèti Miletus, Paulus hia lii laꞌe asa kètu jumaꞌat sèra ètu Epesus, sèna ka rèngu mai paraga dènge ne. 18 Ropa rèngu dꞌai nèi, hèia Paulus peka dènge ra, aku nèngu na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu meꞌa le jꞌara mamuri jaꞌa, karèi nèti lodꞌo partama jaꞌa dꞌai propensi Asia, dꞌai sange neꞌe ne. 19 Miu meꞌa le kahèi jaꞌa ne sabꞌa bia ètu talora aae miu, te ngaa jaꞌa padedha boe iisi. Ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa jaꞌa ne, jaꞌa pahaa èi madha ae titu kèna, dènge dui jꞌèra dhu ciki boe. Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra ae nèti ngangee karehe dhèu Yahudi sèra. 20 Lodꞌo jaꞌa ajꞌa-nori miu, jaꞌa lole aaꞌi mèu-mèu ngaa dhu beꞌa dhu jaꞌa keꞌa kèdhi hia miu. Aa jaꞌa ajꞌa kahèi miu dhu pahuni boe ètu madha dhèu ae. Jaꞌa maso-kalua nèti èmu èci asa èmu èci, ho pasanèdꞌe dhèu sèra lula-nèti dadꞌèi Lamatua. 21 Jaꞌa peka kahèi mi dhèu Yahudi dènge dhèu leo sèra, peka na, rèngu loe eele ka nèti sasala-sasigo rèngu, ho madhutu Ama Lamatua. Aa rèngu hudꞌi parcaya kahèi Kètu èdhi, nuka Lamatua Yesus.

22 De jaꞌa neo peka sèmi neꞌe ka: limuri ne, jaꞌa neo laku asa Yerusalem, lula Roh Lamatua lere nèti jaꞌa laku asa nèi. Jaꞌa keꞌa dhoka madhutu di, masi ka jaꞌa keꞌa boe bèli-camèdꞌa ngaa ka dhu jꞌajꞌi mi dedha jaꞌa ètu nèi. 23 Te, nèti kota cue asa kota cue, Roh Lamatua dhu Mola-Mèci peka uuru le dènge jaꞌa, èèna na ra pamaso jaꞌa asa dꞌara bèdho, dènge jaꞌa pasae jꞌajꞌèra ae ètu nèi. 24 Ka jaꞌa keꞌa mema le, lula Lamatua Yesus ka dhu hia jaꞌa dui sasabꞌa ne ètu kabela-kao jaꞌa, sèna ka jaꞌa laku lole Lii Lolo Beꞌa, peka na, Lamatua sue èdhi, aa dꞌara Na hua iia kahèi dènge èdhi. Ladhe jaꞌa madhutu boe dadꞌèi Na, ho paꞌèle sasabꞌa Na neꞌe, jaꞌa ngee, na, mamuri jaꞌa guna boe ngaa-ngaa ciki sa.✡

25 Limuri ne, jaꞌa keꞌa le, peka na, bèli-camèdꞌa miu se mèdhi heka rèhu jaꞌa. Masi ka jaꞌa dhu nèbhu ae le ajꞌa-nori miu, sèna ka dènge jꞌara tasamia miu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua. 26-28 Nèti èèna ka, miu nanene paie. Jaꞌa paꞌèle le sasabꞌa-laꞌa jaꞌa mi miu. De limuri ne, miu ka dhu pakako taruu sasabꞌa èèna. Nèti èèna ka, ladhe abhu ètu talora miu, dhu jꞌajꞌi mèka dhèu unu Lamatua, èèna na, miu tago mere. Èèna na, sasala jaꞌa aadꞌo heka. Sanèdꞌe paie! Jaꞌa peka le dènge miu dadꞌèi Lamatua aaꞌi-aaꞌi. Jaꞌa pahuni boe èci sa. De miu hudꞌi laladhe paie mamuri miu, aa jꞌaga paie-iie dhèu-dhèu dhu Roh Lamatua dhu Mola-Mèci pangèdꞌu mi miu ho ladhe-leru si. Baku bhèlu, peka na, Lamatua Yesus madhe le ho sui pamaꞌète dhèu sèra dènge raa Nèngu mesa Na. Nèngu ka dhu pajꞌujꞌu le miu, sèna ka ladhe-leru si, sama sèmi ana madhenga badha dhu lalau-laloꞌo kahibꞌi-kalèbho ra.

29 De limuri ne, jaꞌa neo tèke eele miu kèna. Te ngaa sanèdꞌe! Bèli-camèdꞌa dhèu mai rèti lii holo-nori dhu leko-leo asa talora aae miu. Rèngu maso mai nuka sèmi busa hui dhu maso asa dꞌara oka kahibꞌi-kalèbho. 30 Abhu dhèu dhu kapodꞌe-kabèli sèmi èèna, dhu mai nèti liꞌu. De sanèdꞌe! Abhu kahèi dhu cèu nèti talora aae miu. Ho ra ajꞌa miu lèke-lèke boe. Ra dꞌèi sèna ka dhèu madhutu rèngu. Nèti èèna ka, ra tenge jꞌara ho nuni rèti dhèu, sèna ka baku madhutu ia ka Yesus. 31 Nèti èèna ka, miu hudꞌi jꞌaga paie mamuri miu. Baku bhèlu, te jaꞌa paꞌèci le dènge miu tèlu tèu kèna. Jaꞌa holo le miu mèda-mèu, dènge pangee boe jꞌajꞌèra jaꞌa. Èi madha jaꞌa suti ae le, lula miu.

32 Dꞌai le lodꞌo èdhi pacèri kèna. De jaꞌa pangèdꞌu miu asa adhe-aai Lamatua, sèna ka Na ladhe-leru miu. De miu hudꞌi kèpe paꞌèra ku aaꞌi-aaꞌi dhu nèti uru èèna jaꞌa peka le dènge miu, nèti babeꞌa dꞌara Lamatua. Lamatua dènge koasa ho paꞌèra dꞌara miu. Na moa le kahèi, ho hia mamèngi mi dedha dhèu unu Na. De ladhe miu madhutu taruu Nèngu dènge dꞌara mera-milu, tatu miu abhu mamèngi Na kahèi.

33 Lodꞌo jaꞌa sabꞌa ètu talora aae miu, jaꞌa neo boe unu mèdha-panyau miu èci sa. Jaꞌa manèngi boe mèdha hualaa miu, do, doi iia miu, do, mèdha-papake miu, do, ngaa èci sa. 34 Miu meꞌa kahèi, lodꞌo jaꞌa pea dènge miu, jaꞌa sabꞌa dꞌai madhe, sèna ka jaꞌa bisa mamuri. Hia boe jaꞌa mesa ku, te ngaa rèngu dhu madhutu jaꞌa sèra abhu pala kahèi. 35 De dènge jꞌara aaꞌi-aaꞌi se, jaꞌa padꞌelo le jꞌara, sèna ka miu kahèi madhutu soru-bara dhèu dhu unu aadꞌo sèra. Sanèdꞌe paie lii padhai Lamatua Yesus, dhu peka na, ‘Beꞌa risi, èdhi hia, nèti èdhi sèmi tare.’ ”

36 Ropa Paulus padhai lii nare sèmi èèna, hèia na patitu kètu urutuu, ka na manèngi-mangajꞌi dènge rèngu, aa na manèngi, sèna ka Lamatua ladhe-leru rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. 37-38 Ka dꞌara rèngu aaꞌi-aaꞌi ra pèdꞌa titu kèna lula Paulus peka, na, bèli-camèdꞌa rèngu paraga heka dènge ne. Ka dꞌai lodꞌo ho ra pacèri, dhèu se liku rare Paulus ka uu ne, dènge lii tangi aa dꞌara pèdꞌa. Èle èèna ka, ra lere jiꞌi‡ asa dedha kapa.

21

Paulus si lèpa hari asa Yerusalem

1 Ropa palangu lii èle dènge kètu-kètu jumaꞌat dhu mai nèti Epesus dènge dꞌara bia, ka jiꞌi caꞌe asa dedha kapa, ho pakèdꞌi taruu asa pulu Kos. Asa bèli èèna, jiꞌi ngare pulu Rodos. Nèti nèi, jiꞌi kako taruu asa kota hèbꞌa-namo cue, ngara na Patara. 2 Ètu èèna, jiꞌi puru nèti kapa. Ka jiꞌi caꞌe hari kapa leo dhu neo laꞌe asa propensi Fenisia padètu dènge Siria. Ropa jiꞌi ngare dedha, ra ère dènge ka tangadꞌa. 3 Nèbhu boe ka, jiꞌi ladhe ngèdhi pulu Siprus re sebhe kariu jiꞌi. Jiꞌi dhuli boe, te ngaa kako taruu toke jiꞌi panahu ètu kota Tirus, ètu propensi Siria. Dꞌai era nèi, ra papuru mèdha nèti dedha kapa.

4 Lula rèngu papuru mèdha era, ka jiꞌi puru laꞌa ngadꞌo dhèu-dhèu sarani ètu èèna. Ropa paraga, hèia jiꞌi pea dènge ra ca migu kateme. Dhèu seꞌe se abhu le tadha nèti Roh Lamatua ho kai Paulus, sèna ka laꞌe ia ka asa Yerusalem. 5 Masi ka sèmi èèna, te ngaa ropa èle ca migu, ka jiꞌi laꞌa hari asa kapa. Dhèu sarani sèra aaꞌi-aaꞌi ra, bhèni-mone, dhèu kapai, ana iiki, ana ngèru dènge dhèu heka, lere jiꞌi toke dꞌai hèbꞌa-namo. Ètu dedha nebhe, jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi patitu kètu urutuu ho manèngi-mangajꞌi sama-sama. 6 Palangu lii èle, ka jiꞌi caꞌe asa dedha kapa, aa rèngu aaꞌi-aaꞌi ra lèpa èmu.

7 Jiꞌi pakèdꞌi nèti Tirus, ka jiꞌi dhuli kota Ptolemais. Ètu nèi, jiꞌi puru, ka laꞌa tenge dhèu sarani ètu èèna. Paraga, ka jiꞌi pea dènge si ca lodꞌo. 8 Bèli èèna, jiꞌi pakèdꞌi nèti èèna, hèia dꞌai kota Kaisarea. Ètu Kaisarea, jiꞌi pea taha ètu èmu Pelipus. Nèngu ne ka dhu bhoke uuru jꞌara nèti Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus ètu era èèna. Aa nèngu neꞌe, ca dhèu nèti dhèu pidhu dhu hagꞌe rare ca hari nèi, ho pala-bagi ngangaꞌa mi bhèni balu-ana lalu ètu Yerusalem.✡ 9 Pelipus ne, ana bhèni na, dhèu èpa. Ama Lamatua pake si, ho jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Na ho peka dadꞌèi Na.

10 Ropa jiꞌi pea dènge rèngu pèri-pèri lodꞌo, hèia dhèu èci, ngara na Agabus, mai nèti propensi Yudea. Lamatua pake ne, jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Na ho peka dadꞌèi Na.✡ 11 Na mai paraga dènge jiꞌi. Hèia nare dhara hake Paulus, ka na haheo mi ai dènge haga na. Hèia na peka, aku nèngu na, “Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, peka sèmi neꞌe ka: ‘Dhèu unu dhara hake ne, èèna na, dhèu Yahudi èki karadhe ne sèmi neꞌe ka ètu Yerusalem. Èle èèna na, ra soro ne asa dhèu dhu Yahudi boe.’ ”

12 Ropa jiꞌi tadèngi ngare lii dhèu neꞌe, jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi manèngi dènge dꞌara kateme sèna ka Paulus laꞌe ia ka asa Yerusalem. Jiꞌi dhu jꞌajꞌi ana madhutu na, dènge dhèu-dhèu sarani ètu èèna, lii manèngi jiꞌi sèmi èèna ka. 13 Te ngaa Paulus dhaa, aku nèngu na, “Baku! Nga tao ka miu tangi sèmi èèna? Miu pabia le dꞌara jaꞌa. Sèmi neꞌe! Abhu dhèu dhu mema dꞌèi boe jaꞌa, lula jaꞌa madhutu Lamatua Yesus. De masi ka ra èki karadhe jaꞌa, do pamadhe jaꞌa, do tao tasamia èèna ka, jaꞌa sadia le sèmi kore.”

14 Ropa jiꞌi ngeꞌa, na, Paulus sèmi nare boe lii jiꞌi, ka jiꞌi soro tèke ne, peka na, “Hudꞌi ka laa! Pe, ti ladhe dadꞌèi Lamatua di.”

Paulus si dꞌai Yerusalem

15 Pea pèri-pèri lodꞌo ètu Kaisarea, ka jiꞌi lalau mèdha-panyau jiꞌi, ka jiꞌi pakèdꞌi asa Yerusalem. 16 Abhu kahèi pèri-pèri dhèu sarani nèti Kaisarea madhutu jiꞌi. Ra lere jiꞌi toke dꞌai èmu cue, ho jiꞌi jꞌunu ètu èèna. Lamatua èmu na, ngara na Manason, nèti pulu Siprus. Nèngu ne, nèbhu le parcaya Lamatua Yesus. 17 Ropa jiꞌi dꞌai Yerusalem, aꞌari aaꞌi-aaꞌi ètu nèi sèmi rare jiꞌi dènge dꞌara karejꞌe.

Paulus si lasi paraga dènge Yakobis

18 Bèli èèna, ka jiꞌi aaꞌi-aaꞌi laꞌa paraga dènge Yakobis. Aa dhèu heka-dhèu heka dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi ra pakaboko le ètu èèna. 19 Jiꞌi hia lii mahoꞌo èci dènge èci, hèia Paulus padhue-padhai aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua tao le ètu mia-mia, hia mi dhèu Yahudi boe sèra. Na peka na, Lamatua Yesus bhoke le jꞌara, ka rèngu parcaya Lamatua Yesus. Na lolo kahèi, tasa mera mia Lamatua pake ne dènge angalai-angalai na ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa ra. 20 Ropa tadèngi rare lii lolo Paulus ne, rèngu aaꞌi-aaꞌi pakapai kolongara Ama Lamatua.

Hèia ra peka dènge Paulus, aku rèngu na, “Sèna ka èu meꞌa, abhu riho-riho dhèu Yahudi dhu parcaya le Lamatua Yesus. Te ngaa rèngu kèpe paꞌèra era atora-atora dhu Musa papuru mai hia èdhi. 21 Te ngaa abhu dhèu dhu leko-monya palème ètu neꞌe, peka na, èu ae ka dhu ajꞌa dhèu-dhèu Yahudi ètu era leo, peka na, rèngu madhutu ia ka atora-atora agama nèti Musa. Rèngu peka kahèi, na, èu kai si, sèna ka madhutu ia ka adꞌa suna hia ana-ana mone rèngu. Aa èu kai dhèu sarani sèra kahèi, sèna ka madhutu ia ka atora adꞌa dhu leo sèra nèti èdhi dhèu Yahudi. 22 De sanèdꞌe! Tatu dhèu Yahudi sèra tadèngi, na, èu ètu neꞌe le. Ka dhèu dhu tadèngi lii lai-ngèlu sèra, tatu ra nasa. De èdhi tenge jꞌara samia?

23 Madhutu aꞌabhu jiꞌi, sèmi neꞌe ka: abhu dhèu èpa nèti jiꞌi, dhu pajaji le dènge Lamatua. Limuri ne, dhèu seꞌe neo lusu pakahoni kètu ra, ho jꞌajꞌi mi tadha, peka na, rèngu tao aaꞌi le ngaa dhu ra pajaji na. 24 De hua iia, èu lamu palere dènge dhèu èpa se, asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Èu lamu madhutu rèngu kahèi, sèna ka pamèu iisi madhutu adꞌa. Aa èu tago more babꞌae rèngu kahèi nèti tatao adꞌa èèna. Ladhe èu tao sèmi èèna, dhèu reꞌa, na, èu kèpe paꞌèra era atora agama Yahudi dhu Musa papuru hia èdhi. Aa ladhe tao sèmi èèna, rèngu reꞌa, na, sèra sa dhu leko-monya di, nèti lii lolo dhu peka na, èu ka dhu kai dhèu ho madhutu ia ka adꞌa Yahudi!✡

25 Te ngaa mi dhèu dhu Yahudi boe, dhu lèka le Lamatua Yesus, èdhi paꞌadhu le sasuri hia ra. Èdhi peka le lii pamaꞌète èdhi ca hari nèi, dhu peka, rèngu parluu boe madhutu atora adꞌa Yahudi aaꞌi-aaꞌi ra. Dhu rèngu hudꞌi tao madhutu, sèmi neꞌe ku: bhèni-mone baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali ra. Rèngu baku pabꞌali dènge mèdha sogo-tagu, aa baku raꞌa ngangaꞌa dhu tao madenge aꞌari dhèu Yahudi. Conto sèmi: rèngu baku raꞌa sisi sogo-tagu; baku raꞌa raa badha; aa baku raꞌa sisi badha madhe dhu ra pacèli koko.”✡

26 Ka Paulus sèmi nare dènge beꞌa lii manèngi ra. Hèia asa bèli èèna, nèngu dènge dhèu èpa se lasi palere asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ka ra pamèu iisi ra madhutu adꞌa agama Yahudi. Èle ka, Paulus peka dènge ama agama ètu èèna, peka na, lodꞌo mia ho rèngu heka pamèci lii moa rèngu. Te ladhe èle lodꞌo èèna, rèngu ca dhèu-ca dhèu ka hudꞌi tao ku persembahan rèngu mi Lamatua.

Ra kèpe Paulus ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi

27-29 Ropa oe èle pidhu lodꞌo dhu rèngu pamoa ho paꞌèle tatao adꞌa èèna, abhu pèri-pèri dhèu Yahudi nèti propensi Asia dhu rèdhi Paulus laꞌe asa dꞌara kota Yerusalem, palere dènge angalai èci, ngara na Trofimus. Trofimus ne, dhèu kota Epesus, aa nèngu dhèu Yahudi boe. Ka ropa rèngu rèdhi Paulus laꞌe asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, ka rèngu neo laa, na, Paulus nèti dènge Trofimus asa dꞌara kahèi. Te madhutu atora, dhèu Yahudi boe bisa boe lasi asa dꞌara Èmu èèna. Ka rèngu pake jꞌara neꞌe, sèna ka jꞌajꞌi lii langu. Nèti èèna ka, ra kakèjꞌi dhèu dhu ètu sèra, ho ra kèpe Paulus. Aa ra paꞌoo peka dènge dhèu-dhèu ètu sèra, peka na, “Woeh! Dhèu Israꞌel sèra! Tulu ku jiꞌi laa! Nèngu ne ka dhu ajꞌa palème ètu mia-mia, peka na, core eele ka adꞌa èdhi dhèu Yahudi. Nèngu neꞌe ka dhu padhai lii pakarehe kahèi Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ne. Ka doe neꞌe ne, nèngu neo maso ho pakajꞌalu era Lamatua dhu mola-mèci ne!”✡

30 Ropa tadèngi lii neꞌe, dhèu ca kabarai nèti kota Yerusalem dꞌara ra pana-magꞌoro. Hèia dhèu ae rai lasi lingu rare Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi èèna. Ka ra kèpe rare Paulus, hèia ra nuni paꞌoro ne asa liꞌu. Ka ra bèdho aaꞌi hèbꞌa oka nèti Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi.*

31 Ropa ra tasibꞌu neo pamadhe Paulus, ka komedhaa sordadꞌu Roma dhu ètu èèna, tadèngi lii maruru èèna. 32 Ka komedhaa ne paroa dènge ka sordadꞌu nèngu dènge kapala-kapala rèngu sèra, ho maso asa talora aae dhèu dhu maruru sèra. Ropa dhèu seꞌe ladhe rèdhi sordadꞌu dènge komedhaa aae sèra mai, ka ra ae eele game Paulus. 33 Èle èèna ka, komedhaa na kèpe Paulus, ka na pua ho sordadꞌu sèra èki ne pake rate bèsi dua. Ra èki rare, ka na karèi dhèu sèra, peka na, “Dhèu neꞌe ne, cee? Na tao sala ngaa?”

34 Te ngaa ra dhaa dènge lii baka-leo. Cahagꞌe peka na, “Na tao sèmi neꞌe!” Cahagꞌe hari peka na, “Na tao sèmi èèna!” Ka komedhaa ne, jꞌajꞌi bingu. Neꞌa boe lii langu ne, kolo-kapua na tasamia, lula dhèu ae sèra paꞌoo-parodha palere-lere. Nèti èèna ka, na pua ho rèti Paulus asa dꞌara benteng sordadꞌu laꞌe. 35-36 Sordadꞌu se lere rèti Paulus, te ngaa dhèu ae se madhutu kahèi, dènge asa tabha maruru. Ropa oe caꞌe langa, dhèu seꞌe asa ra hoe aae, ka ra karubhu asa madha lasi. Toke sordadꞌu se nedhe Paulus, sèna ka dhèu sèra baku abꞌo palaho ne. Hèia ra paꞌoo dènge lii mèdhu, aku rèngu na, “Pamadhe ne! Pamadhe eele ne!”

Paulus manèngi ho siri iisi na ètu madha dhèu ae

37 Ropa rèngu neo maso asa dꞌara benteng, Paulus manèngi komedhaa èèna, dhu tao lii Yunani, aku nèngu na, “Ama! Jaꞌa bisa padhai lii ciki, do?”

Ropa tadèngi lii padhai Paulus sèmi èèna, ka komedhaa ne capa cagꞌagꞌa, hèia na karèi, aku nèngu na, “Hee! Èu ne meꞌa lii Yunani di? Tasamia ka, èu bisa meꞌa lii Yunani? 38 Ladhe sèmi èèna, ngangee jaꞌa sala di. Jaꞌa neo laa, na, èu ne dhèu Masir dhu uru èèna, kakèjꞌi-rariu dhèu, sèna ka pakaco dènge maruru. Ka nèti èpa riho dhèu rèdꞌu dènge rèka, hèia ra rai asa dꞌara padꞌa sodꞌa. De èu ne, aadꞌo di, sina ma?”

39 Ka Paulus dhaa, aku nèngu na, “Aadꞌo, ama! Jaꞌa ne, dhèu Yahudi. Ina ku nara iisi jaꞌa ètu kota Tarsus, ètu propensi Kilikia. Jaꞌa manèngi ama ku hia jaꞌa tebho ciki, ho jaꞌa padhai lii sèku dènge dhèu ae se.”

40 Ka komedhaa madhutu kahèi lii manèngi Paulus. Hèia Paulus titu ètu dedha langa, ka na dedꞌe kacui-aai na, manèngi rèngu mau-mau, ho na neo padhai lii. Ka na mulai padhai lii tao lii rèngu unu ra, lii Aram. (Te ètu èèna, bèli-bèli dhèu Ibrani padhai lii pake lii Aram).†

22

Paulus siri iisi na

1 Hèia Paulus mulai dedꞌe lii padhai, aku nèngu na, “Ama-ama, dènge mone-aanga angalai aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa manèngi, sèna ka miu nanene ku jaꞌa, te jaꞌa neo siri iisi jaꞌa.”

2 Lodꞌo èèna, dhèu ae ka nanene Paulus padhai lii tao lii rèngu. Ka ra mau-mau dènge ka, ho neo nanene paie-iie lii padhai lii na. Hèia na tuhu, peka na, 3 “Sèna ka miu meꞌa, jaꞌa ne dhèu Yahudi. Ina ku nara iisi jaꞌa ètu kota Tarsus, ètu propensi Kilikia. Te ngaa jaꞌa kapai ètu neꞌe, ètu kota Yerusalem. Dhu ajꞌa jaꞌa, nuka mese aae ètu neꞌe, ngara na Gamaliel. Na ajꞌa jaꞌa atora aaꞌi-aaꞌi nèti baki Musa toke dꞌai lutu-sela. Jaꞌa majꞌèni madhutu Ama Lamatua kahèi, sama sèmi miu aaꞌi-aaꞌi mi.✡ 4 Lodꞌo dhu uru sèra, jaꞌa loe boe laku pajꞌèra dènge pasusa dhèu-dhèu dhu madhutu Jꞌara Mamuri Yesus. Jaꞌa nuni kèti si, bhèni-mone, mai asa Yerusalem ne. Ho èèna na, core asa dꞌara bèdho lasi. Lodꞌo èèna, abhu kahèi dhu madhe. 5 Kètu kapai risi agama Yahudi, dènge ama agama Yahudi dhu leo sèra, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra reꞌa, ngaa dhu jaꞌa peka ne, lèke tareꞌa sèmi èèna! Jaꞌa padhai lii hèbꞌa hua boe. Te rèngu sèra ka dhu pangèdꞌu jaꞌa sasuri koasa, ho laku kèpe dhèu dhu madhutu Yesus sèra, toke dꞌai kota Damsik. Ètu nèi, jaꞌa neo kèpe si, ho ère kèti mai asa Yerusalem. Madhutu dadꞌèi jaꞌa, hudꞌi laa dhèu-dhèu dhu pamaꞌète lii langu agama sèra ka dhu huku si.”✡

Paulus lole ngaa-ngaa dhu nèngu paraga

(Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:1-19, 26:12-18)

6 Hèia Paulus tuhu hari lii padhai lii na, peka na, “Nèti èèna ka, jaꞌa pakèdꞌi laku asa Damsik, ho tenge si ètu nèi. Pe dꞌai lodꞌo titu mera sa, jiꞌi oe dꞌai ka dꞌara kota èèna. Cagꞌagꞌa laa, saraa aae èci senter lèke jaꞌa nèti dedha-liru mai. 7 Hèia jaꞌa bèbhe baa-baa ètu rai, ka jaꞌa tadèngi lii èci, peka na, ‘He Saulus! Nga tao ka èu pajꞌèra jaꞌa sèmi neꞌe ne?’ 8 Jaꞌa mema tadèngi lii èèna, te ngaa ladhe kèdhi boe dhèu. Hèia jaꞌa karèi, aku jaꞌa na, ‘Ama dhu padhai lii ne, cee ka èu?’

Ka lii èèna dhaa, aku Nèngu na, ‘Jaꞌa neꞌe ka Yesus, dhèu Nasaret, dhu èu pajꞌèra!’ 9 Aa dhèu-dhèu dhu kako palere dènge jaꞌa, rèngu rèdhi saraa èèna kahèi, te ngaa tadèngi boe lii.

10 Ka jaꞌa bꞌala lii èèna, aku jaꞌa na, ‘Ladhe sèmi èèna, jaꞌa hudꞌi tao tasamia hari ku?’

Hèia lii ne peka, aku nèngu na, ‘Kèdꞌi ka, ho lamu asa dꞌara kota. Pe dꞌai nèi, Jaꞌa heka peka dènge èu kèna ngaa dhu èu hudꞌi tao.’

11 Ropa tadèngi èle lii èèna, jaꞌa kèdꞌi titu. Te ngaa jaꞌa kèdhi heka ngaa-ngaa, lula saraa aae èèna madèka titu kèna. Ka anga jaꞌa sèra, saradꞌe rèti jaꞌa asa dꞌara kota Damsik.

12 Ètu èèna, abhu dhèu èci, ngara na Ananias. Nèngu ne, ca dhèu dhu dꞌara mola, aa kèpe paꞌèra atora nèti baki Musa. Dhèu Yahudi aaꞌi-aaꞌi dhu pea ètu dꞌara kota èèna, ra dꞌèi ne, dènge pakabꞌua ne kahèi. 13 Na mai tenge jaꞌa, ka na lii, aku nèngu na, ‘Saulus! Musi madha èu beꞌa le! De bhoke ka musi madha èu.’ Ropa na padhai lii nare, ka jaꞌa dedꞌe rèhu jaꞌa, ka jaꞌa kèdhi dènge ne ka. 14 Hèia na ajꞌa jaꞌa, aku nèngu na, ‘Ama Lamatua dhu bèi-baki èdhi manèngi-mangajꞌi, Nèngu èèna ka dhu hagꞌe nare le èu. Sasabꞌa èu ka, nuka èu hudꞌi meꞌa pabeꞌa-beꞌa ku dadꞌèi Na. Aa èu hudꞌi tadhe ku Yesus, dhu karèi nèti uru ka mai, èdhi ale Ne, “Dhèu Mola-Mèci”. Limuri ne, Lamatua bhoke le jꞌara, ho èu tadèngi unu mu nèti Yesus. 15 Nèngu unu Na ka dhu hagꞌe nare èu, sèna ka lamu lole peka dènge dhèu ètu mia-mia Lii Lolo Beꞌa Na. Èu hudꞌi lole aaꞌi ku, ngaa-ngaa dhu èu mèdhi dènge musi madha unu mu, aa aaꞌi-aaꞌi dhu èu tadèngi nèti Nèngu. 16 Èu mate ia ka panèbhu. Lamu sèna ka manèngi ho ra sarani mu. Sena ka jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, èu manèngi le sèna ka Lamatua Yesus saku eele sasala-sasigo èu aaꞌi-aaꞌi ra.’ ”

Ama Lamatua pua Paulus ho nèti Lii Holo-Nori Na mi suku Yahudi boe sèra

17 “Èle èèna ka, jaꞌa lèpa asa Yerusalem. Ca lodꞌo jaꞌa laku sabajꞌa asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ropa jaꞌa sabajꞌa era, Lamatua hia jaꞌa kèdhi ètu dꞌara tanila. 18 Jaꞌa ladhe kèdhi Yesus. Hèia Na paredha jaꞌa, peka na, ‘Limuri ne, èu hudꞌi tèke eele ka kota Yerusalem ne! Te dhèu ètu seꞌe se, roꞌo boe sèmi rare ngaa dhu èu ajꞌa rèngu lula-nèti Jaꞌa.’

19 Te ngaa jaꞌa koꞌo boe sèmi lii paredha èèna, lula uru èèna, ama agama sèra mema dꞌèi le jaꞌa. Ka jaꞌa dhaa, peka na, ‘Sèmi neꞌe, Lamatua! Rèngu aaꞌi-aaꞌi dhu reꞌa le, uru èèna jaꞌa ka dhu maso-kalua èmu sabajꞌa ètu mia-mia, ho kèpe aa game dhèu dhu parcaya mi Lamatua sèra. 20 Rèngu reꞌa kahèi, lodꞌo rèngu pèci pamadhe dhèu pajuu-paleha Lamatua, Stefanus, jaꞌa ètu madha kahèi, aa jaꞌa koꞌo kahèi. Lodꞌo ra oru hadhu ho pèci ne, jaꞌa ka dhu pua si, aa jaꞌa ka dhu laladhe kodho si.’✡

21 Masi ka jaꞌa pasanèdꞌe Ne, te ngaa Yesus hia hari paredha, peka na, ‘Tenge ia ka madha jꞌara ae-ae! Tèke eele ka Yerusalem. Lamu dènge ka, dꞌara lai-lai ne! Te Jaꞌa neo pua èu lamu asa era-era kajꞌèu, ho ajꞌa dhèu-dhèu leo dhu Yahudi boe.’ ”

22 Ropa dhèu ae se tadèngi Paulus peka na, Lamatua pua le nèngu laꞌe asa dhèu-dhèu leo, ka roꞌo heka nanene lii padhai na. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra nasa, hèia ra paꞌoo palere-lere, aku rèngu na, “Mi nanene ia ka dhèu neꞌe ne! Kalabhe pamadhe ne! Tèke ia ka na mamuri.”

Sordadꞌu sèra rèti Paulus asa dꞌara benteng

23 Ropa dhèu ae se paꞌoo-parodha sèmi èèna, ka ra bhoke eele kodho liꞌu si nèti ua ra, dènge ra daꞌu ahu ho cebꞌe asa dedha, lula ra nasa ae titu kèna. 24 Lodꞌo komedhaa sordadꞌu ladhe, na, dhèu se maruru hari, ka na pua ana bua na ère rèti Paulus asa dꞌara benteng laꞌe. Hèia komedhaa pua ra kalabhe Paulus, sèna ka na mangaku na tao sala ngaa, ka dhèu Yahudi se neo pamadhe ne. 25 Ropa ra èki Paulus ho neo kalabhe ne, hèia na piku koko na, ka na karèi sordadꞌu èèna, peka na, “Madhutu atora paredha Roma, mia dhu lèke? Ladhe ca dhèu dhu dènge hak ana kabarai Roma, sèmi nèngu dhu ètu dꞌara lii langu, miu tao ne tasamia? Mi hake paparu uuru, do, mi parisa ne uru ku?”

26 Ropa tadèngi nare lii sèmi èèna, sordadꞌu èèna laꞌe karohe-rohe tenge komedhaa na. Ka na peka, “Ama! Dhèu neꞌe ne, dènge hak ana kabarai Roma! De ama neo tao ne tasamia?”

27 Tadèngi nare sèmi èèna, hèia komedhaa laꞌe karèi Paulus, aku nèngu na, “Ra peka, na, èu ne dènge hak ana kabarai Roma. Tareꞌa, do?”

Ka Paulus bꞌala, aku nèngu na, “Mema tareꞌa! Jaꞌa unu hak èèna.”

28 Èle èèna ka, komedhaa peka, aku nèngu na, “Jaꞌa sèmi èèna kahèi. Jaꞌa bꞌae kabꞌua aae, heka abhu hak èèna kèna.”

Te ngaa Paulus dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa ne, bꞌae boe ngaa-ngaa. Karèi nèti ina ku nara iisi jaꞌa, jaꞌa dhu dènge le hak èèna. Ama ku unu hak èèna kahèi.”

29 Ropa rèngu tadèngi dhu Paulus dènge hak ana kabarai Roma, ka sordadꞌu sèra hari kabodho, ka ra bani heka game dènge parisa lii langu nèti Paulus. Ka komedhaa ne jꞌajꞌi madhaꞌu, lula nèngu èki le Paulus, aa dhu peka na nèngu sisu le madha jꞌara paredha.

Paulus ètu era pamaꞌète lii langu agama Yahudi

30 Asa bèli èèna, komedhaa èèna neo neꞌa tareꞌa-reꞌa, jꞌajꞌajꞌi nèti lii langu èèna, tasamia. Hèia na pua dhèu sabꞌa na lasi paroa kètu agama Yahudi dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu biasa uri lii langu agama Yahudi, sèna ka ra pakaboko. Ka na pua si bhoke eele rate nèti Paulus, ho rèti ne laꞌe asa madha dhèu sèra aaꞌi-aaꞌi ra.

23

1 Dꞌai èèna, ka ra hia Paulus sèna ka na siri iisi na. Hèia na ladhe palème dhèu ètu sèra aaꞌi-aaꞌi ra, ka na jꞌoka padhai lii na, aku nèngu na, “Aꞌari! Jaꞌa titu ètu era neꞌe, dènge dꞌara mola. Ama Lamatua dhu neꞌa, na, jaꞌa karèi nèti ana iiki mai, dꞌara jaꞌa dhu mola.”

2 Ropa tadèngi Paulus padhai lii sèmi èèna, Ananias*, kètu kapai risi agama Yahudi, nasa titu kèna. Hèia na hia paredha mi dhèu dhu titu padètu dènge Paulus, peka na, “Tèbe hèbꞌa na!”

3 Ka Paulus bꞌala Ananias, peka na, “Pe Ama Lamatua bꞌala tèbꞌe hèbꞌa èu. Te èu nuka sèmi agarii dhu heka lèke lame re liꞌu, te re dꞌara dhu moca le. Èu madhèdi ètu era neꞌe ne, ho tao ngiꞌu mu sèmi dhèu mola sa. Aa èu neo huku jaꞌa madhutu atora adꞌa èdhi. Te ngaa èu unu mu sisu eele atora èèna, lodꞌo èu pua dhèu tèbꞌe jaꞌa.”✡

4 Ropa Paulus padhai lii sèmi èèna, dhèu ètu sèra kai ne, peka na, “Heh! Èu bisa boe padhai lii sèmi èèna, mi kètu kapai risi agama èdhi ne!”

5 Hèia Paulus dhaa, aku nèngu na, “Tareꞌa, do? Ladhe sèmi èèna, jaꞌa manèngi sèna ka dꞌara baku sala, lula jaꞌa keꞌa boe, na, nèngu ne kètu kapai risi agama èdhi. Mema tareꞌa, Ama Lamatua pake le dhèu ho suri, peka na, ‘Miu baku padhai lii karehe mi kètu miu sèra.’ ”✡

6-8 Lodꞌo Paulus ladhe nèdhi dhèu dhu madhèdi pamaꞌète lii langu agama, na neꞌa, peka na, rèngu dhu hagꞌe mi dua partei. Cahagꞌe nèti partei Saduki, dhu parcaya dhèu madhe bisa heka mamuri hari. Rèngu parcaya kahèi, peka na, Ama Lamatua dhu dènge boe ana pajuu ètu sorga. Samanga aadꞌo kahèi. Cahagꞌe hari madhutu partei Parisi, dhu parcaya, peka na, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua pamamuri hari dhèu madhe. Rèngu sèra parcaya, peka na, ètu sorga Ama Lamatua dènge ana pajuu, aa abhu samanga kahèi.

Hèia Paulus padhai lii dènge lii mèdhu, aku nèngu na, “Aꞌari! Sèna ka miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, jaꞌa ne dhèu Parisi. Ama ku dènge baki ku, dhèu Parisi. Deo neꞌe ne, miu neo huku jaꞌa, lula jaꞌa parcaya, peka na, Ama Lamatua bisa pamamuri hari dhèu madhe.”✡

Ropa Paulus padhai lii sèmi èèna, dhèu Parisi dènge dhèu Saduki patao, toke rèngu lii èci heka. Ka rèngu se hagꞌe eele jꞌajꞌi mi dua. 9 Nèti èèna ka, dhèu se patao, ka jꞌajꞌi maruru aae. Hèia pèri-pèri mese nèti partei Parisi kèdꞌi titu ho sarii Paulus, aku rèngu na, “Dhèu ne, sala boe! Tao-tao na abhu roh, do, ele boe, ana pajuu Ama Lamatua èci nèti sorga mai, ka padhai lii dènge ne!”

10 Masi ka mese se padhai lii le sèmi èèna, te ngaa dhèu sèra asa ra hoe dènge patao. Nèti èèna ka, komedhaa ne jꞌajꞌi madhaꞌu. Na pangee, mage dhoka dhèu se game pamadhe Paulus. Hèia na paredha ana bua na sèra, lasi ère rare ne rèti asa dꞌara benteng.

11 Ka dꞌara mèda èèna, Lamatua Yesus mai padꞌelo iisi mi Paulus. Na paꞌèra dꞌara Paulus, Na peka, aku nèngu na, “Paulus! Baku madhaꞌu! Èu ne dhu lole peka le dènge dhèu-dhèu ètu Yerusalem lula-nèti Jaꞌa. De sanèdꞌe paie-iie! Èèna na, èu hudꞌi padhai lii ku sama sèmi èèna kahèi, ètu Roma nèi.”

Dhèu pareꞌa lii ho pamadhe Paulus

12-13 Asa bèli madꞌae èèna, abhu èpa nguru risi dhèu Yahudi dhu rare lii èci ho neo pamadhe Paulus. Ka ra subha, aku rèngu na, “Jiꞌi ngoꞌo mèka ngaꞌa-nginu, ladhe jiꞌi dhae pamadhe Paulus.” 14 Ropa ra subha rare, ka lasi peka dènge kètu agama Yahudi dènge dhèu heka adꞌa Yahudi sèra, aku rèngu na, “Ama-ama si! Jiꞌi pasubha le, peka na, jiꞌi ngoꞌo boe ngaꞌa-nginu, ladhe jiꞌi pamadhe mèka Paulus. 15 De dadꞌèi jiꞌi sèmi neꞌe ka: ama si lami paraga dènge komedhaa, manèngi ho nèngu nèti Paulus asa era uri lii langu agama. Tao nuka sèmi dhu ama si neo hari parisa lii langu na. Pe jiꞌi mate si ètu talora jꞌara, sèna ka pamadhe ne.”

16 Te ngaa ana mone èci nèti ana hèni Paulus, tadèngi lii padhue rèngu èèna. Ka rai laꞌe peka dènge toꞌo na, asa dꞌara benteng. 17 Ropa tadèngi nare lii lolo ana neꞌe, Paulus paroa nare ama sordadꞌu dhèu èci, ka na peka, aku nèngu na, “Neꞌe ne, ana jaꞌa. Lere mèti ne lai-lai asa komedhaa èu. Ho neo peka ngaa èci.”

18 Ka ama sordadꞌu èèna lere nèti ana ne asa komedhaa na. Hèia na peka, aku nèngu na, “Ama! Paulus dhu èdhi taha na, manèngi sèna ka jaꞌa kèti ana neꞌe mai asa madha ama. Te nèngu neo peka ngaa èci.”

19 Hèia komedhaa kadhèi kacui-aai ana ne asa era èci, sèna ka dua ra di. Ka na karèi, aku nèngu na, “Èu neo peka ngaa dènge jaꞌa?”

20 Hèia ana ne dhaa, peka na, “Abhu pèri-pèri dhèu Yahudi dhu rare lii èci, ho neo pamadhe toꞌo ku. Rèngu neo mai manèngi ama, sèna ka bèli èèna, ama lere mèti toꞌo ku, Paulus asa era uri lii langu agama. Rèngu se dhu leko-monya ho neo parisa hari lii Paulus, toke dꞌai lutu laꞌe. 21 De ama ku baku madhutu dadꞌèi rèngu. Te èèna na, risi nèti èpa nguru dhèu dhu neo mate ama si ètu talora jꞌara, ho ra neo pamadhe toꞌo ku. Rèngu pasubha le, peka na, rèngu roꞌo mèka raꞌa-rinu, ladhe rèngu pamadhe mèka toꞌo Paulus. De nuka ra paꞌèra si. Rèngu di mate lii dhaa nèti ama ka.”

22 Tadèngi nare lii lolo ana neꞌe, hèia komedhaa peka dènge ne, “Èu baku peka dènge cee-cee, na, èu mai le peka lii neꞌe mi jaꞌa.” Ropa padhai lii èle sèmi èèna, na pua ana ne lèpa dènge ka.

Ra lere Paulus asa gubernur Feliks ètu kota Kaisarea

23 Èle èèna, hèia komedhaa paroa kètu sordadꞌu dhèu dua. Ka na paredha si, peka na, “Miu paꞌèra sordadꞌu biasa, dhèu dua ngasu dhèu; sordadꞌu dhu caꞌe jara, pidhu nguru dhèu; dènge sordadꞌu dhu rèdꞌu kapoke, dua ngasu dhèu. Miu pakèdꞌi dènge ka mèda neꞌe, dꞌara hake ceo, ho lami asa kota Kaisarea. 24 Sadia mere jara ciꞌu hia Paulus. Miu hudꞌi lere paie-iie Paulus, sèna ka dꞌai gubernur Feliks dènge sodꞌa.”

25 Hèia na suri sasuri hia gubernur Feliks sèmi neꞌe ka:

26 “Ama gubernur Feliks dhu jaꞌa pakabꞌua. Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Klaudius Lisias.

27 Dhèu dhu jaꞌa hia dhiu ne, ngara na Paulus. Dhèu Yahudi sèra kèpe rare ne, ka oe ra pamadhe ne kèna. Lodꞌo èèna, ana bua jaꞌa lasi nuni rare ne, nèti kacui-aai dhèu Yahudi sèra. Limuri, heka jaꞌa keꞌa kèna, nèngu ne dènge hak ana kabarai Roma. 28 Jaꞌa neo keꞌa, nga tao ka dhèu Yahudi se neo pamadhe ne. Nèti èèna ka, jaꞌa kèti ne asa era uri lii langu agama Yahudi. 29 Te ngaa ra abhu boe sasala na èci sa. Te mema, nèngu ne tao boe bhelu. De dhèu neꞌe ne bisa boe pamaso ne asa dꞌara bèdho, aa lèke boe abhu huku madhe. Dhèu ètu era uri lii langu agama Yahudi sèra, ra patao, lula lii holo-nori agama rèngu dhu baka-leo. Ka jaꞌa kèti hari dhèu ne asa dꞌara benteng laꞌe. 30 Te ngaa asa bèli èèna, jaꞌa tadèngi, na, abhu dhèu Yahudi dhu rare lii èci ho neo pamadhe ne. Ka jaꞌa ka dhu hia paredha, ho lere rèti dhèu ne asa madha ama. Aa jaꞌa peka le kahèi dènge dhèu Yahudi sèra, dhu neo tao lii langu dènge dhèu neꞌe, na, rèngu hudꞌi lasi asa madha ama. Sèna ka ama tadèngi unu mu, rèngu galaa ne, sasala na, tasamia.

Sasuri jaꞌa ne, dꞌai sange neꞌe ka. Makasi ae!”

31 Hèia sordadꞌu se paꞌèra le, ho pakako paredha nèti komedhaa. Ka dꞌara mèda na kahèi, lere rèti dènge Paulus dꞌai kota cue, ngara na Antipatris. 32 Asa bèli èèna, sordadꞌu dhu caꞌe jara sèra, rèti Paulus dꞌai kota Kaisarea. Te ngaa sordadꞌu dhu leo sèra, lèpa hari asa Yerusalem. 33 Ropa rèngu dꞌai Kaisarea, hèia rèti sasuri èèna asa gubernur. Aa ra pangèdꞌu Paulus asa ai gubernur kahèi. 34 Baca nare sasuri èèna, hèia gubernur karèi Paulus, aku nèngu na, “Èu ne, dhèu mia?”

Ka Paulus dhaa, aku nèngu na, “Jaꞌa ne, dhèu propensi Kilikia.”

35 Ropa tadèngi Paulus peka sèmi èèna, ka gubernur neꞌa, na, Paulus dhu nèdꞌu hak ana kabarai Roma. Hèia na peka, aku nèngu na, “Jaꞌa ka dhu kèdꞌu paredha ètu neꞌe. De èèna na, jaꞌa ka dhu uri lii langu èu ne. Te ngaa èdhi hudꞌi mate ku dhèu-dhèu dhu galaa èu sèra, dꞌai neꞌe, heka jaꞌa parisa lii langu èu kèna.” Hèia na pua sordadꞌu sèra taha Paulus ètu era rèngu, ètu dꞌara kompleks èmu pea gubernur, dhu uru èèna dhèu aae Herodes patitu.

24

Dhèu Yahudi mai tao lii langu dènge Paulus ètu Kaisarea

1 Èle lèmi lodꞌo, hèia dhèu-dhèu Yahudi dhu neo tao lii langu dènge Paulus, mai dꞌai kota Kaisarea. Dꞌara kaboko rèngu èèna, abhu dhèu èci, ngara na Ananias, dhu jꞌajꞌi kètu kapai risi agama Yahudi. Dhèu kapai dhu leo sèra madhutu kahèi. Rèngu mai dènge dhèu èci, ngara na Tertulus. Dhèu èèna, dꞌèlu-mèu padhai lii. Nèti èèna ka, ra rare ne jꞌajꞌi tuka padhai lii, ho labꞌa Paulus. 2-3 Ropa dhèu sèra aaꞌi-aaꞌi ra tesa ètu era parisa lii langu èèna, hèia gubernur pua rèti Paulus asa dꞌara mai. Hèia Tertulus kèdꞌi titu, neo padhai lii pamanahu Paulus. Ka na hia hormat mi gubernur, ka na jꞌoka padhai lii, aku nèngu na,

“Ama gubernur dhu jaꞌa pakabꞌua! Nèbhu nare sèmi neꞌe, mulai ama mèdꞌu paredha ètu neꞌe, ama dhu meꞌa uuru le, ngaa dhu beꞌa hia jiꞌi. Aa ama tao babeꞌa ae le kahèi, toke jiꞌi dhèu Yahudi bisa mamuri dènge mera-milu, karejꞌe-karae, aa dènge boe lii langu. Nèti èèna ka, jiꞌi pake lodꞌo neꞌe, sèna ka manèngi makasi ae-ae mi ama gubernur. Dhèu cee hari ka dhu bisa tao beꞌa ae ètu mia-mia, sama sèmi ama ne. 4 Te ngaa jaꞌa padhai lii pamadhera heka, jaꞌa kore dhoka isi di. De jaꞌa manèngi ama nanene paie-iie, jꞌara-jꞌara dhu jaꞌa neo peka lula-nèti Paulus ne.

5 Sèmi neꞌe ku, ama. Madhutu aꞌabhu jiꞌi dhèu Yahudi, Paulus ne èci èèna ka dènge èi papèdꞌa dhu rai nèti era èci asa era èci laꞌe. Nèngu ne, dꞌèi palabꞌa dènge agama jiꞌi, aa tuka paꞌele iie adꞌa jiꞌi ètu mia-mia. Nèngu laꞌe asa era mia èèna ka, tatu dhèu Yahudi hudꞌi tao ku lii langu èci dènge èci. Nèngu ne tuka dadugu-rariu nèti partei agama dhu madhutu ca dhèu nèti Nasaret, dhu jiꞌi pangare na, ‘partei Nasrani’. Te ngaa dhu rèngu ajꞌa sèra, pasala kapai dènge agama jiꞌi. 6 Dhèu neꞌe ne, neo pakajꞌalu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi jiꞌi dhu mola-mèci èèna. Aa nèti dènge dhèu dintiu asa dꞌara laꞌe. Nèti èèna ka, jiꞌi kèpe ngare ne. [Madhutu dadꞌèi jiꞌi, jiꞌi neo huku ne, pake atora jiꞌi unu mi. 7 Te ngaa komedhaa Lisias mai ère nare ne nèti kacui-aai jiꞌi. 8 Hèia na paredha, peka na, ladhe abhu dhèu dhu neo tao lii langu dènge Paulus, hudꞌi lasi ku asa madha ama gubernur ètu Kaisarea. Madhutu dadꞌèi na, sèna ka ama gubernur unu mu ka dhu uri lii èèna.]* Ka limuri ne, jiꞌi mai asa neꞌe, sèna ka ama parisa lii ne. Pe èèna na, ama unu mu meꞌa ngaa dhu jiꞌi lole ne, mema lèke tareꞌa-reꞌa.

Dꞌai sange èèna ka. Makasi ae.”

9 Ropa Tertulus padhai lii nare, ka dhèu Yahudi leo sèra, re lii padhai lii na kahèi, aku rèngu na, “Tareꞌa, ama! Dhu lèke kèna!”

Paulus siri iisi na ètu madha gubernur Feliks

10 Hèia gubernur paredha Paulus, aku nèngu na, “Neꞌe ne, jaꞌa hia èu tebho ho siri iisi èu.”

Hèia Paulus kèdꞌi titu, ka na dedꞌe lii padhai, aku nèngu na, “Ama gubernur! Ama paredha nèbhu le ètu propensi jiꞌi ne. De ama dhu meꞌa le tareꞌa-reꞌa, jꞌara mamuri jiꞌi dhèu Yahudi, tasa mera mia. Nèti èèna ka, jaꞌa madhaꞌu boe siri iisi ètu katanga madha ama. 11 Pe dꞌai canguru dua lodꞌo dhu laꞌe èèna, jaꞌa laku asa Yerusalem ho sabajꞌa ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi. Ama bisa karèi sèku dhèu-dhèu dhu sabajꞌa sama-sama dènge jaꞌa lodꞌo èèna. 12 Ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, jaꞌa pabꞌala boe dènge ca dhèu sa. Aa ètu dꞌara èmu sabajꞌa dhu leo sèra kahèi, jaꞌa oru kore boe dhèu ho tao maruru. Sèmi èèna kahèi, ètu Yerusalem, jaꞌa pakaco boe.

13 Te ngaa limuri ne, dhèu se neo pamanahu jaꞌa. Ngaa dhu ra padhai lii deo sa, lèke boe, lula dènge boe bukti. 14 Sèmi neꞌe ka, ama gubernur. Jaꞌa hudꞌi mangaku ku mi ama, ngaa èci. Jaꞌa dhu madhutu partei hiu èci, dhu dhèu pangare na ‘Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus’. Jaꞌa sabajꞌa mi Ama Lamatua, sama sèmi bèi-baki jaꞌa sèra sabajꞌa mi Nèngu. Jaꞌa madhutu kahèi atora aaꞌi-aaꞌi nèti baki Musa, dènge parcaya tareꞌa-reꞌa ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru-uru sèra, suri tèke hia jiꞌi. 15 Jaꞌa sanao-maena mi Ama Lamatua, sama sèmi rèngu dhu titu ètu seꞌe se, ho ra labꞌa jaꞌa ne. Jiꞌi se parcaya, na, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua pamamuri hari dhèu madhe: dhèu beꞌa, do bhelu-katubꞌa, èci èèna ka. 16 Nèti èèna ka, jaꞌa maꞌète boe tenge jꞌara, sèna ka jaꞌa bisa mamuri dènge dꞌara mola ètu katanga madha Ama Lamatua, aa dhèu rai-haha kahèi. Dènge sèmi èèna ka, dhèu èci sa bisa boe pamanahu jaꞌa.

17 Jaꞌa sabꞌa pèri-pèri tèu kèna, ètu liꞌu rai Israꞌel, ka jaꞌa heka lèpa asa Yerusalem kèna. Lodꞌo jaꞌa mai èèna, jaꞌa kèti doi dhu dhèu pakaboko sèna ka bantu dhèu-dhèu jiꞌi dhu mamuri jꞌèra. Èle ka, jaꞌa laku asa Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ho neo sabajꞌa, aa hia korban rupa-rupa mi Ama Lamatua ètu èèna. 18 Ropa jaꞌa pamèu iisi ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi madhutu jꞌara adꞌa jiꞌi, ka rèngu mai ho neo kèpe jaꞌa. Te ngaa lodꞌo èèna, dhèu ae boe ètu sèra, aa èci sa dhu tao pakaco boe ngaa-ngaa!✡ 19 Dhu ètu èèna, dhoka pèri-pèri dhèu Yahudi nèti propensi Asia, dhu mai neo sabajꞌa ètu èèna kahèi. De ladhe rèngu sèi dhu neo tao lii langu dènge jaꞌa, rèngu sèra ka dhu hudꞌi mai tao lii langu dènge jaꞌa ku ètu neꞌe. Ama seꞌe se, aadꞌo! 20 Te ngaa dhèu sèi cèu boe. De ama karèi ku si, sasala jaꞌa ngaa? Uru èèna, lodꞌo rèngu parisa lii jaꞌa ètu era parisa lii langu agama èèna, rèngu abhu boe sasala jaꞌa èci sa hèi. De ama ku karèi sèku rèngu! 21 Dhoka ele boe ca jꞌara di, dhu tao ngangee rèngu kaco, aa ra dꞌèi boe jaꞌa. Ropa jaꞌa padhai lii dènge lii aae, peka na, ‘Miu neo huku jaꞌa, lula jaꞌa parcaya, na, Ama Lamatua bisa pamamuri hari dhèu madhe!’ ”✡

22 Paulus padhai lii sèmi èèna, te ngaa, lula gubernur Feliks tadèngi ae le kahèi lula-nèti ‘Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus’, ka na katange eele sidang èèna, ka na peka, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe ka! Jaꞌa neo paroa komedhaa Lisias, ho nanene uuru ku lii lolo nèngu. Ladhe jaꞌa padhai lii kore ku dènge nèngu, heka jaꞌa pamaꞌète lii neꞌe kèna.” 23 Ka na pua ama sordadꞌu ca dhèu laꞌe taha Paulus. Te ngaa na paredha, sèna ka ako hia ne bebas ciki, aa baku kai mone-aanga angalai na sèra mai lalau ne.

Paulus padhai lii dènge gubernur Feliks, dènge dhèu èmu na Dorsila

24 Dhèu èmu gubernur Feliks, dhèu Yahudi, ngara na Dorsila. Pèri-pèri lodꞌo dhu laꞌe èèna, gubernur tenge lodꞌo dhu hua iia, sèna ka nèngu dènge dhèu èmu na neo padhai lii dènge Paulus. Ka na pua sèna ka dhèu rèti ne mai asa madha rèngu dua ra. Hèia Paulus lole dènge ra, jꞌara tasamia sèna ka dhèu bisa parcaya Yesus Kristus, Dhèu dhu Lamatua moa nèti uru ka mai. 25 Na peka kahèi jꞌara tasamia ho dhèu bisa muri mola, aa tasamia ho dhèu bisa jꞌaga ngiꞌu, sèna ka baku tao sala. Na lole kahèi, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua pamaꞌète lii langu mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, peka na, lèke, do sala.

Ropa Feliks tadèngi nare sèmi èèna, ka na madhaꞌu. Hèia na peka, aku nèngu na, “Paulus! Dꞌai sange èèna ka laa! Ladhe abhu lodꞌo taleo, na, jaꞌa paroa hari èu.” 26 Lodꞌo èèna, gubernur Feliks tenge-tenge jꞌara, sèna ka Paulus palèke ne doi, ho na patabuli eele ne. Nèti èèna ka, na paroa taruu Paulus, ho padhai lii dènge ne.

27 Te ngaa re jꞌara leo, gubernur Feliks neo ère dꞌara kètu agama Yahudi sèra kahèi. Nèti èèna ka, na pamaꞌète boe lai-lai lii Paulus neꞌe. Na soro tèke lii neꞌe sène, toke dꞌai dua tèu. Èle èèna ka, abhu dhèu hiu dhu gati eele gubernur Feliks. Ngara na Porkius Festus. Te ngaa rèngu taha taruu Paulus.

25

Gubernur Festus parisa lii langu Paulus

1 Lodꞌo èèna, gubernur hiu, Festus, pidha asa Kaisarea, ho neo pakako paredha na. Nèngu pea ètu èèna dhoka tèlu lodꞌo di, ka na laꞌe taruu asa Yerusalem. 2 Ètu nèi, kètu agama Yahudi, dènge dhèu heka-dhèu heka adꞌa Yahudi sèra, mai paraga sèna ka neo patadha dènge gubernur hiu ne. Rèngu rèti kahèi dènge lii galaa rèngu mi Paulus ètu dꞌara lii padhue-padhai rèngu. 3 Ra manèngi kahèi, ladhe bisa, na, gubernur pua dhèu nèngu sèra, rèti hari Paulus ho lèpa asa Yerusalem. Te ngaa rèngu pareꞌa lii, neo pamadhe Paulus ètu talora jꞌara.

4 Te ngaa gubernur dhaa, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe ku, ama-ama! Hudꞌi laa ra taha ne ètu Kaisarea. Te jaꞌa neo lèpa asa nèi dꞌara lai-lai ne. 5 De ladhe nèti miu dhu abhu koasa ho uri lii langu ne, na, rèngu pakèdꞌi palere dènge jaꞌa asa Kaisarea. Ladhe tareꞌa dhèu neꞌe tao sala ngaa, miu bisa tao lii dènge ne ètu nèi.”

6-7 Èle èèna ka, Festus pea pe dꞌai canguru lodꞌo sa ètu Yerusalem, heka na lèpa asa Kaisarea kèna. Lodꞌo èèna, abhu pèri-pèri dhèu Yahudi dhu madhutu dènge nèngu, dꞌai nèi. Asa bèli èèna, hèia gubernur mulai parisa lii langu èèna. Ka na pua dhèu lasi rare Paulus mai asa madha na.

Ropa Paulus maso asa èèna, dhèu Yahudi se kèdꞌi titu rai-reo rare ne, ka ra mulai core sasala ae-ae mi nèngu. Te ngaa rèngu bisa boe padꞌelo bukti èci sa hèi.

8 Hèia Paulus siri iisi na, aku nèngu na, “Ama gubernur. Jaꞌa tao boe ngaa-ngaa dhu nèti bhabhelu-katubꞌa. Jaꞌa tao boe kahèi jꞌara èci sa dhu palabꞌa dènge agama Yahudi jiꞌi. Jaꞌa pakajꞌalu boe Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua ètu Yerusalem. Aa jaꞌa tao boe kahèi ngaa-ngaa dhu palabꞌa dènge jꞌara-jꞌara paredha Roma.”

9 Te ngaa lula gubernur neo nare dꞌara dhèu Yahudi sèra, ka na karèi Paulus, aku nèngu na, “Èu ngee tasamia? Èu moꞌo, do aadꞌo, ladhe jaꞌa uri lii langu èu ne ètu Yerusalem?”

10 Ropa tadèngi lii karèi gubernur sèmi èèna, hèia Paulus dhaa, aku nèngu na, “Ama gubernur. Jaꞌa ne, ana kabarai Roma. Ka limuri ne, jaꞌa titu ètu madha ama gubernur, dhèu paredha Roma, dhu dènge hak ho parisa lii langu jaꞌa madhutu atora. De jaꞌa koꞌo boe laku asa Yerusalem, ho pamaꞌète lii jaꞌa ètu nèi. Ama dhu meꞌa unu mu, peka na, jaꞌa ne tao boe sala ngaa-ngaa ho labꞌa dhèu Yahudi seꞌe. 11 De ladhe tareꞌa-reꞌa jaꞌa tao sala ngaa-ngaa dhu palèke dènge huku mamadhe, jaꞌa sèmi kore. Te ngaa ladhe ngaa dhu rèngu peka na, lèke boe madhutu atora Roma, na, abhu boe ca dhèu sa dhu soro jaꞌa asa dꞌara adhe-aai dhèu seꞌe. Rèngu dhodhoka tenge jꞌara di, sèna ka neo pamadhe jaꞌa. De madhutu hak jaꞌa, jaꞌa manèngi sèna ka lii langu jaꞌa ne hia asa dhèu aae kapai, Keser, ètu kota Roma. Hudꞌi nèngu unu ku jꞌue lii jaꞌa ne!”

12 Ropa tadèngi Paulus manèngi sèmi èèna, ka gubernur padhue-padhai dènge anga na dhu madhutu uri lii langu èèna. Èle èèna ka, na peka dènge Paulus, aku nèngu na, “Lula èu manèngi le caꞌe banding asa dhèu aae kapai, de èu hudꞌi lamu ku asa Roma.” Peka èle sèmi èèna ka, gubernur katange eele sidang èèna.

Festus manèngi aꞌabhu dhèu aae Agripa lula-nèti lii langu Paulus

13 Èle èèna ka, dhèu aae dhèu Yahudi, ngara na Agripa,* dènge ana hèni na, ngara Bernike, mai asa Kaisarea. Rèngu dua ra mai sèna ka hia hormat mi gubernur hiu. 14 Rèngu manubha pèri-pèri lodꞌo dènge gubernur Festus. Ca tèka, Festus lole lii langu Paulus dènge rèngu dua ra. Ka na peka, aku nèngu na, “Ama dhèu aae! Ètu Kaisarea neꞌe, jiꞌi taha dhèu èci, ngara na Paulus. Uru èèna, gubernur dhui abhu boe lodꞌo ho pamaꞌète lii langu na. 15 Dꞌara lai-lai ne, lodꞌo jaꞌa ètu Yerusalem, kètu agama Yahudi dènge dhèu heka dꞌara rai sèra, mai galaa sasala Paulus, ka ra manèngi jaꞌa sèna ka huku mema ka. 16 Te ngaa jaꞌa peka dènge rèngu, aku jaꞌa na, ‘Madhutu atora paredha Roma, jaꞌa hudꞌi parisa uru ku lii langu, heka hia huku kèna. Aa dhèu dhu tao lii langu sèra, hudꞌi mai patoo madha dènge madha kahèi. Sèna ka jaꞌa neo tadèngi ku sasala ngaa dhu miu pasale ne. Aa nèngu kahèi abhu tebho sèna ka siri iisi na. Dènge jꞌara sèmi èèna ka, jaꞌa heka pamaꞌète lii langu na, ladhe na sala, jaꞌa huku ne.’ 17 Lodꞌo jaꞌa lèpa asa Kaisarea, abhu pèri-pèri dhèu Yahudi dhu palere dènge jaꞌa asa neꞌe. Asa bèli èèna, jaꞌa parisa dènge lii ne. Ka jaꞌa hia rèti Paulus mai asa madha jaꞌa, sèna ka jaꞌa neo nanene jꞌajꞌajꞌi lii langu ne tasa mera mia. 18 Hèia dhèu-dhèu Yahudi se titu, ho ra lolo sasala Paulus èci-èci. Te ngaa, ngaa dhu ra peka sèra bia boe sèmi dhu jaꞌa ngee. 19 Rèngu se dhodhoka patasala ètu jꞌara-jꞌara agama rèngu di. Te rèngu pabꞌala dènge Paulus, lula-nèti Dhèu èci, ngara na Yesus. Madhutu rareꞌa dhèu Yahudi, Yesus èèna, madhe le. Te ngaa Paulus dènge èra, peka na, Yesus mamuri hari le. 20 Rèngu pasisu sèmi èèna, te ngaa, lula jaꞌa ne dhèu hiu, ka jaꞌa keꞌa mèka uri lii agama ne, tasamia. Nèti èèna ka, jaꞌa karèi Paulus, peka na, ‘Tasamia ladhe jaꞌa parisa lii langu èu ne ètu Yerusalem nèi?’ 21 Te ngaa na sèmi nare boe. Nèti èèna ka, na manèngi caꞌe asa paredha dedha mi dhèu aae kapai ètu Roma. Ka jaꞌa patabuli boe ne, mate jaꞌa abhu lodꞌo ho rèti ne laꞌe asa Roma.”

22 Ropa tadèngi lii lolo Festus sèmi èèna, hèia dhèu aae Agripa peka, aku nèngu na, “Beꞌa risi jaꞌa neo tadèngi unu ku, nèti dhèu èèna.”

Hèia Festus dhaa, na, “Bisa! Bèli ku, pe jaꞌa uri ho ama nanene unu mu nèti dhèu èèna.”

Dhèu aae Agripa neo nanene lii padhai Paulus

23 Dꞌai bèli èèna, gubernur Festus uri ho dhèu aae Agripa bisa nanene lii padhai Paulus. Na uri kahèi, sèna ka dhèu ae nanene Paulus. Nuka: komedhaa-komedhaa sordadꞌu, dènge dhèu-dhèu kapai ètu kota Kaisarea. Èle èèna ka, dhèu aae Agripa dènge Bernike maso dènge mèdha-papake dhèu aae. Ka dhèu aaꞌi-aaꞌi sèra pakabꞌua si. Ropa rèngu pakaboko tesa-tesa le, hèia gubernur pua rèti Paulus asa dꞌara.

24 Hèia ra rèti Paulus asa dꞌara laꞌe. Ka gubernur bhoka hèbꞌa, peka na, “Ama dhèu aae Agripa, ama-ama, dènge miu tamu aaꞌi-aaꞌi mi dhu jaꞌa pakabꞌua. Dhèu neꞌe ne, ngara na Paulus. Pèri-pèri ama dhèu Yahudi sèra tao lii langu dènge ne. Ka abhu dhu mai asa jaꞌa, rèngu cahagꞌe nèti Yerusalem, aa cahagꞌe nèti era neꞌe, mai laka-seti jaꞌa, peka na, dhèu neꞌe ne, bisa heka hia ne mamuri. 25 Nèti èèna ka, jaꞌa parisa ne. Te ngaa jaꞌa abhu boe sasala dhu pamèci dènge huku madhe. Te ngaa, lula nèngu unu na dhu manèngi le, caꞌe asa paredha dedha ètu Roma, nèti èèna ka, toꞌo do toꞌo boe, jaꞌa hudꞌi hia rèti ne ku laꞌe asa Roma. 26-27 Ladhe jaꞌa hia lere rèti ne, jaꞌa hudꞌi ku tao sasuri. Te ngaa deo neꞌe ne, jaꞌa suri sasuri ne tasamia, hia mi dhèu aae kapai nèi? De nèti èèna ka, jaꞌa pakaboko ama-ama aaꞌi-aaꞌi, sèna ka miu nanene lii langu na. Ropa tadèngi mere lii na, jaꞌa manèngi sèna ka ama dhèu aae Agripa, nori jaꞌa, sèna ka jaꞌa bisa suri ngaa dhu palèke dènge ngangee dhèu aae kapai nèi. Jaꞌa ngee, na, lèke boe ladhe jaꞌa paꞌadhu lii langu ne asa dhèu aae kapai laꞌe, te ngaa peka boe sasala dhu dhèu ne adꞌu-ue.

Dꞌai sange neꞌe ka, lii padhai lii jaꞌa. Makasi!”

26

Paulus siri iisi na ètu madha dhèu aae Agripa

1 Hèia dhèu aae Agripa pua Paulus, aku nèngu na, “Neꞌe ne, èu bisa siri iisi èu. Jiꞌi aaꞌi mi mate le neo nanene èu.”

Ka Paulus tao tadha dènge kacui-aai na, hèia na padhai lii, aku nèngu na,

2 “Ama dhèu aae Agripa dhu jaꞌa pakabꞌua. Jaꞌa rasa oto, lula ama hia jaꞌa tebho sèna ka jaꞌa padhai lii dènge miu, jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu Yahudi se galaa mi jaꞌa. 3 Jaꞌa keꞌa, na, ama meꞌa risi eele adꞌa èdhi dhèu Yahudi, dènge jꞌara madhe-muri èdhi. De jaꞌa manèngi ho ama nanene paie ku lii jaꞌa ne.

4 Karèi nèti ana iiki ka mai, ra ajꞌa-nori le jaꞌa, sèna ka mamuri madhutu adꞌa èdhi dhèu Yahudi. Uru èèna, ra ajꞌa jaꞌa ètu rae. Èle èèna ka, jaꞌa sakola tabha hari ètu Yerusalem. Dhèu Yahudi ètu Yerusalem sèra reꞌa le jꞌara mamuri dènge tatao jaꞌa. 5 Ladhe kètu agama se roꞌo, rèngu bisa lolo, peka na, rèngu se ka dhu tadhe le jaꞌa karèi nèti uru èèna ka. Te jaꞌa ne maso partei agama Parisi kahèi. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ra reꞌa, na, jiꞌi dhèu Parisi se, dhu kèpe paꞌèra aa madhutu atora aaꞌi-aaꞌi nèti agama Yahudi.✡ 6-8 Jaꞌa dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi nèti canguru dua suku Israꞌel, mate tae-tae ho Ama Lamatua tao madhutu lii moa Na. Lii moa èèna, dhu Na peka tèke le dènge bèi-baki èdhi karèi nèti uru ka. Ka toke dꞌai sange neꞌe, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti manèngi-mangajꞌi mèu-mèda, sèna ka lii moa Lamatua èèna jꞌajꞌi ka. Isi lii moa èèna, peka na, Èèna na Nèngu neo pamamuri hari dhèu dhu madhe sèra.

Ama dhèu aae Agripa dhu jaꞌa pakabꞌua. Lula jaꞌa parcaya, peka na, èèna na Lamatua pamamuri hari dhèu madhe, nèti èèna ka, rèngu se tao lii langu dènge jaꞌa. De jaꞌa karèi ku: tasamia ka ètu talora aae miu se, abhu dhu moꞌo boe parcaya, peka na, Ama Lamatua bisa pamamuri hari dhèu dhu madhe le? Tatu Nèngu bisa!

9 Uru èèna, mema jaꞌa tao rupa-rupa jꞌara ho palabꞌa dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu Yesus, dhèu Nasaret. 10-11 Lodꞌo èèna, kètu agama Yahudi sèra hia jaꞌa koasa, sèna ka laku pajꞌèra dhèu unu Yesus ètu mia-mia. Jaꞌa kèpe si, ka nuni kèti si asa Yerusalem, ho core si pamaso asa dꞌara bèdho. Jaꞌa madhutu pamaꞌète sèna ka huku madhe si cahagꞌe. Jaꞌa laku kahèi asa dꞌara èmu-èmu sabajꞌa, ho pajꞌèra si. Aa jaꞌa neo pakaseti si, sèna ka rèngu tèke eele parcaya rèngu mi Yesus. Ae ka dhu jaꞌa laku magèi si dènge dꞌara sagoro tobꞌi-tobꞌi. Sadꞌi jaꞌa tadèngi dhèu parcaya Yesus sèra ètu era èci, do masi ka dꞌai rai leo èèna ka, jaꞌa laku magèla kore si!”✡

Paulus lole hari ngaa dhu nèngu tao uru èèna

(Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:1-19, 22:6-16)

12 Èle èèna ka, Paulus tuhu hari lii na, peka na, “Ca tèka, kètu agama Yahudi sèra hia jaꞌa sasuri koasa ho laku magèla dhèu parcaya Yesus ètu kota Damsik. Ka jaꞌa laku. 13 Ama dhèu aae Agripa! Ropa jiꞌi ètu talora jꞌara era, pe dꞌai lodꞌo titu mera sa, cagꞌagꞌa laa, saraa aae èci dhu mariu nèti dedha-liru, senter lèke jaꞌa dènge anga jaꞌa sèra. 14 Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi bèbha baa-baa ètu rai, lula saraa èèna mariu aae. Hèia jaꞌa tadèngi lii èci, pake lii Aram,* peka na, ‘We, Saul! Nga tao ka èu loe boe pajꞌèra Jaꞌa ne? Bia titu kèna, ladhe èu sisu taruu dadꞌèi Jaꞌa.’ 15 Jaꞌa tadèngi lii èèna, te ngaa ladhe kèdhi boe dhèu èèna. Ka jaꞌa karèi, peka na, ‘Ama dhu padhai lii ne, cee ka èu?’

Hèia lii èèna dhaa mi jaꞌa, peka na, ‘Jaꞌa ne, Yesus, dhu èu pajꞌèra taruu èèna. 16 Saul! Kèdꞌi ka! Jaꞌa padꞌelo iisi mi èu ne, sèna ka èu jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa. Èu hudꞌi lamu ku lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, ngaa dhu èu mèdhi le nèti Jaꞌa limuri ne. Ladhe èèna na, Jaꞌa padꞌelo asa ae hari dènge èu, ngaa-ngaa dhu hiu, sèna ka lamu lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. 17 Èèna na, èu paraga dènge jꞌajꞌèra ae-ae. Te ngaa Jaꞌa jꞌaga èu nèti dhèu dhu neo pajꞌèra èu, masi ka nèti dhèu Yahudi, do nèti dhèu Yahudi boe. Tareꞌa! Jaꞌa pua èu lamu asa dhèu dhu Yahudi boe. 18 Lamu bhoke musi madha si, sèna ka reꞌa, ho ra mamuri ètu dꞌara saraa. Hèia ra tèke eele jꞌara-jꞌara mamuri ra dhu koe-kapengo sèra. Aa èu hudꞌi padꞌelo kahèi, jꞌara mamuri dhu mola. Lamu ho patabuli eele si nèti koasa dhèu aae nidhu, sèna ka mèti si asa Ama Lamatua. Dènge jꞌara ne, Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo aaꞌi-aaꞌi si. Ka rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua kahèi, èci èèna ka dènge dhèu-dhèu leo dhu Lamatua hagꞌe nare le, lula rèngu parcaya Jaꞌa. Èèna ka dhu Jaꞌa peka dènge èu, Saul!’ ”

Paulus peka sasabꞌa-laꞌa na

19 Hèia Paulus tuhu hari lii, peka na, “De ama dhèu aae. Sasabꞌa dhu jaꞌa sèmi kore unu ku nèti sorga, jaꞌa pakako ne. Toke dꞌai doe neꞌe ne, jaꞌa sabꞌa taruu, ae mèka ciki sa. 20 Hiu-hiu èèna, jaꞌa lole Jꞌara Mamuri Yesus mi dhèu Yahudi ètu Damsik sèra. Èle èèna ka, jaꞌa mai lole dènge dhèu Yahudi dhu ètu Yerusalem dènge palème propensi Yudea. Hèia jaꞌa laku palème kabarai dhèu dhu Yahudi boe sèra. Jaꞌa padhai lii pahuni boe dènge rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, ho ra tèke eele jꞌara mamuri rèngu dhu sala sèra, sèna ka ra saraka mamuri rèngu mi Ama Lamatua. Rèngu hudꞌi tao dhu beꞌa ku ètu dꞌara mamuri rèngu hia mi dhèu leo kahèi, ho jꞌajꞌi tadha, peka na, rèngu jꞌajꞌi le dhèu hiu ètu Lamatua.✡ 21 Lula sasabꞌa jaꞌa sèmi èèna, ka dhèu Yahudi sèra kèpe jaꞌa ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi ètu Yerusalem. Rèngu neo pamadhe jaꞌa kahèi. 22 Te ngaa malo-malo ka Ama Lamatua soru jaꞌa. Nèti èèna ka, jaꞌa mamuri dꞌai sange neꞌe ne. De jaꞌa bisa titu ètu neꞌe, ho lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, ana iiki-dhèu kapai, lula-nèti Jꞌara Mamuri Yesus. Ngaa dhu jaꞌa peka ne, aaꞌi-aaꞌi ra, èci èèna ka dènge lii aꞌajꞌa-nanori nèti Musa dènge dhèu rèti lii padhai Lamatua uru sèra. 23 Rèngu ajꞌa-nori lula-nèti Kristus, Dhèu dhu Ama Lamatua moa neo hia mai. Dhu peka na, Kristus hudꞌi pasae ku jꞌajꞌèra. Hèia Na madhe. Te ngaa èle èèna, Nèngu ka dhu jꞌajꞌi dhèu uru dhu Ama Lamatua pamamuri hari. Nèngu ka dhu pasaraa dhèu Yahudi sèra, dènge dhèu-dhèu leo ètu rai-haha ne.”✡

24 Ropa Paulus lole sasabꞌa na era, ka Festus cagꞌagꞌa laa poro ète lii padhai na dènge lii mèdhu, peka na, “He! Paulus! Èu ne, tao-tao dhu hujꞌu le. Èu mèu ae ka, kahadhu èu, ele iie.”

25 Te ngaa Paulus dhaa, peka na, “Ama gubernur dhu jaꞌa pakabꞌua. Jaꞌa ne hujꞌu boe. Ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa lole ne, mema lèke tareꞌa. Jaꞌa leko boe. 26 Ama dhèu aae Agripa unu na dhu neꞌa le kahèi, ngaa dhu jaꞌa peka-padhai ne. Nèti èèna ka, jaꞌa bani padhai lii dènge boe pasili. Jaꞌa lèka ama dhèu aae dhu tadèngi le jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi, lula ngaa dhu jꞌajꞌi sèra, jꞌajꞌi boe ètu era pahuni. Dhu peka na, Yesus dhu madhe èèna, muri hari le. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ra reꞌa le jꞌara ne. 27 Karèi nèti uru ka, dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua sèra peka mema le jꞌara neꞌe. Jaꞌa bani patèka, peka na, ama dhèu aae parcaya kahèi, lii dhèu rèti lii padhai sèra, sina ma?”

28 Ka dhèu aae Agripa, poro ète lii padhai lii na, aku nèngu na, “Ee, Paulus! Nèbhu boe, te èu pamaso jaꞌa jꞌajꞌi dhèu sarani!”

29 Te ngaa Paulus dhaa, “Sèmi neꞌe, ama. Jaꞌa manèngi mi Ama Lamatua, sèna ka dꞌara lai-lai ne, do ako nèbhu hari ciki, baku dhoka ama dhèu aae di mesa na, te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu deo neꞌe ne tadèngi lii padhai jaꞌa ne, jꞌajꞌi sama sèmi jaꞌa, nuka dhèu unu Yesus! Sadꞌi dhodhoka ama si baku jꞌajꞌi dhèu bèdho, sama sèmi dhu jaꞌa pasae ne.”

30 Ropa Paulus peka nare, ka dhèu aae Agripa dènge ana hèni na Bernike, gubernur Festus, dènge dhèu kapai aaꞌi-aaꞌi sèra, kèdꞌi titu, hèia lèpa aaꞌi.

31 Ropa rèngu dꞌai liꞌu, ra padhue, aku rèngu na, “Dhèu ne, tao sala boe ngaa-ngaa dhu palèke dènge huku madhe, do pamaso ne asa dꞌara bèdho!” 32 Èle èèna ka, dhèu aae Agripa peka dènge gubernur Festus, aku nèngu na, “Kasian. Dhèu ne manèngi le caꞌe asa paredha dedha mi dhèu aae kapai ètu Roma. Ladhe aadꞌo, na, lii langu ne èle le, aa bisa patabuli ne.”

27

Lere rèti Paulus asa Roma

1 Hèia gubernur Festus pamaꞌète, sèna ka lere rèti Paulus laꞌe asa madha dhèu aae kapai Keser ètu Roma, sèna ka pamaꞌète lii langu na ètu nèi. Ka na pangèdꞌu Paulus dènge dhèu bèdho dhu leo sèra, asa komedhaa sordadꞌu èci, ngara na Yulius, ho lere nèti si asa propensi Italia. Yulius ne, komedhaa nèti sordadꞌu dhu madhenge Keser. 2 Lodꞌo èèna, jaꞌa (nuka Lukas), laku lere kahèi Paulus. Aa dènge angalai èci, dhèu Makedonia nèti kota Tesalonika, ngara na Aristarkus. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi caꞌe kapa cue, dhu mai nèti kota Adramitium. Madhutu dadꞌèi juraga, kapa ne neo dhuli hèbꞌa-namo ae ètu propensi Asia.

3 Jiꞌi pakèdꞌi tèke eele Kaisarea. Ka dꞌai bèli èèna, jiꞌi dꞌai kota Sidon. Komedhaa Yulius tao Paulus dènge beꞌa, aa na peka dènge ne kahèi, bisa laꞌe pangadꞌo dènge angalai na ètu dae. Dadꞌèi Yulius sèna ka Paulus bisa abhu nèti rèngu, ngaa dhu na parluu ètu dꞌara kakako na.

4 Hèia jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi caꞌe hari, ho pakèdꞌi. Te ngaa ngèlu madha kapai seli, toke kapa ne oe kako nare boe. Ka ra podꞌe kaduru kapa ne, re talora aae pulu Siprus dènge rai Siria, sèna ka ako abhe ngèlu nèti madha. 5 Nèti èèna, jiꞌi pabꞌabꞌe jꞌara, ète re madha propensi Kilikia dènge propensi Pamfilia. Ka jiꞌi laꞌa taruu dꞌai kota Mira, ètu rai Likia. Dꞌai nèi, jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi puru tèke eele kapa èèna. 6 Ètu Mira, komedhaa Yulius tenge kapa leo dhu neo pakèdꞌi asa Italia. Ka na abhu kapa cue dhu mai nèti kota Aleksandria, dhu neo pakèdꞌi asa Italia. Hèia na pua jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ho caꞌe kapa èèna.

7 Jiꞌi pakèdꞌi pèri-pèri lodꞌo kèna, te ngaa ngare boe mia-mia, lula ngèlu madha mèdhu aae. Nèbhu jꞌoo-aae ku, heka jiꞌi padètu dènge kota Knidus. Te ngaa ngèlu madha loe boe, ka jiꞌi poro hari jꞌara laꞌa asa pulu Kreta, sèna ka ako paꞌabhe ciki. Èle èèna ka, jiꞌi oe seli suu rai èci, ngara na Salmone. 8 Jiꞌi seli suu rai èèna dènge jꞌèra titu kèna. Ka jiꞌi oro-oro re sebhe pulu Kreta, hèia jiꞌi heka dꞌai era èci, ngara na hèbꞌa-namo Saraga. Era èèna, padètu dènge kota Lasea.

9 Dꞌai èèna, ana mataroo kapa se ae rara iisi ciki, lula jiꞌi nèbhu ae le ètu lèu, te ngaa dꞌai mèka Italia. Lodꞌo èèna, seli le lodꞌo kalela Saku Eele Dosa dhèu Yahudi.* Dhu tema le, ropa èle lodꞌo kalela èèna, jꞌajꞌi ngèlu aae dènge dhasi kapai. Hèia ana mataroo kapa se pakarèi, jꞌajꞌi pakèdꞌi, do aadꞌo. Ropa tadèngi lii ana mataroo kapa se, Paulus padhai lii, peka na, 10 “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi. Jaꞌa neo padhai lii ciki. Jaꞌa pangee, ladhe sèmi èdhi kako taruu, bisa èdhi paraga dènge jꞌajꞌèra ae. Kapa ne bisa molo kahèi, mèdha-panyau ela aaꞌi mèu-mèu, aa èdhi bisa madhe aaꞌi ti kahèi.” 11 Te ngaa komedhaa sordadꞌu èèna, dꞌèi boe nanene lii Paulus. Nèngu lèka risi juraga dènge lamatua kapa èèna. Lula rèngu neo kako taruu, tèke eele era èèna. 12 Dhu carui ka, ladhe dꞌai lodꞌo dhasi aae, kapa bisa boe panahu dènge beꞌa ètu hèbꞌa-namo Saraga èèna. Nèti èèna ka, ae ka nèti rèngu dꞌèi sèna ka jiꞌi pakèdꞌi taruu, ho laꞌa asa kota Feniks. Rèngu sanao ladhe bisa, na, jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi pea ètu nèi, dꞌara hèru dhasi aae ne. Kota Feniks nèi, hèbꞌa-namo pulu Kreta dhu mau, lula nèngu ne era dhu abhe nèti ngèlu badae-haa dènge ngèlu badae-dhimu, aa abhu boe naha kapai.

Ngèlu aae ètu dꞌara dhasi

13 Ropa ngèlu balèu tiu gꞌoro mau-mau, ra pangee, na, ngèlu ne bisa lere jiꞌi dꞌai kota Feniks, ka ra peka na, “Ngèlu ne beꞌa. De mai ti pakèdꞌi ka!” Hèia ra balu tangadꞌa, dènge ère lai, ka laꞌa oro-oro re sebhe pulu. 14-15 Jiꞌi dhu pakèdꞌi nèbhu mèka, te ngaa ngèlu aae mai. (Dhu dhèu peka na, ‘ngèlu badae-dhimu’). Ka lai ngèlu ne, tiu nèti kapa ne asa talora lèu. Ana mataroo se soro lèke heka kadꞌuru kapa, ka ra soro tèke ne sène, hudꞌi madhutu ngèlu tao ne.

16 Naha hae nèti kapa, toke dꞌai padètu pulu iiki cue, ngara na Kauda. Lodꞌo èèna, ana kèni dhu èki ètu hui kapa. Hèia jiꞌi dꞌai madhe ère ana kèni ne asa dedha kapa mai. 17 Ropa ana kèni dꞌai dedha kapa, ra hèlu kapa ne dènge dhari, lula mage dhoka papa ajꞌu se bhoke eele, ho molo. Rèngu madhaꞌu kahèi, mage dhoka naha hahake kapa ne, ho eta ètu dꞌara mara Sirtis ètu Afrika nèi. Ka ra palalodhe tangadꞌa, sèna ka taha kakako kapa ne.

18 Ngèlu aae hahake kapa jiꞌi ne sebhe gꞌana-kariu. Ka asa bèli madꞌae èèna, ana mataroo kapa se mulai core eele mèdha asa dꞌara dhasi. 19 Toke dꞌai camèdꞌa èèna, ngèlu dhu kapai era. De rèngu asa madhaꞌu. Nèti èèna ka, ra core eele tabha hari mèdha-mèdha dhu ra hua ètu dedha kapa, sèna ka pasamaa kapa. Aa ana mataroo kèpe rare kahèi, mèdha-panyau kapa èèna, ka ra core eele. 20 Mèu-mèda ngèlu aae ne loe boe ciki sa, toke dꞌai pèri-pèri lodꞌo. Aa liru bhoka boe ciki sa, ka jiꞌi ladhe ngèdhi boe madha lodꞌo dènge hua-hètu. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ele ngangee, ka dhu ngee, na, jiꞌi mamuri heka.

21 Pèri-pèri lodꞌo kèna, jiꞌi ngaꞌa-nginu boe ciki sa. Hèia Paulus paroa rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, aku nèngu na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Sèmi dhu miu se madhutu lii jaꞌa, baku tèke eele hèbꞌa-namo Saraga, tatu èdhi abhu boe jꞌèra ae sèmi neꞌe, aa èdhi rugi boe ngaa-ngaa. 22 Deo neꞌe ne, jaꞌa manèngi miu aaꞌi-aaꞌi mi, sèna ka paꞌèra dꞌara mi. Èèna na kapa èdhi ne laho mae-mae. Te ngaa baku madhaꞌu, te ca dhèu sa nèti èdhi madhe boe. 23 Jaꞌa neo sèna ka miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, na, jaꞌa ne dhèu unu Ama Lamatua. Nèngu ka dhu pangèdꞌu jaꞌa sasabꞌa. Mèda deo na, Na pua ana pajuu Na èci nèti sorga, mai ka titu ètu sebhe jaꞌa. Hèia na peka dènge jaꞌa, aku nèngu na, 24 ‘Paulus! Èu baku madhaꞌu. Èèna na, èu lamu paraga dènge dhèu aae kapai ètu Roma, sèna ka uri lii langu èu. Lula dꞌara Lamatua beꞌa dènge èu, nèti èèna ka Na hia mamuri kahèi mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu dedha kapa ne.’ 25 De aꞌari aaꞌi-aaꞌi mi! Miu baku ele ngangee. Jaꞌa ne lèka tareꞌa-reꞌa Ama Lamatua, peka na, ngaa dhu Na peka dènge jaꞌa mèda deo na, èèna na jꞌajꞌi sama sèmi èèna. 26 Te ngaa ladhe èèna na, kapa ne eta ètu pulu cue.”

Kapa padètu dènge rai-dedha

27 Lodꞌo èèna, dhasi-ngèlu hahake kalabhe ka jiꞌi eebꞌo-eebꞌo ètu lèu aae dꞌara canguru èpa lodꞌo kèna, ètu dhasi Adria. Te ngaa pe dꞌai talora mèda sa, ana mataroo kapa se, sèmi dhu reꞌa, na, jiꞌi oe dètu le dènge dae. 28 Hèia ra papuru dhari ho uku marèma dhasi. Era èèna, marèma na dua nguru rèpa. Kapa ara hari ciki asa madha, ra papuru hari dhari, ka era èèna, canguru lèmi rèpa. 29 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra madhaꞌu, mage dhoka kapa ne rage hadhu. Ka ra papuru tangadꞌa hui, èpa bua. Ka jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi sanao, sèna ka mèu ka lai-lai. 30 Te ngaa ana mataroo kapa se, rare lii èci, ho neo rai eele kapa ne dènge mau-mau, sèna ka dhèu reꞌa boe. Ka ra papuru ana kèni, tao nuka sèmi neo papuru tangadꞌa-tangadꞌa kaduru.

31 Te ngaa Paulus bhoke ngangee karehe rèngu mi komedhaa dènge sordadꞌu na sèra, peka na, “Ladhe ana mataroo se rai eele kapa ne, miu madhe aaꞌi mi.”

32 Ropa tadèngi Paulus peka sèmi èèna, hèia sordadꞌu sèra jꞌue pamaꞌète dhari ana kèni na, sèna ka ana kèni na patalebꞌo eele pakajꞌèu nèti kapa. Nèti èèna ka, ana mataroo se jꞌajꞌi heka rai.

33 Ropa dꞌara oe mèu sa, hèia Paulus rarange dhèu aaꞌi-aaꞌi ra ho raꞌa-rinu, aku nèngu na, “Canguru èpa lodꞌo kèna, èdhi dhoka madhèdi di, dènge sanao-maena, dhu taꞌa-tinu boe ngaa-ngaa ciki sa. 34 De jaꞌa manèngi sèna ka èdhi taꞌa-tinu ku ciki, ho èdhi abhu hari aꞌèra. Jaꞌa parcaya, na, abhu boe èci sa nèti èdhi dhu paraga dènge jꞌajꞌèra. Tatu èdhi aaꞌi-aaꞌi ti mamuri!”

35 Ropa padhai lii nare sèmi èèna, ka Paulus nare roti. Ka na sabajꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua ètu madha rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. Hèia nare caꞌèta, ka naꞌa. 36-37 Ladhe rèdhi sèmi èèna, ka dꞌara rèngu aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi èra hari. Aa rèngu aaꞌi-aaꞌi ra raꞌa kahèi. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ètu dedha kapa ne, dua ngasu pidhu nguru èna dhèu. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ngaꞌa-nginu. 38 Ropa bècu ngare, ana mataroo kapa se core eele karo-karo are-gandum asa dꞌara dhasi, sèna ka ngiꞌu kapa abhu samaa hari.

Kapa eta

39 Ropa dꞌara mèu teꞌe sa, ana mataroo kapa se ladhe rèdhi rai-dedha. Te ngaa rèngu reꞌa boe rai mia èèna. Rèngu ladhe rèdhi kahèi sai èci, dhu dènge salae. Ka rèngu sanao ka, teko-teko rèngu bisa rèti kapa ne, maso asa hèbꞌa, ladhe oro-oro ku re sebhe lia ètu dꞌara dhasi èèna, heka ra dꞌai era salae èèna kèna. 40 Hèia ra ète eele tangadꞌa sèra, hudꞌi sène ètu dꞌara dhasi. Ka ra papuru uli, sèna ka hia kapa ne asa dae laꞌe. Hèia ra ère pacaꞌe lai cika, sèna ka ngèlu tiu kapa ne asa era salae èèna. 41 Te ngaa, lula kapa ne rage oto, ka eta dènge ètu èèna, bisa heka kalau ciki sa. Hèia naha aae mai, hake pamae hui kapa ne.

42 Ropa sordadꞌu se ladhe rèdhi sèmi èèna, ka ra neo pamadhe aaꞌi ana bèdho sèra. Lula ra pangee, mage dhoka ana bèdho sèra nangi lasi asa dae, ho ra rai. 43 Te ngaa komedhaa Yulius kai sordadꞌu nèngu sèra, lula na neo sèna ka Paulus bisa mamuri. Ka na paredha ho dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu reꞌa nangi ridhu asa dꞌara dhasi, sèna ka nangi asa dae. 44 Aa dhèu dhu reꞌa boe nangi, na pua si kèpe papa, do sadꞌi rage ngaa sa, sèna ka madhutu naha hae asa dae. Ka jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi dꞌai dae dènge sodꞌa.

28

Ètu pulu Malta

1 Ropa jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi dꞌai dae dènge sodꞌa, heka ngeꞌa kèna, na, rai èèna, pulu Malta. 2 Dhèu-dhèu ètu kabarai èèna, sèmi rare jiꞌi dènge beꞌa. Lula èjꞌi mai, ka pacuhi titu kèna, nèti èèna ka, ra bhubhu ai ètu kètu nebhe èèna, ka ra gale jiꞌi laꞌa manyiru ai. 3 Paulus madhutu kabhili ajꞌu kahèi, ho palake asa dꞌara ai. Te ngaa ropa na tao ajꞌu asa dꞌara ai, cagꞌagꞌa laa, mege ciꞌu dhu dènge raco kalua asa liꞌu mai, lula taha boe dènge ai pana. Ka na kadhi kacui-aai Paulus.

4 Ropa dhèu Malta sèra ladhe rèdhi mege dhu dhone-dhone ètu kacui-aai Paulus, ka ra pakaꞌuu èci dènge èci, peka na, “Èle boe dhèu ne, tuka pamadhe dhèu. Ka masi ka nèngu madhe boe dhasi, te ngaa neꞌe ne dꞌai unu nèngu kèna. Nèti èèna ka, nèngu bisa heka mamuri! Lula cee dhu adꞌu-ue bhabhelu, nèngu ka dhu sèmi nare babia na.” 5-6 Dhèu se pangee, na, tatu ciki ooꞌe hari, kacui-aai Paulus bai, ho na madhe dènge ka.

Te ngaa Paulus pici mege ne asa dꞌara ai laꞌe. Aa na rasa boe pèdꞌa ciki sa. Ka dhèu seꞌe tatae ku nèbhu jꞌoo aae, te ngaa Paulus ngaa-ngaa tao boe. Hèia ra pangee, na, “Èle boe dhèu ne, dewa!”

7 Kajꞌèu boe nèti era èèna, abhu èmu-èmu gubernur ètu rai dhu taleo. Gubernur èèna, ngara na Publius. Na mai soru jiꞌi ètu nebhe dhasi, ka gale nèti jiꞌi laꞌa pea ètu èmu na. Ètu èèna, na ladhe-leru jiꞌi tèlu lodꞌo.

8 Lodꞌo èèna, ama dꞌèlu gubernur pèdꞌa maringi sagoro, dènge pèdꞌa poꞌe taruu. Ka Paulus laꞌe ladhe ne asa dꞌara kama na. Hèia na soro kacui-aai na gꞌagꞌe dhèu pèdꞌa ne, ho na sabajꞌa hia ne. Ka na èle dènge ka. 9 Ropa ladhe rèdhi ama dꞌèlu gubernur èle le, ka dhèu pèdꞌa dhu leo sèra mai asa Paulus. Ra manèngi tulu nèti nèngu, ka na puri-paꞌèle si. 10 Hèia dhèu se padꞌelo tadha makasi rèngu, dènge rèti mèdha ae titu kèna hia jiꞌi.

Paulus si pakèdꞌi nèti Malta asa Italia

11 Jiꞌi pea ètu Malta tèlu hèru, toke paꞌèle hèru dhasi-ngèlu aae. Lodꞌo èèna, abhu kapa cue nèti Alexandria dhu karèi nèti hèru dhasi aae ngèlu aae panahu le ètu èèna. Ngara kapa na, Ana Kembar,* lula ètu kaduru kapa ne, ra tao patung dewa kembar. Ka jiꞌi neo caꞌe kapa èèna, ho laꞌa taruu asa Roma. De lodꞌo jiꞌi neo caꞌe asa dedha kapa, dhèu Malta sèra hia jiꞌi parèko jꞌara dènge mèdha leo dhu jiꞌi parluu ètu dꞌara kakako.

12 Jiꞌi kako mau-mau, ka jiꞌi dꞌai kota Sirakusa, ètu pulu Sisilia. Hèia jiꞌi panahu ètu èèna, tèlu lodꞌo. 13 Nèti èèna, jiꞌi kako oro-oro re sebhe pulu Sisilia, ka jiꞌi dꞌai kota Regium. Asa bèli èèna, ngèlu balèu mèdhu aae, hèia jiꞌi kako taruu, ka dꞌai malai. Asa camèdꞌa èèna, jiꞌi dꞌai kota hèbꞌa-namo cue, ngara na Putioli. 14 Ètu èèna, jiꞌi puru tèke eele kapa èèna. Hèia jiꞌi laꞌa tenge dhèu sarani dhu ètu era sèra. Ropa paraga dènge ra, ka ra manèngi sèna ka jiꞌi pea dènge rèngu. Ka jiꞌi manubha ètu èèna, ca migu. Èle èèna ka, jiꞌi kako haga laꞌa asa Roma. 15 Ropa dhèu sarani ètu Roma sèra tadèngi, na, jiꞌi neo laꞌa asa nèi, hèia rèngu mai soru jiꞌi ètu talora jꞌara. Cahagꞌe paraga dènge jiꞌi ètu Pasa Apius; aa cahagꞌe hari paraga dènge jiꞌi ètu era èci, ngara na Pasanggrahan Tèlu.† Lodꞌo Paulus ladhe nèdhi si, ka na manèngi makasi ae-ae mi Ama Lamatua, ka dꞌara na èra dènge.

Paulus ètu Roma

16 Ropa dꞌai Roma, [sordadꞌu sèra pamaso dhèu bèdho sèra asa dꞌara bèdho.]‡ Te ngaa ra pamaso boe Paulus. Ra hudꞌi ne sène, ho bisa sebꞌa èmu cue. Ètu èmu èèna, na pea dènge sordadꞌu dhèu èci dhu jꞌaga ne. Kacui-aai rèngu dua ra, dhu èki pake rate.✡

17 Èle tèlu lodꞌo, hèia Paulus paroa dhèu heka-dhèu heka dhèu Yahudi ètu sèra, ho mai paraga dènge ne. Ropa ra pakaboko, hèia Paulus padhai lii dènge si, aku nèngu na, “Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa ètu neꞌe ne, lula aꞌari èdhi dhèu Yahudi sèra kèpe rare jaꞌa ètu Yerusalem. Ka ra soro jaꞌa asa dꞌara kacui-aai dhèu paredha Roma. Te ngaa jaꞌa tao sala boe ngaa-ngaa! Jaꞌa tao boe ngaa-ngaa dhu labꞌa isi kabarai èdhi. Aa jaꞌa labꞌa boe kahèi atora adꞌa dhu èdhi sèmi tare nèti bèi-baki èdhi sèra. 18 Dhèu paredha parisa le lii jaꞌa ne ètu nèi. Te ngaa ra abhu boe sasala jaꞌa èci sa dhu bisa abhu huku madhe. Nèti èèna ka, ra neo patalale eele jaꞌa. 19 Te ngaa, lula ama-ama dhèu Yahudi sèmi boe lii pamaꞌète nèti dhèu paredha ho patalale jaꞌa, nèti èèna ka, koꞌo do koꞌo boe, jaꞌa hudꞌi caꞌe banding ku mai asa Roma. Masi ka jaꞌa tao sèmi neꞌe, te ngaa dènge boe dꞌara neo galaa dhèu jaꞌa unu ku.✡ 20 Nèti lii langu neꞌe ka, jaꞌa pakaboko aꞌari aaꞌi-aaꞌi ètu neꞌe. Madhutu dadꞌèi jaꞌa, èdhi bisa padhue-padhai ngaa dhu èdhi dhèu Yahudi sanao-maena: nuka, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti sanao mi Dhèu Aae dhu Ama Lamatua neo hia mai, sèna ka hia mamuri mi èdhi dhèu Israꞌel. Nèti jꞌara seꞌe ka, ra èki jaꞌa dènge rate ne.”

21 Hèia dhèu se dhaa, aku rèngu na, “Toke dꞌai lodꞌo deo neꞌe ne, jiꞌi sèmi mèka sasuri èci sa nèti Yudea, dhu peka lii langu èu ne. Sèmi èèna kahèi, aꞌari dhu mai nèti nèi, lolo boe ngaa-ngaa èci sa lula-nèti èu. 22 Te ngaa jiꞌi neo nanene ngaa dhu èu parcaya, lula jiꞌi tadèngi le ètu mia-mia, peka na, dhèu sèmi boe ngaa dhu partei Kristen sèra ajꞌa-nori si. De mamèci na, tasamia? Jiꞌi dhae ngeꞌa mèka. De lolo ku dènge jiꞌi laa.”

23 Ka rèngu rare lii èci ho pili ca lodꞌo dhu leo, sèna ka ra paraga hari. Ropa dꞌai lodꞌo pamoa èèna, dhèu ae titu kèna mai pakaboko ètu era pea Paulus. Hèia Paulus mulai lole ka dènge rèngu, dadꞌèi Ama Lamatua mi dhèu unu Na. Na pake isi nèti sasuri Musa, dènge sasuri dhèu rèti lii padhai Lamatua dhu leo sèra, sèna ka rèngu bisa parcaya Yesus. Na padhai lii nèti madꞌae toke dꞌai lodꞌo nihia.

24 Ropa tadèngi rare lii padhai lii Paulus ne, abhu ka cahagꞌe dhu parcaya. Te ngaa abhu kahèi dhu parcaya boe. 25 Nèti èèna ka, rèngu pabꞌala èci dènge èci, toke cahagꞌe neo lèpa. Te ngaa Paulus peka, aku nèngu na, “Mema lii pasisu miu ne, lèke sama sèmi ngaa dhu uru èèna Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci peka le dènge Yesaya, 26 peka na,

‘Lamu peka dènge dhèu seꞌe se, na,

“Èèna na, miu nanene taruu lii Jaꞌa,

te ngaa meꞌa boe ciki sa!

Miu laladhe taruu ngaa dhu Jaꞌa tao,

te ngaa miu pusi boe ciki sa.”

27 Lula dꞌara dhèu seꞌe se adhu sèmi hadhu.

Dhilu rèngu dꞌèi heka nanene!

Aa musi madha rèngu, bèdho mèno le!

Hudꞌi rèngu sène, ra tadèngi ia ka;

Aa hudꞌi laa, sèna ka musi madha ra ladhe rèdhi ia ka.

Aa hudꞌi laa, sèna ka dꞌara ra adhu sèmi hadhu taruu.

Toke dꞌai rèngu sèra reꞌa heka jꞌara ho lèpa mai asa Jaꞌa,

De jꞌara tasamia ka Jaꞌa bisa tao pabeꞌa hari rèngu?’ ”✡

28 Hèia Paulus katange lii padhai lii na, aku nèngu na, “Sèmi neꞌe, aꞌari! Sèna ka miu se meꞌa, na, Ama Lamatua sadia tèke le mamuri hia dhèu Yahudi boe, lula rèngu dhu dꞌèi nanene Ne.” 29 [Ropa Paulus padhai lii nare sèmi èèna, ka dhèu se lèpa ka. Te ngaa ngangee rèngu paꞌèci boe, lula ra pasisu èci dènge èci.]§

30 Paulus pea ka ètu èmu dhu na sebꞌa èèna, dꞌai dua tèu. Na sèmi dènge karejꞌe dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mai tenge paraga dènge ne.

31 Dènge jꞌara sèmi neꞌe, nèngu abhu jꞌara sèna ka na ajꞌa-nori si lula-nèti paredha Ama Lamatua, aa Jꞌara Mamuri Lamatua Yesus kahèi. Na lole dènge pahuni boe, aa na abhu boe dhu pahèbꞌe ne.

Ama Teofilus dhu beꞌa. Lii lolo jaꞌa dꞌai sange neꞌe ka.

Makasi.

Nèti jaꞌa, Lukas

* 1:1-3 Ngara Teofilus ètu dꞌara Lii Yunani, sasoa na, ‘dhèu dhu sue Ama Lamatua’. Neꞌe ne, buku ka dua dhu Lukas suri hia Teofilus. Ladhe kahèi Lukas 1:1-4.

✡ 1:4-5 Lukas 24:49, Mateos 3:11, Markus 1:8, Lukas 3:16, Yohanis 1:33

✡ 1:8 Mateos 28:19, Markus 16:15, Lukas 24:47-48

✡ 1:9 Markus 16:19, Lukas 24:50-51

† 1:12 Lodꞌo èèna, mese agama Yahudi sèra tao atora, peka na, ètu lodꞌo aꞌoro sasabꞌa, dhèu Yahudi bisa boe kako kajꞌèu. Ra ator ho dhèu baku kako risi nèti dua kilo (lasi-mai). Sasuri lii Yunani dhu uru tèka, peka na, kajꞌèu ledhe ne nèti Yerusalem, sama dènge “bagi dua jꞌara nèti kakako lodꞌo aꞌoro sasabꞌa”. De èdhi teꞌa, kajꞌèu ledhe èèna nèti kota, ca kilo di.

‡ 1:13 Partei ‘Selot’ dènge ngara na èci hari, ‘Patriot’. Simon ne maso anggota partei politik dhu neo cabꞌubꞌu eele dhèu paredha Roma ngèti kabarai Israꞌel rèngu.

✡ 1:13 Mateos 10:2-4, Markus 3:16-19, Lukas 6:14-16

✡ 1:19 Mateos 27:3-8

✡ 1:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:25, 109:8

✡ 1:21-22 Mateos 3:16, Markus 1:9, 16:19, Lukas 3:21, 24:51

* 2:1-2 Dhèu Yahudi paꞌige Lodꞌo Pantekosta, mulai nèti Lodꞌo Paska, tabha pidhu migu. De èdhi teꞌa, na, mamadhe Lamatua Yesus lèmi nguru lodꞌo le.

✡ 2:1-2 Atora nèti Ama-ama Agama 23:15-21, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 16:9-11

✡ 2:19-21 Yoel 2:28-32

✡ 2:23 Mateos 27:35, Markus 15:24, Lukas 23:33, Yohanis 19:18

✡ 2:24 Mateos 28:5-6, Markus 16:6, Lukas 24:5

✡ 2:28 Lii Sodꞌa Koa-Kio 16:8-11

✡ 2:30 Lii Sodꞌa Koa-Kio 132:11, 2 Samuel 7:12-13

✡ 2:35 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 2:44 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 4:32-35

✡ 3:13 Kalua nèti Masir 3:15

✡ 3:14 Mateos 27:15-23, Markus 15:6-14, Lukas 23:13-23, Yohanis 19:12-15

✡ 3:22 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:15, 18

✡ 3:23 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:19

✡ 3:25 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:18

* 4:2 Dhèu partei Saduki lèka boe dhèu madhe bisa mamuri hari.

✡ 4:11 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:22

✡ 4:24 Kalua nèti Masir 20:11, Nehemia 9:6, Lii Sodꞌa Koa-Kio 146:6

✡ 4:26 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:1-2

✡ 4:27 Mateos 27:1-2, Markus 15:1, Lukas 23:1,7-11, Yohanis 18:28-29

✡ 4:32 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 2:44-45

* 5:18 Lii Yunani neꞌe, sasoa na, “pamaso asa dꞌara bèdho kabarai.” Sasoa leo, peka na, “pamaso asa dꞌara bèdho ho pamakae si ètu katanga madha dhèu ae.”

✡ 5:28 Mateos 27:25

* 7:2-3 Rai Mesopotamia èèna, limuri ne ra pangare na, rai Irak. Kota Haran èèna, limuri ne abhu sisa nèngu ètu rai Siria. Parisa Lii Lolo dhu Uru Tèka 12:1.

✡ 7:4 Lii Lolo dhu Uru Tèka 11:31, 12:4

✡ 7:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 12:7, 13:15, 15:18, 17:8

✡ 7:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 15:13-14, Kalua nèti Masir 3:12

† 7:8 Lii Dhao ‘suna’ èèna, ‘bèka’. Te ngaa, lula ‘bèka’ èèna, lii makae, ka jiꞌi suri boe.

✡ 7:8 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:10-14, 21:2-4, 25:26, 29:31—35:18

✡ 7:9 Lii Lolo dhu Uru Tèka 37:11, 28, 39:2, 21

✡ 7:10 Lii Lolo dhu Uru Tèka 41:39-41

✡ 7:11 Lii Lolo dhu Uru Tèka 42:1-2

✡ 7:13 Lii Lolo dhu Uru Tèka 45:1, 16

✡ 7:14 Lii Lolo dhu Uru Tèka 45:9-10,17-18, 46:27

✡ 7:15 Lii Lolo dhu Uru Tèka 46:1-7, 49:33

✡ 7:16 Lii Lolo dhu Uru Tèka 23:3-16, 33:19, 50:7-13, Yosua 24:32

✡ 7:18 Kalua nèti Masir 1:7-8

✡ 7:19 Kalua nèti Masir 1:10-11, 22

✡ 7:20 Kalua nèti Masir 2:2

✡ 7:21 Kalua nèti Masir 2:3-10

✡ 7:29 Kalua nèti Masir 2:11-15, 18:3-4

✡ 7:34 Kalua nèti Masir 3:1-10

✡ 7:35 Kalua nèti Masir 2:14

✡ 7:36 Kalua nèti Masir 7:3, 14:21, Sensus 14:33

✡ 7:37 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 8:15, 18

✡ 7:38 Kalua nèti Masir 19:1—20:17, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:1-33

✡ 7:40 Kalua nèti Masir 32:1

✡ 7:41 Kalua nèti Masir 32:2-6

✡ 7:43 Amos 5:25-27

‡ 7:44 Ama Lamatua dꞌule Canguru Atora ètu hadhu kabꞌela, hèia saraka mi baki Musa, sèna ka dhèu Israꞌel tao madhutu aaꞌi. Hadhu kabꞌela èèna, ra peka, na, ‘Sakasii’. Ra tèke hadhu kabꞌela èèna ètu Paleo Manèngi-Mangajꞌi. Nèti èèna ka rèngu peka Paleo èèna, “Paleo Sakasii”. Ètu ayat ne, suri peka na, Paleo Sakasii kahèi.

✡ 7:44 Kalua nèti Masir 25:9, 40

✡ 7:45 Yosua 3:14-17

✡ 7:46 2 Samuel 7:1-16, 1 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 17:1-14

✡ 7:47 1 Dhèu Aae sèra 6:1-38, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 3:1-17

✡ 7:50 Yesaya 66:1-2

✡ 7:51 Yesaya 63:10

✡ 8:3 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 22:4-5, 26:9-11

* 8:27-28 Lii Yunani peka, na, pegawi kapai neꞌe ne, dhèu dhu ra jꞌue eele kanadhu na (kabiri). Etiopia èèna, rai èci ètu Afrika dhimu.

✡ 8:33 Yesaya 53:7-8

† 8:37 Ayat 37 ne, abhu boe ètu dꞌara sasuri Yunani dhu uru risi sèra.

‡ 8:40 Ngara rae èèna, ètu dꞌara lii Yunani, na, Asotus. Te ngaa uru-uru sèra, lodꞌo dhèu Pilistin rèdꞌu paredha ètu Israꞌel, rae èèna, ngara na Asdod.

✡ 9:25 2 Korintus 11:32-33

* 9:36 Ngara bhèni ne, dua, te ngaa sasoa nèngu èci. Tabita, lii Aram, sasoa na ‘rusa’. Dorkas, lii Yunani, sasoa na ‘rusa’ kahèi.

* 10:19 Sasuri lii Yunani pèri-pèri peka na, ‘dhèu tèlu’ dhu mai. Sasuri leo èci, peka na, dhoka ‘dhèu dua’ dhu mai. Te ngaa sasuri ae ka dhu ale boe dhèu pèri dhu mai tenge Petrus.

✡ 10:34 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 10:17

* 11:2 Ladhe dhèu Yahudi boe neo madhutu Yesus, dhèu nèti partei agama ne, peka na, rèngu hudꞌi suna ku, madhutu adꞌa Yahudi. Aa rèngu hudꞌi madhutu aaꞌi ku atora agama Yahudi dhu leo sèra kahèi.

✡ 11:16 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:5

✡ 11:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:1-4

† 11:26 Lii ‘Kristen’, kapua nèti lii ‘Kristus’. Sasoa na, ‘dhèu madhutu Kristus’. Kristus, sasoa na, ‘Dhèu Mola-Mèci dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu nèti uru ka mai’.

✡ 11:28 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 21:10

* 12:1 Dhèu aae Herodes ne, ngara na Herodes Agripa. Baki na, ngara na Herodes Kapai Risi. Herodes Kapai Risi ne ka dhu hia paredha ho pamadhe ana iiki-ana iiki lodꞌo ina Maria nara iisi Lamatua Yesus ètu rae Betlehem.

† 12:3 Lodꞌo hua iia ne, padètu dènge lodꞌo hua iia Paska.

✡ 12:5 Kalua nèti Masir 12:1-27

* 13:1 a: Lii Yunani peka na, ‘Niger’, sasoa na, ‘mèdhi’, do ‘maroga’.

† 13:1 b: Dhèu aae Herodes ne, ra tadhe ne dènge ngara Herodes Antipas. Nèngu ne ka dhu pamadhe Yohanis tuka sarani dhèu. Ama na, ngara na Herodes Kapai Risi. Herodes Kapai Risi ne ka dhu hia paredha ho pamadhe ana iiki-ana iiki lodꞌo ina Maria nara iisi Lamatua Yesus ètu rae Betlehem. Dhèu aae Herodes leo ka dhu pamadhe Yakobis, ka dhu kalati raꞌe aaꞌi toke madhe. Ra tadhe ne dènge ngara Herodes Agripa.

✡ 13:17 Kalua nèti Masir 1:7, 12:51

✡ 13:18 Sensus 14:34, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 1:31

✡ 13:19 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 7:1, Yosua 14:1

✡ 13:20 Tuka Pamaꞌète Lii 2:16, 1 Samuel 3:20

✡ 13:21 1 Samuel 8:5, 10:21

✡ 13:22 1 Samuel 13:14, 16:12, Lii Sodꞌa Koa-Kio 89:20

✡ 13:24 Markus 1:4, Lukas 3:3

‡ 13:25 Sasuri lii Yunani dhu uru-uru sèra, suri peka na, ‘pacudꞌu ho lècu dhari salapa Na kahèi, jaꞌa nia boe.’ Sasoa na, ladhe pasoro dènge Lamatua Yesus, Yohanis ne dhèu haha seli, de masi ka jꞌajꞌi ana pua-paleha nèti Lamatua Yesus, nia boe sa hèi. Baca kahèi ètu Mateos 3:11, Markus 1:7, Lukas 3:16, Yohanis 1:20, 27

✡ 13:28 Mateos 27:22-23, Markus 15:13-14, Lukas 23:21-23, Yohanis 19:15

✡ 13:29 Mateos 27:57-61, Markus 15:42-47, Lukas 23:50-56, Yohanis 19:38-42

✡ 13:31 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 1:3

✡ 13:32-33 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7

✡ 13:34 Yesaya 55:3

✡ 13:35 Lii Sodꞌa Koa-Kio 16:10

✡ 13:40-41 Habakuk 1:5

✡ 13:47 Yesaya 42:6, 49:6

✡ 13:51 Mateos 10:14, Markus 6:11, Lukas 9:5, 10:11

* 14:12 Hermes èèna, tuka padhai lii ètu talora dewa Roma sèra.

✡ 14:15 Kalua nèti Masir 20:11, Lii Sodꞌa Koa-Kio 146:6

† 14:23 Ama jumaꞌat ètu dꞌara ayat neꞌe, lii Yunani peka na, presbuteros.

✡ 15:1 Atora nèti Ama-ama Agama 12:3

✡ 15:7 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 10:1-43

✡ 15:8 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 2:4, 10:44

* 15:14 Sasuri lii Yunani suri, peka na, ‘Simeon’. Simeon dènge Simon èèna, sama. Simeon/Simon èèna, nuka ngara leo nèti Petrus.

✡ 15:17-18 Amos 9:11-12

✡ 15:19-20 Kalua nèti Masir 34:15-17, Atora nèti Ama-ama Agama 17:10-16, 18:6-23

† 15:34 Ayat 34 neꞌe, abhu boe ètu dꞌara sasuri lii Yunani uru cahagꞌe.

✡ 15:38 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 13:13

* 16:3 Paulus neꞌa, na, madhutu atora adꞌa èèna, dhèu dhu suna mèka bisa boe maso asa dꞌara èmu manèngi-mangajꞌi dhèu Yahudi. Ladhe sèmi Timotius neo tulu Paulus ho lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus asa dhèu Yahudi sèra, nèngu hudꞌi suna ku. Dènge jꞌara sèmi èèna, nèngu carui boe maso-kalua ètu talora dhèu Yahudi.

† 16:7 Limuri ne, propensi dhu uru èèna, ngara na Frigia, Galati, Asia, Misia, dènge Bitinia, abhu ètu rai Turki.

‡ 16:10 Ètu dꞌara ayat neꞌe, pake lii ‘jiꞌi’, lula Lukas paꞌèci dènge Paulus si ètu neꞌe. Lukas ka dhu suri sasuri neꞌe.

§ 16:13 Madhutu atora, hudꞌi abhu canguru dhèu mone Yahudi, heka bisa ra pakèdꞌi èmu manèngi-mangajꞌi ra. Ra ige boe dhèu bhèni. De lula abhu dhoka pèri-pèri dhèu bhèni dhu sabajꞌa ètu sebhe loko Gangites, èdhi bisa teꞌa, peka na, ètu kota Pilipi, abhu dhèu mone Yahudi ciki di.

* 17:18 Dhèu nèti kaboko Epikuros madhutu mese rèngu, ngara na Epikuros. Na ajꞌa, peka na, mamuri beꞌa, nuka mamuri karejꞌe taruu. Baku pusi-pahae dènge ngaa-ngaa dhu leo. Dhèu nèti kaboko Stoa madhutu mese rèngu, ngara na Seno. Na ajꞌa, peka na, dhèu hudꞌi jꞌaga paie ngiꞌu, dènge ator paie ngangee, toke dꞌai dhèu rasa heka jꞌèra dènge dꞌara iisi pèdꞌa heka.

✡ 17:25 1 Dhèu Aae sèra 8:27, Yesaya 42:5, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 7:49

* 18:12 Madhutu dhu suri ètu hadhu èci, rèngu dedꞌe Galio jꞌajꞌi gubernur ètu Akaya, hèru Juli, tèu 51.

† 18:15 Dhèu Yahudi dꞌèi titu kèna tao lii langu lula-nèti jꞌajꞌajꞌi dhèu.

‡ 18:18-19 Ladhe abhu dhèu Yahudi dhu neo paꞌèki lii pajaji dènge Lamatua, nèngu hudꞌi puasa ku. Ladhe dꞌai èle ku lii pajaji èèna, na lusu pakahoni kètu na. Ladhe ètu dꞌara sasuri Sensus 6:18.

§ 18:21 Abhu dhèu dꞌèlu-mèu dhu peka na, Paulus neo tèke eele si, lula na dꞌèi titu kèna laꞌe madhutu kalela Paska ètu kota Yerusalem. Ladhe ngèlu aae dhasi aae mai, nèngu jꞌajꞌi heka pakèdꞌi.

✡ 19:4 Mateos 3:11, Markus 1:4,7-8, Lukas 3:4, 16, Yohanis 1:26-27

* 19:19 Rèngu tunu eele buku-buku rèngu se, sèna ka jꞌajꞌi tadha rèngu madhutu heka isi buku sèra. Ca doi iia èèna, sama sèmi gaji tuka dꞌara ca lodꞌo. De buku-buku dhu ra tunu eela sèra, kabꞌua ae titu kèna.

† 19:29 Tana lapa kapai ètu kota Epesus èèna, ra pake ho 1) tao rapat kota, 2) karihu sandiwara, aa 3) olaraga. 26.000 dhèu bisa pakaboko ètu dꞌara na. Era èèna ètu tèbhi ledhe Pion. De rupa na beda boe dènge stadion bola kaki limuri ne.

* 20:5-6 Madhutu lii sasuri Yunani, peka na, ‘lodꞌo-lodꞌo beꞌa nèti Roti dhu pake boe Ragi’. Sasoa na, ‘lodꞌo-lodꞌo kapai sadia kalela Paska’.

† 20:9 Madhutu sasuri lii Yunani, ‘Eutikus’ èdhi baca, peka na, ‘Yutikus’.

✡ 20:24 2 Timotius 4:7

‡ 20:37-38 Jiꞌi ètu neꞌe, nuka Lukas, dhu suri sasuri neꞌe, Paulus, dènge angalai rèngu.

✡ 21:8 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 6:5, 8:5

✡ 21:10 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 11:28

✡ 21:24 Sensus 6:13-21

✡ 21:25 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 15:29

✡ 21:27-29 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:4

* 21:30 Abhu dhèu dꞌèlu-mèu peka na, bisa boe pamadhe dhèu ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Lamatua. Ladhe abhu dhèu èci dhu maso asa dꞌara ho kèpe tadhu ètu dedha mei persembahan, madhutu atora agama Yahudi, na, dhèu bisa boe tao ngaa-ngaa mi dedha dhèu neꞌe. Nèti èèna ka, dhèu Yahudi sa roꞌo boe ho Paulus laꞌe hari asa madha Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi èèna. Ka ra bèdho aaꞌi hèbꞌa oka Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi sèmi èèna.

† 21:40 Lii ‘dhèu Ibrani’ dènge ‘dhèu Yahudi’, ngara se sasoa na, dhèu èci èèna ka. Sama sèmi ‘dhèu Dhao’ dènge ‘dhèu Kahore’.

✡ 22:3 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 5:34-39

✡ 22:5 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:3, 26:9-11

✡ 22:20 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 7:58

* 23:2 Ananias neꞌe ne, nèngu kètu kapai risi agama Yahudi kahèi, te ngaa Ananias dhu huku Lamatua Yesus, leo hari. Dua ra, ngara sama.

✡ 23:3 Mateos 23:27-28

✡ 23:5 Kalua nèti Masir 22:28

✡ 23:6-8 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 26:5, Pilipi 3:5, Mateos 22:23, Markus 12:18, Lukas 20:27

* 24:8 Lii-lii dhu ètu dꞌara kurung ne, abhu boe ètu Alkitab lii Yunani dhu uru-uru sèra.

✡ 24:18 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 21:17-28

✡ 24:21 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 23:6

* 25:13 Dhèu aae Agripa neꞌe, Herodes Agripa ka dua. Ama na, ka Herodes Agripa ka èci, dhu pamadhe Yakobis. Nèngu ne ka dhu madhe lula kalati raꞌe ne, taga nèngu sèmi lii koa, peka na, nèngu sama sèmi ana dedha-liru.

✡ 26:5 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 23:6, Pilipi 3:5

✡ 26:10-11 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:3, 22:4-5

* 26:14 Ètu Alkitab lii Yunani, ra suri, peka na, ‘lii dhèu Ibrani’. Lii rèngu bèli-bèli èèna, nuka lii Aram. Aa ra suri lii pakasame kahèi, ‘èu tabha jꞌèra ladhe èu katuju lèke taruu isi kataki.’ Sasoa na, ‘ladhe èu palabꞌa taruu dadꞌèi Yesus, èu asa jꞌèra.’

✡ 26:20 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:20,28-29

✡ 26:23 Yesaya 42:6, 49:6, 1 Korintus 15:20

* 27:9 Dꞌara tèu 59, lodꞌo kapai Saku Eele Dosa dhèu Yahudi lèke tanggal 5 Oktober. Lodꞌo èèna, lèke dènge ngèlu badae-haa.

* 28:11 Madhutu agama dhèu ètu sèra, ngara ana kembar sèra, Kastor dènge Poluks. Rèngu dua se, dewa dhu ana mataroo biasa sogo-tagu.

† 28:15 Pasa Apius kajꞌèu nèti Roma, pe dꞌai pidhu nguru kilo sa. Pasanggrahan Tèlu, kajꞌèu nèti Roma, lèmi nguru tèlu kilo.

‡ 28:16 a: Abhu sasuri Yunani cahagꞌe dhu uru-uru sèra, pake boe lii ètu dꞌara kurung se.

✡ 28:16 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 28:20

✡ 28:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 25:11

✡ 28:27 Yesaya 6:9-10

§ 28:29 Ayat ne abhu boe ètu pèri-pèri sasuri lii Yunani dhu uru-uru sèra.

Roma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Sasuri Paulus

hia dhèu parcaya ètu kota

Roma

1

Lii mahoꞌo

1 Sasuri ne nèti jaꞌa, Paulus. Ama Lamatua pili nare le jaꞌa ho jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus. Ka Na dedꞌe jaꞌa jꞌajꞌi ana pua-paleha Kristus, ho laku lole Lii Lolo Beꞌa Na dènge dhèu ètu mia-mia.

2-3 Uru èèna, Ama Lamatua dhu ator tèke le, ho dhèu rèti lii padhai Na suri jꞌara-jꞌara nèti Lii Lolo Beꞌa èèna ètu Sasuri Mola-Mèci Na. Te, ètu dꞌara Sasuri ne, Lamatua pajaji neo hia mai Ana Na Yesus, ho jꞌajꞌi dhèu rai-haha. De limuri ne, lii moa Na èèna jꞌajꞌi le, lula Yesus dhu mai le nèti ana-èpu dhèu aae Daud. 4 Te ngaa re èci hari, Ama Lamatua padꞌelo tadha, peka na, Yesus Kristus èèna, Ana Nèngu kahèi. Te Roh Yesus èèna, mola-mèci tareꞌa-reꞌa, sama sèmi Ama Lamatua. Aa Lamatua pake koasa Na, sèna ka pamamuri hari Yesus nèti mamadhe Na. Nèti èèna ka, èdhi teꞌa, na, Ana Ama Lamatua èèna, nuka Kètu èdhi, Yesus Kristus.

5 Yesus padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa, te Na pili nare le jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na, ho lole lii ajꞌa-nori Na buli mia-mia. Dadꞌèi Na, dhèu dhu Yahudi boe parcaya Ne kahèi, aa mamuri madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. Jaꞌa neo kahèi, sèna ka dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi lèka Kristus, aa mamuri madhutu dadꞌèi Na.

6 Sèmi èèna kahèi dènge miu ètu kota Roma. Miu jꞌajꞌi nèti suku ae-ae nèti mia-mia, Yesus Kristus dhu hagꞌe nare le miu, peka na, “Mai ka! Mai jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa!” 7 Nèti èèna ka, jaꞌa paꞌadhu sasuri ne hia miu ètu Roma, dènge pasanèdꞌe, peka na, Ama Lamatua sue miu. Nèngu manèngi kahèi ho miu jꞌajꞌi dhèu unu Na dhu mamuri mola-mèci.

Jaꞌa sabajꞌa sèna ka Ama èdhi, Ama Lamatua, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Ra, aa hia miu mamuri dènge mera-milu.

Paulus sabajꞌa hia angalai na sèra

8 Jaꞌa bhoke sasuri jaꞌa ne, dènge manèngi makasi ae-ae mi Ama Lamatua, lula Yesus Kristus sabꞌa ètu dꞌara miu. Jaꞌa manèngi makasi kahèi, lula dhèu dhu pea ètu rae-rae dꞌara paredha Roma, ra palolo lula-nèti parcaya miu mi Yesus.

9 Jaꞌa loe boe sabajꞌa hia miu. Tareꞌa! Lamatua mesa Na neꞌa, na, ngaa dhu jaꞌa padhai ne, lèke. Nèngu neꞌa kahèi, na, jaꞌa ne sabꞌa dènge dꞌara kateme ho lole dènge dhèu Lii Lolo Beꞌa nèti Ana Na. 10 Lodꞌo-lodꞌo jaꞌa manèngi-mangajꞌi, jaꞌa peka sèmi neꞌe ka: “Lamatua, jaꞌa mesa ku keꞌa boe jꞌara na tasamia. Te ngaa, ladhe madhutu dadꞌèi Lamatua, na, bhoke la jꞌara, sèna ka jaꞌa bisa laku pangadꞌo dènge angalai jaꞌa sèra ètu Roma.”

11 Jaꞌa sabajꞌa sèmi èèna, te jaꞌa neo titu kèna kèdhi miu, sèna ka jaꞌa bisa bagi hia miu koasa nèti Roh Lamatua, ho hudꞌi laa miu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua dhu taha paꞌèra-èra. 12 Madhutu aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: ladhe jaꞌa jꞌajꞌi dhiu pea dènge miu, jaꞌa neo paꞌèra dꞌara miu, ho sèna ka parcaya miu asa èra. Aa jaꞌa neo kahèi ho miu paꞌèra dꞌara jaꞌa.

13 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa dꞌèi ladhe miu meꞌa, na, jaꞌa neo ae le ho dhiu pangadꞌo dènge miu ètu Roma. Te ngaa toke sange neꞌe, dhodhoka tao nelu di. De ladhe jaꞌa jꞌajꞌi dhiu, jaꞌa sanao sèna ka abhu dhèu ae era dhu lèka èra Kristus, sama sèmi dhu jaꞌa abhu ètu era-era leo. Ladhe sèmi èèna, na, rui-jꞌajꞌèra jaꞌa abhu hua-hela dhu beꞌa.✡

14-15 Masi ka, tasamia èèna ka, jaꞌa hudꞌi lole ku Lii Lolo Beꞌa Lamatua mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. Mi dhèu dhu pake lii Yunani do, dhèu dintiu dhu pake lii leo, dhèu kapai do, dhèu haha do, dhèu sakola do, dhèu sakola boe. Nèti èèna ka, jaꞌa paꞌèra neo dhiu sa Roma, sèna ka paraga dènge miu.

Lii Lolo Beꞌa Lamatua dènge koasa ho hia mamuri mi dhèu aaꞌi-aaꞌi

16 Jaꞌa makae boe ciki sa, dènge Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. Te ladhe abhu dhèu dhu parcaya Ama Lamatua, Lii Lolo Beꞌa ne dènge koasa nèti Lamatua, ho patabuli dhèu neꞌe nèti koasa sasala-sasigo na. Dhèu Yahudi ka dhu reꞌa uuru jꞌara neꞌe ne, heka dhèu suku leo sèra kèna.✡ 17 Lii Lolo Beꞌa ne padꞌelo kahèi jꞌara Lamatua ho pamola dhèu nèti sasala ra. Aaꞌi-aaꞌi sèra sa bisa jꞌajꞌi, sadꞌi dhèu parcaya Ne. Te dhu suri le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, peka na,

“Dhèu hudꞌi parcaya uuru ku Ama Lamatua,

heka bisa pabeꞌa dènge Nèngu kèna.

Te ladhe ra mamuri dènge parcaya Ne,

heka abhu mamuri dhu lèke kèna.”✡

Lamatua nasa dènge dhèu dhu roꞌo boe tadhe Ne

18 Te ngaa Ama Lamatua peka le, na, abhu dhèu dhu pusi-pahae boe Nèngu. Aa abhu dhu adꞌu-ue rupa-rupa jꞌara bhelu-katubꞌa. Te ngaa Lamatua sèmi nare boe tatao rèngu sèra. Lula ètu dꞌara iiki rèngu, dhu reꞌa le, mia ka dhu lèke. Masi ka sèmi èèna, te ngaa rèngu loe boe tao jꞌara-jꞌara dhu lèke boe sèra. Ra kakèjꞌi dhèu, toke dhèu reꞌa heka mia ka dhu lèke. Nèti èèna ka, Ama Lamatua papuru hahuku nèti dedha-liru, sèna ka pajꞌèra si. 19-20 Dhèu seꞌe se, abhu boe alasan ho siri iisi ra, lula jꞌara-jꞌara dhu pahuni boe dhu dhèu bisa reꞌa mèu nèti Lamatua. Te Ama Lamatua mesa Na ka dhu padꞌelo! Aꞌabhu Jaꞌa sèmi neꞌe ka: mulai nèti Na pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha, toke dꞌai sange neꞌe ne, ladhe dhèu neo reꞌa mèu nèti ngiꞌu Lamatua, aa dènge koasa Na dhu dènge boe too-lane èèna, bisa kahèi! Masi ka ladhe tèdhi boe Ama Lamatua, te ngaa dhèu bisa tadhe Ne nèti ngaa-ngaa dhu Na adꞌu-ue. Nèti èèna ka, jaꞌa peka, na, dhèu bhelu sèra abhu boe alasan ho siri iisi ra, peka na, “Jaꞌa keꞌa boe ngaa-ngaa nèti Ama Lamatua.”

21 De masi ka rèngu reꞌa jꞌara-jꞌara Lamatua, te ngaa roꞌo boe mangaku, na, “Lamatua èèna, Ama Lamatua èdhi!” Rèngu se roꞌo boe, manèngi makasi mi Lamatua kahèi. Ka ngangee ra jꞌajꞌi kahèlu, toke ra reꞌa heka ngaa dhu lèke. Rèngu jꞌajꞌi bingu aa padhai lii rupa-rupa dhu kolo-kapua aadꞌo lula-nèti Ama Lamatua. Aa dꞌara ra maroga aatu-aatu.✡

22 Rèngu èci-èci padedha iisi ra, peka na, “Jaꞌa keꞌa mèu madha jꞌara ae-ae!” Masi ka ngangee ra sèmi èèna, te ngaa madhutu mola-mola na, rèngu goa titu kèna. 23 Ka dhèu se pahaha boe iisi ra mi Ama Lamatua dhu kapai risi eele èèna, te rèngu peka na, “Jiꞌi pusi boe Lamatua sèmi èèna!” Te ngaa ra sogo-tagu mi rupa-rupa patung, raropa sèmi dhèu rai-haha, sèmi manu-bhui sa, do sèmi badha leo sèra, toke dꞌai patung dhu rupa sèmi mege sa. Dènge ra sogo-tagu sèmi èèna, rèngu tule eele Ama Lamatua dhu mamuri taa-taa, ho ra gati eele dènge mèdha-panyau dhu bisa madhe!✡

24 Nèti èèna ka, Lamatua soro tèke si, sèna ka ra adꞌu-ue madhutu dadꞌèi rèngu. Na soro tèke si, ho ra tao jꞌara bhelu-katubꞌa rupa-rupa, dhu amo le ètu dꞌara rèngu. Toke rèngu se reꞌa heka makae sa hèi. Hèia dènge ngiꞌu aae ra, rèngu adꞌu-ue madha jꞌara kajꞌalu rupa-rupa, aa ra tao sèmi èèna kahèi dènge dhèu leo. 25 Ètu dꞌara iiki ra dhu reꞌa le jꞌara-jꞌara dhu lèke nèti Ama Lamatua, te ngaa roꞌo boe madhutu. Ngangee rèngu dhu moca le, hèia ra pangee, na, “Beꞌa risi èdhi tao rupa-rupa. Masi ka pakarehe aaꞌi-aaꞌi, ngaa-ngaa tao boe!” Ra koa-kadꞌiri mèdha dhu Lamatua pajꞌajꞌi, te ngaa rèngu pahaha boe iisi mi Lamatua dhu pajꞌajꞌi mèdha se. Ra tao iisi sèmi dhèu dhu mola-mèci, te ngaa dhu mola-mèu lao di!

Dhu lèke ka, ladhe èdhi dhèu rai-haha ne koa-kio taruu Ama Lamatua! Èèna ka dhu mèci!

26 Nèti bhabhelu-katubꞌa rèngu sèra ka, Lamatua soro tèke si, ho rèngu tao karehe sèmi èèna madhutu dadꞌèi ra. Hèia ra tao rupa-rupa jꞌara makae, dhu dènge heka dꞌara makae. Bhèni ra, roꞌo heka paꞌèci dènge mone dhèu èmu ra, te ngaa dꞌèi tao dhu lèke boe. Te bhèni jꞌunu tao jꞌara makae dènge bhèni. 27 Dhèu mone sèmi èèna kahèi! Ra dꞌèi heka jꞌunu paꞌèci dènge dhèu èmu ra, te ngaa dꞌèi jꞌunu dènge dhèu mone leo! Rèngu se, dhu dènge heka dꞌara makae! Nèti èèna ka, pe rèngu dui rare jꞌajꞌèra pamèci dènge tatao rèngu sèra! Te rèngu se dhu sigo eele kajꞌèu le, nèti jꞌara dhu lèke.

28 Ra pangee, na, “Beꞌa risi baku patai-patapa dènge Lamatua.” Nèti èèna ka, Lamatua soro tèke si, sèna ka ra tao madhutu dadꞌèi ra! De rèngu ngee dhoka dhu karehe di! Ka ra tao jꞌara-jꞌara dhu lèke boe!

29 Mamuri ra pènu dènge rupa-rupa bhabhelu-katubꞌa. Ka reꞌa heka tao dhu beꞌa, te ngaa dhoka dhu bhelu di. Rèngu mangaꞌa. Èci tèke dꞌara dènge èci. Èci dꞌèi boe karisi èci. Èci pamadhe èci. Ra dꞌèi patao-palaha. Ra kapodꞌe-kabèli. Ra leko-monya. Ra dꞌèi padhai-kakoli dhèu. 30 Rèngu dꞌèi paꞌele iie kolongara dhèu. Ra palabꞌa dènge Ama Lamatua. Ra kurang ajar, dꞌèi pahahe dhèu, dꞌèi padedha iisi, dꞌèi tenge jꞌara-jꞌara karehe, aa dꞌèi palabꞌa dènge ina-ama ra. 31 Roꞌo boe reꞌa dènge jꞌara dhu mola. Roꞌo boe reꞌa dènge lii pamoa unu ra, ka dhèu lèka heka rèngu. Reꞌa boe sue dhèu. Dènge boe dꞌara kasia ciki sa mi dedha dhèu.

32 Rèngu reꞌa le atora Ama Lamatua dhu peka na, “Dhèu dhu tao rupa-rupa bhabhelu, hudꞌi abhu huku madhe.” Masi ka reꞌa le atora ne, te ngaa loe boe tao rupa-rupa bhabhelu. Mesa boe seꞌe se di, te ngaa ra dadugu-rariu dhèu leo, sèna ka tao bhelu kahèi. Neꞌe ne seli-kolane!

2

Lamatua nasa kahèi dènge dhèu Yahudi dhu Na hagꞌe nare le

1 Èu dhu tadèngi le rupa-rupa jꞌara bhabhelu-katubꞌa deo na, si? Hèia èu pangee, na, “Bhabhelu dhèu seꞌe seli-kolane!” Ladhe èu pangee le sèmi èèna, na, mu mage-mage, ee! Te èu mesa mu bhelu sèmi èèna kahèi. Nèti èèna ka, èu dènge boe alasan ho siri iisi èu, masi ka èu ne cee èèna ka. Ladhe èu peka, na, lèke tareꞌa dhèu dhu bhelu sèra abhu huku, te ngaa baku bhèlu, na, èu mesa mu ka pèci sasala mi ngiꞌu èu unu mu. Te èu tao sala sèmi èèna kahèi!✡ 2 Te ngaa èdhi teꞌa, peka na, ladhe Ama Lamatua hia huku mi dhèu bhelu sèra, tatu Nèngu pamaꞌète lii langu ra dènge mola. 3 Do, tasamia? Ele boe èu pangee, na, “Lèke tareꞌa ladhe dhèu dhu tao bhelu-katubꞌa sèra abhu hahuku nèti Lamatua.” Aa te ngaa èu kahèi dhu adꞌu-ue bhabhelu sama sèmi rèngu. Te èu pangee, na, “Jaꞌa abhu boe hahuku nèti Lamatua.” Ngangee èèna mai nèti mia?

4 Ama Lamatua dhu padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èu. Aa Na mau-mau era, nèti tatao èu sèra. Te ngaa tasamia ka èu pahahe Ne? Ele boe èu meꞌa boe, na, Lamatua dhu padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èu ne, sèna ka èu tèke eele sasala èu, aa lèpa hari asa Nèngu.

5 Te ngaa èu ne kètu hadhu, aa moꞌo boe nanene! Aa moꞌo boe core eele sasala èu, ciki sa hèi! De èu mesa mu ka dhu adꞌu ho abhu huku dhu bia risi hari. Te ropa dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, Lamatua tai-dadoo mamuri dhèu aaꞌi-aaꞌi. Aa èèna na dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa, na, Lamatua pamaꞌète lii langu dènge mola. Pe Na huku èu bia, lula Na sèmi nare boe tatao èu sèra. 6 Mamuri èu tasamia èèna ka, pe Lamatua ka dhu bꞌala madhutu tatao èu.✡

7 Te dhèu dhu tao jꞌara beꞌa taruu-taruu, Lamatua hia ne mamuri dhu mola dꞌai mia-mia. Rèngu abhu pakabꞌua nèti dhèu kahèi, kolongara hua iia, dènge mamuri taruu dènge Ne toke dꞌai mia-mia laꞌe. 8 Te ngaa Ama Lamatua sèmi nare boe dhèu dhu tao bhelu-katubꞌa. Nèngu nasa titu kèna dènge si, te reꞌa dhoka palabꞌa di. Dhèu se tao boe madhutu jꞌara dhu lèke, te reꞌa dhoka tao madhutu jꞌara dhu bhelu di.

9 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao bhelu, bèli-camèdꞌa abhu jꞌajꞌèra. Masi ka dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe èèna ka, aaꞌi-aaꞌi ra pasae rare.* 10 Te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao jꞌara dhu beꞌa, bèli-camèdꞌa Lamatua dedꞌe padedha-dedha, aa pakabꞌua si, sèna ka ra abhu mamuri mera-milu. Masi ka dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe èèna ka, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra abhu. 11 Te Lamatua dhu hagꞌe boe rèhu dhèu!✡

12 Atora Lamatua lèke mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. Ladhe abhu dhèu dhu reꞌa boe Atora ne, dhu tao sala, èèna na cèri eele nèngu nèti Lamatua. Aa ladhe dhèu dhu reꞌa le Atora ne, te ngaa na tao sala, pe Lamatua pake hari Atora ne, ho pamaꞌète hahuku na. Rèngu cèri eele nèti Lamatua kahèi, lula ra sisu le Atora Na. 13 Neo pabeꞌa dènge Ama Lamatua, ladhe nanene dhoka Atora di, èèna dꞌai mèka. Te hudꞌi tao madhutu ku Atora Na, heka Na sèmi nare si kèna. De baku dhoka nanene di!

14 Masi ka dhèu Yahudi boe sèra, reꞌa boe isi nèti Atora Lamatua, te ngaa abhu kahèi nèti rèngu dhu tao madhutu Atora ne. Lula dꞌara iiki rèngu unu ra ka dhu peka, mia ka dhu lèke, aa mia ka dhu sale. 15 Dènge jꞌara ne rèngu padꞌelo, na, Atora Lamatua dhu suri ètu dꞌara ra, nuka sèmi loa hèngu dhu Lamatua manènu ètu dꞌara ra. Dꞌara rèngu mesa ra, ka dhu tai-dadoo ngaa dhu rèngu adꞌu-ue. Hèia ngangee rèngu unu ra ka dhu galaa, na, rèngu dhu tao sale, aa peka na abhu dhu tao lèke. 16 De lodꞌo Ama Lamatua dedꞌe Yesus Kristus jꞌajꞌi Dhèu Pamaꞌète Lii Langu, Na parisa toke lutu jꞌara-jꞌara dhu pahuni ètu dꞌara dhèu. Jaꞌa ajꞌa sèmi neꞌe, sama sèmi dhu suri le ètu dꞌara Lii Lolo Beꞌa Lamatua.

Masi ka dhèu Yahudi tao madhutu Atora Lamatua, te ngaa jꞌara èèna patabuli boe rèngu nèti koasa sasala-sasigo ra

17 De miu dhèu Yahudi, tasamia? Miu dꞌèi padedha iisi, peka na, dhoka miu di dhu kèpe Atora Lamatua, dhu Na papuru mai re Musa, sina ma? Miu kahèi dꞌèi koa iisi, lula paꞌèci miu dènge Ama Lamatua. 18 Tareꞌa! Miu dhu meꞌa le, dadꞌèi Lamatua. Miu dhu meꞌa kahèi, mia ka dhu beꞌa risi. Miu meꞌa mèu le jꞌara se aaꞌi-aaꞌi, lula mese agama ka dhu ajꞌa-nori miu nèti Atora Lamatua. 19 Miu padedha iisi, peka na, miu bisa pajꞌujꞌu jꞌara hia dhèu dhu reꞌa boe lasi sa mia. Miu tao iisi nuka sèmi saraa dhu pasaraa dhèu dhu mamuri ètu dꞌara maroga. 20 Lula miu kèpe paꞌèra Atora Lamatua, ka miu pangee, na, miu meꞌa aaꞌi mèu-mèu, aa miu kèpe paꞌèra-èra aaꞌi dhu lèke, sina ma? Nèti èèna ka, miu pangee, na, miu bisa nori dhèu goa dènge ana iiki dhu reꞌa boe ngaa-ngaa.

21 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: miu dꞌèi ajꞌa dhèu leo, te ngaa tasamia ka miu moꞌo boe nori ngiꞌu mi?! Miu dꞌèi caꞌe mimbar, ho peka na, “Dhèu baku manaꞌu.” Te ngaa, nga tao ka miu unu mi manaꞌu?! 22 Miu ajꞌa, na, “Baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali mu.” Te ngaa, nga tao ka miu mesa mi tao jꞌara makae sèmi èèna?! Miu mesa mi dꞌèi boe mèdha sogo-tagu, te ngaa nga tao ka miu manaꞌu pahuni mèdha nèti dꞌara èmu nidhu? 23 Miu dꞌèi lole pakapai Atora Lamatua, te ngaa nga tao ka miu mesa mi sisu Atora ne, aa pamakae Lamatua?! 24 Te karèi nèti uru ka, dhu suri tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, na, “Lula bhabhelu miu dhèu Yahudi, nèti èèna ka dhèu leo kara pahahe kolongara Lamatua.”✡

Masi ka dhèu Yahudi suna, te ngaa jꞌara èèna patabuli boe rèngu nèti koasa sasala-sasigo ra

25 Miu dhèu Yahudi hudꞌi suna ku madhutu Atora Lamatua, sina ma? Èèna jꞌajꞌi mi tadha, peka na, miu dhèu Yahudi dhu unu hak, ho sèmi mere lii padhadha Lamatua. Te ngaa ladhe miu sisu Atora Lamatua, na, Lamatua sèmi nare boe miu. Miu jꞌajꞌi èci èèna ka dènge dhèu Yahudi boe, aa sama sèmi dhèu dhu suna rèdhi mèka. 26 Pangee paie-iie! Te ladhe dhèu dhu suna boe, tao madhutu Atora Lamatua, èèna na Lamatua sèmi nare ne, nuka sèmi dhèu Yahudi dhu suna, si? 27 Te ngaa baku pamudꞌe! Te ladhe dhèu Yahudi boe, dhu suna boe, tao madhutu Atora Lamatua, èèna na ra padꞌelo ngaa? Ra padꞌelo sasala miu, peka na, dhèu Yahudi dhu suna, sisu Atora Lamatua, masi ka miu dhu unu le Atora ne karèi nèti uru ka.

28 Baku pangee, na, dhèu dhu jꞌajꞌi ana-èpu Abraham, aa dhu suna ètu kaꞌuri, èèna ka dhu tao ne jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua dhu lèke. Aadꞌo! 29 Dhu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua dhu lèke, nuka dhèu dhu pabeꞌa dènge Lamatua. Te suna dhu lèke, èèna ka hia dhèu jꞌajꞌi ana Ama Lamatua, dhu tao boe tadha ètu kaꞌuri, te ngaa tadha ètu dꞌara dhèu, dhu Roh Lamatua tao. Dhèu rai-haha koa boe dhèu sèmi sèra, te ngaa Lamatua ka dhu dedꞌe padedha si.✡

3

Masi ka dhèu Yahudi dènge hak ho abhu pusaka nèti lii padhadha Lamatua, te ngaa jꞌara èèna patabuli boe rèngu nèti koasa sasala-sasigo ra

1 Ladhe sèmi èèna, dhèu Yahudi dhu suna sèra, aꞌoto na ngaa? Ele boe miu pangee, na, dhèu Yahudi abhu ae dènge dhu beꞌa risi nèti dhèu Yahudi boe, do? 2 Tareꞌa! De dhèu Yahudi abhu oto ètu jꞌara ae-ae. Ka èci, lula Lamatua pangèdꞌu sasabꞌa sa dhèu Yahudi, ho suri aa jꞌaga paie-iie Lii Holo-Nori Na. 3 De tasamia? Miu dhu pangee, na, Ama Lamatua bisa boe tao madhutu ngaa dhu Na padhai le, lula abhu dhèu Yahudi cahagꞌe dhu parcaya boe Nèngu, do? 4 Bisa boe! Masi ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne kapodꞌe-kabèli, te ngaa Ama Lamatua padhai lii dhu mola taruu! Sanèdꞌe, te dhu suri tèke ètu Sasuri Mola-Mèci lula-nèti ngiꞌu Lamatua, peka na,

“Abhu dhèu dhu pèci sasala, peka na,

Nèngu pamaꞌète lii langu dhu bia cabèka.

Te ngaa pe rèngu reꞌa, na,

ngaa dhu Na peka-padhai èèna lèke tareꞌa.

Nèngu tatu segi,

lula Na bisa boe padhai lii sale.”✡

5 Te ngaa ladhe èdhi tao sala, èèna ka dhu peka paledꞌa mi dhèu aaꞌi-aaꞌi, ngaa dhu Lamatua tao èèna mema lèke tareꞌa. Ladhe sèmi èèna, èdhi peka ngaa hari? Neo peka, na, Lamatua adil boe ladhe Na huku èdhi, do? (Te abhu dhèu cahagꞌe dhu padhai lii sèmi èèna.) 6 Bisa boe! Lamatua sala boe ladhe Na huku èdhi. Lula Na dènge hak ho huku dhèu dhu tao sala ètu rai-haha ne.

7 De ladhe jaꞌa padhai lii monya, èèna peka na, hahuku Lamatua lèke tareꞌa. Ladhe jaꞌa padꞌelo dadedha Na sèmi èèna, nga tao ka Nèngu parisa mamuri jaꞌa, ka pamaꞌète lii langu jaꞌa, na, ngaa dhu jaꞌa adꞌu-ue ne, sala? 8 Baku sèmi èèna! Ladhe madhutu ka ngangee sèmi èèna, miu madhutu dhèu dhu peka, na, “Hudꞌi laa èdhi tao bhelu-katubꞌa ae risi hari, sèna ka jꞌara beꞌa asa tabha ae kahèi!” Dhèu dhu peka sèmi èèna, pantas abhu huku. Te ngaa abhu dhèu dhu paꞌele iie kolongara jaꞌa, peka na, jaꞌa ka ajꞌa dhèu sèmi èèna.

Abhu boe ca dhèu sa dhu dꞌara mola, te dhèu aaꞌi-aaꞌi tao sala

9 De tasamia? Miu pangee, na, èdhi dhèu Yahudi beꞌa risi nèti dhèu Yahudi boe, do? Aadꞌo! Te jaꞌa peka le dènge miu, na, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu manahu le asa dꞌara sasala, masi ka dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe. 10 Te dhu suri mema ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua dhu Mola-Mèci, na,

“Abhu boe ca dhèu sa dhu mamuri mola taruu.

Èci sa aadꞌo!

11 Abhu boe ca dhèu sa dhu reꞌa mèu jꞌara-jꞌara Ama Lamatua.

Abhu boe èci sa dhu neo patadha dènge Lamatua.

12 Rèngu pakajꞌèu le nèti jꞌara mamuri dhu mola.

Ka rèngu se guna heka mi ngaa èci sa.

Abhu boe ca dhèu sa dhu padꞌelo dꞌara beꞌa.

Èci sa aadꞌo hèi!✡

13 Lii padhai ra dhu hèu bhobꞌo,

nuka sèmi roꞌa dhèu madhe dhu ra kèi hari.

Nèti dꞌara hèbꞌa ra kalua dhoka lii kapodꞌe-kabèli di.

Lii dhu kalua nèti dꞌara hèbꞌa ra,

nuka sèmi raco mege.✡

14 Hèbꞌa ra reꞌa dhoka padhèdꞌa di,

aa lii padhai ra karehe, dhu papèdꞌa dꞌara dhèu,

te èèna ka dhu mai nèti dꞌara rèngu dhu karehe.✡

15 Reꞌa boe madhaꞌu ladhe pamadhe dhèu.

16 Sadꞌi rèngu ètu mia èèna ka, na,

lii langu, muri ètu èèna,

aa pasusa rupa-rupa mi dedha dhèu.

17 Mamuri ra dhu reꞌa boe padame,

aa reꞌa boe mamuri dènge dꞌara dhu mau.✡

18 Rèngu se bisa boe taha rare dꞌara ra,

lula dènge boe dꞌara madhaꞌu ciki sa mi Ama Lamatua.”✡

19 De èdhi teꞌa, na, Lamatua hia Atora Na mi dhèu dhu pahaha iisi mi Atora sèra. Dènge sèmi èèna, dhèu abhu boe alasan ho siri iisi, peka na, rèngu se, dhèu dꞌara mola. Ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne hudꞌi paraga ku dènge Ama Lamatua, te Nèngu ka dhu jꞌue lii langu dhu peka na, sala do aadꞌo. 20 Nèti èèna ka, abhu boe ca dhèu sa dhu bisa peka, na, “Ama Lamatua cap jaꞌa, dhèu dꞌara mola, lula jaꞌa tao madhutu aaꞌi Atora Lamatua.” Bisa boe! Te Atora Lamatua ka dhu padꞌelo, na, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti tao sala.✡

Hudꞌi parcaya uuru ku Lamatua Yesus, heka Ama Lamatua cap èdhi, dhèu dꞌara mola

21 Baku malaa dènge naneo Lamatua dhu pajꞌujꞌu jꞌara, ho èdhi bisa pabeꞌa hari dènge Nèngu. Dhu lèke, ladhe èdhi bisa pabeꞌa dènge Lamatua, te ngaa lula boe nèti èdhi tao madhutu Atora Na. Te Atora Na dhu suri le sèmi èèna, aa dhèu rèti lii padhai Na uru-uru sèra, peka sèmi èèna kahèi ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Na. 22 Ama Lamatua peka, na, èdhi dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Ne, ropa èdhi parcaya Yesus Kristus. Nèngu dhu hagꞌe boe rèhu dhèu, te Na tao sèmi èèna mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus.✡

23 Te dhèu aaꞌi-aaꞌi tao sala. Nèti èèna ka, dhèu dhu tenge-tenge jꞌara ho neo pabeꞌa ngiꞌu rèngu dènge Ama Lamatua, bisa boe pamèci dènge dadedha Lamatua. 24 Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua mesa Na ka dhu padꞌelo dꞌara hua iia Na, aa pamaꞌète, peka na, èdhi dènge heka sasala. Na sèmi nare èdhi, lula Yesus Kristus sui nare le èdhi nèti sasala-sasigo èdhi.

25-26 Ama Lamatua pajꞌujꞌu le Yesus, sèna ka jꞌajꞌi korban papo makae ho saku eele sasala-sigo èdhi. Te ngaa èdhi hudꞌi parcaya Ne, na, Nèngu ka dhu tago nare hahuku èdhi. Ka Na pasuti raa Na, aa madhe gati èdhi. Dènge jꞌara neꞌe, Ama Lamatua peka na, ngaa dhu Na pamaꞌète ne, lèke tareꞌa. Uru èèna, dꞌara Lamatua taleo titu kèna, hèia Na pamaꞌète ho pabhèlu eele sasala-sasigo dhu dhèu adꞌu-ue le. Te ngaa ladhe Na huku boe dhèu dhu tao sala, Nèngu adil boe. De Na bhoke jꞌara, sèna ka Yesus Kristus dui nare hahuku nèti dhèu sala. Limuri ne, Lamatua padꞌelo mi dhèu aaꞌi-aaꞌi, peka na, Nèngu tao dhu beꞌa taruu. Ka dhèu sala aaꞌi-aaꞌi ra dhu parcaya Yesus, Na cap si dhèu mola.

27 De tasamia? Ele boe miu pangee, na, miu bisa padhai lii lela dedha, lula Ama Lamatua sèmi nare miu, do? Bisa boe! Miu neo padꞌelo Atora èci dhu tao pabeꞌa miu dènge Lamatua, do? Miu pangee, na, Lamatua sèmi nare miu lula miu tao dhu beꞌa, do? Bisa boe! Èdhi teꞌa dhoka pajꞌujꞌu mi Atora dhu peka na, Ama Lamatua sèmi nare èdhi, lula èdhi parcaya Yesus. Nèngu na, kèna!

28 Nèti èèna ka, èdhi teꞌa sèmi neꞌe: dhèu bisa pabeꞌa dènge Lamatua, nèti ra parcaya Yesus, nèti boe rèngu tao madhutu Atora di.

29 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: Ama Lamatua sèmi nare dhoka dhèu Yahudi di, do Nèngu sèmi nare dhèu leo kahèi? Lèke! Na sèmi nare aaꞌi!

30 Te Ama Lamatua ne, dhoka èci di. Aa dhoka jꞌara èci di, dhu Na sèmi nare sèna ka èdhi dhèu rai-haha ne bisa pabeꞌa dènge Ne. Nuka èdhi hudꞌi parcaya Kristus. Jꞌara ne pala mi dhèu Yahudi dènge dhèu Yahudi boe kahèi.✡

31 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: ladhe èdhi parcaya Lamatua, èèna na tao Atora Na jꞌajꞌi heka ngaa-ngaa, do? Aadꞌo! Dhu lèke ka, parcaya èdhi èèna ka dhu tao pamèci Atora Na.

4

Conto sèmi baki Abraham: nèngu pabeꞌa dènge Lamatua lula parcaya Ne

1 Èdhi tare conto nèti Abraham, baki jiꞌi dhèu Yahudi. Èdhi bisa teꞌa ngaa nèti nèngu lula-nèti dhèu bisa pabeꞌa dènge Lamatua, lula parcaya Kristus?

2 Èdhi bisa teꞌa sèmi neꞌe: ladhe Abraham bisa pabeꞌa dènge Lamatua, lula na tao jꞌara beꞌa, nèngu kahèi abhu hak ho koa iisi ètu madha dhèu rai-haha. Te ngaa ètu madha Lamatua, nèngu bisa boe bhoka hèbꞌa. 3 Te dhu suri ètu Sasuri Lamatua dhu Mola-Mèci, peka na,

“Lula Abraham parcaya Ama Lamatua,

nèti èèna ka, Lamatua peka na, Abraham ne dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Nèngu.”✡

4 Dhèu sabꞌa, tatu abhu gaji. Èèna na doi iia dꞌara boe, te ngaa doi dhu lamatua na bꞌae ne gati rui-jꞌajꞌèra. Te sèra sa hak nèti dhèu sabꞌa. 5 Lamatua ka dhu unu hak, ho peka na, dhèu cee dhu parcaya Yesus Kristus bisa pabeꞌa hari dènge Ne, masi ka uru èèna, dhèu ne tao sala aa pahae boe Lamatua. Abhu boe jꞌara èci sa, dhu dhèu bisa adꞌu-ue, ho pabeꞌa ngiꞌu nèngu dènge Lamatua. Te dhèu hudꞌi parcaya uuru ku Yesus Kristus, heka Lamatua peka na, nèngu dhèu dꞌara mola, aa Lamatua sèmi nare ne.

6 Dhèu aae Daud peka kahèi, na, dꞌara dhèu karèjꞌe-karae, ropa Ama Lamatua peka na, dhèu se dhu dꞌara mola, masi ka rèngu tao boe ngaa-ngaa. Te Daud suri, na,

7 “Masi ka dhèu se sisu Atora Lamatua,

te ngaa Na saku eele sasala-sasigo si.

Nèti èèna ka, rèngu oto titu kèna!

Dhèu dhu tao bhabhelu,

Lamatua pabhèlu eele sasala si.

8 Te ladhe Lamatua paꞌiga heka sasala dhèu,

na, dhèu sèra oto tareꞌa!”✡

9 De ele boe miu pangee, na, dhodhoka dhèu Yahudi dhu suna di, dhu bisa oto, ho ra pabeꞌa dènge Lamatua, si? Aa dhèu suku leo dhu suna boe, bisa boe, si? Aadꞌo! Ngangee sèmi sèra sala! Nèti èèna ka, jiꞌi dhu peka mema-mema le, lula Abraham parcaya Lamatua, ka Lamatua cap ne, dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Nèngu. 10 Lodꞌo mia Lamatua cap Abraham sèmi èèna? Lodꞌo dhu na suna le, do dhae? Dhu mola-mola, nuka lèke lodꞌo dhu na suna mèka.

11 Tareꞌa! Lodꞌo Abraham suna mèka, Ama Lamatua cap nare le nèngu dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Lamatua. Nèbhu ku, heka na suna kèna, ho jꞌajꞌi tadha, na, nèngu jꞌajꞌi le dhèu dhu lèka Lamatua. Dènge sèmi èèna ka, Abraham jꞌajꞌi dhèu oti jꞌara hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Lamatua. Te Lamatua sèmi nare dhèu dhu parcaya, ho ra pabeꞌa dènge Lamatua, masi ka ra suna, do aadꞌo.✡ 12 Abraham bhoke jꞌara kahèi hia èdhi dhèu Yahudi dhu suna le. Lula boe nèti èdhi suna, te ngaa lula èdhi parcaya Kristus sama sèmi Abraham parcaya Lamatua lodꞌo dhu na suna mèka.

Ladhe èdhi lèka Ama Lamatua, èdhi sèmi tare ngaa dhu Na pajaji

13 Ama Lamatua dhu paꞌèki pajaji dènge Abraham, dènge ana-èpu na, peka na, nèbhu-nèbhu rai-haha kateme jꞌajꞌi mi pusaka rèngu. Lamatua pajaji sèmi èèna, lula Abraham parcaya Ne, aa Lamatua cap ne dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Ne. Te ngaa Lamatua pajaji boe sèmi èèna, ladhe dhoka Abraham tao madhutu Atora Lamatua.✡

14 Te ladhe dhèu dhu madhutu dhoka Atora Lamatua di, bisa sèmi rare pusaka dhu Lamatua moa, sasoa na, parcaya mi Lamatua parcuma di. Aa lii pajaji Lamatua èèna guna boe ngaa-ngaa.✡ 15 Ètu era mia abhu Atora Lamatua, ètu èèna kahèi dhèu sisu Atora èèna. Aa ladhe dhèu sisu Atora Lamatua, na, Lamatua nasa, hèia Na huku si. Aa ladhe Atora Lamatua aadꞌo, tatu dhèu sisu boe.

16 Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi parcaya ku Lamatua. Èèna ka dhu risi eele nèti aaꞌi-aaꞌi. Te Lamatua dꞌèi padꞌelo dènge mola-mola dꞌara hua iia Na mi dhèu dhu parcaya Ne. Aa ladhe èdhi lèka Ne, sama sèmi Abraham, tatu èdhi abhu ngaa dhu Na moa, masi ka èdhi dhèu Yahudi dhu tao madhutu Atora Na, do aadꞌo. De èdhi aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Ne, sama sèmi ana-èpu Abraham.✡ 17 Lamatua dhu peka tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Na, aku Nèngu na, “Jaꞌa adꞌu-ue sèna ka èu jꞌajꞌi bèi-baki nèti suku ae-ae.” Abraham parcaya Ama Lamatua. Nèbhu-nèbhu ka Ama Lamatua tao pajꞌajꞌi lii moa Na. Nèngu kahèi dhu pamamuri hari dhèu madhe. Lamatua dhoka padhai lii di, ka ngaa-ngaa dhu aadꞌo, jꞌajꞌi dènge.✡

18 Masi ka Abraham dènge mèka ana, te ngaa na lèka Ama Lamatua, aa tatae Lamatua tao madhutu lii pajaji Na. Nèti parcaya èèna ka, Lamatua tao ne jꞌajꞌi mi “bèi-baki nèti suku ae-ae.” Èèna nuka sèmi dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, na, “Ana-èpu ae-ae bèli-camèdꞌa mai nèti èu.”✡ 19 Abraham lèka èra Lamatua, masi ka neꞌa nèngu dhu heka bhora le, umur dhu cangasu tèu kèna. Era ana nèti Sara dhu bèdho mèno le, aa na heka dꞌai seli le.✡ 20 Te ngaa lalèka Abraham kura boe, ho pangee na, Lamatua bisa boe tao madhutu lii padadha Na. Parcaya na asa tabha èra mi Lamatua, aa na dedꞌe padedha kolongara Lamatua. 21 Abraham lèka tareꞌa-reꞌa, ngaa dhu Lamatua padhadha le, Nèngu bisa tao. 22 Nèti èèna ka, Ama Lamatua cap Abraham, peka na, dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Nèngu.

23 Sasuri Mola-Mèci Lamatua peka na, Lamatua ige boe sèmi èèna hia Abraham mesa na, 24 te ngaa mi èdhi kahèi! Te ladhe èdhi parcaya Lamatua, Na cap èdhi kahèi dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Ne. Lamatua ka dhu pamamuri hari Kètu èdhi, Yesus nèti mamadhe Na. 25 Yesus madhe, lula èdhi adꞌu-ue sasala-sasigo. Hèia Na mamuri hari, ho bhoke jꞌara, sèna ka èdhi bisa pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua.✡

5

Dhèu bisa pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua sadꞌi dhoka ra parcaya Yesus Kristus

1 De, lula èdhi parcaya Ama Lamatua, nèti èèna ka Na cap èdhi dhèu dꞌara mola. Hèia dꞌara èdhi jꞌajꞌi mola-mèci hia Lamatua, lula Kètu èdhi, Yesus Kristus, dhu Lamatua pua mai, bhoke jꞌara ho èdhi bisa padame dènge Ama Lamatua. 2 Kristus padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi, lula èdhi parcaya le Nèngu. Nèti èèna ka, dꞌara èdhi jꞌajꞌi èra. Aa dꞌara èdhi karae kahèi, lula teꞌa, na, bèli-camèdꞌa Lamatua neo dedꞌe èdhi, sèna ka teꞌa mèu dadedha Na.

3 Masi ka èdhi abhu rupa-rupa sasusa, te ngaa dꞌara èdhi karejꞌe-karae taruu. Te èdhi teꞌa, na, jꞌèra uuru ku heka bisa taha dènge èra risi hari. 4 Ladhe èdhi èra ka ètu dꞌara jꞌajꞌèra, èèna ka dhu tao èdhi manahu boe, aa mamuri èdhi pakarejꞌe dꞌara Lamatua. Ladhe èdhi mamuri sèmi èèna, èèna ka dhu paꞌèra parcaya èdhi, peka na, pe Lamatua neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi. 5 Ladhe lalèka èdhi asa èra sèmi èèna, èdhi makae boe. Te Lamatua dhu bagi le hia èdhi, Roh Na dhu Mola-Mèci, sèna ka èdhi teꞌa mèu, na, Nèngu dhu sue èdhi titu kèna.

6 Nèngu padꞌelo sasue Na sèmi neꞌe ka: ropa èdhi mampu boe pabeꞌa dènge Lamatua, teꞌa boe, na, Lamatua dhu pua Kristus madhe pala èdhi. Te ngaa èdhi dhu mamuri pusi-pahae boe Lamatua. Lamatua pili lodꞌo dhu lèke sèna ka tao aaꞌi-aaꞌi sèra. 7 Pangee paie-iie ku! Te cadhui ku abhu dhèu dhu sadia madhe hia angalai na dhu dꞌara mola. Ele boe abhu dhèu cahagꞌe dhu sadia madhe, ho soru dhèu dꞌara beꞌa. 8 Te ngaa Ama Lamatua padꞌelo le sasue Na ae-ae mi dedha èdhi. Lula, lodꞌo èdhi mamuri ètu dꞌara sasala era, Kristus madhe le gati èdhi.

9 Ama Lamatua cap èdhi, dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Ne, lula Kristus pasuti raa Na, sèna ka madhe gati èdhi. Aa te ngaa, ladhe dhèu ue sasala, Lamatua nasa. Te ngaa nèti mamadhe Kristus, èdhi dhu tao sala abhu heka huku.

10 Uru èèna, èdhi pamusu dènge Lamatua. Te ngaa Ana Ama Lamatua mesa Na madhe, ho cuhi dꞌara Lamatua, sèna ka èdhi bisa padame dènge Lamatua. De limuri ne, èdhi pamusu heka, te ngaa pabeꞌa hari le. Risi-risi hari, Kristus dhu mamuri hari le, pe dꞌai lodꞌo èle rai-haha ne, Na hia èdhi mamuri, sèna ka èdhi baku lèke hahuku. 11 Mesa boe èèna di! Dꞌara èdhi bisa karae, peka na, “Lamatua ne, dedha risi eele!” lula èdhi paꞌèki dènge Ne. Èdhi bisa jꞌajꞌi dhèu unu Na, lula Kètu èdhi, Yesus Kristus, madhe le pala èdhi, sèna ka èdhi padame dènge Ama Lamatua.

Ladhe èdhi pasoro Adam dènge Kristus, abhu dhu sama, aa abhu dhu sama boe

12 De karèi nèti uuru èèna ka, Adam ka dhu tao uru sasala-sasigo. Nèti èèna ka, Ama Lamatua hia boe ne mamuri taruu. Hèia karèi nèti lodꞌo èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne madhutu adꞌu-ue sasala kahèi, èci èèna ka dènge nèngu. Aa, lula rèngu tao sala sama sèmi Adam, ka rèngu aaꞌi-aaꞌi ra hudꞌi madhe ku nuka sèmi nèngu kahèi.✡ 13 Uru-uru sèra, lodꞌo Ama Lamatua papuru mèka Atora Na, dhèu tao le sasala dhu pale-lème le rai-haha ne. Te ngaa, lula dènge mèka Atora, ka abhu boe dhu ige sasala-sasigo dhèu sèra. 14 Mulai nèti Adam toke dꞌai Musa sèmi rare Atora Lamatua èèna, dhèu aaꞌi-aaꞌi tatu madhe. Masi ka rèngu sisu boe paredha Lamatua dhu pangèdꞌu mi Adam, te ngaa ra tao rupa-rupa sasala. Nèti èèna ka, rèngu hudꞌi madhe ku, nuka sèmi Adam.

Ladhe èdhi pasoro Adam dènge Lamatua Yesus, abhu dhu sama, aa abhu dhu sama boe. Te Adam èci èèna ka dènge rupa dhu pajꞌujꞌu asa raropa Yesus, dhu bèli-camèdꞌa èèna cèu mai. 15 Te ngaa sasala Adam, sama boe dènge babeꞌa dhu Yesus hia èdhi. Te dhèu èci, nuka Adam, sisu paredha Lamatua. Nèti èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi ra hudꞌi madhe ku. Te ngaa Dhèu èci hari, nuka Yesus Kristus, tao rupa-rupa babeꞌa hia mi èdhi, aa pamata boe dhèu bꞌala babeꞌa Na. Nèti tatao ca Dhèu neꞌe ka, padꞌai mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, te Ama Lamatua dꞌèi tao beꞌa hia èdhi. 16 Dhu Ama Lamatua pangèdꞌu mi èdhi, sama boe dènge sasala dhu Adam tao èèna. Ropa Adam tao sasala, Ama Lamatua pamaꞌète lii langu, peka na “Èu sala. De èu hudꞌi abhu huku!” Te ngaa masi ka dhèu ue sasala ae titu kèna, Ama Lamatua, dhu parisa mamuri dhèu aaꞌi-aaꞌi, neo padꞌelo dꞌara hua iia Na era, aa pamaꞌète, na, “Èu sala boe. De èu bebas le, aa mu abhu heka huku. Mai, sèna ka pabeꞌa hari dènge Jaꞌa!” 17 De ca dhèu nuka Adam dhu tao sala, aa sisu paredha Lamatua. Nèti èèna ka, limuri ne dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi madhe ku. Te ngaa Dhèu èci hari, nuka Yesus Kristus dhu tao beꞌa. Lula tatao Na dhu beꞌa èèna ka, èdhi bisa pabeꞌa hari dènge Lamatua. Èèna nuka sèmi mèdha èci dhu Na hia iia dꞌara mi èdhi. Na neo hia èdhi mamuri dhu lèke, sama sèmi èdhi jꞌajꞌi angalai Dhèu Aae.

18 De nèti ca dhèu dhu adꞌu-ue sasala, na bhoke jꞌara ho Ama Lamatua babège eele dhèu aaꞌi-aaꞌi nèti madha Na. Aa nèti ca Dhèu leo hari dhu tao jꞌara dhu lèke, Na bhoke jꞌara ho dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa pabeꞌa hari dènge Lamatua, sèna ka mamuri mola dènge Ne. 19 Madhutu aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe: Adam ne, ca dhèu dhu dꞌèi boe nanene Lamatua, ka sisu paredha Lamatua. Aa dhèu ae kahèi madhutu tao sasala, sama sèmi Adam. Aa Yesus ne, ca Dhèu dhu nanene Lamatua, ka tao madhutu dadꞌèi Lamatua. Nèngu ka dhu bhoke jꞌara, sèna ka dhèu ae bisa pabeꞌa hari dènge Lamatua.

20 Ama Lamatua papuru Atora Na re Musa, ho dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa mèu, mia dhu sala. Te ngaa ètu mia-mia sasala dhèu asa tabha ae. Ètu èèna kahèi, Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na ae risi hari. 21 Uru èèna, bhabhelu ètu dꞌara dhèu abhu koasa dhu uri rèngu, toke ra tao sasala dhu nèti mamadhe. Te ngaa limuri ne, jꞌara beꞌa dhu Kètu èdhi, Yesus Kristus tao èèna, Ama Lamatua pake ho padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi. Aa jꞌara beꞌa ne dènge koasa sèna ka ator èdhi kahèi, hèia èdhi bisa pabeꞌa dènge Ama Lamatua, aa mamuri mola taruu dènge Ne.

6

Èdhi hudꞌi tèke eele sasala-sasigo, ho mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua

1 De èdhi peka ngaa hari? Ele boe miu pangee, na, “Ama Lamatua pabhèlu eele le sasala èdhi, lula dꞌara hua iia Na. Nèti èèna ka, hudꞌi laa èdhi tino tao sala, sèna ka Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na risi hari mi èdhi.” 2 Aadꞌo sèmi èèna! Lèke boe ladhe èdhi tao sala taruu. Te èdhi dhu pamaꞌète tare le, peka na, èdhi tèke eele aaꞌi le sasala-sasigo èdhi. Lula èdhi paꞌèki heka dènge bhabhelu-katubꞌa, èèna nuka sèmi èdhi dhu madhe le! Te dhèu dhu madhe le bisa heka tao sala, si? Ladhe èdhi madhe le, tasamia hari èdhi bisa mamuri adꞌu-ue sasala? Bisa boe, sina ma?

3 Ele boe miu meꞌa boe, na, ropa sarani èdhi, èèna jꞌajꞌi tadha, na, èdhi tèke eele le mamuri dhui, ho abhu mamuri hiu, nuka dhu paꞌèki dènge Yesus Kristus. Èèna sama sèmi èdhi madhe le palere-lere dènge Ne. 4 Lodꞌo Kristus madhe, ra padhane Ne. Aa lodꞌo ra sarani èdhi, èèna nuka sèmi èdhi madhe kahèi, tèke eele mamuri dhui, hèia ra padhane èdhi. De Ama Lamatua pake koasa Na dhu kapai aae èèna, ho pamamuri hari Kristus nèti mamadhe Na. Ama Lamatua dꞌèi ladhe èdhi sèmi tare koasa Na kahèi, ho mamuri hari jꞌajꞌi dhèu dhu hiu.✡

5 Te èèna sama sèmi èdhi madhe palere dènge Yesus. De èdhi dhu paꞌèki dènge Ne, tatu bèli-camèdꞌa èdhi mamuri hari nèti mamadhe, sama sèmi Nèngu mamuri hari.

6 Uru èèna, èdhi jꞌajꞌi dhèu dhu tao rupa-rupa sasala. Te ngaa mamuri èdhi dhu dhui èèna, madhe le, èci èèna ka dènge paku pamadhe èdhi ètu ajꞌu palolo-palèbha palere-lere dènge Kristus. Limuri ne, bhabhelu ètu dꞌara èdhi dènge heka koasa ho uri èdhi. Limuri ne, èdhi aadꞌo heka ètu dꞌara aꞌèki sèna ka tao hari sasala. Te èdhi sèmi heka ènu dhu dènge boe hak ho pili neo tao ngaa. 7 Ladhe dhèu dhu madhe le, nèngu bebas le, si? Abhu heka ngaa èci sa laka-seti ne, ho adꞌu-ue hari sasala.

8 De, lula èèna nuka sèmi èdhi madhe le palere-lere dènge Kristus, na, èdhi parcaya, peka na, bèli-camèdꞌa èdhi mamuri taruu dènge Ne kahèi. 9 Èdhi teꞌa, na, lula Yesus Kristus mamuri hari le nèti mamadhe Na, de Nèngu bisa heka madhe hari. Te abhu boe èci sa dhu dènge koasa ho pamadhe hari Ne. 10 Na madhe ca tèka èèna ka, ho segi koasa nèti sasala. Te ngaa limuri ne Na mamuri ho pakabꞌua Ama Lamatua.

11 Miu hudꞌi tao ku iisi sèmi èèna. Nuka sèmi miu dhu madhe le, nèti èèna ka sasala dènge heka koasa mi dedha miu. De limuri ne, miu hudꞌi mamuri ku ho pakabꞌua Ama Lamatua, lula miu dhu paꞌèki le dènge Yesus Kristus.

12 Bhabhelu ètu dꞌara èu dhu dènge koasa. Baku soro tèke bhabhelu èèna ator èu, ka èu dhoka madhutu dadꞌèi ngiꞌu aae sèna ka èu tao bhabhelu-katubꞌa. Te èèna na ngiꞌu aae èu madhe. 13 Aa baku soro isi èu sèna ka tao jꞌara dhu lèke boe, te èèna sala kahèi. Te ngaa pangèdꞌu mamuri èu mi Ama Lamatua di, sèna ka Nèngu ka dhu uri mamuri èu. Sama sèmi èu dhu madhe le, ka mamuri hari. De pake la mamuri èu kateme aaꞌi, sèna ka tao jꞌara dhu lèke sèra, hia mi Lamatua. 14 Baku soro tèke sèna ka sasala ator miu, sama sèmi sasala ka dhu jꞌajꞌi lamatua miu. De limuri ne miu hudꞌi mamuri madhutu ia ka atora Musa, sèna ka pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua. Te miu dhu mamuri mola le, lula Lamatua dhu padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi miu. De limuri ne dꞌara hua iia Lamatua ka dhu uri mamuri miu.

Èdhi nuka sèmi ènu dhu sabꞌa madhutu dadꞌèi Lamatua

15 De tasamia? Ele boe miu ngee, na, “Èdhi madhutu ia ka atora Musa, ho pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua. De hudꞌi laa èdhi tao sala taruu di. Te Lamatua neo padꞌelo dꞌara hua iia Na era mi èdhi!” Miu pangee sèmi èèna ka, si? Jaꞌa pasanèdꞌe, èèna na sale!

16 Jaꞌa kore upama nèti ènu dènge lamatua na. Ladhe miu soro ngiꞌu mi ho sabꞌa hia dhèu èci, na, miu hudꞌi nanene, aa sabꞌa madhutu dadꞌèi na. Te nèngu èèna kètu miu, aa miu jꞌajꞌi ènu na. Sèmi èèna kahèi, miu bisa pili neo madhutu mia. Te miu bisa pili, sèna ka adꞌu-ue sasala, hèia miu jꞌajꞌi mi ènu nèti sasala ne. Te ngaa ladhe miu pili sèmi èèna, miu tao iisi mi pacèri nèti Ama Lamatua. Do, miu bisa pili tao dhu lèke, dènge jꞌajꞌi ènu dhu tao madhutu ngaa dhu Lamatua pua mi. Ladhe pili sèmi èèna, miu bisa pabeꞌa dènge Ne!

17 Uru èèna, miu soro tèke sèna ka sasala uri miu, te ngaa limuri ne miu nanene dꞌara iiki miu, sèna ka tao madhutu ngaa dhu dhèu sarani ajꞌa-nori miu. Nèti èèna ka jaꞌa manèngi makasi mi Lamatua. 18 Te Lamatua dhu patalale le miu nèti koasa sasala, toke sasala sèra uri heka miu. De limuri ne, jꞌara dhu lèke ka dhu uri miu.

19 Jaꞌa peka neꞌe, pake conto dhu jꞌajꞌi bèli-bèli, nèti lamatua dènge ènu, sèna ka miu meꞌa malai ngaa dhu jaꞌa peka-padhai. Uru èèna, miu hia ngiꞌu miu jꞌajꞌi ènu sèna ka tao sala, dhu pakajꞌalu miu madhutu atora Musa. Te ngaa limuri ne, miu hudꞌi hia ngiꞌu miu jꞌajꞌi ènu dhu meꞌa dhoka tao dhu beꞌa di, dhu hia miu jꞌajꞌi dhèu mola-mèci ètu madha Ama Lamatua.

20 Uru èèna, ropa miu dhoka nanene aa tao madhutu dadꞌèi sasala, miu moꞌo boe nanene aa tao dhu lèke. 21 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: Miu abhu ngaa dhu beꞌa nèti tatao miu sèra? Aadꞌo, sina ma? Aa te ngaa, ngaa dhu miu abhu sèra tao miu miꞌe makae di. Lula miu tao sala sèmi èèna, ka dhu miu abhu, nuka Lamatua soro kabodho mi miu.

22 Te ngaa limuri ne, Ama Lamatua patalale eele le miu nèti lamatua uru èèna, de miu parluu ia ka tao sasala. De neꞌe ne miu hudꞌi jꞌajꞌi ku dhèu sabꞌa nèti Ama Lamatua. Lèpa lodꞌo limuri, pe miu jꞌajꞌi mola-mèci hia Ne, aa abhu mamuri mola-mèci dhu dꞌai mia-mia. 23 Te ropa èdhi tao sasala, Lamatua tule eele èdhi toke dꞌai mia-mia. Èèna ka dhu èdhi abhu. Èdhi madhe kèna! Te ngaa Ama Lamatua bhoke le jꞌara èci hia èdhi. Te Na neo hia iia èdhi mamuri mola dhu maꞌète boe. Èdhi abhu mamuri èèna, ladhe èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Kètu èdhi, Yesus Kristus.

7

Ladhe dhèu madhe le, atora huku dènge heka hak

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa neo padhai lii dènge miu dhu meꞌa mèu atora huku sèra. Sèmi neꞌe ka: ladhe miu mamuri era, atora huku dènge hak ho ator miu. Te ngaa ladhe miu madhe le, atora huku dènge heka hak mi miu.

2 Jaꞌa kore pakasame nèti atora dhèu èmu-kamali. Ladhe dhèu bhèni èci leo le èmu dènge mone èci, na, madhutu atora huku, dua ra jꞌajꞌi dhèu èmu-kamali toke madhe. Te ngaa ladhe dhèu mone madhe uuru, bhèni balu ne paꞌèki heka dènge atora deo na. Nèngu bisa hari leo-èmu. 3 Te ngaa ladhe bhèni ne leo hari èmu lodꞌo dhèu èmu na mamuri era, nèngu bersina. Te ngaa ladhe dhèu èmu na madhe le, atora nèti laleo èmu lèke heka nèngu. Bhèni ne jꞌajꞌi dhèu kalora iisi. De ladhe na madhèdi hari dènge dhèu leo, madhutu atora, nèngu bersina boe.

4 Sèmi èèna kahèi dènge miu dhèu parcaya! Sèmi neꞌe: Kristus madhe le. Èèna nuka sèmi miu madhutu madhe dènge Ne kahèi, hèia tèke eele mamuri miu dhu dhui. Ka atora huku lèke heka mi miu. Limuri ne atora huku lèke heka miu, te ngaa mamuri miu paꞌèki dènge Kristus, dhu mamuri hari nèti mamadhe Na. Èèna cakaraa dènge bhèni balu dhu leo hari èmu. Ngaa-ngaa tao boe. De limuri ne aaꞌi-aaꞌi dhu miu adꞌu-ue sèra, hia mi Lamatua.

5 Te uru èèna, èdhi tao dhoka madhutu dadꞌèi ngiꞌu aae èdhi di. Lula èdhi teꞌa atora, èèna ka dhu hia èdhi sisu atora sèra, ho tao jꞌara-jꞌara dhu lèke boe. De sasala èdhi sèra ka dhu tao Ama Lamatua soro kabodho mi èdhi. 6 Uru èèna, èdhi hudꞌi tao madhutu ku atora. Te ngaa limuri ne, atora ne lèke heka èdhi, dhu tèke eele le mamuri dhu dhui. Madhutu dadꞌèi jꞌara dhui, na, Atora Musa dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci èèna, dhu èki tèke èdhi. Te ngaa madhutu dadꞌèi jꞌara hiu, na, èdhi paꞌèki heka dènge atora èèna. Te Roh Lamatua ka dhu uri èdhi! Nèti èèna ka, limuri ne èdhi sabꞌa dhoka hia Lamatua.

Atora Musa pajꞌujꞌu bhabhelu ètu dꞌara èdhi

7 De èdhi neo peka ngaa? Neo peka, na, “Atora dhu Lamatua hia re Musa ne, sala!” Aadꞌo! Te ladhe jaꞌa keꞌa mèu boe atora ne, tatu jaꞌa bisa boe keꞌa jꞌara-jꞌara dhu lèke boe ètu dꞌara jaꞌa. Nuka sèmi, abhu atora dhu peka na, “Mage dꞌara neo mere mèdha-panyau dhèu.” Te ngaa dènge jꞌara tasamia ka, jaꞌa bisa keꞌa, na, dꞌara neo sèmi èèna, sala, ladhe keꞌa boe atora èèna? Bisa boe!✡ 8 Te ngaa lula abhu atora dhu peka sèmi èèna, èèna nuka sèmi jꞌara-jꞌara bhelu ètu dꞌara jaꞌa, sèna ka jaꞌa neo kore rupa-rupa mèdha-panyau dhèu. Ladhe dènge boe atora dhu kai, sasala na abhu boe koasa ho ator dhèu.

9 Ètu mamuri jaꞌa uru èèna, jaꞌa keꞌa mèu mèka dadꞌèi nèti Atora Lamatua. Nèbhu-nèbhu ku, heka keꞌa kèna. Nèti èèna ka, jaꞌa mulai maseꞌa, na, jaꞌa sisu le Atora sèra ka adꞌu-ue sasala. De hua nèti sasala èèna ka, jaꞌa hudꞌi madhe ku. 10 Hèia dꞌara jaꞌa roe bhilu, te keꞌa na, jaꞌa mesa ku bisa boe pabeꞌa jaꞌa dènge Lamatua, ladhe tao madhutu dhoka Atora Na. De pantas ladhe jaꞌa abhu nanasa nèti Lamatua, nuka huku madhe èèna, lula jaꞌa sisu le Atora Na. Aa te ngaa Lamatua hia atora ne, sèna ka dhèu bisa mamuri dhu lèke. Te ngaa bagi jaꞌa, Atora ne ka dhu paꞌele iie jaꞌa, ka Lamatua soro kabodho mi jaꞌa. 11 Atora ne mema padꞌelo jꞌara mamuri dhu mola. Te ngaa abhu bhabhelu dhu subꞌu ètu dꞌara jaꞌa. Nèti èèna ka, jaꞌa tipu hari ngiꞌu jaꞌa mesa ku, ho pangee na, jaꞌa bisa pabeꞌa jaꞌa dènge Ama Lamatua, sadꞌi jaꞌa tao madhutu Atora Na. Hèia èèna nuka sèmi Atora mesa èèna ka dhu tao toke Lamatua madꞌenge dènge jaꞌa.✡

12 De ladhe deo na dhèu peka na, “Atora dhu Lamatua hia re Musa èèna, sala,” na, jaꞌa dhaa na, “Aadꞌo! Atora Lamatua ne, mola-mèci!” Aa paredha aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara Atora ne mola-mèci, lèke, aa beꞌa kahèi.

13 Ele boe miu pangee, na, Atora ne ka dhu tao Lamatua soro kabodho mi jaꞌa, do? Aadꞌo! Te masi ka jaꞌa keꞌa Atora sèra, te ngaa jaꞌa nanene taruu bhabhelu ètu dꞌara jaꞌa, nèti èèna ka jaꞌa tao sala. De nèti sasala jaꞌa èèna ka Lamatua soro kabodho mi jaꞌa. Atora ne mema beꞌa, te èèna ka dhu padꞌelo jꞌara-jꞌara bhelu-katubꞌa dhu tao èdhi pacèri nèti Ama Lamatua. De ropa Lamatua padꞌelo jꞌara mamuri dhu lèke, Atora èèna ka dhu peka paledꞌa, na, bhabhelu ètu dꞌara èdhi èèna, beꞌa boe.

Babeꞌa dènge bhabhelu patula-pajuku ètu dꞌara èdhi

14 Èdhi teꞌa, na, Atora dhu Lamatua pangèdꞌu re Musa, puru mai nèti Roh Lamatua. Te ngaa jaꞌa ne dhoka dhèu rai-haha biasa di, dhu dènge dꞌara dhu èra boe. Hèia jaꞌa nanene jꞌara-jꞌara bhelu ètu dꞌara jaꞌa, toke jaꞌa manahu asa dꞌara sasala. Èèna nuka sèmi sasala dhu jꞌajꞌi lamatua jaꞌa, aa jaꞌa jꞌajꞌi mi ènu nèti sasala. 15 Pamalaa jaꞌa. Jaꞌa keꞌa boe ngaa ka dhu jaꞌa tao. Te jaꞌa tao boe madhutu ngaa dhu jaꞌa neo tao. Te ngaa jaꞌa tao madhutu ngaa dhu jaꞌa dꞌèi boe tao.✡ 16 Ladhe jaꞌa tao ngaa dhu jaꞌa neo boe tao, jaꞌa mangaku, na, Atora Lamatua ne lèke. 17 De jaꞌa boe ka dhu uri ngiꞌu jaꞌa. Te bhabhelu dhu muri ètu dꞌara jaꞌa ka dhu uli jaꞌa!

18 Jaꞌa keꞌa le, na, abhu boe jꞌara dhu beꞌa muri ètu dꞌara jaꞌa. Te jaꞌa ne dhèu rai-haha dhu dꞌara karehe. Dꞌèi do dꞌèi boe, jaꞌa bisa boe pakaseti iisi sèna ka tao dhu lèke. Jaꞌa dꞌèi tao dhu beꞌa, te ngaa jꞌajꞌi boe! 19 Te jaꞌa dꞌèi tao dhu beꞌa, te ngaa jꞌajꞌi boe tao. Aa koꞌo boe tao dhu bhelu, te ngaa cèku tao! 20 De ladhe jaꞌa adꞌu-ue ngaa dhu koꞌo boe tao, èèna mai boe nèti jaꞌa mesa ku, te ngaa lula sasala dhu muri ètu dꞌara jaꞌa.

21 Neꞌe ne jꞌajꞌi mi tateꞌa èci, sèmi neꞌe ka: masi ka jaꞌa neo tao dhu beꞌa, te ngaa abhu bhabhelu dhu palabꞌa ètu dꞌara jaꞌa. 22 Aa te ngaa madhutu iia-iia ètu dꞌara jaꞌa karejꞌe titu kèna, ladhe jaꞌa pangee Atora Lamatua. 23 Te ngaa nuka sèmi abhu koasa ètu dꞌara jaꞌa dhu paꞌele iie jaꞌa. Te jaꞌa neo tao dhu beꞌa, te ngaa jꞌajꞌi boe. Èèna nuka sèmi koasa bhabhelu ètu dꞌara jaꞌa dhu kèpe nare jaꞌa, ho laka-seti madhutu ne. 24 Ira ii, kasian, ee! Jaꞌa ne dhèu jꞌèra! Dhèu cee ka dhu bisa patabuli jaꞌa nèti koasa bhabhelu dhu muri ètu dꞌara jaꞌa ne, dhu tao Lamatua madꞌenge dènge jaꞌa?

25 Te ngaa malo-malo ka! Ama Lamatua unu Na ka dhu bhoke jꞌara ho patabuli eele jaꞌa! Jaꞌa manèngi makasi ae-ae mi Lamatua, lula Kètu èdhi Yesus Kristus bisa hia mamuri mi jaꞌa! De ladhe jaꞌa mamuri maena dhoka mi ngiꞌu jaꞌa di, na, jaꞌa jꞌèra. Masi ka jaꞌa neo tao madhutu Atora Lamatua, te ngaa abhu koasa bhabhelu ètu dꞌara jaꞌa, dadugu jaꞌa, sèna ka tao taruu dhoka bhabhelu-katubꞌa di.

8

Èdhi bisa mamuri mola, ladhe paꞌèki dènge Roh Lamatua

1 De Ama Lamatua huku boe dhèu dhu paꞌèki dènge Yesus Kristus! 2 Te abhu dua lii tateꞌa dhu lèke: ka èci peka na, ladhe èdhi paꞌèki dènge Yesus Kristus, Roh Lamatua hia koasa mi èdhi ho bisa mamuri mola. Ka dua peka na, abhu bhabhelu ètu dꞌara èdhi dhu kakèjꞌi èdhi ho tao sala. Aa ladhe èdhi tao sala, Ama Lamatua madꞌenge dènge èdhi. Aa ladhe èdhi abhu Roh Lamatua, Na patalale èdhi nèti koasa sasala.

3 Masi ka èdhi tao madhutu atora Musa, èèna bisa boe patabuli èdhi nèti koasa sasala, lula èdhi se dhoka dhèu rai-haha biasa di dhu tao bhabhelu katubꞌa taruu. Te ngaa Lamatua ka dhu bhoke jꞌara. Te Nèngu pua Ana Mone mesa Na mai, sèna ka jꞌajꞌi dhèu rai-haha biasa, sama sèmi èdhi kahèi. Masi ka èdhi dhèu rai-haha biasa tao rupa-rupa sasala, te ngaa Yesus mesa-mesa Na dhu tao nèdhi boe sasala ngaa-ngaa. Ngaa hari, Nèngu jꞌajꞌi korban, ho saku eele sasala-sasigo dhèu. 4 Ama Lamatua hia Kristus mai, sèna ka Na madhe, ho hudꞌi laa èdhi bisa tao jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu lèke, madhutu Atora Lamatua. Ka limuri ne, èdhi tao jꞌara-jꞌara dhu mola madhutu dadꞌèi Roh Lamatua, aa tao heka madhutu dadꞌèi dꞌara unu ti.

5 Dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi dꞌara unu ra, tao sèmi èèna lula ra pangee dhoka jꞌara bhabhelu di. Te ngaa dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi Roh Lamatua, rèngu dhoka pangee jꞌara-jꞌara dhu pakarejꞌe dꞌara Roh Lamatua di. 6 Dhèu dhu soro tèke bhabhelu ator ngangee na, sama sèmi dhèu dhu nanene boe Roh Lamatua, nuka sèmi dꞌara nèngu aadꞌo heka dènge Lamatua. Te ngaa dhèu dhu soro tèke Roh Lamatua ator ngangee na, mamuri na mola, aa dꞌara na mera-milu.

7 Dadꞌèi èdhi dhèu rai-haha ne, palabꞌa bia dènge dadꞌèi Lamatua. Hèia èdhi toꞌo boe pahaha iisi ho nanene Lamatua, lula èdhi mesa ti bisa boe. 8 Te dhèu dhu soro tèke dadꞌèi ra ator rèngu, dꞌèi do dꞌèi boe, èèna bisa boe pakarejꞌe dꞌara Lamatua.

9 Te ngaa miu se, dhèu dhu mamuri bhelu heka, madhutu dadꞌèi dꞌara mi. Te ladhe abhu Roh Lamatua dhu mamuri ètu dꞌara miu, miu tao jꞌara-jꞌara dhu pakarejꞌe dꞌara Nèngu. (Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu Roh Kristus pea boe ètu dꞌara na, nèngu jꞌajꞌi boe dhèu unu Lamatua.) 10 Ngiꞌu aae miu bèli-camèdꞌa madhe, lula sasala dhu miu tao uru sèra. Te ngaa, lula limuri ne Kristus mamuri ètu dꞌara miu, roh miu mamuri taruu, lula Ama Lamatua cap le miu dhèu dꞌara mola, hèia miu pabeꞌa hari le dènge Ne. 11 Te Ama Lamatua ka dhu pamamuri hari Yesus Kristus nèti mamadhe Na. De masi ka èdhi madhe, te ngaa ladhe Roh Lamatua dhu mamuri ètu dꞌara èdhi, pe Nèngu pamamuri hari èdhi kahèi. Sasoa na, Na pamamuri èdhi sama sèmi Na pamamuri hari Kristus.✡

Roh Lamatua peka na, èdhi jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua

12 De sèmi neꞌe aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Èdhi dhu dènge kèlu-gꞌètu. Mage nèti kèlu-gꞌètu ne, ho mamuri èdhi madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha di, te ngaa èdhi hudꞌi mamuri madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. 13 Te ladhe èdhi mamuri madhutu dhoka bhabhelu ètu dꞌara èdhi di, tatu Lamatua soro kabodho mi èdhi, aa èdhi pasae tare huku madhe! Te ngaa ladhe èdhi soro tèke Roh Lamatua palaho koasa sasala ètu dꞌara èdhi, èèna na èdhi heka bisa mamuri dhu mola kèna.

14 Dhèu dhu nanene Roh Lamatua, sèna ka Na ator si, na, dhèu seꞌe ka dhu jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua. 15 Ladhe èdhi soro tèke Roh Lamatua ator èdhi, Na tao boe èdhi sèmi ènu dhu mamuri dhoka dènge dꞌara madhaꞌu di. Uru èèna, èdhi mamuri sèmi èèna ka. Te ngaa, lula èdhi sèmi tare le Roh Lamatua ho uri èdhi, èdhi teꞌa le, na, èdhi jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua. Nèti èèna ka, Nèngu dꞌèi tadèngi, ladhe èdhi paroa Ne, “Ama Pasue!”✡

16 Dꞌara èdhi unu ti ka dhu peka na, èdhi jꞌajꞌi ana-ana Lamatua. Aa Roh Lamatua kahèi peka sèmi èèna. 17 Ladhe èdhi jꞌajꞌi ana-ana Lamatua, èèna sasoa na, bèli-camèdꞌa èdhi sèmi tare pusaka Na, lula Nèngu jꞌajꞌi Ama èdhi. Aa ladhe Ama hia pusaka mi Ana Na Kristus, èdhi kahèi sèmi palere-lere dènge Ne. Te ngaa abhu ca jꞌara era: èdhi hudꞌi abhu ku jꞌajꞌèra, sama sèmi Kristus kahèi dhu abhu le jꞌajꞌèra, sèna ka bèli-camèdꞌa Lamatua dedꞌe èdhi padedha-dedha, nuka sèmi Nèngu dedꞌe padedha-dedha le Kristus.✡

Bèli-camèdꞌa Lamatua dedꞌe èdhi padedha-dedha

18 Te ngaa madhutu aꞌabhu jaꞌa, jꞌajꞌèra dhu èdhi pasae neꞌe ne, kabꞌua na aadꞌo, ladhe pasoro dènge dadedha dhu Lamatua neo padꞌelo mi èdhi. 19 Madhutu iia-iia na, aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua pajꞌajꞌi ètu dedha-liru dènge rai-haha, dhu mate tatae neo rèdhi Na padꞌelo ana-ana Na sèra, nuka cee! Te Na neo padꞌelo dènge ra, dènge dꞌara karejꞌe-karae. 20 Te Ama Lamatua pajꞌajꞌi dedha-liru dènge rai-haha, aa dènge isi ra aaꞌi-aaꞌi, sèna ka tao madhutu dadꞌèi Na. Te ngaa ra madhutu boe, lula boe dadꞌèi rèngu, te ngaa nèti dadꞌèi Lamatua, te Na huku si sèna ka paꞌele iie si. Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu era maena era.✡ 21 Te limuri ne aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua pajꞌajꞌi sèra ele iie, aa abhu boe jꞌara kalua. Te ngaa èèna na, Lamatua neo patabuli si, sèna ka ra ele iie heka, te ngaa rèngu bisa jꞌajꞌi kapai titu kèna madhutu dadꞌèi Na. Lamatua kahèi neo dedꞌe padedha-dedha ana-ana Na, ho patabuli rèngu nèti dhu ele iie sèra.

22 Te èdhi teꞌa le, na, abhu jꞌajꞌèra ae ètu rai-haha ne. Karèi nèti uru ka dꞌai doe neꞌe, aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua pajꞌajꞌi sèra, taraa pèdꞌa, dhu ra tatae ho Lamatua tao aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi hiu. Èèna nuka sèmi bhèni dhu taraa kabake pèdꞌa neo nara iisi. 23 Mesa boe rai-haha di dhu tatae, te ngaa èdhi kahèi mate sèmi èèna. Masi ka Lamatua hia uru le Roh Na mi èdhi, èdhi taraa dꞌara pèdꞌa kahèi. Te èdhi dhu tatae mate Ama Lamatua dedꞌe nare èdhi jꞌajꞌi ana-ana dhu mola, dènge patabuli ngiꞌu èdhi aaꞌi-aaꞌi nèti dhu ele iie.✡

24 Lodꞌo Lamatua hia èdhi mamuri, Na peka kahèi, bèli-camèdꞌa Na tao sèmi ngaa. Te ngaa limuri ne, èdhi dhu tatae era lula dhae jꞌajꞌi mèka. Ladhe èdhi tèdhi ka jꞌara èci dhu jꞌajꞌi le, èdhi pamata heka neo tèdhi jꞌara èèna. Te dhèu parluu heka mate, sèna ka rèdhi jꞌara dhu jꞌajꞌi le, sina ma? 25 Te ngaa ladhe èdhi dhu tatae ho neo tèdhi ca jꞌara dhu dhae jꞌajꞌi mèka, èdhi paꞌèra dꞌara taruu.

26 Sèmi èèna kahèi, lodꞌo èdhi mate tae-tae èèna, Roh Lamatua ka dhu soru-bara èdhi, lula èdhi se dhu roe-bhilu, aa teꞌa boe sabajꞌa dhu lèke. Te ngaa Roh Lamatua unu Na ka dhu sabajꞌa gati èdhi, masi ka teꞌa dhoka taraa di, aa teꞌa boe sabajꞌa peka lii ngaa. 27 Ama Lamatua mesa Na ka dhu neꞌa aaꞌi mèu-mèu, dhu èdhi neo peka nèti dꞌara èdhi. Nèngu neꞌa ngangee Roh Na kahèi. Nèti èèna ka, Nèngu neꞌa aaꞌi jꞌara-jꞌara dhu Roh Na neo peka ho soru-bara èdhi. Te ngangee Roh Lamatua, èci èèna ka dènge ngangee Ama Lamatua mesa Na. Aa Roh Na dhu sabajꞌa mi Ama Lamatua, manèngi sèna ka Lamatua soru-bara dhèu parcaya sèra. Te Roh ne sabajꞌa madhutu dadꞌèi Lamatua.

28 De limuri ne èdhi teꞌa le sèmi neꞌe: Ama Lamatua tao aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi mi beꞌa hia dhèu dhu sue Nèngu. Te karèi nèti uru ka, Lamatua dhu ator nare le jꞌara tasamia dhu Na neo tao hia mi rèngu. Aa Na paroa le rèngu, peka na, “Mai ka! Mai jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa!” 29 Lula uru-uru sèra, Na tadhe le rèngu aa hagꞌe nare si, sèna ka jꞌajꞌi ca ropa dènge Ana Na, nuka Kristus. Te Kristus ka dhu Ana uuru, aa dhu leo sèra jꞌajꞌi mi ari Na. 30 Dhèu dhu Lamatua tadhe karèi nèti uru sèra, Na paroa nare le, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na. Aa rèngu kahèi, dhu uru èèna dhèu sala, Na tao si jꞌajꞌi dhèu mola, sèna ka pabeꞌa hari dènge Ne. Aa Na dedꞌe si padedha-dedha.

Ama Lamatua sue èdhi titu kèna

31 De èdhi peka ngaa hari nèti jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra? Ama Lamatua dhu bhiri nare èdhi. Aa ladhe sèmi èèna, dhèu cee dhu bisa labꞌa hari èdhi? Abhu boe, sina ma? 32 Ama Lamatua taha boe Ana Na. Te ngaa soro Ana Na ho madhe jꞌajꞌi korban, sèna ka soru-bara èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Lula Ama Lamatua taha boe Ana Na, èdhi bisa teꞌa, na, bèli-camèdꞌa Na hia iia èdhi jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa. Lèke, si?

33 Ele boe miu pangee, na, abhu dhèu dhu bisa pèci sasala asa dhèu dhu Lamatua hagꞌe nare sèra? Te ngaa aadꞌo, si? Te Lamatua mesa Na ka dhu cap èdhi jꞌajꞌi dhèu mola dhu dènge heka sasala, ho èdhi pabeꞌa hari dènge Ne.

34 Ele boe miu pangee, na, abhu dhèu era dhu peka na, hudꞌi Lamatua huku ku dhèu dhu Na hagꞌe nare sèra. Te ngaa bisa boe! Te Yesus Kristus dhu madhe le. Risi-risi hari, Lamatua ka dhu pamamuri hari Ne nèti mamadhe Na. Hèia Lamatua dedꞌe Ne, sèna ka pamadhèdi Ne ètu era dhu kabꞌua risi re baboa gꞌana Na. Aa ètu èèna, Nèngu loe boe sabajꞌa hia èdhi.

35 Ele boe miu pangee, na, abhu dhèu do, jꞌara dhu leo, dhu bisa tao Kristus sue heka èdhi, do? Bisa boe! Masi ka èdhi paraga dènge lii langu do, sasusa do, manganga-madꞌèu do, unu boe mèdha-papake do, mamadhe-mamopo do, dhèu neo pamadhe do, te ngaa Kristus sue èdhi taruu. Abhu boe èci sa dhu bisa pacèri èdhi nèti sasue Kristus. 36 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua suri tèke, peka na,

“Dhèu loe boe tenge jꞌara neo pamadhe èdhi,

lula èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua.

Rèngu tao èdhi,

nuka sèmi kalèbho dhu ra neo roro.”✡

37 De masi ka èdhi paraga dènge sasusa sèmi ngaa èèna ka, te ngaa èdhi segi le, lula Kristus sue èdhi titu kèna!

38 Jaꞌa keꞌa mèu le, na, abhu boe jꞌara èci sa dhu bisa hagꞌe eele sasue Lamatua nèti dedha èdhi. Masi ka èdhi mamuri do, èdhi madhe do, abhu ana pajuu nèti sorga do, dhu rèdꞌu paredha do, abhu koasa do, lii langu dhu jꞌajꞌi limuri do, dhu jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa do, 39 koasa ètu dedha-liru do, koasa ètu rai-haha do, mèdha leo dhu Lamatua tao nare le — abhu boe èci sa dhu bisa pacèri èdhi nèti Ama Lamatua, dhu kai Ne, sèna ka sue ia ka èdhi! Lula èdhi dhu paꞌèki le dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, dhu Lamatua pua mai.

9

Ama Lamatua hagꞌe nare dhèu Israꞌel sèra

1 Èdhi dhu paꞌèki dènge Kristus, padhai lii dhu lèke. De jaꞌa monya boe miu. Dꞌara iiki jaꞌa kahèi, peka na, Roh Lamatua dhu ator dꞌara jaꞌa. 2-3 Jaꞌa peka sèmi neꞌe ka: dꞌara jaꞌa susa. Jaꞌa rasa bia, lula jaꞌa ngee kèdhi dhèu-dhèu jaꞌa mesa ku. Te jaꞌa neo sèna ka dhèu jaꞌa, dhèu Yahudi* sèra, paꞌèki dènge Kristus kahèi, te ngaa ae dhu parcaya boe Nèngu. Ladhe sèmi jaꞌa dhu bisa bhoke jꞌara hia rèngu, jaꞌa sadia manèngi ho Lamatua huku jaꞌa, sèna ka gati si. Aa jaꞌa sadia manèngi kahèi, sèna ka Lamatua hagꞌe eele jaꞌa nèti Kristus, ho rèngu bisa paꞌèki dènge Ne. 4 Aa te ngaa, rèngu se dhèu Israꞌel, nuka bangsa èci dhu kalua hua iia titu kèna. Lamatua dhu dedꞌe le rèngu se, jꞌajꞌi ana-ana Na karèi nèti katanga rai ka. Na padꞌelo dadedha Na mi rèngu. Na paꞌèki dènge ra rupa-rupa lii pajaji. Na pangèdꞌu si Atora Na. Rèngu ka dhu reꞌa mèu pahaha iisi mi Lamatua, aa sabꞌa hia Ne. Lamatua dhu pamoa le, neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi rèngu.✡ 5 Dhèu Yahudi jꞌajꞌajꞌi ra nèti bèi-baki jiꞌi, nuka: Abraham, Isak dènge Yakob (dhèu rare ngara ‘Israꞌel’ nèti Yakob). Aa Kristus, dhu Lamatua pajaji mema karèi nèti uru-uru ka ho pua mai èèna, jꞌajꞌajꞌi Na nèti bèi-baki jiꞌi dhèu Yahudi kahèi. Kristus neꞌe ka, Ama Lamatua kahèi dhu nèdꞌu paredha mi aaꞌi-aaꞌi se. De lèke, ladhe dhèu dedꞌe koa-kio hia Ne toke dꞌai mia-mia. Lèke tareꞌa!✡

6 Masi ka abhu dhèu Israꞌel ae ka dhu sèmi mèka Kristus, te ngaa dhèu bisa boe peka, na, lii pajaji Lamatua èèna jꞌajꞌi boe. Baku ngee, na, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi nèti bèi-baki Israꞌel sèra, jꞌajꞌi bangsa Israꞌel dhu Ama Lamatua hagꞌe nare ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. 7 Nuka sèmi, dhèu ae-ae jꞌajꞌajꞌi ra nèti bèi-baki jiꞌi, Abraham. Te ngaa rèngu aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi boe ana-èpu dꞌèlu Abraham dhu Ama Lamatua hagꞌe nare. Te Lamatua dhu peka le dènge Abraham, aku Nèngu na, “Ana-èpu èu dhu Jaꞌa tadhe, dhoka rèngu dhu jꞌajꞌi nèti ana mu Isak di.”✡

8 Sasoa na, karèi nèti uru dꞌai sange neꞌe, ana-èpu aaꞌi-aaꞌi boe nèti baki jiꞌi Abraham, dhu jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua. Dhodhoka ana-èpu dhu jꞌajꞌi nèti lii pajaji Lamatua dènge Abraham di, dhu Lamatua tadhe. Rèngu ka di dhu jꞌajꞌi ana-ana Lamatua dhu lèke. 9 Te Lamatua paꞌèki lii pajaji dènge Abraham, peka na, “Pe dꞌai tèu mai nèi, Jaꞌa lèpa hari mai. Lodꞌo èèna dhèu èmu èu Sara nara iisi le ana mone ca dhèu.”✡

10 Mesa boe èèna di. Te Isak dènge dhèu èmu na Ribka, nara iisi ana kajari dua. 11-12 Lodꞌo Ribka nara iisi mèka ana na si, rèngu se dhae tao mèka jꞌara dhu mola, do dhu bhelu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Lamatua peka uuru le dènge Ribka lula-nèti ana kajari dhu kalua uuru, peka na, “Bèli-camèdꞌa aꞌa ne sabꞌa hia ari na.” Lamatua peka sèmi èèna ho padꞌelo, na, ladhe Nèngu hagꞌe nare le dhèu èci, Nèngu dhu neꞌa le, neo pake dhèu ne sèna ka tao tasa mera mia. Hèia Lamatua pili ari na, jꞌajꞌi dhèu unu Na. Lamatua parluu heka pamata, ho laladhe ari ne neo tao ngaa, lula Lamatua dhu neꞌa mema le.✡ 13 Te Lamatua dhu peka le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Na, aku Nèngu na,

“Jaꞌa pili kore le Yakob,

te ngaa Jaꞌa tule eele Esau.”✡

14 De èdhi peka tasamia? Ele boe cahagꞌe peka na, “Lamatua pamaꞌète lii langu, bia cabèka, do?” Bisa boe! 15 Te uru èèna, Ama Lamatua dhu peka le dènge Musa, na,

“Ladhe abhu dhèu dhu paraga dènge sasusa,

Jaꞌa ka dhu pili neo padꞌelo rasa kasia mi cee, aa Jaꞌa ka dhu pili neo bhoke dꞌara Jaꞌa mi dhèu dhu Jaꞌa pajꞌujꞌu unu Ku.”✡

16 De dhèu neꞌe rasa boe dꞌara taleo Lamatua, lula dadꞌèi nèngu unu na, do, lula tatao unu na. Te ngaa lula Lamatua mesa Na ka dhu neo padꞌelo dꞌara taleo Na mi dhèu neꞌe. 17 Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, Lamatua padhai lii dènge dhèu aae Masir, peka na, “Jaꞌa dedꞌe kore èu jꞌajꞌi dhèu aae, lula Jaꞌa neo pake èu ho padꞌelo koasa Jaꞌa mi dhèu ae-ae. Dènge sèmi èèna, dhèu dhu pale-lème rai-haha ne, bisa koa-kio kolongara Jaꞌa.”✡

18 De ladhe Lamatua neo padꞌelo rasa kasia Na mi dhèu èci, na, Nèngu tao. Aa ladhe Na neo tao dꞌara ca dhèu adhu sèmi hadhu, na, Nèngu tao sèmi èèna kahèi.✡

Lamatua bisa padꞌelo rasa kasia Na, te ngaa Na sèmi nare boe bhabhelu

19 Ladhe sèmi abhu dhèu dhu sisu jaꞌa, peka na, “Kèri sèmi èèna, ladhe Lamatua neo adꞌu jꞌara èci, cee ka dhu bisa labꞌa Ne? Aadꞌo, sina ma? De nga tao ka Nèngu neo pèci sasala mi dedha èdhi? Èèna adil boe!”

20 Ladhe abhu dhu pangee sèmi èèna, jaꞌa dhaa sèmi neꞌe ka: “Èu pangee na, èu ne cee?! Èu neo padhai lii labꞌa Lamatua, do?” Baku sèmi èèna! Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, abhu dhu suri, peka na, “Ladhe dhèu tao mèdha èci, abhu ètu mia mèdha ne karèi hari dhèu dhu tao ne peka na, ‘Nga tao ka èu tao jaꞌa sèmi neꞌe!?’ ”✡ 21 Nuka sèmi dhèu tao èru rai. Nèti rai mea ca kahore, nèngu dènge hak tao gꞌala dhu kaleꞌe cue, sèna ka dhèu koa ne. Dhèu ne dènge hak kahèi, pake rai mea ca kahore ne tao era kaboko maruru èci, madhutu dadꞌèi na.

22 Sèmi èèna kahèi dènge Ama Lamatua. Nèngu dènge hak ho tao madhutu dadꞌèi Na. Nèngu neo padꞌelo mi dhèu aaꞌi-aaꞌi, na, Nèngu nasa, aa tule eele bhabhelu-katubꞌa dhu dhèu tao. Nèngu neo ho dhèu reꞌa kahèi, na, Nèngu unu koasa ae-ae. Sèna ka dhèu bisa reꞌa, Nèngu taha dꞌara dènge dhèu dhu tao rupa-rupa bhabhelu-katubꞌa. Te ngaa mi dhèu bhelu-katubꞌa, dhoka mate lodꞌo di, ho ra ele iie aaꞌi. 23 Lamatua adꞌu-ue jꞌara ne, ho pajꞌujꞌu mi dhèu ae, na, Nèngu neo padꞌelo rasa kasia Na mi dhèu cahagꞌe. Rèngu seꞌe ka dhu Na hagꞌe nare mema le, sèna ka dedꞌe si padedha-dedha. Aa Na neo sèna ka dhèu reꞌa, na, Nèngu mesa Na ka dhu dedha risi aaꞌi. 24 Te èdhi se dhu Na pili nare le, ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. Èdhi se, cahagꞌe nèti dhèu Yahudi, aa cahagꞌe hari nèti dhèu leo rai kara. 25 Uru èèna, Lamatua pake dhèu nèti lii padhai Na, ngara na Hosea, ho suri dhèu leo rai kara sèra, peka na,

“Abhu dhèu dhu uru èèna, unu boe Jaꞌa,

te ngaa Jaꞌa neo paroa kore si, na,

‘Miu se, dhèu Jaꞌa.’

Aa abhu suku dhu uru èèna, Jaꞌa sue boe,

te ngaa Jaꞌa neo paroa kore si, na,

‘Miu se, suku dhu Jaꞌa sue.’ ”✡

26 Hosea suri kahèi, na,

“Ètu èèna,

ètu era dhu Lamatua peka dènge si, na,

‘Miu se, jꞌajꞌi boe dhèu Jaꞌa!’

Pe Lamatua dhu Mamuri èèna, neo peka dènge si, aku Nèngu na,

‘Limuri ne, miu jꞌajꞌi le ana-ana Jaꞌa!’ ”✡

Na peka sèmi èèna, lula Na kasia mi dhèu Yahudi boe sèra.

27 Dhèu nèti lii padhai Lamatua èci hari, nuka Yesaya, peka nèdhi le lula-nèti suku Israꞌel, na,

“Masi ka dhèu Israꞌel ca nau-ca nadha,

nuka sèmi salae dhasi,

te ngaa bèli-camèdꞌa Ama Lamatua patabuli rèngu nèti koasa sasala-sasigo ra,

dhoka dhèu ciki di.

28 Te èèna dꞌai lodꞌo na,

ho Ama Lamatua pamaꞌète lii langu nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne,

sama sèmi dhu Na peka mema le.

Te ngaa Na pamata heka,

te Na pamèci nare lai-lai!”✡

29 Lodꞌo uru èèna, Yesaya peka le lula-nèti dhèu Yahudi sèra, aku nèngu na,

“Èdhi oto,

lula Ama Lamatua dhu Koasa Risi Aaꞌi èèna,

soro tèke sèna ka ana-èpu èdhi cahagꞌe abhu sodꞌa.

Te ladhe aadꞌo sèmi èèna,

na, èdhi se aadꞌo heka le,

nuka sèmi dhèu kota Sodom dènge kota Gomora sèra.”✡

Lii Lolo Beꞌa hia suku Israꞌel dhu roꞌo boe nanene Lamatua

30 De èdhi neo peka ngaa? Èdhi neo peka, na, “Dhèu dhu Yahudi boe sèra mai nèti mia-mia. Uru èèna rèngu tenge boe jꞌara ho pabeꞌa rèngu dènge Lamatua. Te ngaa limuri ne, ra pabeꞌa le dènge Ne, lula parcaya Yesus Kristus. 31 Te ngaa dhèu Israꞌel sèra, neo ae le tenge jꞌara sèna ka tao madhutu atora Musa, ho pabeꞌa rèngu dènge Lamatua, te ngaa jꞌajꞌi boe.”

32-33 Nga tao ka rèngu bisa boe pabeꞌa dènge Lamatua? Lula rèngu dhodhoka neo tao madhutu atora di, sèna ka Na sèmi nare si nuka sèmi dhèu dhu dꞌara mola, te ngaa rèngu parcaya boe Yesus Kristus. Hèia rèngu oe sèmi kadhunu sa, lèke “hadhu kadhunu” cue. Neꞌe ne ka naneo nèti Sasuri Mola-Mèci Lamatua, dhu peka na,

“Ladhe ku sa neꞌe!

Te Jaꞌa pamadhèdi le ca Dhèu

ètu ledhe Sion, nuka kota Yerusalem.

Dhèu ne nuka sèmi hadhu cue,

dhu dhèu kadhunu lèke Ne.

Te ngaa cee dhu parcaya Ne,

nèngu parluu boe makae.”

Hadhu ne, nuka Yesus. Te ngaa dhèu Israꞌel tule eele Ne. Èèna na sama sèmi rèngu kadhunu, ka bèbha lula hadhu deo na.✡

10

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa neo dhèu Israꞌel abhu ngaa? Jaꞌa sabajꞌa ho hudꞌi laa Lamatua patalale rèngu nèti koasa sasala-sasigo ra. Ladhe jꞌajꞌi ka sèmi èèna, dꞌara jaꞌa heka karejꞌe kèna!

2 Jaꞌa bisa peka jꞌara-jꞌara nèti tatao dhèu seꞌe: rèngu se majꞌèni neo madhutu Ama Lamatua. Masi ka ra majꞌèni sèmi èèna, te ngaa reꞌa mèu boe jꞌara dhu lèke. 3 Lula rèngu reꞌa boe jꞌara mamuri dhu mola, dhu bisa pabeꞌa dhèu dènge Lamatua, nèti èèna ka dhèu se bhoke jꞌara unu ra, ho neo sèku pabeꞌa dènge Lamatua. Dènge sèmi èèna, rèngu roꞌo boe nanene Ne.

4 Ladhe dhèu madhutu dhoka atora di, sèna ka Lamatua sèmi nare si, na, èèna dꞌai mèka. Nèti èèna ka, Kristus pamèci nare aaꞌi mèu-mèu le, sèna ka èdhi bisa pabeꞌa dènge Lamatua. Ka limuri ne dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Kristus bisa pabeꞌa dènge Ama Lamatua.

Lamatua neo patabuli dhèu aaꞌi-aaꞌi nèti koasa sasala-sasigo ra

5 Uru èèna, Musa padꞌelo le jꞌara ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, sèna ka dhèu bisa pabeꞌa dènge Ama Lamatua, sadꞌi ra tao madhutu aaꞌi mèu-mèu Atora Lamatua. Nèngu suri, peka na, “Dhèu cee dhu tao madhutu aaꞌi Atora ne, bèli-camèdꞌa rèngu abhu mamuri mola.”✡

6 Te ngaa Sasuri Mola-Mèci Lamatua padꞌelo jꞌara leo, peka na, dhèu bisa pabeꞌa dènge Ama Lamatua sadꞌi rèngu parcaya Yesus Kristus. Dhu suri tèke, na, “Mage karèi, peka na, ‘Cee ka dhu bisa caꞌe asa sorga?’ ” (Èèna, nuka sèmi dhèu neo caꞌe laꞌe peka dènge Kristus, na, èdhi dhèu rai-haha dꞌèi ladhe Nèngu puru mai sèna ka hia mamuri mi èdhi.) 7 Sasuri Mola-Mèci suri kahèi, peka na, “Mage karèi, na ‘Cee ka dhu neo puru laꞌe asa dꞌara naraka, ètu era dhèu madhe sèra?’ ” (Èèna, nuka sèmi dhèu dhu puru laꞌe ho pacaꞌe Kristus nèti era mamadhe Na, sèna ka hia mamuri mi èdhi.)

8 Baku sèmi èèna! Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci suri, na, “Lii moa nèti Lamatua ètu katanga madha èu! Te lii moa èèna abhu le ètu hèbꞌa dènge dꞌara èu.” Lii moa ne dhu èdhi peka-padhai dènge dhèu, peka na, “Ladhe èu neo abhu mamuri, na, hudꞌi parcaya ku Kristus!”✡ 9 Ladhe èu mangaku dènge hèbꞌa mu, peka na, “Kristus èèna, Kètu jaꞌa,” aa parcaya ètu dꞌara èu, na, Ama Lamatua pamamuri hari le Yesus Kristus nèti mamadhe Na, ka Ama Lamatua patabuli èu nèti koasa sasala-sasigo èu. 10 Te ladhe èu parcaya Kristus dènge dꞌara kateme, Ama Lamatua cap èu, peka na, èu dhèu dꞌara mola dhu pabeꞌa dènge Ne. Aa ladhe èu mangaku dènge hèbꞌa mu, peka na, Yesus jꞌajꞌi Kètu èu, Ama Lamatua patabuli èu nèti koasa sasala-sasigo èu kahèi. 11 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, dhu suri, peka na, “Cee dhu parcaya Ama Lamatua, bèli-camèdꞌa, naꞌe boe makae, lula Lamatua neo tao jꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu, ngaa dhu Na peka nare le.”✡ 12 Dhèu Yahudi dènge dhèu Yahudi boe, èci èèna ka. Beda boe. Abhu dhoka Kètu èci di, aa Nèngu ka Kètu nèti suku aaꞌi-aaꞌi. Nèngu neo padꞌelo dꞌara hua iia Na ae-ae mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu manèngi bara nèti Nèngu. 13 Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci dhu suri, na, “Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu manèngi Lamatua soru-bara si, pe Nèngu patabuli si nèti koasa sasala-sasigo ra.”✡

14 Te ngaa tasamia dhèu bisa manèngi bara nèti ca dhèu, ladhe rèngu dhae parcaya mèka ne? Aa tasamia rèngu bisa parcaya ne, ladhe rèngu dhae tadèngi mèka jꞌara mamuri dhèu ne? Tasamia rèngu bisa tadèngi lula-nèti nèngu ne, ladhe abhu boe dhèu dhu lole dènge ra? 15 Aa tasamia rèngu bisa lole dènge dhèu, ladhe abhu boe dhu pua-paleha si? Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, peka na, “Ladhe dhèu rèti mai Lii Lolo Beꞌa, mamai dhèu seꞌe se beꞌa titu kèna!”✡

16 Te ngaa miu kahèi meꞌa, na, abhu dhèu Israꞌel cahagꞌe roꞌo boe nanene Lii Lolo Beꞌa Lamatua. Te Yesaya, ca dhèu dhu nèti lii padhai Lamatua, suri peka na,

“Lamatua!

Dhèu seꞌe roꞌo boe lèka lii moa

dhu rèngu tadèngi le nèti jiꞌi!”✡

17 De ladhe neo parcaya Ama Lamatua, na, hudꞌi nanene uuru ku Lii Holo-Nori Na. Aa neo meꞌa lii moa Na, hudꞌi tadèngi uuru ku lula-nèti Kristus.

18 Jaꞌa karèi sèku, sèmi neꞌe: ele boe miu pangee, na, dhèu Israꞌel sèra tadèngi rèdhi mèka lula-nèti Kristus, do? Tatu ra tadèngi le! Nuka sèmi dhèu dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, peka na,

“Dhèu rèti lii padhai Lamatua, dhu palolo lula-nèti Lamatua ne

pale-palème le rai-haha;

Lii rèngu

dꞌai aaꞌi le palème rai-haha toke dꞌai suu-suu rai.”✡

19 Jaꞌa neo karèi hari ca jꞌara, “Dhèu Israꞌel sèra dhane rare mèka jꞌara Ama Lamatua, do?” Musa ka, dhèu uru jꞌara dhu suri peka na, Lamatua peka mi dhèu Israꞌel sèmi neꞌe:

“Jaꞌa neo tao jꞌara èci

hia dhèu nèti suku leo sèra.

Jꞌara ne tao miu tèka dꞌara.

Aa Jaꞌa neo tao jꞌara èci,

hia dhèu dhu mi pangee na kahadhu ènyu.

Jꞌara ne tao miu kadhi ngutu.”✡

20 Limuri hari, Yesaya suri dhu paledꞌa risi lula-nèti dhèu Yahudi boe, dhu peka na,

“Abhu dhèu dhu uru èèna tenge boe Jaꞌa,

te ngaa rèngu paraga le dènge Jaꞌa.

Abhu dhèu dhu uru èèna manèngi boe ho rèdhi Jaꞌa,

te ngaa Jaꞌa padꞌelo iisi le mi rèngu.”✡

21 Te ngaa, lula-nèti dhèu Israꞌel sèra, Lamatua peka le sèmi neꞌe:

“Mèda-mèu, ai Jaꞌa dhu pakabhèle tèke,

sèna ka tatae mamai dhèu Israꞌel asa Jaꞌa.

Te ngaa roꞌo boe nanene Jaꞌa,

aa ra dꞌèi palabꞌa dènge Jaꞌa.”✡

11

Ama Lamatua rasa kasia mi dhèu Israꞌel sèra

1 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: ele boe miu pangee, na, “Lula dhèu Israꞌel roꞌo boe nanene Ama Lamatua, nèti èèna ka Na tule eele le si.” Sèmi èèna ka, do? Aadꞌo! Te jꞌajꞌajꞌi jaꞌa nèti rèngu kahèi! Jaꞌa ne, nèti suku Benyamin. Ama Benyamin, nuka Yakob. Baki na, Isak, Ama Isak, ka Abraham, dhu jꞌajꞌi bèi-baki nèti dhèu Israꞌel aaꞌi-aaꞌi.✡ 2 Ama Lamatua tule eele nèdhi boe dhèu unu Na sèra. Rèngu seꞌe ka dhu Na tadhe karèi nèti uru-uru ka. Miu sanèdꞌe era, ngaa dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci lula-nèti Elia, si? Elia kaꞌuu-kamuki mi Lamatua lula-nèti dhèu Israꞌel sèra, hèia na manèngi, sèna ka Lamatua huku si, 3 peka na,

“Ama! Dhèu se pamadhe dhèu rèti lii padhai,

dhu Ama pua mai.

Ra paꞌele iie le mei korban kahèi,

ètu era dhu dhèu tema pahaha iisi mi Ama.

Nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua aaꞌi-aaꞌi,

ate dhoka jaꞌa mesa-mesa ku di dhu mamuri.

Te ngaa rèngu tenge jꞌara,

ho neo pamadhe jaꞌa kahèi!”✡

4 Te ngaa Lamatua dhaa, peka na: “Lii èu èèna, sala! Te dhèu dhu pahaha iisi mi Jaꞌa, abhu pidhu riho dhèu era. Rèngu se taha dènge èra, aa sogo-tagu boe Baꞌal!”✡

5-6 Sèmi èèna kahèi limuri ne. Te dhèu Yahudi aaꞌi-aaꞌi boe dhu soro kabodho mi Ama Lamatua. Abhu ciki nèti jiꞌi era dhu Lamatua pili nare, sèna ka hia mamuri, lula Na neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jiꞌi, lula boe nèti tatao jiꞌi dhu beꞌa! Te ladhe Nèngu hudꞌi pili nare ku jiꞌi lula tatao jiꞌi dhu beꞌa, sasoa na, Nèngu bisa boe pamaꞌète sèna ka neo padꞌelo, do padꞌelo boe, dꞌara hua iia Na mi jiꞌi. Ladhe sèmi èèna, peka iia ka, na, ‘Nèngu padꞌelo dꞌara hua iia Na’.✡ 7 De lalaꞌe na sèmi neꞌe ka: dhèu Yahudi ae ka dhu tenge-tenge jꞌara ho Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi rèngu, sèna ka rèngu bisa pabeꞌa kahèi dènge Lamatua. Te ngaa abhu boe, lula dꞌara rèngu adhu sèmi hadhu, dènge roꞌo boe nanene Lamatua. Te ngaa cahagꞌe nèti dhèu se abhu. Dhèu seꞌe ka dhu Lamatua hagꞌe nare si. 8 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, dhu suri lula-nèti dhèu kètu hadhu sèra, peka na,

“Lamatua hia si,

musi madha dhu bisa boe ladhe rèdhi,

roꞌa dhilu dhu bisa boe tadèngi,

aa kahadhu dhu bisa boe pangee.

De rèngu reꞌa mèu iia boe,

toke dꞌai sange neꞌe.”✡

9 Dhèu aae Daud suri le kahèi lula-nèti dhèu Yahudi se, ètu Sasuri Mola-Mèci, na,

“Hudꞌi laa ho ra tao pesta ètu mei unu ra.

Te tatao rèngu neꞌe ka dhu jꞌajꞌi sasii ho sii hari rèngu,

ka ra ngee na aaꞌi-aaꞌi se beꞌa le.

Aa nèti mèdha-panyau unu ra, ka dhu pasaleku rèngu.

10 Hudꞌi laa sèna ka musi madha ra maroga,

ho rèdhi boe ngaa-ngaa!

Hudꞌi laa rèngu dui bia taruu,

sèna ka kabodho ra asa kabhuku!”✡

Lamatua neo hia mamuri mi dhèu Yahudi boe kahèi

11 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: Nga tao ka dhèu Yahudi sèra kadhunu? Ra bèbha le, do? Aadꞌo! Te ngaa, lula rèngu roꞌo boe nanene Ama Lamatua, aa roꞌo boe parcaya Kristus, neꞌe ne ka dhu bhoke jꞌara hia dhèu Yahudi boe, sèna ka ra bisa abhu mamuri, lula Lamatua patabuli si nèti sasala ra. Nèti tatao Lamatua sèmi èèna, Nèngu neo ho dhèu Yahudi sèra tèka dꞌara, hèia ra lèpa hari ho madhutu Ne. 12 De dhu mola na kèna, peka na, dhèu Yahudi se sisu ngaa dhu lèke. Nèti èèna ka, dhèu leo nèti palème rai-haha ne bisa rasa kakee-mamènyi dꞌara hua iia Lamatua. De dhèu Yahudi rugi kapai. Te ngaa èèna tao dhèu Yahudi boe sèra oto titu kèna. De nèbhu-nèbhu, ladhe dhèu Yahudi aaꞌi-aaꞌi ra pabeꞌa hari dènge Lamatua, èèna beꞌa risi hari!

13 Jaꞌa neo peka jꞌara èci dènge miu dhèu Yahudi boe, sèmi neꞌe: Lamatua pua jaꞌa sèna ka, laku peka-padhai dènge miu, lula-nèti Lii Lolo Beꞌa Na. Nèti èèna ka, jaꞌa paꞌèra ngiꞌu, sèna ka pakako sasabꞌa dhu beꞌa aae ne. 14 Te ladhe jaꞌa pakako sasabꞌa ne dènge beꞌa, jaꞌa sanao sèna ka dhèu Yahudi unu ku tèka dꞌara. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, jaꞌa bisa bara rèngu cahagꞌe sèna ka abhu mamuri. 15 Ropa Lamatua tule eele dhèu unu Na, lodꞌo èèna kahèi Lamatua bhoke jꞌara, sèna ka dhèu leo abhu jꞌara ho maso jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua. Te ngaa èle èèna, ladhe sèmi rèngu padame hari dènge Lamatua, èèna beꞌa risi. Te èèna sama sèmi rèngu mamuri hari nèti mamadhe ra!

16 Nuka sèmi dhèu neo tao roti. Ladhe nare tarigu ciki saraka mi Lamatua, èèna na roti se jꞌajꞌi mola-mèci unu Lamatua. Aa ladhe dhèu hia amo ajꞌu èci, ho jꞌajꞌi bua sulung mi Lamatua, èèna na ajꞌu ca kapua ne jꞌajꞌi mola-mèci unu Lamatua kahèi.

17 Jaꞌa neo pakasame dhèu Yahudi dènge ajꞌu saitun ca kapua dhu ra piara ètu dꞌara oka. Ama Lamatua dhu tutu eele le dadana cahagꞌe nèti ajꞌu ne. Te ngaa miu dhu Yahudi boe, nuka sèmi saitun jꞌami. Hèia, nèti dadana miu cahagꞌe, Lamatua pare nare ka laꞌe patapa mi ajꞌu dhu ètu dꞌara oka deo na. Dènge jꞌara ne, dadana nèti ajꞌu dhu ètu liꞌu oka, sakidꞌo nare mamuri nèti ajꞌu ètu dꞌara oka deo na. Neꞌe ne, èci èèna ka dènge miu dhu Yahudi boe, dhu sèmi mere dꞌara hua iia Lamatua kahèi, dhu Na neo hia mi dhèu unu Na, dhèu Yahudi sèra. 18 Te ngaa baku pamudꞌe! De mage mi padedha iisi, ho pangee na, miu dhu nèti liꞌu, beꞌa risi nèti dadana dhu Lamatua tutu eele sèra! Ladhe èu neo padedha iisi, mage èu bhèlu, te, èu ne dhoka ca dadana di! Èu boe ka dhu paꞌèra kapua ajꞌu ne. Te amo ka dhu paꞌèra ajꞌu ne!

19 Ele boe èu neo peka, na, “Lamatua pare eele dadana èci nèti ajꞌu dhu muri ètu dꞌara oka Na, sèna ka Na pakajꞌèpe jaꞌa mi era deo na, ho gati dadana deo na.” 20 Mema lèke. Te ngaa baku bhèlu, na, Lamatua tutu eele dadana sèra, lula rèngu parcaya boe Ne. Aa èu gati si, lula èu parcaya Nèngu. De baku padedha iisi! Beꞌa risi loe aa baku lela dedha! 21 Te dhèu Yahudi sèra nuka sèmi dadana dhu muri mema, dhu cèu uru tèka. Te ngaa Lamatua tèke eele boe si toke panèbhu ètu èèna. De ladhe èu parcaya boe taruu mi Lamatua, mage èu maena ho Na soro tèke èu taruu ètu èèna!

22 De miu hudꞌi pangee pabeꞌa-beꞌa ku. Ama Lamatua mema dꞌara hua iia. Te ngaa neꞌa hia huku dhu bia kahèi. Pe Nèngu huku dhèu dhu manahu le, dhu pabeꞌa heka dènge Ne. Te ngaa mi miu dhèu Yahudi boe, Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na, sadꞌi miu paꞌèki taruu dènge Ne, aa miu sèmi mere babeꞌa Na. Te ngaa ladhe miu sèmi mere boe jꞌara sèmi èèna, Lamatua pare eele kahèi miu nèti ajꞌu Na. 23 Sama sèmi èèna kahèi dènge dhèu Yahudi sèra. Ladhe ra ele-hoꞌa ka, ho mulai parcaya Kristus, pe Lamatua tape hari rèngu mi ajꞌu uru èèna. Te Nèngu dènge koasa ho bisa tao jꞌara sèmi èèna! 24 Te miu dhu dhèu Yahudi boe, nuka sèmi dadana nèti ajꞌu saitun hui, dhu muri tabꞌa ètu liꞌu oka. Te ngaa Lamatua hagꞌe nare miu, ka pakajꞌèpe laa mi ajꞌu saitun dhu hua iia, dhu Na sèle ètu dꞌara oka Na, sèna ka hudꞌi laa ajꞌu hui èèna leko-leo, aa ajꞌu ètu dꞌara oka leko-leo. Te ladhe dhèu Yahudi boe, bisa jꞌajꞌi sèmi sèra, ngaa hari dhèu Yahudi. Rèngu bisa risi eele hari, ladhe Lamatua pakajꞌèpe hari si mi laa ajꞌu rèngu unu ra.

Bèli-camèdꞌa dhèu Yahudi pabeꞌa hari dènge Lamatua

25 Aꞌari ètu Roma! Miu hudꞌi meꞌa ku ngaa dhu uru èèna jꞌajꞌi mi rahasia. Te ladhe miu meꞌa, miu mage pakapai iisi, dhu peka na, miu dꞌèlu-mèu risi. Te jꞌara na sèmi neꞌe: limuri ne dꞌara dhèu Yahudi, adhu sèmi hadhu, aa roꞌo boe parcaya Kristus. Te ngaa rèngu bisa boe sèmi èèna taruu. Te ladhe dhèu Yahudi boe aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua pili nare si, parcaya le Kristus, bèli-camèdꞌa dhèu Yahudi sèra parcaya Ne kahèi. 26 De ladhe dꞌai ka lodꞌo na, pe Lamatua patalale dhèu Yahudi aaꞌi-aaꞌi nèti koasa sasala-sasigo ra. Jꞌara neꞌe jꞌajꞌi, nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, dhu peka na,

“Bèli-camèdꞌa Dhèu èci mai,

dhu patabuli èdhi nèti mamadhe-mamopo.

Nèngu mai nèti ledhe Sion, nuka kota Yerusalem.

Èèna na, Nèngu ka dhu tao ho ana-èpu Yakob ele-hoꞌa.

Te rèngu mamuri pusi-pahae boe Jaꞌa,

aa ra soro kabodho mi jꞌara mamuri Jaꞌa dhu mola.✡

27 Jaꞌa neo saku eele sasala-sasigo ra.

Te Jaꞌa paꞌèki le lii padhadha dènge rèngu sèmi èèna ka.”✡

28 Lodꞌo-lodꞌo dhèu Yahudi tadèngi Lii Lolo Beꞌa Lamatua, ra tao iisi ra nuka sèmi musu dhu palabꞌa dènge Ne. Dènge sèmi neꞌe ka, rèngu hia jꞌara mi miu dhu Yahudi boe! Masi ka sèmi èèna, te ngaa Lamatua sue si era, lula Na sue bèi-baki ra, aa Na hagꞌe nare si jꞌajꞌi dhèu unu Na. 29 Te ladhe Ama Lamatua hia le mèdha èci, Na nare heka. Aa ladhe Na paroa nare le dhèu, peka na, “Mai madhutu Jaꞌa! Mai asa dꞌara ho jꞌajꞌi dhèu Jaꞌa!” Na babège eele heka si.

30 Uru èèna, miu dhèu Yahudi boe, moꞌo boe nanene Lamatua. Te ngaa limuri ne, miu sèmi mere rasa kasia nèti Lamatua, lula dhèu Yahudi roꞌo boe nanene Ne. 31 De rèngu seꞌe ka dhu limuri ne roꞌo boe tao madhutu dadꞌèi Lamatua. Nèti èèna ka, Lamatua neo padꞌelo rasa kasia Na mi miu era. Aa bèli-camèdꞌa Nèngu neo padꞌelo rasa kasia Na mi dedha rèngu kahèi. 32 Limuri ne, Lamatua tao ai-hèbꞌa mi dedha dhèu Yahudi, èci èèna ka dènge dhèu Yahudi boe. Te aaꞌi-aaꞌi ra tao boe madhutu dadꞌèi Na, nuka sèmi rèngu ètu dꞌara babèdho, aa reꞌa boe jꞌara kalua. Lamatua soro tèke si sèmi èèna, sèna ka Na bisa padꞌelo rasa kasia Na mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

Lamatua ne beꞌa seli eele!

33 Ama Lamatua dꞌèlu-mèu titu kèna!

Aa Na pake mamèu Na, sèna ka tao jꞌara hua iia.

Abhu boe ca dhèu sa dhu tadhe mèu Ne.

Abhu boe dhèu èci sa dhu neꞌa mèu jꞌara-jꞌara dhu Lamatua pamaꞌète lii langu.

Abhu boe ca dhèu sa kahèi dhu neꞌa mèu,

nga tao ka Lamatua adꞌu-ue jꞌara èci.✡

34 Abhu boe dhèu èci sa dhu neꞌa mèu ngangee Ama èdhi.

Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa holo Ne.✡

35 Abhu boe dhèu dhu bisa hia iia Lamatua mèdha èci.

Abhu boe dhèu èci sa dhu bisa laka-seti Lamatua sèna ka Na bꞌala hari!✡

36 Te aaꞌi-aaꞌi kapua ra nèti Ama Lamatua!

Aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi, lula Nèngu ka!

Aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi tao,

èdhi sabꞌa hia Ne.

Èdhi koa-kio Ne,

taa-taa toke dꞌai mia-mia!

Lèke tareꞌa-reꞌa!✡

12

Ladhe èdhi paꞌèki dènge Kristus, mamuri hiu èdhi jꞌajꞌi sèmi ngaa sa?

1 Aꞌari dhu pasue! Ama Lamatua padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi èdhi. Nèti èèna ka, jaꞌa manèngi sèna ka saraka mamuri miu kateme mi Lamatua, sama sèmi korban dhu mamuri. Jꞌara sèmi neꞌe ka dhu pakarejꞌe dꞌara Lamatua. Paꞌèra ngiꞌu miu ho madhutu dadꞌèi Na, aa mamuri mola, te jꞌara sèmi èèna ka dhu padꞌelo sasue miu aa pakabꞌua Ne. Mema lèke, ladhe miu pahaha iisi mi Nèngu sèmi èèna. 2 Baku soro tèke ho dhèu rai-haha ne pua miu tao sèmi neꞌe, do sèmi èèna, do mamuri sèmi ngaa sa, madhutu dadꞌèi dꞌara ra. Baku sadꞌi madhutu iia dꞌara di, jꞌara ngangee ra, jꞌara mamuri ra, do adꞌa tatao ra. Te ngaa dhu beꞌa risi eele, ladhe miu soro tèke Lamatua ubꞌa ngangee miu jꞌajꞌi hiu, sèna ka miu laladhe aaꞌi-aaꞌi se, madhutu jꞌara hiu. Dènge jꞌara neꞌe, miu bisa meꞌa dadꞌèi Lamatua mi dedha miu. Te dadꞌèi Lamatua èèna, beꞌa, pamèci, dènge pakarejꞌe dꞌara Na.

3 Lula Lamatua pajuu le jaꞌa, aa padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa, nèti èèna ka, jaꞌa peka dènge miu sèmi neꞌe ka: lee ngiꞌu miu dènge jꞌara dhu lèke! Baku padedha ngiꞌu risi nèti dhu lèke. Baku pake jꞌara dhu dènge boe kolo-kapua. Dhèu èci-èci hudꞌi tenge jꞌara ho neꞌa mèu aꞌèra dènge karunya dhu Lamatua hia le mi nèngu, lula na parcaya Kristus.

4 Tare pakasame dènge ngiꞌu dhèu. Ètu ngiꞌu ne, abhu bagian-bagian, dhu dènge sasabꞌa-laꞌa baka-leo. 5 Sèmi èèna kahèi, èdhi dhu paꞌèki dènge Kristus. Èdhi se dhèu ae-ae, te ngaa paꞌèki jꞌajꞌi mi ngiꞌu èci. Aa dhèu èci-èci ka dènge sasabꞌa-laꞌa na, nuka sèmi bagian nèti ngiꞌu ne. Èci parluu èci. Tare conto nèti kacui-aai dhu poro pamaꞌète nèti ngiꞌu ne, gaguna na aadꞌo heka, si?✡

6 Aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe: Lamatua pangèdꞌu èdhi aaꞌi-aaꞌi ti koasa, sèna ka pakako rupa-rupa sasabꞌa-laꞌa Na, lula Na dꞌèi padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi. Nuka sèmi, ladhe Lamatua hia èu koasa sèna ka èu peka lii moa Na, èu hudꞌi peka aaꞌi lii moa deo na. Te ngaa baku peka risi nèti lii moa èèna.✡ 7 Ladhe Lamatua hia èu aꞌèra dènge karunya, ho lalau-laloꞌo dhèu leo, èu hudꞌi lalau-laloꞌo pake koasa deo na. Ladhe Na pala hia èu aꞌèra dènge karunya ho ajꞌa-nori dhèu lula-nèti Nèngu, na, èu hudꞌi ajꞌa-nori ku pake koasa deo na. 8 Ladhe Na pala hia èu aꞌèra dènge karunya, ho paꞌèra dꞌara dhèu, èu hudꞌi paꞌèra si pake koasa deo na. Ladhe Na hia èu koasa ho soru-bara dhèu leo dènge mèdha-panyau dhu èu unu, hia la mèdha-panyau sèra mi dhèu sèna ka èu soru-bara si. Ladhe Na hia èu aꞌèra dènge karunya ho padꞌelo jꞌara mi dhèu leo, sèna ka ra pakako sasabꞌa Lamatua dènge beꞌa, na, èu hudꞌi majꞌèni ho pimpin si pake koasa deo na. Ladhe Na pala hia èu rasa kasia ho soru-bara dhèu dhu ètu dꞌara sasusa, èu hudꞌi bara si dènge dꞌara karejꞌe-karae.✡

Dhèu unu Kristus hudꞌi mamuri tasamia ku?

9 Ladhe miu padꞌelo sasue mi dhèu, na, tao dènge dꞌara mola; baku peka leo tao leo. Core eele bhelu-katubꞌa, aa kèpe paꞌèra-èra jꞌara dhu beꞌa. 10 Miu dhèu sarani hudꞌi mamuri pasue ku èci dènge èci. Paꞌèra iisi ho padꞌelo pakabꞌua miu èci dènge èci. 11 Ladhe miu sabꞌa, sabꞌa dènge dꞌara kateme, baku dènge paloa-padꞌui. Hudꞌi laa sèna ka dꞌara miu karae, lodꞌo miu ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa. Aa miu hudꞌi sabꞌa hia Kètu èdhi, Yesus Kristus. 12 Dꞌara miu hudꞌi karejꞌe mèda-mèu, te miu meꞌa le, bèli-camèdꞌa Lamatua neo tao tasamia hia miu. Paꞌèra dꞌara ladhe abhu sasusa. Baku roca sabajꞌa mèda-mèu. 13 Pake mèdha-panyau miu, ho bara dhèu sarani dhu parluu miu bara si. Ladhe abhu dhèu dhu mai nèti rae leo, hia raꞌa-rinu, aa sèmi mere si sèna ka manubha ètu dꞌara èmu mi. Dènge jꞌara neꞌe, miu padꞌelo le sasue miu mi dedha rèngu.

14 Ladhe abhu dhèu tino pajꞌèra miu, manèngi sèna ka Ama Lamatua hia si mèngi-nale. Tareꞌa! Baku dhoo si!✡ 15 Ladhe abhu dhu dꞌara karejꞌe, na, karejꞌe sama-sama dènge ra. Aa ladhe abhu dhu tangi roma iisi, lula dꞌara pèdꞌa, na, tangi sama-sama dènge ra. 16 Mamuri pasue dènge dꞌara èci. Baku padedha iisi. Beꞌa risi miu paꞌangalai dènge dhèu haha. Baku padedha iisi ho pangee, na, dhoka èu di dhu meꞌa.✡

17 Ladhe abhu dhèu dhu tao bhelu mi dedha èu, na, èu baku bꞌala dènge bhabhelu kahèi. Te ngaa èu hudꞌi tenge jꞌara dhu beꞌa, dhu dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa sèmi rare dènge dꞌara karejꞌe. 18 Ladhe bisa, na, tenge jꞌara ho mamuri padame dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

19 Aꞌari dhu pasue! Ladhe dhèu tao sala mi miu, na, baku bꞌala ne. Soro tèke, sèna ka Lamatua ka dhu ator. Te Lamatua nasa ladhe dhèu tao bhelu-katubꞌa sama sèmi dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, peka na,

“Ama Lamatua mesa Na ka dhu peka, na,

Jaꞌa ka dhu dènge hak ho bꞌala sasala dhèu.

Te Jaꞌa ka dhu huku bhabhelu dhèu.”✡

20 Dhu beꞌa risi ka, tao madhutu ngaa dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, peka na,

“Ladhe musu èu manganga, na,

hia ne naꞌa.

Ladhe musu èu koko-kamango, na,

hia ne ninu.

Te ladhe tao ka sèmi èèna, nèngu makae unu na,

aa na pakabꞌua hari èu.”* ✡

21 Baku soro tèke bhabhelu ator èu. Beꞌa risi ladhe jꞌara-jꞌara dhu beꞌa ka dhu uli èu. Dènge jꞌara neꞌe, èu bisa segi madha jꞌara dhu bhelu sèra.

13

Nanene dhèu dhu rèdꞌu paredha

1 Dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi nanene ku atora nèti dhèu paredha. Te rèngu dènge hak aa koasa ho paredha dhèu. Te ngaa koasa èèna, mai nèti Ama Lamatua. Lula Lamatua ka dhu dedꞌe si, nèti èèna ka rèngu abhu koasa ho rèdꞌu paredha. 2 De ladhe dhèu labꞌa dhèu dhu rèdꞌu paredha, èci èèna ka rèngu labꞌa dhu Lamatua dedꞌe nare le. Ladhe ra adꞌu-ue jꞌara sèmi èèna, bèli-camèdꞌa abhu huku nèti Lamatua.

3 Ladhe miu tao jꞌara dhu lèke, baku madhaꞌu dènge dhèu dhu rèdꞌu paredha. Te ngaa ladhe miu adꞌu jꞌara bhelu, beꞌa risi miu madhaꞌu dènge ra! De jꞌaga ngiꞌu ho tao dhu lèke, sèna ka miu baku madhaꞌu dènge ra. Aa ladhe miu tao ka jꞌara sèmi èèna, pe ra koa-kadꞌiri miu. 4 Te dhèu dhu rèdꞌu paredha, rèngu sèra ka dhu Lamatua hagꞌe nare si, ho ladhe-leru miu. Te ngaa ladhe miu loe boe nèti tao sala, beꞌa risi miu madhaꞌu! Te rèngu dènge hak dhu iia dꞌara boe ho huku miu. Rèngu, nuka sèmi ana pua-paleha Lamatua, sèna ka huku dhèu dhu adꞌu-ue bhabhelu-katubꞌa. Te Lamatua sèmi nare boe bhabhelu dhu dhèu tao; Na nasa dènge ra.

5 Nèti èèna ka, miu hudꞌi nanene ku, mi dhèu dhu rèdꞌu paredha. Te miu dhu meꞌa mèu le, èèna ka dhu lèke mola-mola. Aa miu meꞌa kahèi, na, Lamatua nasa, ladhe èdhi tao boe dhu lèke.

6 Sèmi èèna kahèi, miu hudꞌi bꞌae bea dhu madhutu atora, lula dhèu dhu rèdꞌu paredha sèra, pakako sasabꞌa Lamatua. 7 De miu hudꞌi bꞌae aaꞌi-aaꞌi dhu lèke madhutu atora. Bꞌae hia dhèu roro bea sèra, bea aaꞌi-aaꞌi dhu miu hudꞌi bꞌae ku. Pakabꞌua mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mema nia sèmi lii pakabꞌua. Aa ladhe abhu dhèu dhu tao jꞌara beꞌa taruu, dedꞌe padedha kolongara si, sèna ka dhèu reꞌa, na, rèngu tao jꞌara dhu beꞌa.✡

Mamuri pasue èci dènge èci

8 Bꞌae pamaꞌète kèlu èu aaꞌi-aaꞌi, sèna ka baku mamuri ètu dꞌara kèlu-gꞌètu. Te èdhi pakèlu dhoka ètu ca madha jꞌara di, nuka pasue. Ladhe miu sue dhèu, miu tao le madhutu Atora-atora nèti Lamatua. 9 Te Atora sèra peka na, “Baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali mu; baku pamadhe dhèu; baku manaꞌu; baku dꞌèi leli neo unu mèdha-panyau dhèu,” aa dhu leo hari. Ladhe neo madhutu aaꞌi Atora seꞌe, hudꞌi tao madhutu ku Atora èci neꞌe, dhu peka na, “Èu hudꞌi sue ku dhèu leo, nuka sèmi èu sue ngiꞌu èu unu mu.”✡ 10 Te ladhe èdhi padꞌelo sasue mi dhèu leo, èdhi tao boe bhelu mi nèngu, si? De ladhe èdhi loe boe padꞌelo sasue èdhi, èdhi bisa tao madhutu aaꞌi Atora Lamatua.

Kristus nèbhu heka lèpa hari mai

11 Ama Lamatua neo patabuli èdhi nèti bhabhelu-katubꞌa dhèu rai-haha. Aa limuri ne, lodꞌo sèna ka dhèu abhu mamuri nèti Lamatua dètu ae le, ladhe èdhi pasoro dènge lodꞌo dhu èdhi heka parcaya Yesus Kristus. Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi mamuri pasue, lula èdhi teꞌa le madha jꞌara neꞌe. Nuka sèmi uru èèna, èdhi dhu bhèjꞌi era. Te ngaa limuri ne dꞌai le lodꞌo na, ho èdhi kèdꞌi ka nèti bhabhèjꞌi èdhi! 12 Nèbhu boe, te mèda oe èle kèna, aa lodꞌo rea kèna. De beꞌa risi èdhi ae eele ka nèti bhabhelu-katubꞌa èdhi. Jꞌara ne, nuka sèmi dhèu dhu mamuri ètu dꞌara maroga, aa adꞌu-ue madha jꞌara bhabhelu, te rèngu pangee, na, abhu boe dhu ladhe rèdhi tatao rèngu sèra. Te ngaa limuri ne, èdhi hudꞌi jꞌajꞌi ku sama sèmi sordadꞌu dhu bori mema mèdha-papake pamusu, ho paꞌèra ngiꞌu sèna ka tao jꞌara dhu beꞌa, nuka sèmi dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa. 13 Èdhi hudꞌi mamuri mola ku, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa rèdhi, na, èdhi dhu tao jꞌara beꞌa. Beꞌa boe ladhe èdhi mamuri dhoka ètu dꞌara tao pesta, dènge tinu mahu di. Beꞌa boe ladhe èdhi tao jꞌara makae. Beꞌa boe ladhe bau lii langu gꞌana-kariu. Aa beꞌa boe ladhe èdhi tèka dꞌara, lula èdhi dꞌèi boe dhèu risi èdhi. 14 Te ngaa dhu beꞌa risi ka, miu ubꞌa dꞌara miu, ho jꞌajꞌi sama sèmi Kètu èdhi, Yesus Kristus, dhu Lamatua pua mai. Aa ladhe èu neo adꞌu-ue jꞌara dhu lèke boe, na, taha dꞌara mu! Mage soro tèke ho madhutu dadꞌèi mu dhu lèke boe jꞌara.

14

Baku kahèti leli aꞌari miu dhèu Kristen

1 Abhu dhu parcaya Lamatua, te ngaa parcaya na èra mèka, aa jꞌara ae ka dhu neꞌa mèka. Pakabhèle ai èu ho sèmi more ne dènge dꞌara kateme. Baku sisu ngaa dhu na peka-padhai. Hudꞌi laa nèngu paꞌangalai dènge miu. 2 Abhu dhu parcaya Lamatua, dhu pangee na, dhèu sarani bisa raꞌa ngaa sa, nuka sèmi sisi, do ngaa èèna ka. Te ngaa abhu dhèu sarani leo, dhu parcaya ra èra mèka, dhu raꞌa dhoka sayur di. Te ra luri sisi. 3 Te ngaa nanene, ee! Dhèu sarani dhu bisa raꞌa ngaa èèna ka, baku pahahe dhèu dhu neo boe raꞌa sisi. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu sarani dhu neo boe raꞌa sisi, baku peka dènge dhèu dhu bisa raꞌa sisi, na, “Weh! Muꞌa sisi, sala!” Lula Ama Lamatua sèmi nare le dua ra ho jꞌajꞌi dhèu unu Na!

4 Ladhe èu meꞌa dhoka karitik aꞌari mu dhèu parcaya sèra, te èu ngee na, èu ne cee? Èu dènge hak ngaa, ho pèci sasala mi dhèu leo? Dhèu ne ènu èu boe, si! Aa èu ne, lamatua boe nèngu, si. Te dhodhoka Lamatua nèngu di dhu unu hak, sèna ka peka paledꞌa, tatao na èèna lèke, do sala. Te ngaa baku bhèlu, bèli-camèdꞌa Lamatua na sèmi nare dhèu neꞌe dènge beꞌa, lula Lamatua na bisa paꞌèra ne, sèna ka na bisa titu èra.

5 Abhu dhèu cahagꞌe dhu pamaꞌète rare, peka na, lodꞌo èci beꞌa risi nèti lodꞌo leo. Abhu kahèi cahagꞌe dhu peka na, lodꞌo aaꞌi-aaꞌi ra èci èèna ka, lodꞌo èci sa risi boe nèti lodꞌo leo. Dhèu èci-èci ka pamaꞌète unu na jꞌara neꞌe. 6 Ladhe dhèu pangee, na, abhu lodꞌo dhu beꞌa risi nèti lodꞌo leo, nèngu tao sèmi èèna, sèna ka pakabꞌua Kètu èdhi, Yesus Kristus. Dhèu dhu naꞌa sisi dènge ngangaꞌa dhu leo, bisa naꞌa ho pakabꞌua Kètu èdhi, Yesus Kristus, lula na manèngi makasi mi Lamatua. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu naꞌa boe sisi. Nèngu neo pakabꞌua kahèi Kètu èdhi, Yesus Kristus, aa nèngu manèngi makasi mi Lamatua kahèi.✡

7 Lodꞌo èdhi mamuri, èdhi mamuri boe dhoka hia ngiꞌu èdhi mesa ti. Aa ladhe èdhi madhe, madhe boe dhoka pala ngiꞌu mesa ti. 8 Te ladhe èdhi mamuri era, èdhi paꞌèki dènge Lamatua èdhi. Sèmi èèna kahèi, ladhe èdhi madhe, èdhi paꞌèki era dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus. De masi ka èdhi mamuri, do madhe, èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Na era. 9 Nèti èèna ka, Kristus madhe, hèia mamuri hari. Na tao sèmi èèna, sèna ka Na bisa jꞌajꞌi Kètu bagi mi dhèu dhu madhe le, dènge dhèu dhu mamuri era kahèi.

10 De, nga tao ka èu dedꞌe iisi mu, tao sèmi dhèu pamaꞌète lii langu, ho karitik leli lii padhai aꞌari mu dhèu sarani? Nga tao ka èu pahahe ne? Te bèli-camèdꞌa èdhi aaꞌi-aaꞌi ti hudꞌi lati asa madha Ama Lamatua, ho Na parisa mamuri èdhi èci-èci.✡ 11 Abhu dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua, dhu peka na,

“Ama èdhi mesa Na dhu peka, na,

‘Dhèu aaꞌi-aaꞌi pe patitu kètu urutuu, ho pahaha iisi mi Jaꞌa,

dènge pakabꞌua Jaꞌa.

Bèli-camèdꞌa, nèti dꞌara hèbꞌa dhèu èci-èci, ra mangaku, na,

Jaꞌa jꞌajꞌi Kètu rèngu,

lula Jaꞌa ne, Ama Lamatua.’ ”✡

12 De èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, bèli-camèdꞌa hudꞌi dhaa ètu madha Lamatua, ho peka na, èdhi tao tasamia, aa nga tao ka èdhi tao sèmi èèna.

Baku adꞌu-ue jꞌara ho pamanahu aꞌari dhèu sarani

13 Uru èèna, miu ètu Roma pèci sasala taruu mi aꞌari miu dhèu sarani sèra. Tao ia ka sèmi èèna! Beꞌa risi èdhi pamaꞌète sèmi neꞌe: èdhi baku tao sèna ka aꞌari èdhi kadhunu. Èdhi baku tenge jꞌara ho sii pamanahu si, sèna ka ra tao sasala.

14 Lula jaꞌa dhu paꞌèki dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, jaꞌa keꞌa mèu, sèmi neꞌe: abhu boe ngaa èci sa dhu bisa pakajꞌalu dhèu, toke na bisa boe sabajꞌa mi Lamatua. Te ngaa ladhe abhu dhèu èci dhu pangee, na, mèdha èci tao ne kajꞌalu, toke nèngu ngee na, bisa heka dènge hak sèna ka sabajꞌa, na, hudꞌi laa mèdha ne jꞌajꞌi mèdha luri hia nèngu. 15 Conto sèmi èu muꞌa sisi, aa papèdꞌa dꞌara aꞌari mu, na, èu padꞌelo boe sasue èu mi nèngu, si? Ladhe sèmi èèna, baku muꞌa! Baku paꞌele iie aꞌari mu, lula èu neo muꞌa ngangaꞌa èci! Te Kristus madhe pala mi dhèu neꞌe kahèi. 16 Beꞌa boe ladhe èu adꞌu-ue jꞌara èci dhu madhutu aꞌabhu èu, beꞌa, te ngaa dhèu leo padhai kakoli kolongara èu, lula ra pangee na, tatao èu deo na, karehe.

17 Ngee paie-iie! Te Ama Lamatua ka, Dhèu Aae èdhi. Te ngaa èdhi jꞌajꞌi boe dhèu unu nèti Dhèu Aae, lula èdhi taꞌa-tinu madhutu dhoka atora di. Aadꞌo! Ladhe èdhi neo jꞌajꞌi dhèu unu nèti Dhèu Aae, èdhi hudꞌi tao dhu lèke, dꞌara mola-mèci, mamuri mola dènge mera-milu, aa dꞌara dhu karejꞌe-karae. Aaꞌi-aaꞌi se bisa jꞌajꞌi, ladhe èdhi paꞌèki taruu dènge Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. 18 Dhèu dhu lalau-laloꞌo hia Kristus sèmi èèna, pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua. Aa dhèu leo lee kahèi mamuri dhèu neꞌe, hèia padedha kolongara dhèu neꞌe, peka na, “Nèngu ne, beꞌa!”

19 De èdhi hudꞌi paꞌèra ètu dꞌara mamuri padame, aa majꞌèni paꞌèra èci dènge èci. 20 Baku paꞌele iie sasabꞌa Lamatua ètu dꞌara mamuri dhèu leo, lula dhoka nèti jꞌara taꞌa-tinu di. Lamatua dhu peka le, èdhi bisa taꞌa ngaa èèna ka, te aaꞌi-aaꞌi dhu mola-mèci. Te ngaa ladhe èu patao-palaha dènge aꞌari mu lula jꞌara ngangaꞌa-nganginu di, èu sala le. Baku sèmi èèna!

21 Hua iia taha iisi mu. Muꞌa ia ka sisi, do minu ia ka èi anggor, do baku muꞌa-minu ngaa dhu leo, dhu tao aꞌari mu kadhunu. 22 Madhutu aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: ladhe èu more lii èci dènge Lamatua, hèia èu pamaꞌète, na, èu neo parcaya Ne lula-nèti ngangaꞌa-nganginu, na, èu oto aa dènge heka lii langu. Pangee ia ka ngaa-ngaa dhu peka na, èu tao sala, do aadꞌo. Te èu dhu pamaꞌète more le sèmi èèna. 23 Te ngaa ladhe dꞌara èu kajari, ka muꞌa mèdha èci dhu èu ngee na pakajꞌalu èu, Lamatua pasala èu, lula èu madhutu boe ngaa dhu èu parcaya lodꞌo dhu èu muꞌa. Te ladhe èu neo adꞌu-ue ngaa sa èci, te ngaa èu parcaya, peka na, èèna lèke boe ètu madha Lamatua, na, èèna èu sala le.

15

Tenge jꞌara ho paꞌèra lalèka dhèu leo

1 Èdhi dhu parcaya èra, hudꞌi dènge dꞌara mahoꞌo ho bara dhèu dhu parcaya èra mèka, sèna ka rèngu taha ètu dꞌara sasusa. Beꞌa boe, ladhe èdhi dhoka pakarejꞌe ngiꞌu èdhi mesa ti. 2 Madhutu aꞌabhu jaꞌa hudꞌi sèmi neꞌe ku: èdhi èci-èci ka tenge jꞌara, sèna ka tao dhu beꞌa hia aꞌari èdhi dhèu sarani, ho parcaya ra asa tabha èra. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu bisa karejꞌe dènge èdhi. 3 Te Yesus Kristus mesa Na, pakako boe sasabꞌa Na ho pakarejꞌe dꞌara Nèngu unu Na, te ngaa Na neo pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua kahèi. Èèna nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Lamatua lula-nèti ngaa dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi mi dedha Yesus, dhu peka na,

“Lii pa-aape rèngu hia mi Èu,

noto mi dedha Jaꞌa kahèi.”✡

4 Aaꞌi-aaꞌi dhu uru èèna dhèu suri ètu dꞌara Sasuri Lamatua, sèna ka nori èdhi. Nèngu padꞌelo jꞌara sèna ka asa paꞌèra èdhi, taha paꞌèra-èra, aa Lii Holo-Nori Na paꞌèra dꞌara èdhi kahèi. Dènge jꞌara sèmi èèna ka, èdhi bisa taha ètu dꞌara tatae neo tèdhi Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi.

5 Lamatua ka dhu hia dhèu aꞌèra, sèna ka ra bisa taha ètu dꞌara jꞌajꞌèra. Aa Nèngu ka dhu paꞌèra dꞌara èdhi kahèi. Jaꞌa sabajꞌa, manèngi Lamatua padꞌelo jꞌara, ho miu mamuri dꞌara èci madhutu dadꞌèi Yesus Kristus. 6 Te ladhe miu mamuri dꞌara èci, miu bisa sama-sama koa-kio Ama Lamatua. Nèngu èèna, Ama nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus.

Lii Lolo Beꞌa Lamatua hia mi dhèu Yahudi dènge dhèu Yahudi boe

7 De miu isi-aanga mi hudꞌi sèmi mere èci dènge èci, sama sèmi Kristus sèmi nare le miu. Te ladhe miu mamuri sèmi èèna, pe dhèu ae jꞌoka padedha-dedha kolongara Lamatua. 8 Jaꞌa peka sèmi neꞌe: Kristus tao iisi Na nuka sèmi Ana pua-paleha, sèna ka hia dhèu Yahudi reꞌa mèu, peka na, Ama Lamatua padhai lii lèke mola-mola. Aa Kristus tao iisi Na nuka sèmi Ana pua-paleha kahèi, ho pamèci aaꞌi mèu ngaa-ngaa dhu Lamatua padhadha neo tao, hia mi bèi-baki èdhi sèra. 9 Dènge jꞌara neꞌe, dhèu Yahudi boe aaꞌi-aaꞌi koa-kio Ama Lamatua. Te rèngu reꞌa, na, Nèngu dhu rasa kasia mi èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Sèra nuka sèmi dhu Daud suri uru èèna ètu Sasuri Mola-Mèci, peka na,

“Nèti èèna ka, jaꞌa neo dedꞌe padedha-dedha kolongara Èu,

mi suku dhu leo sèra.

Jaꞌa neo sodꞌa lii koa-kio kolongara Èu

ètu katanga madha udhu rasa dhu leo sèra.”✡

10 Ètu era leo, dꞌara Sasuri Mola-Mèci suri kahèi, na,

“We! Miu dhèu leo rai kara dhu nèti rai leo.

Tao dꞌara miu karejꞌe kea rae-rae,

palere-lere dènge dhèu unu Lamatua sèra.”✡

11 Ètu era leo, dꞌara Sasuri Mola-Mèci, Daud suri, peka na,

“Miu dhu nèti suku leo sèra.

Lami peka palème mi dhèu aaꞌi-aaꞌi lula-nèti dadedha Lamatua,

sèna ka rèngu koa-kio Kètu èdhi, Yesus Kristus kahèi.”✡

12 Ètu era leo hari, dꞌara Sasuri Mola-Mèci, Yesaya suri, peka na,

“Nèti dhèu aae Daud, ana Isai,

bèli-camèdꞌa cèu mai ana-èpu na ca dhèu.

Nèngu ka dhu nèdꞌu paredha mi suku leo sèra.

Rèngu dhu reꞌa le, naneo mamai Nèngu èèna.

Hèia rèngu mate tatae Ne,

te rèngu reꞌa mèu, na, Nèngu ne, cee.”✡

13 Ama Lamatua ka dhu jꞌajꞌi mi kapua nèti aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi sanao-maena. Ladhe miu parcaya Ne, Nèngu ka dhu pakarejꞌe dꞌara miu aa pamau dꞌara miu. Hudꞌi laa sèna ka koasa nèti Roh Lamatua dhu Mola-Mèci, tao miu asa meꞌa mèu lula-nèti ngaa dhu Nèngu neo tao.

Lamatua pua Paulus laꞌe peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Na

14 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa keꞌa tareꞌa, na, dꞌara miu pènu dènge madha jꞌara-madha jꞌara dhu beꞌa, jꞌara ae-ae dhu miu meꞌa mèu le, aa meꞌa holo èci dènge èci. 15 Jaꞌa suri paledꞌa-ledꞌa ètu dꞌara sasuri neꞌe, ho pasanèdꞌe miu catèka hari nèti rupa-rupa madha jꞌara. Jaꞌa suri sèmi neꞌe, lula Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa, 16 ropa Na dedꞌe jaꞌa jꞌajꞌi mi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus, ho laku peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Nèngu asa dhèu Yahudi boe sèra. Jaꞌa pakako sasabꞌa jaꞌa èèna, nuka sèmi ama agama èci dhu neo paꞌèra dhèu ae-ae dhu jꞌajꞌi mi persembahan èci dhu pamahoꞌo dꞌara Lamatua. Te Roh Lamatua dhu Mola-Mèci ka dhu tao si jꞌajꞌi mola-mèci, sèna ka Ama Lamatua sèmi nare si.

17 Lula jaꞌa dhu paꞌèki le dènge Yesus Kristus, nèti èèna ka jaꞌa bisa boti kètu ètu madha Ama Lamatua. 18 Jaꞌa bani boe padhai lii jꞌara leo. Jaꞌa dhoka lole tatao dhu Kristus adꞌu-ue, aa dènge jꞌara sèmi ngaa Na pake jaꞌa. Limuri ne, abhu dhèu Yahudi boe dhu madhutu Kristus, lula Lamatua pake jaꞌa ho padꞌelo jꞌara pake lii padhai dènge tatao jaꞌa. 19 Kristus pangèdꞌu le mi jaꞌa koasa nèti Roh Lamatua, sèna ka bisa tao rupa-rupa tadha malaa. Na pangèdꞌu koasa èèna mi jaꞌa, sèna ka neo padꞌelo, peka na, Kristus ne cee. Dènge jꞌara neꞌe, jaꞌa peka-padhai le aaꞌi-aaꞌi lula-nèti Lii Lolo Beꞌa Kristus dènge dhèu ètu mia-mia. Nèti èèna ka, jaꞌa lole nèti kota Yerusalem, pale-lème toke dꞌai rai Ilirikum dètu dènge Italia. 20 Karèi nèti uru ka, jaꞌa dhu pangee, na, “Jaꞌa dꞌèi titu kèna lole lula-nèti Kristus mi dhèu-dhèu dhu tadèngi rèdhi mèka Lii Lolo Beꞌa Na!” Te jaꞌa dꞌèi boe ajꞌa-nori ètu era dhu dhèu leo ajꞌa le. 21 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, dhu suri, peka na,

“Suku dhu tadèngi rèdhi mèka lula Lamatua,

rèngu sèra ka dhu bèli-camèdꞌa ladhe rèdhi Ne.

Dhèu dhu tadèngi rèdhi mèka ngaa-ngaa,

rèngu sèra ka dhu pe reꞌa mèu lula Nèngu.”✡

Paulus nelu neo laꞌe asa kota Roma

22 Lula sasabꞌa jaꞌa ae sèmi èèna, ka lake kore mèka dhiu paꞌasu-pareo dènge miu.✡ 23 Te ngaa limuri ne, sasabꞌa jaꞌa ètu neꞌe èla aaꞌi le. Aa jaꞌa nelu nèbhu ae le pèri-pèri tèu kèna, dhiu paraga dènge miu. 24 De ladhe jaꞌa laku asa Spanyol, jaꞌa neo dhuli miu. Aa ladhe jaꞌa dhuli taha ètu era miu, miu bisa ogo jaꞌa kahèi laku asa Spanyol.

25 Te ngaa limuri ne jaꞌa neo laku uru asa Yerusalem, ho lalau-laloꞌo dhèu parcaya Lamatua ètu nèi. 26 Te aꞌari èdhi ètu propensi Makedonia dènge propensi Akaya, hia le doi kolete, sèna ka soru-bara dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa dhu parcaya Lamatua ètu Yerusalem.✡ 27 Rèngu neo tao sèmi neꞌe, lula ra pangee, na, rèngu oe sèmi pakèlu sa, mi aꞌari èdhi ètu Yerusalem. Te dhèu-dhèu nèti suku leo ètu mia-mia, rèngu abhu le jꞌara hua iia kahèi dhu uru èèna Roh Lamatua hia le mi dhèu Yahudi sèra. De lèke mola-mola ladhe dhèu sarani dhu dhèu Yahudi boe, pake mèdha-panyau ra ho soru-bara aꞌari ra dhèu Yahudi sèra.✡

28 De ladhe jaꞌa pabagi kore ka doi seꞌe mi aꞌari èdhi ètu Yerusalem, jaꞌa neo dhuli pangadꞌo dènge miu, ropa laku asa Spanyol. 29 Ladhe jaꞌa dhiu, kèti dènge mèngi-nale ae-ae nèti Kristus.

30 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Lula Yesus Kristus jꞌajꞌi Kètu miu, aa lula Roh Lamatua ka tao miu pasue èci dènge èci, nèti èèna ka jaꞌa manèngi ho miu sabajꞌa patareꞌa-reꞌa, sèna ka Lamatua soru-bara jaꞌa. 31 Manèngi sèna ka Lamatua bhiri-sarobho jaꞌa ètu propensi Yudea, ho dhèu dhu roꞌo boe parcaya Lamatua baku tao bhelu mi dedha jaꞌa. Aa manèngi ho ladhe jaꞌa lalau-laloꞌo dhèu sarani ètu Yerusalem, rèngu sèmi rare jaꞌa dènge beꞌa. 32 Èle èèna, ladhe madhutu dadꞌèi Lamatua, jaꞌa bisa dhiu asa miu dènge dꞌara karejꞌe, lula jaꞌa neo ae kore ciki dènge miu. 33 Jaꞌa sabajꞌa sèna ka Lamatua bera-bera dènge miu. Te Nèngu ka dhu bisa tao ho dhèu mamuri dame dènge mera-milu. Lèke tareꞌa!

16

Paulus paꞌadhu lii mahoꞌo asa aꞌari ètu Roma

1 Dènge sasuri neꞌe, jaꞌa neo patadha miu dènge ana hèni èdhi Febe, aa manèngi ho miu sèmi mere ne. Nèngu ka dhu ra dedꞌe ho ladhe-leru jumaꞌat ètu kota Kengkrea. 2 Jaꞌa manèngi ho miu sèmi mere ne dènge beꞌa. Tao dhu pantas mi nèngu, nuka sèmi hia dhèu sarani sèra, lula nèngu ne paꞌèki dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus. Ladhe na parluu ngaa, soru-bara ne. Te nèngu biasa soru-bara le jaꞌa dènge dhèu ae-ae, karèi nèti uru ka.

3 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi ana hèni èdhi, Priskila* dènge dhèu èmu na, Akila. Jiꞌi ka dhu sama-sama pakako sasabꞌa ae-ae nèti Yesus Kristus.✡ 4 Dua ra oe madhe sadꞌi neo pamamuri jaꞌa. Te ngaa mesa boe jaꞌa di dhu manèngi makasi mi dua ra. Te dhèu Yahudi boe dhu jꞌajꞌi le dhèu sarani, nèti jumaꞌat aaꞌi-aaꞌi buli mia-mia, manèngi makasi kahèi, lula tatao ra dhu beꞌa.

5 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu pakaboko ho manèngi-mangajꞌi ètu dꞌara èmu Priskila dènge Akila.

Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi angalai jaꞌa, Epenetus. Nèngu ka, dhèu uru tèka parcaya Kristus ètu propensi Asia.

6 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi ana hèni èdhi, Maria. Nèngu dhu sabꞌa neꞌa boe jꞌèra ètu talora aae miu.

7 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Andronikus dènge ana hèni èdhi, Yunia.† Dua ra dhèu Yahudi, sama sèmi jaꞌa kahèi. Dua ra parcaya uuru Kristus nèti jaꞌa. Uru èèna, rèngu sama-sama dènge jaꞌa ètu dꞌara bèdho. Dua ra jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Lamatua, aa dhèu ae tadhe si.

8 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Ampliatus. Jaꞌa sue ne, lula nèngu dhu paꞌèki dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus.

9 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Urbanus. Nèngu kahèi pakako sasabꞌa Kristus sama-sama dènge èdhi.

Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Stakis, dhu jaꞌa sue.

10 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Apeles. Masi ka nèngu lèke dadugu-rariu, te ngaa na segi ka nare liꞌu, lula lèka èra Kristus.

Hia lii mahoꞌo mi aꞌari aaꞌi-aaꞌi nèti Aristobulus.

11 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi aꞌa Herodion. Nèngu dhèu Yahudi kahèi, sama sèmi jaꞌa.

Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi isi èmu Narkisus dhu parcaya Kristus.

12 Hia lii mahoꞌo mi ana hèni èdhi, Trifena dènge Trifosa. Rèngu pakako kahèi sasabꞌa nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus.

Hia lii mahoꞌo mi angalai jaꞌa, ana hèni èdhi, Persis. Te nèngu kahèi sabꞌa bia hia Kètu èdhi, Yesus Kristus.

13 Hia lii mahoꞌo mi Rufus. Kètu èdhi, Yesus Kristus ka dhu hagꞌe nare ne.

Hia lii mahoꞌo mi ina na kahèi. Te nèngu ne, nuka sèmi ina dꞌèlu jaꞌa.✡

14 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Asinkritus, Flegon, Hermes, Patrobas, Hermas dènge aꞌari aaꞌi-aaꞌi dhu pea dènge rèngu.

15 Hia lii mahoꞌo jaꞌa mi Filologus, ana hèni èdhi, Yulia, Olimpas, Nereus dènge ana hèni na, dènge dhèu-dhèu sarani aaꞌi dhu sama-sama dènge rèngu.

16 Ladhe miu pakaboko, na, mi paꞌuu èci dènge èci, dhu pantas mi dhèu parcaya. Jumaꞌat Kristus aaꞌi-aaꞌi ètu seꞌe, hia lii mahoꞌo mi miu kahèi.✡

Lii pasanèdꞌe nèti Paulus

17 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa manèngi sèna ka miu mage-mage! Jꞌaga paie-iie, te abhu dhèu dhu tao miu mae-manyèla, aa dhu neo sii pabèbhe miu. Ngaa dhu rèngu peka dènge miu sèra, palabꞌa dènge ngaa dhu jiꞌi ajꞌa-nori le miu. De baku paꞌangalai dènge dhèu sèmi sèra! 18 Dhèu sèra sabꞌa boe hia Kètu èdhi, Yesus Kristus. Rèngu sèra dhoka sabꞌa ho paꞌoto ngiꞌu rèngu unu ra. Dhèu sèra dhoka hèbꞌa mènyi mi dhèu dhu dhae reꞌa mèka mia ka dhu beꞌa, aa mia ka dhu karehe. Rèngu hèbꞌa mènyi ho kapodꞌe-kabèli dhèu.

19 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tadèngi le, na, miu loe boe madhutu dadꞌèi Lamatua. Nèti èèna ka dꞌara jaꞌa karejꞌe titu kèna lula miu. Dadꞌèi jaꞌa ka, ladhe miu dꞌèlu-mèu ètu jꞌara-jꞌara beꞌa, aa baku pakihu kee dènge jꞌara-jꞌara karehe. 20 Ama Lamatua ka dhu bisa hia èdhi mamuri dame dènge mera-milu. Nèngu ka dhu èèna na palaho koasa nèti dhèu aae nidhu, aa padꞌelo, peka na, miu ka dhu segi. Seꞌe se nèbhu heka jꞌajꞌi. Jaꞌa sabajꞌa, manèngi sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu.

21 Ari èdhi, Timotius, dhu sabꞌa sama-sama dènge jaꞌa, hia lii mahoꞌo mi miu kahèi.

Lukius, Yason, dènge Sosipater, hia lii mahoꞌo kahèi. Rèngu se dhèu Yahudi, èci èèna ka dènge jaꞌa.✡

22 (Jaꞌa ne, Tertius, ka dhu suri sasuri neꞌe madhutu ngaa dhu Paulus pua jaꞌa suri. Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, te jaꞌa ne dhèu unu Kètu èdhi, Yesus Kristus kahèi.)

23 Jaꞌa, Paulus, manubha ètu èmu Gayus. Dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi tema pakaboko ètu èmu na ho manèngi-mangajꞌi. Nèngu hia lii mahoꞌo kahèi.

Erastus, dhu jꞌajꞌi bendahara kota, dènge aꞌari èdhi Kuartus, hia miu lii mahoꞌo kahèi.✡

24 [Jaꞌa manèngi, sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu aaꞌi-aaꞌi mi! Lèke tareꞌa!]‡

Ama Lamatua ne, kapai titu kèna!

25 Koa-kio mi Ama Lamatua! Te Nèngu ka dhu unu koasa, sèna ka tao miu jꞌajꞌi èra. Lii Lolo Beꞌa Na peka sèmi èèna ka, aa jaꞌa ajꞌa-nori dhèu sèmi èèna kahèi, ropa jaꞌa peka dènge rèngu lula-nèti Yesus Kristus. Lamatua ka dhu bhoke paledꞌa hia mi èdhi jꞌara aaꞌi-aaꞌi lula-nèti Kristus, dhu uru-uru sèra dhèu dhae reꞌa mèka, lula dhu pahuni era. 26 Te ngaa jꞌara-jꞌara dhu uru sèra dhèu rèti lii padhai Lamatua suri ètu Sasuri Mola-Mèci, limuri ne mèu aadha-aadha le. Ama Lamatua dhu madhe nèdhi boe, Nèngu ka ator sèna ka dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi, reꞌa mèu madha jꞌara dhu pahuni uru sèra. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu sèra bisa parcaya Ne, aa tao madhutu dadꞌèi Na. 27 Dhodhoka Nèngu mesa-mesa Na di, Ama Lamatua. Dhodhoka Nèngu mesa-mesa Na, dhu neꞌa aaꞌi mèu-mèu jꞌara. Jaꞌa dꞌèi jꞌoka padedha-dedha Ne, lula tatao Yesus Kristus! Lèke tareꞌa!

Sasuri jaꞌa dꞌai sange neꞌe ka,

Saloom,

Paulus

✡ 1:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:21

✡ 1:16 Markus 8:38

✡ 1:17 Habakuk 2:4

✡ 1:21 Epesus 4:17-18

✡ 1:23 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:16-18

✡ 2:1 Mateos 7:1, Lukas 6:37

✡ 2:6 Lii Sodꞌa Koa-Kio 62:12, Lii Hini 24:12

* 2:9 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “hia uru mi dhèu Yahudi, aa mi dhèu Yahudi boe kahèi.” Ètu dꞌara ayat ceo, sasoa na, “Dhèu aaꞌi-aaꞌi abhu sasusa, risi-risi hari dhèu Yahudi, te ngaa dhèu Yahudi boe abhu kahèi.” Ètu dꞌara ayat canguru, sasoa na, “Èèna na, Lamatua dedꞌe padedha-dedha dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao jꞌara beꞌa, risi-risi hari dhèu Yahudi, te ngaa Na dedꞌe dhèu Yahudi boe kahèi.”

✡ 2:11 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 10:17

✡ 2:24 Yesaya 52:5

✡ 2:29 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 30:6

✡ 3:4 Lii Sodꞌa Koa-Kio 51:4

✡ 3:12 Lii Sodꞌa Koa-Kio 14:1-3, 53:1-3

✡ 3:13 Lii Sodꞌa Koa-Kio 5:10, 140:4

✡ 3:14 Lii Sodꞌa Koa-Kio 10:7

✡ 3:17 Yesaya 59:7-8

✡ 3:18 Lii Sodꞌa Koa-Kio 36:2

✡ 3:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 143:2, Galati 2:16

✡ 3:22 Galati 2:16

✡ 3:30 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 6:4, Galati 3:20

✡ 4:3 Lii Lolo dhu Uru Tèka 15:6, Galati 3:6

✡ 4:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 32:1-2

✡ 4:11 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:10

✡ 4:13 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:4-6, 22:17-18, Galati 3:29

✡ 4:14 Galati 3:18

✡ 4:16 Galati 3:7

✡ 4:17 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:5

✡ 4:18 Lii Lolo dhu Uru Tèka 15:5

✡ 4:19 Lii Lolo dhu Uru Tèka 17:17

✡ 4:25 Yesaya 53:4-5

✡ 5:12 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:6

✡ 6:4 Kolose 2:12

✡ 7:7 Kalua nèti Masir 20:17, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:21

✡ 7:11 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:13

✡ 7:15 Galati 5:17

✡ 8:11 1 Korintus 3:16

✡ 8:15 Markus 14:36, Galati 4:6

✡ 8:17 Galati 4:5-7

✡ 8:20 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:17-19

✡ 8:23 2 Korintus 5:2-4

✡ 8:36 Lii Sodꞌa Koa-Kio 44:23

* 9:2-3 Dhèu Yahudi, èci èèna ka dènge bangsa Israꞌel, nuka dhèu Yahudi dhu pea ètu rai Israꞌel; aa dhu ètu era-era leo kahèi. Te ngaa suku Yahuda sama boe dènge suku Yahudi. Te suku Yahuda, nuka èci nèti canguru dua suku Israꞌel.

✡ 9:4 Kalua nèti Masir 4:21, 14:22

✡ 9:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 32:22-32

✡ 9:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 21:12

✡ 9:9 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:10

✡ 9:11-12 Lii Lolo dhu Uru Tèka 25:23

✡ 9:13 Meliaki 1:2-3

✡ 9:15 Kalua nèti Masir 33:19

✡ 9:17 Kalua nèti Masir 9:16

✡ 9:18 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 7:7-9

✡ 9:20 Yesaya 29:16, 45:9

✡ 9:25 Hosea 2:23

✡ 9:26 Hosea 1:10

✡ 9:28 Yesaya 10:22-23

✡ 9:29 Yesaya 1:9

✡ 9:32-33 Yesaya 28:16

✡ 10:5 Atora nèti Ama-ama Agama 18:5

✡ 10:8 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 30:12-14

✡ 10:11 Yesaya 28:16

✡ 10:13 Yoel 2:32

✡ 10:15 Yesaya 52:7

✡ 10:16 Yesaya 53:1

✡ 10:18 Lii Sodꞌa Koa-Kio 19:5

✡ 10:19 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:21

✡ 10:20 Yesaya 65:1

✡ 10:21 Yesaya 65:2

✡ 11:1 Pilipi 3:5

✡ 11:3 1 Dhèu Aae sèra 19:10, 14

✡ 11:4 1 Dhèu Aae sèra 19:18

✡ 11:5-6 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 7:7-8

✡ 11:8 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 29:4, Yesaya 29:10

✡ 11:10 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:23-24

✡ 11:26 Yesaya 59:20-21

✡ 11:27 Yermia 31:33-34

✡ 11:33 Yesaya 55:8

✡ 11:34 Yesaya 40:13

✡ 11:35 Ayub 41:11

✡ 11:36 1 Korintus 8:6

✡ 12:5 1 Korintus 12:12

✡ 12:6 Mateos 24:11,24, 1 Korintus 14:29, 1 Yohanis 4:1-6

✡ 12:8 1 Korintus 12:4-11

✡ 12:14 Mateos 5:44, Lukas 6:28

✡ 12:16 Lii Hini 3:7

✡ 12:19 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:35

* 12:20 Alkitab lii Yunani suri, peka na, “nuka sèmi tao kadhu ai karoo mi kètu na.” Madhutu dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab, sasoa na, “nèngu makae aa pakabꞌua hari èu.”

✡ 12:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 140:10, Lii Hini 25:21-22

✡ 13:7 Mateos 22:21, Markus 12:17, Lukas 20:25

✡ 13:9 Kalua nèti Masir 20:13-15, 17, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:17-19, 21, Atora nèti Ama-ama Agama 19:18, Mateos 22:39, Markus 12:29-31

✡ 14:6 Kolose 2:16

✡ 14:10 2 Korintus 5:10

✡ 14:11 Yesaya 45:23

✡ 15:3 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:8

✡ 15:9 2 Samuel 22:50, Lii Sodꞌa Koa-Kio 18:50

✡ 15:10 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:43

✡ 15:11 Lii Sodꞌa Koa-Kio 117:1

✡ 15:12 Yesaya 11:10

✡ 15:21 Yesaya 52:15

✡ 15:22 Roma 1:13

✡ 15:26 1 Korintus 16:1-4

✡ 15:27 1 Korintus 9:11

* 16:3 Alkitab lii Yunani ètu neꞌe, suri, peka na, “Priska”. Priska dènge Priskila èèna, ngara nèti ca dhèu èèna ka.

✡ 16:3 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:2

† 16:7 Alkitab lii Yunani dhu beꞌa risi, aa dhu uru tèka, suri peka na, Yunia (ngara dhèu bhèni). Abhu cahagꞌe kahèi dhu suri, peka na, Yulia (ngara dhèu bhèni). Karèi nèti abad ka-13, abhu cahagꞌe hari dhu suri, peka na, Yunias (ngara dhèu mone). Dhèu heka-dhèu heka Kristen, karèi nèti uru-uru, pangee na, aꞌa Andronikus dènge susi Yunia ne, dhèu èmu-kamali dhu sabꞌa hia Ama Lamatua, nuka sèmi aꞌa Akila dènge susi Priskila.

✡ 16:13 Markus 15:21

✡ 16:16 1 Korintus 16:20, 1 Tesalonika 5:26

✡ 16:21 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:1

✡ 16:23 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:29, 1 Korintus 1:14, 2 Timotius 4:20

‡ 16:24 Alkitab lii Yunani dhu uru tèka aa dhu beꞌa risi, dènge boe ayat 24 ne.

1 Korintus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Sasuri Paulus ka èci

hia dhèu parcaya ètu kota Korintus

1 Korintus

1

Saloom

1 Sasuri ne nèti jaꞌa, Paulus. Ama Lamatua hagꞌe nare le jaꞌa, sèna ka jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus. Sostenes hia miu lii mahoꞌo kahèi. 2 Jaꞌa suri sasuri ne hia miu dhèu parcaya Ama Lamatua ètu kota Korintus. Na hagꞌe nare le miu ho jꞌajꞌi dhèu mola-mèci Nèngu, lula miu parcaya le Yesus Kristus, dhu Ama Lamatua pajaji mema le karèi nèti uru ka ho Na mai. Ama Lamatua tao miu mola-mèci kahèi, èci èèna ka dènge dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ètu mia-mia. Te rèngu manèngi le sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus soru-bara si. Nèngu ne jꞌajꞌi Kètu mi dedha èdhi aa rèngu kahèi.✡

3 Jaꞌa manèngi-mangajꞌi mi Ama èdhi, Ama Lamatua, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus. Jaꞌa manèngi sèna ka Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi miu, ho miu mamuri dame dènge mera-milu.

Paulus manèngi makasi mi Lamatua lula dhèu Korintus

4 Lodꞌo-lodꞌo jaꞌa ngee kèdhi miu, jaꞌa padhai lii dènge Lamatua jaꞌa, peka na, “Makasi ae-ae lula parcaya dhèu Korintus sèra!” Te Lamatua dhu padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi miu, lula miu lèka taruu Yesus Kristus, dhu Lamatua pua Na mai. 5 Hèia Na hia miu aꞌèra, ka miu bisa pakako sasabꞌa-laꞌa aaꞌi-aaꞌi, lula miu paꞌèki dènge Ne. Èèna ka dhu tao dꞌara miu kaja-suꞌi dènge jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Nèti èèna ka miu meꞌa mèu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu hua iia risi, lula-nèti jꞌara mamuri Nèngu. Miu meꞌa kahèi jꞌara mia dhu beꞌa risi, ladhe miu lole mi dhèu lula-nèti Yesus Kristus. 6 Jꞌara aaꞌi-aaꞌi neꞌe ka dhu padelo, na, jꞌara-jꞌara dhu jiꞌi peka le dènge miu lula-nèti Kristus èèna, dhu amo le ètu dꞌara miu. Nèti èèna ka, miu meꞌa tareꞌa-reꞌa, na, jꞌara sèra lèke. 7 De miu abhu le jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa, dhu Roh Lamatua pala-bagi hia dhèu unu Na. Kura boe ciki sa. Hèia miu tatae lodꞌo dhu bèli-camèdꞌa Lamatua bhoke ho padꞌelo Kètu èdhi, Yesus Kristus mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. 8 Kristus èèna ka dhu neo paꞌèra miu sèna ka miu taha taruu, toke Na mai hari asa rai-haha ne. Dènge jꞌara neꞌe, miu manahu boe, aa abhu boe ca dhèu sa dhu bisa pèci sasala mi dedha miu. 9 Èdhi bisa parcaya Lii Holo-Nori Ama Lamatua, lula ngaa dhu Nèngu peka, èèna ka dhu jꞌajꞌi. Tatu Nèngu neo tao jꞌara se aaꞌi-aaꞌi hia miu. Te Nèngu ka dhu bhoke jꞌara, sèna ka miu bisa tadhe Ana Na, nuka Kètu èdhi, Yesus Kristus èèna.

Miu dhèu parcaya hudꞌi jꞌajꞌi èci ku, aa baku mae-manyèla

10 Aꞌari dhu pasue! Ètu dꞌara aaꞌi-aaꞌi se, jaꞌa padhai lii pake kolongara Kètu èdhi, Yesus Kristus. De jaꞌa manèngi tareꞌa-reꞌa, sèna ka miu loe ka nèti padhèto ètu dꞌara lii padhai. Te ngaa miu hudꞌi tenge jꞌara sèna ka mamuri dꞌara èci, aa baku mae-manyèla. Miu hudꞌi pake ngangee madhera, ho meꞌa, na, miu neo dꞌai too-lane dhu èci èèna ka di.

11 Te abhu dhèu nèti isi èmu ana hèni èdhi Kloe dhu mai peka dènge jaꞌa, na, ètu talora miu abhu dhèu cahagꞌe dhu patao-palaha taruu. 12 Aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe: miu cahagꞌe peka na, “Jaꞌa re Paulus!” Aa cahagꞌe peka na, “Jaꞌa re Apolos!” Aa abhu kahèi dhu pakaꞌuu, na, “Jaꞌa re Petrus!”* Aa dhu leo hari peka na, “Jaꞌa ne, nanene dhoka Kristus di!”✡

13 Miu pangee tasamia, ee? Dhèu unu Kristus bisa boe mae-manyèla. Do, miu pangee, na, jaꞌa ka dhu madhe pala miu ètu ajꞌu palolo-palèbha? Aadꞌo! Do, lodꞌo ra sarani miu, rèngu pake ngara jaꞌa, ho miu jꞌajꞌi dhèu unu jaꞌa, do? Bisa boe, si? 14 Jaꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua, te lodꞌo jaꞌa ètu èèna dènge miu, jaꞌa sarani boe dhèu ae. Dhu jaꞌa sarani ètu nèi dhoka Krispus dènge Gayus di.✡ 15 Dènge jꞌara neꞌe, abhu boe dhèu dhu bisa peka na, “Ra sarani jaꞌa pake ngara Paulus, ka jaꞌa jꞌajꞌi dhèu unu Paulus.” 16 (Ee, jaꞌa heka sanèdꞌe kèna. Jaꞌa sarani isi èmu Stefanus cahagꞌe kahèi. Te ngaa jaꞌa sanèdꞌe heka, abhu dhèu era dhu jaꞌa sarani, do aadꞌo.)✡

17 Te Kristus pua boe jaꞌa ho laku sarani dhèu. Kapua sasabꞌa jaꞌa, nuka peka-padhai dènge jꞌara-jꞌara lula-nèti Lii Lolo Beꞌa Na. Te ngaa ladhe jaꞌa lole mi dhèu, Nèngu dꞌèi boe jaꞌa peka mamèu jaꞌa, do, padꞌelo jꞌara-jꞌara dhu kapai. Te ladhe jaꞌa padhai lii sèmi èèna, èèna pakura koasa nèti lii lolo mamadhe Kristus ètu ajꞌu palolo-palèbha.

Koasa Kristus mai nèti Ama Lamatua

18 Abhu dhèu dhu pangee, na, madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi peka-padhai lula-nèti mamadhe Kristus ètu ajꞌu palolo-palèbha èèna, goa titu kèna. Te ngaa dhèu sèmi sèra, bèli-camèdꞌa cèri eele nèti Ama Lamatua. Aa te ngaa, bagi mi èdhi, mamadhe Kristus ne, sèna ka padꞌelo koasa Lamatua ho patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi. 19 Jꞌara neꞌe nuka sèmi dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua, ngara na Yesaya, suri tèke, peka na,

“Ama Lamatua peka na,

‘Madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu dꞌèlu-mèu reꞌa,

bèli-camèdꞌa Jaꞌa paꞌele iie aaꞌi si,

sèna ka jꞌajꞌi mi mèdha dhu dènge boe kabꞌua.

Rupa-rupa mamèu rèngu,

bèli-camèdꞌa Jaꞌa core eele aaꞌi si,

sèna ka jꞌajꞌi mi mèdha dhu guna boe.’ ”✡

20 Uru èèna, mema Lamatua padhai lii sèmi èèna ka. Te ngaa limuri ne, tasamia hari? Dhèu dꞌèlu-mèu sèra, sèmi ngaa sa? Mese agama sèra, jꞌajꞌi sèmi ngaa? Aa tuka tao lii langu sèra, tasa mera mia? Miu nanene sèku! Lamatua tao si nuka sèmi dhèu goa! Nèngu bete eele aaꞌi le mamèu dhu amo ètu dꞌara kahadhu dhèu rai-haha ne, aa tao mamèu sèra nuka sèmi mèdha dhu dènge boe kabꞌua.✡

21-22 Mamèu Ama Lamatua lènge aaꞌi mèu-mèu. Masi ka dhèu rai-haha ne pangee, na, rèngu dꞌèlu-mèu, te ngaa jꞌara ngangee rèngu mesa ra dꞌai mèka ho ra tadhe hua iia Ama Lamatua. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Lamatua pake le mamèu Na ho bhoke jꞌara hia dhèu rai-haha. Te uru èèna, Lamatua pangee, peka na, “Masi ka dhèu rai-haha pangee, na, dhèu pajuu-paleha Jaꞌa sèra goa, te ngaa tasamia èèna ka, hudꞌi Jaꞌa pua ku dhèu lasi lole dènge ra jꞌara dhu lèke nèti Jaꞌa.” Te Lamatua pua dhèu rèti lii padhai Na ho lasi lole dènge dhèu. Na pamaꞌète nare le neo pake lii moa èèna, sèna ka dhèu bisa parcaya Ne. Nèngu pake jꞌara ne, ho patabuli dhèu nèti koasa sasala-sasigo ra.

Te ngaa dhèu rai-haha ne pangee, na, jꞌara Ama Lamatua ne, goa. Nèti èèna ka, rèngu pusi-pahae boe dhèu pajuu-paleha Na. Te dhèu Yahudi neo manèngi dhoka tadha-tadha malaa di, sèna ka bisa rèdhi koasa Lamatua. Aa dhèu Yunani neo nanene dhoka jꞌara-jꞌara hua iia dhu maso asa dꞌara kahadhu ra, madhutu ngangee rèngu mesa ra. 23 Masi ka sèmi èèna, te ngaa èdhi dhu jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Lamatua lati peka dènge dhèu, na, “Lamatua pua le Kristus, nuka Dhèu dhu Nèngu pajaji mema karèi nèti uru ka, mai asa rai-haha ne. Ka dhèu leo paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha.” Ropa dhèu Yahudi tadèngi lii lolo neꞌe, rèngu sisu, te madhutu aꞌabhu ra, Dhèu dhu Lamatua neo pua mai èèna, bisa boe madhe sèmi èèna. Ropa dhèu Yunani tadèngi lii lolo ne, ra pangee na, “Lii lolo dhèu goa!” 24 Te ngaa abhu dhèu dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. Rèngu sèra cahagꞌe nèti dhèu Yahudi, aa cahagꞌe nèti dhèu Yahudi boe. Madhutu aꞌabhu rèngu, mamadhe Kristus dhu padꞌelo le mi rèngu, na, koasa Ama Lamatua dènge boe too-lane, aa mamèu Na risi aaꞌi mèu-mèu. 25 Masi ka dhèu rai-haha pangee, na, jꞌara Lamatua ne unu dhèu goa, te ngaa Nèngu mèu risi eele rèngu. Aa masi ka ra pangee, na, Lamatua dènge boe koasa, te ngaa koasa Na dedha risi eele nèti rèngu.

26 Aꞌari pasue! Sèna ka miu bisa meꞌa mèu lii padhai jaꞌa ne, sanèdꞌe mamuri miu, lodꞌo Lamatua hagꞌe nare miu, ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. Madhutu aꞌabhu dhèu rai-haha, ètu talora aae miu, abhu boe dhèu ae dhu dꞌèlu-mèu, abhu boe dhèu ae dhu dènge pangaru kapai, aa abhu boe dhèu ae dhu aꞌari ra dhu dènge kolongara kapai. 27 Te ngaa Lamatua hagꞌe nare dhèu dhu madhutu ngangee dhèu rai-haha, na, tabhènga ana liku, sèna ka pamakae dhèu dhu pangee, na, rèngu dꞌèlu-mèu. Aa Na hagꞌe nare dhèu dhu madhutu dhèu rai-haha, dhèu dhu dènge boe koasa, sèna ka pamakae dhèu dhu pangee, na, rèngu dènge koasa. 28 Hèia Na hagꞌe nare dhèu haha dhu dènge boe kolongara, aa dhu biasa dhèu pahaha si. Te Lamatua neo pake si, sèna ka dhèu dhu pangee, na, rèngu dhèu kapai, jꞌajꞌi sèmi dhèu dènge boe pangaru ngaa-ngaa. 29 Dènge jꞌara èèna, bèli-camèdꞌa abhu boe dhèu èci sa dhu bisa tèbꞌa kakara ètu madha Ama Lamatua, peka na, nèngu dhèu kapai.

30 Te Ama Lamatua mesa Na ka dhu bhoke pataleo jꞌara, sèna ka miu bisa maso jꞌajꞌi dhèu unu Kristus. Lamatua ka pake Yesus jꞌajꞌi Dhèu dhu pala-bagi mamèu Na mi dedha èdhi. Yesus èèna ka dhu oti jꞌara ho èdhi bisa padame dènge Ama Lamatua. Yesus èèna ka dhu tao èdhi ho bisa mamuri mola dènge mèci. Aa Nèngu ka dhu patabuli èdhi nèti koasa sasala. 31 Èèna nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na,

“Cee ka dhu dꞌèi pakapai kolongara dhèu,

beꞌa risi pakapai kolongara Lamatua èdhi.

Baku pakapai iisi!”✡

2

Èdhi hudꞌi lole paledꞌa-ledꞌa ku mi dhèu aaꞌi-aaꞌi, mamadhe Lamatua Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Uru èèna, lodꞌo jaꞌa dhiu asa miu, jaꞌa bhoke paledꞌa jꞌara-jꞌara Lamatua dhu uru èèna dhèu rai-haha ne reꞌa mèka. Te ngaa jaꞌa kèti boe lii sèra ho padedha iisi. Aa jaꞌa padhai boe pake lii dhu carui, sèna ka padꞌelo mamèu jaꞌa unu ku. 2 Lodꞌo jaꞌa bera-bera dènge miu, jaꞌa pangee sèmi neꞌe ka: jaꞌa padꞌelo dhoka ca jꞌara di, nuka Yesus Kristus. Nèngu ne, Dhèu dhu Ama Lamatua pajaji mema karèi nèti uru ka, ho hia mai. Te ngaa ropa Yesus mai, dhèu paku pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha. Dhoka jꞌara neꞌe di, dhu jaꞌa keꞌa mèu.

3 Uru èèna, lodꞌo jaꞌa bera-bera dènge miu, jaꞌa rasa mamèu jaꞌa dꞌai boe, aa jaꞌa madhaꞌu ka isi karèbha.✡ 4 Jꞌara lii padhai jaꞌa, aa ngaa dhu jaꞌa lole, mudꞌa di. Te jaꞌa koꞌo boe pake lii dhu karisi sèna ka pamako miu. Aadꞌo! Te ngaa ropa jaꞌa peka-padhai, na, lii padhai jaꞌa jꞌajꞌi ledꞌa, lula Roh Lamatua dhu Mola-Mèci ka dhu ator jaꞌa, aa koasa Na sabꞌa ètu jaꞌa kahèi. 5 Te jaꞌa pangee, na, beꞌa boe ladhe miu parcaya Ama Lamatua, lula miu nanene lii padhai dhèu dꞌèlu-mèu di. Dhu beꞌa risi, ladhe miu parcaya Lamatua, lula Na padꞌelo koasa Na mi dedha miu.

Ama Lamatua ajꞌa-nori èdhi jꞌara-jꞌara mamèu dhu lèke

6 Aa te ngaa, ladhe jiꞌi padhai lii dènge dhèu dhu parcaya èra le, jiꞌi ajꞌa rèngu pake lii padhai dhu dhèu bisa reꞌa mèu. Te ngaa dhu reꞌa mèu èèna, madhutu boe ngangee dhèu ètu rai-haha ne, do, madhutu ngaa dhu dhèu paredha sèra ajꞌa limuri ne. Te sèra sa, bèli-camèdꞌa ele iie aaꞌi si. 7 Te ngaa jiꞌi ajꞌa dhoka jꞌara mamèu dhu mai nèti Ama Lamatua. Lula uru-uru sèra, lodꞌo rai-haha jꞌajꞌi mèka, Lamatua pahuni jꞌara sèra. Te ngaa limuri ne, Nèngu pamaꞌète le, sèna ka neo bhoke patalele lii pahuni èèna hia èdhi, ho èdhi kahèi abhu pala ètu dꞌara kolongara Na dhu kapai risi eele. 8 Te ngaa dhèu paredha limuri ne, reꞌa mèu iia boe mamèu Lamatua. Te ladhe reꞌa tareꞌa, tatu ra paku pamadhe boe Kètu èdhi dhu dedha risi èèna, ètu ajꞌu palolo-palèbha.

9 Ètu dꞌara sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua dhu suri lula-nèti rahasia Lamatua dhu uru èèna pahuni tèke, peka na,

“Abhu jꞌara dhu dhèu rai-haha dhae rèdhi mèka dènge musi madha ra,

aa abhu jꞌara dhu dhèu rai-haha dhae tadèngi rèdhi mèka dènge roꞌa dhilu ra,

dhu dhèu rai-haha bisa ngee rèdhi boe.

Aa te ngaa, madhutu iia-iia na Lamatua sadia tèke le jꞌara sèra aaꞌi-aaꞌi,

bagi mi dhèu dhu sue Nèngu.”✡

10 Uru èèna, mema dhèu reꞌa boe jꞌara sèra, te ngaa limuri ne Ama Lamatua pake Roh Na ho bhoke paledꞌa hia èdhi.

Roh Lamatua èèna neꞌa aaꞌi mèu-mèu. Te Nèngu parisa toke lutu dꞌara iiki Lamatua kahèi. 11 Èdhi èci-èci ka dènge roh ètu dꞌara èdhi. Nèti èèna ka, èdhi dhèu rai-haha, èci-èci ka dènge ngangee aa tatao na. Aa abhu boe dhèu leo èci sa dhu neꞌa mèu dꞌara iiki èdhi, dhoka roh èdhi unu ti dhu neꞌa. Sèmi èèna kahèi dènge Ama Lamatua. Abhu boe ca dhèu sa kahèi dhu neꞌa dꞌara iiki Lamatua. Dhoka Roh Nèngu mesa Na ka dhu neꞌa mèu.

12 Èdhi dhu sèmi tare le Roh Lamatua, ka Nèngu ka dhu ator èdhi. Nèti èèna ka, èdhi madhutu boe ngangee dhèu ètu rai-haha ne. Lula Roh Lamatua ètu dꞌara èdhi, nèti èèna ka èdhi tadhe aaꞌi jꞌara dhu beꞌa, dhu Nèngu tao le hia èdhi.

13 Jꞌara sèra ka dhu èdhi tema padhue-padhai. Te jiꞌi lole jꞌara-jꞌara dhu Roh Lamatua ajꞌa-nori jiꞌi. Ka jiꞌi se ajꞌa boe pake lii dhu nèti mamèu madhutu aꞌabhu dhèu rai-haha. Te ngaa jiꞌi ajꞌa-nori pake lii dhu mai nèti Roh Lamatua mi dhèu dhu tadhe Nèngu. 14 Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu tadhe boe Roh Lamatua, ropa na nanene lii padhai jiꞌi, nèngu dꞌèi boe sèmi. Lula nèngu ngee, na, “Ngaa kèna? Maso boe dꞌara kahadhu!” Aa te ngaa, masi ka tasamia èèna ka, dhèu ne bisa boe neꞌa jꞌara sèra, te nèngu dhu mamuri paꞌèki boe dènge Roh Lamatua. 15 Dhèu dhu mamuri paꞌèki dènge Roh Lamatua, heka reꞌa jꞌara sèra aaꞌi-aaꞌi, aa bisa reꞌa mia ka dhu lèke. Te ngaa dhèu leo pajiko rare boe ngangee dhèu sèmi sèra. 16 Bisa tasamia? Te abhu dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, peka na:

“Cee ka dhu bisa reꞌa ngangee Ama Lamatua?

Do, cee ka dhu bisa ator Lamatua,

ho Ama Lamatua tao madhutu lii holo-nori dhèu èèna?

Abhu boe ca dhèu sa!”✡

Madhutu iia-iia na, èdhi teꞌa jꞌara seꞌe, lula Kristus ka dhu soru-bara sèna ka èdhi bisa pangee madhutu ngangee Nèngu.

3

Dhèu parcaya hudꞌi sabꞌa dꞌara èci hia Lamatua, aa baku patao-palaha

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Lodꞌo jaꞌa ètu èèna era, miu nuka sèmi dhèu dhu dhae paꞌèki èra mèka dènge Roh Lamatua. Lula miu madhutu dhodhoka dadꞌèi dꞌara miu dhoo-dhoo di, èci èèna ka dènge dhèu rai-haha dhu leo sèra. Nèti èèna ka, jaꞌa bisa boe padhai lii dènge miu, nuka sèmi padhai lii dènge dhèu eeꞌa, te miu nuka sèmi ana iiki sa. 2 Jaꞌa hudꞌi ajꞌa miu jꞌara-jꞌara dhu carui boe, lula miu bisa mèka sèmi mere jꞌara dhu carui, nuka sèmi ana iiki dhu bisa mèka raꞌa sisi. Miu hudꞌi kadhii ku, sama sèmi dhèu eeꞌa dhu tema raꞌa sisi. Te ngaa limuri ne, miu nuka sèmi ana rara iisi hiu era, dhu meꞌa dhoka minu susu di.✡ 3 Lula ngangee miu cakaraa dhèu dhu neo dhoka madhutu dadꞌèi dꞌara di. Ladhe abhu dhèu dhu risi nèti miu, miu tèka dꞌara aa patao-palaha leli! Nèti èèna ka, jaꞌa peka na, miu meꞌa dhoka madhutu dadꞌèi miu dhoo-dhoo. De sèmi èèna na, miu sama sèmi dhèu leo ètu rai-haha ne. 4 Lula miu cahagꞌe peka na, “Jaꞌa ne, re Paulus!” Aa cahagꞌe dhu peka na, “Jaꞌa ne, re Apolos!” Lodꞌo-lodꞌo miu padhai lii sèmi èèna, miu padꞌelo, na, miu èci èèna ka dènge dhèu leo ètu rai-haha ne.✡

Miu nuka sèmi oka

5 Madhutu iia-iia na, Apolos èèna, cee? Aa jaꞌa, Paulus ne, cee? Te jiꞌi dua mi se, dhoka ana pua-paleha di. Jiꞌi dhoka padꞌelo jꞌara ho miu bisa parcaya Kristus. Apolos pakako sasabꞌa madhutu paredha Kètu èdhi. Aa jaꞌa sèmi èèna kahèi! 6 Jaꞌa ka dhu uru tèka lole dènge miu lula-nèti Kristus. Èèna nuka sèmi jaꞌa ka dhu sèle hini. Hèia Apolos mai ajꞌa-nori miu. Èèna nuka sèmi nèngu ka dhu bui-tatee hini dhu jaꞌa sèle kore sèra. Te ngaa Ama Lamatua ka dhu tao hini sèra muri jꞌajꞌi kapai aae.✡

7 De dhèu dhu sèle hini sèra dènge boe kabꞌua. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu bui. Dhodhoka èci di dhu dènge kabꞌua, nuka Ama Lamatua. Lula Nèngu ka tao hini sèra muri, ka subꞌu dènge sega. 8 Dhèu dhu sèle, aa dhèu dhu bui-tatee, sabꞌa sama-sama, te sasabꞌa rèngu èci èèna ka. Aa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu pakako sasabꞌa Lamatua, bèli-camèdꞌa Na bꞌae rui-jꞌajꞌèra ra. 9a Te jiꞌi sama-sama dhèu sabꞌa nèti Lamatua. Aa miu nuka sèmi oka Lamatua, dhu Nèngu neo uri.

Miu nuka sèmi èmu

9b Sèmi èèna kahèi, miu nuka sèmi èmu dhu Ama Lamatua patitu. 10 De Lamatua padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi jaꞌa. Nèti èèna ka jaꞌa sama sèmi dholu. Ka Lamatua soru-bara jaꞌa ho keꞌa mèu jꞌara-jꞌara nèti kapua, sèna ka jaꞌa tao era padhèdi dhu èra ètu dꞌara mamuri miu. Hèia dhèu leo ajꞌa-nori miu kahèi, ho rèngu patitu mi era padhèdi dhu jaꞌa tao kore èèna. Te ngaa tuka èci-èci hudꞌi sabꞌa ku dènge dꞌara kateme, ho rèngu patitu èmu dhu èra. 11 Era padhèdi dhu èra èèna, abhu le. Nuka Yesus Kristus. Nèti èèna ka, dhèu leo bisa boe tao era padhèdi leo ètu dꞌara miu, te Lamatua dhu tao tèke le era padhèdi dhu lèke.

12 Tatu abhu dhèu dhu neo patitu kahèi ètu era padhèdi èèna pake rupa-rupa nèu. Abhu dhu neo pake nèu dhu kabꞌua, sèmi hualaa, doi pudhi do hadhu kaleꞌe. Abhu dhu pake nèu biasa, nuka sèmi ajꞌu, jꞌuꞌu do rèu hidhu. 13 Te ngaa sasabꞌa tuka èci-èci ka bisa teꞌa, aa dhèu aaꞌi-aaꞌi ra bisa reꞌa sasabꞌa rèngu èèna, beꞌa do aadꞌo. Te lodꞌo èle rai-haha, Lamatua neo sèku ne, sama sèmi Na pake ai ho padꞌelo, na, sasabꞌa dhèu sèra, bisa taha do aadꞌo. 14 Ladhe uji nare sasabꞌa nèti ca dhèu pake ai, aa nèu dhu na pake bisa taha, bèli-camèdꞌa Lamatua bꞌae rui-jꞌajꞌèra na ètu sorga. 15 Te ngaa ladhe uji nare sasabꞌa dhèu pake ai, aa ai naꞌe aaꞌi nèu dhu nèngu pake patitu ètu era padhèdi èèna, na, Lamatua hia boe dhèu ne ngaa-ngaa. Te ngaa tuka ne abhu mamuri era, masi ka sèmi dhèu dhu rai kalua nèti dꞌara èmu ai naꞌe.

Miu sama sèmi èmu sabajꞌa unu Lamatua

16 Miu hudꞌi meꞌa ku, dhu peka na, miu sama sèmi èmu sabajꞌa Lamatua, aa Roh Na dhu pea ètu dꞌara.✡ 17 Aa ladhe abhu dhèu dhu paꞌele iie èmu sabajꞌa Lamatua, nuka era pea Na, na mage-mage! Bèli-camèdꞌa Lamatua paꞌele iie ne kahèi! Te èmu sabajꞌa Lamatua èèna mola-mèci. De miu hudꞌi mola-mèci ku kahèi.

18 Miu baku tipu ngiꞌu miu unu mi! Ladhe abhu ca dhèu dhu pangee, na, nèngu dꞌèlu-mèu aa neꞌa aaꞌi madhutu mamèu dhèu ètu rai-haha lodꞌo limuri ne, èèna peka na, nèngu neꞌa boe ngaa-ngaa èci sa. Ladhe èu maseꞌa le, peka na, èu meꞌa boe ngaa-ngaa èci sa, heka èu mulai meꞌa kèna. 19 Ngangee dhèu ètu rai-haha taa limuri ne, Ama Lamatua peka na, goa. Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci dhu suri tèke, peka na:

“Abhu dhèu dhu pangee, na, nèngu dꞌèlu-mèu,

te ngaa èèna na Lamatua pake hari ngangee na dhu karehe sèra,

jꞌajꞌi mi sasii, ho sii paꞌele iie hari nèngu!”✡

20 Ètu era leo dhu suri kahèi, peka na,

“Lamatua èdhi dhu neꞌa le ngaa dhu dhèu dꞌèlu-mèu sèra pangee,

aa dhèu dhu hudꞌi reꞌa ku neo tao ne tasa mere mia,

Nèngu dhu neꞌa nare le, na, rèngu dhoka ngee iia dꞌara di.”✡

21-22 De miu baku padedha dhèu èci sa, dhu peka na, nèngu èèna lènge aaꞌi dhèu. Te Lamatua ka dhu dedꞌe dhèu, ho ator miu. Aaꞌi-aaꞌi sèra jꞌajꞌi le unu miu. De dhèu dhu ator miu sèra, sama sèmi: jaꞌa, Apolos, dènge Petrus,* jiꞌi se jꞌajꞌi unu miu. Aa aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne unu miu kahèi, masi ka miu mamuri do miu madhe, masi ka deo neꞌe do lodꞌo dhu mai, aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi unu miu kateme aae. 23 Aa miu jꞌajꞌi dhèu unu Kristus. Aa Kristus unu Ama Lamatua!

4

Kristus pua dhèu pajuu-paleha Na lasi asa mia-mia

1 De miu baku koa-kadꞌiri jiꞌi, te jiꞌi dhoka ana pua-paleha Kristus di. Aa Ama Lamatua lèka jiꞌi, sèna ka jꞌaga paie-iie jꞌara-jꞌara dhu uru èèna pahuni tèke. 2 Dhèu dhu madhenga mèdha-panyau lamatua na, nèngu hudꞌi jꞌajꞌi ku dhèu dhu tao madhutu ngaa dhu lèke. 3 Tasamia dènge jaꞌa? Jaꞌa sabꞌe madhutu ngaa dhu lèke, do aadꞌo? Jaꞌa koꞌo boe keꞌa, miu nile jaꞌa tasa mera mia. Aa jaꞌa pusi-pahae boe kahèi dhèu leo nile jaꞌa sèmi ngaa sa. Jaꞌa keꞌa boe nile ngiꞌu jaꞌa unu ku kahèi. 4 Te masi ka dꞌara iiki jaꞌa peka na, jaꞌa beꞌa le, tatu boe sasoa na, jaꞌa beꞌa. Dhu mèci ka, Lamatua ka dhu nile jaꞌa tasa mera mia. 5 De miu baku tao ngiꞌu sèmi dhèu pamaꞌète lii langu ho nile dhèu leo sèra. Mate mamai hari Lamatua, te Nèngu ka dhu èèna na bhoke patalele aaꞌi mèu-mèu. Nèngu ka pasabhoka aaꞌi bhabhelu-katubꞌa dhu dhèu tao pahuni ètu dꞌara maroga. Nèngu neo bhoke paledꞌa jꞌara-jꞌara dhu dhèu ngee ètu dꞌara ra. Hèia Ama Lamatua neo peka aaꞌi jꞌara-jꞌara dhu beꞌa, dhu dhèu tao le.

6 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa dhu padhai lii lula-nèti jaꞌa dènge Apolos, nuka sèmi jaꞌa jꞌajꞌi mi conto ho miu bisa ajꞌa nèti jiꞌi, nuka: Tao madhutu jꞌara-jꞌara dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua. Baku tao dhu leo. Ladhe miu madhutu ka jꞌara seꞌe, miu baku bia re èci sa, aa padedha iisi lula madhutu ca dhèu, aa pahahe dhèu leo. 7 De tasamia? Miu pangee, na, miu risi nèti dhèu leo, do? Baku! Te aaꞌi-aaꞌi dhu miu unu, miu abhu nèti Ama Lamatua. De ladhe sèmi èèna, nga tao ka miu ngedꞌe ejꞌa ai, nuka sèmi miu adꞌu-ue unu mi? 8 Nuka sèmi aaꞌi-aaꞌi dhu miu parluu, miu abhu le. Nuka sèmi miu kaja le! Miu tao ngiꞌu mi, èci èèna ka dènge dhèu kapai sama sèmi dhèu aae sa, aa jiꞌi soru-bara boe ciki sa. Madhutu iia-iia na, Lamatua ka dhu hia aaꞌi-aaꞌi dhu miu parluu. Te ngaa ladhe miu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi dhèu aae, ele boe jiꞌi ngèdꞌu paredha sama-sama dènge miu, si?

9 Ama Lamatua ka dhu pua-paleha jiꞌi, ho laꞌa asa mia-mia ètu rai-haha ne, sèna ka lole dènge dhèu jꞌara-jꞌara Kristus. Te ngaa ca tèka-ca tèka sa jaꞌa pangee, na, Lamatua pua jiꞌi titu re limuri tèka, sama sèmi ana bèdho dhu tatae abhu huku madhe. Hèia Na hia dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, aa dènge ana-ana pajuu Na ètu sorga mai laladhe jiꞌi. 10 Miu kapai titu kèna, nga! Te abhu dhèu dhu pangee, na, miu dꞌèlu-mèu, lula paꞌèki dènge Kristus. Te ngaa rèngu pangee, na, jiꞌi goa titu kèna, lula jiꞌi jꞌajꞌi dhèu unu Kristus. Ele boe rèngu ngee, na, miu èra risi, aa jiꞌi se roe aala-aala. Ele boe ra dedꞌe miu padedha-dedha, te ngaa roꞌo boe pusi-pahae jiꞌi ciki sa hèi. Seli-kolane, nga! 11 Toke dꞌai deo neꞌe, jiꞌi manganga dènge koko-kamango. Mèdha-papake jiꞌi kahaꞌi-kaheru. Dhèu loe boe game jiꞌi. Jiꞌi nuka sèmi dhèu dhu dènge boe era pea. 12 Jiꞌi sabꞌa dènge kacui-aai jiꞌi unu mi toke dꞌai èi kabhèsu hae. Ladhe dhèu padhai-kakoli jiꞌi, jiꞌi dhoka bꞌala, peka na, “Jiꞌi manèngi, sèna ka Ama Lamatua tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa hia miu.” Ladhe dhèu pajꞌèra jiꞌi, na, jiꞌi bꞌala boe, dhoka mau-mau di.✡ 13 Ladhe dhèu padhai paꞌele iie kolongara jiꞌi, jiꞌi dhoka dhaa dènge rèhu mare di. Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu dhèu dhu pangee, na, jiꞌi se nuka sèmi kajꞌalu do mamumu dhu core eele.✡

14 Jaꞌa suri jꞌara seꞌe, neo boe pamakae miu. Te ngaa jaꞌa neo pasanèdꞌe miu, lula jaꞌa sue miu nuka sèmi ana matana jaꞌa sa. Nèti èèna ka, jaꞌa peka dènge miu, ho lèpa asa jꞌara dhu mola. 15 Masi ka dhèu riho-riho dhu bisa padꞌelo jꞌara hia miu lula-nèti Kristus, te ngaa dhoka jaꞌa mesa ku dhu jꞌajꞌi ama miu. Te jaꞌa ka dhèu uru jꞌara dhu peka-padhai dènge miu Lii Lolo Beꞌa nèti Yesus Kristus. Nèti èèna ka, miu parcaya Ne. Jaꞌa tao jꞌara èèna, lula jaꞌa dhu paꞌèki mèno dènge Ne. 16 De jaꞌa manèngi, sèna ka miu madhutu jꞌara mamuri jaꞌa ne.✡

17 Nèti èèna ka jaꞌa pua Timotius dhiu soru-bara miu. Jaꞌa sue ne, sama sèmi ana matana jaꞌa. Jaꞌa lèka ne, te nèngu kahèi mamuri paꞌèki dènge Lamatua èdhi. Èèna na nèngu soru-bara miu ho pasanèdꞌe miu nèti mamuri jaꞌa. Jꞌara mamuri jaꞌa sèmi èèna, lula jaꞌa paꞌèki dènge Yesus Kristus, dhu Ama Lamatua hia mai. Èèna ka dhu jaꞌa ajꞌa-nori dènge dhèu sarani dhu pakaboko ètu mia-mia.

18 Abhu nèti miu dhu pangee, na, jaꞌa lake kore boe dhiu dènge miu. Nèti èèna ka rèngu ngedꞌe titu kèna. 19 Te ngaa ladhe Lamatua èdhi dꞌèi, nèbhu boe jaꞌa dꞌai kota Korintus. Ho èèna na jaꞌa keꞌa mèu, na, dhèu sèra padhai lii padedha iisi, do, rèngu tareꞌa dènge koasa! 20 Te Ama Lamatua èèna Dhèu Aae dhu unu koasa. Ka dhèu Nèngu hèbꞌa mènyi boe, ho paꞌèra dhèu ètu dꞌara lalèka ra, te ngaa rèngu pake koasa dhu lèke. 21 De dadꞌèi miu tasamia? Ladhe jaꞌa dhiu, na, jaꞌa tao lii sakaa aa huku miu? Do, jaꞌa dhiu padꞌelo sasue dènge dꞌara beꞌa?

5

Abhu dhèu ètu talora jumaꞌat dhu adꞌu jꞌara karehe dènge dhèu bhèni

1 Jaꞌa tadèngi, na, ca dhèu nèti jumaꞌat miu dhu adꞌu jꞌara karehe dènge dhèu bhèni. Ngaa dhu nèngu adꞌu-ue ne bhelu risi nèti dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua. Lula nèngu jꞌunu paꞌèci dènge ina bhala na!✡ 2 Te ngaa miu pamone-pabhèni, sèmi jumaꞌat miu mola-mèci le! Te ngaa madhutu iia-iia na, miu hudꞌi makae ku, aa dꞌara pèdꞌa. Dhèu sèmi èèna, babège eele ne pakajꞌèu!

3 Masi ka èdhi pakajꞌèu èci dènge èci, te ngaa dꞌara jaꞌa dhoka ètu miu di. De jaꞌa pamaꞌète kore le lii langu dhèu dhu tao jꞌara makae èèna, nuka sèmi jaꞌa dhu ètu èèna le. 4 Jaꞌa dènge hak ho pamaꞌète sèmi èèna, lula Yesus jꞌajꞌi Kètu èdhi, aa jaꞌa dhèu pajuu-paleha Na. De miu hudꞌi madhèdi paꞌèci ku ho pamaꞌète lii langu èèna pake kolongara Kètu èdhi. Aa dꞌara jaꞌa sama-sama dènge miu kahèi. 5 Hèia miu hudꞌi saraka dhèu ne asa dhèu aae nidhu, sèna ka nèbhu-nèbhu na core eele jꞌara bhelu-katubꞌa nèti dꞌara na. Sèna ka ladhe Kètu èdhi mai hari, na, Nèngu patabuli dhèu neꞌe nèti koasa sasala-sasigo na.

6 Beꞌa boe ladhe miu ngedꞌe! Baku bhèlu, na, èdhi pakihu bibit roti ciki di ho bisa pakapai adonan aaꞌi-aaꞌi. Bibit roti, nuka sèmi bhabhelu dhèu. De ladhe soro tèke dhèu adꞌu-ue bhabhelu ètu talora aae miu, bèli-camèdꞌa dhèu sarani leo sèra madhutu tao bhelu kahèi!✡ 7 Babège eele dhèu bhelu èèna nèti jumaꞌat miu, sèmi uru èèna dhèu Yahudi sèra core eele ragi aaꞌi-aaꞌi nèti èmu rèngu sèra ho neo raꞌa kalela Paska. Dènge jꞌara ne, miu bisa jꞌajꞌi hari nuka sèmi dhèu dhu dꞌara na abhu heka bhelu-katubꞌa. Miu hudꞌi jꞌajꞌi ku sèmi èèna. Uru èèna, dhèu roro ana kahibꞌi-kalèbho sèna ka tao badha korban kalela Paska. Dꞌai limuri ku, rèngu pamadhe Dhèu Mola-Mèci Ama Lamatua, sèna ka jꞌajꞌi korban dhu pamèu dꞌara èdhi.✡ 8 Uru èèna, dhèu Yahudi raꞌa gee-jꞌara nèti roti dhu pake boe ragi ètu dꞌara lodꞌo kalela Paska. Limuri ne, èdhi nuka sèmi roti dhu pake boe ragi èèna. Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi jꞌaga paie mamuri èdhi sèna ka baku tao ia ka jꞌara-jꞌara dhu bhelu, aa baku papèdꞌa dꞌara dhèu leo. Èdhi hudꞌi padhai lii dhu lèke taruu. Hèia ropa dhèu ladhe rèdhi mamuri èdhi, ra peka na, tatao èdhi madhutu dꞌara mola.✡

9 Ca hari ni, jaꞌa suri kèdhi le sasuri dhu peka na, “Baku paꞌèci dènge dhèu dhu tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu nèngu boe.” 10 Aꞌabhu jaꞌa ne peka boe, na, miu baku paꞌèci dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, dhu pusi-pahae boe Ama Lamatua, do dhèu mangaꞌa, do dhèu kapodꞌe-kabèli dhu manaꞌu rare mèdha-panyau dhèu, do dènge dhèu sogo-tagu nidhu. Te ladhe sèmi èèna, miu hudꞌi tao iisi mi pakajꞌèu nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. 11 Te ngaa dhu jaꞌa peka ne nuka: miu baku paꞌèci dènge dhèu dhu peka na, nèngu dhèu sarani, aa te ngaa nèngu tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu nèngu boe, do dhu mangaꞌa, do dhu sogo-tagu nidhu, do dhu pahahe kolongara dhèu, do dhu mahu, do dhu kapodꞌe mèdha-panyau dhèu. Èdhi baku paꞌèci dènge dhèu sèmi sèra. Aa loe eele ka madhèdi miꞌa-minu paꞌèci dènge dhèu sèmi sèra!

12 Miu dènge hak ho lee mamuri dhèu sarani. Te ngaa jaꞌa dènge boe hak, sèna ka pamaꞌète lii langu dhèu dhu parcaya boe Ama Lamatua. 13 Te Ama Lamatua mesa Na ka bèli-camèdꞌa pamaꞌète hia dhèu dhu parcaya boe Ne. De miu baku bhèlu, ètu dꞌara Sasuri Ama Lamatua dhu suri, peka na, “Dhèu dhu peka na, nèngu dhèu unu Lamatua, te ngaa loe boe tao bhabhelu, na, babège eele ne!”✡

6

Dhèu parcaya baku pagalaa èci dènge èci ètu madha hakim

1 Ladhe ca dhèu sarani pagalaa dènge aꞌari na dhèu sarani, nga tao ka lami asa pengadilan ètu madha hakim dhu tadhe boe Ama Lamatua? Tasamia ka jꞌajꞌi sèmi èèna? Beꞌa risi lami asa madha dhèu-dhèu parcaya, sèna ka rèngu uri lii langu miu! 2 Nuka sèmi dhu dhae meꞌa mèka, peka na, dhèu-dhèu parcaya, bèli-camèdꞌa rèngu ka dhu pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. De tasamia ka miu mesa mi bisa boe uri lii langu dhu ana iiki-iiki? 3 Dhu mola-mola ka, ladhe bèli-camèdꞌa èdhi ka dhu uri lii langu ana pajuu Lamatua nèti sorga. De tatu hudꞌi miu ku dhu uri lii langu dhu bèli-bèli jꞌajꞌi ètu talora aae miu. 4 Risi-risi hari, ladhe miu dhèu parcaya pagalaa lula-nèti jꞌara dhu ana iiki-iiki sèra, nga tao ka miu pake dhèu pamaꞌète lii dhu dhèu-dhèu sarani pakabꞌua boe si?

5 De jaꞌa neo peka ca jꞌara dhu pamakae miu. Sèmi ngaa? Nuka sèmi ètu talora aae miu abhu boe ca dhèu sa dhu dꞌèlu-mèu uri lii langu dhu ana iiki-iiki sèra, sèmi lii langu dhu cèu nèti aꞌari èdhi. 6 Te ngaa nèti talora miu abhu dhèu parcaya dhu ère nèti aꞌari na dhèu parcaya asa madha dhèu pamaꞌète lii langu! Aa te ngaa dhèu pamaꞌète lii langu ne dhu parcaya boe Lamatua!

7 Lèke boe, sina ma? Miu dhu segi boe le èèna, ladhe miu èci dènge èci lami pagalaa asa era pamaꞌète lii langu. Beꞌa risi, aꞌari èu èèna soro tèke ne, ladhe na tao sala mi dedha èu. Aa ladhe aꞌari èu dhèu parcaya manaꞌu nare mèdha-panyau èu, beꞌa risi hudꞌi laa nare! 8 Te ngaa miu dhèu parcaya èci tao sala mi aꞌari miu. Aa èci manaꞌu èci. Aa te ngaa miu sama-sama dhèu parcaya!

9 Miu nuka sèmi meꞌa boe jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi! Te dhèu dhu roꞌo boe tao dhu lèke, tatu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. Mage soro tèke dhèu tipu miu, sèna ka miu adꞌu-ue sasala! Dhèu dhu tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu nèngu boe, dhu sogo-tagu nidhu, dhu bersina, mone dhèu dua dhu paꞌèci nuka sèmi dhèu èmu-kamali, 10 dhèu manaꞌu, dhèu mangaꞌa, dhèu rinu mahu, dhu padhai lii pakarehe kolongara dhèu, dhu pakapodꞌe ho rare mèdha-panyau dhèu, te dhèu aaꞌi-aaꞌi sèmi seꞌe se, tatu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua!

11 Mema, uru èèna miu cahagꞌe sèmi èèna kahèi! Te ngaa Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo miu, hèia pamèu miu. Aa Nèngu bhoke le jꞌara kahèi, sèna ka miu bisa pabeꞌa hari dènge Ne. Na tao jꞌara seꞌe, lula miu paꞌèki dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, aa lula miu paꞌèki dènge Roh Lamatua kahèi.

Ladhe èu jꞌaga paie ngiꞌu èu, èu pakabꞌua Lamatua

12 Jaꞌa dènge hak sèna ka tao aaꞌi mèu-mèu. Te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa neo tao sèra, tatu boe beꞌa hia jaꞌa. De masi ka jaꞌa dènge hak sèna ka tao aaꞌi mèu-mèu, te ngaa jaꞌa koꞌo boe jꞌara dhu karehe koasa nare jaꞌa.✡ 13 Conto sèmi, dhèu peka na, “Ngangaꞌa parluu kabake, aa kabake parluu ngangaꞌa.” Te ngaa sanèdꞌe, te bèli-camèdꞌa Lamatua palaho aaꞌi dua-dua ra. Conto dhu leo hari, èdhi bisa boe soro ngiꞌu èdhi sèna ka bisa tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu-kamali èdhi boe. Èdhi unu ngiꞌu ne, sèna ka sabꞌa hia Lamatua èdhi. Aa Lamatua èdhi ladhe-leru ngiꞌu èdhi. 14 Ropa Kètu èdhi, Yesus Kristus madhe, Ama Lamatua ka pamamuri hari Ne. De ladhe èdhi madhe, Nèngu dènge koasa kahèi ho pamamuri hari èdhi.

15 Ngiꞌu miu jꞌajꞌi mi unu Kristus, nuka sèmi miu bagian nèti ngiꞌu Kristus. Tatu jꞌara ne, miu meꞌa le! De ladhe jaꞌa pake bagian nèti ngiꞌu Kristus, ho laku paꞌèci dènge ngiꞌu nèti bhèni kajeo, na tasamia? Baku sèmi èèna! Te èèna na lèke boe! 16 Tatu miu meꞌa le, ladhe dhèu tao jꞌara makae ho jꞌunu paꞌèci dènge bhèni kajeo, na, dua-dua pakihu kee jꞌajꞌi mi èci. Te dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, peka na, “Rèngu dua ra paꞌèki le jꞌajꞌi mi èci.”✡ 17 Te ngaa dhèu dhu mamuri dꞌara èci dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, jꞌajꞌi le èci dènge Nèngu, sama sèmi dua ra dhu paꞌèki ètu dꞌara roh èci.

18 Ladhe èu abhu tebho tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu èu boe, na, rai pakajꞌèu! Dhèu adꞌu-ue sasala rupa-rupa dhu paꞌele iie rèngu unu ra, aa paꞌele iie dhèu leo kahèi. Te dhèu dhu karihu kajꞌalu paꞌele iie ngiꞌu nèngu unu na. 19 Ngiꞌu èu èèna, nuka sèmi èmu sabajꞌa Roh Lamatua dhu Mola-Mèci. Roh Nèngu èèna ka, dhu pea ètu dꞌara miu, te Ama Lamatua mesa Na ka hia Roh Na mi dedha miu. Nèti èèna ka, miu dènge boe hak ciki sa hèi, ho jꞌajꞌi lamatua dhu ator ngiꞌu miu unu mi. Te ngaa, nga tao ka miu mamuri sèmi pameꞌa boe sa dènge jꞌara seꞌe?✡ 20 Kristus sui nare le miu dènge kabꞌua titu kèna. De miu hudꞌi mamuri ku dènge pakabꞌua ngiꞌu miu unu mi, ho padꞌelo, na, miu pakabꞌua Ama Lamatua kahèi.

7

Dhèu èmu-kamali

1 Jaꞌa neo suri jꞌara-jꞌara dhu miu pakarèi ètu dꞌara sasuri miu èèna, dhu peka na, “Tasamia? Dhu beꞌa ka, dhèu mone baku leo-èmu, do?”

2 Sèmi neꞌe: lula abhu lodꞌo taleo ae, dhu dhèu bisa manahu asa dꞌara tatao dhu sala ètu dꞌara paꞌèci mone dènge bhèni, nèti èèna ka beꞌa risi dhèu mone èci hudꞌi dènge ku dhèu èmu nèngu mesa na. Sèmi èèna kahèi, dhèu bhèni hudꞌi paꞌèci ku dènge dhèu èmu nèngu mesa na.

3 Mone dhu dènge le dhèu èmu! Mage moꞌo boe jꞌunu paꞌèci dènge dhèu èmu èu. Aa dhèu bhèni dhu dènge le dhèu èmu! Mage moꞌo boe jꞌunu paꞌèci dènge dhèu èmu èu. 4 Te bhèni dhu leo le èmu, hia le ngiꞌu na sèna ka jꞌajꞌi unu dhèu èmu na. Aa mone dhu leo le èmu, hia le ngiꞌu na ho jꞌajꞌi unu dhèu èmu na. 5 De miu baku patula-pajuku, lula dua-dua mi dhu dènge hak hua! Te ngaa ladhe miu neo sabajꞌa di, ho moꞌo boe ngee jꞌara dhu leo-leo, na, jꞌunu paꞌèci boe dꞌara ciki ooꞌe èèna ka, ngaa-ngaa tao boe. Sadꞌi dua mi mere lii èci ku. Aa ladhe sabajꞌa mere, na, beꞌa risi pakaboko hari dènge ka. Te ladhe aadꞌo, na, bisa jꞌajꞌi beꞌa boe! Te dhèu aae nidhu bisa dadugu-rariu dhèu dhu taha rare boe dꞌara. 6 Jꞌara ne mai nèti aꞌabhu jaꞌa di, nèti boe atora Lamatua. 7 Madhutu ngangee jaꞌa, beꞌa risi dhèu baku leo-èmu, nuka sèmi jaꞌa dhu dènge boe dhèu èmu. Te ngaa Ama Lamatua hia dhèu karunya pamèci dènge nèngu. Nèti èèna ka, abhu dhèu dhu Ama Lamatua hia si leo-èmu, aa abhu cahagꞌe dhu Na hia si leo boe èmu.

8 Jaꞌa neo peka dènge dhèu mone do dhèu bhèni dhu leo mèka èmu, aa dènge bhèni balu, na, beꞌa risi miu baku leo-èmu, nuka sèmi jaꞌa ne. 9 Te ngaa ladhe taha mere boe, hua iia leo èmu ka. Dhu hua iia risi ladhe dhèu leo-èmu, te aadꞌo na, dadꞌèi dꞌara na paꞌele iie ngiꞌu nèngu unu na.

10 Neꞌe ne mai boe nèti ngangee jaꞌa mesa ku. Te jaꞌa neo peka ngaa dhu Lamatua èdhi paredha le mi dhèu dhu leo le èmu, na, bhèni bisa boe paꞌia-paꞌela dènge dhèu èmu-kamali na. 11 Te ngaa ladhe nèngu tèke eele dhèu èmu na, beꞌa risi leo ia ka èmu. Hua iia nèngu laꞌe padame dènge mone dhu jꞌajꞌi dhèu èmu na. Sèmi èèna kahèi mone, bisa boe paꞌia-paꞌela dènge dhèu èmu-kamali na.✡

12 Neꞌe ne madhutu ngangee jaꞌa, mai boe nèti Lamatua èdhi. Aa mi dhèu leo, jaꞌa neo padhai lii sèmi neꞌe: ladhe abhu mone dhèu sarani dhu dhèu èmu na parcaya boe Kristus, na, baku ia eele ne, ladhe dhèu èmu na neo mamuri taruu dènge nèngu. 13 Sèmi èèna kahèi, dènge bhèni dhu dhèu èmu na parcaya boe Kristus, na, baku ia eele ne, ladhe mone ne dꞌèi era sèna ka dua ra mamuri paꞌèci taruu. 14 Te mone dhu parcaya boe Kristus, bisa mola-mèci, lula nèngu dhu paꞌèki le dènge bhèni dhu jꞌajꞌi dhèu èmu na. Aa bhèni dhu parcaya boe Kristus, bisa jꞌajꞌi mola-mèci kahèi, lula nèngu dhu paꞌèki dènge mone dhu jꞌajꞌi dhèu èmu na. Te ladhe aadꞌo, na, ana-ana rèngu bisa boe mola-mèci. Te ngaa dènge jꞌara ne, rèngu bisa mola-mèci ètu madha Ama Lamatua. 15 Te ngaa ladhe dhèu bhèni do dhèu mone dhu parcaya boe Kristus, dhu laꞌe tèke eele dhèu èmu-kamali na dhu parcaya, na hudꞌi nèngu sène. Ka dhèu èmu dhu parcaya, paꞌèki heka dènge ne. Te Ama Lamatua paroa miu sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na, ho miu mamuri padame èci dènge èci. 16 Dhèu bhèni dhu parcaya, dhu leo le èmu aaꞌi-aaꞌi! Ele boe miu bisa hia mamuri mi dhèu èmu miu. Aa bisa aadꞌo kahèi. Sèmi èèna kahèi dhèu mone dhu parcaya dhu leo le èmu sèra! Ele boe miu bisa hia mamuri mi dhèu èmu miu. Aa bisa aadꞌo kahèi. Miu meꞌa iia mèka.

Madhutu paie-iie jꞌara mamuri Lamatua

17 Masi ka sèmi èèna, te ngaa mamuri dhèu èci-èci tasa mera mia lodꞌo Ama Lamatua paroa nare miu jꞌajꞌi dhèu unu Na, mamuri taruu sèmi èèna. Baku ubꞌa hari, te Ama Lamatua dhu ator nare le sèmi èèna. Jaꞌa ajꞌa-nori atora ne ètu jumaꞌat aaꞌi-aaꞌi ra.

18 Conto, ladhe miu suna le sèna ka padꞌelo, na, miu dhèu Yahudi, hèia lodꞌo limuri miu tadèngi Ama Lamatua paroa nare miu, na, baku pasili, peka na, miu suna le. Aa dhèu dhu dhae suna mèka ropa tadèngi Ama Lamatua paroa si, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na, na, suna ia ka. Lula rèngu dhu jꞌajꞌi le dhèu unu Lamatua. 19 Ladhe dhu suna le, èèna jꞌajꞌi boe mi ngaa èci sa. Aa suna mèka èèna ka, ngaa-ngaa tao boe. Dhu dènge kabꞌua ka, nuka èdhi madhutu lii paredha Ama Lamatua. 20 Lodꞌo Ama Lamatua hagꞌe nare miu jꞌajꞌi dhèu unu Na, Lamatua pua boe miu suna, do baku suna. De hudꞌi ka laa sèmi èèna. Baku ubꞌa ia ka.

21 Jaꞌa hia hari conto èci. Ladhe èu jꞌajꞌi ènu lodꞌo Ama Lamatua paroa èu, na, hudꞌi laa sèmi èèna, ngaa-ngaa tao boe. Te ngaa ladhe sèmi èu dhu ènu boe, na, hudꞌi laa! Ladhe bisa boe jꞌajꞌi dhèu bebas, ngaa-ngaa tao boe kahèi. 22 Te ropa Lamatua paroa ca dhèu ènu jꞌajꞌi dhèu unu Na, ènu ne jꞌajꞌi le sèmi ca dhèu dhu bebas, dhu sabꞌa hia Lamatua na ètu sorga. Aa lodꞌo Ama Lamatua paroa ca dhèu bebas jꞌajꞌi dhèu unu Na, dhèu ne jꞌajꞌi ana pua-paleha Kristus. 23 Kristus tihe pamaꞌète nare le miu dènge kabꞌua titu kèna! De miu baku jꞌajꞌi ènu hia dhèu leo.

24 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Lodꞌo Ama Lamatua paroa nare miu jꞌajꞌi dhèu unu Na, mamuri miu tasamia èèna ka, hudꞌi laa sèmi èèna. Baku ubꞌa ia ka. Hudꞌi laa sèmi èèna ka, hia mi Lamatua.

Dhèu dhu leo mèka èmu

25 Miu karèi jaꞌa lula-nèti dhèu kalora iisi dhu jꞌunu paꞌèci rèdhi mèka dènge dhèu èci sa. Ama Lamatua peka boe ngaa-ngaa dènge jaꞌa nèti jꞌara èèna. Te ngaa miu bisa sèmi ngaa dhu jaꞌa peka-padhai, lula Ama Lamatua padꞌelo rasa kasia mi jaꞌa. Madhutu aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: 26 limuri ne èdhi abhu jꞌajꞌèra rupa-rupa. De mamuri dhèu tasa mera mia èèna ka, hudꞌi laa sèmi èèna. Dadꞌèi jaꞌa sèmi neꞌe ka: 27 ladhe èu paꞌèki dènge dhèu èmu èu, na, baku ia eele ne. Ladhe èu dhu paꞌèki heka dènge dhèu èmu èu, na, tenge ia ka bhèni leo, sèna ka leo ia ka èmu. 28 Te ngaa ladhe èu leo hari èmu, na, èu sala boe ngaa-ngaa. Aa ladhe bhèni dhu paꞌèci rèdhi mèka dènge dhèu mone leo-èmu, nèngu adꞌu-ue boe sasala ngaa-ngaa. Te ngaa sanèdꞌe, dhèu dhu paleo èmu, bèli-camèdꞌa paraga dènge jꞌajꞌèra rupa-rupa ètu rai-haha ne. Dadꞌèi jaꞌa sèna ka miu baku susa sèmi èèna.

29 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Madhutu ngangee jaꞌa, nuka: lodꞌo oe èle rai-haha ne dètu ae le. De mone dhu dènge dhèu èmu, mage ladhe dhoka dhèu èmu nèngu di, te ngaa laladhe kahèi asa Lamatua. 30 Sèmi èèna kahèi, ladhe abhu dhu tangi, beꞌa risi paꞌèra dꞌara ho baku tangi, sèna ka laladhe asa Ama Lamatua. Ladhe abhu dhu karejꞌe-karae, beꞌa risi baku karejꞌe seli, te ngaa laladhe asa Ama Lamatua. Ladhe abhu dhu hèli ngaa-ngaa, beꞌa risi tao mamuri na nuka sèmi dhèu dhu dènge boe unu, sèna ka laladhe asa Ama Lamatua. 31 Ladhe abhu dhu pake mèdha-panyau nèti rai-haha ne, beꞌa risi tao ngiꞌu na, nuka sèmi dhèu dhu mamuri na dhu maena boe mi mèdha-panyau rai-haha ne, sèna ka na laladhe dhoka asa Ama Lamatua di. Lula jꞌara mamuri rai-haha ne bèli-camèdꞌa ele.

32 Jaꞌa dꞌèi sèna ka miu baku pangee ae-ae. Te dhèu dhu leo boe èmu, lodꞌo nèngu ae ho na tao madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. Sèna ka nèngu bisa tenge jꞌara ho sabꞌa pakarejꞌe dꞌara Lamatua. 33-34 Te ngaa dhèu dhu leo le èmu, hudꞌi taru kira dadꞌèi rai-haha ne. Nèngu kahèi hudꞌi taru kira ku mi dadꞌèi Ama Lamatua, te ngaa nèngu hudꞌi tenge jꞌara ho pakarejꞌe dꞌara dhèu èmu na kahèi. Jꞌara seꞌe se ka tao ngangee na jꞌajꞌi mi kajari.

Sèmi èèna kahèi, bhèni dhu dènge heka dhèu èmu, aa bhèni kalora iisi. Rèngu taru kira dadꞌèi Ama Lamatua, sèna ka bisa mamuri mola-mèci ètu dꞌara dènge ngiꞌu aae. Te ngaa bhèni dhu leo le èmu, dꞌara na kajari. Nèngu taru kira ka mi dadꞌèi Lamatua, te ngaa na tenge jꞌara ho pakarejꞌe dꞌara dhèu èmu na kahèi. 35 Jaꞌa lole jꞌara seꞌe, sèna ka nèti babeꞌa hia miu. Jaꞌa koꞌo boe ho miu lèke sasii. Dadꞌèi jaꞌa ka, miu tao dhu lèke, aa tangare asa dadꞌèi Ama Lamatua, sèna ka ngangee miu baku kajari.

36 Ladhe dhèu mone dhu lii dꞌai le bhèni dhu dꞌai umur paleo èmu, na, hudꞌi laa ra paleo, ladhe mone ne dꞌèi heka pamata. Dènge jꞌara sèmi èèna, rèngu tao boe jꞌara sala. Te ladhe ra mate panèbhu, mage dhoka mone èèna taha nare boe dꞌara, hèia nèngu tao jꞌara dhu lèke boe. 37 Te ngaa ladhe mone ne bisa taha nare dꞌara, nèngu baku laka-seti ho kabꞌi lai-lai. Te neꞌa ngaa dhu nèngu neo tao. Masi ka nare nèbhu, dènge boe ngaa-ngaa. 38 De dhèu mone dhu leo dènge bhèni na, èèna beꞌa. Aa dhu leo boe èmu èèna, beꞌa risi hari.

Bhèni balu

39 Bhèni dhu leo le èmu, paꞌèki toke madhe dènge dhèu èmu na. Te ngaa ladhe dhèu èmu na madhe, nèngu bisa leo hari dènge dhèu mone leo, sadꞌi mone ne dhèu dhu parcaya Kristus kahèi. 40 Madhutu aꞌabhu jaꞌa, beꞌa risi bhèni balu ne, leo ia ka èmu. Jaꞌa pangee, na, lii holo ne cèu nèti Roh Lamatua dhu ètu dꞌara jaꞌa kahèi.

8

Ngangaꞌa dhu dhèu pake ropa sogo-tagu nidhu

(Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:35,39, 6:4)

1 Jaꞌa neo lole lula-nèti sisi dhu dhèu pake sogo-tagu nidhu. Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti dhu teꞌa ae le jꞌara seꞌe. Dhu jꞌajꞌi mi lii langu, ka ladhe dhèu neꞌa ae, na, nèngu bisa ngedꞌe, te na pangee, na, nèngu dꞌèlu-mèu risi nèti dhèu leo sèra. De beꞌa risi, èdhi mamuri dènge pasue di. Te jꞌara pasue neꞌe ka tao dhèu aaꞌi-aaꞌi asa tabha èra ètu dꞌara parcaya ra.

2 Ladhe abhu dhèu dhu pangee, na, neꞌa mèu, èèna peka na, mamèu nèngu dhae dꞌai mèka. 3 Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu sue Ama Lamatua, tatu Lamatua tadhe ne. Neꞌe ka dhu lèke mola-mola.

4 De ladhe dhèu naꞌa sisi dhu sogo-tagu le mi nidhu, èdhi aaꞌi-aaꞌi teꞌa, na, nèngu dhoka pahaha iisi mi mèdha sogo-tagu ètu rai-haha di, te ngaa pahaha boe iisi mi Lamatua dhu lèke. Te èdhi teꞌa, na, “Abhu dhoka Ama Lamatua èci di dhu lèke” aa, “mèdha sogo-tagu aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu sogo-tagu, dènge boe kabꞌua.” 5 Abhu mèdha ae-ae ètu dedha-liru dènge rai-haha ne, dhu dhèu peka, na, ‘lamatua rèngu’ do aadꞌo na, ‘kètu rèngu’.

6 Te ngaa bagi èdhi, Ama Lamatua dhoka èci di.

Nèngu èèna, Ama èdhi.

Aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi nèti Nèngu.

Aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi tao hia mi Nèngu.

Aa Kètu èdhi dhoka èci di,

nuka Yesus Kristus.

Ama Lamatua pake Yesus,

lodꞌo Na pajꞌajꞌi aaꞌi-aaꞌi.

Aa èdhi mamuri,

lula Yesus ka dhu hia èdhi.

7 Te ngaa abhu dhèu dhu reꞌa boe jꞌara seꞌe. Rèngu loe boe pangee mèdha sogo-tagu sèra, hèia ngangee rèngu èci èèna ka dènge ngangee rèngu uru sèra. Nèti èèna ka, ropa raꞌa sisi dhu sogo-tagu nidhu, rèngu pangee, na, “Ngangaꞌa ne jꞌajꞌi le korban ho pake sogo-tagu nidhu! Ladhe jaꞌa kuꞌa mèdha neꞌe, na, jaꞌa paꞌèki era dènge jꞌara-jꞌara dhu bhelu!” De neꞌe ne ka dhu paꞌele iie ngangee rèngu, toke rèngu bisa heka unu ngangee madhera, lula dꞌara rèngu èra boe. 8 Nga tao ka sèmi èèna? Ngangaꞌa bisa boe nèti èdhi asa madha Ama Lamatua, si? Ladhe taꞌa boe, èdhi asa boe bhelu, sina ma? Aa ladhe taꞌa, tao boe èdhi jꞌajꞌi dhèu beꞌa, si?

9 Te ngaa mage-mage! Masi ka èu dènge hak sèna ka adꞌu-ue madha jꞌara èci, tatu boe jꞌara ne nèti babeꞌa hia èu. Ladhe sèmi abhu aꞌari ca dhèu dhu parcaya èra boe, ladhe nèdhi èu tao jꞌara èèna, hèia na manahu, na, èèna beꞌa boe! 10 Èu dhu meꞌa le, jꞌara ne jꞌajꞌi boe mi ngaa èci sa. Te ngaa ladhe aꞌari dhèu parcaya dhu dꞌara na èra boe, ladhe nèdhi èu muꞌa ètu dꞌara èmu sogo-tagu, na pangee sèmi ngaa? Tatu na pangee, na, “Ladhe jaꞌa kuꞌa ngangaꞌa sogo-tagu èèna, ngaa-ngaa tao boe, masi ka ngangaꞌa èèna ra paeꞌa le nidhu.” 11 Èu meꞌa le jꞌara ae-ae. Te ngaa ladhe èu tao sèmi èèna, èu asa paroe dꞌara dhèu dhu èra mèka. Aa te ngaa dhèu èèna, aꞌari èu dhèu parcaya. Kristus madhe hia nèngu kahèi! 12 Hua iia pangee sèmi neꞌe: ladhe aꞌari èu dhu dꞌara èra mèka adꞌu-ue jꞌara èci dhu madhutu ngangee rèngu sala lula tatao èu, na, èu tao le sasala hia rèngu. Aa èu tao sasala mi Kristus kahèi. 13 De ladhe jaꞌa kuꞌa ngangaꞌa dhu tao aꞌari jaꞌa dhèu parcaya manahu asa dꞌara sasala, beꞌa risi jaꞌa baku kuꞌa sisi sèmi sèra, toke dꞌai jaꞌa madhe. Te jaꞌa koꞌo boe rèngu manahu asa dꞌara sasala.

9

Lodꞌo Lamatua pua dhèu unu Na, Nèngu hia hak dènge koasa kahèi

1 Baku pangee, na, jaꞌa dènge boe hak ho suri sèmi neꞌe hia miu. Te Ama Lamatua pua jaꞌa laku lole dènge dhèu lula-nèti Nèngu. Jaꞌa dhu kèdhi le Kètu èdhi, Yesus èèna. Jaꞌa dhu paꞌèki mèno dènge Ne. Hèia miu aaꞌi-aaꞌi parcaya Nèngu kahèi, lula sasabꞌa-laꞌa jaꞌa ne. 2 Masi ka dhèu leo roꞌo boe sèmi rare jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Lamatua, te ngaa tatu miu meꞌa, na, Lamatua ka dhu pua jaꞌa dhiu peka-padhai lii moa Na asa miu. Ladhe miu neo meꞌa mèu, na, lee mamuri miu di. Te miu dhu paꞌèki era dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus!

3 Jaꞌa neo dhaa mi dhèu dhu pèci sasala mi dedha jaꞌa, sèmi neꞌe: 4 miu ngee, na, jaꞌa dènge Barnabas dènge boe hak ho abhu ngangaꞌa-nganginu nèti dhèu dhu jiꞌi ajꞌa-nori si, do? 5 Miu pangee, na, jiꞌi dènge boe hak ho leo dènge dhèu bhèni Kristen, dhu laꞌa sama-sama pakako sasabꞌa Lamatua ètu era leo, do? Madhutu iia-iia na, dhèu pajuu-paleha Lamatua dhu leo sèra, rèti kahèi dènge dhèu èmu ra. Ari Lamatua Yesus sèra tao sèmi èèna. Petrus mesa na sèmi èèna kahèi!* 6 Do, miu ngee na, dhoka jaꞌa dènge Barnabas di dhu hudꞌi sabꞌa tenge doi-dhari, sèna ka bisa mamuri ho ajꞌa-nori dhèu? 7 Ngangee miu sèmi èèna, mai nèti mia? Ladhe sèku sordadꞌu sèra. Rèngu pusi boe hèli ngangaꞌa-nganginu dènge mèdha-papake. Ladhe sèku dhèu sabꞌa ètu oka anggor. Abhu boe ca dhèu sa dhu kai, peka na, “Èu baku muꞌa hua anggor sèra!” Aa ladhe sèku dhèu madhenga badha. Dhèu ne dènge hak ho nare susu nèti kahibꞌi-kalèbho dhu nèngu jꞌaga.

8 Jaꞌa padhai lii ne madhutu boe ngangee jaꞌa dhèu rai-haha ne. Te Atora sèra nèti Ama Lamatua dhu peka sèmi èèna kahèi. 9 Ètu atora Musa, dhu suri peka na, “Ropa sapi jꞌèli are ho hagꞌe eele lamusi nèti huri na, baku kape hèbꞌa na, sèna ka bisa naꞌa.” Miu pangee, na, Lamatua soro tèke sèna ka dhoka sapi di dhu bisa naꞌa, do?✡ 10-11 Aadꞌo! Lamatua peka na, Nèngu taru kira èdhi kahèi. Te dhu suri tèke, peka na, “Dhèu dhu kabèli rai, aa dhèu dhu hagꞌe eele lamusi nèti huri na, ropa ra sabꞌa, rèngu reꞌa kahèi, èèna na abhu pala ra.” Sèmi èèna kahèi, beꞌa risi dhèu pajuu-paleha dhèu Kristen sèra, bisa abhu pala nèti rui-jꞌajꞌèra ra. Te lodꞌo jiꞌi ajꞌa-nori miu jꞌara-jꞌara nèti Roh Lamatua èèna, jiꞌi nuka sèmi ca dhèu sabꞌa oka-tedhe dhu sèle hini. De lodꞌo jiꞌi ajꞌa ngare, ladhe jiꞌi abhu ngangaꞌa-nganginu do ngaa hari nèti miu, ngaa-ngaa tao boe. Te jꞌara na sèmi èèna ka!✡ 12 Dhèu leo dhu ajꞌa-nori miu, dènge hak sèna ka abhu dhua-èi dènge mèdha-panyau nèti miu, si? Aa jiꞌi tasamia? Jiꞌi dènge hak risi eele nèti rèngu!

Te ngaa miu meꞌa le. Jiꞌi se pake ngèdhi boe hak ho laka-seti miu. Jiꞌi paꞌèra ètu rupa-rupa jꞌara, sèna ka baku magee miu. Te, dènge jꞌara neꞌe, miu dꞌèi nanene Lii Lolo Beꞌa Yesus Kristus dhu jiꞌi peka-padhai dènge miu. 13 Pangee ku laa! Ama-ama agama dhu sabꞌa ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi dhèu Yahudi, mamuri nèti persembahan dhu dhèu rèti. Aa dhèu dhu sabꞌa ètu mei korban, raꞌa sisi nèti badha dhu dhèu rèti.✡ 14 Sèmi èèna kahèi, Lamatua dhu moa, na, dhèu dhu sasabꞌa ra peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Kristus, rèngu bisa mamuri nèti rui-jꞌajꞌèra nèti sasabꞌa-laꞌa ra. Dhu lèke kèna.✡

15 Masi ka jaꞌa dènge hak ho mamuri sèmi èèna, te ngaa jaꞌa dꞌèi boe tao sèmi èèna. Jaꞌa suri boe sasuri ne sèna ka miu hia jaꞌa ngaa-ngaa. Nèbhu nare sange neꞌe, jaꞌa pakako sasabꞌa Lamatua hia miu, te ngaa manèngi boe ngaa-ngaa nèti miu. De hua iia risi jaꞌa madhe, ladhe dhèu pangee, na, jaꞌa manèngi ngaa-ngaa nèti miu. 16 Masi ka jaꞌa lole taruu dènge dhèu lula-nèti Lii Lolo Beꞌa Lamatua, te ngaa èèna jꞌajꞌi boe mi ngaa sa èci, dhu jaꞌa bisa padedha iisi. Jaꞌa hudꞌi lole ku dènge dhèu lula-nèti Lamatua, te Lamatua ka dhu pua jaꞌa sèmi èèna. Ladhe jaꞌa sabꞌa boe madhutu sasabꞌa jaꞌa, na dui kore jꞌajꞌèra! Te tatu pasae kore hahuku. 17 Ladhe jaꞌa sabꞌa sasabꞌa ne lula madhutu dhoka dadꞌèi jaꞌa mesa ku, na, ngaa dhu jaꞌa abhu sèra, nuka sèmi gaji dhu dhèu sabꞌa sèra abhu. Te ngaa ladhe jaꞌa sabꞌa sasabꞌa ne, lula Lamatua pua jaꞌa, èèna leo. Te Lamatua lèka jaꞌa ho jꞌaga mèdha-panyau Na dhu kabꞌua. 18 De ladhe sèmi èèna, upa jaꞌa ngaa? Jaꞌa parluu boe gaji. Jaꞌa padhue-padhai Lii Lolo Beꞌa Lamatua, dhu manèngi boe ngaa-ngaa. Neꞌe ka dhu tao jaꞌa karae, nuka sèmi jaꞌa abhu le upa. De masi ka jaꞌa unu rupa-rupa hak, nuka sèmi dhèu leo dhu sasabꞌa ra padhue-padhai Lii Lolo Beꞌa èèna, te ngaa jaꞌa pake aaꞌi boe hak sèra.

19 Jaꞌa ne, dhèu bebas dhu sabꞌa madhutu dadꞌèi dꞌara jaꞌa. Dhèu dènge boe hak ho pua jaꞌa tao neꞌe, do, tao èèna. Masi ka sèmi èèna, te ngaa jaꞌa tao ngiꞌu nuka sèmi ènu, ho dhèu aaꞌi-aaꞌi abhu hak ho paleha jaꞌa. Dènge jꞌara ne, jaꞌa bisa soru-bara dhèu ae, sèna ka ra madhutu Ama Lamatua taruu. 20 De ladhe jaꞌa paꞌèci dènge dhèu Yahudi, na, jaꞌa tao iisi sèmi dhèu Yahudi, sèna ka soru-bara dhèu Yahudi ho ra tadhe Lamatua. Ladhe jaꞌa paꞌèci ka dènge dhèu dhu kèpe paꞌèra Atora Lamatua, jaꞌa tao madhutu Atora Lamatua, ho jaꞌa bisa soru-bara si, sèna ka ra tadhe mèu Lamatua, (masi ka jaꞌa keꞌa, na, tao madhutu Atora èèna, bisa boe pabeꞌa jaꞌa dènge Lamatua). 21 Ladhe jaꞌa pakaboko dènge dhèu dhu reꞌa boe Atora Lamatua, jaꞌa jꞌajꞌi sèmi rèngu ho lere kèti si asa Lamatua. (Jaꞌa patabuli boe Atora Lamatua dhu Na hia mai re Musa, te ngaa jaꞌa mamuri pake Atora Kristus)✡ 22 Dènge dhèu dhu dꞌara èra boe, na, jaꞌa tao iisi sèmi dhèu dhu dꞌara èra boe kahèi, ho jaꞌa bisa pamako si sèna ka mai asa Ama Lamatua. Dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, jaꞌa tao iisi sèmi rèngu, sèna ka, ladhe bisa, kèti cahagꞌe asa madha Lamatua. 23 Jaꞌa tao jꞌara aaꞌi-aaꞌi se, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa lèka Lii Lolo Beꞌa Lamatua. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi bisa abhu pala dhu beꞌa nèti madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi, dhu Lamatua hia èdhi.

24 Jaꞌa pakasame dènge paꞌuji rai. Dhèu ae-ae madhutu paꞌuji rai, te ngaa dhu abhu juara dhoka dhèu èci di. De miu èci-èci mi hudꞌi rai paꞌèra-èra ku ho jꞌajꞌi juara hia Lamatua. 25 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu paꞌuji, hudꞌi madhutu ku paredha nèti dhèu dhu ajꞌa rèngu, si? Dhèu se sabꞌa bia sèmi èèna, lula neo abhu solo juara dhu bèli-camèdꞌa ele iie. Te ngaa èdhi sabꞌa sèna ka abhu upa dhu taha toke dꞌai mia-mia. 26 De jaꞌa rai leli boe. Te ngaa jaꞌa tenge jꞌara ho rai paꞌèra-èra toke dꞌai lane. Ladhe pasoro jaꞌa sèmi dhèu tuka pajꞌubhu, na, jaꞌa jꞌubhu leli boe, te ngaa hudꞌi jꞌubhu palèke ku. 27 Jaꞌa paꞌèra dꞌara, aa ajꞌa ngiꞌu sèna ka bisa taha taruu. Te beꞌa boe ladhe jaꞌa peka dènge dhèu leo lula-nèti Ama Lamatua, aa te ngaa jaꞌa mesa ku sisu atora, hèia Lamatua kalua eele jaꞌa nèti dꞌara paꞌuji rai èèna.

10

Mage pamudꞌe dènge mèdha paeꞌa nidhu

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Mage miu bhèlu eele lii lolo dhu uru èèna, lodꞌo bèi-baki èdhi ètu era dhu dhèu pea boe. Ama Lamatua pajꞌujꞌu jꞌara hia rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, pake raꞌi-liru dhu kako uuru nèti rèngu. Aa Ama Lamatua hagꞌe eele èi dhasi, hèia ra kako dꞌai cabèka dhasi dènge sodꞌa.✡ 2 Dhasi dènge raꞌi-liru se, nuka sèmi lii pakasame sa. Te bèi-baki èdhi sèra lèka Musa nuka sèmi ama ho lere si, ka ra madhutu raꞌi-liru, aa maso asa dꞌara dhasi palere-lere dènge ne. Èèna sama sèmi èdhi dhu parcaya Kristus hèia abhu sarani, dhu peka na, èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Na, aa ti nanene Ne. 3 Bèi-baki èdhi aaꞌi-aaꞌi ra, raꞌa ngangaꞌa dhu Roh Lamatua sadia tèke hia ra.✡ 4 Aa rinu nèti èi dhu Roh Lamatua sadia hia ra kahèi. Èi dhu rinu èèna kalua nèti hadhu aae dhu Roh Lamatua pajꞌujꞌu tèke. Rèngu lasi asa mia-mia èèna ka, hadhu èèna dhu ètu èèna le. Madhutu iia-iia na, hadhu èèna, nuka Kristus.✡ 5 Te ngaa Ama Lamatua dꞌèi boe dènge tatao dhèu ae sèra. Ka ropa ra kako palème era mamoo dhu taleo èèna, dhèu ae madhe. Ka ra padhane si palème era.✡

6 Jꞌara aaꞌi-aaꞌi se ho jꞌajꞌi mi conto, sèna ka èdhi baku dꞌèi tao jꞌara bhelu sama sèmi rèngu.✡ 7 Baku paeꞌa nidhu sèmi rèngu cahagꞌe. Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, dhu suri, peka na, “Dhèu Israꞌel madhèdi raꞌa-rinu pesta ètu madha patung sapi iiki ciꞌu. Ka ra sogo-tagu ne.”✡ 8 Èdhi baku tao jꞌara makae dènge dhèu dhu dhèu èmu-kamali boe èdhi. Te uru-uru sèra, rèngu tao jꞌara makae sèmi sèra ka, hèia dua nguru tèlu riho dhèu madhe ètu dꞌara ca lodꞌo doko èèna ka.✡ 9 Èdhi baku adꞌu-ue bhabhelu rupa-rupa, ho neo teꞌa, Kristus huku èdhi, do aadꞌo. Te dhèu Israꞌel cahagꞌe neo sèku Ama Lamatua sèmi èèna ka, ka Na hia mege ae-ae dhu dènge raco sèna ka kadhi pamadhe si.✡ 10 Èdhi baku kaꞌuu-kamuki kahèi. Te dhèu Israꞌel cahagꞌe reꞌa dhoka kaꞌuu-kamuki di, ka Ama Lamatua pua ana pajuu Na èci nèti sorga mai pamadhe si.✡

11 Jꞌara ne lèke mi dhèu Israꞌel, sèna ka jꞌajꞌi tadha hia mi èdhi. Ra suri seꞌe se, ho èdhi bisa teꞌa, sèna ka baku tao madhutu sasala rèngu. Te lodꞌo èle rai-haha ne dètu ae le.

12 Sanèdꞌe paie! Limuri ne èu ngee, na, èu èra le. Te ngaa baku pamudꞌe, sèna ka baku manahu. 13 Lodꞌo-lodꞌo ngee mèdhi neo tao bhabhelu, te ngaa sanèdꞌe, te dhèu leo dhu paraga rèdhi le kahèi, dadugu-rariu sèmi sèra. Te ngaa èu bisa parcaya Ama Lamatua, sèna ka Na tao madhutu ngaa dhu Nèngu peka. Te Lamatua soro tèke boe èu ho abhu dadugu-rariu risi nèti aꞌèra èu. Ropa èu paraga dènge dadugu-rariu, Nèngu padꞌelo jꞌara kalua hia èu. Nèngu neo paꞌèra èu, ho baku manahu.

14 De aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Ladhe dhèu neo laka-seti miu sèna ka sogo-tagu nidhu, na, pakeso nèti era èèna! Baku pamata!

15 Jaꞌa padhai lii dènge miu dhu meꞌa ngee madhera. Hudꞌi laa miu mesa mi dadoo unu mi, ngaa dhu jaꞌa neo peka-padhai èèna, lèke tareꞌa. 16 Pangee sèku jꞌara ne: ladhe èdhi pakaboko sèna ka taꞌa-tinu ètu mei Ama Lamatua, hèia tare galaa ho manèngi makasi mi Lamatua, ka tinu nèti galaa èèna, sasoa na, èdhi dhu paꞌèki dènge Kristus. Ropa Na pasuti raa Na ka Na madhe, èèna sama sèmi èdhi madhutu madhe kahèi. Ladhe èdhi pamae roti èèna, hèia taꞌe, sasoa na, èdhi dhu paꞌèki dènge Kristus. De ropa Kristus madhe, èèna sama sèmi èdhi kahèi madhe sama-sama dènge Ne.✡ 17 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti taꞌe nèti roti cue. De aaꞌi-aaꞌi dhu rare pala nèti roti cue ne, nuka sèmi èdhi dhu paꞌèki jꞌajꞌi mi ngiꞌu èci, masi ka èdhi dhèu ae-ae. 18 Pangee sèku dhèu Israꞌel uru sèra. Ropa rèngu roro badha ètu dedha mei korban sèna ka pahaha iisi mi Ama Lamatua, ama agama dhu roro ne ka dhu bisa naꞌe sisi èèna. Sasoa na, rèngu paꞌèki dènge Lamatua, aa paꞌèki kahèi dènge dhèu dhu rèti badha ho jꞌajꞌi mi korban.✡

19-20 Madhutu aꞌabhu jaꞌa, tasamia? Lodꞌo dhèu dhu tadhe boe Lamatua neo hia mèdha-panyau rèngu jꞌajꞌi mi mèdha sogo-tagu ra, èèna dènge boe kabꞌua, do? Te mèdha sogo-tagu sèra, dhoka patung dhu madhe di! Aadꞌo! Aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: lodꞌo dhèu roro badha ho jꞌajꞌi badha sogo-tagu, rèngu sogo-tagu nidhu bhelu. Te ngaa rèngu pahaha boe iisi mi Ama Lamatua dhu lèke. De jaꞌa koꞌo boe ho miu paꞌèki dènge nidhu bhelu sèmi sèra.✡ 21 Ladhe miu paꞌèki dènge Lamatua, ka minu nèti galaa ètu mei Lamatua, na, miu bisa boe paꞌèci dènge nidhu bhelu sèra, aa baku minu nèti galaa dhu ra pake paeꞌa nidhu. Te ladhe miu minu sèmi èèna, sasoa na, miu paꞌèki dènge nidhu bhelu. Sèmi èèna kahèi, ladhe miꞌa ètu mei Lamatua, miu bisa boe miꞌa ètu mei nidhu. Goa, ee! Te sasoa na, miu paꞌèki dènge nidhu bhelu sèra! 22 Madhutu aꞌabhu miu sèmi ngaa? Neo papèdꞌa dꞌara Lamatua èdhi, do? Èèna bahaya! Ele boe miu ngee, na, miu èra risi Lamatua, do?✡

Tao aaꞌi mèu-mèu, sèna ka dedꞌe padedha-dedha kolongara Lamatua

23 Ele boe miu pangee, na, “Jaꞌa neo tao ngaa èèna ka, bisa. Te èèna hak jaꞌa.” Tareꞌa. Te ngaa sanèdꞌe, tatu boe jꞌara aaꞌi-aaꞌi sèra nèti babeꞌa hia èu. Aa tatu boe jꞌara aaꞌi-aaꞌi sèra, bisa soru-bara èu ho paꞌèra dꞌara mu.✡ 24 Baku tenge dhoka leto pala ngiꞌu èu di. Beꞌa risi tenge oto hia dhèu leo kahèi.

25 De jaꞌa manèngi sèmi neꞌe: ladhe hèli sisi ètu dꞌara pasa, na, muꞌa laa. Baku pakarèi ia ka, peka na, “Sisi paeꞌa nidhu, do?” Do pangee, na, “Jaꞌa bisa kuꞌa sisi ne, do aadꞌo?” 26 Lula ètu dꞌara Sasuri Lamatua dhu suri tèke, peka na, “Rai-haha dènge isi na aaꞌi-aaꞌi, unu Lamatua èdhi.”✡

27 Ladhe abhu dhèu dhu parcaya mèka Kristus nèru miu, peka na, “Mai lati taꞌa asa èmu jaꞌa!” Ladhe miu lami, na, miꞌa ngaa dhu na hia miu. Baku pakarèi ia ka, na, “Jaꞌa bisa kuꞌa ngangaꞌa neꞌe, do aadꞌo?” 28 (Te ngaa ladhe abhu dhu mai pakaꞌuu, peka na, “Baku muꞌa neꞌe ne, te sisi ne sisi sogo-tagu nidhu,” beꞌa risi èu baku muꞌa. Èu hudꞌi taru kira ku mi dhèu dhu mai peka lii deo na, ho baku pabia ne. 29 Aꞌabhu jaꞌa, na, pangee paie-iie, madhutu ngangee dhèu deo na, bisa kuꞌe do aadꞌo. Baku ngee dhoka dhu beꞌa madhutu ngangee èu mesa mu.)

Aa te ngaa, jaꞌa bisa tao madhutu dꞌèi dꞌara jaꞌa. Te ngaa ladhe dhèu leo pangee, na, beꞌa boe ladhe nèngu adꞌu-ue ca madha jꞌara, nga tao ka jaꞌa bebas boe sa hèi tao madhutu dadꞌèi dꞌara jaꞌa, lula beꞌa boe bagi mi dhèu leo? 30 Ladhe jaꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua, hèia jaꞌa kuꞌa, na, nga tao ka dhèu padhai pamanahu jaꞌa?

31 De miu neo miꞌa do, minu do, tao ngaa èèna ka, na, tao aaꞌi-aaꞌi sèna ka pakapai kolongara Ama Lamatua. 32 Baku pasusa dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe, do dhèu unu Lamatua dhu parcaya sèra. 33 Tao nuka sèmi jaꞌa tao. Te jaꞌa neo cobꞌa pakarejꞌe si ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Jaꞌa mesa boe tao dhu beꞌa hia jaꞌa di, te ngaa neo tao dhu beꞌa bagi rèngu aaꞌi-aaꞌi, sèna ka rèngu abhu sodꞌa kahèi.

11

1 Miu ladhe mi jaꞌa, aa tao madhutu jꞌara mamuri jaꞌa. Te jaꞌa ladhe mi Kristus, aa tao madhutu tatao Nèngu.✡

Ladhe tao ibadat, na, dhèu mone dènge dhèu bhèni hudꞌi pakabꞌua ku madhutu atora adꞌa

2 Jaꞌa koa-kadꞌiri miu, lula tasamia èèna ka miu sanèdꞌe taruu jaꞌa. Aa jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa ajꞌa-nori le miu, miu tao madhutu era. Beꞌa titu kèna! 3 Te ngaa ca jꞌara dhu jaꞌa neo pasanèdꞌe miu nuka: baku bhèlu jꞌajꞌajꞌi miu nèti mia. Dhèu mone dhu parcaya sèra, kèni na nèti Kristus, dhu jꞌajꞌi Kètu ra. Dhèu bhèni jꞌajꞌi nèti dhèu mone. Aa Kristus mai nèti Ama Lamatua.*

4 Dhèu mone baku pahutu kètu na lodꞌo nèngu manèngi-mangajꞌi, do, ropa na peka-padhai lii moa Lamatua. Te èèna sama sèmi nèngu pamakae Kristus, lula neꞌa boe pakabꞌua madhutu adꞌa èdhi. 5 Te ngaa bhèni hudꞌi pahutu kètu na lodꞌo sabajꞌa, do ropa nèngu lole lii moa Lamatua. Te ladhe aadꞌo na, èèna sama sèmi nèngu pamakae dhèu èmu na, lula neꞌa boe pakabꞌua madhutu adꞌa èdhi. Aa nèngu pamakae ngiꞌu nèngu unu na, nuka sèmi dhèu bhèni dhu lusu pakahoni kètu na. 6 Te ladhe abhu dhèu bhèni dhu dꞌèi boe pahutu kètu na, sèna ka jꞌajꞌi tadha nèngu pakabꞌua dhèu èmu na, beꞌa risi nèngu gꞌute pababꞌa rèu kètu na. Te ngaa ladhe nèngu rasa kètu na kahoni pamakae nèngu, hua iia nèngu pahutu kètu na.

7 Ngee sèku sèmi neꞌe: dhèu mone parluu boe hutu kètu na, te Ama Lamatua pajꞌajꞌi dhèu mone madhutu raropa Na. Nèti èèna ka, dhèu mone jꞌajꞌi mi hua-hela dhu padꞌelo dadedha Ama Lamatua. Aa dhèu bhèni kahèi jꞌajꞌi mi hua-hela dhu padꞌelo dadedha dhèu mone.✡ 8 Te lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi rai-haha ne, Na tao boe dhèu mone nèti dhèu bhèni. Te ngaa pajꞌajꞌi dhèu bhèni nèti dhèu mone. 9 Aa Lamatua tao boe dhèu mone hia mi dhèu bhèni. Te ngaa Na pangèdꞌu dhèu bhèni mi dhèu mone.✡ 10 De hua iia risi dhèu bhèni pahutu kètu ho dhèu reꞌa, na, nèngu pake hak na ho sabajꞌa aa lole lii moa Lamatua, madhutu jꞌara dhu lèke. Ana pajuu nèti sorga reꞌa sèmi èèna kahèi. 11 Te ngaa ladhe rèngu paꞌèki dènge Lamatua, bhèni dènge mone bisa boe èci-èci ka tao unu na. 12 Ama Lamatua pajꞌajꞌi uuru ku dhèu mone. Hèia Na pajꞌajꞌi dhèu bhèni nèti dhèu mone. Te ngaa èle èèna ka, dhèu bhèni ka dhu nara iisi dhèu mone. Aa Ama Lamatua ka dhu tao aaꞌi-aaꞌi, jꞌajꞌi.

13 Miu pangee sèku! Ladhe dhèu bhèni pahutu boe kètu ho sabajꞌa mi Ama Lamatua, madhutu aꞌabhu miu, na, beꞌa, do aadꞌo? 14 Madhutu adꞌa miu ètu kota Korintus, ladhe dhèu mone rèu kètu madhera, èèna pamakae nèngu, do? 15 Te ngaa bhèni dhu rèu kètu na madhera, beꞌa titu kèna, si? Lamatua hia ne rèu kètu madhera ho paꞌabhe kabꞌa kètu na. Èèna ka dhu lèke mola-mola.

16 Te ngaa ladhe abhu dhu loe boe pakarèi nèti jꞌara neꞌe, sanèdꞌe, te nèti jiꞌi dhu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat, aa nèti jumaꞌat-jumaꞌat, neꞌe ne dhu tema le jꞌajꞌi ètu talora èdhi.

Baku tao rupa-rupa ladhe taꞌa ètu mei Lamatua

17 Limuri ne, jaꞌa neo padhai lii ca jꞌara. Te ngaa lii ne koa-kadꞌiri boe miu. Te ropa miu pakaboko, miu tao boe jꞌara dhu lèke, te ngaa miu asa tao maruru.

18 Partama, dhu jaꞌa tadèngi, na, lodꞌo miu pakaboko tao kasasi, miu dhu mae-manyèla. Nèti lii dhu jaꞌa tadèngi sèra, tatu abhu cahagꞌe dhu lèke tareꞌa. 19 (Mema, lula mamae-manyèla miu èèna ka, bisa teꞌa cee ka dhu tareꞌa-reꞌa nanene Lamatua èdhi, aa mia dhu nanene boe.)

20 Te lodꞌo miu dhèu sarani pakaboko ho miꞌa ètu mei Lamatua, miu hudꞌi sanèdꞌe ku mi Lamatua Yesus. Èèna ka dhu lèke. Te ngaa miu tao boe sèmi èèna. 21 Tadha na, nuka ropa miu madhèdi miꞌa, abhu dhu mate boe dhèu leo, abhu dhu raꞌa dènge gagoo, aa abhu leo dhu rinu mahu. Toke abhu dhèu cahagꞌe dhu abhu boe pala, ka ra manganga. 22 Tasamia ka ne!? Miu dènge boe èmu ho miꞌa-minu, do? Do, miu neo paꞌele iie kolongara jumaꞌat Lamatua? Do, miu neo pamakae dhèu dhu unu aadꞌo sèra? Miu neo jaꞌa padhai lii tasamia hari? Neo sèna ka jaꞌa koa-kadꞌiri miu ètu dꞌara tatao miu ne, do? Baku maena!

Roti dènge èi anggor èèna, jꞌajꞌi mi tadha ho pasanèdꞌe èdhi nèti mamadhe Yesus

(Mateos 26:26-29, Markus 14:22-25, Lukas 22:14-20)

23 Lamatua Yesus ka dhu peka Unu na dènge jaꞌa jꞌara ne, de jaꞌa peka hari dènge miu. Peka na, ropa dhèu paꞌèra neo pamadhe Ne, mèda èèna Nèngu nare roti cue. 24 Hèia Na sabajꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua. Ka Yesus peka dènge ana madhutu Na sèra, aku Nèngu na, “Miꞌa roti ne, te neꞌe ne ngiꞌu Jaꞌa, dhu mae hia miu. De miu hudꞌi miꞌa roti ne, sèna ka sanèdꞌe Jaꞌa.” 25 Ropa raꞌa rare, Na tao sèmi èèna kahèi dènge galaa dhu isi èi anggor, aku Nèngu na, “Èi anggor ne, sasoa na, Ama Lamatua neo paꞌèki lii padhadha hiu dènge miu. Ka Jaꞌa hudꞌi pasuti raa Jaꞌa toke madhe, heka lii padhadha èèna jꞌajꞌi. Lodꞌo-lodꞌo miu minu èi anggor sèmi neꞌe, miu hudꞌi ngee mèdhi ku mamadhe Jaꞌa.”✡ 26 Lodꞌo-lodꞌo miu tao jꞌara sèmi neꞌe, ho miꞌa roti dènge minu nèti galaa sèmi neꞌe, toke Kristus lèpa hari mai, èèna nuka sèmi miu palolo hari mamadhe Na.

Ladhe dꞌara èu mola boe, na, baku madhèdi muꞌa ètu mei Lamatua

27 Nèti èèna ka, lodꞌo dhèu raꞌa roti dènge rinu nèti galaa èèna, sèna ka sanèdꞌe Kètu èdhi, Yesus Kristus, te ngaa ladhe abhu dhèu dhu dꞌara na mola boe dènge dhèu leo, èèna na Ama Lamatua huku ne. Lula, èèna ngiꞌu dènge raa nèti Lamatua Yesus. De ladhe dꞌara dhu mola mèka, na, nèngu nia boe naꞌa dènge ninu, lula jꞌara èèna pahahe Lamatua Yesus. 28 Beꞌa risi ca dhèu-dhèu ka parisa uuru ku dꞌara na. Ladhe dꞌara na dhu mola le, heka bisa naꞌa roti aa ninu èi anggor kèna. 29 Te ngaa abhu dhu raꞌa dènge rinu dhu dꞌara ra koe-kapengo. Te ra pangee, na, “Mamadhe Yesus èèna, dènge boe kabꞌua. Ngiꞌu Yesus dènge boe sasoa bagi mi jaꞌa.” Dhèu sèmi seꞌe se, bèli-camèdꞌa dui rare pala ra, lula hahuku dhu sadia tèke le. 30 Nèti èèna ka, ètu talora aae miu sèra, abhu dhu èra boe, abhu dhu lèke papèdꞌa-tarègu, aa abhu dhu madhe le.

31 Te ngaa ladhe èdhi parisa paie-iie dꞌara èdhi, èdhi abhu boe huku sèmi sèra. 32 Ladhe Lamatua èdhi huku èdhi, Na tao sèmi èèna sèna ka ajꞌa-nori èdhi ho èdhi madhutu jꞌara dhu lèke. Te Nèngu dꞌèi boe ladhe èdhi lèke huku sama sèmi dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne.

33 De aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Ladhe miu pakaboko ho miꞌa-minu ètu mei Lamatua, èci hudꞌi mate ku èci. 34 Ladhe abhu dhu taha boe manganga, beꞌa risi miꞌa uuru ku ètu èmu, sèna ka ropa miu pakaboko paꞌèci, baku abhu dhu lèke huku.

Jꞌara leo dhu miu karèi sèra, pe jaꞌa dhiu ku, heka ator si kèna.

12

Roh Lamatua pangèdꞌu koasa mi èdhi sèna ka tao rupa-rupa sasabꞌa-laꞌa

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Dadꞌèi jaꞌa ka ladhe miu meꞌa mèu nèti koasa dènge karunya dhu Roh Lamatua pangèdꞌu mi èdhi, sèna ka èdhi pake. 2 Miu dhu meꞌa, na, lodꞌo miu dhae jꞌajꞌi mèka dhèu unu Lamatua, miu sogo-tagu mèdha dhu lii aadꞌo sèra. Miu madhutu rèngu iia-iia dꞌara. 3 Nèti èèna ka, jaꞌa neo ho miu meꞌa, na, tatu boe abhu dhèu dhu paꞌèki dènge Roh Mola-Mèci Ama Lamatua, peka na, “Dhoo-saseo Yesus èèna!” Aa tatu dhèu dhu paꞌèki boe dènge Roh Mola-Mèci Ama Lamatua peka na, “Yesus èèna, Lamatua jaꞌa!”

4 Roh Lamatua hia mi dhèu èci-èci ka dènge karunya na, sèna ka èci-èci dènge sasabꞌa-laꞌa ra. Te ngaa karunya sèra mai nèti Roh èci di. 5 Dhèu abhu karunya rupa-rupa ho lalau-laloꞌo dhèu leo, te ngaa rèngu nanene dhoka Lamatua èci di. 6 Dhèu unu rupa-rupa sasabꞌa sèna ka pakako sasabꞌa Lamatua, èèna jꞌajꞌi lula Ama Lamatua di dhu soru-bara rèngu ho ra pakako sasabꞌa-laꞌa sèra aaꞌi-aaꞌi ra. 7 Ama Lamatua padꞌelo Roh Na mi mamuri dhèu dènge jꞌara dhu baka-leo hua, te ngaa dadꞌèi Na sèna ka aaꞌi-aaꞌi ra sama-sama abhu babeꞌa. 8 Lamatua pangèdꞌu koasa Roh Na mi dhèu unu Na. Ka cahagꞌe abhu koasa, sèna ka ngangee madhera ho nori dhu lèke. Cahagꞌe abhu koasa ho peka paledꞌa ngaa dhu rèngu reꞌa dènge beꞌa. 9 Cahagꞌe hari abhu koasa sèna ka parcaya paꞌèra mi Ama Lamatua, lula rèngu dhu paꞌèki paꞌèra dènge Roh Na. Cahagꞌe hari abhu koasa ho puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa. 10 Cahagꞌe hari abhu koasa sèna ka tao tadha-tadha malaa dhu padꞌelo dadedha Ama Lamatua. Cahagꞌe hari lole lii moa Lamatua mi dhèu unu Na. Cahagꞌe abhu koasa sèna ka reꞌa, roh mia ka mai nèti Ama Lamatua, aa mia ka dhu aadꞌo. Cahagꞌe hari, abhu koasa ho bisa padhai lii pake lii leo. Aa cahagꞌe hari, bisa peka sasoa nèti lii sèra. 11 Te ngaa dhodhoka Roh èci di dhu bisa tao rèngu, sèna ka bisa pakako sasabꞌa-laꞌa ra. Nèngu neꞌe ka dhu pangèdꞌu mi dhèu èci-èci, ka rèngu bisa sabꞌa madhutu dadꞌèi Roh Lamatua èèna.✡

Ngiꞌu èci, te ngaa bagian na ae-ae

12 Jaꞌa neo pasoro karunya sèra dènge ngiꞌu dhèu. Ngiꞌu èci, te ngaa bagian na ae-ae. Te ngaa bagian se, paꞌèki jꞌajꞌi ngiꞌu èci di.✡

Neꞌe nuka sèmi dhèu unu Kristus sèra. 13 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti paꞌèki dènge Roh èci di. Nèti èèna ka, lodꞌo èdhi abhu sarani, èdhi nuka sèmi ca suku. Masi ka èdhi dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe, ènu do dhèu bebas, Ama Lamatua pala hia èdhi Roh èci di. Èèna nuka sèmi tinu èi dhu hia mamuri nèti madha èi èci di.

14 Tareꞌa, ngiꞌu ne nèti boe ca bagian di. Te na jꞌajꞌi nèti bagian ae-ae. 15 Ladhe sèmi haga èu, peka na, “Jaꞌa ne, kacui-aai boe. De jaꞌa jꞌajꞌi boe bagian nèti ngiꞌu èu.” Masi ka nèngu peka sèmi èèna, te ngaa nèngu jꞌajꞌi bagian nèti ngiꞌu èu era. Tareꞌa, si? 16 Aa ladhe dhilu èu peka na, “Jaꞌa ne, musi madha boe. De jaꞌa ne jꞌajꞌi boe bagian nèti ngiꞌu èu.” Masi ka na peka sèmi èèna, te ngaa nèngu bagian nèti ngiꞌu èu kahèi. 17 Pangee sèku! Ladhe ngiꞌu èu dhoka musi madha di, tasamia èu bisa tadèngi? Aa ladhe ngiꞌu èu dhoka rèu dhilu di, tasamia ho èu bisa sangèdꞌu?

18 Te ngaa miu meꞌa le, Ama Lamatua tao èdhi jꞌajꞌi mi èci sama sèmi ngiꞌu èci, ka Nèngu ator bagian se madhutu dadꞌèi Na. 19 Ladhe ngiꞌu ne dhoka ca bagian di, ngara na ‘ngiꞌu’ boe, sina ma? 20 Te dhu lèke ka, ngiꞌu èdhi ne, dènge bagian ae-ae. Seꞌe ka tao ne jꞌajꞌi ngiꞌu kateme aae.

21 Musi madha bisa boe pahahe kacui-aai, dhu peka na, “Jaꞌa parluu boe èu!” Aa kètu bisa boe peka dènge haga na, “Jaꞌa dale boe èu!” 22 Dhu lèke mola-mola ka, nuka, abhu bagian nèti ngiꞌu dhu roe, aa dhu dènge kabꞌua ae boe, te ngaa èdhi parluu rèngu kahèi. 23 Abhu bagian dhu èdhi pangee, na, rèngu se gaguna ra ae boe, te ngaa èdhi haduli si paie-iie. Aa abhu bagian dhu èdhi makae pacèu, ka pahutu pabeꞌa-beꞌa. 24 Te ngaa bagian dhu pamakae boe èdhi, èdhi tao boe si ngaa-ngaa.

Te ngaa Ama Lamatua oru nare bagian aaꞌi-aaꞌi se ho jꞌajꞌi mi ngiꞌu èci. Ka Nèngu ator sèna ka bagian dhu èdhi pangee, na, dhu dènge boe kabꞌua, èdhi ladhe-leru si beꞌa-beꞌa, 25 te Lamatua dꞌèi boe ngiꞌu èdhi pahagꞌa. Dadꞌèi Na sèna ka bagian se èci soru-bara èci. 26 Te ladhe bagian èci paraga dènge susa, na, aaꞌi-aaꞌi ra susa kahèi. Aa ladhe ra pakabꞌua èci, na, aaꞌi-aaꞌi karejꞌe kahèi.

27 Èci èèna ka dènge miu. Te miu sama sèmi ngiꞌu Kristus dhu kateme. Dhèu parcaya èci-èci nuka sèmi ca bagian nèti ngiꞌu Kristus. 28 Te ètu talora miu dhèu parcaya, Ama Lamatua hia koasa sèna ka pakako rupa-rupa sasabꞌa, nuka:

Partama, Lamatua pua-paleha dhèu cahagꞌe ho lasi lole lii moa Na.

Ka dua, Na pake dhèu cahagꞌe, jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Nèngu.

Ka tèlu, Na hia dhèu cahagꞌe dꞌèlu-mèu ho ajꞌa-nori dhèu leo lula-nèti Nèngu.

Aa Na hia koasa mi dhèu cahagꞌe, sèna ka bisa tao tadha-tadha malaa ho padꞌelo dadedha Na.

Cahagꞌe hari abhu koasa ho puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa.

Cahagꞌe hari abhu karunya ho soru-bara dhèu.

Cahagꞌe hari abhu karunya sèna ka uri dhèu ho sabꞌa sama-sama dènge beꞌa.

Aa Lamatua pangèdꞌu koasa mi dhèu cahagꞌe hari, ho bisa padhai pake rupa-rupa lii.✡

29 De ngangee miu tasamia? Ama Lamatua pua dhèu aaꞌi-aaꞌi ho lasi peka-padhai lii moa Na, do? Aadꞌo. Na hia dhèu aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi mi dhèu rèti lii padhai Na, do? Aadꞌo. Na hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dꞌèlu-mèu ho ajꞌa-nori, do? Aadꞌo. Na hia koasa mi dhèu aaꞌi-aaꞌi, sèna ka tao tadha-tadha malaa, do? Aadꞌo. 30 Na hia koasa mi dhèu aaꞌi-aaꞌi sèna ka puri-paꞌèle dhèu pèdꞌa, do? Aadꞌo. Na hia dhèu aaꞌi-aaꞌi ho bisa padhai pake rupa-rupa lii, do? Aadꞌo. Na hia dhèu aaꞌi-aaꞌi, ho bisa bhoke paledꞌa sasoa nèti lii seꞌe, do? Aadꞌo.

31 De miu hudꞌi bori mema-mema ho sèmi mere aa pake karunya dènge beꞌa dhu hia gaguna mi dhèu ae.

Masi ka sèmi èèna, te ngaa jaꞌa neo padꞌelo jꞌara dhu hua iia risi hia miu.

13

Sasue dhu lèke

1 Ladhe sèmi jaꞌa bisa padhai lii pake lii aaꞌi-aaꞌi, nèti dhèu rai-haha do, lii nèti ana pajuu Lamatua nèti sorga, te ngaa dènge boe sasue ciki sa ètu dꞌara jaꞌa, kolo-karisi na ngaa? Lii padhai jaꞌa sèra mola mèu lao, sama sèmi babha dhu lii cère-cère, do nuka sèmi dere dhu lii dhèru-dhèru di. 2 Ladhe sèmi jaꞌa dènge karunya ho lole peka lii moa Lamatua mi dhèu unu Na, aa dhu keꞌa aaꞌi rahasia, dènge keꞌa aaꞌi jꞌara-jꞌara dhu dhèu dꞌèlu-mèu se reꞌa, aa ladhe lalèka jaꞌa èra mi Lamatua toke jaꞌa bisa pahari eele ledhe nèti era na, te ngaa jaꞌa dènge boe sasue ciki sa, na, gaguna na ngaa? Rui-jꞌajꞌèra jaꞌa guna boe mi ngaa èci sa.✡ 3 Ladhe jaꞌa pahie eele aaꞌi mèdha-panyau jaꞌa, ho sèna ka kabꞌua ra pangaꞌa dhèu unu aadꞌo, do, soro ngiꞌu jaꞌa sèna ka jꞌajꞌi mi korban,* te ngaa ladhe jaꞌa dènge boe sasue ciki sa, gaguna na ngaa? Jaꞌa dènge boe jꞌara dhu tao jaꞌa ngedꞌe. Te sèra sa parcuma! Guna boe ngaa-ngaa.

4 Te sasue èèna, dꞌara taleo.

Sasue èèna, lii mako.

Sasue èèna, dꞌara kura boe.

Sasue èèna, padedha boe iisi.

Sasue èèna, pamone-pabhèni boe.

5 Sasue èèna, lii sakaa boe.

Sasue èèna, neo boe pasegi ngiꞌu unu na.

Sasue èèna, nasa malai boe.

Sasue èèna, tèka boe dꞌara.

6 Sasue èèna, karejꞌe dènge ngaa dhu lèke,

aa dꞌèi boe bia ca bèka.

7 Sasue èèna, taha taruu ètu dꞌara madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi.

Sasue èèna, parcaya taruu.

Sasue èèna, sanao-maena taruu.

Sasue èèna, maꞌète boe.

8 Sasue dènge boe too-lane.

Te, ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua peka le, nèbhu-nèbhu parluu heka. Aa dhu dhèu padhai pake lii rupa-rupa, bèli-camèdꞌa parluu heka kahèi. Aa ladhe ngaa dhu dhèu dꞌèlu-mèu sèra reꞌa, nèbhu-nèbhu guna heka kahèi. 9 Limuri ne dhu teꞌa dhoka ciki ooꞌe di. Aa ladhe èdhi jꞌajꞌi dhèu tèti lii padhai Lamatua, èdhi peka dhoka jꞌara dhu dhae tesa mèka. 10 Te ngaa ropa dꞌai ka lodꞌo na, aaꞌi-aaꞌi sèra tesa dheꞌi-dheꞌi. Lodꞌo èèna jꞌara-jꞌara dhu tesa mèka, guna heka mi ngaa èci sa.

11 Conto sèmi: lodꞌo jaꞌa ana iiki era, jaꞌa padhai lii sama sèmi ana iiki. Ngangee jaꞌa sama sèmi mia dhu ana iiki pangee. Te ngaa limuri ne, jaꞌa dhèu eeꞌa le. Nèti èèna ka, tatao jaꞌa sèmi heka ana iiki.

12 Conto leo: limuri ne, èdhi tèdhi rango-rango era, dhae mèu iia mèka, nuka sèmi èdhi ladhe asa dꞌara tèru dhu ahu. Te ngaa nèbhu-nèbhu pe aaꞌi-aaꞌi se mèu aadha-aadha, nuka sèmi èdhi ladhe padètu iiki-iiki ètu madha èdhi. Neꞌe ne, jaꞌa keꞌa dhoka ciki di. Te ngaa nèbhu-nèbhu bisa keꞌa aaꞌi, nuka sèmi Ama Lamatua ladhe madhore dꞌai adhe-usu jaꞌa.

13 De limuri ne, abhu tèlu jꞌara dhu èdhi hudꞌi tao, dhu taha taruu. Nuka:

èdhi hudꞌi parcaya taruu Lamatua;

èdhi sanao-maena taruu, na, pe Lamatua ator aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi beꞌa;

aa èdhi hudꞌi pasue taruu.

Nèti tèlu jꞌara se, dhu dedha risi ka, sasue. Lula sasue ka dhu hua risi nèti aaꞌi-aaꞌi.

14

Roh Lamatua hia mi dhèu unu Na, sasabꞌa ra baka-leo

1 Tenge jꞌara sèna ka pasue ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Te abhu heka jꞌara leo dhu dedha risi. Aa tenge jꞌara kahèi, sèna ka Roh Lamatua hia miu koasa dènge karunya, ho bisa tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Aa dhu beꞌa, nuka, ladhe miu abhu karunya sèna ka lole lii moa Lamatua. 2 Te ladhe dhèu dhu abhu karunya ho padhai lii pake lii leo, Roh Lamatua hia ne koasa sèna ka peka paledꞌa jꞌara dhu mèu iia mèka. Te ngaa nèngu padhai lii boe dènge dhèu leo, te padhai lii dhoka dènge Lamatua di. Dhèu dhu paꞌèci dènge ne ètu sèra, abhu boe èci sa dhu reꞌa lii padhai nèngu. 3 Te ngaa ladhe dhèu abhu karunya ho lole lii moa Lamatua, na, nèngu peka lii moa ne mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu sèra. Nèngu paꞌèra ku parcaya dhèu mi Lamatua, paꞌèra dꞌara dhèu, aa pakarejꞌe dꞌara dhèu susa. 4 Dhèu dhu padhai lii pake lii leo, nèngu paꞌèra dhoka ngiꞌu nèngu mesa na di. Te ngaa dhèu dhu padhue-padhai lii moa Lamatua èèna, nèngu paꞌèra dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu pakaboko dènge ne, sèna ka jumaꞌat kateme asa tabha èra.

5 Dadꞌèi jaꞌa, ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa padhai lii pake lii leo. Te ngaa jaꞌa dꞌèi risi, ladhe miu bisa lole lii moa Lamatua. Te dhèu dhu peka lii moa Lamatua èèna, guna risi nèti dhèu dhu dhoka padhai pake lii leo di. Ladhe padhai pake lii leo, èèna beꞌa, sadꞌi abhu dhèu dhu bisa peka paledꞌa sasoa na. Dènge sèmi èèna, lii moa sèra bisa asa paꞌèra dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu jumaꞌat, sèna ka reꞌa mèu.

6 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Pangee sèku jꞌara ne. Ladhe sèmi jaꞌa dhiu ngadꞌo miu ho padhai pake lii dhu miu meꞌa boe sasoa na, miu abhu oto na ngaa? Aadꞌo, si? Te ngaa ladhe jaꞌa padhai lii dènge miu, beꞌa risi jaꞌa peka dènge miu dadꞌèi Lamatua. Beꞌa risi jaꞌa bhoke paledꞌa jꞌara-jꞌara dhu uru èèna mèu iia mèka. Beꞌa risi jaꞌa ajꞌa-nori miu ho meꞌa mèu risi hari jꞌara sèra. Beꞌa risi jaꞌa pasanèdꞌe miu Lii Holo-Nori Lamatua. Beꞌa risi ajꞌa-nori miu. Dènge jꞌara sèmi sèra, heka miu abhu oto kèna, si?

7 Sèmi èèna kahèi dènge alat musiik. Seꞌe se mèdha madhe, te ngaa lii ra rupa-rupa. Pake sakino do, sasadhu do, gitar do, ladhe pangèci boe lii na, tatu dhèu reꞌa boe lii sodꞌa sèmi ngaa, si? 8 Ladhe lii tèbhe mèu iia boe, na, tasa mera mia sordadꞌu bisa reꞌa, na, rèngu hudꞌi tao ngaa mi musu ra? Bisa boe, si? 9 Sèmi èèna kahèi dènge miu. Ladhe miu padhai lii, pake lii dhu dhèu bisa boe reꞌa mèu, èèna nuka sèmi miu padhai lii dènge lai ngèlu. Parcuma, te dhèu bisa boe dhane rare lii padhai èu! 10 Ètu rai-haha ne abhu lii ae titu kèna. Lii se, èci-èci ka dènge sasoa na. 11 Te ngaa ladhe jaꞌa keꞌa boe lii dhèu leo, bagi jaꞌa lii ne dènge boe kabꞌua. Jaꞌa keꞌa boe lii rèngu, aa rèngu reꞌa boe lii jaꞌa kahèi. Jiꞌi baga taa, aa jꞌajꞌi sèmi dhèu leo rai kara sa.

12 Sèmi èèna kahèi dènge miu. Miu neo abhu karunya dènge koasa nèti Lamatua. Èèna beꞌa. Te ngaa beꞌa risi ladhe miu tenge jꞌara ho abhu koasa dènge karunya dhu miu bisa pake sèna ka paꞌèra dhèu parcaya sèra!

13 De dhèu dhu padhai pake lii leo, beꞌa risi nèngu sabajꞌa manèngi sèna ka Lamatua hia ne karunya kahèi, ho peka sasoa nèti lii leo èèna. 14 Ladhe jaꞌa manèngi-mangajꞌi pake lii leo, jaꞌa sabajꞌa pake dꞌara jaꞌa, te ngaa jaꞌa keꞌa boe ngaa dhu jaꞌa padhai lii èèna. 15 De babeꞌa na, jaꞌa tao tasamia? Jaꞌa pake dua-dua, te ngaa èci-èci ka dènge lodꞌo na. Jaꞌa neo manèngi-mangajꞌi pake dꞌara jaꞌa, aa jaꞌa neo manèngi-mangajꞌi pake lii dhu keꞌa mèu kahèi. Jaꞌa neo sodꞌa pake lii sodꞌa koa-kio mi Lamatua nèti dꞌara jaꞌa. Aa jaꞌa bisa sodꞌa kahèi, pake lii dhu jaꞌa keꞌa mèu. 16 Te ladhe èu pake lii leo ho koa-kio Ama Lamatua nèti dꞌara èu, te ngaa abhu dhèu ètu sèra dhu reꞌa boe lii deo na, tasamia nèngu bisa dꞌara èci dènge èu? Lodꞌo èu manèngi makasi mi Lamatua pake lii leo, tasamia dhèu èèna bisa nare lii èci dènge èu, ka na peka na, “Lèke kèna!” Bisa boe, si? Te nèngu neꞌa boe lii padhai èu deo na. 17 Èu bisa manèngi makasi sèmi èèna kahèi mi Lamatua. Te ngaa èèna paꞌèra boe dꞌara dhèu leo.

18 Ele boe miu meꞌa boe, te ngaa jaꞌa padhai lii pake lii leo risi nèti miu. Aa jaꞌa manèngi makasi mi Lamatua, lula Nèngu hia jaꞌa bisa padhai lii sèmi èèna. 19 Te ngaa ladhe dhèu parcaya pakaboko, na, beꞌa risi jaꞌa padhai lii dhoka lèmi hèbꞌa dhu babꞌa te ngaa reꞌa mèu, sèna ka ajꞌa-nori si. Te ladhe jaꞌa padhai lii pamadhera-dhera pake lii leo, dènge pake lii riho-riho hèbꞌa dhu reꞌa boe, na, gaguna na aadꞌo.

20 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Ladhe miu neo meꞌa mèu jꞌara-jꞌara, na, miu hudꞌi pangee nuka sèmi dhèu eeꞌa. Mage pangee sèmi ana iiki! Te ngaa re jꞌara bhelu-katubꞌa, miu hudꞌi nuka sèmi ana iiki dhu reꞌa boe tao bhabhelu, lula dꞌara ra dhu mèu aadha-aadha. 21 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, dhu suri peka na,

“Lamatua èdhi peka, aku Nèngu na,

‘Jaꞌa neo pake dhèu dhu padhai lii pake lii leo sèra,

ho padhai lii dènge dhèu Israꞌel.

Masi ka Jaꞌa peka tasamia èèna ka,

te ngaa roꞌo boe nanene Jaꞌa.’ ”✡

22 Nèti èèna ka, ladhe miu paraga dènge dhèu dhu padhai lii pake lii leo, èèna jꞌajꞌi mi tadha hia dhèu dhu parcaya mèka Lamatua, sèna ka bisa rèdhi koasa Lamatua. Jꞌara neꞌe soru-bara boe dhèu dhu parcaya le Kristus. Te ngaa ladhe dhèu lole lii moa Lamatua, na, neꞌe ne ka soru-bara rèngu dhu parcaya le Kristus. Te ngaa soru-bara boe dhèu dhu parcaya mèka Kristus. 23 Ladhe sèmi miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu pakaboko, ka miu padhai lii pake lii baka-leo, hèia dhèu dhu parcaya boe, do, dhu neꞌa boe jꞌara seꞌe, maso dhiu asa talora aae miu, dhèu se ngee sèmi ngaa sa? Tatu ra peka na, “Dhèu ètu seꞌe se, hujꞌu aaꞌi mèu-mèu!”

24 Aa ladhe sèmi miu aaꞌi-aaꞌi dhu padhue-padhai ho peka paledꞌa lii moa Lamatua, hèia dhèu dhu parcaya boe, do, dhu neꞌa mèu mèka jꞌara-jꞌara se, maso dhiu asa talora miu. Tatu dhèu ne, neo nanene lii padhai miu. De, ngaa dhu miu peka-padhai sèra, padꞌelo sasala na, toke neo parisa mamuri na dꞌai lutu. 25 Ka bhabhelu dhu nèngu pahuni ètu dꞌara na, èèna na bhoka patalele, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa. Ka na patitu kètu urutuu na, ho pahaha iisi mi Ama Lamatua, peka na, “Ira ii! Tareꞌa-reꞌa Ama Lamatua ètu talora aae miu di!”

Aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi tao, na, tao mola-mola. Baku dènge maruru

26 De aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Ladhe miu pakaboko, èci-èci ka dènge karunya na. Abhu dhu sodꞌa koa-kio Ama Lamatua. Abhu dhu ajꞌa-nori dhèu lula-nèti Lamatua. Abhu dhu peka paledꞌa jꞌara-jꞌara Lamatua dhu uru èèna pahuni era. Abhu dhu padhai pake lii leo. Aa abhu dhu bisa peka sasoa nèti lii leo sèra. Jꞌara aaꞌi-aaꞌi se, rèngu hudꞌi tao ku ho paꞌèra parcaya dhèu leo sèra.

27 Ladhe abhu dhu dꞌèi padhai lii pake lii leo, èèna beꞌa. Sadꞌi dua do tèlu dhèu di, baku paꞌae-ae. Dhèu èci padhai lii uuru, èle ku heka dhèu leo kèna. Aa hudꞌi abhu ku dhèu dhu peka sasoa na. 28 Ladhe sèmi abhu boe dhu bisa peka sasoa nèti lii leo èèna, na, baku padhai lii pake lii leo ètu katanga madha dhèu ae-ae. Hudꞌi laa rèngu padhai lii ètu dꞌara ra. Rèngu bisa padhai lii dènge Lamatua sèmi èèna kahèi.

29 Ladhe miu pakaboko, na, dua do tèlu dhèu di dhu padhai lii, lole lii moa Lamatua. Dhèu leo hudꞌi dadoo ku lii padhai nèti dhèu dhu padhai sèra. 30 Te ngaa ladhe Lamatua bhoke ca jꞌara dhu uru èèna mèu iia mèka mi ca dhèu dhu madhèdi nanene ètu èèna, na, nèngu hudꞌi peka paledꞌa lii moa ne mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhèdi ètu èèna. Aa dhèu dhu padhai lii ètu madha, hudꞌi ae eele nèti lii padhai na, sèna ka hia dhèu dhu heka tadèngi lii moa Lamatua, ho na padhai lii. 31 Dhu lèke ka, miu aaꞌi-aaꞌi mi bisa lole lii moa Lamatua. Te ngaa ladhe padhai lii, na, èci uru, ladhe èle heka dhèu leo kèna. Dènge jꞌara ne, dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa nanene, bisa reꞌa jꞌara, aa bisa paꞌèra dꞌara ra. 32 Sanèdꞌe, te dhèu dhu lole lii moa Lamatua, hudꞌi neꞌa ator ngiꞌu na. Ka èci pamata dènge èci, aa dhèu leo taha uru. 33 Te abhu boe maruru ètu Ama Lamatua, te ngaa mera dènge milu di.

Ètu mia-mia, ladhe dhèu parcaya pakaboko, hudꞌi sèmi neꞌe ku: 34 dhèu bhèni madhèdi mau-mau, bisa boe padhai lii paꞌae. Rèngu hudꞌi nanene kètu jumaꞌat sèra. Te Atora Ama Lamatua peka sèmi èèna kahèi, si? 35 Ladhe abhu bhèni dhu neo karèi jꞌara èci, pe dꞌai èmu ku heka karèi dhèu èmu na kèna. Te ladhe bhèni maruru ètu dꞌara èmu sabajꞌa, sèra sa pamakae iisi ra!

36 Madhutu aꞌabhu miu, tasamia? Te Lii Holo-Nori Ama Lamatua mai boe nèti miu. Aa Lii Holo-Nori Na hia boe miu mesa mi ètu kota Korintus di! De pangee paie ku! 37 Ladhe abhu dhèu dhu pangee, na, nèngu bisa lole lii moa Lamatua, do pangee na, nèngu abhu koasa nèti Roh Lamatua, na, nèngu neꞌa jꞌara-jꞌara dhu jaꞌa suri hia miu sèra, atora dhu jaꞌa tao boe, te ngaa paredha nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus. 38 Ladhe abhu dhèu dhu roꞌo boe sèmi rare jꞌara se, na, miu baku sèmi mere dhèu ne.

39 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Tenge jꞌara sèna ka miu abhu koasa ho bisa peka paledꞌa lii moa Lamatua. Aa mage kai dhèu, sèna ka rèngu baku padhai pake lii leo. 40 De ladhe miu pakaboko, na, pakako aaꞌi-aaꞌi madhutu mola-mola. Tao uuru ku èci, heka dhu leo kèna. Pakako aaꞌi-aaꞌi dènge beꞌa, madhutu madha jꞌara na. Baku dènge maruru.

15

Kristus mamuri hari nèti mamadhe Na

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa neo sèna ka miu sanèdꞌe Lii Lolo Beꞌa Lamatua dhu uru èèna jaꞌa peka-padhai le dènge miu. Miu sèmi mere, hèia tao taruu madhutu Lii Lolo Beꞌa èèna. 2 Te Lii Lolo Beꞌa èèna ka dhu bisa hia miu mamuri, sadꞌi miu kèpe paꞌèra-èra. Te ngaa ladhe miu parcaya taruu boe Ama Lamatua, na, parcaya miu èèna ele iie dꞌara.

3 Jaꞌa ajꞌa le miu jꞌara-jꞌara dhu kapai risi eele, dhu uru èèna dhèu ajꞌa-nori jaꞌa. Nuka: Kristus, dhu Ama Lamatua pua mai èèna, madhe le sèna ka patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi. Jꞌara neꞌe jꞌajꞌi madhutu Sasuri Mola-Mèci Lamatua dhu suri tèke karèi nèti uru ka.✡ 4 Ra padhane Ne. Ka dꞌai camèdꞌa èèna, Lamatua pamamuri hari Ne, lèke mola-mola sèmi dhu suri tèke ètu Sasuri Mola-Mèci Lamatua.✡ 5 Èle èèna ka, Kristus padꞌelo iisi Na mi Petrus.* Nèngu padꞌelo iisi Na mi ana madhutu Na dhèu canguru dua sèra kahèi.✡ 6 Aa ca tèka, Na padꞌelo iisi Na mi lèmi ngasu risi dhèu parcaya. Dhèu aaꞌi-aaꞌi se ladhe rèdhi Ne dènge musi madha rèngu. Nèti rèngu se, ae dhu mamuri era, aa ciki di dhu madhe le. 7 Ka Na padꞌelo iisi mi Yakobis. Hèia Nèngu padꞌelo iisi kahèi, mi dhèu pajuu-paleha Na aaꞌi-aaꞌi.

8 Jaꞌa dhèu limuri tèka dhu ladhe kèdhi Ne. Te jaꞌa ne nuka sèmi ana dhu rara iisi limuri tèka.✡ 9 Dhèu pajuu-paleha Lamatua dhu leo sèra kapai risi nèti jaꞌa ne. Madhutu mola-mola, na, jaꞌa nia boe jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na. Te uru èèna, jaꞌa ka dhu pajꞌèra dhèu unu Lamatua ètu mia-mia.✡ 10 Te ngaa Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa. Hèia Na tao jaꞌa jꞌajꞌi sèmi neꞌe ne. Ropa Nèngu tao jꞌara beꞌa hia jaꞌa, Na core eele boe lodꞌo iia dꞌara. Nèti èèna ka, neꞌe ne jaꞌa sabꞌa bia risi nèti rèngu aaꞌi-aaꞌi ra! Jaꞌa mesa ku boe dhu sabꞌa, te ngaa dꞌara hua iia Lamatua ka dhu sabꞌa ètu mamuri jaꞌa.

11 De ladhe jaꞌa, do, dhèu pajuu-paleha dhu leo dhu ajꞌa-nori èèna ka, ngaa-ngaa tao boe. Te aꞌajꞌa jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi èèna dhoka ca jꞌara di. Jiꞌi peka-padhai taruu Lii Lolo Beꞌa Lamatua mi dhèu. Nèti èèna ka, miu jꞌajꞌi parcaya Lii Lolo Beꞌa dhu sama èèna.

Dhèu madhe, èèna na mamuri hari

12 Jiꞌi tema ajꞌa-nori, peka na, Kristus dhu Ama Lamatua pua mai èèna, mamuri hari le nèti mamadhe Na. De, nga tao ka miu cahagꞌe peka na, “Dhèu madhe sèra, mamuri hari boe?” Ngangee èèna mai nèti mia? 13 Te ladhe dhèu madhe mamuri hari boe, sasoa na, Kristus mamuri hari boe kahèi! 14 Aa ladhe Kristus mamuri hari boe, na, aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi peka-padhai dènge dhèu, gaguna aadꞌo. Aa lalèka miu mi Kristus, parcuma kahèi! 15-16 Aa ladhe tareꞌa dhèu madhe mamuri hari boe, jiꞌi jꞌajꞌi sakasii kapodꞌe-kabèli mi Ama Lamatua. Te jiꞌi tema ajꞌa-nori, peka na, “Ama Lamatua ka dhu pamamuri hari Kristus!” Mema tareꞌa dhu jiꞌi lole sèmi èèna ka. Te ngaa ladhe sèmi dhèu madhe mamuri hari boe, sasoa na, Ama Lamatua pamamuri hari boe Kristus kahèi. 17 Pangee sèku jꞌara ne: ladhe Kristus mamuri hari boe, lalèka miu mi Ama Lamatua parcuma! Aa miu pasae taruu sasala-sasigo miu! 18 Mesa boe èèna di, te dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu uru èèna paꞌèki dènge Kristus, dhu madhe le, ladhe Kristus kèdꞌi boe nèti mamadhe Na, rèngu madhe pacèri nèti Ama Lamatua kahèi. 19 Kristus jꞌajꞌi era sarai èdhi, lula teꞌa, na, Nèngu neo tao jꞌara hua iia hia èdhi. Te ngaa ladhe èdhi sanao-maena ho Nèngu neo tao sèmi èèna dhoka ètu rai-haha di, na parcuma! Aa èdhi jꞌajꞌi dhèu kasia risi eele nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi ra!

Lula Kristus mamuri hari, ngaa ka dhu jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa?

20 Aa te ngaa aadꞌo sèmi èèna, si? Te dhu lèke mola-mola ka: Kristus dhu Ama Lamatua pua mai èèna, mamuri le nèti mamadhe Na! Aa mesa boe Nèngu di, te èèna na dhèu-dhèu parcaya dhu madhe sèra, bèli-camèdꞌa mamuri hari kahèi. Kristus ne, nuka sèmi hua uru dhu padꞌelo, na, rèngu dhu madhe sèra, bèli-camèdꞌa mamuri hari madhutu Nèngu. 21 Uru-uru èèna, dhoka dhèu èci di, nuka Adam dhu sisu paredha Ama Lamatua. De hahuku na, nuka mamadhe. Hahuku ne noto mi èdhi dhèu rai-haha kahèi. Te ngaa limuri ne, abhu ca dhèu hari, nuka Kristus, dhu mamuri madhutu paredha Ama Lamatua. De, lula babeꞌa Nèngu ka dhèu madhe bisa mamuri hari! 22 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sisu paredha Lamatua, lèke huku madhe sama sèmi Adam kahèi. Te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu paꞌèki dènge Kristus, èèna na Ama Lamatua pamamuri hari si.

23 Te ngaa èci-èci ka dènge lodꞌo na. Kristus dhèu partama dhu mamuri hari, nuka sèmi hua uru deo na. Aa pe Na lèpa hari mai asa rai-haha ne, dhèu unu Na sèra heka mamuri hari kèna. 24 Èle ku, heka rai-haha ne èle kèna. Lodꞌo èèna, Kristus jꞌajꞌi Dhèu Aae dhu paꞌele iie koasa aaꞌi-aaꞌi, paredha aaꞌi-aaꞌi, aa mamèu aaꞌi-aaꞌi dhu pamusu dènge Lamatua. Nèngu jꞌajꞌi kahèi Dhèu Aae dhu pangèdꞌu hari hak paredha Na mi Ama Na, nuka Ama Lamatua.

25 Te Ama Lamatua hudꞌi nèdꞌu paredha taruu, toke Na segi aaꞌi dhu labꞌa Kristus, sèna ka ra pahaha iisi mi Nèngu.✡ 26 Abhu ca jꞌara dhu pamusu dènge èdhi era, nuka mamadhe. Te ngaa dꞌai limuri, ka Lamatua segi kahèi koasa mamadhe. De lèpa lodꞌo limuri, dhèu madhe heka. 27 Ètu Sasuri Mola-Mèci Lamatua suri, peka na, “Lamatua tao dhu Na segi aaꞌi-aaꞌi sèra, sèna ka ra pahaha iisi mi Dhèu dhu Lamatua pua mai èèna.” De dhu suri, peka na, “dhu Na segi aaꞌi-aaꞌi sèra, sèna ka ra pahaha iisi mi Dhèu Nèngu”, de lèke, ladhe peka na, Ama Lamatua pahaha boe iisi mi Dhèu unu Nèngu èèna. Lula Ama Lamatua ka dhu dedꞌe Ne, sèna ka jꞌajꞌi Kètu mi ngaa aaꞌi-aaꞌi ra.✡ 28 Bèli-camèdꞌa ladhe aaꞌi-aaꞌi nanene tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua, èèna na Ana ne pangèdꞌu aaꞌi-aaꞌi hari mi Ama Na, dhu dedꞌe Ne jꞌajꞌi Kètu nèti aaꞌi-aaꞌi sèra. Èle èèna, Ama Lamatua paredha taruu ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi, bagi mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

Ladhe sèmi dhèu madhe mamuri hari boe, na, tasamia?

29 Abhu dhèu dhu neo sarani ho gati dhèu dhu madhe le dhu dhae sarani mèka. Te ngaa ladhe dhèu madhe mamuri hari boe, nga tao ka rèngu neo sarani hia dhèu madhe?† 30 Aa nga tao ka jiꞌi oe madhe pahari-pahari ètu dꞌara sasabꞌa jiꞌi, ladhe dhèu madhe mamuri hari boe? 31 Te bèli-bèli jaꞌa oe madhe! Te ngaa aꞌari pasue! Jaꞌa subha, te jaꞌa pangee, na, ngaa-ngaa tao boe ladhe jaꞌa madhe. Te jaꞌa bisa boti kètu, lula miu paꞌèki taruu dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, dhu Ama Lamatua pua le mai. 32 Ca hari ni, lodꞌo jaꞌa ètu kota Epesus era, jaꞌa patao-palaha dènge dhèu sèra nuka sèmi badha hui dhu bhelu. Te ngaa ladhe jaꞌa dhoka patao-palaha, ho bisa segi mesa ku, aa hia boe Lamatua, èèna parcuma. Guna boe ngaa-ngaa! Te ladhe tareꞌa dhèu madhe mamuri hari boe, hua iia èdhi madhutu dhu dhèu peka, na,

“Mai èdhi pesta rame-rame,

aa taꞌa-tinu beꞌa-beꞌa,

te bèli èdhi madhe kèna!”✡

33 Miu baku lèke tipu, ho pangee sèmi èèna! Te abhu dhu peka na,

“Ladhe èu paꞌèci dènge dhèu bhelu,

èèna pakajꞌèu èu nèti mamuri dhu mola.”

34 Adꞌu-ue ia ka bhabhelu-katubꞌa! Rèno ka! Ator ngiꞌu mu! Tao dhu lèke di! Dhu lèke ka, miu hudꞌi meꞌa ku makae, te ètu talora aae miu, abhu era dhèu dhu tadhe mèka Ama Lamatua.

Ladhe èdhi mamuri hari, bèli-camèdꞌa ngiꞌu aae èdhi sèmi ngaa sa?

35 Abhu dhu pakarèi, na, “Ladhe dhèu madhe mamuri hari, jꞌara na tasamia? Aa ngiꞌu aae jꞌajꞌi sèmi ngaa sa?”

36 Goa, ee! Te ladhe sèle hini, hini ne hudꞌi roe ètu dꞌara rai uuru ku, heka na bisa muri kèna. 37 Aa hini dhu èdhi sèle, rupa na leko-leo nèti dhu muri, èli, heka cèu rèu kèna. Te nèngu èèna hini dhu mango-meto, nuka sèmi gandum, do are, do hini dhu leo. 38 Èci-èci ka madhutu raropa ra, madhutu dadꞌèi Lamatua. Lula Nèngu ka dhu ator raropa nèti ana aajꞌu sèra.

39 Badha dènge dhèu rai-haha sèmi èèna kahèi. Èci-èci ka dènge raropa ra, madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. Hèia ngiꞌu dhèu rai-haha madhutu raropa dhèu rai-haha. Ngiꞌu badha èci-èci ka dènge raropa ra. Manu-bhui dènge raropa ra. Iꞌa dènge raropa ra. Dhu leo sèra dènge raropa ra.

40 Abhu mèdha ètu dedha-liru, aa abhu ètu rai-haha. Ètu dedha-liru dènge kolo-karisi na. Te ngaa kolo-karisi ne, leko-leo nèti dhu ètu rai-haha. Dhu ètu rai-haha abhu kolo-karisi kahèi. Te ngaa kolo-karisi se, leko-leo nèti dhu abhu ètu dedha-liru. 41 Ètu dedha-liru kolo-karisi madha lodꞌo leko-leo; kolo-karisi hèru leko-leo; aa kolo-karisi hua-hètu leko-leo kahèi. Èci-èci ka dènge kolo-karisi ra. De aaꞌi-aaꞌi ra dènge kolo-karisi, si?

42 Ladhe dhèu madhe mamuri hari, èèna nuka sèmi hini deo na. Te ladhe padhane ka dhèu madhe, ngiꞌu aae na ele iie, si? Te ngaa ladhe mamuri hari, ngiꞌu na sèmi heka uru èèna. Te ladhe mamuri hari, bisa heka madhe. 43 Ropa èdhi padhane dhèu madhe, èdhi madꞌenge ngiꞌu aae ne. Te ngaa ladhe dhèu èèna mamuri hari, na saraga titu kèna! Te nèngu jꞌajꞌi mola-mèci! Dhèu dhu madhe le bisa heka tao ngaa-ngaa lodꞌo dhèu padhane ne. Te ngaa ropa na mamuri hari, nèngu èra titu kèna! 44 Ladhe dhèu mamuri era, neꞌa dhoka ngee dènge rasa di, si? Te ngaa ropa na madhe, ho mamuri hari, na, Roh Lamatua hia ne mamuri dhu lèke. Ka dhèu ne sèmi heka uru èèna.

45 Dhèu rai-haha dhu uru-uru jꞌara, dhu sama sèmi èdhi, nuka Adam. Madhutu Sasuri Mola-Mèci Lamatua dhu suri tèke, peka na, “nèngu jꞌajꞌi dhèu rai-haha dhu mamuri, dhu neꞌa ngee dènge rasa.” Te ngaa dhèu rai-haha dhu raropa na sama sèmi Adam, dhu dedha risi eele, nuka Kristus. Roh Na ka dhu bisa hia dhèu mamuri dhu lèke.✡ 46 Raropa dhèu dhu uru-uru jꞌara, nuka dhèu dhu neꞌa dhoka ngee dènge rasa di, ka bisa madhe. Te ngaa dhu mamuri hari, nuka dhèu dhu abhu mamuri dhu lèke nèti Roh Lamatua. 47 Raropa dhèu dhu uru-uru jꞌara ètu rai-haha ne, dhu tao nèti ahu rai. Te ngaa raropa ka dua, nuka Kristus dhu mai nèti sorga. 48 Èdhi dhu mamuri ètu rai-haha ne ca ropa dènge dhèu partama dhu Lamatua pajꞌajꞌi nèti ahu rai. Te ngaa dhèu dhu paꞌèki dènge Ama Lamatua ètu sorga, ca ropa dènge Kristus dhu mai nèti sorga. 49 Èdhi dhèu limuri ne, ca ropa dènge Adam dhu Ama Lamatua pajꞌajꞌi nèti ahu rai. Te ngaa nèbhu-nèbhu, gati dènge raropa hiu, sama sèmi Kristus dhu mai nèti sorga.

50 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Dhu jaꞌa neo peka dènge miu, sèmi neꞌe: èdhi dhu ca ropa dènge dhèu partama, ngiꞌu èdhi jꞌajꞌi nèti sisi dènge raa. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi bisa boe abhu pusaka ho jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua ètu sorga. Bisa boe! Te raropa dhèu sèmi èèna, bèli-camèdꞌa ngiꞌu ra ele iie, ka bisa boe sèmi rare ngaa dhu taha nare nèbhu.

51 De nanene paie-iie! Te jaꞌa neo bhoke paledꞌa rahasia èci. Èèna na abhu dhèu parcaya cahagꞌe dhu madhe boe. Te ngaa èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, èèna na gati raropa hiu. 52 Ropa lii tiu tèbhe limuri tèka, aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi dènge sahèka. Malai risi nèti ate musi madha. Te ropa tèbhe limuri tèka lii, cagꞌagꞌa laa dhèu madhe mamuri hari. Aa ladhe ra mamuri hari, dhèu se madhe heka, aa ele iie heka. Sèmi èèna kahèi dènge èdhi dhu mamuri era. Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti abhu raropa hiu.✡ 53-54 Te ngiꞌu aae èdhi dhu bisa ele iie neꞌe ne, jꞌajꞌi ngiꞌu hiu dhu ele iie heka! Aa èdhi dhu bisa madhe neꞌe ne, neo ubꞌa jꞌajꞌi raropa hiu dhu madhe heka! Èèna madhutu ngaa dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, peka na,

“Lamatua palaho eele le koasa mamadhe,

aa segi le mamadhe!

Nèti èèna ka èdhi madhe heka.”✡

55 “He, mamadhe!

Koasa èu ètu mia?

He, mamadhe!

Dhudhu èu ètu mia?”✡

56 Nga tao ka mamadhe nèti rasa pèdꞌa hia èdhi dhèu rai-haha? Lula èdhi adꞌu-ue sasala. Tasamia ka sasala sèra dènge koasa? Lula Atora Ama Lamatua peka na, sasala èdhi, nuka sisu paredha Na! 57 Te ngaa limuri ne, aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi leko-leo le! De èdhi hudꞌi manèngi makasi ae-ae mi Ama Lamatua. Te Nèngu ka tao èdhi bisa segi bhabhelu-katubꞌa lula Kètu èdhi, Yesus Kristus. Mema tareꞌa, te Kristus ka dhu segi aaꞌi!

58 De aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Paꞌèra dꞌara! Baku roe! Sasabꞌa miu hia mi Ama Lamatua hudꞌi asa beꞌa, aa asa ae. Te miu meꞌa le, na, sabꞌa bia hia Lamatua èdhi èèna, iia dꞌara boe.

16

Dhèu paꞌoru doi sèna ka soru-bara dhèu unu Lamatua

1 Neꞌe ne, jaꞌa suri hia miu lula-nèti doi dhu miu pakaboko hia dhèu unu Lamatua ètu Yerusalem. Jaꞌa peka le dènge dhèu parcaya ètu propensi Galati, jꞌara tasamia rèngu hudꞌi pakaboko doi èèna. Miu hudꞌi tao sèmi èèna kahèi.✡ 2 Ladhe hari Migu, dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi paꞌoru doi ciki nèti rui-jꞌajꞌèra rèngu. Baku mate jaꞌa dhiu ku, heka miu parai-oru kèna. 3 De ladhe jaꞌa dhiu, miu pajꞌujꞌu dhèu dhu miu lèka, sèna ka rèti doi soru-bara sèra asa dhèu unu Lamatua ètu Yerusalem. Pe jaꞌa suri sasuri ho patadha rèngu dènge kètu jumaꞌat ètu nèi. 4 Aa ladhe miu ngee, na, beꞌa ladhe jaꞌa madhutu hèi, na, jiꞌi laꞌa palere.

Paulus neo kako palème era

5 Ladhe jaꞌa kako palème le propensi Makedonia, jaꞌa heka dhiu asa miu kèna. De moꞌo do moꞌo boe, jaꞌa hudꞌi laku uuru ku asa Makedonia.✡ 6 Èle èèna, pe jaꞌa dhiu pea taha dènge miu ako panèbhu ciki; ele boe dꞌai èle hèru pacuhi. Hèia miu bisa lere jaꞌa asa era leo hari. 7 Aꞌabhu jaꞌa, na, jaꞌa dhiu ne ca lodꞌo boe di. Te jaꞌa neo pea dènge miu ako panèbhu, ladhe Lamatua dꞌèi. 8 Te ngaa jaꞌa neo pea era ètu kota Epesus ne, toke lodꞌo babeꞌa Pantekosta, [nuka lèmi nguru lodꞌo èle kalela Paska].✡ 9 Lula ètu neꞌe jaꞌa abhu lodꞌo taleo ae, ho sabꞌa taruu, masi ka abhu dhèu ae dhu labꞌa sasabꞌa Lamatua.✡

10 Ladhe Timotius jꞌajꞌi dhiu paraga dènge miu, sèmi mere ne dènge beꞌa, sèna ka baku na ngee rupa-rupa. Te nèngu ne dhèu sabꞌa nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus, sama sèmi jaꞌa ne kahèi.✡ 11 Mage soro tèke dhèu laladhe ne dènge hui madha di. Soru-bara ne toke na lèpa asa jaꞌa dènge beꞌa. Te jaꞌa dènge aꞌari dhu leo se, dhu mate tatae ne.

12 Ca jꞌara era dhu miu hudꞌi meꞌa ku. Jaꞌa dhu pamako le angalai èdhi Apolos, ho na dhiu pangadꞌo dènge aꞌari dhu leo. Te ngaa noꞌo mèka dhiu. De mi mate, pe na abhu lodꞌo taleo, heka na dhiu kèna.

Tao hari ku ca jꞌara

13 Miu hudꞌi jꞌaga ngiꞌu miu paie-iie! Miu hudꞌi paꞌèra-èra ho parcaya taruu Ama Lamatua! Mage madhaꞌu! Paꞌèra iisi! 14 Sadꞌi miu sabꞌa ngaa èèna ka, padꞌelo la sasue.

15 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu meꞌa, na, Stefanus dènge isi èmu na ka dhèu partama dhu parcaya Kristus ètu propensi Akaya nèi. Rèngu sabꞌa reꞌa boe jꞌèra, sèna ka ladhe-leru dhèu parcaya ètu nèi. De jaꞌa manèngi ho✡ 16 miu nanene dhèu sèmi sèra. Nuka rèngu dhu sabꞌa bia ho sama-sama lalau-laloꞌo dhèu parcaya sèra.

17 Dꞌara jaꞌa neo dhiu paꞌasu-pareo dènge miu. Dꞌara jaꞌa karejꞌe titu kèna, lula mamai Stefanus, Fortunatus dènge Akaikus asa neꞌe. Dènge jꞌara ne, rèngu bisa gati miu. 18 Tèlu ra paꞌèra dꞌara jaꞌa, sama sèmi ra paꞌèra dꞌara miu kahèi. Miu hudꞌi pakabꞌua dhèu sèmi sèra.

Paulus hia lii mahoꞌo mi dhèu aaꞌi-aaꞌi

19 Jumaꞌat-jumaꞌat ètu propensi Asia hia miu lii mahoꞌo. Akila dènge dhèu èmu na, Priskila,* aa dhèu leo dhu tema pakaboko ètu èmu ra, paꞌadhu lii mahoꞌo kahèi. Rèngu se dhu paꞌèki kahèi dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus.✡ 20 Dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ètu neꞌe, paꞌadhu lii mahoꞌo kahèi.

Ladhe miu pakaboko, na, paꞌuu èci dènge èci, pake uu dhu nia hia dhèu parcaya sèra.

21 Mi laladhe! Te jaꞌa, Paulus, suri dènge kacui-aai unu ku: Saloom!

22 Dhèu cee dhu sue boe Kètu èdhi, pe Ama Lamatua huku ne.

Jaꞌa dꞌèi tabea dhèu madhutu lii Aram èdhi dhèu Yahudi, dhu peka, “Marana ta!” dhu sasoa na, “Lamatua! Mai ka!”

23 Jaꞌa manèngi sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu aaꞌi-aaꞌi mi.

24 Jaꞌa sue miu aaꞌi-aaꞌi mi, lula èdhi paꞌèki dènge Kristus, dhu Ama Lamatua hia mai.

Sasuri jaꞌa sèmi neꞌe ka. Saloom!

Nèti jaꞌa,

Paulus

✡ 1:2 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:1, Yoel 2:32

* 1:12 Alkitab lii Yunani suri, peka na, “Kefas”. Kefas èèna, ngara leo nèti Petrus.

✡ 1:12 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:24

✡ 1:14 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:8, 19:29, Roma 16:23

✡ 1:16 1 Korintus 16:15

✡ 1:19 Yesaya 29:14

✡ 1:20 Ayub 12:17, Yesaya 19:12, 33:18, 44:25

✡ 1:31 Yermia 9:24

✡ 2:3 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:9

✡ 2:9 Yesaya 64:4

✡ 2:16 Yesaya 40:13

✡ 3:2 Ibrani 5:12-13

✡ 3:4 1 Korintus 1:12

✡ 3:6 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:4-11,24-28

✡ 3:16 1 Korintus 6:19, 2 Korintus 6:16

✡ 3:19 Ayub 5:13

✡ 3:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 94:11

* 3:21-22 Alkitab lii Yunani, suri peka na, Kefas. Kefas èèna, ngara leo nèti Petrus.

✡ 4:12 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:3

✡ 4:13 Ibrani 11:38

✡ 4:16 1 Korintus 11:1, Pilipi 3:17

✡ 5:1 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 22:30

✡ 5:6 Galati 5:9

✡ 5:7 Kalua nèti Masir 12:5

✡ 5:8 Kalua nèti Masir 13:7, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 16:3

✡ 5:13 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 13:5, 17:7, 19:19, 22:21,24, 24:7

✡ 6:12 1 Korintus 10:23

✡ 6:16 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:24

✡ 6:19 1 Korintus 3:16, 2 Korintus 6:16

✡ 7:11 Mateos 5:32, 19:9, Markus 10:11-12, Lukas 16:18

* 9:5 Alkitab lii Yunani suri, peka na, ‘Kefas’. Kefas èèna, ngara leo nèti Petrus.

✡ 9:9 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 25:4, 1 Timotius 5:18

✡ 9:10-11 Roma 15:27

✡ 9:13 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 18:1

✡ 9:14 Mateos 10:10, Lukas 10:7

✡ 9:21 Mateos 22:34-40, Markus 12:28-34, Lukas 10:25-28, 1 Korintus 13:1-8

✡ 10:1 Kalua nèti Masir 13:21-22, 14:22-29

✡ 10:3 Kalua nèti Masir 16:35

✡ 10:4 Kalua nèti Masir 17:6, Sensus 20:11

✡ 10:5 Sensus 14:29-30

✡ 10:6 Sensus 11:4

✡ 10:7 Kalua nèti Masir 32:6

✡ 10:8 Sensus 25:1-18

✡ 10:9 Sensus 21:5-6

✡ 10:10 Sensus 16:41-49

✡ 10:16 Mateos 26:27-28, Markus 14:22-24, Lukas 22:19-20

✡ 10:18 Atora nèti Ama-ama Agama 7:6

✡ 10:19-20 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:17

✡ 10:22 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:21

✡ 10:23 1 Korintus 6:12

✡ 10:26 Lii Sodꞌa Koa-Kio 24:1

✡ 11:1 1 Korintus 4:16, Pilipi 3:17

* 11:3 Dhèu dꞌèlu-mèu lii Yunani peka na, kefale “kapala” sasoa na, 1) ngiꞌu unu kètu, dènge 2) jꞌajꞌajꞌi, kapua (sumber), kèni. Te ngaa lii Yunani, kefale sasoa na, bukan “dhèu rèdꞌu paredha”.

✡ 11:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:26-27

✡ 11:9 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:18-19

✡ 11:25 Kalua nèti Masir 24:6-8, Yermia 31:31-34

✡ 12:11 Roma 12:6-8

✡ 12:12 Roma 12:4-5

✡ 12:28 Epesus 4:11

✡ 13:2 Mateos 17:20, 21:21, Markus 11:23

* 13:3 Abhu sasuri lii Yunani, cahagꞌe dhu suri tabha, peka na, “soro ngiꞌu jaꞌa jꞌajꞌi mi korban tunu”.

✡ 14:21 Yesaya 28:11-12

✡ 15:3 Yesaya 53:5-12

✡ 15:4 Lii Sodꞌa Koa-Kio 16:8-10, Mateos 12:40, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 2:24-32

* 15:5 Alkitab lii Yunani suri, peka, “Kefas”. Kefas èèna, ngara leo nèti Petrus.

✡ 15:5 Mateos 28:16-17, Markus 16:14, Lukas 24:34,36, Yohanis 20:19

✡ 15:8 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:3-6

✡ 15:9 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:3

✡ 15:25 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 15:27 Lii Sodꞌa Koa-Kio 8:6

† 15:29 Ayat ne mèu iia boe. Adꞌa nuka sèmi “sarani ho gati dhèu madhe” abhu boe ètu ayat leo dꞌara Sasuri Lii Pajaji Hiu Ama Lamatua.

✡ 15:32 Yesaya 22:13

✡ 15:45 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:7

✡ 15:52 1 Tesalonika 4:15-17

✡ 15:53-54 Yesaya 25:8

✡ 15:55 Hosea 13:14

✡ 16:1 Roma 15:25-26

✡ 16:5 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:21

✡ 16:8 Atora nèti Ama-ama Agama 23:15-21, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 16:9-11

✡ 16:9 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:8-10

✡ 16:10 1 Korintus 4:17

✡ 16:15 1 Korintus 1:16

* 16:19 Alkitab lii Yunani ètu neꞌe, suri peka na, “Priska”. Priska dènge Priskila èèna, nèti ngara èci.

✡ 16:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:2

2 Korintus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Sasuri Paulus ka dua

hia dhèu parcaya ètu kota Korintus

2 Korintus

1

Lii Mahoꞌo

1 Sasuri ne nèti jaꞌa, Paulus. Ama Lamatua pua-paleha jaꞌa sèna ka laku lole lula-nèti Yesus Kristus dènge dhèu asa mia-mia. Yesus Kristus èèna, dhu Ama Lamatua pajꞌujꞌu karèi nèti uru-uru ka. Ari èdhi Timotius ètu neꞌe kahèi. Na hia lii mahoꞌo.

Jaꞌa paꞌadhu sasuri neꞌe mi dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi dhu biasa pakaboko ètu kota Korintus dènge propensi Akaya.✡ 2 Jaꞌa sabajꞌa mi Ama èdhi, nuka Ama Lamatua, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus. Jaꞌa manèngi ho Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra dènge miu, sèna ka miu mamuri dame dènge mera-milu.

Paulus manèngi makasi mi Ama Lamatua

3 Dadꞌèi jiꞌi ka ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi dedꞌe padedha-dedha kolongara Ama Lamatua. Te Nèngu èèna, Ama nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus. Rasa kasia aaꞌi-aaꞌi kapua nèti Nèngu, aa Nèngu ka dhu paꞌèra dꞌara èdhi. 4 Nèngu ka pamahoꞌo dꞌara èdhi ladhe èdhi ètu dꞌara sasusa. Nèti èèna ka, èdhi kahèi bisa pamahoꞌo dhèu leo dhu paraga dènge sasusa. Te èdhi bisa paꞌèra dꞌara rèngu, sama sèmi Lamatua paꞌèra le dꞌara èdhi. 5 Kristus abhu le susa ae-ae hia èdhi. De, lula Kristus rasa le susa sèmi èèna, nèti èèna ka Ama Na paꞌèra dꞌara èdhi taruu, ladhe èdhi paraga dènge susa. 6 Ladhe jiꞌi ètu neꞌe abhu susa, Ama Lamatua paꞌèra dꞌara jiꞌi. Aa ladhe jiꞌi paraga dènge jꞌajꞌèra, hèia taha dènge dꞌara taleo, na, miu hudꞌi meꞌa kahèi, Lamatua pake jꞌara sèmi neꞌe sèna ka paꞌèra dꞌara miu, ho patalale miu nèti koasa bhabhelu-katubꞌa. Te ladhe miu abhu sasusa sama sèmi jiꞌi, Lamatua paꞌèra dꞌara miu, sèna ka miu bisa taha mere dènge dꞌara taleo kahèi. 7 Nèti èèna ka, jiꞌi ngeꞌa mèu, na, miu bisa taha mere dènge èra. Te jiꞌi ngeꞌa, na, ladhe miu abhu jꞌajꞌèra sama sèmi jiꞌi, Lamatua paꞌèra dꞌara miu, aa Nèngu paꞌèra dꞌara jiꞌi kahèi.

8 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Dadꞌèi jiꞌi sèna ka miu meꞌa mèu sasusa dhu jiꞌi abhu ètu propensi Asia. Jiꞌi rasa bia, risi nèti dhu jiꞌi bisa pasae, toke jiꞌi oe ele ngangee, lula jiꞌi pangee, na, jiꞌi madhe kèna.✡ 9 Jiꞌi rasa bia, nuka sèmi dhèu èci ropa tadèngi hakim pamaꞌète hahuku pamadhe ne. Te ngaa aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi, sèna ka jiꞌi parcaya Ama Lamatua, aa baku parcaya ngiꞌu jiꞌi unu mi. Te Lamatua èèna ka dhu unu koasa ho pamamuri hari dhèu madhe. 10 Nèngu ka dhu pakajꞌèu le jiꞌi nèti bhabhelu, lodꞌo jiꞌi oe madhe. Bèli-camèdꞌa Nèngu neo pakajꞌèu jiꞌi nèti bhabhelu-katubꞌa kahèi. Aa jiꞌi maꞌète boe sanao, sèna ka Na pakajꞌèu taruu jiꞌi nèti bhabhelu-katubꞌa. 11 Ladhe miu loe boe sabajꞌa hia jiꞌi, èèna ka soru-bara jiꞌi kahèi, te Ama Lamatua neo tao jꞌara dhu beꞌa ae-ae hia mi jiꞌi. Nèngu tao jꞌara èèna, lula dhèu ae dhu sabajꞌa hia jiꞌi. Hèia lodꞌo dhèu ae sanèdꞌe jiꞌi, rèngu manèngi makasi ae-ae mi Ama Lamatua kahèi.

Paulus nelu tao dhu hiu

12 Jiꞌi bisa koa-kadꞌiri iisi jiꞌi, lula jiꞌi ngeꞌa ètu dꞌara iiki jiꞌi, ngaa dhu jiꞌi adꞌu-ue ètu rai-haha ne, madhutu dadꞌèi Lamatua dhu Na pangèdꞌu mi jiꞌi. Jiꞌi rai boe nèti sasabꞌa-laꞌa ne, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa rèdhi jiꞌi sabꞌa dènge dꞌara mola. Jiꞌi pakako sasabꞌa jiꞌi, pake boe mamèu* dhu mai nèti rai-haha ne, te ngaa mamèu dhu kapua na nèti Ama Lamatua. Te Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jiꞌi. Nèti èèna ka, jiꞌi bisa asa tabha èra ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa lodꞌo jiꞌi bera-bera dènge miu. 13 Jaꞌa suri hia miu dhodhoka jꞌara-jꞌara dhu miu bisa baca aa bisa meꞌa mèu. Limuri ne miu meꞌa le naneo jaꞌa cahagꞌe. Te ngaa jaꞌa sanao, sèna ka bèli-camèdꞌa miu bisa meꞌa mèu risi hari. 14 Neꞌe ne, miu meꞌa ciki era lula-nèti jiꞌi se. Te ngaa èèna na, lodꞌo Kètu èdhi, Yesus Kristus mai hari ka, jaꞌa keꞌa, na, miu meꞌa jꞌara ae-ae. Dènge jꞌara neꞌe, miu bisa koa-kadꞌiri jiꞌi, sama sèmi jiꞌi koa-kadꞌiri miu kahèi.

15 Lula jaꞌa keꞌa, na, miu meꞌa jꞌara aaꞌi-aaꞌi se, nèti èèna ka ca hari na, jaꞌa pamaꞌète kore le, ho dhiu ngadꞌo hari miu, sèna ka miu bisa abhu mèngi-nale dua hari. 16 De uru èèna jaꞌa dhu pangee, ladhe jꞌajꞌi laku asa propensi Makedonia, na, jaꞌa bisa dhuli ngadꞌo miu. Ho ladhe jaꞌa lèpa nèti Makedonia, jaꞌa bisa dhuli hari paꞌasu-pareo dènge miu. Dènge sèmi èèna, miu bisa soru-bara jaꞌa, ho bisa laku taruu asa propensi Yudea.✡

17 Te ngaa tasamia? Lodꞌo-lodꞌo jaꞌa peka, neo dhiu pangadꞌo dènge miu, ele boe mi pangee, na, jaꞌa uri kore mèka, si? Do, miu pangee, na, jaꞌa dhodhoka pamaꞌète madhutu dadꞌèi dꞌara jaꞌa di, sama sèmi dhèu leo ètu rai-haha ne, si? Do, miu pangee, na, jaꞌa ne dhèu dhu peka leo, tao leo, ho dꞌèi, peka na, “Oo.” Aa te ngaa jaꞌa ngee ètu dꞌara jaꞌa, na, “Aadꞌo!” Ele boe miu pangee, na, jaꞌa sèmi èèna ka, si? 18 Èdhi bisa parcaya Ama Lamatua, lula Nèngu peka ca jꞌara, tatu Na tao madhutu. Nèti èèna ka, jiꞌi sama sèmi èèna kahèi. Ladhe jiꞌi dhaa, peka na, “Oo,” na jiꞌi pangee boe, na, “Aadꞌo.”

19 Jaꞌa, Silas dènge Timotius dhu ajꞌa le miu lula-nèti Yesus Kristus, Ana Ama Lamatua. Nèngu dhu kapodꞌe-kabèli boe, peka na, “oo”, te ngaa aꞌabhu na, “aadꞌo”. Nèngu ne ubꞌa boe, te ladhe Na peka na, “oo”, aꞌabhu Na tareꞌa-reꞌa, “oo”.✡ 20 Madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua pajaji tèke, èèna na Na pajꞌajꞌi si. Nèti èèna ka, ladhe Yesus pamoa ca jꞌara, peka na, “oo”, èdhi bisa dhaa, na, “Tareꞌa! Lèke sèmi èèna!” Lula jiꞌi ngeꞌa le ngaa dhu Yesus neo tao. Jiꞌi peka jꞌara ne, sèna ka padꞌelo dadedha Ama Lamatua. 21 Lamatua neꞌe ka dhu hagꞌe nare miu dènge jiꞌi. Nèngu ka dhu dedꞌe nare èdhi, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na. Nèngu kahèi dhu tao èdhi taha taruu. 22 Nèngu ka dhu hia Roh Na, ho uri èdhi, aa padꞌelo hia èdhi ngaa dhu Nèngu neo tao. Èèna nuka sèmi dhèu èci dhu tao tadha mi mèdha èci, sèna ka peka na, mèdha èèna unu nèngu.

23 Jaꞌa manèngi, sèna ka Lamatua mesa Na jꞌajꞌi sakasii mi lii padhai jaꞌa ne. Te Lamatua neꞌa dꞌara jaꞌa. Nèngu neꞌa, nga tao ka jaꞌa lake kore mèka dhiu asa Korintus. Jaꞌa koꞌo boe pamakae miu, nèti èèna ka jaꞌa dhae dhiu mèka. 24 Jiꞌi ngoꞌo boe pakapai ngiꞌu jꞌajꞌi dhèu kapai, ho laka-seti miu, peka na, miu hudꞌi parcaya mi cee. Te ngaa jiꞌi sabꞌa sama-sama dènge miu, sèna ka dꞌara miu bisa karejꞌe-karae. Te miu bisa taha paꞌèra, lula miu lèka Ama Lamatua.

2

1 De jaꞌa unu ku dhu pamaꞌète, na, jaꞌa bisa mèka dhiu ngadꞌo miu, sèna ka baku pabia miu aaꞌi-aaꞌi mi. 2 Te ladhe jaꞌa pabia dꞌara miu, na, cee hari ka dhu pakarejꞌe dꞌara jaꞌa? Dhoka miu di. Te ngaa ladhe jaꞌa dhiu dꞌara lai-lai ne, jaꞌa pabia miu. 3 Nèti èèna ka, sasuri jaꞌa dhu uru èèna, peka na, jaꞌa lake kore mèka dhiu asa miu. Jaꞌa tatae era, sèna ka miu pamola mere ku lii langu miu. Hèia ropa jaꞌa dhiu, jaꞌa rasa bia heka, lula lii langu miu sèra. Te dhu lèke mola-mola, na, miu se ka dhu pakarejꞌe dꞌara jaꞌa. Jaꞌa tadhe mèu miu se aaꞌi-aaꞌi mi. Ka jaꞌa keꞌa mèu ladhe dꞌara jaꞌa karejꞌe, na, dꞌara miu sèmi èèna kahèi. 4 Lodꞌo jaꞌa suri sasuri dhu uru èèna hia miu, jaꞌa rasa susa dènge dꞌara jaꞌa roe. Jaꞌa pahaa èi madha ae-ae. Te ngaa jaꞌa suri sèmi èèna, sèna ka miu meꞌa sasue jaꞌa mi dedha miu. Te jaꞌa suri boe jꞌara ne, ho pasusa miu.

Pabhèlu eele sasala dhèu

(1 Korintus 5:1-13)

5 Ètu talora jumaꞌat miu sèra, abhu ca dhèu dhu pasusa dꞌara dhèu ae. Dꞌara jaꞌa susa kahèi lula tatao dhèu èèna. Masi ka tatao nèngu ne lèke iia boe mi jaꞌa, te ngaa dhu lèke ae mi miu. 6 Jaꞌa padhai lii paꞌae heka, te ae ka nèti miu dhu pasanèdꞌe nèngu le, hèia na ele-hoꞌa le. 7 De limuri ne miu pabhèlu eele ka sasala na, aa padhai lii pabeꞌa-beꞌa ka dènge ne. Te mage dhoka dhèu ne pakajꞌèu iisi. 8 Nèti èèna ka, jaꞌa manèngi sèna ka miu paꞌasu-pareo dènge ne, ho paꞌèra dꞌara na, peka na, miu sue nèngu taruu.

9 Jaꞌa suri sasuri jaꞌa dhu uru èèna, ho neo uji miu. Te neo keꞌa, na, miu tao dhu lèke, dènge tao madhutu aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa paredha mi miu. 10 Ladhe miu tèka heka dꞌara, aa pabhèlu eele sasala dhèu, na, jaꞌa madhutu kahèi ngaa dhu miu pamaꞌète mere le. Ladhe abhu sasala na dhu jaꞌa parluu pabhèlu, na, jaꞌa pabhèlu eele sasala dhèu èèna kahèi. Jaꞌa tao sèmi èèna ka ètu madha Kristus, sèna ka jꞌajꞌi conto dhu beꞌa hia miu. 11 Te jaꞌa dꞌèi boe ladhe dhèu aae nidhu sii nare èdhi, sèna ka segi èdhi. Èdhi hudꞌi teꞌa ku naneo aapa nèngu. De baku pagoa iisi!

Dꞌara Paulus mau boe ètu Troas

12 Uru èèna, lodꞌo jaꞌa ètu kota Troas, ho ajꞌa dhèu lula-nèti Lii Lolo Beꞌa Yesus Kristus, Lamatua bhoke jꞌara hia jaꞌa. 13 Te ngaa dꞌara jaꞌa mau boe, lula jaꞌa paraga boe dènge ari jaꞌa Titus ètu nèi. Hèia jaꞌa palangu lii dènge dhèu parcaya ètu Troas sèra, ka pakèdꞌi asa propensi Makedonia.✡

Kristus ka hia èdhi segi

14 Te ngaa, masi ka jaꞌa ètu mia èèna ka, jaꞌa manèngi makasi ae-ae mi Ama Lamatua. Te Kristus labꞌa le jꞌara-jꞌara dhu bhelu-katubꞌa, ka Na segi le. Aa èdhi paꞌèki dènge Ne kahèi. Nèti èèna ka, Ama Lamatua padꞌelo taruu, peka na, èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Na. De ropa èdhi peka dènge dhèu lula-nèti Kristus, èèna nuka sèmi hèu mèngi èci, dhu dhèu aaꞌi-aaꞌi sangèdꞌu rare. 15-16 Uru-uru sèra, lodꞌo dhèu Yahudi tao korban tunu, sèbꞌu hèu gèmu na caꞌe asa Lamatua, ho pakarejꞌe dꞌara Na. Èdhi èci èèna kahèi dènge hèu mèngi èci, dhu pasanèdꞌe Lamatua lula-nèti Kristus. Te ngaa bagi mi dhèu cahagꞌe, èdhi èci èèna ka dènge hèu badha madhe. Te ladhe dhèu dhu mamuri pakajꞌèu nèti Lamatua rèdhi mamuri èdhi, èèna pasanèdꞌe rèngu, peka na, bèli-camèdꞌa rèngu madhe, aa cèri eele nèti Lamatua. Te ngaa mi dhèu cahagꞌe hari, èdhi èci èèna ka dènge hèu mèngi èci. Te ladhe dhèu dhu mamuri mola rèdhi mamuri èdhi, èèna pasanèdꞌe rèngu tasa mera mia Kristus hia mamuri mi èdhi, aa pala-bagi hia rèngu mamuri toke dꞌai mia-mia. Dhèu rai-haha cee ka dhu bisa adꞌu-ue jꞌara se aaꞌi-aaꞌi? Aadꞌo, sina ma?

17 Sanèdꞌe, te jiꞌi se sama boe dènge dhèu leo dhu ajꞌa Lii Holo-Nori Lamatua, sèna ka abhu oto nuka sèmi pahia-pahèli pake Lii Holo-Nori Lamatua. Jiꞌi se sèmi boe èèna! Ladhe jiꞌi padhai lii, dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa ladhe rèdhi iia-iia, peka na, jiꞌi ajꞌa-nori dènge dꞌara mola. Lii padhai jiꞌi kapua nèti Ama Lamatua. Aa mamuri jiꞌi paꞌèki dènge Kristus.

3

Dhèu unu Lamatua dhu pakako Lii Pajaji Hiu

1 Baku pangee, na, jiꞌi mulai padhai lii padedha iisi. Aadꞌo! Tao-tao miu pangee, na, jiꞌi sama sèmi dhèu leo dhu parluu ngèti sasuri hia miu dhu manèngi, ho miu sèmi jiꞌi dènge beꞌa, heka jiꞌi bisa pakako sasabꞌa-laꞌa jiꞌi, do? Do, jiꞌi parluu manèngi sasuri sèmi èèna kahèi nèti miu, ho ngèti asa dhèu leo? Aadꞌo, si? 2 Te sasuri ijin jiꞌi dhu abhu le. Sasuri ijin èèna nuka miu se. Te jiꞌi ngeꞌa jꞌara ae-ae nèti mamuri miu. Jꞌara se dhu tèke le ètu dꞌara jiꞌi. Dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa baca mamuri miu; nèti jꞌara neꞌe ra tadhe hua-hela nèti sasabꞌa-laꞌa èdhi. 3 Te dhu lèke le, na, miu nuka sèmi sasuri èci dhu Kristus suri nare le. Hèia Na pangèdꞌu mi jiꞌi. Kristus pake boe tinta ho Na suri sasuri ne, te ngaa Na pake Roh Mola-Mèci nèti Lamatua dhu Mamuri. Kristus kahèi dule boe Lii Lolo Beꞌa Na ètu hadhu kabela, nuka sèmi Ama Lamatua tao hia Musa. Te ngaa Kristus dule ètu dꞌara èdhi dhu mamuri.✡

4 Jiꞌi bisa parcaya mi Ama Lamatua, na, jꞌara seꞌe mema lèke tareꞌa, lula Kristus ka dhu padꞌelo sèmi èèna. 5 Ladhe dhoka nèti ngiꞌu jiꞌi mesa mi, na, jiꞌi se unu boe koasa ho adꞌu-ue ngaa-ngaa. Te koasa dènge hak dhu ètu jiꞌi, kapua na nèti Ama Lamatua. 6 Lamatua ka dhu dedꞌe jiꞌi jꞌajꞌi dhèu sabꞌa Na, dhu lole dènge dhèu lula-nèti Lii Pajaji Hiu Na. Te ngaa Lii Pajaji Hiu Na èèna lula boe madhutu atora rupa-rupa, te ngaa lula-nèti dhèu paꞌèki dènge Roh Mola-Mèci. Ladhe dhoka tao madhutu iia dꞌara di atora sèra, èèna nuka sèmi dꞌara rèngu dhu madhe le dènge unu boe mamuri dhu lèke, dhu maꞌète boe èèna. Te ngaa ladhe dhèu mamuri paꞌèki dènge Roh Lamatua, nèngu unu mamuri dhu lèke.✡

7 Uru-uru sèra, ropa Ama Lamatua dule Atora Na ètu hadhu kabela sèra, èèna mema beꞌa seli eele. Te ngaa masi ka dhèu madhutu aaꞌi Atora sèra, rèngu pacèri era dènge Ama Lamatua. Ka ropa Musa sèmi nare Atora seꞌe, rèhu na kahaꞌa. Nèti èèna ka, dhèu Israꞌel bisa boe ladhe patae rèhu na. Te ngaa nèbhu-nèbhu ka, kahaꞌa ne ele.✡ 8 De ladhe dhu suri tèke ètu hadhu bisa abhu kaleꞌe sèmi èèna, na, tasamia hari dènge ngaa dhu Roh Lamatua tao tèke le ètu dꞌara èdhi? Tatu risi hari, si? 9 De Atora ne pajꞌujꞌu, na, èdhi hudꞌi pasae tare ku huku madhe, ho pacèri nèti Lamatua, lula èdhi tao boe madhutu Atora aaꞌi-aaꞌi sèra. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Atora ne èra taruu era nèti Lamatua. Te ngaa Roh Lamatua èra risi eele hari nèti èèna, te Nèngu ka padꞌelo jꞌara sèna ka èdhi pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua. 10 De Atora dhu uru èèna dhèu pangee, na, dedha titu kèna, limuri ne dadedha na sèmi heka uru èèna, te neꞌe ne abhu le dhu dedha risi. 11 Atora se dhu uru èèna, kahaꞌa nuka sèmi rèhu Musa, nèbhu-nèbhu ku heka kahaꞌa na ele. Musa dènge Atora se mema dedha tareꞌa, te ngaa dhu dedha risi hari, nuka dhu taha taruu dhu maꞌète boe.

12 Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi ngeꞌa mèu, na, Lii Pajaji Hiu Lamatua èèna taha taruu, dhu maꞌète boe ciki sa. Nèti èèna ka, jiꞌi padhai lii mola-mola dhu paꞌabhe boe. 13 Jiꞌi tao boe sama sèmi Musa. Te nèngu hudꞌi paꞌabhe ku rèhu na dènge bèla, sèna ka dhèu Israꞌel bisa boe rèdhi rèhu na, ho reꞌa na, kahaꞌa èèna ele le, do dhae.✡ 14 Te ngaa Ama Lamatua tao ngangee dhèu Israꞌel sèra topo. Te toke dꞌai sange neꞌe, ladhe rèngu baca ètu Sasuri Lamatua nèti Lii Pajaji dhu dhui èèna, nuka sèmi bèla èci dhu hutu nare kètu ra, ka roꞌo boe nanene aa roꞌo boe reꞌa. Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa bhoke dꞌara rèngu, sèna ka rèngu bisa reꞌa mèu. Dhodhoka Kristus mesa Na. 15 Toke dꞌai sange neꞌe, ladhe dhèu Yahudi baca Sasuri Musa, rèngu nanene, te ngaa reꞌa iia boe. Neꞌe ne jꞌajꞌi lula rèngu nanene pake boe dꞌara ra, lula abhu dhu paꞌabhe dꞌara rèngu.

16 Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu mulai parcaya Kètu èdhi, Yesus Kristus, na, Kristus ka dhu bhoke dꞌara dhèu èèna, sèna ka nèngu bisa neꞌa mèu. Èèna sama sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Lamatua, peka na, “Nèngu bhoke eele le bèla dhu pahutu rèhu na.”✡ 17 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, lodꞌo Musa padhai lii, peka na, “Lamatua”, sasoa na, Roh Ama Lamatua. Ladhe èdhi abhu le Roh ne, Nèngu tao èdhi jꞌajꞌi mi dhèu bebas. 18 Dènge jꞌara sèmi èèna, Na tao èdhi asa tabha èra, sama sèmi Nèngu. Rèhu èdhi parluu heka pahutu. Aa èdhi pangee dhoka dadedha Lamatua èdhi, te Roh Na ka dhu soru-bara èdhi.

4

Mèdha kabꞌua dhu tèke ètu dꞌara èru rai

1 Ama Lamatua ka dhu padꞌelo le rasa kasia Na mi dedha jiꞌi. Nèti èèna ka, Na pua le jiꞌi ho lole dènge dhèu lula-nèti Lii Pajaji Hiu Na. Nèti èèna ka, jiꞌi taha taruu, dhu ngeꞌa boe roe. 2 De karèi nèti uru ka jiꞌi pamaꞌète ngare le, na: jiꞌi peka-padhai mola-mola, na, jiꞌi tao boe jꞌara-jꞌara bhabhelu-katubꞌa sama sèmi dhèu leo. Dhèu sèra tao pahuni-pahuni sèna ka dhèu baku ladhe rèdhi. Aa rèngu dhu reꞌa boe makae. Te ngaa jiꞌi ngoꞌo boe kapodꞌe dhèu. Jiꞌi kahèi padhai lii hèbꞌa hua boe lula Lii Holo-Nori Ama Lamatua, te ngaa jiꞌi ajꞌa-nori dènge mola-mola madhutu ngaa dhu lèke. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa parisa unu ra lii padhai jiꞌi ètu madha Lamatua, aa nile unu ra, jiꞌi se dhèu sèmi ngaa sa. 3 Ladhe dhèu roꞌo boe sèmi rare Lii Lolo Beꞌa Lamatua dhu jiꞌi ajꞌa sèra, rèngu laho kahèi, lula rèngu cèri eele nèti Ama Lamatua.

4 Dhèu aae nidhu, nuka sèmi lamatua èci dhu dhèu lasi sogo-tagu. Na adꞌu-ue paꞌele iie kahadhu dhèu cahagꞌe, ka dꞌara dhèu se jꞌajꞌi maroga kiu-kiu. Rèngu se dhèu dhu parcaya boe Ama Lamatua èdhi. Lula rèngu bèdhu, bisa boe ladhe rèdhi saraa nèti Ama Lamatua. Nèti èèna ka rèngu bisa boe reꞌa Lii Lolo Beꞌa lula-nèti Kristus. Rèngu reꞌa boe kahèi dadedha Kristus. Te Kristus ne, ca ropa dènge Ama Lamatua. 5 Jiꞌi padhai lii boe padedha iisi jiꞌi. Te ngaa jiꞌi padhai lii padedha Kètu èdhi, Yesus Kristus. Dhu jiꞌi padhai lula ngiꞌu jiꞌi dhodhoka sèmi neꞌe di: nuka jiꞌi tao iisi jiꞌi nuka sèmi ana pua-paleha, sèna ka laladhe-leru miu lula jiꞌi jꞌajꞌi dhèu unu Yesus. 6 Uru-uru sèra Ama Lamatua dhu peka nèdhi le, na, “Hudꞌi dènge ku saraa dhu heo ètu era maroga.” Hèia Na tao saraa Na ho pasaraa dꞌara èdhi. Te Nèngu dꞌèi pala-bagi èdhi saraa Na. Sasoa na, ropa èdhi pangee lula-nèti Kristus, èdhi sanèdꞌe kahèi dadedha Ama Lamatua.✡

7 Masi ka jiꞌi se dhèu rai-haha, te ngaa Lamatua hia mèdha dhu kabꞌua ètu dꞌara jiꞌi. Neꞌe nuka sèmi dhèu èci tèke mèdha na dhu kabꞌua ètu dꞌara èru rai. Mèdha dhu kabꞌua ne, nuka saraa Ama Lamatua. De dhu lèke ka, koasa dhu kapai dhu jiꞌi unu, mai boe nèti jiꞌi, te ngaa kapua na nèti Ama Lamatua. 8 De masi ka dhèu ènyi raruri jiꞌi ètu mia-mia, te ngaa jiꞌi taha taruu. Masi ka jiꞌi ngeꞌa aaꞌi boe, te ngaa jiꞌi ele boe ngangee. 9 Masi ka dhèu pajꞌèra jiꞌi ae-ae, te ngaa Ama Lamatua paꞌana-lalu eele boe jiꞌi. Masi ka dhèu dhedhe jiꞌi, te ngaa rèngu bisa boe palaho jiꞌi. 10 Lula jiꞌi abhu jꞌajꞌèra ae-ae, nèti èèna ka ladhe jiꞌi ètu mia, jiꞌi bisa lolo dènge dhèu, peka na, Yesus abhu jꞌajꞌèra ae-ae kahèi, lodꞌo Na madhe. Te masi ka dhèu pajꞌèra jiꞌi rupa-rupa, te ngaa jiꞌi madhe boe. Neꞌe ne pasanèdꞌe dhèu, peka na, Yesus mamuri taruu ètu dꞌara jiꞌi. 11 Mema tareꞌa! Ae le mamuri jiꞌi dhu abhu jꞌajꞌèra oe madhe, lula jiꞌi jꞌajꞌi dhèu unu Yesus. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa reꞌa, na, Yesus pala mamuri dhu lèke mi jiꞌi, masi ka bèli-camèdꞌa jiꞌi madhe. 12 De masi ka lèpa limuri jiꞌi madhe, te ngaa jiꞌi madhaꞌu boe padhue-padhai lula-nèti Kristus. Te jiꞌi sadia madhe sèmi èèna, sèna ka miu abhu mamuri dhu lèke.

13 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua dhu suri, na, “Lula jaꞌa parcaya Lamatua, nèti èèna ka jaꞌa padhai lii.” Ngangee jiꞌi sama kahèi. Lula jiꞌi lèka Lamatua, nèti èèna ka jiꞌi hudꞌi lole ku dènge dhèu lula-nèti Yesus Kristus.✡ 14 Jiꞌi ngeꞌa, na, Ama Lamatua ka dhu pamamuri hari Kètu èdhi, Yesus Kristus nèti mamadhe Na. Èèna na Nèngu kahèi ka dhu pamamuri hari èdhi, lula èdhi paꞌèki dènge Yesus. Bèli-camèdꞌa Ama Lamatua patitu èdhi aaꞌi-aaꞌi ti ètu madha Na, sèna ka sèmi nare èdhi. 15 Lamatua tao jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi, sèna ka soru-bara miu. Nèngu neo padꞌelo dꞌara hua iia Na kahèi mi dhèu dhu asa tabha ae. Èèna na lii manèngi makasi rèngu mi Lamatua asa tabha ae, aa ra mangaku dadedha Na kahèi.

Èdhi parcaya taruu Lamatua

16 Nèti èèna ka, èdhi taha taruu, aa ele boe ngangee. Masi ka ngiꞌu èdhi asa roe-bhilu, te ngaa Ama Lamatua asa paꞌèra dꞌara èdhi nèti ca lodꞌo asa ca lodꞌo. 17 Te madhutu ngangee èdhi, lodꞌo limuri ne èdhi dhu abhu sasusa rupa-rupa. Te ngaa èdhi hudꞌi sanèdꞌe ku, bèli-camèdꞌa Lamatua neo dedꞌe èdhi padedha-dedha. Nèti èèna ka èdhi hudꞌi teꞌa, na, ngaa dhu jꞌajꞌi seꞌe dènge boe sasoa! 18 De èdhi hudꞌi ngee paie-iie ku mi jꞌara-jꞌara dhu tèdhi mèka. Baku pangee dhoka mi dhu ladhe tèdhi di. Te jꞌara-jꞌara dhu ladhe tèdhi, taha boe nare nèbhu. Te ngaa jꞌara dhu tèdhi mèka sèra ka dhu taha taruu, aa dhu maꞌète boe.

5

1 Te èdhi teꞌa, na, ngiꞌu aae ne, èdhi pake taha ètu rai-haha di, nuka sèmi paleo dhu èdhi patitu taha. Masi ka ngiꞌu aae èdhi ele iie, te ngaa èdhi baku pangee, lula Ama Lamatua dhu sadia tèke le era dhu beꞌa èci hia èdhi ètu sorga. Era neꞌe, jꞌajꞌi boe nèti paꞌue-ai dhèu rai-haha, te ngaa jꞌajꞌi nèti paꞌue-ai Lamatua. Nèti èèna ka, era neꞌe taha taruu. 2 Te ngiꞌu aae èdhi ne roe-bhilu ètu rai-haha ne. Ka èdhi neo titu kèna abhu ngiꞌu hiu dhu èdhi pake ètu sorga. 3 Hèia ropa èdhi dꞌai era nèi, èdhi sama boe sèmi dhèu dhu dènge boe mèdha-papake ètu ngiꞌu, te ngaa pake mèdha hiu ètu ua èdhi.* Te èdhi jꞌajꞌi boe samanga di, te ngaa ètu nèi èdhi abhu ngiꞌu hiu kahèi. 4 Ngiꞌu aae èdhi dhu ele iie ne, tao èdhi mangeta, lula rasa jꞌèra. Masi ka sèmi èèna, toꞌo boe madhe, ho tèke eele ngiꞌu aae ne. Aadꞌo! Èdhi neo abhu ngiꞌu dhu hiu, sèna ka tèke eele ngiꞌu dhui, gati dènge mamuri hiu dhu lèke. 5 Ama Lamatua neꞌe ka dhu paꞌèra èdhi ho sèmi tare mamuri dhu hiu. Nèngu kahèi bagi hia èdhi Roh Na, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha nèti Lii Pajaji Na.

6 Nèti èèna ka, èdhi taha dènge dꞌara èra taruu. Èdhi teꞌa, na, lodꞌo èdhi mamuri era ètu dꞌara ngiꞌu aae neꞌe ne, èdhi pakajꞌèu nèti Lamatua. 7 Nèti èèna ka èdhi mamuri dènge parcaya mi Ama Lamatua. Èdhi mamuri boe dènge ngaa dhu èdhi ladhe tèdhi ètu rai-haha ne di. 8 Te ngaa èdhi teꞌa tareꞌa-reꞌa kahèi, na, ladhe èdhi madhe tèke eele ngiꞌu aae ne, ho lati mamuri sama-sama dènge Ama Lamatua ètu sorga, na, tatu èdhi karejꞌe risi eele hari. 9 Masi ka èdhi mamuri taruu ètu rai-haha ne, do madhe ètu neꞌe sèna ka mamuri ètu nèi, te ngaa dhu lèke ka, èdhi hudꞌi pakarejꞌe ku dꞌara Lamatua. Te dadꞌèi èdhi kèna. 10 Baku bhèlu. Bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi lasi paraga dènge Kristus. Nèngu neꞌe ka dhu Pamaꞌète Lii Langu madhutu tatao dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu rai-haha. Hèia Kristus bꞌala dhu pamèci dènge tatao dhu dhèu adꞌu-ue. Te Kristus neꞌa, dhèu ne tao beꞌa do tao dhu karehe.✡

Èdhi pabeꞌa dènge Ama Lamatua, lula Kristus

11 Lula jiꞌi ngeꞌa, na, bèli-camèdꞌa Kristus parisa mamuri jiꞌi, nèti èèna ka jiꞌi hudꞌi madhaꞌu, aa pakabꞌua Ne. Ka jiꞌi sabꞌa paꞌèra-èra ho pamako dhèu, sèna ka ra parcaya Kristus. Ama Lamatua dhu neꞌa dꞌara mola jiꞌi. Jaꞌa dꞌèi kahèi, ladhe miu meꞌa dꞌara mola jiꞌi se. 12 Jiꞌi padedha boe iisi jiꞌi ètu madha miu. Aadꞌo! Te ngaa jiꞌi dhoka hia miu jꞌara dhu beꞌa, sèna ka miu bisa pakabꞌua jiꞌi dhu dènge boe makae. Dènge jꞌara sèmi èèna, miu bisa dhaa lii dhèu dhu hèbꞌa aae. Te rèngu dhèu dhu koa iisi lula sasabꞌa-laꞌa rèngu dhu dhèu ladhe rèdhi, aa te ngaa dꞌara rèngu mola boe. 13 Ladhe miu pangee, na, jiꞌi se hujꞌu, hèia jiꞌi padhai lii sèmi èèna ho pakako sasabꞌa Lamatua. Masi ka miu meꞌa boe, te ngaa Lamatua neꞌa. Ladhe jiꞌi padhai lii pake ngangee dhu mola, na, jiꞌi padhai lii sèmi èèna, ho soru-bara miu.

14 Kristus sue èdhi titu kèna. Neꞌe ne ka dhu paꞌèra dꞌara jiꞌi, ho pakako sasabꞌa-laꞌa jiꞌi. Te jiꞌi parcaya, na, Dhèu èci, nuka Kristus, madhe gati dhèu aaꞌi-aaꞌi. Sasoa na, èèna sama sèmi èdhi aaꞌi-aaꞌi ti madhe tèke eele mamuri dhui, aa dhu dènge heka hak ngaa-ngaa ètu rai-haha ne. 15 Kristus madhe pala dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu rai-haha ne, mamuri heka madhutu dadꞌèi mesa ra. Te ngaa rèngu hudꞌi mamuri madhutu dadꞌèi Kristus, lula Nèngu madhe le gati rèngu, hèia Na mamuri hari.

16 De karèi nèti deo neꞌe, èdhi baku nile dhèu madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha. Masi ka uru èèna èdhi nile Kristus pake ngangee dhèu biasa. Te ngaa limuri ne, jiꞌi nile heka Nèngu sèmi èèna. 17 Nèti èèna ka, dhèu dhu paꞌèki dènge Kristus jꞌajꞌi le dhèu hiu, dhu unu mamuri hiu. Dhèu ne sèmi heka uru èèna, lula mamuri dhui na ele le. Te limuri ne, dhu hiu abhu le. 18 Aaꞌi-aaꞌi se, Ama Lamatua ka dhu tao. Nèngu ka dhu padame, sèna ka èdhi bisa pabeꞌa hari dènge Ne, lula Kristus saku eele le sasala-sasigo èdhi. Hèia Na pangèdꞌu èdhi sasabꞌa, ho èdhi padꞌelo jꞌara sèna ka dhèu leo kahèi bisa padame hari dènge Ama Lamatua.

19 Sanèdꞌe, te lodꞌo Kristus pea ètu rai-haha ne era, Ama Lamatua dhu pake Ne ho lere nèti dhèu padame hari dènge Ama Lamatua. De Nèngu ige heka sasala dhèu, ka rèngu dui heka hahuku nèti sasala. Hèia Na pua èdhi lati peka dènge dhèu, na, rèngu bisa pabeꞌa dènge Nèngu.

20 Te èdhi jꞌajꞌi duta Kristus. De Ama Lamatua pake èdhi ho tèti dhèu mai, sèna ka padame dènge Ne. Lula jiꞌi jꞌajꞌi duta Kristus, nèti èèna ka jiꞌi manèngi miu kahèi, na, “Lamatua dꞌèi titu kèna, ladhe miu pabeꞌa hari dènge Ne.” 21 Kristus mesa Na tao nèdhi boe sala. Te ngaa Ama Lamatua hia Ne pasae sasala-sasigo èdhi. Lamatua tao jꞌara ne hia èdhi, lula mamadhe Kristus bhoke jꞌara, sèna ka èdhi bisa mamuri dènge dꞌara mola, sama sèmi Lamatua dꞌara mola kahèi.

6

Lamatua tao dhu hua iia hia èdhi

1 Lula jiꞌi sabꞌa sama-sama dènge Lamatua, jiꞌi pasanèdꞌe miu sèmi neꞌe: Ama Lamatua padꞌelo le dꞌara hua iia Na ae-ae mi dedha miu. De miu baku sèmi mere dꞌara hua iia Na iia-iia dꞌara. 2 Te ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Na dhu suri tèke, peka na,

“Ropa dꞌai ka lodꞌo na, Jaꞌa nanene lii èu.

Jaꞌa soru-bara èu kahèi, ropa Jaꞌa pala-bagi mamuri mi dhèu.”

De nanene pabeꞌa-beꞌa! Neꞌe ne, dꞌai lodꞌo dhu hua iia èèna kèna. Te neꞌe ne, dꞌai lodꞌo Lamatua kèna ho pala-bagi mamuri mi dhèu.✡

3 Nèti èèna ka, jiꞌi jꞌaga mamuri jiꞌi pabeꞌa-beꞌa sèna ka mamuri mola. Te jiꞌi ngoꞌo boe bhabhae dhèu dhu neo mai asa jꞌara mamuri Lamatua. Aa jiꞌi neo padhai mola-mola kahèi, sèna ka dhèu baku paꞌele iie kolongara jiꞌi. 4 Aa aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi sabꞌa, jiꞌi tenge jꞌara ho padꞌelo, na, jiꞌi dhèu sabꞌa dhu beꞌa nèti Ama Lamatua. De masi ka jiꞌi abhu susa, do paraga dènge jꞌajꞌèra, do mamuri ètu dꞌara talora aae patao-palaha, jiꞌi taha taruu. 5 Jiꞌi taha kahèi ètu dꞌara lodꞌo dhèu gama jiꞌi, lodꞌo ra pamaso jiꞌi asa dꞌara bèdho, lodꞌo ra patao-palaha, lodꞌo jiꞌi sabꞌa bia, lodꞌo jiꞌi abhu boe pasaruru musi madha, aa lodꞌo jiꞌi manganga.✡ 6 Jiꞌi taha dènge dꞌara mola kahèi. Jiꞌi ngeꞌa ae lula-nèti Ama Lamatua. Jiꞌi taha dènge dꞌara taleo. Jiꞌi tao dhu beꞌa hia dhèu. Jiꞌi soro tèke Roh Lamatua ator jiꞌi. Sasue jiꞌi mola-mola mi dedha dhèu. 7 Ladhe jiꞌi padhai lii, jiꞌi padhai dhu lèke, dhu ngeꞌa boe monya. Jiꞌi sèmi ngare koasa nèti Lamatua kahèi, sèna ka tao dhu beꞌa. Jiꞌi nuka sèmi sordadꞌu dhu ngèdꞌu rèka dhu tesa nèti Lamatua, sèna ka labꞌa musu, aa segi taruu. 8 Jiꞌi taha kahèi masi ka dhèu pakabꞌua, do pahahe jiꞌi; masi ka dhèu padhai lii pamanahu jiꞌi, do ra jꞌaga kolongara jiꞌi; masi ka dhèu monya, peka na, jiꞌi kapodꞌe-kabèli dhèu, do ra peka na, jiꞌi padhai lii dhu lèke. 9 Abhu dhu tadhe boe jiꞌi, te ngaa abhu dhèu ae kahèi dhu reꞌa ngara jiꞌi. Pèri-pèri hari kèna, jiꞌi se oe madhe, te ngaa jiꞌi mamuri era. Dhèu huku jiꞌi bia pèri-pèri hari kèna, te ngaa jiꞌi madhe boe. 10 Masi ka jiꞌi rasa bia, te ngaa jiꞌi karejꞌe-karae taruu kahèi. Masi ka jiꞌi dènge boe doi-dhari, te ngaa jiꞌi tao dhèu ae jꞌajꞌi kaja ètu dꞌara ra. Èèna nuka sèmi jiꞌi unu boe ngaa-ngaa, te ngaa jiꞌi unu aaꞌi mèu-mèu kahèi.

11 Jiꞌi padhai lii paledꞌa-ledꞌa hia miu dhu ètu kota Korintus ne. Aa jiꞌi sue miu tareꞌa-reꞌa. 12 Jiꞌi padꞌelo le sasue jiꞌi mi dedha miu dènge dꞌara kateme. Te ngaa sasue miu mi jiꞌi kura, lula dènge boe dꞌara kateme. 13 De jaꞌa neo holo miu nuka sèmi holo ana-ana jaꞌa. Beꞌa risi miu sue jiꞌi dènge dꞌara kateme.

Baku pakadhebꞌe dènge dhèu dhu parcaya boe Lamatua

14 Baku pakadhebꞌe dènge dhèu dhu parcaya boe Kristus. Te miu sama boe dènge rèngu. Dhèu parcaya dhu mamuri mola, sama boe dènge dhèu dhu labꞌa Lamatua, de nia boe ladhe ra tenge jꞌara ho sabꞌa paꞌèci. Dhèu beꞌa dènge dhèu beꞌa boe, pantas boe paꞌèci. Èèna nuka sèmi saraa bisa boe paꞌèci dènge maroga. 15 Kristus bisa boe dꞌara èci dènge dhèu aae nidhu, si?* Sèmi èèna kahèi, dhèu dhu parcaya Ama Lamatua abhu pusaka, te ngaa dhèu dhu parcaya boe abhu boe pala.

16 De aꞌabhu miu, sa mia? Ele boe miu pangee, na, miu bisa lami asa dꞌara èmu sabajꞌa Ama Lamatua sèna ka pahaha iisi mi Nèngu, èle na lami sogo-tagu hari asa èmu sogo-tagu nidhu, do? Bisa boe, si? Te Lamatua èèna, Ama Lamatua dhu mamuri. Nèngu jꞌajꞌi Kètu èdhi kahèi. Ka èdhi jꞌajꞌi le sama sèmi èmu sabajꞌa Na, lula Nèngu pea ètu dꞌara èdhi. Te Lamatua suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Na, peka na,

“Èmu Jaꞌa ètu talora aae dhèu-dhèu Jaꞌa.

Jaꞌa laku-mai nèti talora aae rèngu kahèi.

Jaꞌa neo jꞌajꞌi Ama Lamatua rèngu.

Rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa kahèi.”✡

17 Nèti èèna ka, Lamatua suri sèmi neꞌe kahèi, na,

“Miu hudꞌi kalua nèti talora aae rèngu, aa pacèri nèti rèngu,

sèna ka miu baku jꞌajꞌi sama sèmi rèngu.

Dꞌara miu hudꞌi mola-mèci.

Aa miu hudꞌi pakajꞌèu nèti aaꞌi-aaꞌi dhu pakajꞌalu dꞌara miu,

dènge sèmi èèna, Jaꞌa sèmi kore miu dènge beꞌa.✡

18 Jaꞌa neo jꞌajꞌi Ama miu;

aa miu jꞌajꞌi ana-ana Jaꞌa.

Seꞌe se ka dhu Kètu èdhi peka tèke,

Nèngu ka dhu unu Koasa Risi Aaꞌi.”✡

7

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Lula Ama Lamatua padhadha tèke le ho pala-bagi èdhi jꞌara se aaꞌi-aaꞌi, nèti èèna ka èdhi hudꞌi pamèu ku dꞌara dènge mamuri èdhi. Baku tèke eele hahera ciki sa hèi ètu mamuri èdhi. Te èdhi neo sèna ka mamuri èdhi mola-mèci tareꞌa-reꞌa hia mi Ama Lamatua, sèna ka padꞌelo, na, èdhi madhaꞌu dènge pakabꞌua Nèngu.

Jꞌara dhu pakarejꞌe dꞌara Paulus

2 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Hia jiꞌi tebho. Bhoke dꞌara miu ho sèmi mere jiꞌi dènge beꞌa. Baku soro kabodho mi jiꞌi. Te uru èèna, lodꞌo jiꞌi ètu talora aae miu, jiꞌi tao ngèdhi boe sala ngaa-ngaa mi dhèu èci sa. Jiꞌi dadugu ngèdhi mèka dhèu ho adꞌu-ue sasala. Jiꞌi kapodꞌe-kabèli ngèdhi mèka dhèu, sèna ka abhu oto nèti rèngu kahèi. 3 Lii padhai jaꞌa ne, neo boe pèci sasala asa dedha miu. Te jaꞌa dhu peka le, na, jiꞌi sue miu. De tasa mera mia èèna ka, jiꞌi se dhu paꞌèki dènge miu, masi ka jiꞌi madhe do mamuri. 4 Neꞌe ne jaꞌa parluu heka pangee ae-ae, te jaꞌa lèka miu. Jaꞌa koa miu, aa miu paꞌèra dꞌara jaꞌa kahèi. De masi ka jiꞌi abhu susa rupa-rupa, te ngaa dꞌara jaꞌa karejꞌe-karae taruu, lula miu.

5 Uru èèna, lodꞌo jiꞌi dhiu asa propensi Makedonia, ngiꞌu jiꞌi roe-bhilu. Te jiꞌi abhu susa nèti gꞌana-kariu. Jiꞌi pabꞌala dꞌara lii dènge dhèu dhu parcaya boe. Dꞌara jiꞌi madhaꞌu kahèi.✡ 6 Te ngaa Ama Lamatua ka dhu paꞌèra dhèu dhu ele ngangee. Hèia Nèngu paꞌèra dꞌara jiꞌi, ropa Na pua Titus mai dènge jiꞌi. 7 Nèti mamai Titus neꞌe ka dꞌara jiꞌi èra hari. Te nèngu peka na, lodꞌo nèngu ètu nèi era, miu dhu paꞌèra dꞌara na. Lii lolo nèngu neꞌe ka, paꞌèra dꞌara jiꞌi. Nèngu lolo kahèi, na, miu neo titu kèna mèdhi rèhu jaꞌa, aa miu manyasa kahèi lula lii langu dhu uru èèna jꞌajꞌi ètu talora aae miu. Aa Titus peka kahèi, na, miu tenge jꞌara ho soru-bara jaꞌa. Nèti èèna ka, dꞌara jaꞌa karejꞌe-karae.✡

8 Jaꞌa keꞌa, na, isi sasuri jaꞌa uru èèna dhu pasanèdꞌe miu dènge lii sakaa, èèna ka dhu papèdꞌa dꞌara miu. Te ngaa jaꞌa manyasa boe jaꞌa suri sasuri èèna. (Aa te ngaa lodꞌo èèna jaꞌa ako manyasa, ropa keꞌa, na, nèti sasuri jaꞌa ka dꞌara miu pèdꞌa, masi ka nare boe nèbhu.) 9 Te ngaa limuri ne, dꞌara jaꞌa karejꞌe. Jaꞌa karejꞌe boe lula uru èèna miu ètu dꞌara susa. Aadꞌo! Jaꞌa karejꞌe lula lodꞌo èèna, sasuri jaꞌa dhu pamako miu sèna ka ele-hoꞌa. Hèia miu mangaku sasala miu, aa tèke eele jꞌara-jꞌara dhu karehe, sèna ka kabèli hari ho madhutu jꞌara mamuri mola nèti Lamatua. Te Lamatua ka dhu tao miu manyasa. Jꞌara ne, nèti boe jiꞌi dhu tao miu jꞌajꞌi maruru. 10 Te ladhe èdhi manyasa ètu dꞌara èdhi, madhutu dadꞌèi Lamatua, na, èdhi ae eele nèti tao jꞌara dhu bhèlu, hèia lèpa hari madhutu jꞌara mamuri dhu mola. Neꞌe ne ka dhu pakajꞌèu èdhi nèti hahuku Ama Lamatua, ka èdhi mamuri heka dènge dꞌara manyasa taruu. Te ngaa ladhe èdhi dhoka manyasa ètu hèbꞌa di, sama sèmi dhèu ètu rai-haha ne, èèna na èdhi cèri eele nèti Ama Lamatua.

11 Miu pangee sèku! Lodꞌo miu baca sasuri jaꞌa, jaꞌa keꞌa na, miu manyasa kahèi. Èèna palèke dènge dadꞌèi Lamatua. Neꞌe ne ka paꞌèra miu ho miu core eele bhabhèlu nèti mamuri miu. Miu roe-bhilu le ètu dꞌara bhabhelu miu. Miu madhaꞌu kahèi, mage dhoka manahu hari asa dꞌara bhabhelu-katubꞌa. Miu neo mèdhi jaꞌa, aa paꞌèra taruu ho tao jꞌara beꞌa. Miu paꞌèra kahèi ho neo huku dhèu dhu adꞌu-ue sasala. Lula miu tao jꞌara dhu lèke sèmi èèna, nèti èèna ka miu mola-mèci. Dènge jꞌara neꞌe, abhu boe dhu bisa pèci sasala asa miu. 12 De sasuri jaꞌa uru èèna, hia boe mi dhèu dhu tao bhabhelu, do, mi dhèu dhu lèke jꞌajꞌèra nèti bhabhelu na. Te ngaa jaꞌa suri sasuri èèna hia miu, sèna ka jaꞌa padꞌelo, na, lii padhai miu ètu madha Lamatua èèna tareꞌa-reꞌa. Aa miu tareꞌa-reꞌa sue jiꞌi. 13 Seꞌe se aaꞌi-aaꞌi ra paꞌèra dꞌara jaꞌa.

Miu paꞌèra dꞌara Titus kahèi, sèna ka dꞌara na bisa mera-milu. Sèra sa, asa pakarejꞌe dꞌara jiꞌi. 14 Jaꞌa koa-kadꞌiri miu ètu madha Titus, lula tatao miu dhu beꞌa. Jaꞌa peka kahèi dènge ne, na, miu pamakae mèdhi mèka jaꞌa. Te jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi lolo ngèdhi dènge miu sèra lèke tareꞌa. Aa jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi lolo dènge Titus lula-nèti miu lèke tareꞌa kahèi. 15 De lodꞌo-lodꞌo na ngee nèdhi tatao dènge lii padhai miu, sasue na mi dedha miu asa tabha. Aa nèngu sanèdꞌe kahèi ropa na dhiu asa miu, ka miu sèmi mere ne dènge beꞌa, te ngaa isi sasuri jaꞌa jꞌajꞌi ngangee mi miu. 16 Dꞌara jaꞌa karejꞌe-karae, lula jaꞌa bisa parcaya miu ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. De dꞌara jaꞌa kabèdhi heka dènge miu!

8

Rèngu hia sumbangan dènge dꞌara mola

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Dadꞌèi jiꞌi ka ladhe miu meꞌa mèu dꞌara hua iia Ama Lamatua, dhu Na padꞌelo mi dedha jumaꞌat-jumaꞌat ètu propensi Makedonia. 2 Te masi ka rèngu abhu susa ae-ae, te ngaa dꞌara rèngu karejꞌe taruu. Nèti èèna ka, masi ka rèngu unu boe ngaa-ngaa, te ngaa ra hia doi ae-ae dènge dꞌara mola-mèci, ho soru-bara dhèu parcaya dhu abhu sasusa. 3 Jaꞌa bisa lole kahèi, na, dhu rèngu hia sèra, hia aaꞌi nèti dhu rèngu bisa hia. Aa ra hia risi nèti sèra sa kahèi. Abhu boe dhèu dhu laka-seti si. 4 Rèngu mesa ra ka dhu tareꞌa-reꞌa manèngi, sèna ka jiꞌi bhoke jꞌara hia si. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu bisa abhu bagian ho soru-bara dhèu dhu abhu susa ètu Yerusalem.✡ 5 Uru èèna, jiꞌi sanao sèna ka ra tao sèmi neꞌe, te ngaa dhu ra tao èèna, risi nèti dhu jiꞌi sanao! Dhu uru jꞌara, rèngu hia mamuri ra asa Ama Lamatua. Hèia ra peka kahèi, na, “Jiꞌi neo soro mamuri jiꞌi, sèna ka lalau-laloꞌo miu, lula èèna ka dhu madhutu dadꞌèi Lamatua.”

6 Lula conto nèti jumaꞌat-jumaꞌat ètu Makedonia sèmi èèna, nèti èèna ka jiꞌi manèngi Titus lèpa hari asa miu ètu Korintus, sèna ka miu soru-bara kahèi dhèu unu Lamatua dhu abhu sasusa ètu Yerusalem. Te uru èèna, nèngu ka dhu mulai pakaboko doi-dhari ho hia si. Hèia limuri ne, jiꞌi manèngi sèna ka nèngu bisa tao pamèci sasabꞌa-laꞌa miu ho soru-bara dhèu.✡ 7 Sasabꞌa miu hia Ama Lamatua èèna, beꞌa titu kèna. Conto sèmi: parcaya miu èra, lii padhai miu beꞌa; miu meꞌa ae jꞌara-jꞌara Lamatua; miu sabꞌa dènge majꞌèni; aa miu sue jiꞌi dꞌai seli. Nèti èèna ka, jaꞌa neo ho miu soru-bara kahèi dhèu unu Lamatua dhu abhu sasusa, dènge jꞌara hia si doi ae-ae.

8 Jaꞌa paredha boe miu ètu Korintus, sèna ka hia si doi ae-ae, te ngaa jaꞌa neo cobꞌa miu. Te jumaꞌat-jumaꞌat ètu Makedonia neo le soru-bara dhèu sèra. De dènge jꞌara neꞌe miu bisa padꞌelo, na, miu tareꞌa-reꞌa sue dhèu dhu ètu dꞌara sasusa kahèi. 9 Te miu meꞌa, na, Kètu èdhi, Yesus Kristus padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi miu. Mema Nèngu kaja. Te ngaa Na pamaꞌète nare ho tao iisi Na jꞌajꞌi dhèu unu boe ngaa-ngaa sèna ka soru-bara miu, ho miu jꞌajꞌi kaja ètu madha jꞌara ae-ae.

10 Ranga-jahi na, miu mulai pakaboko le doi ho hia rèngu. Mesa boe miu hia doi-dhari di, te ngaa miu soru-bara nèti dꞌara miu kahèi. De madhutu aꞌabhu jaꞌa, miu hudꞌi tao ku sèmi neꞌe: 11 Uru èèna, miu pamaꞌète mere le neo soru-bara dhèu unu Lamatua dhu abhu sasusa ètu Yerusalem nèi. De jaꞌa manèngi sèna ka ngaa dhu miu dhae pakaboko mere mèka, na, paꞌoru aaꞌi si ho hia ka. Aa ca ngaa dhu miu bisa hia, na, hia laa. Dhu lèke ka, hia dènge dꞌara kateme. 12 Te ladhe èdhi hia dènge dꞌara kateme madhutu ngaa dhu èdhi bisa hia, èèna beꞌa kèna. Sadꞌi madhutu dadꞌèi èdhi. Te dhèu baku hia ngaa-ngaa dhu pabia nèngu, lula laka-seti nèti dhèu leo.

13 Jaꞌa dꞌèi boe pabia miu, sèna ka dhèu leo abhu samaa. Te dadꞌèi jaꞌa ka, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti tago sama-sama sasusa dhèu seꞌe. 14 Te limuri ne, miu dhu unu risi, aa rèngu dhu unu ciki. Lodꞌo limuri, rèngu bisa bꞌala kahèi, ladhe miu dhu unu ciki. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi bisa tago sama-sama. 15 Èèna nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, na,

“Dhèu dhu abhu ae,

risi boe nèti ngaa dhu rèngu parluu.

Aa dhèu dhu abhu ciki,

kura boe nèti ngaa dhu rèngu parluu.”✡

Titus, dènge dhèu leo dhu neo rèti bantuan

16 Jaꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula Nèngu ka dhu pamako Titus, sèna ka neo soru-bara miu, sama sèmi jaꞌa neo soru-bara miu. 17 Mema jiꞌi manèngi sèna ka nèngu dhiu ngadꞌo miu. Aa te ngaa, èèna madhutu dadꞌèi nèngu mesa na. Nèti èèna ka, nèngu mesa na neo dhiu soru-bara miu, nèti boe lii manèngi jaꞌa. 18 Te ngaa nèngu dhiu boe mesa na. Te jiꞌi pua le aꞌari jiꞌi ca dhèu, ho kako palere dènge ne. Jumaꞌat aaꞌi-aaꞌi ètu neꞌe tadhe mèu dhèu ne, lula nèngu sabꞌa bia ho peka-padhai dènge dhèu Lii Lolo Beꞌa Lamatua. 19 Kètu jumaꞌat se dhu pili ne kahèi, ho palere-lere dènge jiꞌi, sèna ka soru-bara jiꞌi ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa jiꞌi dhu hua iia ne. Jiꞌi pakako sasabꞌa ne, sèna ka padꞌelo dadedha Lamatua èdhi, aa tao dhu beꞌa hia dhèu susa sèra ètu Yerusalem.

20 Jiꞌi tenge jꞌara sèna ka tao dhu lèke, ho baku abhu dhèu dhu pasala jiꞌi, peka na, jiꞌi sabꞌa lèke boe lodꞌo jiꞌi ngèti doi sèra papala mi dhèu dhu parluu. 21 Te jiꞌi pangee paie-iie, sèna ka tao dhu lèke nèti dꞌara dhu mola-mèci ètu madha Ama Lamatua, aa ètu madha dhèu ae kahèi.✡

22 Abhu aꞌari èci hari dhu jiꞌi pua dhiu palere dènge Titus si, ho rèti doi sèra. Jiꞌi ladhe paie-iie le mamuri nèngu. Aa jiꞌi ngeꞌa, na, nèngu neo sabꞌa bia hia miu kahèi. Dhèu ne majꞌèni, lula neꞌa le, na, miu tao dhu lèke.

23 Ladhe dhèu karèi miu lula-nèti Titus, peka mi rèngu, na, Titus èèna aꞌari jaꞌa dhu sabꞌa taruu dènge jaꞌa hia miu. Dhèu parcaya ètu era leo kahèi hagꞌe rare le dhèu rèngu, sèna ka rèngu kahèi rèti doi sèra asa Yerusalem. Rèngu pakaboko le ho neo dhiu. Titus sama-sama dènge rèngu kahèi. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra padꞌelo dadedha Kristus sèmi èèna. 24 De miu hudꞌi padꞌelo sasue miu mi dhèu dhu rèti doi sèra. Aa padꞌelo dènge ra, tasamia ka jiꞌi koa-kadꞌiri miu. Dènge jꞌara èèna, dhèu-dhèu parcaya nèti jumaꞌat ètu mia-mia reꞌa, na, miu sue rèngu.

9

Doi bantuan hia dhèu Kristen ètu Yerusalem

1 Dhu lèke, jaꞌa parluu heka suri hia miu, ho manèngi miu soru-bara dhèu parcaya unu Lamatua. 2 Te jaꞌa keꞌa le, miu dꞌèi titu kèna soru-bara dhèu sèmi sèra. Jaꞌa dꞌèi palolo dènge dhèu parcaya ètu Makedonia kahèi, lula-nèti babeꞌa dꞌara miu. Jaꞌa palolo le, peka na, miu nèti propensi Akaya dhu paꞌèra le karèi nèti ranga-jahi ni, ho paꞌadhu doi bantuan. Jaꞌa lolo le kahèi, lula-nèti majꞌèni miu ka dhu pamako dhèu leo, ho soru-bara dhèu-dhèu susa. 3 Ka jaꞌa pua le aꞌari èdhi, sèna ka ra padꞌelo, na, ngaa dhu jiꞌi palolo lula-nèti miu se, leko-monya boe. Jaꞌa peka sèmi èèna, sèna ka miu paꞌèra mema. 4 Te ladhe abhu dhèu Makedonia mai palere dènge jaꞌa, aa miu dhae paꞌèra mèka, na, èdhi taꞌe makae. Mage dhoka lalèka jaꞌa mi dedha miu dènge boe kolo-kapua. 5 Nèti èèna ka, jaꞌa pangee, na, beꞌa risi ladhe aꞌari èdhi dhiu uuru asa miu, sèna ka miu aaꞌi-aaꞌi mi bisa ator uuru ku doi bantuan sèra, madhutu lii pamoa miu uru èèna. Miu hudꞌi hia nèti babeꞌa dꞌara miu, baku hia dènge dꞌara cabèka.

6 Dhu mola-mola, sèmi neꞌe ka: “Dhèu dhu sèle hini ciki, èèna na abhu hua-hela ciki kahèi. Aa dhèu dhu sèle hini paꞌae-ae, èèna na abhu hari hua-hela ae-ae kahèi.” 7 Ca dhèu-dhèu ka hudꞌi pamaꞌète unu na, nèngu neo hia ca ngaa. Baku hia dènge dꞌara cabèka. Baku hia lula dhèu laka-seti. Te Ama Lamatua sue dhèu dhu hia dènge dꞌara karejꞌe. 8 Lamatua bisa hia miu mèngi-nale rupa-rupa. Nèngu bisa hia miu ae risi eele kahèi, sèna ka miu baku kura ngaa-ngaa. Te ladhe miu parluu, èèna na miu abhu risi nèti dhu miu parluu. Dènge jꞌara ne, miu bisa papala dhu karisi, sèna ka soru-bara sasabꞌa aaꞌi-aaꞌi dhu nèti babeꞌa. 9 Dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, na,

“Ama Lamatua dꞌèi pala-bagi hia dhèu unu aadꞌo,

nèti dꞌara hua iia Na.

Nèngu tao dhu lèke taruu,

te dꞌara mola Na èèna, taha taruu.”✡

10 Lamatua ka dhu hia hini, sèna ka dhèu sabꞌa sèle oka-tedhe. Lamatua ka dhu hia ngangaꞌa, sèna ka èdhi taꞌa. Lamatua èèna kahèi, ka dhu hia miu mèngi-nale, ho miu bisa tao dhu lèke. Èèna sama sèmi miu dhèu sabꞌa oka-tedhe, hèia Lamatua hia miu hini, ho miu sèle. Aa hua-hela dhu miu abhu sèra, Lamatua hia hari ae-ae, nèti ca lodꞌo asa ca lodꞌo.✡ 11 Te Lamatua neo pala-bagi hia miu risi nèti dhu miu parluu, sèna ka miu bisa soru-bara dhèu leo, dènge dꞌara beꞌa miu. De ladhe miu soru-bara le dhèu leo, tatu dhèu se manèngi makasi mi Ama Lamatua. 12 Te bantuan dhu miu hia mi dhèu unu Lamatua ètu nèi, tatu pasamaa si. Aa dènge jꞌara neꞌe kahèi, miu manèngi makasi mi Lamatua. 13 Te lodꞌo miu soru-bara dhèu leo sèra, èèna jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, miu parcaya tareꞌa-reꞌa. Jꞌara neꞌe kahèi tao dhèu leo sèra koa-kio Ama Lamatua. Te rèngu bisa rèdhi dènge reꞌa, na, parcaya miu mi Lii Lolo Beꞌa Kristus leko-monya boe. Èèna, lula miu tao madhutu lalèka miu. Hèia ropa miu hia bantuan dènge dꞌara kateme mi rèngu, aa hia mi dhèu leo kahèi, na, èèna ka dhu tao rèngu koa-kio kolongara Ama Lamatua.

14 Aa dhèu dhu sèmi rare bantuan nèti miu sèra, èèna na ra sabajꞌa hia miu. Rèngu neo rèdhi miu kahèi, lula Ama Lamatua dhu padꞌelo le dꞌara hua iia Na ae-ae mi dedha miu. 15 Te ngaa Ama Lamatua ka dhu hia iia èdhi Hadia èci dhu beꞌa titu kèna, nuka Yesus! Kabꞌua Na risi aaꞌi ngaa-ngaa! Nèti èèna ka, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti sama-sama peka dènge Ama Lamatua, na, “Makasi!”

10

Paulus siri iisi na, lula sasabꞌa-laꞌa na hia Kristus

1 Jaꞌa, Paulus, ka dhu suri sasuri ne. Tatu abhu nèti miu dhu pangee, na, ladhe jaꞌa sama-sama dènge miu, jaꞌa makae padhai lii paledꞌa. Te ngaa ladhe miu dènge boe jaꞌa, na, jaꞌa bani padhai lii dhu paꞌabhe boe. Sèmi èèna ka, si? Aa te ngaa, jaꞌa dhu pasanèdꞌe le miu, na, Kristus ne dhu lii mako dènge dꞌara hua iia mi dedha miu. 2 Te ngaa abhu cahagꞌe nèti miu dhu roꞌo boe nanene lii jaꞌa. Rèngu peka, tatao jiꞌi beda boe dènge tatao dhèu leo ètu rai-haha ne. De ladhe jaꞌa dhiu, ele boe jaꞌa padhai lii dènge rèngu pake boe paꞌabhe. Nèti èèna ka, jaꞌa peka mema dènge miu aaꞌi-aaꞌi mi, sèna ka ladhe jaꞌa dꞌai èèna, jaꞌa tao heka lii taka dènge rèngu. 3 Masi ka èdhi se dhèu rai-haha, te ngaa ladhe èdhi pabꞌala lii dènge dhèu leo, èdhi pakadhii boe, sèmi dhèu ètu rai-haha ne dhu tadhe boe Ama Lamatua. 4 Ladhe èdhi patao dènge dhèu, baku bhèlu, te rèka èdhi sama boe dènge rèka dhèu rai-haha ne. Aa ladhe èdhi patao dènge dhèu kètu hadhu, na, èdhi unu koasa Lamatua, dhu bisa palaho ngangee rèngu. 5 Koasa Lamatua bisa palaho aaꞌi ngangee dènge tatao dhu palabꞌa dènge Lamatua, dhu tao dhèu ho roꞌo boe tadhe Lamatua. Koasa Nèngu kahèi bisa padꞌelo jꞌara, ho gati jꞌara ngangee èdhi dhu dhui, dènge jꞌara ngangee dhu hiu. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi bisa pangee madhutu aꞌajꞌa Kristus.✡ 6 Ae ka nèti miu mulai dꞌèi nanene Kristus, aa tao madhutu dadꞌèi Na aaꞌi-aaꞌi. Te ngaa abhu cahagꞌe nèti miu dhu roꞌo boe nanene Ne. De jiꞌi dhu paꞌèra le ho huku si.

7 Miu dꞌèi laladhe ngaa dhu ladhe mèdhi ètu liꞌu di. Te ngaa miu hudꞌi ladhe ku dꞌara dhèu. De ladhe dhèu pangee, na, nèngu dhèu pajuu-paleha Kristus, sanèdꞌe paie-iie, te jiꞌi se dhèu pajuu-paleha Kristus kahèi, sèmi nèngu. 8 Ele boe miu pangee, na, jaꞌa padhai lii ae risi eele lula-nèti koasa dhu jiꞌi abhu nèti Lamatua. Sèmi èèna ka, si? Aadꞌo! Te Lamatua hia koasa èèna ho paꞌèra miu, aa paꞌele iie boe miu. De jaꞌa soro tèke eele boe dhèu dhu pamakae jaꞌa, lula rèngu paꞌele iie sasabꞌa-laꞌa jaꞌa. 9 Jaꞌa neo boe pamadhaꞌu miu dènge sasuri jaꞌa sèra. 10 Te ngaa dhèu sèra peka, na, “Baku pusi-pahae dènge Paulus. Te masi ka isi sasuri na bia dènge sakaa, te ngaa ladhe patoo madha, nèngu roe aala-aala, aa lii padhai dhu dènge boe koasa.” 11 Te ngaa sèna ka dhèu dhu padhai lii omo koso sèra reꞌa, na, ngaa dhu jiꞌi suri ètu dꞌara sasuri nèti kajꞌèu, beda boe dènge ngaa dhu jiꞌi peka-padhai, ladhe jiꞌi ètu talora aae miu.

12 Dhèu sèra sa dꞌèi padedha iisi, peka na, rèngu ka dhèu pajuu-paleha dhu kapai nèti Kristus. Jiꞌi bani boe pasoro ngiꞌu jiꞌi dènge dhèu sèmi sèra. Meꞌa, sina ma? Ele boe jiꞌi se èra boe sama sèmi rèngu! Dhèu sèmi sèra sa, dhodhoka tenge dhèu dhu sama sèmi rèngu di. Sèna ka rèngu paꞌèra èci dènge èci, lula rèngu se ca ropa! Gagoa ra sèmi èèna ka! 13 Aa te ngaa jiꞌi padedha boe iisi, ladhe dènge boe kolo-kapua na. Jiꞌi dhoka padhai lii sèmi èèna lula-nèti sasabꞌa dhu Lamatua pangèdꞌu mi jiꞌi. Ngaa dhu jiꞌi tao hia miu sèra, dhoka tao madhutu ngaa dhu Lamatua pua jiꞌi sabꞌa. Te jiꞌi sabꞌa boe dhu leo nèti èèna. 14 Dhu lèke ka, jiꞌi se padhai lii karisi boe, lodꞌo jiꞌi koa-kadꞌiri miu. Te jiꞌi ka dhu mai lole Lii Lolo Beꞌa Kristus hia miu. Ka miu sèmi mere lii padhai jiꞌi kahèi. Ladhe Lamatua pua boe jiꞌi, te ngaa jiꞌi koa-kadꞌiri miu, na, èèna mema lèke boe. 15 Ladhe dhèu leo ka dhu sabꞌa, na, jiꞌi padedha boe iisi, peka na, èèna rui-jꞌajꞌèra jiꞌi na. Te madhutu mola-mola na, parcaya miu hudꞌi asa tabha èra. Dènge jꞌara neꞌe, rui-jꞌajꞌèra jiꞌi ètu dedha miu karèi nèti uru ka asa tabha taruu. 16 Hèia jiꞌi bisa laꞌa peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Kristus asa era-era dhu pakajꞌèu nèti era miu, dhu abhu mèka dhèu sabꞌa ètu era sèra. Dènge jꞌara neꞌe, sasabꞌa jiꞌi patogo boe dènge sasabꞌa dhèu dhu ra pakako le ètu èèna.

17 Te abhu ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, dhu suri, na, “Ladhe dhèu neo padedha iisi, na, hudꞌi padedha iisi dhoka lula-nèti Kètu èdhi, Ama Lamatua di.”✡ 18 Ladhe abhu ca dhèu dhu padhai lii dedha lula-nèti mamuri nèngu unu na, èèna sasoa na hèbꞌa-hua. Te ngaa ladhe Lamatua ka dhu koa-kadꞌiri dhèu neꞌe, heka lèke kèna!

11

Dhèu pajuu-paleha Kristus dhu mola, dènge dhu mola boe

1 Jaꞌa neo padhai lii sama sèmi dhèu goa. De miu nanene sèku! Lii jaꞌa sèmi neꞌe ka: 2 jaꞌa nuka sèmi ama miu, aa miu nuka sèmi ana bhèni jaꞌa dhu dhèu lii dꞌai le. Dhèu dhu lii dꞌai miu èèna, nuka Kristus. Ka jaꞌa ate sale boe miu, sèna ka ladhe dꞌai lodꞌo miu kabꞌi, miu kalora iisi era. Hèia jaꞌa jꞌaga miu, sèna ka dhèu leo baku gagai miu, ho paꞌele iie parcaya miu. 3 Neꞌe ne miu madhutu jꞌara mamuri Kristus dènge dꞌara mola. Te ngaa jaꞌa madhaꞌu, mage dhoka dhèu tipu rare, miu sèna ka miu piku eele nèti jꞌara mola èèna, nuka sèmi uru èèna mege tipu nare Hawa. Mege ne bisa tipu sèmi èèna, lula nèngu baki nèti kapodꞌe-kabèli!✡ 4 Ladhe lodꞌo-lodꞌo miu paraga dènge dhèu sèmi sèra sa, ho ra ajꞌa-nori miu lula-nèti Yesus ropa leo dhu sama boe dènge Yesus dhu jiꞌi ajꞌa-nori miu, na, tasamia ka miu lèka lii padhai ra? Uru èèna, miu bhoke le dꞌara miu ho sèmi mere Roh Mola-Mèci Lamatua, sèna ka Na ator miu. Te ngaa tasamia ka limuri ne, miu neo hari sèmi mere roh ropa leo èci? Uru èèna, miu lèka Lii Lolo Beꞌa Kristus dhu jiꞌi ajꞌa miu. Te ngaa tasamia ka limuri ne miu parcaya hari aꞌajꞌa ropa leo?

5 Dhèu se padedha iisi ra, peka na, rèngu ka dhèu pajuu-paleha Lamatua dhu kapai risi. Madhutu ngangee miu, hak rèngu se risi nèti hak jaꞌa, do? Aadꞌo! Jaꞌa pake boe ngangee sèmi sèra. 6 Masi ka jaꞌa dꞌèlu-mèu boe ètu dꞌara lii padhai pake lii dedha, te ngaa keꞌa mèu sasoa nèti ngaa dhu jaꞌa padhue-padhai. Miu dhu meꞌa le jꞌara seꞌe, lula jaꞌa peka pahari-pahari le dènge miu.

7 Lodꞌo jaꞌa ajꞌa miu Lii Holo-Nori Ama Lamatua, jaꞌa manèngi boe miu ogo-oru hia jaꞌa. Jaꞌa tao iisi nuka sèmi ana iiki sa, sèna ka bisa dedꞌe padedha miu. Teko-teko nèti jꞌara neꞌe ka miu neo pasala jaꞌa, do? 8 Te dhèu parcaya nèti jumaꞌat era leo sèra ka dhu tago jaꞌa, sèna ka jaꞌa bisa ladhe-leru miu. Neꞌe èci èèna ka dènge jaꞌa kore nèti rèngu ho soru-bara miu. 9 Lodꞌo jaꞌa bera-bera dènge miu, ladhe jaꞌa parluu ngaa-ngaa, na, jaꞌa manèngi boe miu, aa pabia boe miu. Aꞌari èdhi dhu mai nèti propensi Makedonia ka dhu soru-bara jaꞌa. Te ngaa jaꞌa pabia kèdhi mèka miu, aa bèli-camèdꞌa jaꞌa pabia boe miu sèmi èèna kahèi.✡ 10 Lii Holo-Nori Kristus ne lèke tareꞌa-reꞌa. Jaꞌa lèka mèu, na, lii padhai jaꞌa lèke kahèi, lula jaꞌa paꞌèki dènge Kristus. Abhu boe ca dhèu sa ètu propensi Akaya dhu bisa kutu hèbꞌa jaꞌa, aa kai jaꞌa sèna ka baku padhai lii padedha, peka na, jaꞌa pabia boe miu sèmi èèna. 11 Nga tao ka jaꞌa peka sèmi neꞌe? Ele boe, lula jaꞌa sue boe miu, do? Masi ka miu pangee sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua neꞌa, na, jaꞌa sue miu.

12 Jꞌara-jꞌara dhu jaꞌa tao kèdhi le, jaꞌa tao taruu. Dènge sèmi èèna, dhèu dhu tema padedha iisi, peka na, tatao rèngu sèra èci èèna ka dènge tatao jiꞌi, na, padhai lii rèngu dènge boe kolo-kapua. 13 Rèngu peka, na, Lamatua ka dhu pajuu-paleha rèngu. Rèngu se, dhèu sabꞌa dhu dꞌèi leko-monya dhèu! Dhèu se tao iisi ra nuka sèmi dhèu pajuu-paleha dhu lèke nèti Kristus. Aa te ngaa rèngu se dhoka padhai lii hèbꞌa-hua! 14 Miu baku cagꞌagꞌa! Te dhèu aae nidhu kahèi tao iisi na sama sèmi ana-ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga dhu nèti saraa aa dꞌara beꞌa. 15 Nèti èèna ka, miu baku malaa ladhe dhèu sabꞌa na neo tao iisi ra nuka sèmi dhèu dhu sabꞌa dènge dꞌara mola. Sanèdꞌe, te èèna na Ama Lamatua bꞌala bhabhelu-katubꞌa rèngu.

Dhèu pajuu-paleha Kristus dhu lèke, pasae jꞌajꞌèra rupa-rupa lodꞌo ra peka-padhai lula-nèti Lamatua Yesus

16 Ladhe moꞌo, na, jaꞌa padhai lii hari ciki sama sèmi dhèu goa. Te jaꞌa neo padhai lii padedha iisi ciki. 17 Dhu jaꞌa suri padedha iisi ne, dhoka neo padhai lii sama sèmi dhèu goa sa. Te lii padhai jaꞌa ne kapua na nèti boe Lamatua èdhi. 18 Abhu dhèu ae dhu dꞌèi dedꞌe padedha ngiꞌu ra madhutu tatao dhèu rai-haha ne. De jaꞌa neo padhai lii padedha iisi kahèi sama sèmi rèngu. 19 Te miu dhu pangee, na, ngangee miu mola ladhe paraga dènge ca dhèu dhu kahadhu bia, na, miu soro tèke ne, si? 20 Ladhe dhèu leo tao miu madhutu dadꞌèi rèngu, na, miu soro tèke si. Nuka sèmi: ladhe dhèu tao miu sèmi ènu sa, miu soro tèke ne, do? Ladhe abhu dhu manaꞌu mèdha miu, miu soro tèke ne, do? Ladhe abhu dhèu tipu miu, miu soro tèke ne, do? Ladhe dhèu tao iisi nuka sèmi dhèu kapai, aa pahahe miu nuka sèmi ana iiki sa, na, miu soro tèke ne, do? Sèmi èèna kahèi, ladhe abhu dhèu dhu tèbꞌe miu, na, miu soro tèke ne sène. 21 Te ngaa baku nasa! Te jaꞌa makae, lula jiꞌi roe aala-aala. Te jiꞌi lake ngare boe tao sèmi èèna, sama sèmi dhèu sèra tao mi dedha miu.

Te ngaa ladhe rèngu neo padedha iisi lula ngaa sa, jaꞌa bani padedha iisi sèmi èèna kahèi. (Te ngaa baku bhèlu, te jaꞌa padhai lii sèmi dhèu goa na!) 22 Rèngu se dhèu Ibrani tareꞌa-reꞌa, do? Oo! Jaꞌa kahèi dhèu Ibrani. Rèngu dhèu Israꞌel, do? Oo! Jaꞌa kahèi. Rèngu sèra ana-èpu Abraham, do? Oo! Jaꞌa kahèi. 23 Rèngu sèra dhèu sabꞌa hia Kristus, do? Oo! Jaꞌa kahèi sèmi èèna. (Baku bhèlu, te jaꞌa padhai lii paleko ne!) Mema, jaꞌa peka na, jaꞌa sama sèmi rèngu. Aa te ngaa jaꞌa risi nèti rèngu. Te jaꞌa sabꞌa bia risi. Ra bèdho jaꞌa ae risi. Ra game jaꞌa ae risi. Jaꞌa kahèi oe madhe pahari-pahari ae risi nèti rèngu.✡ 24 Ètu dꞌara adhe-aai dhèu jaꞌa, dhèu Yahudi, ra hake paparu jaꞌa lèmi hari. Lodꞌo-lodꞌo ra hake paparu jaꞌa, na, ra hake tèlu nguru ceo hari pake gui.✡ 25 Tèlu hari, dhèu hake jaꞌa pake ajꞌu. Ca tèka dhèu pèci neo pamadhe jaꞌa. Jaꞌa molo dènge kapa tèlu hari. Dꞌara ca mèu ca mèda, jaꞌa lebꞌo-lebꞌo ètu dꞌara dhasi.✡ 26 Jaꞌa laku kajꞌèu asa mia-mia pahari-pahari. Ètu dꞌara kakako ne, jaꞌa paraga dènge jꞌajꞌèra rupa-rupa, dhu tao jaꞌa oe madhe. Nuka sèmi: nèti èi aae lala ètu dꞌara loko aae, nèti parapo, nèti dhèu jaꞌa dhèu Yahudi, nèti dhèu Yahudi boe, aa nèti dhèu dhu tao ngiꞌu ra sama sèmi aꞌari dhèu parcaya, aa te ngaa rèngu leko-monya. Jaꞌa oe madhe kahèi ètu talora lèu, ètu dꞌara kota, dènge era dhèu pea boe.✡ 27 Jaꞌa sabꞌa bia, aa paraga dènge sasusa ae-ae. Lodꞌo ae ka dhu jaꞌa bisa boe bhèjꞌi. Jaꞌa manganga dènge koko-kamango kahèi. Pahari-pahari kuꞌa boe ngaa-ngaa. Abhu kahèi lodꞌo dhu jaꞌa unu boe mèdha-papake, ka maringi oe madhe. 28 Aa ladhe moꞌo boe ige jꞌara seꞌe, na, ige sèmi neꞌe ka: te bèli-bèli jaꞌa jꞌajꞌi ngangee kapai, lula ngee kèdhi aꞌari èdhi dhèu parcaya dhu pakaboko ètu mia-mia. 29 Ladhe abhu dhèu dhu rasa roe-bhilu dhu bisa boe sabꞌa ngaa-ngaa, na, sanèdꞌe jaꞌa. Te jaꞌa sèmi èèna kahèi. Ladhe abhu dhèu dhu dadugu dhèu-dhèu parcaya sèna ka tao jꞌara karehe sama-sama dènge rèngu, na, jaꞌa makae, aa nasa.

30 Ladhe jaꞌa neo padedha iisi, na, beꞌa risi jaꞌa padedha iisi lula-nèti jꞌara-jꞌara dhu padꞌelo raroe jaꞌa. Tareꞌa! 31 Kètu èdhi Yesus, dènge Ama Na, Ama Lamatua reꞌa, na, jaꞌa monya boe. Dhu lèke, ladhe dhèu koa-kio Ne toke dꞌai mia-mia.

32 Conto nuka sèmi, uru èèna ètu kota Damsik, gubernur nèti dhèu aae Aretas pua dhèu mate ho kèpe jaꞌa ètu hèbꞌa tedhe kota. 33 Te ngaa angalai jaꞌa pamaso jaꞌa asa dꞌara karogo èci. Ka ra dulu jaꞌa dènge dhari re liꞌu tembok kota. Hèia gubernur kèpe nare boe jaꞌa. De sanèdꞌe, ladhe jaꞌa mesa-mesa ku, tatu bisa boe, si?✡

12

Paulus ladhe nèdhi ngaa èci, nuka sèmi tanila sa

1 Ladhe miu moꞌo, na, jaꞌa padedha iisi hari ciki, masi ka gaguna aadꞌo. Te ngaa jaꞌa neo peka dènge miu jꞌara-jꞌara dhu Lamatua èdhi padꞌelo le dènge jaꞌa ètu dꞌara tanila. 2-4 Jaꞌa tadhe ca dhèu unu Kristus. Canguru èpa tèu dhu laꞌe, abhu dhu dedꞌe ne asa dedha-liru dhu dedha aae. Te ngaa jaꞌa keꞌa boe, na caꞌe dènge ngiꞌu aae, do dhoka roh nèngu di. Dhodhoka Lamatua di neꞌa. Jaꞌa keꞌa kahèi, na, ropa dedꞌe ne asa era hua iia Lamatua èèna, nèngu tadèngi lii padhai dhu beꞌa titu kèna, dhu dhèu rai-haha bisa boe peka-padhai. 5 De mi dhèu sèmi èèna, jaꞌa neo padhai lii padedha. Te ngaa jaꞌa koꞌo boe padedha iisi lula-nèti ngiꞌu jaꞌa unu ku. Jaꞌa dedꞌe dhoka raroe-bhilu jaꞌa, aa jꞌara-jꞌara dhu jaꞌa bisa boe tao kore. 6 Ladhe jaꞌa neo padedha iisi, na, jaꞌa parluu boe monya, te jaꞌa dhu dènge jꞌara ae dhu lèke, dhu jaꞌa bisa peka-padhai. Te ngaa jaꞌa mau-mau, sèna ka dhèu baku pangee, na, jaꞌa dènge kolo-karisi nèti ngaa dhu rèngu tadèngi aa ladhe rèdhi nèti jaꞌa. 7 Risi-risi hari, Lamatua dhu padꞌelo le dènge jaꞌa jꞌara-jꞌara dhu kapai titu kèna.

Te ngaa jaꞌa abhu susa kahèi, sèna ka jaꞌa baku pamone. Te dhèu aae nidhu pua ana pajuu na èci, ho mai kakèjꞌi taruu jaꞌa, nuka sèmi dhudhu dhu pakèjꞌi ètu dꞌara isi jaꞌa ne. Waa! Jaꞌa jꞌèra titu kèna! 8 Tèlu hari kèna, jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua pakajꞌèu eele jꞌajꞌèra ne nèti jaꞌa. 9 Te ngaa Lamatua peka na, “Jaꞌa padꞌelo le dꞌara hua iia Jaꞌa mi èu, de èèna dꞌai le, sèna ka èu meꞌa, na, nèti dꞌara raroe ka koasa Jaꞌa asa tabha.” Nèti èèna ka jaꞌa dꞌèi padedha iisi ètu dꞌara raroe jaꞌa, sèna ka jaꞌa keꞌa, na, koasa Kristus ètu dꞌara mamuri jaꞌa. 10 Nèti èèna ka, ladhe aꞌèra jaꞌa mesa ku bisa boe sabꞌa ngaa èci sa, na, dꞌara jaꞌa mau-mau sène. De ropa dhèu pahahe jaꞌa, do pasusa jaꞌa, do pajꞌèra jaꞌa, do game jaꞌa, lula jaꞌa jꞌajꞌi dhèu unu Kristus, na, dꞌara jaꞌa mau-mau sène. Te ladhe jaꞌa mesa ku bisa boe, na, jaꞌa abhu koasa nèti Kristus, ho bisa èra tao jꞌara sèra.

Paulus jꞌajꞌi ngangee, lula tatao dhèu parcaya ètu Korintus

11 Miu mamuri nuka sèmi meꞌa boe, na, Lamatua pua nèdhi mèka jaꞌa dhiu peka-padhai dènge miu. Nèti èèna ka, moꞌo do moꞌo boe, jaꞌa ako padhai lii ciki sèmi dhèu goa. Madhutu iia-iia na, miu seꞌe ka dhu padhai lii padedha jaꞌa. Jaꞌa ne mema dènge boe kabꞌua, te ngaa ladhe pasoro jaꞌa dènge “dhèu kapai sèra” dhu peka na, Lamatua pua-paleha rèngu, na, rèngu sèra risi boe jaꞌa.

12 Ladhe Lamatua pua dhèu ho lole lula-nèti Nèngu, dhèu ne tao tadha malaa rupa-rupa pake koasa, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, na, Lamatua ka dhu pua-paleha nèngu. Te ngaa baku bhèlu, te lodꞌo jaꞌa ètu talora aae miu, jaꞌa tao tadha malaa kahèi sèmi sèra. Aa jaꞌa sabꞌa mau-mau. 13 Te ngaa baku nasa! Dhodhoka ca jꞌara di, dhu jaꞌa tao boe ètu talora miu, dhu dhèu leo tao ètu jumaꞌat leo. Nuka jaꞌa manèngi boe miu ogo jaꞌa.

14 Sèmi neꞌe! Jaꞌa dhu tèlu hari kèna paꞌèra kore le ho dhiu ngadꞌo miu. Jaꞌa parluu boe miu ogo mamuri jaꞌa. Jaꞌa koꞌo boe mèdha-panyau miu kahèi. Te madhutu adꞌa èdhi, lèke boe ladhe ana iiki tèka mèdha-panyau hia ina-ama ra. Dhu lèke nuka ina-ama ka dhu sadia tèke mèdha-panyau hia ana niki ra. De jaꞌa parluu boe ladhe miu sadia tèke mèdha-panyau hia jaꞌa, te miu se sama sèmi ana-ana jaꞌa! Dhu jaꞌa parluu, dhoka mamuri dènge sasue miu. 15 Jaꞌa dꞌèi hèli mèdha hia miu. Jaꞌa dꞌèi sabꞌa bia kahèi, sèna ka miu bisa mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. Ladhe jaꞌa sue miu dꞌai seli, na, miu hudꞌi sue jaꞌa sèmi èèna kahèi. Nga tao ka miu papènyi sasue miu? Lèke boe, sina ma?

16 Ètu talora miu, abhu dhu peka na, jaꞌa pabia boe miu. Te ngaa abhu kahèi dhu peka na, jaꞌa dhèu dhu mèu pakapodꞌe miu, sèna ka miu madhutu dadꞌèi jaꞌa. 17 De tasamia? Ele boe dhèu dhu jaꞌa pua dhiu asa miu sèra, tipu rare miu, do? Aadꞌo! 18 Te jaꞌa dhu pamako Titus ho dhiu asa miu. Jaꞌa pua aꞌari dhèu parcaya èci sèna ka dhiu palere dènge Titus kahèi. Titus pakapodꞌe miu, do? Aadꞌo, si? Te Titus dènge jaꞌa ne, ca ropa. Jiꞌi sabꞌa jꞌara dhu sama, te ngangee jiꞌi dua mi sama kahèi.

19 Aꞌari dhu pasue! Tao-tao miu dhu pangee, na, jiꞌi siri iisi jiꞌi ètu madha miu, do? Aadꞌo! Te aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi peka-padhai se, Ama Lamatua dhu neꞌa le. De jiꞌi bisa boe pahuni ngaa-ngaa nèti Nèngu. Jiꞌi paꞌèki kahèi dènge Kristus. Lula jiꞌi sue miu, nèti èèna ka aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi tao sèra, sèna ka bisa paꞌèra miu.

20 Bèli-camèdꞌa, ladhe jaꞌa jꞌajꞌi dhiu ngadꞌo miu, jaꞌa pangee mage dhoka miu jꞌajꞌi boe sama sèmi dadꞌèi jaꞌa. Te mage dhoka abhu dhu patao-palaha, dꞌèi boe dhèu karisi nèngu, tèka dꞌara, abhu dhu pangee dhoka mamuri nèngu mesa na, abhu dhu paꞌele iie kolongara dhèu, abhu dhu padhai-kakoli dhèu, abhu dhu padedha iisi, aa abhu dhu maruru jahu lulu-lulu. Mage dhoka jaꞌa kahèi jꞌajꞌi boe sama sèmi dadꞌèi miu. 21 Ladhe jaꞌa dhiu ka asa miu, jaꞌa jꞌajꞌi ngangee, lula tatao-tatao miu. Mage dhoka Ama Lamatua neo pamakae jaꞌa ètu madha miu. Mage dhoka jaꞌa pabia dhèu, lula, nèti miu abhu dhu mamuri ètu dꞌara bhelu-katubꞌa era, te ngaa ele-hoꞌa boe, sèna ka madhutu jꞌara mola nèti Lamatua. Rèngu se dhèu kajꞌalu! Te abhu dhu adꞌu jꞌara makae dènge mone do bhèni dhu dhèu èmu nèngu boe. Ra adꞌu-ue jꞌara makae rupa-rupa dhu reꞌa heka makae dꞌara.

13

Jꞌaga paie-iie mamuri miu

1 De neꞌe ne kali ka tèlu kèna jaꞌa neo dhiu ngadꞌo miu. Ladhe abhu dhu neo galaa dhèu, na, baku bhèlu atora na. Te Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua dhu suri, peka na, “Ladhe abhu dhu neo galaa dhèu èci, hudꞌi dènge ku dua do tèlu sakasii dhu lii èci, heka sèmi mere kèna. Te ladhe abhu boe lii èci sèmi èèna, baku sèmi mere lii galaa èèna.”✡ 2 Lodꞌo dhu jaꞌa dhiu kali ka dua asa miu uru èèna, jaꞌa pasanèdꞌe le dhèu dhu mamuri ètu dꞌara bhabhelu-katubꞌa sèra. Limuri ne, jaꞌa pasanèdꞌe hari rèngu sama-sama dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu dꞌara bhelu-katubꞌa sèra. Nuka sèmi uru èèna, dhu jaꞌa peka kore le, na, ladhe jaꞌa jꞌajꞌi mai hari, jaꞌa soro tèke boe rèngu sèra.

3 Miu tenge bukti, dhu peka na, Kristus padhai lii re jaꞌa. Ladhe Kristus neo ator miu, Na tao dènge koasa kapai ètu talora aae miu. Te Nèngu sabꞌa boe dènge roe. 4 Lodꞌo dhèu pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha, mema Na roe aala-aala, lula Na patalale eele koasa Na. Te ngaa Ama Lamatua pangèdꞌu le Kristus koasa, hèia Na mamuri hari le. Ka masi ka jiꞌi jꞌajꞌi dhèu unu Na, dhu rasa na, jiꞌi ètu dꞌara raroe era, te ngaa Ama Lamatua hia le jiꞌi mamuri hiu. Nèti èèna ka, jiꞌi bisa ladhe-leru miu pake koasa Nèngu.

5 Parisa dꞌara miu unu mi dhu peka na, miu parcaya tareꞌa mi Kristus, do aadꞌo. Koasa Na bisa tèdhi ètu dꞌara mamuri miu, do aadꞌo? Uji mamuri miu sèmi èèna. Te ladhe Kristus paꞌèki boe dènge miu, miu jꞌajꞌi boe dhèu unu Na. 6 Ladhe miu parisa jiꞌi, na, miu bisa ladhe mèdhi koasa Kristus ètu dꞌara mamuri jiꞌi. Dènge jꞌara neꞌe, jiꞌi lolos. 7 Jiꞌi sabajꞌa kahèi manèngi Ama Lamatua, sèna ka miu baku manahu asa dꞌara sasala ngaa-ngaa. Jiꞌi pusi-pahae boe dhèu dꞌèi, do dꞌèi boe, nèti sasabꞌa-laꞌa jiꞌi. Te ngaa jiꞌi dꞌèi ladhe miu tao dhu lèke, masi ka dhèu cahagꞌe tule eele jiꞌi. Masi ka dhèu tule eele jiꞌi sèmi èèna, ngaa-ngaa tao boe. 8 Te jiꞌi bisa boe tao ngaa-ngaa, ho labꞌa jꞌara dhu lèke. Jiꞌi ngeꞌa dhoka tao dhu lèke di. 9 Ladhe miu jꞌajꞌi èra, aa jiꞌi jꞌajꞌi roe èèna ka, jiꞌi karejꞌe-karae. Te jiꞌi sabajꞌa, ho manèngi Lamatua tao pamèci miu. 10 Nèti èèna ka, masi ka jaꞌa pakajꞌèu dènge miu, jaꞌa suri tèke le jꞌara seꞌe se, ho ladhe dꞌai ka lodꞌo jaꞌa dhiu, jaꞌa tao heka lii sakaa dènge miu. Jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Lamatua èdhi. Te ngaa Na pangèdꞌu hak dènge koasa mi jaꞌa, sèna ka paꞌele iie boe miu, te ngaa paꞌèra miu.

Paulus paꞌèle sasuri na

11 Aꞌari dhu pasue aaꞌi-aaꞌi! Lii jaꞌa dhu limuri tèka ne, dhoka lii mahoꞌo di. Pamola jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Nanene paie-iie lii holo-nori jaꞌa. Mamuri dꞌara èci. Miu èci dènge èci hudꞌi pabeꞌa-beꞌa. Kapua sasue nèti Ama Lamatua. Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua bera-bera taruu dènge miu, aa Na soru-bara miu, ho miu mamuri padame èci dènge èci.

12 Miu hudꞌi pamahoꞌo aa paꞌuu dhu pantas dènge dhèu mola-mèci unu Ama Lamatua. Dhèu-dhèu unu Lamatua ètu seꞌe, paꞌadhu lii mahoꞌo kahèi hia miu.

13 Jaꞌa manèngi sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu. Jaꞌa manèngi ho Ama Lamatua padꞌelo sasue Na mi dedha miu. Jaꞌa manèngi kahèi sèna ka Roh Mola-Mèci Lamatua padꞌelo dꞌara beꞌa Na, ho hudꞌi laa miu mamuri dꞌara èci.

Sange neꞌe ka,

Paulus

✡ 1:1 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:1

✡ 1:8 1 Korintus 15:32

* 1:12 Aꞌabhu Paulus ètu neꞌe, nuka ‘mamèu dhu tao dhèu ngangee madhera, do reꞌa jꞌara-jꞌara madhutu ngangee Lamatua’. Dènge sèmi èèna ‘mamèu’ ne, mesa boe nèti kahadhu di, te ngaa nèti dꞌara kahèi.

✡ 1:16 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:21

✡ 1:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:5

✡ 2:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:1

✡ 3:3 Kalua nèti Masir 24:12, Yermia 31:33, Yeskial 11:19, 36:26

✡ 3:6 Yermia 31:31

✡ 3:7 Kalua nèti Masir 34:29

✡ 3:13 Kalua nèti Masir 34:33-35

✡ 3:16 Kalua nèti Masir 34:34

✡ 4:6 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:3

✡ 4:13 Lii Sodꞌa Koa-Kio 116:10

* 5:3 Abhu sasuri Lii Yunani, peka na, “pake mèdha-papake”. Te ngaa cahagꞌe suri na, “bhoke mèdha-papake”

✡ 5:10 Roma 14:10

✡ 6:2 Yesaya 49:8

✡ 6:5 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:23

* 6:15 Lii Yunani ètu neꞌe suri na, Beliar. Beliar ne, ra pija nèti lii Ibrani Belial. Sasoa na, “dhu bhelu, dhu karehe, dhu guna aadꞌo, aa dhèu aae nidhu”.

✡ 6:16 Atora nèti Ama-ama Agama 26:11-12, Yeskial 37:26-27, 1 Korintus 3:16, 6:19, Epesus 2:21

✡ 6:17 Yesaya 52:11

✡ 6:18 2 Samuel 7:14, 1 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 17:13, Yesaya 43:6, Yermia 31:9

✡ 7:5 2 Korintus 2:13

✡ 7:7 2 Korintus 2:5

✡ 8:4 Roma 15:26

✡ 8:6 Titus 2:14

✡ 8:15 Kalua nèti Masir 16:18

✡ 8:21 Lii Hini 3:4

✡ 9:9 Lii Sodꞌa Koa-Kio 112:9

✡ 9:10 Yesaya 55:10

✡ 10:5 Roma 12:2

✡ 10:17 Yermia 9:24

✡ 11:3 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:1-5, 13

✡ 11:9 Pilipi 4:15-18

✡ 11:23 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:23

✡ 11:24 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 25:3

✡ 11:25 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:22, 14:19

✡ 11:26 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:23, 14:5

✡ 11:33 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:23-25

✡ 13:1 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 17:6, 19:15

Galati

1

2

3

4

5

6

Sasuri Paulus

hia jumaꞌat-jumaꞌat ètu propensi

Galati

1

Lii mahoꞌo

1-2 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Paulus. Jaꞌa paꞌadhu sasuri ne asa aꞌari aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus Kristus ètu jumaꞌat-jumaꞌat ètu propensi Galati. Aꞌari dhu sama-sama dènge jaꞌa ètu neꞌe, paꞌadhu lii mahoꞌo kahèi hia miu.

Jaꞌa pasanèdꞌe miu, na, Ama Lamatua dènge Yesus Kristus ka dhu pua-paleha jaꞌa. Nèti boe dhèu rai-haha ne. Yesus Kristus èèna, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua pua mai le. Kristus madhe, te ngaa Lamatua pamamuri hari Ne. Hèia Ra pua-paleha jaꞌa, ho laku peka-padhai Lii Lolo Beꞌa dènge dhèu-dhèu.

3 Jaꞌa sabajꞌa mi Ama èdhi, Ama Lamatua, aa Kètu èdhi, Yesus Kristus. Jaꞌa manèngi ho Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi miu, sèna ka miu mamuri padame èci dènge èci. 4 Kristus madhe, sèna ka saku eele aaꞌi sasala èdhi aa pakajꞌèu èdhi nèti bhabhelu-katubꞌa rai-haha ne. Aaꞌi-aaꞌi dhu Kristus adꞌu-ue sèra, madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. 5 Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi koa-kio Ne taruu! Dhu lèke kèna!

Paulus nasa, lula dhèu Galati pusi-pahae boe Lii Lolo Beꞌa dhu lèke

6 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa keꞌa heka tao miu sa mia! Ama Lamatua hagꞌe nare le miu, lula Na neo ho miu meꞌa dꞌara hua iia Na. Te ngaa tasamia ka miu malai titu kèna lami madhutu lii lolo leo 7 dhu lèke boe? Uuru èèna, jaꞌa ajꞌa le dhu mola-mola Lii Lolo Beꞌa nèti Yesus Kristus. Te ngaa limuri ne, dhèu kapodꞌe-kabèli sèra mai pakapodꞌe Lii Lolo Beꞌa èèna, toke miu malaa-maloha.

8 Sanèdꞌe, ee! Te bèli-camèdꞌa Lamatua huku dhèu dhu ajꞌa Lii Lolo Beꞌa dhu sama boe dènge dhu jiꞌi ajꞌa-nori uru èèna. Masi ka dhèu nèti jiꞌi do, ana pajuu nèti sorga do, hudꞌi laa Lamatua hia ne mamadhe-mamopo! 9 Jiꞌi dhu peka le karèi nèti uru ka. Te ngaa limuri ne, jaꞌa neo hari pasanèdꞌe sèmi neꞌe: ladhe abhu dhèu dhu ajꞌa leo nèti Lii Lolo Beꞌa dhu miu abhu le uru èèna, hudꞌi laa Lamatua hia ne mamadhe-mamopo.

10 Jaꞌa bani peka sèmi èèna, lula jaꞌa neo pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua, neo boe pakarejꞌe dhèu rai-haha ne. Miu ngee, na, jaꞌa tenge kolongara nèti dhèu rai-haha, do? Aadꞌo! Te ladhe jaꞌa tao sèmi èèna, jaꞌa pantas boe jꞌajꞌi ana pua-paleha nèti Kristus.

Paulus lole hari tasamia ka na jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Lamatua Yesus

11 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa peka paledꞌa dènge miu, na, Lii Lolo Beꞌa dhu jaꞌa ajꞌa-nori miu, nèti boe tatao dhèu rai-haha. 12 Jaꞌa abhu boe nèti dhèu rai-haha, aa abhu boe ca dhèu sa dhu ajꞌa-nori jaꞌa. Te Yesus Kristus mesa Na ka dhu bhoke sasoa na mi jaꞌa.

13 Tatu miu tadèngi le lii lolo nèti jꞌara mamuri jaꞌa, lodꞌo jaꞌa madhutu agama Yahudi era, si? Lodꞌo èèna, jaꞌa pajꞌèra titu kèna dhèu-dhèu unu Lamatua, aa neo paꞌele iie aaꞌi si.✡ 14 Aa lodꞌo èèna kahèi, dꞌara jaꞌa neo titu kèna ajꞌa jꞌara-jꞌara agama Yahudi, risi nèti dhèu Yahudi dhu leo dhu ca dadena dènge jaꞌa. Aa jaꞌa ne majꞌèni risi pakako adꞌa bèi-baki èdhi dènge atora agama aaꞌi-aaꞌi.✡

15-16 Masi ka sèmi èèna, Ama Lamatua dhu pamaꞌète nare le ho patadhe Ana Na mi jaꞌa. Ina ku dhae nara iisi mèka jaꞌa, te Nèngu dhu hagꞌe mema le jaꞌa, lula Na neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa. Nèngu kahèi pua jaꞌa ho laku peka-padhai dènge dhèu Yahudi boe sèra. Lodꞌo Na pua jaꞌa èèna, laku boe manèngi aꞌabhu nèti dhèu leo.✡ 17 Aa laku boe paraga dènge dhèu heka-dhèu heka Kristen dhu jꞌajꞌi mema le dhèu pajuu-paleha Yesus ètu kota Yerusalem. Te ngaa laku dènge ka asa rai Arab. Èle ka, jaꞌa lèpa hari asa kota Damsik.

18 Hèia lalu eele tèlu tèu ku, heka laku paraga dènge Petrus* ètu Yerusalem, ho pakarèi jꞌara-jꞌara nèti nèngu. Ka jaꞌa manubha taha canguru lèmi lodꞌo ètu nèi.✡

19 Lodꞌo èèna, jaꞌa paraga kahèi dènge Yakobis, ari dꞌèlu Lamatua Yesus. Te ngaa jaꞌa paraga boe dènge dhèu pajuu-paleha Lamatua dhu leo sèra. Dhoka dua ra di. 20 Ngaa dhu jaꞌa suri ne, mema tareꞌa sèmi èèna! Jaꞌa kapodꞌe boe! Lamatua neꞌa aaꞌi!

21 Èle èèna, hèia jaꞌa laku asa propensi Siria dènge propensi Kilikia. 22 Lodꞌo èèna, dhèu-dhèu unu Kristus ètu propensi Yudea, dhae tadhe mèka jaꞌa. 23 Dhèu seꞌe dhoka tadèngi lii palolo, dhu peka na, “Dhèu dhu uru èèna pajꞌèra èdhi, limuri ne nuka ajꞌa Lii Lolo Beꞌa Kristus. Nèngu ka dhu uru èèna, neo paꞌele iie aaꞌi èdhi.” 24 Ropa ra tadèngi sèmi èèna, aaꞌi-aaꞌi ra koa-kio Ama Lamatua, lula jaꞌa parcaya le Yesus Kristus.

2

Dhèu pajuu-paleha dhu leo sèra, sèmi rare aꞌajꞌa Paulus dènge beꞌa

1 Dꞌai èle canguru èpa tèu, hèia jaꞌa lèpa asa kota Yerusalem sama-sama dènge Barnabas. Aa jiꞌi ngèti dènge Titus, ca dhèu parcaya dhu Yahudi boe.✡ 2 Jaꞌa laku asa nèi, lula lii paredha Ama Lamatua. Dꞌai nèi, ka jaꞌa lole mi dhèu heka-dhèu heka Kristen, Lii Lolo Beꞌa dhu jaꞌa ajꞌa-nori le mi dhèu Yahudi boe sèra. Lodꞌo èèna, jaꞌa peka unu ku mi rèngu se, ho ra parisa pabeꞌa-beꞌa ngaa dhu jaꞌa ajꞌa le sèra, lèke do aadꞌo. Te ladhe ra pamaꞌète, peka na, aꞌajꞌa jaꞌa èèna sala, na, dhèu bisa ngee, na, jaꞌa sabꞌa iia dꞌara di!

3 Ropa dhèu seꞌe tadèngi rare lii jaꞌa sèmi èèna, hèia ra sèmi rare dènge beꞌa. Aa ra dꞌèi sèmi rare Titus dènge beꞌa kahèi. Masi ka Titus dhèu Yahudi boe, te ngaa ra laka-seti boe sèna ka na suna. 4 Te ngaa lodꞌo èèna, abhu aꞌari dhèu pèri dhu dꞌèi boe aꞌajꞌa jaꞌa, lula rèngu se ajꞌa dhu leo. Rèngu se, dhèu Kristen kapodꞌe-kabèli. Ka rèngu mau-mau mai laka-seti dhèu unu Kristus sèra dhu dhèu Yahudi boe, ho madhutu aaꞌi atora agama Yahudi. Te ngaa, lula Yesus Kristus patalale eele le èdhi, nèti èèna ka atora sèra èki heka èdhi, sèmi ènu sa. 5 Masi ka ra laka-seti sèmi èèna, te ngaa ciki sa jiꞌi ngoꞌo boe sèmi ngare. Dènge jꞌara neꞌe, miu bisa parcaya taruu Lii Lolo Beꞌa dhu jaꞌa nori le. Te dhu mola-mola na kèna!

6 Dhèu heka-dhèu heka se sèmi rare lii aꞌajꞌa jaꞌa ne, aa ra patabha heka ngaa-ngaa. Te ngaa Ama Lamatua hagꞌe boe dhèu. De masi ka rèngu dhèu kapai do ana iiki, ngaa-ngaa tao boe.✡ 7 Te dhu lèke, nuka: rèngu reꞌa, na, Ama Lamatua pili nare le jaꞌa, ho kèti Lii Lolo Beꞌa mi dhèu-dhèu Yahudi boe. Nuka sèmi dhu Na paredha mi Petrus kahèi, sèna ka nèti Lii Lolo Beꞌa asa dhèu Yahudi. 8 Te Ama Lamatua pangèdꞌu koasa mi Petrus ho jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha mi dhèu Yahudi. Sèmi èèna kahèi, Na hia jaꞌa koasa sèna ka jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha mi dhèu-dhèu dhu Yahudi boe. 9 Lodꞌo èèna, madhutu ngangee dhèu sèra, Yakobis, Petrus,* dènge Yohanis, dhu jꞌajꞌi le ama-ama gareja. Ropa rèngu tèlu ra reꞌa, na, Ama Lamatua padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi jaꞌa, hèia ra kèdꞌi pajꞌola ai dènge jaꞌa, aa dènge Barnabas, sèna ka jꞌajꞌi mi tadha, peka na, jiꞌi aaꞌi-aaꞌi mi dꞌara èci le. Rèngu roꞌo kahèi, jiꞌi ngèti Lii Lolo Beꞌa asa dhèu Yahudi boe, aa rèngu rèti asa dhèu Yahudi. 10 Dhoka ca jꞌara di, dhu ra pasanèdꞌe jiꞌi, nuka jiꞌi baku bhèlu soru-bara dhèu dhu unu aadꞌo sèra. Mema jꞌara neꞌe ka dhu jaꞌa neo tao.

Paulus kai Petrus ètu Antiokia, lula na pakajꞌèu nèti dhèu Yahudi boe

11 Ka ca tèka, Petrus mai asa kota Antiokia. Hèia jaꞌa kai ne patoo madha dènge madha, lula nèngu tao sala. 12 Lodꞌo na heka mai, nèngu karèjꞌe madhèdi naꞌa dènge dhèu-dhèu unu Kristus dhu dhèu Yahudi boe. Te ngaa ropa angalai Yakobis dhèu Yahudi sèra mai, hèia Petrus mulai pakajꞌèu nèti aꞌari dhèu Yahudi boe, ka na naꞌa paꞌèci heka dènge rèngu. Te lula na madhaꞌu dènge aꞌajꞌa nèti dhèu Yahudi dhu peka na, dhèu unu Kristus hudꞌi kèpe paꞌèra-èra atora agama Yahudi aaꞌi-aaꞌi, aa hudꞌi pakajꞌèu ku dènge dhèu-dhèu dhu Yahudi boe.

13 Ropa rèdhi tatao Petrus ne, ka dhèu Yahudi dhu leo sèra tao madhutu kahèi. Toke Barnabas kahèi madhutu tatao ra dhu peka leo, tao leo. 14 Te ngaa ropa jaꞌa patigi kèdhi, rèngu madhutu beꞌa heka dadꞌèi Lii Lolo Beꞌa, hèia jaꞌa kai dènge ka Petrus ètu katanga madha rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, peka na, “Eee, Petrus! Èu ne, mema dhèu Yahudi. Te ngaa Ama Lamatua bhoke le jꞌara, ho dhèu dhu parcaya Yesus Kristus paꞌèki heka madhutu atora agama Yahudi sèra. Aa èu dhu sèmi more le jꞌara neꞌe, nga tasamia ka, èu laka-seti dhèu Yahudi boe, sèna ka tao iisi ra sama sèmi dhèu Yahudi?”

15 Jaꞌa kai Petrus sèmi èèna, lula jiꞌi dua mi dhèu Yahudi. Suku jiꞌi dua mi se dhèu Yahudi, sama boe dènge suku leo sèra, lula suku jiꞌi dhu nèbhu le tadhe Ama Lamatua. 16 Te ngaa limuri ne, jiꞌi ngeꞌa kahèi, na, Lamatua sèmi nare boe ca dhèu sa jꞌajꞌi mi dhèu mola, lula nèngu tao madhutu atora agama dènge beꞌa. Te ngaa Lamatua sèmi nare dhèu, ladhe nèngu parcaya Yesus Kristus, lula boe nèti nèngu madhutu atora agama. Sèmi èèna ku, heka Lamatua peka na, dhèu ne dènge heka sasala-sasigo.✡

17 Nèti èèna ka, jiꞌi ajꞌa, na, Lamatua sèmi nare dhèu jꞌajꞌi mi dhèu mola, lula na parcaya Yesus Kristus. Te ngaa abhu dhèu Yahudi dhu pasala jiꞌi. Ra peka na, jiꞌi parcaya Yesus Kristus, te ngaa kèpe heka atora agama Yahudi. Miu neo pèci sasala sèmi èèna mi jiꞌi kahèi, do? 18 Te ladhe jaꞌa kèpe kore hari atora agama dhu jaꞌa patabuli eele le, èèna heka peka na jaꞌa sala kèna! 19-20 Mema uru èèna, jaꞌa tenge jꞌara ho madhutu dènge beꞌa atora agama Yahudi, sèna ka jaꞌa pabeꞌa dènge Lamatua. Te ngaa bisa boe kahèi. Nèti èèna ka, jaꞌa tèke eele le atora agama sèra, ho mamuri paꞌèki dènge Kristus. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, heka Ama Lamatua sèmi nare jaꞌa jꞌajꞌi mi dhèu mola. Peka sèmi neꞌe ka: jaꞌa madhe lèke paku ètu ajꞌu palolo-palèbha sama-sama dènge Kristus. De limuri ne, jaꞌa boe ka dhu mamuri, te ngaa Kristus ka dhu mamuri ètu dꞌara ngiꞌu jaꞌa. Jaꞌa abhu mamuri dhu hiu ne, lula parcaya Ana nèti Lamatua. Te Nèngu sue jaꞌa titu kèna, toke Na madhe gati jaꞌa. 21 Hèia Ama Lamatua sèmi nare jaꞌa, lula dꞌara hua iia Na, lula boe nèti jaꞌa madhutu atora agama sèra. Te ladhe dhèu bisa pabeꞌa dènge Lamatua lula madhutu atora agama, èèna sasoa na, mamadhe Kristus iia-iia dꞌara di.

Sèra sa ka dhu jaꞌa peka dènge Petrus si ètu Antiokia.

3

Ama Lamatua sèmi nare èdhi jꞌajꞌi mi dhèu mola, lula èdhi parcaya Yesus Kristus

1 Heh! Dhèu Galati sèra! Uru èèna, jaꞌa unu ku lole dènge miu patoo madha dènge madha, lula-nèti mamadhe Yesus Kristus ètu ajꞌu palolo-palèbha. Te ngaa limuri ne dhèu monya miu mamadha iia-iia! Miu se, goa titu kèna! 2 Jaꞌa neo dhoka karèi ca jꞌara di. Miu sèmi mere le Roh Lamatua èèna, lula miu madhutu atora agama, do? Aadꞌo, si! Roh Na mai asa miu, lula miu lèka Lii Lolo Beꞌa dhu miu nanene èèna. 3 De, nga tao ka miu goa sèmi èèna, ee? Uru èèna, miu mamuri le madhutu dadꞌèi Roh Mola-Mèci. Te ngaa limuri ne, miu kabèli hari, mamuri madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha. 4 Lodꞌo hiu-hiu dhu miu parcaya Kristus èèna, miu abhu jꞌajꞌèra ae titu kèna. Mage dhoka jꞌara sèra ele iia dꞌara di! (Te ngaa madhutu mola-mola na, parcaya mi Kristus ele boe iia dꞌara.) 5 Lodꞌo Ama Lamatua hia Roh Na, aa padꞌelo rupa-rupa tadha malaa ètu madha miu, miu ngee, na, Lamatua tao sèmi èèna, lula miu madhutu atora agama, do? Aadꞌo, si! Na tao sèmi èèna, lula miu lèka Lii Lolo Beꞌa dhu miu nanene èèna.

6 Sanèdꞌe mèdhi era sina ma, bèi-baki dhèu Yahudi, nuka Abraham. Te Sasuri Mola-Mèci Lamatua suri, peka na, “Lula na parcaya Ama Lamatua, ka Lamatua sèmi nare ne jꞌajꞌi mi dhèu mola.”✡

7 De miu hudꞌi meꞌa pabeꞌa-beꞌa ku jꞌara neꞌe! Dhèu dhu parcaya sama sèmi Abraham, rèngu jꞌajꞌi mi dhèu unu Ama Lamatua dhu tareꞌa-reꞌa.* 8 Lamatua dhu peka tèke le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Na, peka na, Nèngu sèmi nare kahèi dhèu nèti suku leo jꞌajꞌi mi dhèu mola, ladhe ra parcaya Ne. Te uru èèna, Na peka mema le mi Abraham Lii Lolo Beꞌa, na, “Bèli-camèdꞌa suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, abhu mèngi-nale lula èu ne.”✡ 9 Lula lii moa Ama Lamatua èèna, ka Na papuru kahèi berkat mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Ne, nuka sèmi dhu Na hia mi Abraham.

10 Dhèu dhu madhutu atora agama, sèna ka Lamatua sèmi nare ne jꞌajꞌi mi dhèu mola, nèngu hudꞌi pasae nare ku babia nèti atora sèra aaꞌi-aaꞌi, nuka sèmi nèngu lèke le dhoo. Te dhu suri ètu Sasuri Mola-Mèci, peka na, “Dhèu dhu madhutu boe taruu atora agama dꞌai lutu, nèngu lèke le dhoo èèna!”✡ 11 Te ngaa teꞌa, na, Ama Lamatua sèmi nare boe ca dhèu sa, lula na madhutu atora agama. Te dhu suri tèke, peka na, “Dhèu hudꞌi parcaya ku Jaꞌa, heka sèmi kore ne jꞌajꞌi mi dhèu mola, ho na abhu mamuri dhu lèke.”✡

12 De ladhe dhèu neo mamuri madhutu dadꞌèi atora agama, nèngu hudꞌi tao madhutu ku aaꞌi-aaꞌi toke lutu! Te Lamatua dhu peka mema le ètu Sasuri Mola-Mèci, na, “Dhèu dhu neo mamuri madhutu atora, èèna na nèngu bhute dhoka dènge atora sèra di.”✡

13 Te ngaa Kristus bꞌae pamaꞌète le, ho patabuli èdhi nèti atora agama dhu èki èdhi. Uru èèna, èdhi mamuri oe madhe, dènge pasae babia atora agama, nuka sèmi dhèu dhu lèke dhoo. Te ngaa limuri ne Lamatua Yesus dedꞌe eele le babia èèna nèti èdhi. Te dhu suri tèke ètu Sasuri Mola-Mèci, na, “Ladhe dhèu madhe lèke kadhoe ètu agarii, sasoa na, nèngu madhe aapa.”✡ 14 Ropa Yesus Kristus madhe, sèna ka pala-bagi mamuri mi èdhi, berkat èèna ka dhu Ama Lamatua pangèdꞌu mi Abraham, aa hia kahèi mi suku leo. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Kristus, bisa abhu Roh Ama Lamatua dhu Na jaji le.

Ama Lamatua kèpe paꞌèra lii padhadha Na

15 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Doe neꞌe jaꞌa neo kore pakasame nèti mamuri èdhi bèli-mai bèli-mai. Ladhe abhu dhèu dhu suri sasuri lii padhadha nèti pusaka, ka dhu ènyi le ngara na ètu sasuri ne, sasoa na, sasuri ne lèke tareꞌa. Dhèu leo bisa boe ère eele ngaa dhu suri ètu dꞌara sasuri èèna, aa bisa boe suri tabha hari ngaa-ngaa asa dꞌara sasuri èèna. 16 Sama sèmi èèna kahèi, lodꞌo Ama Lamatua patari lii padhadha dènge Abraham, aa dènge ana-èpu na. Ama Lamatua peka boe, na, “Jaꞌa patari lii padhadha ne dènge ana-èpu èu sèra”, lula Na padhadha boe dènge dhèu ae-ae. Te ngaa Na padhadha dhoka dènge ana-èpu Abraham ca dhèu di, nuka Kristus.† 17 Aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: Ama Lamatua pajꞌari uru lii padhadha dènge Abraham. Hèia èpa ngasu tèlu nguru tèu ku, heka Na papuru atora agama hia dhèu Yahudi kèna, re baki ra Musa. Te ngaa masi ka sèmi èèna, Lamatua ère heka lii padhadha dhu Na tao uru èèna.✡ 18 Te Lamatua hia boe mèngi-nale mi Abraham, lula na tao madhutu atora ne. Te ngaa Lamatua hia berkat lula Na moa tèke le, karèi nèti uru ka, ho hia hadia mi Abraham. Èèna nuka sèmi ana ca dhèu abhu pusaka nèti ama na. Ana ne abhu pusaka na, lula ama na dhu padhadha uru le, lula boe nèti ana ne tao madhutu atora.✡

19 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: ladhe Ama Lamatua sèmi nare Abraham jꞌajꞌi mi dhèu mola lula lalèka na, nga tao ka Lamatua tabha hari atora agama re Musa? Lamatua tabha atora agama sèra, sèna ka ajꞌa dhèu rai-haha lula-nèti sasala-sasigo ra. Dadꞌèi Na sèna ka dhèu rai-haha mamuri madhutu dadꞌèi atora sèra, toke ana-èpu Abraham ca dhèu mai. Hèia ladhe dhèu ne mai ka, nuka Kristus èèna, na, atora ne parluu heka.

Lodꞌo Lamatua papuru atora agama Yahudi, Nèngu jꞌole mema boe mi dhèu Yahudi sèra. Te ngaa Na hia re ana pajuu Na nèti sorga, mai pangèdꞌu mi adhe-aai Musa, heka Musa hia asa dhèu Yahudi kèna. Dènge jꞌara neꞌe, Musa jꞌajꞌi nuka sèmi kalete sa nèti Lamatua dènge dhèu-dhèu unu Na. 20 Te ngaa ropa Ama Lamatua tao lii pajaji dènge Abraham, Na pake boe kalete. Te Lamatua peka unu Na dènge Abraham! Dènge sèmi èèna, èdhi teꞌa, na, lii pajaji Lamatua ne kabꞌua risi eele nèti atora sèra.

Atora agama ajꞌa dhèu rai-haha lula-nèti sasala-sasigo ra

21 Lodꞌo Lamatua hia atora agama asa Musa èèna, pasala dènge lii-lii pajaji Na, do? Aadꞌo! Te ladhe abhu atora dhu dhèu rai-haha bisa tao madhutu ne, ho Lamatua sèmi nare ne sèna ka na bisa mamuri, tatu atora dhèu Yahudi bisa tao sèmi èèna kahèi. Madhutu iia-iia na, abhu boe atora èci sa dhu dhèu bisa tao madhutu ne, sèna ka cuhi dꞌara Lamatua ho Lamatua sèmi nare ne jꞌajꞌi mi dhèu mola. 22 Te ètu Sasuri Lamatua dhu Mola-Mèci èèna, suri peka na, dhèu aaꞌi-aaꞌi ra paꞌèki madhe dènge rupa-rupa sasala ra. Nèti èèna ka, dhodhoka dhèu dhu parcaya Yesus Kristus di, bisa abhu ngaa dhu Ama Lamatua moa tèke èèna.

23 Lodꞌo Kristus dhae mai mèka, jiꞌi dhèu Yahudi paꞌèki madhe dènge atora sèra, toke bisa boe kalau. Te ngaa ropa dꞌai lodꞌo na, Lamatua bhoke jꞌara ho jiꞌi kalua nèti atora sèra, ladhe jiꞌi parcaya Kristus. 24-25 De atora agama sèra, sama sèmi dhèu madhenge dhu ajꞌa paie-iie èdhi toke Kristus mai. Te ngaa ropa Na mai ku, heka èdhi bisa parcaya Ne, sèna ka èdhi mamuri pabeꞌa dènge Ama Lamatua. Nèti èèna ka, limuri ne èdhi parluu heka dhèu madhenge èèna.

Dhèu parcaya jꞌajꞌi le aꞌari Kristus

26 Limuri ne, miu jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua, lula miu parcaya Yesus Kristus. 27 Miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu sarani èle le, ho jꞌajꞌi dhèu unu Na dhu paꞌèki madhe dènge Ne. 28 Dhèu dhu lèka Kristus, aaꞌi-aaꞌi ra èci èèna ka, beda boe. De masi ka miu dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe, ènu do ènu boe, dhèu mone do dhèu bhèni, aaꞌi-aaꞌi mi dhu paꞌèki le dènge Yesus Kristus, ca ropa èèna ka.

29 Kristus ne, ana-èpu Abraham dhu Ama Lamatua padhadha karèi nèti uru ka. Lula miu paꞌèki le dènge Kristus, nèti èèna ka miu jꞌajꞌi le tareꞌa-reꞌa ana-èpu Abraham. Dènge jꞌara sèmi èèna, miu bisa kahèi abhu berkat dhu Ama Lamatua moa tèke le mi Abraham.✡

4

1 Jaꞌa pakasame dhu leo hari. Ca dhèu ana dhu dènge hak ho abhu pusaka nèti ama na, ladhe ama na madhe. Te ngaa ladhe ana ne ana iiki ae era, nèngu bisa mèka abhu pusaka èèna, masi ka èèna na aaꞌi-aaꞌi se unu nèngu. Lula nèngu dꞌai mèka umur, nèngu ne nuka sèmi ènu dhu dènge boe hak, sèna ka nare mèdha-panyau lamatua na. 2 Nèti èèna ka, hudꞌi dènge ku dhèu dhu paꞌuri ana ne dènge pusaka na. Ana ne hudꞌi madhutu ku dadꞌèi nèti dhèu madhenge nèngu, toke dꞌai lodꞌo dhu ama na pamaꞌète nare èèna, heka na sèmi nare pusaka na kèna.

3 Sèmi èèna kahèi dènge èdhi. Lodꞌo Yesus Kristus dhae mai mèka, èdhi nuka sèmi ana iiki èèna. Te èdhi dhu paꞌèki madhe dènge dadꞌèi rai-haha, nuka sèmi ènu ca dhèu. 4-5 Te ngaa ropa dꞌai lodꞌo na, Ama Lamatua pua mai Ana dꞌèlu Na dhu jꞌajꞌi dhèu rai-haha èèna, sèna ka dhèu rai-haha bisa kahèi jꞌajꞌi dhèu dhu Ama Lamatua dedꞌe nare jꞌajꞌi ana-ana Na. Ana dꞌèlu Na èèna mamuri madhutu atora agama dhèu Yahudi, sèna ka Nèngu bisa patabuli dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu uru èèna paꞌèki dènge atora se.

6 Lula miu jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua, nèti èèna ka Na hia le Roh Ana Na mai asa dꞌara miu. Dènge jꞌara neꞌe, miu dènge hak paroa Ama Lamatua, na, “Ama Pasue”. 7 De limuri ne miu jꞌajꞌi heka ènu dhu dènge boe hak ho abhu pusaka. Te ngaa miu jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua dhu dènge hak, sèna ka abhu pusaka aaꞌi-aaꞌi dhu Na pajaji tèke le.✡

Paulus ngee bia dènge dhèu Galati

8 Uru èèna, lodꞌo miu tadhe mèka Ama Lamatua, miu tao iisi mi jꞌajꞌi ènu, ho sogo-tagu ngaa-ngaa dhu lèke boe. 9 Te ngaa limuri ne, miu tadhe le Ama Lamatua. Beꞌa risi, jaꞌa peka, na, Ama Lamatua ka dhu tadhe miu. De tasamia ka miu neo lèpa hari asa sogo-tagu ngaa dhu guna boe, aa dhu dènge boe koasa ngaa-ngaa sèra? Miu neo tao iisi mi paꞌèki dènge jꞌara-jꞌara sèra, sèna ka jꞌajꞌi hari ènu ra, do? 10 Jaꞌa tadèngi, na, miu kèpe atora ho pakabꞌua risi lodꞌo-lodꞌo hua iia madhutu lodꞌo, hèru, èjꞌi lai, hèru hadhu, dènge tèu, ho neo pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua. 11 Neꞌe ne ka dhu paꞌele iie ngangee jaꞌa! Mage dhoka jꞌajꞌèra jaꞌa ajꞌa-nori miu nèbhu nare sange neꞌe, ele iie dꞌara di.

12 Aꞌari dhu pasue! Jaꞌa manèngi sèna ka miu mamuri paꞌèki ia ka dènge madha jꞌara sèra, sèmi jaꞌa ne. Te mamuri jaꞌa ne paꞌèki heka le dènge atora agama, èci èèna ka dènge miu dhèu Yahudi boe. Uru èèna, lodꞌo èdhi bera-bera era, miu pasusa boe jaꞌa. 13 Miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, na, ca hari ni, lodꞌo jaꞌa mai hiu-hiu èèna, ho peka-padhai Lii Lolo Beꞌa dènge miu, ngiꞌu aae jaꞌa ne roe-bhilu. 14 Masi ka sèmi èèna, te ngaa miu tule eele boe jaꞌa, lula miu sèmi mere jaꞌa nuka sèmi ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga. Risi-risi hari, miu sèmi mere jaꞌa ne, nuka sèmi Yesus Kristus mesa Na. 15 Lodꞌo èèna, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti karejꞌe titu kèna. Te ngaa, nga tao ka limuri ne, sèmi heka èèna? Uru èèna, miu sue jaꞌa titu kèna, ka miu toke neo edꞌo eele ana madha miu ho hia jaꞌa. 16 Te ngaa limuri ne, miu ngee, na, jaꞌa jꞌajꞌi le musu miu, lula jaꞌa padhai dhu mola dènge miu, do?

17 Dhèu kapodꞌe-kabèli sèra, roꞌo boe jaꞌa paꞌangalai dènge miu, ka ra dadugu miu ho madhutu aaꞌi atora agama Yahudi. Dadꞌèi dꞌara ra, sèna ka miu bhute madhutu dadꞌèi rèngu di. 18 Te ngaa ladhe miu majꞌèni tao jꞌara dhu beꞌa, èèna beꞌa kahèi! Masi ka jaꞌa sama-sama dènge miu, do aadꞌo, ngaa-ngaa tao boe. Sadꞌi miu tao jꞌara dhu beꞌa.

19 Ana-ana pasue! Neꞌe ne, jaꞌa sabꞌa bia risi hari hia miu, nuka sèmi bhèni dhu kabake pèdꞌa neo nara iisi. Te jaꞌa ae kora boe ciki sa nèti sasabꞌa, toke dꞌara miu èci èèna ka dènge dꞌara Kristus. 20 Te ngaa limuri ne, jaꞌa keꞌa heka neo tao miu tasamia hari! Jaꞌa dꞌèi titu kèna, dhiu padhai lii patoo madha dènge miu, sèna ka jaꞌa baku padhai lii taka sèmi neꞌe ne.

Paulus pasoro lii lolo ana Hagar dènge ana Sara

21 Ladhe miu neo mamuri madhutu atora agama dhèu Yahudi, beꞌa risi miu meꞌa uuru ku dadꞌèi nèti atora sèra. 22 Ètu Sasuri Mola-Mèci Lamatua abhu lii lolo dhu lole, peka na, ana mone Abraham, dhèu dua. Nèngu abhu ana ca dhèu nèti bhèni dhu ènu na, aa ca dhèu hari nèti dhèu èmu-kamali na, dhu ènu boe.✡ 23 Ènu ne nara iisi ana na, lula madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha. Te ngaa dhèu èmu Abraham nara iisi ana na, lula madhutu lii moa dhu Ama Lamatua peka mema le.

24 Bhèni dhèu dua se, nuka sèmi tadha dhu padꞌelo dua lii pajaji dhu Ama Lamatua padhadha dènge dhèu rai-haha. Lii pajaji èci, Lamatua pangèdꞌu mi Musa ètu ledhe Sinai, lodꞌo Nèngu papuru atora agama dhèu Yahudi. Dhèu dhu paꞌèki dènge atora agama sèra, rèngu jꞌajꞌi ènu sama sèmi Hagar kahèi. 25 Era ètu ledhe Sinai ètu rae Arab èèna, nuka sèmi Hagar ne kahèi. Dhèu Yerusalem aaꞌi-aaꞌi lodꞌo limuri ne, dhu paꞌèki era dènge atora agama Yahudi, rèngu sèra ènu kahèi nuka sèmi Hagar.

26 Te ngaa lii pajaji dhu leo hari, pajꞌujꞌu asa kota Yerusalem dhu leo èci ètu sorga. Ana-ana unu Ama Lamatua dhu pea ètu èèna, ènu boe. Te rèngu dhèu bebas dhu paꞌèki boe dènge atora agama èèna. Nèti èèna ka, rèngu se èci èèna ka dènge ina jiꞌi Sara, dhèu èmu Abraham. 27 Ètu Sasuri Mola-Mèci, dhu suri tèke, peka na,

“Wee! Bhèni dhu nara iisi nèdhi boe!

Pakarejꞌe dꞌara mu!

Wee! Bhèni dhu rasa nèdhi boe kabake pèdꞌa nara iisi!

Sodꞌa pakarejꞌe dꞌara mu!

Bhèni dhu dꞌara roe-bhilu, lula dhèu èmu na pusi-pahae heka ne,*

pe na abhu ana ae risi nèti bhèni dhu dènge dhèu èmu-kamali.”✡

28 De aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Uru èèna Ama Lamatua dhu padhadha le hia ana mi Abraham. Te ngaa nèbhu ku, heka Lamatua tao madhutu lii pajaji Na kèna, hèia Sara nara iisi Isak hia Abraham. Èdhi sama sèmi Isak kahèi, lula Ama Lamatua pajaji hia Abraham ana-èpu dhu leo kahèi. 29 Lodꞌo èèna, ana ènu dhu jꞌajꞌi madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha èèna, ropa na kapai, na pajꞌèra Isak, dhu jꞌajꞌi madhutu dadꞌèi Roh Lamatua. Èèna sama kahèi dènge ngaa dhu jꞌajꞌi limuri ne.✡ 30 Sasuri Mola-Mèci Lamatua suri kahèi, peka na, “Babège eele ènu dènge ana na. Te ana nèti ènu ne dènge boe hak ho abhu pusaka. Dhodhoka ana nèti dhèu èmu kabꞌi na dhu dènge hak.”✡

31 De sèmi neꞌe aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Èdhi sama boe dènge ana nèti ènu, lula èdhi paꞌèki heka dènge atora agama dhèu Yahudi. Te èdhi nuka sèmi ana nèti dhèu èmu kabꞌi Abraham, lula èdhi parcaya Yesus Kristus.

5

Kristus hia le èdhi bebas

1 Uru èèna dhèu Yahudi jꞌèra bia pasae atora agama ra. Te ngaa limuri ne, Kristus dedꞌe eele le babia èèna nèti dhèu dhu parcaya Ne. Nèti èèna ka, limuri ne èdhi pasae heka babia. De miu baku lèke kapodꞌe-kabèli, ho pasae hari atora sèra, tao nuka sèmi ènu sa!

2 De nanene, ee! Jaꞌa ne, Paulus, ka dhu peka lii neꞌe. Ladhe miu suna ho madhutu atora agama dhèu Yahudi, na, mamadhe Kristus dhu hia miu bebas èèna, gaguna na aadꞌo! 3 Ladhe dhèu suna ho madhutu atora agama sèmi èèna, nèngu hudꞌi pasae hari ku atora sèra aaꞌi-aaꞌi ra. Miu sanèdꞌe era, do aadꞌo? Te uru èèna, jaꞌa dhu peka mema le. 4 Dhèu dhu neo pake atora, sèna ka Ama Lamatua sèmi nare ne jꞌajꞌi mi dhèu mola, nèngu tao iisi na pakajꞌèu nèti Kristus. Te dènge jꞌara neꞌe, nèngu core eele dꞌara hua iia Ama Lamatua. 5 Te ngaa Roh Lamatua dhu Mola-Mèci ka dhu bhoke jꞌara hia èdhi, ho èdhi parcaya Yesus Kristus. Nèti èèna ka èdhi sanao, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua pamaꞌète, na, èdhi dhèu mola. 6 Masi ka dhèu suna, do aadꞌo, ngaa-ngaa tao boe. Te ngaa dhu hua iia risi, nuka dhèu dhu parcaya Kristus aa sue dhèu leo.

7 Uru èèna, miu mamuri le madhutu jꞌara dhu lèke. Te ngaa limuri ne, dhèu cee ka dhu kapodꞌe-kabèli miu, ka miu madhutu heka jꞌara èèna? 8 Te aꞌajꞌa-nanori kapodꞌe-kabèli dhu miu nanene èèna, mai boe nèti Ama Lamatua. Madhutu iia-iia na, Nèngu ka dhu paroa nare miu ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. 9 Ngaa dhu ra ajꞌa, hiu-hiu èèna dhoka ca hèbꞌa-dua hèbꞌa di. Te ngaa nèbhu-nèbhu, lii aꞌajꞌa ne tao ngangee miu ele iie. Nuka sèmi ragi ciki dhu dhèu pakihu dènge tarigu ho neo tao roti. Nèbhu-nèbhu hèia ragi neꞌe ka pacaꞌe tarigu dhu pakihu èèna.✡ 10 Lula èdhi jꞌajꞌi le èci dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, nèti èèna ka jaꞌa keꞌa mèu, Nèngu èèna hia miu parcaya hari mi ngaa dhu jaꞌa nori le sèra. Aa Ama Lamatua mesa Na, pe huku dhèu cee dhu paꞌele iie lalèka miu.

11 Sèmi neꞌe aꞌari! Ladhe jaꞌa ajꞌa, peka na, dhèu hudꞌi suna ku, tatu jaꞌa abhu boe jꞌajꞌèra sèmi neꞌe ne. Aa dhèu Yahudi tule eele boe aꞌajꞌa jaꞌa lula-nèti mamadhe Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha. 12 Te ngaa dhèu dhu kapodꞌe-kabèli miu sèra lula jꞌara suna, na soro tèke si sèna ka rèngu unu ra pake tudꞌi ho ari eele mèdha nèti isi ra!

13 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Lamatua patabuli le miu, ho miu mamuri paꞌèki heka dènge dadꞌèi atora agama. Te ngaa mage pangee, na, miu bisa tao leli ho mamuri madhutu dadꞌèi miu di! Te dhu lèke, nuka miu hudꞌi mamuri pasue ku, aa paladha-leru èci dènge èci, sèmi ènu lalau-laloꞌo lamatua na. 14 Ètu Sasuri Mola-Mèci, peka na, “Èu hudꞌi sue ku dhèu leo, sama sèmi èu sue ngiꞌu èu unu mu.” Ladhe miu tao madhutu dhoka atora sasue ne di, na, miu tao aaꞌi le madhutu dadꞌèi atora agama dhèu Yahudi.✡ 15 Te ngaa ladhe miu èci patao-palaha dènge èci, do, èci pakèji dènge èci, pe mèdhi unu mi! Nèbhu boe, te miu palaho ngiꞌu miu unu mi.

Mamuri madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha, do, madhutu dadꞌèi Roh Mola-Mèci

16 Madhutu aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: ladhe miu mamuri madhutu dadꞌèi Roh Lamatua, miu madhutu heka dadꞌèi dhèu rai-haha. 17 Te dadꞌèi dhèu rai-haha madhutu boe dadꞌèi Roh. Aa dadꞌèi Roh madhutu boe dadꞌèi dhèu rai-haha. Dua ra bisa boe paꞌèci, te ngaa palabꞌa taruu! Nèti èèna ka, miu bisa heka tao hari madhutu dadꞌèi dꞌara mi!✡ 18 Te ngaa ladhe Roh Lamatua ator miu, na, miu paꞌèki heka dènge atora sèra.

19 Dhèu dhu loe boe madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha, nuka sèmi: dhèu dhu adꞌu-ue jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali na, dhèu dhu ngangee kajꞌalu, dhu reꞌa boe dꞌara makae, 20 dhu sogo-tagu nidhu ho suagi dhèu, dhu pamusu, dhu dꞌèi pasibha dꞌara lii, dhu tèka dꞌara, dhu nasa leli, dhu ngee dhoka ngiꞌu na, dhu dꞌèi kakèjꞌi dhèu, dhu dꞌèi tao maruru, 21 dhu dꞌèi boe dhèu leo risi ne, dhu dꞌèi mahu paa-paa, dhu dꞌèi madhutu pesta toke reꞌa heka makae, aa dꞌèi tao sasala dhu leo hari. Uru èèna, dhu jaꞌa pasanèdꞌe le, na, dhèu dhu tema tao jꞌara-jꞌara sèmi sèra, rèngu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua.

22 Te ngaa dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi Roh Lamatua, èèna na Roh tao ne ho jꞌajꞌi dhèu dhu dꞌèi pasue, dꞌara dhu karejꞌe-karae, dhu dꞌèi padame, taha nare dꞌara, dꞌara beꞌa dènge dhèu leo, dhu dꞌèi soru-bara dhèu, dhu dꞌèi kèpe paꞌèra-èra lii pajaji, 23 dhu lii mako dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi, aa bisa jꞌaga paie-iie mamuri na. Abhu boe atora èci sa dhu magee jꞌara seꞌe se. 24 Dhèu dhu jꞌajꞌi le dhèu unu Yesus Kristus, nèngu dhu pakajꞌèu le nèti dadꞌèi dhèu rai-haha. Te dꞌara dhu dꞌèi tao bhelu èèna, dhu na paku pamadhe le ètu ajꞌu palolo-palèbha palere-lere dènge Yesus. 25 De ladhe Roh Lamatua hia le mamuri hiu mi èdhi, na, èdhi hudꞌi madhutu taruu ku dadꞌèi Nèngu. 26 Nèti èèna ka, baku padedha iisi, baku dꞌèi èci kakèjꞌi èci, aa baku patèka dꞌara èci dènge èci.

6

Èci soru-bara èci

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Ladhe abhu dhèu parcaya ca dhèu dhu tao sala, na, miu dhu meꞌa tareꞌa-reꞌa dadꞌèi Roh Lamatua, lami padhai lii mako-mako dènge ne dènge dꞌara mola. Hèia mèti hari ne, sèna ka madhutu jꞌara dhu lèke nèti Lamatua. Te ngaa jꞌaga ngiꞌu mi, sèna ka baku manahu asa sasala na èèna. 2 Ladhe dhèu paraga dènge sasusa, na, miu dhu leo lami soru-bara ne. Te dènge sèmi èèna, miu tao le madhutu atora nèti Kristus. 3 Ladhe abhu dhèu padedha iisi, peka na, nèngu risi nèti dhèu leo, aa te ngaa aadꞌo sèmi èèna, na, nèngu tipu ngiꞌu nèngu unu na. 4 De ca dhèu-dhèu ka hudꞌi parisa ku ngaa dhu nèngu adꞌu-ue. Ladhe ngaa dhu nèngu tao ne beꞌa le, pe neꞌa unu na. Mage pasèku dènge tatao dhèu leo. 5 Jaꞌa peka sèmi èèna, lula ca dhèu-dhèu ka dhu tago nare unu na, ngaa dhu nèngu tao. 6 Te ngaa dhèu dhu sèmi nare le lii holo-nori Lamatua, nèngu hudꞌi pabagi ku rui-jꞌajꞌèra na, ho soru-bara dhèu dhu ajꞌa-nori nèngu.

7 Sanèdꞌe, ee! Ama Lamatua neꞌa aaꞌi mèu-mèu. De baku tipu ngiꞌu miu unu mi, aa baku neo tipu Lamatua. Lula, ngaa dhu dhèu sèle ètu dꞌara oka-tedhe, pe nèngu abhu hari hua-hela na. 8 Sèmi èèna kahèi, ladhe dhèu adꞌu-ue jꞌara bhelu-katubꞌa madhutu dadꞌèi na, pe na dui nare hari mamuri dhu ele iie. Te ngaa ladhe dhèu tao jꞌara beꞌa madhutu dadꞌèi Roh Mola-Mèci, pe nèngu abhu hari mamuri dhu lèke toke dꞌai mia-mia. 9 Nèti èèna ka, miu baku roca tao jꞌara dhu beꞌa. Te ropa dꞌai lodꞌo na, èdhi abhu hari jꞌara dhu beꞌa, sadꞌi èdhi taha taruu. 10 De ropa èdhi abhu lodꞌo dhu taleo, na, èdhi tao mema ka jꞌara-jꞌara dhu beꞌa hia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, risi-risi mi aꞌari èdhi dhèu parcaya sèra.

Paulus paꞌèle sasuri na

11 Sasuri neꞌe, jaꞌa ka suri unu ku, pake huruf dhu kapai aae hua. 12 Sanèdꞌe, ee! Dhèu kapodꞌe-kabèli sèra lèka kahèi mi Yesus Kristus dhu madhe ètu ajꞌu palolo-palèbha. Te ngaa rèngu laka-seti miu ho suna, lula ra madhaꞌu dènge dhèu Yahudi leo, rèngu mage dhèu se pajꞌèra si, ladhe rèngu ajꞌa, peka na, Ama Lamatua sèmi nare kahèi dhèu dhu madhutu boe atora suna. Nèti èèna ka, rèngu se dꞌèi solo-mako dhèu Yahudi sèra. 13 Masi ka rèngu dhu suna le, te ngaa rèngu unu ra madhutu aaꞌi boe atora agama sèra. Rèngu dꞌèi ho miu madhutu suna, sèna ka jꞌajꞌi dhèu rèngu. Dènge jꞌara neꞌe, partei ra dedꞌe padedha-dedha rèngu.

14 Te ngaa jaꞌa ne dꞌèi dhoka dedꞌe padedha-dedha Kètu èdhi, Yesus Kristus. Nèngu madhe ètu ajꞌu palolo-palèbha, sèna ka pamadhe aaꞌi bhabhelu-katubꞌa dhu dhèu adꞌu-ue madhutu dadꞌèi rai-haha ne. Nèti èèna ka, jaꞌa pusi-pahae heka dènge dadꞌèi rai-haha. Aa dadꞌèi rai-haha ne èki heka jaꞌa. 15 Suna, do aadꞌo, ngaa-ngaa tao boe. Te ngaa dhu karisi, nuka èdhi abhu mamuri hiu nèti Lamatua. 16 Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua padꞌelo sasue Na mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu aꞌajꞌa jaꞌa ne, ho rèngu mamuri padame, aa padꞌelo rasa kasia èci dènge èci. Te rèngu jꞌajꞌi le suku dhu hiu nèti Ama Lamatua.

17 Jaꞌa peka mola-mola kèna, na, jaꞌa dꞌèi sèna ka dhèu sèku ia ka jaꞌa dènge lii langu suna ne. Te ètu ngiꞌu jaꞌa ne dènge tadha nuꞌa era, lula jaꞌa sabꞌa hia Yesus Kristus.

18 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa manèngi sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Na asa miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Dꞌai sange neꞌe ka.

Lii mahoꞌo nèti jaꞌa,

Paulus

✡ 1:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:3, 22:4-5, 26:9-11

✡ 1:14 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 22:3

✡ 1:15-16 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:3-6, 22:6-10, 26:13-18

* 1:18 Lii Yunani dhu suri ètu ayat neꞌe pake ngara Kefas. Èèna ngara leo nèti Petrus madhutu lii Aram. Petrus ne, ngara madhutu lii Yunani. Te ngaa dua ngara se, sasoa na èci èèna ka, nuka “hadhu”.

✡ 1:18 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:26-30

✡ 2:1 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 11:30, 15:2

✡ 2:6 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 10:17

* 2:9 Sasuri madhutu lii Yunani ètu ayat neꞌe pake ngara Kefas. Ngara leo nèti Petrus.

✡ 2:16 Lii Sodꞌa Koa-Kio 143:2, Roma 3:20,22

✡ 3:6 Lii Lolo dhu Uru Tèka 15:6, Roma 4:3

* 3:7 Sasuri lii Yunani uru sèra, peka na, “rèngu jꞌajꞌi ana-ana Abraham”. Dhèu Yahudi biasa pake lii pakasame ‘ana-ana Abraham’ dènge sasoa na, ‘dhèu unu Ama Lamatua’. Baca kahèi ètu Roma 4:16.

✡ 3:8 Lii Lolo dhu Uru Tèka 12:3

✡ 3:10 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 27:26

✡ 3:11 Habakuk 2:4

✡ 3:12 Atora nèti Ama-ama Agama 18:5

✡ 3:13 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 21:23

† 3:16 Sasuri lii Yunani ètu neꞌe, suri peka na, “peka boe, na, ‘patari lii padhadha ne dènge hini èu sèra (jamak)”, te ngaa “dènge dhoka hini èu èci di (tunggal)”. Ètu lii padhadha ne, sasoa lii Yunani nèti “hini” ne, na, “ana-èpu”. Ladhe kahèi mi Lii Lolo dhu Uru Tèka 12:7.

✡ 3:17 Kalua nèti Masir 12:40

✡ 3:18 Roma 4:14

✡ 3:29 Roma 4:13

✡ 4:7 Roma 8:15-17

✡ 4:22 Lii Lolo dhu Uru Tèka 16:15, 21:2

* 4:27 Dhèu bhèni dhu dꞌara na susa lula dhèu èmu na dhu pahae heka ne, nuka Sara. Te Abraham laꞌe leo dènge Hagar ho abhu kolo.

✡ 4:27 Yesaya 54:1

✡ 4:29 Lii Lolo dhu Uru Tèka 21:9

✡ 4:30 Lii Lolo dhu Uru Tèka 21:10

✡ 5:9 1 Korintus 5:6

✡ 5:14 Atora nèti Ama-ama Agama 19:18

✡ 5:17 Roma 7:15-23

Epesus

1

2

3

4

5

6

Sasuri Paulus

hia dhèu parcaya ètu

Epesus

1

Lii mahoꞌo

1 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Paulus. Jaꞌa suri sasuri ne, hia miu aaꞌi-aaꞌi mi, dhu jꞌajꞌi le dhèu unu Yesus Kristus ètu kota Epesus,* aa dhu taha ètu dꞌara mamuri mola-mèci madhutu dadꞌèi Na. Nèngu mesa Na ka dhu pua-paleha jaꞌa madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.✡

2 Ama Lamatua ne, Ama èdhi. Aa Yesus Kristus, Kètu èdhi. Jaꞌa manèngi sèna ka Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra ho miu mamuri dènge mera-milu.

Paulus koa-kio Ama Lamatua dènge Yesus Kristus

3 Koa-kio mi Ama Lamatua! Nèngu ka Ama nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus. Te Ama Lamatua pala-bagi le mi èdhi mèngi-nale aaꞌi-aaꞌi nèti sorga, lula èdhi jꞌajꞌi le dhèu unu Yesus Kristus.

4 Te lodꞌo rai-haha dhae jꞌajꞌi mèka, Ama Lamatua sue aa hagꞌe nare le èdhi, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Yesus Kristus. Na dꞌèi sèna ka èdhi mamuri mola-mèci. Dènge sèmi èèna, dhèu bisa boe pasala èdhi. 5 Nèngu ka dhu pamaꞌète mema karèi nèti uru ka, ho dedꞌe èdhi jꞌajꞌi ana Na, lula Yesus Kristus. Neꞌe ne ka dhu pakarejꞌe dꞌara Na. 6 Nèti èèna ka, èdhi koa-kio Ne. Te Nèngu padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi èdhi, ho èdhi bisa mamuri paꞌèci dènge Ana pasue Na.

7 Masi ka èdhi uru èèna mamuri mola-mèci boe madhutu jꞌara mamuri Ama Lamatua, te ngaa Na padꞌelo dꞌara hua iia Na, aa hia Ana Na mai, sèna ka pasuti raa Na toke madhe. Dènge jꞌara neꞌe, Ana Na sui nare èdhi nèti sasala-sasigo èdhi.✡ 8 Lula Na dutu-bhori sasue Na mi èdhi, Nèngu pasaraa dꞌara èdhi kahèi, ka bisa teꞌa mèu dadꞌèi dꞌara Na. 9 Uru èèna, Ama Lamatua dhae peka aaꞌi mèka dadꞌèi dꞌara Na mi dhèu rai-haha ne. Te ngaa limuri ne, madhutu dadꞌèi Na, Na hia le èdhi teꞌa, peka na, karèi nèti uru ka, Na pamaꞌète nare le ho neo pake Yesus Kristus sèna ka padame dhèu rai-haha dènge Ama Lamatua. 10 Aa, pe dꞌai lodꞌo na, Yesus Kristus jꞌajꞌi Kètu ho uri aaꞌi ngaa-ngaa ètu rai-haha dènge ètu sorga.

11-12 Lula èdhi dhu paꞌèki le dènge Kristus, nèti èèna ka èdhi abhu pusaka kahèi nèti Ama Lamatua. Te karèi nèti uru jꞌara ka, Na hagꞌe nare jiꞌi dhèu Yahudi, ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. Dadꞌèi Nèngu ka, neo pake jiꞌi ho bhoke jꞌara hia dhèu-dhèu leo, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa parcaya Kristus. Aaꞌi-aaꞌi se jꞌajꞌi, madhutu ngaa dhu Na pamaꞌète nare le. Dènge jꞌara ne, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti bisa dedꞌe padedha-dedha risi hari, kolongara Ama Lamatua.

13 Lula jiꞌi bhoke le jꞌara, nèti èèna ka miu nèti suku leo bisa mai jꞌajꞌi dhèu unu Kristus, sadꞌi miu parcaya Lii Lolo Beꞌa Na dhu mola. Te Lii Lolo Beꞌa èèna ka dhu pamamuri miu.

Ladhe miu parcaya sèmi èèna, miu sèmi mere kahèi Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci dhu Na moa mema le. Te Roh Lamatua Mola-Mèci ne, nuka sèmi cap ho patadha, peka na, miu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi le dhèu unu Lamatua. 14 Roh Mola-Mèci neꞌe jꞌajꞌi mi jaminan kahèi, dhu peka na, pe Ama Lamatua hia aaꞌi mèu-mèu dhu Na moa mema sèra, toke Na sui nare èdhi, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na. Nèti èèna ka, èdhi koa-kio dadedha Na.

Paulus sabajꞌa hia dhèu Epesus

15 Jaꞌa tadèngi ae le, jꞌara-jꞌara lalèka miu mi Kètu èdhi, Yesus Kristus, aa nèti sasue miu mi dhèu parcaya sèra. Nèti èèna ka, 16 jaꞌa loe boe manèngi makasi mi Ama Lamatua. 17 Jaꞌa sabajꞌa, peka na, “Ama Pasue! Ama ku, Ama Lamatua nèti Kètu jaꞌa, Yesus Kristus. Aa Ama ku ka dhu kapai risi aaꞌi. Jaꞌa manèngi sèna ka Ama hia Roh Ama mi dhèu Epesus, ho reꞌa jꞌara-jꞌara dhu lèke, aa bisa tadhe Ama mèu risi hari. 18 Jaꞌa manèngi ho Ama Lamatua bhoke ngangee dènge pasaraa dꞌara ra, sèna ka bisa reꞌa aaꞌi ngaa dhu Ama padhadha neo hia si. Jaꞌa neo kahèi sèna ka rèngu reꞌa pusaka dhu Ama moa neo hia si bèli-camèdꞌa. Te pusaka èèna kabꞌua titu kèna. 19 Jaꞌa manèngi kahèi, ho Ama bhoke jꞌara hia si, sèna ka bisa reꞌa mèu koasa Ama dhu dedha risi èèna. Te Ama pake koasa èèna, ho soru-bara dhèu parcaya dhu unu Ama sèra. 20 Te koasa Ama Lamatua èèna, risi aaꞌi mèu-mèu. Nèti koasa neꞌe ka Na pamamuri Kristus nèti mamadhe Na. Hèia Ama Lamatua dedꞌe Kristus asa sorga, ka hia Ne madhèdi ètu era dhu kabꞌua risi eele, ètu baboa gꞌana Na.✡ 21 Nèngu dedha risi nèti aaꞌi-aaꞌi dhu ètu rai-haha dènge ètu sorga. Te Nèngu dedha risi nèti koasa aaꞌi-aaꞌi, aa dènge dhu rèdꞌu paredha aaꞌi-aaꞌi ra. Na kèpe koasa Na dhu risi nèti aaꞌi-aaꞌi sèra, mesa boe doe neꞌe ne di. Te Na nèdꞌu koasa ne taruu toke dꞌai mia-mia. 22 Ama Lamatua unu Na ka dhu tao sèna ka aaꞌi-aaꞌi se pahaha iisi mi Kristus. Aa Nèngu kahèi dedꞌe Kristus jꞌajꞌi Kètu, sèna ka uri aaꞌi-aaꞌi dhu paꞌèki dènge dhèu parcaya sèra.✡ 23 De ladhe Na jꞌajꞌi Kètu, èdhi dhèu parcaya jꞌajꞌi nuka sèmi ngiꞌu Na. Bèli-camèdꞌa èdhi ka dhu sabꞌa paꞌèle aaꞌi mèu sasabꞌa dhu Na pakako lodꞌo Na ètu rai-haha ne era. Te Nèngu ka dènge koasa ho pajꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.”✡

Lii sabajꞌa jaꞌa sèmi neꞌe ka hia miu.

2

Dhèu dhu parcaya Yesus Kristus abhu mamuri hiu

1 Uru èèna, miu sisu paredha Ama Lamatua, aa adꞌu-ue rupa-rupa sasala. Nèti èèna ka Lamatua peka na, miu nuka sèmi dhèu dhu madhe le. 2 Uru èèna, mamuri miu madhutu dadꞌèi rai-haha ne, dènge dadꞌèi dhèu aae nidhu. Toke dꞌai sange neꞌe, nidhu loe boe dadugu-rariu dhèu rai-haha, sèna ka palabꞌa dènge Ama Lamatua. 3 Uru èèna, èdhi mamuri sèmi èèna kahèi, ka ngaa dhu èdhi rasa do, pangee do, èdhi tao madhutu dadꞌèi dꞌara di. Te èdhi dhèu bhelu, èci èèna ka dènge dhèu rai-haha aaꞌi-aaꞌi. Nèti èèna ka Ama Lamatua nasa titu kèna dènge èdhi, 4-5 aa pangee na, èdhi nuka sèmi dhèu madhe kahèi dhu cèri eele nèti Nèngu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dꞌara Na laꞌe boe lula Na sue èdhi titu kèna. Nèti èèna ka, Na padꞌelo dꞌara hua iia Na, aa pua Yesus Kristus mai sèna ka pala-bagi mamuri hiu hia èdhi. De Lamatua ka dhu hia mamuri mi èdhi lula dꞌara hua iia Na.✡ 6 Yesus Kristus madhe, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari Ne. Hèia Lamatua dedꞌe Ne ho nèdꞌu paredha ètu sorga. Lamatua tao sèmi èèna kahèi mi dedha èdhi, Na pala-bagi mamuri hiu mi èdhi, hèia Na dedꞌe èdhi, ka tèdꞌu paredha sama-sama dènge Kristus ètu sorga. 7 Nèti èèna ka, mulai nèti doe neꞌe, dꞌai mia-mia laꞌe, Ama Lamatua padꞌelo dꞌara sasue Na ae-ae, dènge dꞌara hua iia Na dhu risi aaꞌi èèna, lula èdhi parcaya Yesus Kristus. 8-9 Ropa miu parcaya Kristus, Ama Lamatua hia miu mamuri, lula dꞌara hua iia Na. Na hia mamuri sèmi èèna, baku pangee, na, Nèngu bꞌala ngaa dhu miu tao. Lula mamuri èèna jꞌajꞌi hadia dhu Na hia iia dꞌara mi miu. Nèti èèna ka, miu baku padedha iisi nèti ngaa dhu miu tao.✡ 10 Èdhi mamuri, lula Ama Lamatua ka dhu pajꞌajꞌi èdhi. Hèia Yesus Kristus hia èdhi mamuri hiu, sèna ka èdhi tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa, dhu Lamatua pamaꞌète nare le karèi nèti uru ka.

Ama Lamatua sèmi nare dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi

11 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu meꞌa le, na, dhèu Yahudi kèpe paꞌèra-èra atora suna rèngu, aa ra pusi-pahae boe miu dhèu Yahudi boe, lula moꞌo boe madhutu atora èèna! Madhutu iia-iia na, atora suna ne dhoka nèti ngiꞌu aae di, nèti boe dꞌara dhèu. 12 Lodꞌo miu dhae parcaya mèka Yesus Kristus, miu dènge mèka hak ho jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. Te uru èèna, miu dhae maso mèka asa dꞌara lii pajaji Ama Lamatua dhu Na paꞌèki tèke mi Abraham, aa dènge ana-èpu na. Lodꞌo èèna, miu mamuri ètu rai-haha, te ngaa bisa boe maena mi Ama Lamatua, lula miu jꞌajꞌi dhèu leo rai kara era, 13 dhu cèri nèti Lamatua. Te ngaa limuri ne, Yesus Kristus bhoke nare le jꞌara, sèna ka miu bisa paꞌèki dènge Ama Lamatua. Te Kristus madhe sèna ka cuhi dꞌara Lamatua, ho miu bisa padame dènge Ne, aa bisa jꞌajꞌi dhèu unu Na.

14 Uru èèna, jiꞌi dhèu Yahudi ngoꞌo boe mamuri dame dènge miu dhèu leo rai kara. Nuka sèmi kadidhi dhu hagꞌe eele èdhi. Te ngaa lula mamadhe Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha, ka Na paguri eele le kadidhi èèna, sèna ka èdhi dhu uru èèna pamusu, bisa padame hari ho jꞌajꞌi mi ca suku. 15 Te uru èèna, dhèu Yahudi tenge jꞌara ho pake atora agama rèngu sèna ka pabeꞌa dènge Ama Lamatua. Te ngaa ropa Yesus Kristus madhe, Na paꞌele iie le jꞌara dhui, aa bhoke jꞌara hiu, sèna ka dhèu Yahudi dènge dhèu leo kara, dua-dua ra bisa mamuri pabeꞌa dènge Ama Lamatua. Dènge sèmi èèna, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra paꞌèki jꞌajꞌi mi ca suku dhu hiu, dhu mamuri mera-milu.✡ 16 De Kristus madhe ètu ajꞌu palolo-palèbha sèna ka tao dua suku sèra jꞌajꞌi mi èci, aa nèti hari si asa Ama Lamatua. Te Kristus palaho eele aaꞌi le ngaa dhu uru èèna tao rèngu ho pamusu.✡ 17 Nèngu mai asa rai-haha ne, nèti Lii Lolo Beꞌa hia dhèu Yahudi dènge dhèu leo kara sèra, dhu lole na, “Uru èèna miu mamuri pamusu, te ngaa limuri ne abhu le jꞌara sèna ka miu bisa mamuri padame èci dènge èci.”✡ 18 De jiꞌi dhèu Yahudi dènge miu dhèu Yahudi boe, aaꞌi-aaꞌi ti abhu jꞌara ho lati asa Ama Lamatua èdhi, lula Yesus bhoke le jꞌara hia èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Aa Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci padꞌelo jꞌara mi èdhi aaꞌi-aaꞌi ti kahèi.

Dhèu unu Yesus Kristus nuka sèmi èmu sabajꞌa

19 Lula paꞌue-ai Yesus Kristus, nèti èèna ka miu dhèu Yahudi boe jꞌajꞌi heka dhèu leo rai kara dhu dènge boe hak ngaa-ngaa. Te limuri ne, miu unu le hak ho jꞌajꞌi ana kabarai sorga, lula Ama Lamatua dedꞌe le miu jꞌajꞌi ana-èpu Na. 20 Neꞌe ne, nuka sèmi Ama Lamatua neo patitu èmu cue. Na patitu hadhu dhu padhèdi uru, nuka Yesus Kristus. Hèia Na tao fanderen, nuka dhèu rèti lii padhai Na dènge dhèu pajuu-paleha Na. Ka Na padhèdi hadhu se pagodꞌo-godꞌo ètu dedha sèra aaꞌi-aaꞌi. Hadhu se, nuka èdhi aaꞌi-aaꞌi ti dhu jꞌajꞌi le ana-èpu Na. 21 Èmu ne titu èra bia, lula hadhu se dhu pagodꞌo si dènge beꞌa ètu dedha hadhu dhu padhèdi uru sèra. Aa èmu èèna nèbhu-nèbhu asa kapai, ka dhèu lasi asa dꞌara èmu èèna, sèna ka manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. 22 De limuri ne, Ama Lamatua tao sèna ka miu dhèu Yahudi boe kahèi jꞌajꞌi nuka sèmi hadhu, sama-sama dènge jiꞌi dhèu Yahudi. Ama Lamatua padhèdi pagodꞌo-godꞌo èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, ho jꞌajꞌi era pea Roh Na.

3

Paulus nèti Lii Lolo Beꞌa asa dhèu Yahudi boe

1 Lula Ama Lamatua hagꞌe boe dhèu Yahudi dènge dhèu Yahudi boe, nèti èèna ka Na pua jaꞌa, Paulus, ho lole Lii Lolo Beꞌa Yesus Kristus dènge miu dhèu Yahudi boe ètu dꞌara kota Epesus. Jaꞌa pakako le sasabꞌa jaꞌa, toke jaꞌa jꞌajꞌi ana bèdho. 2 Tatu miu meꞌa kahèi, na, Ama Lamatua pua-paleha jaꞌa mai, lula Na neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu. 3 Uru èèna, mema Ama Lamatua dhae peka mèka dènge dhèu rai-haha ne, lula-nèti ngaa dhu Na pamaꞌète hia mi dhèu dhu Yahudi boe. Te ngaa limuri ne, Nèngu peka le dènge jaꞌa, jꞌara ne aaꞌi-aaꞌi ra. Aa neꞌe ne, jaꞌa dhu suri pababꞌa-babꞌa le ètu sasuri ne hia miu. 4 Ladhe miu baca mere, tatu miu bisa meꞌa kahèi dadꞌèi Ama Lamatua mi Yesus Kristus, dhu Na bhoke hia jaꞌa. 5 Te uru èèna, dhèu rai-haha reꞌa mèka dadꞌèi Na. Te ngaa limuri ne, Na pake le Roh Na, sèna ka peka dadꞌèi Na mi dhèu rèti lii padhai Na, dènge dhèu pajuu-paleha Na. 6 Te karèi nèti uru ka, Ama Lamatua pamaꞌète le sèmi neꞌe: ladhe dhèu Yahudi boe parcaya Lii Lolo Beꞌa Yesus Kristus, rèngu bisa jꞌajꞌi kahèi ana-ana Ama Lamatua, sama sèmi dhèu Yahudi sèra. Nèti èèna ka, limuri ne èdhi aaꞌi-aaꞌi ti paꞌaꞌari le, aa èdhi sama-sama bisa abhu mèngi-nale nèti Ama èdhi, Ama Lamatua.

7 Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na, ka hagꞌe nare jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na. Aa Na pangèdꞌu koasa Na mi jaꞌa kahèi, sèna ka pakako sasabꞌa Na. 8 Nèti dhèu unu Lamatua aaꞌi-aaꞌi, jaꞌa ne haha dꞌai seli. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Lamatua hagꞌe nare jaꞌa, ho pakako sasabꞌa Na dhu kapai risi eele èèna. Dadꞌèi Na sèna ka jaꞌa lole dènge dhèu Yahudi boe, lula-nèti dꞌara hua iia Yesus Kristus dhu dènge boe too-lane. 9 Te karèi nèti Ama Lamatua pajꞌajꞌi rai-haha ne, dadꞌèi Na neo hia Kristus mai èèna, dhu pahuni era. Te ngaa limuri ne, Nèngu neo, sèna ka jaꞌa lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi, ho ra reꞌa mèu dadꞌèi Na èèna. 10 Te dadꞌèi Na èèna, dꞌèlu-mèu risi eele. Hèia Nèngu neo pake dhèu unu Na, ho padꞌelo mamèu Na mi koasa-koasa dhu leo, aa mi aaꞌi-aaꞌi dhu rèdꞌu paredha ètu dedha-liru. 11 Lodꞌo dhu Na pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, Nèngu pamaꞌète nare le neo bhoke jꞌara ho patabuli eele dhèu rai-haha nèti koasa sasala-sasigo ra. Nèti èèna ka, Na pake Kètu èdhi, Yesus Kristus, sèna ka tao madhutu sèmi èèna. 12 Nèti èèna ka, èdhi dhu parcaya Yesus Kristus, parluu heka madhaꞌu padhai lii dènge Ama Lamatua. Te Nèngu dhu pakabhèle mema ai Na, sèna ka sèmi nare èdhi lodꞌo mia èèna ka.

13 Sanèdꞌe, ee! Jaꞌa jꞌèra lula lalau-laloꞌo miu dhèu Yahudi boe. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dꞌara miu mage èra boe kahèi. Jaꞌa pasae kore jꞌajꞌèra ne, lula neo paꞌèra miu ho sèmi mere babeꞌa na.

Paulus sabajꞌa manèngi makasi mi Ama Lamatua

14 Lodꞌo dhu jaꞌa ngee kèdhi dꞌara hua iia Ama Lamatua dhu risi eele èèna, hèia jaꞌa patitu kètu urutuu ho manèngi makasi. 15 Te aꞌari aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha dènge ètu sorga unu dhoka Ama èci di, nuka Ama Lamatua.

16 Jaꞌa sabajꞌa sèna ka Na hia mèngi-nale ae-ae mi dedha miu, madhutu dadꞌèi dꞌara Na dhu hua iia risi èèna.

Aa jaꞌa manèngi kahèi ho Na hia Roh Na, dènge koasa Na, sèna ka paꞌèra dꞌara miu.

17 Jaꞌa manèngi ho Yesus Kristus pea ètu dꞌara miu, lula miu parcaya Ne taruu.

Aa jaꞌa sabajꞌa kahèi sèna ka miu mamuri paꞌèki dènge sasue Na, nuka sèmi ana aajꞌu asa èra, lula amo na maso marèma asa dꞌara rai.✡

18-19 Jaꞌa sabajꞌa kahèi ho miu dènge dhèu unu Lamatua aaꞌi-aaꞌi bisa meꞌa mèu sasue Kristus dhu dhèu rai-haha ne dꞌèu rare boe. Te sasue ne, kapai titu kèna, taleo titu kèna, marèma titu kèna, aa ae titu kèna!

Jaꞌa sabajꞌa kahèi sèna ka miu rasa sasue Na, toke sasue ne maso papènu dꞌara dènge mamuri miu.✡

20 Koasa Ama Lamatua kapai titu kèna, risi aaꞌi nèti dhu èdhi manèngi dènge dhu èdhi bisa ngee. Aa Na pake koasa Na dhu kapai aae èèna, ho sabꞌa ètu dꞌara èdhi. 21 Nèti èèna ka, èdhi dhu paꞌèki le dènge Kristus, ti dedꞌe Ne padedha-dedha! Koa-kio Ne taruu, mulai nèti doe neꞌe, toke dꞌai mia-mia laꞌe. Neꞌe ka dhu lèke!

4

Dhèu unu Lamatua Yesus hudꞌi mamuri dꞌara èci nuka sèmi rèngu jꞌajꞌi ngiꞌu Na

1 Jaꞌa pakako le sasabꞌa Lamatua jaꞌa, toke jaꞌa jꞌajꞌi ana bèdho. De limuri ne jaꞌa pamako miu, sèna ka mamuri mola madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, lula Na paroa nare le miu, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na. 2 Nèti èèna ka, miu hudꞌi mamuri dènge pahaha iisi, aa pamahoꞌo èci dènge èci. Miu hudꞌi taha mere dꞌara, aa tadhe mèu èci dènge èci, ho mamuri pasue dhu tareꞌa. Ladhe nèti miu, abhu dhu tenge lii langu dènge angalai na, baku tèka dꞌara dènge ne kahèi.✡ 3 Tenge jꞌara ho muri dame èci dènge èci, lula Roh Ama Lamatua dhu èki le miu jꞌajꞌi mi èci. 4 Te dhèu unu Yesus Kristus dhu jꞌajꞌi le èci, nuka sèmi ngiꞌu Kristus unu Na. Aa rèngu aaꞌi-aaꞌi ra sèmi rare le Roh Lamatua dhu dhoka èci èèna di. Aa rèngu aaꞌi-aaꞌi ra sanao-maena dhoka mi Ama Lamatua di, lula Nèngu ka dhu paroa nare si ho jꞌajꞌi dhèu unu Na.

5 Lamatua èdhi, dhoka èci di;

Parcaya èdhi, dhoka ca jꞌara di,

sèna ka bisa padame dènge Ne.

Aa èdhi aaꞌi-aaꞌi ti abhu sarani,

sèna ka paꞌèki dènge Ne.

6 Ama Lamatua, dhoka èci di,

Aa Ama èdhi, dhoka Nèngu di.

Dhoka Nèngu di dhu paredha èdhi aaꞌi-aaꞌi ti.

Dhoka Nèngu di dhu bera-bera dènge èdhi.

Aa Nèngu mesa Na di dhu mamuri ètu dꞌara èdhi.

Kristus hia rupa-rupa sasabꞌa-laꞌa, sèna ka dhèu unu na asa èra

7 Te ngaa Yesus Kristus pala-bagi le koasa Na mi èdhi, sèna ka èdhi èci-èci ka pakako sasabꞌa Na. 8 Nèti èèna ka Sasuri Ama Lamatua, peka na,

“Nèngu caꞌe laꞌe asa era dedha,

sèna ka Na pamusu ètu èèna toke segi.

Hèia ère nèti dhèu ae-ae dhu lèke taha,

aa papala hadia mi dhèu rai-haha.”✡

9 (Sanèdꞌe lii-lii dhu peka na, “Nèngu caꞌe laꞌe”. Ladhe Na caꞌe laꞌe, sasoa na, uru èèna Na puru nèdhi le asa rai-haha ne. 10 De Dhèu dhu puru mai èèna, nuka Kristus. Te Nèngu caꞌe hari asa sorga, sèna ka bisa uri aaꞌi dhu ètu dedha-liru dènge ètu rai-haha.) 11 Kristus dhu pangèdꞌu koasa mi dhèu unu Na, sèna ka ra pakako sasabꞌa-laꞌa dhu Na pala-bagi hia rèngu. Abhu cahagꞌe dhu Na hia si koasa ho jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na; cahagꞌe jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Na; cahagꞌe jꞌajꞌi sèmi ca dhèu ama sa,* ho lalau-laloꞌo dhèu unu Kristus; cahagꞌe jꞌajꞌi dhèu dꞌèlu-mèu ho ajꞌa dhèu unu Na; aa cahagꞌe hari jꞌajꞌi dhèu dhu tema rèti Lii Lolo Beꞌa asa era-era dhu hiu. 12 Ca dhèu-dhèu ka sèmi rare sasabꞌa ra, sèna ka paꞌèra dhèu-dhèu parcaya ho aaꞌi-aaꞌi ra bisa pakako sasabꞌa Lamatua. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti dhu parcaya Yesus Kristus asa tabha èra, 13-14 toke èdhi aaꞌi-aaꞌi ti parcaya dꞌara èci. Aa èdhi aaꞌi-aaꞌi ti tadhe tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua. Èdhi sèmi heka ana iiki, lula èdhi madhutu mola-mola le jꞌara Nèngu, aa jꞌajꞌi le dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi Na. Ladhe èdhi mamuri ka sèmi èèna, èdhi sèmi heka koha dhu dènge boe uli, ka madhutu dhoka rii di. Te ladhe dhèu kapodꞌe-kabèli mai ajꞌa pagoa èdhi, ra tao rare boe. 15 Te ngaa èdhi dènge lii mako lole dhoka ngaa dhu lèke hia mi aꞌari èdhi sèra, lula èdhi sue rèngu. Aa ladhe èdhi mamuri sèmi èèna ètu dꞌara ngaa èèna ka, èdhi jꞌajꞌi ca ropa dènge Kristus. Te Nèngu ne Kètu èdhi dhu uri èdhi. 16 Aa èdhi jꞌajꞌi nuka sèmi ngiꞌu Na. Sama sèmi ngiꞌu dhèu èci, dhu dènge musi madha, hèbꞌa, kacui-aai, aa haga, ladhe sabꞌa sama-sama madhutu sasabꞌa ra èci-èci, na, ngiꞌu na asa tabha èra. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu unu Yesus Kristus sèra. Ladhe èdhi pasue aa soru-bara èci dènge èci, tatu èdhi aaꞌi-aaꞌi ti asa tabha èra kahèi.✡

Tèke eele jꞌara mamuri dhui, sèna ka madhutu mamuri hiu

17 Nanene paie-iie, ngaa dhu jaꞌa neo peka, lula Kètu jaꞌa, Yesus Kristus ka dhu nori jaꞌa. Miu mamuri ia ka sèmi dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua. Lula ngaa dhu ra tao sèra madhutu dhoka gagoa ra. 18 Rèngu raga leli, nuka sèmi dhèu kako ètu dꞌara maroga. Ra mamuri pacèri nèti Ama Lamatua, lula ra kètu hadhu, aa pusi-pahae boe Ne. 19 Rèngu reꞌa heka makae. Nèti èèna ka, ra madhutu dhoka dadꞌèi dꞌara ho adꞌu-ue jꞌara makae dènge mamuri kajꞌalu. Te ngaa reꞌa boe roca kahèi.

20 Te ngaa dhèu ajꞌa-nori boe miu jꞌara mamuri Kristus sèmi èèna! 21 Te, ngaa dhu miu meꞌa le lula-nèti Yesus Kristus, aꞌajꞌa èèna ka dhu mola. Tatu miu tadèngi le! 22 De tèke eele jꞌara mamuri miu dhu dhui èèna! Te ladhe miu mamuri kajꞌalu madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha, na, miu dhu lèke le tipu. Miu dènge heka hak mamuri sèmi uru èèna.✡ 23 Te ngaa hudꞌi laa Ama Lamatua tao dꞌara dènge ngangee miu jꞌajꞌi hiu, 24 ho miu jꞌajꞌi dhèu hiu, madhutu ropa Na. Nèti èèna ka, miu hudꞌi padꞌelo ku dꞌara hiu miu, dhu mola-mèci dènge mera-milu.✡

25 De limuri ne, loe eele ka nèti kapodꞌe-kabèli! Padhai lii èci dènge èci dhu mola, te èdhi dhu paꞌèki le jꞌajꞌi mi èci, nuka sèmi ngiꞌu èci dhu dènge musi madha, hèbꞌa, kacui-aai, aa dènge haga.✡ 26 Ladhe nasa, baku adꞌu sasala kahèi. Hua iia miu pabeꞌa hari! Baku tèke nanasa toke lodꞌo cèna!✡ 27 Dènge jꞌara ne, dhèu aae nidhu bisa boe dadugu-rariu miu. Baku golo ne! 28 Dhèu dhu dꞌèi manaꞌu, ae eele ka! Beꞌa risi dhèu sèmi sèra sabꞌa pake kacui-aai unu ra, sèna ka rui-jꞌajꞌèra na soru-bara dhèu dhu unu aadꞌo sèra. 29 Ladhe padhai lii, na, baku hia lii karehe, masi ka ca hèbꞌa doko-doko di! Hua iia risi padhai lii dhu beꞌa di. Aa holo dhèu sèna ka ra soru-bara dènge beꞌa, aa paꞌèra dꞌara si. 30 Baku papèdꞌa dꞌara Roh Ama Lamatua, te Nèngu pea ètu dꞌara miu. Aa Na cap nare miu, peka na, miu jꞌajꞌi le dhèu unu Ama Lamatua. Roh Na jꞌajꞌi mi tadha, peka na, toke dꞌai èle rai-haha ne, Ama Lamatua sui nare miu, sèna ka mamuri taruu dènge Ne. 31 De baku tèka dꞌara dènge dhèu leo! Bqku kadhi ngutu dènge dhèu! Baku panasa! Baku patao-palaha! Baku padhai kakoli paꞌele iie kolongara dhèu! Aa baku adꞌu-ue jꞌara bhabhelu dhu leo-leo hèi! 32 Te ngaa beꞌa risi mi pasue, aa tao jꞌara dhu beꞌa èci dènge èci. Miu hudꞌi pabhèlu eele ku sasala dhèu, aa hia si abho, sama sèmi Ama Lamatua saku eele sasala miu, lula miu paꞌèki le dènge Kristus.✡

5

Mamuri pasue dènge mamuri mola-mèci

1 Miu ana pasue Ama Lamatua. Nèti èèna ka, miu hudꞌi madhutu ku dadꞌèi Na. 2 Aa miu hudꞌi mamuri pasue ku èci dènge èci, sama sèmi Kristus sue miu. Te Na soro le ngiꞌu Na, ho madhe gati èdhi. Dènge jꞌara neꞌe, Nèngu jꞌajꞌi nuka sèmi badha sogo-tagu dhu ra tunu ka hèu mèngi, sèna ka pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua.✡

3 Miu dhèu mola-mèci unu Ama Lamatua kahèi. De baku mamuri dènge dꞌara kajꞌalu! Baku ngee madha jꞌara kajꞌalu kahèi! De baku tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali èu! Baku mangaꞌa dèu ngara! 4 Baku padhai lii kajꞌalu! Aa baku padhai lii leli! Te dhèu unu Ama Lamatua, ladhe padhai lii sèmi sèra, lèke boe. Hua iia risi miu padhai lii beꞌa aa manèngi makasi mi Lamatua. 5 Sanèdꞌe paie-iie! Te Ama Lamatua nare boe dhèu dhu mamuri kajꞌalu, aa dhèu dhu tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali nèngu! Rèngu bisa boe jꞌajꞌi dhèu unu Kristus, aa Ama Lamatua jꞌajꞌi boe Dhèu Aae rèngu. Ama Lamatua sèmi nare boe kahèi dhèu dhu mangaꞌa dèu ngara, lula rèngu seti eele Ne, ka ra pakabꞌua risi jꞌara dhu leo sèra.

Mamuri ètu dꞌara saraa

6 Mage dhèu pagoa miu dènge padhai lii hèbꞌa hua, peka na, “Mamuri kajꞌalu ciki di, ngaa-ngaa tao boe, we!” Te tatu Ama Lamatua nasa mi dhèu dhu mamuri madhutu boe dadꞌèi Na. 7 Nèti èèna ka, baku paꞌèki ngiꞌu dènge dhèu sèmi sèra. 8 Uru èèna, miu nuka sèmi dhèu dhu mamuri ètu dꞌara maroga, lula miu tadhe mèka Ama Lamatua. Te ngaa limuri ne, Na hia le saraa, sèna ka tao miu jꞌajꞌi ana-ana Na. Nèti èèna ka, miu hudꞌi mamuri ètu dꞌara saraa Na. 9 Te dhèu dhu mamuri taruu ètu dꞌara saraa, dhèu ne tao jꞌara dhu beꞌa, mamuri mola, aa leko-monya boe. 10 Tenge taruu jꞌara ho pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua, lula Nèngu ne Dhèu Aae èdhi. 11 Baku paꞌèki ngiꞌu dènge dhèu dhu mamuri ètu dꞌara maroga. Te tatao ra, gaguna aadꞌo. De mi pasanèdꞌe si, aa bhoke paledꞌa sasala-sasigo ra. 12 Te, ngaa dhu ra adꞌu-ue pahuni-pacubꞌi, kajꞌalu titu kèna, toke èdhi makae, ladhe neo padhai lii jꞌara-jꞌara sèra. 13 Jaꞌa pakasame sèmi neꞌe: ladhe dhèu dꞌelo mèdha èci ètu dꞌara maroga, tatu dhèu bisa rèdhi mèu. 14 Sèmi èèna kahèi, ladhe èdhi peka paledꞌa jꞌara bhelu dhu dhèu adꞌu-ue, nèngu bisa neꞌa, na, jꞌara dhu na adꞌu-ue ne, karehe. Abhu lii sodꞌa èci, peka na,

“Wee! Miu dhu bhèjꞌi, kèdꞌi ka!

Miu dhu madhe, mamuri hari ka!

Te Kristus neo hia saraa mi miu.”

Mamuri dꞌara èci dènge Roh Lamatua

15 Nèti èèna ka, miu èci-èci parisa paie mamuri mi, sèna ka baku sèmi dhèu goa. Beꞌa risi pake ngangee dhu beꞌa nèti Ama Lamatua. 16 Limuri ne dhèu loe boe tao jꞌara-jꞌara bhabhelu. De ladhe abhu lodꞌo tao jꞌara dhu beꞌa, na baku pamata!✡ 17 Pangee paie-iie, ho meꞌa mèu dadꞌèi Lamatua èdhi, sèna ka baku mi goa.

18 Baku mahu, te, ngaa dhu miu minu èèna ka dhu uli miu, sèna ka tao jꞌara dhu karehe. Te ngaa bhoke dꞌara miu, sèna ka Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci èèna ka dhu uli miu. 19 De padhai lii èci dènge èci pake Lii Holo-Nori Ama Lamatua, mèti lii koa-kio mi Nèngu, aa mèti lii sodꞌa dhu miu abhu nèti Roh Mola-Mèci Na. Aa ladhe sodꞌa, baku dhoka ètu hèbꞌa di, te ngaa koa-kio Ama Lamatua dènge dꞌara kateme. 20 Te Yesus Kristus jꞌajꞌi le Kètu èdhi, aa Ama Lamatua dhu tao le jꞌara-jꞌara ae titu kèna hia èdhi. Nèti èèna ka, èdhi baku loe manèngi makasi mi Lamatua.✡

Dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi hudꞌi mamuri èci nanene èci

21 Miu aaꞌi-aaꞌi mi, hudꞌi mamuri èci nanene èci. Dènge jꞌara neꞌe, miu pakabꞌua Yesus Kristus.

Èci hudꞌi nanene èci, nuka sèmi: dhèu èmu-kamali sèra

22 Bhèni dhu dènge dhèu èmu! Miu hudꞌi mamuri nanene dhèu èmu mi, sama sèmi miu nanene Yesus Kristus, Kètu miu. 23 Te dhèu èmu miu èèna, nuka sèmi kètu nèti miu bhèni se. Aa Yesus Kristus kahèi jꞌajꞌi Kètu nèti dhèu unu Na. Te Nèngu ka dhu bhoke jꞌara ho dhèu abhu mamuri.✡ 24 Nèti èèna ka, dhèu unu Kristus hudꞌi mamuri nanene paie-iie Nèngu. De sèmi èèna kahèi, bhèni dhu dènge dhèu èmu, hudꞌi nanene pabeꞌa-beꞌa ku dhèu èmu na, ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra.

25 Mone dhu dènge le dhèu èmu, sèmi èèna kahèi! Miu hudꞌi sue dhèu èmu miu, èci èèna ka dènge Kristus sue dhèu unu Na, toke Na soro ngiꞌu Na, sèna ka madhe gati rèngu.✡ 26 Nèngu tao sèmi èèna ka, ho rèngu jꞌajꞌi mola-mèci ètu madha Ama Lamatua, lula rèngu madhutu le Lii Holo-Nori Na, aa sarani le. 27 Dhèu unu Yesus Kristus èci èèna ka dènge bhèni dhu neo kabꞌi dhu pagaa iisi na, te dhèu mone dhu neo kabꞌi èèna neo mai nare ne. Sama sèmi èèna kahèi, Kristus neo mai nare dhèu unu Na sèra. Nèti èèna ka, rèngu hudꞌi mamuri dènge beꞌa aa mola-mèci, toke abhu boe sasala ciki sa.

28 Èci èèna kahèi dènge mone dhu dènge dhèu èmu! Miu hudꞌi sue ku dhèu èmu mi, nuka sèmi miu sue ngiꞌu miu mesa mi. Te ladhe dhèu mone sue dhèu èmu na, sasoa na, nèngu sue ngiꞌu nèngu unu na. 29 Abhu boe dhèu dhu sue boe ngiꞌu na. Te ngaa na lalau-laloꞌo ngiꞌu na pabeꞌa-beꞌa, sèmi Yesus ladhe-leru dhèu unu Na paie-iie, 30 lula èdhi nuka sèmi ngiꞌu Nèngu. 31 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci suri, peka na, “Nèti èèna ka, dhèu mone hudꞌi tèke eele ku ina-ama na, ho laꞌe mamuri dꞌara èci dènge dhèu èmu-kamali na, te dua ra jꞌajꞌi le èci.”✡ 32 Te mamuri pasue dhèu èmu-kamali ne, Lamatua bhoke le ètu dꞌara Lii Holo-Nori Na nèti uru ka mai. Jꞌara neꞌe ne, ka dhu kapai. Te ngaa limuri ne, èdhi teꞌa kahèi, na, Lii Holo-Nori ne padꞌelo sasue Kristus mi dhèu unu Na sèra. 33 De dhèu mone hudꞌi sue ku dhèu èmu na, nuka sèmi sue ngiꞌu nèngu unu na. Aa dhèu bhèni hudꞌi pakabꞌua ku dhèu èmu na.

6

Èci hudꞌi nanene èci, nuka sèmi: ana-ana dènge ina-ama ra

1 Sèmi èèna kahèi ana-ana! Miu hudꞌi mamuri nanene ku ina-ama mi, te èèna ka dhu pamèci dènge dadꞌèi dꞌara Lamatua èdhi.✡ 2 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, suri tèke le, peka na, “Èu hudꞌi pakabꞌua ku ina dènge ama mu.” Neꞌe ne lii paredha Ama Lamatua dhu uru tèka, dhu dènge lii pajaji. 3 Te lodꞌo Lamatua hia paredha èèna, Nèngu moa kahèi, peka na, “Ladhe èu tao madhutu sèmi èèna, pe èu abhu mèngi-nale ae-ae, aa mamuri èu madhii-manèro.”✡

4 Sèmi èèna kahèi, ina-ama sèra! Miu baku ènyi aa lii taka leli ana-ana miu, te aadꞌo na, ra nasa ka ra parui. Beꞌa risi miu lalau-laloꞌo si paie-iie, aa nori si nèti ana iiki mai ho madhutu jꞌara Lamatua. Ladhe ra tao sala, nori si dènge beꞌa madhutu dadꞌèi Lamatua.✡

Èci hudꞌi nanene èci, nuka sèmi: dhèu sabꞌa dènge lamatua ra

5 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu-dhèu sabꞌa! Miu hudꞌi madhaꞌu ku dènge lamatua dhu paredha miu ètu rai-haha ne, aa nanene ne. Baku sabꞌa dènge dꞌara cabèka, te ngaa madhutu dadꞌèi lamatua dènge dꞌara kateme, nuka sèmi miu madhutu dadꞌèi Kristus dènge beꞌa. 6 Te miu dhèu sabꞌa unu Kristus. De ètu rai-haha ne miu baku sadꞌi sabꞌa di, lula lamatua dhu ladhe miu. Te ngaa sabꞌa dènge dꞌara majꞌèni hia lamatua mi, masi ka nèngu aadꞌo ètu madha. Te èèna ka dhu madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. 7 De sabꞌa sasabꞌa miu dènge dꞌara kateme hia lamatua miu ètu rai-haha ne, nuka sèmi miu sabꞌa hia Ama Lamatua, Kètu èdhi. 8 Lula èdhi teꞌa, na, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua bꞌala hia dhèu dhu tao jꞌara beꞌa. Masi ka rèngu dhèu sabꞌa do, lamatua do, ènu do, ènu boe do, Nèngu bꞌala aaꞌi mèu-mèu si.✡

9 Sèmi èèna kahèi, lamatua sèra! Baku miu jꞌege pamadhaꞌu leli dhèu dhu sabꞌa hia miu sèra. Te rèngu dènge Lamatua ètu sorga kahèi, èci èèna ka dènge miu. Ama Lamatua ladhe boe rèhu dhèu, te ngaa Na nanene dhèu cee èèna ka. Masi ka lamatua do, dhèu sabꞌa do, Na nanene si aaꞌi-aaꞌi.✡

Pake rèka nèti Ama Lamatua, sèna ka titu dènge èra

10 Nanene pabeꞌa-beꞌa lii padhai jaꞌa dhu limuri tèka ne. Miu hudꞌi kèpe paꞌèra-èra ku parcaya miu mi Ama Lamatua, lula Nèngu ka Kètu miu, aa koasa Na dhu dedha risi eele aaꞌi si. Èèna na dhu bisa paꞌèra miu! 11 Sordadꞌu dènge rèka ho labꞌa musu ra. Sèmi èèna kahèi, Lamatua neo pake miu sèmi sordadꞌu. Te Nèngu neo miu labꞌa aaꞌi jꞌara-jꞌara bhelu-katubꞌa dhu dhèu aae nidhu adꞌu-ue. Nèti èèna ka, miu hudꞌi paꞌèra ku, sèna ka pake aaꞌi rèka nèti Ama Lamatua. 12 Te èdhi ètu dꞌara pamusu! Èdhi labꞌa boe musu dhèu rai-haha, te ngaa èdhi labꞌa koasa bhabhelu dhu èdhi tèdhi boe, labꞌa dhu rèdꞌu paredha, labꞌa koasa maroga, aa labꞌa jꞌara-jꞌara bhelu-katubꞌa. 13 De miu hudꞌi paꞌèra pake rèka aaꞌi-aaꞌi nèti Ama Lamatua sèna ka bèli-camèdꞌa, ropa dꞌai lodꞌo-lodꞌo bhabhelu-katubꞌa, miu bisa labꞌa taruu. Te ladhe miu taha, miu bisa segi.

14 De miu hudꞌi titu paꞌèra-èra! Parcaya dhoka Lii Holo-Nori Lamatua dhu lèke, te èèna nuka sèmi miu dhu bori dhari hake sordadꞌu.* Mamuri mola, te èèna sama sèmi miu silu kodho bèsi paꞌabhe kakara.✡ 15 Paꞌèra ho lami peka-padhai Lii Lolo Beꞌa dhu padꞌelo jꞌara, sèna ka dhèu bisa mamuri padame dènge Ama Lamatua, te èci èèna ka dènge miu pake salapa sordadꞌu.✡ 16 Parcaya taruu mi Lamatua, te parcaya èèna sama sèmi mèdha èci dhu sordadꞌu pake ho sili iisi nèti rèka musu. Dènge parcaya sèmi èèna, miu bisa pamadhe ai ètu isi kataki nidhu bhelu, dhu ra siri mi miu. 17 Kèpe paꞌèra-èra lalèka miu dhu peka na, miu unu le mamuri nèti Ama Lamatua, te èèna sèmi sordadꞌu pake solo bèsi. Kèpe paꞌèra-èra Lii Holo-Nori Ama Lamatua nèti Roh Na dhu Mola-Mèci, te èèna sama sèmi sordadꞌu dhu kèpe samala.✡

18 Ladhe miu neo titu èra, na, miu baku loe sabajꞌa pake koasa nèti Roh Mola-Mèci Ama Lamatua. Jꞌaga taruu aa baku bhèlu sabajꞌa hia dhèu unu Lamatua buli mia-mia. 19 Aa baku bhèlu kahèi sabajꞌa hia jaꞌa. Manèngi sèna ka Ama Lamatua hia kahèi lii holo-nori Na, sèna ka jaꞌa bisa peka mola-mola naneo Na mi dhèu leo.✡ 20 Masi ka jaꞌa jꞌajꞌi ana bèdho, te ngaa Lamatua Yesus pua-paleha jaꞌa, sèna ka jꞌajꞌi mi ai gꞌana Nèngu. De sabajꞌa hia jaꞌa, ho jaꞌa baku madhaꞌu padhai dhu lèke, te èèna ka dhu jꞌajꞌi sasabꞌa-laꞌa jaꞌa!

Paulus suri paꞌèle sasuri na

21 Jaꞌa dꞌèi sèna ka miu meꞌa mèu mamuri jaꞌa. Nèti èèna ka, jaꞌa pua Tikikus dhiu asa miu. Nèngu ne, aꞌari pasue jaꞌa, aa na majꞌèni pakako sasabꞌa Kètu èdhi, Yesus Kristus.✡ 22 Hudꞌi laa na lole jꞌara-jꞌara mamuri èdhi ètu neꞌe. Aa jaꞌa neo, sèna ka na paꞌèra dꞌara miu kahèi.✡

23 Jaꞌa manèngi Ama èdhi, Ama Lamatua, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, ho tao miu mamuri padame èci dènge èci, aa pasue èci dènge èci, lula miu parcaya mi Rèngu. 24 Jaꞌa manèngi-mangajꞌi kahèi, sèna ka Kètu èdhi, Kristus padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sue Ne taruu.

Sasuri jaꞌa, dꞌai sange neꞌe ka.

Saloom,

Paulus

* 1:1 Abhu sasuri lii Yunani cahagꞌe dhu ra suri boe “ètu kota Epesus”. Nèti èèna ka, dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe pangee, na, sasuri neꞌe nèti Paulus hia mi dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi ètu mia-mia.

✡ 1:1 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:19-21, 19:1

✡ 1:7 Kolose 1:14

✡ 1:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 1:22 Lii Sodꞌa Koa-Kio 8:6

✡ 1:23 Kolose 1:18

✡ 2:4-5 Kolose 2:13

✡ 2:8-9 Titus 3:5

✡ 2:15 Kolose 2:14

✡ 2:16 Kolose 1:20

✡ 2:17 Yesaya 57:19

✡ 3:17 Kolose 2:7

✡ 3:18-19 Kolose 1:19, 2:9-10

✡ 4:2 Kolose 3:12-13

✡ 4:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 68:18

* 4:11 Ètu neꞌe, sasuri lii Yunani suri, peka na, “dhèu madhenga badha”. Sasoa na, ca dhèu dhu uri aa lalau-laloꞌo dhèu unu Kristus, sama sèmi ca dhèu madhenga badha uri aa ladhe-leru badha na.

✡ 4:16 Kolose 2:19

✡ 4:22 Kolose 3:9

✡ 4:24 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:26, Kolose 3:10, Roma 12:1-2

✡ 4:25 Sakaria 8:16

✡ 4:26 Lii Sodꞌa Koa-Kio 4:4

✡ 4:32 Kolose 3:13

✡ 5:2 Kalua nèti Masir 29:18, Lii Sodꞌa Koa-Kio 40:6

✡ 5:16 Kolose 4:5

✡ 5:20 Kolose 3:16-17

✡ 5:23 Kolose 3:18, 1 Petrus 3:1

✡ 5:25 Kolose 3:19, 1 Petrus 3:7

✡ 5:31 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:24

✡ 6:1 Kolose 3:20

✡ 6:3 Kalua nèti Masir 20:12, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:16

✡ 6:4 Kolose 3:21

✡ 6:8 Kolose 3:22-25

✡ 6:9 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 10:17, Kolose 3:25, 4:1, Yakobis 5:4

* 6:14 Ladhe sordadꞌu Roma se neo pake rèka, na, rèngu pake uuru ku kodho dꞌara. Hèia ra pake dhari hake, sèna ka kodho dꞌara baku parai. Èèna na, heka ra pake rèka sordadꞌu kèna.

✡ 6:14 Yesaya 11:5, 59:17

✡ 6:15 Yesaya 52:7

✡ 6:17 Yesaya 59:17

✡ 6:19 Kolose 4:4

✡ 6:21 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:4, 2 Timotius 4:12

✡ 6:22 Kolose 4:7-8

Pilipi

1

2

3

4

Sasuri Paulus

hia dhèu parcaya ètu kota

Pilipi

1

Lii mahoꞌo nèti Paulus si

(Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:12)

1 Sasuri ne, nèti jaꞌa, Paulus. Aa angalai jaꞌa, Timotius paꞌadhu hia miu lii mahoꞌo kahèi. Jiꞌi dua mi se, ana sabꞌa nèti Yesus Kristus.

Jiꞌi paꞌadhu sasuri ne, hia mi dhèu unu Ama Lamatua dhu parcaya Yesus Kristus ètu kota Pilipi. Jiꞌi neo kahèi, ho dhèu dhu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat dènge dhèu dhu soru-bara kètu jumaꞌat sèra, reꞌa mèu isi sasuri neꞌe.

2 Ama Lamatua èèna, Ama èdhi. Aa Yesus Kristus èèna, Kètu èdhi. Jiꞌi manèngi sèna ka Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi miu, ho bisa mamuri dènge mera-milu.

Paulus sabajꞌa ho Lamatua jꞌaga dhèu unu Na sèra ètu kota Pilipi

3 Masi ka nèbhu le jaꞌa paraga heka dènge miu, te ngaa jaꞌa bhèlu boe miu! Lodꞌo-lodꞌo jaꞌa sanèdꞌe miu, jaꞌa manèngi makasi mi Lamatua, lula miu parcaya Ne taruu. 4 Lodꞌo jaꞌa sabajꞌa hia miu, dꞌara jaꞌa karejꞌe-karae, 5 lula karèi nèti hiu-hiu miu sèmi mere Lii Lolo Beꞌa Lamatua, miu pakako taruu sasabꞌa Na, sama-sama dènge jaꞌa. 6 Èèna jꞌajꞌi mi tadha, peka na, Ama Lamatua mulai sabꞌa ètu dꞌara miu kèna. Aa jaꞌa keꞌa tareꞌa, na, Lamatua pakako taruu sasabꞌa Na dhu beꞌa èèna, toke pamèci aaꞌi mèu-mèu, toke dꞌai lodꞌo Yesus Kristus mai hari.

7 Mema lèke tareꞌa ladhe jaꞌa sue miu, lula dꞌara jaꞌa dhu paꞌèki le dènge miu karèi nèti uru ka. Ca hari nèi, miu sabꞌa le bera-bera dènge jaꞌa, lodꞌo jaꞌa lole dènge dhèu Lii Lolo Beꞌa Lamatua, aa ropa jaꞌa dhaa mi dhèu dhu labꞌa Lii Lolo Beꞌa èèna. Masi ka jaꞌa maso bui, te ngaa miu hari boe nèti baboa jaꞌa. 8 Ama Lamatua dhu neꞌa, na, dꞌara jaꞌa neo taruu paraga dènge miu. Te sasue jaꞌa mi dedha miu, èci èèna ka dènge sasue Yesus Kristus.

9-10 De jaꞌa sabajꞌa hia miu sèmi neꞌe ka: jaꞌa manèngi ho miu asa tabha pasue èci dènge èci. Jaꞌa manèngi kahèi sèna ka Ama Lamatua hia miu meꞌa mèu, mia dhu beꞌa, sèna ka miu mamuri mola-mèci. Pe dꞌai lodꞌo Kristus pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi, Na peka na, miu sala boe ngaa-ngaa, 11 lula Nèngu mesa Na ka dhu tao dꞌara miu mola-mèci, ho bisa mamuri mola. Dènge mamuri mola sèmi èèna ka, dhèu leo dedꞌe padedha-dedha aa koa-kio kolongara Ama Lamatua.

Masi ka èdhi abhu sasusa, te ngaa èdhi parcaya taruu Lamatua Yesus

12 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa dꞌèi sèna ka miu meꞌa, na, abhu dhèu dhu pasusa jaꞌa, toke pamaso jaꞌa asa dꞌara bèdho. Te ngaa teꞌa boe, na, Lii Lolo Beꞌa Lamatua pale-lème le ètu mia-mia, 13 toke sordadꞌu dhu madhenga èmu dhèu aae, dènge dhèu leo aaꞌi-aaꞌi reꞌa, na, jaꞌa maso bui lula madhutu Yesus Kristus.✡ 14 Ka dhèu unu Ama Lamatua ètu seꞌe se rèdhi, na, Lamatua ka dhu tao jꞌara èèna lodꞌo jaꞌa ètu dꞌara bui ne. Nèti èèna ka, rèngu asa tabha bani, toke reꞌa heka madhaꞌu. Hèia ra padhai paledꞌa-ledꞌa Lii Holo-Nori Lamatua ètu mia-mia.

15-17 Ètu neꞌe abhu dua rupa dhèu dhu majꞌèni ajꞌa jꞌara-jꞌara lula-nèti Kristus. Nèti èèna ka, abhu dhu sabꞌa dènge dꞌara mola, aa abhu dhu sabꞌa dènge dꞌara koe-kapengo. Dhu sabꞌa dènge dꞌara mola, rèngu beꞌa dènge jaꞌa. Dhèu se reꞌa mèu, na, jaꞌa dui sasusa ne, lula pakako sasabꞌa jaꞌa, dhu hari boe kabodho ciki sa.

Te ngaa dhu sabꞌa dènge dꞌara koe-kapengo, dꞌèi boe dhèu risi nèti rèngu aa tenge kolongara di. Rèngu pamae-pamanyèla dhèu-dhèu parcaya, sadꞌi abhu dhèu dhu madhutu ra. Te ra tenge jꞌara ho bisa padedha iisi ra, peka na, rèngu risi jaꞌa. Rèngu pangee, na, ladhe abhu dhèu dhu madhutu rèngu, èèna na asa tabha pajꞌèra jaꞌa ètu dꞌara bui.

18 Te ngaa hudꞌi rèngu sène! Jaꞌa pusi-pahae boe, ladhe dhèu ajꞌa dènge dꞌara mola, do aadꞌo. Sadꞌi dhu rèngu ajꞌa, dhoka lula-nèti Yesus Kristus di! Èèna ka dhu pakarejꞌe dꞌara jaꞌa.

Aa jaꞌa karejꞌe tareꞌa-reꞌa, 19 lula jaꞌa keꞌa, na, miu sabajꞌa hia jaꞌa, aa Roh Yesus Kristus dhu soru-bara jaꞌa. Nèti èèna ka, jaꞌa keꞌa, na, lèpa lodꞌo limuri, aaꞌi-aaꞌi se èle dènge sodꞌa-mole! 20 Masi ka jaꞌa muri do, madhe do, ngaa-ngaa tao boe. Sadꞌi Ama Lamatua pake jaꞌa, sèna ka dedꞌe padedha-dedha kolongara Yesus Kristus, aa ajꞌa mola-mola lula-nèti Nèngu, toke abhu boe ngaa èci sa dhu pamakae jaꞌa. Seꞌe se ka dhu jaꞌa sanao karèi nèti uru, toke doe neꞌe ne.

21-23 Te jaꞌa pangee sèmi neꞌe ka: ladhe jaꞌa mamuri, na, hudꞌi laa paꞌèki dènge Kristus, aa pakako taruu sasabꞌa-laꞌa Na. Èèna ka dhu beꞌa. Te ngaa ladhe jaꞌa madhe, jaꞌa oto risi hari, lula jaꞌa tèke eele rai-haha ne, aa mamuri hari ho pea paꞌèci dènge Kristus ètu sorga. Nèti èèna ka, dꞌara jaꞌa kajari, aa keꞌa boe mia ka dhu beꞌa risi eele! 24 De sèmi neꞌe ka laa! Lula miu parluu jaꞌa era ètu neꞌe, beꞌa risi jaꞌa pea paꞌèci dènge miu ètu rai-haha ne. 25 Jaꞌa keꞌa, na, mamuri jaꞌa madhera era, sèna ka paraga hari dènge miu. Te Lamatua neo ho jaꞌa paꞌèra dꞌara miu, hèia miu asa lèka Ne dènge dꞌara karejꞌe. 26 De bèli-camèdꞌa miu dedꞌe padedha-dedha kolongara Yesus Kristus, lula Na bhoke le jꞌara sèna ka jaꞌa lèpa paꞌasu-pareo hari dènge miu.

Mamuri mola taruu

27-28 Masi ka tasa mera mia, mamuri miu hudꞌi lèke ku, te miu dhèu unu Lamatua. De miu hudꞌi mamuri dhu mèci ku, aa tao madhutu Lii Lolo Beꞌa Yesus Kristus dhu peka le dènge miu. Aa ladhe bèli-camèdꞌa jaꞌa lèpa hari dhiu pangadꞌo dènge miu, do tadèngi dhoka lii nèti dhèu di, peka na, miu mamuri mola, na, dꞌara jaꞌa karejꞌe. Te jaꞌa bisa keꞌa, na, miu dhu mamuri dꞌara èci, lula paꞌèki dènge Roh èci di. Aa bisa keꞌa, na, miu paꞌèra ho pakako sama-sama Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus, sèna ka dhèu leo parcaya kahèi. Aa miu meꞌa boe madhaꞌu kahèi, masi ka abhu dhèu dhu labꞌa miu. Neꞌe ne jꞌajꞌi mi tadha hia musu, na, Ama Lamatua neo lalèta eele si. Te ngaa Ama Lamatua hia miu mamuri, ho bèli-camèdꞌa miu mamuri taruu dènge Nèngu. 29 Te, lula Ama Lamatua dꞌara hua iia risi, nèti èèna ka Na bhoke le jꞌara, sèna ka miu bisa parcaya Kristus, aa jꞌajꞌi dhèu unu Na. Mesa boe parcaya di, te ngaa Lamatua soro tèke miu abhu sasusa kahèi, lula miu madhutu Nèngu. 30 Te dhu jaꞌa tadèngi, abhu dhèu ètu sèra dhu labꞌa miu, lula miu pakako Lii Lolo Beꞌa Kristus. Sanèdꞌe, te ca hari ni rèngu labꞌa le jaꞌa kahèi, toke dꞌai doe neꞌe ne.✡

2

Èdhi hudꞌi pahaha iisi nuka sèmi Yesus Kristus

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi, unu Yesus Kristus! Na pangèdꞌu le miu jꞌara beꞌa ae-ae. De miu bisa paꞌèra dꞌara èci dènge èci. Miu bisa holo dhu mai nèti sasue miu. Miu bisa mamuri pabeꞌa èci dènge èci, lula Roh Lamatua dhu sabꞌa ètu talora aae miu. Aa miu bisa padꞌelo rasa kasia miu dènge dꞌara beꞌa èci dènge èci. 2 Ladhe miu tao sèmi èèna, na, dꞌara jaꞌa karejꞌe kea rae-rae. Risi-risi hari, ladhe miu pasue dènge dꞌara èci, mamuri ètu ca jꞌara, aa mere lii èci ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa. 3 Baku tao ngaa-ngaa dhu tenge dhoka paꞌoto ngiꞌu èu risi nèti dhèu leo. Aa baku pangee, na, èu risi nèti dhèu leo. Te pamone do pabhèni èu èèna, dènge boe kolo-kapua. Te ngaa èdhi hudꞌi pahaha iisi ku, sèna ka teꞌa, na, dhèu leo risi nèti èdhi. 4 Aa baku dhoka uri mamuri miu mesa-mesa mi. Te ngaa èdhi hudꞌi ladhe kahèi, ngaa dhu dhèu leo parluu.

5 Te dꞌara èdhi hudꞌi sama ku sèmi dꞌara Yesus Kristus.

6 Masi ka Nèngu ca ropa dènge Ama Lamatua,

aa Nèngu Kètu èdhi kahèi, èci èèna ka dènge Ama Lamatua,

te ngaa Na tèke eele hak Na,

aa pake boe dadedha dènge kapai Na.

7 Hèia Na puru mai asa rai-haha ne,

ca ropa dènge dhèu rai-haha.

Na tèke eele hak Na aaꞌi-aaꞌi,

sèna ka tao iisi Na jꞌajꞌi nuka sèmi ènu sa.

8 Mesa boe jꞌajꞌi dhèu haha dꞌai seli di,

te ngaa Na tao ngiꞌu Na jꞌajꞌi dhèu dhu laku-laku boe kahèi,

sèna ka tao madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.

Masi ka ra pamadhe Ne ètu ajꞌu palolo-palèbha, Na sèmi nare kahèi,

aa madhe, nuka sèmi dhèu bhelu.

9 Lula Nèngu pahaha iisi sèmi èèna,

nèti èèna ka Ama Lamatua dedꞌe Ne padedha-dedha.

Aa pangèdꞌu Ne ngara dhu kapai aae.

Te abhu boe ngara èci sa dhu kapai aae risi nèti Nèngu.

10 Ama Lamatua dedꞌe padedha-dedha ngara Na èèna,

sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi pakabꞌua Ne.

Nuka: dhèu ètu dedha-liru,

dènge dhèu ètu rai-haha ne.

Dhèu mamuri dènge dhèu madhe.

Bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi patitu kètu urutuu, ho pahaha iisi mi Nèngu.

11 Aa bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi peka na, “Yesus Kristus èèna, tareꞌa-reꞌa Lamatua!”

Dènge sèmi èèna, rèngu koa-kio Ama Lamatua kahèi.✡

Èdhi nuka sèmi hua-hètu dhu pasaraa rai-haha

12 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Nanene paie-iie! Uru èèna, lodꞌo jaꞌa pea ètu kota Pilipi era, miu nanene lii padhai jaꞌa, ka miu madhutu jꞌara mola Ama Lamatua. Limuri ne, èdhi pahagꞌa, te ngaa jaꞌa manèngi ho miu titu èra ètu dꞌara mamuri mola. Sanèdꞌe, te ladhe miu nanene boe Nèngu, bèli-camèdꞌa pe mèdhi unu mi! Lula Nèngu ka dhu patalale miu nèti koasa sasala-sasigo mi. Hèia miu mamuri dhu mèci, te miu jꞌajꞌi le dhèu unu Na. 13 Te Ama Lamatua mesa Na ka dhu sabꞌa ètu dꞌara miu. Nèngu ka dhu bhoke jꞌara, sèna ka miu neo nanene Ne. Aa Nèngu ka dhu hia koasa kahèi, ho miu dꞌèi sabꞌa pakarejꞌe dꞌara Na.

14 De ladhe sadꞌi miu tao ngaa èèna ka, na, baku kaꞌuu-kamuki, aa baku pasibha dꞌara lii. 15 Tao sèmi èèna, sèna ka miu jꞌajꞌi dhèu dhu dꞌara mola-mèci, aa dhèu dhu dènge boe sasala. Miu mamuri ètu dꞌara talora aae dhèu bhelu dènge dhèu kapodꞌe-kabèli. Te ngaa baku madhutu si! Te mamuri miu hudꞌi mola-mèci ku, lula miu ana-ana Lamatua. Hèia mamuri miu hudꞌi heo ku, ho padꞌelo jꞌara hia rèngu, nuka sèmi hua-hètu dhu pasaraa ètu dꞌara maroga.✡ 16 Hèia miu mamuri mola dènge pakako Lii Holo-Nori Lamatua. Dènge sèmi èèna, bèli-camèdꞌa miu tao dꞌara jaꞌa kea rae-rae, lodꞌo Yesus Kristus lèpa hari mai. Aa rui-jꞌajꞌèra jaꞌa core eele boe iia dꞌara, te ngaa dènge kabꞌua.

17-18 Te ngaa ladhe sèmi jaꞌa dutu paꞌèle aaꞌi mèu-mèu mamuri jaꞌa, ho jꞌajꞌi nuka sèmi korban èi anggor, sèna ka miu bisa parcaya asa èra, aa pakako sasabꞌa Lamatua, jaꞌa sèmi kore mamadhe dènge karejꞌe. [Èèna nuka sèmi ama agama tiko èi anggor ètu mei korban, ho pahaha iisi mi Lamatua.] Dènge jꞌara ne, èdhi bisa sama-sama karejꞌe, lula korban ne, iia dꞌara boe.✡

Sasabꞌa Timotius

19 Jaꞌa sanao, nèbhu heka, Lamatua Yesus bhoke jꞌara, ho jaꞌa pua Timotius dhiu, sèna ka na paꞌèra dꞌara miu. Èle èèna, na lèpa hari mai sa neꞌe, ho na lolo dènge jaꞌa kakako miu, aa pakarejꞌe dꞌara jaꞌa. 20 Jaꞌa pua boe dhèu leo, dhoka Timotius di, lula nèngu ne dꞌara èci dènge jaꞌa. Aa na sue tareꞌa-reꞌa miu. 21 Nèngu ne, sama boe dènge aꞌari dhu leo sèra. Te rèngu sèra pangee dhoka ngiꞌu rèngu unu ra, te ngaa uri boe ngaa-ngaa dhu pamèci hia Yesus Kristus. 22 Te ngaa miu meꞌa le, na, Timotius sabꞌa dꞌai madhe, pakako sasabꞌa Ama Lamatua. Na sabꞌa dènge jaꞌa nuka sèmi ana dhu sabꞌa hia ama na. Jiꞌi dua mi laꞌa peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus ètu mia-mia. 23 Ladhe rèngu pamaꞌète rare ku lii langu jaꞌa, jaꞌa heka pua Timotius dhiu asa miu kèna. 24 Te ngaa limuri ne, Lamatua paꞌèra dꞌara jaꞌa, na, nèbhu heka jaꞌa bisa dhiu paraga dènge miu.

Sasabꞌa Epaproditus

25 Uru èèna, lodꞌo jaꞌa ètu dꞌara jꞌajꞌèra era, miu pua aꞌari èdhi Epaproditus mai ladhe-leru jaꞌa. Na pakako sasabꞌa Lamatua sama-sama dènge jaꞌa, nuka sèmi ca dhèu sordadꞌu dhu majꞌèni madhutu paredha komedhaa na. Te ngaa neꞌe ne, jaꞌa neo pua na lèpa hari asa miu. 26 Te dꞌara na neo ae le nèdhi miu. Aa na ngee miu, lula neꞌa, na, miu tadèngi le nèngu dhu pèdꞌa. 27 Mema lèke tareꞌa. Ca hari ni, na pèdꞌa aae oe madhe. Te ngaa Ama Lamatua sue ne, aa Lamatua sue jaꞌa kahèi, ka Na puri-paꞌèle Epaproditus, sèna ka jaꞌa baku asa susa. 28 Nèti èèna ka, jaꞌa neo pua hari na lèpa, ho bisa paraga hari dènge miu dènge dꞌara karejꞌe-karae. Ladhe sèmi èèna, dꞌara jaꞌa heka mau kèna. 29-30 De miu hudꞌi sèmi mere ne dènge beꞌa, te nèngu ne dhèu unu Lamatua. Aa miu hudꞌi pakabꞌua ku dhèu aaꞌi-aaꞌi ra dhu ca ropa dènge ne. Te nèngu pakako sasabꞌa Kristus, toke oe madhe. Aa nèngu hari boe kabodho ciki sa, lula na neo soru-bara jaꞌa, gati miu. De sèmi mere hari ne dènge dꞌara karejꞌe.

3

Ama Lamatua sèmi nare dhèu, lula ra parcaya Yesus Kristus

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Nanene paie-iie! Dꞌara miu hudꞌi karejꞌe ku, lula miu paꞌèki dènge Kristus. Masi ka jaꞌa suri pahari-pahari, te ngaa jaꞌa roca boe pasanèdꞌe miu sèna ka baku lèke tipu!

2 Baku pamudꞌe dènge dhèu kapodꞌe-kabèli, dhu laka-seti dhèu, peka na, “Miu hudꞌi suna ku, ho jꞌajꞌi tadha, na, miu se dhèu unu Lamatua.” Madhutu iia-iia na, Lamatua paredha boe sèmi èèna! Rèngu sala le èèna! Te ngaa masi ka sèmi èèna, ra bata-magèla dhèu nuka sèmi busa pakadhi sa. 3 Te rèngu peka, na, Lamatua sèmi nare dhèu lula rèngu suna. Te ngaa èèna sala! Èdhi teꞌa le, na, Lamatua sèmi nare dhèu lula ra parcaya Yesus. Ka dhèu dhu tareꞌa-reꞌa unu Lamatua, nuka èdhi dhu parcaya Yesus! Èdhi dhu pahaha iisi mi Nèngu, madhutu Roh Na dhu Mola-Mèci. Èdhi ka dhu dedꞌe padedha-dedha Yesus Kristus, lula Na bhoke nare le jꞌara, ho èdhi bisa jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua. Te èdhi bisa boe abhu mamuri, lula madhutu tatao dhèu rai-haha di.

4 Uru èèna, jaꞌa pangee dhu èci èèna ka dènge rèngu kahèi, peka na, dhèu bisa jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua, sadꞌi ra suna. Madhutu iia-iia na, sèra sa sasabꞌa dhèu rai-haha di! Ladhe neo padhue sasabꞌa dhèu rai-haha, na, jaꞌa bisa padhai lii padedha iisi risi nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi, lula uru èèna sasabꞌa jaꞌa lèke mola-mola dènge atora agama dhèu Yahudi aaꞌi-aaꞌi. 5-6 Madhutu atora agama, ina-ama jaꞌa suna jaꞌa, ropa jaꞌa dꞌai aru lodꞌo. Jaꞌa ne dhèu Yahudi tareꞌa-reꞌa, lula jꞌajꞌajꞌi jaꞌa nèti suku Benyamin, ana-èpu nèti baki Israꞌel. Jaꞌa majꞌèni titu kèna, madhutu mola-mola atora aaꞌi-aaꞌi nèti partei agama Parisi, toke abhu boe ca dhèu sa dhu bisa pasala jaꞌa. Risi-risi hari, jaꞌa dꞌèi titu kèna, pajꞌèra dhèu-dhèu dhu madhutu Kristus, lula madhutu aꞌabhu jaꞌa, na, dhèu se rai eele le atora agama èdhi.✡

7-8 Te ngaa nèbhu-nèbhu, ka ngangee jaꞌa kabèli, ropa jaꞌa madhutu Kristus. De limuri ne, jaꞌa padedha heka iisi dènge jꞌara mamuri dhu uru sèra, lula dènge heka sasoa ngaa-ngaa hia mi mamuri jaꞌa. Madhutu aꞌabhu jaꞌa, na, dhu dedha risi nuka: jaꞌa tadhe Kristus, Kètu jaꞌa èèna. Jꞌara leo aaꞌi-aaꞌi ra, nuka sèmi mamumu di. 9 Jaꞌa neo mamuri paꞌèki dènge Yesus Kristus. Te masi ka jaꞌa madhutu aaꞌi atora agama Yahudi, tatu mèka Ama Lamatua sèmi nare jaꞌa. Aa masi ka jaꞌa pangee, na, ngiꞌu jaꞌa mola, tatu boe Lamatua sèmi nare jaꞌa kahèi. Te ngaa jaꞌa hudꞌi parcaya ku Kristus, heka Ama Lamatua sèmi nare jaꞌa kèna, peka na, “Lula Kristus saku eele le sasala èu, nèti èèna ka èu jꞌajꞌi mola-mèci.”

10 Ka dadꞌèi jaꞌa sèmi neꞌe: jaꞌa neo tadhe pamèu-mèu Kristus. Jaꞌa neo keꞌa mèu kahèi koasa Ama Lamatua dhu Na pake ho pamamuri hari Yesus Kristus nèti mamadhe Na. Ladhe sèmi abhu dhèu dhu neo pajꞌèra jaꞌa, lula jaꞌa madhutu Kristus, na, hudꞌi nèngu sène. Te dhèu pajꞌèra Kristus kahèi. Aa ladhe abhu dhèu neo pamadhe jaꞌa, lula jaꞌa lalau-laloꞌo dhèu leo, na, jaꞌa sèmi kore kahèi. Te Kristus madhe hia jaꞌa sèmi èèna kahèi. 11 Aa ladhe jaꞌa madhe, pe Nèngu pamamuri hari jaꞌa kahèi.

Èdhi paꞌèra ngiꞌu, ho madhutu jꞌara Lamatua dènge tareꞌa-reꞌa

12-13 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa neo titu kèna madhutu jꞌara mamuri Kristus dènge dadꞌèi Na aaꞌi-aaꞌi. Te ngaa ladhe peka dhu mola-mola, jaꞌa tao lèke mèka sèmi èèna. Nèti èèna ka, jaꞌa paꞌèra ngiꞌu, lula Yesus Kristus hagꞌe nare le jaꞌa ho madhutu Ne. Jaꞌa nuka sèmi dhèu dhu rai paꞌèra-èra, sèna ka bisa dꞌai lane. De jaꞌa rai mola-mola asa madha, dhu kabibꞌa boe kabodho, ho ngee jꞌara uru sèra. Jaꞌa pabhèlu eele aaꞌi si. 14 Te ngaa jaꞌa rai pamèdhu-mèdhu toke dꞌai lane, sèna ka abhu piala. Hadia jaꞌa èèna nuka: bèli-camèdꞌa Ama Lamatua sèmi nare jaꞌa ètu sorga, lula jaꞌa parcaya Yesus Kristus.

15 De jaꞌa manèngi ho miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu mamuri sega dènge amo dhu èra ètu dꞌara Kristus, bisa dꞌara èci dènge jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra. Te ngaa ladhe abhu dhu ngee leo, na, hudꞌi laa Ama Lamatua pajꞌujꞌu jꞌara dhu hua iia hia nèngu. 16 Te ngaa masi ka sèmi èèna, èdhi hudꞌi kèpe paꞌèra-èra ku, aa tao palèke jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua ajꞌa le èdhi.

17 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu hudꞌi laladhe ku jꞌara mamuri jaꞌa sèna ka tao madhutu. Miu cahagꞌe ètu sèra, jꞌara mamuri èci èèna ka dènge jaꞌa. Te ngaa miu dhu leo bisa laladhe nèti rèngu, sèna ka tao madhutu sèmi èèna kahèi.✡ 18 Baku pamudꞌe dènge dhèu ae dhu labꞌa Kristus aa dhu sèmi boe dènge beꞌa mamadhe Na ètu ajꞌu palolo-palèbha. Jꞌara mamuri unu ra ka dhu peka na, rèngu labꞌa Kristus. Jaꞌa peka kèdhi le miu lula-nèti dhèu dhu ca ropa dènge rèngu, te ngaa limuri ne jaꞌa pasanèdꞌe hari miu dènge pahaa èi madha. 19 Te bèli-camèdꞌa Lamatua tule eele si, hèia pèci si asa dꞌara ai naraka, lula dꞌara rèngu dhu paꞌèki boe dènge Ne. Rèngu mamuri dhoka ètu dꞌara bhabhelu-katubꞌa di, aa tenge jꞌara sèna ka pakasee dꞌara iisi unu ra, toke ra padedha iisi dènge bhabhelu rèngu sèra. Dhèu sèra dhu reꞌa heka makae. Ngangee rèngu nuka sèmi dhèu dhu tadhe boe Lamatua.

20 Miu baku madhutu si, te ngaa madhutu la jiꞌi. Lula èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua, dhu dènge hak jꞌajꞌi ana-ana kabarai sorga. Limuri ne èdhi tatae Kètu èdhi, Yesus Kristus. Te bèli-camèdꞌa Na lèpa hari mai nèti sorga, ho pakajꞌèu èdhi nèti nanasa Ama Lamatua. 21 Èèna na, Kristus ubꞌa ngiꞌu èdhi dhu roe dhu bisa madhe ne, jꞌajꞌi mi ngiꞌu hiu dhu madhe boe nuka sèmi ngiꞌu Na dhu èra aae èèna. Na ubꞌa ngiꞌu aae èdhi ne, pake koasa Na dhu kapai seli eele èèna. Aa Na pake kahèi koasa èèna, sèna ka tao aaꞌi-aaꞌi dhu ètu mia-mia, ho madhutu paredha Na.

4

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Nèti seꞌe se, ka jaꞌa manèngi ho miu mamuri mola taruu, aa baku koe-kapengo. Jaꞌa neo taruu kèdhi miu. Te miu se ka dhu jꞌajꞌi parcaya nèti rui-jꞌajꞌèra jaꞌa. Miu pamahoꞌo dènge pakarejꞌe dꞌara jaꞌa. Aa jaꞌa bisa boti kètu, lula miu.

Lamatua neo paꞌèra dꞌara èdhi, ladhe èdhi mamuri mola taruu

2 Jaꞌa manèngi sèna ka bhèni dhèu dua sèra, nuka Yodia dènge Sinteke, ho loe eele ka nèti patao-palaha. Rèngu hudꞌi padame ku, ho pabeꞌa èci dènge èci. Lula Lamatua rèngu èci di, nèti èèna ka paꞌèki rèngu èci dènge èci.

3 Angalai, ee! Jaꞌa manèngi ho èu uri ku ana hèni èdhi bhèni dhèu dua sèra, toke ra pabeꞌa hari. Te uru èèna, rèngu sabꞌa rèdhi le, ho soru-bara jaꞌa ètu peka-padhue dènge dhèu Lii Lolo Beꞌa Lamatua. Rèngu sabꞌa rèdhi sèmi èèna kahèi sama-sama dènge Klemens, dènge angalai dhu leo. Ngara rèngu aaꞌi-aaꞌi ra suri le ètu dꞌara sasuri Lamatua dhu suri ngara-ngara dhèu dhu bèli-camèdꞌa mamuri sama-sama dènge Ne ètu sorga.

4 Lula miu jꞌajꞌi le dhèu unu Lamatua, nèti èèna ka dꞌara miu hudꞌi karejꞌe ku mèda-mèu. Jaꞌa peka hari catèka: pakarejꞌe taruu dꞌara miu!

5 Dꞌara miu hudꞌi mahoꞌo kahèi dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. Aa baku bhèlu, peka na, Lamatua Yesus nèbhu heka mai hari. 6 Ladhe miu paraga dènge jꞌajꞌèra, na, baku dꞌara miu roe dènge ngaa èci sa. Te ngaa sabajꞌa ho manèngi Ama Lamatua soru-bara miu ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Aa aaꞌi-aaꞌi dhu miu manèngi se, baku bhèlu manèngi makasi mi Lamatua. 7 Ladhe miu tao sèmi èèna, pe Lamatua pamau dꞌara miu. Mema dhèu rai-haha ne, reꞌa mèu mèka dꞌara dhu mau, dhu èdhi abhu nèti Lamatua. Te ngaa, lula miu parcaya Yesus Kristus, Lamatua dhu pamau dꞌara miu, neo jꞌaga miu sèna ka dꞌara dènge ngangee miu baku kajari.

8 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jꞌara na sèmi neꞌe ka: baku ngee dhu rupa-rupa. Te ngaa jꞌaga ngangee miu, sèna ka ngee jꞌara-jꞌara dhu pamèci dènge dꞌara Lamatua, aa ngee jꞌara-jꞌara dhu beꞌa, dhu pakarejꞌe dꞌara dhèu leo. Miu hudꞌi ngee dhu mola dènge dhu mola-mèci. Ngee jꞌara-jꞌara dhu lèke, dènge dhu hua iia. Tenge jꞌara ho ra pakabꞌua dhèu leo kahèi. Tenge jꞌara ho padꞌelo jꞌara-jꞌara dhu hua iia. Aa baku loe pangee nèti jꞌara dhu beꞌa se aaꞌi-aaꞌi ra. 9 Jaꞌa ajꞌa-nori le miu madhutu jꞌara mamuri Lamatua. Mamuri miu kahèi hudꞌi madhutu jꞌara mamuri jaꞌa, aa tao madhutu aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa padhue-padhai aa dhu tao kèdhi le. Ladhe miu madhutu sèmi èèna, na, Ama Lamatua paꞌèra dꞌara miu, sèna ka dꞌara miu karejꞌe-karae, aa bisa mamuri dènge mera-milu.

Paulus manèngi makasi lula dhèu Pilipi soru-bara ne

10 Jaꞌa manèngi makasi dènge koa-kio Ama Lamatua, lula miu bhèlu boe jaꞌa. Jaꞌa keꞌa, na, uru èèna miu dhu sanèdꞌe taruu jaꞌa, te ngaa abhu mèka lodꞌo ho bara jaꞌa. 11 Jaꞌa pangee boe manèngi miu ngaa-ngaa. Te jaꞌa kura kèdhi mèka ngaa-ngaa èci sa, lula jaꞌa dhu tema le mamuri dènge ngaa dhu jaꞌa unu. 12 Jaꞌa mamuri kèdhi le dènge boe ngaa-ngaa. Jaꞌa mamuri kèdhi le kahèi dènge katei-kabheca. Jaꞌa paraga le dènge kabake manganga, dènge kabake bècu. Ètu dꞌara ngaa èèna ka, jaꞌa dhu keꞌa kore le rasia na ho bisa taha mamuri. 13 Te jaꞌa bisa tago kore aaꞌi jꞌara sèra, lula Kristus ka dhu paꞌèra jaꞌa!

14 Masi ka tasa mera mia èèna, jaꞌa manèngi makasi, lula miu padꞌelo le dꞌara beꞌa miu, aa soru-bara jaꞌa ètu dꞌara jꞌajꞌèra. 15 Uru èèna, ropa jaꞌa kèdꞌi eele nèti propensi Makedonia, ho laku pakako Lii Lolo Beꞌa Lamatua asa era leo, dhodhoka miu di nèti kota Pilipi dhu ogo-oru jaꞌa. Jumaꞌat leo sèra, aadꞌo. Te ngaa miu dhu meꞌa le lii lolo èèna. 16 Lodꞌo dhu jaꞌa ètu kota Tesalonika èèna, miu paꞌadhu doi catèka-dua hari, ho soru-bara jaꞌa.✡ 17 Limuri ne, baku pangee, na, jaꞌa neo manèngi ngaa-ngaa nèti miu. Te jaꞌa neo sèna ka Lamatua pala-bagi miu mèngi-nale, lula miu dꞌara beꞌa dènge jaꞌa. 18 Jaꞌa sèmi kore le nèti Epaproditus, aaꞌi-aaꞌi dhu miu paꞌadhu mai bara jaꞌa. Seꞌe se jꞌajꞌi mi berkat hia jaꞌa, toke dꞌai sange neꞌe, jaꞌa kura boe ngaa-ngaa. Seꞌe se jꞌajꞌi nuka sèmi korban tunu dhu hèu mèngi, ho pahaha iisi mi Ama Lamatua. Aa Lamatua sèmi nare korban èèna, lula pakarejꞌe dꞌara Nèngu.✡

19 Ama Lamatua dhu jaꞌa pahaha iisi èèna, kaja seli eele. Aa neꞌa mèu ngaa dhu miu parluu. De Na padꞌelo dꞌara hua iia Na, aa pala hia miu mèngi-nale dhu risi eele, lula miu dhu paꞌèki tèke le dènge Yesus Kristus. 20 De hudꞌi laa èdhi dedꞌe padedha-dedha taruu kolongara Ama Lamatua toke dꞌai mia-mia laꞌe. Neꞌe ne ka dhu lèke mola-mola!

Paulus suri paꞌèle sasuri na

21 Jaꞌa paꞌadhu lii mahoꞌo jaꞌa hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu Yesus Kristus ètu kota Pilipi.

Angalai jaꞌa ètu seꞌe se, hia miu lii mahoꞌo kahèi.

22 Dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ètu kota Roma ne, hia lii mahoꞌo kahèi.

Sèmi èèna kahèi dènge aꞌari sèra dhu sabꞌa ètu dꞌara èmu dhèu aae kapai ne. Ra paꞌadhu lii mahoꞌo hia miu kahèi.

23 Jaꞌa manèngi sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Sasuri jaꞌa tèja mi neꞌe ka,

Paulus

✡ 1:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 28:30

✡ 1:30 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:19-40

✡ 2:11 Yesaya 45:23

✡ 2:15 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:5

✡ 2:17-18 Sensus 28:7

✡ 3:5-6 Roma 11:1, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:3, 22:4, 23:6, 26:5,9-11

✡ 3:17 1 Korintus 4:16, 11:1

✡ 4:16 2 Korintus 11:9, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 17:1

✡ 4:18 Kalua nèti Masir 29:18

Kolose

1

2

3

4

Sasuri Paulus

hia dhèu parcaya ètu kota

Kolose

1

Lii mahoꞌo nèti Paulus si

1 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Paulus. Ama Lamatua mesa Na ka dhu hagꞌe nare jaꞌa, ho jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus. Ètu neꞌe, abhu kahèi aꞌari èdhi Timotius dhu paꞌadhu lii mahoꞌo hia miu.

2 Jaꞌa suri sasuri ne hia miu, dhèu unu Ama Lamatua ètu kota Kolose, dhu tao madhutu taruu jꞌara mamuri Yesus Kristus.

Jiꞌi manèngi sèna ka Ama èdhi, Ama Lamatua, padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu aaꞌi-aaꞌi mi, ho miu mamuri dènge mera-milu.

Paulus sabajꞌa hia dhèu parcaya ètu Kolose

3 Lodꞌo-lodꞌo dhu jiꞌi sabajꞌa hia miu, jiꞌi manèngi makasi mi Ama Lamatua dhu jꞌajꞌi Ama nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus. 4 Te jiꞌi tadèngi ae le, nèti parcaya miu mi Yesus Kristus, aa nèti sasue dènge dꞌara hua iia miu mi dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi. 5 Miu tao sèmi èèna, lula miu meꞌa mèu madha jꞌara dhu beꞌa dhu tao tèke le hia miu ètu sorga. Jꞌara-jꞌara sèra, miu tadèngi mèdhi le nèti lii holo-nori dhu lèke, nuka Lii Lolo Beꞌa Lamatua, 6 dhu dhèu peka le dènge miu karèi nèti uru ka. Lii Lolo Beꞌa ne, pale-lème le buli mia-mia ètu rai-haha ne, aa abhu hua-hela dhu beꞌa, lula lii ne ubꞌa mamuri dhèu jꞌajꞌi beꞌa. Mamuri miu jꞌajꞌi beꞌa sèmi èèna kahèi, karèi nèti hiu-hiu èèna miu tadèngi Lii Lolo Beꞌa, dènge meꞌa mèu dꞌara hua iia Ama Lamatua.

7 Miu se abhu le aꞌajꞌa neꞌe nèti Epapras, angalai dꞌara sasabꞌa jiꞌi dhu jiꞌi sue. Te nèngu majꞌèni pakako taruu sasabꞌa Yesus ètu talora aae miu.✡ 8 Na lolo hia jiꞌi ètu neꞌe lula-nèti sasue miu dhu Roh Lamatua pala-bagi hia miu.

9 Nèti èèna ka, karèi nèti lodꞌo hiu-hiu jiꞌi tadèngi jꞌara mamuri miu, jiꞌi loe boe sabajꞌa hia miu. Jiꞌi manèngi Ama Lamatua, ho miu bisa meꞌa mèu dadꞌèi Na, aa bisa meꞌa madha jꞌara ae-ae, madhutu ngaa dhu Roh Na ajꞌa miu. 10 Dènge jꞌara neꞌe, miu bisa mamuri dhu lèke, dènge mèti kolongara hua iia Ama Lamatua. Aa miu bisa pakarejꞌe dꞌara Lamatua ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra kahèi. Ladhe miu padꞌelo dꞌara beꞌa mi dhèu, pe Lamatua hia miu hua-hela dhu beꞌa. Dènge sèmi èèna, miu asa tadhe mèu Lamatua.

11-13 Jiꞌi manèngi-mangajꞌi kahèi mi Ama Lamatua, sèna ka Nèngu hia miu koasa Na dhu dedha risi èèna, ho miu bisa tago jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra dènge taha dꞌara. Jiꞌi manèngi ho dꞌara miu dènge karejꞌe-karae, sèna ka miu manèngi makasi taruu mi Ama Lamatua. Te Na bhoke le jꞌara, sèna ka miu sèmi mere pusaka pala miu ètu sorga. Pusaka èèna ka dhu Na pala-bagi mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra dhu parcaya Yesus Kristus. Te Na patabuli eele le èdhi nèti koasa maroga, hèia Na pamaso èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Yesus Kristus sèna ka pea ètu dꞌara saraa. Ama Lamatua ka dhu dedꞌe Yesus Kristus jꞌajꞌi Dhèu Aae èdhi. Yesus ne, Ana Pasue Ama Lamatua. 14 Te Ama Lamatua hia Ana Na, sèna ka sui nare èdhi, dènge saku eele sasala-sasigo èdhi.✡

Kristus ne, dedha risi aaꞌi

15 Kristus ne, ca ropa dènge Ama Lamatua,

dhu dhèu rai-haha bisa boe ladhe rèdhi.

Nèngu dhu mema le, uru nèti aaꞌi-aaꞌi,

aa Nèngu jꞌajꞌi Kètu nèti aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua pajꞌajꞌi.

16 Te Ama Lamatua pake Ne,

ho pajꞌajꞌi aaꞌi isi nèti dedha-liru dènge rai-haha.

Na pajꞌajꞌi jꞌara-jꞌara dhu dhèu rai-haha bisa ladhe rèdhi,

dènge dhu bisa boe ladhe rèdhi.

Nuka, rèngu dhu rèdꞌu paredha, rèngu dhu rèdꞌu koasa,

dhèu aae-dhèu aae, dènge dhèu kapai-dhèu kapai sèra.

Aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua neo tao sèra,

Na tao hia mi Yesus Kristus,

aa Yesus dhu sabꞌa sèra aaꞌi-aaꞌi kahèi.

17 Lodꞌo aaꞌi-aaꞌi se dhae jꞌajꞌi mèka,

te Nèngu ka dhu mema-mema le.

Aaꞌi-aaꞌi se paꞌèki dènge Ne.

Aa Nèngu ka dhu uri si.

18 Nèngu ka dhu jꞌajꞌi Kètu mi dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi.

Aa dhèu parcaya sèra, nuka sèmi ngiꞌu Na.

Te Nèngu ka dhu pakako aaꞌi-aaꞌi si.

Nèti aaꞌi-aaꞌi dhu madhe, hèia mamuri hari,

Nèngu ka dhu kapai risi,

ho sèna ka Nèngu ka dhu dedha risi aaꞌi mèu-mèu.✡

19 Aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dꞌara Ama Lamatua,

abhu kahèi ètu dꞌara Kristus,

aa èèna ka dhu pakarejꞌe dꞌara Lamatua.

20 Ama Lamatua pake Yesus Kristus,

ho padame dènge aaꞌi-aaꞌi dhu Na pajꞌajꞌi le.

Na hia Ana Na,

ho jꞌajꞌi korban dhu pasuti raa Na,

aa madhe ètu ajꞌu palolo-palèbha,

sèna ka aaꞌi-aaꞌi ètu dedha-liru,

aa aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne,

bisa padame hari dènge Ama Lamatua.✡

21 Uru èèna, miu mamuri ètu liꞌu, pakajꞌèu nèti Ama Lamatua. Miu pamusu dènge Ne, ka mamuri pacèri nèti Nèngu, lula dꞌara miu karehe dènge tatao dhu bhelu èèna ka, miu labꞌa taruu Ne. 22 Masi ka sèmi èèna, te ngaa limuri ne Nèngu ka dhu bhoke le jꞌara, ho èdhi bisa padame hari dènge Ne. Te Nèngu ka dhu pua Ana Na, ho jꞌajꞌi dhèu rai-haha. Aa Nèngu ka dhu hia Ana Na èèna jꞌajꞌi mi korban, aa madhe ètu ajꞌu palolo-palèbha, sèna ka èdhi bisa padame hari dènge Ne. Yesus Kristus tao jꞌara neꞌe, ho bisa lere nèti èdhi lati titu ètu katanga madha Ama Lamatua, sèna ka jꞌajꞌi dhèu mola-mèci dènge dꞌara mola, dhu dènge heka sasala ngaa-ngaa. 23 Sadꞌi miu taha taruu dènge lalèka miu. Kèpe paꞌèra-èra, sèna ka baku kalau! Baku pakajꞌèu nèti Lii Lolo Beꞌa èèna, dhu miu sèmi mere ropa miu nanene hiu-hiu Lii èèna. Te Lii Lolo Beꞌa èèna jꞌajꞌi mi era sarai miu. Dhèu lasi palolo lème le Lii Lolo Beꞌa èèna ètu mia-mia ètu rai-haha ne. Aa Lamatua ka pua jaꞌa, Paulus, sèna ka laku lole Lii Lolo Beꞌa ne kahèi.

Paulus sabꞌa sèna ka ladhe-leru dhèu unu Lamatua

24 Lodꞌo Kristus mamuri ètu rai-haha ne, Na dui jꞌajꞌèra ae dꞌai seli. Aa limuri ne, jaꞌa pasae rupa-rupa jꞌajꞌèra kahèi. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dꞌara jaꞌa karejꞌe taruu. Ladhe abhu dhèu dhu hudꞌi abhu ku jꞌajꞌèra, na, hudꞌi laa jaꞌa dui jꞌajꞌèra èèna sama-sama dènge ra, nuka sèmi Kristus pasae nare jꞌajꞌèra nèti dhèu-dhèu unu Na. Te dhèu unu Na, jꞌajꞌi sama sèmi ngiꞌu Nèngu. 25 Ama Lamatua hia jaꞌa sasabꞌa Na kahèi, ho ladhe-leru dhèu-dhèu unu Na. Nèti èèna ka, jaꞌa ajꞌa Lii Holo-Nori Na, toke lutu-sela hia miu. 26-27 Dhèu tadèngi Lii Holo-Nori Lamatua karèi nèti uru ka. Te ngaa dhae reꞌa mèu mèka naneo nèti Lii Holo-Nori seꞌe dènge beꞌa, te naneo na dhu pahuni era. Te ngaa limuri ne, Lamatua bhoke le naneo ne hia dhèu unu Na. Aa naneo Na èèna, lii dhu kapai titu kèna pala mi suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Lii babeꞌa dhu kapai risi èèna, nuka:

Kristus mamuri ètu dꞌara miu!

Èèna na ka dhu tao miu parcaya taruu, peka na,

bèli-camèdꞌa Nèngu tao jꞌara dhu hua iia risi hia miu ètu sorga.

Neꞌe ne ka dhu èdhi dhèu rai-haha ne mate tae-tae karèi nèti uru-uru jꞌara ka.

28 De jiꞌi peka dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi lula-nèti Kristus. Jiꞌi ajꞌa-nori dènge pasanèdꞌe dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, pake ngangee lii padhai dhu Ama Lamatua hia mi jiꞌi. Jiꞌi tao jꞌara seꞌe, ho paꞌèra dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu Kristus, sèna ka bèli-camèdꞌa rèngu bisa titu ètu madha Na, dhu dènge boe makae, lula ra mamuri mola taruu. 29 Nèti èèna ka, jaꞌa titu paꞌèra, aa sabꞌa jꞌèra titu kèna hia miu. Jaꞌa bisa taha sabꞌa bia sèmi èèna, lula koasa Kristus ka paꞌèra jaꞌa. Aa koasa Na èèna, kapai titu kèna!

2

1 Miu dhu pea ètu kota Kolose, aa miu ètu kota Laodikia, dènge rèngu dhu paraga rèdhi mèka dènge jaꞌa. Nanene paie-iie! Jaꞌa dꞌèi sèna ka miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa mèu sasabꞌa jaꞌa dhu bia ne hia miu, aa hia mi rèngu kahèi. 2 Dadꞌèi jaꞌa ka, neo paꞌèra dꞌara rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, sèna ka rèngu bisa paꞌèki jꞌajꞌi mi èci, lula ra mamuri pasue. Hèia ra jꞌajꞌi reꞌa mèu, lula rèngu reꞌa tareꞌa, na, uru èèna naneo Lamatua pahuni era. Dhu pahuni èèna, nuka Kristus! 3 Ladhe miu paꞌèki jꞌajꞌi dꞌara èci dènge Kristus, heka Na hia miu dꞌèlu-mèu dhu miu parluu, aa ajꞌa miu pake mamèu se, sèna ka tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Mamèu seꞌe se, nuka sèmi mèdha-panyau dhu kabꞌua.

4 Jaꞌa peka dènge miu jꞌara se aaꞌi-aaꞌi, sèna ka mage dhoka dhèu mai kapodꞌe-kabèli miu dènge hèbꞌa mènyi. 5 Jaꞌa mema kajꞌèu nèti miu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa jaꞌa bhèlu boe miu, lula dꞌara jaꞌa dhu paꞌèki le dènge miu. Aa jaꞌa karejꞌe, lula keꞌa, na, miu mamuri dhu lèke, aa miu dhu kèpe paꞌèra parcaya miu mi Kristus era.

Èdhi dhu paꞌèki dènge Kristus, unu mamuri dhu lèke

6 Lula uru èèna miu sèmi mere le Yesus Kristus jꞌajꞌi Kètu miu, nèti èèna ka limuri ne, miu hudꞌi nanene Ne taruu. Aa Nèngu èèna jꞌajꞌi Kètu miu era. 7 Ladhe miu paꞌèki taruu dènge Ne sèmi èèna, miu nuka sèmi ana aajꞌu dhu asa tabha èra, lula amo laꞌe asa marèma aae. Aa miu nuka sèmi èmu dhu èra, lula dhu patitu ètu fanderen dhu èra. Miu paꞌèra taruu ètu dꞌara lalèka miu, sama sèmi aꞌajꞌa dhu miu abhu mèdhi le. Hudꞌi laa, sèna ka dꞌara miu pasoa-pasoka ètu dꞌara manèngi makasi, lula jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra dhu Ama Lamatua tao tèke le hia miu.

8 Jꞌaga paie-iie, sèna ka baku madhutu dhèu leo dhu pake dꞌèlu-mèu dhèu rai-haha, ho ère rèti miu nèti jꞌara mola. Aa mage madhutu aꞌajꞌa dhèu rai-haha dhu dènge boe kolo-kapua. Te aꞌajꞌa rèngu sèra dhoka mai nèti dꞌèlu-mèu dhèu rai-haha di, aa nèti atora-atora rai-haha ne. Te ngaa aꞌajꞌa sèra mai boe nèti Kristus.

9 Aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dꞌara Ama Lamatua, abhu kahèi ètu dꞌara Kristus. Aa Kristus kahèi jꞌajꞌi dhèu rai-haha, èci èèna ka dènge èdhi. 10 Lula miu paꞌèki le dènge Kristus, aa jꞌajꞌi dhèu unu Na, nèti èèna ka, Na tao pamèci miu. Te Nèngu dedha risi eele nèti koasa aaꞌi-aaꞌi dènge aaꞌi-aaꞌi dhu rèdꞌu paredha, masi ka dhu beꞌa do dhu bhelu.

11 Lodꞌo suna dhèu Yahudi, ra jꞌue eele kaꞌuri dhu karisi nèti era makae ra, sèna ka jꞌajꞌi tadha, na, rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Ama Lamatua. Lodꞌo miu maso jꞌajꞌi dhèu unu Kristus, miu suna kahèi. Sasoa na sèmi neꞌe ka: suna ne, lula boe nèti dhèu jꞌue eele kaꞌuri nèti ngiꞌu aae ne, te ngaa Kristus jꞌue eele jꞌara-jꞌara bhabhelu-katubꞌa nèti dꞌara èdhi. Nuka jꞌara-jꞌara bhabhelu dhu èdhi dꞌèi adꞌu-ue, lula èdhi dhèu rai-haha.

12 Lodꞌo ra sarani miu pake èi, èèna nuka sèmi padhane miu, sama-sama dènge Kristus. Hèia miu abhu mamuri dhu hiu, sèmi Nèngu unu mamuri hiu kahèi. Miu abhu sèmi èèna, lula miu parcaya, peka na, Ama Lamatua pake koasa Na dhu kapai aae èèna, ho pamamuri hari Yesus Kristus nèti mamadhe Na. Lamatua pake kahèi koasa neꞌe ho sabꞌa ètu dꞌara miu.✡

13 Uru èèna, miu nuka sèmi dhèu dhu madhe le, lula miu dhu tao sasala rupa-rupa, aa miu dhae jꞌajꞌi mèka dhèu unu Ama Lamatua. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Na saku eele aaꞌi-aaꞌi sasala-sasigo miu, aa bagi hia miu mamuri hiu, sama sèmi Na pamamuri hari Yesus Kristus.✡ 14 Dhu mola-mola ka, èdhi hudꞌi abhu ku huku, lula èdhi sisu le atora-atora Ama Lamatua. Te ngaa Na saku eele le hahuku seꞌe ropa ra paku Yesus Kristus ètu ajꞌu palolo-palèbha.* ✡ 15 Ètu ajꞌu palolo-palèbha ne, Na segi aaꞌi le koasa maroga, aa aaꞌi-aaꞌi dhu paredha dènge bhabhelu. Ka Na pamakae si ètu madha dhèu ae-ae. Aaꞌi-aaꞌi se, nuka sèmi sordadꞌu dhu segi musu, dhu lèpa kako palème rae dènge lii sodꞌa, sèna ka padꞌelo sasegi ra aa pamakae musu ra.

16 Ladhe abhu dhèu dhu neo pamanahu miu, nèti jꞌara-jꞌara taꞌa-tinu, mage mi pusi-pahae si. Aa ladhe dhèu neo tao lii dènge miu, nèti jꞌara-jꞌara lodꞌo beꞌa, do tao pesta hèru hiu, do atora lodꞌo ae sasabꞌa, na, baku pusi-pahae si.✡ 17 Jꞌara sèmi sèra sa, guna boe! Te sèra sa nuka sèmi mamaho di, dhu èèna na ele. Te ngaa Kristus ne ka dhu asli. Nèngu ne ele boe aa taa-taa.

18 Ladhe dhèu neo pamanahu miu, lula miu moꞌo boe madhutu atora dhu rèngu tao unu ra, baku nanene si. Te ladhe miu nanene si, miu bisa heka abhu jꞌara-jꞌara hua iia dhu Ama Lamatua neo hia miu. De mage-mage! Te mema abhu dhèu dhu dꞌèi tenge jꞌara ho pamanahu miu. Dadꞌèi ra, ladhe miu pahaha iisi miu, aa sogo-tagu ana pajuu Lamatua ètu sorga, lula ra pangee, na, abhu tanila dhu peka sèmi èèna. Rèngu tao iisi ra beꞌa risi nèti dhèu leo aaꞌi-aaꞌi ra. Madhutu iia-iia na, sèmi boe èèna. Te ngangee ra sama sèmi dhèu rai-haha biasa di. 19 Kristus èèna Kètu, te ngaa rèngu roꞌo boe paꞌèki dènge Ne. Aa dhèu unu Kristus, nuka sèmi ngiꞌu Na dhu Na ator si. Na tao dhèu unu Na asa tabha èra, pake koasa Ama Lamatua. Dènge jꞌara neꞌe, rèngu jꞌajꞌi nuka sèmi kalua dènge rui dhu paꞌèki paꞌèra-èra, sèna ka èci bara èci, toke ngiꞌu dhu kateme bisa sabꞌa dènge beꞌa.✡

Ladhe èdhi paꞌèki dènge Kristus, èdhi unu mamuri hiu

20 Miu madhe le sama-sama dènge Kristus. Hèia miu paꞌèki heka dènge koasa-koasa maroga ètu rai-haha ne. De nga tao ka miu loe boe madhutu rupa-rupa atora rai-haha? Rèngu peka sèmi neꞌe ka: 21 “Mage kèpe neꞌe; baku miꞌe èèna, mage goi neꞌe.” 22 Te ngaa atora sèra, dhoka paꞌue-ai nèti dhèu rai-haha, ho ra ajꞌa mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. Madhutu iia-iia na, atora sèra dhodhoka uri jꞌara-jꞌara dhu èèna na ele iia dꞌara di! 23 Ladhe sèmi dhèu bisa tao madhutu atora sèra, ra pangee, na, bèli-camèdꞌa dhèu pakabꞌua si, aa peka na, rèngu se dꞌèlu-mèu titu kèna; dhèu dhu tao iisi ra sèmi dhèu kèpe paꞌèra atora agama; dhèu dhu dꞌara mako; dhèu dhu pajꞌèra ngiꞌu unu ra, dènge dhèu dhu majꞌèni sogo-tagu. Madhutu iia-iia na, aadꞌo! Atora sèra bisa boe pamèu ngangee dhèu rai-haha, dènge dꞌara dhu dꞌèi adꞌu-ue bhabhelu!

3

1 Ama Lamatua hia le miu mamuri hiu, nuka sèmi Nèngu pamamuri hari miu sama-sama dènge Kristus. Limuri ne, Kristus madhèdi le ètu era dhu kabꞌua risi ètu baboa gꞌana Ama Lamatua. Nèti èèna ka, miu hudꞌi pangee dhoka jꞌara-jꞌara dhu pakarejꞌe dꞌara Lamatua.✡ 2 Pangee dhoka jꞌara-jꞌara dhu Lamatua dꞌèi. Baku pusi-pahae dènge jꞌara dhu dhodhoka pakarejꞌe dꞌara dhèu rai-haha di. 3 Te miu madhe kahèi, ropa Kristus madhe. Hèia mamuri hiu miu èèna kalau boe, lula miu paꞌèki le dènge Kristus, dhu bera-bera dènge Ama Lamatua ètu sorga. 4 Kristus mamuri ètu dꞌara miu, aa Na pabeꞌa mamuri miu. Bèli-camèdꞌa, ropa Na lèpa hari mai, miu cèu palere-lere dènge Ne kahèi ètu dꞌara dadedha dènge kapai Na!

Mamuri rupa dhui, aa mamuri rupa hiu

5 Nèti èèna ka, miu hudꞌi pèci eele ku dadꞌèi dꞌara dhu neo tao bhabhelu-katubꞌa. Nuka sèmi: dꞌara dꞌèi tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali èu; dꞌara dꞌèi tao jꞌara-jꞌara kajꞌalu; dꞌara dꞌèi dhu neo tao madhutu dadꞌèi dꞌara di; dꞌara dꞌèi tao bhabhelu rupa-rupa, aa mangaꞌa dhu dꞌèi dhoka aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi unu èu di (madhutu iia-iia na, sèra sa nuka sèmi èu sogo-tagu, lula èu dedꞌe padedha-dedha jꞌara leo dhu seti eele Lamatua). 6 Jꞌara seꞌe se ka dhu tao Ama Lamatua nasa titu kèna, toke Na neo huku dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu roꞌo boe nanene Ne. 7 Uru èèna, miu mamuri sèmi èèna ka, lula dꞌara miu paꞌèki dènge jꞌara bhelu sèra.

8 Te ngaa limuri ne, miu hudꞌi pèci eele ku dadꞌèi dꞌara dhu neo adꞌu-ue bhabhelu aaꞌi-aaꞌi. Nuka sèmi: dꞌèi nasa; dꞌara pana-magꞌoro; tèka dꞌara dènge dhèu; padhai lii paꞌele iie kolongara dhèu; dènge padhai lii kajꞌalu. 9-10 Aa miu èci dènge èci baku kapodꞌe-kabèli. Lula miu core eele le dadꞌèi dꞌara dhu neo tao bhelu, aa tèke eele jꞌara mamuri dhui sèra.✡

Aa limuri ne, miu gati dènge dꞌara dhu hiu. Èèna nuka sèmi dhèu core eele le mèdha-papake dhui dhu kajꞌalu, sèna ka silu mèdha hiu dhu mèu. Ama Lamatua ka dhu pajꞌajꞌi miu. Aa limuri ne, Na tao miu asa tadhe pabeꞌa-beꞌa Nèngu, aa tao miu jꞌajꞌi ca ropa dènge Ne.✡ 11 Ètu dꞌara mamuri hiu ne, èdhi hagꞌe boe, na, rèngu sèra dhèu Yahudi, do dhèu Yahudi boe; dhèu dhu madhutu suna, do dhèu dhu suna boe; dhèu leo rai kara, do dhèu dhu adꞌa aadꞌo;* dhèu ènu, do ènu boe. Seꞌe se kolo-karisi na, aadꞌo! Te ngaa dhu lèke ka, ladhe rèngu paꞌèki dènge Kristus, aa Nèngu mamuri ètu dꞌara ra.

12 Ama Lamatua hagꞌe nare le miu, lula Na sue miu. Dadꞌèi Na sèna ka miu jꞌajꞌi dhèu mola-mèci Na dhu leko-leo nèti dhèu rai-haha leo sèra. Nèti èèna ka, miu hudꞌi jꞌajꞌi ku dhèu dꞌara hua iia, dꞌara beꞌa, pahaha iisi, lii mako, dènge taha mere dꞌara. 13 Miu hudꞌi taha mere dꞌara, aa èci tadhe mèu èci. Ladhe nèti miu, abhu dhu tenge lii langu dènge angalai na, na, baku tèka dꞌara dènge ne. Te ngaa miu hudꞌi pabhèlu eele sasala na, aa abho ne, nuka sèmi Lamatua dhu pabhèlu eele le sasala miu.✡ 14 Sanèdꞌe, ee. Te sasue èèna risi aaꞌi nèti ngaa-ngaa. De miu hudꞌi pake sasue ne ètu dꞌara miu, nuka sèmi mèdha-papake ètu ua. Te sasue èèna, nuka sèmi loa hèngu dhu èdhi manènu, sèna ka jꞌajꞌi sigꞌi dhu saraga titu kèna. Neꞌe ne ka dhu paꞌèki èdhi jꞌajꞌi mi èci.

15 Èdhi bisa padame dènge Ama Lamatua, lula Kristus. De miu hudꞌi soro tèke kahèi dadame Kristus ne, uri dꞌara miu. Te Lamatua dꞌèi ka, miu aaꞌi-aaꞌi mi mamuri mera-milu èci dènge èci, lula miu paꞌèki jꞌajꞌi ngiꞌu èci. Aa dꞌara miu hudꞌi meꞌa manèngi makasi, lula Lamatua unu Na ka hagꞌe nare miu.

16 Hudꞌi laa Lii Holo-Nori Kristus uri dꞌara miu dènge mamuri miu kahèi. Lii Holo-Nori seꞌe, nuka sèmi mèdha-panyau dhu kabꞌua, dhu Na pangèdꞌu mi miu. Lii seꞌe padꞌelo jꞌara ho miu bisa meꞌa madha jꞌara ae-ae, madhutu ngangee Lamatua. Ka miu bisa pake Lii seꞌe, sèna ka ajꞌa-nori, aa pasanèdꞌe miu èci dènge èci. Ladhe nori dhèu-dhèu miu, mage dènge sakaa, te ngaa pake lii dènge dꞌara dhu taleo moro-moro dhu pènu dènge rasa makasi. Pake lii sodꞌa koa-kio, lii sodꞌa dhu miu abhu nèti Roh Mola-Mèci Lamatua, aa lii sodꞌa dhu miu mesa mi suri ho koa-kio Ama Lamatua. 17 Miu jꞌajꞌi le ai gꞌana nèti Yesus Kristus. De sanèdꞌe, te aaꞌi-aaꞌi dhu miu padhue-padhai sèra, mèti kolongara Lamatua. Aa aaꞌi-aaꞌi dhu miu tao sèra mèti kolongara Lamatua kahèi. De baku bhèlu tao aaꞌi-aaꞌi dènge kolongara Kètu miu, Yesus Kristus. Aa manèngi makasi taruu mi Ama Na, Ama Lamatua.✡

Mamuri dhèu Kristen èci dènge èci hudꞌi sèmi ngaa sa?

18 Bhèni dhu dènge dhèu èmu! Miu hudꞌi mamuri nanene ku dhèu èmu miu, lula èèna ka dhu lèke mi dhèu-dhèu dhu madhutu Yesus Kristus.✡

19 Mone dhu dènge dhèu èmu! Miu hudꞌi sue ku dhèu èmu miu, aa baku sakaa dènge ne, ka papèdꞌa dꞌara na.✡

20 Ana-ana aaꞌi-aaꞌi! Miu hudꞌi nanene ina-ama miu, ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra, te èèna ka dhu pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua.✡

21 Ina-ama aaꞌi-aaꞌi! Miu baku ènyi aa lii taka leli mi ana-ana miu, te aadꞌo na, ra nasa ka ra parui. Mage-mage dꞌara ra taꞌuꞌa dènge miu.✡

22 Dhèu sabꞌa sèra! Ètu rai-haha ne miu hudꞌi tao ku madhutu dadꞌèi lamatua miu ètu dꞌara sasabꞌa aaꞌi-aaꞌi ra. Mage dhoka mere dꞌara di, lodꞌo dhu lamatua miu ètu madha miu. Te ngaa tenge la jꞌara, ho pakarejꞌe taruu dꞌara ra. Sabꞌa dènge beꞌa, lula miu dhu meꞌa, na, Ama Lamatua dhu ladhe patae miu. 23-24 Miu sadꞌi sabꞌa ngaa èèna ka, na, sabꞌa la mola-mola. Miu hudꞌi sabꞌa sasabꞌa miu dènge dꞌara kateme hia lamatua miu ètu rai-haha ne, nuka sèmi miu sabꞌa hia Kètu èdhi, Yesus Kristus. De miu lalau-laloꞌo Ne, te Nèngu ka dhu bꞌala rui-jꞌajꞌèra miu, dènge hia miu pusaka. 25 Te ngaa ladhe miu sabꞌa lèke boe jꞌara, bèli-camèdꞌa Na huku miu. Lula Nèngu èèna dhu bia boe cabèka, aa ladhe boe rèhu dhèu.✡

4

1 Miu lamatua sèra! Miu hudꞌi uri ku dhèu dhu sabꞌa hia miu sèra dènge mola, aa bia boe cabèka. Sanèdꞌe ee, te miu dènge Lamatua ètu sorga dhu uri miu kahèi.✡

Lii holo-nori

2 Miu hudꞌi majꞌèni sabajꞌa. Aa miu hudꞌi maseꞌa ku dènge jꞌara-jꞌara dhu miu padhai dènge Ama Lamatua, aa manèngi-mangajꞌi dhu pènu dènge dꞌara makasi. 3 Baku bhèlu sabajꞌa hia jiꞌi, aa manèngi ho Ama Lamatua bhoke jꞌara, sèna ka jiꞌi bisa lole dènge dhèu, jꞌara-jꞌara dhu uru èèna pahuni lula-nèti Kristus. Sanèdꞌe, te jaꞌa ètu dꞌara bui ne, lula jaꞌa padhue-padhai Kristus mi dhèu. 4 Sabajꞌa sèna ka jaꞌa bisa lole paledꞌa Lii Lolo Beꞌa ne, sèna ka dhèu bisa reꞌa mèu.

5 Mamuri dènge mola ètu talora aae dhèu dhu parcaya mèka Kristus. Pake paie-iie lodꞌo dhu taleo dhu Ama Lamatua hia miu.✡ 6 Ladhe miu padhai lii, padhai dènge lii mako, dhu palèke dènge dꞌara dhèu. Mage padhai dhu paroca dhèu. Pake lii-lii dhu lèke, sèna ka miu bisa dhaa hari dènge beꞌa, ladhe abhu dhèu pakarèi dènge miu.

Paulus suri paꞌèle sasuri na

7 Pe Tikikus dhiu lole dènge miu, jꞌara mamuri jaꞌa. Nèngu ne aꞌari pasue èdhi dhu ladhe-leru dhèu-dhèu unu Lamatua dhu neꞌa boe roca. Uru èèna, nèngu pakako sasabꞌa Lamatua sama-sama dènge jaꞌa kahèi.✡ 8 Jaꞌa pua na dhiu, sèna ka paꞌèra dꞌara miu, aa lole dènge miu jꞌara mamuri jiꞌi ètu neꞌe.✡ 9 Jaꞌa pua Onesimus kahèi lèpa palere dènge ne. Onesimus ne aꞌari pasue dhu sabꞌa neꞌa boe roca kahèi. Nèngu ne, dhèu miu. Dua ra, pe lole dènge miu jꞌara-jꞌara dhu jꞌajꞌi le ètu neꞌe.✡

10 Aristarkus hia lii mahoꞌo kahèi hia miu. Ra taha ne ètu dꞌara bui sama-sama dènge jaꞌa. Markus, aꞌari nèti Barnabas, hia lii mahoꞌo kahèi. Uru èèna, jaꞌa moa mema le dènge miu, na, ladhe Markus dhiu pangadꞌo dènge miu, na, sèmi mere ne dènge beꞌa.✡ 11 Yesus, (dhu èdhi pangare ne, “Yustus”) hia lii mahoꞌo kahèi mi miu. Nèti angalai aaꞌi-aaꞌi dhu sama-sama pakako sasabꞌa Ama Lamatua, dhoka rèngu tèlu ra seꞌe ka dhu jꞌajꞌi dhèu sarani nèti suku Yahudi. Aa rèngu seꞌe ka dhu paꞌèra dꞌara jaꞌa.

12 Angalai miu Epapras ètu neꞌe, aa na hia miu lii mahoꞌo kahèi. Nèngu ne dhèu sabꞌa hia Yesus Kristus. Nèngu ne ka dhu loe boe sabajꞌa hia miu dènge aꞌèra na, aa na manèngi sèna ka Ama Lamatua paꞌèra dènge tao pamèci miu, aa tao miu jꞌajꞌi meꞌa mèu dadꞌèi Na.✡ 13 Jaꞌa pasanèdꞌe mema miu, na, Epapras ne, dhu sabꞌa bia hia miu dènge dhèu-dhèu Kristen ètu kota Laodikia dènge kota Herapolis.

14 Abhu lii mahoꞌo kahèi nèti Demas dènge dote Lukas dhu èdhi sue.✡

15 Jaꞌa hia lii mahoꞌo mi aꞌari dhèu parcaya ètu kota Laodikia. Baku bhèlu hia lii mahoꞌo jaꞌa mi mama Nimfa dènge dhèu-dhèu parcaya dhu tema pakaboko ètu dꞌara èmu na.

16 Pe, ladhe miu aaꞌi-aaꞌi mi ètu kota Kolose baca mere sasuri ne, na, mi paꞌadhu hia dhèu-dhèu parcaya ètu kota Laodikia, sèna ka rèngu baca kahèi. Aa miu hudꞌi baca kahèi sasuri dhu jaꞌa paꞌadhu kèdhi hia rèngu uru sèra.

17 Pasanèdꞌe Arkipus, peka na, “Èu baku bhèlu pakako toke paꞌèle, sasabꞌa dhu èu sèmi more nèti Lamatua.”✡

18 Baku bhèlu, peka na, ra taha jaꞌa ètu dꞌara bui ne era.

Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu.

Sasuri ne, jaꞌa ènyi ai pake kacui-aai jaꞌa unu ku.

Salam nèti jaꞌa,

Paulus

✡ 1:7 Kolose 4:12, Pilmon 23

✡ 1:14 Epesus 1:7

✡ 1:18 Epesus 1:22-23

✡ 1:20 Epesus 2:16

✡ 2:12 Roma 6:4

✡ 2:13 Epesus 2:1-8

* 2:14 Lii Yunani suri, peka na, “Te ngaa Nèngu saku eele le hahuku èdhi sèra, lula Na paku nare le ètu ajꞌu palolo-palèbha Kristus.”

✡ 2:14 Epesus 2:15

✡ 2:16 Roma 14:1-6

✡ 2:19 Epesus 4:16

✡ 3:1 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 3:9-10 Epesus 4:22

✡ 3:9-10 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:26, Epesus 4:24

* 3:11 Ètu dꞌara Alkitab lii Yunani, peka na, “dhèu Barbar dènge dhèu Skutia”. Ra peka, dhèu Barbar se, dhèu leo rae kara dhu pea ètu liꞌu koasa paredha Roma. Aa ra cap dhèu Skutia sèra, dhèu dènge boe adꞌa.

✡ 3:13 Epesus 4:2,32

✡ 3:17 Epesus 5:19-20

✡ 3:18 Epesus 5:22, 1 Petrus 3:1

✡ 3:19 Epesus 5:25, 1 Petrus 3:7

✡ 3:20 Epesus 6:1

✡ 3:21 Epesus 6:4

✡ 3:25 Epesus 6:5-8, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 10:17, Epesus 6:9

✡ 4:1 Epesus 6:9

✡ 4:5 Epesus 5:16

✡ 4:7 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:4, 2 Timotius 4:12

✡ 4:8 Epesus 6:21-22

✡ 4:9 Pilmon 10-12

✡ 4:10 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:29, 27:2, Pilmon 24, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 12:12, 25, 13:13, 15:37-39

✡ 4:12 Kolose 1:7, Pilmon 23

✡ 4:14 2 Timotius 4:10,11, Pilmon 24

✡ 4:17 Pilmon 2

1 Tesalonika

1

2

3

4

5

1 Tesalonika

Sasuri Paulus ka èci

hia dhèu sarani ètu kota Tesalonika

1

Lii mahoꞌo nèti Paulus si

1 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa Paulus, dènge angalai jaꞌa Silas dènge Timotius.

Sasuri ne, jiꞌi paꞌadhu hia miu dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi mi ètu kota Tesalonika. Miu ka dhu pamaꞌète mere le, ho madhutu Ama Lamatua èdhi, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus.

Jiꞌi manèngi, sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na hia miu, ho miu mamuri dènge mera-milu.✡

Paulus manèngi makasi lula dhèu Tesalonika parcaya taruu

2 Jiꞌi loe boe manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula parcaya miu. Mèu-mèda jiꞌi sabajꞌa hia miu aaꞌi-aaꞌi mi. 3 Jiꞌi sanèdꞌe sasabꞌa dhu miu sabꞌa, lula miu parcaya Ama Lamatua, aa sue Ne. Miu loe boe nèti jꞌara èèna, lula era sarai miu ka Lamatua Yesus. Jiꞌi loe boe kahèi ngèti jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi asa katanga madha Ama Lamatua.

4 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jiꞌi ngeꞌa Ama Lamatua sue miu. Nèti èèna ka, Na hagꞌe nare miu jꞌajꞌi dhèu Nèngu. 5 Uru èèna, lodꞌo jiꞌi dhiu asa Tesalonika, jiꞌi peka-padhai dènge miu Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua. Lodꞌo èèna, miu pasa dhilu paie-iie ho nanene lii padhai lii jiꞌi. Miu mesa boe dhoka nanene lii jiꞌi di, te ngaa miu mèdhi unu mi kahèi koasa Ama Lamatua nèti Roh Na dhu Mola-Mèci èèna. Jꞌara èèna ka dhu tao miu tareꞌa-reꞌa sèmi mere Lii Lolo Beꞌa èèna. Lodꞌo èèna, miu mèdhi unu mi jꞌara mamuri jiꞌi dhu tasa mera mia, sèna ka meꞌa tareꞌa-reꞌa, jꞌara-jꞌara Lamatua. 6 Lula miu pamaꞌète mere le ho madhutu dadꞌèi Lamatua, nèti èèna ka miu mamuri madhutu tatao jiꞌi, aa madhutu jꞌara mamuri Lamatua Yesus kahèi. Te ngaa lodꞌo miu heka sèmi mere Lii Lolo Beꞌa èèna, abhu dhèu dhu pasusa miu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dꞌara miu kalau boe-karèto boe, lula Roh Lamatua dhu Mola-Mèci pakarejꞌe dꞌara miu.✡

7 Dènge sèmi èèna, miu padꞌelo jꞌara hia dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ètu propensi Makedonia dènge propensi Akaya. 8 Mesa boe ètu sèi di. Te Lii Lolo Beꞌa Lamatua dhu pale-lème le Tesalonika nèti miu seꞌe ka toke mia-mia. De jiꞌi peka ngaa hari, lula dhèu aaꞌi-aaꞌi tadèngi le lalèka miu mi Lamatua. 9 Ètu mia-mia dhèu palolo, peka na, miu uru na sèmi mere jiꞌi dènge dꞌara kateme. Ka miu core eele mèdha-mèdha sogo-tagu mi, hèia mai madhutu Lamatua dhu tareꞌa-reꞌa. Te miu meꞌa le, na, Lamatua èèna nuka Ama Lamatua dhu mamuri. Nèti èèna ka, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti madhutu Ne. 10 Rèngu palolo kahèi, na, miu tatae mamai Ana Ama Lamatua nèti sorga, nuka Yesus. Uru èèna dhèu pamadhe Ne, te ngaa Ama Lamatua ka dhu pamamuri hari Ne. Lodꞌo Ama Lamatua huku dhèu rai-haha ne, na, Lamatua Yesus ka dhu pakajꞌèu èdhi nèti nanasa Ama Lamatua.

2

Paulus sanèdꞌe sasabꞌa na ètu Tesalonika

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa le lodꞌo jiꞌi dhiu sabꞌa ètu Tesalonika, èi kabhèsu jiꞌi suti boe iia dꞌara. 2 Miu sanèdꞌe kahèi lodꞌo jiꞌi dhiu mèka asa Tesalonika, dhèu nèti kota Pilipi dhu tao le pasusa dènge pajꞌèra jiꞌi. Te ngaa lula Lamatua paꞌèra dꞌara jiꞌi, ka jiꞌi bani lole Lii Lolo Beꞌa Lamatua dènge miu, masi ka dhèu ae dhu pamusu dènge jiꞌi.✡ 3 Lodꞌo èèna, jiꞌi ngèti Lii Lolo Beꞌa hia miu asa Tesalonika, ngèti boe lii ajꞌa-nori dhu koe-kapengo. Te jiꞌi dhiu tao boe pagoa dènge pakapodꞌe-kabèli miu.

4 Aadꞌo! Uru èèna jiꞌi dhiu dènge dꞌara mola. Ama Lamatua mesa Na dhu pajꞌujꞌu jiꞌi, ho ngèti Lii Lolo Beꞌa Na asa miu. Jiꞌi se neo boe pakarejꞌe dꞌara dhèu rai-haha, te ngaa pakarejꞌe dꞌara Lamatua, te Nèngu ka dhu patigi nèdhi dꞌara jiꞌi, sèna ka neꞌa, mola do koe.

5 Miu meꞌa kahèi, na, jiꞌi se hèbꞌa mènyi boe, ngaa hari tenge leto ca doi sa nèti miu. Ama Lamatua dhu neꞌa dꞌara jiꞌi. 6 Sasabꞌa jiꞌi ne tenge boe lii koa-kadꞌiri nèti dhèu rai-haha, do nèti miu, aa nèti dhèu leo kara kahèi. 7 Jiꞌi se dhèu pajuu-paleha Kristus. Jiꞌi dènge hak kahèi, tao ngiꞌu sama sèmi dhèu aae-dhèu kapai, te ngaa jiꞌi ngoꞌo boe padedha iisi sèmi èèna. Lodꞌo sèra, jiꞌi tao ngiꞌu jiꞌi èci èèna ka dènge ana iiki ètu talora aae miu. Jiꞌi padꞌelo sasue mi dedha miu kahèi, nuka sèmi ina dhu pasusu ana na. 8 Jiꞌi dhiu ho mesa boe dhoka ngèti Lii Lolo Beꞌa hia miu di, te ngaa jiꞌi soro iisi kateme aae kahèi, lula jiꞌi sue miu seli eele.

9 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Ele boe miu sanèdꞌe era, jiꞌi sabꞌa dhu ngeꞌa boe jꞌèra mèu-mèda, ho abhu unu mi ngangaꞌa-nganginu. Te jiꞌi dꞌèi boe pajꞌèra miu lodꞌo ngèti Lii Lolo Beꞌa asa miu. 10 Miu mèdhi unu mi, sèmi èèna kahèi Ama Lamatua, ropa dhu jiꞌi bera-bera dènge miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu parcaya le, jiꞌi mamuri dènge dꞌara mola, dhu tao boe sala ngaa-ngaa. 11 Miu meꞌa kahèi, jiꞌi lalau-laloꞌo miu, èci èèna ka dènge ama matana ladhe-leru ana-ana na, 12 nuka sèmi: paꞌèra dꞌara miu aaꞌi-aaꞌi mi, pasanèdꞌe dènge pamako miu sèna ka mamuri dhu mèci, ho pakarejꞌe dꞌara Lamatua. Te Nèngu ka jꞌajꞌi Dhèu Aae, dhu paroa le miu sèna ka jꞌajꞌi ana kabarai Na, aa abhu pakabꞌua bera-bera dènge Nèngu.

Lamatua sabꞌa ètu dꞌara miu

13 Jiꞌi maꞌète boe manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula lodꞌo miu tadèngi lii lolo nèti jiꞌi, miu sèmi mere boe lii holo-nori nèti dhèu rai-haha, te ngaa Lii Holo-Nori èèna kapua na nèti Ama Lamatua. Nèngu unu Na ka dhu sabꞌa ètu dꞌara miu dhèu parcaya.

14 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu heka madhutu jꞌara Lamatua kèna, te ngaa dhèu-dhèu miu pasusa le miu. De miu se abhu jꞌajꞌèra èci èèna ka dènge dhèu parcaya ètu propensi Yudea, dhu dhèu Yahudi rèngu mesa ra pajꞌèra rèngu lula ra lèka Yesus Kristus.✡

15 Abhu dhèu Yahudi dhu pusi-pahae boe dadꞌèi Ama Lamatua. Nèti èèna ka, ropa Ama Lamatua pua dhèu rèti lii padhai Na mai asa rèngu, ka rèngu pajꞌèra dènge hake pamadhe si. Ra pamadhe Lamatua Yesus dènge jꞌara sèmi èèna kahèi. Limuri ne, ra tenge jꞌara ho babèga eele jiꞌi kahèi. Rèngu pamusu dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, ka Ama Lamatua dꞌèi boe rèngu.✡ 16 Ngaa hari, ra tenge jꞌara ae-ae sèna ka jiꞌi pakako ia ka Lii Lolo Beꞌa hia dhèu leo. Dhèu Yahudi se roꞌo boe ho Lamatua pala-bagi mamuri hia dhèu leo kara kahèi. Dènge jꞌara èèna ka, sasala rèngu sèmi tao udhu sa. Hèia Ama Lamatua nasa, ka huku si.

Paulus neo paraga hari dènge dhèu sarani ètu Tesalonika

17 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Masi ka èdhi pakajꞌèu, te ngaa pakajꞌèu boe ètu dꞌara. Jiꞌi tenge-tenge jꞌara, ho ladhe abhu lodꞌo dhu taleo, jiꞌi dhiu hari paꞌasu-pareo dènge miu, te dꞌara jiꞌi neo ae le. 18 Jaꞌa mesa ku neo ae le kahèi dhiu pangadꞌo dènge miu, te ngaa dhèu aae nidhu loe boe bhabhae jaꞌa. 19 Miu meꞌa, nga tao ka jiꞌi neo dhiu paraga dènge miu, sina ma? Lula jiꞌi maena miu. Miu ka dhu pakarejꞌe dènge paꞌadhu dꞌara jiꞌi. Ladhe miu aadꞌo, cee hari ka dhu kèpe paꞌèra kolongara Lamatua Yesus! Ladhe Lamatua lèpa hari mai, dꞌara jiꞌi taleo, lula miu seꞌe ka. 20 Mema tareꞌa! Miu seꞌe se ka dhu pakabꞌua sasabꞌa jiꞌi aa pataleo dꞌara jiꞌi.

3

Paulus pamaꞌète sèna ka Timotius laꞌe asa Tesalonika

1-2 Sèna ka miu meꞌa, ca hari ni jiꞌi kako tèke eele miu èèna, madhutu boe dadꞌèi jiꞌi. Jiꞌi neo ae le dhiu paraga dènge miu, te ngaa bisa mèka. Lula jiꞌi ngoꞌo heka mate panèbhu, hèia jiꞌi pamaꞌète le ho pua Timotius dhiu. Te ngaa jaꞌa dènge Silas pea ètu kota Atena. Timotius ne aꞌari jiꞌi. Nèngu ne angalai jiꞌi ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa, dhu bera-bera pakako Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. Jiꞌi pua na dhiu, ho na ajꞌa miu aa paꞌèra dꞌara miu, sèna ka miu asa parcaya èra Ama Lamatua.✡ 3 Dènge jꞌara neꞌe, ladhe miu paraga dènge sasusa, dꞌara miu roe boe. Kèpe paꞌèra-èra lalèka miu. Te miu meꞌa le, dhèu cee dhu parcaya Kristus, tatu na paraga dènge jꞌajꞌèra. 4 Ca hari ni, lodꞌo jiꞌi dènge miu era, jiꞌi pasanèdꞌe le miu, peka na, dhèu cee dhu parcaya Lamatua Yesus, bèli-camèdꞌa paraga dènge rupa-rupa sasusa. Limuri ne jꞌajꞌi le, si!

5 Lula jaꞌa susa titu kèna nèti jꞌajꞌèra miu seꞌe ka, nèti èèna ka jaꞌa pua Timotius dhiu asa Tesalonika, ho jiꞌi ngeꞌa mèu kèna, miu parcaya era Lamatua, do aadꞌo. Te jaꞌa mage-mage, dhèu aae nidhu dadugu miu, ho miu soro kabodho mi Lamatua. Ladhe jꞌajꞌi ka sèmi èèna, sasabꞌa jiꞌi uru sèra, ele iie dꞌara!

Timotius lèpa nèti Tesalonika

6 Lai-lai ne, Timotius lèpa hari mai nèti Tesalonika. Ka nèti lii dhu pakarejꞌe dꞌara jiꞌi. Na lolo, na, miu parcaya Kristus era, aa miu èci pasue dènge èci. Na peka kahèi, na, miu ngee jiꞌi sèmi mia dhu jiꞌi sanèdꞌe miu kahèi.✡

7-8 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Masi ka ètu neꞌe jiꞌi ako rasa bia, lula abhu susa ae nèti mia-mia, te ngaa ropa tadèngi lii lolo Timotius, ka dꞌara jiꞌi tareꞌa-reꞌa abhu karejꞌe. Lula limuri ne jiꞌi ngeꞌa le miu parcaya Lamatua era.

Paulus sabajꞌa hia dhèu sarani ètu Tesalonika

9 De jiꞌi manèngi makasi ae-ae mi Lamatua dènge dꞌara dhu karejꞌe titu kèna, lula miu madhutu Ne taruu. 10 Mèu-mèda jiꞌi loe boe sabajꞌa sèna ka catèka sa èdhi paraga hari. Jiꞌi neo ajꞌa miu sèna ka pamèci dꞌara miu ètu jꞌara mamuri Lamatua.

11 Jiꞌi sanao sèna ka Ama Lamatua èdhi, aa Kètu èdhi, Yesus Kristus, bhoke jꞌara sèna ka jiꞌi dhiu paraga hari dènge miu. 12 Jiꞌi manèngi sèna ka Lamatua hia miu asa pasue risi eele hari. Nuka sèmi èèna kahèi miu dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra asa pasue, sèmi dhu jiꞌi sue miu. 13 Dènge sèmi èèna Lamatua paꞌèra dꞌara miu, ho mamuri mola dènge mera-milu, toke bèli-camèdꞌa Lamatua Yesus lèpa hari mai dènge dhèu unu Na, miu bisa titu kahèi ètu katanga madha Ama Lamatua èdhi, dènge dui heka sasala-sasigo.

4

Jꞌara mamuri dhu pamahoꞌo dꞌara Ama Lamatua

1 De aꞌari, sèmi neꞌe ka! Jiꞌi pamako miu sèna ka miu mamuri pamahoꞌo dꞌara Ama Lamatua, sèmi dhu jiꞌi ajꞌa le miu. Mema mamuri miu madhutu le jꞌara sèra aaꞌi-aaꞌi, te ngaa lula èdhi jꞌajꞌi le dhèu unu Lamatua Yesus, ka jiꞌi manèngi miu ho tenge jꞌara dhu beꞌa risi hari. 2 Miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa le ngaa dhu jiꞌi ajꞌa miu, pake koasa nèti Lamatua Yesus. 3 Dadꞌèi Ama Lamatua nuka: mamuri mola-mèci! Baku mamuri kajꞌalu ètu dꞌara paꞌèci bhèni-mone. 4 Miu hudꞌi meꞌa lalau ngiꞌu miu unu mi, sèna ka mamuri mola-mèci ho dhèu pakabꞌua miu.* 5 Baku mamuri madhutu dadꞌèi dꞌara mi, sèmi dhèu dhu dhae tadhe mèka Ama Lamatua. 6 Mage abhu dhèu dhu neo tao karehe, aa neo tenge oto dhu risi nèti dhèu dhu sama-sama parcaya Ama Lamatua. Te Ama Lamatua ka, Kètu dhu èèna na bꞌala bhabhelu-katubꞌa aaꞌi-aaꞌi sèra. Jꞌara seꞌe, jiꞌi peka le dènge miu pèri-pèri hari, aa pasanèdꞌe le miu karèi nèti uru ka. 7 Te Ama Lamatua paroa nare le èdhi sèna ka jꞌajꞌi mi dhèu unu Na. Madhutu dadꞌèi Na, èdhi hudꞌi mamuri dènge mola-mèci, baku dènge kajꞌalu, sèmi dhèu dhu tao jꞌara makae. Baku sèmi èèna! 8 Nèti èèna ka, dhèu cee ka dhu madhutu boe lii holo-nori ne, nèngu èèna sèmi boe jiꞌi, aa tule eele Ama Lamatua kahèi dhu hia le miu Roh Na dhu Mola-Mèci.

9 Madhutu ngangee jaꞌa, suri hari ia ka hia miu jꞌara-jꞌara pasue aꞌari dènge aꞌari, lula Ama Lamatua mesa Na ka dhu peka le, na, miu hudꞌi pasue ku èci dènge èci. 10 Jiꞌi tadèngi le, miu sue aꞌari aaꞌi-aaꞌi ètu propensi Makedonia nèi. Te ngaa aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jiꞌi manèngi sèna ka miu sue dhèu leo risi eele hari. 11 Tenge jꞌara sèna ka miu mamuri dènge mera-milu. Baku soro iisi sa dꞌara lii langu dhèu leo, te ngaa èci-èci ka laladhe mamuri na. Miu hudꞌi sabꞌa tenge ngangaꞌa-nganginu dènge kacui-aai miu mesa mi. Baku maena dhèu leo. Seꞌe se jiꞌi pasanèdꞌe le miu, karèi nèti uru ka. 12 Ladhe miu mamuri sèmi èèna, miu pabia boe dhèu leo. Ladhe dhèu dhu lèka boe Kristus rèdhi miu mamuri sèmi èèna, tatu ra peka na, “Waa! Dhèu dhu madhutu Lamatua Yesus sèra, mamuri ra mola tareꞌa, nga!”

Mamai hari Lamatua Yesus

13 Aꞌari! Limuri ne, jaꞌa neo peka ngaa èci, sèna ka miu meꞌa mèu, jꞌara-jꞌara lula-nèti dhèu madhe. Èdhi teꞌa, na, dhèu dhu madhe le, bèli-camèdꞌa, na mamuri hari. De ladhe nèti dhèu unu Lamatua èci madhe, miu baku tao ngiꞌu mi jꞌèra nuka sèmi dhèu leo dhu reꞌa boe jꞌara èèna. 14 Te èdhi teꞌa, na, Yesus dhu madhe le, ka Ama Lamatua pamamuri hari Ne. De ladhe sèmi èèna, tatu Ama Lamatua pamamuri hari kahèi dhèu parcaya dhu madhe sèra, aa oru nare si aaꞌi-aaꞌi ra bera-bera dènge Lamatua Yesus.

15-17 De ladhe Lamatua Yesus mai hari, Na puru nèti sorga asa rai-haha ne, èèna na dènge paredha dhu lii mèdhu aae. Ka kètu kapai nèti ana-ana pajuu ètu sorga hia paredha ho tiu tèbhe. Hèia dhèu unu Lamatua dhu madhe sèra, mamuri hari. Ka rèngu dènge èdhi dhu mamuri era, lèke dedꞌe asa raꞌi-liru, ho aaꞌi-aaꞌi ti soru mamai Lamatua Yesus. Èle èèna na, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti mamuri paꞌèci dènge Ne taa-taa.✡

Mi nanene pabeꞌa-beꞌa, lula ngaa dhu jiꞌi peka ne, Lamatua unu Na ka dhu peka-padhai. 18 De ladhe sèmi èèna, miu hudꞌi paꞌèki lii ajꞌa-nori ne, sèna ka paꞌèra dꞌara miu èci dènge èci.

5

Paꞌèra ho sèmi mamai Lamatua

1 De aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jiꞌi suri ia ka laa, peka na, mamai Lamatua lèke hake pèri, do tanggal pèri. 2 Lula miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, na, mamai Na dènge sahèka, sèmi dhèu manaꞌu dhu mai re mèda.✡ 3 Lodꞌo èèna, dhèu ae dhu madhèdi mau-mau, te ngaa cagꞌagꞌa laa paraga dènge jꞌajꞌèra. Mamai Na sama kahèi dènge dhèu bhèni dhu cagꞌagꞌa laa kabake pèdꞌa neo nara iisi. Ladhe paraga le jꞌara neꞌe, èdhi pakajꞌèu iisi tasamia hari! Èci èèna ka dènge mamai Lamatua.

4-6 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Mage dhoka mamai Na nuka sèmi dhèu manaꞌu dhu mai re talora mèda, lèke dènge miu dhu bhèjꞌi luu. Mage lèke miu sèmi èèna kahèi! Èdhi mamuri heka ètu dꞌara maroga, sèmi dhèu leo dhu bhèjꞌi luu era. De èdhi dhu lèka le Lamatua Yesus, mamuri le ètu dꞌara saraa, ti paꞌèra soru mamai Ne, aa jꞌaga paie mamuri èdhi. Jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi miu meꞌa le! 7 Te dhèu dhu bhèjꞌi, na, bhèjꞌi re mèda. Aa dhèu dhu mahu, na, mahu re mèda. 8 Te ngaa miu baku sèmi èèna, lula èdhi dhu mamuri le ètu dꞌara saraa. Miu hudꞌi jꞌaga paie mamuri miu. Ladhe miu parcaya taruu Lamatua aa mamuri pasue, èèna sama sèmi sordadꞌu dhu pake kodho bèsi dhu paꞌabhe kakara. Aa ladhe miu maena taruu mi Lamatua Yesus dhu hia miu pakajꞌèu nèti nanasa Ama Lamatua, èci èèna ka dènge sordadꞌu dhu paꞌabhe kètu na dènge solo bèsi.✡

9 Ama Lamatua hagꞌe boe èdhi ho Na huku ti. Te ngaa Na hagꞌe èdhi sèna ka abhu mamuri, sadꞌi èdhi lèka Kètu èdhi, Yesus Kristus. 10 Te Na madhe le gati èdhi. De ladhe Na lèpa hari mai, èdhi mamuri taa-taa dènge Ne, masi ka èdhi madhe le, do mamuri era. 11 Nèti èèna ka, pake lii-lii jaꞌa seꞌe, sèna ka hia karejꞌe dènge paꞌèra èci dènge èci, sèmi dhu miu tao le karèi nèti uru èèna ka.

Paulus ajꞌa-nori dhèu sarani ètu Tesalonika

12 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Sanèdꞌe ho pakabꞌua ina-ama dhu jꞌajꞌi kètu ètu jumaꞌat. Te rèngu sèra sabꞌa dhu reꞌa boe jꞌèra hia miu, aa pasanèdꞌe miu, sèna ka miu baku manahu asa dꞌara sasala. 13 Padꞌelo sasue miu dènge ra, sèna ka reꞌa, na, miu pakabꞌua si, lula rèngu sabꞌa bia hia miu. Mamuri dame èci dènge èci.

14 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Abhu pèri-pèri jꞌara era dhu jiꞌi neo pasanèdꞌe miu: dhèu dhu bai-eedꞌa sèra, peka si sèna ka ra sabꞌa dènge dꞌara majꞌèni. Dhu dꞌara roe, paꞌèra si. Dhu haha, sarimu mere si. Taha dꞌara aa lii mako mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

15 Sanèdꞌe, bhabhelu baku bꞌala dènge bhabhelu. Te ngaa tenge jꞌara sèna ka tao beꞌa dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. Baku tao beꞌa dhoka dènge dhèu èdhi di, te ngaa dènge dhèu leo kara kahèi.

16 Pakarejꞌe dꞌara taruu. 17 Sabajꞌa mèu-mèda. 18 Sadꞌi paraga dènge ngaa èèna ka, jꞌajꞌèra, do karejꞌe-karae, manèngi makasi mi Lamatua. Te Ama Lamatua dꞌèi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu Yesus Kristus tao sèmi èèna.

19 Baku magee sasabꞌa Roh Lamatua. 20 Ladhe abhu ca dhèu nèti talora dhèu parcaya dhu peka na, nèngu abhu le lii moa nèti Ama Lamatua, mage miu pusi-pahae boe lii padhai na! 21 Te ngaa miu hudꞌi kanucu ku paie-iie lii èèna mai tareꞌa nèti Lamatua, do aadꞌo. Ladhe tareꞌa, na, madhutu. 22 Te ngaa pakajꞌèu nèti ngaa-ngaa dhu karehe.

Paulus paꞌèle sasuri na

23-24 Jaꞌa sabajꞌa manèngi Ama Lamatua ho pamèu dꞌara dènge mamuri miu aaꞌi-aaꞌi mi. Nèngu èèna ka dhu uri ho èdhi bisa mamuri dame èci dènge èci. Dènge jꞌara sèmi èèna, ladhe dꞌai lodꞌo mamai hari Lamatua èdhi, Yesus Kristus, miu bisa titu ètu katanga madha Na dènge ngiꞌu aae miu, dꞌara miu, dènge samanga miu dhu dènge boe sasala ngaa-ngaa. Jꞌara na sèmi èèna ka! Te Lamatua Yesus dhu paroa miu jꞌajꞌi dhèu unu Na, dhu monya boe. Ngaa dhu Na peka, Na tao madhutu sama sèmi èèna ka. De èèna na, Na lere nèti miu dènge mola-mèci asa katanga madha Ama Lamatua.

25 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Baku bhèlu manèngi-mangajꞌi hia jiꞌi ètu neꞌe.

26 Jaꞌa manèngi sèna ka miu hia lii mahoꞌo jiꞌi kahèi mi dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi ètu sèra!

27 Jaꞌa manèngi dènge kolongara Lamatua Yesus, ho miu baca hia jumaꞌat aaꞌi-aaꞌi ra isi sasuri jaꞌa ne.

28 Jaꞌa manèngi sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Dꞌai sange neꞌe ka.

Saloom,

Paulus

✡ 1:1 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 17:1

✡ 1:6 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 17:5-9

✡ 2:2 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:19-24, 17:1-9

✡ 2:14 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 17:5

✡ 2:15 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 9:23,29, 13:45,50, 14:2,5,19, 17:5,13, 18:12

✡ 3:1-2 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 17:15

✡ 3:6 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:5

* 4:4 Lii Yunani peka na, “Miu èci-èci ka hudꞌi meꞌa lalau ‘era kanata’ miu unu mi.” ‘Era kanata’ ètu nèi, sasoa na bisa ‘ngiꞌu aae’ do ‘ngiꞌu (diri)’. Abhu kahèi dhu peka na, ètu ayat neꞌe, ‘era kanata’ sasoa na, ‘dhèu èmu’. Ladhe sèmi èèna, sasoa ayat ne, peka na, “Mamuri mola dènge dhèu èmu èu”.

✡ 4:15-17 1 Korintus 15:51-52

✡ 5:2 Mateos 24:43, Lukas 12:39, 2 Petrus 3:10

✡ 5:8 Yesaya 59:17, Epesus 6:13-17

2 Tesalonika

1

2

3

2 Tesalonika

Sasuri Paulus ka dua

hia dhèu sarani ètu kota Tesalonika

1

Lii mahoꞌo

1 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa Paulus, aa angalai jaꞌa, Silas dènge Timotius.

Sasuri neꞌe, jiꞌi paꞌadhu hia miu dhèu sarani aaꞌi-aaꞌi ètu kota Tesalonika. Miu ka dhu pamaꞌète mere le, ho madhutu Ama Lamatua èdhi, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus.✡ 2 Jiꞌi manèngi sèna ka Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra hia miu, ho miu mamuri dènge mera-milu.

Paulus manèngi makasi mi Ama Lamatua

3 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Dhu lèke, ladhe èdhi loe boe manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula miu asa parcaya Ne, aa asa pasue èci dènge èci. 4 Nèti èèna ka, jiꞌi palolo dènge dhèu sarani ètu mia-mia, lula-nèti mamuri miu. Jiꞌi palolo, peka na, masi ka dhèu leo pajꞌèra miu, te ngaa miu rai boe nèti parcaya mi.

5 Seꞌe se peka na, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua jꞌue lii langu miu dènge mola. Te jꞌajꞌèra dhu miu pasae èèna ka, hia miu nia jꞌajꞌi mi dhèu unu Na. Aa Nèngu èèna, Dhèu Aae miu. 6 Baku madhaꞌu, te Lamatua pamaꞌète lii langu dènge boe bia cabèka. Mi ladhe, ee! Bèli-camèdꞌa Na bꞌala mi dhèu dhu pajꞌèra miu. 7 Aa Nèngu hia miu ae mere dꞌara nèti jꞌajꞌèra dhu mi pasae kahèi. Sèmi èèna mi dedha jiꞌi kahèi.

Seꞌe se jꞌajꞌi, lodꞌo Lamatua Yesus puru mai nèti sorga, palere-lere dènge ana pajuu Na sèra dhu èra titu kèna. 8 Rèngu puru mai dènge ai dhu heo robhe-robhe. Hèia Na bꞌala mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu roꞌo boe tadhe Ama Lamatua, aa dhu madhutu boe Lii Lolo Beꞌa nèti Lamatua Yesus. 9 Na hia huku dhu bia titu kèna mi rèngu aaꞌi-aaꞌi ra, ka palaho si taa-taa. Na babège si nèti katanga madha Na, ka ra rasa heka koasa Lamatua dhu kapai.✡ 10 Lodꞌo Na mai èèna, dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ra pacaꞌe padedha-dedha kolongara Na, aa ra pakabꞌua Ne. Bèli-camèdꞌa miu ètu talora aae dhèu-dhèu parcaya sèra kahèi, lula miu sèmi mere le Lii Lolo Beꞌa dhu uru èèna jiꞌi peka le dènge miu.

11 Nèti èèna ka, mèu-mèda jiꞌi maꞌète boe manèngi-mangajꞌi hia miu, sèna ka madhutu aꞌabhu Ama Lamatua, na, miu nia jꞌajꞌi dhèu unu Na. Jiꞌi manèngi sèna ka Na hia koasa Na mi miu kahèi, ho miu bisa tao madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa madhutu ngaa dhu miu parcaya, aa madhutu ngaa dhu miu neo tao. 12 Ladhe miu mamuri dènge jꞌara sèmi èèna, dhèu dedꞌe padedha-dedha kolongara Lamatua Yesus. Aa miu abhu koa-kadꞌiri kahèi, lula miu madhutu Ne. Seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra, mai nèti babeꞌa dꞌara Ama Lamatua èdhi, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus.

2

Dhèu bhelu-katubꞌa hudꞌi mai uuru ku, heka Lamatua Yesus lèpa hari kèna

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Neꞌe ne jiꞌi neo peka dènge miu pèri lodꞌo Kètu èdhi, Yesus Kristus puru mai, aa dènge jꞌara tasamia èdhi bisa paꞌèci dènge Ne.✡ 2 Dhèu baku pagoa miu ho mi ele ngangee ropa tadèngi dhèu peka, na, Lamatua dhu mai hari le. Masi ka ra peka, na, rèngu tadèngi nèti Roh Lamatua, do nèti dhèu, do abhu sasuri nèti jiꞌi, mage miu lèka kahèi. Te sèra sa ra leko-monya! 3 Baku soro tèka dhèu pagoa miu. Te bèli-camèdꞌa ca dhèu dhu bhelu-katubꞌa cèu uuru mai, heka Lamatua Yesus lèpa hari kèna. Dhèu neꞌe ne, palabꞌa dènge Lamatua, toke dhèu ae madhutu ne ho palabꞌa dènge Lamatua kahèi. Dhèu neꞌe ne mema seli-kolane! Nèti èèna ka, nèngu hudꞌi maso ku asa dꞌara naraka. 4 Na padedha iisi na risi nèti dewa aaꞌi-aaꞌi ra, aa palabꞌa aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu sogo-tagu. Toke na maso asa dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua, ka na padedha iisi, aku nèngu na, “Jaꞌa ne, Lamatua!”✡

5 Miu sanèdꞌe, do aadꞌo? Uru èèna jaꞌa dhu peka le dènge miu, lula dhèu èèna, lodꞌo dhu jaꞌa bera-bera dènge miu era, si?

6 Limuri ne, dꞌai mèka lodꞌo ho dhèu bhelu-katubꞌa èèna pacèu iisi na, lula abhu dhu pahèbꞌe ne era. Aa miu meꞌa kahèi ngaa ka dhu pahèbꞌe ne! 7 Limuri ne dhèu bhelu èèna sabꞌa pahuni-pahuni era, lula abhu dhu pahèbꞌe ne. Te ngaa ladhe bèli-camèdꞌa dhu pahèbꞌe na, patabuli ka ai na, 8 hèia dhèu bhelu ne cèu mai dènge pahuni heka sasabꞌa na. Te ngaa lèke dènge lodꞌo kapai mamai Lamatua Yesus, ka Na palaho dhèu bhelu-katubꞌa ne dènge pake lii ca hèbꞌa doko di.✡

9 Te ngaa lodꞌo Lamatua Yesus dhae dꞌai mèka, dhèu aae nidhu hia koasa kapai hia mi dhèu bhelu ne, sèna ka bisa na tao tadha malaa rupa-rupa, hèia dhèu pangee, na, nèngu ne pake koasa nèti Ama Lamatua.✡ 10 Dènge sèmi èèna, dhèu ae ka dhu lèke tipu nèti dhèu bhelu-katubꞌa ne. Rèngu seꞌe ka dhu dꞌèi palaho iisi ra. Ama Lamatua dhu bhoke jꞌara hia si mamuri, te ngaa roꞌo boe sèmi dadꞌèi Na dhu hua iia èèna, aa roꞌo boe parcaya ngaa dhu lèke. 11 Nèti èèna ka, Ama Lamatua pabèdhu dꞌara ra nèti ngaa dhu lèke, sèna ka hudꞌi laa ra parcaya mi kapodꞌe-kabèli sèra. 12 Dènge jꞌara neꞌe ka, Ama Lamatua hia si huku dhu bia, lula rèngu lèka boe ngaa dhu tareꞌa. Te rèngu dꞌèi risi tao dhu karehe.

Dhèu parcaya hudꞌi paꞌèra ku dꞌara

13 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jiꞌi loe boe manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula Na sue miu. Te lodꞌo Na pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, Nèngu pamaꞌète nare le, sèna ka hia miu mamuri. Ka Na hia Roh Na ho pamèu miu, lula miu parcaya ngaa dhu tareꞌa. 14 Lodꞌo jiꞌi lole Lii Lolo Beꞌa dènge miu, Ama Lamatua pake Lii Lolo Beꞌa Na ho ère miu, sèna ka miu meꞌa dadedha dènge kapai nèti Lamatua Yesus Kristus.

15 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Taha dꞌara dènge kèpe paꞌère-ère lii holo-nori dhu jiꞌi peka le dènge miu. Sanèdꞌe kahèi aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi suri tèke ètu dꞌara sasuri jiꞌi.

16-17 Jiꞌi manèngi-mangajꞌi taruu mi Ama Lamatua èdhi, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus. Jiꞌi manèngi sèna ka Rèngu paꞌèra dꞌara miu, ho miu bisa tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. Jiꞌi manèngi sèmi èèna, lula jiꞌi ngeꞌa Ama Lamatua sue titu kèna mi èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Lula dꞌara Na hua iia, nèti èèna ka Nèngu loe boe paꞌèra dꞌara èdhi. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi bisa sanao-maena taruu mi Nèngu.

3

Paulus manèngi ho dhèu sarani ètu Tesalonika sabajꞌa hia rèngu

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Baku bhèlu sabajꞌa hia jiꞌi. Sabajꞌa sèna ka Lii Lolo Beꞌa Lamatua, pale-palème asa mia-mia dènge malai, sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa pakabꞌua Lii Lolo Beꞌa èèna, sèmi dhu lodꞌo miu abhu Lii Lolo Beꞌa ca hari ni. 2 Sabajꞌa sèna ka jiꞌi pakajꞌèu nèti dhèu-dhèu dhu tao kaco, aa nèti dhèu bhelu leo sèra, te dhèu aaꞌi boe dhu parcaya Lii Lolo Beꞌa èèna.

3 Te ngaa Lamatua kèpe paꞌère lii padhai Na. Nèngu tao paꞌèra miu, aa Na bhiri miu nèti dhu bhelu-katubꞌa. 4 Aa jiꞌi ngeꞌa tareꞌa kahèi, na, Lamatua Yesus hia miu madhutu ngaa dhu jiꞌi lole le dènge miu. Ka tatu miu tao madhutu le sèmi èèna kahèi.

5 Jiꞌi sanao ho Lamatua Yesus sanoro miu, sèna ka asa meꞌa, na, Ama Lamatua sue miu, ka miu èra ètu dꞌara jꞌajꞌèra, nuka sèmi Kristus uru èèna taha ètu dꞌara jꞌajꞌèra Na.

Dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi sabꞌa ku, baku bai-eedꞌa

6 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa peka mema miu dènge ale ngara Lamatua Yesus Kristus! Baku lami paꞌèci dènge dhèu dhu bai-eedꞌa dhu reꞌa dhoka rodha di. Te rèngu sèra madhutu boe èdhi dhu majꞌèni sabꞌa bia. 7 Miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, na, miu hudꞌi laladhe ku jꞌara mamuri jiꞌi, lodꞌo jiꞌi pea ètu talora aae miu. Miu mèdhi unu mi. Jiꞌi ngoꞌo boe core eele lodꞌo iia dꞌara. 8 Jiꞌi sabꞌa bia mèu-mèda, sèna ka jiꞌi baku pabia miu. Jiꞌi sèmi boe iia dꞌara, ngangaꞌa-nganginu nèti dhèu. 9 Jiꞌi se dhèu sabꞌa nèti Lamatua. De jiꞌi dènge hak kahèi manèngi ngaa-ngaa nèti miu. Te ngaa jiꞌi ngoꞌo boe tao sèmi èèna. Jiꞌi neo padꞌelo jꞌara dhu beꞌa sèna ka miu madhutu. 10 Uru èèna, jiꞌi hia le kahèi atora dhu peka na, “Dhèu cee dhu roꞌo boe sabꞌa, baku hia raꞌa-rinu”.

11 Jiꞌi tadèngi lii, peka na, nèti talora aae miu abhu dhèu dhu bai-eedꞌa, roꞌo boe sabꞌa. Rèngu sèra reꞌa dhoka bhute dènge soro iisi ra asa dꞌara lii langu dhèu leo. 12 Jiꞌi pasanèdꞌe dhèu sèmi sèra, dènge kolongara Lamatua Yesus Kristus, sèna ka rèngu ele-hoꞌa. Beꞌa risi rèngu sabꞌa tenge ngangaꞌa-nganginu dènge èi kabhèsu unu ra.

13 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu baku roca tao jꞌara dhu beꞌa!

14 Miu patadhe paie-iie dhèu-dhèu dhu roꞌo boe madhutu ngaa dhu jiꞌi suri ètu dꞌara sasuri ne. Hudꞌi rèngu sène, sèna ka raꞌe makae. 15 Sadꞌi miu baku tao si nuka sèmi musu miu. Te ngaa kai si dènge beꞌa, sèmi miu kai aꞌari miu mesa mi.

Paulus paꞌèle sasuri na

16 Lamatua èèna, Dhèu Aae Mera-Milu. Jaꞌa manèngi ho Na hia miu mera-milu ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Jaꞌa maena, sèna ka Lamatua bera-bera dènge miu.

17 Jaꞌa paꞌèle sasuri ne dènge kacui-aai jaꞌa unu ku, sèna ka miu meꞌa, na, sasuri ne tareꞌa-reꞌa nèti jaꞌa. Lii limuri tèka, oe paꞌèle sasuri leo aaꞌi-aaꞌi sèra, jaꞌa ka dhu suri kahèi.

18 Jaꞌa manèngi sèna ka dꞌara hua iia Lamatua Yesus Kristus rai eele boe nèti miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Sasuri ne dꞌai sange neꞌe ka,

Paulus

✡ 1:1 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 17:1

✡ 1:9 Yesaya 2:10

✡ 2:1 1 Tesalonika 4:15-17

✡ 2:4 Daniel 11:36, Yeskial 28:2

✡ 2:8 Yesaya 11:4

✡ 2:9 Mateos 24:24

1 Timotius

1

2

3

4

5

6

1 Timotius

Sasuri Paulus ka èci

hia angalai na Timotius

1

Lii mahoꞌo

1-2 Timotius dhu beꞌa.

Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Paulus. Ama Lamatua dedꞌe le jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus. Aa Lamatua Yesus, era sanao-maena dhu hia èdhi mamuri taa-taa dènge Nèngu, lula Ama Lamatua pakajꞌèu èdhi nèti koasa sasala-sasigo.

Timotius! Èu ne, nuka sèmi ana matana jaꞌa, lula jaꞌa ka dhu padꞌelo jꞌara ka èu parcaya Kristus. Jaꞌa sabajꞌa sèna ka Ama Lamatua èdhi, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Rèngu, aa hia èu mamuri dènge mera-milu.✡

Baku pamudꞌe dènge dhèu dhu ajꞌa lii lolo lèke boe

3 Uru èèna, dua ti ètu kota Epesus. Lodꞌo jaꞌa neo laku asa propensi Makedonia, jaꞌa manèngi èu ho pea ètu Epesus. Te lodꞌo èèna, abhu dhèu dhu pabꞌingu dhèu sarani sèra dènge ajꞌa jꞌara-jꞌara dhu lèke boe. De jaꞌa manèngi sèna ka èu lamu kai si, ho ra loe eele ka. 4 Aa dhèu sèra core eele lodꞌo iia dꞌara kahèi lasi palolo nanuku, pabꞌala lii dènge kapodꞌe-kabèli nèti bèi-baki toke lai ana lai èpu. Jꞌara sèmi sèra, dhoka hia dhèu patao-palaha, aa hia boe ra mamuri dènge parcaya mi Ama Lamatua.

5 Jaꞌa holo èu, sèna ka èu ajꞌa dhèu parcaya sèra ho mamuri pasue èci dènge èci kahèi. Sasue ra hudꞌi mai nèti dꞌara dhu mèu, nèti ngangee dhu mola, aa nèti parcaya dhu koe-kapengo boe. 6 Te ngaa abhu mese cahagꞌe dhu kako sala le jꞌara, ra tèke eele lii holo-nori. Hèia lasi core eele lodꞌo iia dꞌara dènge padhue-padhai jꞌara-jꞌara dhu dènge boe kolo-kapua. 7 Rèngu padedha iisi ra, peka na, rèngu mese dhu ajꞌa madhutu atora Musa. Ra tao iisi ra sèmi mese aae, te ngaa reꞌa boe ngaa dhu rèngu ajꞌa-nori èèna.

8 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti teꞌa, huku Musa èèna beꞌa, sadꞌi èdhi pake ne madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. 9 Atora sèra suri boe hia mi dhèu dhu mamuri mola le. Te ngaa pala mi dhèu palabꞌa, dhu dꞌèi boe nanene paredha, dhu mamuri pakajꞌèu nèti Lamatua, dhu dꞌèi adꞌu-ue bhelu-katubꞌa, dhu pusi-pahae boe Lamatua, dhu pamudꞌe jꞌara-jꞌara dhu hua iia, dhu tuka pamadhe dhèu, dènge dhu pamadhe ina dènge ama ra. 10 Atora sèra suri kahèi hia dhèu kajeo dènge bhèni do dènge mone, aa mone dhu tao jꞌara makae dènge mone, dhu rai rèti dhèu ho sui dènge doi-dhari, dhèu dhu kapodꞌe-kabèli, dhu jꞌajꞌi sakasii omo koso, aa hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu dꞌèi palabꞌa lii ajꞌa dhu lèke. 11 Aꞌajꞌa dhu lèke sèra, mai nèti Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua dhu Na pangèdꞌu mi jaꞌa. Aa Lamatua èèna, Ama Lamatua dhu kapai risi eele. Nèti èèna ka, dhèu dedꞌe Ne padedha-dedha.

Manèngi makasi mi Ama Lamatua, lula dꞌara Na hua iia

12 Jaꞌa manèngi makasi ae-ae mi Kètu èdhi, Yesus Kristus, lula Na lèka jaꞌa, ka Na hia jaꞌa bisa pakako sasabꞌa Na. 13-14 Masi ka uru èèna, jaꞌa dꞌèi padhai paꞌele iie kolongara Yesus, aa pajꞌèra dhèu-dhèu dhu madhutu jꞌara mamuri Na. Jaꞌa dꞌèi ènyi raruri si. Bhabhelu jaꞌa sèmi èèna, lula uru èèna, jaꞌa keꞌa boe ngaa dhu jaꞌa tao, aa parcaya mèka Yesus Kristus. Te ngaa Ama Lamatua core eele boe jaꞌa. Ka Na padꞌelo sasue Na mi jaꞌa.✡ Mia hari Kètu èdhi, Yesus Kristus, loe boe padꞌelo dꞌara hua iia Na mi jaꞌa! Nèngu hia mèngi-nale dhu ae hia jaꞌa, sèna ka jaꞌa bisa parcaya Ne, aa jaꞌa bisa sue dhèu leo kahèi nuka sèmi Nèngu sue jaꞌa.

15 Èdhi biasa tadèngi le, peka na, “Yesus Kristus mai le asa rai-haha, ho pala-bagi mamuri mi dhèu dhu adꞌu-ue sasala.” Mema tareꞌa sèmi èèna! Nèti dhèu aaꞌi-aaꞌi ra dhu adꞌu-ue sasala, jaꞌa ka dhu bhelu risi eele. 16 Masi ka jaꞌa bhelu sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua huku boe jaꞌa. Te nare jaꞌa jꞌajꞌi mi tadha sena ka padꞌelo sasue Yesus Kristus mi dhèu dhu bhelu risi eele, nuka sèmi jaꞌa neꞌe ne. Dènge jꞌara neꞌe ka, dhèu leo dhu tao sala sèra bisa parcaya Ne kahèi, ka ra abhu mamuri taa-taa dènge Ne.

17 Koa-kio kolongara Lamatua!

Lula dhoka Nèngu di, Ama Lamatua;

dhu leo aadꞌo!

Nèngu ne, Dhèu Aae dhu paredha taa-taa.

Mamuri Na dènge boe too-lane.

Mamadhe aadꞌo ètu Nèngu.

Dhèu bisa boe rèdhi Ne dènge musi madha.

Pakabꞌua dènge koa-kio aaꞌi-aaꞌi hia mi Nèngu di!

Tareꞌa-reꞌa sèmi èèna.

18 Ana Timotius dhu beꞌa! Jaꞌa neo peka dènge èu ngaa dhu hudꞌi èu tao ku ètu dꞌara sasabꞌa-laꞌa èu. Aaꞌi-aaꞌi se, madhutu ngaa dhu dhèu rèti lii padhai Lamatua peka tèke le lula-nèti èu ne. Ladhe èu madhutu lii seꞌe dènge mola-mola, èu sèmi ca dhèu sordadꞌu dhu bisa pamusu dènge beꞌa, ho labꞌa bhabhelu-katubꞌa. 19 Kèpe paꞌèra-èra lalèka èu mi Yesus Kristus. Aa jꞌaga paie, sèna ka dꞌara èu mola taruu. Te abhu kahèi dhèu leo dhu roꞌo heka nanene dꞌara iiki ra, dhu paꞌele iie parcaya rèngu, nuka sèmi kapa rage nare hadhu aae. 20 Himeneus dènge Aleksander si, ra sèmi èèna ka! Nèti èèna ka, jaꞌa soro le rèngu asa dhèu aae nidhu. Jaꞌa tao sèmi èèna, sèna ka ajꞌa si loe eele pakarehe kolongara Lamatua,

2

Atora pakaboko dhèu sarani

1 Dhu uru tèka miu tao: jaꞌa manèngi miu sabajꞌa hia dhèu aaꞌi-aaꞌi. Ladhe miu mangajꞌi mi Ama Lamatua, manèngi sèna ka Na ladhe-leru dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara jꞌajꞌèra. Aa manèngi makasi, lula Na tao le babeꞌa mi rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. 2 Sabajꞌa sèmi èèna kahèi hia dhèu aae-dhèu aae, dènge dhèu dhu rèdꞌu paredha. Dènge jꞌara neꞌe èdhi bisa mamuri mera-milu, dènge dame, madhutu dadꞌèi Lamatua, mamuri pamèci dènge dhèu dhu pahaha iisi mi Lamatua. 3 Manèngi-mangajꞌi sèmi èèna ka dhu beꞌa. Jꞌara neꞌe ne ka pakarejꞌe dꞌara Lamatua, dhu hia èdhi mamuri. 4 Dadꞌèi Lamatua ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ra abhu mamuri, aa reꞌa mia ka dhu lèke. Nuka sèmi:

5 Ama Lamatua èèna, dhoka èci di.

Aa kalete dhoka èci di dhu padame èdhi dhèu rai-haha dènge Ama Lamatua, nuka, Yesus Kristus.

Aa Yesus tareꞌa-reꞌa dhèu rai-haha.

6 Na soro iisi Na, ho sui èdhi aaꞌi-aaꞌi ti nèti sasala-sasigo èdhi.

Lèke dènge lodꞌo na, ka Ama Lamatua bhoke le pasaraa lii lolo beꞌa èèna hia dhèu aaꞌi-aaꞌi. 7 Hèia Ama Lamatua hagꞌe nare jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na, sèna ka laku peka-padhai dènge dhèu Yahudi boe ètu mia-mia, aa nori si sèna ka ra parcaya Lamatua Yesus, dènge mamuri madhutu jꞌara dhu lèke. Ngaa dhu jaꞌa peka ne, tareꞌa-reꞌa sèmi èèna. Jaꞌa leko-monya boe.✡

8 Dadꞌèi jaꞌa sèmi neꞌe ka: ladhe ètu mia-mia miu pakaboko ho manèngi-mangajꞌi, hudꞌi dènge ku dꞌara dhu mola-mèci. Baku panasa. Baku patao-palaha. Ladhe sabajꞌa, bisa dedꞌe kacui-aai asa Ama Lamatua, ho jꞌajꞌi mi tadha, peka na, dꞌara miu mola-mèci tareꞌa-reꞌa.

9-10 Dadꞌèi jaꞌa kahèi ladhe dhèu-dhèu bhèni reꞌa lalau iisi ra pake mèdha-papake dhu pantas. Dhu tao bhèni jꞌajꞌi bhèni iia, lula boe nèti pasaraga rèu kètu, do pake mèdha-papake dhu kabꞌua aae dhu nèti makae, do pake risi eele mèdha hualaa, doi pudhi dènge mutiara.✡ Te dhu tao bhèni sèra jꞌajꞌi bhèni iia, nuka dꞌara dhu hua iia, aa rèngu tao dhoka jꞌara dhu beꞌa. Èèna ka pamèci dènge dhèu bhèni dhu pahaha iisi mi Ama Lamatua. 11 Ladhe dhèu sarani pakaboko ho nanene lii holo-nori, na, bhèni sa kahèi madhutu atora, sèna ka pasa dhilu ra beꞌa-beꞌa ho nanene lii holo-nori dènge dꞌara kateme. Baku pagagai sèna ka tao maruru. 12 Madhutu ngangee jaꞌa, lèke boe ladhe dhèu bhèni dedꞌe ngiꞌu ra ho paredha aa ajꞌa dhèu mone. Beꞌa risi bhèni sèra taha dꞌara. 13 Te Ama Lamatua pajꞌajꞌi uuru Adam, heka Hawa kèna.✡ 14 Aa Adam dhu uru boe lèke agꞌo nèti dhèu aae nidhu, te ngaa dhèu bhèni. Karèi nèti lodꞌo èèna, dhèu rai-haha mulai labꞌa paredha Ama Lamatua.✡ 15 Masi ka sèmi èèna, te ngaa dhèu bhèni abhu mamuri lula rèngu rara iisi ana. Sadꞌi rèngu parcaya tareꞌa-reꞌa mi Kristus, mamuri pasue, mamuri dènge dꞌara mola-mèci, aa mamuri madhutu jꞌara dhu lèke.

3

Atora ho dedꞌe ca dhèu kètu jumaꞌat

1 Mema tareꞌa sèmi lii dhèu, dhu peka na, “Dhèu dhu neo jꞌajꞌi kètu jumaꞌat, nèngu hagꞌe nare le sasabꞌa èci dhu hua iia titu kèna.” 2 Kètu jumaꞌat èèna, hudꞌi dhèu dhu kolongara beꞌa. Nèngu hudꞌi satia dènge dhèu èmu na ca dhèu di. Nèngu hudꞌi taha nare dꞌara na, dhèu dhu patao-palaha boe, dhu dhèu pakabꞌua ne, dhu dꞌèi bhoke babèdho èmu ho dhèu lasi pangadꞌo dènge ne, aa bisa ajꞌa-nori dhèu leo. 3 Baku dhèu dhu tema mahu, baku dhèu dhu nasa dènge kacui-aai malai. Dhu lèke ka, dhèu dhu dꞌara hua iia, dhu dꞌèi tenge dame, aa dhu mangaꞌa boe doi-dhari. 4 Nèngu hudꞌi neꞌa uri dꞌara èmu na dènge beꞌa. Ana-ana na reꞌa pakabꞌua dènge dꞌèi nanene ne. 5 Te ladhe dhèu èèna neꞌa boe lalau-laloꞌo dꞌara èmu na, na, tasa mera mia nèngu bisa ladhe-leru jumaꞌat Lamatua.

6 Beꞌa risi, pili dhèu dhu mamuri palèke dènge dadꞌèi Kristus. De baku dedꞌe kètu jumaꞌat nèti dhèu dhu parcaya nèbhu mèka mi Yesus. Te èèna na, rèngu sèra bisa padedha iisi malai. Mage dhoka Lamatua huku si, sama sèmi Lamatua huku dhèu aae nidhu. 7 Dhèu dhu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat sèra hudꞌi dhèu dhu rai lesa reꞌa pakabꞌua ne kahèi. Dènge sèmi èèna nèngu makae boe. Aa dhèu aae nidhu bisa boe pabèbhe ne kahèi.✡

Dhèu dhu soru-bara kètu jumaꞌat

8 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu soru-bara kètu jumaꞌat. Rèngu sèra hudꞌi dhèu dhu dènge kolongara beꞌa, dhèu dhu heꞌo kajari boe, dhu tema boe rinu mahu, aa dhu dꞌèi boe raꞌe aꞌoto ae-ae. 9 Dꞌara rèngu hudꞌi mola-mèci, aa rèngu hudꞌi kèpe paꞌèra ku Lii Holo-Nori dhu Lamatua bhoke pasaraa hia èdhi, dhèu parcaya seꞌe. 10 Ladhe paie-iie mamuri dènge sasabꞌa ra. Ladhe abhu boe sasala si, heka dedꞌe si ho soru-bara kètu jumaꞌat sèra.

11 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu èmu ra. Rèngu sèra hudꞌi bhèni dhu mamuri madhutu madha jꞌara dènge tatao dhu beꞌa. Mage dhèu dhu tema padhai-kakoli paꞌele iie kolongara dhèu leo. Rèngu hudꞌi dhèu dhu reꞌa taha rare dꞌara, aa dhèu lèka si kahèi.

12 Aa dhu soru-bara kètu jumaꞌat sèra hudꞌi mone dhu satia dènge dhèu èmu na ca dhèu di. Nèngu èèna hudꞌi neꞌa uri dꞌara èmu na, aa uri ana-ana na dènge beꞌa. 13 Rèngu dhu lalau-laloꞌo dhèu sarani dènge beꞌa, tatu dhèu asa pakabꞌua si. Aa rèngu asa bani, dènge boe madhaꞌu lole parcaya rèngu mi Yesus Kristus.

Kapua nèti lalèka èdhi

14-15 Timotius! Jaꞌa sanao sèna ka nèbhu boe jaꞌa dhiu ngadꞌo èu. Ladhe jaꞌa pakai, do ako nena ciki, na, ele boe sasuri ne dꞌai uuru èu. Sasuri ne jaꞌa suri ho peka dènge èu, na, dhèu unu Lamatua sèra hudꞌi ra mamuri tasa mera mia ku. Baku bhèlu, peka na, Lamatua èèna, Ama Lamatua dhu mamuri. Dhèu unu Na nuka sèmi èmu dhu dènge era padhèdi, aa dènge agarii talora dhu èra. Èmu sèmi èèna ka dhu titu èra, sama sèmi dhèu unu Lamatua dhu kèpe paꞌèra Lii Holo-Nori Ama Lamatua dhu tareꞌa, aa rèngu bisa bara ho pakako dènge beꞌa.

16 Lamatua pasabhoka le rahasia dhu kapai nèti lalèka èdhi. Kapua na sèmi neꞌe ka:

Kristus èèna, ca Dhèu dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le karèi nèti uru ka.

Aa Kristus èèna mai le asa rai-haha ne, pake rupa dhèu rai-haha sèmi èdhi.

Roh Lamatua ka dhu jꞌajꞌi sakasii, peka na, Yesus èèna, nuka Kristus.

Aa ana pajuu Lamatua ètu sorga sèra rèdhi Na kahèi.

Ama Lamatua dhu dedꞌe nèti le asa sorga,

ka nedhe padedha-dedha Ne.

Lii Lolo Na pale-lème le suku-suku ètu rai-haha ne.

Ètu mia-mia ètu rai-haha ne, dhèu aaꞌi-aaꞌi parcaya le Nèngu.

Kapua lalèka èdhi sèmi èèna ka!

4

Baku pamudꞌe dènge dhèu dhu ajꞌa pakapodꞌe dhèu sarani

1 Te ngaa neꞌe ne, Roh Ama Lamatua dhu peka paledꞌa le, na, bèli-camèdꞌa dhèu sarani cahagꞌe patalale eele ngaa dhu èdhi parcaya. Ho lasi madhutu roh-roh dhu sala aa dhu leko-monya, aa lasi madhutu lii holo-nori nidhu bhelu sèra. 2 Dhèu dhu mai nori sèmi sèra, padhai lii leo, tao leo. Dhèu sèra mema dhèu dhu kapodꞌe-kabèli! Dhèu sèra sa, dꞌara iiki ra dhu bèdhu le. 3 Ra ajꞌa dhèu, baku paleo èmu. Aa ra ajꞌa dhèu luri rupa-rupa ngangaꞌa. Te ngaa Ama Lamatua ka dhu tao ngangaꞌa-nganginu sèra, ho ladhe dhèu parcaya raꞌa, rèngu manèngi makasi mi Nèngu. Te rèngu reꞌa mia dhu lèke. 4 Ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua tao sèra, tareꞌa-reꞌa beꞌa. De baku luri rupa-rupa. Dhèu hudꞌi sèmi rare aaꞌi-aaꞌi sèra dènge manèngi makasi mi Lamatua. 5 Te èdhi teꞌa, na, Lii Holo-Nori Ama Lamatua dènge lii manèngi-mangajꞌi èdhi sèra ka pamèu si.

Dhèu sabꞌa dhu beꞌa nèti Lamatua Yesus

6 Timotius! Pasanèdꞌe jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi mi aꞌari èdhi dhèu parcaya sèra. Ladhe èu tao madhutu sèmi èèna, èu jꞌajꞌi dhèu sabꞌa dhu beꞌa nèti Yesus Kristus. Lii Holo-Nori Ama Lamatua sèra ka dhu tao èu parcaya Ne, aa hia meꞌa mèu, mia ka lii holo-nori dhu lèke. Èu kèpe paꞌèra-èra le Lii Holo-Nori Lamatua sèra! Sèra nuka sèmi ngangaꞌa dhu paꞌèra ngiꞌu èu. 7 Baku core eele lodꞌo iia dꞌara dènge palolo omo koso dhu lèke boe dènge dadꞌèi Ama Lamatua. Baku pusi-pahae dènge lii lolo bhèni heka dhu nèti laluri rupa-rupa. Beꞌa risi paꞌèra taruu ngiꞌu dènge dꞌara èu pabeꞌa-beꞌa, sèna ka mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi.

8 Olaraga paꞌèra ngiꞌu na, beꞌa.

Masi ka babeꞌa na ciki ooꞌe di.

Te ngaa paꞌèra ngiꞌu dènge dꞌara ho mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua ètu jꞌara aaꞌi-aaꞌi sèra,

babeꞌa na ae seli eele.

Babeꞌa na

mesa boe mamuri ètu rai-haha deo neꞌe di,

te ngaa mamuri lèpa limuri kahèi.

9 Lii seꞌe se, lèke tareꞌa-reꞌa! De tèke paie mi dꞌara, ho baku bhèlu eele. 10 Èdhi tao era maena mi Ama Lamatua dhu mamuri. Nèngu na ka dhu hia mamuri mi dhèu aaꞌi-aaꞌi, risi-risi mi èdhi dhu parcaya Na. Nèti èèna ka, èdhi sabꞌa dènge dꞌara kateme.

11 Nori lii seꞌe aaꞌi-aaꞌi. Aa pua dhèu sèra ho madhutu lii holo-nori sèra. 12 Baku soro tèka dhèu sèra pahae boe èu, lula èu ana ngèru era. Èu hudꞌi jꞌajꞌi conto hia dhèu parcaya sèra, nèti lii padhai èu, nèti kakako èu, nèti dꞌara sasue èu mi dedha dhèu, nèti parcaya èu mi Yesus Kristus, dènge mamuri èu dhu mola-mèci. 13 Ètu dꞌara miu tatae mamai jaꞌa, baku bhèlu baca Lii Holo-Nori Lamatua hia mi dhèu parcaya sèra. Paꞌèra dꞌara si, aa nori si paie-iie.

14 Pake pabeꞌa-beꞌa karunya dhu Lamatua pangèdꞌu le mi èu, dhu èu sèmi lodꞌo kètu-kètu jumaꞌat sabajꞌa dènge tao kacui-aai mi dedha kètu èu. Lodꞌo èèna, rèngu peka lii moa Lamatua kahèi lula-nèti jꞌara mamuri dènge sabꞌa-laꞌa èu. De baku soro tèke karunya dhu èu abhu èèna. 15 Pakako dènge majꞌèni jꞌara sèra. Sèna ka dhèu aaꞌi-aaꞌi ra ladhe rèdhi mamuri dènge sabꞌa-laꞌa èu asa beꞌa. 16 Jꞌaga sèna ka èu mamuri dènge mola. Aa jꞌaga sèna ka èu loe boe ajꞌa dhu lèke jꞌara. Ladhe èu paꞌèra dènge jꞌara sèra, pe Lamatua bhoke jꞌara hia èu, dènge dhèu-dhèu dhu nanene lii padhai èu, sèna ka miu pakajꞌèu nèti bhabhelu-katubꞌa.

5

Tatao Timotius mi dhèu sarani

1 Baku tao lii sakaa dènge dhèu mone dhu heka risi nèti èu. Te ngaa dènge lii mako, nuka sèmi èu padhai lii dènge ama mu. Aa mi dhèu dhu ngèru risi, paꞌèra dꞌara si, tao nuka sèmi ari mu. 2 Sèmi èèna kahèi mi dhèu bhèni dhu heka risi sèra. Padhai lii dènge rèngu, nuka sèmi èu padhai lii dènge ina mu. Aa ladhe padhai lii dènge ana bhèni ngèru, tao si nuka sèmi ana hèni èu. Dꞌara èu hudꞌi mola dènge si.

Bhèni balu

3-5 Dhèu sarani hudꞌi soru-bara bhèni balu dhu dènge heka aꞌari sèna ka ladhe-leru si. Te ngaa bhèni balu dhu ana-èpu era, na, rèngu ka dhu hudꞌi ladhe-leru ne. Ajꞌa si, sèna ka reꞌa bꞌala sasue ina ra dhu rèngu abhu sèra. Dènge sèmi èèna ka, rèngu sabꞌa hia Ama Lamatua, ho pakarejꞌe dꞌara Na. Te ngaa bhèni balu dhu tareꞌa-reꞌa mamuri mesa di, nèngu dènge boe ca dhèu sa dhu ladhe-leru ne. Nèngu dhoka maena mi Ama Lamatua di. Mèu-mèda na manèngi sasue Ama Lamatua. Dhèu sarani hudꞌi ladhe-leru ku bhèni balu sèmi sèra sa.

6 Te ngaa bhèni balu dhu dꞌèi dhoka mamuri na karejꞌe-karae di, masi ka na mamuri era, te ngaa dènge heka kabꞌua, sama sèmi dhèu dhu madhe le.

7 Pasanèdꞌe jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi mi dhèu sarani sèra, sèna ka dhèu leo baku paꞌele iie kolongara rèngu.

8 Aa ladhe abhu dhèu dhu roꞌo boe ladhe-leru aꞌari na, risi-risi hari isi èmu na, èèna sama sèmi nèngu pèci eele lalèka nèngu mi Lamatua. Nèngu bhelu risi nèti dhèu dhu tadhe boe Ama Lamatua.

9 Ladhe neo dedꞌe bhèni balu ho soru-bara kètu jumaꞌat, jꞌara na sèmi neꞌe ka: umur nèngu bisa boe kura nèti 60 tèu; uru na nèngu satia dènge dhèu èmu na ca dhèu di; 10 dhèu reꞌa, na, nèngu ca dhèu dhu tema tao babeꞌa mi dhèu; dhu ladhe-leru ana-ana na dènge beꞌa; dhu bhoke tèke kacui-aai ho leru dhèu leo; dhu soru-bara dhèu parcaya sèra ètu dꞌara sasabꞌa, masi ka dhu samaa èèna ka; dhu dꞌèi soru dhèu ètu dꞌara sasusa; aa dhu bhori mema ho soru-bara ètu madha jꞌara dhu beꞌa.

11 Baku pili bhèni balu dhu ngèru era, ho sabꞌa ètu dꞌara jumaꞌat. Te mage dhoka cèu ètu dꞌara na, ho neo hari leo-èmu. Ladhe sèmi èèna, rèngu se abhu heka lodꞌo dhu taleo, ho lalau dhèu sarani dènge beꞌa. 12 Te ladhe lodꞌo dhu rèngu pake hia jumaꞌat èèna kura, èci èèna ka dènge rèngu paꞌele iie lii pajaji rèngu ètu katanga madha Lamatua. Èèna na, dhèu pasala si. 13 Mage dhoka rèngu bai-eedꞌa, aa maso-kalua èmu dhèu, padhai-kakedꞌu paꞌele iie kolongara dhèu. Aa dhu karehe risi eele hari, rèngu soro iisi asa dꞌara lii langu dhèu leo, dènge padhai dhu lèke boe. 14 Beꞌa risi eele, bhèni balu dhu ngèru era leo hari èmu, sèna ka rara iisi, aa ladhe-leru dꞌara èmu rèngu. Dènge sèmi èèna, dhèu dhu pamusu dènge èdhi abhu boe jꞌara ho paꞌele iie kolongara èdhi. 15 Abhu bhèni balu ngèru cahagꞌe dhu kako sala jꞌara. Rèngu se madhutu jꞌara dhèu aae nidhu.

16 Ladhe abhu bhèni dhu parcaya Lamatua, dhu aꞌari ra jꞌajꞌi le bhèni balu, na, bhèni ne hudꞌi ladhe-leru ku bhèni balu èèna. Baku soro tèke hia jumaꞌat ladhe-leru. Dènge jꞌara sèmi èèna jumaꞌat bisa ladhe-leru bhèni balu dhu leo, dhu tareꞌa-reꞌa dènge heka aꞌari.

Tatao dhu pakabꞌua kètu jumaꞌat

17 Dhèu dhu ladhe-leru jumaꞌat dènge beꞌa, miu hudꞌi pakabꞌua risi ne, aa bꞌae gaji dènge beꞌa. Risi-risi rèngu dhu sabꞌa dènge dꞌara kateme, ho lole pataraa Lii Holo-Nori Lamatua, aa ajꞌa jꞌara mamuri dhu lèke. 18 Te dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, peka na, “Ladhe pake sapi jꞌèli puru are nèti huri, mage mi kape hèbꞌa na kahèi, sèna ka bisa naꞌa.” Aa dhu suri kahèi, peka na, “Cee ka dhu sabꞌa, na, nèngu hudꞌi abhu gaji ku.”✡

19 Ladhe abhu dhèu dhu galaa kètu jumaꞌat, baku sadꞌi sèmi mere di! Hudꞌi abhu ku dua do tèlu sakasii dhu lii èci, heka mi sèmi mere ho parisa ne.✡ 20 Ladhe miu kai ne, te ngaa na mamuri taruu madhutu dꞌara sasala èèna, kai hari ne ètu madha jumaꞌat. Dènge jꞌara sèmi èèna, dhèu leo bani boe madhutu tatao èèna.

21 Pakako aaꞌi atora seꞌe mi jumaꞌat dhu hagꞌe boe, aa baku bia cabèka. Jaꞌa pangèdꞌu sasabꞌa neꞌe mi dꞌara kacui-aai èu, ètu katanga madha Ama Lamatua dènge Yesus Kristus. Ana pajuu dhu Ama Lamatua hagꞌe nare ètu sorga, jꞌajꞌi sakasii kahèi!

22 Baku pamèri dedꞌe dhèu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat. Ladhe uuru ku paie-iie ne. Te ladhe miu dedꞌe sadꞌi ngara di, hèia dhèu ne tao sala, na, miu pasae sasala èèna kahèi, lula tatao na. Jꞌaga paie ngiꞌu èu sèna ka mamuri mola taruu.

23 Jaꞌa tadèngi èu kabake pèdꞌa taruu. Beꞌa risi nèti deo neꞌe, èu pabꞌali èi dènge anggor ciki tao sèmi èi naꞌi. Baku minu dhoka èi iia di.

24 Ladhe paie-iie! Abhu sasala dhèu dhu cèu mema. Rèngu dꞌai mèka madha hakim, te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu reꞌa le èèna. Te ngaa abhu dhèu leo kahèi dhu nèbhu-nèbhu ku, heka sasala ra cèu kèna. 25 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu tao beꞌa sèra. Abhu mema dhu ledꞌa. Te ngaa cahagꞌe pahuni-pahuni tao dhu beꞌa. Te ngaa masi ka sèmi èèna, ngaa dhu rèngu tao sèra, nèbhu-nèbhu cèu asa liꞌu kahèi. Bisa boe pahuni tatao dhu beꞌa.

6

Ènu dènge lamatua na

1 Abhu lamatua dhu ènu na parcaya Lamatua Yesus. Rèngu hudꞌi pakabꞌua lamatua ra, sèna ka dhèu leo abhu boe jꞌara ho padhai lii pamanahu kolongara Ama Lamatua, aa pamudꞌe dènge lii ajꞌa-nori èdhi. 2a Abhu ènu dhu lamatua na parcaya le Lamatua Yesus. Ènu ne bisa boe pahaha lamatua na, lula lamatua na dhu parcaya Lamatua Yesus. Masi ka tasamia èèna ka, rèngu hudꞌi lalau ku pabeꞌa risi hari lamatua ra, lula rèngu dènge rèngu sèra aaꞌi-aaꞌi ra, dhèu parcaya dhu hudꞌi mamuri pasue ku.

Lii ajꞌa-nori dhu sala, dènge aꞌoto dhu beꞌa

2b Timotius! Ajꞌa aaꞌi-aaꞌi se, aa paꞌèra dꞌara dhèu sarani sèra, sèna ka tao madhutu aaꞌi-aaꞌi ra. 3 Lii ajꞌa-nori èdhi dhu lèke èèna, jꞌajꞌi kapua nèti dꞌara mamuri èdhi dhu pakarejꞌe dꞌara Lamatua. Te ngaa dhèu dhu nori leo nèti lii ajꞌa seꞌe, dhèu sèra dhu core eele le lii Lamatua Yesus Kristus dhu lèke. 4 Dhèu sèmi èèna, padedha iisi, te ngaa goa. Papèdꞌa rèngu ka dꞌèi dhoka tenge lii langu, aa pabꞌala dꞌara lii. Jꞌara seꞌe se ka dhu tao dhèu ho: tèka dꞌara, patao-palaha, paꞌele iie kolongara dhèu leo, aa pangee dhu lèke boe mi dhèu leo. 5 Dhèu sèmi seꞌe, loe boe patao-palaha. Ngangee ra karehe bia. Reꞌa heka mia ka dhu beꞌa.

Rèngu ngee, ladhe rèngu majꞌèni dènge jꞌara-jꞌara agama, rèngu bisa jꞌajꞌi dhèu kaja-suꞌi.

6 Mema, agama bisa hia aꞌoto mi dhèu. Te mamuri dènge Lamatua èèna ka dhu hia dhèu karejꞌe nèti ngaa dhu rèngu unu. Èèna, heka agama dhu lèke kèna. 7 Sanèdꞌe paie-iie! Lodꞌo rara iisi èdhi, èdhi tèti boe ngaa-ngaa èci sa asa rai-haha ne. Aa ladhe lodꞌo madhe, tèti boe ngaa-ngaa èci sa kahèi nèti rai-haha ne. 8 De sadꞌi dènge ngangaꞌa, mèdha-papake sèra sa nia le!

9 Te ngaa dhèu dhu neo kaja, mudꞌa titu kèna lèke dadugu-rariu rupa-rupa, aa lèke sasii gꞌana-kariu, lula rèngu pangee dhoka mèdha-panyau di. Jꞌara seꞌe se ka dhu paꞌele iie mamuri rèngu. 10 Te sue doi-dhari, èèna jꞌajꞌi mi amo nèti rupa-rupa bhabhelu. Abhu dhèu cahagꞌe magèle dhoka doi-dhari di, toke ra pakajꞌèu nèti parcaya ra dhu lèke. Hèia rèngu mesa ra paꞌele iie mamuri ra.

Kèpe paꞌèra-èra parcaya èu

11 Timotius! Èu ne, dhèu unu Ama Lamatua. De pakajꞌèu iisi nèti bhabhelu-katubꞌa aaꞌi-aaꞌi. Mamuri mola-mèci. Mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua ètu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Parcaya taruu mi Yesus Kristus. Sue dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. Paꞌèra ètu dꞌara jꞌajꞌèra. Mamuri dꞌara beꞌa dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. 12 Sabꞌa paꞌèra-èra dènge dꞌara kateme, sèna ka pakako lii holo-nori aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi parcaya. Lamatua paroa le èu, ho abhu mamuri taa-taa. De liku paꞌèra-èra mamuri èèna, baku patalale eele. Aa èu dhu peka le ètu madha dhèu ae, lula-nèti parcaya èu mi Lamatua Yesus. 13-14 De nèti deo neꞌe, jaꞌa manèngi èu paꞌèki lii pajaji sèmi neꞌe: tao madhutu lii paredha aaꞌi-aaꞌi nèti Lamatua Yesus. Baku sisu èci sa hèi, sèna ka dhèu baku rèdhi sasala èu. Tao madhutu aaꞌi-aaꞌi ra dènge mola-mola toke lodꞌo mamai hari Kètu èdhi, Yesus Kristus. Jaꞌa manèngi èu jaji sèmi èèna ètu madha Ama Lamatua. Nèngu ka dhu hia le samanga mi dhu mamuri aaꞌi-aaꞌi ra. Jaꞌa manèngi kahèi èu jaji sèmi èèna ètu madha Yesus Kristus. Nèngu dhu peka paledꞌa le, lula-nèti ngiꞌu Nèngu, ètu madha gubernur Pontius Pilatus.✡

15 Lamatua Yesus dhu kapai risi, Nèngu ka dhu nèdꞌu koasa!

Nèngu èèna, Dhèu Aae Kapai nèti dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ra.

Aa Nèngu èèna, Lamatua Kapai nèti lamatua aaꞌi-aaꞌi ra.

Ropa dꞌai lodꞌo na,

Lamatua paledꞌa aaꞌi-aaꞌi si.

16 Dhoka Nèngu mesa Na di, dhu madhe boe.

Nèngu mamuri ètu dꞌara saraa dhu dhèu rai-haha taha boe laladhe.

Abhu boe dhèu èci sa ladhe rèdhi Ne.

Lii-lii pakabꞌua dhodhoka mi Nèngu di!

Koasa aaꞌi-aaꞌi, ètu kacui-aai Na, toke dꞌai mia-mia!

Dꞌai sange neꞌe ka! Tareꞌa!

Lii pasanèdꞌe hia dhèu kaja

17 Peka mi dhèu kaja ètu rai-haha ne, ho rèngu baku padedha iisi, aa baku dhoka maena mèdha-panyau rèngu di. Te mèdha-panyau sèra, bèli-camèdꞌa èla aaꞌi. De dhu lèke ka, maena dhoka mi Ama Lamatua dhu mamuri di. Te Nèngu ka dhu pala-bagi èdhi ngaa-ngaa dhu èdhi parluu, sèna ka èdhi mamuri dènge karejꞌe. 18 Peka dènge ra, ho pake kakaja sèra sèna ka tao dhu beꞌa. Rèngu hudꞌi majꞌèni tao dhu beꞌa. Rèngu hudꞌi bhoke kacui-aai ho soru-bara dhèu leo, aa dꞌèi pala-bagi mèngi-nale dhu rèngu abhu nèti Lamatua. 19 Hèia ra pakaboko mèdha-panyau ho jꞌajꞌi mi kapua dhu èra, hia mamuri ra bèli-camèdꞌa. Ka rèngu unu mamuri dhu dènge kabꞌua.

Paulus paꞌèle sasuri na

20 Timotius! Jꞌaga paie aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua pangèdꞌu le mi èu. Baku lamu padhai lii dhu dènge boe kolo-kapua. Baku padhai lii kajꞌalu dhu pakabꞌua boe Ama Lamatua. Sanèdꞌe, ee! Te abhu dhèu dhu pangee, na, rèngu dhèu dꞌèlu-mèu. Te ngaa ‘mamèu’ rèngu sèra dhu hèbꞌa hua. Baku lamu pabꞌala lii padhai dènge ra. 21 Abhu dhèu cahagꞌe lèka lii ajꞌa-nori dhu kapodꞌe-kabèli sèra, toke ra sero eele nèti parcaya ra dhu lèke mi Ama Lamatua.

Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha èu dènge angalai mu si aaꞌi-aaꞌi ra.

Saloom,

Paulus

✡ 1:1-2 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:1

✡ 1:13-14 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 8:3, 9:4-5

✡ 2:7 2 Timotius 1:11

✡ 2:9-10 1 Petrus 3:3

✡ 2:13 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:7, 2:21-22

✡ 2:14 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:1-6

✡ 3:7 Titus 1:6-9

✡ 5:18 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 25:4, Mateos 10:10, Lukas 10:7

✡ 5:19 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 17:6, 19:15

✡ 6:13-14 Yohanis 18:37

2 Timotius

1

2

3

4

2 Timotius

Sasuri Paulus ka dua

hia angalai na Timotius

1

Lii mahoꞌo

1-2 Timotius dhu beꞌa!

Sasuri ne nèti jaꞌa, Paulus, dhu Ama Lamatua mesa Na hagꞌe nare jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus. Ra pua jaꞌa ho laku lole nèti mamuri dhu lèke, dhu Lamatua moa le hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus Kristus.

Timotius! Èu dhu jꞌajꞌi le sèmi ana jaꞌa. De jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, sue èu, padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi èu, aa hia èu mamuri dènge mera-milu.✡

Paulus manèngi makasi mi Ama Lamatua

3 Mèu-mèda jaꞌa sabajꞌa hia èu. Jaꞌa manèngi taruu makasi mi Ama Lamatua, lula èu madhutu taruu Ne. Èu meꞌa! Jaꞌa sabꞌa hia Nèngu dènge dꞌara mola-mèci, èci èèna ka dhu bèi-baki èdhi sèra sabꞌa hia Ne. 4 Jaꞌa sanèdꞌe lodꞌo èdhi pacèri uru èèna, èu pahaa èi madha. Nèti èèna ka, jaꞌa neo titu kèna paraga hari dènge èu, sèna ka dꞌara jaꞌa karejꞌe.

5 Jaꞌa ngee kèdhi uru èèna, lodꞌo èu heka parcaya tareꞌa Lamatua Yesus. Parcaya sèmi èèna na dhu amo le ètu dꞌara bèi mu Luisa dènge ina mu Yunike. Aa jaꞌa keꞌa mèu, na, parcaya sèmi èèna muri le ètu dꞌara èu kahèi.✡

Paulus manèngi Timotius sèna ka pake karunya dhu Lamatua hia

6 Uru èèna, lodꞌo dhu jaꞌa bane ai ètu kètu èu aa sabajꞌa hia èu, lodꞌo èèna kahèi Lamatua hia karunya mi èu, sèna ka èu bisa sabꞌa hia Ne. De neꞌe ne, jaꞌa manèngi sèna ka èu pakaroo hari karunya èu dhu nuka sèmi ai dhu oe madhe sa. 7 Te Roh Ama Lamatua tao boe èdhi jꞌajꞌi dhèu madhaꞌu. Te ngaa Na tao, sèna ka èdhi jꞌajꞌi dhèu dhu dꞌara èra, dhu teꞌa pasue, aa teꞌa taha tare dꞌara. 8 De baku makae peka-padhai jꞌara-jꞌara lula-nèti Lamatua èdhi. Aa baku makae lula jaꞌa ne ana bèdho. Te jaꞌa maso bui lula jaꞌa pakako sasabꞌa Na. De ladhe lamu lole Lii Lolo Beꞌa, èu hudꞌi paꞌèra ku iisi, ho dui jꞌajꞌèra nuka sèmi jiꞌi dui. Ladhe èu paraga dènge jꞌajꞌèra sèmi èèna, èèna na Lamatua paꞌèra dꞌara èu.

9-10 Lula Lamatua ka dhu patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi.

Aa Na hagꞌe nare èdhi ho jꞌajꞌi dhèu unu Na dhu mola-mèci.

Na padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi, lula Na sue èdhi,

masi ka èdhi tao boe ngaa-ngaa ho nia sèmi babeꞌa Na.

Lodꞌo Lamatua pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, te ngaa pamaꞌète nare le ho hia Yesus Kristus mai,

sèna ka Na padꞌelo dꞌara hua iia Na, aa pala mamuri hia èdhi.

Ka Yesus Kristus mai le, aa bhoke paledꞌa ngaa dhu uru èèna Ama Lamatua nelu tao,

aa padꞌelo dꞌara hua iia Nèngu mi èdhi.

Na palaho le koasa mamadhe!

Neꞌe ka dhu jꞌajꞌi Lii Lolo Beꞌa!

De cee dhu parcaya Lamatua Yesus, madhe heka taa-taa, te ngaa mamuri manèro toke dꞌai mia-mia dènge Ama Lamatua.

11 Nèti èèna ka, Ama Lamatua dedꞌe nare jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus, sèna ka jaꞌa lole Lii Lolo Beꞌa Na, aa ajꞌa-nori dhèu ètu mia-mia.✡ 12 Sèra sa ka dhu pajꞌèra jaꞌa ètu dꞌara èmu bèdho ne. Te ngaa jaꞌa makae boe! Lula jaꞌa keꞌa le cee ka dhu jaꞌa parcaya, nuka Lamatua Yesus. Aa jaꞌa keꞌa kahèi, peka na, Nèngu ka dhu pangèdꞌu sasabꞌa neꞌe mi adhe-aai jaꞌa, Nèngu ka dhu bisa jꞌaga sasabꞌa neꞌe, aa Nèngu ka dhu paꞌèra jaꞌa sèna ka pakako sasabꞌa neꞌe, toke Nèngu mai hari. 13 De madhutu ka, jꞌara mamuri nèti aꞌajꞌa dhu lèke dhu jaꞌa padꞌelo le dènge èu. Ladhe èu parcaya taruu, aa sue dhèu aaꞌi-aaꞌi sèmi èèna, neꞌe peka na, èu jꞌajꞌi le èci dènge Yesus Kristus. 14 Ama Lamatua pangèdꞌu le ètu dꞌara adhe-aai èu kakaja èci dhu kabꞌua, nuka aꞌajꞌa dhu lèke. De ladhe-leru pabeꞌa kakaja èèna! Pake Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci dhu ètu dꞌara èdhi, sèna ka hudꞌi laa Na paꞌèra èu ho ladhe-leru kakaja èèna paie-iie.

Onesiforus ladhe-leru Paulus ètu dꞌara èmu bèdho

15 Ele boe èu tadèngi le, na, Figelus, Hermogenes dènge dhèu leo nèti propensi Asia sèra,* pusi-pahae heka jaꞌa. 16-18 Te ngaa Onesiforus leko-leo nèti rèngu. Na pakajꞌèu boe nèti jaꞌa. Èu mesa mu meꞌa, lodꞌo jaꞌa ètu kota Epesus era, nèngu ka dhu ladhe-leru jaꞌa. Limuri ne, na pea ètu kota Roma neꞌe. Ropa na dꞌai neꞌe, na patangi-tenge jaꞌa ètu mia-mia. Ka na abhu jaꞌa ètu dꞌara èmu bèdho ne. Te ngaa na makae boe. Na mai taruu ngadꞌo jaꞌa ho paꞌèra dꞌara jaꞌa.

De jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi Onesiforus dènge aꞌari na aaꞌi-aaꞌi ra. Ladhe lodꞌo èle rai-haha ne, ho Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu rai-haha, jaꞌa sanao ho Lamatua pamaꞌète dhu beꞌa hia mi Onesiforus si.

2

Èdhi hudꞌi mamuri ku nuka sèmi sordadꞌu dhu parai eela boe dènge komedhaa

1 Ana Timotius dhu jaꞌa sue! Yesus Kristus dꞌara hua iia titu kèna. Limuri ne, èu èci le dènge Nèngu. Na paꞌèra èu. De èu meꞌa dhoka sèmi more di! 2 Uru èèna, jaꞌa ajꞌa le èu ètu madha dhèu ae lula-nèti jꞌara mamuri Lamatua dhu mola. De limuri ne jaꞌa manèngi èu, ho aaꞌi-aaꞌi dhu èu tadèngi nèti jaꞌa, lamu ajꞌa hari hia dhèu dhu èu bisa lèka si. Dhèu sèra hudꞌi bisa lasi ajꞌa hari sèmi èèna kahèi mi dhèu leo.

3 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, nuka sèmi sordadꞌu Yesus Kristus. De èdhi pasae jꞌajꞌèra sèmi Nèngu kahèi. Lula èu ne sordadꞌu dhu beꞌa, èu hudꞌi pasae more ku pala unu mu. 4 Sordadꞌu dhu pakako sasabꞌa bisa boe sabꞌa pabꞌali dènge sasabꞌa dhu leo. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, nèngu neꞌa pakarejꞌe dꞌara komedhaa na.

5 Tare conto leo sèmi olaraga. Ladhe madhutu lomba, hudꞌi madhutu ku atora na. Te ladhe aadꞌo, na, kalua! Bisa boe abhu juara. Sèmi èèna kahèi, ladhe neo pakako sasabꞌa Lamatua, madhutu ku atora Na.

6 Ladhe kahèi dhèu sabꞌa oka-tedhe. Na sabꞌa dènge tèku rui na ètu dꞌara oka na. De nèngu ka dhu uru tèka abhu hua-hela. 7 Pangee paie-iie conto sèra. Pe Ama Lamatua hia meꞌa mèu jꞌara sèra aaꞌi-aaꞌi ra.

8 Pangee pabeꞌa-beꞌa mi Yesus Kristus. Nèngu èèna ana-èpu dhèu aae Daud. Na madhe, te ngaa Ama Lamatua pamamuri Ne. Èèna ka jꞌajꞌi Lii Lolo Beꞌa dhu jaꞌa laku peka-padhai ètu mia-mia. 9 Lula jaꞌa lole Lii Lolo Beꞌa, èèna ka jaꞌa jꞌèra sèmi neꞌe ne. Risi-risi hari ra èki-karadhe jaꞌa dènge rate, tao jaꞌa sèmi dhèu bhelu-katubꞌa sa. Te ngaa rèngu taha rare boe Lii Lolo Beꞌa Ama Lamatua. 10 De jaꞌa sadia pasae rupa-rupa jꞌajꞌèra. Sadꞌi dhèu unu Lamatua dhu Na hagꞌe nare sèra abhu mamuri. Pe Ama Lamatua dedꞌe si padedha-dedha, lula rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Yesus Kristus. 11 Aa lii seꞌe mema lèke tareꞌa:

“Ladhe èdhi mangaku, na, Kristus madhe ho gati èdhi,

èci èèna ka èdhi madhe tèke eele mamuri dhui,

hèia èdhi kahèi mamuri bera-bera dènge Ne.

12 Ladhe èdhi taha ètu dꞌara jꞌajꞌèra,

èdhi tèdꞌu paredha sama-sama dènge Nèngu kahèi.

Te ngaa ladhe èdhi pasili Ne,

Nèngu pasili èdhi kahèi.✡

13 Masi ka dꞌara èdhi satia boe,

te ngaa Nèngu satia taa-taa,

lula Nèngu bisa boe leko-monya. Ngaa dhu Na peka, èèna ka dhu Na tao.”

Dhèu sabꞌa dhu Lamatua pakabꞌua

14 Pasanèdꞌe dhèu parcaya, sèna ka rèngu baku bhèlu jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra. Kai si dènge kolongara Ama Lamatua, ho ra loe eele ka nèti paꞌuji lii padhai lii. Te aaꞌi-aaꞌi sèra guna boe ngaa-ngaa. Dhodhoka paꞌele iie ngangee nèti dhèu dhu nanene. 15 Tenge jꞌara dhu beꞌa, sèna ka tao iisi èu nuka sèmi dhèu sabꞌa dhu nia abhu koa nèti Ama Lamatua. Dhèu sèmi èèna parluu boe makae, lula nèngu èèna sabꞌa sasabꞌa na dènge beꞌa. Èu hudꞌi jꞌajꞌi dhèu dhu ajꞌa dènge mola Lii Holo-Nori Lamatua mi dhèu, aa baku dènge koe-kapengo. Lula Lii Holo-Nori Na, mola! 16 Pakajꞌèu nèti lii padhue dhu dènge boe kolo-kapua, aa nèti lii padhai dhu pakabꞌua boe Lamatua. Te sèra sa dhoka tao dhèu asa bhelu-katubꞌa. 17 Lii padhai dhu bhelu-katubꞌa sèra pajꞌala sèmi èi papèdꞌa kangker. Lii padhai Himeneus dènge Filetus sèmi sèra ka! 18 Dua ra ajꞌa sala, peka na, dhèu madhe mamuri aaꞌi hari le. Te ngaa èèna lèke boe! Dènge jꞌara sèmi èèna, rèngu se piku eele nèti ngaa dhu lèke. Ngaa dhu rèngu ajꞌa seꞌe, paꞌele iie parcaya nèti dhèu cahagꞌe.

19 Te ngaa kapua dhu Ama Lamatua padhèdi nare èèna, kalau-karèto boe. Ètu kapua èèna, dhu suri peka na, “Lamatua tadhe mèu dhèu unu Na,” aa, “Dhèu cee dhu pahaha iisi mi Ama Lamatua, hudꞌi pakajꞌèu ku nèti bhelu-katubꞌa.” Kapua èèna, dhèu unu Lamatua.✡

20-21 Ètu dꞌara èmu dhèu kaja, abhu rupa-rupa mèdha-panyau. Abhu dhu tao nèti hualaa iia dènge hualaa pudhi. Te ngaa abhu kahèi dhu tao nèti ajꞌu dènge rai kalili. Mèdha dhu kabꞌua, lamatua èmu na dꞌèi pake ètu dꞌara iia-aala. Te ngaa mèdha dhu biasa sèra, lamatua èmu makae pake ètu madha dhèu. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu rai-haha. Ladhe abhu dhu pakajꞌèu iisi ra nèti bhelu-katubꞌa, nèngu èci èèna ka dènge mèdha-panyau dhu kabꞌua sèra. Lamatua èmu dꞌèi pake ne, lula nèngu dènge gaguna sèna ka tao rupa-rupa sasabꞌa dhu beꞌa.

22 Ana ngèru sèra manahu malai lula madhutu dadꞌèi ra. Te ngaa èu, Timotius, hudꞌi jꞌaga ngiꞌu mu paie-iie, ho baku madhutu dadꞌèi dꞌara sèmi èèna. Tenge jꞌara ho tao dhu beꞌa taruu. Parcaya taruu Lamatua. Mamuri pasue aa padame dènge dhèu leo. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Lamatua, dhu mamuri dènge dꞌara mola-mèci, rèngu dꞌèi dhoka tao jꞌara dhu beꞌa. De èu, Timotius, hudꞌi mamuri ku sama sèmi rèngu sèra! 23 Jaꞌa pasanèdꞌe hari èu ca tèka! Baku lamu soro iisi asa dꞌara lii langu dhu dènge boe kolo-kapua. Te sèra sa dhodhoka tao dhèu ho patao-palaha di. 24 Dhèu dhu sabꞌa hia Lamatua nia boe jꞌajꞌi dhèu dhu tenge lii langu, sina ma? Te ngaa rèngu sèra hudꞌi dꞌara beꞌa dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, dhu dꞌèlu-mèu ajꞌa-nori dhèu, dhu taha rare dꞌara ropa paraga dènge dhèu dhu tema tenge lii langu. 25 Rèngu hudꞌi holo paie-iie dhèu dhu palabꞌa sèra. Dènge sèmi èèna, ele boe Lamatua hia si ele-hoꞌa, hèia ra sèmi rare ngaa dhu lèke. 26 Hèia ra maseꞌa, ka ra rai nèti kacui-aai dhèu aae nidhu, dhu uru èèna èki si ho madhutu dadꞌèi na.

3

Dꞌai lodꞌo èle rai-haha, dhèu rai-haha jꞌajꞌi sèmi ngaa sa?

1 Timotius! Ladhe dètu dènge lodꞌo èle rai-haha ne, jꞌajꞌèra na ae titu kèna. Jaꞌa peka mema dènge èu sèmi èèna. 2 Dhèu dhoka sue ngiꞌu ra, aa mangaꞌa doi-dhari. Rèngu padedha iisi, aa dꞌèi pahaha dhèu leo, dꞌèi pakarehe kolongara Lamatua, dꞌèi boe nanene ina-ama ra, reꞌa boe manèngi makasi, kètu hadhu, dꞌèi boe madha jꞌara Lamatua, 3 reꞌa boe sue dhèu, dꞌèi boe mamuri padame, dꞌèi paꞌele iie kolongara dhèu, taha rare boe iisi ra, bhelu-katubꞌa dhu risi eele, dꞌèi boe dhu beꞌa, 4 dꞌèi pahie mone aanga-angalai ra, ngangee babꞌa, aa tao ngiꞌu ra dꞌèlu-mèu risi, madhutu dhoka dadꞌèi dꞌara risi nèti dadꞌèi Lamatua. 5 Rèngu tao iisi ra dhèu dꞌèlu-mèu, te ngaa dhu mola-mèu lao. Koasa Lamatua abhu boe ètu dꞌara ra. Baku padètu dènge dhèu sèmi sèra kahèi!

6 Rèngu maso asa dꞌara èmu dhèu dènge rèhu mare, ho lasi kakèjꞌi dꞌara dhèu bhèni dhu èra boe, aa mudꞌa lèke godꞌa. Dhèu bhèni sèmi sèra sa, mamuri ètu dꞌara sasala-sasigo dhu udhu sobhu-sobhu, aa madhutu dhoka rupa-rupa dadꞌèi dꞌara ra. 7 Ropa ra tadèngi mese hiu mai nori jꞌara dhu hiu, na, rèngu madhutu rii. Te ngaa reꞌa boe hagꞌe mia ka dhu lèke, aa mia dhu sale. 8 Èu sanèdꞌe era lii lolo Yanes dènge Yamres, si?* Lodꞌo èèna, dua ra palabꞌa dènge Musa. Mese taa limuri seꞌe, tatao ra èci èèna ka. Rèngu palabꞌa dènge lii holo-nori dhu beꞌa. Ngangee ra ele iie le, aa parcaya rèngu lèke boe. 9 Mese dhu lèke boe sèmi sèra sa, bisa boe taha rare nèbhu. Nèbhu-nèbhu dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa gagoa rèngu! Nuka sèmi uru èèna dhèu reꞌa kapodꞌe-kabèli lula-nèti Yanes dènge Yamres.

Kèpe paꞌèra-èra lii holo-nori dhu èu sèmi more le

10 Timotius! Èu meꞌa aaꞌi le mamuri jaꞌa. Èu meꞌa aaꞌi ngaa dhu jaꞌa ajꞌa. Èu meꞌa jꞌara mamuri jaꞌa. Èu meꞌa dꞌara dadꞌèi jaꞌa. Èu meꞌa ngaa dhu jaꞌa parcaya. Èu mèdhi unu mu le, jaꞌa taha kore dꞌara, aa sasue jaꞌa mi dhèu. Aa èu meꞌa tasamia jaꞌa taha ètu dꞌara jꞌajꞌèra dènge beꞌa. 11 Èu meꞌa kahèi ra hake-paparu jaꞌa, aa dui rupa-rupa jꞌajꞌèra. Jaꞌa abhu jꞌajꞌèra sèmi èèna ètu kota Antiokia, Ikonium, dènge Listra. Te ngaa Ama Lamatua patalale eele jaꞌa nèti jꞌara sèra aaꞌi-aaꞌi.✡ 12 Mema dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus Kristus, aa neo mamuri mola-mèci madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, tatu dhèu pajꞌèra rèngu. 13 Ngaa hari, dhèu bhelu dènge dhèu kapodꞌe-kabèli sèra, asa tabha bhelu. Rèngu kapodꞌe-kabhèli ho pamanahu dhèu leo, te ngaa rèngu sèra lèke kapodꞌe kahèi.

14 Te ngaa èu hudꞌi kèpe paꞌèra-èra lii holo-nori dhu èu abhu le. Aa ngaa dhu èu parcaya èèna, madhutu taruu. Te èèna ka dhu lèke! Èu meꞌa mèu cee ka dhu ajꞌa aaꞌi-aaꞌi sèra mi èu! Èu bisa lèka si!✡ 15 Karèi nèti èu ana iiki era, èu abhu aꞌajꞌa le isi nèti Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua. Nèti Sasuri seꞌe, èu meꞌa rahasia mamuri dhu lèke, dhu tao èu meꞌa mèu jꞌara mamuri. Nèti èèna ka, èu parcaya Yesus Kristus. 16 Aaꞌi-aaꞌi dhu ra suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, mema Ama Lamatua ka dhu uri ho dhèu suri sèra. Gaguna Sasuri èèna, nuka: ajꞌa dhèu ngaa dhu lèke, padꞌelo sasala dhèu, ère hari dhèu asa jꞌara dhu mola, aa nori dhèu ho bèli-bèli mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. 17 Dènge sèmi èèna, Sasuri Mola-Mèci èèna bisa tao pamèci dhèu unu Lamatua sèra, sèna ka rèngu reꞌa sasabꞌa dhu beꞌa aaꞌi-aaꞌi.

4

Lamu peka Lii Holo-Nori Ama Lamatua

1-2 Bèli-camèdꞌa Yesus Kristus mai hari asa rai-haha ne, ho nèdꞌu paredha nuka sèmi Dhèu Aae. Masi ka dhèu dhu mamuri era, do dhèu dhu madhe le, aaꞌi-aaꞌi ra lasi asa katanga madha Na, sèna ka Na pamaꞌète lii langu ra èci-èci. Nèti èèna ka, ètu madha Ama Lamatua dènge Yesus Kristus, jaꞌa manèngi mi èu ho lamu peka-padhai dènge dhèu-dhèu, Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Èu paꞌèra taruu! Baku pangee, na, lodꞌo dhu beꞌa, do aadꞌo. Padꞌelo sasala dhèu, te ngaa kai si pabeꞌa-beꞌa dènge lii mako. Paꞌèra dꞌara dhèu pake lii holo-nori dhu lèke.

3 Te bèli-camèdꞌa, dhèu roꞌo heka nanene lii holo-nori dhu lèke. Pe ra kaboko rare mese-mese dhu dꞌèlu-mèu padhue-padhai madhutu dadꞌèi ra, sèna ka pabeꞌa roꞌa dhilu ra. 4 Ra hutu dhilu ra ho tule eele lii holo-nori dhu lèke. Te ngaa pasa dhilu ra, ho nanene lii lolo nanuku dhu leko-monya sèra!

5 Masi ka tasamia èèna ka, èu hudꞌi taha dꞌara. Paꞌèra ètu dꞌara jꞌajꞌèra. Lamu lole Lii Lolo Beꞌa, sèna ka dhèu sèmi rare Yesus Kristus. Soru-bara dhèu dènge dꞌara kateme, toke paꞌèle sasabꞌa. Baku dènge dꞌara cabèka.

6 Baku pusi dènge ngiꞌu jaꞌa ne, te lodꞌo mamadhe jaꞌa dètu le. Èci èèna ka dènge galaa dhu isi na oe èle kèna.* 7 Te ngaa jaꞌa segi le ètu dꞌara paꞌuji èèna dènge beꞌa. Jaꞌa rai dꞌai le lane. Jaꞌa madhutu taruu le Yesus Kristus dènge beꞌa. 8 De neꞌe ne, di èci ka dhu jaꞌa tatae. Nuka piala juara dhu Lamatua tao tèke le hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri mola. Lamatua èdhi èèna, nuka Dhèu pamaꞌète lii langu dhu mola. Dhu neꞌa boe bia cabèka. Ladhe dꞌai ka lodꞌo na, Na pangèdꞌu mi jaꞌa piala juara èèna. Te ngaa mesa boe jaꞌa di. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sue Ne, aa dhu mate mamai Na, rèngu sèra abhu piala sèmi èèna kahèi.

Paulus moa pèri-pèri jꞌara

9 Timotius! Mai ka lai-lai ngadꞌo jaꞌa! 10 Te limuri ne jaꞌa kaliu bia. Krekes laꞌe le asa propensi Galati. Aa Titus laꞌe le asa rai Dalmatia. Aa Demas sue risi jꞌara-jꞌara dhu lèke boe ètu rai-haha ne, laꞌe le sa kota Tesalonika.✡ 11 Dhodhoka Lukas di dhu pea dènge jaꞌa ètu neꞌe. Tenge more Markus sèna ka dua mi mai palere-lere. Te nèngu èèna bisa ladhe-leru jaꞌa ètu neꞌe.✡ 12 Jaꞌa hia le Tikikus laꞌe asa kota Epesus.✡ 13 Ladhe èu mai, baku bhèlu mèti kodho pana jaꞌa dhu tèke eele ètu èmu Karpus ètu kota Troas. Aa baku bhèlu mèti dènge sasuri jaꞌa sèra, risi-risi dhu jaꞌa suri ètu kaꞌuri badha.✡

14 Aleksander, tuka tabaga èèna, tao bhelu dhu ciki boe mi dedha jaꞌa. Hudꞌi nèngu sène, te bèli-camèdꞌa, Lamatua ka dhu bꞌala ne, sèmi dhu nèngu tao mi dedha jaꞌa.✡ 15 Èu hudꞌi mage-mage ku dènge dhèu èèna, lula nèngu na dꞌèi palabꞌa lii-lii dhu èdhi ajꞌa-nori.

16 Lodꞌo hiu-hiu jaꞌa titu ètu madha hakim ho siri iisi jaꞌa, abhu boe ca dhèu sa dhu re jaꞌa. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra kako tèke eele jaꞌa mesa ku. Te ngaa hudꞌi rèngu sène! Pe Lamatua pabhèlu eele sasala ra. 17 Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua tèke eele boe jaꞌa. Na paꞌèra jaꞌa, sèna ka jaꞌa bisa peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Na dhu pakura boe ciki sa. Jaꞌa lolo sèmi èèna ka mi dhèu Yahudi boe, ho ra nanene Lii Lolo Beꞌa. Aa pakajꞌèu le nèti mamadhe-mamopo. 18 Aa èèna na Ama Lamatua pakajꞌèu jaꞌa nèti bhabhelu-katubꞌa aaꞌi-aaꞌi ra. Aa lere nèti jaꞌa dènge sodꞌa-mole laku asa sorga. Ètu era nèi, Nèngu ka dhu nèdꞌu paredha.

Lamatua èèna, kapai seli eele! Jaꞌa koa-kio dedꞌe padedha-dedha Ne, dhu maꞌète boe! Tareꞌa sèmi èèna.

Paulus katange sasuri na

19 Baku bhelu mèti lii mahoꞌo jaꞌa mi ina Priskila dènge dhèu èmu na Akila. Sèmi èèna kahèi, mi aꞌari Onesiforus.✡ 20 Erastus pea ètu kota Korintus. Ca hari ni, jaꞌa tèke eele Trofimus ètu kota Miletus, lula na pèdꞌa aae.✡ 21 Tenge jꞌara sèna ka lodꞌo dꞌai mèka hèru pacuhi, èu dhu dꞌai le neꞌe. Angalai ètu seꞌe se, nuka: Ebolus, Pudes, Linus dènge ina Klaudia paꞌadhu lii mahoꞌo hia miu. Sèmi èèna kahèi, dènge aꞌari dhèu Kristen dhu leo sèra.

22 Jaꞌa sanao sèna ka Ama Lamatua sama-sama dènge èu taruu. Sèna ka Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Dꞌai sange neꞌe ka,

Paulus

✡ 1:1-2 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:1

✡ 1:5 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 16:1

✡ 1:11 1 Timotius 2:7

* 1:15 Propensi Asia èèna, limuri ne jꞌajꞌi negara Turki re bèka haa.

✡ 2:12 Mateos 10:33, Lukas 12:9

✡ 2:19 Sensus 16:5

* 3:8 Ngara ‘Yanes dènge Yamres’ abhu boe ètu dꞌara sasuri Lii Moa Uru. Te ngaa abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe peka, na, ele boe dua ra dhèu mèu nèti Masir dhu palabꞌa dènge Musa lodꞌo Musa lere nèti dhèu Israꞌel kalua nèti Masir. Baca lii lolo èèna ètu sasuri Kalua nèti Masir 7:11.

✡ 3:11 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 13:14-52, 14:1-7,8-20

✡ 3:14 2 Timotius 1:5, 2:2

* 4:6 Lodꞌo dhèu Yahudi sèra tao korban ètu Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi, abhu korban ca macam dhu hudꞌi bhori anggor mi dedha mei korban. Ele boe Paulus pakasame mamuri nèngu nuka sèmi èi anggor dhu bhori oe èle kèna, jꞌajꞌi persembahan hia Lamatua.

✡ 4:10 Kolose 4:14, Pilmon 24, 2 Korintus 8:23, Galati 2:3, Titus 1:4

✡ 4:11 Kolose 4:14, Pilmon 24, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 12:12, 25, 13:13, 15:37-39, Kolose 4:10

✡ 4:12 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:4, Epesus 6:21-22, Kolose 4:7-8

✡ 4:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:6

✡ 4:14 1 Timotius 1:20, Lii Sodꞌa Koa-Kio 62:12, Roma 2:6

✡ 4:19 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:2, 2 Timotius 1:16-17

✡ 4:20 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:22, Roma 16:23, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:4, 21:29

Titus

1

2

3

Sasuri Paulus hia angalai na

Titus

1

Lii mahoꞌo

1-4 Ana Titus dhu beꞌa!

Sasuri neꞌe nèti jaꞌa, Paulus, ana pua-paleha Ama Lamatua, aa dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus. Na pua jaꞌa sèna ka paꞌèra parcaya dhèu dhu Na hagꞌe nare sèra. Na pua jaꞌa ho padꞌelo jꞌara mola kahèi, sèna ka ra mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. Dènge sèmi èèna, dhèu unu Ama Lamatua reꞌa, na, bèli-camèdꞌa rèngu mamuri taa-taa dènge Ne. Lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, te ngaa Na moa mema, bèli-camèdꞌa dhèu unu Na mamuri taa-taa dènge Ne. Nèngu neꞌa boe leko-monya. Dꞌai lodꞌo na, ka Ama Lamatua peka paledꞌa, na, Nèngu saku eele sasala-sigo dhèu, sèna ka ra mamuri taa-taa dènge Ne. Aa Na paredha jaꞌa ho laku peka Lii Lolo Beꞌa hia dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu mia-mia.

Titus! Èu ne nuka sèmi ana dꞌèlu jaꞌa sa, lula èu dènge jaꞌa ne sama-sama parcaya Kristus. De jaꞌa sabajꞌa mi Ama Lamatua dènge Yesus Kristus dhu hia mamuri mi èdhi, sèna ka Ra padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi èu, ho èu mamuri dènge mera-milu.✡

Jꞌara-jꞌara ho jꞌajꞌi kètu jumaꞌat

5 Ca hari ni, jaꞌa pamaꞌète kore le, ho èu pea ètu pulu Kreta, sèna ka uri pèri-pèri jꞌara dhu èdhi parluu era ètu èèna. Aa hudꞌi laa èu dedꞌe dhèu dhu reꞌa lalau-laloꞌo jumaꞌat ètu dꞌara rae-rae. Baku bhèlu atora dhu jaꞌa peka le dènge èu, lula-nèti dhèu dhu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat. Peka na: 6 Ladhe neo dedꞌe dhèu ho jꞌajꞌi kètu jumaꞌat, nèngu hudꞌi mamuri ku dènge boe sasala. Nèngu hudꞌi satia dènge dhèu èmu na ca dhèu di. Ana-ana na parcaya kahèi Yesus Kristus. Mage dhoka dhèu peka, na, rèngu sèra ana-ana dhu tenge patao-palaha di, aa palabꞌa dènge dhèu. 7 Lula kètu jumaꞌat sèra pakako sasabꞌa Lamatua, de rèngu hudꞌi mamuri dènge mola, aa dènge kolongara hua iia. Baku dedꞌe dhèu dhu dꞌèi padedha iisi; dhu nasa malai, dꞌèi mahu, dhu dꞌèi pagama, aa dhu mangaꞌa doi-dhari. 8 Dhèu dhu jꞌajꞌi kètu jumaꞌat sèra hudꞌi dꞌèi sèmi rare dhèu asa dꞌara èmu ra. Dhu dꞌèi jꞌara-jꞌara dhu beꞌa, dhu taha rare dꞌara, dhu bia boe cabèka, dhu dꞌara mola-mèci, aa dhu reꞌa taha rare ngiꞌu. 9 Rèngu hudꞌi kèpe paꞌèra-èra ku Lii Holo-Nori Ama Lamatua, dhu uru èèna èdhi nori si. Dènge sèmi èèna, rèngu padꞌelo jꞌara Lamatua dhu mola hia dhèu leo, aa bisa pamola lii lolo dhu lèke boe jꞌara sèra.✡

Dhèu dhu ajꞌa-nori lèke boe

10 Te abhu dhèu ae dhu dꞌèi palabꞌa aꞌajꞌa dhu lèke. Abhu dhu peka-padhai dènge boe kolo-kapua. Aa abhu kahèi dhu dꞌèi kapodꞌe-kabèli. Risi-risi dhèu Yahudi dhu peka, na, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu neo abhu mamuri hudꞌi suna ku. 11 Ra pake aꞌajꞌa rèngu dhu sala ho nuni rèti aꞌari èdhi pakajꞌèu nèti lii holo-nori Lamatua dhu lèke. Rèngu sèra dꞌèi dhoka tenge doi-dhari dènge jꞌara kapodꞌe-kabèli di! Kai dhèu sèmi sèra sa, sèna ka ra loe nèti ajꞌa jꞌara-jꞌara dhu lèke boe. 12 Ca tèka, dhèu èci nèti pulu Kreta, dhu tema padhai pake lii hini, lole dhèu nèngu unu na, aku nèngu na,

“Dhèu pulu Kreta dꞌèi dhoka padhai lii hèbꞌa hua di,

dhu mangaꞌa, nuka sèmi badha hui dhu reꞌa boe atora, aa bai-eedꞌa mèje adhe!”

13 Mamuri dhèu sèra mema sèmi èèna ka! De èu hudꞌi lamu ère more hari dhèu dhu lèke kapodꞌe-kabèli sèra, ho paꞌèra hari parcaya ra mi Lamatua. 14 Èle èèna, ra nanene ia ka nanuku nèti dhèu Yahudi sèra, aa rèngu hudꞌi ae eele ku nèti lii paredha dhèu-dhèu dhu tule eele lii holo-nori dhu lèke.

15 Sanèdꞌe paie-iie! Bagi dhèu dhu dꞌara mola-mèci, aaꞌi-aaꞌi mola-mèci. Te ngaa bagi dhu dꞌara kajꞌalu aa dhu parcaya boe Lamatua, abhu boe ngaa èci sa dhu mola-mèci. Lula dꞌara dènge ngangee rèngu dhu kajꞌalu mema le. 16 Rèngu mangaku tadhe Ama Lamatua. Te ngaa mamuri ra nuka sèmi dhèu dhu tadhe boe Ne. Rèngu padhai lii leo, tao leo. Rèngu mema tareꞌa-reꞌa dhèu karehe di! Rèngu roꞌo boe madhutu dadꞌèi Lamatua. Baku maena dhèu sèmi sèra reꞌa tao dhu beꞌa!

2

Lii holo-nori dhu lèke, jꞌajꞌi mi kapua mamuri dhu mola

1 Te ngaa èu ne, Titus, baku jꞌajꞌi sèmi rèngu kahèi! Èu hudꞌi paꞌèra dꞌara dhèu, sèna ka ra mamuri madhutu lii holo-nori Lamatua dhu lèke. 2 Peka dènge ama-ama dhèu heka sèra ho mamuri madhutu atora, jꞌaga paie kolongara, aa taha rare dꞌara. Rèngu hudꞌi kèpe paꞌèra aa taha taruu madhutu lii holo-nori Ama Lamatua dhu lèke. Aa rèngu hudꞌi sue dhèu leo kahèi.

3 Sèmi èèna kahèi dènge ina-ina dhu heka sèra. Peka dènge ra jꞌaga paie kakako dènge lii padhai ra, aa mamuri taruu madhutu dadꞌèi Lamatua. Baku padhai-kakoli kolongara dhèu. Baku jꞌajꞌi ènu dhua ara-dhua pèdꞌu. Te ngaa rèngu hudꞌi ajꞌa dhèu, sèna ka ra mamuri dènge mola. 4 Dènge jꞌara sèmi èèna, rèngu jꞌajꞌi dhèu padꞌelo jꞌara mi ina-ina dhu ngèru era, sèna ka ra sue dhèu èmu-kamali dènge ana-ana ra. 5 Rèngu hudꞌi ajꞌa kahèi dhèu ho ra mamuri dènge taha rare dꞌara, mola-mèci, reꞌa lalau dꞌara èmu, reꞌa pahae dhèu èmu ra, aa dꞌèi nanene lii dhèu èmu ra. Ladhe mamuri rèngu sèmi èèna, dhèu bisa heka padhai lii pahaha Lii Holo-Nori Ama Lamatua.

6 Sèmi èèna kahèi, holo mone ngèru sèra, sèna ka ra mamuri dènge taha rare dꞌara.

7 Titus! Èu ne hudꞌi mamuri dènge beꞌa ku, ho bisa jꞌajꞌi dhèu padꞌelo jꞌara mi dhèu leo. Sadꞌi èu tao ngaa èci sa, sabꞌa dènge beꞌa, sama sèmi dhu èu ajꞌa dhèu sèra. Ladhe èu ajꞌa ngaa sa èci, na, tao madhutu ngaa dhu èu ajꞌa sèra. Mage pamudꞌe dènge sasabꞌa èu. 8 Ladhe èu nori dhèu, pake lii holo-nori dhu lèke, sèna ka dhèu abhu boe jꞌara ho pamanahu èu. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, dhèu-dhèu dhu labꞌa èdhi raꞌe makae, lula rèngu abhu boe jꞌara ho segi èdhi.

9 Ajꞌa ènu sèra ho ra nanene lamatua rèngu ètu jꞌara ngaa èèna ka, aa pakarejꞌe dꞌara lamatua ra. Baku ra pabꞌala lii padhai dènge lamatua ra. 10 Rèngu baku manaꞌu mèdha-panyau lamatua ra. Rèngu hudꞌi padꞌelo ku dhu peka, na, lamatua ra bisa parcaya rèngu tareꞌa-reꞌa. Rèngu sèra hudꞌi jꞌajꞌi dhèu dhu beꞌa aa satia. Ladhe dhèu leo neo pakasame mamuri ènu rèngu dènge aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi ajꞌa, tatu ra dhaa, peka na, lii aꞌajꞌa èdhi beꞌa titu kèna. Te aꞌajꞌa èdhi seꞌe, madhutu jꞌara-jꞌara Ama Lamatua dhu hia le mamuri mi èdhi.

11 Te Ama Lamatua padꞌelo le babeꞌa dꞌara Na mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra, aa bhoke jꞌara ho patabuli dhèu nèti koasa sasala-sasigo ra. 12 Nèti èèna ka, mamuri dhu pamèci boe, aa dadꞌèi dhu karehe, ti core eele si. Èdhi mamuri ètu rai-haha ne, hudꞌi teꞌa taha tare dꞌara, mamuri dènge mola-mèci, aa satia dènge Ama Lamatua. 13 Limuri ne èdhi sanao-maena mamai hari Yesus Kristus dhu kapai risi eele! Èèna jꞌajꞌi mèngi-nale mi èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Nèngu èèna, Lamatua èdhi dhu kapai risi dhu pala-bagi le mamuri mi èdhi. 14 Nèngu hia le ngiꞌu aae Na jꞌajꞌi mi korban, sèna ka patabuli eele èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, sèna ka tao èdhi jꞌajꞌi dhèu unu Na dhu mamuri mola-mèci, dhu dꞌèi dhoka tao jꞌara hua iia di.✡

15 De Titus, ajꞌa aaꞌi-aaꞌi se mi dhèu sarani sèra. Paꞌèra dꞌara si, sèna ka madhutu aꞌajꞌa sèra. Dhèu cee dhu tao sala, na, padꞌelo jꞌara beꞌa hia ne. Dhèu bisa boe pahaha èu, lula èu dènge hak ho tao paie rèngu.

3

Mamuri dhu lèke nèti dhèu Kristen

1 Pasanèdꞌe dhèu sarani sèra, ho nanene dhèu paredha aa dhèu-dhèu dhu rèdꞌu koasa. Rèngu hudꞌi madhutu ku atora sèra. Aa rèngu hudꞌi paꞌèra tao jꞌara-jꞌara dhu beꞌa. 2 Baku lasi padhai paꞌele iie kolongara dhèu. Baku dꞌèi pasibha dꞌara lii. Beꞌa risi, mamuri mola, dènge dꞌara hua iia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

3 Te uru èèna, lodꞌo èdhi tadhe mèka Lamatua Yesus, èdhi teꞌa boe ngaa-ngaa, aa dènge mudꞌa lèke tipu. Èdhi toꞌo boe nanene dhèu leo. Èdhi dhoka mamuri madhutu dꞌara bhelu di, ka èki ngiꞌu èdhi dènge rupa-rupa dadꞌèi dꞌara ti. Èdhi dꞌara karehe dènge dhèu leo. Èdhi mamuri dhoka dènge jeluus. Èdhi dꞌèi tèka dꞌara mi dhèu leo, hèia ra kabꞌèli tèka dꞌara dènge èdhi.

4 Masi ka mamuri èdhi ne ele iie le, te ngaa Ama Lamatua dhu hia mamuri mi èdhi, padꞌelo le sasue dènge dꞌara hua iia Na mi dedha èdhi. 5 Na hia èdhi mamuri lula boe nèti tatao èdhi dhu beꞌa, te ngaa lula sasue Na mi èdhi. Nèngu rase pamèu-mèu sasala èdhi sèra pake Roh Na dhu Mola-Mèci, sèna ka pahiu mamuri èdhi, nuka sèmi rara iisi hari èdhi. 6 Lula Yesus Kristus madhe le ho pakajꞌèu èdhi nèti koasa sasala sèra, nèti èèna ka Ama Lamatua hia dènge boe too-lane Roh Na dhu Mola-Mèci mi èdhi. 7 Lula dꞌara hua iia Yesus, ka Na pabeꞌa paꞌèci èdhi dènge Ama Lamatua, nuka sèmi ana Na. Hèia èdhi teꞌa, na, bèli-camèdꞌa èdhi mamuri taa-taa dènge Ne. Seꞌe se jꞌajꞌi mi pusaka èdhi! 8 Dhu jaꞌa peka ne, lèke tareꞌa.

Ngaa dhu jaꞌa ajꞌa ne, dènge kabꞌua hia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi. Nèti èèna ka, èu hudꞌi pasanèdꞌe dhèu ho madhutu lii ajꞌa dhu mola. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Lamatua, loe boe tenge jꞌara sèna ka tao jꞌara dhu beꞌa. 9 Baku soro iisi asa dꞌara lii langu dhu leko-monya, nuka sèmi: pasibha dꞌara lii langu dhu dènge boe kolo-kapua, patao iia dꞌara dènge dhèu leo, patula-pajuku nèti jꞌajꞌajꞌi mia dhu dedha risi, aa patao nèti atora adꞌa Yahudi. Tao ngaa? Sèra sa aaꞌi-aaꞌi, èci sa gaguna na aadꞌo. Pèci eele lodꞌo iia dꞌara! 10 Lamu holo dhèu dhu tema pamae jumaꞌat sèra. Ladhe nèngu tao taruu, kai ne. Aa ladhe na loe boe, soro tèke ne sène. 11 Dhèu sèmi èèna, ngangee na mola heka. Nèti tatao unu na ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi ra reꞌa mèu sasala na.

Paulus paꞌèle sasuri na

12 Jaꞌa neo hia Artemas do Tikikus, dhiu paraga dènge èu asa pulu Kreta. Ladhe na dꞌai, èu tenge jꞌara sèna ka mai lai-lai paraga dènge jaꞌa ètu kota Nikopolis. Te jaꞌa neo pea ètu nèi dꞌara hèru pacuhi ne.✡ 13 Èu tadhe le dhèu dhu dꞌèlu-mèu hukum, ngara na Senas, aa angalai na Apolos, do? Ra neo lasi asa era kajꞌèu. De mu bara si, sèna ka ra baku kura ngaa-ngaa ètu talora jꞌara.✡ 14 Te dhèu dhu madhutu Lamatua Yesus baku madhèdi iia dꞌara di. Rèngu hudꞌi majꞌèni tao dhu beꞌa, aa bara dhèu dhu tareꞌa-reꞌa parluu. Dènge sèmi èèna, mamuri ra dènge kabꞌua.

15 Titus. Jiꞌi aaꞌi-aaꞌi ètu neꞌe paꞌadhu lii mahoꞌo hia èu. Aa hia kahèi mi angalai jiꞌi dhu sama-sama parcaya Lamatua Yesus.

Jaꞌa sabajꞌa manèngi sèna ka Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Dꞌai sange neꞌe ka,

Paulus

✡ 1:1-4 2 Korintus 8:23, Galati 2:3, 2 Timotius 4:10

✡ 1:9 1 Timotius 3:2-7

✡ 2:14 Lii Sodꞌa Koa-Kio 130:8, Kalua nèti Masir 19:5, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:20, 7:6, 14:2, 1 Petrus 2:9

✡ 3:12 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 20:4, Epesus 6:21-22, Kolose 4:7-8, 2 Timotius 4:12

✡ 3:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 18:24, 1 Korintus 16:12

Pilmon

Sasuri Paulus hia

Pilmon

1

Lii mahoꞌo

1 Sasuri ne nèti jaꞌa, Paulus. Angalai jaꞌa, Timotius, hia lii mahoꞌo kahèi. Sèna ka èu meꞌa, ra taha jaꞌa ètu dꞌara èmu bèdho ne, lula jaꞌa peka-padhai dènge dhèu lula-nèti Yesus Kristus.

Jaꞌa suri sasuri ne

hia èu, Pilmon, dhu jiꞌi sue, aa dhu jꞌajꞌi angalai ètu dꞌara sasabꞌa;

2 hia ina Apfia,* dhu jiꞌi tadhe nuka sèmi ana hèni jiꞌi;

hia Arkipus, dhu sabꞌa sama-sama dènge jiꞌi ètu dꞌara sasabꞌa neꞌe;

dènge hia jumaꞌat dhu tema sabajꞌa sama-sama ètu dꞌara èmu èu.✡

3 Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua, dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi dedha miu, sèna ka miu bisa mamuri padame èci dènge èci.

Dꞌara Paulus karejꞌe lula mamuri Pilmon

4 Pilmon! Lodꞌo-lodꞌo dhu jaꞌa sabajꞌa hia èu, jaꞌa manèngi makasi mi Lamatua, lula mamuri èu. 5 Te jaꞌa tadèngi ae le nèti parcaya èu mi Lamatua Yesus, dènge sasue èu mi dhèu-dhèu parcaya. 6 Lula lalèka èu, èu bisa mamuri dꞌara èci dènge dhèu parcaya dhu leo sèra. Jaꞌa manèngi-mangajꞌi ho ladhe miu padꞌelo dꞌara beꞌa miu èci dènge èci, miu bisa meꞌa mèu madha jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa, dhu èdhi bisa tao hia Lamatua Yesus. 7 Sasue èu èèna ka pakarejꞌe dꞌara jaꞌa, aa paꞌèra dꞌara jaꞌa kahèi. Aa sasue èu èèna ka, paꞌèra kahèi dꞌara dhèu parcaya sèra.

Paulus manèngi sèna ka Pilmon padꞌelo dꞌara sasue na mi Onesimus kahèi

8-9 Aꞌa, ee! Jaꞌa parluu ciki, sèmi neꞌe: jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Kristus. Nèti èèna ka, jaꞌa dènge hak kahèi ho paredha èu, sèna ka tao jꞌara neꞌe. Te ngaa jaꞌa koꞌo boe tao paredha di, dhoka neo manèngi èu bantu di, nuka sèmi dhèu heka dhu toꞌa mi dedha èu. Jaꞌa jꞌajꞌi ana bèdho lula madhutu Yesus Kristus. Nèti èèna ka jaꞌa bani manèngi èu soru-bara jaꞌa, lula jaꞌa keꞌa sasue èu mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. 10 Jaꞌa manèngi sèna ka èu padꞌelo sasue èu mi ana jaꞌa, Onesimus. Nèngu èèna, nuka sèmi ana dꞌèlu jaꞌa, te nèngu parcaya Yesus nèti sasabꞌa jaꞌa, ropa jaꞌa ètu dꞌara bui ne.✡

11 Jaꞌa keꞌa, Onesimus ne, ènu èu dhu rai nèti èu. Jaꞌa keꞌa, na, uru èèna nèngu dhu laku boe ètu katanga madha èu. Te ngaa limuri ne, jaꞌa parcaya nèngu nèti gaguna ae-ae hia èdhi dua ti.† 12 Jaꞌa sue ne titu kèna. Te ngaa hudꞌi laa, jaꞌa pua na lèpa hari asa èu.

13 Madhutu ngangee jaꞌa, na, jaꞌa taha Onesimus sèna ka gati èu, ho nèngu ladhe-leru jaꞌa ètu neꞌe. Te jaꞌa bisa boe tao ngaa-ngaa ètu dꞌara bèdho ne. Jaꞌa jꞌajꞌi ana bèdho, lula peka-padhai dènge dhèu Lii Lolo Beꞌa Lamatua Yesus. 14 Jaꞌa koꞌo boe sèna ka èu sadꞌi madhutu di, ladhe èu rasa dhèu laka-seti èu. Dadꞌèi jaꞌa, na, èu tao dhu beꞌa madhutu dadꞌèi èu unu mu. De ladhe èu moꞌo mèka sèmi dènge beꞌa lii manèngi jaꞌa, na, jaꞌa koꞌo boe tao ngaa ciki sa mi Onesimus ne, lula dhu hak dhoka èu di.

15 Ele boe èu pangee sèmi neꞌe: Lamatua soro tèke Onesimus ele nèti èu dꞌara ciki ooꞌe ne, sèna ka na mai hari ho pea taruu dènge èu. 16 Lodꞌo na rai èèna, nèngu dhoka jꞌajꞌi dhèu ènu èu di. Te ngaa ladhe nèngu lèpa hari dhiu, nèngu jꞌajꞌi mi ari pasue èu. Jaꞌa sue ne titu kèna kahèi. De neꞌe ne, gaguna na hia mi èu asa tabha. Te nèngu ne mesa boe jꞌajꞌi ènu èu di, te ngaa nèngu jꞌajꞌi kahèi ari dhu sama-sama parcaya Kristus.

17 De sèmi neꞌe ka. Ladhe èu tadhe jaꞌa ne angalai èu ètu dꞌara sasabꞌa èci, na, jaꞌa manèngi ho èu sèmi more nèngu, nuka sèmi jaꞌa ka dhu dhiu èèna. 18 Te ngaa ladhe Onesimus tao nèdhi sala mi dedha èu, do, na pakèlu era, hudꞌi laa pe jaꞌa ka tago kore. 19 Ladhe laa! Sasuri pakèlu ne, jaꞌa suri unu ku. Jaꞌa, Paulus, èèna na bꞌae pamaꞌète kèlu Onesimus mi Pilmon. Dꞌai le, sina ma? De jaꞌa parluu heka pasanèdꞌe, na, èu pakèlu jaꞌa ae risi. Te èu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua, lula jaꞌa.

20 Lèke kèna! Hudꞌi laa sèna ka èu bantu jaꞌa ètu jꞌara neꞌe, lula èdhi paꞌaꞌari ètu dꞌara Lamatua. Pakarejꞌe dꞌara jaꞌa sèmi èèna, lula èdhi aaꞌi-aaꞌi ti sama-sama dhèu unu Kristus.

Paulus suri paꞌèle sasuri na

21 Pilmon! Jaꞌa suri sasuri ne hia èu, lula jaꞌa parcaya èu bisa taru kira mi jaꞌa dènge beꞌa. Jaꞌa rasa, èèna na èu tao risi nèti ngaa dhu jaꞌa sanao.

22 Jꞌara èci era. Sadia ku kama èci hia jaꞌa. Te jaꞌa parcaya Lamatua tadèngi lii sabajꞌa miu, aa pe Na bhoke jꞌara ho kalua eele jaꞌa nèti dꞌara bui, sèna ka dhiu hari paꞌasu-pareo dènge miu ètu nèi.

23 Epapras ètu neꞌe. Nèngu jꞌajꞌi dhèu bui kahèi, lula nèngu lole jꞌara-jꞌara lula-nèti Yesus Kristus sèmi jaꞌa kahèi. Na paꞌadhu lii mahoꞌo kahèi hia èu.✡ 24 Markus, Aristarkus, Demas, dènge Lukas ètu neꞌe kahèi. Sasabꞌa rèngu èci èèna ka dènge jaꞌa. Rèngu hia lii mahoꞌo kahèi.✡

25 Jaꞌa manèngi Kètu èdhi, Yesus Kristus, sèna ka padꞌelo dꞌara hua iia Na mi miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Dꞌai sange neꞌe ka!

Saloom,

Paulus

* 1:2 Abhu dhèu dꞌèlu-mèu nèti Sasuri Mola-Mèci, dhu peka na, Apfia na, dhèu èmu Pilmon. Nèti èèna ka nèngu dènge hak ho ator ènu kahèi.

✡ 1:2 Kolose 4:17

✡ 1:10 Kolose 4:9

† 1:11 Ngara Onesimus, sasoa na ‘dènge gaguna’. De Paulus pabꞌunge lii padhai ètu neꞌe.

✡ 1:23 Kolose 1:7, 4:12

✡ 1:24 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 12:12, 25, 13:13, 15:37-39, 19:29, 27:2, Kolose 4:10, 4:14, 2 Timotius 4:10,11

Ibrani

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Sasuri hia dhèu

Ibrani

dhu heka parcaya Yesus Kristus

aa tèke eele agama bèi-baki ra

1

Ama Lamatua pua Ana Na dhu kapai risi nèti dhèu rèti lii padhai Na uru sèra

1 Uru èèna, Ama Lamatua pake dhèu rèti lii padhai Na, ho padhai lii dènge bèi-baki èdhi dhèu Ibrani.* Nèngu pake rupa-rupa jꞌara, sèna ka peka pahari-pahari dènge rèngu.† 2 Te ngaa limuri ne, Na pua le Ana Na mai, sèna ka padhai lii dènge èdhi.

Karèi nèti uru-uru jꞌara ka, Ama Lamatua hagꞌe nare le Ana Na,

ho nèdꞌu paredha sama-sama dènge Nèngu.

Te lodꞌo Na pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha dènge isi ra aaꞌi-aaꞌi,

Ana Na dhu sabꞌa sama-sama dènge Ne kahèi.

3 Ana Lamatua ne, padꞌelo dadedha Ama Na,

nuka sèmi saraa madha lodꞌo dhu lèke tèru.

Te Nèngu ne, ca ropa dènge Ama Na.

Aa nèti Lii Holo-Nori Na dhu èra titu kèna,

Na pakako aaꞌi-aaꞌi ètu dedha-liru dènge rai-haha.

Nèngu bhoke jꞌara kahèi,

ho saku eele sasala-sasigo dhèu,

sèna ka ra jꞌajꞌi mola-mèci.

Hèia Na lèpa hari asa sorga,

ho madhèdi ètu baboa gꞌana Ama Lamatua,

ètu era dhu kabꞌua aae.

Ana Ama Lamatua kapai risi nèti ana pajuu ètu sorga

4 Ana-ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga mema kapai. Te ngaa Ana Na kapai risi eele nèti rèngu aaꞌi-aaꞌi ra. Kapai dènge dadedha Ama Lamatua risi eele nèti aaꞌi-aaꞌi ra. Aa kapai dènge dadedha èèna, Na pangèdꞌu le mi Ana Na. Nèti èèna ka, Ana Na kapai risi eele nèti ana-ana pajuu Na ètu sorga.

5 Ama Lamatua peka nèdhi mi Ana Na, aku Nèngu na,

“Doe neꞌe, Jaꞌa dedꞌe Èu ho mèdꞌu paredha.”✡

Ama Lamatua, peka kahèi, na,

“Jaꞌa ne, Ama Na.

Aa Nèngu ne, Ana Jaꞌa.”✡

Ama Lamatua peka dènge Ana Na sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua peka nèdhi boe sèmi èèna, mi ana-ana pajuu Na ètu sorga.

6 Lodꞌo Ama Lamatua pua mai Ana Na dhu kapai risi eele èèna, Na paredha ana-ana pajuu Na ètu sorga, aku Nèngu na,

“Miu ana pajuu aaꞌi-aaꞌi!

Lami ho pakabꞌua,

aa pahaha iisi mi Ana Jaꞌa!”✡

7 Ama Lamatua padhai lii kahèi mi ana pajuu Na ètu sorga, peka na,

“Jaꞌa tao ana-ana pajuu Jaꞌa ètu sorga,

jꞌajꞌi malai sama sèmi lai ngèlu.

Jaꞌa tao ènu-ènu Jaꞌa,

jꞌajꞌi nuka sèmi ai.”✡

Ama Lamatua peka dènge ra sèmi èèna, lula rèngu dhoka ana pua-paleha Na di.

8 Te ngaa mi Ana dꞌèlu Na, Nèngu peka dhu leo, na,

“Èu ne, Ama Lamatua.

Èu, èèna na madhèdi ètu kadera paredha toke dꞌai mia-mia.

Èu èèna na mèdꞌu koasa, ho paredha dènge dꞌara mola.

9 Dꞌara Èu karejꞌe, ladhe mèdhi dhèu dhu mamuri mola.

Te ngaa dꞌara Mu susa, ladhe mèdhi dhèu dhu mamuri koe-kapengo.

Nèti èèna ka, dꞌara Èu karejꞌe,

ka Jaꞌa pasuti èi lèngi mi kètu Èu,

ho dedꞌe Èu jꞌajꞌi Dhèu Aae, dhu risi nèti dhèu aae leo sèra.”✡

10 Ama Lamatua peka mi Ana Na kahèi, na,

“Ana, ee!

Èu ne, Kètu dhu mèdꞌu paredha karèi nèti uru ka.

Èu neꞌe ka dhu pua liru jꞌajꞌi, hèia na jꞌajꞌi dènge.

Èu neꞌe ka dhu paredha rai-haha, hèia na jꞌajꞌi dènge.

11-12 Bèli-camèdꞌa liru dènge rai-haha laho aaꞌi si.

Bèli-camèdꞌa liru dènge rai-haha ele aaꞌi si.

Te ngaa Èu mesa mu, mamuri toke dꞌai mia-mia.

Èèna na Èu core eele liru dènge rai-haha,

nuka sèmi dhèu core eele kahaꞌi soho dhasi.

Bèli-camèdꞌa Èu gati eele liru aa rai-haha,

nuka sèmi dhèu silu mèdha-papake hiu.

Te ngaa Èu mesa Mu sèmi boe èèna.

Lula Èu mamuri toke dꞌai mia-mia.”✡

13 Ama Lamatua peka kahèi dènge Ana Na, aku Nèngu na,

“Ana, ee!

Mai madhèdi asa era dhu kabꞌua titu kèna,

ètu baboa gꞌana Jaꞌa ne.

Pe Jaꞌa tao musu Èu sèra,

toke ra pahaha iisi mi Èu.”✡

Ama Lamatua peka-padhai mi Ana Na sèmi èèna, te ngaa Na padhai lii nèdhi boe sèmi èèna mi ana-ana pajuu Na ètu sorga. 14 Ana pajuu Na sèra mema panting. Te Nèngu paleha si lasi lalau-laloꞌo dhèu unu Na aaꞌi-aaꞌi dhu èèna na Nèngu patabuli eele si nèti koasa sasala-sasigo ra. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ana Ama Lamatua risi nèti rèngu era.

2

Baku tule eele lii holo-nori Ama Lamatua dhu nèti mamuri

1 Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi kèpe ku paꞌèra-èra ngaa dhu èdhi tadèngi le nèti jꞌara-jꞌara Ana Ama Lamatua, sèna ka èdhi baku bhèlu eele. 2 Lodꞌo uru-uru sèra, Lamatua pake ana pajuu Na nèti sorga, ho lole lii moa Na mi bèi-baki èdhi. Teꞌa boe na, lii moa sèra aaꞌi-aaꞌi ra lèke. Ladhe ra sisu paredha Na, rèngu tatu abhu huku dhu palèke dènge tatao ra. 3 Mema uru èèna, sèmi èèna ka. Te ngaa limuri ne, Ana Ama Lamatua bhoke le jꞌara hiu, sèna ka hia mamuri mi dhèu rai-haha. Na peka le jꞌara mamuri dhu beꞌa aae ne mi dhèu unu Na dhu pakako sasabꞌa Na ètu rai-haha ne. Hèia ra peka dènge èdhi, sèna ka èdhi parcaya. Te ngaa ladhe èdhi pusi-pahae boe, dui tare pala ti! 4 Te Ama Lamatua pangèdꞌu si koasa kahèi, sèna ka ra tao rupa-rupa tadha malaa. Na papuru Roh Na mi rèngu kahèi, ho ra adꞌu-ue jꞌara-jꞌara leo dhu madhutu dadꞌèi Na. Nèti èèna ka èdhi teꞌa, na, aaꞌi-aaꞌi se jꞌara mamuri dhu lèke tareꞌa-reꞌa.

Nga tao ka Ana Ama Lamatua pahaha iisi Na ho jꞌajꞌi dhèu rai-haha?

5 Jaꞌa lole lula-nèti rai-haha rupa hiu dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi. Te ngaa Ama Lamatua peka nèdhi boe dènge ana-ana pajuu Na ètu sorga, na, pe rèngu ka dhu ator rai-haha hiu èèna. Te dhu lalau ka, dhèu rai-haha. 6 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, na, Daud dhu karèi nèdhi le kabꞌua nèti dhèu rai-haha, aku nèngu na,

“Ama Lamatua!

Nga tao ka Ama tao madha-dhilu mi dhèu rai-haha?

Nga tao ka Ama sue si?

Te rèngu dhoka dhèu rai-haha biasa di!

7 Te ngaa Lamatua pangèdꞌu si koasa,

ka rèngu oe sèmi ana pajuu ètu sorga.

Lamatua pakabꞌua si hèi,

aa dedꞌe si,

8 ho ra paredha aaꞌi dhu Lamatua pajꞌajꞌi.”✡

De madhutu sasuri Daud, Ama Lamatua dedꞌe dhèu rai-haha jꞌajꞌi kètu, sèna ka ra uri aaꞌi-aaꞌi dhu Na pajꞌajꞌi. Te ngaa èdhi tèdhi mèka na, dhèu rai-haha èci sa dhu paredha aaꞌi-aaꞌi sèmi èèna.

9 Te ngaa abhu ca Dhèu dhu bisa paredha aaꞌi-aaꞌi se. Nèngu èèna, nuka Yesus. Na mai pea taha ètu rai-haha ne, sèna ka jꞌajꞌi dhèu rai-haha dhu pasae jꞌajꞌèra, ka Na madhe hia mi èdhi. Nèti mamadhe Na, Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dhèu rai-haha. Èle èèna ka, Ama Lamatua koa-kadꞌiri Ne, aa dedꞌe Ne padedha-dedha, sèna ka Na paredha aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua pajꞌajꞌi nare sèra. 10 De lèke, ladhe Ama Lamatua hia Yesus pasae jꞌajꞌèra, ho Yesus bisa bhoke jꞌara mamuri pala mi dhèu rai-haha. Te Ama Lamatua neo sèna ka dhèu ae bisa mamuri bera-bera dènge Nèngu ètu sorga. Ama Lamatua ka dhu pajꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu. Aa aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri, mamuri lula Nèngu ka.

11 Ama Lamatua tatu sèmi nare si dènge beꞌa dhèu dhu Yesus tao mola-mèci, ho jꞌajꞌi ana-ana Na. Ama Lamatua èèna, Ama nèti Yesus. Dènge sèmi èèna, Yesus dènge rèngu, ca Ama. Nèti èèna ka, Yesus makae boe paroa mi dhèu seꞌe, na,

“Miu se, aꞌari Jaꞌa.”

12 Te Yesus peka le dènge Ama Na,

“Jaꞌa neo peka dènge aꞌari Jaꞌa,

lula-nèti babeꞌa Ama!

Jaꞌa neo sodꞌa ètu talora aae rèngu,

lula-nèti dadedha Ama!”✡

13 Yesus tuhu hari lii padhai Na, aku Nèngu na,

“Jaꞌa sarai-maena mi Ama Lamatua toke dꞌai mia-mia.”

Hèia Yesus peka hari, na,

“Ladhe ku! Jaꞌa ka neꞌe,

sama-sama dènge ana-ana Ama Lamatua,

dhu Na pangèdꞌu le mi Jaꞌa, ho uri si.”✡

14 Lula ana-ana Lamatua se, dhèu rai-haha biasa, nèti èèna ka Yesus hudꞌi jꞌajꞌi ku dhèu rai-haha sama sèmi rèngu kahèi. Te Nèngu hudꞌi jꞌajꞌi uuru ku dhèu rai-haha, heka Na bisa madhe. Ho nèti mamadhe Na, heka Nèngu bisa parame nare koasa nèti dhèu aae nidhu. Te dhèu aae bhabhelu-katubꞌa neꞌe ka dhu nèdꞌu koasa, ho uri jꞌara-jꞌara dhu paꞌèki dènge mamadhe. 15 Aa nèngu kahèi tao dhèu rai-haha madhaꞌu dènge mamadhe, toke ra madhutu dadꞌèi na, nuka sèmi ènu sa. Te ngaa limuri ne, Yesus bisa patalale le dhèu rai-haha nèti dꞌara madhaꞌu. 16 Te dhu lèke, nuka Yesus mai boe ho soru-bara ana-ana pajuu ètu sorga. Te ngaa Na mai sèna ka soru nare èdhi, nuka ana-èpu Abraham. 17 Nèti èèna ka, Yesus jꞌajꞌi sama sèmi èdhi, dhu jꞌajꞌi le aꞌari Na. Dènge jꞌara neꞌe Nèngu jꞌajꞌi mi kètu agama èdhi dhu kapai risi eele, ho soru-bara èdhi sèna ka madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. Yesus padꞌelo dꞌara hua iia Na kahèi mi èdhi. Aa ladhe Na peka ngaa, Na tao madhutu sèmi èèna kahèi. Uru èèna, bèi-baki èdhi manèngi kètu kapai risi agama Yahudi, sèna ka tao korban, ho Lamatua saku eele sasala-sasigo rèngu. Limuri ne, Yesus mesa Na ka dhu jꞌajꞌi korban, sèna ka Lamatua saku eele sasala èdhi. 18 Lodꞌo Yesus mamuri ètu rai-haha ne, Na abhu jꞌajꞌèra ae-ae. Abhu kahèi dhu dadugu Ne, sèna ka adꞌu-ue sasala. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Nèngu manahu boe. Nèti èèna ka, ladhe abhu dhu dadugu-rariu èdhi, sèna ka tao sasala, Yesus ka dhu bisa soru-bara èdhi ho baku manahu.

3

Ana Ama Lamatua kapai risi nèti Musa

1 De sèmi neꞌe, aꞌari! Ama Lamatua hagꞌe nare le miu, aa cap miu dhèu dꞌara mola, sèna ka èèna na miu mamuri bera-bera dènge Ne ètu sorga. Nèti èèna ka, miu hudꞌi pangee ku pabeꞌa-beꞌa lula-nèti Yesus ne. Te èdhi dhu mangaku le, na, Nèngu ne Dhèu Pajuu-paleha Ama Lamatua, aa Nèngu kahèi Kètu Kapai Risi Agama èdhi. 2 Lodꞌo Ama Lamatua pua Yesus mai, Yesus tao madhutu aaꞌi dadꞌèi Lamatua. Dènge jꞌara ne, Nèngu nuka sèmi Musa. Te Musa tao madhutu dadꞌèi Lamatua kahèi, lodꞌo na ladhe-leru bèi-baki èdhi uru sèra.✡ 3 Masi ka sèmi èèna, te ngaa Yesus kapai risi nèti Musa. Te Yesus sama sèmi lamatua èmu. Aa mema lèke, lula lamatua èmu kapai risi nèti ana pua-paleha ètu dꞌara èmu. 4 Dhèu èci-èci ka paꞌuri dꞌara èmu na. Te ngaa Ama Lamatua ka dhu uri aaꞌi mèu-mèu. 5 De Musa tao madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, lodꞌo na jꞌajꞌi ana pua-paleha nèti isi èmu Lamatua. Te lodꞌo èèna, na peka mema le ngaa dhu bèli-camèdꞌa Ama Lamatua neo tao. 6 Masi ka Yesus madhutu kahèi dadꞌèi Ama Lamatua, te ngaa Nèngu ana pua-paleha dhu sama boe sèmi Musa. Lula Nèngu ne, Kristus, Ana Ama Lamatua dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le karèi nèti uru ka, sèna ka pua mai asa rai-haha ne. Aa Kristus neꞌa mèu uri isi èmu Ama Na. De ladhe èdhi kèpe paꞌèra-èra lalèka èdhi, aa maꞌète boe sanao-maena èdhi mi Kristus, èdhi bisa jꞌajꞌi isi èmu Na kahèi.

Baku tèke eele parcaya miu sama sèmi bèi-baki miu, lula rèngu bisa boe ae rare dꞌara ra ètu rai dhu Ama Lamatua pajaji tèke le

7 Nèti èèna ka, miu hudꞌi pasa dhilu paie-iie, ho nanene pabeꞌa ngaa dhu Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci peka, na,

“Doe neꞌe, ropa miu tadèngi lii Ama Lamatua,

8 mage miu kètu hadhu,

sama sèmi dhèu sèra,

dhu lasi-mai èpa nguru tèu ètu padꞌa sodꞌa.

Te rèngu roꞌo heka puai-pahae Musa,

toke Ama Lamatua mesa Na

oe taha nare heka dꞌara Na.

9-10 Pangee ku laa!

Èpa nguru tèu kateme Jaꞌa tao rupa-rupa tadha malaa

ètu katanga madha ra!

Te ngaa ra loe boe sèku Jaꞌa.

Nèti èèna ka, Jaꞌa nasa dènge ra, peka na,

‘Miu se, seli-kolane!

Te miu soro kabodho tèke eele jꞌara Jaꞌa,

ho madhutu jꞌara miu dhu koe-kapengo!’

11 Ropa kèdhi bhabhelu miu, Jaꞌa ruꞌa.

Nèti èèna ka, Jaꞌa dhoo miu, peka na,

‘Miu bisa boe mai ho ae mere dꞌara mi, sama-sama dènge Jaꞌa.’ ”✡

12 De aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Mage nèti miu abhu ca dhèu dhu tao bhelu, toke nèngu parcaya heka, hèia na soro kabodho mi Ama Lamatua dhu mamuri toke dꞌai mia-mia. 13 Beꞌa risi bèli-bèli miu paꞌèra dꞌara, èci dènge èci. Baku pamata ia ka! Lula miu dhu malai lèke tipu ka tao sasala, toke miu kètu hadhu aa pusi-pahae boe Ama Lamatua. 14 Èdhi bisa paꞌangalai dènge Yesus Kristus, sadꞌi baku pamaꞌète sanao mi Nèngu, nuka sèmi ropa èdhi heka parcaya Nèngu.

15 Te Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci, peka le kahèi, na,

“Doe neꞌe, ladhe miu tadèngi lii Ama Lamatua,

miu baku kètu hadhu sama sèmi dhèu seꞌe se,

dhu lasi-mai toke èpa nguru tèu ètu padꞌa sodꞌa,

te rèngu labꞌa Musa.”✡

16 De jaꞌa neo karèi sèmi neꞌe: cee ka dhu uru èèna nanene Musa, hèia ra pusi-pahae heka ne? Dhèu sèra nuka bèi-baki èdhi dhu Musa lere si nèti rai Masir. 17 Aa dhèu cee ka dhu tao dꞌara Ama Lamatua pana magoro dꞌai èpa nguru tèu èèna? Dhèu sèra nuka bèi-baki èdhi. Te mamuri ra koe-kapengo ètu dꞌara padꞌa sodꞌa, toke ra madhe, ka padhane si ètu nèi. 18 Aa cee ka dhu lèke kutuk nèti Ama Lamatua, toke bisa boe maso asa rai èèna, sèna ka ae rare dꞌara ra sama-sama dènge Lamatua? Dhèu sèra nuka bèi-baki èdhi. Te rèngu se roꞌo boe nanene Ama Lamatua.”✡ 19 De meꞌa le, si? Bèi-baki èdhi bisa boe maso asa dꞌara rai èèna, ho ae rare dꞌara ra sama-sama dènge Ama Lamatua, lula ra parcaya boe Ne.

4

Ladhe èdhi parcaya Yesus Kristus, èdhi bisa mamuri padame dènge Ama Lamatua, nuka sèmi èdhi ae tare dꞌara dènge Ne

1 Te ngaa èdhi hudꞌi pangee madhera ku, lula Lamatua dhu pajaji era, na, dhèu unu Na bisa ae rare dꞌara ra sama-sama dènge Nèngu. De mage dhoka abhu nèti miu dhu tule eele lii pajaji Lamatua ne. 2 Te èdhi dhu tadèngi le Lii Lolo Beꞌa, sama sèmi bèi-baki èdhi uru sèra tadèngi. Te ngaa, lula rèngu lèka boe lii èèna, rèngu abhu boe oto ngaa-ngaa. 3 Te ngaa ladhe èdhi parcaya, èdhi bisa ae tare dꞌara bera-bera dènge Ama Lamatua. Te uru èèna, Nèngu dhu pajaji le dènge bèi-baki èdhi, te ngaa lula Na nasa, hèia Na peka dènge ra, na,

“Jaꞌa taha heka ladhe kèdhi tatao bhabhelu miu ne.

Nèti èèna ka, Jaꞌa dhoo miu, peka na,

‘Miu bisa boe maso,

ho ae mere dꞌara sama-sama dènge Jaꞌa.’ ”

Aa te ngaa èdhi teꞌa le, na, lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha, Nèngu ator nare le, sèna ka dhèu-dhèu unu Na bisa ae rare dꞌara, ho mamuri bera-bera dènge Ne.✡ 4 Ètu lii lolo nèti Ama Lamatua pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha, dhu suri, Ama Lamatua ae nare dꞌara, peka na,

“Lamatua sabꞌa nare aaꞌi le,

hèia asa bèli èèna, lèke dènge lodꞌo ka pidhu,

Na ae nare dꞌara.”✡

5 Aa dhu suri ètu era leo hari, Ama Lamatua peka dènge bèi-baki èdhi, na,

“Miu bisa heka maso,

ho ae mere dꞌara mi sama-sama dènge Jaꞌa.”✡

6 De dadꞌèi Ama Lamatua ka, dhèu unu Na ae rare dꞌara ra sèna ka mamuri sama-sama dènge Ne. Te ngaa bèi-baki èdhi dhu tadèngi uuru lii lolo beꞌa ne, rèngu bisa boe maso, lula rèngu tao boe madhutu dadꞌèi Lamatua. 7 Te ngaa nèbhu-nèbhu, Lamatua hagꞌe nare lodꞌo èci, sèna ka dhèu unu Na bisa ae rare dꞌara ra sama-sama dènge Nèngu. Te Na pake Daud ho padhai lii, peka na,

“Doe neꞌe, ladhe miu tadèngi lii Ama Lamatua,

mage miu tao dꞌara mi adhu sèmi hadhu,

te ngaa nanene paie-iie.”✡

8 Lodꞌo Daud peka na, “doe neꞌe”, nèngu pajꞌujꞌu boe asa lodꞌo dhu Yosua lere ana-èpu nèti bèi-baki se asa rai Kanaꞌan. Te lodꞌo Daud padhai lii ne, rèngu aaꞌi-aaꞌi dhu madhe nèbhu le.✡ 9 Nèti èèna ka èdhi teꞌa, na, Lamatua ator le lodꞌo dhu leo èci, sèna ka dhèu-dhèu unu Na bisa ae rare dꞌara ra, ho mamuri paꞌèci dènge Ne. 10 Aa dhèu dhu maso le sèna ka ae nare dꞌara na sama-sama dènge Ama Lamatua, nèngu dhu ae nare le nèti sasabꞌa-laꞌa na, sama sèmi Lamatua kahèi ae nèti sasabꞌa-laꞌa Na, lèke dènge lodꞌo ka pidhu.✡ 11 De bori paꞌèra ho miu bisa maso ae mere dꞌara, sèna ka mamuri sama-sama dènge Ama Lamatua. Mage dhoka abhu dhu jꞌajꞌi boe maso, lula nèngu nanene boe Lii Holo-Nori Lamatua, cakaraa bèi-baki èdhi sèra.

12 Te Lii Holo-Nori Ama Lamatua ka dhu pajꞌujꞌu jꞌara mamuri dhu lèke. Lii seꞌe dhu dènge koasa ho maso asa dꞌara èdhi, sèna ka pasoro ngangee dènge dadꞌèi èdhi aaꞌi-aaꞌi. Te Lii Holo-Nori se, dhu madèka titu kèna, risi nèti hela madèka dhu bisa sabhi eele isi, aa jꞌue eele kalua dènge sègꞌi rui, sèna ka pasabhoka aaꞌi. 13 Ètu dedha-liru dènge rai-haha, abhu boe èci sa dhu pahuni nèti Ama Lamatua, te Nèngu bisa nèdhi aaꞌi mèu-mèu. Aa bèli-camèdꞌa èdhi hudꞌi lati asa katanga madha Na, sèna ka ti dhaa aaꞌi, ngaa dhu èdhi adꞌu-ue.

Yesus jꞌajꞌi le kètu kapai risi agama dhu risi nèti ama agama dhu uru sèra

14 Èdhi hudꞌi kèpe ku paꞌèra-èra lalèka èdhi, lula Ana Ama Lamatua, Yesus, dhu jꞌajꞌi le kètu kapai risi agama èdhi. Te Nèngu ètu le madha Ama Lamatua ètu sorga, sèna ka sarii èdhi. 15 Na bisa sarii èdhi dènge beꞌa, lula neꞌa, èdhi dhèu rai-haha biasa. Ladhe abhu dhu dadugu-rariu èdhi ho tao sala, na, èdhi manahu malai. Yesus abhu dadugu-rariu kahèi sama sèmi èdhi, te ngaa Na manahu nèdhi boe. 16 Nèti èèna ka, mai ti pabani dꞌara ho ara lati asa madha Ama Lamatua dhu ètu kadera paredha Na. Te Nèngu ne, dꞌara hua iia. De ladhe èdhi sabajꞌa mi Nèngu, tatu Na neo padꞌelo rasa kasia Na, ho soru-bara èdhi lèke dènge lodꞌo na.

5

1 Dhèu dhu dedꞌe rare jꞌajꞌi kètu kapai risi agama, sasabꞌa na, hudꞌi soru-bara dhèu, sèna ka rèngu pabeꞌa dènge Ama Lamatua. Nèngu hudꞌi sèmi nare ku mèdha persembahan dènge badha korban, ho saraka asa Lamatua. Nèngu kahèi hia badha korban, sèna ka Lamatua saku eele sasala-sasigo dhèu. 2 Ladhe abhu dhèu dhu reꞌa boe jꞌara mamuri dhu lèke, do dhèu dhu rai eele nèti jꞌara èèna, kètu agama ne pasusa boe rèngu. Nèti dꞌara hua iia na, nèngu lii mako dènge ra, lula nèngu kahèi dhèu rai-haha dhu mudꞌa manahu, sama sèmi rèngu. 3 Lula nèngu kahèi dhèu rai-haha sama sèmi rèngu, nèti èèna ka kètu agama ne hudꞌi hia badha korban, ho Lamatua saku pamèu sasala nèngu mesa na.✡ 4 Dhèu bisa boe dedꞌe iisi na, sèna ka jꞌajꞌi kètu kapai risi agama. Te dhoka Ama Lamatua di dhu dènge hak, sèna ka hagꞌe nare dhèu sèmi èèna, nuka sèmi uru-uru sèra Na dedꞌe Harun, aꞌa Musa.✡

5 Sèmi èèna kahèi dènge Kristus. Na dedꞌe boe iisi Na, ho jꞌajꞌi kètu kapai risi agama. Te uru èèna, Ama Lamatua mesa Na ka dhu dedꞌe Ne, peka na,

“Èu ne, Ana Jaꞌa,

Doe neꞌe, Jaꞌa dedꞌe Èu ho mèdꞌu paredha.”✡

6 Ètu era leo nèti Sasuri Lamatua dhu Mola-Mèci, dhu suri kahèi, peka na,

“Èu jꞌajꞌi kètu agama dhu ca ropa dènge ca dhèu dhu mamuri uru èèna, nuka Melkisedek,

te ngaa Èu jꞌajꞌi kètu agama toke dꞌai mia-mia.”✡

7 Ètu lodꞌo oe èle mamuri Yesus ètu rai-haha ne, Na loe boe sabajꞌa dènge tangi dꞌara pèdꞌa, manèngi Ama Lamatua sèna ka hia Ne aꞌèra. Te neꞌa, na, koasa Lamatua bisa hia Ne mamuri. Hèia Ama Lamatua sèmi nare lii manèngi Yesus, lula Na madhutu mola-mola dadꞌèi Lamatua.✡ 8 Te Yesus ne, Ana Ama Lamatua. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Nèngu hudꞌi pasae ku jꞌajꞌèra, ho neꞌa madhutu dadꞌèi Ama Lamatua. 9 Èle èèna ka, Na tao madhutu mola-mola dadꞌèi Lamatua aaꞌi-aaꞌi. Nèti èèna ka, Nèngu jꞌajꞌi le Kapua Mamuri bagi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Ne, ho mamuri taruu dènge Ama Lamatua. 10 Te Lamatua dedꞌe nare le Yesus jꞌajꞌi kètu kapai risi agama, ca ropa dènge Melkisedek, dhu jꞌajꞌi kètu kapai risi agama uru sèra.

Baku tèke eele parcaya miu mi Kristus

11 Jꞌara ae era dhu jaꞌa neo lole dènge miu lula-nèti Kristus dènge Melkisedek, te ngaa ako carui paledꞌa jꞌara seꞌe, lula miu nuka sèmi ana iiki dhu meꞌa mèu mèka dènge beꞌa. 12 Aa te ngaa, miu dhu parcaya nèbhu le. Madhutu iia-iia na, miu jꞌajꞌi le mese ho ajꞌa-nori dhèu leo. Te ngaa teꞌa boe na, miu cakaraa ana rara iisi hiu, dhu neꞌa mèka naꞌa, te neꞌa dhoka ninu susu di. Miu parluu dhèu era ho ajꞌa miu lula-nèti jꞌara-jꞌara dhu carui mèka nèti Sasuri Lamatua dhu Mola-Mèci. 13 Jaꞌa pakasame miu dènge ana rara iisi hiu, lula miu meꞌa mèka jꞌara-jꞌara dhu carui boe nèti Kristus, sèna ka miu bisa mamuri mola.✡ 14 Te ngaa lodꞌo ana iiki ne kapai, nèngu ninu heka susu, te ngaa naꞌa ngangaꞌa dhu sakaa. Èèna èci èèna ka, dènge dhèu ajꞌa ne toke neꞌa mèu aꞌajꞌa Lamatua, sèna ka neꞌa mia ka dhu beꞌa, aa mia ka dhu karehe.

6

1 De miu hudꞌi ajꞌa paie-iie ku aꞌajꞌa dhu carui risi, lula miu dhu ajꞌa nèbhu ae le aꞌajꞌa dhu carui mèka lula-nèti Kristus. Nèti èèna ka limuri ne, baku dhoka ajꞌa pahari-pahari aꞌajꞌa dhu carui mèka sèra, nuka sèmi: dhèu hudꞌi tèke eele ku sasala rèngu aaꞌi-aaꞌi; aꞌajꞌa lula-nèti dhèu hudꞌi parcaya ku Ama Lamatua; 2 aꞌajꞌa lula-nèti sarani; aꞌajꞌa lula-nèti bane ai mi dhèu sèna ka dhèu èèna sèmi nare Roh Lamatua dhu Mola-Mèci; aꞌajꞌa lula-nèti Ama Lamatua pamamuri hari dhèu nèti mamadhe ra; aa aꞌajꞌa dhu èèna na dhèu lasi asa katanga madha Lamatua, ho sèmi rare lii pamaꞌète, dhu peka na, cee ka dhu bisa mamuri taa-taa dènge Ne, aa cee ka dhu bisa boe. 3 Te ngaa ladhe Lamatua hia ijin, na, èdhi jꞌajꞌi heka ana iiki dhu teꞌa dhoka tinu susu di. Te jaꞌa neo ajꞌa jꞌara-jꞌara dhu carui risi hari.

4-6 Aa te ngaa, abhu le dhèu dhu reꞌa mèu lii aꞌajꞌa Kristus, aa dhu rasa le dꞌara hua iia Lamatua kahèi, toke Na hia si Roh Na dhu Mola-Mèci. Rèngu reꞌa le Lii Holo-Nori Lamatua, aa rasa le koasa Na dhu Na neo pake lodꞌo èle rai-haha ne. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dhèu se tèke eele le parcaya ra, aa ra soro kabodho mi Kristus. Nèti èèna ka, bisa heka abhu jꞌara ho rèngu bisa lèpa hari manèngi abho, sèna ka mamuri pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua. Te ladhe dhèu roꞌo boe ele-hoꞌa, èèna sama sèmi rèngu ka dhu paku pamadhe hari Ana Ama Lamatua ètu ajꞌu palolo-palèbha, hèia ra nyanyèi Ne ètu madha dhèu ae-ae.

7 Dhèu sèmi sèra, èci èèna ka dènge rai dhu hèu mèngi boe, nèti èèna ka abhu boe hua-hela dhu beꞌa. Te ngaa ladhe abhu ka èjꞌi, rai dhu hèu mèngi bisa hia hua-hela dhu dènge guna mi lamatua oka. Hèia Ama Lamatua papuru mamèngi-nale, sèna ka hua-hela nèti rai ne asa tabha ae. 8 Te ngaa dhèu dhu soro kabodho mi Kristus, nuka sèmi rai dhu pènu dènge dhudhu dènge sete di. Aa dhudhu-sete se guna boe mi ngaa-ngaa èci sa. Nèbhu boe, Ama Lamatua mai ho huku rai èèna. Hèia Na labhu pakèpu aaꞌi dhudhu dènge sete se, dhu gaguna ra aadꞌo.✡

9 Aꞌari pasue! Masi ka jaꞌa ako padhai lii bia ciki, te ngaa jaꞌa keꞌa kahèi, na, miu rai eele boe Kristus. Te miu parcaya Ne kahèi, aa mamuri miu kahèi abhu hua-hela dhu beꞌa. 10 De sanèdꞌe, te dꞌara Ama Lamatua mola, aa Na bhèlu boe èi kabhèsu miu. Te miu sabꞌa bia le, sèna ka soru-bara dhèu unu Na sèra, aa mi sue si. Mema karèi nèti uru ka, miu pakako le sasabꞌa Na. Aa miu pakako taruu sasabꞌa Na era. 11 Te limuri ne, jaꞌa dꞌèi ladhe miu sabꞌa èra risi hari, sèna ka tao madhutu taruu toke paꞌèle. Dènge sèmi èèna, miu bèli-camèdꞌa sèmi mere babeꞌa aaꞌi-aaꞌi dhu miu sanao nèti Ama Lamatua. 12 Sadꞌi miu baku bai-eedꞌa! Miu hudꞌi laladhe nèti dhèu dhu parcaya nèbhu le mi Ama Lamatua. Te rèngu tino sanao-maena mi Nèngu, toke ra sèmi rare aaꞌi dhu Lamatua pajaji le.

13-16 Conto nuka sèmi Abraham. Uru èèna, Ama Lamatua paꞌèki lii pajaji dènge ne pake lii subha. Ladhe dhèu rai-haha dedꞌe subha, nèngu tema pake kolongara Ama Lamatua, sèna ka Lamatua jꞌajꞌi sakasii na, lula Lamatua risi nèti nèngu. Aa ladhe paraga dènge lii langu, dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa, na, lii dhu dhèu ne peka èèna lèke tareꞌa, lula na subha pake kolongara Ama Lamatua. Èèna mema jꞌara dhèu rai-haha kèna. Te ngaa lodꞌo Ama Lamatua dedꞌe subha dènge Abraham, Lamatua pake kolongara Nèngu unu Na, lula abhu boe dhu risi nèti Nèngu. Na jaji, peka na,

“Èèna na, Jaꞌa hia mèngi-nale ae-ae,

mi èu dènge ana-èpu mu,

Bèli-camèdꞌa rèngu bèba-kacanga,

toke dhèu bisa boe ige rare si.”✡

Ama Lamatua padadha nare sèmi èèna, hèia Abraham parcaya, aa sanao-maena taruu mi Lamatua, masi ka dꞌai nèbhu ae ku, heka sèmi nare ngaa dhu Lamatua pajaji sèra. 17 Dènge jꞌara ne, èdhi teꞌa, ladhe Lamatua paꞌèki lii pajaji dènge dhèu unu Na, Nèngu paꞌèki lii pajaji ne pake subha, ho jꞌajꞌi mi tateꞌa, ngaa dhu Na moa èèna, mema lèke aa ubꞌa boe. 18 Te abhu dua jꞌara dhu bisa boe ubꞌa. Ka èci, nuka lii pajaji Ama Lamatua. Aa èci hari, nuka lii subha Lamatua, dhu Na pake jꞌajꞌi mi tateꞌa nèti lii pajaji Na. De ladhe Ama Lamatua dhu moa le jꞌara èci, tatu Na tao madhutu, lula Nèngu bisa boe omo koso. Nèti èèna ka, èdhi baku pangee rupa-rupa dènge lii pajaji Na. Èdhi dhu rai lati le, sèna ka tenge mamuri nèti Nèngu, de limuri ne, èdhi dhoka mate di, ho sanao dhoka mi Nèngu di. 19 Dènge jꞌara neꞌe, dꞌara èdhi taleo nuka sèmi koha dhu rai eele nèti dꞌara rii, ho laꞌe panahu ètu hèbꞌa-namo. Te era maena èdhi dhoka Kristus di, dhu jꞌajꞌi le kètu kapai risi agama èdhi. Uru èèna, lèke dènge lodꞌo kalela dhèu Yahudi, kètu kapai risi agama rèngu maso asa Kama Luri Mola-Mèci re bèla gorden, sèna ka paraga dènge Ama Lamatua ètu èèna.✡ 20 Te ngaa limuri ne, Yesus dhu laꞌe uuru le, ho bhoke jꞌara hia èdhi. Te Nèngu kètu kapai risi agama kahèi, dhu ca ropa dènge Melkisedek, dhu uru èèna. Te ngaa Yesus kapai risi nèti kètu agama uru èèna, lula Na ae nèdhi boe pakako sasabꞌa-laꞌa Na.✡

7

Melkisedek, kètu kapai risi agama, dedha risi nèti kètu agama Lewi dènge ana-èpu na

1-3 Uru èèna, Melkisedek jꞌajꞌi dhèu aae kota Salem. Nèngu kahèi kètu agama nèti dhèu-dhèu dhu pahaha iisi mi Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele èèna. Ngara Melkisedek ne, sasoa na, “Dhèu Aae Dꞌara Mola”. Aa dhèu aae Salem, sasoa na, “Dhèu Aae Dame”. Èci sa reꞌa boe jꞌajꞌajꞌi Melkisedek ne nèti mia. Èci sa reꞌa boe kahèi ina dènge ama na, aa bèi-baki na. Abhu boe ca dhèu sa dhu reꞌa lodꞌo rara iisi na, aa lodꞌo mamadhe na. Dhèu reꞌa dhoka, nèngu dhèu aae kota Salem, aa kètu agama nèti Ama Lamatua. Te ngaa nèngu ne, nuka sèmi Ana Ama Lamatua, lula nèngu ama agama dhu pakako taruu sasabꞌa na kahèi.

Ca tèka, pèri-pèri dhèu aae dènge sordadꞌu ra mai parame rèti mèdha-panyau angalai Abraham. Ka Abraham dènge angalai na lasi pamusu dènge dhèu aae se, toke Abraham segi si. Hèia mèdha-panyau nèti angalai na sèra, Abraham nèti aaꞌi hari. Ropa Abraham lèpa asa rai na, hèia Melkisedek kalua nèti kota Salem, ho laꞌe soru ne. Ka na hia Abraham berkat, peka na, “Hudꞌi laa Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele èèna, hia èu mèngi-nale.” Èle ka Abraham hia Melkisedek ca pala nèti canguru pala, nèti mèdha aaꞌi-aaꞌi dhu na parame nare hari sèra. Abraham pabagi hia ne, lula Melkisedek ne kètu agama nèti Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele.✡

4 De pangee paie-iie Melkisedek ne! Abraham bagi hia ne ca pala nèti canguru pala, nèti mèdha aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa risi dhu na parame nare hari. De dhu lèke, nuka Melkisedek ne dhèu kapai. 5 Aa te ngaa lodꞌo sèra, Ama Lamatua dedꞌe mèka dhèu jꞌajꞌi ama agama. Toke dꞌai ku lodꞌo Lewi, ana-èpu èci nèti Abraham, heka Ama Lamatua dedꞌe ne dènge ana-èpu na, sèna ka jꞌajꞌi ama agama hia mi ana-èpu Abraham aaꞌi-aaꞌi ra. Èle èèna ka, Ama Lamatua papuru atora Na dhu peka na, dhèu nèti suku Lewi dènge hak ho abhu ca pala nèti canguru pala nèti rui-jꞌajꞌèra aꞌari ra suku leo sèra ètu Israꞌel.✡ 6 Te ngaa Melkisedek ne, ana-èpu boe nèti Lewi. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Abraham bagi hia ne ca pala nèti canguru pala, lula na pangee, na, Melkisedek ne dhèu kapai. Lodꞌo èèna Abraham dhu sèmi nare le lii pajaji nèti Ama Lamatua ho hia ne berkat. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Melkisedek peka kahèi, na, “Hudꞌi laa Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele èèna, hia èu mèngi-nale.” 7 Neꞌe ne ka jꞌajꞌi mi tadha, na, Melkisedek ne, dhèu kapai. Lula dhèu dhu hia berkat tatu kapai risi nèti dhèu dhu sèmi nare berkat.

8 Ama agama aaꞌi-aaꞌi ra dènge hak abhu ca pala nèti canguru pala. Te ngaa, lula rèngu dhèu rai-haha biasa, nèbhu-nèbhu ra madhe kahèi. Kètu agama Melkisedek abhu kahèi ca pala nèti canguru pala. Te ngaa na mamuri taruu, lula Sasuri Mola-Mèci Lamatua peka boe na, nèngu madhe. 9-10 Lula Abraham bagi hia Melkisedek ca pala nèti canguru pala nèti mèdha na sèra, dhèu bisa pangee, na, Abraham tago nare kahèi ana-èpu na dhu rara iisi mèka. Dènge jꞌara sèmi èèna, èdhi bisa pangee, na, nèngu bꞌae mema le unu ana-èpu na Lewi, ca pala nèti canguru pala.*

Èdhi parluu kètu agama rupa hiu, lula kètu agama rupa dhui bisa boe saku eele sasala dhèu

11 Lodꞌo ana-èpu Lewi sèra jꞌajꞌi ama agama, Lamatua pili nare Harun, aꞌa Musa, ho jꞌajꞌi kètu kapai risi agama dhu partama. Sasabꞌa nèti ama agama sèra, nuka soru-bara dhèu, sèna ka mamuri mola, pabeꞌa dènge Ama Lamatua. Masi ka rèngu mamuri madhutu atora agama aaꞌi-aaꞌi sèra, te ngaa kètu agama ca ropa dènge Harun, lake nare boe tao dhèu se mola-mèci. Nèti èèna ka, rèngu parluu kètu agama leo, dhu ca ropa dènge Melkisedek. 12 Te ngaa ladhe kètu agama rupa hiu gati eele kètu agama rupa dhui, tatu atora dhui hudꞌi gati eele kahèi.

13 De teꞌa mèu le, kètu agama rupa hiu èèna, nuka Yesus. Te rara iisi Ne, nèti boe suku Lewi, te ngaa nèti suku leo. Madhutu atora Musa, kètu agama ca ropa dènge Harun, dhoka mai nèti suku Lewi di, bisa boe nèti suku leo. 14 Te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu reꞌa, na, Kètu èdhi, Yesus Kristus, jꞌajꞌi nèti suku Yahuda. Madhutu atora Musa, abhu mèka dhu jꞌajꞌi kètu agama nèti suku neꞌe.

15 Te ngaa Ama Lamatua pake heka atora dhui, lula abhu le Yesus dhu jꞌajꞌi kètu agama rupa hiu, nuka sèmi Melkisedek. 16 Te madhutu atora Musa, kètu agama rupa dhui hudꞌi mai ku nèti suku Lewi. Te ngaa Yesus mai boe nèti suku èèna. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Ama Lamatua dedꞌe Ne, sèna ka jꞌajꞌi kètu agama rupa hiu, lula Nèngu dènge koasa ho mamuri toke dꞌai mia-mia, aa abhu boe dhu bisa palaho Ne. 17 Te Sasuri Lamatua suri, peka na,

“Èu jꞌajꞌi kètu agama ca ropa dènge Melkisedek, dhu uru èèna,

te ngaa Èu jꞌajꞌi kètu agama toke dꞌai mia-mia.”✡

18 Sasoa na, atora dhui dènge boe koasa, sèna ka soru-bara dhèu rai-haha. Nèti èèna ka, Ama Lamatua pake heka atora dhui, dhu uru èèna Na pangèdꞌu mi Musa. 19 Te masi ka dhèu mamuri madhutu atora dhui sèra, te ngaa sasala ra era. Nèti èèna ka, limuri ne, Ama Lamatua bhoke le jꞌara dhu beꞌa risi, ho èdhi bisa mamuri padame dènge Ne.

Yesus ne Kètu Agama dhu kapai risi nèti kètu agama rupa dhui sèra aaꞌi-aaꞌi

20-21 Uru èèna, lodꞌo Ama Lamatua dedꞌe ana-èpu Lewi ho jꞌajꞌi ama agama, Lamatua pajaji boe, aa subha boe ngaa-ngaa dènge rèngu. Te ngaa lodꞌo Ama Lamatua dedꞌe Yesus jꞌajꞌi kètu agama, Na pajaji, peka na,

“Jaꞌa ne, Lamatua!

Jaꞌa subha, Jaꞌa ubꞌa boe ngaa-ngaa dhu Jaꞌa pajaji le.

Jaꞌa dedꞌe Èu jꞌajꞌi kètu agama,

sèna ka Èu pakako taruu sasabꞌa-laꞌa Mu.”✡

22 Dènge lii pajaji sèmi èèna, Ama Lamatua pake Yesus jꞌajꞌi mi tateꞌa hia èdhi, dhu peka na, Nèngu neo paꞌèki lii pajaji dhu beꞌa risi dènge èdhi.

23 Uru èèna, kètu agama rupa dhui gati taruu, lula ra madhe. Nèti èèna ka, hudꞌi abhu ku kètu agama ae-ae. 24 Te ngaa Yesus, kètu agama rupa hiu dhu mamuri taa-taa, aa Na loe boe pakako sasabꞌa-laꞌa Na. Nèti èèna ka, parluu boe dhèu gati Ne. 25 Nèti èèna ka, Yesus bisa hia mamuri mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu neo mai re Nèngu asa madha Ama Lamatua. Nèngu bisa tao sèmi èèna, toke dꞌai mia-mia laꞌe. Aa Nèngu jꞌajꞌi dhèu dꞌara, dhu loe boe manèngi Ama Lamatua ho soru-bara rèngu.

26 Yesus kètu kapai risi agama dhu lalau-laloꞌo èdhi. Te Nèngu ne, Dhèu mola-mèci dhu dènge boe sasala ngaa-ngaa. Nèngu ne, sama boe dènge dhèu rai-haha biasa, dhu reꞌa dhoka adꞌu-ue sasala di. Te Ama Lamatua dhu nedhe Ne padedha-dedha, risi nèti aaꞌi-aaꞌi dhu ètu sorga dènge rai-haha. 27 Nèti èèna ka, Yesus beꞌa risi nèti kètu agama rupa dhui aaꞌi-aaꞌi ra. Uru sèra, rèngu bèli-bèli hudꞌi roro badha tao korban, sèna ka Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo rèngu unu ra. Èle ku, heka ra tao korban hia dhèu biasa kèna. Te ngaa Yesus parluu boe tao korban pahari-pahari sèmi èèna, lula Na saraka ngiꞌu Na ca tèka èèna ka di, sèna ka jꞌajꞌi korban. Neꞌe ne dꞌai aaꞌi kèna, ho Lamatua saku eele sasala-sasigo dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.✡

28 Madhutu atora Musa, rèngu dedꞌe dhèu rai-haha biasa ho jꞌajꞌi kètu kapai risi agama. Te ngaa sasala ra era. Nèti èèna ka, Ama Lamatua tao lii pajaji hiu, peka na, Nèngu dedꞌe Ana Na jꞌajꞌi kètu kapai risi agama. Te Ana Na, madhutu taruu dadꞌèi Na.

8

Ama Lamatua pake Kristus sèna ka paꞌèki lii pajaji hiu dhu beꞌa risi nèti lii pajaji dhui

1 De lii padhai jaꞌa dhu kabꞌua, sèmi neꞌe ka: limuri ne, èdhi dènge le kètu kapai risi agama dhu beꞌa risi nèti uru sèra. Nèngu neꞌe, nuka Yesus. Nèngu dhu madhèdi nèdꞌu paredha ètu sorga, ètu baboa gꞌana Ama Lamatua dhu Dedha Risi Eele.✡ 2 Aa Na pakako sasabꞌa Na ètu era sabajꞌa dhu asli ètu sorga. Era neꞌe ne, paꞌue-ai Ama Lamatua mesa Na, nèti boe dhèu rai-haha.

3 Kètu kapai risi agama tema nèti mèdha persembahan dènge korban hia Ama Lamatua. Nèti èèna ka, Yesus hudꞌi nèti korban kahèi. 4 Te ngaa Yesus pakako boe sasabꞌa Na ètu rai-haha. Lula ètu rai-haha ne, abhu le ama agama dhu hia mèdha persembahan dènge korban asa Ama Lamatua madhutu atora Musa. 5 Ra pakako sasabꞌa ra ètu dꞌara Paleo Manèngi-Mangajꞌi, dhu ca ropa dènge era sabajꞌa dhu asli ètu sorga. Te lodꞌo Musa neo tao Paleo ne, Ama Lamatua pasanèdꞌe ne, peka na, “Sanèdꞌe paie-iie! Èu hudꞌi tao ku palèke mola-mola dènge rupa dhu Jaꞌa padꞌelo dènge èu ètu kolo ledhe nèi!”✡ 6 Te ngaa sasabꞌa Yesus ne, kapai risi nèti ama agama rupa dhui aaꞌi-aaꞌi ra. Te limuri ne, Ama Lamatua paꞌèki le lii pajaji dhu beꞌa risi, lula Na pake Yesus jꞌajꞌi kalete kahèi, sèna ka dhèu rai-haha bisa padame dènge Ama Lamatua.

7 Uru èèna, Na paꞌèki lii pajaji dènge Musa, ropa Na papuru atora sèra. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dhèu rai-haha bisa boe mamuri mola-mèci madhutu atora ne. Nèti èèna ka, rèngu bisa boe pabeꞌa dènge Ama Lamatua. Nèti èèna ka, limuri ne, parluu abhu lii pajaji dhu beꞌa risi hari. 8 Te lodꞌo uru sèra, Ama Lamatua dhu kai le dhèu unu Na, lula rèngu sisu pahari-pahari atora Na. Ropa Na taha nare heka dꞌara, hèia Na nasa, ka peka, aku Nèngu na,

“Nanene paie-iie, te Jaꞌa ne Lamatua!

Tatu Jaꞌa neo paꞌèki hari lii pajaji hiu

dènge dhèu Israꞌel sèra,

aa dènge suku Yahuda.

9 Lii pajaji dhu Jaꞌa neo paꞌèki dènge rèngu èèna,

sama boe dènge lii pajaji uru èèna

dhu hia mi bèi-baki ra.

Te uru èèna, Jaꞌa kadhèi kacui-aai ra,

ho lere si kalua nèti rai Masir.

Te ngaa rèngu tao boe

madhutu ngaa dhu ra pajaji dènge Jaꞌa.

Nèti èèna ka, Jaꞌa pusi-pahae heka si.

10 Lii pajaji dhu èèna na Jaꞌa paꞌèki dènge suku Israꞌel,

isi na sèmi neꞌe ka:

Pe Jaꞌa tao atora Jaꞌa ètu dꞌara ngangee ra.

Pe Jaꞌa suri paredha Jaꞌa, ètu dꞌara rèngu.

Hèia Jaꞌa jꞌajꞌi Lamatua ra,

aa rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Jaꞌa.

11 Bèli-camèdꞌa rèngu parluu heka ajꞌa-nori angalai ra,

dènge aꞌari ra, peka na,

‘Miu hudꞌi tadhe ku Lamatua!’

te rèngu aaꞌi-aaꞌi ra tadhe mèu Jaꞌa,

mulai nèti ana iiki-iiki toke dꞌai kapai aae.

12 Lula Jaꞌa neo padꞌelo rasa kasia Jaꞌa mi rèngu,

nèti èèna ka Jaꞌa pabhèlu eele sasala-sasigo ra aaꞌi-aaꞌi.”✡

13 Lodꞌo Lamatua padhai lii nare, Na neo paꞌèki lii pajaji hiu dènge ra, sasoa na, lii pajaji dhui pake heka. Nèbhu heka, na ele.

9

Yesus jꞌajꞌi korban dhu beꞌa risi nèti korban dhu dhui sèra

1 Jaꞌa neo pasanèdꞌe miu sèmi neꞌe: lodꞌo Ama Lamatua paꞌèki hiu-hiu lii pajaji dènge bèi-baki èdhi, Nèngu papuru atora kahèi, sèna ka ra tao era manèngi-mangajꞌi, ho ra bisa pahaha iisi mi Nèngu madhutu dadꞌèi atora sèra. 2 Ètu era manèngi-mangajꞌi ne, abhu madha èmu dènge paleo aae cue. Ètu dꞌara kama re madha nèti paleo ne, abhu era tatèka labhu dènge mei èci dhu ama agama tèke roti dhu rèngu neo hia Ama Lamatua. Kama re madha ne, ra peka na, Kama Mola-Mèci Ama Lamatua.✡

3 Abhu kahèi bèla bhabhiri kapai ca bèla dhu paꞌabhe kama leo èci, dhu ra peka na, Kama Luri Mola-Mèci Ama Lamatua.✡ 4 Re madha bèla bhabhiri ne, abhu mei hualaa cue, era tunu raa ajꞌu hèu mèngi hia Ama Lamatua. Aa ètu dꞌara Kama Luri Mola-Mèci èèna, abhu boaraka hualaa èci, dhu ra peka na, Boaraka Pajaji. Ètu dꞌara boaraka ne, rèngu tao mèdha uuru sèra, sèna ka pasanèdꞌe dhèu lula-nèti jꞌara lii pajaji Ama Lamatua dhu Na paꞌèki dènge rèngu. Ètu era neꞌe, abhu kahèi toples hualaa cue dhu isi roti manna. Roti neꞌe ka dhu uru èèna Ama Lamatua papuru mai nèti dedha-liru hia mi bèi-baki èdhi, lodꞌo rèngu manganga ètu dꞌara padꞌa sodꞌa. Ètu dꞌara boaraka ne, abhu kahèi tatea unu Harun, dhu uru èèna subꞌu dadana hiu. Abhu kahèi hadhu kabela, dhu uru èèna Ama Lamatua pake ho dule atora Na dhu pangèdꞌu mi Musa.✡ 5 Ètu katanga boaraka ne, abhu dhu dule rupa dua ana dhèu dhu saraga titu kèna. Ana dhèu se, rupa ra nuka sèmi ana pajuu nèti sorga dhu dènge èla, dhu titu baa èla, ho bhiri boaraka ne, lula era ne jꞌajꞌi mi tadha, ho padꞌelo rasa kasia Ama Lamatua mi dhèu rai-haha. Te ngaa limuri ne, jaꞌa pamadhera heka lii lole nèti mèdha-panyau se.*

6 Rèngu pangèci mèdha-panyau ètu dꞌara Paleo Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua mema sèmi èèna ka. Bèli-bèli, ama agama sèra maso-kalua kama re madha ne, sèna ka ra pakako sasabꞌa ra ètu èèna.✡ 7 Te ngaa dhodhoka kètu kapai risi agama Yahudi di, dhu bisa maso laꞌe asa dꞌara Kama Luri Mola-Mèci èèna. Aa nèngu maso leli boe, te ngaa maso sa dꞌara dhoka ca tèu ca tèka. Aa ladhe na maso, nèngu hudꞌi nèti dènge raa badha korban, ho pici asa katanga Boaraka Pajaji ne. Sasoa nèti raa ne, sèna ka Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo nèti kètu agama dènge dhèu-dhèu unu na aaꞌi-aaꞌi, masi ka sasala dhu rèngu adꞌu-ue dènge boe dꞌara maseꞌa.✡

8 Ama Lamatua pake le Roh Mola-Mèci Na, sèna ka hia èdhi teꞌa, na, ladhe bèla bhabhiri abhu era ètu jꞌara maso asa dꞌara Kama Luri Mola-Mèci èèna, sasoa na, dhèu rai-haha bisa mèka maso asa madha Ama Lamatua, ladhe pake atora dhui era. 9 Seꞌe se jꞌajꞌi mi conto dhu Roh Lamatua pake, sèna ka ajꞌa-nori èdhi dhu mamuri limuri ne. Uru èèna, bèi-baki èdhi rèti mèdha persembahan dènge badha korban rèngu asa ama agama, sèna ka Ama Lamatua saku eele sasala ra. Masi ka rèti korban ae-ae sèmi èèna, te ngaa korban sèra bisa boe pamèu dꞌara ra, aa bisa boe paꞌele rasa sala ètu dꞌara rèngu. 10 De, ngaa dhu rèngu tao sèra, dhoka madhutu atora agama di. Abhu atora dhu paredha, peka na, rèngu bisa boe raꞌa neꞌe, aa bisa boe rinu èèna. Abhu atora dhu leo peka na, rèngu hudꞌi pamèu ku ngiꞌu ra dènge mèdha dhu ra pake madhutu dadꞌèi atora. Aa te ngaa, madhutu iia-iia na, atora aaꞌi-aaꞌi sèra, ator dhoka ngiꞌu re liꞌu di, te ngaa ator boe dꞌara dhèu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa atora sèra hudꞌi pakako taruu, toke Ama Lamatua gati dènge atora dhu hiu.

11 Te ngaa limuri ne abhu le Dhèu dhu uru èèna Ama Lamatua padhadha tèke, nuka Kristus. Na mai le sèna ka jꞌajꞌi kètu agama kapai risi èdhi, aa Na tao le jꞌara dhu beꞌa hia èdhi.† Na pakako sasabꞌa-laꞌa Na, sama sèmi kètu agama rupa dhui, te ngaa Na sabꞌa ètu era sabajꞌa dhu beꞌa risi eele. Era manèngi-mangajꞌi Na, ètu boe rai-haha ne, te jꞌajꞌi boe nèti paꞌue-ai dhèu rai-haha. 12 Kristus maso asa dꞌara Kama Luri Mola-Mèci èèna kahèi, ho paraga dènge Ama Lamatua, sama sèmi dhu kètu kapai risi agama dhu rupa dhui se tao ca tèu ca tèka. Aa lodꞌo Na maso laꞌe, Na nèti raa hia Ama Lamatua kahèi. Te ngaa raa ne leko-leo. Te Kristus nèti boe raa badha korban. Dhu nèti, nuka raa Nèngu unu Na, lula Nèngu madhe le jꞌajꞌi korban hia èdhi. Te ngaa Kristus maso, nèti raa Na dhoka ca tèka di, sèna ka patabuli eele èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi toke dꞌai mia-mia laꞌe.

13 De raa Kristus èèna, mema kabꞌua risi nèti raa badha. Te madhutu atora Musa, dhèu dhu tao sala sèra, kajꞌalu, ka nia boe maso ho manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua. Rèngu hudꞌi lasi ku asa kètu agama ho tao korban, sèna ka raa korban se pamèu hari rèngu. Nèti korban sèra, ae ka dhu pake raa kahibꞌi dènge raa sapi. Abhu kahèi atora èci, dhu peka na, ladhe dhèu goi lèke dhèu madhe, nèngu kajꞌalu ètu madha Lamatua. Ladhe na neo hari jꞌajꞌi mola-mèci, kètu agama hudꞌi nare ku ahu sisa nèti sapi èni dhu ra tunu. Èle, na nèti ahu èèna, ho laꞌe cebꞌe asa dhèu dhu kajꞌalu èèna, ho sèna ka na mola-mèci hari.✡

14 De ladhe raa badha bisa tao dhèu jꞌajꞌi mola-mèci, risi-risi hari dènge raa Kristus! Te raa Kristus èèna ka dhu patalale èdhi nèti koasa sasala-sasigo, aa pamèu dꞌara èdhi kahèi. Te sasala èdhi ka dhu cèri eele èdhi nèti Ama Lamatua. Lodꞌo Yesus Kristus madhe sèmi èèna, Roh Ama Lamatua dhu mamuri taa-taa, soru-bara Ne, sèna ka Na soro iisi Na asa Lamatua, nuka sèmi badha korban dhu dènge boe tadha karehe ciki sa hèi ètu ngiꞌu na. De limuri ne èdhi bisa le pahaha iisi dènge dꞌara kateme mi Ama Lamatua dhu mamuri dènge boe too-lane.

15 Lula raa Kristus dhu kabꞌua risi eele èèna, ka Ama Lamatua pake Ne, ho ator lii pajaji hiu hia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua paroa nare si, jꞌajꞌi dhèu unu Na. Te lodꞌo Kristus madhe ho hia mamuri mi dhèu, Nèngu sui nare kahèi bèi-baki èdhi nèti sasala dhu ra adꞌu-ue uru-uru sèra, lodꞌo Ama Lamatua paꞌèki lii pajaji dhui dènge ra. Nèti èèna ka, rèngu bisa mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua kahèi.

16 Jaꞌa pakasame dènge dhèu abhu pusaka, nuka sèmi ca dhèu ama dhu tao sasuri pajaji, ho hia ana na pusaka. Te ngaa ladhe ama na madhe, heka ana èèna abhu pusaka sèra. 17 Te ladhe ama na dhae madhe mèka, ana na bisa mèka abhu pusaka dhu ama na padhadha ètu dꞌara sasuri pajaji èèna. 18 Èci èèna ka dènge lii pajaji Ama Lamatua dhu partama, dhu Na paꞌèki dènge bèi-baki èdhi sèra. Ladhe abhu dhu madhe uuru, heka rèngu abhu ngaa dhu Lamatua jaji. Nèti èèna ka, korban rèngu pake raa badha ho jꞌajꞌi mi tadha, peka na, abhu dhu madhe le. 19 Uru èèna, Musa oru nare bèi-baki èdhi, ka na peka aaꞌi paredha dhu abhu ètu dꞌara atora dhu Lamatua papuru mai. Èle èèna ka, Musa roro sapi dènge kahibꞌi sèna ka nare raa, ka na pabꞌali dènge èi. Musa nare dhari mea kahèi, ka na paꞌèki dènge pèri-pèri ana aajꞌu dhu rèu lutu. Hèia na cèbꞌu asa dꞌara raa èèna, ka pici mi Sasuri Lamatua, aa mi dhèu unu na aaꞌi-aaꞌi si.‡ 20 Lodꞌo Musa pici raa ne, na padhai lii kahèi, peka na, “Raa neꞌe ne jꞌajꞌi mi tadha, dhu peka na, Ama Lamatua dhu paꞌèki lii pajaji dènge miu. Ladhe miu madhutu aaꞌi paredha Na, bèli-camèdꞌa Nèngu hia aaꞌi dhu Na pajaji le sèra.”✡ 21 Musa pici raa asa Paleo Manèngi-Mangajꞌi kahèi, dènge asa mèdha aaꞌi-aaꞌi ètu sèra, dhu ra pake ho pahaha iisi mi Ama Lamatua.✡ 22 Te madhutu atora Lamatua, aaꞌi-aaꞌi dhu kajꞌalu hudꞌi pamèu ku pake raa. Nèti èèna ka, ladhe dhèu rai-haha neo jꞌajꞌi mola-mèci nèti sasala ra, hudꞌi dènge ku raa korban.✡

23 Ngaa dhu jaꞌa lole nèti jꞌara bèi-baki èdhi dènge Paleo Manèngi-Mangajꞌi, seꞌe se dhoka conto di, sèna ka èdhi bisa teꞌa mèu, era manèngi-mangajꞌi Ama Lamatua dhu asli ètu sorga. Te ladhe kètu agama rupa dhui neo lasi asa dꞌara Paleo èèna ho manèngi-mangajꞌi mi Ama Lamatua, rèngu hudꞌi pamèu aaꞌi-aaꞌi ku pake raa badha korban. Era manèngi-mangajꞌi Ama Lamatua ètu sorga kahèi hudꞌi mèu taruu-taruu. Te ngaa hudꞌi pake ku raa korban dhu kabꞌua risi eele nèti raa badha. 24 Kama Luri Mola-Mèci dhu Kristus maso èèna, ètu boe dꞌara Paleo Manèngi-Mangajꞌi dhu dhèu rai-haha tao. Te Paleo dhu ètu rai-haha èèna, dhoka conto di nèti dhu asli. Te ngaa Kristus laꞌe unu Na asa sorga ho sarii èdhi ètu madha Ama Lamatua. 25 Uru èèna, kètu kapai risi agama hudꞌi maso ku laꞌe asa dꞌara Kama Luri Mola-Mèci èèna ca tèu ca tèka, aa nèti dènge raa badha hia Ama Lamatua. Te ngaa Kristus aadꞌo sèmi èèna. Te Nèngu parluu maso dhoka ca tèka di, nèti dènge raa Nèngu unu Na. 26 Te ladhe tèu mai-tèu mai, hudꞌi Na maso sama sèmi kètu agama dhu uru sèra, sasoa na, Nèngu hudꞌi madhe ku pahari-pahari karèi nèti jꞌajꞌajꞌi rai-haha toke deo neꞌe, sèna ka saku eele aaꞌi sasala nèti dhèu èci-èci. Te ngaa Na tao boe sèmi èèna. Te ropa dꞌai lodꞌo na, Nèngu madhe jꞌajꞌi korban dhoka ca tèka èèna di, ho core eele aaꞌi sasala dhu dhèu adꞌu-ue. 27 Dhu lèke ka, dhèu rai-haha madhe dhoka ca tèka di. Èle èèna, nèngu hudꞌi laꞌe asa madha Ama Lamatua ho Ama Lamatua parisa ne. 28 Sèmi èèna kahèi Kristus. Nèngu madhe, aa saraka ngiꞌu Na ho jꞌajꞌi korban ca tèka èèna ka. Aa bèli-camèdꞌa Na lèpa hari mai. Te ngaa Na mai uri heka sasala dhèu, lula Na tao paꞌèle aaꞌi le sasabꞌa èèna. Te ngaa dhu Na uri, nuka pala mamuri hia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sanao-maena mi Nèngu.✡

10

Kristus madhe dhoka ca tèka di, sèna ka dhèu bisa mamuri pabeꞌa taruu dènge Ama Lamatua

1 Ladhe tareꞌa-reꞌa dhèu neo reꞌa mèu dadꞌèi Ama Lamatua, atora dhu Na pangèdꞌu asa bèi-baki èdhi sèra, dhae ledꞌa iia mèka. Te aaꞌi-aaꞌi se nuka sèmi sanabhu nèti jꞌara-jꞌara hua iia dhu Lamatua neo hia èdhi. De masi ka dhèu madhutu aaꞌi atora, aa rèti dènge badha korban taruu-taruu, te ngaa bisa boe saku pamèu sasala rèngu. 2 Te ladhe atora ne bisa tao eele sasala dhèu, na, rèngu rèti heka badha korban, lula rèngu rasa heka sala. Te ngaa sèmi boe èèna. 3 Te tèu mai-tèu mai rèngu manèngi pahari-pahari ho Ama Lamatua saku eele sasala ra, 4 lula, tatu boe raa badha dènge koasa, sèna ka saku eele sasala dhèu toke dꞌai mia-mia.

5-6 Nèti èèna ka, Kristus peka sèmi neꞌe, lodꞌo Na mai asa rai-haha ne, aku Nèngu na,

“Ama Lamatua!

Ama dꞌèi boe badha korban dènge mèdha persembahan dhu rèngu rèti.

Rèngu roro pamadhe badha ae-ae,

sèna ka jꞌajꞌi korban.

Ka rèngu tunu badha sèra,

ho manèngi abho.

Masi ka sèmi èèna, te ngaa dꞌara Ama karejꞌe boe.

Nèti èèna ka, Ama pua Jaꞌa mai asa rai-haha ne,

sèna ka jꞌajꞌi dhèu rai-haha sama sèmi rèngu.”

7 Hèia Kristus tuhu hari lii, aku Nèngu na,

“Ama! Jaꞌa ka neꞌe le!

Jaꞌa mai sèna ka tao madhutu dadꞌèi Ama,

nuka sèmi dhèu rèti lii padhai Ama dhu suri mema lula-nèti Jaꞌa.”✡

8 De dhu Kristus peka partama, nuka:

“Ama Lamatua karejꞌe boe dènge badha korban, aa mèdha persembahan dhu rèngu rèti.

Rèngu roro pamadhe badha ae-ae,

sèna ka jꞌajꞌi korban.

Hèia ra tunu badha sèra,

ho manèngi abho.

Te ngaa masi ka sèmi èèna, dꞌara Lamatua karejꞌe boe.”

De masi ka rèngu tao madhutu le pamèci dènge atora Musa, te ngaa dꞌara Ama Lamatua karejꞌe boe ciki sa. 9 Lodꞌo Kristus padhai lii, peka na,

“Jaꞌa mai, sèna ka tao madhutu dadꞌèi Lamatua.”

Sasoa na, Kristus mai sèna ka tao eele jꞌara dhui, ho gati dènge jꞌara hiu. 10 Te dadꞌèi Lamatua ka, Yesus Kristus jꞌajꞌi korban ho madhe dhoka ca tèka di hia èdhi dhèu rai-haha. Dènge jꞌara neꞌe, Na pamèu èdhi toke dꞌai mia-mia.

11 Bèli-bèli kètu agama rupa dhui pakako taruu sasabꞌa ra, aa roro pamadhe badha korban. Aa te ngaa korban se, dènge boe koasa sèna ka saku eele sasala dhèu.✡ 12 Te ngaa Kètu Kapai Risi Agama èdhi, nuka Kristus, saraka ngiꞌu Na ho madhe sèna ka jꞌajꞌi korban hia èdhi. Nèngu jꞌajꞌi korban dhoka ca tèka èèna di. Dènge tao sèmi èèna, Na bhoke jꞌara sèna ka saku eele sasala èdhi dhèu rai-haha aaꞌi-aaꞌi ti. Èle èèna, heka Nèngu laꞌe madhèdi ètu baboa gꞌana Ama Lamatua, ètu era dhu kabꞌua risi eele. 13 Ètu era nèi, Na mate toke Ama Lamatua tao musu Na sèra mai pahaha iisi mi Nèngu.✡ 14 Korban Nèngu dhu ca tèka èèna, pamaꞌète eele koasa sasala-sasigo nèti dhèu dhu Kristus pamèu si.

15 Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci peka jꞌara dhu sèmi èèna kahèi hia mi èdhi. Te Na padhai lii nèdhi, peka na,

16 “Lamatua miu peka sèmi neꞌe:

Jaꞌa paꞌèki lii pajaji hiu dènge dhèu unu Jaꞌa,

Jaꞌa tao atora Jaꞌa ètu dꞌara ngangee ra,

dènge suri paredha Jaꞌa ètu dꞌara ra.”✡

17 Hèia Na peka hari, na,

“Èèna na Jaꞌa sanèdꞌe heka sasala ra.

Aa Jaꞌa pabhèlu eele tatao rèngu dhu karehe,

lodꞌo rèngu sisu atora Jaꞌa.”✡

18 Sasoa na, ladhe Ama Lamatua saku eele le sasala dhèu, èèna na rèngu parluu heka rèti badha korban, sèna ka pamaho dꞌara Lamatua.

Èdhi madhaꞌu iia ka lati asa katanga madha Ama Lamatua

19 De sèmi neꞌe aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Yesus pasuti le raa Na, sèna ka cuhi dꞌara Ama Lamatua. Nèti èèna ka, limuri ne èdhi madhaꞌu ia ka lati asa katanga madha Na ètu Era Na dhu Mola-Mèci ètu sorga. 20 Pangee ku Kama Luri Mola-Mèci dhu dhui èèna. Ètu era èèna, abhu bèla bhiri ca bèla dhu bhèla aae, dhu paꞌabhe sèna ka dhèu baku lasi asa katanga madha Ama Lamatua. Te ngaa dènge mamadhe Yesus èèna, Na bhoke jꞌara hiu, ho dhèu bisa padhai lii patoo madha dènge Ama Lamatua. 21 Risi-risi hari, Yesus jꞌajꞌi kètu agama dhu kapai risi, dhu uri dènge lalau-laloꞌo isi èmu Ama Lamatua. 22 De limuri ne èdhi dènge hak. Nèti èèna ka, mai ti maso ho padhai lii patoo madha dènge Ama Lamatua. Te ngaa èdhi hudꞌi parcaya Ne tareꞌa-reꞌa dènge dꞌara mola. Te mamadhe Yesus ka dhu pamèu le dꞌara èdhi, toke èdhi pangee heka jꞌara-jꞌara bhelu-katubꞌa. Aa èdhi hudꞌi mamuri mola, nuka sèmi ama agama rupa dhui sèra, hudꞌi diu ku èi, heka maso lasi pakako sasabꞌa Lamatua.✡ 23 Mai ho èdhi kèpe paꞌèra-èra kahèi, aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi mangaku le lula-nèti Ama Lamatua. Aa èdhi hudꞌi sanao-maena mi Nèngu kahèi, aa pangee ia ka dhu leo, te tatu Na tao madhutu lii pajaji Na. 24 De mai èdhi patangi-tenge jꞌara ho pamako aꞌari èdhi dhèu parcaya sèra, sèna ka èdhi aaꞌi-aaꞌi ti padꞌelo sasue ae-ae, aa dènge tao rupa-rupa jꞌara dhu beꞌa. 25 Te jaꞌa tadèngi le, abhu dhèu cahagꞌe dhu roꞌo heka pakaboko dènge aꞌari ra dhèu parcaya. Te ngaa mage miu sèmi èèna! Te miu hudꞌi paꞌasu-pareo ku, ho paꞌèra dꞌara èci dènge èci. Risi-risi, lula lodꞌo mamai hari Lamatua dètu le. Pasanèdꞌe si sèmi èèna!

26 Aꞌari pasue! Èdhi teꞌa le toke lutu-sela, jꞌara-jꞌara Yesus Kristus dhu mola. Te ngaa ladhe èdhi soro kabodho mi Yesus, aa adꞌu-ue taruu sasala, sasoa na, abhu heka korban leo dhu bisa saku eele sasala èdhi. 27 Èdhi dhoka mate dènge dꞌara madhaꞌu, lula Ama Lamatua mai huku èdhi. Te ai naraka heo robhe-robhe le, ho pakèpu dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu labꞌa Lamatua.✡ 28 Uru èèna, ladhe abhu ca dhèu dhu tule eele atora Musa, aa abhu dua do tèlu dhèu dhu jꞌajꞌi sakasii, na, dhèu èèna hudꞌi abhu huku madhe, hia boe ne abho.✡ 29 Te ngaa limuri ne, ladhe abhu dhèu dhu pahahe Ana Ama Lamatua, èèna sama sèmi nèngu pakabꞌua boe raa Yesus dhu Na pasuti sèna ka pamèu dhèu èèna. Aa noꞌo boe paneꞌa dènge lii pajaji dhu Ama Lamatua paꞌèki dènge nèngu pake raa èèna ka. Aa nèngu tao Roh Ama Lamatua nasa kahèi. Te Roh èèna ka dhu padꞌelo le dꞌara hua iia Na mi nèngu. Pangee ku laa! Te dhèu sèmi neꞌe ne, tatu pasae nare hahuku dhu bia risi nèti dhèu dhu tule eele atora Musa.✡ 30 Ama Lamatua peka nèdhi le, na.

“Jaꞌa dènge hak ho bꞌala bhelu-katubꞌa dhèu.

Aa tatu Jaꞌa hudꞌi tao ku madhutu sèmi èèna.”

Aa dhu suri kahèi, na,

“Lamatua ne, Ama.

Bèli-camèdꞌa Na huku dhèu unu Na.”✡

31 Sanèdꞌe te Ama Lamatua mamuri taa-taa! Dhèu tatu madhaꞌu titu kèna, ladhe Lamatua kèpe nare si!

32 Miu hudꞌi sanèdꞌe ku lodꞌo miu mulai meꞌa jꞌara-jꞌara Kristus, ka ngangee miu mulai mèu. Te lodꞌo èèna, masi ka miu dhoka muri ètu dꞌara sasusa dènge jꞌajꞌèra ae-ae, te ngaa miu taha dènge parcaya taruu Kristus. 33 Abhu dhu pamakae dènge pahahe miu ètu madha dhèu ae. Abhu kahèi dhu ra tao sèmi èèna mi angalai miu, dhèu parcaya sèra. 34 Miu rasa kasia aa padꞌelo dꞌara beꞌa mi dhèu dhu ra pamaso si asa dꞌara bèdho. Ladhe dhèu manaꞌu rèti mèdha-panyau miu, miu mau-mau sène, lula miu meꞌa, na, bèli-camèdꞌa miu abhu dhu beꞌa risi, dhu dhèu bisa heka manaꞌu rare. 35 Nèti èèna ka, miu hudꞌi kèpe paꞌèra-èra lalèka miu. Te èèna na Lamatua bꞌala hia miu, ae-ae. 36 De taha taruu! Te ladhe miu tao madhutu aaꞌi dadꞌèi Lamatua, èèna na miu abhu aaꞌi dhu Na jaji le hia miu. 37 Dhèu rèti lii padhai Lamatua suri le lula-nèti Dhèu dhu neo mai, peka na,

“Baku paroe dꞌara, te nèbhu boe, Dhèu dhu neo mai èèna, cèu,

aa Na pamate heka.

38 Dhèu dhu dꞌara mola,

èèna na nèngu abhu mamuri,

lula na parcaya Jaꞌa.

Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu pakajꞌèu nèti Jaꞌa,

dꞌara Jaꞌa karejꞌe boe.”✡

39 Te ngaa èdhi, dhèu dhu pakajꞌèu boe nèti Ama Lamatua. Te dhèu dhu pakajꞌèu nèti Lamatua, bèli-camèdꞌa cèri eele nèti Nèngu. Te ngaa èdhi dhèu dhu parcaya Ama Lamatua. Ka Nèngu patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi, ho mamuri taruu dènge Ne.

11

Èdhi hudꞌi parcaya taruu Ama Lamatua, sama sèmi dhèu uru-uru sèra

1 Ladhe èdhi parcaya Ama Lamatua, sasoa na, èdhi lèka tareꞌa-reꞌa Nèngu taruu. Te ladhe Na moa le hia èdhi jꞌara èci, èdhi teꞌa, na, tatu Na tao madhutu lii pajaji Nèngu èèna. Masi ka èdhi abhu mèka ngaa-ngaa, èdhi parcaya Ne taruu. 2 Abhu bèi-baki èdhi dhu parcaya sèmi èèna kahèi. Nèti èèna ka, Ama Lamatua sèmi nare si dènge beꞌa.

3 Rai-haha dènge liru dhu èdhi ladhe tèdhi ne, èdhi teꞌa, na, Ama Lamatua ka pajꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu. Te ngaa Na tao boe nèti mèdha dhu jꞌajꞌi le, dhu dhèu bisa rèdhi. Aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi se, jꞌajꞌi nèti lii padhai Na di.✡

Habel

4 Habel parcaya Ama Lamatua. Nèti èèna ka, nèngu nèti mèdha persembahan dhu beꞌa risi nèti aꞌa na Kaen. Ama Lamatua sèmi nare Habel dènge mèdha persembahan na, lula dꞌara na mola. De masi ka na madhe nèbhu le, te ngaa èdhi bisa tare conto nèti nèngu, lula lalèka na.✡

Henok

5 Henok parcaya Ama Lamatua kahèi. Nèti èèna ka, Ama Lamatua nedhe nèti ne asa sorga, sèna ka baku madhe. Dhèu patangi-tenge ne, te ngaa rage boe, lula Lamatua dhu pacaꞌe le. Lamatua sèmi nare ne dènge beꞌa, te Lamatua dhu peka, na, “Henok ne, dhèu dhu pakarejꞌe dꞌara Jaꞌa.”✡

6 De sèmi neꞌe aꞌari! Dhu lèke ka, Ama Lamatua sèmi nare boe dhèu dhu parcaya boe Nèngu. Te dhèu dhu neo laꞌe asa madha Ama Lamatua hudꞌi parcaya, peka na, Lamatua dhu mema-mema. Aa nèngu hudꞌi parcaya kahèi, peka na, Lamatua soru nare dhèu dhu patangi-tenge Ne.

Noh

7 Noh parcaya Ama Lamatua kahèi. Nèti èèna ka, Noh parcaya Lamatua ropa Lamatua peka mema dènge ne, “Noh! Sanèdꞌe, ee! Èèna na Jaꞌa palaho eele rai-haha ne, pake èi aae lala dhu dhèu rai-haha ne rèdhi mèka ca tèka sa.” Masi ka Noh paraga nèdhi mèka sèmi èèna, te ngaa nèngu nanene ka tao madhutu lii Lamatua, hèia na tao kapa, sèna ka nèngu dènge isi èmu na abhu sodꞌa. Lula lalèka na, ka Lamatua cap ne dhèu dꞌara mola. Te ngaa dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu lèka boe sèra, Lamatua hia si hahuku dhu bia.✡

Abraham tèke eele rai èta-èsu na

8 Abraham parcaya Ama Lamatua kahèi. Nèti èèna ka, Ama Lamatua paroa ne, peka na, “Abraham! Kalua nèti rai èta-èsu èu ne, ho lamu asa era dhu pe Jaꞌa padꞌelo dènge mu. Te rai èèna, bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi mi pusaka ana-èpu èu.” Tadèngi nare sèmi èèna, Abraham tao madhutu, masi ka nèngu neꞌa boe laꞌe asa era mia.✡ 9 Ropa Abraham dꞌai era èèna, na patitu paleo, ho pea nuka sèmi dhèu tao mai ètu rai èèna dhu Lamatua pajaji le dènge ne. Ka ana na Isak dènge èpu na Yakob pea ètu èèna, te Lamatua dhu padhadha le hia rai ne jꞌajꞌi pusaka rèngu.✡ 10 Na sanao, sèna ka nèngu pea ètu kota cue dhu saraga titu kèna. Te Ama Lamatua mesa Na ka dhu gambar ho pakèdꞌi kota ne.

Sara

11 Dhèu èmu Abraham, ngara na Sara, parcaya Ama Lamatua kahèi. Masi ka nara iisi nèdhi mèka, aa dhu heka bhora le, te ngaa Lamatua tao ne jꞌajꞌi bèi-baki nèti dhèu ca nau-ca nadha. Te nèngu parcaya, na, tatu Ama Lamatua tao madhutu ngaa dhu Na jaji le.✡ 12 Nèti èèna ka, masi ka nèngu heka bhora le, nèngu bisa nara iisi era, ka abhu ana-èpu ae-ae, toke ige rare boe. Te dhèu se ae, nuka sèmi hua-hètu ètu dedha-liru, aa sèmi salae nebhe dhasi.✡

Bèi-baki dhu parcaya aa sanao abhu rai èta-èsu cue

13 Bèi-baki èdhi Abraham, Isak dènge Yakob parcaya taruu Ama Lamatua, toke madhe. Te ngaa rèngu dhae abhu mèka rai dhu Lamatua pajaji èèna. Masi ka sèmi èèna, te ngaa rèngu maꞌète boe sanao dènge dꞌara karejꞌe, te rèngu rèdhi le nèti kajꞌèu. Te rèngu dhu mangaku, na, rèngu se dhèu leo rai kara dhu pea manubha ètu rai-haha ne.✡ 14 Aa te ngaa, ladhe dhèu peka sèmi èèna, èdhi teꞌa, na, rèngu dꞌèi titu kèna abhu rai cue dhu jꞌajꞌi unu rèngu. 15 Ladhe rai dhu bèi-baki èdhi dꞌèi, nuka rai èta-èsu Abraham, na, tatu rèngu bisa lèpa hari asa era nèi, lodꞌo mia èèna ka. 16 Te ngaa rai èta-èsu dhu rèngu dꞌèi titu kèna, nuka rai èta-èsu dhu saraga bia ètu sorga. Nèti èèna ka, Ama Lamatua sèmi nare si dènge beꞌa, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na. Te Na pamèci nare le kota cue hia si ètu sorga.

Abraham saraka ana na Isak

17-18 Parcaya Abraham hali boe nèti Ama Lamatua, ropa Lamatua uji parcaya na. Nèti èèna ka, na tao madhutu paredha Lamatua, ho saraka ana na Isak jꞌajꞌi korban.✡ Aa te ngaa uru èèna, Lamatua dhu moa le, lula-nèti ana ne, peka na, “Nèti ana mu Isak ne, bèli-camèdꞌa èu abhu ana-èpu udhu sobhu-sobhu, toke ra jꞌajꞌi suku dhu kapai titu kèna.”✡ 19 Te ngaa Abraham pangee le, na, Ama Lamatua dhu dènge koasa, ho pamamuri hari dhèu madhe. Mema, èèna ka dhu lèke, te lodꞌo èèna, sama sèmi nèngu abhu hari ana na jꞌajꞌi le mi korban.

Isak

20 Isak parcaya Ama Lamatua kahèi. Nèti èèna ka, na manèngi ho Lamatua hia mèngi-nale mi ana na, Yakob dènge Esau.✡

Yakob

21 Yakob parcaya Ama Lamatua kahèi. Nèti èèna ka, lodꞌo nèngu oe madhe, pakaseti kèdꞌi titu dènge kabodho kabhuku dènge kèpe tatea na, pahaha iisi mi Ama Lamatua. Hèia manèngi ho Lamatua hia mèngi-nale mi èpu na, ana nèti Yusuf.✡

Yusuf

22 Yusuf parcaya Ama Lamatua kahèi. Lodꞌo na oe madhe, nèngu parcaya, na, Ama Lamatua pe lere nèti dhèu Na, dhèu Israꞌel sèra, kalua nèti rai Masir. Nèti èèna ka, na moa tèke mi rèngu, ho rèti rui na ropa rèngu tèke eele rai Masir.✡

Ina-ama Musa

23 Ina-ama Musa parcaya Ama Lamatua kahèi. Lodꞌo ina na nara iisi ne, ra pahuni ne toke dꞌai tèlu hèru kateme, lula ra ladhe na mone iia. Aa ra madhaꞌu boe dhèu aae Masir, masi ka paredha le dhèu, peka na, “Pamadhe aaꞌi ana-ana mone Ibrani dhu rara iisi hiu!”✡

Musa

24 Ropa Musa kapai mai, na parcaya Ama Lamatua kahèi. Te uru èèna, ana bhèni dhèu aae Masir, dhu dedꞌe nare le nèngu sèna ka jꞌajꞌi mi ana na. Masi ka sèmi èèna, te ngaa Musa dꞌèi boe ladhe dhèu pangee, na, nèngu ne aꞌari nèti dhèu aae Masir.✡ 25 Te na pangee, na, beꞌa risi nèngu mamuri jꞌèra sama-sama dènge dhèu unu Lamatua sèra. Sadꞌi nèngu baku mamuri karejꞌe dènge jꞌara bhelu-katubꞌa, dhu dhoka ètu dꞌara ciki ooꞌe di. 26 Nèngu soro tèke dhèu pahahe ne, lula nèngu sanao-maena taruu mi Kristus, nuka Dhèu dhu Ama Lamatua pajaji le neo hia Na mai. Nèngu taha sèmi èèna, lula neꞌa, na, bèli-camèdꞌa Lamatua bagi hia ne hadia dhu beꞌa risi nèti mèdha aaꞌi-aaꞌi ètu rai Masir.

27 Musa parcaya Ama Lamatua kahèi, lodꞌo na manèngi isin nèti dhèu aae Masir, ho lere nèti bèi-baki èdhi kalua nèti rai Masir. Masi ka dhèu aae nasa titu kèna, te ngaa Musa madhaꞌu boe dènge ne. Musa lèka taruu Ama Lamatua, masi ka tèdhi boe senu-salao Na, te ngaa nuka sèmi Musa dhu nèdhi.✡

28 Musa parcaya Lamatua kahèi, ropa rèngu paꞌèra neo kalua nèti rai Masir. Te nèngu madhutu mèno paredha Lamatua, aa pua bèi-baki èdhi tao Paska hiu-hiu, dènge roro kahibꞌi-kalèbho, sèna ka tao badha korban. Hèia rare raa kahibꞌi-kalèbho sèra, sèna ka tao tadha mi babèdho èmu ra. Mèda èèna, ana pajuu Lamatua nèti sorga puru mai pamadhe ana uuru aaꞌi-aaꞌi ètu rai Masir. Te ngaa na pamadhe boe ana uuru ètu èmu dhèu Israꞌel, lula ladhe nèdhi raa dhu ra pici ètu babèdho èmu.✡

Bèi-baki èdhi

29 Lodꞌo bèi-baki èdhi kalua nèti rai Masir, rèngu parcaya Ama Lamatua kahèi. Lula lalèka ra, ka Lamatua cèri eele èi dhasi mi dua ètu Dhasi Mea, sèna ka rèngu kako asa cabèka dènge beꞌa, ètu dedha rai mango. Te ngaa sordadꞌu Masir dhu bata si sèra, madhe aaꞌi ètu dꞌara dhasi, ropa neo pège asa cabèka.✡

Rahab

30 Lodꞌo bèi-baki èdhi maso asa rai Kanaꞌan, rèngu parcaya Ama Lamatua kahèi. Te rèngu madhutu paredha Na, dènge kako rai-reo re liꞌu tembok ètu kota Jeriko, toke pidhu lodꞌo kateme. Ka tembok ne guri laho mae-mae.✡

31 Lodꞌo èèna, Rahab ètu kota èèna kahèi. Uru èèna, nèngu jꞌajꞌi bhèni kajeo. Lula na parcaya Ama Lamatua, nèti èèna ka na sèmi nare mata-mata dhèu Israꞌel, aa paluꞌu si ètu dꞌara èmu na. Hèia Lamatua pamadhe aaꞌi dhèu Jeriko, lula roꞌo boe nanene Nèngu. Te ngaa Lamatua hia mamuri mi Rahab, lula na lèka Ne.✡

Dhèu leo, ae ka dhu parcaya Ama Lamatua kahèi

32 Jaꞌa bisa padhai lii madhera hari era, jꞌara-jꞌara dhèu leo dhu parcaya Ama Lamatua. Te ngaa jaꞌa abhu boe lodꞌo taleo, ho lole toke lutu, lula-nèti Gideon, Barak, Simson, Yefta, Daud, Samuel, dènge dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhu leo sèra.✡ 33 Rèngu se aaꞌi-aaꞌi ra parcaya Ama Lamatua. Nèti èèna ka, abhu dhu segi dhèu aae-dhèu aae. Abhu dhu pakako paredha dènge dꞌara mola, ho sarii dhèu dhu sala boe, aa huku dhèu dhu sala. Abhu dhu sèmi rare ngaa dhu Lamatua jaji le. Aa abhu kahèi segi badha singa.✡ 34 Abhu dhu pamadhe ai dhu heo robhe-robhe. Abhu dhu Ama Lamatua ère nare si nèti dhèu dhu neo pamadhe si pake samala. Abhu dhu roe, te ngaa Ama Lamatua paꞌèra si. Abhu dhu Lamatua tao si ho èra aae ètu dꞌara pamusu, toke musu rai.✡ 35 Abhu kahèi ina-ina dhu paraga hari dènge dhèu rèngu dhu Ama Lamatua pamamuri hari si nèti mamadhe ra.

Te ngaa abhu dhèu dhu lèke jꞌajꞌèra, lula parcaya Ama Lamatua. Rèngu dꞌèi risi madhe, sèna ka baku tèke eele parcaya rèngu mi Ama Lamatua. Te rèngu paꞌèci taruu dènge Ne. De rèngu dhu sanao-maena, na, bèli-camèdꞌa Lamatua neo dedꞌe ra, sèna ka abhu mamuri dhu beꞌa risi hari ètu sorga.✡ 36 Abhu dhu pa-aape si, aa abhu dhu lèke gama. Abhu dhu leo dhu lèke ngapi haga ra dènge ngangapi ètu dꞌara bui.✡ 37 Abhu dhu madhe, lula lèke pèci dènge hadhu. Abhu dhu roro pamadhe si, pake raroro. Abhu dhu dhèu pare pamadhe si pake samala. Abhu dhu mamuri dènge boe unu, toke ra pake kaꞌuri badha, lula abhu dhèu dhu pajꞌèra dènge pasusa si, toke babèga eele si,✡ 38 ka rai lasi asa padꞌa sodꞌa, ledhe-ledhe, dꞌara loe, dènge asa dꞌara roꞌa rai. Ra tao dhèu seꞌe dhu laku-laku boe, aa babège-lalèta si asa era dhu karehe. Aa te ngaa lalèka ra èra titu kèna, toke dhèu ètu rai-haha ne nia boe paꞌèci dènge dhèu sèmi seꞌe se.

39 Lamatua koa dhèu sèmi seꞌe se, lula ra parcaya Ne. Te ngaa toke ra madhe, rèngu abhu mèka ngaa dhu Lamatua padhadha tèka. 40 Lamatua neo tao madhutu lii padhadha Na dènge jꞌara dhu beꞌa risi. Lula Na dꞌèi, sèna ka èdhi aaꞌi-aaꞌi ti bisa mamuri toke dꞌai mia-mia dènge Ne: nuka èdhi tadhe mèu le Kristus, dènge rèngu dhu madhe uuru sèra.

12

1 De tasamia dènge èdhi dhu mamuri lodꞌo limuri ne? Èdhi cakaraa dhèu dhu madhutu paꞌuji rai. Bèi-baki èdhi dhu parcaya Ama Lamatua, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra nuka sèmi dhèu dhu titu lingu rare èdhi, ho paꞌèra dꞌara èdhi. Te ngaa èdhi dhu paꞌèki dènge sasala era, sèra sa ka dhu pabia haga èdhi ka rai tara boe. Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi core eele ku sasala sèra aaꞌi-aaꞌi, sèna ka èdhi bisa rai èra. Te Ama Lamatua mesa Na ka dhu pili èdhi, ho madhutu paꞌuji rai ne, de èdhi hudꞌi taha ku, sèna ka rai taruu toke dꞌai lane. 2 Aa èdhi hudꞌi rai, mage piku gꞌana-kariu, te ngaa ladhe dhoka asa Yesus di. Te Nèngu ka dhu bhoke jꞌara, ho èdhi bisa parcaya Ama Lamatua. Aa èèna na Nèngu soru-bara èdhi, sèna ka èdhi parcaya taruu toke èle. Sanèdꞌe, do aadꞌo? Lodꞌo Yesus dui jꞌajꞌèra ètu ajꞌu palolo-palèbha, dhèu pahahe Ne, te ngaa Na taha taruu, lii boe-ugu boe. Te neꞌa, na, jꞌajꞌèra Na èle kèna, ka dꞌara Na jꞌajꞌi karae. Èèna ka dhu lèke. Te Na madhe, hèia Ama Lamatua pamamuri hari Ne, èle ka Na nedhe pamadhèdi Kristus ètu baboa gꞌana Na, ho paredha sama-sama dènge Ne. 3 Masi ka dhèu pajꞌèra bia Ne, te ngaa Na taha taruu. De miu baku bhèlu dènge jꞌajꞌèra Yesus, sèna ka miu bisa taha mere, aa baku roe.

Ama Lamatua neo kai èdhi, sèna ka nori ti sama sèmi ama ajꞌa ana na

4 Miu labꞌa le jꞌara bhabhelu-katubꞌa, te ngaa lalabꞌa miu èra mèka, toke raa miu suti. Tareꞌa si! 5 Ele boe miu bhèlu Lii Holo-Nori Ama Lamatua dhu Na peka le dènge miu, nuka sèmi ca dhèu ama padhai lii dènge ana na, peka na,

“Ana, ee!

Ladhe Ama èdhi dhu huku ho ajꞌa èu, sèna ka èu mamuri madhutu jꞌara dhu lèke, na,

èu baku pamudꞌe!

Aa ladhe Na kai ho ajꞌa èu, na,

èu baku paroe dꞌara.

6 Te Ama èdhi kai ho ajꞌa dhèu dhu Na sue.

Mema dhèu-dhèu dhu Na sèmi nare jꞌajꞌi ana Na,

Nèngu kai ho ajꞌa si.”✡

7 De ladhe Ama Lamatua kai ho ajꞌa miu sèna ka mamuri madhutu jꞌara dhu lèke, na, taha taruu aa sèmi mere. Na tao sèmi èèna, lula miu jꞌajꞌi le ana Na. Te ama aaꞌi-aaꞌi hudꞌi kai ho ajꞌa ana na, toke ana na bisa mamuri madhutu jꞌara dhu lèke. 8 Te ladhe Ama Lamatua kai boe ho ajꞌa miu sama sèmi ana Na dhu leo sèra, sasoa na, miu se ana Nèngu boe.

9 Èdhi tema pakabꞌua ama matana èdhi ètu rai-haha ne, lula na kai ho ajꞌa-nori ti, lodꞌo èdhi dhu ana iiki era. Dhu lèke na kèna. Te ngaa dhu beꞌa risi hari, èdhi hudꞌi nanene ku Ama Lamatua dènge beꞌa, lula Nèngu ne, Ama èdhi ètu sorga, aa Na kai ho ajꞌa-nori èdhi, sèna ka èdhi mamuri madhutu jꞌara Na dhu lèke. 10 Ama matana èdhi kai ho ajꞌa èdhi, dhoka dꞌara ciki ooꞌe di, madhutu ngaa dhu na ngee na beꞌa. Te ngaa Ama Lamatua dhu neꞌa risi, ngaa dhu èdhi parluu teꞌa. Nèti èèna ka, Na kai ho ajꞌa èdhi, sèna ka mamuri mola-mèci sama sèmi Nèngu. 11 Mema èdhi dꞌèi boe ladhe abhu lii kai. Te ngaa nèbhu-nèbhu, dꞌara èdhi jꞌajꞌi mau, lula teꞌa tare le mamuri madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.

12-13 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Paꞌèra kacui-aai miu dhu roe, aa pasamaa haga miu dhu bia. Baku rai piku gꞌana-kariu, te ngaa rai mola taruu, sèna ka paꞌèra dꞌara rèngu dhu roe-bhilu ho bisa rai taruu. Miu hudꞌi paꞌèra dꞌara miu, sèna ka taha taruu ètu dꞌara parcaya mi Kristus.✡

Baku tule eele dꞌara hua iia Ama Lamatua

14 Aꞌari dhu parcaya Kristus! Miu hudꞌi paꞌèra ngiꞌu mi, sèna ka mamuri padame èci dènge èci. Aa baku loe tenge jꞌara ho mamuri mola-mèci. Te dhèu dhu mola-mèci boe, bisa boe rèdhi Ama Lamatua.

15 Paꞌèra dꞌara èci dènge èci, sèna ka mage dhoka abhu nèti miu dhu rai, toke rasa heka dꞌara hua iia Ama Lamatua. Aa jꞌaga paie ho baku soro tèke ladhe abhu dhu papèdꞌa dꞌara ètu talora aae miu. Te èèna nuka sèmi raco dhu paꞌele iie dhèu ae.✡ 16 Mage-mage aa jꞌaga ho baku abhu dhèu nèti miu dhu tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali nèngu. Aa mage-mage aa jꞌaga ho baku abhu dhèu nèti miu dhu pusi-pahae boe Ama Lamatua, nuka sèmi Esau. Esau ne, ana uuru Isak. Ca lodꞌo, Esau lèpa dènge kabake manganga. Na manèngi ngangaꞌa ca pega nèti ari na Yakob, ho bꞌae pake hak ana uuru.✡ 17 Te ngaa èdhi teꞌa, nèbhu boe ka, Esau manyasa. Te ropa Isak neo manèngi Lamatua hia mèngi-nale mi ana uuru na Esau, te ngaa bisa heka, lula Esau dhu hia iia dꞌara le hak ana uuru na. Nèti èèna ka, masi ka na tangi roma iisi, tasamia èèna ka, nèngu bisa heka abhu ngaa dhu uru èèna nèngu core eele.✡

18 Sèmi neꞌe aꞌari! Èdhi bisa lati le asa madha Ama Lamatua, madhutu jꞌara hiu dhu Na bhoke nare le hia èdhi. Te ngaa uru-uru sèra, bèi-baki èdhi bisa mèka sèmi èèna. Te lodꞌo Ama Lamatua paꞌèki lii pajaji dènge rèngu, rèngu padètu dènge ledhe Sinai. Ètu dedha ledhe ne, abhu ai dhu heo. Abhu ngèlu aae kahèi. Aa maroga saguru nare ledhe ne, ka dhèu se madhaꞌu titu kèna. 19 Rèngu tadèngi lii tiu tèbhe kahèi, hèia lii dhu mèdhu aae nèti Lamatua kalua nèti ledhe ne. Ropa tadèngi lii Lamatua, hèia asa ra madhaꞌu, toke ra manèngi Musa, peka na, “Ira ii! Jiꞌi bisa heka taha dènge lii nèi!”✡ 20 Rèngu mema bisa boe taha, lula ngaa dhu Lamatua paredha èèna, bia titu kèna. Te Na peka, na, “Ca dhèu sa bisa boe jꞌèli ledhe ne! Masi ka dhèu, do badha! Te dhèu cee dhu jꞌèli ledhe ne, hudꞌi lèke pèci toke madhe.”✡ 21 Ngaa dhu rèngu ladhe rèdhi ètu ledhe ne, mema pamadhaꞌu tareꞌa, toke Musa karèbha kahèi.✡

22 Te ngaa limuri ne, jꞌara asa Lamatua bhoke tèke le, aa èdhi bisa patoo madha padhai lii dènge Ne. Limuri ne, èdhi lati asa ledhe cue, ngara na Sion. Ètu era neꞌe, abhu kota Yerusalem. Kota Yerusalem ne, ètu boe rai-haha ne, te ngaa kota Yerusalem hiu ètu sorga, era pea Ama Lamatua. Ètu nèi, abhu ana pajuu Ama Lamatua ae-ae, toke riho-riho, dhu loe boe tao pesta. 23 Ètu kota nèi kahèi, jꞌajꞌi le era pakaboko dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Kristus. Te Ama Lamatua dhu tao nare le daftar, ho suri ngara ra èci-èci ètu sorga. Ètu era nèi kahèi, Ama Lamatua neo parisa aa tai-dadoo mamuri dhèu aaꞌi-aaꞌi ra. Aa ètu nèi kahèi, pakaboko dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu uru èèna Ama Lamatua sèmi nare si dènge beꞌa, lula ra parcaya Ne. Ètu nèi, rèngu jꞌajꞌi kateme ètu madha Lamatua. 24 Aa Yesus kahèi ètu era nèi, dhu jꞌajꞌi mi kalete hia Ama Lamatua dènge dhèu rai-haha. Yesus madhe, pasuti raa Na, sèna ka Ama Lamatua bisa paꞌèki lii pajaji hiu dènge èdhi. Nèti èèna ka, raa Yesus ne, cuhi dꞌara Ama Lamatua. Te ngaa raa Yesus leko-leo nèti raa Habel ètu dꞌara Sasuri Lii Lolo dhu Uru Tèka. Te lodꞌo Kain pamadhe Habel, raa Habel dhu suti èèna, papana dꞌara Ama Lamatua, toke Na huku Kain.✡

25 Pasa dhilu pabeꞌa-beꞌa, ho nanene ngaa dhu Ama Lamatua neo peka dènge miu. Baku tao sèmi bèi-baki èdhi dhu roꞌo boe nanene lii padhai Musa, lodꞌo na jꞌajꞌi dhèu nèti lii padhai Ama Lamatua ètu rai-haha ne. Nèti èèna ka Lamatua huku si. Ngaa hari dènge èdhi se! Ladhe èdhi toꞌo boe nanene lii Na nèti sorga, tatu Nèngu huku èdhi bia risi eele!✡ 26 Lodꞌo bèi-baki èdhi titu ètu ledhe Sinai, lii Lamatua dhu mèdhu èèna, tao rai opo. Limuri ne Na moa, na,

“Bèli-camèdꞌa Jaꞌa tao ne opo ca tèka hari.

Mesa boe rai di opo,

te ngaa liru opo kahèi.”✡

27 Lodꞌo Lamatua peka, na, Nèngu neo tao opo aaꞌi-aaꞌi “ca tèka hari”, sasoa na, Lamatua neo pagagedꞌo aaꞌi-aaꞌi dhu Na pajꞌajꞌi ètu dedha-liru dènge ètu rai-haha ne, toke abhu dhu bisa boe taha. Ele aaꞌi si. Te dhu taha di, nuka dhu pea taruu.

28 Ama Lamatua nèdꞌu paredha ètu sorga. Èèna bisa boe laho. Ngaa-ngaa tao boe! Lula Na neo sèmi nare, na, miu maso jꞌajꞌi mi dhèu unu Na ètu nèi. De mai ho èdhi manèngi makasi mi Nèngu, pahaha iisi mi Nèngu, aa dedꞌe padedha-dedha Ne, lula dadedha Na. 29 Te ngaa èdhi baku pamudꞌe kahèi, lula nanasa Ama Lamatua nuka sèmi ai dhu naꞌe pakèpu aaꞌi mèu-mèu.✡

13

Èdhi hudꞌi mamuri pabeꞌa èci dènge èci

1 De aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Abhu pèri-pèri jꞌara dhu jaꞌa neo pasanèdꞌe miu.

Baku bhèlu pasue taruu aꞌari dhèu parcaya.

2 Baku bhèlu bhoke dꞌara sèna ka sèmi mere dhèu dhu miu tadhe boe asa dꞌara èmu mi. Te abhu pèri-pèri aꞌari dhu sèmi rare dhèu, te ngaa reꞌa boe, na, dhèu sèra, ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga.✡

3 Baku bhèlu tao ai-hèbꞌa mi dhèu ètu dꞌara bui, te ra kèpa si lula ra parcaya Kristus. Nèti èèna ka, miu hudꞌi soru-bara si, nuka sèmi miu ka dhu ra kèpe rare.

Aa mage bhèlu soru-bara dhèu dhu lèke jꞌajꞌèra nèti dhèu. Lalau si pabeꞌa-beꞌa, nuka sèmi miu mesa mi ka dhu abhu jꞌajꞌèra èèna.

4 Paleo èmu èèna, mola-mèci. Te ngaa mage paleo èmu dhu mola-mèci ne, jꞌajꞌi mi kajꞌalu. Te tatu Ama Lamatua huku dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao jꞌara makae dènge dhèu èmu nèngu boe.

5 Baku mangaꞌa doi-dhari. Te ngaa miu hudꞌi mamuri nèti ngaa dhu miu abhu, te èèna dꞌai le. Ama Lamatua dhu peka le, na,

“Jaꞌa bhèlu boe miu.

Jaꞌa soro tèke boe miu.”✡

6 De paꞌèra dꞌara miu, nuka sèmi dhu ra suri, na,

“Lula Lamatua jaꞌa neo soru-bara jaꞌa,

nèti èèna ka, jaꞌa madhaꞌu boe.

Te abhu boe ca dhèu sa hèi,

dhu bisa cèri eele jaꞌa nèti Ama Lamatua.”✡

Madhutu ia ka atora agama dhu dhui, te ngaa parcaya taruu Yesus

7 Baku bhèlu dhèu-dhèu dhu uru sèra ajꞌa-nori miu Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Pajiko paie-iie jꞌara mamuri ra, aa madhutu lalèka ra. Te, dhu rèngu parcaya, nuka:

8 Yesus Kristus ubꞌa nèdhi boe.

Nèti uru, doe neꞌe, toke dꞌai mia-mia laꞌe,

Nèngu hali boe.

9 Nèti èèna ka, miu baku madhutu rii nèti aꞌajꞌa dhu sala. Ama Lamatua tao paꞌèra le dꞌara miu, lula Na padꞌelo le dꞌara hua iia Na dènge miu. Lula boe nèti miu madhutu atora ngangaꞌa-nganginu dhu guna boe.

10 Uru-uru sèra, ètu madha Paleo Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua, abhu mei èci dhu era tèka badha korban. Ama agama ka dhu lalau ètu sèra, dhu dènge hak raꞌa sisi dhu sisa nèti dedha mei ne. Te ngaa limuri ne, èdhi dhu dènge le mei leo.* Aa ama agama rupa dhui dènge boe hak raꞌa ètu mei èèna. 11 Uru èèna, tèu mai-tèu mai kètu kapai risi agama nèti raa badha korban, sèna ka tèke asa dꞌara Kama Luri Mola-Mèci Ama Lamatua. Dènge jꞌara neꞌe, Lamatua pabhèlu eele sasala ra. Èle na, pasae rèti badha ne lasi tunu asa liꞌu rae.✡ 12 Sèmi èèna kahèi dènge Yesus. Nèngu jꞌajꞌi korban kahèi, sèna ka Ama Lamatua bisa saku eele sasala dhèu rai-haha. Aa lodꞌo jꞌajꞌèra Na èèna, ra nuni rèti Ne kahèi, ho pamadhe Ne asa liꞌu kota Yerusalem. 13 Nèti èèna ka, mai ka èdhi lati asa Yesus, ho parcaya Ne taruu. Masi ka dhèu pahahe èdhi, èdhi hudꞌi paꞌèra sèmi tare ne, nuka sèmi Yesus. 14 Te èdhi dhoka manubha taha ètu rai-haha ne. Te ngaa èdhi sanao-maena, sèna ka pea ètu kota hiu cue ètu sorga toke dꞌai mia-mia laꞌe. 15 Lula Yesus jꞌajꞌi le korban pala èdhi, nèti èèna ka èdhi parluu heka tèti badha korban asa Ama Lamatua. Te ngaa abhu mèdha korban dhu leo era, dhu èdhi hudꞌi tèti ku hia Ne, nuka, koa-kio dhu dedꞌe padedha-dedha kolongara Na. 16 Aa mage bhèlu tao jꞌara beꞌa hia dhèu leo. Ladhe ra parluu ngaa, lami soru-bara si. Te sèra sa, jꞌajꞌi nuka sèmi mèdha persembahan dhu pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua.

17 Miu hudꞌi nanene ku dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu uri miu. Te dhèu seꞌe ka dhu jꞌaga miu mèda-mèu ètu dꞌara mamuri miu dènge Ama Lamatua. Bèli-camèdꞌa rèngu hudꞌi lapor ku sasabꞌa rèngu asa Ama Lamatua. De nanene paie si, sèna ka ra bisa sabꞌa aa lapor dènge dꞌara karejꞌe. Mage dhoka ra peka dènge dꞌara dhu laho mae-mae, lula miu tèke eele jꞌara mamuri Yesus Kristus. Te ladhe sèmi èèna, na, miu oto boe.

Dhu suri sasuri ne, manèngi makasi dènge sabajꞌa hia dhèu Ibrani

18 Sabajꞌa taruu hia jiꞌi. Te dꞌara jiꞌi mema mola, aa jiꞌi neo tao jꞌara beꞌa taruu. 19 Aa beꞌa risi hari, sabajꞌa sèna ka jaꞌa bisa lèpa malai asa miu.

20-21 Ama Lamatua ka dhu pamau dꞌara èdhi. Jaꞌa manèngi sèna ka Na soru-bara miu, ho miu bisa madhutu aaꞌi dadꞌèi Na. Jaꞌa manèngi kahèi, ho Na soru-bara èdhi aaꞌi-aaꞌi ti, sèna ka teꞌa pakarejꞌe dꞌara Na. Te Ama Lamatua pake le raa Yesus Kristus dhu suti èèna, sèna ka paꞌèki lii pajaji hiu dènge èdhi. Lii pajaji ne jꞌajꞌi taruu toke dꞌai mia-mia. Ka Ama Lamatua pamamuri hari Kètu èdhi, Yesus Kristus. De Yesus ka dhu ladhe-leru èdhi limuri ne, nuka sèmi dhèu madhenga badha dhu beꞌa risi. Nèti èèna ka, èdhi dedꞌe kolongara Na padedha-dedha, aa koa-kio Ne taa-taa! Èèna ka dhu lèke.

Saloom

22 Aꞌari pasue! Jaꞌa manèngi sèna ka miu sèmi mere lii holo jaꞌa ne dènge dꞌara kateme. Te sasuri ne babꞌa iiki di. 23 Abhu lii lolo dhu jaꞌa neo miu aaꞌi-aaꞌi mi meꞌa, nuka: aꞌari èdhi Timotius dhu kalua le nèti dꞌara bui. Ladhe na mai malai paraga dènge jaꞌa, èèna na jiꞌi dua mi palere-lere dhiu asa miu.

24 Jaꞌa paꞌadhu lii mahoꞌo hia kètu miu sèra, aa lii mahoꞌo hia miu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Yesus Kristus. Aꞌari nèti propensi Italia hia miu lii mahoꞌo kahèi.

25 Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na dènge miu aaꞌi-aaꞌi mi.

Dꞌai sange neꞌe ka!

* 1:1 a: Kata Ibrani èèna, ngara leo nèti suku Yahudi. Dhèu Yahudi dhu parcaya le Yesus Kristus, dhèu peka na, “dhèu Kristen Ibrani”, lula rèngu leko-leo nèti aꞌari ra dhèu Yahudi dhu kèpe paꞌère atora agama Yahudi dhu dhui.

† 1:1 b: Ama Lamatua peka lii moa Na dènge rupa-rupa jꞌara. Conto sèmi: Na peka dènge Abraham pake lii pajaji, mi Musa pake atora agama, mi Daud pake lii sodꞌa koa-kio, mi Yermia pake lii pakasame.

✡ 1:5 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7

✡ 1:5 2 Samuel 7:14, 1 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 17:13

✡ 1:6 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:43, Lukas 2:13-14

✡ 1:7 Lii Sodꞌa Koa-Kio 104:4

✡ 1:9 Lii Sodꞌa Koa-Kio 45:7-8

✡ 1:11-12 Lii Sodꞌa Koa-Kio 102:26-28

✡ 1:13 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 2:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 8:5-7

✡ 2:12 Lii Sodꞌa Koa-Kio 22:23

✡ 2:13 Yesaya 8:17, 18

✡ 3:2 Sensus 12:7

✡ 3:11 Lii Sodꞌa Koa-Kio 95:7-11

✡ 3:15 Lii Sodꞌa Koa-Kio 95:7-8

✡ 3:18 Sensus 14:1-35

✡ 4:3 Lii Sodꞌa Koa-Kio 95:11

✡ 4:4 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:2

✡ 4:5 Lii Sodꞌa Koa-Kio 95:11

✡ 4:7 Lii Sodꞌa Koa-Kio 95:7-8

✡ 4:8 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 31:7, Yosua 22:4

✡ 4:10 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:2

✡ 5:3 Atora nèti Ama-ama Agama 9:7

✡ 5:4 Kalua nèti Masir 28:1

✡ 5:5 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:7

✡ 5:6 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:4

✡ 5:7 Mateos 26:36-46, Markus 14:32-42, Lukas 22:39-46

✡ 5:13 1 Korintus 3:2

✡ 6:8 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:17-18

✡ 6:13-16 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:16-17

✡ 6:19 Atora nèti Ama-ama Agama 16:2

✡ 6:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:4

✡ 7:1-3 Lii Lolo dhu Uru Tèka 14:17-20

✡ 7:5 Sensus 18:21

* 7:9-10 Dhèu Yahudi pangee, na, hini ana-èpu abhu le ètu dꞌara ngiꞌu bèi-baki ra.

✡ 7:17 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:4

✡ 7:20-21 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:4

✡ 7:27 Atora nèti Ama-ama Agama 9:7

✡ 8:1 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 8:5 Kalua nèti Masir 25:40

✡ 8:12 Yermia 31:31-34

✡ 9:2 Kalua nèti Masir 26:1-30, 25:23-40

✡ 9:3 Kalua nèti Masir 26:31-33

✡ 9:4 Kalua nèti Masir 30:1-6, 25:10-16, 16:33, Sensus 17:8-10, Kalua nèti Masir 25:16, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 10:3-5

* 9:5 Sasuri lii Yunani peka na, ana pajuu nèti sorga dhu dènge èla, ètu neꞌe, ngara na ‘kerubim’. Ana pajuu nèti sorga biasa, ra pangare na, ‘anggelos’. Rèngu se, dènge boe èla. Ladhe ètu Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:24, dènge Kalua nèti Masir 25:18-22.

✡ 9:6 Sensus 18:2-6

✡ 9:7 Atora nèti Ama-ama Agama 16:2-34

† 9:11 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi, suri na, “Na tao le jꞌara dhu beꞌa hia èdhi.” Te ngaa abhu sasuri cahagꞌe hari dhu suri na, “Na neo tao jꞌara dhu beꞌa hia èdhi.”

✡ 9:13 Atora nèti Ama-ama Agama 16:15-16, Sensus 19:9,17-19

‡ 9:19 Alkitab lii Yunani, peka na, rèu ne, ngara na ὕσσωπος (hussopos). Baca ètu dꞌara Kamus Pengantar Alkitab sasuri nèti ꞌhisopꞌ.

✡ 9:20 Kalua nèti Masir 24:6-8

✡ 9:21 Atora nèti Ama-ama Agama 8:15

✡ 9:22 Atora nèti Ama-ama Agama 17:11

✡ 9:28 Yesaya 53:12

✡ 10:7 Lii Sodꞌa Koa-Kio 40:7-9

✡ 10:11 Kalua nèti Masir 29:38

✡ 10:13 Lii Sodꞌa Koa-Kio 110:1

✡ 10:16 Yermia 31:33

✡ 10:17 Yermia 31:34

✡ 10:22 Atora nèti Ama-ama Agama 8:30, 16:4, Yeskial 36:25

✡ 10:27 Yesaya 26:11

✡ 10:28 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 17:6, 19:15

✡ 10:29 Kalua nèti Masir 24:8

✡ 10:30 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:35,36

✡ 10:38 Habakuk 2:3-4

✡ 11:3 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:1, Lii Sodꞌa Koa-Kio 33:6, 9, Yohanis 1:3

✡ 11:4 Lii Lolo dhu Uru Tèka 4:3-10

✡ 11:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 5:21-24

✡ 11:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 6:13-22

✡ 11:8 Lii Lolo dhu Uru Tèka 12:1-5

✡ 11:9 Lii Lolo dhu Uru Tèka 35:27

✡ 11:11 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:11-14, 21:2

✡ 11:12 Lii Lolo dhu Uru Tèka 15:5, 22:17, 32:12

✡ 11:13 Lii Lolo dhu Uru Tèka 23:4, 1 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 29:15, Lii Sodꞌa Koa-Kio 39:13

✡ 11:17-18 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:1-14

✡ 11:17-18 Lii Lolo dhu Uru Tèka 21:12

✡ 11:20 Lii Lolo dhu Uru Tèka 27:27-29,39-40

✡ 11:21 Lii Lolo dhu Uru Tèka 47:31—48:20

✡ 11:22 Lii Lolo dhu Uru Tèka 50:24-25, Kalua nèti Masir 13:19

✡ 11:23 Kalua nèti Masir 2:2, 1:22

✡ 11:24 Kalua nèti Masir 2:10-12

✡ 11:27 Kalua nèti Masir 2:15

✡ 11:28 Kalua nèti Masir 12:21-30

✡ 11:29 Kalua nèti Masir 14:21-31

✡ 11:30 Yosua 6:12-21

✡ 11:31 Yosua 6:22-25, 2:1-21

✡ 11:32 Tuka Pamaꞌète Lii 6:11—8:32, 4:6—5:31, 13:2—16:31, 11:1—12:7, 1 Samuel 16:1—1 Dhèu Aae sèra 2:11, 1 Samuel 1:1—25:1

✡ 11:33 Daniel 6:1-27

✡ 11:34 Daniel 3:1-30

✡ 11:35 1 Dhèu Aae sèra 17:17-24, 2 Dhèu Aae sèra 4:25-37

✡ 11:36 1 Dhèu Aae sèra 22:26-27, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 18:25-26, Yermia 20:2, 37:15, 38:6

✡ 11:37 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 24:21

✡ 12:6 Ayub 5:17, Lii Hini 3:11-12

✡ 12:12-13 Yesaya 35:3, Lii Hini 4:26

✡ 12:15 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 29:18

✡ 12:16 Lii Lolo dhu Uru Tèka 25:29-34

✡ 12:17 Lii Lolo dhu Uru Tèka 27:30-40

✡ 12:19 Kalua nèti Masir 19:16-22, 20:18-21, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:11-12, 5:22-27

✡ 12:20 Kalua nèti Masir 19:12-13

✡ 12:21 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 9:19

✡ 12:24 Lii Lolo dhu Uru Tèka 4:10

✡ 12:25 Kalua nèti Masir 20:22

✡ 12:26 Hagai 2:6

✡ 12:29 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:24

✡ 13:2 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:1-8, 19:1-3

✡ 13:5 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 31:6, 8, Yosua 1:5

✡ 13:6 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:6

* 13:10 Abhu dhèu cahagꞌe dhu peka na, mei ne, mei perjamuan, aa te ngaa aadꞌo sèmi èèna. Mei neꞌe pajꞌujꞌu mi mamadhe Yesus ètu ajꞌu palolo-palèbha. Èdhi bꞌala korban Nèngu èèna, dènge tèti persembahan lii koa-kio taruu mi Ama Lamatua. Ladhe ayat 15 re haha ne.

✡ 13:11 Atora nèti Ama-ama Agama 16:27

Yakobis

1

2

3

4

5

Sasuri nèti kapala gareja, ngara na

Yakobis

1

Lii mahoꞌo

1 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Yakobis. Jaꞌa neꞌe ana pua-paleha nèti Ama Lamatua dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus.

Jaꞌa tao sasuri neꞌe hia miu dhèu Yahudi dhu pea ètu kabarai dhèu, dhu dꞌèi madhutu Lamatua Yesus.* ✡

Ladhe abhu jꞌajꞌèra, na, paꞌèra dꞌara dènge parcaya Lamatua di

2 Aꞌari! Jaꞌa neo peka sèmi neꞌe: ladhe miu abhu rupa-rupa jꞌajꞌèra, na, baku paroe dꞌara. Sèmi mere dènge dꞌara karejꞌe, te bèli-camèdꞌa abhu babeꞌa. 3 Te èdhi teꞌa, na, ladhe miu paꞌèra-èra ètu dꞌara jꞌajꞌèra sèmi èèna, aa pakajꞌèu le nèti dadugu, aa miu parcaya Lamatua era, èèna ka dhu asa tabha paꞌèra dꞌara miu, ladhe mi paraga hari dènge dadugu dhu leo. 4 Baku hari kabodho nèti jꞌajꞌèra. Te ngaa miu hudꞌi taha ètu dꞌara jꞌajꞌèra, toke miu abhu mamèci, aa kura boe ngaa-ngaa èci sa.

Ladhe manèngi ngaa nèti Lamatua, baku dènge dꞌara kacanga

5 Ladhe abhu nèti miu dhu reꞌa mèka jꞌara kalua nèti jꞌajꞌèra, miu bisa pakarèi mi Lamatua dhu neꞌa aaꞌi ngaa-ngaa. Nèngu ka dhu bisa padꞌelo jꞌara kalua hia miu. Nèngu ka dhu bhoke jꞌara dènge dꞌara karejꞌe, aa dhu neꞌa boe nasa, ladhe miu manèngi. 6 Te ngaa ladhe manèngi mi Nèngu, na, baku dènge dꞌara kacanga. Miu hudꞌi parcaya tareꞌa ku, na, Nèngu bisa hia ngaa dhu miu manèngi. Te ladhe dhèu manèngi dènge dꞌara kacanga, èèna na nuka sèmi laka dhasi dhu pahaka laꞌe-mai ladhe lèke ngèlu. 7-8 Dhèu dhu parcaya kalili boe sèmi èèna, èra boe ètu dꞌara jꞌara aaꞌi-aaꞌi ra. Baku maena, na, nèngu abhu ngaa-ngaa nèti Lamatua.

Dhèu unu aadꞌo dènge dhèu kaja

9 Dhèu unu aadꞌo dhu parcaya Lamatua Yesus, nèngu hudꞌi pakarejꞌe dꞌara na, lula Ama Lamatua dedꞌe le nèngu jꞌajꞌi dhèu unu Na. 10-11 Aa dhèu kaja dhu parcaya le Lamatua Yesus, nèngu hudꞌi karèjꞌe kahèi, lula Lamatua ajꞌa ne sèna ka baku padedha iisi. Limuri ne nèngu neꞌa, na, bèli-camèdꞌa mèdha-panyau na ele aaꞌi mèu-mèu, nuka sèmi hela bunga dhu saraga, te ngaa ladhe lèke lodꞌo pana, na kamale eele. Sèmi èèna kahèi dènge dhèu kaja sèra. Masi ka rèngu bhute dènge urusan ra, te ngaa rèngu ele kahèi.✡

Aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa mai nèti Lamatua, aa dhu karehe aadꞌo

12 Lamatua hia berkat mi dhèu dhu taha ètu dꞌara dadugu-rariu. Hèia na sèmi nare babꞌae rui-jꞌajꞌèra na, nuka mamuri dhu Lamatua padhadha le ho pala-bagi mi dhèu dhu sue Ne. Èèna nuka sèmi dhèu dhu segi ètu paꞌuji olaraga dhu abhu solo juara.†

13 Sanèdꞌe paie-iie! Ladhe nèti miu abhu dhu paraga dènge dadugu-rariu, aa neo adꞌu-ue madha jꞌara dhu sala, baku peka, na, “Ama Lamatua ka dhu sèku jaꞌa”. Te Ama Lamatua neo boe tao sala. Aa Na sèku nèdhi boe dhèu, sèna ka tao sala. 14 Te sasala mai nèti dꞌara dhèu. Ropa dꞌara na neo adꞌu-ue jꞌara karehe, hèia na kapodꞌe kahadhu na, sèna ka tao jꞌara kajꞌalu. 15 Hèia na tao madhutu ngangee na dhu kajꞌalu èèna. Dꞌai lodꞌo limuri, Ama Lamatua huku pamadhe dhèu dhu tao bhabhelu.

16 Aꞌari pasue! Baku lèke tipu nèti jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi.

17 Jꞌara karehe sèra mai boe nèti Lamatua. Te ngaa Nèngu ka dhu pala-bagi mèngi-nale aaꞌi-aaꞌi, dènge ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu mola-mèci. Nèngu ka dhu pajꞌajꞌi madha lodꞌo, hèru dènge hua-hètu. Aaꞌi-aaꞌi ra pea boe kalili mi caꞌera ètu dedha-liru, aa tao mamaho ra dhu ubꞌa-ubꞌa. Dhoka Ama Lamatua di dhu ubꞌa boe. 18 Dadꞌèi Lamatua hia mi èdhi sèmi neꞌe: Na hia mi èdhi Lii Holo-Nori Na dhu lèke. Aa Na pake Lii Holo-Nori Na ho hia èdhi mamuri. Nèti ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu Na pajꞌajꞌi ètu rai-haha ne, Na hagꞌe nare le èdhi jꞌajꞌi mi hua-hela dhu uru tèka.

Nanene aa tao madhutu Lii Holo-Nori Lamatua

19 Aꞌari pasue! Sanèdꞌe, ee! Dhu beꞌa èèna sèmi neꞌe ka: dhèu baku padhai lii leli di. Beꞌa risi, ropa dhèu leo peka dhu beꞌa, nèngu pasa dhilu ho nanene uuru ku! Aa dhèu baku nasa malai. 20 Te ladhe dènge nasa, dhèu bisa boe tao ngaa-ngaa dhu beꞌa madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.

21 De miu hudꞌi tunu eele ku sasala mi aaꞌi-aaꞌi, sèmi dhèu dhu koꞌo pamèu oka-tedhe, ka ra tunu maruru sèra. Aa miu hudꞌi sèmi dènge pahaha iisi mi Lii Holo-Nori Lamatua. Lii Holo-Nori sèra, nuka sèmi hini dhu sèle ètu dꞌara miu. Ladhe miu tao sèmi èèna, bèli-camèdꞌa Lamatua saku eele sasala mi, aa Na sèmi nare miu, sèna ka mamuri taa-taa dènge Ne.

22 Ladhe miu meꞌa le Lii Holo-Nori Lamatua, miu hudꞌi tao madhutu. Baku dhoka nanene di! Ladhe miu dꞌèi dhoka nanene di, te ngaa tao madhutu boe, miu kapodꞌe-kabèli ngiꞌu miu unu mi. 23-24 Ladhe dhèu tadèngi le Lii Holo-Nori èèna, te ngaa madhutu boe, èci èèna ka dènge dhèu dhu lee rèhu na ètu dꞌara tèru. Ropa na hari kabodho nèti tèru, nèngu bhèlu eele dènge ka, rèhu na. 25 Te ngaa miu baku loe parisa paie-iie Lii Holo-Nori Ama Lamatua dhu tesa, dhu bisa pakajꞌèu dhèu nèti koasa sasala ra. Pe Lamatua hia mèngi-nale mi ngaa-ngaa dhu miu tao, sadꞌi miu nanene, aa tao madhutu lii-lii sèra. Baku maso dhoka re dhilu kariu, aa kalua re dhilu gꞌana!

26 Ladhe dhèu ngee, nèngu majꞌèni ètu dꞌara agama, te ngaa neꞌa boe jꞌaga hèbꞌa na, nèngu monya ngiꞌu nèngu unu na. Agama nèngu parcuma. 27 Te ngaa agama dhu lèke, nuka dhu dènge boe kajꞌalu. Èèna ka dhu pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua. Agama dhu lèke èèna, tao dꞌara dhèu dꞌèi soru-bara bhèni balu dènge ana lalu. Dhèu dhu dènge agama sèmi sèra, hia boe dhèu ètu rai-haha ne dadugu rèngu asa jꞌara karehe.

2

Baku paꞌiga mia ka dhèu kapai aa mia ka dhèu ana iiki

1 Aꞌari! Tasamia ka miu peka, na, miu parcaya Yesus Kristus, Kètu èdhi dhu Kapai èèna, ladhe miu patema hagꞌe rèhu dhèu? Baku sèmi èèna! 2 Sèmi abhu dhèu dua dhu lasi asa dꞌara èmu sabajꞌa miu. Ca dhèu pake mèdha-papake dhu kaleꞌe dènge kadheli hualaa pènu kacui-aai na. Ca dhèu hari pake kodho kajꞌalu. 3 Hèia miu bhute lami soru dhèu dhu pake mèdha-papake kaleꞌe èèna, ho hia ne madhèdi ètu era beꞌa re madha. Te ngaa dhu pake mèdha-papake kajꞌalu èèna, miu pua ne, peka na, “Lamu titu sa kabodho nèi, ee! Do aadꞌo na, madhèdi ètu rai ne!” 4 Dènge jꞌara miu laladhe rèhu dhèu sèmi èèna, miu nuka sèmi dhèu pamaꞌète lii dhu bia cabèka. Èèna mai nèti ngangee karehe dhu uli miu.

5 Aꞌari pasue! Ama Lamatua hagꞌe nare le dhèu unu aadꞌo ètu rai-haha neꞌe, sèna ka ra parcaya paꞌèra mi Nèngu. Masi ka rèngu dhu dènge boe unu, te ngaa dꞌara ra kaja. Aa Na hagꞌe si, ho ra abhu unu kahèi ètu dꞌara paredha Ama Lamatua, dhu Na pajaji hia mi dhèu-dhèu dhu sue Ne. 6 Te ngaa dènge miu ladhe rèhu dhèu sèmi èèna, miu pahaha le dhèu unu aadꞌo sèra. Te ngaa rèngu tao boe ngaa-ngaa dhu karehe mi dedha miu. Bhèlu le, do? Dhèu kaja sèra ka dhu jajuku mi laꞌe-mai. Aa rèngu sèra ka dhu tenge jꞌara ho nuni paꞌoro miu asa era pamaꞌète lii langu. Rèngu abhu dhu kee, aa miu abhu sota na. 7 Miu se, dhèu unu Lamatua Yesus. Te ngaa dhèu kaja sèra ka dhu padhai paꞌele iie kolongara Lamatua Yesus! Nga tao ka miu lami pahaha iisi mi rèngu?

8 Heka lèke kèna, ladhe miu tao madhutu atora èci dhu dedha risi, dhu peka na, “Èu hudꞌi sue ku dhèu leo, nuka sèmi èu sue ngiꞌu èu unu mu.” Atora ne dhu suri le ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua.✡ 9 Te ngaa ladhe miu pili madhutu rèhu dhèu, aa mere dꞌara dhèu kaja di, miu sisu le atora èèna. Madhutu Atora Lamatua, miu sala le. 10 Dhèu dhu tao madhutu aaꞌi Atora Ama Lamatua, te ngaa sisu atora èci di, èci èèna ka dènge nèngu sisu aaꞌi Atora Lamatua. 11 Lamatua hia le atora dhu peka, na, “Miu bhèni-mone baku tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali miu.” Aa Na hia atora dhu leo kahèi, peka na, “Baku pamadhe dhèu.” De ladhe miu tao boe jꞌara karehe, te ngaa miu pamadhe dhèu, èci èèna ka, miu sisu le Atora Lamatua.✡

12 De ladhe miu neo padhai lii, ho neo tao madha jꞌara èci, miu hudꞌi sanèdꞌe sèmi neꞌe ku: pe Ama Lamatua ka dhu pamaꞌète, na, èdhi madhutu atora Na ho sue dhèu leo, do aadꞌo. Lula atora èèna ka dhu bisa patabuli èdhi nèti hahuku Lamatua. 13 Te Lamatua pusi-pahae boe dhèu dhu sue boe dhèu leo. Te ngaa ladhe miu sue dhèu leo, tatu Lamatua pahae miu kahèi. Miu baku madhaꞌu ladhe abhu hahuku nèti Lamatua, lula Na ige nare le sèra aaꞌi-aaꞌi ra.

Ladhe èdhi parcaya tareꞌa Lamatua, hudꞌi madhutu ku Lii Holo-Nori Na

14 Aꞌari! Ladhe dhèu peka, na, nèngu parcaya Lamatua, te ngaa tao boe ngaa-ngaa èci sa ho padꞌelo parcaya na, èèna dènge boe guna ngaa-ngaa. Parcaya sèmi èèna, bisa boe hia nèngu mamuri. 15 Ladhe abhu dhèu sarani ca dhèu dhu dènge boe mèdha-papake do ngangaꞌa dhu naꞌa bèli-bèli, 16 te ngaa miu dhoka dènge lii padhai lii di, peka na, “Kako paie-iie, oo! Hudꞌi laa Lamatua hia èu berkat! Mage lèke lai ngèlu toke pèdꞌa! Baku madhe manganga!” Guna ngaa padhai lii sèmi èèna, ladhe tao boe ngaa èci sa ho soru-bara si?

17 De dꞌai mèka ladhe peka, èu parcaya di! Dènge parcaya di, aa dhu palèke boe dènge tatao, èèna peka mèka, na, ‘parcaya’. Te tatao sèmi èèna, nuka sèmi parcaya dhu madhe le, dhu gaguna na aadꞌo ciki sa.

18 Abhu dhèu dhu tao lii langu, peka na, “Sadꞌi dhèu parcaya dhoka Lamatua di, parluu heka tao jꞌara dhu beꞌa. Dhèu leo dhu tadhe boe Lamatua, reꞌa tao jꞌara dhu beꞌa kahèi.” Te ngaa jꞌara nèngu sèmi neꞌe: tadha nèti parcaya èu èèna, nuka tatao èu dhu beꞌa. Te ngaa ladhe èu tao boe dhu beꞌa, jaꞌa kèdhi boe tadha nèti parcaya èu ne. Jaꞌa bisa padꞌelo parcaya jaꞌa, dènge jꞌara adꞌu-ue dhu beꞌa. 19 Èu madhutu aꞌajꞌa dhu peka, na, “Ama Lamatua èèna, dhoka Nèngu di. Dhu leo aadꞌo.” Beꞌa kahèi! Te ngaa nidhu sèra beꞌa risi nèti èu, lula rèngu parcaya sèmi èèna kahèi, toke ra karèbha. De baku ngee, na, teꞌa dènge dhoka kahadhu di, dꞌai le èèna. Dhae!

20 Goa, ee! De meꞌa mèu le, si? Parcaya dhu padꞌelo boe dènge tatao beꞌa, gaguna na aadꞌo kahèi.

21 Tare conto nèti Abraham. Uru èèna, na sabꞌa madhutu ngaa dhu Lamatua paredha ne, ho nèti ana na Isak, sèna ka tao asa dedha mei sogo-tagu ho jꞌajꞌi mi korban. Nèti èèna ka, Ama Lamatua peka na, “Abraham tao le dhu lèke.”✡ 22 Abraham parcaya Ama Lamatua, ka na sèmi nare paredha èèna, hèia na tao madhutu. De èdhi teꞌa, na, nèngu lèka tareꞌa-reꞌa Lamatua, lula na tao madhutu lii paredha èèna. 23 De seꞌe se jꞌajꞌi sèmi dhu suri ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci, dhu peka na, “Abraham parcaya Ama Lamatua, hèia Ama Lamatua sèmi nare nèngu ho jꞌajꞌi dhèu dhu dꞌara mola.” Aa dhu suri kahèi, peka na, “Abraham èèna, angalai Lamatua.”✡

24 Meꞌa mèu le, si? Èdhi teꞌa, na, Ama Lamatua sèmi nare dhèu, ladhe parcaya na mi Lamatua dhu tao nèngu dꞌèi sabꞌa madha jꞌara hua iia. Te ngaa ladhe dhoka parcaya di, dꞌai mèka.

25 Conto leo, nuka Rahab, dhu uru èèna bhèni kajeo. Lodꞌo dhèu kota Jeriko tenge neo pamadhe dhèu mata-mata nèti Israꞌel, Rahab ka pahuni si. Hèia na pua si rai asa liꞌu re jꞌara leo, sèna ka dhèu Jeriko baku kèpe rare si. Hèia Lamatua sèmi nare ne, nuka sèmi dhèu bhèni dhu dꞌara mola, lula na tao dhu beꞌa.✡

26 Parcaya dhu nèti boe hua-hela, èci èèna ka dènge ngiꞌu dhu dènge boe aꞌae. Sasoa na, madhe. Sèmi èèna kahèi, ladhe dhèu peka, na, nèngu parcaya Lamatua, te ngaa tao boe ngaa-ngaa dhu beꞌa, sèra dhu leko-monya! Èèna peka mèka, na, parcaya dhu mamuri.

3

Jꞌaga paie hèbꞌa, sèna ka baku padhai leli

1 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Abhu dhèu ae dhu neo ajꞌa-nori dhèu parcaya sèra. Beꞌa kahèi! Te ngaa sanèdꞌe paie-iie, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua parisa toke lutu dhèu dhu ajꞌa dhèu parcaya sèra. De dhèu baku sadꞌi ajꞌa di.

2 Èdhi aaꞌi-aaꞌi ti ae ka padhai lii sala. Te ngaa dhèu dhu taha nare hèbꞌa na, ho baku padhai leli, neꞌa kahèi uri mamuri na. 3 Tare conto sèmi jara. Èdhi teꞌa uri jara dhu kapai ho madhutu dadꞌèi èdhi, dhoka dènge ère rarapa na. 4 Conto leo hari, nuka kapa. Ngèlu mèdhu tiu kapa aae madhutu dadꞌèi na. Te ngaa uli dhu ana iiki-iiki bisa podꞌe kadꞌuru kapa ne madhutu dadꞌèi juraga. 5 Èci èèna kahèi dènge heꞌo èdhi. Masi ka heꞌo ana iiki, te ngaa tatao na kapai titu kèna!

Èèna nuka sèmi heꞌo ai dhu ana iiki te ngaa bisa tunu eele jꞌami dhu kapai aae. 6 Hèbꞌa ne nuka sèmi heꞌo ai. Re hèbꞌa, èdhi bisa paꞌele iie madha jꞌara ae-ae. Hèbꞌa èdhi bisa paꞌele iie kateme mamuri èdhi. Bhelu-katubꞌa ae-ae ètu rai-haha ne, mai nèti dꞌara hèbꞌa dhèu. Aa dhèu aae nidhu pake hèbꞌa dhèu ho pakako sasabꞌa na.

7 Dhèu pamau rare rupa-rupa badha hui, badha dhu rodꞌo re rai, manu-bhui, dènge iꞌa ètu dꞌara dhasi. 8 Te ngaa abhu mèka ca dhèu sa dhu pamau rare heꞌo na. Te heꞌo ne, mèdha dhu bhelu, dhu uri tare boe. Nèngu èci èèna ka dènge raco dhu lale lème dꞌara ngiꞌu, toke pamadhe dhèu.

9-10 Dènge hèbꞌa èèna ka, dhèu koa-kio, aa dhèu padhèdꞌa. Seꞌe se, lèke boe! Èdhi pake hèbꞌa ho koa-kio Ama Lamatua. Aa dènge hèbꞌa èèna kahèi, èdhi padhèdꞌa aapa dhèu dhu Lamatua pajꞌajꞌi madhutu rupa Na. Tasamia ka jꞌajꞌi sèmi èèna?✡

11 Abhu ètu mia èi ca madha, bisa kalua èi nèta dènge èi sèro. 12 Bisa boe, sina ma, nèti kanana kalua hua dhimu? Aa tarae sina bisa kalua hua anggor? Te ajꞌu ladhe hua na, hua madhutu rupa ra.* Èci èèna ka, èdhi bisa boe dhui èi nèta nèti dano èi sèro.

Ngangee madhera dhu mai nèti Lamatua

13 Dhèu dhu ngangee madhera, aa neꞌa jꞌara dhu madhutu dadꞌèi Lamatua, baku padedha iisi. Te neꞌa, mamèu na mai nèti Lamatua. Hudꞌi laa nèngu padꞌelo mamèu na dènge jꞌara mamuri dhu mola. 14-15 Baku padedha iisi, peka na, èu dhèu dhu dènge ngangee madhera, ladhe èu tèka dꞌara era ho pabèbhe dhèu leo. Èci èèna ka èu ne, dhèu kapodꞌe-kabèli. Te mamuri sèmi èèna, peka boe, ‘ngangee madhera’. Tatao nuka sèmi, tèka dꞌara, dꞌèi pabèbha dhèu, sèra sa mai boe nèti Ama Lamatua. Èèna na tatao dhèu rai-haha. Sèra sa lèke mi dhèu dhu soro boe mamuri ra mi Ama Lamatua. Tatao sèra madhutu dadꞌèi nidhu. 16 Te ladhe tèka dꞌara aa dꞌèi pabèbha dhèu, tatu abhu kahèi patao-palaha dènge rupa-rupa bhabhelu-katubꞌa.

17 Te ngaa ngangee madhera dhu mai nèti Ama Lamatua, nuka: dhu tao èdhi mamuri mola, pamau dꞌara èdhi, dꞌèi paꞌuru dhèu, taha tare dꞌara, dènge lii mako. Hua-hela nèti ngangee madhera èèna, nuka: tao èdhi dꞌara hua iia, dꞌèi soru-bara dhèu, bia boe cabèka, aa kapodꞌe-kabèli boe dhèu leo. 18 Dhèu dhu uri padame, bèli-camèdꞌa nèngu abhu babeꞌa. Jꞌara èèna nuka sèmi dhèu dhu sèle hini, ho nèbhu-nèbhu na puu hua dhu beꞌa.

4

Baku madhutu dadꞌèi rai-haha

1 Miu loe boe patao-palaha aa pagama èci dènge èci. Tasamia ka sèmi èèna? Èèna, lula ètu talora aae miu abhu dhèu dhu dhoka tenge jꞌara ho pakarejꞌe dꞌara na. 2 Miu neo ae le abhu mèdha èci, te ngaa ai dꞌai boe. Hèia mi tèke dꞌara, patao-palaha, dènge pagama, toke mangingi boe pamadhe dhèu.

Lula miu sabajꞌa boe, aa manèngi boe nèti Lamatua, nèti èèna ka miu abhu boe. 3 Te ngaa masi ka miu sabajꞌa toke padhe ajꞌu-hadhu, miu abhu boe ngaa dhu miu manèngi, lula manèngi madhutu dhodhoka dadꞌèi dꞌara miu di.

4 Mema miu satia boe! Miu nuka sèmi dhèu èmu-kamali dhu èci pusi-pahae boe èci, aa tao jꞌara makae di. Ladhe miu paꞌangalai dènge dadꞌèi rai-haha, miu pamusu dènge Ama Lamatua. Jꞌara èèna laꞌe sèmi èèna ka! 5 Nèti èèna ka, Sasuri Mola-Mèci Lamatua, peka na, “Lamatua hia le Roh Na ètu dꞌara èdhi. Aa madhutu dadꞌèi Roh, èdhi madhutu Ne taa-taa. Te Ama Lamatua ne dꞌara kura kahèi.” 6 Ngaa hari, Ama Lamatua neo hia tabha hari babeꞌa dꞌara Na. Ka Sasuri Mola-Mèci, peka na,

“Lamatua labꞌa dhèu dhu padedha iisi ra,

te ngaa Na padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dhèu dhu pahaha iisi ra.”✡

7 De soro iisi mi asa adhe-aai Ama Lamatua, sèna ka madhutu dadꞌèi Na. Miu baku madhutu dadꞌèi dhèu aae nidhu. Labꞌa ne paꞌèra-èra; baku golo. Dènge sèmi èèna, na rai tèke eele miu. 8-9 Tenge jꞌara sèna ka mamuri dꞌara èci dènge Ama Lamatua. Ladhe sèmi èèna, Nèngu padètu-dètu dènge miu kahèi.

Wee, miu dhu mamuri ètu dꞌara kajꞌalu sèra! Miu hudꞌi pamola ku jꞌara mamuri miu. Aa miu dhu dꞌara kajari sèra! Miu hudꞌi kako mola-mola madhutu Lamatua, aa baku piku hari gꞌana do kariu. Nèbhu nare sange neꞌe, miu mamuri karae dènge pasoa-pasoka di. De hua iia, ae eele ka! Miu meꞌa le, na, dꞌara miu kajari lula sasala-sasigo miu sèra. Beꞌa risi miu ele-hoꞌa aa tangi dènge dꞌara manyasa. 10 Ladhe tareꞌa-reꞌa miu meꞌa, na, miu dhu nia boe ètu katanga madha Ama Lamatua, bèli-camèdꞌa Na dedꞌe nare miu, sèna ka jꞌajꞌi mi dhèu dhu nia ètu madha Na.

Baku padhai pakarehe dhèu

11 Aꞌari! Baku padhai pakarehe kolongara èci dènge èci. Te ladhe miu padhai le sèmi èèna, aa dꞌèi pèci sasala nèti èci asa èci, miu labꞌa le atora nèti Lamatua dhu peka na, “Èu hudꞌi sue ku aꞌari èu, nuka sèmi èu sue ngiꞌu èu unu mu.” Aa ladhe miu madhutu boe atora ne, miu dedꞌe iisi mi dedha risi nèti Atora Ama Lamatua. 12 Dhodhoka Lamatua mesa Na dhu tao Atora èèna, dhu dènge hak ho pamaꞌète lii langu èdhi. Dhoka Nèngu di mesa Na dhu dènge hak, sèna ka hia mamuri mi èdhi, do huku pamadhe ti. Miu dènge boe hak ho pamaꞌète lii langu dhèu, do padhai pakarehe kolongara dhèu.

Nelu tao ngaa, baku bhèlu Lamatua

13 Sèmi neꞌe! Madhutu iia-iia na, miu meꞌa le ho baku peka na, “Deo neꞌe, do bèli, jiꞌi neo laꞌa sa kota nèi! Jiꞌi neo pea mi era nèi pe dꞌai ca tèu sa. Aa jiꞌi neo dꞌaga sèna ka abhu ku leto dꞌai ciki sa.” 14 Èu meꞌa ngaa dhu jꞌajꞌi lodꞌo bèli? Dhèu èci sa reꞌa boe tasamia mamuri na. Mamuri èdhi dhèu ne nuka sèmi sèbꞌu dhu tèdhi dhoka ètu dꞌara ciki ooꞌe èèna, kacaꞌa laa ele.✡ 15 Beꞌa risi miu peka na, “Ladhe Lamatua sue, na, jiꞌi mamuri madhera. Aa ladhe Lamatua dꞌèi, hudꞌi laa jiꞌi tao neꞌe.” 16 Te ladhe peka boe sèmi èèna, miu dhodhoka padedha iisi di. Èci èèna ka dènge miu bhèlu eele Lamatua ètu dꞌara nanelu miu sèra. Èèna sala kapai titu kèna!

17 Sanèdꞌe paie-iie! Dhèu dhu reꞌa le ngaa dhu lèke, te ngaa tao boe madhutu, èci èèna ka dènge nèngu tao sala le.

5

Lii pasanèdꞌe mi dhèu kaja dhu kapodꞌe-kabèli

1-6 Miu dhèu kaja sèra, sanèdꞌe, ee! Pasa dhilu ho nanene paie-iie! Dhèu sabꞌa hia miu toke èi kabhèsu hae, te ngaa miu taha mere gaji ra. Limuri ne rui-jꞌajꞌèra ra paꞌoo-parodha dhu peka nèti kapodꞌe-kabèli miu. Tatu Ama Lamatua dhu Kapai Risi eele èèna, tadèngi le lii roma iisi dhèu sabꞌa sèra.✡

Sasabꞌa miu ètu rai-haha ne, dhoka tao pagaa ngiꞌu miu mesa mi, ka mamuri mi haꞌa-haꞌa, hèti-hèti. Limuri ne miu nuka sèmi sapi kabꞌoi dhu neo lèke roro. Miu huku dènge pamadhe le dhèu beꞌa sèra, dhu reꞌa boe siri iisi ra ètu madha miu.

Miu dhèu kaja sèra! Tangi ka laa! Pe miu pasae mere rupa-rupa jꞌajꞌèra. Mèdha-panyau miu, ele iia kèna. Aa mèdha-papake miu dhu beꞌa sèra, ana ca ngèpi naꞌe aaꞌi si. Hualaa iia dènge hualaa pudhi miu sèra, dènge heka kabꞌua. Aa bèli-camèdꞌa hualaa miu sèra raꞌe hari miu, sèmi ai naꞌe ajꞌu mango. Rai-haha oe èle kèna, te ngaa tasamia ka miu kabhèsu lutu pakaboko taruu mèdha dhu madhe sèra? Mèdha-panyau miu unu mi ka dhu jꞌajꞌi tadha, peka na, miu meꞌa boe mia ka dhu dènge kabꞌua ètu madha Lamatua!✡

Taha dꞌara ètu dꞌara sasusa

7 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Miu hudꞌi taha dꞌara ku, tatae mamai hari Lamatua. Ladhe ku laa dhèu sabꞌa oka-tedhe, dhu tatae hèru puu-gꞌètu. Èjꞌi hua hiu, na sèle hini. Mate hari èjꞌi limuri, ho na pamangèru ana ngangaꞌa sèra. Nèbhu-nèbhu ku heka hua kèna. Dꞌai lodꞌo puu-gꞌètu, dhèu ne laꞌe puu. 8 Miu hudꞌi taha dꞌara sèmi èèna kahèi. Paꞌèra ngiꞌu, te nèbhu heka Lamatua mai!

9 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Baku kaꞌuu-kamuki èci dènge èci. Kaꞌuu-kamuki taruu, pe Lamatua ka dhu huku èu! Ladhe ka, te Ama Hakim ètu dedha nèi, titu le ètu madha miu.

10 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Madhutu conto nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua sèra. Masi ka rèngu paraga dènge susa rupa-rupa, te ngaa rèngu taha taruu ètu dꞌara sasusa. 11 Ladhe abhu dhèu dhu taha ètu dꞌara sasusa, èdhi dꞌèi padedha ngara dhèu ne. Nuka sèmi Ayub. Masi ka na abhu susa rupa-rupa, te ngaa na kalau-karèto boe. Hèia Lamatua sue ne, ka Na ator aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌi mi beꞌa hia Ayub. Lamatua tao sèmi èèna, lula dꞌara Na hua iia, pènu dènge sasue.✡

Lii subha

12 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Dhu beꞌa risi miu baku jꞌoka subha. Ladhe neo peka, “oo”, na, dhaa la “oo”. Aa ladhe peka “aadꞌo” na, dhaa la “aadꞌo”. Sèmi èèna, dꞌai le! Baku parisi dènge jꞌoka subha dhu ale ngara dhèu madhe ètu rai-haha ne. Ngaa hari pasubha dènge “kolongara Lamatua” dhu mamuri ètu dedha-liru. Gaguna na aadꞌo dènge pasubha rupa-rupa. De ladhe taruu sèmi èèna, miu pasae mere huku, lula lii subha sèra.✡

Sabajꞌa dhu nèti babeꞌa

13 Ladhe nèti miu abhu sasusa, beꞌa risi na sabajꞌa. Aa dhu ètu dꞌara karejꞌe, beꞌa risi na sodꞌa koa-kio Lamatua. 14 Ladhe ètu talora miu abhu dhu pèdꞌa, beꞌa risi paroa ina-ama jumaꞌat. Manèngi sèna ka ra pasuti èi lèngi mi dhèu pèdꞌa ne, aa sabajꞌa pake kolongara Lamatua, ho hudꞌi laa Lamatua ka dhu puri-paꞌèle ne.✡ 15 Aa ladhe miu sabajꞌa dènge lèka tareꞌa-reꞌa Lamatua hia dhèu pèdꞌa, èèna na Lamatua puri-paꞌèle ne. Aa ladhe na tao sala, pe Lamatua saku eele sasala na sèra. 16 Ladhe nèti talora miu abhu dhu manahu asa dꞌara sasala, na, miu mangaku sasala èci dènge èci. Dènge jꞌara èèna, miu èci sabajꞌa hia èci, sèna ka miu jꞌajꞌi beꞌa.

Dhèu dhu dꞌara na mola-mèci, lii manèngi na pènu dènge koasa, aa nèti babeꞌa. 17 Tare conto nuka sèmi Elia. Nèngu ne dhèu rai-haha cakaraa èdhi kahèi. Te ngaa ropa na sabajꞌa, manèngi èjꞌi mai boe, ka èjꞌi puru heka toke tèlu tèu dènge ca èta.✡ 18 Hèia na sabajꞌa hari ho èjꞌi mai, hèia èjꞌi mai dènge. Jꞌuꞌu mangèru bidhu-bidhu, aa oka-tedhe hia hari isi rai.✡

19 Aꞌari sèra! Ladhe abhu nèti miu dhu bèbhe asa dꞌara sasala, ka rai eele nèti jꞌara dhu lèke, hèia abhu dhèu dhu pamako ho na lèpa hari asa jꞌara dhu mola nèti Lamatua, èèna na beꞌa! 20 Sanèdꞌe neꞌe paie-iie! Ladhe miu soru-bara dhèu dhu tao sala, hèia na lèpa hari asa Lamatua ka na tao heka sala, miu se pasodꞌa le dhèu èèna, hèia na mamuri taa-taa dènge Lamatua. Dènge jꞌara neꞌe ka, Lamatua saku eele aaꞌi sasala na.✡

Dꞌai sange neꞌe ka!

Nèti jaꞌa,

Yakobis

* 1:1 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “Hia mi 12 suku bangsa dhu mamuri pacèri”. Dènge sèmi èèna, èdhi teꞌa sasuri nèti Yakobis neꞌe, hia dhèu Kristen Yahudi.

✡ 1:1 Mateos 13:55, Markus 6:3, Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 15:13, Galati 1:19

✡ 1:10-11 Yesaya 40:6-7

† 1:12 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “nèngu sèmi στέφανος (stefanos) mamuri”. Stefanos ne, solo dhu ra hia mi dhèu dhu abhu juara èci.

✡ 2:8 Atora nèti Ama-ama Agama 19:18

✡ 2:11 Kalua nèti Masir 20:13, 14, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 5:17, 18

✡ 2:21 Lii Lolo dhu Uru Tèka 22:1-14

✡ 2:23 Lii Lolo dhu Uru Tèka 15:6, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 20:7, Yesaya 41:8

✡ 2:25 Yosua 2:1-21

✡ 3:9-10 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:26

* 3:12 Sasuri lii Yunani suri, peka na, dhèu bisa boe puu hua ajꞌu συκῆ (sukei) nèti ajꞌu ἐλαία (elaia), aa bisa boe puu hua ajꞌu ἄμπελος (ampelos) nèti ajꞌu συκῆ (sukei). Sasoa na, ajꞌu rupa èci bisa boe hua nèti ajꞌu rupa leo. Te aadꞌo sèmi èèna! Sèmi èèna kahèi mi dhèu dhu pake hèbꞌa nèngu ho koa-kio kolongara Ama Lamatua, èle èèna na pake hèbꞌa na padhèdꞌa dhèu. Pantas boe.

✡ 4:6 Lii Hini 3:34

✡ 4:14 Lii Hini 27:1

✡ 5:1-6 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 24:14-15

✡ 5:1-6 Mateos 6:19

✡ 5:11 Ayub 1:21-22, 2:10, Lii Sodꞌa Koa-Kio 103:8, Yakobis 1:2-3,12

✡ 5:12 Mateos 5:34-37

✡ 5:14 Markus 6:13

✡ 5:17 1 Dhèu Aae sèra 17:1, 18:1

✡ 5:18 1 Dhèu Aae sèra 18:42-45

✡ 5:20 Lii Hini 10:12, 1 Petrus 4:8

1 Petrus

1

2

3

4

5

1 Petrus

Sasuri Petrus ka èci

1

Lii mahoꞌo

1-2 Sasuri ne, nèti jaꞌa, Petrus, dhèu pajuu-paleha Yesus Kristus.

Jaꞌa suri sasuri neꞌe hia miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le. Nuka miu dhu mamuri pahagꞌa palème era ètu propensi Pontus, propensi Galati, propensi Kapadokia, propensi Asia, dènge propensi Bitinia.

Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Karèi nèti uru jꞌara ka, Ama Lamatua hagꞌe nare mema le miu ho jꞌajꞌi dhèu unu Na. Roh Na ka dhu pamèu miu jꞌajꞌi mola-mèci hia Nèngu, sèna ka miu bisa tao madhutu paredha aaꞌi-aaꞌi dhu Yesus Kristus hia miu. Aa ladhe miu madhutu aaꞌi paredha Na sèra, èèna nuka sèmi Lamatua pici miu dènge raa Yesus, sèna ka jꞌajꞌi tadha, peka na, miu jꞌajꞌi le dhèu unu Na dhu mola-mèci hia Nèngu.

Jaꞌa sabajꞌa sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu, ho mamuri miu asa tabha dame dènge mera-milu.

Ladhe èdhi parcaya Lamatua, na, pasarai mamuri èdhi mi Nèngu

3 Koa-kio hia aaꞌi mi Ama Lamatua! Nèngu èèna, Ama nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus. Lula dꞌara Lamatua hua iia titu kèna, nèti èèna ka Nèngu kasia èdhi seli eele. Yesus Kristus madhe, te ngaa Na mamuri hari. De ladhe Kristus pamamuri èdhi, Na hia èdhi mamuri hiu, nuka sèmi rara iisi hari èdhi. Nèti èèna ka, èdhi parcaya taruu Kristus, lula èdhi sanao dènge èra, bèli-camèdꞌa Nèngu ladhe-leru èdhi dènge beꞌa. 4 Sama sèmi èdhi dhèu rai-haha, ladhe ca dhèu ama madhe, tatu nèngu tèke eele mèdha-panyau na hia ana niki na. Sèmi èèna kahèi, Yesus dhu tèke le pusaka hia èdhi ètu sorga. Te ngaa pusaka se dhu ele iie boe, laho boe, aa ele boe. 5 Miu parcaya, na, Ama Lamatua dènge koasa ho soru-bara miu. Na piara dènge madhenga miu, sèna ka baku abhu dhu palaho miu. Aa ladhe èle ka rai-haha ne, Na neo padꞌelo dènge jꞌara tasamia Nèngu hia miu mamuri.

6 Nèti èèna ka, dꞌara miu karejꞌe, masi ka limuri ne miu rasa bia lula miu sili mere boe rupa-rupa sasusa. 7 Ama Lamatua soro tèke èdhi paraga dènge dadugu-rariu, sèna ka Na sèku neo neꞌa mèu parcaya èdhi mi Nèngu. Ladhe èdhi taha ètu dꞌara dadugu ne, èèna jꞌajꞌi mi tadha, peka na, parcaya èdhi lèke aa èra. Èdhi bisa pakasame dènge hualaa. Èdhi hudꞌi tunu pamèu hualaa ètu dꞌara ai karoo, sèna ka ai naꞌe aaꞌi kajꞌalu na, heka èdhi abhu hualaa isi adhu kèna. Aa te ngaa, madhutu ngangee Ama Lamatua, lalèka èdhi kabꞌua risi nèti hualaa. De ladhe parcaya èdhi taha ètu dꞌara dadugu-rariu sèmi èèna, bèli-camèdꞌa ropa Yesus Kristus lèpa hari mai, Ama Lamatua koa-kadꞌiri èdhi, hèia Na padꞌelo kolo-karisi èdhi, aa Na pakabꞌua èdhi kahèi.

8 Masi ka miu ladhe mèdhi mèka Yesus, te ngaa miu sue Ne. Masi ka limuri ne miu mèdhi mèka Nèngu, te ngaa miu parcaya Ne. Miu karejꞌe risi eele, masi ka abhu boe lii dhu pamèci, dhu bisa peka dènge dhèu lula-nèti dꞌara karejꞌe miu. 9 Lula miu parcaya Ne, ka upa miu, nuka Ama Lamatua patalale miu nèti koasa sasala-sasigo miu.

10 Dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua uru-uru sèra, pakanucu ho neo reꞌa mèu, jꞌara tasa mera mia Lamatua patabuli dhèu nèti koasa sasala ra. Dhèu rèti lii padhai sèra dhu peka tèke le jꞌara-jꞌara Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu, lula Nèngu dhu paꞌèra mema le, sèna ka Na hia miu mamuri. 11 Roh Kristus dhu sabꞌa ètu dꞌara rèngu, sèna ka peka mema, na, bèli-camèdꞌa Kristus hudꞌi pasae ku sasusa, aa dènge jꞌara tasamia Nèngu dui jꞌajꞌèra. Ladhe èle aaꞌi ku seꞌe, heka Ama Lamatua dedꞌe Ne padedha-dedha kèna. Nèti èèna ka, dhèu rèti lii padhai sèra neo reꞌa lodꞌo mia madha jꞌara seꞌe jꞌajꞌi. 12 Ka Roh Kristus èèna peka dènge dhèu rèti lii padhai se kahèi, na, rèngu rèdhi boe, te ngaa miu ka dhu mèdhi jꞌara se jꞌajꞌi. Aa miu tadèngi jꞌara se kahèi, lula Roh Lamatua dhu Mola-Mèci nèti sorga pua le dhèu leo ho lole dènge miu Lii Lolo Beꞌa Lamatua. Aa te ngaa, ana pajuu Ama Lamatua ètu sorga neo rèdhi jꞌara seꞌe se kahèi.

Lamatua pua sèna ka èdhi mamuri mola-mèci

13 Nèti èèna ka, miu hudꞌi paꞌèra sèna ka meꞌa mèu jꞌara se aaꞌi-aaꞌi. Jꞌaga paie-iie sèna ka ngangee miu mola. Bori paꞌèra ho parcaya taruu Yesus Kristus toke Na lèpa hari mai. Lula lodꞌo èèna, Ama Lamatua neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu. 14 Miu hudꞌi nanene paie-iie ku Ama Lamatua, sama sèmi ana-ana nanene lii ina-ama ra. Uru èèna, miu meꞌa iia mèka jꞌara mamuri Lamatua dhu mola. Te ngaa limuri ne meꞌa mèu le. De baku mamuri madhutu dadꞌèi miu dhu neo tao bhabhelu. Te èèna, jꞌara mamuri miu dhu dhui. 15 Nèti èèna ka, limuri ne miu hudꞌi mamuri mola-mèci. Te Ama Lamatua èèna, mola-mèci. Nèngu ka dhu paroa nare miu ho jꞌajꞌi ana-ana Na. Nèti èèna ka, mamuri miu kateme aae hudꞌi mola-mèci ku. 16 Te dhu suri tèke ètu dꞌara sasuri Lamatua, peka na, “Miu hudꞌi mola-mèci ku, lula Jaꞌa ne mola-mèci.”✡

17 Miu dꞌèi padhai lii dènge Ama Lamatua nuka sèmi Ama miu. Nèngu Dhèu Pamaꞌète Lii Langu kahèi, dhu parisa mamuri dhèu èci-èci. Te ngaa Nèngu baka-leo nèti dhèu pamaꞌète lii langu dhu leo sèra. Te Na pamaꞌète lii langu dhèu dènge mola, dhu dènge boe koe-kapengo. Nèti èèna ka, miu hudꞌi jꞌaga paie ku mamuri miu. Te miu nuka sèmi dhèu tao-mai dhu dhoka manubha ètu rai-haha ne.

18 Miu meꞌa kahèi, na, Kristus ka dhu tihe pamaꞌète le miu nèti mamuri miu dhu dènge boe kolo-kapua. Jꞌara mamuri rupa sèmi sèra ka dhu miu sèmi mere nèti bèi-baki miu, nuka sèmi pusaka. Te ngaa sanèdꞌe, te Kristus sui nare le miu, bꞌae boe pake doi pudhi do hualaa dhu ele bèli-camèdꞌa. 19 Te ngaa Na bꞌae-bajꞌa pake raa Nèngu unu Na. Neꞌe ne, kabꞌua titu kèna! Nèngu madhe nuka sèmi ana kahibꞌi-kalèbho dhu adꞌu-ue nèdhi boe sasala, dhu ra roro Ne tao jꞌajꞌi korban.

20 Lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, Nèngu neꞌa aaꞌi le aaꞌi-aaꞌi dhu èèna na Kristus tao. Te ngaa uru èèna, Ama Lamatua dhae patadhe mèka Kristus mi dhèu rai-haha. Limuri ku, heka Nèngu padꞌelo Kristus sèna ka jꞌajꞌi berkat hia miu. 21 Lula tatao Kristus, ka miu bisa parcaya Ama Lamatua. Te Nèngu pamamuri hari Kristus, aa dedꞌe Ne padedha-dedha. Ama Lamatua adꞌu-ue jꞌara sèmi èèna, sèna ka miu parcaya Ne, aa sanao ho Na tao madhutu ngaa dhu Nèngu padhadha tèke.

22 Miu tao madhutu jꞌara dhu lèke. De limuri ne miu bisa sabꞌa paꞌèra-èra hia Lamatua. Jꞌara èèna ka tao miu pasue dènge dꞌara kateme mi aꞌari miu dhu parcaya sèra. Sasue miu hudꞌi asa tabha èra, lula dꞌara miu mola-mèci. 23 Miu limuri ne, abhu le mamuri hiu. Te ngaa mamuri hiu ne, mai boe nèti ina-ama miu dhu bèli-camèdꞌa madhe ètu rai-haha ne, te ngaa miu abhu nèti Ama èdhi ètu sorga dhu madhe boe. Mamuri hiu unu mi ne, miu abhu re Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Lii Holo-Nori Nèngu ne, nèti mamuri dhu lèke, aa taha taruu. 24 Ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua, dhu suri, peka na,

“Dhèu rai-haha sama sèmi jꞌuꞌu, do hela-bunga.

Te saraga ra taha nèbhu boe.

Jꞌuꞌu kamale dhae-dhae.

Hela-bunga kabhui eele kahèi.

Nèbhu boe madhe, hèia ela aaꞌi si.

25 Te ngaa Lii Holo-Nori Lamatua èdhi,

taha taruu, dhu bisa boe ele.”

Lii Holo-Nori Lamatua èèna, nuka Lii Lolo Beꞌa dhu jiꞌi peka le dènge miu.✡

2

Èdhi jꞌajꞌi dhèu mola-mèci unu Ama Lamatua

1 De miu baku tao bhabhelu èci sa. Baku padhai-kakoli do kapodꞌe-kabèli dhèu. Baku padhai lii leo tao leo. Baku tèka dꞌara ladhe mamuri dhèu leo risi èu. Baku paꞌele iie kolongara dhèu. Core eele tatao seꞌe se! 2 Ana rara iisi hiu dꞌèi dhoka èi susu ina ra. Sèmi èèna kahèi dꞌara miu hudꞌi dꞌèi dhoka meꞌa mèu Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Te neꞌe ne ka dhu asa paꞌèra parcaya miu nèti ca lodꞌo asa ca lodꞌo. Dènge jꞌara neꞌe, miu juu noo-noo jꞌajꞌi kapai, dhu mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. 3 Te miu dhu rasa mèdhi le dꞌara hua iia Lamatua èdhi.✡

4 Paꞌèki ngiꞌu miu dènge Kristus. Te Nèngu nuka sèmi hadhu cue dhu mamuri. Tuka hadhu core eele ne, lula ra ngee, na, hadhu ne guna boe. Te ngaa madhutu ngangee Ama Lamatua, na, hadhu ne kabꞌua titu kèna, hèia Na pili nare ne, tao mi hadhu padhèdi dhu kabꞌua risi eele. 5 Miu hudꞌi paꞌèki ku dènge Kristus, sèna ka Ama Lamatua pake miu kahèi. Dènge jꞌara ne, miu sama sèmi hadhu dhu Ama Lamatua hagꞌe nare ho patitu èmu hia Roh Na. Miu nuka sèmi hadhu dhu mamuri kahèi, sama sèmi Kristus. Miu èci èèna ka dènge ama agama sèra, dhu mamuri mola-mèci hia mi Ama Lamatua. Èèna nuka sèmi miu mèti mèdha korban hia Ne. Mèdha korban dhu miu mèti ne pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua, lula Yesus Kristus madhe le hia miu aaꞌi-aaꞌi mi. 6 Te dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Lamatua, peka na,

“Ladhe ku laa! Te Jaꞌa padhèdi le hadhu uuru,

ètu kota Yerusalem neꞌe,

dhu ra pangare, na, ‘kota Sion’.

Jaꞌa pili kore hadhu ne kahèi.

Madhutu Jaꞌa, nèngu kabꞌua bia.

De dhèu dhu parcaya Ne,

bèli-camèdꞌa raꞌe boe makae.”✡

7 Hadhu ne, nuka Yesus. Ka Nèngu kabꞌua titu kèna bagi mi dhèu dhu parcaya Ne. Te ngaa bagi mi dhèu dhu parcaya boe Yesus Kristus, Sasuri Mola-Mèci Ama Lamatua suri, peka na,

“Hadhu dhu tuka sèra core eele,

limuri ne jꞌajꞌi le hadhu uuru,

dhu kabꞌua titu kèna.”✡

8 Abhu dhu suri kahèi, peka na,

“Abhu hadhu dhu pakadhunu dhèu.

Abhu hadhu dhu pabèbhe dhèu.”✡

Rèngu bèbha lula roꞌo boe tao madhutu Lii Holo-Nori Lamatua. Te Ama Lamatua dhu ator mema le, sèna ka ra bèbha.

9 Te ngaa miu aadꞌo sèmi èèna. Te miu jꞌajꞌi dhèu dhu Ama Lamatua hagꞌe unu Na. Miu jꞌajꞌi dhèu unu Nèngu. Miu sama sèmi ama agama dhu ladhe-leru dhèu aae. Miu èci èèna kahèi dènge dhèu ca suku dhu mamuri mola-mèci hia mi Ama Lamatua. Miu jꞌajꞌi sèmi èèna, sèna ka miu bisa lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi lula-nèti dꞌara hua iia Ama Lamatua dhu Na pala-bagi hia miu. Te Lamatua pua le miu ho tèke eele bhabhelu-katubꞌa, sèna ka mamuri madhutu jꞌara dhu beꞌa. Seꞌe se nuka sèmi miu kalua nèti dꞌara maroga, ho mamuri ètu dꞌara saraa Na dhu beꞌa risi eele.✡ 10 Uru èèna, miu sama sèmi ca suku dhu dènge boe kolongara. Te ngaa limuri ne miu jꞌajꞌi le dhèu unu Ama Lamatua. Uru èèna, miu pahae boe rasa kasia Lamatua. Te ngaa limuri ne, miu sèmi mere le.✡

Jꞌaga paie-iie sèna ka èdhi mamuri mola

11 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Miu dhoka mai manubha ètu rai-haha ne. Te miu nuka sèmi dhèu tao-mai dhu mamuri ètu dedha rai dhèu. Nèti èèna ka, jaꞌa loe boe manèngi sèna ka miu baku mamuri sama sèmi dhèu leo ètu rai-haha ne, dhu adꞌu-ue bhabhelu-katubꞌa madhutu dadꞌèi dꞌara ra. Te ètu dꞌara miu nuka sèmi pamusu sa. Dꞌara dhu neo tao karehe labꞌa dènge dꞌara dhu neo tao beꞌa. De baku soro tèke dꞌara neo tao karehe èèna segi miu. Te ladhe jꞌajꞌi ka sèmi èèna, na, miu laho mae-mae! 12 Jꞌaga paie, sèna ka miu mamuri mola ètu madha dhèu dhu tadhe boe Lamatua. Dènge jꞌara ne, ladhe ra galaa leli miu, na, dhu rèngu rèdhi, dhoka babeꞌa miu di. Hèia ropa Yesus Kristus lèpa hari mai, rèngu unu ra ka dhu dedꞌe padedha-dedha Ama Lamatua, lula tatao miu dhu beꞌa sèra.

Èdhi hudꞌi nanene ku dhèu dhu rèdꞌu paredha

13 Dadꞌèi Lamatua èdhi, sèna ka miu nanene dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu rèdꞌu paredha. Nuka sèmi: nanene mi dhèu aae, te nèngu ka ama paredha dedha. 14 Nanene mi gubernur, te dhèu aae ka dhu pua ne, ho huku dhèu dhu adꞌu-ue bhabhelu, aa na koa-kadꞌiri dhèu dhu tao jꞌara dhu lèke. 15 Nèti èèna ka, Ama Lamatua dꞌèi miu tao dhu lèke, sèna ka dhèu goa dhu reꞌa boe ngaa-ngaa sèra, abhu boe jꞌara ho galaa miu. 16 Masi ka miu dhèu bebas dhu dènge hak sèna ka madhutu dadꞌèi dꞌara mi, te ngaa miu baku tao leli hak ne ho adꞌu-ue bhabhelu. Pake hak ne sèna ka sabꞌa hia Ama Lamatua, te miu jꞌajꞌi le dhèu unu Na. 17 Miu hudꞌi pakabꞌua ku dhèu aaꞌi-aaꞌi. Miu hudꞌi sue ku dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parcaya Kristus. Miu hudꞌi mamuri dhu lèke ètu madha Lamatua, te Nèngu ka dhu pamaꞌète lii langu miu. Aa miu hudꞌi pakabꞌua ku rèngu aaꞌi-aaꞌi dhu rèdꞌu paredha.

Èdhi hudꞌi taha ku ètu dꞌara sasusa madhutu jꞌara mamuri Kristus

18 Ana pua-paleha sèra! Nanene paie-iie lamatua miu sèra, aa pakabꞌua si. Mage nanene dhoka lamatua dhu dꞌara beꞌa aa lii mako di. Masi ka lamatua miu bhelu titu kèna, te ngaa miu hudꞌi nanene paie ne kahèi. 19 Ladhe nèti miu abhu huku dhu lèke boe jꞌara nèti lamatua miu masi ka miu sala boe ngaa-ngaa, aa ladhe miu taha ètu dꞌara sasusa èèna, lula miu ngee mèdhi dadꞌèi Lamatua, pe Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu. 20 Ladhe sèmi miu tao sala, hèia abhu gama, na, aꞌoto na ngaa, ladhe miu taha ètu dꞌara jꞌajꞌèra èèna? Abhu boe, si? Te ngaa ladhe miu abhu susa lula tao dhu beꞌa, hèia miu taha mere dꞌara, na, Lamatua ladhe-leru miu. 21 Te Kristus neo kahèi sèna ka miu mamuri mola, masi ka miu abhu susa. Te Nèngu dui jꞌajꞌèra kahèi pala èdhi. Dènge sèmi èèna, Nèngu jꞌajꞌi mi conto, sèna ka èdhi madhutu Ne, èci èèna ka èdhi madhutu kabꞌa-jꞌèla Na. 22 Sasuri Mola-Mèci Lamatua, peka na,

“Nèngu tao nèdhi boe sala.

Abhu boe lii kapodꞌe-kabèli kalua nèti hèbꞌa Na.”✡

23 Lodꞌo ra padhai lii pa-aape Ne, Nèngu bhoka boe hèbꞌa. Ropa dhèu pasusa Nèngu, Na bꞌala boe. Te ngaa Na soro ngiꞌu Na asa dꞌara adhe-aai Ama Lamatua. Te neꞌa, na, Ama Lamatua èèna Dhèu Pamaꞌète Lii Langu dhu mola.✡ 24 Kristus ka dhu pasae nare sasala èdhi ropa madhe ètu ajꞌu palolo-palèbha. Na adꞌu-ue jꞌara ne, ho patabuli èdhi nèti koasa sasala, sèna ka èdhi mamuri ia ka dènge tao sasala. Ka limuri ne èdhi mamuri heka tao sasala, dhoka mamuri dènge tao dhu lèke di. Te Nèngu gati èdhi, sèna ka pasae nare hahuku èdhi. Hahuku neꞌe ka dhu panuꞌa Nèngu toke madhe. Te nuꞌa dhu pamadhe Yesus èèna ka puri-paꞌèle miu.✡ 25 Te miu nuka sèmi kahibꞌi-kalèbho dhu uru èèna sigo eele nèti jꞌara. Te ngaa limuri ne miu lèpa hari le asa jꞌara Lamatua dhu mola. Te Nèngu ka dhu madhenga dènge kabꞌoi miu, nuka sèmi dhèu madhenga badha dhu jꞌaga dènge ladhe-leru kahibꞌi-kalèbho na sèra.

3

Lii holo hia mi dhèu èmu-kamali

1 Bhèni aaꞌi-aaꞌi dhu leo le èmu! Deo na jaꞌa peka, na, èdhi hudꞌi nanene paie-iie ku dhèu dhu rèdꞌu koasa. De miu hudꞌi nanene ku dhèu èmu miu. Sanèdꞌe, te abhu dhèu mone cahagꞌe dhu leo le èmu, roꞌo boe tao madhutu Lii Holo-Nori Lamatua. Masi ka rèngu roꞌo boe nanene lii padhai miu, te ngaa èèna na, rèngu neo parcaya Lamatua, lula rèdhi jꞌara mamuri miu.✡ 2 Te rèngu rèdhi miu sabꞌa aaꞌi-aaꞌi dènge dꞌara mola-mèci aa mamuri dhu pakabꞌua Ama Lamatua.

3 Bhèni dhu bhèni iia, mai boe nèti ngaa dhu tèdhi nèti liꞌu. Nuka sèmi: sageri kètu madhutu rupa-rupa modꞌe, do, pake mèdha hualaa dhu risi eele, do, pake mèdha-papake dhu kabꞌua aae dhu lèke boe jꞌara.✡ 4 Te ngaa dhu tao bhèni iia dhu lèke, nuka: dꞌara dhu tèdhi boe nèti liꞌu. Conto sèmi: dꞌara hua iia, dènge lii mako. Te bhèni iia sèmi èèna ka dhu taha taruu, masi ka toke dꞌai heka bhora. Madhutu aꞌabhu Lamatua, bhèni iia sèmi èèna ka dhu kabꞌua risi. 5 Te uru-uru sèra, dhèu bhèni dhu dꞌara mola-mèci, dhu parcaya Ama Lamatua, rèngu sèra ka dhu bhèni iia. Rèngu nanene aa madhutu dhèu èmu ra dènge beꞌa. 6 Tare conto nèti Sara. Nèngu nanene mi dhèu èmu na Abraham. Nèngu soro iisi na, sèna ka dhèu èmu na ator nèngu. Miu bhèni aaꞌi-aaꞌi hudꞌi madhutu ku jꞌara nèti Sara ne. Ladhe miu tao dhu lèke, na, miu madhaꞌu boe.✡

7 Mone aaꞌi-aaꞌi dhu leo le èmu! Mamuri dꞌara èci dènge dhèu èmu miu. Ngee paie-iie ngaa dhu beꞌa hia mi nèngu, aa tao madhutu. Pakabꞌua ne ètu jꞌara aaꞌi-aaꞌi, lula aꞌèra bhèni sama boe dènge aꞌèra dhèu mone. Te miu sama-sama abhu pusaka dhu Ama Lamatua neo hia miu. Nuka, mamuri hiu dhu Lamatua hia miu nèti dꞌara hua iia Na. Te ngaa miu mone dhu ngara na dhèu èmu-kamali, hudꞌi mamuri dꞌara èci dènge dhèu èmu miu, sèna ka ladhe miu dua mi sabajꞌa dꞌara èci manèngi ngaa èèna ka nèti Lamatua, na, Lamatua nanene lii manèngi miu.✡

Masi ka miu tao dhu lèke, te ngaa bèli-camèdꞌa miu abhu sasusa kahèi

8 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa pabꞌabꞌe lii holo jaꞌa aaꞌi-aaꞌi sèra sèmi neꞌe ka: miu hudꞌi mamuri ku dꞌara èci. Ladhe ca dhèu abhu susa do karejꞌe, na, miu dhu leo hudꞌi rasa sèmi èèna kahèi. Sue dhèu dhu parcaya Kristus. Padꞌelo dꞌara hua iia èci dènge èci. Baku padedha iisi, te miu hudꞌi pahaha iisi ku. 9 Baku bꞌala bhabhelu dènge bhabhelu. Ladhe dhèu padhai lii padhèto dènge miu, baku bꞌala kahèi. Te ngaa manèngi sèna ka Lamatua hia dhu beꞌa mi nèngu. Te Lamatua dhu paroa nare le miu jꞌajꞌi mi dhèu unu Na, sèna ka miu bisa sèmi mere dhu hua iia nèti Nèngu. 10 Te dhu suri tèke ètu dꞌara Sasuri Mola-Mèci Lamatua, na,

“Dhèu dhu tenge mamuri beꞌa,

aa dhu tenge mamuri madhera,

dhèu èèna hudꞌi jꞌaga hèbꞌa na sèna ka baku ore leli,

aa baku pakapodꞌe dꞌara lii.

11 Nèngu hudꞌi ele-hoꞌa, sèna ka tao heka bhelu,

te ngaa tao dhu lèke di.

Nèngu hudꞌi patema mamuri padame dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi,

aa tenge jꞌara ho pabeꞌa taruu dènge ra.

12 Te Lamatua èdhi dhu haduli

dhèu dhu mamuri mola.

Aa Nèngu kahèi neo nanene lii manèngi-mangajꞌi rèngu.

Te ngaa Lamatua èdhi loe boe labꞌa

dhèu dhu adꞌu-ue taruu bhabhelu-katubꞌa.”✡

13 Ladhe miu dꞌèi tao dhu lèke, cee ka dhu neo pajꞌèra hari miu? Abhu boe, si? 14 Te ngaa masi ka miu tao dhu lèke, hèia abhu dhu pasusa miu, miu oto. Ladhe abhu dhèu dhu tadhe boe Kristus jꞌajꞌi madhaꞌu lula madha jꞌara èci, na, miu baku madhutu ho madhaꞌu sèmi èèna. Ngangee miu baku kahèlu, aa dꞌara miu baku susa èci èèna ka dènge rèngu.✡ 15 Pamau dꞌara miu, lula miu dhu dedꞌe le Kristus ètu dꞌara miu ho jꞌajꞌi Lamatua miu dhu mola-mèci.

Ladhe sèmi dhèu manèngi sèna ka miu lole parcaya miu aa sanao-maena miu, dhu peka na, bèli-camèdꞌa Kristus tao aaꞌi jꞌajꞌi mi beꞌa, na, miu hudꞌi paꞌèra ku ho dhaa lii karèi rèngu sèra.✡ 16 Te ngaa miu hudꞌi dhaa ku nèti dꞌara dhu hua iia, aa pakabꞌua si, sèna ka reꞌa, na, miu tao dhu lèke mai nèti dꞌara dhu mola. Masi ka miu tao dhu beꞌa sèmi èèna, te ngaa tatu abhu dhu padhai lii neo pamanahu miu, lula miu paꞌèki dènge Kristus. De ladhe miu tao taruu dhu beꞌa, na, rèngu dhu pa-aape miu èèna na raꞌe makae. 17 Ladhe èèna palèke dènge dadꞌèi Lamatua, na, baku bhèlu, te beꞌa risi miu abhu jꞌajꞌèra nèti tao jꞌara dhu lèke; baku nèti miu adꞌu-ue jꞌara karehe.

18 Te Kristus madhe ca tèka di,

lula èdhi dhèu rai-haha tao sala.

Nèngu dhu mamuri mola,

madhe le pala èdhi dhu mamuri koe-kapengo.

Nèngu madhe sèna ka miu bisa pabeꞌa hari dènge Ama Lamatua.

Kristus èèna, dhèu rai-haha sama sèmi èdhi kahèi,

Dhèu pamadhe Ne,

te ngaa Roh Lamatua pamamuri hari Ne.

19 Roh èèna kahèi lere nèti Nèngu laꞌe ajꞌa-nori mi roh-roh dhu lèke bèdho ètu era èci, nuka sèmi dꞌara bui. 20 Roh se, nuka samanga nèti dhèu dhu uru-uru sèra roꞌo boe nanene Lamatua. Lodꞌo èèna, Noh tao kapa aae cue. Lamatua tatae sèna ka neo nèdhi dhèu sèra tao madhutu dadꞌèi Na, te ngaa rèngu pusi-pahae boe. Nèti èèna ka, abhu dhoka dhèu aru di, dhu mamuri nèti èi aae lala.✡ 21 Èi aae lala ne jꞌajꞌi conto, nuka sèmi lodꞌo sarani miu. Sarani ne jꞌajꞌi tadha, peka na, Lamatua patabuli eele miu nèti koasa sasala-sasigo miu, lula Kristus mamuri hari le. Lodꞌo sarani miu, ra padiu boe miu, ho pamèu ngiꞌu mi. Te dhu lèke ka, nuka, miu padhadha mi Lamatua, ho neo tao pamèu dꞌara miu. Dènge sèmi èèna, na, miu bisa mamuri mola. 22 Limuri ne, Yesus lèpa hari le asa sorga. Ètu nèi, Na madhèdi ètu era dhu kabꞌua risi eele, re baboa gꞌana Ama Lamatua. Ka ana-ana pajuu ètu sorga, koasa aaꞌi-aaꞌi, dènge dhu rèdꞌu koasa, hudꞌi nanene ku Kristus.

4

Dhèu unu Kristus hudꞌi mamuri mèci ku

1 Kristus èèna, dhèu rai-haha èci èèna ka dènge èdhi. Lula Nèngu abhu le jꞌajꞌèra ae-ae, miu hudꞌi paꞌèra dui sasusa sama sèmi Nèngu kahèi. Te ngaa sanèdꞌe, te dhèu dhu abhu susa lula paꞌèki dènge Kristus, nèngu pamaꞌète nare le ho adꞌu-ue heka sasala. 2 Masi ka nèngu mamuri era ètu rai-haha ne, te ngaa nèngu mamuri heka ètu dꞌara sasala sama sèmi dhèu rai-haha leo sèra. Te nèngu mamuri madhutu dadꞌèi Ama Lamatua.

3 Uru èèna, lodꞌo ae le ka dhu miu bisa pake ho adꞌu-ue bhabhelu ngaa èèna ka, sama sèmi dhèu dhu tadhe boe Lamatua. Nuka sèmi: rèngu tao jꞌara dhu lèke boe. Tao jꞌara makae. Tao bhabhelu madhutu dadꞌèi dꞌara ra. Rinu mahu. Rèngu tao pesta liar. Rèngu tao pesta jꞌara makae rupa-rupa. Ra sogo-tagu nidhu dènge jꞌara dhu pamamuru iisi èdhi. 4 Rèngu padhai paꞌele iie kolongara miu, lula rèngu reꞌa boe, nga tao ka miu tao boe madhutu bhabhelu sèmi rèngu dhu seli-kolane èèna.

5 Te ngaa sanèdꞌe, bèli-camèdꞌa rèngu hudꞌi lasi ku asa madha Ama Lamatua, dhu jꞌajꞌi Dhèu Pamaꞌète Lii Langu. Rèngu hudꞌi lole dènge Ama Lamatua nga tao ka rèngu mamuri ètu dꞌara bhelu-katubꞌa sèmi sèra. Baku bhèlu, te dhèu aaꞌi-aaꞌi bèli-camèdꞌa hudꞌi lasi ku asa madha Nèngu. Dhèu dhu mamuri era, do dhu madhe le, aaꞌi-aaꞌi hudꞌi lasi ku asa madha Lamatua. 6 Lèke tareꞌa! Ama Lamatua neo parisa dhèu dhu madhe le, nuka sèmi dhu Nèngu parisa dhèu rai-haha leo sèra. Te Nèngu neo neꞌa jꞌara mamuri rèngu uru sèra. Nèti èèna ka, Yesus laꞌe le peka-padhai Lii Lolo Beꞌa Lamatua mi dedha rèngu, sèna ka rèngu kahèi bisa abhu mamuri dhu lèke ho tao madhutu dadꞌèi Lamatua.

Èdhi hudꞌi haduli paie ku aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua pangèdꞌu le mi èdhi

7 Lodꞌo èle rai-haha ne oe dètu ae le. Nèti èèna ka, miu hudꞌi pajiko paie-iie dènge dꞌara dhu mau, sèna ka Lamatua sèmi nare lii manèngi miu. 8 Dhu lèke ka, miu hudꞌi mamuri pasue taruu èci dènge èci. Te masi ka dhèu leo tao sasala ae-ae, te ngaa miu bisa paꞌangalai era dènge ne, lula miu sue ne.✡ 9 Pakabhèle ai sèna ka sèmi mere dhèu tao-mai ho manubha ètu dꞌara èmu miu. Te ngaa sanèdꞌe, baku sèmi mere si dènge dꞌara kaꞌuu-kamuki.

10 Èdhi dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi abhu le karunya nèti Lamatua. De èdhi hudꞌi pake karunya ne ho lalau-laloꞌo aꞌari dhèu parcaya. Haduli aa pake pabeꞌa-beꞌa karunya èèna, te èèna ka dhu dènge guna hia mi Lamatua. 11 Nuka sèmi: ladhe abhu karunya ajꞌa-nori dhèu, na, sanèdꞌe te miu hudꞌi lole dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi pake Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Ladhe abhu karunya ho ladhe-leru dhèu, na, sabꞌa pake aꞌèra dhu Lamatua pala-bagi mi miu. Dènge jꞌara ne, dhèu aaꞌi-aaꞌi tadhe, na, miu dhèu unu Yesus Kristus. Dènge sèmi èèna, rèngu dedꞌe padedha-dedha Ama Lamatua. Te Nèngu èèna, kapai titu kèna! Aa koasa nèdꞌu paredha Na dhu dènge boe too-lane! Lèke tareꞌa-reꞌa sèmi èèna!

Èdhi abhu jꞌajꞌèra lula jꞌajꞌi dhèu Kristen

12 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Mage malaa ladhe paraga dènge dadugu-rariu dhu bia. Te èèna neo uji parcaya miu. Baku pangee, na, dhoka èu di dhu abhu dadugu-rariu sèmi èèna. 13 Te ngaa dꞌara miu bisa karejꞌe-karae, lula miu abhu jꞌajꞌèra sama sèmi Kristus dhu abhu jꞌajꞌèra kahèi. Dènge jꞌara ne, èèna na dꞌara miu asa karejꞌe-karae ropa dhèu aaꞌi-aaꞌi ladhe rèdhi dadedha Kristus. 14 Ropa dhèu pahahe miu, lula paꞌèki dènge Kristus, miu oto, lula dadedha Roh Lamatua paꞌèra miu. 15 Te ngaa ladhe miu abhu jꞌajꞌèra, na, baku lula miu pamadhe dhèu, do, dhèu manaꞌu, dhèu bhelu-katubꞌa, do, dhèu dhu dꞌèi soro iisi asa lii langu dhèu. 16 Te ngaa ladhe dhèu pasae jꞌajꞌèra lula jꞌajꞌi dhèu unu Kristus, nèngu baku makae. Hua iia risi rèngu koa-kio Ama Lamatua, lula rèngu jꞌajꞌi dhèu Kristen.

17 Lodꞌo dꞌai le ho dhèu lasi asa madha Ama Lamatua. Na parisa uuru mamuri dhèu-dhèu unu Na. De pangee paie-iie! Ladhe Na mulai nèti èdhi dhèu Kristen, na, tasa mera mia dènge rèngu dhu roꞌo boe sèmi Lii Lolo Beꞌa Na? Tatu hahuku rèngu bia risi hari! 18 Te abhu dhu suri ètu Sasuri Mola-Mèci Lamatua, na,

“Ladhe dhèu dhu mamuri mola oe abhu boe mamuri sa hèi,

tasamia hari dènge rèngu dhu roꞌo boe pahae Lamatua?

Aa tasamia hari dènge dhèu dhu mamuri ètu dꞌara sasala?”✡

19 De ladhe Ama Lamatua soro tèke dhèu unu Na abhu susa madhutu dadꞌèi Lamatua, na, rèngu bisa lèka, peka na, èèna na Nèngu jꞌaga si kahèi. Te Nèngu ka pajꞌajꞌi si. Nèngu kahèi tao madhutu ngaa dhu Na peka le. Lula Nèngu jꞌaga si sèmi èèna, nèti èèna ka rèngu bisa tao taruu jꞌara dhu lèke.

5

Lii holo hia kètu jumaꞌat sèra

1 Jaꞌa ne, ca dhèu kètu kahèi. Uru èèna, lodꞌo Kristus pasae jꞌajꞌèra Na, jaꞌa kèdhi unu ku dènge musi madha jaꞌa. Aa bèli-camèdꞌa ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi laladhe rèdhi dadedha Ama Lamatua, jaꞌa kahèi neo kèdhi dènge musi madha ku. De jaꞌa neo holo kètu jumaꞌat dhu leo sèra, na: 2 miu nuka sèmi dhèu madhenga badha dhu ladhe-leru kahibꞌi-kalèbho ra. De miu hudꞌi leru paie-iie dhèu dhu Lamatua pangèdꞌu asa miu. Uri si paie-iie. Mage miu ladhe-leru si, lula dhoka sasabꞌa miu di, te ngaa lula miu dꞌèi tao sèmi èèna. Uli si madhutu dadꞌèi Lamatua. Baku dꞌèi tenge oto, te ngaa sabꞌa dènge karejꞌe ho soru-bara dhèu unu Lamatua.✡ 3 Baku paredha leli, ho pabia dhèu dhu Lamatua hia miu ladhe-leru si. Te ngaa miu hudꞌi jꞌajꞌi conto dhu beꞌa, dhu bisa pajꞌujꞌu jꞌara hia rèngu. 4 Yesus, nuka sèmi Kètu nèti Dhèu Madhenga badha. Bèli-camèdꞌa ladhe Na lèpa hari mai, Ama Lamatua neo bꞌae rui-jꞌajꞌèra miu, lula miu uri dhèu miu dènge beꞌa. Upa ne, bisa boe ele iie, te ngaa taha taa-taa dꞌai mia-mia.

Lii holo hia ana-ana ngèru

5 Ana ngèru aaꞌi-aaꞌi! Miu kahèi hudꞌi nanene ku kètu jumaꞌat sèra. Miu aaꞌi-aaꞌi mi baku padedha iisi. Te ètu Sasuri Mola-Mèci Lamatua, dhu suri, peka na,

“Lamatua labꞌa dhèu dhu padedha iisi,

te ngaa Nèngu dꞌèi padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dhèu dhu pahaha iisi.”✡

6 Nèti èèna ka, miu hudꞌi sanèdꞌe ku koasa Lamatua, sèna ka miu baku pamone-pabhèni. Hèia ropa dꞌai lodꞌo na, Lamatua koa-kadꞌiri miu.✡ 7 Pataleo dꞌara miu, sèna ka Lamatua uri jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu tao miu madhaꞌu. Te Nèngu ka dhu haduli miu.

8 Mage-mage! Pake ngangee madhera. Aa jꞌaga paie-iie, te musu èdhi, nuka dhèu aae nidhu, neo palaho miu. Neo dhèle aaꞌi miu, nuka sèmi singa dhu manganga, dhu patangi-tenge badha neo naꞌa. 9 Te ngaa baku madhaꞌu. Miu hudꞌi labꞌa dhèu aae nidhu èèna. Miu hudꞌi paꞌèra lalèka miu mi Lamatua kahèi. Te miu meꞌa le, na, aꞌari miu dhèu parcaya buli mia-mia ètu rai-haha ne, abhu sasusa sama sèmi miu kahèi. 10 Te ngaa sanèdꞌe, te Ama Lamatua dꞌèi padꞌelo dꞌara hua iia Na mi èdhi kahèi. Nèngu ka dhu paroa le miu, sèna ka jꞌajꞌi dhèu unu Na, lula miu sèmi mere le Kristus. Nèti èèna ka, Nèngu neo dedꞌe miu padedha-dedha, sèna ka miu bisa mamuri taruu dènge Nèngu. Te ngaa ladhe miu abhu le jꞌajꞌèra dhoka ètu dꞌara ciki ooꞌe di ètu rai-haha ne, Lamatua neo pabeꞌa hari miu. Na neo paꞌèra miu, aa tao miu bisa taha. Nèngu pamadhèdi miu kahèi mi dedha fanderen dhu èra. 11 Jiꞌi manèngi sèna ka Lamatua nèdꞌu koasa aaꞌi-aaꞌi toke dꞌai mia-mia. Lèke tareꞌa!

Petrus suri paꞌèle sasuri na

12 Silas* ka dhu soru-bara jaꞌa ho suri sasuri dhu babꞌa ne. Nèngu ne, aꞌari èdhi dhèu parcaya, aa ai gꞌana jaꞌa. Jaꞌa holo-nori miu sèna ka miu taha paꞌèra, te Lamatua dꞌèi padꞌelo dꞌara hua iia Na taruu mi èdhi. De miu hudꞌi èra ku, sèna ka baku hari kabodho.

13 Dhèu parcaya dhu pakaboko ètu kota Babel† hia miu lii mahoꞌo. Ama Lamatua hagꞌe nare le rèngu, sama sèmi Na pili miu.

Ana jaꞌa Markus paꞌadhu lii mahoꞌo kahèi.✡

14 Ladhe miu paraga, na, paꞌuu èci dènge èci ho padꞌelo pasue miu.

Jaꞌa dꞌèi ladhe miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu parcaya Kristus bisa mamuri dame dènge mera-milu.

Saloom,

Petrus

✡ 1:16 Atora nèti Ama-ama Agama 11:44-45, 19:2, 20:7

✡ 1:25 Yesaya 40:6-8

✡ 2:3 Lii Sodꞌa Koa-Kio 34:10

✡ 2:6 Yesaya 28:16

✡ 2:7 Lii Sodꞌa Koa-Kio 118:22

✡ 2:8 Yesaya 8:14-15

✡ 2:9 Kalua nèti Masir 19:5-6, Yesaya 43:20,21, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:20, 7:6, 14:2, Titus 2:14, Yesaya 9:2

✡ 2:10 Hosea 2:23

✡ 2:22 Yesaya 53:9

✡ 2:23 Yesaya 53:7

✡ 2:24 Yesaya 53:6

✡ 3:1 Epesus 5:22, Kolose 3:18

✡ 3:3 1 Timotius 2:9-10

✡ 3:6 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:12

✡ 3:7 Epesus 5:25, Kolose 3:19

✡ 3:12 Lii Sodꞌa Koa-Kio 34:12-17

✡ 3:14 Mateos 5:10

✡ 3:15 Yesaya 8:12-13

✡ 3:20 Lii Lolo dhu Uru Tèka 6:1—7:24

✡ 4:8 Lii Hini 10:12, Yohanis 13:34-35

✡ 4:18 Lii Hini 11:31

✡ 5:2 Yohanis 21:15-17

✡ 5:5 Lii Hini 3:34

✡ 5:6 Mateos 23:12, Lukas 14:11, 18:14

* 5:12 Ètu neꞌe, sasuri lii Yunani suri, Silvanus. Silvanus ne, ngara leo nèti Silas. Baca lii lolo na mulai nèti Lii Lolo Dhèu Pajuu-Paleha 15:22, 40.

† 5:13 Dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab, peka na, ngara Babel èèna, lii pacele nèti kota Roma.

✡ 5:13 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 12:12, 25, 13:13, 15:37-39, Kolose 4:10, Pilmon 24

2 Petrus

1

2

3

2 Petrus

Sasuri Petrus ka dua

1

Lii mahoꞌo

1 Sasuri ne nèti jaꞌa, Simon Petrus.* Jaꞌa jꞌajꞌi ana pua-paleha Yesus Kristus. Jaꞌa jꞌajꞌi dhèu pajuu-paleha Na kahèi, dhu Na pua laku asa mia-mia ho lole dènge dhèu lula-nèti Nèngu.

Jaꞌa suri sasuri ne hia miu, dhu parcaya le Yesus Kristus. Lula dꞌara mola Ama Lamatua, ka Na bhoke jꞌara ho miu bisa parcaya Kristus kahèi, sama sèmi jiꞌi. Parcaya ne kabꞌua titu kèna hia èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Kristus èèna jꞌajꞌi Ama Lamatua èdhi, aa Nèngu kahèi jꞌajꞌi Dhèu dhu patalale èdhi nèti koasa sasala-sasigo.

2 Jaꞌa manèngi sèna ka miu tadhe mèu Ama Lamatua, aa tadhe Kètu èdhi, Yesus, dènge beꞌa. Hudꞌi laa sèna ka Rèngu padꞌelo dꞌara hua iia Ra mi miu, ho miu bisa mamuri dènge dame aa mera-milu èci dènge èci.

Lamatua pili nare dhèu unu Na, ka paroa si ho mai asa Nèngu

3 Yesus dhu dènge koasa èci èèna ka dènge Ama Lamatua. Nèti èèna ka, Yesus papala èdhi aaꞌi-aaꞌi ti ngaa-ngaa dhu èdhi parluu, sèna ka mamuri mola madhutu dadꞌèi Lamatua. Nèngu tao sèmi èèna, lula èdhi tadhe mèu Ne. Aa Na paroa èdhi ho jꞌajꞌi dhèu unu Na, lula dꞌara hua iia dènge dadedha Na. 4 Yesus hia le èdhi jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu hua iia. Te uru èèna, Na padhadha tèke le ho neo hia jꞌara seꞌe. Lii padhadha Na, aaꞌi-aaꞌi beꞌa titu kèna. Yesus hia aaꞌi mèu-mèu seꞌe mi èdhi, sèna ka dꞌara èdhi bisa sama sèmi dꞌara Lamatua. Aa èdhi bisa lehe tare jꞌara-jꞌara karehe dhu dhèu ètu rai-haha ne dꞌèi adꞌu-ue, lula rèngu mamuri dꞌèi dhoka tao madhutu dadꞌèi unu ra, aa dhu taha rare boe dꞌara ra.

5 Nèti èèna ka, jaꞌa manèngi sèna ka miu paꞌèra tao jꞌara dhu beꞌa.

Mema miu parcaya le Yesus, te ngaa èèna dhae dꞌai mèka.

Sabꞌa taruu jꞌara dhu beꞌa.

Tadhe Lamatua dènge beꞌa risi hari.

6 Te ngaa mage dꞌai dhoka sange èèna di.

Patema mamuri ho taha mere dꞌara.

Te ngaa sèra dhae dꞌai mèka kahèi.

Lodꞌo-lodꞌo miu abhu sasusa, na, miu hudꞌi paꞌèra dꞌara ho baku hari kabodho.

Te ngaa tao parisi hari nèti èèna.

Tao aaꞌi mèu-mèu madhutu dadꞌèi Lamatua.

7 Te ngaa mage dhoka dꞌai sange èèna di.

Padꞌelo sasue mi aꞌari èdhi dhèu parcaya sèra.

Te ngaa èèna dhae dꞌai mèka kahèi.

Te miu hudꞌi mamuri pasue taruu.

8 Ladhe mamuri miu sèmi sèra ka, aa jꞌara dhu beꞌa asa tabha taruu, na, sèra sa hia miu asa tadhe mèu Kètu èdhi, Yesus Kristus. Te jꞌara dhu beꞌa ele boe iia dꞌara, aa core eele boe lodꞌo kahèi. Te jꞌara beꞌa seꞌe ka dhu tao dꞌara miu ho meꞌa mèu Nèngu. 9 Ladhe abhu dhèu dhu dꞌèi boe tao sèmi sèra, sasoa na, ngangee nèngu babꞌa. Nèngu nèdhi boe ngaa ètu madha nèngu, nuka sèmi dhèu bèdhu. Te Lamatua dhu saku eele le sasala na, sèna ka dꞌara nèngu bisa mola-mèci. Te ngaa dhèu ne bhèlu eele!

10 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Miu limuri ne hudꞌi bori dhari asa paꞌèra. Lamatua hagꞌe nare le miu jꞌajꞌi dhèu unu Na, ka miu lami asa madha Na. De miu hudꞌi padꞌelo ku, na, miu jꞌajꞌi le ana-èpu Na. Ladhe jꞌara dhu jaꞌa peka se tabha taruu ètu mamuri miu, na, miu manahu boe. 11 Dènge jꞌara ne, Ama Lamatua bagi hia miu jꞌara èci dhu kapai titu kèna. Nuka Na bhoke pataleo jꞌara, dènge pangèdꞌu miu hak, ho sèmi mere Yesus Kristus jꞌajꞌi Dhèu Aae miu, sèna ka miu mamuri toke dꞌai mia-mia dènge Ne. Te Yesus Kristus ne, Kètu èdhi. Aa Nèngu kahèi, Dhèu dhu patalale èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi.

Nga tao ka Petrus pasanèdꞌe sèmi èèna?

12 Miu meꞌa le jꞌara-jꞌara dhu jaꞌa peka deo sa, aa miu taha paꞌèra, lula miu parcaya ngaa dhu lèke. Masi ka sèmi èèna, te ngaa jaꞌa loe boe pasanèdꞌe miu pahari-pahari, sèna ka miu baku bhèlu eele. 13 Jaꞌa koꞌo boe ladhe miu pabhèlu eele jꞌara sèra. Jaꞌa dꞌèi pasanèdꞌe miu taruu, sèna ka miu pajiko taruu jꞌara seꞌe se, ètu dꞌara kahadhu miu. Te lodꞌo jaꞌa mamuri ètu rai-haha ne era, mema sala boe ladhe jaꞌa loe boe pasanèdꞌe jꞌara seꞌe mi miu. 14 Nèbhu heka, jaꞌa madhe, sama sèmi Kètu èdhi, Yesus Kristus peka le dènge jaꞌa. Nèti èèna ka, jaꞌa keꞌa le. 15 Masi ka bèli-camèdꞌa jaꞌa madhe, te ngaa limuri ne, jaꞌa tenge jꞌara ho miu sanèdꞌe taruu jꞌara seꞌe.

Jiꞌi ngèdhi le dadedha Yesus

16 Ca hari na, jaꞌa dènge angalai jaꞌa lole le dènge miu, lula-nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus. Jiꞌi peka kahèi, na, bèli-camèdꞌa ladhe Kristus lèpa hari mai, mamai Nèngu èèna dènge koasa dhu kapai titu kèna. Lèke, si? Dhu jiꞌi lolo se, nanuku boe. Lula jiꞌi lole dhoka dhu jiꞌi ladhe ngèdhi dènge musi madha jiꞌi unu mi! Nèti èèna ka, jiꞌi ngeꞌa, na, dadedha Yesus Kristus ne nuka sèmi dhèu aae kapai sa. 17-18 Ca tèka, jiꞌi sama-sama dènge Yesus ètu ledhe mola-mèci Lamatua. Hèia Ama Lamatua mesa Na ka dhu peka lula-nèti dadedha Yesus ne. Te lodꞌo èèna, jiꞌi tadèngi lii dhu beꞌa titu kèna mai nèti dedha-liru, peka na,

“Neꞌe ne, Ana pasue Jaꞌa.

Nèngu ka dhu pakarejꞌe dꞌara Jaꞌa.”✡

19 Èèna ka dhu tao jiꞌi asa lèka èra lula-nèti jꞌara-jꞌara dhu uru sèra jiꞌi abhu nèti dhèu rèti lii padhai Lamatua. De hua iia risi miu tao madhutu lii moa dhèu seꞌe! Te lii moa rèngu sèra, nuka sèmi labhu èci dhu pasaraa ètu dꞌara maroga. De miu hudꞌi nanene paie-iie ku lii moa se, toke dꞌai Yesus mai hari. Dènge jꞌara neꞌe, miu asa tabha meꞌa mèu. Te èèna na nuka sèmi miu mèdhi uuru ku hua-hètu aae dhimu, hèia lodꞌo heka rea kèna ho pasaraa aaꞌi mèu-mèu.

20 Sanèdꞌe, te dhèu rèti lii padhai Lamatua peka mema le jꞌara ae-ae. Te ngaa jꞌara-jꞌara dhu rèngu peka-padhai se nèti boe dadꞌèi rèngu.† 21 Lula ngaa dhu rèngu suri se, mai boe nèti ngaa dhu rèngu neo padhai lii. Te ngaa mai nèti Ama Lamatua, madhutu ngaa dhu Roh Mola-Mèci Na padꞌelo dènge rèngu.

2

Dhèu dhu ajꞌa kapodꞌe-kabèli

1 Uru èèna, dhèu Israꞌel cahagꞌe peka na, rèngu dhu jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua. Aa te ngaa rèngu se kapodꞌe-kabèli di. Pe miu paraga dènge dhèu sèmi sèra ètu talora aae miu. Te abhu cahagꞌe dhu peka na, rèngu ajꞌa jꞌara-jꞌara Lamatua, te ngaa ra leko-monya di. Rèngu ajꞌa pahuni-pahuni ngangee rèngu dhu karehe. Nèti èèna ka, rèngu bisa pamaso aꞌajꞌa rèngu dhu koe-kapengo sèra. Ladhe miu nanene lii ajꞌa-nori rèngu, bèli-camèdꞌa miu abhu calaka. Rèngu pasili, peka na, Lamatua Yesus èèna, lamatua rèngu boe. Aa te ngaa, Yesus ka dhu sui nare rèngu dènge kabꞌua titu kèna. Lula tatao rèngu sèmi neꞌe ne ka, nèbhu boe rèngu unu ra laho malai.

2 Masi ka sèmi èèna, te ngaa bèli-camèdꞌa abhu kahèi dhèu ae dhu madhutu rèngu, aa tao leli dhu reꞌa heka makae. Bèli-camèdꞌa dhèu pakarehe aꞌajꞌa dhu lèke, lula tatao rèngu. 3 Mese dhu kapodꞌe-kabèli sèra mangaꞌa-dèu ngara. Rèngu adꞌu-ue rupa-rupa lii padhai, sèna ka tipu rare doi-dhari miu. Te ngaa baku bhèlu, te Ama Lamatua dhu Pamaꞌète Lii Langu dhu pasaruru nèdhi boe musi madha. Karèi nèti uru ka, Nèngu paꞌèra mema le ho huku si. Bèli-camèdꞌa ra laho aaꞌi.

4 Conto sèmi, uru èèna, abhu ana pajuu Ama Lamatua cahagꞌe ètu sorga dhu tao sala. Te ngaa Lamatua dhu Pamaꞌète Lii Langu soro tèke boe si. Na pèci si asa dꞌara naraka, aa bèdho si ètu dꞌara Roꞌa Maroga dhu Marèma aae. Rèngu pea taha ètu èèna toke dꞌai lodꞌo lasi asa madha Ama Lamatua.

5 Sèmi èèna kahèi dènge dhèu dhu mamuri uru-uru sèra. Tèu èèna, rèngu adꞌu-ue bhelu-katubꞌa dènge pusi-pahae boe Ama Lamatua. Te ngaa Lamatua dhu ator le dhèu Na èci dhu dꞌara mola, ngara na Noh, padꞌelo jꞌara sèna ka dhèu bisa mamuri mola. Te ngaa roꞌo boe nanene ne kahèi. Nèti èèna ka, Ama Lamatua hia èi aae lala, ka palaho aaꞌi dhèu dhu pusi-pahae boe Ne. Te ngaa Lamatua hia mamuri dhoka Noh dènge isi èmu na. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra aru dhèu.✡

6 Ca tèka hari, dhèu uru-uru sèra ètu kota Sodom dènge kota Gomora, mamuri dhoka adꞌu-ue bhabhelu-katubꞌa. Hèia Ama Lamatua huku si. Nèngu labhu pakèpu aaꞌi si jꞌajꞌi ahu, ka dhèu ètu sèra madhe aaꞌi mèu-mèu. Seꞌe se jꞌajꞌi mi conto hia mi dhèu leo dhu dꞌèi mamuri ètu dꞌara bhabhelu-katubꞌa dènge dhu pusi-pahae boe Ama Lamatua. Rèngu bisa reꞌa mema le mamadhe-mamopo ra, ladhe ele boe hoꞌa.✡ 7 Te ngaa lodꞌo èèna, abhu ca dhèu ngara na Lot, dhu mamuri mola. Nèngu roca le dènge tatao dhu seli-kolane nèti dhèu bhelu seꞌe, dhu roꞌo boe nanene Ama Lamatua. Ka Ama Lamatua pakajꞌèu Lot nèti era èèna.✡ 8 Lot ne ca dhèu dhu dꞌèi tao dhu lèke, te ngaa na pea ètu talora aae dhèu Sodom. Bèli-bèli èèna, Lot nèdhi aa tadèngi kahèi rèngu sisu Atora Ama Lamatua. Seꞌe se ka dhu pasusa dꞌara Lot.

9 Conto sèra sa padꞌelo, peka na, Ama Lamatua neꞌa jꞌara hia mamuri mi dhèu dhu dꞌèi nanene Nèngu, ka Na pakajꞌèu si nèti rupa-rupa dadugu-rariu. Nèngu neꞌa pamanahu hahuku dhu bia kahèi mi dhèu dhu mamuri koe-kapengo. Aa Lamatua tao jꞌara seꞌe toke dꞌai lodꞌo Na pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi. 10 Hahuku dhu bia èèna, lèke risi-risi mi dhèu dhu dꞌèi dhoka mamuri kajꞌalu, madhutu dadꞌèi dꞌara ra. Rèngu roꞌo boe nanene ca dhèu sa, aa pahahe dhèu dhu rèdꞌu koasa. Tatu Ama Lamatua huku si.

De mese kapodꞌe-kabèli sèra bani titu kèna, aa padedha iisi seli eele. Rèngu roꞌo boe pakabꞌua aa madhaꞌu boe padhai lii paꞌele iie kolongara Ama Lamatua dènge ana pajuu Na ètu sorga. 11 Madhutu mola-mola na, ana pajuu Lamatua ètu sorga sèra èra risi nèti rèngu mese-mese kapodꞌe-kabèli se. Masi ka sèmi èèna, te ngaa ana-ana pajuu se padhai lii paꞌele iie boe kolongara mese kapodꞌe-kabèli sèra ètu madha Lamatua rèngu. Aa ra pèci boe sasala asa mese sèra kahèi.

12 Te ngaa mese kapodꞌe-kabèli sèra reꞌa dhoka padhai lii paꞌele iie jꞌara-jꞌara dhu rèngu mesa ra reꞌa boe. Te rèngu èci èèna ka dènge badha dhu dènge boe ngangee na! Beꞌa risi, kèpe ho palaho eele si! Te kalua aapa rèngu, sèmi èèna ka. Tatu bèli-camèdꞌa rèngu laho aaꞌi, lula tatao rèngu dhu karehe sèra. 13 Rèngu pajꞌèra ae le dhèu. Pe, Ama Lamatua pasusa rèngu kahèi, lula tatao rèngu dhu lèke boe sèra. Rèngu dꞌèi dhoka tao pesta liar. Ladhe re mèu, rèngu dꞌèi tao leli kahèi, sèna ka dhèu bisa rèdhi bhabhelu rèngu. Rèngu reꞌa boe makae, ka paꞌele iie kolongara miu. Ladhe rèngu raꞌa pesta sama-sama dènge miu, rèngu dꞌèi dhoka neo tao madhutu bhabhelu ra. 14 Musi madha ra seru lee, ho patangi-tenge dhèu bhèni dhu neo karihu kajꞌalu dènge rèngu. Mamuri rèngu dhoka bhelu-katubꞌa di. Rèngu tenge dhèu dhu parcaya èra boe mi Lamatua, ka pamako si, sèna ka paꞌèci dènge rèngu ho tao bhabhelu. Rèngu mangaꞌa, aa reꞌa boe roca. Tatu Ama Lamatua huku si!✡

15-16 Mese kapodꞌe-kabèli sèra, uru èèna, rèngu dhèu dhu madhutu jꞌara mola, te ngaa nèbhu-nèbhu ka ra sero eele jꞌara. Dènge sèmi èèna, rèngu sèra nuka sèmi Balaam, ana Bosor.* Nèngu ne, dhèu nèti lii padhai Lamatua. Te ngaa nèngu dꞌèi dhoka tenge doi-dhari di, nèti èèna ka na tao jꞌara dhu lèke boe. Ca tèka, Balaam manyaꞌe badha keledꞌei. Keledꞌei dhu bisa boe padhai lii. Te ngaa lodꞌo èèna, Lamatua hia keledꞌei ne padhai lii sama sèmi dhèu! Ka keledꞌei ne kai Balaam, lula bhabhelu na. Dadꞌèi keledꞌei ne, sèna ka Balaam ae eele ka nèti tatao na dhu koe-kapengo, nuka sèmi dhèu hujꞌu sa.✡

17 Mese kapodꞌe-kabèli sèra, èci èèna ka dènge madha èi dhu guna boe, lula mèti eele. Rèngu cakaraa kahèi dènge bhuru dhu guna boe, lula lai ngèlu tiu eele. Ama Lamatua tao tèke le era dhu maroga aatu-aatu èci, sèna ka taha si. 18 Te rèngu padhai lii hèbꞌa-hua dhu dènge boe sasoa. Rèngu dadugu dhèu, sèna ka madhutu tao jꞌara dhu lèke-lèke boe. Rèngu dꞌèi pamako dhèu dhu heka lèpa hari asa jꞌara mola, sèna ka tao hari jꞌara karehe. 19 Dhèu kapodꞌe-kabèli se padhadha, peka na, “Ladhe miu nanene jiꞌi, na, miu neo tao ngaa èèna ka madhutu dadꞌèi miu, na, tao laa!” Te ngaa dhèu dhu peka sèmi sèra sa, sama sèmi ènu dhu bisa boe pakajꞌèu iisi ra nèti bhelu-katubꞌa. Te dhèu dhu soro tèke jꞌara èci ator nèngu, nèngu jꞌajꞌi le ènu ètu jꞌara èèna. 20 Ladhe neo pakajꞌèu nèti bhabhelu ètu rai-haha dhu pakajꞌalu èdhi, na, èdhi hudꞌi tadhe dènge beꞌa ku Kètu èdhi, Yesus Kristus. Te ngaa ladhe abhu dhu pakajꞌèu nèti Nèngu, hèia paꞌèki hari dènge bhabhelu sama sèmi uru sèra, èèna nuka sèmi bhabhelu sèra ka dhu ator rèngu. Dꞌai lodꞌo limuri, rèngu asa tabha jꞌèra! 21 Beꞌa risi, ladhe dhèu reꞌa rèdhi mèka jꞌara mola. Te ladhe dhèu reꞌa le jꞌara mamuri dhu lèke, te ngaa ra pakajꞌèu iisi ra, ka tao boe madhutu jꞌara dhu beꞌa dènge dhu mola, dhu Ama Lamatua paredha le mi èdhi, èèna beꞌa boe. 22 Abhu lii tateꞌa dhu palèke dènge mese kapodꞌe-kabèli se, dhu peka na, “Ladhe busa mèdhu, naꞌe hari mèdhu na.” Dhu leo hari peka na, “Masi ka padiu tare le hahi ciꞌu, te ngaa laꞌe hari loli èi lobho.”✡

3

Kètu èdhi, Yesus Kristus neo lèpa hari mai

1 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Neꞌe ne, sasuri ka dua kèna nèti jaꞌa dhu jaꞌa paꞌadhu hia miu. Ètu dꞌara sasuri dua se, jaꞌa pasanèdꞌe le miu ho bisa pangee jꞌara-jꞌara dhu mola. 2 Sanèdꞌe paie-iie lii lolo nèti dhèu mola-mèci dhu rèti lii padhai Lamatua uru-uru sèra. Sanèdꞌe kahèi dhèu pajuu-paleha Yesus. Pangee paie ngaa-ngaa dhu Lamatua èdhi paredha mi rèngu ho peka mi miu. Te Nèngu ka dhu patalale miu nèti koasa sasala mi! 3 Sanèdꞌe sèmi neꞌe: dꞌara lodꞌo èle rai-haha sèra, abhu le dhèu dhu padhèto dꞌara lii, dhu tao leli madhutu dadꞌèi ra. Rèngu padhai lii paꞌele iie aaꞌi jꞌara-jꞌara dhu lèke.✡ 4 Dhèu se, peka na, “Baku pusi-pahae! Yesus padhadha, na, Nèngu neo mai hari, do? Ladhe sèmi èèna, Nèngu buli mia? Te karèi nèti bèi-baki èdhi madhe, toke dꞌai doe neꞌe ne, ngaa-ngaa èci sa dhu ubꞌa boe. Ngaa aaꞌi-aaꞌi sama sèmi uru-uru sèra, karèi nèti Ama Lamatua pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha.”

5-7 Te ngaa abhu ca jꞌara dhu dhèu kapodꞌe-kabèli se roꞌo boe sanèdꞌe. Nuka, karèi nèti uru jꞌara ka, Ama Lamatua dhoka padhai lii di, ka liru jꞌajꞌi dènge. Ka Na pajꞌajꞌi èi. Hèia Na hagꞌe èi nèti rai-dedha, ka rai-dedha cèu nèti dꞌara èi. Ladhe Lamatua padhai lii sèmi mia, na, jꞌajꞌi dènge sèmi èèna ka.✡ Nèbhu ae ku, lodꞌo Noh mamuri era, Ama Lamatua pake èi aae lala ho palaho aaꞌi mèu-mèu dhèu ètu rai-haha ne.✡ Te ngaa limuri ne, Lamatua dhu peka tèke le ngaa dhu bèli-camèdꞌa Na tao ètu dedha-liru dènge rai-haha ne. Limuri ne Lamatua tatae era, te ngaa ropa dꞌai lodꞌo èèna, tatu Na neo tunu pakèpu aaꞌi si. Te Lamatua bèli-camèdꞌa papuru hahuku, sèna ka palaho dhèu dhu pusi-pahae boe Nèngu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa dhèu kapodꞌe-kabèli se roꞌo boe reꞌa, na, bèli-camèdꞌa Ama Lamatua tatu tao madhutu ngaa dhu Na peka sèra.

8 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Baku bhèlu jꞌara neꞌe. Lamatua èdhi ige boe lodꞌo sama sèmi dhu èdhi ige. Te madhutu Nèngu, na, ca lodꞌo bisa sama sèmi ca riho tèu. Aa ca riho tèu bisa nuka ca lodꞌo doko di.✡ 9 Ladhe Lamatua èdhi pajaji neo tao ngaa èci sa, Na tao pamèci dènge lodꞌo na, aa pamata boe. Abhu dhèu cahagꞌe dhu pangee, na, Nèngu sabꞌa nena di. Madhutu iia-iia na, sèmi boe èèna! Te Na taha dꞌara, ho tatae dꞌai ku lodꞌo na. Dadꞌèi Lamatua èdhi, ho dhèu aaꞌi-aaꞌi hudꞌi ele-hoꞌa ku, sèna ka tèke eele sasala-sasigo ra, hèia lèpa madhutu Nèngu. Te dꞌara Na laꞌe boe, ladhe dhèu pacèri nèti Nèngu.

10 Te ngaa lodꞌo Kètu èdhi, Yesus Kristus, lèpa hari mai, abhu boe ca dhèu sa dhu reꞌa mema. Te mamai Na dènge sahèka, nuka sèmi dhèu manaꞌu maso asa dꞌara èmu. Lodꞌo èèna, aaꞌi-aaꞌi dhu ètu dedha-liru kèpu aaꞌi mèu-mèu, nuka madha lodꞌo, liru dènge hua-hètu. Aaꞌi-aaꞌi ra ele! Sèmi èèna kahèi, rai-haha ne dènge isi na aaꞌi-aaꞌi. Kèpu eele!✡

11 De ladhe aaꞌi-aaꞌi kèpu ladhu ai sèmi èèna, na, mamuri miu hudꞌi sèmi ngaa sa? Miu hudꞌi paꞌèra-èra mamuri madhutu dadꞌèi Lamatua. Miu hudꞌi mamuri mola-mèci! 12 Miu hudꞌi tatae mamai Lamatua kahèi. De miu hudꞌi paꞌèra taruu, sèna ka lodꞌo èèna jꞌajꞌi malai risi hari. Lodꞌo èèna, liru kèpu ladhu ai kahèi. Aa ngaa aaꞌi-aaꞌi ètu dedha-liru kèpu toke roe eele aaꞌi si.

13 Te ngaa èèna na, abhu liru rupa hiu dènge rai-haha rupa hiu. Ama Lamatua dhu moa tèke le sèmi èèna ka. Jꞌara seꞌe se ka dhu èdhi mate tae-tae. Ètu era nèi abhu dhoka dhèu dhu mamuri mola di.✡

14 De aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Lodꞌo miu tatae jꞌara seꞌe se era, miu hudꞌi bori paꞌèra dhari ho jꞌajꞌi dhèu beꞌa madhutu aꞌabhu Ama Lamatua. Dènge sèmi èèna, abhu boe ca dhèu sa dhu bisa pèci sasala asa miu. Paꞌèra sèna ka mamuri padame èci dènge èci.

15a Te Lamatua èdhi taha dꞌara, ho Nèngu patalale miu nèti koasa sasala-sasigo miu.

Petrus suri paꞌèle sasuri na

15b Aꞌari èdhi Paulus suri nèdhi le hia miu madha jꞌara ae-ae dhu sama hua, si? Lamatua ka dhu hia ne mamèu sèmi èèna, nèti èèna ka nèngu suri madhutu sèmi èèna kahèi. 16 Lodꞌo-lodꞌo dhu Paulus suri sasuri, na peka kahèi jꞌara seꞌe se. Nèti sasuri na, abhu kahèi dhu èdhi teꞌa tare mèka sasoa na. Abhu kahèi dhèu dhu pakapodꞌe asa jꞌara leo nèti naneo Paulus. Dhèu seꞌe kahèi pakapodꞌe jꞌara-jꞌara dhu leo nèti isi Sasuri Mola-Mèci Lamatua. Dhèu sèra, nuka dhèu bai-eedꞌa dhu roꞌo boe pakanucu Lii Holo-Nori Lamatua dhu lèke, aa rèngu dhèu dhu parcaya èra boe. Dhèu sèmi seꞌe se, bèli-camèdꞌa laho unu ra.

17 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Miu meꞌa le jꞌara mamuri nèti mese kapodꞌe-kabèli sèra. De baku pamudꞌe! Te rèngu dꞌèi boe nanene atora èci sa. Rèngu neo cobꞌa ho kapodꞌe miu nèti jꞌara dhu mola. Te ngaa baku soro tèke si segi miu. Miu hudꞌi pakadhii ku lalèka miu. 18 Beꞌa risi parcaya miu asa tabha èra. Te miu meꞌa le Kètu èdhi, Yesus Kristus ka dhu patalale èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi. Nèngu neo padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dedha miu. Aa Nèngu neo miu tadhe Ne beꞌa risi hari kahèi.

Jaꞌa dꞌèi ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi dedꞌe padedha-dedha Yesus Kristus nèti doe neꞌe toke dꞌai mia-mia laꞌe!*

Saloom,

Petrus

* 1:1 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri, peka na, “Simon Petrus”. Cahagꞌe hari suri, “Simeon Petrus”. Simeon èèna, nèti lii Ibrani. Lii Yunani na, nuka Simon. Ka dhèu dꞌèlu-mèu peka na, Simon Petrus do Simeon Petrus èèna, nuka ngara nèti dhèu èci.

✡ 1:17-18 Mateos 17:1-5, Markus 9:2-7, Lukas 9:28-35

† 1:20 Lii Yunani ètu neꞌe bisa tèlu sasoa. 1) Dhèu dhu nèti lii padhai Lamatua madhutu boe dadꞌèi nèngu mesa na; 2) abhu boe ca dhèu sa dhu reꞌa mèu sasoa nèti lii moa aaꞌi-aaꞌi sèra; 3) ladhe èdhi neo teꞌa sasoa lii moa sèra, hudꞌi èdhi pasoro ku dènge Lii Holo-Nori Lamatua aaꞌi-aaꞌi, lula sasoa na nèti boe dadꞌèi dhèu dhu nèti lii padhai Lamatua èèna.

✡ 2:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 6:1—7:24

✡ 2:6 Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:24

✡ 2:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:1-6

✡ 2:14 Lii Lolo dhu Uru Tèka 6:5

* 2:15-16 Sasuri lii Yunani dhu beꞌa risi, peka na, Bosor. Abhu sasuri dhu leo hari suri peka na, Beor. Sasuri aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara lii Yunani suri, na, Balaam. Alkitab lii Idhonesia suri, na, Bileam.

✡ 2:15-16 Sensus 22:4-35

✡ 2:22 Lii Hini 26:11

✡ 3:3 Yudas 1:18

✡ 3:5-7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 1:6-9

✡ 3:5-7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 7:11

✡ 3:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 90:5

✡ 3:10 Mateos 24:43, Lukas 12:39, 1 Tesalonika 5:2, Rai-haha Rupa Hiu 16:15

✡ 3:13 Yesaya 65:17, 66:22, Rai-haha Rupa Hiu 21:1

* 3:18 Sasuri lii Yunani cahagꞌe suri tabha ètu neꞌe, “Amin!”.

1 Yohanis

1

2

3

4

5

1 Yohanis

Sasuri Yohanis ka èci

1

Yohanis suri lula-nèti Yesus Kristus

1 Jaꞌa suri sasuri ne, lula-nèti Lii Holo-Nori dhu Hia Mamuri.

Lii Holo-Nori dhu Hia Mamuri ne, abhu mema le karèi nèti rai-haha jꞌajꞌi. Neꞌe ne, jaꞌa dènge angalai jaꞌa ladhe ngèdhi le Nèngu dènge musi madha jiꞌi. Jiꞌi tadèngi le lii Na dènge roꞌa dhilu jiꞌi. Aa jiꞌi gꞌagꞌe ngèdhi le Nèngu dènge kacui-aai jiꞌi unu mi. Jiꞌi ladhe ngèdhi Ne sèmi èèna ka,✡ 2 lula Na cèu mai ètu talora aae jiꞌi. Uru èèna, Nèngu pea dènge Ama Na, te ngaa limuri ne Na padꞌelo le ngiꞌu aae Nèngu mi jiꞌi. Nèti èèna ka, jiꞌi bani lole dènge miu tasa mera mia dhèu rai-haha bisa abhu mamuri mola dhu dènge boe too-lane. Te Nèngu ne Lii Holo-Nori dhu Hia Mamuri.✡ 3 Jiꞌi neo peka dènge miu, aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi ngèdhi le aa aaꞌi-aaꞌi dhu jiꞌi tadèngi le, sèna ka miu dènge jiꞌi sama-sama bisa mamuri dꞌara èci. Te èdhi aaꞌi-aaꞌi ti dhu paꞌèki le dènge Ama Lamatua, aa dènge Ana Na dhu Nèngu pua mai, nuka Yesus Kristus. 4 De jiꞌi suri sasuri ne, sèna ka pamahoꞌo dꞌara miu. Dènge jꞌara neꞌe, dꞌara jiꞌi asa tabha karejꞌe kahèi.

Dhèu parcaya hudꞌi mamuri ku ètu dꞌara saraa

5 Aꞌajꞌa dhu Yesus lole dènge jiꞌi, èèna ka dhu limuri ne jiꞌi neo peka dènge miu. Sèmi neꞌe: Ama Lamatua beꞌa seli eele. Bhabhelu-katubꞌa ciki sa abhu boe ètu Nèngu. Te Nèngu ne nuka sèmi saraa dhu heo loꞌa-loꞌa, dhu pabꞌali boe dènge maroga ciki sa. 6 Ladhe èdhi padhai lii, peka na, “Èdhi mamuri dꞌara èci dènge Lamatua,” aa te ngaa èdhi mamuri tao bhelu era, na, èèna sama sèmi èdhi mamuri ètu dꞌara maroga. Te èdhi padhai lii kapodꞌe-kabèli aa mamuri madhutu boe jꞌara dhu mola. 7 Te ngaa ladhe èdhi mamuri madhutu jꞌara mola, èdhi èci èèna ka dènge dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa Ama Lamatua. Dènge jꞌara ne, èdhi aaꞌi-aaꞌi ti bisa mamuri dꞌara èci. Aa dꞌara èdhi mola-mèci, lula mamadhe Yesus Kristus, Ana Ama Lamatua, aa raa Nèngu rase pamèu-mèu sasala èdhi.

Dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa, mamuri heka dènge tao sala

8 Ladhe èdhi padhai lii, peka na, “Èdhi tao boe sala,” èèna jꞌajꞌi tadha, peka na, èdhi tipu ngiꞌu èdhi unu ti, aa teꞌa boe mia ka dhu lèke. 9 Te ngaa ladhe èdhi mangaku sasala èdhi, tatu Ama Lamatua dhu dꞌara mola, saku eele sasala èdhi madhutu lii pajaji Na, aa Na pamèu dꞌara èdhi. 10 Ladhe èdhi peka, na, “Èdhi tao tèdhi boe sasala,” sasoa na, èdhi tao Ama Lamatua dhèu leko-monya! Te Nèngu ka dhu peka tèke, na, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu manahu asa dꞌara sasala-sasigo. Aa ladhe lii padhai èdhi sèmi èèna, tadha na, Lii Holo-Nori Nèngu abhu boe ètu dꞌara èdhi.

2

1 Ana pasue aaꞌi-aaꞌi! Jaꞌa suri seꞌe aaꞌi-aaꞌi, sèna ka miu mamuri dènge tao ia ka sasala. Te ngaa ladhe abhu dhèu dhu tao sala, èèna na abhu kahèi dhu sarii èdhi ètu madha Ama Lamatua. Dhu sarii èdhi èèna, nuka Yesus Kristus, Dhèu Mola-Mèci dhu Ama Lamatua pua mai le asa rai-haha ne. 2 Nèngu madhe jꞌajꞌi korban pala èdhi, sèna ka Ama Lamatua saku eele sasala-sasigo èdhi. Madha jꞌara ne hia boe mi èdhi mesa ti di, te ngaa hia mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne kahèi.

Dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa, tao madhutu paredha Ama Lamatua, risi-risi paredha lula-nèti sasue

3 Èdhi teꞌa, na, èdhi tadhe mèu Ama Lamatua ladhe èdhi madhutu paredha Nèngu. 4 Dhèu bisa peka, na, “Jaꞌa tadhe Ama Lamatua.” Te ngaa ladhe nèngu madhutu boe paredha Lamatua, èèna jꞌajꞌi mi tadha, na, nèngu dhèu kapodꞌe-kabèli dhu padhai lii leo tao leo. 5 Te ngaa dhèu dhu tao madhutu paredha Lamatua, èèna jꞌajꞌi tadha, peka na, sasue nèngu mi Lamatua èèna, dhu lèke tareꞌa. Dènge jꞌara neꞌe, èdhi teꞌa, na, èdhi dhèu unu Lamatua. 6 De ladhe dhèu padhai lii, peka na, “Jaꞌa mamuri paꞌèki dènge Ama Lamatua,” sasoa na, nèngu hudꞌi mamuri ku sama sèmi Yesus Kristus.

7 Ana pasue aaꞌi-aaꞌi! Lii paredha dhu jaꞌa suri hia miu ne, jꞌara hiu boe. Te paredha ne dhu suri le ètu dꞌara Lii Holo-Nori Lamatua dhu miu tadèngi le karèi nèti uru ka.✡ 8 Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu jꞌara hiu dhu jaꞌa neo suri lula-nèti paredha Lamatua. Lii paredha ne, jꞌajꞌi le dènge beꞌa ètu dꞌara mamuri Yesus. Aa paredha ne mulai sabꞌa le ètu dꞌara miu, lula maroga ètu dꞌara miu mulai ele, aa saraa dhu tareꞌa èèna, pasaraa le ètu dꞌara mamuri miu.

9 Dhèu bisa padhai lii, peka na, “Jaꞌa mamuri ètu dꞌara saraa.” Te ngaa ladhe nèngu tèka dꞌara dènge aꞌari na, sasoa na, nèngu mamuri ètu dꞌara maroga era. 10 Lula dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa, nèngu hudꞌi pasue ku dènge aꞌari na, aa abhu boe bhabhelu-katubꞌa ètu dꞌara na dhu pamanahu nèngu. 11 Nèti èèna ka, ladhe abhu dhèu dhu tèka dꞌara dènge aꞌari na, èèna jꞌajꞌi tadha, na, nèngu mamuri ètu dꞌara maroga. Nèngu gogo ai lae-lae, lula maroga pabèdhu le musi madha na.

Dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa, mamuri boe madhutu dadꞌèi rai-haha

12 Ana-ana! Jaꞌa suri sasuri ne hia miu,

lula Kristus madhe le gati miu,

hèia Ama Lamatua saku eele le sasala miu.

13 Dhèu-dhèu heka! Jaꞌa suri sasuri ne hia miu,

lula miu tadhe Yesus Kristus,

dhu abhu mema le karèi nèti uru ka.

Ana-ana ngèru! Jaꞌa suri sasuri ne hia miu,

lula miu labꞌa le bhabhelu-katubꞌa,

toke segi.

14 Ana-ana! Jaꞌa suri sasuri ne hia miu,

lula miu tadhe Ama Lamatua.

Dhèu-dhèu heka! Jaꞌa suri sasuri ne hia miu,

lula miu tadhe Yesus Kristus,

dhu abhu mema le karèi nèti uru ka.

Ana-ana ngèru! Jaꞌa suri sasuri ne hia miu,

lula miu tèka le Lii Holo-Nori ètu dꞌara miu,

toke miu jꞌajꞌi èra,

aa miu labꞌa le bhabhelu-katubꞌa,

toke miu segi.

15 Miu baku sue dadꞌèi rai-haha, dènge mèdha-panyau na. Te dhèu dhu sue rai-haha, bisa boe sue Ama Lamatua. 16 Madha jꞌara dhu abhu ètu rai-haha ne, paꞌèki boe dènge Ama Lamatua. Nuka sèmi, dhèu dhu mamuri pakarejꞌe dhoka ngiꞌu na; dhèu mangaꞌa; aa dhèu dhu dꞌèi padedha iisi lula kakaja-sasuꞌi na. Jꞌara sèmi seꞌe se mai boe nèti Ama Lamatua, te ngaa mai dhoka nèti rai-haha di. 17 Aa te ngaa rai-haha ne bèli-camèdꞌa ele, palere-lere dènge ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu neo unu. Te ngaa dhèu dhu dꞌèi madhutu dadꞌèi Ama Lamatua, dhèu ne ele boe, te nèngu mamuri toke dꞌai mia-mia.

Dhèu dhu mamuri ètu dꞌara saraa mage pamudꞌe, sèna ka baku lèke tipu

18 Ana-ana! Lodꞌo-lodꞌo èle rai-haha ne oe dꞌai kèna. Miu tadèngi le, peka na, dhèu dhu labꞌa Kristus, bèli-camèdꞌa cèu mai. Madhutu iia-iia na, rèngu mai le. Te ètu mia-mia, abhu le dhu labꞌa Kristus. Seꞌe se jꞌajꞌi mi tadha, na, lodꞌo-lodꞌo èle rai-haha ne dètu ae le.✡ 19 Dhèu palabꞌa sèra cèu nèti talora aae èdhi. Te ngaa rèngu se dhèu èdhi boe. Te, ladhe rèngu tareꞌa-reꞌa dhèu èdhi, tatu ra tèke eele boe èdhi, te ngaa ra taha taruu dènge èdhi. Aa te ngaa rèngu rai aaꞌi le nèti èdhi. De lèke tareꞌa, rèngu se dhèu èdhi boe, si?

20 Te ngaa miu sama boe sèmi rèngu. Te miu dhu sèmi mere le Roh nèti Dhèu Mola-Mèci Ama Lamatua. Aa Nèngu soru-bara le miu, sèna ka meꞌa mèu ngaa dhu lèke. 21 Miu pangee, na, jaꞌa suri sasuri neꞌe, lula jaꞌa pangee, na, miu meꞌa boe ngaa dhu lèke, do? Aadꞌo! Te miu meꞌa mèu le mia ka dhu lèke, aa mia ka dhu leko-monya.

22 Madhutu mola-mola na, abhu le ètu rai-haha ne dhèu kapodꞌe-kabèli. Tasamia sèna ka èdhi tadhe si? Rèngu sèra, nuka dhèu dhu padhai lii, peka na, Yesus èèna Kristus boe. Madhutu aꞌabhu rèngu, Yesus èèna, Dhèu Mola-Mèci boe, dhu Lamatua pajaji tèke hia mai. Dhèu dhu padhai lii sèmi sèra palabꞌa dènge Kristus, te rèngu tule eele Ama Lamatua dènge Ana Na. 23 Dhèu dhu tule eele Ana Ama Lamatua, rèngu tule eele Ama Na kahèi. Te ngaa ladhe dhèu mangaku Ana Ama Lamatua, sasoa na, dhèu sèra jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua.

24 De miu hudꞌi kèpe ku paꞌèra-èra ngaa dhu miu tadèngi mere le karèi nèti uru sèra. Dènge jꞌara neꞌe, miu paꞌèki taruu dènge Ama Lamatua, aa dènge Ana Na kahèi. 25 Aa Nèngu unu Na ka dhu padhadha le dènge èdhi, peka na, pe èdhi mamuri taa-taa dènge Ne.

26 Jaꞌa suri sasuri ne, sèna ka miu tadhe dhèu dhu neo leko-monya miu. 27 Miu sèmi mere le Roh Mola-Mèci Lamatua, aa miu mamuri paꞌèki le dènge Nèngu kahèi. De miu parluu heka dhèu leo ajꞌa-nori hari miu. Te Roh Lamatua nia le, lula Nèngu ka dhu bisa ajꞌa aaꞌi-aaꞌi dhu lèke. Roh ne kapodꞌe-kabèli boe, sèmi dhèu leko-monya sèra. De kèpe paꞌèra-èra mi ngaa dhu Nèngu nori le, ho miu mamuri dꞌara èci taruu dènge Kristus.

28 De sèmi neꞌe ana-ana! Miu hudꞌi mamuri paꞌèki taruu dènge Kristus. Sèna ka ropa Na mai hari, miu madhaꞌu boe, aa dènge boe dꞌara makae lami titu ètu madha Na. 29 Lula miu dhu meꞌa le, na, Nèngu tao dhoka ngaa dhu lèke, nèti èèna ka bisa meꞌa kahèi, peka na, dhèu aaꞌi-aaꞌi, ladhe tao ngaa dhu lèke, rèngu jꞌajꞌi ana-ana Lamatua.

3

Dhèu dhu jꞌajꞌi ana-ana Ama Lamatua, hudꞌi mamuri ku dènge mola

Ana-ana Lamatua mamuri heka dènge tao sala

1 Miu pajiko sèku sasue Ama ètu sorga mi dedha èdhi! Te sasue Na kapai titu kèna, toke Na dedꞌe nare èdhi jꞌajꞌi ana-ana Nèngu. Lèke si! Te ngaa dhèu dhu mamuri madhutu dadꞌèi rai-haha, reꞌa boe, na, èdhi se cee, lula rèngu tadhe boe Ama Lamatua.✡

2 Ana-ana pasue! Èdhi jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua, te ngaa teꞌa tare mèka, bèli-camèdꞌa èdhi jꞌajꞌi sèmi ngaa sa. Dhu teꞌa, sèmi neꞌe ka: bèli-camèdꞌa ropa Kristus mai hari, èdhi jꞌajꞌi sama sèmi Nèngu kahèi, lula èdhi ladhe tèdhi Nèngu iia-iia. 3 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tatae mamai Kristus, tatu ra pamèu mamuri rèngu, sèna ka mamuri ra mola-mèci sama sèmi Kristus. 4 Sasala aaꞌi-aaꞌi ra ka dhu sisu paredha Lamatua. Nèti èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao sala, sisu paredha Ama Lamatua aa palabꞌa dènge Ne. 5 Miu meꞌa le, peka na, Kristus jꞌajꞌi dhèu rai-haha sèna ka saku eele sasala-sasigo èdhi. Nèngu bisa tao jꞌara èèna, lula Nèngu mesa Na tao nèdhi boe sasala.✡ 6 De dhèu dhu mamuri paꞌèki taruu dènge Ne, mamuri heka dènge tao sala. Te ngaa ladhe dhèu loe boe adꞌu-ue sasala, sasoa na, nèngu tadhe boe aa paꞌèki boe dènge Kristus.

7 Ana-ana pasue! Baku lèke tipu. Te dhèu dhu mamuri madhutu ngaa dhu lèke, nèngu dhèu dꞌara mola èci èèna ka dènge Kristus. 8 Te ngaa dhèu dhu mamuri adꞌu-ue sasala, jꞌajꞌajꞌi ra nèti dhèu aae nidhu. Te dhèu aae nidhu ne, baki nèti bhabhelu-katubꞌa karèi nèti uru jꞌara ka. Nèti èèna ka, Ana Ama Lamatua mai ho dhedhe palaho bhabhelu nèti dhèu aae nidhu.

9 Dhèu dhu jꞌajꞌi le ana Lamatua mamuri heka tao sala, lula Lamatua dhu pea le ètu dꞌara nèngu. Nèngu bisa heka adꞌu-ue sasala taruu, lula jꞌajꞌajꞌi na nèti Lamatua. 10 Dènge jꞌara neꞌe, èdhi bisa tadhe mèu, cee ka dhu jꞌajꞌi nèti Lamatua, aa cee ka dhu mai nèti dhèu aae nidhu. Te dhèu dhu madhutu boe jꞌara dhu lèke, aa dhu sue boe aꞌari na, sasoa na, jꞌajꞌajꞌi na nèti boe Ama Lamatua.

Ana-ana Ama Lamatua hudꞌi pasue ku èci dènge èci

11 Karèi nèti uru ka, miu tadèngi le lii moa dhu peka na, “Pasue èci dènge èci!”✡ 12 Miu sanèdꞌe era lii lolo Kaen dènge Habel, si? Baku tao madhutu Kaen, te nèngu ne dhèu bhelu-katubꞌa, ka nèngu pamadhe ari na, Habel. Nga tao ka nèngu tao sèmi èèna? Lula Kaen tao jꞌara-jꞌara dhu bhelu, te ngaa ari na tao jꞌara-jꞌara dhu mola.✡

13 Aꞌari aaꞌi-aaꞌi! Baku malaa ladhe dhèu dhu madhutu dadꞌèi rai-haha dꞌèi boe miu. 14 Èdhi teꞌa le dhu peka na, dhèu dhu mamuri ètu dꞌara sasala, ladhe madhe, nèngu cèri eele nèti Ama Lamatua. Te ngaa, lula èdhi pasue dènge aꞌari èdhi, èèna jꞌajꞌi mi tadha, peka na, ropa èdhi madhe, èdhi mamuri taruu dènge Lamatua. Te, ladhe dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri dènge boe sasue, bèli-camèdꞌa madhe, na, rèngu pakajꞌèu nèti Ama Lamatua.✡ 15 Te dhèu dhu sue boe aꞌari na, nèngu cakaraa dènge dhèu dhu pamadhe dhèu. De meꞌa le, na, dhèu dhu sèmi sèra sa, abhu boe mamuri taruu dènge Ama Lamatua. 16 Èdhi bisa teꞌa conto sasue dhu lèke nèti Kristus. Te Nèngu sue èdhi, ka soro ngiꞌu Na, sèna ka madhe gati èdhi. Nèti èèna ka, èdhi hudꞌi soro ngiꞌu èdhi kahèi bagi aꞌari èdhi. 17 Ladhe abhu dhèu dhu unu dꞌai, nèdhi aꞌari na ca dhèu dhu mamuri susa, te ngaa na tao boe madha-dhilu mi dhèu susa ne, na, tasamia ka nèngu peka na, “Jaꞌa sue Ama Lamatua!” Lèke boe!

18 Ana-ana pasue! Baku dhoka sue ètu hèbꞌa di, te ngaa tao jꞌara dhu beꞌa, ho padꞌelo sasue dhu lèke. 19 Te, ladhe èdhi padꞌelo sasue dènge adꞌu-ue jꞌara dhu beꞌa sèmi èèna, èdhi teꞌa, na, èdhi abhu mamuri dhu lèke. Dènge sèmi èèna, èdhi madhaꞌu heka, aa èdhi bisa doa kètu ropa èdhi ara lati asa madha Ama Lamatua. 20 Masi ka dꞌara iiki èdhi galaa èdhi lula-nèti jꞌara dhu lèke boe dhu èdhi adꞌu-ue uru èèna, èdhi madhaꞌu ia ka. Te rasa kasia Ama Lamatua kapai risi nèti rasa kasia èdhi. Aa Nèngu dhu neꞌa aaꞌi mèu-mèu kahèi.

21 Ana-ana pasue! Ladhe dꞌara iiki èdhi galaa boe èdhi, na, èdhi bisa bani aa makae boe, ropa èdhi ara lati asa madha Ama Lamatua. 22 Lula èdhi tao madhutu paredha Lamatua, aa pakarejꞌe dꞌara Na, nèti èèna ka èdhi bisa abhu ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu èdhi manèngi nèti Nèngu. 23 Lii paredha Na sèmi neꞌe ka: parcaya taruu Ana Na Yesus Kristus, dhu Nèngu pua mai. Aa baku loe pasue èci dènge èci, sama sèmi lii paredha Yesus.✡ 24 Dhèu dhu tao madhutu lii paredha Ama Lamatua sèra, mamuri na paꞌèki dènge Ne, aa Ama Lamatua paꞌèki dènge ne kahèi. Èdhi teꞌa, na, Ama Lamatua ètu dꞌara èdhi, lula Roh Na mamuri ètu dꞌara èdhi.

4

Ana-ana Ama Lamatua hudꞌi mage-mage ku, sèna ka baku lèke tipu

1 Ana-ana pasue! Baku lèka leli lii padhai ladhe dhèu mai, peka na, nèngu nèti lii moa Ama Lamatua. Te ngaa miu hudꞌi dadoo ne paie-iie, ho meꞌa mèu lii padhai na tareꞌa-reꞌa nèti Lamatua, do aadꞌo. Te limuri ne, ae le dhèu kapodꞌe-kabèli dhu kako pale-lème rai-haha ne. Dhèu se tipu dhèu, peka na, rèngu sèra dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua. 2 Èdhi bisa teꞌa mèu lii moa dhu tareꞌa-reꞌa mai nèti Roh Lamatua, dènge jꞌara sèmi neꞌe: Ama Lamatua padhadha tèke le karèi nèti uru ka, sèna ka neo hia Ana Na mai asa rai-haha ne. Ladhe dhèu dhu nèti lii moa èèna mangaku, peka na, Yesus Kristus èèna tareꞌa-reꞌa Ana Ama Lamatua, dhu jꞌajꞌi dhèu rai-haha sama sèmi èdhi, na, lii moa èèna mema nèti Lamatua. 3 Te ngaa dhèu dhu mangaku boe Yesus sèmi èèna, nèngu mai boe nèti Ama Lamatua. Te èèna mai nèti dhu labꞌa Kristus. Miu tadèngi le dhu peka na, dhu labꞌa Kristus èèna, bèli-camèdꞌa cèu mai. Madhutu mola-mola na, dhu sèmi èèna abhu le ètu rai-haha ne.

4 Ana-ana pasue! Miu se, mema mai nèti Ama Lamatua, aa koasa Na ètu dꞌara miu. Nèti èèna ka, miu segi le dhèu dhu labꞌa Lamatua. Te Roh Na dhu pea ètu dꞌara miu, èra risi nèti koasa dhu ètu rai-haha ne. 5 Dhèu dhu labꞌa Lamatua sèra, jꞌajꞌajꞌi ra nèti rai-haha. Nèti èèna ka, lii padhai lii ra paꞌèki mèno madhutu dadꞌèi rai-haha. Hèia dhèu rai-haha ne dꞌèi nanene si. 6 Te ngaa jꞌajꞌajꞌi èdhi nèti Ama Lamatua. Nèti èèna ka, dhèu dhu tadhe Lamatua dꞌèi nanene lii padhai èdhi. Te ngaa dhèu dhu mai boe nèti Lamatua, roꞌo boe nanene lii padhai èdhi. Dènge jꞌara neꞌe, ladhe dhèu peka na, nèngu nèti lii moa Lamatua, bisa teꞌa mia ka dhu lèke dhu mai nèti Roh Lamatua, aa mia ka dhu kapodꞌe-kabèli.

Sasue dènge Parcaya — Sasue èèna, ngaa?

7 Ana-ana pasue! Èdhi hudꞌi pasue ku èci dènge èci, lula kapua sasue nèti Ama Lamatua. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri pasue mai nèti Ama Lamatua kahèi, aa ra tadhe mèu Ne. 8 Te ngaa dhèu dhu dènge boe sasue tadhe boe Lamatua. Lula Lamatua èèna, nuka sasue. 9 Lamatua padꞌelo sasue Na mi èdhi sèmi neꞌe: Na pua Ana Na dhu dhodhoka ca Dhèu èèna ka, mai asa rai-haha ne sèna ka bhoke jꞌara hia èdhi. Dènge jꞌara sèmi èèna, èdhi bisa mamuri taruu dènge Lamatua. 10 Ladhe neo meꞌa sasue dhu lèke tareꞌa, baku pasoro sasue èdhi dènge sasue Lamatua. Te ngaa ladhe sasue Lamatua mi dedha èdhi, lula Ama Lamatua pua Ana Na mai, ho jꞌajꞌi korban sèna ka gati èdhi. Dènge jꞌara neꞌe, Lamatua saku eele sasala-sasigo èdhi, sèna ka èdhi bisa pabeꞌa hari dènge Nèngu.

11 Ana-ana pasue! Lula Ama Lamatua sue èdhi seli eele, na, èdhi hudꞌi pasue ku èci dènge èci kahèi. 12 Abhu boe ca dhèu sa dhu ladhe nèdhi mèu Ama Lamatua. Masi ka sèmi èèna, te ngaa ladhe èdhi pasue èci dènge èci, sasoa na, Ama Lamatua bera-bera dènge èdhi. Aa sasue Na asa tabha ètu dꞌara mamuri èdhi, toke jꞌajꞌi sasue dhu kateme.✡

13 Ama Lamatua pangèdꞌu le Roh Na ètu dꞌara èdhi. Nèti èèna ka, teꞌa, na, èdhi mamuri dꞌara èci dènge Ne, aa Nèngu mamuri dꞌara èci dènge èdhi kahèi. 14 Jaꞌa dènge angalai jaꞌa ngèdhi le Ana Ama Lamatua dènge musi madha jiꞌi. Ka jiꞌi peka palème dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi, na, Ama Lamatua hia le Ana Na mai, sèna ka patabuli dhèu ètu rai-haha ne nèti koasa sasala-sasigo ra. 15 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mangaku, peka na, Yesus, Ana Ama Lamatua, nèngu mamuri pabeꞌa dènge Ama Lamatua, aa Ama Lamatua pabeꞌa dènge nèngu kahèi. 16 Èdhi teꞌa kahèi, peka na, Lamatua sue èdhi titu kèna. Nèti èèna ka, èdhi parcaya, Nèngu sue èdhi taruu.

Lamatua sue dhèu rai-haha ne titu kèna. De dhèu dhu mamuri pasue, nèngu mamuri dꞌara èci dènge Ama Lamatua, aa Lamatua mamuri dꞌara èci dènge nèngu kahèi. 17 Aa ladhe èdhi dꞌara èci dènge Lamatua, sasue èdhi jꞌajꞌi kateme. Hèia, ropa dꞌai lodꞌo èle ka rai-haha ne, Lamatua parisa mamuri dhèu aaꞌi-aaꞌi, na, èdhi madhaꞌu boe ara lati asa madha Na, lula èdhi dhu jꞌajꞌi le sèmi Kristus, lodꞌo dhu Na mamuri ètu rai-haha ne. 18 Ladhe èdhi mamuri pasue, na, èdhi dènge heka dꞌara madhaꞌu ciki sa. Te ladhe èdhi pasue dènge mola, èèna nuka sèmi èdhi pakajꞌèu eele aaꞌi le madhaꞌu nèti dꞌara èdhi. Ladhe dhèu madhaꞌu, dꞌara na susa, lula nèngu madhaꞌu lèke huku. Dhèu ne, nuka sèmi ana iiki dhu neꞌa mèka sue dhèu dènge mola.

19 Èdhi pasue, lula Ama Lamatua dhu sue uuru le èdhi. 20 Ladhe dhèu padhai lii, peka na, “Jaꞌa sue Ama Lamatua”, te ngaa nèngu tèka dꞌara dènge aꞌari na, nèngu monya di. Te ladhe dhèu sue boe aꞌari na dhu ètu katanga madha nèngu, tasamia hari nèngu sue Ama Lamatua dhu nèdhi mèka? Bisa boe, sina ma? 21 Te Ama Lamatua unu Na ka dhu papuru paredha, peka na, èdhi baku sue dhodhoka Nèngu di, te ngaa sue ku aꞌari èdhi dhèu parcaya sèra.

5

1 Dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi dhu peka na, Yesus, tareꞌa-reꞌa Kristus dhu Ama Lamatua pua mai, dhèu sèra jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua. Te dhèu dhu sue ca dhèu ama, tatu sue ana na kahèi. 2 Ladhe èdhi sue Lamatua, aa sabꞌa madhutu paredha Na, èèna peka na, èdhi sue ana-ana Lamatua kahèi. 3 De ladhe èdhi sue Nèngu, èdhi hudꞌi tao madhutu ku paredha Na sèra. Aa paredha Na bia boe.✡ 4 Èdhi dhu jꞌajꞌi le ana-ana Lamatua, bisa segi dadꞌèi rai-haha ne, lula èdhi parcaya Ne. 5 Te dhèu dhu segi dadꞌèi rai-haha, nuka dhèu dhu parcaya, peka na, Yesus, Ana Ama Lamatua.

Parcaya Yesus, gaguna na ngaa?

6 Sadꞌi miu meꞌa, na, Yesus, dhèu rai-haha kahèi, aa Nèngu ne, Kristus kahèi dhu Ama Lamatua hia mai asa rai-haha ne. Lodꞌo Nèngu neo pakako sasabꞌa-laꞌa Na, Yohanis sarani Ne pake èi. Èle èèna ka, Nèngu madhe aa pasuti raa Na kahèi. De dhu lèke ka, mesa boe èi di dhu Yohanis pake sarani Nèngu, te ngaa raa Na dhu suti eele èèna dhu kabꞌua risi. Te Roh Ama Lamatua mesa Na ka dhu peka sèmi èèna, aa dhu neꞌa boe leko-monya. 7 Te abhu tèlu jꞌara dhu jꞌajꞌi sakasii:* 8 nuka Roh Lamatua, èi dhu Yohanis pake sarani Yesus, aa raa Yesus unu Na. Tèlu jꞌara seꞌe ka, padꞌelo ca jꞌara dhu sama lula-nèti Yesus. 9 Ladhe dhèu rai-haha ka jꞌajꞌi sakasii, na, èdhi bisa parcaya ne. Risi-risi hari ladhe Ama Lamatua unu Na ka dhu jꞌajꞌi sakasii lula-nèti Ana Nèngu unu Na. Aa te ngaa tèlu jꞌara seꞌe dhu Ama Lamatua pake, ho jꞌajꞌi mi tadha dhu peka na, Yesus mesa boe dhèu rai-haha biasa di, te ngaa Nèngu ne Kristus kahèi. 10 Dhèu dhu parcaya Ana Ama Lamatua, sasoa na, dhèu ne sèmi nare le Lii Holo-Nori Lamatua, lula-nèti Ana Na. Te ngaa dhèu dhu lèka boe Lamatua, nèngu nuka sèmi dhèu dhu padhai lii, peka na, “Ama Lamatua leko-monya!” Dènge jꞌara neꞌe, nèngu sèmi boe Lii Holo-Nori Lamatua lula-nèti Ana Na. 11 Isi nèti Lii Holo-Nori Lamatua nuka sèmi neꞌe: Lamatua hia le èdhi mamuri dhu lèke, toke dꞌai mia-mia. Aa èdhi abhu mamuri ne, lula èdhi parcaya Ana Na.✡ 12 De dhèu dhu paꞌèki dènge Ana Ama Lamatua abhu mamuri toke dꞌai mia-mia dènge Ne. Te ngaa dhèu dhu paꞌèki boe dènge Ana Ama Lamatua, abhu boe mamuri sèmi èèna.

Nga tao ka Yohanis suri sasuri ne?

13 Jaꞌa suri madha jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi hia miu dhèu parcaya Ana Ama Lamatua, sèna ka meꞌa mèu, na, miu unu mamuri toke dꞌai mia-mia.

Yohanis suri tabha jꞌara-jꞌara sabajꞌa

14 Ladhe èdhi sabajꞌa mi Ama Lamatua, sadꞌi èdhi manèngi ngaa èèna ka madhutu dadꞌèi Na, èdhi bisa teꞌa tareꞌa-reꞌa, na, Nèngu tadèngi lii manèngi èdhi sèra. 15 Aa ladhe èdhi parcaya tareꞌa-reꞌa sèmi èèna, èdhi teꞌa kahèi, na, èdhi abhu ngaa-ngaa dhu èdhi manèngi nèti Ama Lamatua.

16 Ladhe èu mèdhi aꞌari mu tao sala dhu nèti boe mamadhe, beꞌa risi èu sabajꞌa sèna ka Ama Lamatua soru-bara aꞌari èu èèna ho na abhu sodꞌa. Aꞌabhu jaꞌa sèmi neꞌe ka: abhu sasala dhu nèti boe dhèu asa dꞌara mamadhe. Abhu kahèi sasala dhu nèti dhèu asa mamadhe. Te ngaa jaꞌa pua boe miu ho sabajꞌa ladhe abhu sasala sèmi èèna. 17 Tatao karehe aaꞌi-aaꞌi, sala ètu madha Ama Lamatua. Te ngaa abhu kahèi sasala dhu nèti boe mamadhe.

Yohanis pasanèdꞌe hari jꞌara-jꞌara dhu kabꞌua risi

18 Dhèu dhu paꞌèki le dènge Ama Lamatua, mamuri heka tao sala, te Ana Ama Lamatua dhu ladhe-leru ne. Aa dhu bhelu-katubꞌa bisa boe segi ne kahèi.

19 Èdhi teꞌa, na, èdhi kapua ètu dꞌara Ama Lamatua. Te ngaa èdhi teꞌa kahèi, na, dhu bhelu-katubꞌa dènge koasa ho ator dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne.

20 Èdhi teꞌa, na, Ana Ama Lamatua mai le, sèna ka hia èdhi teꞌa mèu jꞌara seꞌe, ho èdhi bisa tadhe mèu Ama Lamatua dhu tareꞌa. Limuri ne, èdhi bisa mamuri pabeꞌa dènge Ne, lula èdhi mamuri dꞌara èci dènge Ana Na, Yesus Kristus. Te Yesus Kristus èèna, tareꞌa-reꞌa Lamatua kahèi.† Aa Nèngu ka hia dhèu abhu mamuri toke dꞌai mia-mia laꞌe.

21 Ana-ana, ee! Jꞌaga paie-iie mamuri miu. Mage abhu dhu seti eele ho gati Ama Lamatua nèti dꞌara miu.

Dꞌai sange neꞌe ka.

Nèti jaꞌa, Yohanis

✡ 1:1 Yohanis 1:1

✡ 1:2 Yohanis 1:14

✡ 2:7 Yohanis 13:34

✡ 2:18 2 Tesalonika 2:1-12

✡ 3:1 Yohanis 1:12

✡ 3:5 Yohanis 1:29

✡ 3:11 Yohanis 13:34

✡ 3:12 Lii Lolo dhu Uru Tèka 4:8

✡ 3:14 Yohanis 5:24

✡ 3:23 Yohanis 13:34, 15:12, 17

✡ 4:12 Yohanis 1:18

✡ 5:3 Yohanis 14:15

* 5:7 Abhu Alkitab dhu suri tabha, peka na, [“(7b) ètu sorga, nuka Ama, Lii Holo-Nori, dènge Roh Mola-Mèci. (8a) Ka tèlu jꞌara se, jꞌajꞌi mi èci. Aa abhu tèlu jꞌara dhu jꞌajꞌi sakasii ètu rai-haha,”]. Aa te ngaa, lii seꞌe abhu boe ètu dꞌara sasuri lii Yunani uru tèka. Lii seꞌe ra suri tabha ètu èci-dua Alkitab leo, karèi nèti abad ka-14.

✡ 5:11 Yohanis 3:36

† 5:20 Sasuri Lii Yunani suri, peka na, “Ama èèna, θεός (theos, nuka Allah).” Aa “Ana Na, Yesus Kristus, θεός (theos, nuka Allah) kahèi.”

2 Yohanis

2 Yohanis

1

Lii mahoꞌo

1 Ina pasue! Sasuri ne nèti jaꞌa, Yohanis, dhu jꞌajꞌi ama gareja.

Jaꞌa suri sasuri ne hia mi ina, dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le jꞌajꞌi dhèu unu Na, aa dènge ana-ana ina sèra.* Jaꞌa sue miu aaꞌi-aaꞌi mi, dhu dꞌara miu paꞌèki dènge jꞌara-jꞌara dhu lèke. Dhèu leo aaꞌi-aaꞌi, dhu reꞌa jꞌara-jꞌara dhu lèke, ra sue miu kahèi. 2 Jiꞌi sue miu, lula jꞌara-jꞌara dhu lèke sèle ètu dꞌara èdhi, aa èèna na muri taruu ètu dꞌara èdhi.

3 Jaꞌa sabajꞌa, manèngi sèna ka Ama Lamatua, dènge Ana Na Yesus Kristus, padꞌelo dꞌara hua iia dènge rasa kasia Ra mi èdhi, sèna ka èdhi mamuri dame, mamuri pasue, aa paꞌèki taruu dènge jꞌara-jꞌara dhu lèke.

Mamuri pasue, aa kèpe paꞌèra jꞌara-jꞌara dhu lèke

4 Jaꞌa karejꞌe titu kèna, lodꞌo jaꞌa paraga dènge ana ina cahagꞌe, dhu ra mamuri dènge beꞌa, madhutu jꞌara mamuri dhu lèke, sama sèmi dhu Ama Lamatua hia le paredha mi èdhi.

5 Ina pasue! Neꞌe ne, jaꞌa manèngi sèna ka èdhi aaꞌi-aaꞌi ti mamuri ètu dꞌara pasue. Dhu jaꞌa manèngi èèna, paredha hiu boe, te ngaa jaꞌa dhoka pasanèdꞌe di nèti paredha dhu èdhi unu le karèi nèti uru ka mai.✡ 6 Èdhi bisa padꞌelo sasue èdhi, ladhe èdhi tao madhutu paredha Ama Lamatua. Karèi nèti uru ka, Na paredha le èdhi, sèna ka èdhi mamuri pasue èci dènge èci. Neꞌe ne jꞌara hiu boe, te miu tadèngi le karèi nèti uru ka mai.

7 Dhèu kapodꞌe-kabèli ae kako palème le rai-haha ne. Rèngu ajꞌa, na, Yesus Kristus mai asa rai-haha ne, te ngaa Nèngu dhèu rai-haha tareꞌa-reꞌa boe. Dhèu seꞌe dhèu kapodꞌe-kabèli kahèi dhu labꞌa Kristus, aa roꞌo boe sèmi rare, peka na, Yesus, nuka Kristus dhu Ama Lamatua hagꞌe nare karèi nèti uru ka. 8 Jꞌaga paie-iie, ho èi kabhèsu èdhi baku core eele iia dꞌara. De miu hudꞌi majꞌèni sabꞌa taruu, sèna ka miu bisa sèmi mere mèngi-nale aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua moa neo hia miu ètu sorga.

9 Te dhèu dhu sigo eele nèti ajꞌa-nori Kristus, nèngu paꞌèki boe dènge Ama Lamatua. Te ngaa dhèu dhu kèpe paꞌèra aꞌajꞌa Na, nèngu paꞌèki dènge Ama Lamatua, aa dènge Ana Na, Yesus Kristus.

10 Ladhe abhu dhèu dhu mai ajꞌa jꞌara-jꞌara dhu leko-leo lula-nèti Kristus, na, baku sèmi mere ne asa dꞌara èmu miu, aa baku soro-suu hia ne. 11 Te ladhe pusi-pahae ne, na, miu sèmi mere le sasabꞌa na dhu bhelu-katubꞌa èèna.

Yohanis suri paꞌèle sasuri na

12 Madha jꞌara ae era, dhu jaꞌa neo peka dènge miu, te ngaa beꞌa risi jaꞌa baku suri ètu dꞌara sasuri. Te nèbhu heka, jaꞌa neo dhiu padhai lii dènge miu, sèna ka èdhi sama-sama bisa karejꞌe-karae tareꞌa-reꞌa.

13 Ama Lamatua hagꞌe nare kahèi aꞌa ina. Ana-ana na hia lii mahoꞌo mi ina si aaꞌi-aaꞌi ètu èèna.

Sange neꞌe ka.

Salam nèti jaꞌa,

Yohanis

* 1:1 Abhu dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe, peka na, ina ne dènge ana-ana na, nuka ca dhèu dhu Yohanis tadhe beꞌa nèti uru ka, aa rèngu dua ra sama-sama pakako sasabꞌa Lamatua. Abhu cahagꞌe hari, dhu pangee na, Yohanis dhu haji ngara na, peka na, mama ne dènge ana-ana èèna, nuka jumaꞌat èci dènge dhèu rèngu.

✡ 1:5 Yohanis 13:34, 15:12, 17

3 Yohanis

3 Yohanis

1

Lii mahoꞌo

1 Angalai Gayus dhu jaꞌa sue tareꞌa-reꞌa. Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Yohanis, ama gareja!✡

2 Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua jꞌaga èu, ho èu baku isi-noso kètu-kaboꞌo, aa dꞌara èu beꞌa-beꞌa. 3 Abhu pèri-pèri aꞌari dhu mai lolo dènge jaꞌa, peka na, èu madhutu taruu jꞌara mamuri dhu lèke nèti Ama Lamatua. Ropa tadèngi sèmi èèna, dꞌara jaꞌa karejꞌe titu kèna. 4 Te jaꞌa karejꞌe risi eele, ladhe tadèngi ana-ana jaꞌa mamuri madhutu jꞌara dhu lèke.

Yohanis koa-kadꞌiri Gayus, lula pakako sasabꞌa dènge beꞌa

5 Angalai pasue! Èu pakako le sasabꞌa Ama Lamatua dènge beꞌa, ropa èu sèmi more dènge hua iia aꞌari dhu kako palème ho pakako sasabꞌa Kristus. Masi ka èu tadhe mèka si, te ngaa sèmi more si dènge beꞌa. 6 Dhèu dhu lèpa hari mai, palolo hia jumaꞌat ètu neꞌe, peka na, èu sèmi more dènge beꞌa, aa sue si. Limuri ne, jaꞌa manèngi ho èu soru-bara taruu dhèu sèmi sèra, te èèna ka dhu pakarejꞌe dꞌara Ama Lamatua. 7 Rèngu loe boe kako palème sèna ka ajꞌa-nori dhèu nèti jꞌara mamuri Yesus Kristus. Te ngaa rèngu sèmi boe bantuan ngaa-ngaa nèti dhèu dhu parcaya boe Kristus. 8 De mema dhu lèke kèna, ladhe èdhi ka dhu soru-bara si. Te dènge jꞌara ne, èdhi pakako sasabꞌa Lamatua sama-sama dènge rèngu.

Diotrefes tema tao maruru

9 Uru èèna, jaꞌa paꞌadhu le sasuri hia jumaꞌat ètu èèna, te ngaa Diotrefes padedha iisi na nuka sèmi dhèu aae-dhèu kapai. Aa na dꞌèi boe nanene jaꞌa. 10 De ladhe jaꞌa dhiu, èèna na jaꞌa bhoke paledꞌa-ledꞌa ngaa dhu nèngu adꞌu-ue. Te na padhai lii podꞌe-edꞌo sèna ka neo pamanahu èdhi. Risi-risi hari, na tule eele dhèu-dhèu unu Lamatua dhu dhiu asa èèna. Hèia na kakèjꞌi aꞌari ètu èèna kahèi, ho baku sèmi rare dhèu sèra.

Demetrius pakako sasabꞌa Lamatua dènge beꞌa

11 Angalai pasue! Èu hudꞌi madhutu ku tatao dhèu dhu tao jꞌara beꞌa. Baku madhutu dhèu dhu adꞌu-ue bhelu-katubꞌa. Te dhèu dhu tao jꞌara beꞌa, rèngu sèra dhèu unu Ama Lamatua. Te ngaa dhèu dhu adꞌu-ue jꞌara bhelu-katubꞌa, tadhe boe Ama Lamatua.

12 Ladhe sèku Demetrius. Dhèu aaꞌi-aaꞌi koa-kadꞌiri ne lula na madhutu mola-mola jꞌara mamuri Lamatua dhu lèke. Jaꞌa koa ne kahèi, aa èu meꞌa, na, jaꞌa monya boe.

Yohanis suri paꞌèle sasuri na

13 Abhu jꞌara ae-ae era dhu jaꞌa neo peka dènge èu, te ngaa jaꞌa suri boe ètu dꞌara sasuri. 14 Te jaꞌa sanao, nèbhu heka èdhi paraga, sèna ka èdhi dua ti bisa padhai lii patoo madha dènge madha.

15 Dꞌai uuru ku sange neꞌe. Aꞌari ètu neꞌe paꞌadhu lii mahoꞌo. Mèti ku lii mahoꞌo jaꞌa hia mi aꞌari aaꞌi-aaꞌi ètu èèna, ca dhèu-dhèu ka dènge ngara na.

Saloom,

Nèti jaꞌa, Yohanis

✡ 1:1 Lii Lolo nèti Dhèu Pajuu-paleha 19:29, Roma 16:23, 1 Korintus 1:14

Yudas

Sasuri nèti

Yudas

1

Lii mahoꞌo

1 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Yudas, ari Yakobis. Jaꞌa ne, ana pua-paleha nèti Kètu èdhi, Yesus Kristus.

Jaꞌa suri sasuri ne hia dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua hagꞌe nare, dhu Na sue, aa dhu Yesus Kristus loe boe jꞌaga si toke dꞌai Nèngu mai hari.✡ 2 Jaꞌa manèngi ho Ama Lamatua padꞌelo rasa kasia aa padꞌelo dꞌara hua iia Na ae-ae mi miu, sèna ka miu bisa mamuri padame èci dènge èci.

Yudas pasanèdꞌe dhèu parcaya lula-nèti dhèu dhu ajꞌa sala

3 Aꞌari dhu pasue! Uru èèna jaꞌa neo suri sasuri hia miu, lula-nèti jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu Ama Lamatua tao, sèna ka hia mamuri mi èdhi. Te ngaa limuri ne, abhu lii langu, de jaꞌa hudꞌi suri hari jꞌara dhu leo. Ama Lamatua pangèdꞌu le mi èdhi jꞌara mamuri dhu mola. Nèngu hia jꞌara mamuri ne ca tèka di, aa Na ubꞌa boe. Nèngu hia jꞌara mamuri ne mi dhèu-dhèu parcaya. De jaꞌa manèngi sèna ka miu paꞌèra-èra dꞌara, ho dhèu baku pakapodꞌe jꞌara mamuri nèti Lamatua.

4 Te ngaa abhu le pèri-pèri dhèu dhu mai pahuni-pahuni ètu talora aae miu. Dhèu sèra madhutu boe jꞌara mamuri Ama Lamatua dhu mola, te ngaa ra madhutu dadꞌèi dꞌara unu ra. Rèngu peka na, dꞌara hua iia Lamatua ka dhu bhoke jꞌara ho rèngu bisa tao leli. Èèna na omo koso! Rèngu se dhèu dhu peka leo, tao leo! Dadꞌèi rèngu ka, ho èdhi nanene ia ka Dhèu Aae èdhi dènge Kètu èdhi, Yesus Kristus. Te ngaa sanèdꞌe, te dhu suri tèke ètu Sasuri Mola-Mèci, na, Lamatua unu Na ka dhu tao tèke le hahuku dhu jꞌèra karèi nèti uru ka.

Lamatua huku dhèu dhu ajꞌa-nori lèke boe, nuka sèmi uru èèna Na huku ana pajuu nèti sorga dènge dhèu bhelu-katubꞌa

5 Abhu jꞌara ae dhu miu meꞌa le, te ngaa jaꞌa pasanèdꞌe hari, ho miu baku pamudꞌe.

Sanèdꞌe ku lii lolo uru-uru sèra, lodꞌo dhèu Israꞌel kalua nèti Masir. Masi ka Ama Lamatua hia mamuri le dhèu ca nau kateme, te ngaa dꞌai loo-limuri, Na palaho eele aaꞌi dhu roꞌo boe parcaya Ne.✡

6 Conto leo, nuka ana pajuu Lamatua ètu sorga. Ama Lamatua pangèdꞌu si koasa, te ngaa dènge lane kahèi. Te ngaa rèngu cahagꞌe roca boe, hèia ra tao risi nèti hak rèngu. Hèia Lamatua èki si, pake rate dhu bisa boe maꞌète, aa taha si ètu era maroga sèna ka mate dꞌai Lodꞌo dhu Ama Lamatua neo pamaꞌète sasala dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

7 Aa mage bhèlu kota Sodom dènge kota Gomora, dènge rae-rae leo dhu padètu ètu sèra. Dhèu-dhèu ra dꞌèi dhoka adꞌu-ue rupa-rupa bhabhelu-katubꞌa dènge dhèu dhu dhèu èmu rèngu boe. Rèngu dꞌèi titu kèna paꞌèci dhu lèke-lèke boe kahèi. Te ngaa Lamatua pakèpu aaꞌi si pake ai. Lii lolo ne pasanèdꞌe èdhi, peka na, bèli-camèdꞌa Lamatua pake ai naraka dhu madhe boe èèna, sèna ka huku aaꞌi-aaꞌi dhu bhelu-katubꞌa.✡

8 Masi ka sèmi èèna, te ngaa dhèu dhu maso asa talora aae miu sèra, mamuri adꞌu-ue sasala taruu. Aa te ngaa, lii nii ra, ka rèngu pake jꞌajꞌi mi alasan ho pakajꞌalu iisi ra, ho labꞌa leli dhèu dhu rèdꞌu koasa, aa pahahe koasa-koasa dhu hua iia ètu sorga. 9 Te ngaa Mikael tao boe sèmi rèngu. Nèngu èèna, madho nèti ana pajuu Lamatua ètu sorga. Lodꞌo Musa heka madhe èèna, Mikael dhu pabꞌala dènge dhèu aae nidhu lula-nèti ngiꞌu aae Musa. Te ngaa Mikael pasala boe ne, do pahahe boe ne kahèi. Dhoka na peka na, “Pe Lamatua ka ator èu, heka èu sèmi more pala mu kèna!”✡

10 Te ngaa dhèu dhu maso asa talora aae miu, sama boe sèmi èèna. Dhèu se pahahe aa pusi-pahae boe jꞌara aaꞌi-aaꞌi dhu rèngu reꞌa boe. Rèngu dhoka madhutu dadꞌèi dꞌara di, nuka sèmi badha sa. Nèti èèna ka, rèngu paꞌele iie ngiꞌu unu ra.

11 Mata unu ra! Pe sèmi rare pala ra. Te tatao rèngu nuka sèmi Kaen, dhu hake pamadhe ari dꞌèlu na. Ra tao nuka sèmi Balaam, dhu sabꞌa ngaa èèna ka, sadꞌi abhu doi. Rèngu tao kahèi sama sèmi Kora, dhu unu mamadhe-mamopo lula palabꞌa dènge Lamatua. Lula bhabhelu-katubꞌa ra, èèna na rèngu pakajꞌèu nèti Lamatua kahèi.✡

12 Ladhe rèngu pakaboko dènge miu ho sanèdꞌe sasue Lamatua, lodꞌo miu miꞌa sama-sama, na, rèngu reꞌa boe makae, aa mangaꞌa dèu ngara. De miu baku pamudꞌe. Te rèngu nuka sèmi hadhu aae ètu dꞌara dhasi dhu bisa pamae kapa.* Rèngu cakaraa liru mèdhi ètu dedha rai mango dhu papuru boe èjꞌi ca pasuti sa. Rèngu dhoka lii padhai di dhu kapai, te ngaa tao rare boe ngaa èci sa dhu beꞌa. Rèngu èci èèna ka dènge ana aajꞌu dhu guna boe ngaa-ngaa. Ladhe dꞌai hèru hua, hua boe cue sa hèi; teꞌa boe, na, dhu bete eele le toke dꞌai amo-èsu kateme. 13 Sasabꞌa ra dhoka pamakae èdhi di. Te rèngu nuka sèmi naha dhasi dhu tèke eele horo dhu pènu dènge kajꞌalu dhutu-dhutu ètu sebhe dhasi. Rèngu sama sèmi hua-hètu kahèi dhu laꞌe-mai ètu dedha-liru dhu abhu huku, ka Lamatua tèke si ètu era èci dhu maroga aatu-aatu, hèia ele aaꞌi si.

14 Henok, ana-èpu ka pidhu, ige mulai nèti Adam. Nèngu peka mema le, lula-nèti dhèu sèmi seꞌe se. Te na peka na,

“Miu ladhe sèku.

Lamatua èdhi mai dènge ana pajuu Na nèti sorga dhu mola-mèci.

Rèngu sèra, ae titu kèna toke ige tare boe.✡

15 Nèngu mai ho pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi ra.

Èèna na Nèngu padꞌelo sasala nèti ca dhèu-ca dhèu,

dènge bhoke paledꞌa-ledꞌa tatao-tatao rèngu dhu lèke boe.

Na pabèbhe hahuku mi dhèu bhelu-katubꞌa sèra,

lula padhai lii rèngu dhu lèke boe mi Lamatua.”

16 Dhèu seꞌe se reꞌa dhoka loe boe kaꞌugu di. Rèngu muri dhoka pasasei di. Ra pusi-pahae boe dadꞌèi Lamatua, aa madhutu dhoka dadꞌèi dꞌara rèngu di. Rèngu dhoka padhai lii padedha iisi ra. Ra dꞌèi pahie rèhu dènge mangojo dꞌara dhèu, sèna ka hudꞌi laa rèngu abhu pala madhutu dadꞌèi ra.

Padhèdi mamuri miu mi dedha fanderen nèti lalèka miu dhu mola-mèci

17-18 Aꞌari pasue aaꞌi-aaꞌi! Baku bhèlu lii padhadha Kètu èdhi, Yesus Kristus, dhu dhèu pajuu-paleha Na peka-padhai mema mi miu, na, ladhe oe èle rai-haha, dhèu dhu tema pa-aape dhèu, èèna na, cèu mai. Rèngu dꞌèi pahahe dadꞌèi Lamatua, ho madhutu dadꞌèi rèngu unu ra dhu koe-kapengo.✡ 19 Limuri ne, abhu le dhèu sèra. Rèngu ka dhu kakèjꞌi dhèu ètu mia-mia, sèna ka pamae-pamanyèla miu. Mamuri ra dhoka madhutu dadꞌèi dhèu rai-haha di, lula Roh Lamatua dhu Mola-Mèci abhu boe ètu dꞌara rèngu.

20 Te ngaa aꞌari pasue! Miu hudꞌi padhèdi ku mamuri miu mi dedha fanderen nèti lalèka miu dhu mola-mèci. Aa ladhe miu sabajꞌa, madhutu ngaa dhu Roh Mola-Mèci peka dènge miu. 21 Sanèdꞌe, Ama Lamatua sue miu titu kèna. De jꞌaga ngiꞌu miu, aa sanèdꞌe sasue Na. Aa miu hudꞌi tatae taruu, sèna ka Kètu èdhi, Yesus Kristus, padꞌelo rasa kasia mi miu, aa hia miu mamuri dènge Ama Lamatua toke dꞌai mia-mia laꞌe.

22 Miu hudꞌi padꞌelo ku rasa kasia mi dhèu dhu dꞌara kajari. 23 Miu hudꞌi bantu dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu parluu abhu mamuri, sama sèmi miu ère dhèu nèti dꞌara ai karoo. Abhu dhèu leo hari dhu miu hudꞌi padꞌelo ku dꞌara beꞌa miu dènge rèngu. Te ngaa, mage-mage! Masi ka miu rasa kasia mi rèngu, te ngaa miu kahèi hudꞌi madenge ku dènge kajꞌalu ra, nuka sèmi dhèu madenge dènge kodho dhu kajꞌalu.†

Koa-kio mi Lamatua!

24 Mai ti koa-kio padedha-dedha Ama Lamatua!

Te Nèngu ka dhu bisa madhenga miu,

sèna ka baku manahu.

Aa Nèngu ka dhu bisa lere miu,

sèna ka miu titu ètu madha Lamatua,

te Nèngu ka dhu pamèu miu,

toke hahera abhu boe ciki sa hèi.

Miu mai dènge dꞌara karae,

te dadedha Na kapai titu kèna!

25 Dhodhoka Ama Lamatua mesa-mesa Na,

dhu jꞌajꞌi Lamatua dhu lèke,

dhodhoka Nèngu di dhu bisa pamamuri èdhi!

Hèia Na pake Kètu èdhi, Yesus Kristus,

ho pala-bagi èdhi mamuri.

De lii koa-kadꞌiri hia aaꞌi mi Nèngu.

Dadedha dènge kapai aaꞌi-aaꞌi unu Nèngu.

Koasa Na kapai titu kèna.

Aa hak paredha Nèngu,

karèi nèti uru ka,

deo neꞌe,

toke dꞌai mia-mia laꞌe.

Tareꞌa-reꞌa! Nèngu èèna kèna!

Nèti jaꞌa,

Yudas

✡ 1:1 Mateos 13:55, Markus 6:3

✡ 1:5 Kalua nèti Masir 12:51, Sensus 14:29-30

✡ 1:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:1-24

✡ 1:9 Daniel 10:13,21, 12:1, Rai-haha Rupa Hiu 12:7, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 34:6, Sakaria 3:2

✡ 1:11 Lii Lolo dhu Uru Tèka 4:3-8, Sensus 22:1-35, 16:1-35

* 1:12 Sasuri lii Yunani ètu neꞌe bisa dua sasoa. Ka èci, Yudas pasoro dhèu bhelu se dènge “hadhu aae”. Do, na pasoro rèngu dènge “noda dhu pakajꞌalu”.

✡ 1:14 Lii Lolo dhu Uru Tèka 5:18,21-24

✡ 1:17-18 2 Petrus 3:3

† 1:23 Sasuri lii Yunani peka na, “Baku gꞌagꞌe mèdha-papake rèngu dhu kajꞌalu sèra.” Lii neꞌe, sasoa na, “Mamuri bhelu rèngu dènge aꞌajꞌa rèngu baku pangaru miu.”

Rai-haha Rupa Hiu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Sasuri Yohanis lula-nèti ngaa dhu jꞌajꞌi

ropa èle rai-haha toke

Rai-haha Rupa Hiu

1

1-2 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, Yohanis, ana pua-paleha nèti Yesus Kristus.

Jaꞌa suri ètu dꞌara sasuri neꞌe, ngaa dhu jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa. Jaꞌa keꞌa jꞌara seꞌe se, sèmi neꞌe ka: Ama Lamatua mesa Na ka dhu peka tèke mi Yesus Kristus. Hèia Ama Lamatua pua Yesus ho lole mi dhèu unu Na sèra. Èle èèna ka, Yesus pua ana pajuu Na ca dhèu nèti sorga, mai bhoke padꞌelo jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi mi jaꞌa, sèna ka jaꞌa suri mema. Te nèbhu heka jꞌara aaꞌi-aaꞌi se, tatu jꞌajꞌi. De nanene paie-iie Lii Holo-Nori Ama Lamatua dhu Yesus peka ne.

3 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu baca sasuri neꞌe toke dhèu bisa nanene, na, rèngu oto titu kèna. Aa dhèu dhu nanene isi na, aa tao madhutu sèmi dhu na moa, rèngu oto kahèi. Te lodꞌo mamai na dètu ae le.

Yohanis suri lii mahoꞌo ho paꞌadhu asa pidhu jumaꞌat ètu propensi Asia

4 Lii mahoꞌo nèti jaꞌa, hia mi pidhu jumaꞌat ètu propensi Asia.

Jaꞌa manèngi sèna ka Ama Lamatua padꞌelo dꞌara hua iia Na hia miu, ho miu mamuri padame dènge mera-milu. Te Ama Lamatua abhu mema le, karèi nèti uru ka. Nèngu dhu deo neꞌe, bèli-camèdꞌa, toke dꞌai mia-mia. Jaꞌa manèngi kahèi sèna ka Roh Na dhu Mola-Mèci padꞌelo dꞌara hua iia Na hia miu, ho miu mamuri padame dènge mera-milu. Jaꞌa ladhe kèdhi Roh Mola-Mèci ne, nuka sèmi abhu pidhu roh sa dhu patangara dènge kadera paredha Ama Lamatua.* ✡ 5 Jaꞌa manèngi kahèi ho Yesus Kristus padꞌelo dꞌara hua iia Na hia miu, sèna ka miu mamuri padame dènge mera-milu. Nèngu ne loe boe padhai lii paledꞌa jꞌara-jꞌara dhu Ama Lamatua peka dènge Ne. Uru èèna Na madhe, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari Ne, ka Na jꞌajꞌi dhèu uru tèka, dhu mamuri hari nèti mamadhe. Pe Nèngu ka dhu paredha dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne.

Lula Yesus sue èdhi, nèti èèna ka Na pasuti raa Na hia mi èdhi. Nèti mamadhe Na, Na bhoke jꞌara sèna ka patabuli èdhi nèti koasa sasala-sasigo èdhi.✡ 6 Ka Na dedꞌe nare èdhi, jꞌajꞌi ana kabarai Na, sèna ka èdhi sabꞌa hia Ama Na, Ama Lamatua. Yesus Kristus ne, kapai titu kèna, lula koasa Na èle boe. Lèke sèmi èèna!✡

7 De bhoke musi madha ho ladhe paie-iie! Yesus dènge Ama Na, limuri ne ètu sorga nèi. Te ngaa nèbhu heka Na puru mai dꞌara raꞌi-liru. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha, èèna na ladhe rèdhi Ne, sèmi èèna kahèi dènge rèngu dhu uru na kèjꞌi Ne. Bèli-camèdꞌa dhèu aaꞌi-aaꞌi nèti mia-mia ètu rai-haha ne manyasa, aa tangi dꞌara pèdꞌa, lula tadhe Ne. Seꞌe se, mema tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi. Lèke tareꞌa sèmi èèna.✡

8 Ama Lamatua peka na,

“Jaꞌa ne,

Alpa toke dꞌai Omega.

Jaꞌa ne,

A toke dꞌai Z.

Aaꞌi-aaꞌi ra kapua nèti Jaꞌa,

karèi nèti uru tèka toke dꞌai èle.

Jaꞌa ne dhu abhu mema le karèi nèti uru ka mai.

Jaꞌa dhu deo neꞌe.

Aa Jaꞌa dhu bèli-camèdꞌa, toke dꞌai mia-mia.

Ka Jaꞌa mesa-mesa Ku dhu dènge koasa kapai risi eele!”✡

Yohanis ladhe nèdhi Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa

9 Lula èdhi aaꞌi-aaꞌi ti parcaya, na, Yesus ne Dhèu Aae èdhi, nèti èèna ka èdhi paꞌaꞌari. Abhu dhèu leo dhu nasa kahèi lula èdhi madhutu Yesus, ka rèngu pajꞌèra èdhi aaꞌi-aaꞌi ti. Te ngaa Yesus paꞌèra dꞌara èdhi, ka bisa taha taruu. Lula jaꞌa ajꞌa-nori le dhèu lula-nèti Lii Holo-Nori Ama Lamatua aa lole jꞌara-jꞌara lula-nèti Yesus, ka abhu dhèu dhu tèka dꞌara. Nèti èèna ka, limuri ne ra kèpe rare jaꞌa, ka hue eele asa pulu Patmos neꞌe. 10 Ka dꞌara ca lodꞌo, lèke dènge lodꞌo manèngi-mangajꞌi, jaꞌa abhu Roh Ama Lamatua. Kacaꞌa laa, jaꞌa tadèngi lii rodhe nèti kabodho. Lii èèna nuka sèmi lii tiu tèbhe sa. 11 Lii ne, pua jaꞌa, peka na, “Yohanis! Jaꞌa neo bhoke jꞌara èci, ho padꞌelo dènge èu. Aaꞌi-aaꞌi dhu èu ladhe mèdhi se, èu hudꞌi suri more ku. Èle èèna, èu hudꞌi paꞌadhu hia pidhu jumaꞌat, nuka ètu kota Epesus, kota Smirna, kota Pergamus, kota Tiatira, kota Sardis, kota Piladelfia, dènge kota Laodikia.”

12 Ropa tadèngi kore lii neꞌe, jaꞌa kabibꞌa asa kabodho, neo keꞌa cee ka dhu lii deo na. Te ngaa jaꞌa kèdhi labhu èi mènyi pidhu bua dhu pamadhèdi ètu dedha tatèka labhu, dhu tao nèti hualaa. 13 Abhu Dhèu èci dhu titu ètu talora aae labhu seꞌe. Rèhu Na nuka sèmi Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Na pake kodho èci dhu robho dꞌai rai, aa dhu cape dènge saledha hualaa ca bèla ètu kakara Na.✡ 14 Rèu kètu Na pudhi lao-lao nuka sèmi rèu kahibꞌi-kalèbho pudhi.† Musi madha Na heo loꞌa-loꞌa sèmi ai.✡ 15 Haga Na mea gèu-gèu sèmi tabaga dhu tunu ètu dꞌara ai karoo. Lii Na kadèru sèmi lii bèbhe naha dhasi kapai.✡ 16 Ètu ai gꞌana, Na kèpe dènge hua-hètu pidhu bua. Nèti hèbꞌa Na, bhodho samala èci dhu dua rèka dhu madèka. Rèhu Na cèbꞌa-cèbꞌa nuka sèmi madha lodꞌo dhu re mèu rai.

17 Ropa jaꞌa ladhe kèdhi Dhèu neꞌe, hèia jaꞌa bèbhe dènge ka sèmi dhèu dhu madhe ètu haga Na. Te ngaa Na gai jaꞌa dènge ai gꞌana Na, hèia Na lii peka na, “Ana, ee! Baku madhaꞌu! Te aaꞌi-aaꞌi se kapua ra nèti Jaꞌa, karèi nèti uru toke dꞌai èle.✡ 18 Uru èèna, mema Jaꞌa madhe, te ngaa limuri ne, èu ladhe ku laa! Jaꞌa mamuri hari le, aa èèna na mamuri taa-taa. Aa Jaꞌa ka dhu kèdꞌu gagoe dhu bisa bhoke era pea dhèu madhe, sèna ka pamamuri hari si. 19 Èu hudꞌi suri more aaꞌi ku dhu ladhe mèdhi se, aa suri kahèi ngaa dhu jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa. 20 Jaꞌa peka uuru ku sasoa na: labhu hualaa pidhu bua se, nuka pidhu jumaꞌat. Aa pidhu hua-hètu dhu èu mèdhi ètu ai gꞌana Jaꞌa ne, nuka ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga dhu rèti lii Ama Lamatua hia mi pidhu jumaꞌat sèra.”

2

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa hia jumaꞌat ètu kota Epesus

1 Èle èèna ka, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa èèna paredha jaꞌa, aku Nèngu na, “Yohanis, èu suri more ku sasuri èci. Isi na sèmi neꞌe:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Epesus:

Sasuri ne, nèti Jaꞌa, Yesus. Jaꞌa ka dhu kèdꞌu pidhu hua-hètu ètu ai gꞌana Jaꞌa. Jaꞌa dhu kako palème kahèi laladhe pidhu labhu hualaa se cue-cue. Nanene paie lii padhai Jaꞌa.

2 Jaꞌa ladhe kèdhi le, jꞌara mamuri miu ètu kota Epesus, peka na, miu sabꞌa bia hia Lamatua. Ladhe abhu dhèu bhelu ètu talora aae miu, miu soro tèke boe ne. Ladhe dhèu mai dadugu, peka na, nèngu dhèu pajuu-paleha Lamatua, miu parisa paie-iie mamuri na, sèna ka meꞌa na, nèngu ne dhèu kapodꞌe-kabèli. Hèia miu tule eele, aa nanene boe ne. 3 Masi ka dhèu pajꞌèra miu lula miu parcaya Jaꞌa, te ngaa miu taha taruu aa hari boe ciki sa.

4 Te ngaa Jaꞌa ladhe, na, miu manahu ètu ca madha jꞌara. Lula uru èèna, lodꞌo miu hiu-hiu parcaya Jaꞌa, miu mamuri pasue èci dènge èci. Te ngaa limuri ne, miu sèmi heka èèna. 5 De miu hudꞌi sanèdꞌe hari ku jꞌara uru èèna! Te limuri ne, miu pakajꞌèu ae nèti jꞌara uru èèna. De miu ae eele ka nèti sasala miu seꞌe, sèna ka mi pasue hari sèmi uru èèna. Te aadꞌo na, bèli-camèdꞌa Jaꞌa mai kore hari labhu hualaa èèna nèti miu. 6 Te ngaa dꞌara Jaꞌa ako karejꞌe, lula miu tule eele lii ajꞌa-nori nèti Nikolai, dhu ana madhutu na sèra tao madhutu. Jaꞌa tule eele kahèi tatao kapodꞌe-kabèli ra sèra.*

7 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Lamatua neo peka dènge jumaꞌat Na sèra. Dhèu cee dhu taha paꞌèra madhutu Jaꞌa toke na madhe, pe Jaꞌa soro tèke naꞌa hua ajꞌu ètu dꞌara talora oka Ama Lamatua. Te dhèu dhu naꞌa hua ajꞌu èèna, nèngu abhu mamuri taa-taa dènge Lamatua.’ ”✡

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa hia jumaꞌat ètu kota Smirna

8 Èle èèna ka, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa èèna, tuhu hari lii Na, aku Nèngu na, “Yohanis, èu suri more hari ku sasuri leo èci, dhu isi na sèmi neꞌe:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Smirna:

Sasuri ne, nèti Jaꞌa, Yesus. Aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi nèti Jaꞌa, karèi nèti uru ka toke dꞌai èle. Uru èèna mema Jaꞌa madhe, te ngaa limuri ne, Jaꞌa mamuri hari le. De miu nanene lii padhai Jaꞌa ne.✡

9 Jaꞌa keꞌa le jꞌajꞌèra mamuri miu ètu kota Smirna. Masi ka ètu madha dhèu rai-haha, miu unu aadꞌo, te ngaa ètu madha Lamatua miu kaja. Abhu dhèu dhu mangaku, na, rèngu sèra dhèu unu Lamatua, te ngaa padhai lii pakarehe kolongara miu. Te ngaa madhutu iia-iia na, rèngu se unu boe Lamatua. Rèngu madhutu dhoka dhèu aae nidhu di. 10 De nanene paie-iie. Miu baku madhaꞌu, ladhe abhu jꞌajꞌèra era. Sadꞌi miu meꞌa, na, dhèu aae nidhu neo tenge dhèu ho kèpe miu cahagꞌe, sèna ka pamaso asa dꞌara bèdho dꞌai canguru lodꞌo. Dadꞌèi na, sèna ka miu rai tèke eele Jaꞌa. Masi ka nidhu neo pamadhe miu èèna ka, te ngaa miu baku bhèlu Jaꞌa kahèi. Te dhèu cee dhu taha madhutu Jaꞌa toke madhe, bèli-camèdꞌa Jaꞌa pala-bagi ne mamuri, sèna ka na mamuri taa-taa dènge Jaꞌa.

11 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Lamatua neo peka dènge jumaꞌat Na sèra. Dhèu cee dhu madhutu Jaꞌa toke madhe, èèna na nèngu abhu boe jꞌajꞌèra ètu dꞌara dhasi ai dhu heo robhe-robhe kura boe ciki sa èèna. Dènge sèmi neꞌe, nèngu abhu boe mamadhe ka dua hari.’ ”✡

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa mi jumaꞌat ètu Pergamus

12 Hèia Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Yohanis, èu suri more hari ku sasuri leo èci, dhu peka sèmi neꞌe ka:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Pergamus:

Sasuri ne, nèti Jaꞌa, Yesus. Jaꞌa ka dhu kèdꞌu samala rèka dua dhu madèka. Nanene lii padhai Jaꞌa.

13 Jaꞌa keꞌa mèu le kota Pergamus miu èèna. Te, dhu nèdꞌu paredha ètu èèna, nuka dhèu aae nidhu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa miu kèpe paꞌèra kolongara Jaꞌa, aa parcaya taruu Jaꞌa. Uru èèna abhu dhèu Jaꞌa èci ètu èèna, ngara na Antipas. Nèngu ajꞌa lèke mola-mola jꞌara mamuri Jaꞌa, te ngaa ra pamadhe ne. Masi ka sèmi èèna, te ngaa miu pasili boe Jaꞌa.

14 Te ngaa Jaꞌa ladhe, na, miu manahu ètu ca jꞌara dua jꞌara. Abhu nèti miu pèri-pèri dhèu dhu dꞌèi madhutu lii ajꞌa-nori nèti Balaam. Uru èèna Balaam ajꞌa Balak ho kakèjꞌi dhèu Israꞌel, toke ra sisu dadꞌèi Lamatua. Balak kakèjꞌi dhèu Israꞌel sèra, ho paeꞌa dènge raꞌa-rinu mèdha sogo-tagu, aa ra tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali ra.✡ 15 Abhu kahèi pèri-pèri dhèu nèti miu dhu madhutu lii ajꞌa-nori nèti Nikolai.✡ 16 De miu hudꞌi loe ku nèti sasala-sasigo miu sèra. Ladhe aadꞌo, na, nèbhu heka Jaꞌa dhiu padꞌui miu dènge lii sakaa dhu nuka sèmi pare dènge samala.

17 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Lamatua peka dènge jumaꞌat Na. Dhèu cee ka dhu taha madhutu Jaꞌa toke madhe, pe Jaꞌa hia ne naꞌa roti manna nèti sorga dhu tèke paie iie ne. Pe Jaꞌa pangèdꞌu ne hèi, hadhu pudhi cue dhu suri tèke ngara hiu na. Dhodhoka nèngu mesa na di dhu neꞌa ngara na; dhèu leo reꞌa boe.’ ”✡

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa hia jumaꞌat ètu Tiatira

18 Ka Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa èèna, tuhu hari lii padhai Na, peka na, “Yohanis, èu suri more hari ku sasuri leo èci, dhu peka sèmi neꞌe ka:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Tiatira:

Sasuri ne nèti Jaꞌa, Yesus, nuka Ana Ama Lamatua. Musi madha Jaꞌa heo loꞌa-loꞌa sèmi ai, aa haga Jaꞌa mea gèu-gèu sèmi tabaga ètu dꞌara ai. Nanene ku lii padhai Jaꞌa.

19 Jaꞌa kèdhi le mamuri miu. Miu sue Jaꞌa tareꞌa, aa parcaya èra Jaꞌa kahèi. Miu madhutu taruu lii paredha Jaꞌa ho lalau-laloꞌo dhèu. Masi ka dhèu pajꞌèra miu, te ngaa miu taha taruu. Jaꞌa keꞌa kahèi, limuri ne miu sabꞌa bia risi hari hia Jaꞌa.

20 Te ngaa miu manahu ètu ca jꞌara: miu sèmi mere dènge beꞌa, bhèni dhu ngara na Isabel, dhu padedha iisi peka na, nèngu èèna dhèu nèti lii padhai Lamatua. Ka miu hudꞌi na sène, ajꞌa jꞌara-jꞌara dhu lèke boe mi dhèu Jaꞌa. Lula lii aꞌajꞌa na dhu kapodꞌe-kabèli èèna ka, dhèu Jaꞌa tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali ra, aa raꞌa ngangaꞌa sogo-tagu. 21 Jaꞌa dhu kai le bhèni èèna pèri-pèri hari le, sèna ka ele-hoꞌa nèti sasala na, te ngaa na dꞌèi boe.

22 De ladhe paie-iie. Te Jaꞌa pamaꞌète kore le, ho hia ne lèke papèdꞌa èci, toke na bisa boe puru nèti era jꞌunu na. Sèmi èèna kahèi dènge rèngu dhu jꞌunu paꞌèci dènge ne. Ladhe rèngu tèke eele boe bhèni aapa ne, nèbhu boe Jaꞌa huku si kahèi. 23 Èèna na Jaꞌa pamadhe aaꞌi ana-ana nèti bhèni aapa ne. Dènge jꞌara neꞌe, dhèu-dhèu parcaya sèra reꞌa, na, Jaꞌa ne keꞌa aaꞌi dꞌara dhèu. Pe Jaꞌa bꞌala miu madhutu tatao dhu miu adꞌu-ue.✡

24 Te ngaa miu cahagꞌe ètu Tiatira sèra, dhu madhutu boe lii aꞌajꞌa bhèni aapa ne. Miu tule eele le aꞌajꞌa dhu pahuni èèna, dhu ra peka na, ‘ilmu maroga nèti dhèu aae nidhu’. Nèti èèna ka, Jaꞌa parluu heka kai miu, 25 sadꞌi miu kèpe paꞌèra-èra lalèka miu mi dedha Jaꞌa, toke Jaꞌa lèpa hari mai. 26-28 Dhèu cee dhu taha madhutu Jaꞌa toke madhe, pe Jaꞌa hia ne koasa. Koasa èèna kapai, nuka sèmi koasa dhu Jaꞌa abhu nèti Ama Ku, ho paredha dhèu ètu rai-haha ne dènge tatea bèsi. Ladhe abhu dhu labꞌa ne, pe na abꞌo palaho si, nuka sèmi dhèu pamae èru rai.✡ Èèna na, Jaꞌa hia miu hua-hètu dhimu kahèi.

29 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Lamatua neo peka dènge jumaꞌat Na sèra.’ ”

3

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa hia jumaꞌat ètu Sardis

1 Hèia Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne lii hari dènge jaꞌa, aku nèngu Na, “Èu suri more hari ku sasuri leo èci, dhu isi na sèmi neꞌe:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Sardis:

Sasuri ne, nèti Jaꞌa, Yesus. Roh Ama Lamatua ètu Jaꞌa. Aa Roh ne, pidhu rupa. Jaꞌa dhu kèpe kahèi pidhu hua-hètu ètu dꞌara ai Jaꞌa. Nanene lii padhai Jaꞌa.

Jaꞌa keꞌa le tatao miu ètu Sardis. Dhèu peka, na, miu se mamuri madhutu dadꞌèi Jaꞌa, te ngaa miu nuka sèmi samanga aadꞌo ètu kètu. 2 De kèdꞌi ka! Paꞌèra parcaya miu dhu oe èle na. Te Jaꞌa dhu parisa le ngaa dhu miu sabꞌa, abhu boe dhu mèci ètu madha Ama Lamatua. 3 De baku bhèlu lii ajꞌa-nori dhu mola, dhu miu nanene aa abhu nèti uru èèna. Madhutu paie-iie dadꞌèi Ama Lamatua, aa tèke eele sasala-sasigo miu sèra. Ladhe miu kèdꞌi malai boe, ho mi tao madhutu jꞌara sèra, cagꞌagꞌa laa Jaꞌa dhiu nuka sèmi dhèu manaꞌu dhu miu meꞌa mere boe.✡

4 Te ngaa abhu cahagꞌe era nèti miu ètu Sardis dhu mamuri mola, nuka sèmi dhèu dhu pakajꞌalu boe mèdha-papake ra. Lula miu mamuri mola, ka miu nia kako palere-lere dènge Jaꞌa, pake mèdha-papake pudhi. 5 Dhèu cee dhu taha madhutu Jaꞌa toke madhe, bèli-camèdꞌa nèngu pake mèdha-papake pudhi kahèi. Bèli-camèdꞌa Jaꞌa roso eele boe ngara na nèti dꞌara sasuri dhu suri ngara dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu èèna na mamuri taa-taa dènge Lamatua. Èèna na Jaꞌa mangaku ne ètu madha Ama Ku, dènge ètu madha ana pajuu Ama Ku ètu sorga, peka na, nèngu ne dhèu Jaꞌa.✡

6 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Lamatua peka dènge jumaꞌat Na sèra.’ ”

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa hia jumaꞌat ètu Piladelfia

7 Ka Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne lii hari, peka na, “Yohanis, èu hudꞌi suri more hari ku sasuri leo èci, dhu lii na sèmi neꞌe ka:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Piladelfia:

Sasuri ne nèti Jaꞌa, Yesus. Jaꞌa dhu Mola-Mèci dènge dhu Lèke Tareꞌa. Jaꞌa ka dhu kèdꞌu gagoe dhèu aae Daud. Ladhe Jaꞌa bhoke kore babèdho, abhu boe ca dhèu sa bisa bèdho hari. Ladhe Jaꞌa bèdho kore, abhu boe ca dhèu sa bisa bhoke.✡

8 Jaꞌa keꞌa aaꞌi ngaa dhu miu tao. Jaꞌa keꞌa kahèi, pangaru miu kapai boe. Masi ka sèmi èèna, miu pasili boe Jaꞌa, aa madhutu taruu lii aꞌajꞌa Jaꞌa. Sanèdꞌe paie, te Jaꞌa dhu conge le babèdho hia miu, de dhèu èci sa bisa boe bèdho hari.

9 Nanene paie-iie! Te abhu dhèu leko-monya dhu peka na, rèngu sèra dhèu unu Lamatua. Te ngaa rèngu sèra, dhèu kapodꞌe-kabèli dhu madhutu dhèu aae nidhu. Pe meꞌa unu mi! Jaꞌa tao si, sèna ka ra dhiu patitu kètu urutuu ètu madha miu, aa ra mangaku na, Jaꞌa tareꞌa-reꞌa sue miu.✡ 10 Lula miu madhutu le paredha Jaꞌa, ka miu taha madhutu Jaꞌa, nèti èèna ka, Jaꞌa bhabhae miu nèti jꞌajꞌèra dhu Lamatua neo hia mai, ho sèku dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne.

11 Nèbhu heka, Jaꞌa dhiu. De miu kèpe paꞌèra-èra lii ajꞌa-nori Jaꞌa, dhu miu abhu le karèi nèti uru ka. Te mage dhoka abhu dhu parame rare rui-jꞌajꞌèra dhu Lamatua neo bꞌala hia miu. 12 Dhèu cee ka dhu taha madhutu Jaꞌa toke madhe, bèli-camèdꞌa nèngu pea taruu dènge Lamatua, sama sèmi agarii aae dhu titu mèno ètu dꞌara Èmu Ama Lamatua. Pe Jaꞌa suri ngara Lamatua Jaꞌa, dènge ngara kota Lamatua ètu ngiꞌu dhèu ne. Kota èèna ra pangare, na, ‘Yerusalem Hiu’, dhu bèli-camèdꞌa Lamatua papuru mai nèti sorga. Aa èèna na, Jaꞌa suri kahèi ngara hiu Jaꞌa mi ngiꞌu dhèu ne.✡

13 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Ama Lamatua peka mi jumaꞌat Na sèra.’ ”

Lamatua Yesus paꞌadhu lii moa hia jumaꞌat ètu Laodikia

14 Èle ka, Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, tuhu hari lii, peka na, “Yohanis, èu hudꞌi suri more ku sasuri dhu limuri tèka, dhu isi na sèmi neꞌe ka:

‘Mi jumaꞌat ètu kota Laodikia:

Sasuri ne nèti Jaꞌa, Yesus, dhu dhèu paroa na, ‘Tareꞌa sèmi èèna’. Jaꞌa ne loe boe padhai lii dènge mola Lii Holo-Nori Ama Lamatua. Dènge aaꞌi-aaꞌi dhu Lamatua adꞌu-ue sèra, jꞌajꞌajꞌi ra nèti Jaꞌa.✡

15 Jaꞌa ladhe kèdhi le tatao miu ètu Laodikia. Te ngaa miu sèmi ngaa mèro?! Pana aadꞌo, aa pacuhi aadꞌo kahèi. Ladhe pana, na, hudꞌi tareꞌa-reꞌa pana! Aa ladhe pacuhi, na, hudꞌi tareꞌa-reꞌa pacuhi! 16 Te ngaa, lula dꞌara miu kajari, bèli-camèdꞌa Jaꞌa sabhuu eele miu nèti dꞌara hèbꞌa Jaꞌa, sama sèmi dhèu sabhuu ilu.

17 Miu padhai lii padedha iisi, peka na, ‘Jiꞌi se, kaja-suꞌi. Jiꞌi mamuri beꞌa, kura boe ngaa-ngaa!’ Te ngaa madhutu iia-iia na, dꞌara miu dhu bèdhu le, ka meꞌa heka mia ka dhu beꞌa. Nèti èèna ka, miu jꞌajꞌi mi dhèu dhu dènge boe ngaa-ngaa, aa dhu dènge boe mèdha ètu ua mi. 18 De hua iia mai ho hèli mere poe-pai nèti Jaꞌa, sèna ka miu tareꞌa-reꞌa jꞌajꞌi dhèu kaja-suꞌi. Aa hèli mere mèdha-papake pudhi, ho pahutu era makae mi. Aa hèli mere kahèi èi naꞌi musi madha, sèna ka roso mi musi madha miu, ho mèdhi mèu hari.

19 Ladhe dhèu pasue Jaꞌa tao sala, Jaꞌa kai aa huku si, sèna ka ra jꞌajꞌi beꞌa. De miu hudꞌi pamola dꞌara mi, ho madhutu Jaꞌa dènge dꞌara kateme.✡

20 Nanene paie-iie. Te Jaꞌa nuka titu ètu hèbꞌa èmu ne, aa Jaꞌa paroa taruu ho neo maso asa dꞌara èmu. Ladhe dhèu cee dhu tadèngi lii Jaꞌa, ho na conge èmu, Jaꞌa dhiu asa dꞌara, sèna ka madhèdi taꞌa-tinu paꞌèci. 21 Dhèu cee dhu taha madhutu Jaꞌa toke madhe, bèli-camèdꞌa Jaꞌa pangèdꞌu ne hak, ho nèdꞌu paredha bera-bera dènge Jaꞌa. Te Jaꞌa taha le madhutu Ama Ku kahèi, nèti èèna ka limuri ne Jaꞌa kèdꞌu paredha sama-sama dènge Ne.

22 Nanene paie-iie, ngaa dhu Roh Lamatua peka mi jumaꞌat Na sèra.’ ”

4

Rèngu pahaha iisi mi Ama Lamatua ètu sorga

1 Ropa Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa ne, peka nare lii moa Na mi pidhu jumaꞌat sèra, hèia Lamatua bhoke padꞌelo dènge jaꞌa, ngaa-ngaa dhu leo hari. Ètu dꞌara ciki ooꞌe èèna kahèi, jaꞌa kèdhi babèdho èci dhu bhoke le tangare laꞌe asa sorga. Ka jaꞌa tadèngi hari lii dhu mèdhu nèti dhèu deo na, nuka sèmi lii tiu tèbhe, peka na, “Mai ku! Caꞌe asa neꞌe, sèna ka Jaꞌa padꞌelo dènge èu ngaa-ngaa dhu jꞌajꞌi bèli-camèdꞌa.”

2 Lodꞌo èèna kahèi, Roh Lamatua dedꞌe nèti jaꞌa asa sorga. Cagꞌagꞌa laa, jaꞌa kèdhi kadera paredha èci, aa abhu dhu madhèdi ètu dedha. 3 Dhu madhèdi ètu kadera èèna heo mangèru dènge mea, èci èèna ka dènge hadhu kaleꞌe dhu kabꞌua, dhu ra peka na, yaspis dènge sardius. Abhu kahèi saroo èci dhu reo nare kadera paredha Na. Saroo ne heo na mangèru sama sèmi hadhu kaleꞌe samrud.✡ 4 Ètu èèna kahèi, abhu 24 (dua nguru èpa) kadera paredha iiki, dhu reo rare kadera paredha dhu ètu talora aae èèna. Ètu dedha kadera paredha iiki seꞌe, madhèdi katua 24 (dua nguru èpa) dhèu. Aaꞌi-aaꞌi ra pake mèdha-papake pudhi, dènge solo paredha dhu tao nèti hualaa. 5 Nèti kadera paredha ètu talora aae èèna, abhu bela dhu kacèbꞌa, dènge dꞌoro dhu lii mèdhu patuu maꞌèta boe. Abhu kahèi obꞌo pidhu bua dhu heo ètu madha kadera paredha èèna. Rèngu se, nuka sèmi Roh Ama Lamatua dhu pidhu rupa.✡ 6 Ètu madha kadera paredha ne, jaꞌa kèdhi èi, oe sèmi dhasi dhu mèu aadha-aadha nuka sèmi tèru.

Hèia jaꞌa kèdhi badha èpa ngiꞌu dhu dhae kèdhi mèka ciki sa rai-reo kadera èèna. Ngiꞌu ra nèti madha toke kabodho, pènu dènge musi madha. Badha seꞌe ka dhu lalau-laloꞌo Lamatua.✡

7 Badha ka èci, rèhu na sèmi singa. Ka dua, rèhu na sèmi sapi mone. Ka tèlu, rèhu na sèmi dhèu. Aa ka èpa, rèhu na nuka sèmi manea luji dhu lela.* ✡ 8 Badha èpa ngiꞌu se, ciꞌu-ciꞌu ka dhu dènge èla ra, èna. Re liꞌu dènge re dꞌara èla se, pènu dènge musi madha kahèi. Mèu-mèda, badha se loe boe sodꞌa, peka na,

“Jiꞌi koa-kio kolongara Ama Lamatua!

Jiꞌi dedꞌe padedha-dedha kolongara Lamatua!

Lamatua èèna, dhu mola-mèci risi eele!

Koasa Lamatua dhu kapai risi eele.

Lamatua èèna karèi nèti uru ka mai.

Lamatua dhu deo neꞌe ne.

Aa Lamatua dhu taa-taa toke dꞌai mia-mia laꞌe!”✡

9 Dènge ra sodꞌa sèmi èèna, rèngu koa-kio dènge pakabꞌua Ama Lamatua, aa ra manèngi makasi mi Nèngu kahèi, lula Nèngu ka dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha èèna, aa Nèngu ka dhu taa-taa toke dꞌai mia-mia. Ropa rèngu sodꞌa, 10 hèia 24 (dua nguru èpa) katua sèra pabèbha iisi ra, ka patitu kètu urutuu ètu madha Ama Lamatua, dhu madhèdi ètu kadera paredha èèna. Katua se bhoke eele solo paredha ra, ka ra tèke mi madha kadera paredha èèna, ho pahaha iisi mi Nèngu dhu mamuri taa-taa dènge boe too-lane. Èle ka, ra koa-kio Ne, peka na,

11 “Ooo, Ama Lamatua!

Jiꞌi koa-kio kolongara Lamatua!

Jiꞌi dedꞌe padedha-dedha kolongara Lamatua.

Lamatua ne, Kètu jiꞌi.

Lamatua ne, Ama Lamatua jiꞌi!

Lamatua ka dhu nia sèmi more koa-kio jiꞌi.

Lamatua ka dhu pantas sèmi lii pakabꞌua jiꞌi.

Lula Lamatua ka dhu koasa kapai risi eele.

Aa Lamatua ka dhu dedha risi eele.

Lamatua ka dhu pajꞌajꞌi aaꞌi-aaꞌi.

Lamatua ka dhu hia mamuri aaꞌi-aaꞌi.

Aaꞌi-aaꞌi dhu tesa,

jꞌajꞌi, lula Lamatua ka dhu adꞌu-ue.

Aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri,

dènge aꞌae, lula Lamatua ka dhu hia.”

5

Lalulu sasuri dhu segel madhe

1 Èle èèna ka, jaꞌa ladhe hari Nèngu dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha èèna. Na kèpe dènge sasuri ca lulu ètu ai gꞌana Na. Ètu lalulu sasuri ne, dhu suri le re liꞌu dènge dꞌara. Ra segel le ètu pidhu era.✡

2 Hèia jaꞌa kèdhi ana pajuu nèti sorga ca dhèu dhu kapai aae. Dènge lii aae, na karèi, “Dhèu cee ka dhu dènge hak ho bisa bhoke segel aa baca sasuri ne?” 3 Na karèi sèmi èèna ka, te ngaa ra abhu boe ca dhèu sa dhu dènge hak, ho bisa bhoke dènge baca isi sasuri ne. Masi ka ètu sorga, do ètu rai-haha ne, abhu boe èci sa hèi dhu dènge hak. Ètu era dhèu madhe, aadꞌo kahèi. 4 Ropa kèdhi sèmi èèna, hèia jaꞌa tangi dꞌara pèdꞌa, lula abhu boe ca dhèu sa dhu dènge hak ho bisa bhoke sasuri aa baca isi na. 5 Èle ka, ca dhèu nèti dua nguru èpa katua seꞌe, lii dènge jaꞌa, peka na, “Baku tangi, we. Te ana-èpu dhèu aae Daud ca dhèu dhu kapai risi eele, dhu ra haji ngara Na, ‘Singa nèti udhu-rasa Yahuda’. Nèngu ka dhu abꞌo palaho le aaꞌi-aaꞌi dhu bhelu-katubꞌa. De Nèngu ka dhu dènge hak, sèna ka bisa bhoke segel aa baca isi sasuri ne.”✡

6 Ropa tadèngi kore lii neꞌe, jaꞌa kèdhi Ana Kahibꞌi-Kalèbho dhu titu ètu talora aae badha èpa ngiꞌu sèra, dènge 24 (dua nguru èpa) katua dhu madhèdi reo rare kadera paredha èèna. Ana Kahibꞌi-Kalèbho ne, oe sèmi dhu ra pamadhe le. Nèngu ne dènge tadhu pidhu, aa musi madha Na pidhu kahèi. Musi madha pidhu sèra, nuka sèmi Roh Na dhu dènge pidhu rupa, dhu Na papuru mai palème rai-haha ne.✡ 7 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi Ana Kalèbho ne, kako laꞌe asa madha Nèngu dhu madhèdi ètu kadera paredha èèna, sèna ka sèmi nare lalulu sasuri nèti ai gꞌana Na.

8 Ropa Ana Kalèbho ne sèmi nare sasuri, cagꞌagꞌa laa badha èpa ngiꞌu, dènge 24 (dua nguru èpa) katua sèra, pabèbha iisi ra, ka ra patitu kètu urutuu ètu madha Na. Rèngu se èci-èci ka kèpe mèdha lii sodꞌa oe sèmi sasadhu sa, dènge mago hualaa dhu isi dènge raa ajꞌu hèu mèngi, sèna ka ra pasèbu ho pahèu mèngi. Raa ajꞌu hèu mèngi seꞌe ka, nuka lii manèngi-mangajꞌi nèti dhèu unu Lamatua.✡ 9 Ka rèngu aaꞌi-aaꞌi sodꞌa lii sodꞌa hiu èci, peka na:

“Ana Kalèbho neꞌe ka dhu nia sèmi nare sasuri ne.

Ana Kalèbho neꞌe ka dhu dènge hak ho bisa bhoke segel sèra.

Te Nèngu neꞌe ka dhu ra pamadhe le.

Hèia Ama Lamatua pake raa Na,

ho sui nare dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne,

sèna ka dhèu cahagꞌe bisa jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua.

Dènge sèmi èèna, dhèu rai-haha nèti lii aaꞌi-aaꞌi dènge rai aaꞌi-aaꞌi,

bisa jꞌajꞌi ana-ana Lamatua.✡

10 Ana Kalèbho neꞌe ka, oru nare si aaꞌi-aaꞌi,

jꞌajꞌi mi ca rae-ca nadha.

Ana Kalèbho neꞌe ka, hagꞌe nare si,

jꞌajꞌi dhèu sabꞌa Lamatua.

Bèli-camèdꞌa rèngu seꞌe ka dhu rèdꞌu paredha ètu rai-haha.

Pe rèngu sabꞌa hia Lamatua ètu rai-haha.”✡

11 Èle ka, jaꞌa boti kètu, hèia tadèngi lii mèdhu aae èci. Hèia jaꞌa ladhe badha aae èpa ngiꞌu, dènge 24 (dua nguru èpa) katua se, tabha hari dènge ana pajuu nèti sorga ae titu kèna. Ana pajuu se dꞌai juta-kehi.✡ 12 Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra sodꞌa dènge lii mèdhu, peka na,

“Jiꞌi dedꞌe padedha-dedha Ana Kalèbho dhu ra pamadhe le,

Lula Nèngu ka dhu nia sèmi nare lii koa-kio jiꞌi!

Koasa Na, kapai risi eele.

Kakaja Na, lale-kabèle.

Ngangee lii padhai Na, lèke mola-mola.

Aꞌèra Na, èci sa risi boe.

Jiꞌi jꞌoka padedha-dedha kolongara Na.

Jiꞌi pakabꞌua Ne.

Jiꞌi koa-kio Ne.”

13 Èle èèna ka, jaꞌa tadèngi hari lii sodꞌa dhu leo èci. Lii sodꞌa ne, mai nèti aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu: sorga, dedha-liru, rai-haha, dènge dꞌara dhasi. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra sodꞌa. Nèti era dhèu madhe kahèi, ra madhutu sodꞌa. Aaꞌi-aaꞌi ra sodꞌa, peka na,

“Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha.

Jiꞌi nedhe padedha-dedha kahèi Ana Kalèbho ne.

Jiꞌi pakabꞌua Rèngu.

Jiꞌi pahaha iisi mi Rèngu.

Lula Rèngu ka dhu rèdꞌu paredha taa-taa!

Aa koasa Ra dhu dènge boe too-lane!”

14 Hèia èpa badha aae se, loe boe dènge lii dhaa, peka na, “Tareꞌa-reꞌa! Lèke kèna!” Ka 24 (dua nguru èpa) katua seꞌe pabèbha hari iisi ra, hèia ra patitu kètu urutuu, ho ra pahaha iisi mi Ama Lamatua, dènge Ana Kalèbho èèna.

6

Ana Kalèbho bhoke eele segel se èci-èci Segel ka èci — Kapala pamusu kalua mai

1 Èle ka, jaꞌa ladhe kèdhi Ana Kalèbho bhoke segel ka èci nèti lalulu sasuri èèna. Hèia jaꞌa tadèngi, na, èci nèti èpa badha aae sèra parodha dènge lii mèdhu, nuka sèmi lii dꞌoro. Na paredha, peka na, “Lamu dènge ka!” 2 Cagꞌagꞌa laa, jaꞌa kèdhi jara pudhi ciꞌu. Dhèu èci dhu manyaꞌe pake dènge solo kapala musu, lula nèngu ka dhu segi taruu ètu dꞌara pamusu. Limuri ne na kèpe le kataki-hahusu, laꞌe ho segi hari musu na ètu rai-haha.✡

Segel ka dua — patao-palaha ètu rai-haha

3 Hèia Ana Kalèbho ne bhoke segel ka dua. Ka jaꞌa tadèngi badha aae ka dua paredha, peka na, “Lamu dènge ka!” 4 Ka jara ciꞌu dhu mea gèu-gèu kalua mai. Dhèu dhu manyaꞌe jara ne sèmi nare samala aae èci. Ra hia ne koasa ho laꞌe pamaruru ètu rai-haha, sèna ka dhèu rai-haha èci pamadhe èci.✡

Segel ka tèlu — tèu manganga-madꞌèu

5 Ka Ana Kalèbho bhoke segel ka tèlu. Hèia jaꞌa tadèngi lii paredha nèti badha aae ka tèlu, peka na, “Lamu dènge ka!” Kacaꞌa laa, jaꞌa kèdhi jara mèdhi ciꞌu. Dhèu dhu manyaꞌe jara ne nèdꞌu dènge kabatai cue, sèna ka tai ngangaꞌa dhu oe kura kèna.✡ 6 Hèia jaꞌa tadèngi hari, nuka sèmi lii èci mai nèti talora aae badha èpa ngiꞌu se, peka na, “Bèli-camèdꞌa, abhu manganga-madꞌèu dhu kapai titu kèna ètu rai-haha. Gaji dhèu ca lodꞌo nia dhoka hèli laludhu tèlu moo di; te ngaa neo laludhu beꞌa, abhu dhoka ca moo di. Masi ka sèmi èèna, dhèu bisa boe paꞌele iie ajꞌu saitun dènge ajꞌu anggor ètu dꞌara oka ra.”*

Segel ka èpa — dhèu ae madhe

7 Èle èèna ka, Ana Kalèbho ne bhoke segel ka èpa. Hèia jaꞌa tadèngi lii nèti badha aae ka èpa hia paredha, peka na, “Lamu dènge ka!” 8 Kacaꞌa laa, jaꞌa ladhe kèdhi jara ciꞌu dhu rèu na sanama karara. Dhèu dhu manyaꞌe jara ne, ngara na ‘Mamadhe’. Aa abhu dhu madhutu ne re limuri, ngara na ‘Era pea Samanga Dhèu Madhe’. Rèngu dua ra abhu koasa ho lasi pamadhe dhèu ètu rai-haha pake samala, tèu manganga-madèu, papèdꞌa-tarègu, dènge pasoku badha hui dhu bhelu. Ladhe ige aaꞌi dhèu dhu madhe, aaꞌi-aaꞌi ra ca kaboko nèti èpa kaboko nèti dhèu dhu pea ètu rai-haha.✡

Segel ka lèmi — dhèu unu Lamatua tatae toke Na pamaꞌète lii langu si

9 Hèia Ana Kalèbho ne bhoke segel ka lèmi. Ka jaꞌa kèdhi samanga dhèu dhu ra pamadhe uru sèra ètu roꞌa mei korban. Ra pamadhe rèngu lula parcaya Ama Lamatua, aa ajꞌa-nori dhèu taruu lula-nèti Lii Holo-Nori Na. 10 Ra paꞌoo-parodha, peka na, “Oo Lamatua, Ama dhu kapai risi! Ama dhu mola-mèci! Jiꞌi parcaya ngaa dhu Lamatua peka-padhai. Te ngaa jiꞌi hudꞌi tatae dꞌai pèri lodꞌo hari, heka Lamatua pamaꞌète lii langu, sèna ka huku dhèu dhu pamadhe jiꞌi ètu rai-haha nèi?”

11 Ropa rèngu karèi rare sèmi èèna, hèia rèngu èci-èci ka abhu kodho pudhi robho dꞌai rai. Abhu dhu peka dènge ra, “Tatae hari ku ciki ooꞌe, toke miu tesa aaꞌi. Te abhu anga miu era dhu ra pamadhe sèmi miu kahèi.”

Segel ka èna — mamadhe-mamopo ètu dedha-liru dènge rai-haha

12 Ka Ana Kalèbho ne bhoke segel ka èna. Kacaꞌa laa, jaꞌa ladhe kèdhi rai-haha ne opo kapai titu kèna. Hèia madha lodꞌo maroga kiu-kiu, nuka sèmi bèla mèdhi, aa hèru mea sama sèmi raa.✡ 13 Hua hètu-hua hètu nèti dedha-liru bèbhe mai asa rai-haha, nuka sèmi hua ajꞌu hoa dhu kabhui, lula lèke ngèlu aae. 14 Hèia jaꞌa ladhe, na, liru mae bagi mi dua, ka lulu nuka sèmi dhèpi, toke ele. Aa ledhe-ledhe dènge pulu aaꞌi-aaꞌi ra gagedꞌo, toke ele nèti era ra.✡ 15 Ropa jꞌara se jꞌajꞌi, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha, mulai nèti dhèu aae-dhèu kapai, komedhaa sordadꞌu, dhèu kaja-suꞌi, toke dꞌai ènu sèra, aaꞌi-aaꞌi ra madhaꞌu titu kèna. Ka rai lasi luꞌu ètu roꞌa-roꞌa loe, dènge sasanga-sasanga hadhu ètu ledhe.✡ 16 Dhèu sèra pua ledhe-ledhe aa hadhu aae sèra, peka na, “Saguru mere ka jiꞌi laa! Pahuni jiꞌi sèna ka Nèngu dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha aae èèna, baku nèdhi jiꞌi. Aa Ana Kalèbho èèna huku ia ka jiꞌi.✡ 17 Ira ii! Jiꞌi laho mae-mae le, te lodꞌo dꞌai mamadhe-mamopo kèna! Ama Lamatua dènge Ana Kalèbho èèna, neo dutu nanasa Rèngu mi dedha jiꞌi. Te ngaa èci sa bisa boe sili rare, hèia tatu madhe aaꞌi mèu-mèu!”✡

7

Ama Lamatua tao cap mi 144.000 (cangasu èpa nguru èpa riho) dhèu

1 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi ana pajuu Lamatua dhèu èpa puru mai nèti sorga, titu ètu èpa madha ngèlu ètu rai-haha ne, ho taha ngèlu. Ka ngèlu bisa boe tiu asa dꞌara dhasi, rai-dedha, dènge ajꞌu-ajꞌu.✡ 2 Lamatua hia si koasa, ho ra paꞌele iie rai-dedha dènge dꞌara dhasi. Ka jaꞌa kèdhi hari ana pajuu dhu leo ca dhèu nèti sorga, mai nèti dhimu. Na mai nèti dènge cap Ama Lamatua dhu mamuri taa-taa. Hèia na rodhe mi ana pajuu dhèu èpa sèra, peka na, 3 “Mate ku! Baku paꞌele iie ku rai-dedha, do dꞌara dhasi, do ajꞌu sèra. Mate toke jiꞌi tao ngare ku cap mi katangarèi dhèu unu Lamatua sèra.”✡

4 Èle èèna ka, rèngu peka dènge jaꞌa, na, ana pajuu ne tao le tadha mi dhèu unu Lamatua sèra. Dhèu sèra aaꞌi-aaꞌi ra 144.000 (cangasu èpa nguru èpa riho) dhèu, dhu mai nèti suku Israꞌel. Nuka:

5 nèti suku Yahuda, 12.000 (canguru dua riho) dhèu;

suku Ruben, 12.000 dhèu;

suku Gad, 12.000 dhèu;

6 suku Aser, 12.000 dhèu;

suku Naftali, 12.000 dhèu;

suku Manase, 12.000 dhèu;

7 suku Simeon, 12.000 dhèu;

suku Lewi, 12.000 dhèu;

suku Isaskar, 12.000 dhèu;

8 suku Sebulon, 12.000 dhèu;

suku Yusuf, 12.000 dhèu;

aa nèti suku Benyamin, 12.000 dhèu.

Dhèu mola-mèci koa-kio Ama Lamatua dènge Ana Kalèbho

9 Èle èèna ka, jaꞌa kèdhi dhèu ae titu kèna, dhu ige kore boe. Rèngu mai nèti suku aaꞌi-aaꞌi, nèti udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi, nèti kabarai aaꞌi-aaꞌi, aa nèti lii aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha. Rèngu pakaboko tangara asa kadera paredha, aa asa Ana Kalèbho kahèi. Dhèu sèra pake kodho pudhi, aa ra kèpe dènge rèu palam. 10 Ka aaꞌi-aaꞌi ra koa-kio, aku rèngu na,

“Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua jiꞌi,

dhu madhèdi ètu kadera paredha Na.

Jiꞌi dedꞌe padedha-dedha Ana Kalèbho ne kahèi!

Rèngu seꞌe ka dhu pala mamuri hia jiꞌi.

Rèngu seꞌe ka dhu bhoke jꞌara mamuri hia jiꞌi.”

11 Ropa padhai lii rare sèmi èèna, ana pajuu Lamatua nèti sorga dhu rai-reo rare kadera paredha ne, patitu kètu urutuu ra, toke rèhu dꞌai rai, tangare asa kadera paredha aae ne. Katua-katua dènge èpa badha aae sèra, tao madhutu sèmi èèna kahèi. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra pahaha iisi mi Ama Lamatua, 12 aa ra peka na,

“Tareꞌa! Èèna tareꞌa-reꞌa!

Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua kahèi!

Jiꞌi jꞌoka padedha-dedha kolongara Lamatua kahèi!

Ngangee dènge lii padhai Lamatua, dhu lèke mola-mola.

Koasa Lamatua dhu kapai risi eele.

Aꞌèra Lamatua seli eele.

Jiꞌi loe boe manèngi makasi mi Ama Lamatua.

Jiꞌi loe boe pakabꞌua Lamatua.

Lèke! Tareꞌa sèmi èèna!”

13 Ropa rèngu koa-kio rare sèmi èèna, hèia nèti 24 (dua nguru èpa) katua se, èci karèi jaꞌa, aku nèngu na, “Dhèu ae-ae dhu pake kodho pudhi se, èu tadha si, do? Rèngu se mai nèti mia?”

14 Te ngaa jaꞌa dhaa, peka na, “Aadꞌo, ama. Jaꞌa tadhe boe rèngu se, cee. Ama ka dhu tadhe risi.”

Ka na peka dènge jaꞌa, aku nèngu na, “Rèngu se, dhèu dhu bhodho nèti dꞌara jꞌajꞌèra aae.

Rèngu se, dhèu dhu pake le raa Ana Kalèbho ne,

sèna ka rase mèdha-papake ra,

aa tao papudhi kodho ra.✡

15 Nèti èèna ka, rèngu titu ètu madha kadera paredha Ama Lamatua.

Mèu-mèda rèngu lalau-laloꞌo Lamatua ètu dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi Na.

Lamatua dènge si taa-taa.

Lamatua madhenge si taa-taa.

16 Pe rèngu reꞌa heka manganga.

Pe rèngu koko-kamango heka.

Pe madha lodꞌo pakèpu heka si.

Pe kaꞌuri rèngu carici heka lèke lodꞌo pana.✡

17 Ana Kalèbho dhu padètu dènge kadera paredha èèna,

Pe Nèngu ka jꞌajꞌi dhèu bata-magee kètu rèngu.

Èèna na Nèngu ka eo nèti si,

lasi rinu asa madha èi dhu nèti mamuri hia dhèu.

Pe Lamatua saku eele sasusa ra,

sèna ka ra tangi ia ka.”✡

8

Segel ka pidhu — ana pajuu Lamatua sèmi rare tèbhe pidhu bua

1 Hèia Ana Kalèbho ne bhoke segel ka pidhu. Kabèdhi laa, aaꞌi-aaꞌi ètu sorga kalau-karèto boe. Abhu boe lii èci sa, pe dꞌai catenga jam sa. 2 Ka jaꞌa ladhe kèdhi ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga, titu taruu ètu madha Ama Lamatua, dhu paꞌèra lalau Ne. Rèngu èci-èci ka sèmi rare tèbhe ra.

3 Ka ana pajuu dhu leo ca dhèu, titu ètu madha mei era tunu raa ajꞌu hèu mèngi. Nèngu dhu nèdꞌu dènge mago hualaa cue, era isi raa ajꞌu hèu mèngi. Hèia ra hia ne raa ajꞌu hèu mèngi ae-ae, sèna ka na pabꞌali dènge lii manèngi-mangajꞌi nèti dhèu unu Ama Lamatua. Ka na nèti mago hualaa, ho tao sèmi korban dhu hèu mèngi, sèna ka laꞌe tèke asa dedha mei hualaa ètu madha kadera paredha aae.✡ 4 Ka na tunu raa ajꞌu hèu mèngi ne. Hèia hèu mèngi na caꞌe asa madha Ama Lamatua, palere-lere dènge lii manèngi-mangajꞌi nèti dhèu unu Lamatua.

5 Èle èèna ka, ana pajuu ne nare ai nèti dedha mei ne, laꞌe tao asa dꞌara mago hualaa èèna. Hèia na pèci mago ne asa rai-haha. Kacaꞌa laa, jaꞌa ladhe kèdhi bela kacèbꞌa lolo aae nèti gꞌana-kariu ètu rai-haha. Ka lii tea maꞌète boe, aa rai opo kapai titu kèna.✡

6 Èle ka, ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga sèra, paꞌèra ho tiu tèbhe ra.

Tiu tèbhe ka èci — ana aajꞌu kèpu-ladhu ai

7 Ropa ana pajuu ka èci tiu tèbhe na, hèia èjꞌi es aa ai pabꞌali dènge raa, sabhori mai asa rai-haha. Jꞌuꞌu aaꞌi-aaꞌi ètu mia-mia kèpu-ladhu ai. Ca era nèti tèlu era ètu rai-haha ne, kèpu-ladhu ai. Aa ca kaboko nèti tèlu kaboko ana aajꞌu ètu rai-haha ne, dhu kèpu-ladhu ai kahèi.✡

Tiu tèbhe ka dua — ngaa-ngaa ètu dꞌara dhasi madhe

8 Ropa ana pajuu ka dua tiu tèbhe na, ka mèdha èci sama sèmi ledhe aae cue dhu heo robhe-robhe, pèci laꞌe asa dꞌara dhasi, toke ca era nèti tèlu era ètu dꞌara dhasi jꞌajꞌi raa. 9 Hèia ca kaboko nèti tèlu kaboko badha ètu dꞌara dhasi, madhe aaꞌi mèu-mèu. Ca kaboko nèti tèlu kaboko kapa aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara dhasi, laho eele aaꞌi si.

Tiu tèbhe ka tèlu — èi jꞌajꞌi pèdꞌu

10-11 Ropa ana pajuu ka tèlu tiu tèbhe na, hèia nèti dedha-liru hua-hètu aae cue bèbhe mai, nuka sèmi obꞌo kapai aae èci dhu heo. Hua-hètu ne, ngara na ‘Pèdꞌu’. Ropa na bèbhe mai, èi loko dènge madha èi, jꞌajꞌi pèdꞌu. Hèia nèti dhèu dhu rinu, ae ka dhu madhe. Ladhe sèmi loko dènge èi madha ètu rai-haha ne hagꞌe mi tèlu, na, ca hagꞌe jꞌajꞌi pèdꞌu.✡

Tiu tèbhe ka èpa — madha lodꞌo, hèru dènge hua-hètu maroga

12 Hèia ana pajuu ka èpa tiu tèbhe na. Kacaꞌa laa, madha lodꞌo, hèru dènge hua-hètu lèke hake, hèia maroga. Ladhe re mèu, maroga èpa jam, lula madha lodꞌo heo iia heka. Aa ladhe re mèda, maroga kiu-kiu èpa jam kahèi, lula hèru dènge hua-hètu heo iia heka kahèi.✡

13 Èle ka, jaꞌa doa kètu, ka ladhe kèdhi manea luji ciꞌu dhu lela dedha titu kèna. Na parodha, peka na, “Kasian! Kasian! Bèli-camèdꞌa jꞌajꞌèra kapai lèke dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu rai-haha. Te ana pajuu dhèu tèlu era, dhu tiu mèka tèbhe ra.”

9

Tiu tèbhe ka lèmi — kabara pajꞌèra dhèu rai-haha

1 Èle èèna ka, ana pajuu ka lèmi tiu tèbhe na. Hèia jaꞌa kèdhi hua-hètu cue bèbhe asa rai-haha. Ra pangèdꞌu hua-hètu ne gagoe èci, ho na bhoke babèdho roꞌa jꞌajꞌèra dhu marèma na dènge boe too. 2 Lodꞌo na bhoke nare babèdho roꞌa ne, kacaꞌa laa sèbꞌu dhu mèdhi guru-guru kalua mai, nuka sèmi sèbꞌu ai naꞌe jꞌami. Sèbꞌu ne kalua mai dhu kahore-kahore, caꞌe laꞌe asa dedha, ka dedha-liru dènge madha lodꞌo maroga.✡ 3 Hèia kabara ae titu kèna, lela nèti dꞌara sèbꞌu ai ne, ka bèbhe asa rai-haha. Ama Lamatua dhu pangèdꞌu le koasa mi rèngu, sama sèmi karakarai.✡ 4 Te ngaa Ama Lamatua peka dènge si, ho baku paꞌele iie jꞌuꞌu, ajꞌu-ajꞌu, dènge ana aajꞌu ètu rai-haha. Te ngaa ra hudꞌi pajꞌèra ku dhèu dhu dènge boe tadha Lamatua ètu katangarèi ra.✡ 5 Lamatua soro tèke kabara se pajꞌèra dhèu sèra toke dꞌai lèmi hèru, te ngaa bisa boe pamadhe si. Dhodhoka tao papèdꞌa di, sama sèmi karakarai tèpu. 6 Ètu dꞌara lèmi hèru èèna, rarii aa jꞌèra titu kèna, toke ra manèngi madhe. Masi ka sèmi èèna, ra madhe boe.✡

7 Jaꞌa ladhe rupa kabara se sama sèmi jara pamusu. Rèngu pake solo kapala musu dhu tao nèti hualaa. Rèhu ra sama sèmi rèhu dhèu.✡ 8 Rèu kètu ra madhera èci èèna ka dènge rèu kètu dhèu bhèni. Ngutu ra mariu sèmi ngutu singa.✡ 9 Rèngu se oe sèmi pake kodho bèsi ètu sangasa ra. Lii kahaku èla ra mèdhu sama sèmi jara sordadꞌu ae titu kèna dhu ère kareta pamusu ra.✡ 10 Rèu lai ra èra titu kèna, aa dhu dènge raco nuka sèmi raco karakarai. Rèngu se abhu koasa, ho pajꞌèra dhèu pake raco ra, toke dꞌai lèmi hèru. 11 Dhèu aae kabara se, nuka kètu nèti rèngu aaꞌi-aaꞌi dhu ra babège si nèti dꞌara roꞌa jꞌajꞌèra dhu dènge boe too-lane. Ngara na ètu dꞌara lii Ibrani, Abadon, aa madhutu lii Yunani, Apolion. Sasoa na, “Dhu dꞌèi paꞌele iie”.

12 Dènge jꞌara neꞌe, seli le jꞌajꞌèra ka èci. Te ngaa baku pamudꞌe! Te dua jꞌajꞌèra dhu leo era, dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi hari.

Tiu tèbhe ka èna — tèlu rupa jꞌajꞌèra ètu rai-haha

13 Ka ana pajuu ka èna tiu tèbhe na. Hèia jaꞌa kèdhi mei hualaa, era dhu pake tunu raa ajꞌu hèu mèngi, dhu patangara dènge Lamatua. Ka lii èci kalua nèti èpa tadhu ètu kabicu mei èèna,✡ 14 ho peka dènge ana pajuu dhu heka tiu nare tèbhe na, “Abhu ana pajuu dhèu èpa, dhu nèbhu nare sange neꞌe lèke èki ètu dꞌara loko aae èci, dhu ngara na Efrat. Lamu patabuli eele si!” 15 Hèia laꞌe patabuli si, sèna ka ana pajuu èpa se lasi pamadhe dhèu, dhu lèke dènge tèu na, hèru na, lodꞌo na, dènge jam na, dhu Lamatua pamaꞌète nare le. Ladhe èdhi bagi dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne mi tèlu kaboko, na, dhu madhe, ca kaboko. 16 Rèngu peka dènge jaꞌa, na, sordadꞌu ana pajuu dhu caꞌe jara pamusu sèra aaꞌi-aaꞌi ra, dua ngasu juta dhèu. 17 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi sordadꞌu dènge jara ra. Sordadꞌu se dhu pake kodho bèsi paꞌabhe sangasa ra. Kodho se nuka, dhu mea gèu-gèu, mangèru kaleꞌe, dènge karara oe sèmi èi nasu. Rupa kètu jara se, sama sèmi kètu singa. Nèti hèbꞌa jara se, kalua ai, sèbꞌu, aa èi nasu, 18 ho hia jꞌajꞌèra tèlu rupa asa rai-haha, toke dhèu ètu rai-haha ne madhe aaꞌi ca kaboko nèti tèlu kaboko. 19 Èle èèna, hèia jara se lasi pajꞌèra dhèu pake hèbꞌa dènge rèu lai ra. Ètu rèu lai ra, abhu kètu sèmi kètu mege.

20 Te ngaa abhu dhèu cahagꞌe ètu rai-haha, dhu ra pamadhe boe nèti jꞌajꞌèra seꞌe. Masi ka sèmi èèna, rèngu neo boe tèke eele bhabhelu-katubꞌa ra. Rèngu sogo-tagu taruu nidhu aa mèdha-panyau dhu ra tao nèti hualaa, doi pudhi, tabaga, hadhu, dènge ajꞌu. Masi ka mèdha se bisa boe rèdhi ngaa-ngaa, bisa boe tadèngi ngaa-ngaa, aa bisa boe kako, te ngaa ra loe boe sogo-tagu si.✡ 21 Dhèu seꞌe roꞌo boe loe kahèi nèti sasala dhu leo, nuka sèmi pamadhe dhèu, pake naꞌi nidhu, tao jꞌara karehe dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali ra, aa manaꞌu pagogo-pagero.

10

Ana pajuu nèti sorga dhu nèdꞌu dènge lalulu sasuri iiki

1 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi ana pajuu Lamatua dhu kapai èci puru mai nèti sorga. Raꞌi-liru sarimu nare ngiꞌu na. Kètu na dhu poi dènge saroo. Rèhu na heo sama sèmi madha lodꞌo, aa haga na heo èci èèna ka dènge heo ai. 2 Nèngu ne kèpe dènge lalulu sasuri iiki, dhu bhoke tèke. Na titu, haga gꞌana na ètu dꞌara dhasi, haga kariu na ètu dedha-rai. 3 Hèia na paꞌoo-parodha, sèmi lii taraa singa. Ropa na paꞌoo-parodha nare, hèia dꞌoro lii pagodꞌo-godꞌo pidhu hari. 4 Ropa dꞌoro lii, ka jaꞌa neo suri lii padhai ra. Te ngaa jaꞌa tadèngi lii èci nèti sorga, peka na, “Èu baku lolo dènge dhèu lii padhai lula-nèti pidhu dꞌoro seꞌe! Mage mu suri ngaa-ngaa kahèi.”

5 Ka ana pajuu dhu titu haga calaa ètu dedha-rai, aa haga calaa ètu dꞌara dhasi èèna, jꞌoka ai gꞌana na asa dedha-liru, 6 hèia na subha, peka na, “Lii dhu jaꞌa peka ne, lèke tareꞌa! Jaꞌa subha dènge kolongara Ama Lamatua, lula Nèngu ka dhu taa-taa! Nèngu ka dhu pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha, aa isi ra aaꞌi-aaꞌi. Nanene paie-iie! Lodꞌo dhu èdhi tatae èèna, mamai na oe dètu le. 7 Te ladhe ana pajuu Lamatua ka pidhu èèna neo tiu tèbhe na, pe Lamatua tao madhutu ngaa dhu uru èèna dhèu dhae reꞌa mèka. Te ngaa, ngaa dhu Na neo tao ne, Na peka le dènge dhèu rèti lii padhai Na dhu lalau-laloꞌo Ne. De nanene paie-iie, te lii padhai Jaꞌa ne lèke tareꞌa.”✡

8 Ka lii dhu jaꞌa tadèngi nèti dedha-liru èèna, peka hari dènge jaꞌa, aku nèngu na, “Yohanis, lamu ka asa ana pajuu nèti sorga nèi, dhu titu haga na calaa ètu rai-dedha, aa calaa ètu dꞌara dhasi. More nèti kacui-aai na, lalulu sasuri iiki dhu bhoke tèke èèna.”

9 Hèia jaꞌa laku dènge ka asa ana pajuu ne, manèngi kore sasuri iiki èèna. Ka na lii dènge jaꞌa, aku nèngu na, “More ho muꞌa ka! Èèna na dꞌara hèbꞌa èu, rasa kee nuka sèmi dhua nasu oni, te ngaa ètu dꞌara kabake èu, rasa pèdꞌu.”

10 Ropa na padhai lii nare sèmi èèna, ka jaꞌa sèmi kore sasuri iiki èèna nèti kacui-aai na. Hèia jaꞌa kuꞌe dènge ka. Ètu dꞌara hèbꞌa jaꞌa ne kee sèmi dhua nasu oni. Te ngaa ropa jaꞌa dhèle, jaꞌa rasa na ètu dꞌara kabake jaꞌa pèdꞌu.✡

11 Ka abhu dhu pua jaꞌa, peka na, “Èu hudꞌi lamu hari ku, ho peka dènge ka ngaa dhu bèli-camèdꞌa Lamatua neo tao ètu rai-haha. Peka jꞌara-jꞌara dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi mi dhèu aae aaꞌi-aaꞌi, mi dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi, nèti udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi, aa dènge nèti lii aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha.”

11

Dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua dhèu dua dhu kapai risi

1 Hèia ra jꞌole hia jaꞌa ajꞌu aꞌuku calaa dhu madhera nuka sèmi tatea. Ka Ama Lamatua paredha jaꞌa, peka na, “Yohanis, lamu ho uku Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Jaꞌa dènge mei sogo-tagu na ètu kota Yerusalem. Aa ige dhèu-dhèu dhu sabajꞌa ètu dꞌara Èmu èèna.✡ 2 Te ngaa madha Èmu Manèngi-Mangajꞌi èèna, mage mu uku, te era èèna dhu hagꞌe eele le hia suku-suku leo dhu tadhe boe Jaꞌa. Èèna na rèngu mai jꞌajꞌèli leli ho pakajꞌalu kota Jaꞌa ne, dꞌai tèlu tèu dènge cabèka (nuka, 1.260 [ca riho dua ngasu èna nguru] lodꞌo).✡ 3 Pe Jaꞌa pua dhèu Jaꞌa dhèu dua lasi asa era èèna, sèna ka rèti lii padhai Jaꞌa. Dhèu dua se pake mèdha sasusa, aa ra lole lii moa nèti Jaꞌa, toke èle 1.260 (ca riho dua ngasu èna nguru) lodꞌo èèna.”

4 Sakaria, ca dhèu nèti lii padhai Lamatua, dhu suri mema le nèti uru ka, lula-nèti dhèu dua se. Na pakasame sèmi ajꞌu saitun dua kapua, aa era tatèke labhu dua, dhu patitu tangare asa Ama Lamatua, dhu jꞌajꞌi Kètu mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha.✡ 5 Ladhe dhèu neo pajꞌèra dhèu dua dhu rèti lii padhai Lamatua, èèna na ai bhodho nèti dꞌara hèbꞌa ra, ho pakèpu aaꞌi musu ra. Dènge jꞌara sèmi neꞌe, dhèu dhu neo pajꞌèra si, tatu madhe. 6 Lodꞌo dua ra jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Lamatua ètu rai-haha ne, Lamatua pangèdꞌu ra koasa ho ra bisa taha èjꞌi, koasa sèna ka tao madha èi jꞌajꞌi raa, aa koasa ho adꞌu-ue rupa-rupa mamadhe-mamopo ètu rai-haha, madhutu dadꞌèi ra.✡

7 Lodꞌo dꞌai èle sasabꞌa-laꞌa ra, èèna na badha bhelu ciꞌu bhodho mai nèti roꞌa jꞌajꞌèra dhu dènge boe too-lane. Badha neꞌe labꞌa rèngu dua ra, toke na segi si, aa na pamadhe dua ra.✡ 8-9 Dènge jꞌara neꞌe, dua ra madhe ètu kota kapai, dhu uru èèna era dhèu paku pamadhe Lamatua rèngu ètu ajꞌu palolo-palèbha. Te kota neꞌe jꞌajꞌi le kota bhelu, sèmi kota Sodom dènge rai Masir uru èèna. Èèna na, dhèu core eele ngiꞌu aae dua ra, toke dꞌai tèlu lodꞌo dènge ca èta. Ka dhèu-dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi, nèti udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi, aa dènge nèti kabarai aaꞌi-aaꞌi ra, mai lingu. Dhèu se roꞌo boe hia ijin ho padhane si,✡ 10 lula ra karejꞌe laladhe ngiꞌu aae dhèu dua se, dhu mai lalai ngangee dhèu ae ètu rai-haha ne. Ka dhèu se aaꞌi-aaꞌi ra tao pesta, aa ra paꞌadhu hadia èci dènge èci.

11 Te ngaa ropa èle tèlu lodꞌo dènge ca èta, hèia Ama Lamatua hia si aꞌae, ka dua ra mamuri hari. Hèia dhèu-dhèu dhu ladhe rèdhi si, madhaꞌu toke isi ra rèbha-rèbha.✡ 12 Ka dhèu dua se tadèngi lii dhu mèdhu èci nèti dedha-liru pua ra, peka na, “Dua mi caꞌe ka asa neꞌe mai!” Hèia dua ra caꞌe asa dedha-liru lasi dènge raꞌi-liru dhu sarimu nare si. Ropa rèdhi sèmi èèna, ka musu ra malaa koꞌa-koꞌa sène.✡ 13 Kacaꞌa laa, rai opo dhu kapai titu kèna. Ladhe ige èmu aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara kota, nèti canguru èmu, dhu guri, cue. Aa dhèu dhu madhe, pidhu riho dhèu. Dhu madhe boe, ra madhaꞌu bia. Te ngaa rèngu èèna na pakabꞌua kahèi kolongara Ama Lamatua, lula Nèngu ka dhu nèdꞌu paredha ètu sorga.✡

14 Dènge sèmi neꞌe, jꞌajꞌèra ka dua seli le. Te ngaa baku pamudꞌe! Te calaka ka tèlu oe mai kèna.

Tiu tèbhe ka pidhu — Ama Lamatua dènge Yesus Kristus rèdꞌu paredha ètu rai-haha

15 Hèia ana pajuu Lamatua ka pidhu tiu tèbhe na. Kacaꞌa laa, jaꞌa tadèngi lii ae-ae nèti sorga, dhu peka na,

“Limuri ne, dhu rèdꞌu paredha ètu rai-haha,

dhodhoka Ama Lamatua dènge Kristus,

nuka Dhèu dhu Lamatua hagꞌe nare karèi nèti uru ka mai.

Èèna na Lamatua nèdꞌu paredha taa-taa, sama sèmi Dhèu Aae.”✡

16 Ka 24 (dua nguru èpa) katua dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha ètu madha Ama Lamatua, tadèngi lii èèna kahèi. Hèia ra patitu kètu urutuu, toke rèhu ra dꞌai rai, ka ra koa-kio Ama Lamatua, 17 aa sodꞌa, peka na,

“Oo Ama Lamatua!

Kètu jiꞌi!

Ama Lamatua jiꞌi!

Lamatua ka dhu paredha aaꞌi-aaꞌi.

Lamatua ka dhu koasa nare aaꞌi.

Lamatua ka dhu karèi nèti uru ka mai.

Lamatua ka dhu deo neꞌe ne.

Jiꞌi manèngi makasi mi Lamatua,

Lula Ama pake le koasa Mu dhu kapai risi,

sèna ka mèdꞌu paredha ètu rai-haha.

18 Te ngaa dhèu nèti suku-suku nasa titu kèna,

lula rèngu roꞌo boe madhutu Lamatua.

Te ngaa limuri ne, Lamatua nasa kahèi,

lula rèngu roꞌo boe tadhe Ne.

Limuri ne, dꞌai le lodꞌo na,

sèna ka Lamatua huku dhèu dhu pusi-pahae boe Ne.

Limuri ne, dꞌai le lodꞌo na,

ho Lamatua palaho dhèu dhu palaho dhèu leo.

Limuri ne, dꞌai le lodꞌo na,

ho Lamatua parisa lii langu dhèu madhe.

Limuri ne, dꞌai le lodꞌo na,

ho Lamatua bꞌae-bajꞌa èi kabhèsu dhèu sabꞌa Na.

Nuka: dhèu rèti lii padhai Lamatua,

dènge dhèu unu Lamatua,

Ana iiki-dhèu kapai, dhèu ngèru-dhèu heka.

Lamatua bꞌae rui-jꞌajꞌèra mi dhèu aaꞌi-aaꞌi ra,

dhu pakabꞌua kolongara Na.”✡

19 Èle èèna ka, jaꞌa ladhe kèdhi babèdho Èmu Manèngi-Mangajꞌi Lamatua ètu sorga, dhu conge tèke. Ka jaꞌa kèdhi boaraka dhu uru èèna era tèke lii paredha Ama Lamatua dhu suri ètu lei hadhu. Hèia bela kacèbꞌa lolo aae nèti haa, nèti dhimu, dꞌoro lii pagodꞌo-godꞌo, rai-haha ne karedha, dènge èjꞌi es hadhu dhu bia, kabhui mai nèti dedha-liru.✡

12

Mege naga pamusu dènge dhèu bhèni aa dènge ana na

1 Ka cagꞌagꞌa laa, jaꞌa kèdhi tadha èci dhu kapai titu kèna cèu ètu dedha-liru, dhu dhèu dhae rèdhi mèka ca tèka sa. Tadha ne, nuka sèmi: bhèni ca dhèu dhu ngiꞌu na pahutu dènge madha lodꞌo. Hèru jꞌajꞌi mi era pacapa haga na. Nèngu pake solo dhèu aae, dhu dènge hua-hètu canguru dua bua. 2 Bhèni ne dènge babia, ka dhu tangi, te abhu le tadha ho nara iisi.

3 Kacaꞌa laa, jaꞌa kèdhi hari tadha èci dhu kapai aae, dhu cèu ètu dedha-liru kahèi. Tadha ne, nuka mege naga mea ciꞌu dhu kapai. Kètu na pidhu, aa tadhu na canguru bua. Ètu kètu na sèra, dhu pake solo dhèu aae.✡ 4 Na pake rèu lai na, ho saku eele hua-hètu ca kaboko nèti tèlu kaboko ètu dedha-liru. Hèia na core hua-hètu se asa rai-haha. Ka laꞌe titu ètu madha bhèni ne, na tatae toke bhèni ne nara iisi. Te na neo dhèle dènge ka ana nèti bhèni ne.✡ 5 Hèia bhèni ne nara iisi Ana Mone ca dhèu. Te ngaa ana pajuu Ama Lamatua ca dhèu nèti sorga, mai parame nare Ana ne, ka rai nèti asa Lamatua, sèna ka nèdꞌu paredha sama-sama dènge Ama Lamatua ètu sorga. Te bèli-camèdꞌa Ana ne paredha suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha dènge koasa dhu kapai risi eele.✡ 6 Te ngaa bhèni ne rai laꞌe asa dꞌara mamoo èci dhu Lamatua tao tèke hia ne. Pe ra ladhe-leru ne, toke tèlu tèu dènge ca èta, (nuka, 1.260 [ca riho dua ngasu èna nguru] lodꞌo).

Mikael pamusu dènge mege naga ètu sorga

7 Èle èèna ka, jꞌajꞌi pamusu aae ètu sorga. Ana pajuu Ama Lamatua nèti sorga, dènge kapala musu ra Mikael, labꞌa mege naga dènge ana pajuu na.✡ 8 Ka Mikael si segi mege naga ne dènge ana pajuu na sèra. Èle ka, ra kai mege naga ne dènge ana pajuu na sèra, ho pea ia ka ètu sorga. 9 Nèti èèna ka, ra bhabhoo eele si nèti sorga, hèia core si asa rai-haha. Mege naga ne, nuka dhèu aae nidhu, dhu ngara na ‘Lamatua nidhu’. Karèi nèti uru ka, nèngu neꞌe ka dhu leko-monya dhèu ho adꞌu-ue sasala.✡ 10 Hèia jaꞌa tadèngi hari lii dhu mèdhu èci nèti dedha-liru, peka na,

“Uru èèna, mege naga neꞌe ka dhu titu dhii-dhii ètu madha Ama Lamatua.

Sasabꞌa nèngu, nuka pèci sasala asa aꞌari èdhi, dhèu parcaya sèra.

Na loe boe galaa si mèu-mèda.

Te ngaa limuri ne, ra bhabhoo eele ne nèti sorga.

De limuri ne aaꞌi-aaꞌi tesa le.

Te dꞌai lodꞌo na kèna, sèna ka Lamatua hia mamuri mi dhèu rai-haha.

Limuri ne Lamatua nèdꞌu le paredha dènge koasa Na dhu kapai.

Aa Na dedꞌe le Kristus,

Dhèu dhu hagꞌe nare ho jꞌajꞌi Dhèu Aae dhu paredha suku aaꞌi-aaꞌi ra.✡

11 Aꞌari èdhi sèra ka dhu segi mege naga èèna, dhu uru èèna pèci sasala mi rèngu,

lula raa Ana Kalèbho dhu suti sèna ka saku eele sasala-sasigo ra.

Aꞌari èdhi segi ne kahèi,

lula rèngu bani lole Lii Holo-Nori Lamatua.

Masi ka dhèu nasa ho neo pamadhe si,

te ngaa ra bege boe.

12 De aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu sorga hudꞌi karejꞌe-karae ku!

Te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu rai-haha hudꞌi bori paꞌèra ku,

lula mamadhe-mamopo oe bèbhe mai lèke miu.

Dhèu aae nidhu puru mai le ètu talora aae miu.

Nèngu nasa titu kèna,

lula neꞌa, na, lodꞌo ho nèngu tao bhabhelu, oe èle kèna!”

Mege naga patangi-tenge bhèni èèna ètu rai-haha

13 Ropa mege naga neꞌa, na, nèngu dhu ra core le asa rai-haha, ka laꞌe dènge tenge bhèni dhu nara iisi Ana èèna, ho neo pajꞌèra ne. 14 Te ngaa ra hia bhèni ne èla dua, nuka sèmi èla manea luji, sèna ka na lela laꞌe luꞌu asa dꞌara mamoo dhu pakajꞌèu nèti mege naga. Ètu era nèi, ra ladhe-leru ne, toke tèlu tèu dènge ca èta.* 15 Ropa nèdhi nare sèmi èèna, hèia mege naga ne sabhuu èi, nuka sèmi èi aae lala, ho neo hae nèti bhèni ne. 16 Te ngaa rai-haha bara bhèni ne, dènge jꞌara pacangange rai, ho dhèla aaꞌi mèu-mèu èi ne, dhu kalua nèti dꞌara hèbꞌa mege naga, sèna ka baku dꞌai bhèni ne. 17 Ka mege naga ne nasa titu kèna dènge bhèni ne. Hèia laꞌe pamusu dènge ana-ana leo nèti bhèni ne, nuka dhèu-dhèu dhu madhutu lii paredha Ama Lamatua, aa dhu loe boe nèti peka-padhai Lii Lolo Beꞌa lula-nèti Yesus. 18 Èle èèna ka, mege naga ne laꞌe titu ka ètu sebhe dhasi, dènge kadhi ngutu kèru-kèru.

13

Badha bhelu dhu kalua nèti dꞌara dhasi

1 Hèia jaꞌa kèdhi badha bhelu ciꞌu dhu kalua nèti dꞌara dhasi. Badha ne, kètu na pidhu, aa tadhu na canguru. Ètu kolo tadhu na sèra, dhu pake solo dhèu aae. Ètu kètu na sèra, dhu suri lii-lii pakarehe Ama Lamatua.✡ 2 Ngiꞌu na, sama sèmi meo aasu. Haga na, èci èèna ka dènge haga kiu aau. Hèbꞌa na sèmi hèbꞌa singa. Mege naga èèna pangèdꞌu koasa na mi badha bhelu ne, ho madhèdi ètu dedha kadera paredha, aa pake koasa na aaꞌi-aaꞌi.✡ 3 Ètu kètu èci nèti badha bhelu ne, abhu era hisu aae èci, nuka sèmi dhu ra pare ne ka oe madhe, te ngaa madhe boe. Dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne malaa, ropa ladhe rèdhi aꞌèra na, ka dhèu se madhutu ne. 4 Dhèu se pahaha iisi ra mi mege naga ne, dènge dedꞌe padedha-dedha ne nuka sèmi Lamatua, lula mege ne ka dhu pangèdꞌu koasa na mi badha bhelu èèna. Dhèu sèra koa-kio kahèi badha bhelu ne, peka na, “Nèngu ne kapai titu kèna! Abhu boe èci sa dhu bisa segi ne!”

5 Ama Lamatua soro tèke badha bhelu ne, sèna ka na padedha iisi na, aa padhai lii pakarehe Lamatua. Hia ne ijin kahèi, ho nèdꞌu paredha toke dꞌai tèlu tèu dènge ca èta (nuka 42 [èpa nguru dua] hèru). 6 Nèti èèna ka, na padhai lii pamanahu kolongara Ama Lamatua, dènge pakarehe kolongara dhèu-dhèu unu Lamatua dhu pea ètu sorga.✡ 7 Ama Lamatua soro tèke ne kahèi, ho pamusu labꞌa dhèu-dhèu unu Lamatua, toke na segi. Na abhu koasa kahèi, sèna ka paredha suku aaꞌi-aaꞌi, udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi, lii aaꞌi-aaꞌi, aa kabarai aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne.✡ 8 Nèti èèna ka, dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne, sogo-tagu badha bhelu èèna, nuka rèngu aaꞌi-aaꞌi dhu ngara ra suri boe ètu dꞌara Sasuri Ana Kalèbho. Uru èèna dhèu pamadhe Ana Kalèbho èèna, te ngaa Lamatua pamamuri hari Ne. Lodꞌo Ama Lamatua pajꞌajꞌi mèka rai-haha ne, Nèngu dhu suri nare le ngara-ngara nèti dhèu parcaya aaꞌi-aaꞌi ra ètu dꞌara sasuri Na. Dhu peka na, pe rèngu sèra ka dhu unu mamuri taa-taa, toke dꞌai mia-mia dènge Nèngu.✡

9 “Nanene paie-iie!

10 Ladhe Lamatua pamaꞌète nare le, dhèu cee ka dhu hudꞌi lèke kèpe,

pe ra kèpe rare ne.

Aa ladhe Lamatua pamaꞌète nare le, dhèu cee ka dhu hudꞌi madhe ku dènge samala,

pe ra pamadhe nèngu pake samala kahèi.”

Nèti èèna ka, dhèu-dhèu unu Lamatua baku hari kabodho, te èèna hia ra tebho ho madhutu taruu dènge parcaya Na taa-taa!✡

Badha bhelu dhu bhodho nèti rai-haha

11 Èle, hèia jaꞌa kèdhi badha bhelu dhu leo ciꞌu, bhodho nèti rai-haha. Tadhu na dua, nuka sèmi tadhu kahibꞌi-kalèbho. Lii na nuka sèmi lii mege naga. 12 Nèngu nèti lii padhai lamatua na, nuka badha bhelu dhu uru èèna, dhu lèke pare ka oe madhe. Na abhu koasa nèti lamatua na, sèna ka na laka-seti dhèu rai-haha aaꞌi-aaꞌi ho sogo-tagu lamatua na. 13 Nèngu tao tadha-tadha malaa dhu kapai kahèi, toke na bisa papuru ai nèti dedha-liru, ètu madha dhèu ae-ae. 14 Dènge jꞌara sèmi neꞌe, ka badha bhelu ka dua ne, pake koasa nèti lamatua na, ho kapodꞌe-kabèli dhèu rai-haha. Na paredha dhèu ho tao mèdha sogo-tagu cue, rupa na nuka sèmi lamatua na, sèna ka ra pakabꞌua lamatua na, dhu uru èèna dhèu pare ne, ka oe madhe. 15 Ama Lamatua soro tèke kahèi, badha dhu kapodꞌe-kabèli ne, ho na hia aꞌae, sèna ka pamamuri mèdha sogo-tagu ne. Nèti èèna ka, mèdha sogo-tagu ne bisa padhai lii, ho pua pamadhe dhèu dhu roꞌo boe pahaha iisi mi nèngu.

16 Badha dhu kapodꞌe-kabèli ne laka-seti dhèu kahèi, sèna ka tao tadha mi ai gꞌana ra, do mi katangarèi ra. Dhèu aaꞌi-aaꞌi, nuka ana iiki-dhèu kapai, dhèu kaja-dhèu unu aadꞌo, dhèu ènu, do dhèu mardeka, rèngu aaꞌi-aaꞌi ra hudꞌi abhu ku cap èèna. 17 Te ladhe aadꞌo, dhèu sèra bisa boe pahia do pahèli ngaa-ngaa. Ètu dꞌara cap ne, dhu suri ngara badha bhelu ka èci, dènge nomer na.

18 De hudꞌi pangee paie-iie! Dhèu dhu dꞌèlu-mèu bisa reꞌa sasoa nèti nomer èèna. Nuka “666” (èna ngasu èna nguru èna), dhu pajꞌujꞌu mi dhèu rai-haha.*

14

Ana Kalèbho dènge dhèu Na 144.000 (cangasu èpa nguru èpa riho) dhèu

1 Èle èèna ka, jaꞌa boti kètu, kacaꞌa laa, jaꞌa ladhe kèdhi Ana Kalèbho dhu titu ètu kolo ledhe iiki èci. Ngara na ledhe Sion. Na titu dènge dhèu Na 144.000 (cangasu èpa nguru èpa riho) dhèu. Ètu katangarèi dhèu seꞌe, dhu suri ngara Ana Kalèbho, dènge ngara Ama Na.✡ 2 Hèia jaꞌa tadèngi lii èci nèti dedha-liru. Lii ne kadèru sèmi lii bèbhe naha dhasi kapai, aa dou sèmi lii dꞌoro. Te ngaa lii ne culi beꞌa titu kèna, nuka sèmi dhèu ae dhu karihu sasadhu. 3 Ka jaꞌa kèdhi 144.000 (cangasu èpa nguru èpa riho) dhèu se, dhu titu tangare asa madha Ama Lamatua, dènge badha aae èpa ngiꞌu dhu reo rare kadera paredha Lamatua, aa dènge katua-katua sèra. Dhèu ae-ae se sodꞌa lii sodꞌa hiu èci. Lii sodꞌa ne, dhodhoka rèngu di dhu reꞌa, dhèu leo aadꞌo. Te rèngu dhu pabeꞌa le dènge Lamatua, lula Lamatua pake raa Ana Na, ho sui si nèti sasala-sasigo ra. 4 Mamuri rèngu mola-mèci le, nuka sèmi mone kalora iisi dhu paꞌèci nèdhi mèka dènge dhèu bhèni. Rèngu parai eele boe dènge Ana Kalèbho èèna, sadꞌi asa era mia èèna ka, lula Ama Lamatua sui le rèngu pake raa Ana Na, sèna ka rèngu jꞌajꞌi dhèu unu Lamatua. Rèngu èci èèna ka dènge hua hela dhu uru tèka nèti dꞌara oka hia mi Lamatua dènge Ana Kalèbho. 5 Rèngu dhu reꞌa boe padhai lii leko-monya, lula dꞌara ra mola.✡

Tèlu ana pajuu nèti sorga rèti lii

6 Ka jaꞌa kèdhi ana pajuu Lamatua ca dhèu hari mai nèti sorga. Ana pajuu ne dhu lela dedha titu kèna, ho rodhe palème Lii Lolo Beꞌa Lamatua, dhu maꞌète boe ciki sa. Na lela palème era, ho peka dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha, nèti suku aaꞌi-aaꞌi, nèti udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi, nèti lii aaꞌi-aaꞌi, dènge negara aaꞌi-aaꞌi. 7 Na paꞌoo-parodha, peka na,

“Miu hudꞌi pakabꞌua ku Ama Lamatua!

Miu hudꞌi jꞌoka padedha-dedha kolongara Na dhu dedha risi eele!

Lula lodꞌo na dꞌai le,

ho Lamatua parisa lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi madhutu tatao ra.

Koa-kio Ne!

Dedꞌe padedha-dedha kolongara Na!

Lula Nèngu ka pajꞌajꞌi liru dènge rai-haha.

Aa nèti paredha Na, ka dhasi dènge madha èi jꞌajꞌi aaꞌi mèu-mèu.”

8 Ropa padhai lii nare sèmi èèna, hèia jaꞌa kèdhi hari ana pajuu dhu leo ca dhèu nèti sorga, dhu mai madhutu ana pajuu dhu mai uru èèna. Na lii, aku nèngu na, “Laho eele le! Laho mae-mae le! Kota Babel dhu kapai na, laho le! Kota dhu bhelu èèna, guri eele le pamera dènge rai. Uru èèna, kota ne, nuka sèmi bhèni kajeo dhu laka-seti suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne ho rinu mahu, aa madhutu dadꞌèi na, ka adꞌu-ue jꞌara makae. Te ngaa limuri ne kota ne, pasae nare le pala na nèti nanasa Lamatua.”✡

9 Hèia jaꞌa kèdhi hari ana pajuu dhu leo ca dhèu nèti sorga, mai madhutu ana pajuu ka dua deo na. Na paꞌoo-parodha, peka na, “Mata unu mi! Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sogo-tagu badha bhelu dènge mèdha sogo-tagu na, do abhu cap ètu katangarèi, do ètu kacui-aai, pe rèngu pasae rare nanasa Lamatua! 10 Bèli-camèdꞌa Lamatua mesa Na sabhori mai nanasa Na mi dedha rèngu, nuka sèmi Na panginu si èi uuru nèti èi anggor pèdꞌu. Èèna Na core si asa dꞌara èi nasu dhu heo robhe-robhe dhu loe boe ciki sa. Ana pajuu Na nèti sorga sèra, aa Ana Kalèbho èèna kahèi ladhe rèdhi jꞌara neꞌe.✡ 11 Peka ka laa, dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sogo-tagu badha bhelu dènge mèdha sogo-tagu na, do rèngu dhu lèke le cap na, pe dui rare jꞌajꞌèra taa-taa. Sèbꞌu nèti jꞌajꞌèra rèngu bhodho mai loe boe mèu-mèda.”✡

12-13 De seꞌe se, sasoa na, dhèu unu Ama Lamatua, hudꞌi nanene ku paie-iie lii paredha Na, aa parcaya taruu mi Yesus, aa baku hari kabodho.

Hèia jaꞌa tadèngi lii èci nèti dedha-liru, peka na, “Yohanis! Èu hudꞌi suri ku sèmi neꞌe: karèi nèti deo neꞌe, dhèu dhu parcaya Lamatua Yesus, ladhe ra madhe, rèngu abhu oto.”

Hèia Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci dhaa, peka na, “Tareꞌa! Bèli-camèdꞌa rèngu sèra oto tareꞌa-reꞌa! Lula rèngu jꞌèra le ètu rai-haha, te ngaa ra taha ho madhutu taruu Lamatua. De èèna na, Lamatua bꞌala jꞌajꞌèra rèngu, ka rèngu mamuri jꞌèra heka ètu sorga.”

Hahuku Ama Lamatua ètu rai-haha nuka sèmi puu-gꞌètu dhu pake hela pare jꞌuꞌu

14 Èle èèna ka, jaꞌa padoa kètu. Kacaꞌa laa, kèdhi raꞌi-liru dhu pudhi lao-lao, aa ca dhèu dhu madhèdi ètu dedha na. Dhèu ne, oe sèmi Dhèu Rai-haha Tareꞌa-reꞌa. Na pake dènge solo juara dhu tao nèti hualaa, aa nèdꞌu dènge hela pare jꞌuꞌu madèka èci.✡

15 Hèia jaꞌa kèdhi ana pajuu dhèu èci hari nèti sorga, kalua nèti dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Na rodhe dhèu dhu madhèdi ètu dedha raꞌi-liru èèna, peka na, “Pake hela èu èèna ho lamu puu-gꞌètu ka! Te dꞌai le hèru pakaboko isi rai.”✡ 16 Ka Dhèu dhu madhèdi ètu dedha raꞌi-liru ne, kèpe nare hela na, ka na laꞌe puu-gꞌètu. Hèia na oru kaboko isi rai nèti rai-haha.

17 Ka ana pajuu dhu leo hari ca dhèu kalua nèti dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi ètu sorga. Nèngu nèdꞌu dènge hela pare jꞌuꞌu madèka èci, ho neo gꞌètu hua ajꞌu.

18 Hèia ana pajuu dhu leo hari èci kalua nèti era tunu raa ajꞌu hèu mèngi ètu dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi ètu sorga. Sasabꞌa ana pajuu ne, nuka jꞌaga ai ètu era tunu raa ajꞌu hèu mèngi. Na paꞌoo pua ana pajuu dhu nèdꞌu hela pare jꞌuꞌu deo na, aku nèngu na, “Pake ka hela èu èèna, ho lamu ka gꞌètu hua ajꞌu ètu rai-haha! Te ètu nèi, hua anggor dhu madhasa aaꞌi le.” 19 Ka ana pajuu ne kèpe nare ka hela pare jꞌuꞌu na laꞌe asa rai-haha, ho na gꞌètu hua anggor, jꞌue dènge ii kateme. Hèia na pamaso hua anggor se asa dꞌara bak pacèli anggor. Ka ra jꞌèli marèu anggor se, sèna ka rare èi. Jꞌèli marèu hua anggor ètu dꞌara bak pacèli ne, sasoa na, nanasa Lamatua. 20 Bak pacèli ne ètu liꞌu kota. Ropa ra jꞌèli marèu anggor se, hèia raa kalua ae-ae. Raa ne hae sama sèmi loko cue, dhu madhera na 300 (tèlu ngasu) kilo, aa marèma na dꞌai ca meter ca èta.* ✡

15

Ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga rèti pidhu calaka kapai asa rai-haha

1 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi tadha èci ètu dedha-liru, dhu kapai titu kèna, toke jaꞌa malaa bia. Abhu ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga, èci-èci ka dènge koasa ra, ho hia calaka kapai asa rai-haha. Pidhu calaka se, nuka jꞌajꞌèra dhu limuri tèka. Ladhe jꞌara se aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi ka, dꞌara Ama Lamatua pacuhi, ka nasa heka dènge dhèu rai-haha.

2 Ka jaꞌa kèdhi dhasi dhu haꞌa-haꞌa, nuka sèmi tèru dhu pabꞌali dènge ai. Jaꞌa kèdhi kahèi dhèu ae dhu titu ètu sebhe dhasi èèna. Dhèu seꞌe ka dhu madhutu boe badha bhelu èèna, aa ra sogo-tagu boe mèdha sogo-tagu na, aa dhu sèmi boe cap na hèi. Rèngu aaꞌi-aaꞌi dhu kèpe dènge mèdha lii sodꞌa èci nuka sèmi sasadhu, dhu ra abhu nèti Ama Lamatua. 3 Ka ra sodꞌa lii sodꞌa èci dhu Musa suri. Musa ne, ana pua-paleha Ama Lamatua uru-uru sèra. Dhèu seꞌe se sodꞌa kahèi lii sodꞌa èci dhu koa-kio Yesus. Te uru èèna, dhèu pamadhe Ne, sama sèmi dhèu roro pamadhe ana kalèbho ètu dꞌara Èmu Kapua Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua, sèna ka pamaringi dꞌara Na. Dhèu se sodꞌa, peka na,*

“Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua!

Jiꞌi jꞌoka padedha-dedha kolongara Na!

Lula koasa Lamatua kapai risi eele.

Dènge aꞌèra Na kapai titu kèna.

Lamatua ka dhu nèdꞌu le paredha mi suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha.

Lamatua ka dhu jꞌajꞌi Dhèu Aae mi udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha.

Tatao Lamatua mola sèmi isi pupu.

Sasabꞌa Lamatua beꞌa seli eele!

Jꞌara Lamatua mèu rèdꞌe-rèdꞌe.

Mamuri Lamatua lèke mola-mola!✡

4 Dhèu aaꞌi-aaꞌi ra jꞌoka padedha-dedha kolongara Lamatua,

Dhèu aaꞌi-aaꞌi ra koa-kio babeꞌa Lamatua.

Lula Lamatua mesa Na dhu mola-mèci.

Aa Lamatua mesa Na di, dènge boe sasala.

Pe suku aaꞌi-aaꞌi mai pahaha iisi mi Lamatua.

Pe udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi mai manèngi makasi mi Lamatua.

Lula dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa rèdhi le tatao Lamatua dhu beꞌa.

Aa dhèu aaꞌi-aaꞌi reꞌa le mamola dꞌara Lamatua.”✡

5 Ropa dhèu se èle sodꞌa, jaꞌa kèdhi Kama Luri Mola-Mèci ètu dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi Lamatua ètu sorga, dènge bhèla bhabhiri dhu bhoke pataleo tèke.✡ 6 Ka jaꞌa kèdhi ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga dhu rèti dènge pidhu calaka sèra. Rèngu kalua mai nèti Èmu Manèngi-Mangajꞌi Ama Lamatua. Rèngu pake mèdha-papake dhu kaleꞌe pudhi mèu, aa pake salalu dhu tao nèti poe dènge pai. 7 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi badha aae èci nèti èpa ngiꞌu sèra ètu sebhe kadera paredha Lamatua, dhu papala pidhu bokor hualaa mi ana pajuu dhèu pidhu sèra. Pidhu bokor se, èci-èci ka dhu isi ra hahuku nèti Ama Lamatua dhu taa-taa toke dꞌai mia-mia. Te Na paꞌèra le, ho sabhori nanasa Na asa rai-haha. 8 Nèbhu boe, hèia Èmu Manèngi-Mangajꞌi ne pènu dènge sèbꞌu dhu bodho mai nèti dadedha dènge koasa Ama Lamatua. Abhu boe ca dhèu sa dhu bisa maso asa era èèna. Ana pajuu dhèu pidhu se hudꞌi sabhori paꞌèle ku pidhu calaka asa rai-haha ne, heka dhèu bisa maso asa era èèna kèna.✡

16

Nanasa Ama Lamatua bhori mai asa rai-haha

1 Hèia jaꞌa tadèngi lii parodha èci kalua nèti dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi, ho peka dènge ana pajuu dhèu pidhu se, na, “Lami ka! Nedhe mèti ka bokor seꞌe, ho bhori ka nanasa Lamatua asa rai-haha.”

2 Ropa tadèngi rare, hèia ana pajuu ka èci laꞌe bhori isi bokor na asa rai-haha. Kacaꞌa laa, papèdꞌa-tarègu lèke dènge dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu uru sèra abhu cap nèti badha bhelu, dènge dhèu-dhèu dhu sogo-tagu mèdha sogo-tagu na. Rèngu se lèke èi papèdꞌa hisu huu dhu rarii titu kèna.✡

3 Èle èèna ka, ana pajuu ka dua laꞌe bhori isi bokor na asa dꞌara dhasi. Kacaꞌa laa, èi ètu dꞌara dhasi jꞌajꞌi raa dhu hèu mau, cakaraa hèu raa dhèu madhe. Ka aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri ètu dꞌara dhasi madhe aaꞌi si.

4 Hèia ana pajuu ka tèlu laꞌe bhori isi bokor na asa dꞌara loko dènge madha èi. Ka èi aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi raa.✡ 5 Hèia jaꞌa tadèngi ana pajuu ca dhèu nèti sorga, dhu uri èi aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne. Na koa-kio Ama Lamatua, peka na,

“Oo Lamatua!

Lamatua dhu mola-mèci!

Lamatua dhu sala nèdhi boe!

Lamatua mema-mema karèi nèti uru ka.

Aa Lamatua taa-taa toke dꞌai mia-mia.

Lamatua pamaꞌète lii langu dhu mola isi pupu.

Lamatua hia le huku dhu kasii-kasore boe.

6 Dhèu-dhèu pasuti le,

raa nèti dhèu unu Lamatua.

Dhèu-dhèu pamadhe le,

dhèu rèti lii padhai Lamatua.

Nèti èèna ka, Lamatua laka-seti si, ho rinu raa kahèi.

Nèti èèna ka, Lamatua bꞌala si, dènge huku dhu lèke.”

7 Èle ka, jaꞌa tadèngi lii èci kalua nèti mei sogo-tagu, peka na,

“Tareꞌa! Ama Lamatua dhu koasa kapai risi eele.

Tareꞌa! Ama Lamatua dhu èra risi aaꞌi.

Lamatua dhu pamaꞌète lii langu dhu koe boe kapengo boe.

Lamatua dhu pamanahu huku dhu lèke mola-mola.”

8 Hèia ana pajuu ka èpa laꞌe bhori isi bokor na asa madha lodꞌo. Kacaꞌa laa, lodꞌo pana titu kèna, ka dhèu ètu rai-haha ne kèpu-ladhu ai. 9 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu lèke tunu se, dhoo kolongara Ama Lamatua, lula Nèngu ka dhu papuru calaka ne hia mai asa rèngu. Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu boe ca dhèu sa dhu ele-hoꞌa, ka lèpa asa Lamatua ho koa-kio kolongara Na.

10 Ka ana pajuu ka lèmi laꞌe bhori isi bokor na asa kadera paredha badha bhelu se. Kacaꞌa laa, maroga kiu-kiu saguru nare dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu sogo-tagu ne, toke jꞌèra titu kèna hèia ra gègu-ria.✡ 11 Dhèu seꞌe kahèi dhoo Ama Lamatua ètu sorga, lula hisu ra rarii titu kèna. Masi ka sèmi èèna, te ngaa abhu boe ca dhèu sa dhu ae eele nèti bhabhelu ra, ka lèpa asa Ama Lamatua.

12 Hèia ana pajuu ka èna bhori isi bokor na asa loko aae, dhu ngara na Efrat. Ka loko ne mango-meto dènge ka. Hèia ra tao jꞌara ètu dꞌara loko ne, hia dhèu aae-dhèu aae dènge sordadꞌu-sordadꞌu dhu bèli-camèdꞌa mai nèti cabèka dhimu.✡ 13 Ka jaꞌa ladhe kèdhi nidhu bhelu tèlu. Rupa ra sama sèmi ana gagedꞌe. Ciꞌu bhodho nèti dꞌara hèbꞌa mege naga. Ciꞌu kalua nèti dꞌara hèbꞌa badha bhelu. Aa ciꞌu hari bhodho nèti hèbꞌa dhèu kapodꞌe-kabèli, dhu nèti lii padhai mege naga èèna. 14 Nidhu tèlu se dènge koasa ho tao rupa-rupa tadha malaa. Ra kalua, lasi paraga dènge dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha, ka ra pajaji ho ètu dꞌara ca lodꞌo sa lasi pamusu, labꞌa Ama Lamatua dhu koasa kapai risi eele èèna. Te ngaa lodꞌo dhu ra pajaji èèna, lèke dènge lodꞌo dhu Ama Lamatua hagꞌe nare le, ho Na segi musu Na aaꞌi-aaꞌi ra.

15-16 Era dhu ra pakaboko ho pamusu èèna, lii Ibrani peka na, Armagedon.

Yesus Kristus peka kahèi, na, “Sanèdꞌe paie-iie! Te kacaꞌa laa, Jaꞌa mai nuka sèmi dhèu manaꞌu, dhu dhèu èci sa reꞌa boe. Dhèu dhu oto, nuka rèngu dhu beke dènge dhu bori mema dhari. Te ladhe Jaꞌa mai, nèngu naꞌe boe makae, lula dhèu rèdhi boe era makae na.”✡✡

17 Hèia ana pajuu ka pidhu laꞌe bhori isi bokor na asa madha ngèlu. Ka Ama Lamatua padhai lii mèdhu nèti kadera paredha Na ètu dꞌara Èmu Manèngi-Mangajꞌi, peka na, “Èle le! Nanasa Jaꞌa bhori aaꞌi mèu-mèu le!”

18 Hèia bela heo haꞌa-haꞌa, dènge dꞌoro lii gasi-gasi. Aa rai opo dhu kapai titu kèna, dhu jꞌajꞌi nèdhi mèka karèi nèti rai-haha ne jꞌajꞌi.✡ 19 Lodꞌo èèna, Ama Lamatua bhèlu boe bhabhelu dhèu ètu kota Babel. Ka Na pake rai opo dhu kapai aae, sèna ka tao kota kapai ne masèke mi tèlu. Ama Lamatua adꞌu-ue sèmi èèna, sèna ka dhèu Babel reꞌa nanasa Na. Kota-kota leo ètu rai-haha ne, laho eele aaꞌi si kahèi.✡ 20 Lodꞌo èèna pulu-pulu cène aaꞌi si, aa ledhe-ledhe ela aaꞌi kahèi.✡ 21 Abhu kahèi èjꞌi es hadhu dhu kapai, bèbhe nèti dedha-liru, kabhie nare dhèu-dhèu ètu rai-haha. Es hadhu se, babia ra abhu kahèi dꞌai èpa nguru kilo.* Lula èjꞌi es ne dhu pajꞌèra dhèu, ka ra dhoo Ama Lamatua.✡

17

Ana pajuu Ama Lamatua pasoro kota Babel dènge bhèni kajeo

1 Èle ka, ana pajuu èci nèti rèngu dhèu pidhu dhu rèdꞌu bokor dhu dènge heka isi, mai peka dènge jaꞌa, aku nèngu na, “Mai ku sa neꞌe! Jaꞌa neo padꞌelo dènge èu, jꞌara tasamia Ama Lamatua huku bhèni kajeo dhu bhelu aae èèna. Nèngu ne, nuka kota kapai èèna, dhu ra patitu padètu dènge èi ae-ae.✡ 2 Uru èèna, dhèu aae-dhèu aae nèti mia-mia, mai adꞌu-ue jꞌara makae dènge ana kabarai dꞌara kota ne. Dhèu leo kahèi mai rinu mahu, aa madhutu tatao jꞌara makae ra.”✡

3 Èle èèna ka, Roh Ama Lamatua maso asa jaꞌa, hèia ana pajuu nèti sorga dedꞌe nèti jaꞌa asa dꞌara mamoo èci. Dꞌai nèi, jaꞌa ladhe kèdhi dhèu bhèni ca dhèu dhu madhèdi ètu dedha kabodho badha bhelu mea ciꞌu. Kètu badha ne pidhu, dènge tadhu na canguru. Palème ètu ngiꞌu na dhu suri lii-lii dhu pakarehe Ama Lamatua.✡ 4 Bhèni ne pake bèla manii mea dènge mea sanama mangèru. Na pagaa ngiꞌu na dènge nèu mèdha hualaa, hadhu kaleꞌe dhu kabꞌua, dènge mutiara. Ètu ai gꞌana na, nèdꞌu dènge cangkir hualaa èci dhu pènu dènge èi anggor. Anggor ne, sasoa na, jꞌara makae, aa bhabhelu dènge tatao kajꞌalu aaꞌi-aaꞌi dhu leo, dhu na adꞌu-ue.✡ 5 Ètu katangarèi na, dhu suri ngara èci, dhu dhèu reꞌa boe. Lii dhu ra suri èèna, sèmi neꞌe ka:

Jaꞌa ne, Babel!

Jaꞌa ne, kota dhu kapai risi!

Rupa-rupa bhabhelu ètu rai-haha,

jꞌajꞌajꞌi ra nèti jaꞌa ka.

Jꞌara makae aaꞌi-aaꞌi dhu jꞌajꞌi ètu rai-haha ne,

kapua ra nèti jaꞌa.

6 Jaꞌa laladhe, na, bhèni ne dhu mahu bia, lula nèngu dhu ninu le raa dhèu unu Ama Lamatua sèra. Sasoa na, na pamadhe le dhèu unu Ama Lamatua, lula rèngu loe boe peka jꞌara mamuri Yesus.

Ropa jaꞌa kèdhi tatao bhèni ne sèmi èèna, hèia hèbꞌa jaꞌa nganga-nganga sène, lula malaa bia.

7 Hèia ana pajuu ne karèi jaꞌa, peka na, “Nga tao ka èu naa-naa, aa malaa sèmi èèna? Mai ho jaꞌa peka dènge èu sasoa na nèti bhèni kajeo ne. Sèmi èèna kahèi, dènge sasoa nèti badha bhelu dhu nèngu manyaꞌe èèna. Badha neꞌe ka dhu kètu pidhu dènge tadhu canguru. 8 Uru èèna, badha bhelu ne dhu mamuri le ètu rai-haha, te ngaa limuri ne aadꞌo heka. Te ngaa nèbhu heka, na kalua hari mai nèti roꞌa jꞌajꞌèra dhu dènge boe too-lane èèna. Lodꞌo èèna, abhu dhèu dhu mamuri ètu rai-haha, dhu ngara ra dhae suri mèka ètu dꞌara Sasuri Ana Kalèbho, dhu Ama Lamatua suri tèke le karèi uru ka, nèti Na pajꞌajꞌi rai-haha ne. Bèli-camèdꞌa, dhèu seꞌe se malaa-maloha, lula rèdhi badha bhelu ne lèpa hari mai. Te ngaa ladhe na mai hari, pe Ama Lamatua pèci ne asa dꞌara dhasi ai èi nasu dhu heo na taa-taa.✡

9 Dhèu cee dhu dꞌèlu-mèu, na, nèngu bisa neꞌa sasoa jꞌara seꞌe. Badha bhelu dhu kètu pidhu, sasoa na, nuka ledhe pidhu bua. Bhèni kajeo èèna, dhu madhèdi ètu dedha ledhe sèra. Aa sasoa nèti kètu pidhu sèra, nuka dhèu aae dhèu pidhu. 10 Lèmi nèti dhèu aae pidhu se, madhe le. Ca dhèu dhu nèdꞌu paredha limuri ne. Aa ca dhèu hari dhae mai mèka. Te ngaa ladhe mai, nèngu nèdꞌu paredha nèbhu boe. 11 Neꞌe ne jaꞌa lole dènge èu, nèti badha bhelu dhu uru èèna mamuri, te ngaa limuri ne madhe le. Lodꞌo èèna, nèngu ne ca dhèu nèti pidhu dhèu aae sèra, te ngaa èèna na mai hari nèdꞌu paredha, ho jꞌajꞌi dhèu aae ka aru. Pe na laho mae-mae kahèi.

12 Canguru tadhu se, sasoa na, nuka canguru dhèu aae. Rèngu se dhae rèdꞌu mèka paredha. Bèli-camèdꞌa rèngu abhu koasa, ho rèdꞌu paredha sama-sama dènge badha bhelu ne, te ngaa dhoka ciki-diki di.* ✡ 13 Te rare lii èci, ho pangèdꞌu koasa ra mi badha bhelu èèna. 14 Dhèu aae sèra, bèli-camèdꞌa lasi pamusu, labꞌa Ana Kalèbho. Te ngaa Ana Kalèbho dènge dhèu unu Na segi aaꞌi si. Dhèu-dhèu dhu madhutu Ana Kalèbho ne, nuka rèngu dhu Na hagꞌe nare le, aa Na paroa si ho madhutu Ne taa-taa. Pe rèngu segi, lula Ana Kalèbho ne èra titu kèna. Dhodhoka Nèngu di dhu jꞌajꞌi Dhèu Aae nèti dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ra, aa Lamatua nèti lamatua aaꞌi-aaꞌi ra.

15 Aa èi ae-ae dhu padètu dènge bhèni kajeo ne, nuka dhèu-dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi, nèti udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi, aa dènge dhèu ae-ae nèti lii aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha. 16 Canguru dhèu aae dènge badha bhelu se, èèna na ra tèka dꞌara dènge bhèni kajeo dhu neꞌa boe makae ne. Èèna na parame rare mèdha-papake dènge mèdha-panyau na aaꞌi-aaꞌi, ka tèke eele ne dènge boe mèdha-papake ètu ua na. Èle èèna ka, raꞌe sisi bhèni ne kahèi. Aa ngiꞌu na dhu ate, core asa dꞌara ai. 17 Ama Lamatua mesa Na ka dhu tao, toke canguru dhèu aae se rare lii èci, ho pangèdꞌu koasa ra mi badha bhelu ne, toke na palaho bhèni ne. Dènge jꞌara neꞌe, ngaa dhu Ama Lamatua neo adꞌu-ue, bèli-camèdꞌa aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi.

18 Bhèni kajeo dhu èu mèdhi èèna, nuka dhèu aae-dhèu kapai nèti kota kapai dhu paredha dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha.”

18

Ana pajuu Ama Lamatua lole gaguri kota Babel

1 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi ana pajuu dhu leo ca dhèu, mai nèti sorga. Nèngu ne dhu dènge koasa aa saraa dhu kapai, ho pasaraa palème rai-haha. 2 Dènge lii aae, na peka,

“Laho le! Laho le! Kota Babel laho mae-mae le!

Guri le! Guri le! Kota kapai ne, guri dolu-dolu le!

Nèngu jꞌajꞌi le era pea nidhu.

Nèngu jꞌajꞌi le rai èta-èsu roh bhelu-katubꞌa aaꞌi-aaꞌi.

Nèngu jꞌajꞌi le era pakaboko nèti manu-bhui aaꞌi-aaꞌi dhu raꞌa sisi hèu.

Nèngu jꞌajꞌi le oka nèti badha aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu madenge.✡

3 Nèngu guri le, lula suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne,

loe boe mai rinu mahu èi anggor na.

Nèngu laho le, lula udhu-rasa aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha ne,

loe boe mai adꞌu-ue jꞌara makae dènge ana kabarai kota ne.

Dhèu aae-dhèu aae nèti negara aaꞌi-aaꞌi,

mai jꞌunu paꞌèci ètu èèna.

Dhèu dꞌaga nèti kota aaꞌi-aaꞌi,

mai pahia toke rèngu jꞌajꞌi kaja.

Lula kota ne nuka sèmi dhèu bhèni dhu dꞌèi hèli mèdha dhu kabꞌua aae.

Lula kota ne sama sèmi bhèni kajeo dhu dꞌèi dhoka tenge ngaa-ngaa dhu hua iia di.”✡

4 Hèia jaꞌa tadèngi hari lii leo èci, paroa nèti dedha-liru, peka na,

“Wee! Dhèu Jaꞌa aaꞌi-aaꞌi!

Rai eele ka era èèna!

Tèke eele ka kota èèna!

Baku tao madhutu bhabhelu ana kabarai kota ne,

sèna ka baku lèke hahuku ra kahèi.✡

5 Lula bhabhelu ra,

ae seli eele.

Aa sasala ra,

tanga-tanga dꞌai dedha-liru.

Limuri ne Ama Lamatua bhèlu heka,

jꞌara mamuri ra dhu bhelu-katubꞌa èèna.

Limuri ne Ama Lamatua dhu paꞌèra le,

ho neo huku si.✡

6 De miu hudꞌi bꞌala ku bhabhelu ra,

sama sèmi rèngu tao le bhabhelu mi dhèu leo.

Te ngaa miu hudꞌi bꞌala si,

toke dꞌai babia na dua-dua hari.

Uru èèna, rèngu tipu le dhèu,

ho rinu nèti dꞌara cangkir hualaa ra, dhu pènu dènge èi anggor jꞌajꞌèra.

Te ngaa limuri ne rèngu mesa ra hudꞌi rinu ku

anggor jꞌajꞌèra èèna, toke dua-dua hari.✡

7 Rèngu se tao ngiꞌu ra kapai.

Aa ra padedha-dedha ngiꞌu unu ra.

Rèngu dꞌèi dhoka mamuri karejꞌe-karae di.

Rèngu dꞌèi dhoka dhu beꞌa-beꞌa di.

Nèti èèna ka, rèngu hudꞌi abhu ku sasusa dhu bia.

De rèngu hudꞌi mamuri jꞌèra bia ku.

Te uru èèna, ra padhai lii padedha iisi sama sèmi bhèni kajeo, peka na,

‘Jaꞌa ne, ina bhèni aae!

Jaꞌa ne, èèna na jꞌajꞌi boe bhèni balu!

Jaꞌa èèna na roma iisi boe.

Jaꞌa èèna na silu boe mèdha balu dhèu madhe.’

8 Ra padhai lii sèmi èèna, toke Ama Lamatua nasa le dènge ra.

Ka Ama Lamatua neo huku si.

Èèna na, dꞌara ca lodꞌo di,

rèngu manganga titu kèna,

rèngu tangi roma iisi,

aa ra madhe aapa.

Toke dhèu core eele si asa dꞌara ai.

Toke ai naꞌe pakèpu ngiꞌu aae si.

Te Lamatua dhu koasa kapai risi, ka dhu papuru huku ne.

Aa Lamatua dhu èra risi eele, dhu pamaꞌète lii langu ne.✡

9 Dhèu aae-dhèu aae uru sa,

mai jꞌunu paꞌèci dènge ana kabarai kota ne,

aa mamuri karejꞌe-karae ètu èèna.

Pe ladhe rèdhi sèbꞌu dhu caꞌe nèti dꞌara ai,

pe reꞌa, na, kota ne dhu ai naꞌe aaꞌi le.

Ka ra tangi ne dènge dꞌara pèdꞌa.

10 Ka ra mangingi, ladhe jꞌajꞌèra dhèu sèra.

Te ngaa ra bani dhoka titu ètu kajꞌèu di.

Aa rèngu bani dhoka laladhe nèti nèi di.

Hèia ra padhai lii, peka na,

‘Ira ii! Kasian èu Babel!

Ira ii! Kasian kota kapai!

Te dhoka dꞌara ca jam di, èu abhu huku le.

Te dhoka dꞌara ciki ooꞌe di, èu laho le.’✡

11 Tadèngi sèmi èèna, dhèu-dhèu dhu uru sèra, mai nèti mia-mia ho dꞌaga ètu èèna,

rèngu tangi roma iisi kahèi.

Te abhu boe ca dhèu sa,

dhu neo lasi hèli mèdha dꞌaga ra.✡

12 Abhu heka dhu neo lasi hèli

mèdha ra dhu tao nèti hualaa, doi pudhi,

hadhu kaleꞌe, do mutiara.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

bèla lenan, do bèla sutra rèngu,

do bèla alus dhu leo, dhu mea oe sèmi mangèru sa.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

mèdha ra dhu tao nèti ajꞌu hèu mèngi, aa mèdha dhu dꞌule nèti èli gajah,

do ajꞌu dhu dꞌule dhu leo sèra.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

mèdha ra dhu tao nèti tabaga, bèsi, do hadhu marmar.

13 Abhu heka dhu neo lasi hèli

kayu manis, do bubhu lara dhu leo sèra.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

raa ajꞌu hèu mèngi ra, do èi hèu mèngi dhu leo sèra.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

èi anggor ra, èi mènyi saitun ra,

tarigu, do are-gandum ra.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

sapi ra, kahibꞌi-kalèbho ra, do jara ra.

Abhu heka dhu neo lasi hèli

kareta mèdha ra,

do ènu ra sèra.✡

14 Èèna na dhèu dꞌaga sèra manyasa, ka ra peka na,

‘Ira ii, Babel, ee!

Ira ii, kota kapai, ee!

Mèdha-panyau èu dhu hua iia sèra, dhu kabarai èu dꞌèi risi,

aadꞌo heka èci sa.

Aaꞌi-aaꞌi ra ela aaꞌi mèu-mèu, toke kabarai èu dènge boe ngaa-ngaa,

toke rodꞌo kakara dꞌai rai.’

15 Uru èèna, dhèu dꞌaga se jꞌajꞌi kaja, lula kota ne dhu nuka sèmi bhèni kajeo.

Te ngaa limuri ne, ra loe boe manyasa.

Rèngu jꞌajꞌi madhaꞌu titu kèna,

laladhe jꞌajꞌèra ana kabarai kota ne.

Rèngu jꞌajꞌi mangingi titu kèna,

laladhe hahuku ra.

Te ngaa rèngu dhoka bani laladhe nèti kajꞌèu di.

Rèngu bani dhoka titu nèti era nèi di.

16 Hèia ra padhai lii, peka na,

‘Ira ii! Kasian èu Babel, ee!

Ira ii! Kasian kota kapai, ee!✡

Uru èèna, ana kabarai èu pake mèdha bèla alus, dhu mea oe sèmi mangèru sa,

nèti bèla dhu kabꞌua titu kèna.

Uru èèna, ana kabarai èu dꞌèi panèu mèdha hualaa, mutiara,

dènge hadhu kaleꞌe dhu kabꞌua titu kèna.

17 Te ngaa dꞌara ca jam di,

mèdha-panyau èu sèra èla aaꞌi mèu-mèu si.

Dhodhoka dꞌara ciki ooꞌe èèna di,

kakaja èu saku hani-hani!’

Uru èèna juraga kapa, dènge mataroo sèra,

kako lasi-mai nèti kota èèna.

Te ngaa limuri ne, rèngu bani dhodhoka panahu nèti kajꞌèu di.

Te ngaa limuri ne rèngu bani dhoka laladhe nèti nèi di.✡

18 Rèngu ladhe sèbꞌu kalua nèti dꞌara ai èèna.

Ka reꞌa, na, ai naꞌe aaꞌi le.

Hèia ra manyasa, ka peka na,

‘Ira ii, kasian! Abhu heka kota leo

dhu kapai sèmi kota Babel ne.

Aduu, kasian! Abhu heka kota dhu leo,

dhu babeꞌa na sama sèmi nèngu ne.’✡

19 Rèngu soke ahu ho cebꞌe mi kètu ra,

lula dꞌara ra susa.

Rèngu tangi dꞌara pèdꞌa,

lula dꞌara ra laho mae-mae.

Ka ra peka na,

‘Ira ii! Kasian èu Babel, ee!

Ira ii! Kasian kota kapai!

Jiꞌi dènge kapa laꞌa-mai ngèti mèdha hia kabarai èu,

toke jiꞌi dꞌai kaja-suꞌi kahèi.

Jiꞌi hua ngèti le mèdha kabarai èu,

toke jiꞌi mamuri hua iia kahèi.

Te ngaa dhoka dꞌara ca jam di,

aaꞌi-aaꞌi se saku hani-hani.

Te ngaa dhoka ètu dꞌara ciki ooꞌe di,

laho aaꞌi si mèu-mèu.’✡

20 Hèia jaꞌa tadèngi lii aae èci peka tabha hari, sèmi neꞌe ka:

‘He, miu dhu mamuri ètu sorga!

miu parluu heka dꞌara pèdꞌa.

He, miu dhu jꞌajꞌi le dhèu unu Lamatua!

Dꞌara miu parluu heka susa.

Miu dhu jꞌajꞌi le dhèu pajuu-paleha Lamatua,

hudꞌi laa dꞌara miu karae.

Miu dhu jꞌajꞌi le dhèu rèti lii padhai Lamatua,

hudꞌi laa dꞌara miu mahoꞌo.

Uru èèna, Babel pasusa le miu.

Uru èèna, kabarai kota ne pajꞌèra miu.

Te ngaa limuri ne Lamatua pamaꞌète le lii langu miu dènge mola.

Te limuri ne Na bꞌala le bhabhelu-katubꞌa kabarai kota èèna.’ ”✡

21 Ka jaꞌa ladhe kèdhi ana pajuu èci nèti sorga dhu èra titu kèna. Na mai dedꞌe nare hadhu aae cue, dhu kapai na sange dhèu èci. Hèia na pèci hadhu ne asa dꞌara dhasi. Ka na peka,

“Pe ra palaho eele Babel sèmi èèna kahèi.

Pe ra paꞌele kota kapai èèna, sèmi èèna kahèi.✡

22 Abhu heka ca dhèu sa,

dhu karihu musiik ètu dꞌara kota èèna.

Abhu heka dhèu,

dhu tadèngi lii gai sasadhu, tiu sakino,

aa lii tiu tèbhe ètu dꞌara kota èèna.

Abhu heka tuka èci sa,

dhu sabꞌa ètu dꞌara sabꞌa-laꞌa ra.

Abhu heka dhèu,

dhu gili are ètu kota èèna.✡

23 Abhu heka dhèu,

dhu paheo labhu ètu dꞌara kota èèna.

Abhu heka dhèu,

dhu tao pesta kabꞌi ètu èèna.

Uru èèna, ètu kota ne, dhèu pahia-pahèli mèdha ra,

toke jꞌajꞌi kaja-suꞌi.

Uru èèna, dhèu dꞌaga ètu Babel,

mamuri hua iia.

Te ngaa rèngu pake naꞌi nidhu,

ho leko-monya dhèu ètu rai-haha.

Rèngu pake seher,

ho kapodꞌe-kabèli dhèu ètu rai-haha.✡

24 Babel abhu le huku dhu bia,

lula kabarai na loe boe pamadhe dhèu rèti lii padhai Lamatua.

Kota kapai ne laho le,

lula kabarai na pajꞌèra toke madhe dhèu unu Lamatua.

Abhu kahèi dhèu-dhèu Lamatua dhu ra pamadhe ètu era-era leo.

Te ngaa Babel ka dhu hudꞌi dui nare sasala sèra.

Kota kapai èèna ka dhu hudꞌi tago nare aaꞌi.”✡

19

Dhèu ae-ae sodꞌa ètu sorga

1 Ropa ana pajuu ne padhai lii nare, ka jaꞌa tadèngi lii dhèu ae-ae sodꞌa ètu sorga. Ra sodꞌa, peka na,

“Haleluya! Haleluya!

Èdhi koa-kio Ama Lamatua èdhi,

lula Nèngu ka dhu dedha risi eele.

Haleluya! Haleluya!

Èdhi koa-kio Ama Lamatua èdhi,

lula Nèngu ka dhu koasa kapai risi.

Lamatua ka dhu patabuli èdhi,

nèti koasa sasala-sasigo èdhi.

Lamatua ka dhu pamèci èdhi,

nèti sasala-sasala èdhi.

2 Èdhi koa-kio Ama Lamatua,

lula Nèngu ka dhu pamaꞌète lii langu dènge mola.

Èdhi koa-kio Ama Lamatua,

lula Nèngu ka dhu hia hahuku dhu lèke.

Lamatua dhu huku le bhèni kajeo èèna,

lula nèngu ka dhu dadugu dhèu ètu rai-haha,

sèna ka madhutu tao jꞌara makae sama-sama dènge ne,

aa madhutu bhabhelu na.

Lamatua bꞌala le bhèni aapa èèna,

lula nèngu loe boe pamadhe

ana pua-paleha Lamatua.”✡

3 Èle èèna ka, ra sodꞌa lii sodꞌa leo hari ètu sorga, peka na,

“Haleluya! Koa-kio Lamatua!

Haleluya! Jꞌoka padedha-dedha kolongara Na!

Lula sèbꞌu ai dhu tunu pakèpu ngiꞌu aae bhèni èèna,

caꞌe taruu dhu loe boe ciki sa.

Aa sèbꞌu nèti ai dhu tunu eele kota kapai èèna,

caꞌe taruu dhu loe boe ciki sa.”✡

4 Hèia dua nguru èpa katua, dènge badha aae èpa ngiꞌu sèra, patitu kètu urutuu, ho pahaha iisi mi Ama Lamatua dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha Na. Ra pakabꞌua Ne, peka na,

“Tareꞌa sèmi èèna! Mai ti koa-kio kolongara Ama Lamatua!

Haleluya! Mai ti jꞌoka padedha-dedha kolongara Na!”

Pesta kabꞌi Ana Kalèbho

5 Hèia jaꞌa tadèngi hari lii èci dhu mai nèti kadera paredha èèna, peka na,

“He, miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu jꞌajꞌi le ana pua-paleha Ama Lamatua!

He, miu aaꞌi-aaꞌi mi dhu jꞌajꞌi le ana-ana Ama Lamatua!

Mai sèna ka ti jꞌoka padedha-dedha kolongara Ama Lamatua.

Mai aaꞌi-aaꞌi, ana iiki-dhèu kapai, koa-kio Ne.”✡

6 Hèia jaꞌa tadèngi oe sèmi dhèu ae-ae dhu padhai lii. Lii ra mèdhu nuka sèmi lii èi dhu hae nèti kolo ledhe, aa dou sèmi lii dꞌoro, ra peka na,

“Haleluya! Jiꞌi koa-kio Ama Lamatua.

Haleluya! Jiꞌi jꞌoka padedha-dedha kolongara Na.

Lula Nèngu ka dhu koasa kapai risi.

Aa Nèngu ka dhu paredha aaꞌi-aaꞌi.✡

7 Limuri ne, dꞌara èdhi karejꞌe le.

Limuri ne, dꞌara èdhi kea rae-rae.

Èdhi koa-kio Ne.

Lula dꞌai le lodꞌo kabꞌi Ana Kalèbho kèna.

Èdhi jꞌoka padedha-dedha kolongara Na,

lula bhèni dhu neo jꞌajꞌi dhèu èmu Ana Kalèbho, dhu paꞌèra le.

8 Ama Lamatua hia ne kodho kabꞌi na nèti bèla alus.

Ama Lamatua pangèdꞌu na mèdha-papake dhu pudhi kaleꞌe.”

(Mèdha-papake dhu pudhi kaleꞌe èèna, sasoa na, tatao dhu beꞌa nèti dhèu unu Ama Lamatua.)

9 Ka ana pajuu nèti sorga èèna, peka dènge jaꞌa, na, “Yohanis! Èu hudꞌi suri more ku, sèmi neꞌe:

‘Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu abhu nèru ho mai asa pesta kabꞌi Ana Kalèbho ne, rèngu oto tareꞌa-reꞌa!’ ”

Hèia na peka hari dènge jaꞌa, “Lii Holo-Nori Ama Lamatua ne, lèke tareꞌa-reꞌa!”✡

10 Ka jaꞌa patitu kètu urutuu ho neo pahaha iisi mi ana pajuu ne. Te ngaa na kai, peka na, “Èu baku tao sèmi neꞌe! Te jaꞌa ne ènu Ama Lamatua, èci èèna dènge èu ne, aa sama sèmi aꞌari èu dhu lasi peka-padhai lii ajꞌa-nori Yesus. Te dhèu rèti lii padhai Ama Lamatua peka-padhai lula-nèti Yesus kahèi, sèna ka dhèu pahaha iisi mi Nèngu. Te naneo Roh Ama Lamatua sèmi èèna. De baku pahaha iisi mi jaꞌa ne. Te ngaa pahaha iisi dhoka mi Ama Lamatua di.”

Lamatua Yesus mai manyaꞌe jara pudhi

11 Hèia jaꞌa doa kètu, ka ladhe kèdhi babèdho sorga dhu bhoke tèke. Cagꞌagꞌa laa, jaꞌa kèdhi jara pudhi ciꞌu kalua mai. Dhèu dhu manyaꞌe na, ngara na “Dhèu dhu kèpe paꞌèra lii pajaji” aa “Dhèu dhu Mola.” Lodꞌo Na parisa lii langu, Na pamaꞌète dènge mola. Ladhe Nèngu laꞌe pamusu, laꞌe dènge dꞌara mola.✡ 12 Musi madha Na heo sama sèmi ai. Na pake solo dhèu aae dhu ae, ètu kètu Na. Ngara Na dhu suri ètu ngiꞌu Na, te ngaa Nèngu mesa Na di, dhu neꞌa sasoa ngara èèna.✡ 13 Mèdha-papake Na, dhu cèbꞌu le asa dꞌara raa. Dhèu paroa Ne, “Lii Holo-Nori Ama Lamatua”. 14 Jaꞌa kèdhi kahèi sordadꞌu-sordadꞌu nèti sorga dhu manyaꞌe jara pudhi, dhu madhutu Ne. Sordadꞌu se pake mèdha alus dhu pudhi mèu kahèi. 15 Abhu samala èci dhu madèka, kalua nèti dꞌara hèbꞌa Na. Na pake samala ne, ho laꞌe pamusu, labꞌa suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha. Hèia Na segi si. Ka Na jꞌajꞌi Dhèu Aae rèngu. Na paredha si dènge ai bèsi, toke rèngu reꞌa nanasa Lamatua dhu koasa kapai risi. Jꞌara neꞌe ne, sama sèmi dhèu jꞌèli marèu hua anggor, ho pacèli rare èi na.✡

16 Aa ètu kodho dènge ètu haree Na, dhu suri sèmi neꞌe:

Dhèu Aae nèti dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ra,

Lamatua nèti lamatua aaꞌi-aaꞌi ra.

Lamatua Yesus segi badha bhelu dènge sordadꞌu na sèra

17 Ka jaꞌa ladhe kèdhi ana pajuu ca dhèu nèti sorga dhu titu ètu dedha madha lodꞌo. Hèia na rodhe manu-bhui aaꞌi-aaꞌi dhu lela re talora liru, peka na, “Mai aaꞌi-aaꞌi mi pakaboko mi era neꞌe, ho miꞌa pesta kapai dhu Ama Lamatua tao! 18 Sisi dhèu madhe aaꞌi-aaꞌi ra, miu bisa miꞌa. Nuka sisi nèti: dhèu aae-dhèu aae, komedhaa, dènge sordadꞌu sèra. Miu miꞌa kahèi sisi jara dènge sisi sordadꞌu dhu manyaꞌe si. Miu miꞌa kahèi sisi ènu-ènu, do dhèu mardeka, do ana iiki-dhèu kapai. Peka ka laa, ngara na ngaa dhu dènge sisi, miꞌe si.”✡

19 Hèia jaꞌa kèdhi badha bhelu dhu uru èèna bodho nèti dꞌara dhasi. Laꞌe paneꞌa lii dènge dhèu aae aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha, dènge sordadꞌu ra. Ka lasi pamusu, labꞌa Dhèu dhu manyaꞌe jara pudhi èèna, dènge sordadꞌu dhu palere-lere dènge Ne nèti sorga. 20 Te ngaa Dhèu manyaꞌe jara pudhi ne, kèpe nare badha bhelu dènge dhèu nèti lii padhai na dhu kapodꞌe-kabèli sèra. Dhèu dhu nèti padhai lii na, nuka dhèu dhu tao tadha malaa rupa-rupa ho leko-monya dhèu, dhu ra sèmi rare cap nèti badha bhelu ne, aa sogo-tagu mèdha sogo-tagu na. Te ngaa limuri ne, Dhèu dhu manyaꞌe jara pudhi ne, pèci eele le badha bhelu dènge dhèu dhu nèti lii padhai na, asa dꞌara dhasi ai èi nasu dhu heo na madhe boe.✡ 21 Èle èèna ka, Dhèu dhu manyaꞌe jara pudhi ne, laꞌe pamadhe aaꞌi sordadꞌu dhu leo sèra, pake dènge samala dhu kalua nèti dꞌara hèbꞌa Na. Hèia manu-bhui dhu raꞌa sisi hèu, mai raꞌe aaꞌi ngiꞌu aae dhèu madhe sèra.

20

Ra èki mege naga dènge rate toke ca riho tèu

1 Hèia jaꞌa kèdhi ana pajuu èci nèti sorga puru mai nèti dedha-liru. Na kèpe dènge rate aae èci, aa nèdꞌu dènge gagoe nèti roꞌa jꞌajꞌèra dhu dènge boe too-lane. 2 Ka na laꞌe kèpe mege naga, nuka dhèu aae nidhu, dhu ra peka na, “Lamatua nidhu”. Nèngu neꞌe ka dhu leko-monya dhèu rai-haha karèi nèti uru ka mai. Hèia ana pajuu ne èki mege naga ne dènge rate, ho taha ne ètu dꞌara roꞌa jꞌajꞌèra dhu dènge boe lane èèna, toke ca riho tèu.✡ 3 Hèia ana pajuu ne tule eele mege naga na asa dꞌara roꞌa jꞌajꞌèra èèna. Ka na segel pamadhe hèbꞌa roꞌa èèna, sèna ka taha mege naga ne ètu dꞌara roꞌa, toke èle ca riho tèu. Dènge jꞌara neꞌe ka, mege naga ne bisa heka leko-monya suku-suku ètu rai-haha ne, ètu dꞌara ca riho tèu. Èle èèna ka, heka patabuli ne kèna, te ngaa nare boe nèbhu.

4 Èle ka, jaꞌa kèdhi kadera paredha ae-ae, dènge dhèu madhèdi ètu dedha. Ama Lamatua dhu dedꞌe si jꞌajꞌi hakim. Rèngu se dhu uru èèna lasi lole Lii Lolo Beꞌa nèti Yesus, dènge Lii Holo-Nori Ama Lamatua, toke dhèu pamadhe si. Rèngu se ka dhu sogo-tagu boe badha bhelu dènge mèdha sogo-tagu na. Rèngu se dhu roꞌo boe sèmi cap nèti badha bhelu ne ètu katangarèi ra, do ètu kacui-aai ra. Dhèu pamadhe si, te ngaa Ama Lamatua pamamuri hari si, sèna ka ra rèdꞌu paredha bera-bera dènge Kristus toke ca riho tèu.✡ 5-6 Dènge sèmi neꞌe, rèngu seꞌe ka dhu uru jꞌara Ama Lamatua pamamuri hari si nèti mamadhe. De rèngu oto titu kèna, te rèngu jꞌajꞌi le dhèu unu Lamatua. Ra core boe si asa era jꞌajꞌèra èèna, ka ra abhu boe mamadhe ka dua. Te rèngu se nuka sèmi ama agama dhu bèli-camèdꞌa lalau-laloꞌo Ama Lamatua dènge Kristus. Aa rèngu rèdꞌu paredha kahèi bera-bera dènge Kristus toke dꞌai ca riho tèu.

Te ngaa dhèu madhe dhu leo sèra, hudꞌi mate ku dꞌai ca riho tèu, heka Ama Lamatua pamamuri hari si kèna.

Ra core dhèu aae nidhu asa dꞌara dhasi ai

7 Ropa èle ca riho tèu ku, pe Lamatua pua patalale mege naga nèti dꞌara roꞌa jꞌajꞌèra. 8 Hèia laꞌe leko-monya dhèu nèti suku-suku dhu ra peka na, Gog dènge Magog, dhu mai nèti mia-mia ètu rai-haha ne. Pe na pakaboko dhèu ra ho lasi pamusu. Dhèu se ae titu kèna, sama sèmi salae ètu nebhe dhasi.✡ 9 Hèia sordadꞌu Gog dènge Magog kako lasi kajꞌèu dꞌai rae-rae ètu dꞌara rai-haha. Ka ra reo rare kota Lamatua dènge dhèu dhu Na sue sèra. Te ngaa Ama Lamatua papuru ai nèti dedha-liru ka naꞌa pakèpu aaꞌi sordadꞌu seꞌe. 10 Ka dhèu unu Lamatua sèra kèpe rare dhèu aae nidhu dhu kapodꞌe nare le dhèu ae. Hèia ra core ne asa dꞌara dhasi ai èi nasu, dhu heo na loe boe. Èèna na, ra bèdho tèke ne sama-sama dènge badha bhelu, aa dènge dhèu nèti lii padhai kapodꞌe-kabèli èèna. Ètu era neꞌe, rèngu abhu jꞌajꞌèra loe boe mèu-mèda toke dꞌai mia-mia.

Ama Lamatua pamaꞌète lii langu dhèu aaꞌi-aaꞌi

11 Èle èèna ka, jaꞌa ladhe kèdhi kadera paredha pudhi aae cue. Aa Ama Lamatua ka dhu madhèdi ètu kadera èèna. Cagꞌagꞌa laa, rai-haha dènge liru, rai pakajꞌèu ka ele aaꞌi si toke tèdhi heka senu-salao sa hèi. 12 Ka ladhe kèdhi dhèu dhu madhe sèra. Rèngu aaꞌi-aaꞌi ana iiki-dhèu kapai, titu tangara asa kadera paredha. Hèia ana pajuu nèti sorga mai, ka bhoke sasuri-sasuri dhu suri tatao aaꞌi-aaꞌi dhu dhèu rai-haha adꞌu-ue. Ka ra bhoke hari sasuri leo èci, dhu suri ngara-ngara dhèu dhu bèli-camèdꞌa mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua. Hèia Na pamaꞌète lii langu nèti dhèu madhe, madhutu ngaa dhu rèngu èci-èci adꞌu-ue, nuka sèmi dhu suri tèke ètu dꞌara sasuri sèra.✡ 13 Ka dhèu madhe sèra mai titu patangara dènge kadera paredha èèna. Rèngu se aaꞌi-aaꞌi dhu madhe le ètu rai-dedha dènge ètu dꞌara dhasi. Hèia Ama Lamatua pamaꞌète lii langu rèngu èci-èci, madhutu tatao ra. 14 Èle èèna ka, Ama Lamatua pèci eele Mamadhe asa dꞌara dhasi ai. Aa Na core eele kahèi Era Pea Samanga Dhèu Madhe asa dꞌara dhasi ai. Te dhasi ai ne, era mamadhe ka dua. 15 Dhèu dhu ngara ra suri boe ètu dꞌara sasuri neꞌe, lèke core kahèi asa dꞌara dhasi ai. Te sasuri èèna, nuka dhu suri ngara-ngara dhèu dhu mamuri dènge Ama Lamatua taa-taa toke dꞌai mia-mia laꞌe.

21

Yohanis ladhe nèdhi liru dènge rai-haha rupa hiu

1 Hèia jaꞌa ladhe kèdhi liru dènge rai-haha rupa hiu, te liru dènge rai-haha dhu dhui ele aaꞌi le. Dhasi aadꞌo heka kahèi.✡ 2 Ka jaꞌa kèdhi kota mola-mèci unu Ama Lamatua, nuka Yerusalem Hiu, puru mai nèti sorga. Kota ne, dhu paꞌèra mema, sama sèmi bhèni dhu neo leo-èmu hiu, dhu lalau nare le iisi, ho laꞌe soru mone dhu neo jꞌajꞌi dhèu èmu na.✡ 3 Ka jaꞌa tadèngi lii dhu kapai èci mai nèti kadera paredha ne, peka na,

“Ladhe paie-iie!

Karèi nèti deo neꞌe ne, Èmu Ama Lamatua ètu talora aae dhèu rai-haha.

Karèi nèti deo neꞌe ne, Lamatua mamuri paꞌèci dènge dhèu unu Na.

Te Nèngu jꞌajꞌi le Ama Lamatua ra.

Aa rèngu jꞌajꞌi le ana-ana Na.

Bèli-camèdꞌa Nèngu bera-bera dènge ra.

Aa Na palere-lere dènge rèngu taa-taa.✡

4 Bèli-camèdꞌa Na seka pamango èi madha aaꞌi-aaꞌi ra,

sèna ka rèngu roma iisi heka.

Lula ètu era èèna, abhu heka papèdꞌa-tarègu.

Aa ètu era èèna, abhu heka mamadhe.

Ngaa-ngaa dhu uru èèna rèti sasusa, aadꞌo heka èci sa.

Ngaa-ngaa dhu uru èèna rèti jꞌajꞌèra, ele aaꞌi si le.”✡

5 Hèia Nèngu dhu madhèdi ètu kadera paredha èèna, peka na, “Ladhe paie-iie, te Jaꞌa tao pahiu aaꞌi le.” Ka Na padhai lii hari dènge jaꞌa, peka na, “Suri ka! Dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa parcaya Lii Holo-Nori Jaꞌa ne, te aaꞌi-aaꞌi se mema lèke tareꞌa-reꞌa!”

6 Ka Na peka hari dènge jaꞌa, na,

“Aaꞌi-aaꞌi dhu Jaꞌa pajaji sèra, jꞌajꞌi aaꞌi le.

Te Jaꞌa ne,

Alpa toke Omega,

Aa Jaꞌa ne,

A toke Z,

Aaꞌi-aaꞌi ra jꞌajꞌi nèti Jaꞌa,

karèi nèti uru ka, toke dꞌai èle.

Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu koko-kamango,

pe Jaꞌa hia ra rinu iia-iia dꞌara,

nèti madha èi dhu nèti mamuri hia dhèu, sèna ka dhèu sèra bisa mamuri dènge tareꞌa.✡

7 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu taha madhutu jꞌara Lamatua dhu mola,

bèli-camèdꞌa rèngu unu mèngi-nale aaꞌi-aaꞌi ra.

Pe Jaꞌa jꞌajꞌi Ama Lamatua ra,

aa rèngu jꞌajꞌi ana-ana Jaꞌa.✡

8 Te ngaa abhu kahèi dhèu dhu èèna na lèke core si,

asa dꞌara dhasi ai èi nasu dhu heo na maꞌète boe ciki sa.

Nuka sèmi: dhèu dhu madhaꞌu leli,

dhèu dhu soro kabodho mi Lamatua Yesus,

dhèu dꞌara kajꞌalu,

dhèu dhu tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali ra,

dhèu pamadhe dhèu,

dhèu sogo-tagu nidhu,

dhèu suagi,

aa dhèu kapodꞌe-kabèli.

Bèli-camèdꞌa rèngu aaꞌi-aaꞌi lèke pèci asa dꞌara dhasi ai,

dhu ra peka na, ‘era mamadhe ka dua.’ ”

Yohanis ladhe nèdhi kota Yerusalem rupa hiu

9 Ka jaꞌa ladhe kèdhi ca dhèu nèti ana pajuu dhèu pidhu nèti sorga, dhu uru èèna rèdꞌu bokor dhu isi dènge nanasa Lamatua. Na mai paraga dènge jaꞌa, ka na lii, peka na, “Mai ku sa neꞌe! Te jaꞌa neo padꞌelo dènge èu bhèni dhu neo kabꞌi dènge Ana Kalèbho.”

10 Hèia jaꞌa abhu Roh Lamatua, ka ana pajuu ca dhèu nèti sorga mai nedhe nèti jaꞌa asa kolo ledhe dhu dedha aae èci. Nèti era neꞌe, na padꞌelo jaꞌa kota Yerusalem, nuka kota Ama Lamatua dhu mola-mèci, dhu puru mai nèti Ama Lamatua ètu sorga.✡ 11 Kota ne saraga titu kèna! Abhu saraa dhu kalua nèti dadedha Ama Lamatua sèmi hadhu intan dhu kaleꞌe, toke kota aaꞌi-aaꞌi heo loꞌa-loꞌa. 12 Abhu tedhe dhu dedha aae oke nare kota ne, dènge canguru dua babèdho. Abhu kahèi canguru dua ana pajuu nèti sorga dhu madhenge babèdho kapai se. Ètu canguru dua babèdho se, dhu suri ngara-ngara nèti canguru dua udhu-rasa Israꞌel.* 13 Tèlu babèdho tangara asa dhimu. Tèlu tangara asa haa. Tèlu tangara asa badae. Aa tèlu hari tangara asa balèu.✡ 14 Tedhe ne dhu patitu ètu canguru dua hadhu fanderen dhu kapai. Ètu hadhu se èci-èci dhu suri ngara nèti canguru dua dhèu pajuu-paleha Ana Kalèbho dhu lalau-laloꞌo Ne ètu rai-haha.

15 Ka ana pajuu dhu padhai lii dènge jaꞌa, kèpe nare tatea aꞌuku nèti hualaa èci, ho neo uku kota ne dènge hèbꞌa babèdho kapai, aa dènge tedhe na.✡ 16 Na uku uru tedhe kota. Madhera, bhabhèla dènge katitu na, èci èèna ka. Nuka, aaꞌi-aaꞌi ra, 2.220 (dua riho dua ngasu dua nguru) kilometer.† 17 Hèia na uku maꞌaa tedhe, madhutu aꞌuku dhèu rai-haha. Maꞌaa na, èna nguru lèmi meter.‡ 18 Tedhe ne, tao nèti hadhu kaleꞌe, ngara na yaspis. Aa aaꞌi-aaꞌi ètu dꞌara kota ne, tao nèti poe dènge pai, dhu mèu aadha-aadha nuka sèmi tèru.

19 Canguru dua hadhu fanderen sèra, tao nèti rupa-rupa hadhu kaleꞌe dhu kabꞌua. Fanderen ka èci, tao nèti hadhu yaspis, dhu mangèru kaleꞌe. Ka dua, nèti hadhu nilam dhu kaleꞌe mangèru bhidhu-bhidhu. Ka tèlu, tao nèti hadhu mirah dhu mea kaleꞌe. Ka èpa, tao nèti hadhu samrud, dhu mangèru kaleꞌe. 20 Ka lèmi, tao nèti hadhu unam dhu pakatanga dènge karara mea sanama pudhi. Ka èna, dhu tao nèti hadhu sardius, dhu mea kaleꞌe. Ka pidhu, tao nèti ratna cempaka dhu karara hualaa. Ka aru, dhu tao nèti hadhu beril, dhu kaleꞌe mangèru aae. Ka ceo, tao nèti hadhu krisolit, dhu karara moce-moce. Ka canguru, tao nèti hadhu krisopras dhu mangèru mudꞌa. Ka canguru èci, tao nèti hadhu lasuardi, dhu mangèru dhasi. Aa ka canguru dua, tao nèti hadhu kecubung, dhu kaleꞌe mea sanama mangèru. 21 Aa babèdho kapai canguru dua bua sèra, tao nèti canguru bua mutiara. Babèdho èci tao nèti mutiara cue. Jꞌara oka-hoo ètu dꞌara kota ne, tao nèti poe-pai dhu kaleꞌe sèmi tèru.✡

22 Te ngaa jaꞌa kèdhi boe Èmu Manèngi-Mangajꞌi ètu dꞌara kota ne. Lula Ama Lamatua dhu koasa kapai risi dènge Ana Kalèbho pea taa-taa ètu dꞌara kota ne. Nèti èèna ka, dhèu pahaha iisi mema mi Rèngu. 23 Kota èèna, parluu boe madha lodꞌo dènge hèru ho pasaraa ne, lula saraa Ama Lamatua ka dhu pasaraa ne. Aa Ana Kalèbho ne jꞌajꞌi nuka sèmi labhu dhu heo.✡ 24 Dhèu nèti suku aaꞌi-aaꞌi ètu rai-haha, èèna na kako lasi mai ètu dꞌara saraa èèna. Dhèu aae-dhèu aae nèti rai-haha, rèti kakaja-sasuꞌi ra asa nèi kahèi.✡ 25 Ètu era nèi, abhu boe mèda. Nèti èèna ka, parluu boe bèdho hèbꞌa tedhe. 26 Pe asa dꞌara kota ne, dhèu rèti aaꞌi-aaꞌi dhu beꞌa kahèi, dènge hormat aaꞌi-aaꞌi nèti rai-rai ètu rai-haha.✡ 27 Te ngaa dhu bisa boe maso asa nèi, nuka aaꞌi-aaꞌi dhu karehe, nuka sèmi: dhèu sogo-tagu nidhu, dhèu dhu tao jꞌara makae, dènge dhèu kapodꞌe-kabèli. Dhu bisa maso, nuka rèngu dhu ngara ra abhu ètu dꞌara sasuri Ana Kalèbho. Rèngu seꞌe ka dhu mamuri taa-taa dènge Ama Lamatua.✡

22

Èi loko dènge ajꞌu dhu rèti mamuri

1 Èle ka ana pajuu nèti sorga padꞌelo dènge jaꞌa loko èci, dhu èi ne nèti mamuri. Èi ne mèu aadha-aadha nuka sèmi tèru. Na hae mai nèti kadera paredha Ama Lamatua dènge Ana Kalèbho.✡ 2 Hèia hae laꞌe asa talora aae jꞌara oka-hoo ètu dꞌara kota ne. Nèti sebhe-sebhe loko ne, abhu ajꞌu dhu hua na nèti mamuri. Ajꞌu ne dꞌara ca tèu, hua canguru dua hari; ca hèru, ca tèka. Rèu na bisa jꞌajꞌi èi naꞌi ho puri-paꞌèle suku-suku ètu rai-haha nèti papèdꞌa ra.✡ 3 Te ngaa rèngu dhu Ama Lamatua tule eele aa dhoo si, abhu boe ètu dꞌara kota ne. Dhu ètu neꞌe, nuka Ama Lamatua dènge Ana Kalèbho dhu madhèdi ètu dedha kadera paredha, aa dènge ana pua-paleha Ra dhu pahaha iisi mi Rèngu.✡

4 Rèngu aaꞌi-aaꞌi bisa ladhe rèdhi rèhu Ama Lamatua. Ètu katangarèi dhèu seꞌe, dhu suri ngara Lamatua. 5 Mèda abhu boe ètu kota neꞌe. De dhèu unu Lamatua parluu boe madha lodꞌo, do labhu, lula Ama Lamatua ka dhu pasaraa kota ne. Bèli-camèdꞌa rèngu sama-sama rèdꞌu paredha toke dꞌai mia-mia laꞌe.✡

Lamatua Yesus katange lii padhadha Na

6 Ka ana pajuu ne peka dènge jaꞌa, na, “Aaꞌi-aaꞌi dhu jaꞌa peka kore dènge èu seꞌe, lèke tareꞌa-reꞌa. Dhèu aaꞌi-aaꞌi bisa parcaya lii jaꞌa se. Uru èèna, Ama Lamatua pake Roh Na ho peka-padhai Lii Holo-Nori Na mi dhèu rèti lii padhai Na. Te ngaa limuri ne, Na pake ana pajuu Na nèti sorga ho lole mi dhèu unu Na, lula-nèti jꞌara aaꞌi-aaꞌi se dhu nèbhu heka hudꞌi jꞌajꞌi ku.”

7 Hèia Yesus padhai lii, peka na, “Sanèdꞌe paie-iie! Nèbhu heka, te Jaꞌa neo mai. Ètu dꞌara sasuri ne, dhu suri aaꞌi mèu-mèu le, ngaa dhu bèli-camèdꞌa jꞌajꞌi. Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu madhutu isi sasuri ne, pe rèngu abhu aꞌoto.”

8 Dhu suri sasuri ne, nuka jaꞌa, Yohanis. Aaꞌi-aaꞌi se jaꞌa nanene dènge roꞌa dhilu jaꞌa, aa kèdhi dènge musi madha jaꞌa. Ropa tadèngi kore, hèia jaꞌa patitu kètu urutuu ho pahaha iisi ètu madha ana pajuu nèti sorga ne, dhu padꞌelo le aaꞌi-aaꞌi se mi jaꞌa. 9 Te ngaa na kai jaꞌa, peka na, “Ee! Èu baku tao sèmi èèna! Èu dhodhoka pahaha iisi mi Ama Lamatua di! Baku mi jaꞌa ne. Te jaꞌa ne ènu Lamatua kahèi, èci èèna ka dènge èu dènge aꞌari èu dhu jꞌajꞌi dhèu rèti lii padhai Na, aa dènge dhèu leo aaꞌi-aaꞌi ra dhu tao madhutu ngaa dhu suri ètu dꞌara sasuri neꞌe.

10 Èu baku pahuni isi sasuri ne dènge dhèu leo. Te nèbhu heka, aaꞌi-aaꞌi dhu suri ètu dꞌara sasuri ne, hudꞌi jꞌajꞌi ku.

11 Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu adꞌu-ue bhabhelu, na,

hudꞌi rèngu sène ra tao kajꞌalu taruu.

Te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu mamuri mola-mèci,

hudꞌi laa ra mamuri mola taruu.

Dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu tao karehe,

hudꞌi rèngu sène ra tao bhelu taruu.

Te ngaa aaꞌi-aaꞌi dhu tao beꞌa,

hudꞌi laa ra tao taruu dhu beꞌa.”✡

12 Èle èèna ka, Yesus lii hari, aku Nèngu na, “Sanèdꞌe paie! Te nèbhu heka, Jaꞌa dhiu. Pe Jaꞌa bꞌala hia dhèu aaꞌi-aaꞌi, madhutu ngaa dhu ra adꞌu-ue.✡

13 Jaꞌa ne,

Alpa toke Omega.

Jaꞌa ne,

A toke Z.

Aaꞌi-aaꞌi jꞌajꞌajꞌi ra nèti Jaꞌa,

karèi nèti uru, toke dꞌai èle.✡

14 Dhèu dhu rase pamèu le mèdha-papake ra, rèngu ka dhu oto.

Te rèngu ka abhu hak ho maso re babèdho kapai dhu laꞌe asa dꞌara kota ne.

Dhèu dhu mamuri mola, rèngu ka dhu oto.

Te bèli-camèdꞌa rèngu abhu ijin ho raꞌa hua dhu hia dhèu mamuri taa-taa.✡

15 Te ngaa dhèu leo bisa boe maso asa era èèna.

Dhèu dhu unu boe Lamatua, bisa boe pea ètu era èèna.

Nuka rèngu dhu parcaya boe Lamatua,*

dhèu dhu tao jꞌara makae dènge dhèu dhu jꞌajꞌi boe dhèu èmu-kamali ra, tuka sogo-tagu,

tuka pamadhe dhèu, tuka suagi,

dènge rèngu dhu leko-monya.

Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra bisa boe ara asa dꞌara.

Rèngu aaꞌi-aaꞌi ra pea dhoka mi liꞌu di.

16 Jaꞌa ne, Yesus. Jaꞌa ka dhu paleha ana pajuu Jaꞌa nèti sorga, ho bhoke jꞌara seꞌe aaꞌi-aaꞌi ra, sèna ka pe miu lami lole peka lii pajaji Jaꞌa seꞌe mi pidhu jumaꞌat sèra.

Jaꞌa ne, ana-èpu dhèu aae Daud.

Jaꞌa ne, Dhèu Aae dhu kèdꞌu paredha.

Saraa nèti Jaꞌa heo loꞌa-loꞌa,

nuka sèmi Hua-hètu Oe Mèu.

Saraa nèti Jaꞌa madèka titu kèna,

nuka sèmi hua-hètu èèna.”✡

17 Roh Ama Lamatua mai paroa, peka na, “Mai asa neꞌe!”

Bhèni dhu neo kabꞌi paroa kahèi, peka na, “Mai ka!”

Aaꞌi-aaꞌi dhu tadèngi peka kahèi, “Mai ka!”

Dhèu cee dhu koko-kamango, mai ho minu!

Dhèu cee dhu neo ninu èi dhu nèti mamuri,

mai mere ka!

Dhèu bisa rare èi ne

dhu iia-iia dꞌara.

Dhèu bisa rinu èi ne

dhu bꞌae boe.”✡

Lii moa Yohanis dhu limuri tèka

18 Jaꞌa, Yohanis, pasanèdꞌe dhèu aaꞌi-aaꞌi dhu èèna na tadèngi ngaa dhu Ama Lamatua bhoke mema hia jaꞌa ètu dꞌara sasuri ne: ladhe abhu dhèu dhu patabha hari ngaa-ngaa ètu dꞌara sasuri ne, èèna na Ama Lamatua pabie hari hahuku Na mi nèngu dènge pidhu calaka sèra dhu Na dutu mai asa rai-haha. 19 Aa ladhe abhu dhu pakura hari isi sasuri ne, pe Ama Lamatua tao eele hak nèngu, sèna ka bisa boe maso asa dꞌara kota dhu mola-mèci, aa bisa boe naꞌa hua ajꞌu dhu hia dhèu mamuri taa-taa.✡

20 Yesus mesa Na ka dhu bhoke jꞌara aaꞌi-aaꞌi sèra. Na moa le, peka na, “Tareꞌa-reꞌa sèmi èèna! Nèbhu heka, Jaꞌa neo dhiu.”

De mai ka, Lamatua Yesus!

21 Jaꞌa manèngi sèna ka Lamatua Yesus padꞌelo dꞌara hua iia Na mi dhèu unu Na aaꞌi-aaꞌi. Lèke tareꞌa sèmi èèna! Amin!

Nèti jaꞌa,

Yohanis

* 1:4 Sasuri lii Yunani ètu neꞌe, suri, peka na, “pidhu roh dhu patangara dènge kadera paredha Ama Lamatua”. Madhutu dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab, nomer pidhu, sasoa na, nuka jꞌara dhu mèci aa dhu tesa. Nèti èèna ka, dhèu dꞌèlu-mèu cahagꞌe peka na, pidhu roh seꞌe, sasoa na, Roh Ama Lamatua dhu Mola-Mèci. Dènge jꞌara neꞌe, ètu ayat èpa toke lèmi, Yohanis padhai lii mèngi-nale 1) nèti Ama Lamatua, 2) nèti Roh Na, aa 3) nèti Yesus Kristus.

✡ 1:4 Kalua nèti Masir 3:14, Rai-haha Rupa Hiu 4:5

✡ 1:5 Yesaya 55:4, Lii Sodꞌa Koa-Kio 89:27

✡ 1:6 Kalua nèti Masir 19:6, Rai-haha Rupa Hiu 5:10

✡ 1:7 Daniel 7:13, Mateos 24:30, Markus 13:26, Lukas 21:27, 1 Tesalonika 4:17, Sakaria 12:10, Yohanis 19:34,37

✡ 1:8 Rai-haha Rupa Hiu 22:13, Kalua nèti Masir 3:14

✡ 1:13 Daniel 7:13, 10:5

† 1:14 Sasuri lii Yunani suri, peka na, “Kètu dènge rèu kètu Na pudhi nuka sèmi rèu kahibꞌi-kalèbho pudhi, aa nuka sèmi salju.” Dua-dua ra peka mi mèdha èci dhu pudhi lao-lao.

✡ 1:14 Daniel 7:9

✡ 1:15 Daniel 10:6, Yeskial 1:24, 43:2

✡ 1:17 Yesaya 44:6, 48:12, Rai-haha Rupa Hiu 2:8, 22:13

* 2:6 Dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab peka na, èdhi teꞌa boe ngaa dhu Nikolai ajꞌa-nori sèra.

✡ 2:7 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:9, Rai-haha Rupa Hiu 22:2, Yeskial 28:13, 31:8

✡ 2:8 Yesaya 44:6, 48:12, Rai-haha Rupa Hiu 1:17, 22:13

✡ 2:11 Rai-haha Rupa Hiu 20:14, 21:8

✡ 2:14 Sensus 22:5, 7, 25:1-3, 31:16, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 23:4

✡ 2:15 Rai-haha Rupa Hiu 2:6

✡ 2:17 Kalua nèti Masir 16:14-15, 16:33-34, Yohanis 6:48-50, Yesaya 62:2, 65:15

✡ 2:23 Lii Sodꞌa Koa-Kio 7:10, 62:12, Yermia 17:10

✡ 2:26-28 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:8-9

✡ 3:3 Mateos 24:43-44, Lukas 12:39-40, Rai-haha Rupa Hiu 16:15

✡ 3:5 Kalua nèti Masir 32:32-33, Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:29, Rai-haha Rupa Hiu 2:7, 20:12, Mateos 10:32, Lukas 12:8

✡ 3:7 Yesaya 22:22, Ayub 12:14

✡ 3:9 Yesaya 49:23, 60:14, 43:4

✡ 3:12 Rai-haha Rupa Hiu 21:2, Yesaya 62:2, 65:15

✡ 3:14 Lii Hini 8:22

✡ 3:19 Lii Hini 3:12, Ibrani 12:6

✡ 4:3 Yeskial 1:26-28, 10:1

✡ 4:5 Kalua nèti Masir 19:16, Rai-haha Rupa Hiu 1:4, 8:5, 11:19, 16:18, Yeskial 1:13, Sakaria 4:2

✡ 4:6 Yeskial 1:22

* 4:7 Madhutu dhèu dꞌèlu-mèu Sasuri Mola-Mèci, ra peka na, èpa badha se nuka: Singa ka dhu koasa risi eele. Sapi ka dhu èra risi eele. Dhèu ka dhu dꞌèlu-mèu risi eele. Aa manea luji ka dhu mèri risi eele.

✡ 4:7 Yeskial 1:5-10, 10:14

✡ 4:8 Yeskial 1:18, 10:12, Yesaya 6:2-3

✡ 5:1 Yeskial 2:9-10, Yesaya 29:11

✡ 5:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 49:9, Yesaya 11:1, 10

✡ 5:6 Yesaya 53:7, Sakaria 4:10

✡ 5:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 141:2

✡ 5:9 Lii Sodꞌa Koa-Kio 33:3, 98:1, Yesaya 42:10

✡ 5:10 Kalua nèti Masir 19:6, 1 Petrus 2:5,9, Rai-haha Rupa Hiu 1:6

✡ 5:11 Daniel 7:10

✡ 6:2 Sakaria 1:8, 6:3, 6

✡ 6:4 Sakaria 1:8, 6:2

✡ 6:5 Sakaria 6:2, 6

* 6:6 Ètu rai nèi, dhèu sèra mamuri nèti ajꞌu dua se. De masi ka ra abhu manganga-madꞌèu dhu kapai titu kèna, te ngaa sadꞌi ajꞌu dua se era ètu nèi, rèngu bisa mamuri taruu.

✡ 6:8 Yeskial 14:21

✡ 6:12 Rai-haha Rupa Hiu 11:13, 16:18, Yesaya 13:10, Yoel 2:10,31, 3:15, Mateos 24:29, Markus 13:24-25, Lukas 21:25

✡ 6:14 Yesaya 34:4, Rai-haha Rupa Hiu 16:20

✡ 6:15 Yesaya 2:19, 21

✡ 6:16 Hosea 10:8, Lukas 23:30

✡ 6:17 Yoel 2:11, Meliaki 3:2

✡ 7:1 Yermia 49:36, Daniel 7:2, Sakaria 6:5

✡ 7:3 Yeskial 9:4, 6

✡ 7:14 Daniel 12:1, Mateos 24:21, Markus 13:19

✡ 7:16 Yesaya 49:10

✡ 7:17 Lii Sodꞌa Koa-Kio 23:1-2, Yeskial 34:23, Yesaya 49:10, Yesaya 25:8

✡ 8:3 Amos 9:1, Kalua nèti Masir 30:1, 3

✡ 8:5 Atora nèti Ama-ama Agama 16:12, Yeskial 10:2, Kalua nèti Masir 19:16, Rai-haha Rupa Hiu 11:19, 16:18

✡ 8:7 Kalua nèti Masir 9:23-25, Yeskial 38:22

✡ 8:10-11 Yesaya 14:12, Yermia 9:15

✡ 8:12 Yesaya 13:10, Yeskial 32:7, Yoel 2:10,31, 3:15

✡ 9:2 Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:28

✡ 9:3 Kalua nèti Masir 10:12-15

✡ 9:4 Yeskial 9:4

✡ 9:6 Ayub 3:21, Yermia 8:3

✡ 9:7 Yoel 2:4

✡ 9:8 Yoel 1:6

✡ 9:9 Yoel 2:5

✡ 9:13 Kalua nèti Masir 30:1-3

✡ 9:20 Lii Sodꞌa Koa-Kio 115:4-7, 135:15-17, Daniel 5:23

✡ 10:7 Kalua nèti Masir 20:11, Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:40, Daniel 12:7, Amos 3:7

✡ 10:10 Yeskial 2:8—3:3

✡ 11:1 Yeskial 40:3, Sakaria 2:1-2

✡ 11:2 Lukas 21:24

✡ 11:4 Sakaria 4:3,11-14

✡ 11:6 1 Dhèu Aae sèra 17:1, Kalua nèti Masir 7:17-19, 1 Samuel 4:8

✡ 11:7 Daniel 7:7, Rai-haha Rupa Hiu 13:5-7, 17:8, Daniel 7:21

✡ 11:8-9 Yesaya 1:9-10

✡ 11:11 Yeskial 37:10

✡ 11:12 2 Dhèu Aae sèra 2:11

✡ 11:13 Rai-haha Rupa Hiu 6:12, 16:18

✡ 11:15 Kalua nèti Masir 15:18, Daniel 2:44, 7:14,27

✡ 11:18 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:5, 110:5, 115:13

✡ 11:19 Rai-haha Rupa Hiu 8:5, 16:18, 16:21

✡ 12:3 Daniel 7:7

✡ 12:4 Daniel 8:10

✡ 12:5 Yesaya 66:7, Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:9

✡ 12:7 Daniel 10:13,21, 12:1, Yudas 9

✡ 12:9 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:1, Lukas 10:18

✡ 12:10 Ayub 1:9-11, Sakaria 3:1

* 12:14 Alkitab lii Yunani uru tèka, suri peka na, “ca lodꞌo, dua lodꞌo, dènge caꞌèta lodꞌo”. Lii seꞌe, sama sèmi ètu sasuri Daniel 7:25, 12:7. Lodꞌo èèna, nuka 42 (èpa nguru dua) hèru, do, 1.260 (ca riho dua ngasu èna nguru) lodꞌo ètu fasal 11:2-3.

✡ 13:1 Daniel 7:3, Rai-haha Rupa Hiu 17:3,7-12

✡ 13:2 Daniel 7:4-6

✡ 13:6 Daniel 7:8,25, 11:36

✡ 13:7 Daniel 7:21

✡ 13:8 Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:29

✡ 13:10 Yermia 15:2, 43:11

* 13:18 Madhutu dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab, uru èèna ètu nèi, nomer “èna”, sasoa na, ca jꞌara dhu beꞌa boe, dhu tesa boe, dhu mèci boe, aa dhu bhelu-katubꞌa. De nomer “èna ngasu èna nguru èna”, sasoa na, “dhu bhelu risi eele”.

✡ 14:1 Yeskial 9:4, Rai-haha Rupa Hiu 7:3

✡ 14:5 Sefanya 3:13

✡ 14:8 Yesaya 21:9, Yermia 51:8, Rai-haha Rupa Hiu 18:2

✡ 14:10 Yesaya 51:17, Lii Lolo dhu Uru Tèka 19:24, Yeskial 38:22

✡ 14:11 Yesaya 34:10

✡ 14:14 Daniel 7:13

✡ 14:15 Yoel 3:13

* 14:20 Alkitab lii Yunani suri madhera loko ne, “1.600 (ca riho èna ngasu) stadia”, sama sèmi 296 (dua ngasu ceo nguru èna) toke 300 (tèlu ngasu) kilometer. Aa marèma loko ne, ra suri, peka na, “katitu na, sèmi madhera dhari rarapa jara”, nuka ca meter dènge caꞌèta. Jara ra kapai risi nèti jara Edha.

✡ 14:20 Yesaya 63:3, Tangi Lii Ngobꞌi-ngobꞌi 1:15, Rai-haha Rupa Hiu 19:15

* 15:3 Musa tao lii sodꞌa ne, lodꞌo Lamatua lere nèti dhèu Israꞌel sèra nèti Mesir, era jꞌajꞌèra rèngu.

✡ 15:3 Kalua nèti Masir 15:1-18

✡ 15:4 Yermia 10:7, Lii Sodꞌa Koa-Kio 86:9

✡ 15:5 Kalua nèti Masir 38:21

✡ 15:8 Kalua nèti Masir 40:34, 1 Dhèu Aae sèra 8:10-11, 2 Sejara nèti Israꞌel dènge Yahuda 5:13-14, Yesaya 6:4

✡ 16:2 Kalua nèti Masir 9:10

✡ 16:4 Kalua nèti Masir 7:17-21, Lii Sodꞌa Koa-Kio 78:44

✡ 16:10 Kalua nèti Masir 10:21

✡ 16:12 Yesaya 11:15

✡ 16:15-16 Mateos 24:43-44, Lukas 12:39-40, Rai-haha Rupa Hiu 3:3

✡ 16:15-16 2 Dhèu Aae sèra 23:29, Sakaria 12:11

✡ 16:18 Rai-haha Rupa Hiu 8:5, 11:13, 19

✡ 16:19 Yesaya 51:17

✡ 16:20 Rai-haha Rupa Hiu 6:14

* 16:21 Alkitab lii Yunani suri, peka na, “babia na sama dènge talenta èci”. Babia talenta èci, nuka tèlu nguru èpa dꞌai èpa nguru kilogram.

✡ 16:21 Kalua nèti Masir 9:23, Rai-haha Rupa Hiu 11:19

✡ 17:1 Yermia 51:13

✡ 17:2 Yesaya 23:17, Yermia 51:7

✡ 17:3 Rai-haha Rupa Hiu 13:1

✡ 17:4 Yermia 51:7

✡ 17:8 Daniel 7:7, Rai-haha Rupa Hiu 11:7, Lii Sodꞌa Koa-Kio 69:29

* 17:12 Alkitab lii Yunani ètu neꞌe, bisa abhu dua sasoa. Èci: dhoka ciki-diki di; dua: ca jam di.

✡ 17:12 Daniel 7:24

✡ 18:2 Yesaya 21:9, Yermia 51:8, Rai-haha Rupa Hiu 14:8, Yesaya 13:21, Yermia 50:39

✡ 18:3 Yesaya 23:17, Yermia 51:7

✡ 18:4 Yesaya 48:20, Yermia 50:8, 51:6, 45

✡ 18:5 Lii Lolo dhu Uru Tèka 18:20-21, Yermia 51:9

✡ 18:6 Lii Sodꞌa Koa-Kio 137:8, Yermia 50:29

✡ 18:8 Yesaya 47:7-9

✡ 18:10 Yeskial 26:16-17

✡ 18:11 Yeskial 27:31, 36

✡ 18:13 Yeskial 27:12, 13, 22

✡ 18:16 Yeskial 27:31, 36

✡ 18:17 Yesaya 23:14, Yeskial 27:26-30

✡ 18:18 Yeskial 27:32

✡ 18:19 Yeskial 27:30-34

✡ 18:20 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:43, Yermia 51:48

✡ 18:21 Yermia 51:63-64, Yeskial 26:21

✡ 18:22 Yeskial 26:13, Yesaya 24:8

✡ 18:23 Yermia 7:34, 25:10

✡ 18:24 Yermia 51:49

✡ 19:2 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 32:43, 2 Dhèu Aae sèra 9:7

✡ 19:3 Yesaya 34:10

✡ 19:5 Lii Sodꞌa Koa-Kio 115:13

✡ 19:6 Yeskial 1:24, Lii Sodꞌa Koa-Kio 93:1, 97:1, 99:1

✡ 19:9 Mateos 22:2-3

✡ 19:11 Yeskial 1:1, Lii Sodꞌa Koa-Kio 96:13, Yesaya 11:4

✡ 19:12 Daniel 10:6

✡ 19:15 Lii Sodꞌa Koa-Kio 2:9, Yesaya 63:3, Yoel 3:13, Rai-haha Rupa Hiu 14:20

✡ 19:18 Yeskial 39:17-20

✡ 19:20 Rai-haha Rupa Hiu 13:1-18

✡ 20:2 Lii Lolo dhu Uru Tèka 3:1

✡ 20:4 Daniel 7:9,22

✡ 20:8 Yeskial 7:2, 38:2, 9, 15

✡ 20:12 Daniel 7:9-10

✡ 21:1 Yesaya 65:17, 66:22, 2 Petrus 3:13

✡ 21:2 Yesaya 52:1, Rai-haha Rupa Hiu 3:12, Yesaya 61:10

✡ 21:3 Yeskial 37:27, Atora nèti Ama-ama Agama 26:11, 12

✡ 21:4 Yesaya 25:8, 35:10, 65:19

✡ 21:6 Yesaya 55:1

✡ 21:7 2 Samuel 7:14, Lii Sodꞌa Koa-Kio 89:26-27

✡ 21:10 Yeskial 40:2

* 21:12 Madhutu dhèu dꞌèlu-mèu Alkitab, angka canguru dua èèna, peka na, dhèu mèci.

✡ 21:13 Yeskial 48:30-35

✡ 21:15 Yeskial 40:3

† 21:16 Alkitab lii Yunani peka canguru dua riho stadia.

‡ 21:17 Akitab lii Yunani suri, peka na, “144 (ca ngasu èpa nguru èpa) peihon”. Ca peihon, sama sèmi dua ègꞌa. Canguru dua kali canguru dua, nuka cangasu èpa nguru èpa. De ladhe canguru dua èèna, sasoa na, tesa, na, 144 sasoa na, dhu tesa risi eele.

✡ 21:21 Yesaya 54:11-12

✡ 21:23 Yesaya 60:19-20

✡ 21:24 Yesaya 60:3

✡ 21:26 Yesaya 60:11

✡ 21:27 Yesaya 52:1, Yeskial 44:9

✡ 22:1 Yeskial 47:1, Sakaria 14:8

✡ 22:2 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:9

✡ 22:3 Sakaria 14:11

✡ 22:5 Yesaya 60:19, Daniel 7:18

✡ 22:11 Daniel 12:10

✡ 22:12 Yesaya 40:10, 62:11, Lii Sodꞌa Koa-Kio 28:4, Yermia 17:10

✡ 22:13 Rai-haha Rupa Hiu 1:8, Yesaya 44:6, 48:12, Rai-haha Rupa Hiu 1:17, 2:8

✡ 22:14 Lii Lolo dhu Uru Tèka 2:9, 3:22

* 22:15 Alkitab lii Yunani suri, peka na, “busa”. Dhèu Yahudi dꞌèi pakasame dhèu Yahudi boe dènge “busa”. Dhèu seꞌe nuka “dhèu leo dhu parcaya boe Lamatua”. Ètu dꞌara ayat neꞌe, Yohanis padhue lula-nèti rupa-rupa dhèu dhu jꞌajꞌi boe maso asa dꞌara sorga. Risi-risi, nuka “dhèu dhu parcaya boe Lamatua”. Jꞌara neꞌe lai lula boe busa maso sorga, do aadꞌo. Te ngaa peka mi rèngu dhu parcaya boe Lamatua.

✡ 22:16 Yesaya 11:1, 10

✡ 22:17 Yesaya 55:1

✡ 22:19 Lole Hari Jꞌara-jꞌara Mamuri 4:2, 12:32