^

Kalam Baybol Buk Gor minim nuk kisin angayak

The New Testament in the Kalam Language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Kalam long Niugini

copyright © 1992 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Kalam
Dialect: central
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2015-01-06

ePub generated by Haiola 21 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023
eBible.org certified

1491c109-3ee2-5565-9b83-06c480168547

FRT

Kalam Baybol Buk Gor minim nuk kisin angayak

The New Testament in the Kalam language of Papua New Guinea

Nupela Testamen long tokples Kalam long Niugini

Kalam Baybol Buk Gor minim nuk kisin angayak

The New Testament in the Kalam language of Papua New Guinea

[kmh]

Translation by Wycliffe Bible Translators

© 1992 Wycliffe Bible Translators, Inc.

Print publication, 1992 by Bible League International

Web version

2014, Wycliffe Bible Translators, Inc.

www.Wycliffe.org

http://pngscriptures.org

www.ScriptureEarth.org

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons license (Attribution-Noncommercial-No Derivative Works).

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0

Your are free to share — to copy, distribute and transmit the text under the following conditions:

• Attribution. You must attribute the work to Wycliffe Bible Translators (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work).

• Noncommercial. You may not use this work for commercial purposes.

• No Derivative Works. You may not alter, transform, or build upon this work.

• In addition, you have permission to port the text to different file formats, as long as you don’t change any of the text or punctuation of the Bible.

Notice — For any reuse or distribution, you must make clear to others the license terms of this work.

Tok Orait

Dispela Buk Baibel i kam wantaim tok orait na lo bilong Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivative Works license. Em i tok olsem yu ken givim kopi long narepela manmeri. Yu ken wokim kopi na givim long husat i laikim. Tasol, yu mas tok klia dispela samting i kam long http://tokplesbaibel.org. Yu no ken kisim mani na salim dispela. Yu mas givim nating. Na tu, yu no ken senisim Tok.

Ol piksa i kam wantim ol Baibel na narapela buk i stap long dispela sait i gat tok orait long usim wantaim dispela samting tasol. Sapos yu laik narapela tok orait, yu mas askim husat i papa bilong copyright long dispela ol piksa.

Sapos yu laik stretim samting i no orait long dispela tok orait, stretim tok, salim Buk Baibel, o tainim Tok bilong God long nupela tok ples, yu ken askim mipela.

Olgeta tok orait na lo long tok ples English i stap long http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/legalcode.

Sapos yu gat askim long dispela, plis askim mipela.

Baybol Buk Day Kisen Ming Keykey Mindip Rek

Matyiw

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

MATYIW

Jiysis Krays Minim Tep Matyiw Tikak

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day “Matyiw” apun biy, Jiysis binuk Matyiw tikak. Nuk nind bi takes dep bap mindyiŋgip. Yimb nuk bap Liypay. Kesim tikak kun biy biynimb nuk Jiwda kay riyt gi niŋiy, Jiysis mey bi kiyŋ yomb key yimb kond mindyiŋgipun anep niŋniŋgiy aŋgiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Jiysis Krays nusind nupis nuk gok tikey amiy apiy giy, nup tikyak kesim ak mindip, chapta 1:1–2:23.

Jon bi ñiŋg pikñemb ak woŋg kiñiŋ gi gak minim ak mindip, chapta 3:1-12.

Jon Jiysis nup ñiŋg pikñak minim ak sek, Seytan Jiysis nup tom gak minim ak sek mindip, chapta 3:13–4:11.

Jiysis miñmon Galiyliy woŋg kiñiŋ gi gak minim ak mindip, chapta 4:12–18:35.

Jiysis Galiyliy nimb woŋg gindand Jerusalem amnak minim ak mindip, chapta 19:1–20:34.

Jiysis ñin nuk ak maŋ giy wiyk nokom bap mindakniŋ, Jerusalem sek, yep maŋ kun okok sek aŋgñiraŋgek minim ak mindip, chapta 21:1–27:66.

Jiysis kumiy tikjakek biynimb kuŋaynep miseŋ niŋyak minim ak mindip, chapta 28:1-20.

1

Yerer Giy Tik Dand Apiy Jiysis Nup Tikyak

1 Jiysis Krays nop nusind yes nuk gok tikey amiy apiy gek nup tikyak rek aŋgniŋg gispiyn. Biyomb Ebraham tikek tik dand amiy, kiyŋ Depiyt nup tikeyak mey; Depiyt nund tikek tik dand amiy mey, Jiysis Krays nup tikyak.

2 Kun giyak: Ebraham Aysek nup tikak. Aysek, Jekop nup tikak. Jekop nund pen, Jiwda nup tikiy, numam onep aŋgip ak tikiy gak. 3 Jiwda nuk biyn Tema yip mindiy, Peres yip Sera yip kuyip tikak. Peres, Hesron nup tikak. Hesron, Aram nup tikak. 4 Aram, Amiynadap nup tikak. Amiynadap, Nason nup tikak. Nason, Salmon nup tikak. 5 Salmon, Bowas nup tikak. Bowas nonim nuk ak Reyap. Bowas, Obet nup tikak. Obet, nonim nuk ak Rut. Obet, Jesiy nup tikak. 6 Jesiy, kiyŋ Depiyt nup tikak. Depiyt, Solomon nup tikak. Solomon nonim nuk ak nind binak Yiwraya nup dek kumek, kisen Depiyt nup diy, Solomon nup tikak. 7 Solomon, Riyabowam nup tikak. Riyabowam, Abaysa nup tikak. Abaysa, Esa nup tikak. 8 Esa, Jospet nup tikak. Jospet, Joram nup tikak. Joram, Asaya nup tikak. 9 Asaya, Jotam nup tikak. Jotam, Ewas nup tikak. Ewas, Hesekaya nup tikak. 10 Hesekaya, Manase nup tikak. Manase, Emos nup tikak. Emos, Josaya nup tikak. 11 Josaya, Jekoyakiyn nup tikiy, numam gunap tikiy gak. Ñin kun ak, Babiylon biynimb ap, Yisrel biynimb kuyip kalambis ay, dand Babiylon amniyak.

12 Dand ameyak, Jekoyakiyn kun okok mindiy, Siyaltiyel nup tikak. Siyaltiyel, Serababel nup tikak. 13 Serababel, Abayat nup tikak. Abayat, Eliyakim nup tikak. Eliyakim, Yisow nup tikak. 14 Yisow, Sedak nup tikak. Sedak, Ekim nup tikak. Ekim, Elayat nup tikak. 15 Elayat, Eleysa nup tikak. Eleysa, Matan nup tikak. Matan, Jekop nup tikak. 16 Jekop, Josep nup tikak. Josep mey, biyn Mariya nup ñeyak, nuk yip ma kinak won ak, Mariya koŋgiy mindiy mey, Jiysis bi kiyŋ yomb key yimb kond mindyiŋgipay ak nup tikak.

17 Kun ak, basind chin Ebraham nund tikek tik dand, amiy apiy giy mey, basind kiyŋ Depiyt nup wanjrem piskind ak tikyak. Tikey Depiyt nund pen tikek amiy apiy gek, kunep wanjrem piskind ak amek, Babiylon kay ap kuyip kalambis ay dand miñmon kiyk ak amniyak. Dand ameyak, kisen pen tip ak tik dand amiy apiy giy, Krays nup wanjrem piskind ak tikyak.

Mariya Jiysis Nup Tikak

(Luk 2:1-7)

18 Jiysis Krays nup tikyak minim ak tikniŋg gispiyn: Jiysis nonim Mariya, Josep nup ñeyak, yip ma kinrik ñin ak niŋyak; Mariya ñapan koŋgiy mindek. Gor Kawnan nuk ak key gek, ñapan koŋgiy kun ak mindek. 19 Pen Josep bi suŋ-tep ak mey, minim yomb ma aŋgak. Ñapan koŋgiy mindip kun ak, biynimb okok aŋgñeniŋgayn, nup nambiŋ giniŋgamb. Kun ak nup kapkap aŋgyokiyn aŋgiy niŋak ak pen, 20 kisyim biyaŋ wisin niŋak: enjol bap aŋgak, “Josep, Depiyt ñinuk! Biyn kun ak yenen dinim aŋgiy gos ak ma niŋnimin; monmon dinimin. Ñapan koŋgiy mindip ak, Gor Kawnan anep gek mindip. 21 Kisen ñi ak tikek yomb giy, biynimb nuk gok gach kuyip ak wiykyokiy, di Nop yip jimñiy ayniŋgamb ak mey; yimb nup Jiysis aŋgnimin aŋgak.” 22 Aŋgak kun ak, bi Gor minim aŋgep bap giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. 23 Nuk aŋgak:

“Biyn piñ bi yip ma kiniŋgamb bap, ñapan koŋgiy mindiy, ñi bap tikeniŋgamb; yimb nup ak Yimanwel aŋgniŋgambay aŋgak.”

Yimanwel minim kiñiŋ ak, Gor chin yip mindip apay.

24 Pen Josep, enjol minim aŋgak ak diy, biyn Mariya nup dinim aŋgiy niŋak. 25 Kun ak Mariya ñi ak tikek, Josep ñi kun ak yimb Jiysis aŋgiy, kisen mey; Mariya nup pisnep dak.

2

Bi Gap Niŋep Gok Ap Jiysis Nup Niŋyak

1 Pen kiyŋ Herot mindek ñin ak, Mariya Jiysis nup tikak miñmon sikoy Betliyhem; Jiwdiya propens namb okok. Tikek, bi gap niŋep gok, pumb limgip tam okok nimb ap Jerusalem apiy aŋgyak, 2 “Jiwda biynimb, kiyŋ chin apay ak nup tikpay! Miñiy dayey mindip akay? Miñmon chin okok mindiy niŋbun; gap ak limgamb niŋiy mey, nup lotiw giniŋg aswun aŋgyak.” 3 Kun aŋgeyak, kiyŋ Herot minim kun ak niŋiy, ñapan kun ak nup gosimb niŋiy yip kirginiŋgiy rek ayip aŋgiy, gos kuŋay niŋak. Jerusalem biynimb kunep, gos kuŋay niŋyak. 4 Pen kiyŋ Herot, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi low tiysa gok sek kuyip suk aŋgek apeyak aŋgak, “Bi kiyn yomb key yimb ak nup tikniŋgambay miñmon akay?” 5 Aŋgek aŋgyak, “Bi Gor minim aŋgep bap minim tikiy aŋgak rek: nup tikniŋgambay miñmon sikoy Betliyhem. Bi Gor minim aŋgep kun ak tikiy aŋgak,

6 ‘Jiwdiya propens namb okok, miñmon keykey kuŋay mindip, miñmon Betliyhem niŋey sikoy rek ayniŋgamb ak pen; Biyomb ak miñmon kun ak nimb apiy, biynimb yand Yisrel kay kuyip kond mindeniŋgamb. Kun giniŋgamb rek Betliyhem yimb yomb mindeniŋgamb aŋgak.’ ”

7 Kun aŋgeyak, kiyŋ Herot niŋiy, am bi gap niŋep gok kuyip kapkap suk aŋgek apeyak aŋgak, “Ñin akay rek gap kun ak limgak?” 8 Aŋgek, nup minim kun ak aŋgñeyak; kuyip Betliyhem aŋgyokniŋg, tom giy aŋgak, “Nimb am ñapan kun ak piyow niŋrep giy, yip ap aŋgem, yand kunep am nup lotiw ginim.” 9 Aŋgek kiyk saŋdiyakniŋ, gap ak nind nind gakniŋ; kiyk kisen giyak. Gap ak am am, ñapan ŋaŋ ak korip mindek namb siŋak nep aland gak. 10 Kun gek kuyip tep yimb gakniŋ, 11 korip miŋgan biyaŋ amiy niŋyak: ñapan ŋaŋ ak nonim Mariya yip minderik. Am koŋgim yimiy, nup lotiw giy, wand kiyk gok aŋiy, nup gol gunap, pawil kuyrep wip rek gunap, wel kuy wip rek gunap ñiyak.

12 Pen kiniy wisin niŋyak: Gor aŋgak, “Andkind Herot ker ma amnimimb aŋgak.” Kun aŋgek niŋiy, kinjeŋ par bap amiy, korip kiyk amniyak.

Josep, Biyn Amiymiŋay Ak Poŋind, Pirik Yijip Amnak

13 Pen kiyk kun giy amey, Josep wisin niŋak: enjol bap apiy nup aŋgak, “Herot ñapan ŋaŋ ak pikayin aŋgiy, piyow niŋniŋg gisap. Kun ak ñapan ŋaŋ amiymiŋay ak kasek poŋind, pirik Yijip amnimin. Pen winimin aŋgen nep, tip ak andkind winimin aŋgak.”

14 Aŋgek, Josep kisyimnamb biyaŋ nep tikjakiy, ñapan ŋaŋ amiymiŋay ak poŋind Yijip amnak.

15 Poŋind amnak kun ak, bi Gor minim aŋgep gok giniŋgamb aŋgiy tikyak rek nep gak. Tikiy aŋgyak, “Ñi yand ak Yijip nimb suk aŋgen winiŋgamb aŋgip aŋgyak.”

Pen Josep amyoŋg apyoŋg am Yijip mindey, Herot kumek, tip ak andkind wiyak.

16 Pen Herot bi gap niŋep gok kuyip aŋgak rek ma geyak; nup milukrimey yimb yapek aŋgak, “Yip gipay kun ak, ñiŋaŋ biyomb mindniŋg gisap ak yergiy pik aynim aŋgak.” Pen gos bap niŋiy aŋgak, “Ñiŋaŋ kun ak kisen tikyak ñin ak, gap ak limgek, yip aŋgrep giy amniyak. Kun ak yand niŋbiyn: Betliyhem ñiŋaŋ tikey, simiy omiŋal yinimb gok sek, ñiŋaŋ kisen tiksipay gok sek pikjirikiy mey, ñi kun ak sek pikjirik ayniŋgambun aŋgak.” Kun aŋgiy, binuk gunap aŋgyokek am ñiŋaŋ Betliyhem maŋ okok mindeyak gok maŋgiysek pikjirik aydiyak.

17 Betliyhem ñiŋaŋ pikjirik ayak kun ak, bi Gor minim aŋgep Jeriymaya giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep giyak. Jeriymaya minim kun ak tikiy aŋgak:

18 “Miñmon Rama simb gek, kilpul yomb aŋgiy, siy yomb aŋgniŋgambay. Biyn Resel tikek, tikey amiy apiy giniŋgamb gok, simb gek siy aŋgniŋgambay. Pen biynimb gunap, kuyip aŋgdep rek ma ayniŋgamb aŋgak.”

Josep, Biynuk Amiymiŋay Yip Tip Andkind Wiyak

19 Pen kisen biyomb Herot kumek, Josep miñmon Yijip kiniy wisin niŋak: enjol bap apiy nup aŋgak, 20 “Bi ñapan ŋaŋ pikayniŋg giyak gok kumbay ak mey; biyn amiymiŋay ak poŋind, andkind miñmon Yisrel amnimin aŋgak.” 21 Aŋgek, Josep biyn amiymiŋay ak poŋind, andkind Yisrel amnak. 22 Pen amjakek, minim bap aŋgyak, “Herot kumek, ñinuk Akeleyas, Jiwdiya biynimb kuyip kond mindip aŋgyak.” Aŋgeyak Josep nuk Akeleyas mindip ak yergiy miñmon kun ak amnim aŋgiy pirikak ak pen, kiniy wisin niŋak: Gor nup aŋgak, “Jiwdiya propens ma andkind amnimin; Galiyliy propens amnimin aŋgak.” 23 Aŋgek, Josep Jiysis amiymiŋay kuyip poŋind am miñmon Nasaret mindyiŋgip. Amnak kun ak, bi Gor minim aŋgep gok giniŋgamb aŋgiy tikyak rek nep gak. Kiyk aŋgyak, “Nup bi Nasaret nimb aŋgniŋgambay aŋgyak.”

3

Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Ak Minim Aŋgñak

(Mak 1:2-8; Luk 3:1-18; Jon 1:19-28)

1 Nasaret mindeyak ñin namb kun ak, Jon bi ñiŋg pikñemb ap Jiwdiya miñmon nep namb okok mindiy, biynimb gok kuyip Gor minim tep ak aŋgñiyiŋgip. 2 Kuyip aŋgñiy aŋgyiŋgip, “Maŋ mindip; Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak mey; tap siy tap timey gipim ak yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor nup nep gosimb niŋnimimb aŋgyiŋgip.” 3 Jon aŋgak kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya wosrey giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. Asaya minim kun ak tikiy aŋgak, “Bi bap biynimb kuŋay ma mindpay namb okok suk yomb aŋgiy aŋgniŋgamb, ‘Per biyomb ak asaw aŋgiy, biynimb gok kinjeŋ pindrep giy, kond mindey opay. Kun ak rek, nimb Biyomb ak asaw aŋgiy, tap siy tap timey gipim ak kirgiy, nup kond mindenimimb aŋgniŋgamb,’ aŋgak.”

4 Pen Jon nuk kanj kamel kas diy giyak chech ak ay, ler ak namb ak pimbrikyiŋgip. Tap nuk ñimbyiŋgip ak; joŋ golbind ak sek, bum ñiŋg ak sek. 5 Ñin kun ak, Jerusalem biynimb diy, Jiwdiya miñmon namb okok maŋgiysek diy, Joden ñiŋg maŋ okok mindeyak gok diy, Jon mindek ak apiy, 6 tap siy tap timey giyak gok aŋg yikyakniŋ, kuyip Joden ñiŋg namb ak ñiŋg pikñak.

7 Pen Peresiy biynimb gok sek, Sanjiwsiy biynimb gok sek kuŋaynep, Jon chinup ñiŋg pikñaŋ aŋgiy apeyak, kuyip aŋg giy aŋgak, “Nimb siyŋ saraw ñapan guniy! Yerip gos ak niŋiy pirik opim? Ñiŋg pikon, Gor biynimb gunap kuyip aŋg giniŋgamb ñin ak, chinup ma aŋg giniŋgamb aŋgiy, pirik opim? 8 Ñiŋg pikniŋg, tap siy tap timey gipim ak kirgiy, mindrep gem mey, Gor nup gosimb niŋbay aŋgiy, nimbip ñiŋg pikñinim. 9 Pen nimb gos bap niŋiy; chin basind yes Ebraham ñapan nuk mindpun aŋgiy ma aŋgnimimb. Ebraham ñapan nuk apim ak tap yikop! Gor kamb guniy diy, Ebraham ñapan nuk gok gayniŋg gaypikop!

10 “Niŋrep ginimimb! Gor mon ak junj sek timbjiwniŋg, tiw ak mamb giy mindip. Mon siŋok, maŋgiy ñiŋemb tep gunap ma piyip gok, timbek amek, di mon yinjap ak yokniŋgamb. 11 Nimb tap siy tap timey gipim ak yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor nup gosimb niŋem mey, nimbip ñiŋg pikñimbiyn. Pen Bi kisen winiŋgamb ak biyomb yimb: yand bi yikop. Tomb tirup nup tuŋgasikyiŋg tap nup gok marik ginim rek ma ayip; yip nambiŋ gip. Yand nimbip yikop ñiŋg pikñimbiyn; Bi kun ak apiy, nimbip Gor Kawnan ak sek, mon maŋlaŋ rek ak sek ñiniŋgamb.

12 “Nuk wiyt maŋgiy pik gek gipay rek ak giniŋg gisap. Wiyt maŋgiy tep ak key ay, day day ak key ay giniŋgamb. Kun giy, wiyt maŋgiy tep gok dam korip miŋgan ayniŋgamb; day day gok dam mon per yin mindip ak yokniŋgamb aŋgak.”

Jon Jiysis Nup Ñiŋg Pikñak

(Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

13 Ñin kun ak, Jiysis Jon yip ñiŋg pikñaŋ aŋgiy, miñmon Galiyliy kirgiy, Joden ñiŋg mindek ak amiy, 14 aŋgak, ‘Yip ñiŋg pikñan.’ Aŋgek Jon aŋgak “Nand nep mey, yip ñiŋg pikñimbinap. Pen yand nip yergiy ñiŋg pikñinim?”

15 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Nand aspan ak kirgiy, yand apiyn rek gey mey, Gor aŋgip aŋgip rek nep giniŋgambur aŋgak.” Aŋgek Jon “Niŋind apan” aŋgiy, Jiysis nup ñiŋg pikñak.

16 Pikñek, Jiysis ñiŋg gol siŋak apiy niŋak: semb biyoŋ miŋgan yikiy, Gor Kawnan ak yakir kochir rek nup ker wiŋind wak. 17 Kun giy wakniŋ, minim bap semb biyoŋ nimb apiy aŋgak, “Ñi kun ak, Ñi mapin yand. Nup niŋen, yip tep yimb gip aŋgak.”

4

Seytan, Jiysis Nup Gos Ñen Tap Siy Tap Timey Ginimuŋ Aŋgiy Niŋak

(Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

1 Ñin kun ak Gor Kawnan ak, Seytan biynimb gok kuyip per gip rek, nup kunep ginimuŋ aŋgiy, Jiysis nup poŋind, miñmon nep namb okok amnak. 2 Poŋind amek, Jiysis miñmon nep namb kun okok tap ñimbiy mer; yikop nep mindek ñin nokom jiwiy, andikiy onep ar piskind ak amnak. Kun giy yikop nep mindek, nup yiwan yomb yimb ak gek, 3 Seytan apiy nup aŋgak, “Nand Gor Ñinuk mindiy ker, kamb biy diy aŋgey, biret ayek ñiŋan.” 4 Aŋgek Jiysis pen aŋgak, “Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Biynimb gok, tap ñiŋemb nep ñimbiy ma mindeniŋgambay; Gor minim aŋgip ak niŋiy mey, per mindeniŋgambay aŋgak.’ ”

5 Kun aŋgek, Seytan Jiysis nup dand Jerusalem amiy, dam Gor aŋgniŋep korip yiy akyoŋ giyak ar ak ay aŋgak, 6 “Yand Gor Ñinuk mindpiyn aŋgiy, pindeŋg man biyaŋ ayan. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Gor enjol nuk gok aŋgek, ñin kind nip ak di mindeniŋgambay mey, kamb tomb nip ma piŋiyniŋgamb aŋgyak’ aŋgak.”

7 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Baybol buk ak minim gunap sek tikiy aŋgyak, ‘Gor Biyomb ak nup ñiñloŋ ay ma aŋgniŋnimimb aŋgyak’ aŋgak.”

8 Aŋgek, Seytan Jiysis nup dand dum yomb bap amiy aŋgak, “Miñmon tep tep biyomb keykey kond mindpay guniy niŋan! 9 Nand koŋgim yimiy yip lotiw geniŋgamban, miñmon kun guniy nip maŋgiysek aŋgniŋgayn aŋgak.”

10 Aŋgek Jiysis Seytan nup aŋgak, “Nand key okok amnoŋ! Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Biyomb Gor nup nep aŋgniŋiy, woŋg nup gok nep ginimimb aŋgyak.’ ”

11 Aŋgek Seytan Jiysis nup kirgiy amnakniŋ, enjol gunap ap Jiysis nup kond mindeyak.

Jiysis Miñmon Galiyliy Kiñiŋ Giy Gor Minim Aŋgñak

(Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

12 Ñin kun siŋak, Jon bi ñiŋg pikñemb ak nup kalambis ayeyak, Jiysis minim kun ak niŋiy, miñmon Galiyliy amnak. 13 Amiy miñmon nuk Nasaret ma am mindek; am mindek miñmon Kapaniyam, Galiyliy chemb gol ak. 14 Biynimb miñmon kun okok kuyip minim tep ak aŋgñi mindyiŋgip ak mey; bi Gor minim aŋgep Asaya giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. Nuk aŋgak:

15-16 “Miñmon Sebyiwlan Naptalay, Galiyliy chemb pis biy sek, biynimb Jiwda mer Joden ñiŋg kind bindoŋ mindpay gok sek melik ak niŋniŋgambay. Kisyim okok mindiy kumniŋgiy rek ayniŋgamb ak pen; melik yomb yimb ak niŋniŋgambay aŋgak.”

17 Jiysis ñin kun ak kiñiŋ giy, biynimb okok kuyip Gor minim tep ak aŋgñiyiŋg aŋgak, “Tap siy tap timey gipim ak yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor nup gosimb ak niŋnimimb. Yenen Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak maŋ yimb asaw aŋgak.”

Jiysis Bi Omiŋal Omiŋal Kuyip, Yip Kondim Aŋgak

(Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

18 Jiysis Galiyliy chemb gol ak apiy niŋak: bi piys dep mamiymiŋay ak, wimben yokiy, piys derik. Bi mamiymiŋay kun ak, numam bap yimb nuk Enjriw; numam bap Saymon. Saymon nup ñin gunap, Piyta aŋgyiŋgipay. 19 Jiysis kuyipmiŋay niŋiy aŋgak, “Yip kindik ger mey, nirip aŋgen, bi piys dep mer, biynimb dep omiŋal ak mindeniŋgayr aŋgak.” 20 Aŋgek, aŋgak rek niŋiy, piys derik wimben ak kirgiy, Jiysis chirup aŋgñirep ginimuŋ aŋgiy nuk yip taŋgyiŋgipiyr.

21 Pen won bap tapin amiy niŋak: Jemis yip, Jon yip, nop Sebediy yip bot miŋgan ak apyoŋgon mindyiŋg, wimben ak girep geyak. 22 Jiysis niŋiy kuyipmiŋay suk aŋgek, wimben gok kirgiy, Jiysis chirup aŋgñirep gaŋ aŋgiy yip amniyak.

Jiysis Okok Taŋgiy Minim Aŋgñak

(Luk 6:17-19)

23 Jiysis miñmon Galiyliy namb okok giraŋgyiŋg, Jiwda lotiw korip miŋgan okok amiy; Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak, kuyip aŋgñiyiŋg, biynimb tap gak gok sek, tap yerip yerip gak gok sek gek suŋ ayiŋgip. 24 Kun gek, Siyriya biynimb miñmon sikoy okok maŋgiysek minim kun ak niŋiy, biynimb tap keykey gak gok dand apey, nuk gek suŋ ayak. Biynimb kun gok, gunap yikop tap gak; gunap windin mayn apek apyap pikiy jep diyiŋgipay; gunap ñin tomb kalaw gak. 25 Pen Jerusalem biynimb diy, Jiwdiya biynimb diy, Joden ñiŋg taw akdoŋ ken mindeyak biynimb gok diy, kuŋaynep Jiysis amnakniŋ, kisen amniyak.

5

Jiysis Am Dum Biyoŋ Mindiy, Minim Aŋgñak

(Luk 6:20-23)

1 Jiysis, biynimb kuŋaynep kun gok niŋiy, am dum biyoŋ binuk onep wimiŋgan ak yip bisiŋg mindyiŋg, kuyip minim aŋgñak.

Biynimb Miñmiñ Giniŋgambay

2 Nuk kuyip aŋgñiyiŋg aŋgak:

3 “Biynimb Gor minim niŋrep ma gipun aŋgiy, yimgeprek mindpay gok, Gor kuyip diy kond mindeniŋgamb ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

4 “Biynimb siy apay gok, Gor kuyip aŋgdiniŋgamb ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

5 “Biynimb sayn kapkap mindpay gok, kiyk mankumb diniŋgambay ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

6 “Gor biynimb tep nuk mindenjun aŋgiy, niŋbay gok kuyip kond mindeniŋgamb ak mey; miñmiñ giniŋgiy.

7 “Biynimb simb niŋbay gok, Gor kuyip pen simb niŋiy diniŋgamb ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

8 “Biynimb Gor nup gosimb nokom niŋbay gok, Gor nup niŋniŋgambay ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

9 “Jimñiy mindenjun aŋgiy gipay biynimb gok, Gor kuyip ñapan yand aŋgniŋgamb ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

10 “Biynimb suŋ-tep mindey kuyip timey gipay gok, Gor kuyip diy kond mindeniŋgamb ak mey, miñmiñ giniŋgiy.

11 “Nimbip Jiysis biynimb nuk aŋgiy, gi timey giy, minim yesek aŋgiy aŋgjiweniŋgiy, miñmiñ yimb ginimimb. 12 Bi Gor minim aŋgep wosrey gok kuyip, ar kun ak nep giyak. Kun ak nimbip kunep giyakniŋ, gos yomb ma niŋnimimb; Gor chinup direp giniŋgamb aŋgiy miñmiñ yimb ginimimb.

Gor Biynimb Nuk Gok Melik Tep Rek Ak Mindpay

(Mak 9:50; Luk 14:34-35)

13 “Nimb biynimb mankumb biy sol kiyk rek mindpim. Pen sol ak yindik nuk ak amdek, pisnep timey gip aŋgiy diyokey, tawsimbjakpay.

14 “Dawin yomb dum biyoŋ mindiy, weyginiŋgiy rek ma ayniŋgamb; miseŋ yimb mindeniŋgamb. Kun ak rek biynimb yand gok. Nimb biynimb gunap melik kuyip ak mindpim. 15 Lam ak daŋgiy tiyn miŋgan okok ma aypay; biynimb niŋrep giyaŋ aŋgiy, ar siŋbiyoŋ tik aypay. 16 Kun ak rek, nimb mind tep gem, biynimb niŋiy, Nap semb biyoŋ mindip anup yimb ak dand araniŋgiy.

Low Minim

17 “Nimb yip aŋgniŋgambim: Gor low minim, Mosis aŋgak gok sek, bi Gor minim aŋgep gunap aŋgyak gok sek kirginimimb aŋgniŋg wip aŋgniŋgambim ak pen; ak mer! Yand winik ak, bi Gor minim aŋgep gok giniŋgamb aŋgiy aŋgyak rek, maŋgiysek ginimuŋ aŋgiy winik. 18 Yand nimbip niŋind yimb apiyn. Semb biyoŋ sek, mankumb biy sek pisnep kurginimuŋ rek ayip ak pen; Gor minim nuk ak ma kurginiŋgamb; perper nep mindeniŋgamb. Minim yerip yerip aŋgak ak, aŋgak rek nep giniŋgamb.

19 “Kun ak biynimb an Gor low minim ak niŋiy, minim sikoy won bap kirsipiyn aŋgiy, biynimb gok sisker aŋgñey kirginiŋgambay ak; Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak, yimb kuyip apyowniŋgamb. Pen biynimb an Gor low minim niŋiy, niŋrep giy, biynimb gok kuyip aŋgñirep giniŋgambay ak; Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak, yimb kuyip ak araniŋgamb. 20 Bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek ‘Tep gipun’ apay ak pen; biynimb suŋ-tep ma mindpay. Kiyk gipay rek nep gem amniŋgamb ak; Gor miñmon tep nuk ma amniŋgambim.

Biynimb Ñaŋgep Nimb Gok Yip, Minim Aŋg Jimñiy Ay Mindenimimb

(Luk 12:57-59)

21 “Wosrey napis nasind yes gok, Gor low minim aŋgyiŋgipay ar ak nimb niŋbim. Kiyk aŋgyiŋgipay, ‘Biynimb ma ñaŋgnimimb. Biynimb bap, biynimb bap nup ñaŋgayniŋgamb ak, kor niŋniŋgamb aŋgyiŋgipay.’ 22 Minim kun ak niŋbim ak pen, nimbip miñiy aŋgrep giniŋgayn. Biynimb bap, biynimb bap nup miluk niŋniŋgamb ak, kor giniŋgamb. Biynimb bap, biynimb bap nup aŋgjiweniŋgamb; Jiwda kanjsol gok ap nan-giy, nup minim yomb aŋgniŋgambay. Biynimb bap, biynimb bap nup pen aŋgniŋgamb, ‘Nand bi sakiy sek yimb’ aŋgniŋgamb ak, mon key yinjap miŋgan ak amniŋgamb.

23 “Kun ak nimb tap dam Gor nup kamb bind ar ak simboŋg ñiniŋg; mam ay gunap kuyip gipik rek minim mindip aŋgiy, 24 am kuyip minim aŋgrep giy apiy nep, tap kun ak Gor nup simboŋg ñinimimb.

25 “Tap yerip timey giniŋgambim ak, nimbip kor giniŋg, dand kinjeŋnamb okok kisen amniyakniŋ, kiy yip minim kun ak aŋg sayn giy, jimñiy mindenimimb. Mer ak, dam biyomb kor niŋep ak nup ñeniŋgambay, nuk pen nimbip di poliys kay kuyip ñek, nimbip dam kalambis ayniŋgambay. 26 Nimbip niŋind yimb apiyn: tap day nimb ak pisnep day paŋg diy rek, mis ambikip.

Biyn Siy Bi Siy Gipay

27 “Pen nimb niŋbim; minim bap aŋgyak ‘Biyn siy bi siy ma ginimimb aŋgyak.’ 28 Pen yand nimbip aspiyn: bi bap biyn bap nup niŋiy, nup dipnip aŋgiy gos niŋniŋgamb ak, Gor niŋek bi kun ak gosimb nuk namb biyaŋ, tap siy giniŋgamb. 29 Kun ak, windin maŋgiy yipund pis ak niŋiy, tap siy tap timey gep rek ayonimuŋ, windin piskind kun ak tuŋgjiwyoknimimb. Pen windin nimb ak simb niŋniŋgambim ak; tap siy tap timey giy, mon key yinjap ak amnimimb rek ayip. 30 Pen ñin yipund kind ak kunep, tap siy tap timey giniŋg gonimuŋ, timbrik yoknimimb. Kun giy mey, ñin piskind ak nep mindiy kim amniŋgambim. Yikop ak, mon key yinjap ak amniŋgambim.

31 “Nimb niŋbim; minim bap aŋgyak, ‘Bi bap biynuk nup kirginiŋg, biyn biy pisnep kirsipiyn aŋgiy, ñiwkil band bap tikiy biyn kun anup ñiy mey, pisnep kirginiŋgamb aŋgyak.’ 32 Pen yand nimbip aspiyn: bi biyn kiyk gok waŋ siy dey mer, yikop nep aŋgyokey am bi kisen diniŋgambay akaŋ yergeniŋgambay, bi kun gok minim yomb diniŋgambay. Pen kisen bi biyn aŋgyokniŋgambay kun ak diniŋgambay ak, kunep timey giniŋgambay.

Minim Niŋind Yimb Apun Apay

(Mat 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18)

33 “Wosrey minim bap aŋgyak ak kunep niŋbim. Minim kun ak aŋgyak, ‘Gor nup tap bap giniŋgayn aŋgiy, aŋgnimimb rek nep ginimimb; nup minim nep ma aŋgnimimb aŋgyak.’ ” 34 Pen nimbip aspiyn: minim bap aŋgniŋg, Gor windin maŋgiy ar ak niŋind aspiyn aŋgiy, ma aŋgnimimb. Semb biyoŋ mindip rek, niŋind apiyn aŋgiy ma aŋgnimimb. Ak Gor miñmon nuk yimb. 35 Lum biy mindip rek niŋind apiyn aŋgiy ma aŋgnimimb. Ak Gor miñmon sikoy nuk bap mey kun ak. Jerusalem mindip rek niŋind apiyn aŋgiy ma aŋgnimimb. Ak Biyomb ak miñmon nuk bap mey kun ak. 36 Jun won yand mindip rek, niŋind apiyn aŋgiy ma aŋgnimimb. Nimb key gem, jun kas nimb ak, sum akaŋ mosimb jakniŋgamb? 37 Kun ak, giniŋgayn aŋgiy, giniŋgayn nep aŋgnimimb. Pen ma giniŋgayn aŋgiy, ma giniŋgayn nep aŋgnimimb. Minim kilis yimb aŋgjun aŋgniŋgambim ak, Seytan nimbip gos ñek aŋgniŋgambim.

38 “Pen minim bap aŋgyak, ‘Windin maŋgiy ak piŋiy jiweniŋgiy, kuyip pen kunep piŋiy jiwnimimb. Meŋg kamb pikpaŋgeniŋgiy, kuyip pen kunep pikpaŋgnimimb aŋgyak.’ 39 Pen nimbip aspiyn: Bi bap nimbip timey gonimuŋ, nup pen ma timey ginimimb. Bi bap nimbip mikem piksil gonimuŋ; andikem piskind ak kunep piknimuŋ. 40 Nimbip kor giy, tiŋgliys nak ak yip sanj gan aŋgonimuŋ, tiŋgliys nep ma ñinimimb; kolsiyor ak sek ñinimimb. 41 Nimbip tap wand biy dam tip siŋak yokiy wan aŋgey; yiruk ma niŋnimimb; tip aŋgniŋgiy siŋak silgiy, yesek tip ak yokiy winimimb. 42 Chinup tap gunap ñim aŋgeniŋgiy, monmon ñinimimb. Pen chinup tap gunap yikop ñem; kisen nimbip tip ak ñiniŋgambun aŋgeniŋgiy, ma kirginimimb, monmon ñinimimb.

Biynimb Ñaŋgep Nimb Gok Kuyip Wasemb Aynimimb

(Luk 6:27-28, 32-36)

43 “Minim bap aŋgyak, ‘Buŋgiy nimb gok kuyip wasemb aynimimb; biynimb penpen ñaŋgep nimb gok kuyip miluk niŋnimimb aŋgyak.’ 44 Pen nimbip aspiyn: Biynimb penpen ñaŋgep nimb gok kuyip wasemb ay; biynimb nimbip gi timey gipay gok Gor nup aŋgniŋem kuyip kond mindonimuŋ.

45 “Kun giniŋgambim ak, Nap semb biyoŋ ñapan nuk yimb mindiy mey, kun giniŋgambim. Nuk biynimb mindrep gipay gok sek, biynimb mindrep ma gipay gok sek simb niŋimb rek, gek pumb niŋiy miñmon pikiy tap woŋg kuyip gok jakip. 46 Biynimb nimbip wasemb aypay gok nep kuyip direp giniŋgambim ak; bi takes dipay gok gipay rek nep giniŋgambim. Kun ak Gor nup yergiy tep gek, nimbip kond mindrep giniŋgamb. 47 Buŋgiy nimb gok kuyip nep ñin piksakniŋgambim ak, biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok gipay rek nep giniŋgambim. Kun gem, Gor nup yergiy tep giniŋgamb?

48 “Kun ak Nap semb biyoŋ mindrep yimb gip rek, nimb kunep ginimimb.

6

Biynimb Gok Kuyip Tap Monmon Ñinimimb

1 “Pen nimb biynimb windin yirik ar ak nep mindrep ginjun aŋgiy, gem amniŋgamb ak; Gor nimbip yergiy direp giniŋgamb. 2 Biynimb Gor nup gosimb niŋbun aŋgiy tom nep gipay gok, gipay rek ma ginimimb. Kiyk biynimb simbgeprek gok kuyip maniy ñiniŋg nan-gep korip biynimb kuŋay mindpay namb ak akaŋ, kinjeŋ yomb okok nep ñimbay. Yimb yomb dun aŋgiy gipay kun ak, Gor kuyip direp ginimuŋ rek ma ayip.

3 “Pen nimb biynimb simbgeprek gok kuyip tap ñiniŋg, miseŋ ma ñinimimb; 4 kapkap weygiy ñinimimb. Tap weygiy gipun gok Bapiy Gor niŋimb ak mey, giniŋgambim kun ak niŋiy, nimbip direp giniŋgamb.

Gor Nup Kun Giy Aŋgniŋep

(Luk 11:2-4)

5 “Nimb Gor nup aŋgniŋniŋg, biynimb yesek gunap gipay rek ma ginimimb. Kiyk biynimb gunap chinup niŋey yimb yomb diniŋgambun aŋgiy, am lotiw korip namb ak mindiy akaŋ, am kinjeŋram okok mindiy, Gor nup aŋgniŋbay. Yimb yomb diniŋg gipay kun ak, Gor minim kuyip ak ma niŋniŋgamb. 6 Kun ak nimb Gor nup aŋgniŋniŋg; korip ñiluk miŋgan ak amiy, kinjeŋ giñiy, Bapiy nup aŋgniŋnimimb. Tap kapkap gipim ak maŋgiysek niŋimb rek, minim kun ak niŋiy, aŋgniŋniŋgambim rek giniŋgamb.

7 “Biynimb Gor minim ma niŋbay gok, nup aŋgniŋniŋg, minim paryomb yimb apay. Gos kiyk ak minim paryomb aŋgon mey niŋniŋgamb apay! 8 Pen nimb kun ak rek ma ginimimb. Minim yerip Gor nup aŋgniŋniŋg gipim gok, nuk nind niŋimb. 9 Nup aŋgniŋniŋg, kun giy aŋgnimimb:

‘Bapiy yomb semb biyoŋ; yimb nand yiy ar biyoŋ mindip. 10 Nand chinup diy kond mindenimin; semb biyoŋ aŋgek niŋbay rek ak, chinup gey kun ak rek niŋjun. 11 Chinup tap ñiŋemb minek minek ñimbun rek ak ñinimin. 12 Biynimb gunap chinup timey gey niŋiy kirpun rek, tap siy tap timey chin gipun gok niŋiy kirginimin. 13 Chin yikop mindiy, tap siy tap timey giniŋgambun rek ayip ak; chinup kond mindey, timey ma ginjun.’

14 “Pen biynimb gunap nimbip timey gey, niŋiy kirgeniŋgambim; Gor tap siy tap timey nimb giniŋgambim gok niŋiy kirginiŋgamb. 15 Pen nimb niŋiy ma kirginiŋgambim ak, Gor pen tap siy tap timey nimb giniŋgambim gok niŋiy ma kirginiŋgamb.

Tap Bul Gipay

16 “Nimb tap ñiŋemb kirginiŋg, biynimb yesek gok per gipay rek, ma ginimimb. Kiyk apay, miluk mer mer mindon, biynimb niŋiy aŋgniŋgambay, Gor nup gosimb niŋiy, tap ñiŋemb kirgiy mey, miluk mer mer mindpay aŋgniŋgambay. Nimbip niŋind yimb aspiyn: biynimb chinup niŋyaŋ aŋgiy giniŋgambay kun gok, yimb kuyip dand araniŋgambay ak pen, Gor kuyip direp ma giniŋgamb. 17 Nimb pen tap ñiŋemb gok kirginiŋg ginimimb ak; miluk mer mer ma mindenimimb. Ñiŋg pik tep giy, wel ay, kom giy mindenimimb. 18 Kun geniŋgambim, biynimb gunap nimbip tap keñmaŋgiy bul gipay aŋgiy, ma niŋniŋgambay; Gor nep tap weygiy gipun gok maŋgiysek niŋimb rek, nimbip niŋiy direp giniŋgamb.

Am Gor Yip Mindenjun Aŋgiy Niŋyiŋg Mindenimimb

(Luk 12:32-34)

19 “Pen man ar biy tap tep tep gok di nan-ginjun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Tap kun gok nan-geniŋgambim; bi siydep apiy siy diniŋgambay akaŋ; simbsis giy, siplep siwiy giniŋgamb. 20 Kun ak tap tep nimb rek gok semb biyoŋ nan-gem; simbsis ma ginimuŋ, siplep ma siwnimuŋ, siy ma diniŋgiy, mindnep mindonimuŋ. 21 Tap tep nimb gok man ar biy di nan-geniŋgambim, gos nimb ak mindeniŋgamb man ar biy; semb ar biyoŋ nan-geniŋgambim; gos nimb ak amniŋgamb kun biyoŋ.

22 “Windin maŋgiy chin ak mey, lam rek mindip. Windin maŋgiy ak tep mindek; melik tep gamb niŋrep gipun. 23 Pen timey gek; kisyim apek ma niŋbun. Biynimb melik ma niŋbay gok, kisyimnamb okok mindpay.

Gor Yip, Maniy Tap Gok Yip

24 “Bi nokom bap, biyomb omiŋal woŋg giñinimuŋ rek ma ayip. Yenen: biyomb bap nup niŋek tep geniŋgamb, bap nup kirginiŋgamb: akaŋ bap nup niŋek tep geniŋgamb, bap nup kirginiŋgamb. Kun ak rek, nimb maniy tap tep lum ar biy mindip gok niŋem tep gek, Gor nup kirginiŋgambim rek ayip ak; niŋrep ginimimb.

Gos Yomb Ma Niŋnimimb

(Luk 12:22-31)

25 “Ar kun ak mey nimbip aspiyn: tap yerip ñimbiy mindenjun; chech akay nimb ay mindenjun aŋgiy, gos yomb ak ma niŋnimimb. Gor nimbip gayek mindpim ak; tap sikoy kun gok ma ñiniŋgamb? 26 Nimb niŋbim: yakir gok tap yiŋ ma yimbay; wiyt, rays, tap gok ma tik dap nan-gipay. Bapiy semb biyoŋ ak kuyip kond mindek tap ñimbay. Yakir tap yikop ak tap ñek ñimbay; nimbip kunep giniŋgamb. 27 Akaŋ, gosimb kuŋay niŋiy mey, tapin mindiy kumniŋgambun aŋgiy niŋbim?

28 “Pen yenen chech tap gok gos kuŋay niŋbim? Tap key jakip gok, chech napnap tap gok giniŋgiy rek ma ayip ak pen, sumsum teprep yimb gok mindip. 29 Kiyŋ Solomon tap kuŋay mindek ak pen; mokyaŋ tep kun gok rek ma gak. 30 Tap kaskas ak tap yikop. Per mindiy mer; miñiy rek mindiy, toy rek daŋgiypay. Pen Gor tap yikop kun gok gay mokyaŋ giñimb ak, yenen chinup ma kond mindeniŋgamb aŋgiy niŋbim?

31 “Kun ak ñiŋg akay ñiŋjun; tap yerip ñiŋjun; chech akay nimb ayjun aŋgiy, gos yomb ak ma niŋnimimb. 32 Biynimb Gor minim ma niŋbay gok, tap kun gok dun aŋgiy gos yomb kun ak rek niŋbay. Pen nimb niŋbim: Bapiy chin semb biyoŋ mindip ak tap nimb yerip tikdip ak niŋimb. 33 Kun ak, Gor biynimb gunap diy kond mindeniŋgamb ak, chinup sek dek biynimb suŋ-tep nuk gok mindonjun aŋgiy, nup gos nokom niŋiy gem amek mey; tap yikop kun gok diniŋgambim. 34 Kun ak toy yergiy mindenjun aŋgiy gos yomb ak ma niŋnimimb; Gor nimbip minek minek nep kond mindip.

7

Biynimb Gunap Kuyip Kun Gipim Kun Gipim Ma Aŋgnimimb

(Luk 6:37-38, 41-42)

1 “Chin biynimb tep aŋgiy, biynimb gunap kuyip gos timey niŋniŋgambim ak, minim kun ak andkind nimbip ker winiŋgamb. 2 Kun ak niŋrep ginimimb. Nimb biynimb gunap kuyip giniŋgambim rek, Gor nimbip pen kun ak rek giniŋgamb. 3 Mon bopis windin nimbip pik yiwgiy mindip ak, yenen niŋaŋgiy mer, namam tap achip mindip ak nup niŋapim? 4-5 Mon bopis yomb windin nimbip pik yiwgiy mindip kun ak diyokiy, windin niŋrep giy rek, namam tap achip mindip ak nup, diyokan aŋgiy apim.

6 “Gor tap suŋ-tep nuk gok, kayn ayndik gok kuyip ma moknimimb; kumbap milip gok kanj sakiy mindeniŋgiy kiñiŋ siŋak monmon ma ginimimb. Kun giy monmon gem; kiyk tawpaŋg pikey amek, andkind apiy nimbip siwniŋgambay.

Gor Nup Aŋgniŋniŋgambim Rek Nep Giniŋgamb

(Luk 11:9-13)

7 “Tap yerip tikdonimuŋ, Gor nup aŋgniŋem nimbip ñiniŋgamb. Pen tap gunap piyow niŋiy niŋniŋgambim. Kinjeŋ yikan aŋgiy pik giygiw gem, nimbip yikniŋgamb. 8 Biynimb nup aŋgniŋbay gok, aŋgniŋbay rek gip. Tap piyow niŋbay ak kuyip ñimb. Kinjeŋ ak yikan aŋgiy pik giygiw gey, apay rek niŋiy yikip. 9 Nimb bi ñapan sek gok, ñapan nimb bap biret nen aŋgek, kamb bap di ñimbikip? 10 Akaŋ pen, piys nen aŋgek, siyŋ bap ñimbikip? Ak kun ma gipkip. 11 Nimb biynimb tep mer ak pen; ñapan nimb gok, kuyip tap tep gok nep ñimbim. Bapiy semb biyoŋ, bi tep yimb ak, nimbip yesek ar ak ma giniŋgamb; nimbip tep giniŋgamb ar ak nep giniŋgamb.

12 “Pen biynimb gunap, chinup kun giyaŋ aŋgiy niŋbim rek nep, biynimb gok kuyip ginimimb. Gor low minim Mosis tikayak ak sek, bi Gor minim aŋgep gunap tikayak ak sek kiñiŋ mey kun ak.

Kinjeŋ Achimb Diy Amiy Perper Mindeniŋgambay Ak

(Luk 13:24)

13-14 “Mon key yinjap kinjeŋ yomb ak; miseŋ niŋiy amrep gipay. Biynimb kuŋaynep miŋgan kun ak ambay. Kun ak nimb niŋrep giy, permindep kinjeŋ sikoy ak diy amnimimb. Kinjeŋ sikoy kun ak kosyam tapay. Biynimb nokom nokom nep, kinjeŋ sikoy par kun ak piyow niŋiy ambay.

Gor Minim Yesek Aŋgñiniŋgambay Rek Ayip Ak Niŋrep Ginimimb

(Luk 6:43-46; Luk 13:25-27)

15 “Pen biynimb Gor minim aspun aŋgiy yesek apay gok, kanj siypsiyp sayn tep rek silok ay winiŋgambay ak pen; ap mindyiŋg kayn ayndik biynimb siw ayip rek ak nimbip giniŋgambay. 16 Kun ak miñ giniŋgambay ak niŋiy, kiyk biynimb yerip rek mindpay ak niŋrep giniŋgambim. Nimb niŋbim: Miñ ñiwñiw sek yikop gok, tap maŋgiy ñiŋemb ma piyniŋgamb. Mon gok kunep giniŋgamb. 17-18 Mon ñiŋemb bind gok, maŋgiy ma ñiŋemb gok ma piyniŋgamb. Mon maŋgiy ma ñiŋemb bind gok ñiŋemb gok ma piyniŋgamb. 19 Pen mon bind maŋgiy tep ma piyniŋgamb gok, timb dam mon yinjap ak yokniŋgambay. 20 Kun ak miñ giniŋgambay ar ak niŋiy, biynimb gok tep, biynimb gok timey aŋgiy niŋniŋgambim.

21 “Biynimb yip Biyomb chin, Biyomb chin, apay gok Gor kuyip maŋgiysek diy kond mindeniŋgamb aŋgiy ma aŋgnimimb. Bapiy semb biyoŋ aŋgip rek gipay gok nep kuyip diy kond mindeniŋgamb. 22 Ñin kisen ak apek, biynimb kuŋaynep yip aŋgniŋgambay, ‘Biyomb chin mey nand nep. Minim tep woŋg nip ak ginuk. Yimb nip nep aŋgiy, tap biynimb ambaŋ ayak gok aŋgyokiy, tap mageprek gok giy ginuk aŋgniŋgambay.’ 23 Yip kun aŋgniŋgambay ak pen, kuyip aŋgniŋgayn, ‘Nimbik biynimb yand mer: timey nep gipim! Key okok amnimimb aŋgniŋgayn.’

Bi Omiŋal Korip Girik

(Luk 6:47-49)

24-25 “Bi gos niŋep yimb bap, korip nuk ak giniŋg, kamb ar ak gak. Kisen yiŋgen yomb diy, miñmon yomb pikiy, ñiŋg wilik apiy gak ak pen, korip nup ak ma pikjiw dand amnak. Kun ak rek mey, biynimb minim yip niŋiy dipay gok.

26-27 “Pen bi gos niŋrep ma gak bap, korip nuk ak giniŋg lum sayn ar siŋak gak. Kisen yiŋgen yomb diy, miñmon yomb pikiy, ñiŋg wilik apiy, korip nup ak pisnep pikjiw dand amnak. Kun ak rek mey, biynimb minim yip niŋiy kirpay gok aŋgak.”

28-29 Jiysis minim kun ak aŋgjiwakniŋ, biynimb kuŋaynep ap mindeyak gok wal aŋgiy aŋgyak, “Bi low tiysa chin gok apay rek ma aŋgip; nuk bi minim niŋrep yimb giy aŋgip aŋgyak.”

8

Jiysis Bi Soy Ayndik Ayak Ak Gek Suŋ Ayak

(Mak 1:40-44; Luk 5:12-14; Luk 13:25-27)

1 Jiysis dum biyoŋ mindek ak kirgiy, mak biyaŋ apyowakniŋ, biynimb kuŋaynep kisen giyak. 2 Pen bi soy ayndik ayak bap, Jiysis mindek maŋ siŋak amiy, koŋgim yimiy, jiy kuyaŋgiy aŋgak, “Biyomb. Nand yip gey suŋ ayniŋg, gey suŋ ayniŋgamb aŋgak.” 3 Kun aŋgek, Jiysis nup diniŋyiŋg, “Nip suŋ ayaŋ aŋgak.” Aŋgek, won kun anep suŋ ayakniŋ aŋgak, 4 “Nip gen suŋ ayip kun ak, biynimb gunap kuyip ma aŋgñinimin. Am bi Gor nup simboŋgep gok kuyip nep yomiy, ‘Yip suŋ ayip aŋgnimin!’ Kun aŋgiy, Mosis aŋgak rek, yakir dam Gor nup pik simboŋg ñinimin. Kun geniŋgamban, biynimb gok niŋiy, nup suŋ ayip ak mey kun gisap aŋgniŋgambay aŋgak.”

Bi Amiybi Yomb Ak Nup Woŋg Giñiyiŋgip Ak Jiysis Gek Suŋ Ayak

(Luk 7:1-10)

5 Jiysis miñmon Kapaniyam amnakniŋ, amiybi gok kuyip kond mindyiŋgip biyomb bap ap Jiysis nup aŋgak, 6 “Bi yip woŋg gip anup tap yomb giy, yiwur nembnemb gek, kawin kaskas ma giy; korip ak kum mindip aŋgak.” 7 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Am nup gen suŋ ayniŋgamb.” 8-9 Aŋgek amiy biyomb kun ak aŋgak, “Niŋind apan ak pen, yand bi tep rek korip yip ak amnimin. Yand niŋbiyn ak, amiy biyomb gunap yip kond mindey, yand pen amiybi gunap kuyip kond mindiy; amnimimb aŋgen, ambay sek; winimimb aŋgen, opay sek. Bi yip woŋg gip ak nup, woŋg gok kun kun giy ginimin aŋgen gip aŋgak.” 10 Kun aŋgek, Jiysis gos kuŋay yimb niŋiy, biynimb kisen ameyak gok kuyip aŋgak, “Bi kun biy par okok nimb ak pen, Gor gip rek niŋrep yimb giy kun aŋgip. Bi chin Yisrel nimb bap, Gor nup gosimb niŋiy aŋgip kun ak rek aŋgey, yand ma niŋnik. 11 Kisen biynimb par okok nimb gok, Ebraham, Aysek, Jekop biriwin yip Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb namb ak amiy; miñmiñ giyiŋg mindeniŋgambay ak pen; 12 biynimb chin Yisrel nimb gok, am namb kun ak ma mindeniŋgambay rek ayip. Gor kuyip aŋgyokeniŋgamb, am mindeniŋgambay mis kisyim owip ar biyaŋ aŋgak.” 13 Jiysis kun aŋgiy, amiy biyomb kun anup aŋgak, “Nandkaw amnoŋ! Apan rek nep giniŋgamb aŋgak.” Kun aŋgek, korip amiy niŋak: binuk tap gak ak, Jiysis aŋgak won kun ak nep suŋ ayak.

Jiysis Piyta Numok Nup Gek Suŋ Ayak

14 Pen Jiysis Piyta korip amiy niŋak; Piyta numok nup mumbwak okok mon rek yinek kum mindek. 15 Niŋiy am diniŋek, won anep suŋ ayek tikjakiy, Jiysis binuk gok yip kuyip tap keñmaŋgiy gayrep gak.

Jiysis Biynimb Kuŋaynep Gek Suŋ Ayak

(Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

16 Duŋgep won ak, biynimb kichekiy ambaŋ ayak gok sek, biynimb tap gak gok sek dand Jiysis mindek ak apeyak, nuk kichekiy gok aŋg mis yokiy, biynimb tap gak gok gek suŋ ayak. 17 Nuk gak kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya, nind giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. Nuk tikiy aŋgak:

“Tap chinup gip gok gek suŋ ayniŋgamb. Tap yerip yerip chinup timey gip gok aŋgyokek mind tep giniŋgambun aŋgak.”

Yand Yip Taŋgoniŋgambur Aŋgak

(Luk 9:57-62)

18 Jiysis biynimb kuŋaynep ap nup piŋiy kus kus geyak niŋiy, binuk gok kuyip aŋgak, “Ñiŋg chemb kind bindoŋ amnun aŋgak.” 19 Kun aŋgakniŋ, bi low tiysa bap apiy nup aŋgak, “Tiysa. Nand miñmon akay akay amniŋgamban ak, yand yip nep amniŋgambur.” 20 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Yakir gok, tip kiyk kinbay ak mindip. Kayn sakiy gok, man miŋgan okok kinbay; pen Bi bap Ñinuk kinimuŋ miŋgan ak ma mindip aŋgak.”

21 Pen bi Jiysis minim niŋyiŋgip bap aŋgak, “Yand nand yip amjur ak pen, yip yaw aŋgey, bapiy nup kumek komiy, nand yip giraŋgonjur.” 22 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Bi yip gosimb ma niŋbay gunap kumeniŋgiy, bi yip ma niŋbay gunap dam komniŋgiy; nand apey yand yip taŋgonjur aŋgak.”

Jiysis Aŋgek Yiŋgen Yomb Ak Kirgak

(Mak 4:36-41; Luk 8:22-25)

23 Jiysis bot diy amniŋg gek, binuk gok yip saŋdiyak. 24 Ñiŋg namb siŋak amniyakniŋ, day yiŋgen yomb sikerek ak diy, ñiŋg paŋg apiy, bot ak tuŋgandikniŋg rek gak. Pen Jiysis nuk kinek rek, 25 binuk gok am nup aŋgey tikjakek aŋgyak, “Biyomb! Yiŋgen yomb ak chinup tuŋgandikek ñiŋg ñiŋjun rek ayip ak, aŋgey kirgaŋ aŋgyak.” 26 Aŋgeyak kuyip aŋgak, “Yenen piriksipim? Gor nup gosimb ak ma niŋbim rek ayip!” Kun aŋgiy tikjakiy, yiŋgen dek ak aŋgek kirgiy, ñiŋg paŋg apek ak wilekiy gak. 27 Kun gek, kiyk gos kuŋay niŋiy, “Biyomb biy yergiy aŋgek, yiŋgen ak kirgiy, ñiŋg paŋg apamb ak kirgiy gip aŋgyak.”

Bi Malñiluk Sek Omiŋal Ak Jiysis Gek Bi Yimb Ayrik

(Mak 5:1-17; Luk 8:26-37)

28 Jiysis ñiŋg tikiy, miñmon Gadara pis bindoŋ amjakakniŋ, bi sakiy kichekiy ambaŋ ayak omiŋal ak, chip komyiŋgipay kamb miŋgan okok nimb apchakrik. Bi omiŋal kun ak kuyip kichekiy ambaŋ ayak rek, bi kilis yimb mindyiŋgipiyr. Biynimb bap mindyiŋgipiyr kinjeŋ tam kun ak ma amyiŋgipay. 29 Pen kiyk omiŋal apchakiy, Jiysis nup aŋgrik, “Gor Ñinuk! Chirup yerginiŋg aswan? Ñin nand chinup aŋg miñmon timey yokniŋgamban ak ma wip aŋgrik.”

30 Pen won kun ak, kanj kuŋaynep amil ñimbeyak yep gol kun siŋak ak mey, 31 kichekiy bi omiŋal kun ak kuyip abaŋ ayak gok, Jiysis nup nembnemb giyiŋg aŋgyak, “Chinup aŋgyokniŋg ginimin ak, aŋgey am kanj mindpay gindoŋ kuyip molik sikun aŋgyak.”

32 Aŋgeyak, amnim aŋgek, bi omiŋal kun ak kuyip kirgiy, am kanj gok kuyip molik sikeyak; kanj gok pirik miñmon minduŋ pis okok amiy, gindam ñiŋg maŋgiy chemb biyaŋ pikiy, ñiŋg ñimbiy maŋgiysek kumdiyak.

33 Pen bi kanj mokyiŋgipay gok gak kun ak niŋiy, kasek miñmon dawin yomb ak amiy, Jiysis yerer gak minim ak, biynimb okok kuyip aŋgñiyak. 34 Aŋgñeyak kiyk maŋgiysek Jiysis nup niŋun aŋgiy, ap nup niŋiy, nembnemb giyiŋg aŋgyak, “Miñmon chinup biy kirgiy, key okok amnoŋ aŋgyak.”

9

Jiysis Bi Ñin Tomb Kalaw Gak Ak Gek Suŋ Ayak

(Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

1 Jiysis tip ak bot diy, ñiŋg tikiy miñmon nuk kind bindoŋ amnak. 2 Pen biynimb gunap, bi ñin tomb kalaw gak bap Jiysis gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy yirar ay dand mindek ak wiyak. Pen Jiysis gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy niŋyak rek, bi ñin tomb kalaw gak kun ak nup aŋgak, “Ñiyand. Gos sek mindenimin. Tap timey gipan gach ak miñiy niŋiy kirsipiyn aŋgak.” 3 Aŋgek bi low tiysa gok, gunap aŋgyak, “Bi biy Gor nup aŋgjiwyiŋg asap aŋgyak.” 4 Pen Jiysis gos niŋyak kun ak key niŋiy aŋgak, “Nimb yenen yip gos timey niŋiy kun aspim? 5 Nup tap timey gipan gach ak wiykyokpiyn aŋgen, nimbip tep giniŋgamb akaŋ, tikjakiy amnoŋ aŋgen, nimbip tep giniŋgamb? Akaŋ minim yerip ak aŋgen, nimbip tep giniŋgamb? 6 Nimb niŋbim. Yand Bapiy minim nup ak diy mey, man ar biy apiy, tap siy tap timey gipay gach ak wiykyokpiyn aŋgak.” Jiysis kun aŋgiy, bi ñin tomb kalaw gak anup aŋgak, “Tikjakiy, minj nak ak diy, dand korip amnoŋ!” 7 Aŋgek tikjakiy minj band ak dand korip nuk amek, 8 biynimb gok niŋiy, aŋgyak, “Bi man ar biy nimb bap kun ak rek gek ma niŋnuk;” nuk Gor nep aŋgek ap gisap aŋgiy, gos kuŋay niŋiy, yimb nup ak dand araniyak.

Jiysis Binuk Matyiw Nup Dak

9 Jiysis miñmon kun ak kirgiy, wikan bap amiy niŋak: bi takes dep ak, woŋg giyiŋgip opiys miŋgan ak bisiŋg mindek. Bi kun ak yimb nuk Matyiw. Jiysis nup niŋiy aŋgak, “Yip kondan.” Aŋgek, nup kondak.

10 Pen bi takes dep gok diy, bi tap timey giyak gok diy, Jiysis binuk gok sek ap Matyiw korip ak tap ñiŋyak. 11 Ñimbeyak, bi Peresiy gok niŋiy, Jiysis binuk gok kuyip aŋgyak, “Tiysa nimb ak yenen, bi takes dep gok sek, bi tap siy tap timey gipay gok sek yip jimñiy tap ñiŋimb?” 12 Aŋgeyak, Jiysis minim kun ak niŋiy aŋgak, “Biynimb tap ma gip gok, dokta niŋniŋg ma ambay; biynimb tap gip gok nep dokta niŋniŋg ambay. 13 Pen Gor minim bap aŋgak ak junj ak niŋrep giy, niŋyiŋg mindenimimb. Nuk aŋgak, ‘Yip tap simboŋg ñem, tep ma giniŋgamb; biynimb gok simb niŋeniŋgambim, yip tep giniŋgamb aŋgak.’ Pen yand winik ak, biynimb suŋ-tep gunap piyow niŋniŋg ma winik; biynimb tap siy tap timey gipay gok diyn aŋgiy winik aŋgak.”

Tap Bul Gep

(Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

14 Ñin bap, Jon bi ñiŋg pikñemb ak binuk gok Jiysis mindek ak apiy aŋgyak, “Chin yip bi Peresiy gok yip, ñin gunap Gor nup nep gos niŋun aŋgiy, tap ma ñimbun. Pen bi nand gok yenen kunep ma gipay?”

15 Aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Biynimb gok, biyomb kiyk ak yip mindeniŋgambay ñin ak, miñmiñ giy tap ñiŋniŋgambay; pen biyomb anup ñaŋg pikayniŋgambay ñin anep, simb gek tap bul giy ma ñiŋniŋgambay aŋgak.”

16 Pen Jiysis nind giyiŋgipay ar ak key, miñiy aŋgen giniŋgambay ar ak key aŋgiy, kuyip minim bap paydoŋ ay aŋgak, “Chech kim ak diy, chech wor ay puŋgrikniŋgamb tam ak ma ñaŋgdiniŋgambay. Yenen: kun giy yim taŋgey, tam yomb sikerek ak puŋgrikniŋgamb. 17 Pen ñiŋg wayn ak kunep; wayn kisenimb ak giy, di meymey wak milip miŋgan ak ma paŋg ayniŋgambay. Yenen: kun geniŋgambay, ñiŋg wayn kim ak taniy, biŋ yimb aŋgiy, meymey wak ak puŋgrikiy, soŋgniŋgamb. Kun ak ñiŋg wayn kim ak diy, meymey wak kim nimb miŋgan ak dayey nep mey, tep giniŋgamb aŋgak.”

Biyn Bap Sek, Paskoy Bap Sek Suŋ Ayak

(Mak 5:22-43; Luk 8:41-56)

18 Jiysis minim kun ak aŋgakniŋ, Jiwda biyomb bap mindek siŋak ap koŋgim yimiy aŋgak, “Pañ yand ak pisnep kumimb ak pen, nand am nup diniŋey, tikjaknimuŋ aŋgak.” 19 Aŋgek, Jiysis binuk gok yip tikjakiy, bi kun ak yip amniyak.

20-21 Pen biyn bap nup, biyn kinjeŋ pandikakniŋ mindek, simiy yin ayak wimiŋgan ak. Kun gek gos nuk anep niŋiy Jiysis chech paryomb nup gol okok nep diniŋen yip suŋ ayniŋgamb aŋgiy, Jiysis amnakniŋ kund okok ken amiy, chech nup ak diniŋak. 22 Diniŋek, Jiysis tuŋgandikiy biyn kun ak nup niŋiy aŋgak, “Yip gosimb niŋban rek, nip gen suŋ ayip. Gos sek mindenimin aŋgak.” Aŋgek, tap nup giyiŋgip ak won kun ak nep suŋ ayak.

23 Pen Jiysis am am, biyomb korip ak amjakiy niŋak: biykul puŋgyiŋg, minim kilpul yomb yimb aŋgeyak. 24 Niŋiy kuyip aŋgak, “Key okok amnim! Pañ biy ma kumimb; yikop wisin kinjap aŋgak.” Kun aŋgek nup sik aŋgeyak, 25 kuyip aŋg mis yokiy, korip ñiluk miŋgan biyaŋ amiy pañ kumak anup, ñin kind ak dek, tikjakak. 26 Kun gek minim kun ak yiŋg dand miñmon okok maŋgiysek amniyak.

Jiysis Bi Windin Koy Gak Omiŋal Ak Gek Suŋ Ayak

27 Pen Jiysis miñmon kun ak kirgiy amnakniŋ, bi windin koy gak omiŋal ak nup kisen giyiŋg suk aŋgyiŋg aŋgrik, “Depiyt Ñinuk! Chirup simb niŋnimin aŋgrik.” 28 Kun aŋgerik, Jiysis nuk korip kinak miŋgan ak amnakniŋ, bi omiŋal kun ak apiy korip miŋgan amer, kuyipmiŋay aŋgak, “Nirmiŋay, chirup gek suŋ ayaŋ aŋgiy, yip aspiyr?” Aŋgek aŋgrik, “Yaw! Chir niŋbur, nand chirup geniŋgamban suŋ ayniŋgamb aŋgrik.” 29 Aŋgerik Jiysis windin kuyipmiŋay ak diniŋiy aŋgak, “Yip gosimb niŋbiyr ak, apiyr rek ginimuŋ.” 30 Aŋgek windin kuyipmiŋay ak suŋ ayek niŋrikniŋ, kuyipmiŋay aŋgrep giy aŋgak, “Jiysis gamb chirup suŋ ayip aŋgiy ma aŋgnimiyr aŋgak.” 31 Kun aŋgak ak pen; kiykmiŋay amiy biynimb miñmon namb kun ak maŋgiysek aŋgñirik.

Bi Minim Ma Aŋgyiŋgip Bap Tip Ak Minim Aŋgak

32 Pen kiymiŋay amnirikniŋ, biynimb gunap, bi tap abaŋ ayek minim aŋgep rek ma ayak bap, dand Jiysis mindek ak apeyak, 33 tap nup ambaŋ ayak kun ak aŋgyokek, minim aŋgak. Kun gek, biynimb gok wal aŋgiy aŋgyak, “Miñmon Yisrel biy, bi bap kun ak rek gek ma niŋnuk aŋgyak.”

34 Pen bi Peresiy gok aŋgyak, “Nuk kichekiy malñiluk tap gok nop kiyk Seytan kilis ak diy mey, kun gisap aŋgyak.”

Jiysis Biynimb Gok Kuyip Simb Niŋak

35 Pen Jiysis nuk, dawin sikoy okok sek, dawin yomb okok sek giraŋgiy, Jiwda nan-gep korip okok amiy, kiyŋ yomb key yimb ak biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak aŋgñiyiŋgip. Biynimb gok kuyip tap yerip yerip gak ak kunep gek suŋ ayak. 36 Nuk biynimb kun gok niŋak: kanj siypsiyp gok bi kond mindep kiyk bap ma mindip rek ak mindeyak. Gos yomb niŋiy kosyam mindeyak ak, kuyip simb niŋiy, 37 binuk gok kuyip aŋgak, “Tap keñmaŋgiy kuŋay yimb nep woŋg day ak wos gi mindip ak pen; biynimb pipaŋg dand winiŋgiy ak kuŋay ma mindpay. 38 Kun ak nimb Bi woŋgday nop nimb ak nup aŋgniŋem, bi pipaŋg dand owep gunap yokek, pipaŋg dand nup ker winiŋgiy aŋgak.”

10

Jiysis Aŋgak, “nimbip Aspiyn Rek Kichekiy Tap Gok Aŋgyokniŋgambim Aŋgak”

(Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

1 Jiysis binuk onep wimiŋgan ak suk aŋgek apey aŋgak, “Yand key nimbip aspiyn ak mey, kichekiy malñiluk tap gok aŋgyokniŋg, aŋgyokniŋgambim. Biynimb tap yerip yerip giniŋgamb gok kunep gem, suŋ ayniŋgamb aŋgak.”

2 Bi Jiysis minim dand amemb onep wimiŋgan kun ak, yimb kiyk mey; Bap Saymon, yimb nup bap Piyta aŋgyiŋgipay. Bap Enjriw: Piyta numam nuk ak. Bap Jemis: Sebediy ñinuk. Bap Jon: Jemis numam nuk ak. 3 Bap Piyliyp. Bap Batlomiyiw. Bap Tomas. Bap Matyiw. Nuk takes diyiŋgip. Bap Jemis: Alpiyas ñinuk. Bap Taydiyas. 4 Bap Saymon: yimb nup bap Selot aŋgyiŋgipay. Bap Jiwdas: nuk mey, kisen Jiysis nup mimuŋg gak.

Jiysis Binuk Gok Kuyip Aŋg Keykey Yokak

(Mak 6:7-13; Luk 9:1-5)

5 Jiysis binuk kun gok kuyip minim tep woŋg ak ginimimb aŋgiy, aŋg keykey yokyiŋg aŋgak, “Nimb Samariya kay mindpay namb okok sek, biynimb Jiwda mer namb okok sek ma amnimimb. 6 Pen nimb am biynimb chin Yisrel, Gor nup gosimb ma niŋbay gok kuyip aŋgñiyiŋg aŋgnimimb, 7 ‘Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak maŋ wip aŋgnimimb.’ 8 Kun aŋgyiŋg biynimb tap ginimuŋ gok gem suŋ ay, biynimb pisnep kumniŋgiy gok gem, tip ak tikjakniŋgiy. Biynimb soy ayndik aynimuŋ gok, biynimb kichekiy malñiluk abaŋ aynimuŋ gok gem, suŋ ayniŋgiy. Bapiy chirapiy, nimbip per yikop woŋg gipur rek, nimb biynimb kun gok kuyip yikop woŋg giñinimimb. 9 Maniy gunap dand ma amnimimb. 10 Wand, chech, tomb tirup, yirkondim, tap gok, dand ma amnimimb. Yenen: biynimb woŋg giñimbay gok, pen tap ñey ñimbay.

11 “Pen dawin akaŋ, miñmon bap amjakiy, biynimb nimbip sik aŋgdiniŋgiy rek gunap niŋiy, kiy yip nep mindiy, miñmon bap key amniŋg nep kuyip kirgiy amnimimb. 12-13 Kun ak korip bap amiy, nimb mindpim aŋgem, yaw mindpun aŋgeniŋgiy, korip miŋgan kun ak amnimimb. 14 Pen nimbip ma sik aŋgdeniŋgiy; kiriŋg amniŋg, silkul tom beŋ nimbip chiŋgdiy mindonimuŋ ak, pipal pikem yapek amnimimb. 15 Nimbip niŋind yimb apiyn: kor yomb ñin ak, Sodom Gomora biynimb yiwur siskoy diniŋgambay; biynimb nimbip ma diniŋgambay kun gok, yiwur yomb yimb ak diniŋgambay.

Miker Kuŋaynep Winiŋgamb

(Mak 13:9-13; Luk 21:12-17)

16 “Pen niŋim! Yand nimbip kanj siypsiyp rek ak, yoksipiyn: biynimb kayn ayndik rek mindpay namb okok. Kun ak gos niŋrep giyiŋg, kapkap mindrep giy kuyip aŋgñinimimb.

17 “Pen biynimb gunap nimbip chichiy diy, dam Jiwda nan-gep korip ak amey, kanjsol kiyk gok ap kor giy, nimbip pikniŋgambay. Kun ak niŋrep ginimimb. 18 Nimbip Jiysis binuk aŋgiy, lipiŋg dand gapman biyomb mindeniŋgambay ak amey, minim tep yip ak, biyomb gok sek, bi miñmon paryomb okok nimb gok sek kuyip aŋgñiniŋgambim. 19-20 Nimbip kor giniŋgambay kun ak, minim yerip aŋgjun aŋgiy pirikiy, gos kuŋay ma niŋnimimb. Apikniŋ, Nap Gor Kawnan nuk nimb yip mindip ak, gos tep ñeniŋgamb, minim nimbik ar ak key ma aŋgniŋgambim; minim yipund giy yimb anep aŋgniŋgambim.

21 “Ñin kun ak numam gunap tikjakiy, numam gunap kuyip pikayaŋ aŋgiy, biyomb gok kuyip ñiniŋgambay. Nop gok tikjakiy, ñapan kiyk key gok pikayaŋ aŋgiy, biyomb gok kuyip ñiniŋgambay. Ñapan gok, nonim nop sikop kuyip kunep giniŋgambay. 22 Yip ker mindeniŋgambim rek, biynimb okok maŋgiysek nimbip niŋey, miluk yowniŋgamb. Pen biynimb kilis giy yip ker nep mindeniŋgambay gok; ñin kisen ak apek, Gor kuyip diniŋgamb. 23 Pen wikan bap amem, nimbip gi timey geniŋgiy, pirik wikan bap pen amnimimb. Nimbip niŋind aspiyn: Yisrel biynimb kuyip sayn nep aŋgñem amnakniŋ, Bi bap Ñinuk ak winiŋgamb.

24-25 “Ñapan sikul apay gok yomb mindey; tiysa kiyk gok sikoy ma mindpay. Pen tiysa mindip rek mindon aŋgiy mey, sikul apay. Biynimb woŋg giñimbay gok yomb mindey, biynimb kuyip kond mindpay gok sikoy ma mindpay. Woŋg gipay ak, biynimb yomb mindpay rek mindon aŋgiy, woŋg gipay. Kun ak rek, biynimb yand gok yand mindpiyn rek mindon aŋgiy gipay. Pen yip aŋgjiwiy, Seytan yimb nup bap ay, ‘Belsiybul’ apay ak, nimbip timey yimb giniŋgiy rek ayip.

Gor Nup Nep Pirikep

(Luk 12:2-9)

26 “Biynimb kun gok kuyip niŋiy ma piriknimimb. Minim yerip miñiy yiwgiy mindip ak, kisen miseŋ mindeniŋgamb. Tap yerip kapkap gipay gok, kisen miseŋ niŋniŋgambay. 27 Minim nimbip weygiy apiyn gok, nimb am miseŋ aŋgñinimimb. Nimbip mimuŋg tikyiŋg apiyn gok, korip ar biyoŋ amiy, aŋgñem niŋniŋgiy.

28 “Nimb biynimb sinjrimey pikpay gok kuyip niŋiy ma piriknimimb. Kiyk yikop wak band anep pikayniŋgambay; mindmaŋgiy ak sek timey giniŋgiy rek ma ayip. Pirikniŋg mey, Biyomb biynimb mumbwak ak sek, mindmaŋgiy ak sek pikay, miñmon mon key yinjap yokniŋgamb anup piriknimimb. 29 Yakir sikoy gok, tap yikop. Maniy gach won nokom nep yokiy, omiŋal dipay. Tap yikop ak pen, Gor kuyip niŋmindip ak, yikop ma yap pikpay. 30 Jun kas nimbip ak, Gor maŋgiysek ñin paŋgip. 31 Kun ak ma piriknimimb. Yakir gok ma kond mindep rek kond mindip.

32 “Biynimb yip ker mindiy, biynimb okok kuyip miseŋ aŋgñiniŋgambay gok, yand pen Bapiy yomb semb biyoŋ mindip ak nup, yip ker mindpay aŋgiy, miseŋ aŋgñiniŋgayn. 33 Pen biynimb an yip aŋgiy mindeniŋgambay namb ak, bi kun ak yand ma niŋbiyn aŋgniŋgambay gok, yand pen Bapiy semb biyoŋ anup, biynimb guniy yand ma niŋbiyn aŋgniŋgayn.

Penpen Giniŋgambay

(Luk 12:51-53; Luk 14:26-27)

34 “Yand man ar biy opiyn ak, kapkap mindrep giniŋgambun aŋgiy, gos ak ma niŋnimimb. Yand winik rek, minim yomb aŋgiy, penpen giniŋgambay. 35 Ñi gok tikjakiy, nop yip penpen giniŋgambay. Pañ gok tikjakiy, nonim yip penpen giniŋgambay. Ñi biyn gok tikjakiy, nupis yip penpen giniŋgambay. 36 Kun giniŋgambay kun ak, korip keykey mindpay rek nep penpen giniŋgambay.

37 “Biynimb nop nonim kuyip akaŋ, ñi pañ kiyk gok nep gos niŋiy, yip ma niŋniŋgambay ak; biynimb yand rek ma ayniŋgamb. 38 Biynimb yip gosimb niŋniŋg, pen pikayniŋgambay rek ayip aŋgiy kirginiŋgambay ak, biynimb yand rek ma ayniŋgamb. 39 Biynimb keynep mindiy, mind tep giniŋgayn aŋgniŋgambay gok, mon key yinjap ak amniŋgambay. Biynimb Jiysis ker minden, yip pikayniŋg pikayniŋgiy aŋgniŋgambay gok, perper mindeniŋgambay.

Gor Kuyip Pen Kunep Kond Mindeniŋgamb

(Mak 9:41)

40 “Nimb amem, biynimb nimbip wasiw aŋgdiniŋgambay gok, yip diniŋgambay. Pen yip diniŋgambay rek, Bi yip yokek winik ak nup diniŋgambay. 41 Biynimb bi Gor minim aŋgep bap niŋiy, Gor woŋg gip rek, nup diniŋgambay ak, tep yimb giniŋgambay ak mey; Gor bi minim nup aŋgep ak direp giniŋgamb rek, kuyip kunep giniŋgamb. Biynimb Gor biyn bi suŋ-tep nuk bap niŋiy, Gor biynimb suŋ-tep nuk aŋgiy diniŋgambay ak, tep yimb giniŋgambay ak mey; Gor biynimb suŋ-tep nuk ak direp giniŋgamb rek, kuyip kunep giniŋgamb. 42 Pen biynimb yip yikop yimb bap niŋiy, Jiysis ker mindip aŋgiy ñiŋg marik giniŋgambay gok; Gor niŋek tep gek, pen sakiy ma giniŋgamb.”

11

Jon Binuk Gunap Aŋgyokek Jiysis Nup Niŋniŋg Wiyak

(Luk 7:18-35)

1 Jiysis binuk onep wimiŋgan ak kuyip, kun kun giy ginimimb aŋgiy aŋgñirep giy, miñmon kun ak kirgiy, dawin yep maŋ kun okok amiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñak.

2 Pen Jon bi ñiŋg pikñemb ak kalambis mindiy, Krays yerer gak minim ak niŋiy, binuk gunap aŋgyokek Jiysis mindek ak amiy, 3 nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Nand mey bi kiyŋ yomb key yimb aŋgiy per kond mindpun ak nep opan akaŋ, bi kisenimb kun ak key kond mindonjun?”

4 Aŋgeyak Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb Jon mindip amiy aŋgnimimb, ‘Chin amiy niŋbun: 5 bi kun ak biynimb windin koy gip gok gamb windin niŋbay. Biynimb timund miŋgan pil gip gok gamb gos niŋbay. Biynimb tomb timey gip gok gamb kinjeŋ taŋgrep gipay. Biynimb soy ayndik ayip gok gamb milip gip. Biynimb kumbay gok gamb tip tikjakpay. Biynimb simbgeprek gok kunep Gor minim tep ak aŋgek niŋbay aŋgnimimb.’ 6 Pen minim bap aŋgnimimb, ‘Biynimb yip gosimb niŋiy, gosow gosow ma niŋbay gok, miñmiñ yimb giniŋgiy aŋgnimimb aŋgak.’ ”

7 Kun aŋgek, Jon binuk gok amniyakniŋ, Jiysis biynimb ap mindeyak gok kuyip, Jon minim ar ak aŋgiy aŋgak, “Nimb nind miñmon nep namb okok amnimbik ñin ak, yerip giniŋg ambik? Sund par nokom bap yiŋgen diy, dand amiy apiy gek niŋniŋg ambik? 8 Akaŋ yenen ambik? Bi chech teprep nep aypay gok niŋniŋg ambik? Bi chech teprep dun aŋgiy niŋbay gok, biyomb korip kilrimey okok kinbay. 9 Pen tap yerip ak niŋniŋg ambik? Yikop ma ambik. Jon bi Gor minim aŋgep ak niŋniŋg ambik. Bi Gor minim aŋgep winiŋgamb aŋgiy kond mindyiŋgipim mey, bi kun ak. 10 Nup aŋgiy Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

‘Bi minim aŋgep yand ak aŋgen nind amiy, biynimb gok aŋgrep gek, kisen Ñiyand ak aŋgen niniŋgamb aŋgiy tikyak.’

11 Nimbip aspiyn: Jon biynimb man ar biy, maŋgiysek wiyniym gip ak pen; Gor biynimb yikop yimb diy kond mindeniŋgamb gok, Jon rek ma mindeniŋgambay; Gor biynimb tep nuk yimb gok mindeniŋgambay. 12 Jon bi ñiŋg pikñemb ap minim tep aŋgñak ñin ak tikiy, biynimb gok Gor chinup diy kond mindonimuŋ aŋgiy, kilis gi dand apiy, miñiy kunep kilisrimey yimb gipay.

13 “Mosis low minim tikak ak sek, bi Gor minim aŋgep gunap minim tikyak ak sek kiñiŋ ak mey, Gor Kiyŋ yomb key yimb ak nup yokek, nuk biynimb gok kuyip diy kond mindeniŋgamb. Minim kun ak aŋg dand apey apey mey, Jon owak. 14 Pen minim aŋgniŋg gispiyn ak diniŋgambim akaŋ ma niŋbiyn. Gor Jon nup aŋgek ap biynimb gok kuyip minim aŋgñak ak; Baybol buk ak tikiy giniŋgamb aŋgyak rek nep gak. Tikiy aŋgyak,

‘Bi Gor minim aŋgep Yilayja rek bap nind apek; bi kiyŋ yomb key yimb ak kisen winiŋgamb aŋgyak.’

15 Nimb biynimb gos timund sek gok, minim kun ak niŋnimimb.

16 “Biynimb miñiy ñin biy mindpay gok yand niŋbiyn: kiyk ñapan ŋaŋ gunap, ñapan ŋaŋ gunap kuyip apay rek ak mindpay. 17 Ñapan ŋaŋ gunap meŋg miŋgan dand araniy apay, ‘Chin akil puŋgon, nimb yenen kamep ma apim? Kamep siy aŋgep rek ak aŋgon, nimb yenen siy ma apim apay?’ 18 Kun ak rek Gor Jon nup yokek apiy, ñin gunap tap ma ñimbiy, ñiŋg wayn ak ma yimb ñimbiy gek aŋgyak, ‘Bi kun biy nup tap yerip ak ambaŋ ayek kun gip aŋgyak.’ 19 Bi bap Ñinuk pen apek apay, ‘Bi tap yomb ñimbiy, ñiŋg wayn kuŋay ñimbiy, bi takes dipay gok yip, bi tap siy tap timey gipay gok yip taŋgip apay.’ Apay kun ak, biynimb gosimb ma mindip gok rek apay aŋgak.”

Minim Yomb Diniŋgambay

(Luk 10:13-15)

20-21 Jiysis miñmon yomb gunap nind giraŋgiy, tap mageprek gek niŋyak ak pen; yenen tap siy tap timey gipun aŋgiy, nup chiŋgiy mindrep ma giyak. Kun gey, Jiysis kuyip kuŋay yimb aŋgiy aŋgak, “Korasin biynimb gok diy, Betsayda biynimb gok diy tap mageprek gok gen niŋiy kirpay rek, minim yomb yimb diniŋgambay. Taya biynimb gok sek, Saydon biynimb gok sek kuyip tap mageprek kun gok nind rek gembinip niŋiy, chech bek band rek gunap yimiy, tun maŋgiysek giy mindembiyap. 22 Kun ak kor yomb ñin ak, Taya biynimb sek, Saydon biynimb sek minim sikoy rek diniŋgambay; Korasin biynimb gok sek, Betsayda biynimb gok sek minim yomb yimb ak diniŋgambay.

23 “Pen ñin kun ak Kapaniyam biynimb gok, semb biyoŋ ma amniŋgambay; pisnep mon key yinjap kaw miŋgan ak amniŋgambay. Sodom biynimb, nimb timey yimb gipim rek ma giyak ak pen, kuyip mon yinak. Nimbik tap mageprek gok gen niŋbik ak pen, Gor nup gosimb ak ma niŋbim. 24 Ar kun ak yand nimbip niŋind yimb aspiyn: kor yomb ñin ak apek, Sodom biynimb gok minim sikoy rek diniŋgambay; nimb Kapaniyam biynimb gok, minim yomb yimb ak diniŋgambim aŋgak.”

Yand Bapiy Nup Niŋbiyn, Nuk Yip Niŋimb

(Luk 10:21-22)

25-26 Ñin kun ak Jiysis Nop nup aŋgak, “Bapiy nand Biyomb. Semb biyoŋ sek, man biy sek kond mindpan ak, gos nand key niŋey tep gip rek, biynimb gos tipaŋgiy niŋbun apay gok kuyip kirgiy, biynimb ñapan ŋaŋ rek mindpay gok kuyip gos tep ñimban ak, nip tep aspiyn aŋgak.”

27 Kun aŋgiy aŋgak, “Bapiy kilis nuk mindip rek, yip ñimb. Biynimb gunap yip ma niŋrep gipay; Bapiy nep yip niŋimb. Yand nep Bapiy nup niŋrep gipiyn. Pen biynimb gos tep ñiyn aŋgiy niŋbiyn gok, gos tep ñen, nup niŋbay aŋgak.”

28 Kun aŋgiy aŋgak, “Nimb biynimb mindrep ma giy kosyam mindpim gok maŋgiysek, yip ker apem, gen kapkap mindrep giniŋgambim. 29 Yand bi sayn tep kapkap mindpiyn rek, yand yip nep taŋgiy miñ yand ak niŋrep giy mey, mind tep giniŋgambim. 30 Minim yip niŋiy yand yip taŋgem mey, nimbip miker per gip rek ma giniŋgamb aŋgak.”

12

Jiwda Lotiw Ñin Ak, Wiyt Maŋgiy Tik Ñiŋyak

(Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)

1 Jiwda lotiw ñin ak, Jiysis binuk gok yip wiyt woŋg namb ak amyiŋg, binuk gok yiwan gek, wiyt maŋgiy kun gok gunap diy, wak pikyokiy ñimbyiŋg ñimbyiŋg amniyak. 2 Kun geyak, bi Peresiy gok niŋiy, Jiysis nup aŋgyak, “Binak gok yenen lotiw ñin woŋg magep biy, wiyt maŋgiy tik wak pikyoksipay aŋgyak.”

3 Aŋgeyak kuyip aŋgak, “Depiyt wosrey binuk gok yip yiwan gek, 4 Gor aŋgniŋep korip ak amjakiy, biret Gor windin yirik ar ak ay, bi yikop ma ñimbay: bi Gor nup simboŋgipay gok nep ñimbay biret ak kuyip aŋgniŋek nup ñey, binuk gok yip ñiŋyak. Pen yiwan gek giyak kesim kun ak, Baybol buk biyaŋ tikyak ak nimb ma niŋbim?

5 “Nimb Mosis Baybol buk tikak ak ma niŋbim rek ayip. Nuk tikiy aŋgak, ‘Bi Gor nup tap simboŋgep gok, lotiw ñin ak Gor aŋgniŋep korip ak mindiy, niŋind woŋg gipay aŋgak.’ 6 Pen lotiw korip kun ak tap yikop: Bi bap Ñinuk ap mindip biy Biyomb yimb. 7 Pen minim bap Baybol buk tikyak ak, niŋrep ma gipim rek ayip. Minim kun ak tikiy aŋgyak, ‘Biynimb yip tap simboŋg ñimbay ak, tep ma gip; biynimb gok kuyip simb niŋbay ak yip tep gip aŋgyak.’ Minim kun ak niŋiy ma gipim ak mey, bi yand gok mindrep giyakniŋ, kuyip aŋg gipik. 8 ‘Lotiw ñin Lotiw ñin’ apim ak, Bi bap Ñinuk nep kond mindip aŋgiy niŋnimimb ak pen, gos kun ak ma niŋbim aŋgak.”

Jiysis Bi Ñin Pipich Gak Ak Gek Suŋ Ayak

(Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)

9 Jiysis miñmon kun ak kirgiy, miñmon bap amiy, Jiwda nan-gep korip miŋgan ak amnak. 10 Pen korip miŋgan kun ak bi ñin pipich gak bap mindek. Biynimb ap mindeyak gok, Jiysis minim gunap aŋgek nup dand kor amnun aŋgiy, nup aŋgyak, “Lotiw ñin ak, biynimb suŋ ayaŋ aŋgiy gep akaŋ mer?”

11 Aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Kanj siypsiyp nimb bap lotiw ñin ak kaw miŋgan ameniŋgamb, yiŋgpaŋg yokniŋgambim akaŋ mer? Yiŋgpaŋg yoknimimb rek ayip. 12 Pen kanj siypsiyp ak tap yikop. Biynimb ak tap yimb. Lotiw ñin gok suŋ ayaŋ aŋgiy giniŋgambun ak, minim ma mindip aŋgak.”

13 Jiysis kun aŋgiy, bi ñin pipich gak ak nup aŋgak, “Ñin almil ayan!” Aŋgek, ñin almil aysipiyn aŋgak, pisnep suŋ ayak.

14 Kun gek niŋiy, bi Peresiy gok am nan-giy aŋgyak, “Nup kun kun giy pikayjun aŋgiy, minim kapkap aŋgayrep giyak.”

Jiysis, Gor Bi Woŋg Giñemb Nuk Yimb

15 Kun aŋgeyak niŋiy, nuk miñmon kun ak kirgiy, wikan gunap amniŋg saŋdakniŋ, biynimb kuŋaynep kisen giyak. Kun geyak, nuk biynimb tap gak gok gek suŋ ayakniŋ, 16 kuyip aŋgak, “Bi ak kun kun gip aŋgiy, ma aŋgnimimb aŋgak.”

17 Jiysis gak kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya giniŋgamb aŋgak rek nep gak. Nuk tikiy aŋgak:

18 “Bi yand pisnep yiŋ dipiyn biy, woŋg yip giñimb. Bi kun ak yip niŋen tep yimb gip. Kawnan yand ak nup bak ayek, minim tep yip ak biynimb miñmon keykey maŋgiysek aŋgñiniŋgamb.

19 Pen nup miluk yapek minim yomb yimb ma aŋgniŋgamb. Biynimb mindpay okok yip nep niŋniŋgiy aŋgiy, meŋg miŋgan dand araniy ma aŋgniŋgamb. 20 Biynimb ma niŋbay gok kuyip kapkap aŋgrep giniŋgamb. Lam suŋgniŋg gek, kalasin paŋgey yin nep mindip rek ak kuyip aŋgniŋgamb. Nuk kun giy gi dand amiy, Gor aŋgip rek pis ak aranek; tap siy tap timey gep pis ak pisnep apyowniŋgamb. 21 Biynimb miñmon okok nimb gok kunep, nup gos sek kond mindeniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Nup Belsiybul Kilis Dip Aŋgyak

(Mak 3:20-30; Luk 11:14-23; Luk 12:10)

22 Bi kichekiy ambaŋ ayek, windin koy giy minim ma aŋgyiŋgip bap dand apeyak; Jiysis kichekiy ak aŋg mis yokek; windin yimb niŋiy, minim aŋgiy gak. 23 Biynimb mindeyak gok, gak kun ak niŋiy, wal aŋgiy aŋgyak, “Bi kun biy basind Depiyt Ñinuk per kond mindpun ak rek ayip aŋgyak.”

24 Pen bi Peresiy gok minim kun ak niŋiy, gos kiyk okok nep niŋiy aŋgyak, “Bi kun ak Gor nup aŋgniŋiy ma aŋgyokip; nuk kichekiy malñiluk tap gok nop kiyk Belsiybul kilis ak diy aŋgyokip aŋgyak.”

25-26 Pen gos niŋyak kun ak Jiysis key niŋiy, kuyip aŋgak, “Seytan tikjakiy, biynimb nuk gunap aŋgyokniŋgamb ak; yergiy biyomb mindeniŋgamb? Miñmon bap penpen aŋgiy asik keykey ayniŋgambay ak; apyap pikniŋgambay. Miñmon yomb bap akaŋ biynimb kiñiŋ nokom bap, penpen aŋgiy asik keykey ayniŋgambay ak; apyap pikniŋgambay. Nimb kun ak rek aspim ak pen; Seytan layn nuk key gok kuyip ma aŋgyokniŋgamb.

27 “Yip kichekiy malñiluk tap okok nop kiyk Belsiybul kilis ak diy aŋgyokip apim ak pen; yip aŋgem niŋyin: biynimb nimb gok key Belsiybul kilis ak diy aŋgyokpay? Kiyk key nimbip aŋgniŋgambay, ‘Biynimb bap kun giniŋgiy rek ma ayip aŋgniŋgambay.’

28 “Pen Gor Kawnan ak yip kilis ñek aŋgyokpiyn ak, yenen Gor binuk biynimb diy kond mindeniŋgamb ak wip biy aŋgiy ma niŋbim.

29 “Bi kalrimey bap mindek, tap nup gok diniŋg, yikop ma ambay. Nup miñ tiwniŋg ay nep, am tap nup gok dipay.

30 “Biynimb yip ker mindpay gok, biynimb gok kuyip dand yip ker opay. Biynimb yand mer gok, biynimb yip ker winiŋg gipay gok kuyip yuk dam yokpay. 31 Kun ak nimb niŋrep ginimimb. Biynimb gok tap timey geniŋgambay akaŋ, Gor nup minim deniŋgambay, nuk niŋiy kirginimuŋ rek ayip; pen Gor Kawnan ak nup minim dey; kuyip niŋiy kirginimuŋ rek ma ayip. 32 Bi bap Ñinuk ak nup minim timey aŋgeniŋgambay, Gor niŋiy kirginiŋgamb. Pen Gor Kawnan ak nup minim timey aŋgeniŋgambay; ñin biy kunep, ñin kisen ak kunep niŋiy kirginimuŋ rek ma ayniŋgamb.

Minim Key Apim Ar Ak Nimbip Kor Giniŋgamb

(Luk 6:43-45)

33 “Yip yenen, ‘Seytan ambaŋ ayek, woŋg tep ak gip apim?’ Mon tep gok maŋgiy timey ma piyip; mon timey gok maŋgiy tep ma piyip. 34 Pen nimb siyŋ saraw ñapan tikpay gok mey kun apim. Nimb biynimb timey kun ak rek, yergiy minim tep aŋgniŋgambim? Biynimb minim apay rek niŋiy gos yerip niŋbay ak, niŋniŋgambun. 35 Biynimb tep gok gos tep niŋiy mey, tep gipay; biynimb timey gok, gos timey niŋiy mey, timey gipay. 36 Niŋrep ginimimb. Kisen kor yomb ñin ak, Gor biynimb gok kuyip maŋgiysek minim monmon aŋgiy akaŋ, timey aŋgiy giyak rek, yenen kun gipik aŋgiy, kuyip aŋgniŋniŋgamb. 37 Kun ak minim aŋgniŋgambim rek niŋiy, biynimb gok suŋ-tep, biynimb gok yiwur dep aŋgniŋgamb.”

Tap Mageprek Gey Niŋun Aŋgyak

(Mak 8:12; Luk 11:29-32)

38 Bi low minim niŋep gok sek, bi Peresiy gok sek ap Jiysis nup aŋgyak, “Tiysa! Tap mageprek bap gey, chin niŋiy mey, nip Gor nep yokek wip aŋgniŋgambun aŋgyak.”

39 Aŋgeyak aŋgak, “Nimb biynimb tap siy tap timey nep gipim. Tap mageprek bap gey niŋun apim ak pen; nimbip tap bap gen ma niŋniŋgambim. Bi Gor minim aŋgep Jona nup gak ar ak nep yip gek, niŋniŋg niŋniŋgambim. 40 Wosrey piys yomb ak Jona nup kal ayek, koŋgiy namb akyaŋ ñin omiŋal nokom mindiy, andkind owak. Kun ak rek, yand kunep ñin omiŋal nokom man namb okok mindiy, andkind winiŋgayn. 41 Wosrey Jona am Niyniypa biynimb kuyip aŋgek, tap siy tap timey giyak gok kasek kirgiy, Gor nup gosimb niŋyak. Jona bi yikop ak aŋgek niŋyak; nimb pen biyomb yimb miñiy mindip biy, minim aŋgip ak ma dipim. Kun ak kor yomb ñin ak, miker yomb yimb diniŋgambim.

42 “Biyn Kiwiyn yomb, miñmon Siyba nimb ak, wosrey gak rek ak niŋbim. Miñmon nuk par okok nimb ak pen, Jiwda kiyŋ yomb Solomon minim nup ak niŋniŋg owak. Solomon bi yikop ak nup kun gak; pen yenen biyomb miñiy mindip biy minim aŋgip ak ma niŋbim. Kun ak kor yomb ñin ak, minim yomb diniŋgambim aŋgak.”

Gor Nup Deniŋgambim Kichekiy Tap Gok Tip Kiyk Ma Mindeniŋgamb

(Luk 11:24-26)

43 “Seytan layn nuk kichekiy tap gok bap biynimb abaŋ ay mindiy, mis amiy, biynimb gunap kuyip abaŋ ayin aŋgiy, niŋraŋg mer niŋiy, 44 andkind apiy niŋniŋgamb: bi nind kiriŋg amniŋgamb ak, Gor Kawnan ak yip ma mindeniŋgamb; tip teprep ak nep mindeniŋgamb. 45 Nuk niŋiy, bi timey nuk rek mer, timey yimb onep ar ak poŋind apeniŋgamb, bi kun ak nup molik sikniŋgambay. Kun gey, nind tep tep mindek rek mer; kisen pisnep mind timey yimb giniŋgamb. Kun ak rek mey, biynimb ñin namb biy mindiy, alemb alemb ñi mindpay gok.”

Jiysis Nonim Numam Sikop

(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

46 Jiysis biynimb gok kuyip minim aŋgakniŋ, nonim numam nuk yimb gok mis biyaŋ apiy aŋgyak, “Chin Jiysis nup minim aŋgniŋg aswun.” 47 Aŋgeyak bi bap korip miŋgan amiy, nup aŋgak, “Nanim namam nak gok, nip minim aŋgniŋg ap mindpay mis biyaŋ aŋgak.”

48-49 Aŋgek biynimb nuk yip korip miŋgan biyaŋ mindeyak gok kuyip niŋkus giy aŋgak, “Niŋind apan ak pen, biynimb korip miŋgan mindpay guniy kunep amiy yand, mam yand gok nep mindpay. 50 Biynimb Bapiy yomb semb biyoŋ aŋgip rek niŋbay gok, amiy, mam, ay yand gok nep mindpay aŋgak.”

13

Jiysis, Gor Minim Niŋrep Giyaŋ Aŋgiy Paydoŋ Ayak

(Mak 4:1-9; Luk 8:4-8)

1 Ñin kun ak, Jiysis korip kun ak kirgiy am Galiyliy chemb gol ak bisgiy minim aŋgñiniŋg gek, 2-3 biynimb kuŋay yimb nep ap nup piŋiy kus kus geyak, nuk am bot ar ak bisgiy, am ñiŋg namb siŋbindoŋ mindyiŋg; kuyip minim paydoŋ ayiŋg aŋgñak.

Aŋgñiyiŋg aŋgak, “Bi bap wiyt jakaŋ aŋgiy, wiyt maŋgiy ak dam woŋgday okok yokek, 4 gunap kinjeŋ kosemb ar ak yapek, yakir gok apiy ñiŋniŋgambay. 5 Gunap kamb ar man siskoy ayniŋgamb okok yapiy kasek gup giniŋgamb ak pen, kindiy am wos ma giniŋgamb rek, 6 pumb niŋiy milip giyowniŋgamb. 7 Pen gunap kikasik dindbiliŋ namb okok yapiy jakniŋgamb ak pen, miñ kun ak saw giy pikñimbek, milip giniŋgamb. 8 Pen gunap lum teprep ar okok yapiy, jak tep yimb giy, maŋgiy kuŋay yimb nep piyniŋgamb. Gunap ñin jiwiy rek piyniŋgamb; gunap ñin jiwiy omiŋal rek piyniŋgamb; gunap ñin jiwiy kaw bap rek piyniŋgamb aŋgak.” 9 Jiysis kun aŋgiy aŋgak, “Nimb biynimb gos timund sek mindenimimb gok, minim aspiyn biy niŋnimimb aŋgak.”

Yenen Minim Paydoŋ Ay Aŋgyiŋgip

(Mak 4:10-12; Luk 8:9-10)

10 Jiysis kun aŋgek, binuk gok apiy, nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Biynimb gok kuyip, yenen minim paydoŋ ay nep apan?”

11 Aŋgeyak aŋgak, “Gor biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb minim weygiy mindyiŋgip ak, nimbip gos ñek niŋniŋgambim; pen biynimb yikop gok ma niŋniŋgambay. 12 Biynimb minim yip niŋiy dipay gok minim gunap sek niŋiy, junj ak niŋrep giniŋgambay; pen biynimb minim yip niŋiy ma dipay gok, minim sikoy niŋbay ak pisnep kurginiŋgamb. 13 Kuyip minim paydoŋ ay apiyn ak; kiyk windin sek, gos timund sek ak pen, aŋgip mey ak aŋgiy, ma niŋbay.

14 “Gipay kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya nind giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gipay. Minim kun ak tikiy aŋgak:

‘Minim niŋniŋgambay ak pen, minim aŋgip kun aŋgiy ma niŋniŋgambay. Windin niŋniŋgambay ak pen, tap bap ma niŋniŋgambay. 15 Biynimb guniy minim yand apiyn ak kuyip yiruk gek ma yimb niŋbay. Gor minim niŋon chinup gek biynimb nuk mindenjun rek ayip aŋgiy, timund pilgiy, windin jukiy nep mindpay aŋgak.’

16-17 “Kun ak kiyk ma niŋbay; Gor nimbip gos tep ñek niŋbim ak, miñmiñ ginimimb. Biynimb Gor nup chiŋgyak gok sek, minim nup aŋgep gok sek kuŋaynep Kiyŋ yomb key yimb ak nup niŋun aŋgyiŋgipay ak pen, yip ma niŋiy, minim yip ma niŋiy giyak. Miñiy nimb minim yip niŋiy, yip niŋiy gispim ak, miñmiñ ginimimb.

Jiysis Tap Yiŋ Paydoŋ Ay Aŋgak Ak Miseŋ Aŋgñak

18 “Pen minim paydoŋ ay aŋgambiyn junj ak nimbip aŋgen niŋim. 19 Wiyt maŋgiy gunap kinjeŋ kosemb ar ak yapeniŋgamb, yakir gok ñimbdiniŋgambay apiyn ak; biynimb gok, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak niŋniŋg gey, Seytan gek sakiy giniŋgambay aŋgiy apiyn.

20-21 “Pen maŋgiy gunap kamb ar man siskoy ayniŋgamb okok yapiy, kasek gup giniŋgamb ak pen kindiy am wos ma gek, pumb niŋiy milip giniŋgamb apiyn ak; biynimb gok minim yip ak kisen niŋniŋgambay won ak niŋiy miñmiñ giniŋgambay ak pen; won ak sakiy giy gos ar gunap niŋniŋgambay aŋgiy apiyn. 22 Maŋgiy gunap yowniŋgamb kikasik dindbiliŋ namb okok apiyn ak; minim yip ak niŋniŋgambay ak pen; woŋg wariy, korip kanj, tiw minan, maniy tap gok nep gos niŋiy; Gor minim tep ak kirginiŋgambay aŋgiy apiyn. 23 Pen maŋgiy gunap man tep ar ak yapiy, jak tep giy, maŋgiy kuŋay piyniŋgamb apiyn ak; biynimb gok minim yip ak niŋiy, yip chiŋgrep yimb giniŋgambay. Gunap mindrep giniŋgambay, gunap mindrep yimb giniŋgambay, gunap mindrep giy ar kun ak key yimb giniŋgambay aŋgiy apiyn aŋgak.”

Biynimb Yikop Gok, Gor Biynimb Nuk Gok Yip Wilikiy Mindpay

24 Jiysis kuyip minim bap sek paydoŋ ay aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak kesim dispiyn biy rek giniŋgamb. Biyomb bap wiyt maŋgiy gok jakaŋ aŋgiy, dam woŋgday nuk okok yokniŋgamb. 25 Pen kisyim biyaŋ kin amniŋgambay won ak, bi timey bap tap yiŋ timey gunap dand apiy, namb kun okok yokiy amniŋgamb. 26 Pen wiyt yiŋ tep gok jakakniŋ, tap yiŋ timey gok sesek jakniŋgamb. 27 Kun gek, bi woŋg giñemb gok apiy aŋgniŋgambay, ‘Biyomb! Tap yiŋ tep gok nep dam woŋgday ak yokpan; tap yiŋ timey gok yergiy namb kun okok sesek jaksap?’ 28 Aŋgey kuyip aŋgniŋgamb, ‘Bi yip miluk niŋimb bap dap yokip.’ Aŋgek aŋgniŋgambay, ‘Chin am tap yiŋ timey jakip kun gok tuŋgjiw yokjun akaŋ?’ Aŋgey bi woŋgday nop nimb ak aŋgniŋgamb, 29-30 ‘Mer! Ñin biy, tap yiŋ timey kun gok tuŋgjiwim aŋgen, am tap yiŋ tep gunap sek tuŋgjiwnimimb rek ayip ak, kirgem omiŋal giy jaknimuŋ. Pen jakiy maŋgiy piy, dep ñin ak apek ker, bi yand gok aŋgen, tap timey gok tuŋgjiwiy, dam mon daŋgiyey yin simbok amek; wiyt maŋgiy gok nep di nan-giy, dam korip miŋgan yip ak yokniŋgambay aŋgniŋgamb.’ ”

Jiysis Mon Mastet Yiŋ Ak Paydoŋ Ay Aŋgak

(Mak 4:30-34; Luk 13:18-21)

31-32 Jiysis kuyip minim bap pen paydoŋ ay aŋgak, “Bi bap mon mastet yiŋ ak dam woŋgday nuk ak yokniŋgamb. Mon yiŋ kun ak maŋgiy sikoy ak pen; jak yomb giy, alik tep ak pikek, yakir gok ap alik keykey korip giniŋgambay. Kun ak rek mey, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak aŋgak.”

Jiysis Yiys Minim Ak Paydoŋ Ay Aŋgak

33 Minim bap pen paydoŋ ay aŋgak, “Biyn gok tap yiys ak di pilaw sek tuŋgandik mandik giy daŋgiyey yin yomb yimb tanimb. Kun ak rek mey, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak aŋgak.”

Jiysis Biynimb Gok Kuyip Minim Paydoŋ Ay Nep Aŋgñak

34 Jiysis biynimb gok kuyip minim guniy aŋgñiniŋg miseŋ ma aŋgyiŋgip; paydoŋ ay nep kuyip aŋgñiyiŋgip. 35 Gak kun ak, bi Gor minim aŋgep bap nind giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. Nuk minim kun ak tikiy aŋgak:

“Miñmon alwol gayak ñin ak tikiy mind dand apiy miñiy mindpun ñin biy, minim ma niŋyak ak; kuyip paydoŋ ay aŋgñiniŋgayn aŋgak.”

Jiysis Kuyip Tap Yiŋ Rek Paydoŋ Ayak Minim Kiñiŋ Ak Aŋgñak

36 Jiysis biynimb gok kuyip kun aŋgiy, korip miŋgan amnakniŋ, binuk onep wimiŋgan gok apiy nup aŋgyak, “Tap yiŋ timey woŋgday namb okok jakip aŋgiy paydoŋ ay apan ak, chinup aŋgey niŋun aŋgyak.”

37 Aŋgeyak aŋgak, “Bi tap yiŋ tep woŋgday okok yokip apiyn ak, Bi bap Ñinuk. 38-39 Woŋgday apiyn ak, mankumb biy maŋgiysek. Tap yiŋ tep apiyn gok, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb gok. Bi tap yiŋ timey dap yokek jakak apiyn ak, bi yip miluk niŋimb Seytan nup apiyn. Tap yiŋ timey jakip gok, Seytan biynimb nuk gok kuyip apiyn. Pen wiyt maŋgiy pik giniŋgamb ñin apiyn ak, ñin kisen ak apiyn. Bi tik dand owep apiyn ak enjol gok kuyip apiyn. 40 Tap monmon jakip gok tuŋgjiw di mon yinjap yokniŋgambay apiyn ak: 41 Bi bap Ñinuk enjol gok kuyip aŋgek, am biynimb Gor biynimb nuk gok yip yiŋgoŋg giy mindyiŋg, key timey gipay rek, biynimb gunap kuyip gey timey gipay ak, 42 aŋg mon sinjrimey yinimb ak yokey, yiwur gakniŋ, meŋg siwbirikiy siy aŋgniŋgambay aŋgiy apiyn. 43 Ñin kun ak Gor biynimb suŋ-tep nuk gok nuk yip mindiy, mindrep giy, sup melik pik mindeniŋgambay. Nimb biynimb gos timund sek gok, minim kun ak niŋnimimb.

Gos Nokom Niŋiy Gem Amnimuŋ

44 “Pen Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb gok, kesim ar biy rek mindip. Bi bap amiy niŋniŋgamb, maniy kes wosrey weygiyak bap mindeniŋgamb. Nuk niŋiy tap gunap di aybirik tep giy korip amiy, tap nuk gok maŋgiysek monmon yokiy maniy diy, maniy kun ak dand amiy tip wikan kun ak tawiy, am maniy kes kun ak diniŋgamb.

45-46 “Bi sikyim gep gok kunep kumbap piyow niŋraŋgiy kumbap milip yimb bap niŋiy korip amiy, tap kiyk gok maŋgiysek yokiy maniy diy, am kumbap kun ak tawniŋgambay.

Jiysis Wimben Minim Ak Paydoŋ Ay Aŋgak

47 “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak; bap mey kesim ar aŋgniŋg gispiyn biy rek. Biynimb gunap wimben dand amiy, ñiŋg maŋgiy chemb ak yokey, piys kuŋaynep apiy miŋgan kun ak ambay. 48 Kun gey wimben ak lipiŋg dand gol okok amiy, piys tep gok yipruŋg piys ayep baket miŋgan ak ay, piys timey gok diyokpay. 49 Ñin kisen ak kun ak rek giniŋgamb. Gor enjol nuk gok aŋgyokek apiy, biynimb suŋ-tep gok key ay, biynimb tap siy tap timey gipay gok key ay, 50 dam mon yinjap ak yokeniŋgambay; meŋg siwbirikiy, siy aŋg mindeniŋgambay aŋgak.”

51 Kun aŋgiy aŋgak, “Minim aspiyn gok niŋbim?”

Aŋgek, binuk gok, “Yaw. Niŋbun aŋgyak.”

52 Aŋgeyak aŋgak, “Basind sikop Gor minim aŋgyiŋgipay ak niŋiy, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim yand apiyn ak niŋiy gipim ak mey, biynimb gunap aŋgñiniŋg; minim tep nindnimb ak sek, kisenimb ak sek aŋgñiniŋgambim aŋgak.”

Nasaret Biynimb Jiysis Nup Ma Diyak

(Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

53 Pen Jiysis paydoŋ ay minim aŋgak kun gok aŋgjiwiy, miñmon nuk amiy, 54 Jiwda nan-gep korip ak amiy biynimb gok kuyip minim aŋgñek niŋiy, wal yimb aŋgyak. Kisen pen aŋgyak, 55-56 “Bi kun biy nop nonim, numam nunay nuk gok, chin yip mindpay ak, nuk yergiy biyomb rek mindiy, minim key aŋgiy, tap mageprek gok gisap. Nop nuk ak bi kapenda; nonim Mariya; numam nuk gok; Jemis ak, Josep ak, Saymon ak, Jiwdas ak. Kun ak nuk yergiy ap kun asap?” 57 Kun aŋgiy, nup miluk niŋyak.

Pen Jiysis kuyip aŋgak, “Bi Gor minim aŋgep gok biynimb miñmon par okok amiy aŋgey, niŋind apay aŋgiy niŋbay ak pen korip miñmon kiyk key ak aŋgey, yesek apay aŋgiy kirpay rek ak nimb gispim aŋgak.” 58 Minim aŋgak ak ma niŋeyak, miñmon kun ak tap mageprek tapin ginimuŋ rek ma ayak.

14

Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Ak Kumak

(Mak 6:14-29; Luk 3:19-20; 9:7-9)

1 Pen gapman biyomb miñmon Galiyliy kond mindep Herot, Jiysis nuk yerer gak minim ak niŋiy, 2 am binuk gok kuyip aŋgak, “Jiysis tap mageprek gip ak, nuk bi bap key mer; nuk Jon bi ñiŋg pikñemb anep. Nup pikaynik ak pen; tip ak tikjakiy ap mindip rek, niŋind tap mageprek kun gok gisap aŋgak.”

3-5 Pen Jon nup kalambis ay, pikyak minim kiñiŋ ak kun giy mindip: Herot nuk tikjakiy numam Piyliyp biyn nup ak di gek, Jon aŋgak, “Ak girep ma gip.” Kun aŋgek nup sen tiwniŋgiy, dam kalambis ay, pisnep pikayen kumaŋ aŋgiy gos niŋak ak pen; biynimb gok Jon nup bi Gor minim aŋgep chin aŋgyak rek, pirikiy kirgak.

6 Pen kisen Herot nup nonim tikak ñin ak apek, biynimb kuŋaynep ap nan-giy patiy geyak, Herodiyas panuk ak, ap namb kun ak deniys gek, Herot niŋek tep yimb gak. 7 Kun gek, nuk pañ kun anup minim aŋgay aŋgak, “Yand niŋind aspiyn. Nak tap bap aŋgniŋeniŋgamban; monmon ñiniŋgayn aŋgak.” 8 Aŋgek, pañ kun ak, nonim aŋgak rek niŋiy aŋgak, “Jon bi ñiŋg pikñemb jun won ak piler ar ay, dap ñinimin aŋgak.”

9-10 Kun aŋgek Herot niŋek simb gak ak pen; biynimb gok niŋmindyakniŋ, pañ kun anup miseŋ minim aŋgay, “Tap bap aŋgniŋeniŋgamban monmon ñiniŋgayn aŋgak” rek niŋiy, bi gunap aŋgyokek, Jon kalambis mindek ak amiy, jun won nup ak timbrikiy, 11 di piler ar ak ay dapiy pañ kun ak nup ñeyak, nuk pen dand amiy, nonim nup yomek niŋiy, ak niŋind apay aŋgiy niŋak.

12 Pen Jon nup kun giy kuŋam timbrikeyak, binuk gok apiy, nup dam komiy, am Jiysis nup aŋgñiyak.

Jiysis Payp Tawsin Biynimb Ak Tap Ñek Ñiŋyak

(Mak 6:31-34; Luk 9:10-17; Jon 6:1-13)

13 Jiysis minim kun ak niŋiy, am miñmon wikan bap key minden aŋgiy bot diy, miñmon kun ak kirgiy saŋdak. Pen biynimb gok, Jiysis amnakniŋ kisen amnun aŋgiy, miñmon kiyk gok kirgiy, lum ar amiy, Jiysis amniŋg gek okok amniyak. 14 Jiysis amjakiy bot ak kirgiy gol okok apiy niŋak: biynimb kuŋaynep mindeyak. Kuyip niŋek simb gek, biynimb tap gak gok gek, suŋ ayak.

15 Pen duŋgek wakniŋ, binuk gok mindek ak apiy nup aŋgyak, “Kisyim asaw. Akniy miñmon nep namb ak; biynimb kuŋaynep guniy aŋgey, korip namb akniy amiy, keñmaŋgiy kiyk gunap tawiy ñiŋyaŋ aŋgyak.” 16 Kun aŋgeyak kuyip aŋgak, “Nimb kuyip tap keñmaŋgiy ñinimimb aŋgak.” 17 Aŋgek aŋgyak, “Chin tap keñmaŋgiy kuŋay ma mindip; yikop biret onep mamind ak, piys omiŋal sek mindip aŋgyak.”

18 Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Tap kun gok dand wim.” 19 Kun aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋgek, tap kaskas ar okok bis giyakniŋ, biret kamb ak diy, piys omiŋal ak diy, kuyoŋgiy niŋiy, Gor nup tep aŋgiy, biret ak tipaŋgiy binuk gok kuyip ñakniŋ, kiyk diyiŋg biynimb gok kuyip bilok ñiyak. Piys ak kunep giyak. 20 Kun giy bilok ñeyak, ñimb gey gey tapin ayek day day kirgiyak gok, binuk gok wand onep wimiŋgan ak di yiŋgey pisnep arachakak. 21 Biynimb tap ñiŋyak kun ak, biyn gok sek, ñapan sikoy gok sek mer; bi gok nep mey, payp tawsin rek amnak.

Jiysis Ñiŋg Kas Ar Ak Tawind Wak

(Mak 6:45-52; Jon 6:15-21)

22 Jiysis binuk gok kuyip pis bindoŋ amniyaŋ aŋgiy, aŋgek bot diy saŋdiyakniŋ, biynimb gok kuyip aŋgyokiy, 23 nuk key Gor nup aŋgniŋniŋg, miñmon dum bap amnak. Duŋgek wakniŋ, nuk dum kun ak asiy mindek. 24 Pen binuk gok bot dand ñiŋg namb yomb siŋak amniyakniŋ, yiŋgen yomb sikerek ak apiy, bot ak tuŋgandikniŋg rek gak. 25 Won kun ak miñmon yowniŋg gek ak mey, Jiysis ñiŋg kas ar ak tawind apiy, mindeyak maŋ siŋak apek niŋiy, 26 ak chip kawnan bap asaw aŋgiy, jel pirikiy wal aŋgyak.

27 Jiysis pen kuyip aŋgak, “Ma piriknimimb! Yand nep aswiyn aŋgak.”

28 Aŋgek Piyta aŋgak, “Biyomb! Nand nep apiy ker; yip aŋgey, ñiŋg kas ar ak tawind kayaŋ ak niyn aŋgak.”

29-30 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Kun ak owan aŋgak.”

Aŋgek, Piyta bot ar ak kirgiy, ñiŋg kas ar ak tawind Jiysis mindek siŋak amiy niŋak: yiŋgen yomb sikerek ak apiy, nup ñiŋg namb akyaŋ poŋgek yowniŋg rek gek pirikiy, “Biyomb! Ak-ey aŋgak.”

31 Kun aŋgek, Jiysis kasek nup chichiy diy aŋgak, “Yip gosimb niŋban ak pen, yenen gos omiŋal niŋamban aŋgak.”

32 Kun aŋgiy, bot miŋgan ak amnirikniŋ, yiŋgen yomb dek ak kirgak. 33 Kun gek niŋiy, binuk bot miŋgan biyaŋ bisiŋg mindeyak gok, Jiysis nup lotiw giyiŋg aŋgyak, “Nand Gor Ñinuk yimb aŋgyak!”

Genesaret Biynimb Tap Gak Gok Jiysis Gek Suŋ Ayak

(Mak 6:53-56)

34 Pen kiyk ñiŋg tikiy miñmon Genesaret pis bindoŋ amjakeyak, 35 biynimb kun gok Jiysis nep wip aŋgiy, biynimb maŋ kun okok maŋgiysek suk aŋgey, biynimb tap gak gok dand wiyak. 36 Dand apiy, Jiysis nup nembnemb giyiŋg aŋgyak, “Chinup yaw aŋgey ker, biynimb tap gip guniy, chech nip gol okok nep diniŋey suŋ ayaŋ aŋgyak.” Aŋgeyak yaw aŋgek, biynimb nup diniŋyak gok kuyip maŋgiysek suŋ ayak.

15

Peresiy Kay Nupis Nusind Sikop Aŋgyiŋgipay Rek Kindik Giyiŋgipay

(Mak 7:1-13)

1 Pen ñin kun ak, bi Peresiy gunap, bi low tiysa gunap Jerusalem nimb apiy, Jiysis nup aŋgyak, 2 “Bi nand guniy, yenen apis basind sikop minim per ak kirgiy, ñin kiyk ñiŋg ayokiy mer, yikop nep tap ñimbay?” 3 Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Nimb yenen Gor minim nup ak kirgiy, nimb key gipim rek giniŋgiy aspim? 4 Gor aŋgak, ‘Nap nanim aŋgnimiyr rek niŋdinimimb! Pen ma niŋdey, kuyip pikayniŋgiy aŋgak.’ 5-7 Pen nimb minim kun ak yipund giy ma aŋgñimbim. Biynimb gunap nop nonim kuyip kirginiŋg, ‘Bapiy amiy kuyip tap ñimbinup ak pen, maniy biy Gor nup ñiniŋgambun rek kirsipun aŋgey,’ nimb niŋiy, ‘Tep apay’ apim. Kun ak, yesek yimb apim. Biynimb nep minim aŋgaypay gok aŋgñiyiŋg, Gor minim aspun apim. Nimb biynimb minim anep aŋgrapim gok, Gor niŋind yimb bi minim nup aŋgep Asaya nup gos ñek, minim tikiy aŋgak:

8-9 ‘Biynimb guniy yip yesek nep Gor biyomb chin; chinup tep gip apay. Ak minim nep apay; yip gosimb ma niŋbay. Gor minim tep ak aŋgñispun aŋgiy, minim kiyk key gok nep aŋgñimbay aŋgak.’ ”

Tap Biynimb Gek Gach Gip Gok

(Mak 7:14-23)

10 Jiysis kun aŋgiy, biynimb mindeyak gok aŋgek maŋ siŋak apeyak aŋgak, “Minim aŋgniŋg gispiyn ak niŋrep ginimimb! 11 Biynimb gok tap monmon okok ñimbey, simbwur namb kuyip biyaŋ amiy gach ma gip; namb kiyk biyaŋ gos timey niŋbay ak mey gach sek mindpay aŋgak.”

12 Pen Jiysis binuk gok apiy nup aŋgyak, “Bi Peresiy gok, minim apan ak niŋey kuyip miluk yowip ak niŋban?” 13 Aŋgeyak aŋgak, “Ak minim ma mindip. Bapiy semb biyoŋ tap yiŋ nuk ma yimimb gok junj sek piŋiyjiw diyokniŋgamb. 14 Bi kun gok windin koy! Bi windin koy bap, bi windin koy bap nup poŋind dand amiy, omiŋal giy kaw miŋgan ak apyap pikniŋgayr aŋgak.”

15 Jiysis kun aŋgek, Piyta aŋgak, “Minim kun giy paydoŋ ay apan kiñiŋ ak, chinup aŋgñey niŋun aŋgak.”

16-17 Aŋgek aŋgak, “Kiyk ma niŋbay rek, nimb kunep ma niŋbim? Niŋim! Tap yerip yerip monmon ñimbay gok, Gor niŋek, minim ma mindip. Ak yikop ñimbiy, simb kiy yokpay. 18 Namb kiyk biyaŋ gos timey niŋbay ak gek mey, gach sek mindpay. 19 Gos kiyk key niŋiy: biynimb pikay, biyn siy bi siy giy, tap okok siy diy, tom giy, biynimb aŋgjiwiy gipay. 20 Gipay kun ak mey, Gor niŋek timey yimb gip; pen tap ñiŋniŋg, ñin ñiŋg ma ayokiy monmon ñimbay ak; Gor niŋek minim ma mindip aŋgak.”

Biyn Keynan Nimb Bap Jiysis Nup Pisnep Chiŋgak

(Mak 7:24-30)

21 Jiysis miñmon Genesaret kun ak kirgiy, miñmon yomb Taya sek, Saydon sek amnak. 22 Am kun okok mindek, biyn Keynan nimb bap miñmon kun ak mindek ak apiy, Jiysis nup aŋgak, “Biyomb. Depiyt Ñinuk! Yip simb niŋnimin. Pañ yip ak kichekiy ambaŋ ayek, mindrep ma yimb gip aŋgak.”

23 Aŋgek, Jiysis pen ma yimb aŋgak. Pen binuk gok apiy nup aŋgyak, “Biyn biy chinup kisen giyiŋg, kilpul nep aŋgip. Nup aŋgyokan aŋgyak.”

24 Aŋgeyak aŋgak, “Gor yip yokek Jiwda biynimb Gor nup kirpay gok kuyip diyn aŋgiy winik aŋgak.” 25 Kun aŋgek, biyn Jiwda mer kun ak, ap Jiysis mindek kiñiŋ siŋak koŋgim yimiy aŋgak, “Biyomb! Yip simb niŋnimin aŋgak.”

26 Aŋgek aŋgak, “Keñmaŋgiy ñapan chin ñinjun ak, yenen di kayn gok mokjun?”

27 Aŋgek biyn kun ak aŋgak, “Biyomb. Niŋind apan ak pen; kayn gok nop kiyk apyoŋg tap ñiŋyakniŋ, day day boŋg molik okok yowip gok nep ñimbay aŋgak.”

28 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Gor nup gosimb niŋiy apan ak, apan rek giniŋgamb aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, kichekiy ak won kun anep panuk nup kirgiy mis amnak.

Jiysis Biynimb Kuŋaynep Gek Suŋ Ayak

29 Jiysis andkind Galiyliy chemb gol taw akdoŋ ken amiy, mak ak kuyoŋgiy am dum biyoŋ bisgak. 30 Bisiŋg mindakniŋ, biynimb tiwin yomb gok keykey biynimb tomb timey gak gok, windin koy gak gok, minim ma aŋgyiŋgipay gok, ñin tomb tind mand gak gok, tap yerip yerip gak gok maŋgiysek dand apiy Jiysis mindek tomb aŋgin siŋak ayakniŋ, kuyip gek suŋ ayak. 31 Kun gek, biynimb kun gok niŋiy wal aŋgyiŋg aŋgyak, “Chin Yisrel biynimb Gor chin ak tep yimb. Biynimb windin koy gok gek niŋsipay; biynimb minim ma apay gok gek minim aspay; biynimb ñin tomb timey gak gok gek taŋgrep gispay aŋgiy,” yimb nup dand aranyak.

Jiysis Bi Pow Tawsin Rek Tap Ñek Ñiŋyak

(Mak 8:1-10)

32 Jiysis binuk onep wimiŋgan ak kuyip aŋgek apeyak aŋgak, “Biynimb guniy kuyip simb niŋsipiyn. Ñin omiŋal nokom yand yip nep mindpay ak pen, kuyip tap ñen ñiŋniŋgiy ak ma mindip. Kuyip yikop aŋgen amey, kinjeŋnamb okok windin mayn apek, apyap pikniŋgambay aŋgak.”

33 Aŋgek binuk gok aŋgyak, “Miñmon biynimb kuŋay ma mindpay namb kun akniy, keñmaŋgiy akay nimb piyow niŋiy dapiy, biynimb kuŋaynep kun guniy ñon ñiniŋgambay?” 34 Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Biret nimb yerip yerip mindip?” 35 Aŋgek aŋgyak, “Biret onep ar ak mindiy, pis sikoy gunap sek mindip aŋgyak.” Aŋgeyak, Jiysis biynimb gok kuyip aŋgek, man ar kun siŋak bisgiyak. 36 Bisgiyakniŋ, biret onep ar ak diy, piys sikoy gok diy, Gor nup tep aŋgiy, tipaŋgiy binuk gok kuyip ñek, kiyk diy biynimb gok kuyip bilok ñiyak. 37 Ñeyak, ñimb gey gey tapin ayek, day day kirgiyak gok, binuk gok wand onep ar ak diy, yiŋgey, pisnep arachakak.

38 Biynimb tap ñiŋyak kun gok, biyn gok sek ñapan sikoy gok sek mer; bi gok nep mey, pow tawsin rek amnak.

39 Pen kun giy tap ñimbiy, Jiysis kuyip aŋgyokek amniyakniŋ, nuk bot diy, miñmon Makadan pis biym amiy, miñmon namb kun okok amnak.

16

Tap Mageprek Bap Gey, Chin Niŋun Aŋgyak

(Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

1 Bi Peresiy gunap, bi Sanjiwsiy gunap Jiysis yergonimuŋ nup aŋgjiwjun aŋgiy, ap nup aŋgyak, “Nand kiyŋ yomb key yimb mindpiyn apan ak, tap mageprek bap semb biyoŋ genimin, niŋind apan aŋgiy niŋjun aŋgyak.”

2 Aŋgeyak kuyip aŋgak, “Pumb saŋind amiy, likañ likañ pikakniŋ, ‘Miñmon tikrep giniŋgamb apim.’ 3 Miñmon yowakniŋ, semb biyoŋ gach giy, likañ likañ gakniŋ, ‘Ak miñmon pikniŋg gisap apim.’ Kun giy niŋrep gipim ak pen; Gor kun giy rek gip, kun giy rek giniŋg gisap aŋgiy, gos ak ma niŋbim. 4 Nimb biynimb miñiy mindpim gok, mindrep ma giy, Gor nup gosimb ak ma nep niŋbim. Tap mageprek bap gey niŋun apim ak, yand gen ma niŋniŋgambim. Bi Jona nup gak rek yip gek niŋniŋg niŋniŋgambim aŋgak.” Jiysis kun aŋgiy, kuyip kirgiy wikan bap amnak.

Minim Kiyk Aŋgñimbay Ak Ma Dinimimb Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

(Mak 8:14-21)

5 Jiysis binuk gok bot diy, pis bindoŋ amiy niŋyak: biret gok sakiy giy dand ma amniyak. 6 Kun ak mey, kisen Jiysis kuyip bi Peresiy gok sek, bi Sanjiwsiy gok sek yiys kuyip ak asikrep ginimimb aŋgek, 7 kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Chin biret ak dand ma opun ak mey, kun asap akaŋ aŋgyak.”

8-9 Pen Jiysis aŋgyak kun ak key niŋiy aŋgak, “Nimb yenen biret ma dand opun aŋgiy aŋg amiy apiy gispim? Yand Gor Ñinuk. Yerer giniŋg giniŋgayn gos ak ma niŋbim? Pen bi payp tawsin rek mindeyak ñin ak, biret onep mamind ak diy, tipaŋg ñenik, ñimb dand doŋwiy geyak; wand yerip yerip yiŋgem arachakak? 10 “Pen kisen bi pow tawsin rek mindyakniŋ, biret onep ar ak ñenik, ñimb dand doŋwiy geyak, wand yerip yerip yiŋgem arachakak? 11 Ñin kun ak nimb key mindiy biret wand yipik ak pen, paydoŋ ay aŋgambiyn ak ma niŋiy, yip biret nen asap apim. Biret nen ma aspiyn. Bi Peresiy gok sek, bi Sanjiwsiy gok sek yiys kiyk ak nimbip dinimuŋ rek ayip aŋgiy aspiyn.” 12 Kun aŋgek niŋyak, tap yiys biret sek aypay ak ma aŋgak: bi Peresiy gok sek, bi Sanjiwsiy gok sek minim aŋgñimbay gok ma niŋnimimb aŋgiy aŋgak.

Piyta Aŋgak, Nand Kiyŋ Yomb Gor Ñinuk Yimb

(Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

13 Kisen Jiysis binuk gok yip miñmon Siysariya-Piyliypay namb ak taŋgyiŋg, kuyip aŋgak, “Biynimb okok yip bi an apay?”

14 Aŋgek binuk gok aŋgyak, “Gunap Jon bi ñiŋg pikñemb ak apay; gunap Yilayja apay; gunap Jeriymaya apay. Gunap pen, bi Gor minim aŋgep gunap apay aŋgyak.”

15 Aŋgeyak Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb key pen, yip an aŋgiy niŋbim?”

16 Aŋgek binuk Saymon Piyta aŋgak, “Nand bi kiyŋ yomb key yimb Gor biynimb gek kim mindpay ak Ñinuk aŋgak.”

17 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Saymon Jona ñinuk. Nand gos niŋban kun ak, key okok nimb ma wip; Bapiy semb biyoŋ anep nip gos tep ñek niŋban.

18 “Piyta. Nand bi kamb rek kilis timey giy apan kun ak, tep apan. Biynimb yand diniŋgayn gok mey kun ak rek. Seytan ap kuyip yergeniŋgamb; yip ma kirginiŋgambay.

19 “Biynimb Gor miñmon amniŋgambay kiywur ak nip ñiniŋgayn. Ñen nand lum ar biy mindiy, miñ ar akay niŋey yipund ma gek mer aŋgniŋgamban ak, Gor kunep aŋgniŋgamb. Pen miñ ar akay niŋey yipund gek, yaw aŋgniŋgamban ak, Gor kunep aŋgniŋgamb aŋgak.”

20 Jiysis kun aŋgiy binuk gok kuyip aŋgak, “Biynimb gok kuyip, yip bi kiyŋ yomb key yimb mey kun ak aŋgiy, ma aŋgnimimb aŋgak.”

Jiysis Kumiy Tikjakniŋgayn Aŋgak

(Mak 8:31–9:1; Luk 9:22-27)

21 Ñin namb kun siŋak Jiysis binuk gok kuyip, biynimb gunap nup timey giniŋgambay rek miseŋ aŋgiy aŋgak, “Kisen Jerusalem amen, bi minim tuŋgasikep gok diy, bi low tiysa gok diy, bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok diy, yip yiwur ñiy pikayniŋgambay ak pen; ñin omiŋal nokom mindiy tip ak tikjakniŋgayn aŋgak.”

22 Kun aŋgek Piyta, Jiysis nup dand gol siŋak amiy, minim yiñ rek aŋgiy aŋgak, “Minim kun ak tep ma apan. Gor nip kond mindek, kun ma ginimuŋ aŋgak.”

23 Aŋgek, Jiysis pen Piyta nup aŋgak, “Seytan. Yip kirgiy amnoŋ! Yip yenen mer aŋgiy aspan? Gor gos niŋimb rek ma niŋban; biynimb gos niŋbay rek nep niŋiy aspan aŋgak.”

24 Kun aŋgiy binuk gok kuyip aŋgak, “Biynimb an yip ker mindniŋg ginimuŋ ak; tap man ar biy gos yomb niŋbay ak kirgiy, pumbnamb kisyimken yip kisen giy; miker yomb dep akaŋ kumemb gos ak sakiy giy, yip chiŋgiy nep taŋgeniŋgiy. 25 Biynimb Jiysis nup diy mindon tep ma giniŋgamb aŋgiy niŋniŋgambay gok, pisnep apyap pikniŋgambay; pen biynimb nup diy mindon chinup yerginiŋgamb ak, minim ma mindip aŋgniŋgambay gok kuyip den perper mindeniŋgambay.

26 “Biynimb tap man ar biy dun aŋgiy gey amniŋgamb gok, gos yomb kiyk ak ar kun anep ameniŋgamb mey; perper ma mindeniŋgambay. Akaŋ Gor nup tap kun gok tawiy, kilis diniŋgambay? Mer yimb! 27 “Kisen Bapiy minim ak diy, enjol gok yip, andkind winiŋgayn ñin ak, biynimb mindrep giniŋgambay gok key ay, biynimb mindrep ma giniŋgambay gok key ay giniŋgayn. 28 “Nimbip niŋind yimb aspiyn: biynimb mindpim guniy gunap kim mindpikniŋ, Bi bap Ñinuk biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak apek niŋniŋgambim aŋgak.”

17

Jiysis Wak Nuk Ak Key Yimb Ayak

(Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

1 Jiysis minim kun ak aŋgiy, ñin onep kaŋgol ak mindiy; Piyta, Jemis, Jemis numam Jon ak, kuyip yakam poŋind, dum yiy akyoŋ bap amiy, key mindeyak. 2 Mindyakniŋ, Jiysis wak nup ak key yimb ay, jomluk ak pumb rek niŋiy, chech nuk ak ñiñakol yimb gak. 3 Kun gakniŋ niŋyak: bi Gor minim aŋgep nind kumrik Mosis yip Yilayja yip, ap Jiysis yip minim aŋg minderik. 4 Kiyk niŋiy, Piyta Jiysis nup aŋgak, “Biyomb! Chin biy mindpun ak, tep yimb mindpun. Nand yaw aŋgey ker, korip bandak band omiŋal nokom ginjun. Nip bap, Mosis nup bap, Yilayja nup bap aŋgak.”

5 Kun aŋgakniŋ, semb tund yimb ak apiy, kuyip maŋgiysek yiwgak. Yiwiŋg dakniŋ, minim bap semb namb kun ak nimb aŋgak, “Ñi mapin yand biy, yip tep yimb gip. Minim yerip yerip aŋgnimuŋ ak, niŋdinimimb aŋgak.”

6 Minim kun ak kun giy aŋgek niŋiy, Jiysis binuk gok gos kuŋay niŋiy pirikiy, apyap koŋgim yimiy, jomluk kiyk ak man akyaŋ ken ay mindeyak. 7 Jiysis ap kuyip diniŋiy aŋgak, “Ma piriknimimb. Tikjakim!” 8 Aŋgek tikjakiy niŋyak, nuk nep mindek.

9 Pen mak ak kuyaŋgiyiŋg, Jiysis kuyip aŋgak, “Miñiy yerer gamb niŋbim kun ak biynimb gok kuyip ma aŋgñinimimb. Kisen kumiy tikjaken mey, biynimb okok kuyip aŋgñinimimb aŋgak.”

10 Aŋgek nup aŋgyak, “Bi low tiysa gok yenen, Yilayja nind apeniŋgamb; kisen Kiyŋ yomb key yimb ak mankumb biy winiŋgamb apay?”

11 Aŋgeyak aŋgak, “Niŋind apay. Minim kun ak mindip. ‘Yilayja nind apiy kuyip aŋgrep gek, kisen Kiyŋ yomb key yimb ak winiŋgamb aŋgyak.’ 12 Pen niŋim: Yilayja owak ak pen, apek nup ma niŋyak. Gos kiyk key niŋyak rek nup timey giyak. Bi bap Ñinuk ak nup kunep giniŋgambay aŋgak.”

13 Kun aŋgek, binuk gok niŋyak; Yilayja aŋgak kun ak, Jon bi ñiŋg pikñemb ak nup nep aŋgak.

Jiysis Ñi Kichekiy Ambaŋ Ayak Bap Gek Suŋ Ayak

(Mak 9:14-29; Luk 9:37-42)

14 Pen kiyk giw biyaŋ amjakiy niŋyak biynimb kuŋaynep mindeyak. Bi bap biynimb mindeyak namb kun animb ap Jiysis mindek siŋak koŋgim yimiy aŋgak, 15 “Biyomb! Ñi yip ak simb niŋnimin. Nup sakiy ayek mindrep ma gip. Per am mon yinimb namb okok sek, ñiŋg namb okok sek gi dam pikip. 16 Nup dand binak gok mindambay ak amen, nup gi mer niŋiy kirpay aŋgak.”

17 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Nimb biynimb miñiy ñin biy mindpim gok, Gor nup gosimb ma niŋiy mindrep ma gipim. Minek akay niŋiy key giniŋgambim. Minim per aŋgen niŋbim ak, yergiy minim kil sek aŋgnim?” 18 Kun aŋgiy aŋgek dand apeyak, kichekiy nup ambaŋ ayak ak aŋgyokek; won anep suŋ ayak.

19 Kun gek, binuk gok Jiysis mindek ak apiy, kiyk nep mindyiŋg nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Yergek kichekiy ambaŋ ayak kun ak, aŋgyok mer niŋiy kirpun?”

20 Aŋgeyak aŋgak, “Gor gek mis amniŋgamb aŋgiy, gos kilis giy ma niŋbim ak mey kun gip. Pen niŋim! Gos nimb ak mon mastet yiŋ maŋgiy sikoy mindip rek ak niŋiy, niŋwos giniŋgambim ak; tap yerip okok aŋgem, aŋgniŋgambim rek giniŋgamb. Miñmon yirik biy liŋg siŋbindoŋ amnoŋ aŋgeniŋgambim, Gor gek amniŋgamb. 21 [Pen kichekiy ambaŋ ayip kun ak, yikop aŋgyokep rek ma ayip. Tap keñmaŋgiy kirgiy Gor nup aŋgniŋ mindiy mey, aŋgyokpay aŋgak.”]

Jiysis Kumiy Tikjakniŋgayn Aŋgiy Tip Ak Aŋgak

(Mak 9:30-32; Luk 9:43-45)

22 Jiysis binuk gok, miñmon Galiyliy ap nan-geyak, kuyip aŋgak, “Maŋ mindip: Bi bap Ñinuk nup dand amiy, biynimb gunap kuyip ñeniŋgambay, 23 nup pisnep pikayey kumniŋgamb ak pen; ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb aŋgak.”

Kun aŋgek, binuk gok nup simb niŋiy, gos kuŋay yimb niŋyak.

Jiysis Gor Aŋgniŋep Korip Ak Takes Pikak

24 Pen kisen Jiysis binuk gok yip miñmon Kapaniyam ameyak, bi Gor aŋgniŋep korip takes dep gok apiy, Piyta nup aŋgyak, “Tiysa nimbik ak takes pikip sek?” 25 Aŋgeyak aŋgak, “Yaw! Nuk takes pikip sek aŋgak.” Piyta pen kun aŋgiy korip miŋgan amek, Jiysis nup aŋgniŋiy aŋgak, “Gos nand yerip niŋban? Gapman biyomb gok, takes maniy akay nimb dipay? Biynimb miñmon kiyk key gok nimb dipay akaŋ, biynimb par okok nimb dipay aŋgak?”

26 Kun aŋgek Piyta aŋgak, “Biynimb par okok nimb dipay aŋgak.” Aŋgek Jiysis aŋgak, “Bi kiyk key gok takes ma pikpay ak pen; 27 chin ma pikoniŋgambun; kuyip miluk yowniŋgamb rek ayip. Nand wik ak dam ñiŋg biyaŋ yokiy piys nind diniŋgamban ak, meŋg minim ak tuŋglakiy niŋniŋgamban; maniy maŋgiy won bap mindeniŋgamb. Diy dam takes chirmiŋay ak ñinimin aŋgak.” Aŋgek mey, am aŋgak rek gak.

18

Biyomb Mindon Aŋgiy Penpen Aŋgyak

(Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

1 Jiysis binuk gok apiy nup aŋgyak, “Biynimb Gor diy kond mindip gok, an yomb yimb rek mindip?” 2 Aŋgeyak Jiysis ñapan sikoy bap suk aŋgek apek, di windin yirik ar kuyip siŋak jakñek mindakniŋ aŋgak, 3 “Nimbip niŋind yimb aspiyn! Yimb yomb dun aŋgiy niŋbim ak kirgiy ñapan sikoy siskoy diy mindpay rek mindem mey; Gor nimbip dinimuŋ rek ayniŋgamb. 4 Kun ak biynimb yimb yomb diniŋg ñapan sikoy biy rek mindiy mey, biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb namb ak biynimb yomb rek mindeniŋgambay. 5 Pen biynimb yip gosimb niŋiy, ñapan sikoy biy rek direp giniŋgambay gok; kuyip nep mer, yip sek direp giniŋgambay.

Biynimb Nup Kisen Nep Gos Niŋbay Gok Kuyip Tap Timey Gi Yombay

(Mak 9:42-48; Luk 17:1-2)

6 “Pen biynimb gunap biynimb yip gos kilis giy ma niŋbay bap gey apyap pikniŋgamb ak, timey yimb giniŋgambay. Kuyip tiwniŋg dam ñiŋg yomb ak yokey ñiŋg ñimbiy kumbiyap ak girep gipyap. Yenen: kim mindiy timey giniŋgambay kun rek yiwur yomb yimb diniŋgambay.

7 “Biynimb mankumb biy mindpay gok miker yimb giniŋgamb. Miñ timey ar ak giy, biynimb gunap kuyip gos ñey, ar kun ak giy apyap pikpay ak, timey yimb gip. Miñ ar kun ak; nind giyiŋgipay, miñiy gipay, kisen kunep giniŋgambay. Pen biynimb miñ ar kun ak gi yombay gok yiwur yomb yimb diniŋgambay.

8 “Ñin akaŋ, tomb kind nimb bap tap siy tap timey gep rek ayonimuŋ; kind kun ak timbrikyoknimimb. Kun giy mey, tap siy tap timey gep ar ak kirgiy, permindep ak diniŋgambim. Pen mindrep ma giy, tap siy tap timey gep ar ak gi dand amiy, mon per yin mindip ak amniŋgambim.

9 “Pen windin niŋiy tap siy tap timey gep rek ayonimuŋ, windin piskind kun ak tuŋgjiwyoknimimb. Kun giy perper mindenimimb rek ayniŋgamb. Pen mer ak; tap siy tap timey gi mindiy miñmon Hel, mon key yinjap ak amniŋgambim.

Kanj Siypsiyp Kurgak Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

(Luk 15:3-7)

10 “Niŋrep ginimimb. ‘Ñapan sikoy gok tap yikop aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Gor kuyip niŋmindiy, enjol kuyip gok aŋgek, am windin yirik ar nup ak mindyiŋg opay. 11 [Bi bap Ñinuk lum biy wak ak biynimb Nop ker ma mindpay gok kuyip diniŋg owak.]

12 “Bi bap kanj siypsiyp nuk ñin jiwiy onep mamind ak rek mindeniŋgamb. Pen nokom bap kurgeniŋgamb nuk yerer giniŋgamb? Gunap kuyip kirgek tap kaskas ñiŋyakniŋ, nokom kurginiŋgamb anup piyowek amniŋgamb. 13 Nimbip niŋind aspiyn. Am piyow giraŋgraŋg diy, miñmiñ yimb giniŋgamb. Kanj nuk niŋek tep gip rek ma giniŋgamb; kanj nuk kurgek piyow niŋniŋgamb anup niŋek tep kun ak key yimb giniŋgamb. 14 Kun ak rek, Bapiy chin semb biyoŋ mindip ak, ñapan sikoy nuk bap ma kurginimuŋ aŋgiy niŋimb.

Mam Ay Gok Kuyip Aŋgrep Ginimimb Aŋgak

15 “Biynimb Gor nup chiŋgey mam ay aŋgniŋgambim gok, bap nimbip timey gonimuŋ; am nund yip key mindiy, tap ginimuŋ kun ak miseŋ aŋgnimimb. Kun giy aŋgem niŋdek mey, namam nanay nimbik yimb mindeniŋgamb. 16 Pen ma niŋdek; am biynimb nokom akaŋ omiŋal rek poŋind amiy niŋmindyakniŋ, minim aŋgnimiyr. 17 Pen kun gem ma yimb niŋdonimuŋ; biynimb lotiw opay rek maŋgiysek niŋmindyakniŋ aŋgnimin. Pen ma niŋdonimuŋ, biynimb tap siy tap timey gipay gok kuyip gipim rek ak ginimimb.

18 “Kun ak nimbip niŋind aspiyn. Minim kun ak rek man ar biy tuŋgasik ay, mer aŋgeniŋgambim, Gor nuk semb biyoŋ mindiy, kunep mer aŋgniŋgamb; pen yaw aŋgeniŋgambim, nuk kunep yaw aŋgniŋgamb.

19 “Niŋind yimb aspiyn. Biynimb omiŋal mankumb biy mindiy, minim aŋg ar nokom ay, Gor nup aŋgniŋeniŋgayr; Bapiy semb biyoŋ mindip ak aŋgniŋgayr rek giniŋgamb. 20 Pen biynimb omiŋal akaŋ, omiŋal nokom rek, gos yip niŋiy, ap nan-geniŋgambay, yand namb kuyip okok wopsakiy mindeniŋgayn aŋgak.”

Bi Woŋg Giñemb Tep Mer

21 Piyta Jiysis mindek maŋ siŋak apiy aŋgak, “Biyomb! Mam gunap yip ñin yerip yerip rek timey gey kuyip niŋiy kirginim? Ñin onep ar ak rek akaŋ?” 22 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Yand nip, ñin onep ar rek ma aŋgniŋgayn; ñin jiwiy ñin jiwiy onep ar ak rek aŋgniŋgayn.” 23 Mam gunap nimbip timey gey, niŋiy ma kirginiŋgambim ak, minim mindeniŋgamb. Pen Gor nuk giniŋgamb ak; kesim aŋgniŋg gispiyn biy rek. 24-25 Biyomb ak, bi nup woŋg giyak gok, tap day yip gok pen ñim aŋgek, bi tap day nuk maniy yir ñin jiwiy kuŋay yimb nep mindek bap nup dand wiyak. Pen bi kun ak tap day yomb yimb mindek, pen ñinimuŋ rek ma ayak. Kun gek biyomb ak niŋiy, binuk gunap kuyip aŋgak, ‘Gip kun ak nup diy; biyn ñapan, tap nuk yerip yerip mindip gok maŋgiysek diy, dam maker ayem taweniŋgiy, maniy kun ak dap yip ñinimimb aŋgak.’ 26 Kun aŋgek bi kun ak pen; koŋgim yimiy, jiy kuyaŋgiy, biyomb anup aŋgak, ‘Nand yip simb niŋiy kond mindenimin; tap day nak kun ak maŋgiysek day paŋgniŋgayn aŋgak.’ 27 Aŋgek, biyomb ak nup simb niŋiy, tap day nuk kun ak kirgak.

28 “Kun giy kirgakniŋ, nuk pen amiy niŋak; binuk yip woŋg giyiŋgipiyr ak ap mindek. Niŋiy nup kuŋam chichiy diy aŋgak, ‘Nip maniy yir nokom bap ñinik ak, yip pen ñan aŋgak.’ 29 Aŋgek binuk yip woŋg giyiŋgipiyr kun ak koŋgim yimiy, jiy kuyaŋgiy aŋgak, ‘Yip simb niŋiy kond mindenimin; tap day nak kun ak, maŋgiysek day paŋgniŋgayn aŋgak.’ 30 Aŋgek bi kun ak minim nup ak ma niŋiy aŋgak, ‘Nip dam kalambis ayeniŋgayn, tap day kun ak day paŋgiy nep mey, mis amniŋgamban aŋgiy,’ nup dam kalambis ayak. 31 Kun gek binuk yip woŋg giyiŋgipay gok kuyip simbwur timey gek, am biyomb kiyk anup minim kun ak aŋgñiyak. 32 Aŋgñeyak, biyomb ak, binuk kun anup suk aŋgek apek aŋgak, ‘Nand bi timey yimb. Yip siy aŋgamban, nip simb niŋiy tap day yand nip mindip ak kirpiyn. 33 Pen yenen, bi yip woŋg gipiyr anup simb niŋiy, ma kirpan? 34 Nup pen yenen dam kalambis ay, bi kalambis kond mindip anup apan, “Nup kalambis ayey, yiwur gakniŋ mindiy, tap day yip ak day paŋgiy nep mis amniŋgamb apan” aŋgak.’

“Bi kun ak, binuk yip woŋg giyiŋgipiyr anup, simb ma niŋak ak mey; biyomb ak, bi kun anup dam kalambis ayak. 35 Nimb mam gunap kuyip kunep geniŋgambim, Bapiy semb biyoŋ mindip ak, nimbip pen kunep giniŋgamb. Kun ak kuyip simb yimb niŋiy, nimbip timey gipay ak niŋiy kirginimimb aŋgak.”

19

Biyn Diniŋg Pisnep Diniŋgiy

(Mak 10:1-12; Luk 16:18)

1 Jiysis minim kun ak aŋgjiwiy, miñmon Galiyliy kirgiy; miñmon Jiwdiya Joden ñiŋg kind akdoŋ ken amnak. 2 Amek biynimb kuŋay yimb nep nup kisen geyak, biynimb tap gak gok kuyip gek suŋ ayak.

3 Pen bi Peresiy gok, nup aŋgniŋon yerip rek aŋgnimuŋ aŋgiy, apiy aŋgyak, “Low chin ak, biyn ak tap sikoy bap girep ma gek, nup aŋgyokniŋg aŋgyokniŋgambun akaŋ; nand yerip gos niŋban?”

4 Aŋgey Jiysis aŋgak, “Baybol buk tikyak ak nimb ma niŋbim? Miñmon alwol gayak ñin ak, bi bap biyn bap gayak. 5 Gor aŋgak ‘Ar kun ak mey bi gok, nop nonim yip mindiy, biyn diyiŋg kuyip kirgiy kiykber jimñiy kiner mumbwak nokom yimb ayip aŋgak.’ 6 Kun ak Gor aŋgek mumbwak kiyk nokom ayniŋgamb kun ak, bi gunap tikjakiy kuyip aŋg tuŋgasik keykey ma ayniŋgiy aŋgak.”

7 Jiysis kun aŋgek, bi Peresiy gok nup aŋgyak, “Pen yenen Mosis minim bap tikiy aŋgak, ‘Biyn aŋgyokniŋg; biyn biy pisnep kirsipiyn aŋgiy, minj band bap tikñiy aŋgyoknimimb aŋgak?’ ”

8 Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Nimb biynimb maŋgiysek, minim kun ak ma niŋdiyiŋgipim ak mey, Mosis kun aŋgak. Pen Gor biynimb gayak ñin ak kun ma giyiŋgipay. 9 Nimbip aspiyn; bi an biynuk bi bap yip di ger mer; yikop nep aŋgyokiy, biyn kisen diniŋgamb ak; Gor niŋek timey yimb giniŋgamb aŋgak.”

10 Aŋgek binuk gok aŋgyak, “Bi gok biyn diy yikop kirginiŋgiy rek ma ayip ak, biyn ma diniŋgiy ak tep rek ayip aŋgyak.”

11 Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Bi maŋgiysek yikop mindeniŋgiy rek ma ayip. Gor biynimb yikop mindeniŋgiy aŋgiy aŋgayak gok nep, yikop mindeniŋgiy rek ayip. 12 Bi gunap walak dey mey, biyn ma dipay. Gunap ma ayek mey ma dipay. Gunap Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb woŋg ak gun aŋgiy, ma dipay. Pen minim apim kun ak, biynimb diniŋg giniŋgiy gok, diniŋgiy aŋgak.”

Jiysis Ñapan Ŋaŋ Gok Kuyip Jun Diniŋak

(Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

13 Biynimb gok Jiysis ñapan chinup gok ñin jun ar biyoŋ diniŋaŋ aŋgiy, dand apeyak, binuk gok kuyip niŋchikiy aŋgyak. 14 Kun aŋgeyak Jiysis pen ñapan kun gok suk aŋgek wiyakniŋ, binuk gok kuyip aŋgak, “Kuyip yenen aŋg gipim! Ñapan sikoy gok kirgem yip ker wiyaŋ. Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb gok mey, ñapan sikoy kun gok rek aŋgak.” 15 Kun aŋgiy, ñin nuk ak ñapan sikoy kun gok jun ar ak ay, kuyip bilesiym giy, miñmon wikan bap amnak.

Bi Tap Kuŋaynep Mindek Bap

(Mak 10:17-31; Luk 18:18-20)

16 Bi bap Jiysis mindek ak apiy aŋgak, “Tiysa. Yand tap yerip tep ak giy, Gor yip dek perper mindeniŋgayn?”

17 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Yenen yip tap yerip tep, tap yerip timey aŋgiy aŋgniŋban? Gor nokom mey bi tep. Pen perper mindenim aŋgiy, low minim aŋgiy tikyak gok ma timbriknimin aŋgak.”

18 Aŋgek aŋgak, “Low ar akay rek aspan?” Aŋgek Jiysis aŋgak, “Chip ma ñaŋgnimimb. Biyn siy bi siy ma ginimimb. Tap siy ma dinimimb. Yesek ma aŋgnimimb. 19 Nap nanim minim aŋgniŋgiy rek niŋiy kindik ginimimb. Biynimb gunap kuyip, nimb key wasemb aypim rek ginimimb aŋgak.”

20 Kun aŋgek, bi paranj kun ak aŋgak, “Low minim gok maŋgiysek niŋdipiyn. Pen tap yerip ak giy, Gor yip dek perper mindeniŋgayn aŋgak.”

21 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Mindrep yimb giyn aŋgiy, tap nak gok maŋgiysek yokiy maniy diy, biynimb yimgeprek gok kuyip ñiy mey, mind tep gep nand ak mindeniŋgamb Gor miñmon biyoŋ. Pen apiyn rek giy apiy, yand yip taŋgonjur aŋgak.”

22 Aŋgek, tap nuk kuŋay mindek rek, minim kun ak niŋiy, gos kuŋay niŋyiŋg amnak.

23 Pen nuk kun giy amnakniŋ, Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Yand nimbip niŋind yimb aspiyn. Biynimb maniy tap kiyk kuŋay mindeniŋgamb gok, Gor nup kosyam gosimb niŋey, kuyip diy kond mindeniŋgamb. 24 Kanj kamel gok, ñiw lekpay miŋgan ak amniŋg amniŋgambay; pen biynimb tap kuŋay mindip gok, Gor nup kosyam gos niŋey, kuyip diy kond mindeniŋgamb aŋgak.”

25 Jiysis binuk gok minim kun ak niŋiy, gos yomb niŋiy aŋgyak, “Aspan kun ak, biynimb yerip rek gok Gor diy kond mindeniŋgamb?”

26 Aŋgeyak Jiysis kuyip niŋyiŋg aŋgak, “Biynimb gok key giniŋgiy rek ma ayniŋgamb; Gor nep mey yerer giniŋg giniŋgamb aŋgak.”

27 Jiysis kun aŋgek, Piyta aŋgak, “Niŋan! Tap chin gok maŋgiysek kirgiy, nand yip nep chiŋgiy tapun ak; chin pen tap yerip diniŋgambun?”

28 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Yand nimbip aspiyn; Bi bap Ñinuk ñin kisen ak mokyaŋ ñiluk giy apiy, biynimb maŋgiysek kond mindeniŋgamb. Ñin kun ak mey, nimb bi yip kisen giniŋgambim gok kunep aŋgen Yisrel biynimb kiñiŋ onep wimiŋgan ak kuyip kond mindeniŋgambim. 29 Biynimb yip gosimb niŋiy; numam nunay, nop nonim, korip woŋgday, tap yerip yerip okok kirginiŋgambay gok, Bapiy kuyip sakiy ma giniŋgamb. Tap kun gok rek kuyip pen kuŋay yimb ñiy, gek perper mindeniŋgambay. 30 Biynimb kuŋaynep miñiy yomb mindpay gok, sikoy tam okok mindeniŋgambay; biynimb sikoy tam okok mindpay gok, biynimb yomb mindeniŋgambay aŋgak.”

20

Biynimb Miñ Wayn Woŋg Gipay Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

1 Jiysis kun aŋgiy aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak, kesim ar biy rek mindip. Bi wayn woŋg nop bap, bi gunap am dand apen woŋg yip ak giyaŋ aŋgiy, kisyim tikjakiy, 2 am bi gunap piyow niŋiy, nimbip maniy kun kun giy tawniŋgayn aŋgiy, kiy yip minim aŋg ar nokom ay, aŋgyokek am wayn woŋg nup ak gi mindeniŋgambay. 3 Pen pumb ak yep namb siŋak araniŋgamb won ak, maker namb ak amiy niŋniŋgamb; bi gunap yikop mindeniŋgambay. 4 Kuyip niŋiy aŋgniŋgamb, ‘Nimb kunep am woŋg yip ak geniŋgambim; nimbip maniy ñimbay rek namb ak ñiniŋgayn aŋgniŋgamb.’ 5 Aŋgek, am woŋg nup ak geniŋgambay. Pen pumbnamb yomb biyoŋ won ak sek, pumb kuyim giniŋgamb won ak sek minim kun ak nep aŋgiy, bi gunap sek dek, woŋg nup ak geniŋgambay. 6 Pumb saŋind amniŋg giniŋgamb won ak, tip ak maker namb amiy niŋniŋgamb: bi gunap sek ap mindeniŋgambay mey; kuyip aŋgniŋgamb, ‘Nimb yenen ñin biy woŋg ma giy, yikop yimb mindpim?’ 7 Aŋgek, nup aŋgniŋgambay, ‘Bi bap chinup woŋg bap ma ñimb aŋgniŋgambay.’ Aŋgeniŋgambay aŋgniŋgamb, ‘Nimb kunep am wayn woŋg yip ak gem aŋgek;’ 8 am woŋg geniŋgambay. Duŋgep won ak, biyomb kuskus nuk anup aŋgniŋgamb, ‘Am bi woŋg yip gispay gok kuyip aŋgey apey; bi kisen opay gok maniy kuyip ak nind ñiy, bi nind opay gok kuyip, kisen ñinimin aŋgniŋgamb.’

9 “Aŋgek bi kuskus ak, bi kun gok kuyip suk aŋgek apey, bi pumb paŋind amnakniŋ ap woŋg geniŋgambay gok, ap maniy kiyk ak nind diniŋgambay. 10 Pen kiyk kun giy diyakniŋ, bi nind aŋgek ap woŋg geniŋgambay gok maniy yomb ak diniŋgambun aŋgniŋgambay ak pen, kisen diyiŋg niŋniŋgambay maniy namb kun anep diniŋgambay. 11 Diy, day bi wayn woŋg nop nimb ak yip penpen aŋgiy aŋgniŋgambay, 12 ‘Chin yenen bi kisen opay gok maniy dipay rek nep dipun? Kisyim tikjakiy pumb sinjrimey niŋakniŋ, woŋg gon gon yiruk gip ak pen; bi ap sikoy won bap gambay gok, kuyip maniy ñimban rek nep chinup ñimban aŋgniŋgambay.’ 13 Aŋgeniŋgambay bi woŋgday nop nimb ak niŋiy, bi kiyk bap nup aŋgniŋgamb, ‘Mam niŋan! Nimbip timey ma gipiyn; maniy ñiniŋgayn apiyn rek ñimbiyn. 14-15 Bi kisen opay gok, bi nind opay gok yip andip andip ñiniŋg ñiniŋgayn; ak tap yand. Kun ak bi gunap yergiy mer aŋgniŋgambay. Kuyip monmon ñimbiyn ak nimbip yenen miluk yowip. Maniy ñimbiyn ak dand korip nimbik amnim aŋgniŋgamb!’

16 Jiysis kesim kun ak aŋg day jiwiy aŋgak, “Biynimb nind mindpay gok, kisen mindeniŋgambay; biynimb kisen mindpay gok, nind mindeniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Kumiy Tikjakniŋgayn Aŋgiy Tip Aŋgak

(Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

17 Jiysis Jerusalem amyiŋg, kinjeŋnamb okok binuk onep wimiŋgan ak kuyip dand gol okok amiy key mindyakniŋ aŋgak, 18 “Niŋim! Chin Jerusalem amon, Bi bap Ñinuk nup mimuŋg giy, di biyomb Gor nup simboŋgep gok sek, bi low tiysa gok sek ñin ar kuyip ak ayeniŋgambay, kiyk minim aŋgiy aŋgniŋgambay ‘Bi biy nup pikayep aŋgniŋgambay.’ 19 Kun aŋgiy, Jiwda kay kuyip ñeniŋgambay, nup aŋgjiwiy, tapin pikiy, dam mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikayey kumniŋgamb ak pen; ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb aŋgak.”

Jemis Yip Jon Yip Biyomb Mindniŋg Gos Niŋrik

(Mak 10:35-45)

20 Sebediy ñinuk omiŋal ak kuyip, nonim poŋind Jiysis mindek ak apiy, jun paŋgiy aŋgak, “Yand minim bap mindamb aswiyn aŋgak.”

Aŋgek Jiysis aŋgak, “Minim kun ak yerip?”

21 Aŋgek aŋgak, “Yip tep giniŋgamb ak; kisen nand kiyŋ yomb mindiy, biynimb kond mindeniŋgamban ñin ak, ñi yand omiŋal ak bak nip siŋak pis pis bisginiŋgayr aŋgak.”

22 Kun aŋgek Jiysis pen, yiwur diniŋgamb rek paydoŋ ay aŋgak, “Minim yip aŋgniŋbim ak, niŋrep ma gipim. Nirmiŋay ñiŋg silik yand ñiŋniŋg gispiyn ak kunep ñiŋniŋgayr?” Aŋgek, “Yaw! Ñiŋniŋgambur aŋgrik.”

23 Aŋgerik aŋgak, “Niŋind apiyr. Ñiŋg silik ñiŋniŋg gispiyn ak ñiŋniŋgayr ak pen, an aŋind pis, an yipund pis mindeniŋgayr ak ma aŋgayniŋgayn; minim kun ak Bapiy minim nuk. Binuk aŋgayip gok biyomb kun ak rek mindeniŋgambay aŋgak.”

24 Binuk omiŋal minim kun ak aŋgerik, binuk onep wanjrem ak niŋiy, kuyip mamiymiŋay minim yomb aŋgyak. 25 Jiysis pen kuyip maŋgiysek aŋgek apey aŋgak, “Biyomb miñmon okok, biynimb gok kuyip kond mindiy minim kilis giy aŋgey ñawil dipay ak niŋbim. 26 Pen kiyk gipay rek ma ginimimb. Bi nimb bap biyomb mindniŋg ginimuŋ ak, bi tam okok rek mindiy, nimbip gunap woŋg giñinimuŋ. 27 Pen bi nimb bap, biyomb yimb mindniŋg ginimuŋ ak, bi sikoy tam okok rek mindiy, biynimb gok woŋg giñinimuŋ. 28 Bi bap Ñinuk ak, woŋg yip giyaŋ aŋgiy ma wak; biynimb gunap kuyip woŋg giñi dand amiy, kisen tap siy tap timey gipay rek tip kuyip ak diy kumen kiyk kim amniŋgiy aŋgiy awak aŋgak.”

Jiysis Gek Bi Windin Koy Gak Omiŋal Ak Tip Niŋrik

(Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

29 Pen Jiysis dawin yomb Jeriykow kiriŋg amnakniŋ, biynimb kuŋaynep kisen giyak. 30 Bi windin koy omiŋal ak lor gol siŋak bisiŋg mindrikniŋ, Jiysis asaw aŋgey niŋiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgrik, “Depiyt Ñinuk. Chirup simb niŋnimin aŋgrik.”

31 Aŋgerik biynimb gok, kuyipmiŋay niŋchikiy aŋgiy, “Kilpul ma aŋgiyr aŋgyak.” Kun aŋgeyak, minim kuyip ak ma diy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgrik, “Depiyt Ñinuk! Chirup simb niŋnimin aŋgrik.” 32 Kun aŋger Jiysis ap minderik siŋak aland giy, kuyipmiŋay aŋgak, “Chirup yergaŋ aŋgiy, suk aspiyr?” 33 Aŋgek aŋgrik, “Biyomb! Chirup windin koy gip ak, gey niŋur aŋgrik.” 34 Aŋgerik Jiysis kuyipmiŋay simb niŋiy, windin kuyip ak diniŋek, won kun anep suŋ ayek, nuk amnakniŋ, kisen girik.

21

Jiysis Nup Kiyŋ Chin Aŋgiy Dand Jerusalem Amniyak

(Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Jiysis binuk gok yip Jerusalem maŋ maŋ giy, miñmon sikoy Betpasiy, Oliyp dum maŋ siŋak amjakiy, binuk omiŋal aŋgyokiy aŋgak, 2 “Nirmiŋay miñmon wikan bindoŋ amiy niŋniŋgayr: doŋgiy marip biynimb ma dand tapay bap nonim yip tiwniŋg ayey mindeniŋgamb. Miñ ak wisikiy poŋind winimiyr. 3 Pen biynimb gunap apiy yenen kanj doŋgiy chinup ak wisik dand amjipiyr aŋgeniŋgiy aŋgnimiyr, ‘Biyomb ak woŋg mindek aŋgamb diniŋg opur aŋger, yaw aŋgey dand winiŋgayr aŋgak.’ ” 4 Pen kuyipmiŋay yokek diniŋg amnirik kun ak, bi Gor minim aŋgep bap giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. Nuk aŋgak:

5 “Jerusalem biynimb kuyip aŋgnimimb, ‘Biyomb nimb ak doŋgiy ar bisgiy nimbip ker asaw. Nuk bi yikop rek bap doŋgiy ñiluk ar ak bisgiy asaw aŋgnimimb’ aŋgak.”

6 Pen Jiysis binuk aŋgyokek amnirik omiŋal kun ak, aŋgak aŋgak rek, 7 doŋgiy marip ak sek poŋind aperik, binuk gok chech tuŋgasikiy, doŋgiy marip ar ak ayeyak, ar kun ak bisgak. 8 Biynimb kuŋaynep Biyomb asaw aŋgiy, chech paryomb kiyk aryoŋ ay mindeyak gok tuŋgasik kinjeŋram ak ayak. Gunap am minj kas mon kas okok timbrik dapiy ayak. 9 Pen nup piŋiy kus kus giy amyiŋg aŋgyak:

“Depiyt tikek, tik dand amiy tikip ak owip biy. Niŋim! Gor nup yokek owip. Gor nup tep aspun aŋgyak!”

10 Jiysis Jerusalem amjakakniŋ, biynimb gok aŋg amiy apiy giy aŋgyak, “Bi kun ak an aŋgyak.” 11 Aŋgeyak, biynimb Jiysis yip wiyak gok aŋgyak, “Bi biy mey Jiysis; bi Gor minim aŋgep Nasaret Galiyliy propens nimb ak aŋgyak.”

Jiysis Biynimb Gor Aŋgniŋep Korip Biysniys Geyak Gok, Yuk Mis Yokak

(Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

12 Jiysis Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ amiy: biynimb tap maker ay geyak gok, kuyip maŋgiysek yukyokiy, boŋg band maniy ay yimjik geyak gok tuŋgandikiy, bi yakir yokyiŋg cheya bisiŋg mindeyak gok tuŋgandikiy gak. 13 Kun giyiŋg, kuyip aŋg giy aŋgak, “Baybol buk tikyak ak, Gor aŋgak, ‘Korip yand ak yip aŋgniŋep.’ Pen nimb gispim ak, bi tap siydep kapkap weyiŋg mindpay korip bap rek ayip aŋgak.”

14 Pen Jiysis Gor aŋgniŋep korip miŋgan kun ak mindakniŋ, biynimb windin koy giy, tomb timey giy gak gunap apeyak, kuyip gek suŋ ayak. 15 Nuk tap mageprek gek, ñapan sikoy gok suk aŋgyiŋg aŋgyak, “Depiyt Ñinuk. Tap mageprek gipan! Wis-ey! aŋgyak.” Pen kiyk kun aŋgeyak, bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek, bi low tiysa gok sek, kuyip miluk yimb yapek aŋgyak, 16 “Nip aspay ak niŋsipan? Aŋgey kirgiyaŋ aŋgyak.” Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Aspay ak niŋsipiyn ak pen; ñapan ŋaŋ gok kuyip gos tep ñen, yimb yip dand araniŋgambay aŋgiy tikyak ak ma niŋbim?”

17 Kun aŋgiy, kuyip kirgiy, am miñmon sikoy Beteniy kinak.

Jiysis Mon Kiyaw Bind Ak Aŋgek Milip Gak

(Mak 11:12-14, 20-24)

18 Minek Jiysis andkind Jerusalem winiŋg, kinjeŋnamb okok apek yiwan gek, 19 kinjeŋram gol siŋak mon kiyaw bind bap niŋiy kiñiŋ siŋak amiy niŋak: maŋgiy ma piyak; kas gok nep mindek. Kun gek aŋgak, “Mon bind biy kisen maŋgiy ma yimb piyniŋgamb aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, day kiyaw bind kun ak milip gak. 20 Binuk gok niŋiy, wal aŋgiy aŋgyak, “Yergiy mon kun biy kasek milip gisap?” 21 Aŋgeyak Jiysis kuyip aŋgak, “Pen niŋim! Chin aŋgon kunep ginimuŋ aŋgiy, gos okok ma niŋnimimb; Bapiy yomb nuk giniŋgamb aŋgiy, gos nokom niŋem, giniŋgamb. Pen kun anep mer; miñmon dum biy liŋg ñiŋg yomb namb siŋak amnaŋ aŋgem, gek amniŋgamb. 22 Gor chinup direp giniŋgamb aŋgiy aŋgniŋem, aŋgniŋgambim rek giniŋgamb aŋgak.”

Nip An Aŋgek Kun Girapan

(Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

23 Jiysis Gor aŋgniŋep korip ak amiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñakniŋ, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek apiy, nup aŋgyak, “Nip an kun ginimin, kun ginimin aŋgek, girapan?”

24 Aŋgeyak Jiysis pen aŋgak, “Nimbip minim bap aŋgniŋen, yip aŋgñem, pen an aŋgek girapiyn ak, nimbip aŋgñiniŋgayn. 25 Jon biynimb gok kuyip ap ñiŋg pikñak ak, gos nuk key niŋiy gak akaŋ, Gor aŋgek ap kun gak?” Jiysis kun aŋgek, kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Chin Gor yokek ap gak aŋgoniŋgambun; chinup aŋgniŋgamb, ‘Kun ak Jon aŋgip ak yenen ma niŋdipim aŋgniŋgamb.’ 26 Pen Jon gos nuk key niŋiy ap gak aŋgoniŋgambun; biynimb gok Jon bi Gor minim aŋgñemb apay rek chinup kuŋay aŋgniŋgambay aŋgyak.” 27 Kun aŋgiy Jiysis nup aŋgyak, “Chin ma yimb niŋbun aŋgyak.” Aŋgeyak kuyip aŋgak, “Yip ma aŋgñimbim rek yand pen, an aŋgek ap gispiyn ak nimbip ma aŋgñiniŋgayn aŋgak.”

Bi Mamiymiŋay Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak.

28 “Pen nimb yerip gos niŋbim? Bi bap ñinuk omiŋal mindeniŋgamb. Ñinuk nind ak nup miñiy wayn woŋg ak am gey aŋgek, 29 ma am giniŋgayn aŋgiy, kisen pen gos andikiy niŋiy, am wayn woŋg ak geniŋgamb. 30 Nop pen am ñi kisen anup kunep aŋgek, yaw giniŋgayn aŋgniŋgamb ak pen, ma am giniŋgamb. 31 Pen ñi omiŋal kun ak, an nop aŋgniŋgamb rek niŋdiniŋgamb?” Aŋgek Jiwda biyomb kun gok aŋgyak, “Ñinuk nind ak nop aŋgniŋgamb rek giniŋgamb aŋgyak.” Aŋgeyak Jiysis aŋgak,” Nimbip niŋind aspiyn: nimb yikop mindpikniŋ bi takes diy maniy yesek gunap dipay gok sek, kinjeŋram biyn gok sek Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb kiñiŋ ak mindonjun aŋgiy, nimbip tawsak aysipay. 32 Jon bi ñiŋg pikñemb ak apiy nimbip, suŋ mindeniŋgambim minim ar ak aŋgñiyiŋgip ak pen; kindik ma gipik. Bi takes diy maniy yesek gunap dipay gok sek, biyn waŋ siy dipay gok sek minim kun ak niŋiy kindik giyak. Kiyk giyak kun ak niŋiy, nimb yenen gos kisenimb bap niŋiy, Jon nup minim ak ma dipik.

Jiwda Biynimb Sisker Giyak Ar Ak Paydoŋ Ay Aŋgak

(Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

33 Jiysis aŋgak “Miñiy minim paydoŋ ay bap sek aŋgniŋg gispiyn. Bi mankumb nop nimb bap miñ wayn woŋg ak gi yimiy wariy giy, miñ maŋgiy piksimbjakep kiwok bap gayniŋgamb. Gay, miñ maŋgiy ak ap siy ñiŋniŋgiy rek ayip ak niŋmindenjun aŋgiy, korip paryomb yiy akyoŋ bap giy; bi gunap kuyip miñ woŋg yip ak kond mindenimimb; kisen piy pik gek, yip gunap nimb gunap dinimimb aŋgiy, miñmon paryomb okok amniŋgamb. 34 Miñ maŋgiy ak pik gakniŋ, binuk gok kuyip, yip gunap am dand wim aŋgek, 35 kiyk amjakey, bi wayn woŋg gi mindeniŋgambay gok tikjakiy, bi bap nup gamb pikniŋgambay; bap nup kamb jiw pikniŋgambay, bap nup pisnep pikayey kumniŋgamb. 36 Kun gey bi miñ wayn woŋg nop nimb kun ak, bi tapin kaw bap pen aŋgyokniŋgamb. Aŋgyokek ameniŋgambay, bi miñ wayn woŋg geniŋgambay gok, kuyip kunep giniŋgambay. 37 Kun gey, bi wayn woŋg nop nimb ak, Ñiyand ak yoken mey, minim nup ak niŋniŋgambay aŋgiy, aŋgyokek amniŋgamb. 38 Amjakek, bi wayn woŋg gi mindeniŋgambay gok nup niŋiy, kiyk key aŋgniŋgambay, ‘Bi woŋg nop nimb ñinuk ak asaw biy. Nop tip ak diniŋg gisap rek nup pikayon kumek, kisen tap woŋg guniy maŋgiysek diniŋgambun aŋgniŋgambay.’ 39 Kun aŋgiy, nup dand woŋgday gol okok amiy, pisnep pikayniŋgambay.

40 “Kun geniŋgambay, kisen bi woŋgday nop nimb ak apiy, kuyip yerer giniŋgamb aŋgak.”

41 Aŋgek Jiwda kay aŋgyak, “Bi timey giniŋgambay kun gok kuyip geniŋgamb, yiwur yomb yimb diy kumniŋgambay. Kisen pen biynimb tep gunap diy, kuyip miñ wayn woŋg nup dayeniŋgamb, woŋg kun ak giniŋgambay. Miñ maŋgiy pik giniŋgamb ñin ak, nup rek ak jiw dam ñiniŋgambay aŋgyak.”

42 Aŋgeyak Jiysis aŋgak “Ak niŋind apim. Baybol buk minim tikyak ak niŋbim rek ayip. Tikiy aŋgyak;

‘Bi korip gep gok kamb ma dinjun aŋgiy kirgiyak ak; miñiy korip sap namb biyaŋ rek ak mindip. Gor kun gek niŋon, tep yimb gip aŋgyak.’

43 “Korip sap namb biyaŋ nup ma dipim kun ak, Gor nimbip Jiwda kirgiy, biynimb key okok nimb tap nup ñemb rek mindeniŋgambay gok kuyip diy kond mindeniŋgamb. 44 Biynimb kamb ar kun ak apyap pikniŋgambay gok kuyip tapin nep pikniŋgamb; biynimb kamb kun ak puŋgjiw apyapiy aybirikniŋgamb gok, pisnep piksimbjakniŋgamb aŋgak.”

45 Bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek bi Peresiy gok sek, Jiysis minim paydoŋ ayak kun ak kuyip nep aŋgek, 46 nup miñ ayun aŋgiy gos niŋyak ak pen; biynimb gok Jiysis nup bi Gor minim aŋgep aŋgyak ak niŋiy, chinup kuŋay aŋgniŋgambay aŋgiy, nup tap bap ma giyak.

22

Gor Biynimb Diy Kond Mindeniŋgamb Ak, Kesim Ar Biy Rek Mindip

1 Jiysis tip ak paydoŋ ay aŋgak, 2 “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aspiyn biy rek:

“Bi kiyŋ bap ñinuk ak biyn diniŋg gek, tap yomb ñiŋniŋg, keñmaŋgiy dap nan-giy, 3 binuk gunap aŋgyokiy, biynimb aŋgaynik gok am aŋgem apey, tap yomb ak ñiŋun. Aŋgek am biynimb kun gok kuyip aŋgniŋgambay ak pen; kiyk kirginiŋgambay. 4 Kun gey binuk gunap pen tip ak aŋgyokiy aŋgniŋgamb, ‘Nimb am biynimb kun gok kuyip aŋgnimimb, “Biyomb ak, makaw yomb gunap, marip gunap pikay, tap okok maŋgiysek moka giy, winiŋgiy aŋgip aŋgnimimb!” ’ 5 Kun aŋgek kiyk am aŋgeniŋgambay, minim kuyip ak diyokniŋgambay. Gunap tap woŋg kiyk okok amniŋgambay. Gunap maniy woŋg kiyk ak geniŋgambay. 6 Pen gunap, kiyŋ bi nup gok gi timey giy, pikayey kumniŋgambay.

7 “Kun gey, kiyŋ niŋek simbwur nup ak timey gek, amiybi nuk gok aŋgyokek, am biynimb timey giniŋgambay kun gok kuyip pikaydiy, korip kuyip gok daŋgiyjiw pikey amniŋgamb. 8 Pen bi nup woŋg giñemb gok kuyip aŋgniŋgamb, ‘Keñmaŋgiy tap gok daŋgiy nan-gipun ak pen; biynimb nind suk aŋgnik gok ma opay. 9 Kun ak nimb am kinjeŋ tam okok mindiy, biynimb niŋnimimb okok kuyip monmon poŋind apem tap yomb ñiŋjun aŋgniŋgamb.’ 10 Kun aŋgek binuk gok am kinjeŋ tam okok mindiy, biynimb timey giniŋgambay gok, biynimb tep giniŋgambay gok monmon poŋind apey; biyn diy tap yomb ñiŋniŋgambay korip miŋgan kun ak timbik giy yimb aŋgiy mindeniŋgamb.

11 “Bi kiyŋ ak pen; biynimb opay kun gok niŋiyn aŋgiy, korip miŋgan biyaŋ amiy niŋniŋgamb: bi bap chech ay korip miŋgan kun biyaŋ owep ak ay ma mindeniŋgamb. 12 Kun gek nup aŋgniŋgamb ‘Buŋgiy! Yenen, biyn diy tap ñiŋniŋg chech aypay ak ay mer; yikop nep ap mindpan?’ Aŋgek bi kun ak pen minim bap ma aŋgeniŋgamb, 13 bi kiyŋ ak binuk gok kuyip aŋgniŋgamb, ‘Bi biy ñin tomb nup gok tiwniŋgrimbikiy, dam kisyim owip namb akyaŋ diyokem, biynimb mindpay kun gok yip meŋg kamb siwbirikiy, siy aŋg mindeniŋgiy aŋgniŋgamb.’ ”

14 Jiysis paydoŋ ayak minim kun ak aŋgdiy, kuyip aŋgak, “Gor biynimb kuŋaynep suk aŋgip ak pen; maŋgiysek ma diniŋgamb. Biynimb gunap nep diniŋgamb aŋgak.”

Gapman Biyomb Siysa Nup Takes Ñemb Akaŋ Aŋgyak

(Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

15 Pen bi Peresiy gok, Jiysis nup minim yerip ak aŋgon, pen aŋgek niŋiy, nup dam miñ ayjun aŋgiy, minim aŋgniŋ aŋgniŋ giy, 16 bi kiyk key gunap, Herot binuk gunap yokey, Jiysis mindek ak amiy aŋgyak, “Nand bi minim niŋind yimb nep apan. Bi gunap niŋiy ma pirikpan, Gor aŋgip rek nep niŋiy biynimb aŋgñimban. 17 Kun ak nand gos yerip niŋban? Chin Yisrel biynimb gok, Siysa biyomb miñmon Rom nimb anup takes pikep akaŋ ma pikep?” 18 Aŋgeyak Jiysis minim yesek aŋgyak kun ak niŋiy aŋgak, “Yip yenen nembnemb giyiŋg ap kun giy aŋgniŋbim? 19 Takes pikpay maniy bap ñem niŋiyn aŋgak.” Aŋgek nup maniy won bap dap ñeyak niŋiy, 20 kuyip aŋgak, “Maniy won kun biy an kawnan ak sek, yimb ak sek mindip?” 21 Aŋgek aŋgyak, “Ak biyomb Siysa mindip aŋgyak.” Aŋgeyak Jiysis kuyip aŋgak, “Kun ak Siysa yip ginimimb aŋgip gok, nup ginimimb; Gor yip ginimimb aŋgiy niŋimb gok, nup ginimimb aŋgak.” 22 Kun aŋgek kiyk gos kuŋay niŋiy, nup kirgiy amniyak.

Kumiy Tip Tikjakpay Akaŋ Aŋgiy, Jiysis Nup Aŋgniŋyak

(Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

23 Ñin kun anep, Sanjiwsiy bi gunap Jiysis mindek ak wiyak. Sanjiwsiy biynimb gok biynimb kumiy tip ma tikjakpay apay ak mey, 24 Jiysis mindek ak apiy aŋgyak, “Tiysa. Mosis aŋgak, ‘Bi bap biyn diy, ñapan tikiy mer, yikop kumeniŋgamb, numam bap biyn kun ak diy, ñapan nup gok aŋgiy tikniŋgamb aŋgak.’ 25-28 Kun ak, bi kiñiŋ sek onep ar ak mindeniŋgambay. Numam nind ak biyn diy, ñapan tikiy mer yikop kumniŋgamb. Kun gek, numam namb ak pen, biyn kun anep diy, ñapan tikiy mer, yikop kumniŋgamb. Kun anep gi dam dam, numam onep ar ak, maŋgiysek ñapan tikiy mer; yikop nep kumniŋgambay. Pen biyn ak kunep kumniŋgamb. Kun ak biynimb kumbay gok tikjakniŋgambay ñin ak, biyn kun ak an diniŋgamb?”

29 Aŋgeyak Jiysis kuyip pen aŋgak, “Nimb Baybol buk minim ak ma niŋiy, Gor gip rek ma niŋiy gipim ak mey, yesek aŋgiy apim, ‘Biynimb gok kumiy ma tikjakniŋgambay apim.’ 30 Pen tikjakniŋgambay ñin ak, biyn gok bi ma diniŋgambay bi gok biyn ma diniŋgambay; enjol semb biyoŋ gok mindpay rek ak yikop mindeniŋgambay.

31 “Nimb biynimb kumiy ma tikjakpay apim ak, Baybol buk minim tikyak gunap ma niŋbim rek ayip. 32 Gor aŋgak, ‘Yand Gor yikop bap mer: Ebraham, Aysek, Jekop Gor kiyk mey, yand mindpiyn aŋgak.’ Biynimb pisnep kumbiyap ak, Gor yergiy bi nind kumyak kun gok bi yand apkop. Bi kumey komyak kun gok, kim mindpay ak mey; kuyip aŋgak, ‘Gor kiyk yand mindpiyn aŋgak.”

33 Jiysis minim kun ak aŋgek, biynimb mindeyak gok niŋey kuyip tep yimb gak.

Low Yomb Yimb Ak

(Mak 12:28-31; Luk 10:25-28)

34 Jiysis minim kun ak aŋgrep gek, Sanjiwsiy bi gok minim bap pen aŋgniŋgiy rek ma ayak. Pen bi Peresiy gunap, Jiysis aŋgak minim kun ak niŋiy, mindek ak wiyak. 35 Bi kiyk low niŋrep gak bap Jiysis yerip rek aŋgnimuŋ aŋgiy aŋgak, 36 “Tiysa. Gor low ayak minim ak, minim ar akay nup, minim yomb yimb mindip?”

37 Aŋgek Jiysis aŋgak, “ ‘Gos timund nand ak maŋgiysek Gor ker amek, nup wasemb yimb aynimin.’ 38 Minim yomb yimb mey kun ak. 39 Minim yomb bap mey; ‘Nand key wasemb aypan rek biynimb gunap kuyip, wasemb aynimin.’ 40 Gor low minim Mosis tikak gok sek, bi minim nup aŋgep gunap tikyak gok sek maŋgiysek, minim junj yomb yimb mey omiŋal kun ak nep aŋgak.”

Jiysis Aŋgak Bi Kiyŋ Yomb Key Yimb Apim Ak An Aŋgak

(Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

41 Peresiy kay ap nan-giy mindyakniŋ, Jiysis kuyip minim bap aŋgniŋiy aŋgak, 42 “Nimb Kiyŋ yomb key yimb ak nup yerip gos niŋbim? Nup an ñinuk aŋgiy niŋbim?”

Aŋgek, “Depiyt ñinuk aŋgyak.”

43 Aŋgey Jiysis aŋgak, “Niŋind apim ak pen, Gor Kawnan ak Depiyt nup gos ñakniŋ, nuk Kiyŋ yomb chin anup ‘Biyomb yand’ aŋgak. Minim aŋgak kun ak, Baybol buk tikiy aŋgyak ak niŋbim. Depiyt aŋgak:

44 ‘Gor Biyomb yip anup minim aŋgay aŋgip, “Nand kund bak yip ak mindiy mey; yand gen biynimb nip alemb alemb ñimbay gok kuyip, tomb beŋ okok tawbirikniŋgamban aŋgip” aŋgak.’

45 Depiyt aŋgak kun ak nimb yenen apim, ‘Depiyt tikek, tik dand amiy, bi kiyŋ yomb key yimb ak nup tikpay apim.’ Pen Depiyt Biyomb yimb nuk ak mey, kiyŋ yomb key yimb apkip ak tep aŋgak.” 46 Jiysis minim nuk ak aŋgrep gek, kiyk nup pen aŋgniŋgiy rek ma ayek mey, kisen nup minim kun gok rek gunap sek ma aŋgniŋyak.

23

Bi Peresiy Gok Sek, Bi Low Tiysa Gok Sek

(Mak 12:38-39; Luk 11:43, 46; Luk 20:45-46)

1 Kisen ñin bap, Jiysis binuk gok sek, biynimb yikop gunap sek kuyip minim aŋgiy aŋgak, 2-3 “Bi low tiysa gok sek, bi Peresiy gok sek minim kilrimey aŋgñimbay ar ak ma ginimimb; Mosis wosrey aŋgak rek aŋgñimbay ak nep ginimimb. 4 Minim kilrimey apay ak wand miker yomb gok rek biynimb gok kuyip gom ñimbay ak pen; kuyip simb niŋiy ma tuŋgasik dipay. 5 Chinup niŋyaŋ aŋgiy, Baybol buk tikyak minim gunap di jun-cheŋg biyoŋ akaŋ, ñin kind okok aybirikiy tapay. Gor binuk mey gok aŋgyaŋ aŋgiy, chech paryomb miñ daywur sek tep gok aypay. 6 Lotiw akaŋ, tap yomb ñimbay namb ak amiy, biyomb bispay cheya ar ak nep bispay. 7 Biynimb kuŋay mindpay namb okok amon, tiysa aswan-ey aŋgey, chinup tep gaŋ aŋgiy niŋbay.

8 “Pen nimb mam kiñiŋ nokom mindpim rek, nimbip tiysa ma aŋgniŋgiy. Tiysa nimb ak, nokom bap nep mindip. 9 Man ar biy, bi gunap kuyip ‘Bapiy’ ma aŋgnimimb. Nap nimbik nokom yimb ak mindip; semb biyoŋ. 10 Nimbip biyomb chin ma aŋgniŋgiy. Biyomb nimbik ak mey, Kiyŋ yomb anep. 11 Nimb biyomb yimb mindniŋg ginimimb ak; bi woŋg giñemb rek ak mindenimimb. 12 Biynimb yimb kiyk key dand araniŋgambay gok, yimb kuyip yowniŋgamb: pen biynimb yimb ma dand araniŋgambay gok, yimb yomb diniŋgambay.

Biynimb Tep Mindpun Aŋgiy Pen Mindrep Ma Gipay Gok

13 “Nimb low tiysa gok sek, Peresiy gok sek nimbip minim yomb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Nimb key Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb miŋgan ak ma amiy, biynimb amniŋg gipay gok kuyip kinjeŋ tikpim.

14 “Nimb low tiysa gok sek, Peresiy gok sek minim yomb yimb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Nimb biyn palpal korip tap kuyip gok siy diy apiy, gipun kun ak niŋniŋgambay aŋgiy, Gor nup minim paryomb yesek gok nep aŋgniŋbim. Gipim kun ak, yiwur yomb yimb ak nimbip giniŋgamb.

15 “Nimb low tiysa gok sek, Peresiy gok sek minim yomb yimb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Nimb yesek yimb gipim! Biynimb gok minim chinup ak niŋiy kisen giyaŋ aŋgiy, miñmon okok piyow taŋgiy, gunap niŋiy aŋgrep gem, nimb rek mer; Seytan biynimb nuk yipund giy yimb aypay.

16 “Biynimb gok kuyip Gor kinjeŋ ar ak yomrep gipun apim ak pen; nimb bi windin koy ma niŋbim. Gipim kun ak, minim yomb yimb mindip; nimbip simb niŋsipiyn. Biynimb gok kuyip minim aŋgñiy apim, ‘Gor aŋgniŋep korip mindip rek, niŋind apun aŋgiy minim aŋgay, kisen minim kun ak kirginiŋg kirginiŋgambun. Pen tap gol diy giyak korip miŋgan akyaŋ mindip gok, yimb aŋgyiŋg minim aŋgay, giniŋgambun apim.’ 17 Nimb bi windin koy yimb. Yesek aŋgiy, ‘Gor aŋgniŋep korip ak tap yimb mer, tap gol diy gipay gok mey tap yimb apim.’

18 “Minim bap kunep niŋrep ma giy, biynimb gok kuyip aŋgñiyiŋg apim, ‘Gor kamb bind nuk mindip rek niŋind aspun aŋgiy, minim aŋgay giniŋgambun ak, yikop minim aŋgayniŋgambun; kisen gos bap niŋiy, minim aŋgay aŋgnuk kun ak kirginiŋg kirginiŋgambun. Pen tap Gor nup simboŋgipay gok mindip rek niŋind aspun aŋgiy, kisen gos bap key niŋiy key ginjun rek ma ayniŋgamb; apun rek nep giniŋgambun apim.’ 19 Nimb biynimb gos timund ma ayak gok. Tap yerip yomb? Tap pik Gor nup simboŋgipay gok yomb akaŋ; kamb bind suŋ-tep nup tap pik simboŋgipay ak yomb? Omiŋal giy tap yomb yimb! 20 Kamb bind mindip rek niŋind apun aŋgniŋgambun ak; tap daŋgiypay ar kun ak sek aŋgniŋgambun. 21 Pen Gor aŋgniŋep korip mindip rek niŋind apun aŋgniŋgambun ak; korip nuk ak nup sek aŋgniŋgambun. 22 Semb biyoŋ mindip rek niŋind apun aŋgniŋgambun ak; miñmon nuk ak, nup sek aŋgniŋgambun. Minim kilis kun ak rek aŋgiy, kisen kirgep rek ma ayniŋgamb.

23 “Nimb low tiysa gok sek, Peresiy gok sek minim yomb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Minim biynimb gunap kuyip aŋgñimbim gok nimb key ma gipim. Sinimb silik, tap monmon woŋgday jakip ak niŋem tap yimb rek ayek, ñin paŋgem wanjrem ak amek, Gor nup nokom bap ñun aŋgiy per opriyŋ ñimbim. Tap sikoy sikoy gok per kun gipim ak pen; yenen minim junj yimb ak kun ma gipim. Biynimb gok kuyip timey ginimuŋ miñ ar ak ma ginimimb; kuyip simb niŋiy yipund ginimuŋ ar ak ginimimb. 24 Biynimb gok kuyip kinjeŋ yomun apim ak pen; nimb key biynimb windin koy. Tap achimb gok niŋem tap yimb rek ayip ak pen; tap miseŋ mindip gok ma niŋbim.

25 “Nimb low tiysa gok sek, Peresiy gok sek minim yomb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Piler kap nimb gok rek mis okok ken ñiŋg ayokrep gipim ak pen; namb biyaŋ tap siy tap timey gach ak aranjakiy mindip. 26 Nimb Peresiy biynimb gok gos timund ma ayak. Piler kap nimb gok miŋgan akyaŋ nind wasyim gi tep gem mey; mis okok ken kunep mind tep giniŋgamb.

27 “Nimb bi low tiysa gok sek, Peresiy gok sek minim yomb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Chip kamb miŋgan okok komiy, kinjeŋ giñiy, pen tund ak pikey, biynimb niŋey tep mindip ak pen; miŋgan akyaŋ kuy timey apyiŋg mindip. 28 Kun ak rek meŋg miŋgan nimb ak mindip.

29 “Pen nimb bi low tiysa gok sek, Peresiy gok sek minim yomb mindip rek, nimbip simb niŋsipiyn. Nimb bi minim ñiŋg nep pikpim ak, nimbip yiwur yomb yimb giniŋgamb. Bi Gor minim aŋgep wosrey ñaŋgey komyak kaw ar ak, girep giyiŋg apim, 30 ‘Apis basind sikop giyak rek, chin kuyip ma ñapnup apim.’ 31 Pen apim kun ak; bi Gor minim aŋgep gok kuyip pikayiŋgipay kind ak mindpun aŋgiy apim. 32 Nimb miñ key ar ak ma gipim; kiyk giyak rek gipim. 33 Siyŋ saraw rek giraŋg giraŋg, kisen Gor biynimb kor giy, mon key yinjap yokniŋgamb ñin ak, yergiy pirik key okok amniŋgambim? Mer yimb! Kinjeŋ nimb bap ma mindeniŋgamb.

34 “Kun ak nimbip aspiyn: Gor aŋgak, ‘Yand bi Gor minim aŋgep gunap, bi niŋrep gipay gunap, bi tiysa gunap yoken nimbip ker apeniŋgambay, gunap pik ayniŋgambim; gunap mon bak biyoŋ ñaŋgbirikniŋgambim, gunap lotiw korip nimbik miŋgan ak pikniŋgambim, gunap pirik amniyakniŋ, miñmon okok okok yuk yokniŋgambim aŋgak.’ 35 Gor aŋgak kun ak rek gipik ak mey; Gor biynimb suŋ-tep nup gok wosrey ñaŋgey wip rek minim yomb ak diniŋgambim. Andam ñinuk Ebol nup nind kiñiŋ gi ñaŋgiy, ñaŋg dand apiy ñaŋg dand apiy, kisen Berekaya ñinuk Sekaraya nup, Gor nup aŋgniŋep korip ak bindoŋ, kamb diy giyak bind ak bindoŋ mindakniŋ, namb siŋak ñaŋgpikayak. 36 Gipim kun ak, miker yomb ak nimbip Jiwda kay miñiy mindpim gok ker andkind winiŋgamb aŋgak.”

Jiysis Jerusalem Niŋek Simb Gek Siy Aŋgak

(Luk 13:34-35)

37 “Jerusalem biynimb simb gip yand guniy. Bi Gor minim aŋgep gok kuyip yoken korip miñmon nimbip ak apey, kamb diy pernep pikaypim. Nimbip kakaruk nonim ñiluk gok kuyip gipay rek, dam pil miŋgan yand okok ayniŋg gipiyn ak pen; yip niŋiy kirpim. 38 Miñiy Gor yip ma mindeniŋgambim; Gor aŋgniŋep korip nimbik mindip ak pen; keynep mindeniŋgambim. 39 Yip ma yimb niŋniŋgambim; Gor kiyŋ yomb chinup aŋgiy yokip biy, tep yimb yokek wip aŋgniŋgambim ñin anep mey, yip tip ak niŋniŋgambim aŋgak.”

24

Gor Aŋgniŋep Korip Tuŋg Waniŋgniŋgambay Aŋgak

(Mak 13:1-2; Luk 21:5-6)

1 Jiysis Gor aŋgniŋep korip ak kirgiy mis amnakniŋ, binuk gok nup aŋgyak, “Gor aŋgniŋep korip tep guniy niŋan aŋgyak.” 2 Aŋgeyak kuyip aŋgak, “Nimb tap kun gok maŋgiysek niŋiy aspim ak pen; yand nimbip niŋind yimb aspiyn; kisen ap korip kun ak tuŋg waniŋgeniŋgambay, kamb bap kamb bap ar ak ma mindeniŋgamb aŋgak.”

Mindrep Ma Giniŋgambay

(Mak 13:3-13; Luk 21:7-19)

3 Jiysis am Oliyp dum bisiŋg mindakniŋ, binuk gok apiy, nup kapkap aŋgniŋiy aŋgyak, “Gor aŋgniŋep korip tuŋg waniŋgniŋgambay apan ak, minek akay rek kun giniŋgambay? Chin tap yerip ak gek niŋiy aŋgniŋgambun, Jiysis maŋ asaw; miñmon biy maŋgiysek kurginiŋgamb aŋgiy niŋniŋgambun aŋgyak.”

4 Aŋgeyak Jiysis aŋgak, “Niŋrep yimb ginimimb. Biynimb gunap nimbip tom giniŋgambay. 5 Bi kuŋaynep apiy, biynimb gok kuyip tom giy, yimb yip ak diy yand nep Krays aŋgniŋgambay. 6 Maŋ okok penpen gey giw aŋgek niŋniŋgambim; paryomb okok penpen gey minim anep apek niŋniŋgambim. Kun gek niŋiy, ñin kisen ak winiŋg gisap aŋgiy ma piriknimimb. Ak yikop penpen ñaŋgniŋgambay. Ñin kun ak kisen winiŋgamb. 7 Biynimb wikan gunap tikjakiy, biynimb wikan gunap yip penpen giniŋgambay. Miñmon okok maŋgiysek monmon apiy, yiwan yomb sikerek apiy giniŋgamb. 8 Kun geniŋgamb nimbip biyn ñapan ñiŋimb rek ak gek, maŋ mindip aŋgiy niŋniŋgambim.

9 “Biynimb yand mindeniŋgambim rek, biynimb miñmon okok maŋgiysek nimbip yiruk niŋiy, dam kalambis ay, gi timey giy, pisnep pik ayniŋgambay. 10 Ñin kun ak, biynimb kuŋaynep Gor nup gos ak kirgiy, numiy numam kiyk key gok yiruk niŋiy, di bi ñaŋgep gok ñin ar ak ayniŋgambay. 11 Pen kuŋaynep, chin biynimb Gor minim aŋgep aŋgiy, biynimb gok kuyip tom giniŋgambay. 12 Miñ timey ar ak gey gey, biynimb maŋgiysek rek gos ar kun ak niŋiy; wasemb ayep ar ak sakiy giniŋgambay. 13 Pen biynimb Gor nup chiŋgiy, wasemb ayiŋg nep mindeniŋgambay gok, dand amek perper mindeniŋgambay. 14 Pen Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak, miñmon okok maŋgiysek aŋgñey amdeniŋgamb nep, ñin kisen kun ak winiŋgamb.

Bi Bap Gor Aŋgniŋep Korip Ak Timey Yimb Giniŋgamb

(Mak 13:14-23; Luk 21:20-24)

15 “Pen bi Gor minim aŋgep Daniyel wosrey aŋgak rek ak giniŋgamb. Nuk aŋgak, ‘Gor aŋgniŋep korip, nup tap simboŋgipay tip siŋak, tap asik timey yimb bap dayeniŋgambay niŋniŋgambim aŋgak.’ Minim kun biy riyt giniŋgambim gok niŋnimimb. 16 Nimb Jiwda biynimb, tap timey kun ak niŋiy, kasek pirik yirik okok amnimimb. 17 Biynimb korip aryoŋ mindeniŋgiy gok, tap chin gunap dun aŋgiy, andkind korip miŋgan ma amniŋgiy. 18 Biynimb woŋgday okok taŋgeniŋgiy gok, chech chin gok dun aŋgiy, andkind korip ma amniŋgiy. Kasek pirik amnimimb. 19 Biyn ñapan koŋgiy sek mindeniŋgambay gok, biyn ñapan ŋaŋ dand taŋgeniŋgambay gok kosyam yimb amniŋgambay.

20 “Giniŋgamb kun ak, Gor nup aŋgniŋey, yombip ñin ak ma ginimuŋ. Lotiw ñin nimb ak ma ginimuŋ. 21 Yenen, wosrey miñmon alwol gayak ñin ak tikiy, mind dand apiy miñiy mindpun ñin biy, timey kun ak rek ma gak. Kisen kunep timey kun ak rek ma giniŋgamb. 22 Yikop ak per gek, biynimb maŋgiysek kumdipyap. Pen Biyomb ak biynimb nuk diniŋgamb gok kuyip simb niŋiy mer aŋgek mey, per ma giniŋgamb.

23 “Ñin kun ak biynimb gunap nimbip Kiyŋ yomb key yimb ak mindip biy, mindip bindoŋ aŋgey, niŋind apay aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. 24 Bi gunap Gor biynimb aŋgayak nuk gok kuyip diniŋg yesek aŋgiy yand mey Krays; yand mey bi Gor minim aŋgep ak aŋgiy, tap mageprek gunap giniŋgambay. Kun ak niŋrep ginimimb. 25 Tap yerip yerip kisen giniŋgamb ak, nimbip aŋgñispiyn ak mey; niŋyiŋg mindenimimb.

26 “Biynimb gunap Kiyŋ yomb key yimb ak ap mindip miñmon nep namb okok aŋgey, niŋniŋg ma amnimimb. Pen ap weyiŋg mindip akniy aŋgey, niŋind apay aŋgiy ma niŋnimimb. 27 Bi bap Ñinuk winiŋgamb ñin ak, añiñak diy, kasin maŋgiy bol ak, day biym nimb day bineŋ amimb rek ak gakniŋ winiŋgamb. 28 Miñ miŋgan mon miŋgan, kamb miŋgan okok ma kun giniŋgamb; miseŋ nep giniŋgamb.

Bi Bap Ñinuk Winiŋgamb

(Mak 13:24-27; Luk 21:25-28)

29 “Pen miker yomb kun ak gi tikdakniŋ, pumb ak kisyim apiy takin ak melik ma giniŋgamb. Gap gok semb biyoŋ nimb puŋgjiw yowniŋgamb. Kun gakniŋ tap semb ar biyoŋ gok, okok nimb okok nimb giniŋgamb. 30 Ñin kun ak, Bi bap Ñinuk winiŋg gakniŋ, semb ar biyoŋ key ayek, biynimb miñmon okok keykey mindpay rek niŋiy, siy aŋgniŋgambay. Nuk Nop kilis ak diy, melik yomb sek, semb sek awakniŋ niŋniŋgambay. 31 Biykul yomb aŋgakniŋ, enjol nuk gok aŋgek, biynimb nuk diniŋgayn aŋgiy niŋayak gok diniŋg, mankumb biy ayak rek kind kind amiy diy, dand nup ker winiŋgambay.

32 “Nimb niŋbim. Mon gok silup ay wos gakniŋ, pumb ayniŋg gisap aŋgiy niŋbim. 33 Kun ak rek, kisen tap apiyn gok gakniŋ, “Jiysis winiŋgamb ñin ak miñiy maŋ yimb asaw; won ñap mindiy, apchakniŋgamb aŋgiy niŋniŋgambim. 34 Biynimb miñiy mindpay gok ma kumniŋgambay, kim mindyakniŋ, tap kun gok maŋgiysek giniŋgamb. 35 Semb ar biyoŋ sek, mankumb biy sek kurginiŋgamb; minim yand ak perper mindeniŋgamb.

Ñin Akay Winiŋgayn Ak Ma Niŋbim Aŋgak

(Mak 13:32-37; Luk 17:26-30, 34-36)

36 Won akay rek, ñin akay rek winiŋgayn ak, biynimb ma niŋbay: enjol gok ma niŋbay; yand kunep ma niŋbiyn; Bapiy nuk nep niŋimb.

37 “Pen andkind winiŋgayn ñin ak, Nowa mindek ñin ak, gi mindyiŋgipay rek nep gi mindeniŋgambay. 38 Nowa mindek ñin kun ak, ñiŋg ak biynimb gok kuyip ma yiw gak won ak; biyn bi diyiŋg, tap ñimbyiŋg gi mindyakniŋ, Nowa siyip miŋgan ak amek, ñiŋg ap kuyip maŋgiysek yiw gak. 39 Pen kiyk tap bap giniŋgamb aŋgiy am niŋyak; ñiŋg ak kuyip yiw gakniŋ nep niŋyak. Bi bap Ñinuk winiŋgamb minek ak, kun ak rek nep gi mindyakniŋ, winiŋgamb. 40 Ñin kun ak, bi omiŋal woŋgday okok, woŋg gi mindeniŋgayr ak; bap diy, bap kirginiŋgamb. 41 Pen biyn omiŋal palaw giniŋg, wiyt maŋgiy piksimbjakyiŋg gi mindeniŋgayr; bap diy, bap kirginiŋgamb.

42 “Kun ak Bi bap Ñinuk winiŋgamb ñin ak ma niŋbim rek, niŋrep giyiŋg mindenimimb. 43 Bi korip nop nimb ak bi tap siydep gok asway aŋgiy, niŋmindek, tap nup gok ma siy dipay. 44 Kun ak rek nimb minj moka giy mindenimimb. Mer ak: Bi bap Ñinuk ma asaw aŋgiy, sakiy sakiy giy mindeniŋgambim ñin ak winiŋgamb.

Woŋg Tep Gipay, Timey Gipay, Aŋgak

(Luk 12:14-48)

45 “Biyomb bap kinjeŋ amniŋg giy, bi nup direp giniŋgamb ak nup aŋgniŋgamb, ‘Bi woŋg yip giñimbay gunap kuyip kond mindiy, tap keñmaŋgiy kuyip gok bilok ñirep giyiŋg mindenimin aŋgiy,” aŋgay amniŋgamb. 46 Kisen andkind apiy aŋgniŋgamb rek gek niŋiy, nup di tep yimb giniŋgamb. 47 Niŋind yimb aspiyn: nup aŋgek tap nuk gok maŋgiysek kond mindeniŋgamb.

48 Pen binuk aŋgayniŋgamb ak mind dand amiy mindrep ma giy, biyomb ak miñiy ma winiŋgamb aŋgiy, 49 biynimb woŋg giñemb gunap kuyip tapin pikiy, am bi ñiŋg ñimbiy sakiy aypay gok yip wopsakiy, tap yomb ñimb gi mindeniŋgamb. 50 Pen biyomb kasek ma winiŋgamb aŋgiy, monmon gi mindeniŋgamb ñin ak apiy, 51 nup gi timey yimb giy, biynimb tap siy tap timey wey weygiy gi mindpay gok yip aŋgayeniŋgamb; am meŋg siwbirikiy, siy aŋgmindeniŋgamb.

25

Pañ Piñ Onep Wanjrem Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

1 “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin kun ak; kesim diniŋg gispiyn biy rek giniŋgamb. Biyomb bap biyn diniŋg gek, tap yomb ñiŋniŋg biyn piñ onep wanjrem ak lam keykey diy dand amniŋgambay. 2 Biyn piñ kun gok, onep mamind ak gos tep niŋniŋgambay; onep mamind ak gos niŋrep ma giniŋgambay. 3 Niŋrep ma giniŋgambay kun gok, lam daŋgiyep wel gunap sek dand ma amniŋgambay. 4 Pen biyn piñ gos niŋrep giniŋgambay gok, lam diy, lam daŋgiyep wel gunap botol miŋgan ak paŋgiy, dand amniŋgambay. 5 Pen biyn piñ kun gok kiyk maŋgiysek amjakiy, kond mindey mindey, bi biyn diniŋg giniŋgamb ak kasek ma apeniŋgamb mey, wisin apek kinamniŋgambay.

6 “Pen kisyimnamb yomb biyaŋ, biynimb gunap suk aŋgiy aŋgniŋgambay, ‘Bi biyn diniŋg gisap ak asaw. Nup am kinjeŋnamb ak niŋiy, poŋind owim aŋgniŋgambay.’ 7 Kun aŋgeniŋgambay, biyn tiwin onep wanjrem kun ak maŋgiysek tikjakiy, lam wiyk kiyk gok girep giniŋgambay. 8 Kun giy biyn gos niŋrep ma giniŋgambay tiwin ak, biyn gos niŋrep giniŋgambay tiwin ak kuyip aŋgniŋgambay, ‘Lam chin gok suŋgniŋg gisap ak; wel nimb gok chinup gunap ñim aŋgniŋgambay.’ 9 Aŋgey biyn gos niŋrep giniŋgambay tiwin ak aŋgniŋgambay, ‘Mer! Wel kun gok, nimbip gunap ñiy, chin gunap dinjun rek ma ayip. Nimb stowa amiy, nimbik gok key tawim aŋgniŋgambay.’ 10 Kun aŋgeniŋgambay wel tawniŋg stowa amniŋgambay won ak, bi biyn diniŋg giniŋgamb ak apchakeniŋgamb. Biyn gos niŋrep giniŋgambay tiwin ak, bi kun ak yip korip miŋgan ameniŋgambay; nuk kinjeŋ giñiniŋgamb. 11 Kisen pen biyn piñ gos niŋrep ma giniŋgambay tiwin ak apchakiy aŋgniŋgambay, ‘Biyomb! Biyomb! Chinup kinjeŋ ak yikan aŋgniŋgambay.’ 12 Aŋgey, biyomb biyn nuk diniŋgamb ñin kun ak aŋgniŋgamb, ‘Yand nimbip ma niŋbiyn aŋgniŋgamb.’ 13 Kun ak nimb Biyomb ak ñin akay akaŋ, won akay winiŋgamb ak ma niŋbim rek, minj moka giy mindenimimb.

Biyomb Bap Binuk Gok Kuyip Maniy Ñak Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

(Luk 19:11-27)

14 “Pen kesim diniŋg gispiyn biy rek giniŋgamb. Biyomb bap miñmon paryomb okok amniŋg, bi woŋg nup giñiniŋgambay gok kuyip suk aŋgek apey, tap gok kond mindeyaŋ aŋgiy, kuyip ñiniŋgamb. 15-16 Binuk kun gok, woŋg keykey giniŋgambay rek niŋiy, maniy bilokiy, bi bap nup payp tawsin ñiniŋgamb, bap nup tiw tawsin ñiniŋgamb, bap nup wan tawsin ñiniŋgamb. Ñiy, nuk am okok mindakniŋ, bi payp tawsin diniŋgamb ak maniy kun ak diy, sikyim gi dand amiy apiy giy, maniy siyniŋ payp tawsin diniŋgamb. 17 Bi tiw tawsin diniŋgamb ak kunep, sikyim gi dand amiy apiy giy, maniy siyniŋ tiw tawsin diniŋgamb. 18 Pen bi maniy wan tawsin diniŋgamb ak, dand amiy, kaw tikiy lum ñiniŋgamb.

19 “Kisen mind dand amiy, biyomb kiyk ak andkind apiy, maniy ñimbiyn kun ak yerer gipay aŋgiy, kuyip aŋgniŋniŋgamb. 20 Aŋgniŋek, bi payp tawsin diniŋgamb ak, maniy nuk ak ñiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb niŋan! Yip maniy payp tawsin nep ñinak ak pen, yand maniy kun ak di, sikyim gi andik mandik giy, pen payp tawsin siyniŋ dipiyn aŋgniŋgamb.’ 21 Aŋgek, biyomb ak pen aŋgniŋgamb, ‘Tep. Nand bi woŋg tep giñimban. Tap sikoy ak kun gipan ak, nip aŋgen tap yomb gok kond mindeniŋgamban. Ap korip yip ak miñmiñ yimb giyiŋg mindenimin aŋgniŋgamb.’

22 “Bi maniy tiw tawsin diniŋgamb ak kunep maniy nuk ak dap ñiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb. Yip tiw tawsin nep ñinak ak pen, yand maniy kun ak diy, sikyim gi andik mandik giy, maniy siyniŋ tiw tawsin dipiyn aŋgniŋgamb.’

23 “Aŋgek, biyomb ak aŋgniŋgamb, ‘Tep. Nand bi woŋg tep giñimban ak mey; kun gipan. Tap sikoy ak kun gipan ak, nip aŋgen tap yomb gok kond mindeniŋgamban. Ap korip yip ak miñmiñ yimb giyiŋg mindenimin aŋgniŋgamb.’

24 “Pen bi maniy wan tawsin diniŋgamb ak dap ñiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb. Yand nip niŋbiyn; nand bi kalrimey yimb. Biynimb nak gunap woŋg wariy kiyk gipay gok nand yikop pipaŋg dapiy ñimban. 25 Nand kun gipan rek, yand pirikiy, maniy ñinak ak dand amiy, kaw tikiy lum ñen mindyiŋgip ak, miñiy dand aswiyn aŋgniŋgamb.’

26 “Aŋgek biyomb ak aŋgniŋgamb, ‘Nand bi timey woŋg magep bap. Yand biynimb gunap woŋg gipay gok nep dapiy ñimben niŋban kun ak; 27 yenen maniy yip biy dam pasbuk ayey, miñiy apiy maniy siyniŋ gunap sek ma dipiyn?’ 28 Kun aŋgiy, binuk gunap kuyip aŋgniŋgamb, ‘Kun gip ak, maniy wan tawsin kun ak jiw diy, bi payp tawsin ñinik ak nup ñinimimb. 29 Per apun rek: Biynimb gin yimb gok kuyip gunap sek ñey mindrep giniŋgambay; pen biynimb gin mer gok, kuyip siskoy nind aŋgayak ak piliŋg dey, yikop yimb mindeniŋgambay. 30 Kun ak bi woŋg ma gip kun anup kisyim yomb wip mis ar akyaŋ yokem, biynimb meŋg siwbirikiy, siy aŋgmindpay gok yip siy aŋg mindeŋ aŋgniŋgamb’ aŋgak.”

Kor Yomb Kisen Ak

31 Bi bap Ñinuk kiyŋ yomb mindiy winiŋgamb ñin ak, enjol gok yip maŋgiysek apiy, nuk siya kiyŋ ar ak bisgek, 32 biynimb miñmon okok keykey mindpay rek, ap windin yirik ar nup siŋak nan-geniŋgambay, kuyip bilok pis ak key, pis ak key ayniŋgamb. Bi kanj siypsiyp meymey mokep gok, siypsiyp gok wikan bap tuŋgasik ay, meymey gok wikan bap key tuŋgasik ay gipay rek ak giniŋgamb. 33 Biynimb siypsiyp rek mindpay gok niŋiy, ñin yipund kind ak ayniŋgamb; biynimb meymey rek mindpay gok niŋiy, ñin aŋind kind ak ayniŋgamb. 34 Nuk kiyŋ yomb ak mey, biynimb tep gok kuyip aŋgniŋgamb, ‘Bapiy nimbip niŋimb. Wosrey nuk miñmon alwol gayak ñin ak, tip nimbip gayak ak mey, apiy tip tep kun ak dim. 35 Yenen: yip yiwan gek, tap keñmaŋgiy ñimbim. Ñiŋg nen gek, ñiŋg ñimbim. Miñmon par okok nimb apen, yip aŋgdiy di korip nimbik ak aypim. 36 Chech ma mindek, yip chech ak ñimbim. Yip tap gek, niŋmindrep gipim. Kalambis minden, yip ap niŋbim aŋgniŋgamb.’

37 “Kun aŋgeniŋgamb, biynimb tep gok nup pen aŋgniŋgambay, ‘Biyomb. ñin akay nip yiwan gek keñmaŋgiy ñimbun? Ñin akay ñiŋg nen gek, nip ñiŋg ñimbun? 38 Ñin akay par okok nimb apey, nip aŋgdiy dam korip chin ak aypun. Ñin akay chech ak ma mindek, nip chech ñimbun? 39 Ñin akay tap gek akaŋ, kalambis mindey, nip am niŋbun?’

40 “Aŋgeniŋgambay, kiyŋ yomb ak aŋgniŋgamb, ‘Mam yip yikop gunap kuyip girep gipim ak mey, yip girep gipim aŋgniŋgamb.’ 41 Kuyip kun aŋgiy, biynimb aŋind kind okok ken mindeniŋgambay gok kuyip aŋgniŋgamb, ‘Bapiy Gor Seytan nup sek, Seytan enjol nuk gok sek kuyip yiwur gakniŋ mindeyaŋ aŋgiy, tip mon key yinjap bap gayak. Nimb biynimb timey yiwur yomb diniŋgambim gok, yip kirgiy, mon key yinjap kun ak amnimimb.

42 “Yenen: yip yiwan gek, tap keñmaŋgiy ma ñimbik. Ñiŋg nen gek, ñiŋg ma ñimbik. 43 Par okok nimb apen, yip ma aŋgdipik. Chech ma mindek; yip ma ñimbik. Yip tap gak ñin ak akaŋ, kalambis mindenik ñin ak, yip ma ap niŋbik aŋgniŋgamb.’

44 “Aŋgeniŋgamb, nup aŋgniŋgambay, ‘Biyomb. Ñin akay yiwan mindenak nip keñmaŋgiy ma ñinuk? Ñin akay ñiŋg nen gek nip ñiŋg ma ñinuk? Ñin akay okok nimb apey nip ma aŋgdinuk? Ñin akay chech nip ma mindek, nip ma ñinuk? Ñin akay tap gek akaŋ, kalambis mindenak, nip ma am niŋnuk?’

45 “Kun aŋgeniŋgambay, kiyŋ ak aŋgniŋgamb, ‘Nimb mam yip yikop gok kuyip direp ma gipik rek mey, yip sek gipik aŋgniŋgamb.’ 46 Kun aŋgiy, kuyip aŋgyokek am tip pernep yiwur gakniŋ mindeniŋgambay ak amniŋgambay. Pen biynimb tep nuk gok aŋgek, perper mindeniŋgambay tip ak amniŋgambay aŋgak.”

26

Jiysis Nup Ñaŋgjun Aŋgiy, Minim Kapkap Aŋgayak

(Mak 14:1-2; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1 Jiysis minim kun ak aŋgiy, binuk onep wimiŋgan ak kuyip aŋgak, 2 “Nimb niŋbim: ñin omiŋal mindiy, Pasopa ñin yomb ak miñiy aŋgiy, ap nan-giy mindeniŋgambay. Pen kiyk kun giy ap nan-giy, yip di gapman biyomb gok kuyip ñiy aŋgniŋgambay, ‘Nup mon kiros bak biyaŋ ñaŋgbiriknimimb aŋgniŋgambay’ aŋgak.”

3 Pen bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek ap Gor nup simboŋgep biyomb yimb Kayapas korip ak nan-giy, 4 Jiysis nup yerer giy, ñaŋgayjun aŋgiy, minim aŋgay geyak. 5 Pen, “Pasopa ñin biy kun gon, biynimb kuŋaynep ap mindpay gok penpen giniŋgiy rek ayip. Kun ak miñiy kirgiy, ñin bap nup pikayjun aŋgyak.”

Biyn Bap Jiysis Nup Jun Wel Ayñak

(Mak 14:3-9; Jon 12:1-8)

6-7 Jiysis miñmon Beteniy mindiy, Saymon bi soysek korip ak am tap ñimbeyak. Ñiŋyakniŋ, biyn bap wel kuyrep, maniy yomb tawpay ak, botol sek dand apiy, Jiysis nup jun dum ak soŋgak. 8-9 Soŋgek, Jiysis binuk gok simbwur kuyip ak timey gek aŋgyak, “Wel kun ak dand amiy maniy yomb diy, biynimb tap ma mindip gok kuyip ñemb rek ak pen, yenen yikop soŋgip aŋgyak.”

10 Minim kun ak aŋgeyak Jiysis niŋiy kuyip aŋgak, “Nuk yip girep yimb gip; yenen kun aspim? 11 Biynimb tap ma mindip gok yip per mindeniŋgambim yand yip per ma mindoniŋgambun. 12 Biynimb komniŋg; wel ayñiy dam kombay rek ak yip ayñisap. 13 Pen niŋind yimb aspiyn! Kisen miñmon okok maŋgiysek, minim yip ak aŋgñiyiŋg, biyn ak Jiysis nup wel ayñak aŋgiy nup kesim diyiŋg, gak kun ak niŋnep mindeniŋgambay aŋgak.”

Jiwdas Jiysis Nup Mimuŋg Gak

(Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

14 Ñin kun ak, Jiysis binuk Jiwdas Yiskariyot; Jiysis nup kayn gi dand amen pik ayniŋgiy aŋgiy, Gor nup tap simboŋg ñiyiŋgipay biyomb gok kuyip niŋniŋg amnak. 15 Amiy aŋgak, “Jiysis nup kayn gi dand apiy nimbip ñeniŋgayn, yip tap yerip ñiniŋgambim?” Aŋgek nup maniy siylpa ñin jiwiy andikiy anep ar ak ñiyak. 16 Ñeyak Jiwdas pen yerip giy kuyip aŋgen, Jiysis nup ap dand amniŋgiy aŋgiy, gos ak niŋak.

Jiysis Binuk Gok Yip Pasopa Tap Ñiŋak

(Mak 14:12-21; Luk 22:7-14, 21-23; Jon 13:21-30)

17 Kisen Pasopa wiyk ak kiñiŋ gi gakniŋ, binuk gok Jiysis mindek ak apiy aŋgyak, “Ñin Pasopa siypsiyp ñiluk pikñiŋniŋgambun ak maŋ mindip. Kun ak chin korip akay amiy tap ñiŋniŋgambun gok gayrep ginjun aŋgyak.” 18 Aŋgeyak kuyip aŋgak, “Nimb dawin yomb ak amiy bi bap nup aŋgniŋiy aŋgnimimb, ‘Tiysa aŋgip ñin yand ak maŋ mindip ak mey, bi yand gok yip siypsiyp ñiluk pik daŋgiy ñiŋniŋgambun korip nund ak aŋgip’ aŋgnimimb.”

19 Jiysis kun aŋgek binuk gok aŋgak rek niŋiy, am siypsiyp kun ak korip miŋgan kun ak pik daŋgiy gayrep geyak. 20 Duŋgep won ak binuk onep wimiŋgan ak yip bisgiy, 21 tap ñimbyiŋg aŋgak, “Yand nimbip niŋind yimb aspiyn. Bi chin yip tap ñimbsipun biy, bap yip kayn gi dand amniŋgamb aŋgak.”

22 Aŋgek binuk gok gos yomb niŋiy, nokom nokom nup aŋgniŋyiŋg aŋgyak, “Biyomb! Yip ma apan rek?”

23 Aŋgeyak aŋgak, “Bi yand yip piler nokom ñimbsipur ak yip kayn gi dand amniŋgamb. 24 Baybol buk ak wosrey aŋgiy tikyak rek, yip kayn gi dand amiy, pikayey kumniŋgayn ak pen; bi yip kayn gi dand amniŋgamb anup simb niŋsipiyn. Nonim nup ma tikpikop ak tep. Pen tikek, mindyiŋg kun giniŋgamb ak, kisen yiwur yomb yimb ak diniŋgamb aŋgak.”

25 Aŋgek binuk Jiwdas nup kayn giniŋg gak ak aŋgak, “Tiysa. Yip ma apan rek?” Aŋgek aŋgak, “Mey nip aspiyn aŋgak.”

Jiysis Binuk Gok Kuyip Biret Wayn Ñak

(Mak 14:22-26; Luk 22:15-20; 1 Kor 11:23-25)

26 Tap ñimb mindyiŋg Jiysis biret ak diy, Gor nup tep aŋgiy, tipaŋg kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Diy ñiŋim. Ak mumbwak yand rek aŋgak.”

27 Kun aŋgiy, ñiŋg wayn kap ak kunep diy, Gor nup tep aŋgiy, kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Nimb maŋgiysek ñiŋnimimb. 28 Ñiŋg biy mey, likañ yand biynimb kuŋaynep kuyip nen yowniŋgamb rek nimbip ñispiyn. Likañ yand yowniŋgamb kun ak mey; Gor tap siy tap timey gipay gok niŋiy kirginiŋgayn aŋgak minim ak wos amniŋgamb aŋgak.”

29 Kun aŋgiy aŋgak, “Yand nimbip niŋind aspiyn. Wayn ñiŋg biy miñiy gunap sek ma ñiŋniŋgayn. Kisen Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak, nimb yip wayn ñiŋg kisenimb ak ñiŋniŋgayn aŋgak.” 30 Kun aŋgiy binuk gok yip lotiw kamep bap aŋgyiŋg, miñmon Oliyp dum amniyak.

Jiysis Piyta Nup, Bi Kun Ak Ma Niŋbiyn Aŋgniŋgamban Aŋgak

(Mak 14:27-31; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

31 Jiysis kuyip aŋgak, “Gor aŋgak rek Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

‘Yand bi kanj siypsiyp mokep ak nup pik ayen, kanj siypsiyp gok maŋgiysek pirik amniŋgambay aŋgyak.’

Aŋgyak kun ak mey, mindak maynamb biyaŋ nimb maŋgiysek yip kirgiy, pirik amniŋgambim. 32 Pen yand kumiy tikjakiy, miñmon Galiyliy nind ameniŋgayn; nimb kisen ninimimb aŋgak.”

33 Aŋgek Piyta aŋgak, “Bi maŋgiysek nip kirgiy kund ñiniŋgambay rek ayip; yand kun ma giniŋgayn aŋgak.”

34 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Niŋind apiyn: kisyimnamb biyaŋ kakaruk suk ma aŋgniŋgamb won ak, Bi kun anup ma niŋbiyn aŋgiy, won omiŋal nokom aŋgniŋgamban aŋgak.”

35 Aŋgek Piyta kilis timey giy aŋgak, “Yip pikayniŋg pikayniŋgambay ak pen; Jiysis bi yand mer aŋgiy ma aŋgniŋgayn aŋgak.” Jiysis binuk gunap kunep Piyta aŋgak rek nep aŋgyak.

Jiysis Nop Nup Aŋgniŋ Mindek

(Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

36 Jiysis binuk gok yip miñmon Getsemeniy amiy, binuk gunap kuyip aŋgak, “Nimb biy bisiŋg mindenimimb. Yand siŋbindoŋ amiy, Bapiy nup aŋgniŋ mindeniŋgayn aŋgak.” 37 Kun aŋgiy Piyta nup poŋind, Sebediy ñinuk Jemis yip Jon kuyip poŋind saŋdak. Amyiŋg, Jiysis nuk gos yomb niŋiy, 38 kuyip yakam aŋgak, “Mindmaŋgiy yip piŋiyñiy nep aysap ak kumnim rek ayip. Biy mindiy, yip kond mindenimimb aŋgak.”

39 Kun aŋgiy, kuyip kun siŋak aŋgay, nuk yep kondoŋ siŋak amiy, jiy kuyaŋgiy, jomluk ak di man biyaŋ ay, Gor nup aŋgniŋiy aŋgak, “Bapiy. Tap yip giniŋg gisap kun ak mer aŋgiy ker, mer aŋgnimin; pen yand gos niŋbiyn ar ak ma ginimin; gos nand key niŋban rek ginimin aŋgak.”

40 Kun aŋgiy andkind apiy niŋak: binuk gok kineyak; Piyta nup aŋgak, “Won bap yenen yand yip niŋmindiy ma kinjipim? 41 Timey ginjun rek ayip aŋgiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg mindenimimb. Gos nimbik ak ginimimb rek ayip ak pen; mumbwak anep mawses gip aŋgak.”

42 Jiysis kun aŋgiy, tip am Nop nup aŋgniŋiy aŋgak, “Tap yip giniŋg gisap ak, kirgep rek ma mindip monmon gaŋ; gos nak aŋgak.” 43 Kun aŋgiy, tip ak andkind apiy niŋak: binuk gok ma niŋmindeyak, wisin kineyak.

44 Pen nuk andkind amiy, Nop nup nind aŋgniŋak rek nep tip ak aŋgniŋiy, 45-46 andkind apiy, binuk gok kuyip aŋgak, “Nimbip mawses gek kin mindpim? Tikjakem amnun. Niŋim! Bi yip mimuŋg niŋimb ak, bi tap siy tap timey gipay gok kuyip ñiyn aŋgiy poŋind asaw biy aŋgak.”

Jiwdas Jiysis Nup Kayn Gi Dand Amnak

(Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

47 Minim aŋgakniŋ, Jiwdas nuk, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, Jiwda kanjsol gok sek nup aŋgyak rek, bi kiyk kuŋaynep dand owak. Kiyk baynat gunap, kur gunap diy dand sesek wiyak. 48 Jiwdas kuyip aŋgay aŋgak, “Yand bi bap nup am diy, kaykol ginikniŋ aŋgnimimb; Jiysis mey ak aŋgiy, nup dinimimb aŋgak.” 49 Aŋgak rek Jiysis mindek ak apchakiy, mindpan aŋgiy, nup kaykol gak.

50 Kun gek Jiysis aŋgak, “Buŋgiy. Giniŋg gispan kun ak kasek gan aŋgak.”

Aŋgek, bi Jiwdas yip wiyak gok Jiysis nup chichiy diyak. 51 Pen nup kun giy diyakniŋ, Jiysis binuk bap baynat ak lipiŋg diy, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb woŋg giñiyiŋgip anup timund piskind ak pisnep timbrik yokak. 52 Kun gek Jiysis nup aŋgak, “Ñayip baynat ak dipan okok tip ak liŋgey amnaŋ. Biynimb ñayip baynat diy penpen gipay gok, ar kun ak nep kumbay. 53 Yand ‘Bapiy ak-ey!’ aŋgembinip, nuk enjol tiwin keykey onep wimiŋgan ak rek yokek, ap yip kond mindembiyap. 54 Pen wosrey Baybol buk ak tikiy; yip kun kun giy kumniŋgamb aŋgyak ak mey, kun ginimuŋ. Yand ar bap key geniŋgayn yipund ma giniŋgamb aŋgak.”

55 Pen bi nup diniŋg wiyak kun gok kuyip aŋgak, “Yand per am Gor aŋgniŋep korip ak bisgiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñimbiyn ak pen, yip ma dipim. Miñiy pen baynat sek, kur sek dand apiy, bi tap siydep rek ak yip dipim. 56 Pen gipim kun ak, bi Gor minim aŋgep gok giniŋgamb aŋgyak rek nep gipim aŋgak.”

Won kun ak Jiysis binuk gok maŋgiysek nup kirgiy, pirik amniyak.

Jiysis Nup Kor Giyak

(Mak 14:53-65; Luk 22:54-55, 63-71; Jon 18:13-14, 19-24)

57 Pen bi low tiysa gok sek, bi Jiwda kanjsol gok sek ap nan-gi mindeyak Kayapas bi Gor nup simboŋgep yomb yimb korip ak mey; Jiysis nup chichiy diy, dand korip kun ak amniyak.

58 Pen Piyta kindik kindik amiy, korip mis ar ak mindiy, Gor aŋgniŋep korip poliys gok yip bisgiy, yerip rek giniŋgambay aŋgiy niŋmindek.

59-60 Bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi kanjsol yikop gok sek aŋgyak, “Chin bi minim yesek aŋgniŋgiy gunap kuyip aŋgniŋon, kiyk minim bap aŋgey, yipund giy mindek, minim kiñiŋ mey ak aŋgiy, Jiysis nup pikayjun aŋgyak.” Kun aŋgyak ak pen, minim kun ak keykey amek kiñiŋ niŋiy nup pikayniŋgiy rek bap ma mindek.

61 Pen bi omiŋal apiy aŋgrik, “Bi kun biy, ‘Gor aŋgniŋep korip ak timbrikyokem, ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak giniŋgayn aŋgak’ aŋgrik.” 62 Kun aŋgerik, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak, Jiysis nup aŋgak, “Minim nip apay ak; pen ma aŋgniŋgamban?” 63 Aŋgek, Jiysis pen minim bap ma yimb aŋgak. Kun gek, bi Gor nup simboŋgep biyomb yimb ak aŋgak, “Miñiy kor mindpun biy, yesek ma aŋgnimin. Gor Biyomb gek perper mindpay ak kunep niŋmindip. Kun ak chinup yipund giy aŋgnimin. Nand Gor Ñinuk Kiyŋ yomb key yimb ak akaŋ?” 64 Aŋgek Jiysis aŋgak, “Mey apan ak. Nimb maŋgiysek niŋim! Yand nimbip aspiyn: yand Gor ñin yipund kind okok mindiy, semb ar biyoŋ nimb lum biy apeniŋgayn niŋniŋgambim aŋgak.”

65 Jiysis kun aŋgek, bi Gor nup simboŋgep yomb ak, yenen kun aŋgip aŋgiy, chech nuk gok key tuŋgralikyiŋg aŋgak, “Nuk Gor nup yimb ak dand apyapyiŋg asap! Kun ak biynimb gunap ma aŋgniŋjun. Nuk timey gip rek miseŋ aŋgip. 66 Akaŋ nimb gos yerip niŋbim?” Aŋgek aŋgyak, “Mey aŋgip ak nen; kumnimuŋ aŋgyak.”

67 Kun aŋgiy, nup jomluk okok kiñuk giñiy, pikyiŋg giyak. Gunap weygiy, mikem nup okok piksil giyiŋg aŋgyak, 68 “Nand Kiyŋ yomb key yimb tap okok maŋgiysek niŋban ak; an nip piksap ak, chinup aŋgey niŋun aŋgyak.”

69 Pen Piyta korgep korip mis ar biyaŋ bisiŋg mindek ak mey, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb anup woŋg giñiyiŋgip pañ ak apiy, nup aŋgak, “Nand Jiysis bi Galiyliy nimb ak yip mindambiyr aŋgak.”

70 Aŋgek, Piyta biynimb gok maŋgiysek niŋmindyakniŋ aŋgak, “Minim nand aspan ak yand ma niŋbiyn aŋgak.” 71 Kun aŋgiy, tikjakiy, am kinjeŋrumb siŋak mindakniŋ, biyn korip kun ak woŋg giyiŋgip bap ap nup niŋiy, bi mindeyak gok kuyip aŋgak, “Nuk bi Jiysis Nasaret nimb ak yip minder niŋbiyn aŋgak.” 72 Aŋgek, Piyta aŋg silokiy aŋgak, “Yand niŋind yimb apiyn! Bi apim kun ak yand ma yimb niŋbiyn aŋgak.”

73 Sikoy won bap mindiy, bi Piyta yip jak mindeyak gok nup aŋgyak, “Niŋind nep apun. Nand bi kiyk bap. Meŋg miŋgan kiyk apay rek apan aŋgyak.”

74 Aŋgeyak, Piyta minim kasek aŋgiy aŋgak, “Yand nimbip niŋind yimb apiyn! Bi nimb apim kun ak yand ma yimb niŋbiyn aŋgak.” Kun aŋgakniŋ day kakaruk ak suk aŋgek, 75 Piyta Jiysis minim nup aŋgak ak niŋyiŋg gospar ayak. Yenen: Jiysis aŋgak, “Kakaruk ma aŋgniŋgamb won ak yand nup ma niŋbiyn aŋgiy, won omiŋal nokom aŋgniŋgamban aŋgak.” Gos kun ak niŋiy mey gospar ay, mis amiy siy yomb aŋgak.

27

Jiysis Nup Dam Gapman Biyomb Anup Ñiyak

(Mak 15:1; Luk 23:1-2; Jon 18:28-32)

1 Miñmon yowakniŋ, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi minim tuŋgasikep yikop gok sek minim aŋgniŋ aŋgniŋ giy Jiysis nup pikayun aŋgiy, 2 nup miñ ay dand amiy, gapman biyomb Paylat nup ñiyak.

Jiwdas Kumak

(Ap 1:18-19)

3 Pen Jiysis nup kor giy, pikayniŋg geyak niŋiy, Jiwdas, yenen Jiysis nup mimuŋg niŋbiyn aŋgiy, maniy dak ak, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, biyomb yikop gok sek kuyip jiw dam ñiniŋg, Gor aŋgniŋep korip ak amnak. 4 Amiy, maniy kun ak kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Jiysis timey ma gip ak pen, nup mimuŋg niŋbiyn rek mindak kumniŋgamb aŋgak.” Aŋgek kiyk aŋgyak, “Ak tap chin mer. Nak keynep kun gipan aŋgyak.” 5 Aŋgeyak, maniy ñiyak ak Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak diyokiy, am miñ ñiŋak.

6 Bi Gor nup simboŋgep yomb gok maniy kun ak diy aŋgyak, “Maniy kun biy, bi pikayun aŋgiy mimuŋg ginuk ak mey, opriyŋ ñinjun rek ma ayip aŋgyak.” 7 Kun aŋgiy, minim aŋgniŋ aŋgniŋ giy, bi par okok nimb ap biy kumey dam komjun miñmon wikan bap tawun aŋgiy, am man yiŋgiy siŋgey tiyn giyiŋgipay miñmon wikan ak tawyak. 8 Tawiy, miñmon wikan kun biy, mimuŋg piŋiy ñimbun maniy ak diy tawnuk ak mey; yimb ‘Likañsek’ aŋgjun aŋgyak. Miñiy kunep miñmon wikan kun ak, yimb ‘Likañsek’ apay.

9 Pen kiyk mankumb tawyak kun ak, bi Gor minim aŋgep Jeriymaya nind aŋgiy tikak rek nep giyak. Nuk tikiy aŋgak:

“Kiyk maniy ñin jiwiy andikiy onep ar ak, Jiwda biynimb mimuŋg piŋiyñinuk maniy ak aŋgiy, 10 dand amiy, miñmon man yiŋgiy siŋgey tiyn giyiŋgipay wikan ak tawniŋgambay. Biyomb ak yip giniŋgambay aŋgiy aŋgak rek nep giyak.”

Biyomb Paylat Jiysis Nup Aŋgniŋak

(Mak 15:2-5; Luk 23:3-5; Jon 18:33-38)

11 Jiysis nup dand gapman biyomb Paylat mindek ak amniyakniŋ, Paylat, Jiysis nup aŋgak, “Nand Jiwda kay kiyŋ yomb kiyk ak mindpan?” Aŋgek Jiysis aŋgak, “Mey apan ak aŋgak.” 12 Pen bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi kanjsol yikop gok sek nup minim gunap aŋgeyak, nuk pen minim bap ma nep aŋgak. 13 Kun gek, gapman biyomb Paylat aŋgak, “Minim keykey aŋgiy nip kor gispay ak ma niŋban?” 14 Aŋgek, Jiysis nup minim bap ma aŋgek, Paylat gos kuŋay yimb niŋak.

15-19 Pen Paylat kiyŋ bispay siya ar ak bisiŋg mindakniŋ, biynuk minim bap aŋgek apek aŋgak, “Yand maynamb wisin niŋbiyn: Bi kor gispim ak bi tep. Nup minim yiñ ma aŋgnimin. Yand wisin niŋbiyn kun ak, gos kuŋay niŋsipiyn aŋgak.” Minim kun ak Paylat nuk nep niŋiy aŋgak, Jiysis tap bap ma gak, biyomb guniy nup yikop miluk niŋiy dand opay. Kun ak kinjeŋ yerip ak piyow niŋiy nup aŋgyoken amnaŋ aŋgiy, gos ak niŋak.

Pen Rom gapman biyomb gok per simiy ak simiy ak Jiwda kay biret yiys sek ma ñimbay ñin yomb ak, kuyip kalambis bi bap key aŋgniŋyiŋgipay ak, yikop wisik yokyiŋgip. Ñin kun ak, Jiwda kay bi kiyk niŋrep giyiŋgipay bap ap kalambis mindek. Yimb nuk ak Barabas. Kun ak biynimb kuŋaynep ap nan-geyak Paylat aŋgak, “Bi nimbip akay yikop aŋgyoknim? Jiysis, Kiyŋ yomb key yimb apay ak akaŋ, Barabas nup aŋgak.” 20 Aŋgek bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek, bi kanjsol yikop gok sek biynimb gok kuyip aŋgyak, “Gapman biyomb Paylat nup aŋgenimimb, Barabas nup wisik yokiy, Jiysis nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayniŋgiy aŋgyak.”

21 Kun ak kisen gapman biyomb ak kuyip aŋgak, “Bi omiŋal biy, an nup rek nimbip wisik yoknim?” Aŋgek aŋgyak, “Barabas nup wisik yoknimin aŋgyak.”

22 Aŋgeyak Paylat aŋgak, “Kun apim ak, Jiysis Kiyŋ yomb key yimb apay ak nup yerginim?”

Aŋgek, kiyk maŋgiysek aŋgyak, “Nup mon bak biyoŋ ñaŋgbiriknimimb aŋgyak.”

23 Aŋgeyak gapman biyomb Paylat aŋgak, “Yenen? Nuk tap yerip ak timey gak?” Pen minim aŋgak ak ma niŋiy, minim dand araniy aŋgyak, “Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbik aynimimb! Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbik aynimimb aŋgyak.”

24 Aŋgeyak minim gunap sek aŋgen penpen giniŋgiy rek ayip aŋgiy, Paylat ñiŋg diy ñin ayokyiŋg kuyip aŋgak, “Jiysis nup pikayniŋg gispim ak, minim kun ak yip ma winiŋgamb; nimbip key andkind winiŋgamb aŋgak.”

25 Aŋgek aŋgyak, “Ak chip nambinj chin key. Minim kun ak, chin sek, ñapan chin gok sek niŋniŋgambun aŋgyak.”

26 Kun aŋgeyak, Paylat kuyip Barabas nup wisik yokiy, Jiysis nup miñ diy pikiy, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayaŋ aŋgiy, amiybi gok kuyip yomak.

27 Amiybi yomb gok nup diy, dand korip yomb kiyk ak amiy, amiybi yikop gok kuyip maŋgiysek suk aŋgey, 28 ap nan-giy, chech nup ak tuŋgjiwiy chech likañ biyomb yimbay rek bap dand apiy nup yimñiyak. 29 Yimñiy miñ ñiwñiw sek gok dand apiy, kiyŋ kay aypay arband rek bap giy, nup ayñiyiŋg, biyomb gok kur kunep dipay aŋgiy, gamil par bap di Jiysis nup ñin yipund kind ak ñiy, ap nup koŋgim yimiy, aŋgjiwyiŋg aŋgyak, “Jiwda kiyŋ kiyk biy per mindonimuŋ aŋgyak.” 30 Kun aŋgiy, nup kiñuk giy, gamil kur kun ak jiw diy, nup jun dum biyoŋ pikyak. 31 Nup kun giy gi timey giy, chech likañ ayñiyak ak tuŋgasikyokiy, chech nuk gok key ayñiy, nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayniŋg, poŋind amniyak.

Jiysis Nup Mon Kiros Bak Biyoŋ Ñaŋgbirik Ayak

(Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

32 Kinjeŋnamb okok dand amyiŋg niŋyak, bi bap Sayriyniy nimb apek. Yimb nuk ak Saymon. Nup namb pikiy, kilis giy aŋgyak, “Jiysis nup ñaŋgbirik ayniŋgambun mon kiros biy dand amnoŋ aŋgyak.” 33 Aŋgey dakniŋ, miñmon Golgota dum amniyak. Golgota kun ak, chip jun dum apay.

34 Pen dum kun ak amjakiy, amiybi gok malasin silik bap diy, wayn ñiŋg ak diy, sesek tuŋgandik mandik giy, Jiysis nup ñeyak, nuk ñimb niŋiy kirgak. 35 Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ay, chech nup gok bilok keykey diniŋg, sandiw rek giy diyak. 36 Diy mey, nup mon ñaŋgbirikyak kiñiŋ siŋak bisgiy niŋmindeyak.

37 Nup ñaŋgbirikiy, kiros bak biyoŋ yimb tikay aŋgyak, “Jiwda kay Kiyŋ yomb kiyk ak aŋgyak.”

38 Pen Jiysis nup ñaŋgbirik ay, bi tap siydep omiŋal ak, bap ñin yipund pis ak, bap aŋind pis ak, ñaŋgbirik ayak. 39-40 Biynimb kinjeŋram aran apyan geyak gok, jun gormar giy, nup aŋgjiwiy aŋgyak, “Nand Gor Ñinuk rek! Gor aŋgniŋep korip ak timbrikyokiy, ñin omiŋal nokom mindiy tip ak gi diniŋgamban ak mey; mon kiros bak biyoŋ kirgiy apey chin niŋun aŋgyak.”

41 Bi Gor nup simboŋgep yomb gok, bi low tiysa gok, bi kanjsol yikop gok sek kunep; nup aŋgjiwiy aŋgyak, 42 “Biynimb gunap kuyip gamb kim ambay ak pen, nuk key kun ginimuŋ rek ma ayip. Yisrel, Kiyŋ yomb chin ak, mon kiros bak biyoŋ kirgiy man ar biy apey, niŋind aŋgip aŋgiy niŋjun. 43 Nuk Gor nup gosimb niŋiy, yand Gor Ñinuk aŋgip ak, miñiy ap Ñinuk nup diyokek chin niŋun aŋgyak.” 44 Bi tap siydep Jiysis yip ñaŋgrimbikyak omiŋal ak kunep, nup minim timey kun ak rek nep aŋgrik.

Jiysis Pisnep Kumak

(Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

45 Ñin kun ak pumbnamb yomb yoŋ won ak, kisyim apiy mind dand amiy pumb kuyim gak won ak tip ak melik gak. 46 Won kun ak Jiysis suk yomb aŋgiy aŋgak, “Yilay. Yilay, lema sambaktaniy aŋgak.” Aŋgak kun ak, “Gor Bapiy yomb. Gor Bapiy yomb. Yip yenen kirpan aŋgiy aŋgak.” 47 Nuk kun giy suk yomb aŋgek, biynimb gunap maŋ kun siŋak mindeyak gok niŋiy aŋgyak, “Bi kun biy bi Gor minim aŋgep Yilayja nup suk asap aŋgyak.” 48 Kun aŋgiy, bi bap am tap machres rek ayak band bap dand apiy, ñiŋg wayn silik ak tawiy, gamil kur par ak diy, kambis ñaŋgiy, ñen ñiŋaŋ aŋgiy ñak.

49 Kun giy ñek, bi gunap aŋgyak, “Kapkap niŋmindon. Bi Yilayja apiy, nup diyokniŋgamb akaŋ aŋgyak.” 50 Aŋgiy, niŋmindyakniŋ, Jiysis suk yomb aŋgiy, añiŋ band mindek ak kurgak.

51 Won kun anep, chech paryomb Gor aŋgniŋep korip ñiluk miŋgan biyaŋ kinjeŋrumb pilgiyak ak, namb ak puŋgrik biyoŋ biyaŋ ay mindek. Kun gakniŋ, monmon diy, kamb gok puŋglakiy, 52 chip komyak kamb miŋgan pilgiyak gok miŋgan yikiy, Gor biynimb nuk nind kumey komyak gok kuŋaynep gek, tip ak tikjakyak ak mey; 53 Jiysis tikjakak ñin ak Jerusalem ameyak, biynimb kuŋaynep niŋyak.

54 Pen monmon diy, yerer gak ak niŋiy amiybi yomb ak sek, binuk gok sek niŋiy aŋgyak, “Yaw-ey! Nuk Gor Ñinuk yimb aŋgyak.” 55 Pen biyn kuŋaynep ap keykey siŋak mindiy niŋmindeyak. Biyn kun gok Jiysis nup kondiy, Galiyliy nimb wiyak. 56 Biyn mindeyak kun gok bap Mariya Makdala; bap Jemis yip Josep yip nonim Mariya; bap Sebediy ñinuk omiŋal nonim ak.

Jiysis Nup Kamb Miŋgan Ak Komyak

(Mak 15:42-47; Luk 23:50-55; Jon 19:38-42)

57-58 Bi tap kuŋay mindek miñmon Armatiya nimb bap Jiysis kumek niŋiy, duŋgep won ak ap gapman biyomb Paylat nup Jiysis mumbwak ak dinim akaŋ aŋgek, Paylat yaw aŋgiy, binuk gok kuyip aŋgek, nup ñiyak. Bi kun ak yimb nuk Josep. Nuk Jiysis binuk bap. 59 Josep nup Jiysis mumbwak ak ñiyakniŋ, nuk chech tund tep ak diy, nup maŋgiysek pipkomiy, 60 dam kamb miŋgan kisen nep, yip komniŋgambay aŋgiy aŋgek kiluk ayak miŋgan ak komiy, kamb yomb bap tuŋg milokek amek, kamb miŋgan ak pilgiy amnak.

61 Biyn yimb aloŋg Mariya omiŋal ak ap niŋmindrikniŋ, kun giy komak.

Amiybi Gok Jiysis Nup Komyak Kamb Miŋgan Ak Kond Mindeyak

62 Jiysis kumek komyak ñin kun ak, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, Peresiy gok sek lotiw ñin ak toy aŋgiy, tap dap nan-giyak. Minek, gapman biyomb Paylat mindek ak amiy aŋgyak, 63 “Biyomb. Bi yesek aŋgep kun ak aŋgak, ‘Yand kumiy, ñin omiŋal nokom mindiy tikjakniŋgayn aŋgak.’ 64 Kun ak bi gunap aŋgey, ñin omiŋal nokom kawrumb ak kond mindeniŋgiy. Mer ak binuk gok ap mumbwak nup ak siy dand amiy, biynimb okok kuyip yesek aŋgiy aŋgniŋgambay, ‘Nuk tip ak tikjakip aŋgniŋgambay.’ Kun gey, minim yesek aŋgyiŋgipay ak sikoy rek ayniŋgamb, kisen aŋgniŋgambay ak yomb yimb giniŋgamb aŋgyak.”

65 Aŋgeyak Paylat kuyip aŋgak, “Kun ak nimb amiybi kaw bap aŋgrep gem, am kun siŋak niŋmindeniŋgiy aŋgak.” 66 Aŋgek am kinjeŋ pilgiyak kamb yomb ak wiren rek giy, amiybi kaw bap aŋgeyak am kun siŋak niŋmindeyak.

28

1 Minek miñmon tikdam yokakniŋ, biyn yimb aloŋg Mariya omiŋal ak, Jiysis nup komyak ak niŋniŋg amnirik. 2 Won kun ak enjol bap semb biyoŋ nimb apiy, Jiysis nup komiy kamb pilgiyak ak, tuŋgmilok gol okok yokiy, ar kun ak bisgakniŋ, monmon yomb yimb ak owak. 3 Enjol kamb ar bisiŋg mindek kun ak, jomluk nuk ak ñiñakol giyiŋg mindek. Chech nuk ak, tund tep yimb ak ayak. 4 Pen amiybi niŋmindeyak gok, nup niŋiy jel pirikiy, kin ambun tikiy mindeyak.

5 Pen enjol ak biyn omiŋal ak kuyip aŋgak, “Ma piriknimiyr! Yand niŋbiyn: nirmiŋay Jiysis bi mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayak anup niŋraspiyr. 6 Nuk biy ma mindip. Nind aŋgak rek mindarik tip tikjakiy amimb. Apiy nup dayak ar ak niŋiy, 7 am binuk gok kuyip aŋgnimiyr, ‘Tip tikjakiy Galiyliy amimb aŋgnimiyr.’ Nimb biynimb nuk gok, nup niŋniŋgambim kun okok. Minim kun ak nep nimbip aŋgñiniŋg aswiyn aŋgak.”

8 Kun aŋgek niŋiy, biyn omiŋal ak pirikrik ak pen; miñmiñ giyiŋg, binuk gok kuyip minim kun ak aŋgniŋg kasek amnirik. 9 Kinjeŋnamb okok amnirikniŋ, Jiysis kuyipmiŋay namb pikiy, “Nir mindpiyr aŋgak.” Aŋgek, kiymiŋay ap koŋgim yimiy, nup diniŋiy lotiw gerik, 10 kuyipmiŋay aŋgak, “Ma piriknimiyr! Yand Galiyliy amjipiyn ak; nir am mam yand gok kuyip aŋgnimiyr, ‘Nup am niŋnimimb miñmon Galiyliy aŋgnimiyr’ aŋgak.”

Amiybi Gok Am Jiysis Tikjakak Rek Minim Ak Aŋgyak

11 Biyn omiŋal ak, kinjeŋnamb okok amnirikniŋ, amiybi niŋmindeyak gok, dawin yomb Jerusalem amiy, bi Gor nup simboŋgep yomb gok kuyip, Jiysis tikjakak minim ak aŋgñiyak.

12 Aŋgñeyak, bi Gor nup simboŋgep yomb gok, am bi kanjsol gunap yip, minim aŋg ar nokom ay apiy, amiybi kun gok kuyip maniy yomb ñiy aŋgyak, 13 “Jiysis kun kun giy tikjakip aŋgiy ma aŋgnimimb. Pen aŋgnimimb, ‘Chin kinambun won ak binuk gok apiy, mumbwak nup ak siy dand ambay aŋgnimimb aŋgak.’ 14 Kun gey, gapman biyomb ak minim kun ak niŋiy aŋgek, chin yip aŋgoniŋgambun; nimbip miker gunap ma ñiniŋgamb aŋgyak.”

15 Kun aŋgey, amiybi gok maniy kun ak diy, am biyomb kun gok aŋgyak rek nep aŋgyak. Kiyk tom giy, Jiysis mumbwak nup ak, binuk gok siy dand ambay aŋgeyak, miñiy Jiwda biynimb gok minim kun ak aŋgyiŋg mindpay.

Jiysis Binuk Gok Nup Niŋyak

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23)

16 Jiysis binuk onep aŋgip ak Galiyliy amiy, kuyip nind aŋgak dum ak amniyak. 17 Amiy Jiysis nup niŋiy, lotiw giyak. Pen gunap niŋsindol giy aŋgyak, “Ak Jiysis akaŋ bi ak key aŋgyak.”

18 Jiysis maŋ siŋak apiy, kuyip aŋgak, “Bapiy yip aŋgek mey, man ar biy kond mindiy, semb biyoŋ kond mindiy gipiyn. 19 Kun ak nimb miñmon okok kind kind amiy, biynimb gok yip ker dinimimb. Diy, Bapiy Gor ker mindpay, Ñinuk ker mindpay, Kawnan nuk ak ker mindpay aŋgiy, kuyip ñiŋg pikñinimimb. 20 Pikñiy, yand nimbip ginimimb aŋgiy minim yerip yerip aŋgñimbiyn ak maŋgiysek, kuyip aŋgñirep gem niŋiy kindik giniŋgiy. Pen yand nimb yip nep mindiy, mind dand amiy, ñin kisen ak winiŋgamb aŋgak.”

Mak

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

MAK

Jiysis Krays Minim Tep Mak Tikak

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day biy Mak tikak. Nup ñin gunap Jon-Mak aŋgyiŋgipay (Apasol 12:13). Nonim nuk yimb ak Mariya. Nuk Jerusalem nimb (Apasol 13:12). Pol yip Banabas yip biynimb Jiwda mer gok kuyip Krays minim tep aŋgñi taŋgyiŋg, Mak nup poŋind amer tap kuyip gok marik giyiŋgip (Apasol 12:25, 13:5). Kisen biynimb Jiwda mer gok kuyip minj kun biy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Jon bi ñiŋg pikñemb ak, Jiysis Krays minim tep ak kiñiŋ gi aŋgñak minim ak mindip, chapta 1:1-13.

Jiysis miñmon Galiyliy woŋg kiñiŋ gi gak minim ak mindip, chapta 1:14–9:50.

Jiysis Galiyliy nimb woŋg gindand Jerusalem amnak minim ak mindip, chapta 10:1-52.

Jiysis ñin nuk ak maŋ giy wiyk nokom bap mindakniŋ, Jerusalem sek, yep maŋ kun okok sek aŋgñiraŋgek minim ak mindip, chapta 11:1–15:47.

Jiysis tip tikjakak kesim ak mindip, chapta 16:1-8.

Jiysis kumiy tikjakek biynimb kuŋaynep nup miseŋ niŋyak ak sek, arachak Nop ker amnak minim ak sek mindip, chapta 16:9-20.

1

1 Jiysis Krays, Gor Ñinuk minim tep ak aŋgniŋg gispiyn. 2 Wosrey, bi Gor minim aŋgep Asaya, Gor Ñinuk Jiysis Krays nup minim aŋgak rek, tikiy aŋgak:

“Niŋan! Bi minim yand dand amniŋgamb ak nind aŋgyoken am, kinjeŋ nip ak pindrep geniŋgamb. 3 Bi kun ak miñmon biynimb kuŋay ma mindpay namb okok suk aŋgiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb ak asaw! Kinjeŋ yik mayik giy mindonimuŋ gok pind yipund yimb giy mindenimimb aŋgniŋgamb’ aŋgak.”

4 Gor kun aŋgek mey, kisen Jon bi ñiŋg pikñemb ak, miñmon biynimb kuŋay ma mindeyak namb okok mindyiŋg, biynimb gok apey kuyip minim aŋgñiy aŋgyiŋgip, “Tap siy tap timey gipun gok, yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, ñiŋg pikem mey, Gor tap siy tap timey gipim gach ak wiykyokniŋgamb aŋgyiŋgip.” 5 Nuk kun aŋgakniŋ, biynimb Jiwdiya propens yep kun okok mindeyak gok sek, Jerusalem biynimb sek minim nup ak niŋniŋg amniyak. Amiy, tap yerip yerip timey giyak gok miseŋ aŋgñey, kuyip Joden ñiŋg namb ak ñiŋg pikñak.

6 Jon chech yikop kanj kamel kas diy giyak ak ay, kaw wak ler ak namb ak poŋgayiŋgip. Tap ñiŋemb nuk ak, joŋ golbind ak sek, bum ñiŋg ak sek ñimbyiŋgip. 7 Nuk biynimb gok kuyip aŋgyiŋgip, “Bi kisen winiŋgamb ak Biyomb yimb, yand bi sikoy; nup niŋen yip nambiŋ gip. Tomb tirup nup ak tuŋgasikyiŋg, tap nup gok marik ginim rek ma ayip. 8 Yand nimbip yikop ñiŋg pikñimbiyn; nuk apiy nimbip Gor Kawnan ak yokniŋgamb aŋgak.”

Jon Jiysis Nup Ñiŋg Pikñak

(Mat 3:13-17; Luk 3:21-22)

9 Pen ñin bap, Jiysis miñmon Nasaret Galiyliy propens mindyiŋgip ak kirgiy, Jon mindek ak apek, nup Joden ñiŋg namb ak ñiŋg pikñak. Nup kun giy ñiŋg pikñek, 10 Jiysis kumb biyoŋ amnakniŋ; semb biyoŋ miŋgan yikiy, Gor Kawnan ak yakir kochir rek, wiŋind nup ker owak. 11 Kun giy owakniŋ, minim bap semb biyoŋ nimb apiy aŋgak, “Nand Ñi mapin yand yimb. Nip niŋen, yip tep yimb gip aŋgak.” 12 Pen won kun anep, Gor Kawnan ak Jiysis nup gek, miñmon nep namb okok amiy; 13 ñin onep ñin jiwiy andikiy ar piskind ak mindyiŋgip. Kun okok mindakniŋ, Seytan, Jiysis nup gen minim yip ak kindik giy timey gaŋ aŋgiy, ap aŋgyiŋgip. Miñmon mindyiŋgip wikan kun ak kayn ayndik tap gok nep mindyiŋgip. Pen enjol gok, ap Jiysis nup bak ay kond mindyiŋgipay.

Jiysis Bi Omiŋal Omiŋal Dak

(Mat 4:12-17; Luk 4:14-15)

14 Pen Gapman biyomb Herot Jon nup kalambis ayakniŋ, Jiysis nuk miñmon Galiyliy amiy, Gor minim tep ak biynimb gok kuyip aŋgñiyiŋg aŋgak, 15 “Gor chinup diy kond mindeniŋgamb aŋgiy ñin per kond mindyiŋgipim ak, miñiy wip! Tap siy tap timey gipim ak, yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor biynimb simb niŋiy diniŋgamb minim tep ak, niŋind aŋgip aŋgiy dinimimb aŋgak.”

16 Jiysis Galiyliy chemb gol ak pandikyiŋg niŋak; bi piysdep mamiymiŋay ak piys dur aŋgiy, wimben ak di ñiŋg namb biyaŋ yokiy minderik. Bi mamiymiŋay kun ak yimb kiykmiŋay ak, Saymon yip, Enjriw yip. 17 Kuyipmiŋay niŋiy aŋgak “Aper yand yip taŋgiy, nirip aŋgñirep gen, bi biynimb dep omiŋal ak mindeniŋgayr aŋgak.” 18 Aŋgek niŋind aŋgip aŋgiy, wimben gok kirgiy, Jiysis yip nep taŋgyiŋgipay.

19 Pen Jiysis tapin sikoy won bap amiy niŋak: Sebediy ñinuk Jemis yip, Jon yip bot miŋgan ak mindyiŋg, wimben puŋgrikak ak kopis kopis gi minderik. 20 Kuyipmiŋay niŋiy aŋgak, “Nirmiŋay owiyr-ey aŋgak.” Aŋgek kiykmiŋay niŋiy, nop nup bi gunap yip bot ar ak kirgiy, Jiysis yip amiy taŋgyiŋgipay.

Jiysis Kichekiy Aŋg Mis Yokak

(Luk 4:31-37)

21 Pen kiyk miñmon yomb Kapaniyam amiy, Jiysis Jiwda lotiw minek ak; nan-gep korip miŋgan biyaŋ amiy, Gor minim ak aŋgñek; 22 biynimb gok niŋiy jiwdiy aŋgyak, “Bi low tiysa apay rek ma aŋgip, biyomb yimb niŋrep giy apay rek aŋgip aŋgyak.” 23 Pen won kun ak, bi kichekiy ambaŋ ayak bap, korip miŋgan kun ak mindek ak suk aŋgiy aŋgak, 24 “Jiysis bi Nasaret nimb! Nand yerginiŋg opan? Chinup gi timey giniŋg opan rek ayip? Pen Gor ñin chinup aŋgayak ak ma wip. Yand nip niŋbiyn: timey ma gipan; Gor Ñi tep nuk ak mindpan aŋgak.”

25 Aŋgek, Jiysis kichekiy anup aŋgak, “Minim ma aŋgnimin! Bi anup kirgiy mis amnoŋ aŋgak.” 26 Aŋgek, bi anup gek jep diy, suk yomb aŋgakniŋ, mis amnak. 27 Kun gek niŋiy, biynimb ap mindeyak gok wal yimb aŋgiy, minim aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Bi biy minim kisenimb ar bap dand wip rek ayip. Nuk bi kilis sek; kichekiy malñiluk gok aŋgip rek niŋiy mis ambay aŋgyak.” 28 Kun aŋgiy, Jiysis kichekiy malñiluk aŋgyokak minim kun ak, Galiyliy Propens okok maŋgiysek aŋgñey amnak.

Jiysis Saymon Numok Nup Gek Suŋ Ayak

(Mat 8:14-15; Luk 4:38-39)

29 Pen Jiysis, Jemis, Jon, Saymon, Enjriw kiyk Jiwda nan-gep korip ak kirgiy, mis apiy, Saymon yip numam Enjriw yip korip ak amniŋg saŋdiyak. 30 Korip amjakiy Jiysis nup aŋgyak, “Saymon numok nup, mumbwak okok mon rek yinek, kin mindip aŋgyak.” 31 Aŋgeyak, Jiysis am nup di jakñakniŋ, wak mon rek yinek ak suŋ ayakniŋ, day tap keñmaŋgiy kuyip gok daŋgiyak.

Jiysis Biynimb Gok Gek Suŋ Ayak

(Mat 8:16-17; Luk 4:40-41)

32 Pen pumb saŋind amnak won ak, biynimb tap gak gok yip, kichekiy ambaŋ ayak gok yip Jiysis gek suŋ ayaŋ aŋgiy, mindek ak dand wiyak. 33 Kapaniyam biynimb gok, ap kinjeŋrumb mis akyaŋ ken niŋmindyakniŋ, 34 biynimb tap gak gok gek suŋ ay, kichekiy malñiluk ambaŋ ayak gok aŋg mis yokiy gak. Pen kichekiy malñiluk kun gok Jiysis nup niŋrep giyak rek, Gor Ñinuk ap mindip biy aŋgiy miseŋ aŋgniŋg geyak, kuyip minim ma aŋgnimimb aŋgiy, aŋg mis yokak.

Jiysis Miñmon Galiyliy Taŋgyiŋgip

(Luk 4:42-44)

35 Minek, Jiysis maynamb yimb tikjakiy, dawin kun ak kirgiy wikan bap key amiy, Nop nup aŋgniŋ mindek. 36 Pen binuk Saymon; binuk gunap yip Jiysis akay aŋgiy, piyow dand amiy, 37 nup niŋiy aŋgyak, “Biynimb maŋgiysek nip akay aŋgiy piyowsipay aŋgyak.” 38 Kun aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Miñmon wikan bap nep aŋgñiyn aŋgiy ma winik; miñmon gunap kunep aŋgñiyn aŋgiy winik rek nem amnun aŋgak.” 39 Kun aŋgiy, miñmon Galiyliy namb okok giraŋgyiŋg, am Jiwda nan-gep korip miŋgan gok amiy, Gor minim aŋgñiyiŋg, biynimb kichekiy malñiluk ambaŋ ayak gok Jiysis kichekiy malñiluk gok aŋgek mis amniyak.

Jiysis Bi Soy Ayndik Ayak Bap Gek Suŋ Ayak

(Mat 8:1-4; Luk 5:12-16)

40 Bi soy ayndik ayak bap Jiysis mindek siŋak apiy, koŋgim yimiy aŋgak, “Nand soy yip ak gey suŋ ayniŋg; gey suŋ aynimuŋ aŋgak.” 41 Kun aŋgek, Jiysis nup simb niŋiy aŋgak, “Nip gen suŋ ayniŋgamb aŋgiy,” 42 diniŋakniŋ suŋ ayak. 43 Pen nup minim kilis aŋgiy aŋgak, 44 “Kinjeŋnamb okok amyiŋg, biynimb gunap kuyip Jiysis yip gek suŋ ayip aŋgiy ma aŋgnimin. Yipund giy nep am bi Gor nup simboŋgep anup yomiy, soy ayndik yip ak suŋ ayip aŋgiy, Mosis nind aŋgak rek tap gunap pikiy, dam Gor nup simboŋg ñenimin mey; biynimb gok bi ak miñiy suŋ ayip aŋgiy niŋniŋgambay aŋgak.” 45 Kun aŋgak ak pen; bi kun ak nuk amiy, biynimb okok monmon aŋgñek mey, Jiysis miñmon okok miseŋ giraŋgonimuŋ rek ma ayek, nuk am biynimb kuŋay ma mindeyak namb okok mindakniŋ, biynimb miñmon kind kind nup niŋniŋg apyiŋgipay.

2

Jiysis Bi Ñin Tomb Kalaw Gak Bap Gek Suŋ Ayak

(Mat 9:1-8; Luk 5:17-26)

1-2 Kisen pen Jiysis tip ak miñmon Kapaniyam apek, ap mindip korip ak aŋgey niŋiy, biynimb kuŋaynep ap gey gey, korip miŋgan, kinjeŋrumb mis ar akyaŋ timbik giy yimb aŋgak. Kun gek, Jiysis korip miŋgan akyaŋ nep mindyiŋg, minim aŋgñak. 3 Kuyip Gor minim aŋgñi mindakniŋ, bi onep tiŋgawip ak, bi ñin tomb kalaw gak bap, yirar ay dand apiy niŋyak: 4 tip ak timbik giy yimb aŋgek, bi ñin tomb kalaw gak anup dand korip ar biyoŋ amiy, korip ak tuŋgyikiy, yokey Jiysis mindek biyaŋ amnak. 5 Pen nuk gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy niŋyak rek, Jiysis aŋgak, “Ñi yand. Tap siy tap timey gipan gach ak wiykyoksipiyn aŋgak.”

6 Kun aŋgek, Jiwda low tiysa gunap bisiŋg mindeyak gok gos kiyk okok nep niŋiy aŋgyak, 7 “Bi biy yenen Gor nup aŋg sikoy giyiŋg, ap tom gisap? Biynimb gok tap siy tap timey gey, bi bap gach kuyip ak wiykyoknimuŋ rek ma ayip; Gor nep mey, gach wiykyokniŋgamb aŋgyak.” 8 Pen Jiysis gos niŋyak kun ak key niŋiy aŋgak, “Yenen gos kun ak rek kun giy niŋbim? 9 Bi ñin tomb kalaw gip anup yerip aŋgen, nimbip tep giniŋgamb? Tap siy tap timey gipan gach ak wiykyoksipiyn aŋgen nimbip tep giniŋgamb akaŋ; tikjakiy minj nak ak winiŋg dand amnoŋ aŋgen, nimbip tep giniŋgamb? 10 Yand nimbip aspiyn: Bi bap Ñinuk man ar biy awak ak, key niŋiy ma awak, Gor aŋgek awak ak mey; nuk tap siy tap timey gipay ak niŋiy kirginiŋg, kirginiŋgamb aŋgak.” 11 Kun aŋgiy, bi ñin tomb kalaw gak anup aŋgak, “Yand nip aspiyn: tikjakiy, minj band nak ak dand korip amnoŋ aŋgak.” 12 Aŋgek, won kun anep tikjakiy, minj band nuk ak dand saŋdak. Kun gek niŋiy, biynimb gok wal yimb aŋgiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg aŋgyak, “Nind tap kun ak rek bap gey, ma niŋnuk aŋgyak.”

Jiysis Liypay Nup Suk Aŋgak

(Mat 9:9-13; Luk 5:27-32)

13 Jiysis ñin bap tip ak andkind Galiyliy chemb gol okok amek, biynimb kuŋaynep nup niŋiy ap nan-geyak, kuyip Gor minim tep ak aŋgñak. 14 Kun giy aŋgñi diy; kinjeŋnamb okok amyiŋg niŋak; Alpiyas ñinuk Liypay, bi takes dep ak, woŋg giyiŋgip korip miŋgan ak bisiŋg mindek. Nup niŋiy, “Apey yand yip taŋgor aŋgek,” tikjakiy yip taŋgyiŋgipiyr.

15 Jiysis pen, binuk gok yip am Liypay korip ak tap ñiŋyakniŋ, bi takes dep gok sek, bi tap siy tap timey giyak gok sek Jiysis yip taŋgeyak rek, yip jimñiy tap ñiŋyak. 16 Bi Peresiy low tiysa mindeyak gunap, Jiysis binuk gok kuyip aŋgyak, “Jiysis yenen bi takes dipay gok yip, tap timey gipay gok yip tap ñiŋimb?”

17 Aŋgeyak, Jiysis minim kun ak key niŋiy aŋgak, “Biynimb suŋ gok, dokta niŋniŋg ma ambay; biynimb tap gip gok nep niŋniŋg ambay. Bi bap Ñinuk biynimb suŋ-tep mindpun aŋgiy niŋbay gok kuyip, di Nop yip jimñiniŋg ma awak; biynimb tap siy tap timey gipun aŋgiy niŋbay gok kuyip, di Nop yip jimñiniŋg awak aŋgak.”

Biynimb Gunap, Jiysis Nup Tap Bul Gep Minim Ak Aŋg Niŋyak

(Mat 9:14-17; Luk 5:33-39)

18 Peresiy kay bi kiyk gok sek, Jon binuk gok sek ñin gunap lotiw nep mindonjun aŋgiy, tap ma ñimbyiŋgipay ak mey, biynimb gunap apiy Jiysis nup aŋgyak, “Peresiy kay bi kiyk gok sek, Jon binuk gok sek ñin nokom nokom tap ma ñimbay. Pen binak gok, yenen kun ma gipay aŋgyak.” 19 Aŋgeyak, Jiysis miñ giyiŋgipay ar kun ak ma giniŋgambun aŋgiy, paydoŋ ay aŋgak, “Bi biyn diniŋg giniŋgamb bap, numiy numam gok yip mindiy, tep gakniŋ mindeniŋgambay ak mey, tap keñmaŋgiy ma kirginiŋgambay. 20 Pen kisen biynimb gunap bi kiyk kun anup dand ameniŋgambay, simb gek, ñin kun ak tap ma ñiŋniŋgambay.

21 Pen chech kisenimb band bap diy, chech wor ay puŋgrikniŋgamb tam ak ñaŋg dey; chech kisenimb ak kilis mindyiŋg, chech wor ayniŋgamb band ak puŋgrikiy, chech kiyk ak takiy nep puŋgrikek amniŋgamb. 22 “Ñiŋg wayn ak kunep. Ñiŋg wayn kimnimb ak diy, meymey wak nindnimb miŋgan ak ma soŋg aypay. Yenen: soŋg ay simjen ñey; meymey wak ak biŋ aŋgiy, puŋgrikiy soŋg am diniŋgamb. Kun ak mey, ñiŋg wayn kimnimb ak, meymey wak kimnimb miŋgan ak nep soŋg ayep aŋgak.”

Minim Okok Sek, Lotiw Ñin Minim Ak Sek Gor Ñinuk Kond Mindip

23 Kisen Jiwda lotiw ñin bap, Jiysis binuk gok yip wiyt woŋg namb ak amyiŋg, binuk gok wiyt maŋgiy gunap tikiy, wak pik yokiy ñimbyiŋg ameyak. 24 Kun gey, Peresiy bi gok niŋiy, Jiysis nup aŋgyak, “Miñiy lotiw ñin chin woŋg magep ak, binak gok yenen wiyt maŋgiy tik wak pikyokiy ñimbsipay aŋgyak.” 25 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Basind Depiyt wosrey yiwan gek gak kesim tikyak ak, ma niŋbim? 26 Wosrey binak Abayra bi Gor nup simboŋgep yomb yimb mindyiŋgip ñin ak, Depiyt binuk gok yip kuyip yiwan gek, Gor aŋgniŋep korip ak amiy, biret biynimb yikop gok ma ñimbay; bi Gor nup simboŋgep gok nep ñimbay ak aŋgniŋey, ñek ñiŋyak ak pen, Depiyt timey gak aŋgiy ma apun. Yiwan gek gak apun aŋgak.” 27 Kun aŋgiy aŋgak, “Ñin bap yikop mindep minim ak nind aŋgiy, kisen biynimb gok ma gayak; kuyip gay añiŋ ay mindrep giyaŋ aŋgiy, ñin bap yikop mindeniŋgiy aŋgak. 28 Pen Nop aŋgek, “Bi bap Ñinuk tap okok kond mindiy, lotiw ñin ak kunep kond mindiy gip aŋgak.”

3

Jiysis Bi Ñin Kalaw Gak Bap, Lotiw Ñin Ak Gek Suŋ Ayak

(Mat 12:9-14; Luk 6:6-11)

1 Ñin bap pen, Jiysis tip ak andkind Jiwda nan-gep korip ak amiy niŋak: bi ñin kalaw gak bap korip miŋgan kun ak ap mindek. 2 Bi Peresiy gok Jiysis yerip rek gek, Jiwda kanjsol miytiyŋ giy nup kor ginjun aŋgiy, kapkap niŋmindeyak.

3 Jiysis bi ñin kalaw gak anup aŋgak, “Tikjakiy, siŋbiy owan aŋgak.” 4 Aŋgek, nuk mindek siŋak apek, kuyip aŋgak, “Lotiw ñin chin ak yergep? Tep gep akaŋ timey gep? Biynimb gok kuyip simb niŋiy gon kim amniŋgiy akaŋ, kirgon kumniŋgiy?” Aŋgek, nup pen minim bap ma aŋgyak. 5 Biynimb minim nup ma dinjun aŋgiy niŋyak kun gok kuyip, niŋek nup mapin akak ak pen; gos tep ma niŋbay aŋgiy, kuyip simb niŋak. Kun ak kuyip niŋdand pandikiy, bi ñin kalaw gak ak nup, ñin parsek ayan aŋgek, parsek ayakniŋ suŋ ayak. 6 Kun gek niŋiy, bi Peresiy gok am Herot binuk mindeyak ak amiy, minim aŋgniŋ aŋgniŋ giy, Jiysis nup kun kun giy ñaŋgjun aŋgyak.

7-8 Jiysis pen kuyip kirgiy, binuk gok diy, am Galiyliy chemb gol siŋak mindyakniŋ, biynimb kuŋaynep wiyak. Galiyliy biynimb gunap, Taya-Saydon biynimb gunap, Jerusalem biynimb gunap, Jiwdiya biynimb gunap, Yidumiya biynimb gunap, Joden ñiŋg pis tawakdoŋ ken biynimb gunap nuk giyiŋgip ar ak aŋgey niŋyak ak mey, nup niŋniŋg wiyak. 9-10 Pen nup diniŋon chinup suŋ ayniŋgamb aŋgiy, ap chichmiy yim gey apek, binuk gok kuyip aŋgek, bot bap di ayrep giyak. 11 Pen biynimb kichekiy malñiluk tap yerip ambaŋ ayak gok, Jiysis mindek siŋak koŋgim yimiy, minim yomb aŋgiy aŋgyak, “Nand Gor Ñinuk yimb aŋgyak!” 12 Jiysis pen, kichekiy malñiluk gok kuyip minim kilis aŋgiy aŋgak, “Minim kun ak miseŋ ma aŋgnimimb aŋgak.”

Jiysis Binuk Onep Wimiŋgan Ak Dak

(Mat 10:1-4; Luk 6:12-16)

13 Pen Jiysis miñmon taw bap amiy, binuk diniŋg gak gok aŋgek apeyak aŋgak, 14 “Yand nimbip bi onep wimiŋgan ak dispiyn ak mey, yand yip taŋgiy, bi minim yip dand amemb gok mindiy, aŋgyoken am biynimb okok kuyip aŋgñiniŋgambim. 15 Nimbip aspiyn ak mey, kichekiy malñiluk tap gok kunep aŋgyokniŋgambim aŋgak.” 16 Jiysis binuk dak kun gok yimb kiyk mey, bap Saymon, kisen Jiysis yimb nup bap Piyta aŋgak. 17-19 Bap Jemis, numam bap Jon, nop kiymiŋay yimb ak Sebediy. Jiysis kuyipmiŋay, timuk-bi aŋgak. Binuk bap Enjriw; bap Piyliyp; bap Batlomiyiw; bap Matyiw; bap Tomas; bap Jemis, nop nuk yimb ak Alpiyas. Bap Taydiyas, bap Saymon, nup Saymon Selot aŋgyak. Bap Jiwdas Yiskariyot. Nuk mey, kisen Jiysis nup mimuŋg gak.

Jiysis Nup Seytan Ambaŋ Ayip Aŋgyak

20 Pen Jiysis korip amek, tip ak biynimb kuŋaynep ap nan-gi mindyakniŋ, binuk gok yip tap ñiŋniŋgiy rek ma ayak. 21 Kun gek, biynimb gunap Jiysis sakiy ayip aŋgey niŋiy, nonim, nunay, numam sikop nup poŋdiniŋg wiyak.

22 Pen Jiwda low tiysa Jerusalem nimb wiyak gok aŋgyak, “Belsiybul Jiysis nup ambaŋ ayip rek, malñiluk tap gok aŋgyokip aŋgyak.” Nup yesek kun aŋgeyak, 23 nuk biynimb gok kuyip aŋgek apeyak, minim ar kun ak paydoŋ ay kuyip aŋgrep giy aŋgak, “Seytan yergiy Seytan nup aŋgyokniŋgamb? 24-25 Biynimb miñmon nokom bap kiyk keynep penpen giniŋgambay ak, wikan kun ak asik keykey ayniŋgambay. Pen amyoŋg apyoŋg gok kunep penpen giy, asik keykey ayniŋgambay. 26 Kun ak rek, Seytan nuk key kichekiy, malñiluk tap nuk gok ma aŋgyokniŋgamb.

27 “Bi kalrimey bap mindakniŋ, bi bap am, tap nup gok ma diniŋgamb; miñ di tiwniŋg ay nep mey, am tap nup gok diniŋgamb.

28 “Pen niŋrep ginimimb! Biynimb gok tap siy tap timey yerip yerip giniŋgambay ak, Gor nup aŋgniŋey, niŋiy kirginiŋgamb. Bapiy nup akaŋ yip aŋgjiwniŋgambay ak, kunep, kuyip niŋiy kirginiŋgamb ak pen, 29 Kawnan nuk ak nup aŋgjiwniŋgambay ak, niŋiy ma kirginiŋgamb. Miker kun ak perper mindeniŋgamb aŋgak.” 30 Jiysis nup, Seytan yip mindip aŋgeyak mey; kun aŋgak.

Jiysis Nonim Numam Nuk Gok

31 Pen Jiysis nonim numam sikop ap mis akyaŋ mindyiŋg, nup “Owan” aŋgey, 32-35 biynimb korip miŋgan biyaŋ nup piŋiy kuskus gi mindeyak gok aŋgyak, “Nanim namam sikop ap mis biyaŋ mindiy, nip owan aspay aŋgyak.” Kun aŋgeyak, Jiysis biynimb mindeyak gok niŋdand pandikiy aŋgak, “Nimb mey amiy yand, mam yand gok mindpim. Biynimb Gor aŋgip rek niŋdipay gok mey, amiy, mam, ay yand gok rek mindpay aŋgak.”

4

Tap Yiŋ Yimemb Minim Paydoŋ Ayak

(Mat 13:1-9; Luk 8:4-8)

1 Jiysis Galiyliy chemb gol ak amiy, biynimb gok kuyip tip ak minim aŋgñi mindakniŋ, biynimb kuŋaynep ap nan-giyak. Kun geyak, Jiysis bot ar ak bisgiy, am ñiŋg namb siŋak mindyiŋg, kuyip minim aŋgñak. 2 Minim kun gok paydoŋ ay, ar keykey nep aŋgñak.

3 Ar bap paydoŋ ay aŋgak, “Minim aŋgniŋg gispiyn ak niŋim! Bi bap woŋgday nuk ak piken piŋiy gayrep giy, wiyt maŋgiy dam diyokek amnakniŋ, 4 gunap kinjeŋ kosemb ar ak yapeniŋgamb, yakir gok ap ñiŋniŋgambay. 5 Gunap kamb ar man siskoy ayniŋgamb okok yapiy jakniŋgamb ak pen; 6 kindiy paryomb ma amnak rek, pumb niŋiy milip giniŋgamb. 7 Gunap kikasik dindbiliŋ mindeniŋgamb namb okok yapiy jakniŋgamb ak pen, kikasik dindbiliŋ gok pik ñimbek maŋgiy ma piyniŋgamb. 8 Pen gunap man tep ar ak yapiy, jakrep giy, maŋgiy piyrep yimb giniŋgamb. Gunap maŋgiy ñin jiwiy rek piyniŋgamb, gunap maŋgiy ñin jiwiy omiŋal rek piyniŋgamb; gunap ñin jiwiy onep tiŋgawip ak rek piyniŋgamb aŋgak.”

9 Jiysis minim kun ak aŋgjiwyiŋg aŋgak, “Nimb biynimb gos timund sek mindenimimb gok, minim aspiyn biy niŋnimimb aŋgak.”

Minim Paydoŋ Ayak Kiñiŋ Ak

(Mat 13:10-17; Luk 8:9-10)

10 Biynimb Jiysis minim aŋgakniŋ, ap niŋmindeyak kun gok keykey amniyakniŋ, binuk onep wimiŋgan ak sek, biynimb nuk gunap sek nup aŋgyak, “Minim paydoŋ ay apan kiñiŋ ak yerip aŋgyak.” 11 Aŋgeyak aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ma niŋyiŋgipay ak; nimb niŋiy niŋniŋgambim ak pen; biynimb gunap minim nup ma niŋjun apay rek, kuyip paydoŋ ay nep aŋgñimbiyn. 12 Kiyk Asaya aŋgak rek:

‘Windin niŋbay ak pen, tap gunap ma niŋbay. Minim niŋbay ak pen, minim kiñiŋ aŋgip kun aŋgiy ma niŋbay. Niŋrep gipyap rek, Gor nup aŋgniŋembiyap, tap siy tap timey gipay ak niŋiy kirgipkop’ aŋgak.”

Paydoŋ Ayak Minim Junj Ak Aŋgñak

(Mat 13:18-23; Luk 8:11-15)

13 Jiysis kun aŋgiy kuyip aŋgak, “Minim paydoŋ ay aŋgen ma niŋbim kun ak; yergiy kisen minim paydoŋ ay aŋgeniŋgayn niŋniŋgambim? 14 Wiyt yiŋ ak, Gor minim nup ak aŋgiy apiyn. 15 Maŋgiy gunap kinjeŋ yomb ar ak yapek, yakir gok ap ñiŋniŋgambay apiyn ak; biynimb gok Gor minim niŋbay ak pen, won ak Seytan ap gek, sakiy gipay aŋgiy apiyn. 16-17 Pen gunap kamb ar man siskoy ayniŋgamb okok yapiy jakniŋgamb ak pen, kindiy am wos ma gek, pumb niŋiy milip giniŋgamb apiyn ak; Gor minim ak kisen won ak niŋey tep gakniŋ diniŋgambay ak pen, yep won bap mindiy, biynimb gunap minim aŋgey niŋiy akaŋ, miker gunap apek, minim nup ak kirginiŋgambay aŋgiy apiyn. 18-19 Pen kikasik dindbiliŋ namb ak yapiy jakiy maŋgiy ma piyniŋgamb rek mey; biynimb Gor nup minim niŋniŋgambay ak pen; woŋg wariy, korip minj kinemb, tiw minan, maniy, tap okok gosimb niŋiy, aŋgip rek ma giniŋgambay. 20 Wiyt maŋgiy man tep ar ak yapiy jakrep giy, maŋgiy ñin jiwiy akaŋ, ñin jiwiy gunap rek piyniŋgamb apiyn ak; biynimb Gor minim niŋiy nup pisnep chiŋgipay gok apiyn. Gunap nup direp gipay; gunap nup direp yimb gipay; gunap nup direp giyiŋg, ar kun ak key yimb gipay aŋgiy apiyn aŋgak.”

Lam Ak Daŋgiy Ar Siŋbiyoŋ Tik Ayep

(Luk 8:16-18)

21 Jiysis pen tip ak, minim bap paydoŋ ay aŋgak, “Lam ak daŋgiy, boŋg molik okok akaŋ, tiyn miŋgan okok ma aypay. Melik ginimuŋ aŋgiy, ar siŋbiyoŋ tik aypay. 22 Kun ak rek, minim yerip yerip miñiy weygiy mindip gok, kisen Gor gek miseŋ niŋniŋgambay. 23 Nimb biynimb gos timund sek mindenimimb gok minim aspiyn biy niŋrep ginimimb aŋgak.”

24 Kuyip minim bap aŋgak, “Minim niŋsipim ak niŋiy, niŋrep ginimimb. Biynimb minim yiñrimey rek aŋgniŋgambay gok, Gor kuyip kunep yiñrimey rek aŋgniŋgamb. Biynimb minim sayn rek aŋgniŋgambay gok, Gor kuyip kunep minim sayn rek aŋgniŋgamb. 25 Biynimb minim niŋiy niŋdiniŋgambay gok, Gor kuyip gos tep ñek gunap sek niŋniŋgambay; pen ma niŋniŋgambay gok, kiyk siskoy niŋbay ak niŋek tap rek ma ayek, yiwur yomb ñiniŋgamb aŋgak.”

Gor Biynimb Nuk Diy Kond Mindeniŋgamb

26 Minim bap pen aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak, bi woŋg nop gok wiyt maŋgiy jakaŋ aŋgiy, dam woŋgday kiyk okok yokey jakip rek nep giniŋgambay. 27 Wiyt maŋgiy woŋgday okok yokiy, kin taŋgyakniŋ, gup giy jakniŋgamb ak pen; yergiy jakip aŋgiy ma niŋniŋgambay; 28 man ak key gek jakiy, maŋgiy piy, pik giniŋgamb. 29 Pen woŋgday nop nimb ak pikgek niŋiy, tik dand wep ñin ak wip aŋgiy, tik dand winiŋgamb aŋgak.”

Biynimb Kuŋay Miñmon Keykey Okok Gor Aŋgip Rek Niŋdiniŋgambay

(Mat 13:31-32; Luk 13:18-19)

30 Jiysis kun aŋgiy aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak, kesim yerip rek ak diy aŋgen niŋniŋgambim? 31-32 Mey, mon mastet yiŋ rek ak aŋgnim. Tap yiŋ gunap yomb yimbay gok sikoy jakip, pen mastet yiŋ ak sikoy yimb yimey jak yomb giy, alik pikek, yakir gok ap sisiy kun okok aymindpay aŋgak.”

Jiysis Minim Paydoŋ Ay Aŋgyiŋgip

(Mat 13:34-35)

33 Jiysis biynimb gok kuyip minim paydoŋ ay kun gok rek kuŋaynep aŋgñiyiŋgip. 34 Minim miseŋ aŋgñen ma diniŋgambay aŋgiy, paydoŋ ay nep aŋgñiy, kisen binuk gok yip key mindyiŋg, minim junj gok aŋgñirep giyiŋgip.

Jiysis Aŋgek Yiŋgen Ak Kirgak

(Mat 8:23-27; Luk 8:22-25)

35 Ñin kun anep duŋgep won ak, Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Kind bindoŋ amnun aŋgak.” 36 Kun aŋgiy, binuk gok yip biynimb kuŋaynep ap mindeyak gok kuyip kirgiy, bot Jiysis mindek miŋgan ak amiy, bot gunap mindakniŋ, kiyk saŋdiyak. 37 Namb amniyakniŋ, day yiŋgen yindmund apiy, ñiŋg siy paŋg bot miŋgan ak amiy, poŋgek yowniŋg rek gak. 38 Jiysis nuk pen bot miŋgan day akneŋ ken, piylow jun ay kinakniŋ; binuk gok nup am kikawin giy aŋgyak, “Tiysa, chin maŋgiysek kumniŋg gispun gos ak ma niŋban?” 39 Aŋgeyak, Jiysis tikjakiy, yiŋgen yindmund dek ak sek, ñiŋg siy paŋg apek ak sek aŋgek kirgak.

40 Pen binuk gok kuyip aŋgak, “Yenen pirikpim? Gor chinup ma kond mindip aŋgiy niŋbim?” 41 Aŋgek, kiyk wal aŋgiy, pen aŋgniŋek pen aŋgniŋek giy aŋgyak, “Bi kun biy an? Yergiy aŋgamb yiŋgen yindmund ak sek, ñiŋg paŋg apamb ak sek aŋgip rek gip aŋgyak.”

5

Bi Kichekiy Ambaŋ Ayak Bap

(Mat 8:28-34; Luk 8:26-39)

1 Jiysis binuk gok yip bot diy, Galiyliy chemb tikiy Gerasa biynimb mindeyak kind akdoŋ ken amjakyakniŋ, 2 bi kichekiy ambaŋ ayak bap Jiysis mindek ak awak. 3-4 Bi kun ak chip komyak kamb miŋgan okok kin taŋgyiŋgip. Nup per sen diy, ñin tomb okok aybirikyiŋgipay ak pen, sen gok gek puŋgrikek, amyiŋgip. Giyiŋgip kun ak, nup gey gos niŋnimuŋ rek ma ayak. 5 Pumbnamb kisyimken, chip komyiŋgipay kamb miŋgan okok sek, miñmon yirik okok sek gawil giraŋgyiŋg, kamb diy mumbwak nuk gok key timbyiŋgip. 6 Pen ñin kun ak nuk Jiysis nup parchim niŋiy, puŋgrikind aŋgiy am apek siŋak koŋgim yimek, 7-8 Jiysis kichekiy ambaŋ aymindek anup aŋgak, “Kiriŋg mis amnoŋ aŋgak.”

Aŋgek aŋgak, “Jiysis. Gor Biyomb sikerek Ñinuk. Yip yerginiŋg opan? Gor mindip rek yip miker ma ñinimin aŋgak.”

9 Kun aŋgek, Jiysis bi kun anup aŋgak, “Yimb nand yerip?” Aŋgek aŋgak, “Yip kichekiy kuŋaynep ambaŋ ayip rek, yimb yand ‘Kuŋaynep’ aŋgak.” 10 Pen Jiysis nup, kichekiy gok kuyip paryomb okok ma aŋgyoknimin aŋgiy, aŋgniŋyiŋg nep mindek.

11 Won kun ak, kanj kuŋay yimb, tiw tawsin rek, amil ñimbeyak pir siŋak ak mey, 12 kichekiy gok Jiysis nup aŋgyak, “Chinup aŋgey, am kanj guniyoŋ kuyip molik sikun aŋgyak.”

13 Kun aŋgey, kichekiy gok aŋgyokek, am kanj gok kuyip molik sikey, puŋgjiw minduŋ biyaŋ amiy, gi dam ñiŋg biyaŋ pikiy, maŋgiysek ñiŋg ñimbiy kumdiyak.

14 Pen bi kanj mokyiŋgipay gok, am dawin yomb gok, miñmon yikop gok minim kun ak aŋgñeyak, biynimb gok am niŋun aŋgiy, Jiysis mindek ak wiyak. 15 Apiy niŋyak: bi kichekiy kuŋaynep ambaŋ ayak kun ak; chech yimiy bisiŋg mindrep gek, kuyip jel gak.

16 Biynimb nind ap mindeyak gok, kisen wiyak gok kuyip, Jiysis yerer gak ak aŋgñiyak. Pen kanj gok kuyip yerer gak ak kunep aŋgñeyak niŋiy, 17 Jiysis nup aŋgyak, “Miñmon chinup biy kirgiy amnoŋ aŋgyak.” 18 Aŋgeyak, Jiysis bot diy amniŋg gek, bi gek suŋ ayak ak aŋgak, “Yand yip amjur akaŋ?” 19 Aŋgek aŋgak, “Korip nak amiy, biynimb nak gok kuyip, Gor nip simb niŋiy yerer gip minim ak, aŋgñinimin aŋgak.” 20 Aŋgek, bi kun ak miñmon Dekapoliys giraŋgyiŋg, Jiysis nup yerer gak ak, biynimb gok kuyip aŋgñek niŋiy, wal yimb aŋgyak.

Jiysis Gek, Biyn Bap Suŋ Ay, Pañ Kumak Bap Tikjakiy Gak

(Mat 9:18-26; Luk 8:40-56)

21 Jiysis pen bot diy, tip ak andkind am Galiyliy chemb pis tawakdoŋ ken mindakniŋ, biynimb kuŋaynep wiyak.

22-23 Bi bap yimb nuk Jayras. Nuk Jiwda nan-gep korip ak kond mindyiŋgip. Jiysis nup niŋiy, ap mindek siŋak koŋgim yimiy aŋgak, “Pañ mapin yand ak kumniŋg gisap. Nand ap nup diniŋey, jak amnaŋ aŋgak.” 24 Aŋgek, Jiysis tikjakiy Jayras yip amnirikniŋ, biynimb kuŋaynep am Jiysis nup namb ay dand amniyak.

25 Pen biyn bap, biyn kinjeŋ pandikakniŋ mindek simiy yin wimiŋgan ak ayak. 26 Biyn kun ak dokta gok kuyip, yip gey suŋ ayaŋ aŋgiy, maniy tawyiŋgip ak pen, nup gey suŋ ma ay, tapin yomb yimb gak. 27-28 Pen nuk Jiysis giyiŋgip minim ak aŋgey niŋak rek, am chech band nup ak nep diniŋen suŋ ayniŋgamb aŋgiy, biynimb kuŋay mindeyak namb ak, 29 mindek kund okok ken apiy, chech nup ak diniŋek, likañ yapyiŋgip ak milip gak. Namb nuk akyaŋ key niŋak nup suŋ ayak. 30 Pen Jiysis nup gak kun ak key niŋiy; tuŋgandikiy biynimb gok kuyip aŋgak, “Chech yip ak an diniŋsap?” 31 Aŋgek, binuk gok aŋgyak, “Biynimb kuŋaynep nip chirok ñimbay ak, yenen yip an diniŋimb aŋgiy aspan aŋgyak.” 32 Kun aŋgey, Jiysis minim kuyip aŋgyak ak ma diy, an diniŋimb aŋgiy piyowniŋ mindek. 33 Pen biyn kun ak, nup yerer gak ak niŋiy, pirikiy jep di giy, ap Jiysis mindek siŋak koŋgim yimiy, nup suŋ ayak minim ak miseŋ aŋgñak.

34 Jiysis pen aŋgak, “Pañ yand. Gor yip gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy gos niŋban rek, nip gek suŋ ayip nen, amiy mindrep ginimin aŋgak.”

35 Jiysis minim kun ak aŋgakniŋ, Jayras binuk gunap, korip nuk animb apiy aŋgyak, “Panak mindarik kumimb; tiysa nup aŋgey tomb yiwur ma winimuŋ; aŋgey andkind amnimuŋ aŋgyak.” 36 Kun aŋgyak ak pen; Jiysis minim kuyip ak ma diy, Jayras nup aŋgak, “Ma piriknimin; yip nep gos niŋnimin aŋgak.” 37 Pen biynimb gok kuyip, kun okok aŋgay, Piyta ak, Jemis ak, Jemis numam Jon ak kuyipyakam nep poŋind amnak. 38 Jayras korip ak amjakiy niŋak: biynimb kilpul aŋgyiŋg, siy aŋgyiŋg gi mindeyak. Niŋiy korip miŋgan biyaŋ amiy aŋgak, “Yenen kilpul aŋgyiŋg, siy aŋgyiŋg gispim? 39 Pañ ak ma kumimb; yikop wisin kinjap aŋgak.” 40 Kun aŋgek, nup sik aŋgeyak, kuyip aŋg mis yokiy, pañ nop nonim ber ak diy, binuk kaw ak diy, poŋind pañ ak kumek, korip ñiluk miŋgan dayey mindek biyaŋ amiy, 41 ñin kind nup ak diy, Jiwda minim aŋgiy aŋgak, “Taliyta kawim aŋgak.” Minim aŋgak kiñiŋ kun ak mey, “Paskoy! Nip aspiyn; tikjakan aŋgak.” 42 Aŋgek, pañ kun ak simiy nuk onep wimiŋgan amnak ak mey, tikjakiy aran apyan gakniŋ, biynimb gok wal yimb aŋgyak. 43 Kun geyak, Jiysis minim kilis aŋgiy aŋgak, “Gipiyn kun ak biynimb gok kuyip miseŋ ma aŋgñinimimb aŋgak.” Kun aŋgyiŋg aŋgak, “Pañ anup keñmaŋgiy gunap ñem ñiŋaŋ aŋgak.”

6

Nasaret Biynimb Jiysis Nup Ma Diyak

(Mat 13:53-58; Luk 4:16-30)

1 Jiysis binuk gok poŋind miñmon kun ak kirgiy, miñmon nuk Nasaret amnak. 2-3 Am mindiy Jiwda lotiw ñin ak apek, nan-gep korip ak amiy, biynimb kuŋay ap mindeyak gok kuyip minim aŋgñakniŋ, niŋiy wal aŋgiy aŋgyak, “Bi kun biy kapenda miñmon biy nimb nep; Mariya ñinuk bap. Numam nuk Jemis, Josis, Jiwdas, Saymon sek, nunay nuk gok sek yip mindpun biy. Pen minim kun ak akay nimb niŋiy aŋgip? Tap mageprek yergiy gip?” Kun aŋgiy, nup ma diyak.

4 Pen Jiysis kuyip aŋgak, “Bi Gor minim aŋgep gok, miñmon wikan gunap giraŋgey, biyomb chin aŋgiy dipay ak pen; biynimb korip miñmon kiyk key gok, minim kuyip ak ma dipay aŋgak.” 5 Nup gosimb ma niŋyak kun ak, tap mageprek gunap ginimuŋ rek ma ayak. Biynimb tap gak gunap nep diniŋek suŋ ayak. 6 Pen Nasaret biynimb nup, Gor Ñinuk yimb aŋgiy gos ak ma niŋeyak, nuk wal yimb aŋgak.

Binuk Onep Wimiŋgan Ak Woŋg Yip Ginimimb Aŋgiy Aŋgyokak

(Mat 10:5-15; Luk 9:1-6)

Jiysis pen korip miñmon kun okok taŋgyiŋg, biynimb gok kuyip Gor minim ak aŋgñak. 7 Ñin bap binuk onep wimiŋgan ak suk aŋgek apey aŋgak, “Bi omiŋal ak key, bi omiŋal ak key miñmon okok keykey amiy, minim aŋgñinimimb. Yand nimbip aŋgyoksipiyn rek, minim aŋgñi taŋgyiŋg, kichekiy malñiluk tap gok aŋg mis yokniŋg, aŋgyokniŋgambim aŋgak.” 8 Minim bap pen aŋgak “Amniŋg; tap ñiŋemb, maniy, wand sikoy, tap gok dand ma amnimimb; yir kondim anep dand amnimimb. 9 Tomb tirup ay amnimimb ak pen, tiŋgliys nokom bap nep ay amnimimb, gunap sek dand ma amnimimb. 10 Korip bap amem nimbip aŋgdeniŋgiy, korip kun anep mindiy, amniŋg ginimimb ñin anep amnimimb. 11 Miñmon bap amjakem nimbip ma aŋgdiy, minim nimbip ak ma niŋeniŋgiy, miñmon kun ak kiriŋg amniŋg, niŋyaŋ aŋgiy, tomb silkul pikem yapek amnimimb aŋgak.” 12 Aŋgek, kiyk miñmon sikoy keykey amiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñiyiŋg aŋgyak, “Tap siy tap timey gipim gok, Gor nup yenen kun gipun aŋgiy, kirginimimb aŋgyak.” 13 Kun aŋgiy, biynimb kichekiy malñiluk ambaŋ ay mindek gok, kichekiy malñiluk aŋg mis yokiy, biynimb tap gak gok wel ayñey jak amniyak.

Jon Nup Kuŋam Tikey Kumak

(Mat 14:1-12; Luk 3:19-20; Luk 9:7-9)

14 Pen Jiysis gak rek, minim ak miñmon okok kind kind amek, kiyŋ Herot kunep niŋak. Biynimb gok, minim kun ak aŋg amiy apiy giyiŋg, gunap aŋgyak, “Jon bi ñiŋg pikñemb kumek komyak ak, tip tikjakiy mey, ap tap mageprek kun gok gisap aŋgyak.” 15 Gunap aŋgyak, “Bi kun ak binak Yilayja; bi siŋok nind apek, Jiwda Kiyŋ yomb key yimb kisen winiŋgamb apay ak aŋgyak.” Gunap aŋgyak, “Bi Gor minim aŋgep wosrey mindyiŋgipay rek bap ap mindip aŋgyak.” 16 Pen kiyŋ Herot nuk niŋiy aŋgak, “Ak Jon bi ñiŋg pikñemb nind kuŋam tiknik anep tikjakiy, ap kun gisap aŋgak.”

17-19 Yenen, nind Herot, numam Piyliyp biynuk Herodiyas nup dek, Jon aŋgak ak timey gip aŋgek, Herodiyas Jon nup miluk niŋiy aŋgek, Herot binuk gunap aŋgyokek, am Jon nup dand apiy, kalambis ayak. Biyn Herodiyas, Jon nup pikayin aŋgiy gos niŋak ak pen; 20 Jon tap timey ma giyiŋgip; minim nuk yerip yerip aŋgek Herot niŋiy, minim tep, yipund giy nep aŋgip aŋgiy, pirikiy biyn Herodiyas nup yaw aŋgnimuŋ rek ma ayek, 21 Jon nup yergiy pikaynim aŋgiy, gos okok nep niŋmindyiŋgip. Mind mind minek bap, Herot nonim nup tikak ñin ak apek, tap yomb ñiŋniŋg, gapman biyomb gok, amiybi yomb gok, biyomb miñmon Galiyliy nimb gok suk aŋgek, tap yomb ñiŋniŋg wiyak. 22 Ap tap ñiŋyakniŋ, Herodiyas panuk ap deniys gek, biyomb ap mindeyak gok sek, Herot sek niŋey kuyip tep gek, Herot pañ kun anup aŋgak, “Gipan kun ak tap yerip aŋgniŋeniŋgamban nip ñiniŋgayn. 23 Pen miñmon yomb kond mindpiyn ak aŋgniŋey, nip day ak aŋgen kond mindeniŋgamban aŋgak.” 24 Kun aŋgek, pañ ak am nonim Herodiyas nup tap yerip ak aŋgniŋnim aŋgek aŋgak, “Jon bi ñiŋg pikñemb jun won nup ak aŋgnimin aŋgak.” 25 Aŋgek, panuk kasek kiyŋ Herot mindek ak amiy aŋgak, “Yep won biy nep, Jon bi ñiŋg pikñemb kuŋam ak tikiy, jun won nup ak di piler ar ay, dap yip ñey niŋiy mey; pisnep kumimb aŋgiy niŋnim aŋgak.”

26-28 Kun aŋgek, kiyŋ Herot Jon nup niŋek simb timey gak ak pen, nuk biyomb gok niŋmindey pañ anup, tap yerip yip aŋgniŋey ñiniŋgayn aŋgak rek niŋiy, amiybi nuk bap aŋgyokek, am Jon nup jun won ak timbrikiy, di piler ar ay dand apiy, pañ kun ak nup ñek, nuk dand amiy, nonim nup ñak. 29 Pen Jon binuk gok, nup kuŋam tikyak ak aŋgey niŋiy, am mumbwak dand apiy, kamb miŋgan ak komyak.

Jiysis Biynimb Kuŋaynep Tap Keñmaŋgiy Ñek Ñiŋyak

(Mat 14:13-21; Luk 9:10-17; Jon 6:1-13)

30 Jiysis binuk gok andkind apiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñiyiŋg yerer giyak gok, Jiysis nup aŋgñiyak. 31 Pen biynimb kuŋay yimb nep amiy apiy geyak, Jiysis binuk gok yip tap ñiŋniŋgiy rek ma ayek, kuyip aŋgak, “Chin biynimb ma mindpay namb okok amiy, yikop mindenjun aŋgak.” 32-34 Kun aŋgiy, binuk gok yip bot diy amniyakniŋ, biynimb miñmon kun okok Jiysis amjap aŋgiy, ñiŋg gol ar kinjeŋ par ak nind amiy, Jiysis binuk gok yip amniŋg geyak okok, nind am mindeyak. Jiysis amjakiy kuyip niŋek, kiyk kanj siypsiyp bi kond mindep bap ma mindip rek ak mindeyak. Kun ak niŋek simb gek, kuyip minim gunap tapin aŋgñi mindek. 35 Pumb paŋind amnakniŋ, binuk gok apiy nup aŋgyak, “Pumb saŋind amimb. Akniy miñmon nep namb okok nen, 36 biynimb guniy aŋgyokey, miñmon korip yep maŋ akniy amiy, tap keñmaŋgiy kiyk gunap taw ñiŋyaŋ aŋgyak.”

37 Aŋgeyak aŋgak, “Nimb key kuyip keñmaŋgiy ñinimimb aŋgak.” Aŋgek aŋgyak, “Kun apan ak, chin maniy yir anep tiŋgawip piskind ak dand amiy, keñmaŋgiy taw dand apiy kuyip ñinjun?” 38 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Biret nimb yerip yerip mindip am niŋim aŋgak.” Aŋgek am niŋiy aŋgyak, “Biret onep mamind ak, piys omiŋal sek mindip aŋgyak.” 39 Kun aŋgeyak aŋgak, “Biynimb guniy aŋgem, asik bum keykey ay, tap kaskas ar akniy bisgey amnaŋ aŋgak.” 40 Aŋgek, kuyip aŋgeyak, gunap piyptiy rek bum giyak; gunap wan handret rek bum giyak. 41 Pen Jiysis biret kaw ak sek, piys omiŋal ak sek diy, kiyoŋgiy niŋiy, Gor nup tep aŋgiy, biret ak tipaŋg binuk gok kuyip ñek, kiyk biynimb gok kuyip bilok ñiyak. Piys omiŋal ak kunep ñek, biynimb gok kuyip bilok ñiyak. 42 Ñeyak, ñimb gey gey kuyip tapin ayak. 43 Tap day day kirgiyak gok, Jiysis binuk gok wand diy yiŋg gey gey, wand onep wimiŋgan ak arachakak. 44 Tap ñiŋyak ñin kun ak bi gok nep mey, payp tawsin amnak.

Jiysis Ñiŋg Kas Ar Ak Tawind Amnak

45 Pen Jiysis binuk gok kuyip aŋgek, bot diy Betsayda kind bindoŋ amniyakniŋ, biynimb gok kuyip key aŋgyokek amniyak. 46 Aŋgyokiy, nuk miñmon yirik bap amiy, Gor nup aŋgniŋ mindek.

47-48 Kisyim winiŋg gak won ak, Jiysis nep mindiy niŋak: Binuk gok bot diy ñiŋg namb siŋbindoŋ amniyakniŋ, yiŋgen ak ameyak okok ken apek, kosyam ñiŋg kas pikrikyiŋg amniyak. Miñmon tirgum tikak won ak, nuk ñiŋg kas ar ak amiy, kuyip tawsak ay amniŋg gek, 49 nup aŋgniŋyak-eŋ chip kawnan aŋgiy, pirikiy kumb gawil giyak. 50 Kun giy pirikeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Ma piriknimimb! Yand nep aswiyn! Gos yomb ma niŋnimimb aŋgak.” 51 Aŋgiy, bot miŋgan amek, pinim dek ak kirgak. Kun gek, yergiy kun gip aŋgiy, gos kuŋay yimb niŋyak. 52 Biret diy biynimb kuŋaynep bilok ñak ak niŋyak ak pen, gos kuyip pikñiŋak rek, Gor Ñinuk ak mey kun gip aŋgiy ma niŋyak.

Jiysis Gek Biynimb Tap Gak Gok Suŋ Ayak

53 Pen ñiŋg namb ak am am miñmon Genesaret amjakiy, bot ak tiwniŋg ayak. 54 Bot ak kiriŋg amniyakniŋ, biynimb kun okok Jiysis owip aŋgey niŋiy, 55 kasek miñmon kind kind amiy, biynimb tap gak gok kuyip dand Jiysis am mindek okok amniyak. 56 Ñin kun gok Jiysis miñmon yikop akaŋ, dawin yomb okok amjakek, biynimb tap gak gok kuyip dap maker namb ak ay aŋgyak, “Nand mindey biynimb tap gip gok, chech day nip okok nep di niŋey, kuyip suŋ ayaŋ aŋgyak.” Kun aŋgeyak, nuk minim kuyip ak diy niŋmindakniŋ, biynimb nup diniŋyak gok suŋ ayak.

7

Yergek Asiŋ Mindeniŋgambun

1 Bi Peresiy gunap, bi low tiysa gunap Jerusalem nimb ap mindiy niŋyak: 2 Jiysis binuk gunap nusind nupis sikop asikrep giy, tap ñimbyiŋgipay rek ma giyak. 3-4 Peresiy biynimb gok diy, Jiwda biynimb gok maŋgiysek, nusind nupis sikop aŋgyiŋgipay rek niŋiy, monmon ma giy; ñin ñiŋg ay giluŋg yokiy nep tap ñimbay. Biynimb Jiwda mer gok mindpay namb ak amiy, kunep ñin ñiŋg ay giluŋg yokiy nep tap ñimbay. Pen tiyn, piler, kap tap okok kunep kilrimey gipay.

5 Kun ak Jiysis binuk gok yikop ñiŋyak kun ak niŋiy, bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek nup aŋgyak, “Bi nand gok yenen, basind apis sikop aŋgyak rek ma gipay?” 6 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Asaya nimbip bi minim nep apim gok, niŋind yimb aŋgiy Baybol buk ak tikiy aŋgak,

‘Biynimb guniy Gor Biyomb chin; Gor Biyomb chin apay ak pen, kiyk yikop minim anep apay; yip gosimb ma niŋbay. 7 Gor minim tep ak aŋgñispun aŋgiy, biynimb apay minim anep aŋgñimbay aŋgak.’

8 Nimb Gor nup minim ak kirgiy, biynimb minim apay ak dun aŋgiy, nap nasind sikop aŋgyiŋgipay ar ak kindik gipim aŋgak.”

9 Jiysis kuyip tip ak aŋgiy aŋgak, “Nimb Gor minim aŋgip ak kirgiy, minim nimbik key anep apim. 10-11 Mosis minim bap tikiy aŋgak, ‘Nap nanim minim aŋgnimiyr rek niŋdiy, kuyip direp ginimimb. Pen ñapan gunap nop nonim kuyip minim timey aŋgeniŋgiy, pikayem kumniŋgiy aŋgak.’ Pen nimb yenen minim kun ak rek ma aŋgñimbim. Biynimb gunap nop nonim kuyip kirginiŋg, tap kuyip ñimbinup rek ak, Gor nup aŋgiy aypun aŋgey, 12 ‘Ak aŋgrep gispim apim.’ 13 Gipim kun ak, Gor nup minim ak kirgiy, nap nasind sikop giyiŋgipay miñ ar ak nep gem amimb aŋgak.”

Tap Biynimb Gek Gach Gip Gok

(Mat 15:10-20)

14 Jiysis kun aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋgek mindek kiñiŋ siŋak apey aŋgak, “Minim aŋgniŋg gispiyn ak niŋiy, niŋrep ginimimb. 15 Tap ñimbey namb biyaŋ amniŋgamb ak gach ma mindeniŋgamb; namb biyaŋ nimb mis winiŋgamb anep mey, gach mindeniŋgamb. 16 Nimb biynimb gos timund sek mindenimimb gok, timund ay niŋrep ginimimb aŋgak.”

17 Jiysis kun aŋgiy, biynimb gok kuyip kirgiy korip miŋgan amek, binuk gok nup aŋgyak, “Minim paydoŋ ay apan kun ak, kiñiŋ nuk ak yerip?” 18 Aŋgey aŋgak, “Kiyk ma niŋbay rek, nimb kunep ma niŋbim? Tap asikpay gok, monmon ñimbey koŋgiy namb biyaŋ amek, Gor niŋek gach ma mindeniŋgamb. 19 Yenen: tap ñimbay kun gok gosimb niŋbay namb biyaŋ ma amniŋgamb; koŋgiy namb biyaŋ nep amek, simb sek kiy yokniŋgambay aŋgak.” Jiysis minim aŋgak kun ak, tap okok maŋgiysek ñiŋemb nep; asikep gunap ma mindip aŋgak.

20 Pen Jiysis aŋgak, gos timey namb kuyip akyaŋ nimb apek mey; timey gey Gor niŋek minim mindip. 21 Biynimb gok namb kuyip biyaŋ gos timey awakniŋ, timey giy, tap siy diy, chip ñaŋgiy, biyn siy bi siy giy, 22 timey nep giy, minim timey aŋgiy, tap gok yip rek mindembikop aŋgiy, miluk niŋiy, biynimb aŋgjiwiy, monmon giy, yimb key dand araniy timey gep gos nokom niŋiy gipay. 23 Tap timey gipay kun gok key okok nimb ma wip, gos timey ak namb kiyk biyaŋ nimb apamb timey gambay mey, gach mindip.

Biyn Bap Pañ Yip Ak Gek Suŋ Ayniŋgamb Aŋgiy Niŋak

(Mat 15:21-28)

24 Jiysis Galiyliy kirgiy, am miñmon Taya maŋ okok amnak. Amiy, biynimb gok yip miñiy ma niŋniŋgiy aŋgiy, korip miŋgan bap am weyiŋg mindek ak pen; weygiy mindonimuŋ rek ma ayak. 25-26 Biyn bap, panuk nup kichekiy abaŋ ayak ak mey, Jiysis wip aŋgey niŋiy, am mindek kiñiŋ siŋak jun paŋgiy aŋgak, “Pañ yip kichekiy abaŋ ayip ak, gey mis amnaŋ aŋgak.” Biyn kun ak nuk Jiwda mer bap. Nup tikyak miñmon Siyriya; dawin yomb nuk mey Poniysiya. 27 Pen kun aŋgek, Jiysis nup tikdam ay aŋgak, “Keñmaŋgiy ñapan chin gok ñemb ak di kayn mokon, timey giniŋgamb aŋgak.” 28 Aŋgek, biyn ak pen aŋgak, “Biyomb! Ak tep apan ak pen, ñapan gok tap ñimbey, day day gok nep boŋg molik okok yapek, kayn ñiluk gok ñimbay sek aŋgak.” 29 Aŋgek, Jiysis minim kun ak niŋiy aŋgak, “Nand kun apan ak, pañ nand kichekiy molik sikiy mindamb ak, gambiyn mis amimb nen amnimin aŋgak.” 30 Aŋgek, andkind amiy niŋak: kichekiy kiriŋg mis amek, panuk minj ar ak kapkap kin mindek.

Bi Timund Pilgak Bap Jiysis Gek Timund Paŋgyikak

31 Jiysis miñmon Taya kun ak kirgiy, am miñmon Saydon amiy, miñmon Dekapoliys namb okok amiy, Galiyliy chemb amnak. 32 Amjakakniŋ, biynimb gok bi timund pilgiy minim aŋgrep ma giyiŋgip bap dand apiy, Jiysis nup aŋgyak, “Bi biy nup diniŋey suŋ ayaŋ aŋgyak.” 33 Aŋgeyak, Jiysis bi kun anup poŋind keykey siŋak amiy, ñin maŋgiy par ak timund miŋgan nup ak yokiy, ñin maŋgiy kuñik giy alemb nup ak diniŋyiŋg, 34 kuyoŋgiy niŋiy, miker gakniŋ, “Epata” aŋgak. Epata aŋgak minim kiñiŋ kun ak “Paŋgyikan aŋgak.” 35 Kun aŋgakniŋ, bi kun ak timund miŋgan ak paŋgyikiy, alemb awan amnakniŋ, day minim yipund giy aŋgak. 36 Aŋgakniŋ, Jiysis kuyip minim kun ak biynimb okok ma aŋgñinimimb aŋgak ak pen, kiyk amiy biynimb kuŋaynep aŋgñiyak. 37 Minim kun ak aŋgñey niŋiy, wal aŋgiy aŋgyak, “Jiysis tap okok maŋgiysek, biyomb ak apiy giniŋgamb aŋgyak rek nep gip. Biynimb timund pilgip gok gek niŋrep gipay, biynimb alemb miker gip gok gek, minim aŋgrep gipay aŋgyak.”

8

Jiysis Bi Kuŋaynep Tap Keñmaŋgiy Ñak

(Mat 15:32-39)

1 Ñin namb kun siŋak nep biynimb kuŋaynep ap mindey, keñmaŋgiy ma mindek, Jiysis binuk gok suk aŋgek apey aŋgak, 2 “Yand biynimb guniy kuyip simb niŋsipiyn. Ñin omiŋal nokom yand yip mindiy, yikop mindpay. 3 Kuyip yiwan nep aŋgyoken, gunap paryomb okok nimb opay rek, kinjeŋnamb okok amiy, windin mayn apek milokniŋgambay aŋgak.” 4 Aŋgek, binuk gok aŋgyak, “Miñmon nep namb akniy, keñmaŋgiy akay nimb diy ñinjun?” 5 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Biret nimb yerip yerip mindip?” Aŋgek, “Onep ar ak aŋgyak.” 6 Kun aŋgey, Jiysis biynimb gok kuyip aŋgek bisgiyakniŋ, biret onep ar kun ak diy, Gor nup tep aŋgiy, tipaŋgiy binuk gok kuyip ñek, kiyk diyiŋg biynimb gok kuyip bilok ñiyak. 7 Piys sikoy kaw bap di mindeyak ak sek ñey, Gor nup tep aŋgiy ñek, bilok ñiyak. 8-10 Ñey, ñimbey ñimbey kuyip giy aŋgakniŋ, Jiysis binuk gok wand onep ar ak diy, day day mindek gok yiŋgey arachakak.

Bi tap ñiŋyak kun gok, pow tawsin rek. Jiysis pen, biynimb kun gok kuyip aŋgyokiy, binuk gok yip bot diy, miñmon Dalmaniwra amniyak.

Peresiy Gunap, Tap Mageprek Ak Gey Niŋun Aŋgyak

(Mat 16:1-4; Luk 12:54-56)

11 Bi Peresiy gunap Jiysis nup nembnemb gon yerip rek aŋgnimuŋ aŋgiy, ap nuk yip minim aŋg amiy apiy giy aŋgyak, “Tap mageprek bap semb biyoŋ nimb gey, chin niŋun aŋgyak.” 12 Kun aŋgey, nup yiruk gakniŋ aŋgak, “Biynimb miñiy mindpay ñin biy, yenen apay, ‘Tap mageprek semb biyoŋ nimb bap gey niŋun apay?’ Yand nimbip niŋind yimb aspiyn. Gor nimbip tap mageprek kun ak rek bap ma gek niŋniŋgambim aŋgak.”

13 Kun aŋgiy, kuyip kirgiy, binuk gok yip ñiŋg tikiy kind bindoŋ amniŋg, bot diy saŋdiyak.

Jiysis Yiys Minim Paydoŋ Ay Aŋgyiŋg, Peresiy Minim Kuyip Ak Ma Dinimimb Aŋgak

(Mat 16:5-12)

14 Pen binuk gok sakiy giy, biret kuŋay mer: nokom bap dand amniyak. 15 Namb okok amyiŋg, Jiysis kuyip aŋgak, “Peresiy yiys kiyk ak sek, Herot yiys nuk ak sek ma ñiŋnimimb aŋgak.”

16 Kun aŋgek, binuk gok kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak “Biret gunap sek ma dowpun rek asap aŋgyak.” 17 Jiysis pen, kiyk aŋgyak kun ak key niŋiy aŋgak, “Yenen, biret dand ma owpun aŋgiy aspim? Nimbip gos tep mayak ak mey, niŋrep ma gipim? 18 Windin ayak ak ma niŋbim? Pen timund ayak ak ma niŋbim? Akaŋ niŋiy sakiy gipim. 19 Bi payp tawsin mindeyak ñin ak, biret onep mamind ak di tipaŋg ñenik, ñimbiy kirgiyak gok, wand yerip yerip yiŋgpik?” Aŋgek, “Wand anep wimiŋgan ak yiŋgnuk aŋgyak.” 20 Kun aŋgeyak aŋgak, “Pen bi pow tawsin mindeyak ñin ak, biret anep ar ak di tipaŋg ñen, ñimbiy day day kirgiyak gok wand yerip yerip yipik?” Aŋgek aŋgyak, “Wand onep ar ak yiŋgnuk aŋgyak.” 21 Aŋgey aŋgak, “Pen nimb gos kun ak ma niŋiy sakiy gipim?”

22 Pen kiyk miñmon Betsayda kind bindoŋ amjakyakniŋ, biynimb gunap bi windin koy gak bap dand apiy, Jiysis nup aŋgyak, “Nup diniŋan aŋgyak.” 23 Aŋgeyak, Jiysis bi windin koy kun anup ñin kind ak diy, poŋind gol okok amiy, windin nup ak kuñik giñiy, nup diniŋiy aŋgak, “Tap gunap niŋsipan akaŋ aŋgek,” 24 “Yaw. Biynimb gok niŋsipiyn ak pen, mon bind rek gok giraspay aŋgak.”

25 Aŋgek, Jiysis tip ak windin maŋgiy nup ak diniŋek, day tap okok maŋgiysek niŋkind yimb aŋgak. 26 Pen Jiysis bi kun anup aŋgak, “Tip ak andkind biynimb mindpay bindoŋ ma amnimin; korip nak yipund giy amnimin aŋgak.”

Piyta Aŋgak, “Nand Gor Ñinuk Krays Nep Aŋgak”

(Mat 16:13-20; Luk 9:18-21)

27 Jiysis binuk gok yip miñmon Siysariya Piyliypay amniŋg saŋdiyak. Kinjeŋnamb okok amyiŋg kuyip aŋgak, “Biynimb gok, yip an aŋgiy niŋbay?” 28 Aŋgek aŋgyak, “Biynimb gunap nip Jon bi ñiŋg pikñemb ak apay; gunap Yilayja apay; gunap bi Gor minim aŋgep bap apay aŋgyak.” 29 Aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb pen yip an aŋgiy niŋbim?”

Aŋgek, Piyta aŋgak, “Nand nep mey, Jiwda Kiyŋ yomb key yimb per kond mindyiŋgipun ak nep aŋgiy niŋbun aŋgak.” 30 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb okok kuyip minim kun ak ma aŋgnimimb aŋgak.”

Jiysis Aŋgak, “Yand Kumiy Tip Tikjakniŋgayn Aŋgak”

(Mat 16:21-28; Luk 9:22-27)

31 Jiysis pen, binuk gok kuyip minim aŋgñiyiŋg aŋgak, “Bi bap Ñinuk yiwur yomb yimb diniŋgamb. Biyomb minim tuŋgasikep gok sek, biyomb Gor nup simboŋgep gok sek, bi low tiysa gok sek nup miluk niŋiy pikayeniŋgambay kumiy, ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb aŋgak.” 32 Jiysis minim kun ak miseŋ aŋgek, Piyta nup dand gol okok amiy, aŋg giyiŋg aŋgak, “Minim kun ak rek ma aŋgnimin. Nip kun ak rek ma giniŋgiy aŋgak.” 33 Jiysis tuŋgandikiy binuk gok kuyip niŋiy, Piyta nup aŋgak, “Seytan! Key okok amnoŋ! Gor gos ñimb rek ma aspan; biynimb gos key niŋbay rek niŋiy aspan aŋgak.”

34 Kun aŋgiy, binuk gok sek, biynimb kuŋaynep ap mindeyak gok sek suk aŋgek, kiñiŋ siŋak apeyak aŋgak, “Biynimb yip ker mindniŋg giniŋgiy gok; tap yerip man ar biy gos niŋbay ak kirgiy, pumbnamb kisyimken yip kisen giy, miker yomb dep akaŋ, kumemb gos ak sakiy giy, yip nep chiŋgiy taŋgeniŋgiy. 35 Biynimb Jiysis nup diy mindon, tep ma giniŋgamb aŋgiy niŋniŋgambay gok; pisnep apyap pikniŋgambay. Pen biynimb Jiysis nup diy, minim tep nup diy mindon, chinup timey giniŋgambay ak minim ma mindip aŋgiy gey amniŋgamb gok; Gor gek perper mindeniŋgambay.

36 “Pen nimb tap man ar biy dun aŋgiy gem amek, gos yomb nimbik ak ar kun anep ameniŋgamb; perper mindenimimb rek ma ayniŋgamb. 37 Akaŋ, tap yerip rek Gor nup yomem, nuk pen nimbip gek perper mindeniŋgambim.

38 Kun ak, biynimb an biynimb tap siy tap timey gipay namb ak mindyiŋg, nambiŋ ginimuŋ rek ayek niŋiy, Jiysis nup gosimb ma niŋbun aŋgniŋgambay ak, kisen kuyip simb giniŋgamb. Yenen: Bi bap Ñinuk Nop aŋgek, enjol melik tep gok sek winiŋgamb ñin ak, Nop nuk anup aŋgniŋgamb, ‘Biynimb kun gok yand ma niŋbiyn aŋgniŋgamb aŋgak.’ ”

9

1 Pen Jiysis kun aŋgiy, minim bap aŋgak, “Minim aspiyn biy niŋrep ginimimb! Nimb biynimb mindpim guniy gunap kim mindpikniŋ, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak, Jiwda Kiyŋ yomb key yimb ak, yimb yomb sek apek niŋniŋgambim aŋgak.”

Jiysis Mumbwak Nup Ak Key Yimb Ayak

(Mat 17:1-12; Luk 9:28-36)

2 Pen kisen ñin onep kaŋgol ak mindiy, Jiysis gak: Piyta ak, Jemis ak, Jon ak kuyip yakam poŋind, miñmon dum yiy akyoŋ bap amniyak. Amiy, Jiysis nup niŋey mumbwak nup ak key yimb ayak. 3 Chech nuk ak tundrimey yimb giy, ñiñakol yimb gak. Pen biynimb man ar biy bap chech gunap wasyim gey, tund kun ak rek, aynimuŋ rek ma ayip. 4 Pen won kun ak niŋyak; Mosis yip Yilayja yip ap, Jiysis yip minim aŋgerik. 5 Kiyk niŋiy, Piyta Jiysis nup aŋgak, “Tiysa. Chin tep yimb ap biy mindpun! Kun ak chin korip bandak band omiŋal nokom ginjun; nip bap, Mosis nup bap, Yilayja nup bap aŋgak.” 6 Kiyk yakam pirikyak rek, Piyta aŋgnim kun aŋgiy niŋrep giy mer, monmon kun aŋgak.

7 Pen semb ak ap kuyip yiw gakniŋ, minim bap semb namb kun ak aŋgak, “Ak Ñi mapin yand yimb. Minim aŋgnimuŋ rek niŋnimimb aŋgak.” 8 Kun aŋgakniŋ, kiyk niŋkuskus giy niŋyak, bi omiŋal kun ak ma minderik; Jiysis nep mindek.

9 Pen dum biyoŋ kirgiy, apyapyiŋg, Jiysis aŋgak, “Dum biy apambun tap gamb niŋbim ak, miñiy biynimb gunap kuyip ma aŋgñinimimb. Kisen Bi bap Ñinuk kumiy tikjakek, miseŋ aŋgñinimimb aŋgak.” 10 Aŋgek, kiyk minim kun ak niŋind aŋgip aŋgiy, biynimb gunap kuyip ma aŋgñiyak, kiyk keynep aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Kumiy tikjakniŋgayn aŋgip minim kiñiŋ ak yerip?” 11 Kun aŋgiy, Jiysis nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Bi low tiysa gok yenen apay, Yilayja nind apek, kisen bi kiyŋ yomb key yimb ak winiŋgamb apay?” 12 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Niŋind apay. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Bi Yilayja nind apiy aŋgek, biynimb gok minj moka giy mindyakniŋ, Bi bap Ñinuk ak kisen winiŋgamb aŋgyak.’ Pen biynimb gok Bi bap Ñinuk nup ma diy, yiwur yomb ñiniŋgambay aŋgyak minim ak, nimb ma niŋbim? 13 Pen bi Yilayja aŋgyak kun ak, kisen winiŋgamb aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Nup nind tikey yomb giy, minim aŋgñakniŋ nup timey yimb giyak. Kun ak Baybol buk ak tikiy, giniŋgambay aŋgyak rek nep gak aŋgak.”

Ñiskoy Kichekiy Ambaŋ Ayak Bap, Jiysis Gek Ñiyimb Ayak

(Mat 17:14-21; Luk 9:37-43)

14 Pen kiyk biyaŋ amiy niŋyak; bi low tiysa gunap, Jiysis binuk onep anjip gok yip penpen aŋg mindyakniŋ, biynimb kuŋaynep ap kuyip piŋiy kuskus gi mindeyak. 15 Kun giy niŋmindyakniŋ, Jiysis apchakek jiw di giy, am nup wasiw aŋgdiyak.

16 Jiysis binuk gok kuyip aŋgniŋiy aŋgak, “Yenen pen aŋgek pen aŋgek gispim?” 17-18 Kun aŋgakniŋ, bi bap biynimb mindeyak namb kun ak nimb aŋgak, “Tiysa. Ñiyand ak kichekiy abaŋ ayek, minim ma aŋgip. Ñin gunap nup tapin gek, apyap pikiy, meŋg sipyimiy, kosimb asimb apiy, ñin tomb yindgiy gip. Per kun gek gek mey, dand opiyn ak pen; binak gok kuyip aŋgen, kichekiy ak aŋgyok merniŋ kirpay aŋgak.”

19 Kun aŋgek, Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb biynimb miñiy mindpim ar biy, Gor nup gosimb ma niŋbim. Ñin akay nup gosimb niŋiy, tap kun gok key giniŋgambim? Minim per aŋgen niŋbim ak, yergiy minim kilsek aŋgen niŋniŋgambim? Ñi kun ak dand mindpiyn biy wim aŋgak.” 20 Aŋgek, dand mindek kiñiŋ siŋak apey, kichekiy ñi kun anup abaŋ ayak ak, Jiysis nup niŋiy, ñi anup gek apyap pikiy, andik mandik gakniŋ, kosimb asimb apiy amnak. 21 Kun gek, Jiysis ñi kun ak nop nup aŋgniŋiy aŋgak, “Tap kun ak, ñin akay rek gak?” Aŋgek aŋgak, “Wosrey ñiskoy miŋg gak. 22 Kichekiy kun ak, nup per pikayin aŋgiy, mon yinimb namb okok sek, ñiŋg namb okok sek diyokip. “Kun ak chirupapiy simb niŋiy, tap kun ak aŋgyokep rek ayek, aŋgyokan aŋgak.” 23 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yenen aŋgyokep rek ayek, aŋgyoknimin aspan; yand tap okok maŋgiysek ginim anep mindip. Nand nep mey, yip aŋgniŋbiyn rek giniŋgamb aŋgiy niŋey mey, apan rek giniŋgayn aŋgak.” 24 Aŋgek aŋgak, “Kun giniŋgamban aŋgiy gos ak niŋbiyn ak pen, gos omiŋal niŋnim rek ayip ak, yip gos tep yimb ñinimin aŋgak.”

25 Pen biynimb kuŋaynep ap nan-giyakniŋ, Jiysis kichekiy anup aŋgak, “Nand bi biynimb gey timund pil giy, minim ma apay ak, nip aspiyn: ñi anup pisnep kiriŋg amnimin aŋgak.” 26 Aŋgek, kichekiy kun ak wal aŋgiy, ñi anup gek apyap pikiy, jep di di wosgek, kumimb aŋgyak. 27 Kun aŋgyak ak pen, Jiysis nup di jakñak. 28 Kisen Jiysis korip miŋgan amiy, binuk gok yip, kiyk nep mindyiŋg, nup aŋgyak, “Yenen chin kichekiy kun anup aŋgyok mer niŋbun?” 29 Aŋgeyak aŋgak, “Kichekiy kun ak rek yikop ma aŋgyokpay; Gor nup aŋgniŋey mey, aŋg mis yokniŋgamb aŋgak.”

Jiysis Kumniŋgayn Aŋgiy Tip Ak Aŋgak

(Mat 17:22-23; Luk 9:43-45)

30 Jiysis binuk gok poŋind miñmon kun ak kirgiy, Kapaniyam amniŋg, saŋdiyak. Galiyliy namb okok amyiŋg, binuk gok kuyip minim aŋgñirep ginim aŋgiy, kapkap weyiŋg mindyiŋg, kuyip aŋgñiyiŋgip. 31 Aŋgñiy aŋgyiŋgip, “Bi bap Ñinuk nup pikayey kumiy, ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb aŋgyiŋgip.” 32 Nuk aŋgakniŋ, minim kiñiŋ kun ak yerip aŋgip aŋgiy, nup aŋgniŋniŋgiy ak pen; jel gek ma aŋgniŋyiŋgipay.

Yand Nep Biyomb Mindpiyn Aŋgiy Penpen Aŋgyak

(Mat 18:1-5; Luk 9:46-48)

33-34 Pen kinjeŋnamb okok amyiŋg binuk gok, nimb mer yand nep biyomb mindpiyn aŋgyiŋg, penpen aŋgey amnak. Am Kapaniyam amjakiy, korip miŋgan ak amiy, Jiysis kuyip aŋgniŋiy aŋgak, “Nimb kinjeŋnamb okok apyiŋg, minim yerip aŋgem apamb?” Aŋgek, minim kun ak aŋgey awak ak niŋiy, pen ma aŋgñiyak. 35 Ma aŋgñeyak, Jiysis am bisgiy kuyip aŋgek apeyak aŋgak, “Biynimb yomb mindniŋg giniŋgiy gok, biynimb yikop woŋg giñimbay rek gok mindiy, biynimb gunap kuyip woŋg giñiniŋgiy aŋgak.” 36 Kun aŋgiy, ñapan sikoy bap dap mindeyak namb siŋak ay, kaygiyiŋg aŋgak, 37 “Biynimb yip gosimb niŋiy, ñapan sikoy biy rek direp giniŋgambay gok, kuyip nep mer, yip sek diniŋgambay. Pen yip diniŋgambay ak, yip nep mer, Biyomb yip aŋgyokek winik ak nup sek diniŋgambay aŋgak.”

Ak Buŋgiy Chin Nep Aŋgak

(Luk 9:49-50)

38 Pen Jon Jiysis nup aŋgak, “Tiysa. Chin niŋnuk: bi bap yimb nip ak aŋgiy, kichekiy malñiluk aŋg mis yokek niŋiy aŋgnuk, ‘Nand bi chin yip jimñiy ma tapun ak, kun ma ginimin aŋgnuk.’ ” 39 Aŋgek, Jiysis nup aŋgak, “Nup yenen mer apim? Bi yip gosimb niŋiy, tap mageprek gunap giniŋgambay gok, kisen andikiy yip minim timey ma aŋgniŋgambay. 40 Biynimb chinup miluk ma niŋbay gok, biynimb chin mindiy mey; chinup miluk ma niŋbay. 41 Pen niŋim! Biynimb nimbip Jiysis binuk aŋgiy, ñiŋg malñey ñiŋniŋgambim gok, Gor kuyip direp giniŋgamb aŋgak.”

Timey Ginjun Rek Ayip Aŋgiy Mindrep Ginimimb

(Mat 18:6-9; Luk 17:1-2)

42 “Pen biynimb gunap, biynimb yip gos kilis giy ma niŋbay bap gey apyap pikniŋgamb ak, timey yimb giniŋgambay. Kuyip nind tiwniŋg dam ñiŋg yokpiyap ak girep gipyap. Yenen: kim mindiy timey giniŋgambay kun ak, yiwur yomb diniŋgambay aŋgak.”

43 Kun aŋgiy aŋgak, “Ñin maŋgiy ak tap siy tap timey giniŋg gonimuŋ, piskind kun ak timbrik yokem; piskind anep mindonimuŋ. Kun ak yiwur tap ak pen; sikoy won bap nep giniŋgamb. Pen tap siy tap timey ma giniŋgambim rek, kim amniŋgambim. Mer ak: miñmon Hel, mon yin nep mindip ak amniŋgambim. 44 Miñmon kun ak kuyip kisow pernep ay mindyiŋg, mon yin nep mindeniŋgamb.

45 “Tomb kind bap timey giniŋg gonimuŋ, piskind kun ak timbrik yokem; piskind anep mindonimuŋ. Kun ak yiwur tap ak pen; sikoy won bap nep giniŋgamb. Pen tap siy tap timey ma giniŋgambim rek, kim amniŋgambim. Pen tomb omiŋal giy mindek, timey gem, nimbip aŋg Hel yokek yiwur yomb diniŋgambim. 46 Miñmon kun ak kuyip kisow pernep ay mindyiŋg, mon yin nep mindeniŋgamb.

47 “Pen windin maŋgiy ak gek, tap siy tap timey gep rek ayonimuŋ, windin piskind kun ak tuŋgjiwyoknimimb. Kun giy kapkap mindrep giy, Gor nimbip diy kond mindonimuŋ rek ayip. Pen omiŋal giy mindek, tap siy tap timey gem nimbip miñmon Hel aŋgyokek, yiwur yomb diniŋgambim. 48 Miñmon kun ak kuyip kisow pernep ay mindyiŋg, mon yin nep mindeniŋgamb.

49 “Gor biynimb maŋgiysek yip gosimb niŋniŋgiy aŋgiy, kuyip miker gunap ñiniŋgamb.

50 “Sol tap yindik tep yimb ak pen, yindik nuk ak amek, yergiy gem tip ak yindik giniŋgamb? Kun ak, nimb biynimb yindik gok kapkap aw aŋgiy mindenimimb aŋgak.”

10

Biyn Aŋgyokep Akaŋ Mer Aŋgyak

(Mat 19:1-12; Luk 16:18)

1 Jiysis Kapaniyam kirgiy, Jiwdiya miñmon namb okok amiy, am Joden ñiŋg tikiy, pis bindoŋ amnak. Amek, biynimb gok niŋiy, ap nan-geyak, nuk per giyiŋgip rek kuyip minim aŋgñak.

2 Bi Peresiy gok Jiysis yerip rek aŋgniŋgamb aŋgiy, mindek ak apiy, aŋgniŋiy aŋgyak, “Bi gok biyn diy, aŋgyokniŋg aŋgyokniŋgambay akaŋ, yerip gos niŋban?” 3 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Mosis minim yerip aŋgiy tikak?” 4 Aŋgek aŋgyak “Mosis aŋgak, ‘Biyn aŋgyokniŋg; nip aŋgyoksipiyn aŋgiy, nup ñiwkil band bap tikñiy aŋgyoknimuŋ aŋgak’ aŋgyak.” 5 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Minim aŋgñey kasek ma dipim rek, Mosis minim kun ak tikak. 6 Pen Gor miñmon alwol gayak ñin ak, bi gay biyn gay gak. 7 Ar kun ak mey, bi gok nop nonim sikop yip mindiy, biyn diyiŋg kuyip kirgiy, 8 kiykber jimñiy kiner mumbwak nokom ayip. Gor aŋgek mumbwak nokom yimb ayniŋgamb kun ak, 9 bi gunap tikjakiy, kuyip aŋg tuŋgasik keykey ma ayniŋgiy aŋgak.” 10 Kun aŋgiy, binuk gok yip tip ak korip miŋgan biyaŋ amiy, 11 nup minim kun ak tip aŋgniŋeyak aŋgak, “Bi gok biyn diy aŋgyokiy, biyn kisenimb diniŋgambay ak, tap siy tap timey giniŋgambay. 12 Pen biyn gok kunep bi diy kirgiy, bi kisenimb diniŋgambay ak, tap siy tap timey giniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Ñapan Sikoy Gok Kuyip Ñin Jun Ar Ayak

(Mat 19:13-15; Luk 18:15-17)

13 Biynimb gunap, Jiysis ñapan chinup gok bilesiym gaŋ aŋgiy, dand apey, binuk gok kuyip aŋg geyak, 14 Jiysis kuyip pen aŋg giy aŋgak, “Ñapan sikoy gok kirgem yip ker wiyaŋ. Gor biynimb nuk diyn aŋgiy niŋimb mey kun gok rek. 15 Biynimb yomb gok, ñapan ŋaŋ Gor ker opay rek ma apeniŋgambay, kuyip ma diniŋgamb. Nimbip niŋind yimb aspiyn aŋgak.” 16 Kun aŋgiy, ñapan ŋaŋ gok kuyip kaygiy, ñin jun ar ay aŋgak, “Gor nimbip kond mindonimuŋ aŋgak.”

Bi Tap Kuŋay Mindek Bap

(Mat 19:16-22; Luk 18:18-23)

17 Pen Jiysis amnakniŋ, bi bap puŋgrikind aŋgiy amek kiñiŋ siŋak koŋgim yimiy aŋgak, “Tiysa tep yimb! Yand yerer gen, Gor gek perper mindeniŋgayn?” 18 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yip yenen tiysa tep yimb apan? Biynimb bap tep yimb ma mindpay; Gor nokom mey bi tep yimb mindip. 19 Pen nand niŋban: Gor low anep wanjrem biyoŋ aŋgip, ‘Chip ma ñaŋgnimimb; biyn siy bi siy ma ginimimb; tap siy ma dinimimb; yesek ma aŋgnimimb; yesek yesek aŋgyiŋg biynimb gunap tap gok ma taw piliŋg dinimimb; nap nanim aŋgnimiyr rek niŋnimimb aŋgip’ aŋgak.”

20 Kun aŋgek, bi kun ak Jiysis nup aŋgak, “Tiysa. Yand ñiskoy miŋg tikiy, low kun gok niŋyiŋg mindpiyn aŋgak.” 21 Aŋgek, Jiysis nup wasemb ay aŋgak, “Tap nokom bap nep ma gipan. Amiy, tap nand yerip yerip mindip gok yokiy maniy diy, biynimb tap ma mindip gok kuyip ñinimin. Kun giy mey, mindrep gep nand ak mindeniŋgamb Gor miñmon biyoŋ. Apiyn rek giy apiy, yand yip taŋgonjur aŋgak.” 22 Kun aŋgek, bi kun ak tap nuk kuŋay mindek rek, simb gek gos par yimb ayiŋg amnak. 23 Jiysis binuk gok kuyip niŋkuskus giy aŋgak, “Biynimb tap kuŋay mindeniŋgamb gok kosyam yimb Gor biynimb nuk mindey, kuyip diy kond mindeniŋgamb aŋgak.” 24 Kun aŋgek, gos kuŋaynep niŋeyak, kuyip tip ak aŋgak, “Ñapan yand guniy. Gor biynimb nuk mindniŋg, kosyam yimb biynimb nuk mindeniŋgambay! 25 Kanj kamel gok ñiw lekpay miŋgan ak amniŋg, kasek amniŋgiy rek ayniŋgamb; biynimb maniy tap kuŋay mindip gok, kosyam yimb Gor nup gosimb niŋey, kuyip diy kond mindeniŋgamb aŋgak.”

26 Kun aŋgek, binuk gok wal yimb aŋgiy, pen aŋgniŋek pen aŋgniŋek giy aŋgyak, “Kun ak Gor biynimb yerip rek gok diy kond mindeniŋgamb aŋgyak.” 27 Aŋgeyak, Jiysis kuyip niŋyiŋg aŋgak, “Biynimb gok key giniŋgiy rek ma ayip; Gor nep mey yerer giniŋg, ginimuŋ rek nep mindip aŋgak.” 28 Pen Piyta Jiysis nup aŋgak “Niŋan! Chin nand yip taŋgniŋg, tap chin gok maŋgiysek kirpun aŋgak.”

29-30 Aŋgek aŋgak, “Biynimb yip gosimb niŋiy, minim tep woŋg ak giniŋg:

korip miñmon kiyk kirgiy akaŋ,

numam nunay kiyk kirgiy akaŋ,

nop nonim kiyk kirgiy akaŋ,

ñapan kiyk gok kirgiy akaŋ,

tap woŋg kiyk gok kirgiy taŋgeniŋgambay ak; Gor kuyip direp yimb giniŋgamb. Kuyip kond mindek lum ar biy mindeniŋgambay ñin ak, nop, nonim, numam, nunay, ñapan, korip, tap kiyk gok kuŋay yimb mindeniŋgamb. Pen ñin gunap biynimb yikop gok, yip ker mindpay rek niŋiy kuyip timey giniŋgambay. Pen kisen Gor kuyip dand miñmon nuk amek, pernep mindeniŋgambay. 31 Biynimb kuŋaynep miñiy mindrep gipay gok, kisen mindrep ma giniŋgambay; biynimb kuŋaynep miñiy kosyam mindpay gok, kisen mindrep giniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Kumiy, Tikjakniŋgayn Aŋgiy Tip Ak Aŋgak

(Mat 20:17-19; Luk 18:31-34)

32 Pen kiyk Jerusalem amyiŋg, Jiysis nind gak; binuk gok kisen giy gospar ayiŋg amniyakniŋ, biynimb kisen giy apeyak gok niŋiy pirikyak. Jiysis pen, binuk onep wimiŋgan ak kuyip poŋind gol siŋak amiy, tap nup yerip giniŋgamb ak kuyip aŋgñak. 33 Aŋgñiyiŋg aŋgak, “Niŋim; Jerusalem amon, Bi bap Ñinuk nup dam biyomb Gor nup simboŋgep gok sek, bi low tiysa gok sek kuyip ñeniŋgambay, nup kor giy ñaŋgbirik ayep aŋgiy, di bi Jiwda mer gok kuyip ñey, 34 nup aŋgjiwiy, kiñuk giy, miñ diy pikiy, dam pisnep pikayeniŋgambay kumniŋgamb. Pen ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb aŋgak.”

Jemis Yip Jon Yip Biyomb Mindniŋg Gos Niŋrik

(Mat 20:20-28)

35 Sebediy ñinuk Jemis yip, Jon yip ñin bap ap Jiysis nup aŋgrik, “Tiysa. Chirmiŋay nip minim bap aŋgniŋniŋg gispur aŋgrik.” 36 Kun aŋgerik, Jiysis aŋgak, “Yip aŋgniŋniŋg gispiyr kun ak, nirip yerginim?” 37 Aŋgek aŋgrik, “Kisen nand Biyomb yimb mindiy, miñmon maŋgiysek kond mindeniŋgamban ñin ak, chirupmiŋay bi kond mindep aŋgiy, bap ñin yipund kind okok ken, bap ñin aŋind kind okok ken mindonjur aŋgrik.” 38 Kun aŋger, Jiysis nuk yiwur diniŋgamb rek aŋgiy aŋgak, “Nirmiŋay niŋrep giy ma aspiyr. Ñiŋg silik yand ñiŋniŋgayn ak nirmiŋay kunep ñiŋniŋgayr? Miker yand diniŋgayn ak kunep diniŋgayr?” 39 Aŋgek, “Yaw aŋgrik.” Aŋgerik, Jiysis aŋgak, “Niŋind apiyr ak pen; 40 ñin yipund kind ak an mindeniŋgamb, ñin aŋind kind ak an mindeniŋgamb ak yand ma aŋgniŋgayn; ak Bapiy tap nuk; nuk key niŋimb rek giniŋgamb aŋgak.” 41 Pen Jiysis binuk onep wanjrem ak minim kun ak niŋiy, Jemis yip, Jon yip kuyip kuŋay aŋgniŋg geyak, 42 Jiysis kuyip maŋgiysek aŋgek apey aŋgak, “Nimb niŋbim: miñmon okok, biyomb yimb gok biyomb namb kayaŋ gok kuyip kond mindey, biyomb namb kayaŋ biyomb kayaŋ gok kuyip kond mindey, kiy pen biynimb gok kuyip kond mindpay. 43 Pen nimb kun ak rek ma ginimimb. Bi nimb bap biyomb mindniŋg ginimuŋ ak, biynimb gok kuyip woŋg giñinimuŋ. 44 Pen biyomb yimb mindniŋg ginimuŋ ak, biynimb gok kuyip monmon yimb woŋg giñinimuŋ. 45 Bi bap Ñinuk kunep, yip woŋg giñiyaŋ aŋgiy lum biy ma awak; biynimb Gor nup kirpay gok kuyip nen kumiy, di Gor yip jimñiy ayin aŋgiy owak aŋgak.”

Jiysis Bi Windin Koy Gak Bap Gek Windin Niŋak

(Mat 20:29-34; Luk 18:35-43)

46 Jiysis binuk gok yip miñmon Jeriykow kirgiy amniŋg, biynimb kuŋaynep yip amniyak. Bi Timiyas ñinuk Batiymeyas windin koy gek, kinjeŋ gol siŋak bisiŋg mindyiŋg, maniy tap gok nen asimb aŋg mindek. 47 Aŋg mindakniŋ, Jiysis bi Nasaret nimb asaw aŋgey niŋiy, nuk suk aŋgiy aŋgak, “Jiysis, Depiyt Ñinuk. Yip simb niŋan aŋgak!”

48 Aŋgek, biynimb gok nup aŋg giy aŋgyak, “Ma aŋgan! Kapkap mindey aŋgyak.” Kun aŋgyak ak pen, nuk kapkap ma mindek, suk yomb aŋgiy aŋgak, “Depiyt Ñinuk yip simb niŋan aŋgak.” 49 Aŋgek, Jiysis maŋ kun siŋak apiy aŋgak, “Nup aŋgem awaŋ.” Aŋgek, biynimb gok bi windin koy anup aŋgyak, “Jiysis nip asap nen; tikjakiy gos sek winimin aŋgyak.” 50 Aŋgeyak, chech parsek nuk ak tuŋgasik yokiy, Jiysis mindek ak kasek amnak. 51 Amek, Jiysis nup aŋgak, “Yip yergaŋ aŋgiy aswan?” Aŋgek aŋgak, “Tiysa. Windin ak tip niŋiyn aŋgiy aswiyn aŋgak.” 52 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Tep. Yip gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy gos niŋban rek, suŋ ayip nen, amnoŋ aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, day windin yimb niŋiy, Jiysis yip amnak.

11

Jiysis Nup Piŋiy Kuskus Giy Jerusalem Amniyak

(Mat 21:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Jiysis binuk gok yip am am Jerusalem maŋ maŋ giyiŋg, Oliyp dum amiy, miñmon Betpasiy sek, Beteniy sek amjakiy, Jiysis binuk omiŋal nind aŋgyokiy aŋgak, 2 “Miñmon wikan bindoŋ amiy niŋniŋgayr: kanj doŋgiy marip biynimb ma dand tapay bap tiwniŋg ayey mindeniŋgamb. Niŋiy, wisik dand winimiyr. 3 Biynimb gunap nirip yenen kun gispiyr aŋgeniŋgiy aŋgnimiyr ‘Biyomb ak woŋg bap giy, tip ak yokek winiŋgamb aŋgnimiyr’ aŋgak.” 4 Kun aŋgek, amiy niŋrik: doŋgiy marip ak, korip kinjeŋrumb gol siŋak tiwniŋg ayey mindek. Wisik girikniŋ, 5 biynimb yep maŋ kun okok mindeyak gok aŋgyak, “Yerginiŋg, doŋgiy marip kun ak wisiksipiyr?” 6 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak rek aŋgerik, yaw aŋgey, 7 doŋgiy marip kun ak dand Jiysis mindek ak apiy, chech paryomb kiyk ar biyoŋ ayrik gok tuŋgasikiy, di doŋgiy ar ayerik, Jiysis ar kun ak bisgak. 8 Biynimb gok: gunap chech parsek kiyk gok tuŋgasik kinjeŋram ar ak ayiŋg; gunap tap kas gok tipaŋg dap ayiŋg, nup di namb ay, 9 biynimb gunap nind giyak, gunap kisen giy, suk yomb aŋgyiŋg aŋgyak, 10 “Gor nup yimb dand aranjun! Biyomb chinup yokip biy, kond mindrep ginimuŋ! Basind Depiyt kiyŋ mindiy biynimb kond mindyiŋgip rek chinup giniŋgamb! Gor nup tep yimb aspun aŋgyak.”

11 Jiysis kun giy Jerusalem amiy, Gor nup aŋgniŋep korip miŋgan ak amiy, tap okok niŋraŋgakniŋ, pumb paŋind amek niŋiy, binuk onep wimiŋgan ak yip andkind Beteniy amniyak.

Mon Ñiŋemb Bind Bap Maŋgiy Ma Piyak

(Mat 21:18-19)

12 Minek pen, Beteniy nimb andkind kinjeŋnamb okok apyiŋg, Jiysis nup yiwan gek, 13 par chim niŋak; mon kiyaw bind bap mindek. Maŋgiy gunap piy mindip akaŋ aŋgiy amiy niŋak; ma piyak. Yenen: maŋgiy nuk piyep ñin ak ma awak. 14 Kun gek, Jiysis aŋgak, “Mon bind kun gip ak, kisen ma piyek ñiŋniŋgambay aŋgak.” Kun aŋgek, binuk gok maŋgiysek niŋyak.

Bi Lotiw Korip Sikyim Geyak Gok Jiysis Aŋgyokak

(Mat 21:12-17; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

15 Jiysis binuk gok poŋind Jerusalem amiy, Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ amiy niŋak: biynimb gok sikyim giyiŋg, maniy seniys giyiŋg gi mindeyak. Kun geyak, maniy seniys giyiŋg, yakir dap ayey tawyiŋg gi mindeyak boŋg ar gok tuŋgandikiy, biynimb sikyim giyiŋg tap tawyiŋg gi mindeyak gok maŋgiysek yuk mis yokak. 16 Yuk yokiy aŋgak, “Kisen biynimb bap, tap gunap dand Gor aŋgniŋep korip kamb wariy kusgiy mindip namb biy ma pandiknimimb aŋgak.” 17 Kun aŋgyiŋg aŋgak, “Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Gor aŋgip “Korip yand ak biynimb miñmon okok maŋgiysek ap yip aŋgniŋniŋgambay aŋgip” aŋgyak.’ Pen nimb kun gem, bi tap siy diy weyiŋg mindpay korip bap rek ayip aŋgak.’ ”

18 Kun aŋgek, bi low tiysa gok sek, bi lotiw korip kond mindep gok sek nup pikayun aŋgiy niŋyak ak pen; biynimb maŋgiysek minim nup niŋyak rek, nup yergiy pikayjun aŋgiy gos gunap niŋyak. 19 Duŋgep won ak, Jiysis binuk gok yip Jerusalem kirgiy Beteniy amniyak.

Gor Nup Gos Nokom Niŋiy Aŋgniŋem, Aŋgniŋgambim Rek Giniŋgamb

(Mat 21:20-22)

20-21 Minek kiyk andkind kinjeŋnamb okok apiy, Piyta aŋgak, “Tiysa. Niŋan! Kiyaw bind kisen ma piyek ñiŋniŋgambay aŋgnak biy, pisnep milip giyowip aŋgak.” 22-23 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb an miñmon yirik akaŋ, tap bap kuyip kinjeŋ tikonimuŋ, Gor nep gek keykey siŋbindoŋ amniŋgamb aŋgiy, nup aŋgniŋey, aŋgniŋgambay rek giniŋgamb. Pen giniŋgamb akaŋ ma giniŋgamb aŋgiy gos niŋniŋgambim ak, ma giniŋgamb. 24 Gor giniŋgamb aŋgiy, gos nokom niŋiy aŋgniŋem, aŋgniŋgambim rek giniŋgamb. 25 Pen nup aŋgniŋniŋg, biynimb minim mindip gok kuyip niŋiy kirgem mey, Nap semb biyoŋ mindip ak, tap siy tap timey nimb gipim gok, pen kunep niŋiy kirginiŋgamb. 26 Kun ma geniŋgambim, nimb pen gipim gok niŋiy ma kirginiŋgamb aŋgak.”

Nip An Aŋgek Kun Girapan

(Mat 21:23-27; Luk 20:1-8)

27 Pen Jiysis binuk gok yip Jerusalem apchakiy, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak giraŋgakniŋ, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, low tiysa gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek Jiysis mindek ak apiy aŋgyak, 28 “Nip an kun ginimin aŋgek, girapan?” 29 Aŋgeyak aŋgak, “Yand nimbip minim bap aŋgniŋen, yip pen aŋgñeniŋgambim mey, yip an aŋgek girapiyn ak aŋgñiniŋgayn! 30 Jon biynimb gok kuyip ñiŋg pikñak ak, Gor aŋgek pikñak akaŋ, gos nuk key niŋiy pikñak? Yip aŋgñem niŋiyn aŋgak.”

31 Kun aŋgek, kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Chin aŋgniŋgambun: Gor aŋgek biynimb gok kuyip ñiŋg pikñak aŋgon, yenen minim nup ak ma dipim aŋgniŋgamb; 32 pen Jon gos nuk key niŋiy gak aŋgon, biynimb guniy, Gor aŋgek woŋg nup giñiyiŋgip aŋgiy niŋbay rek, Gor nup aŋgjiwsipay aŋgiy, chinup kamb silok pikayniŋgambay aŋgyak.” 33 Gos kun ak niŋiy, “Chin ma niŋbun aŋgyak.” Kun aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb yip ma aŋgñimbim rek, yip an aŋgek girapiyn ak nimbip pen ma aŋgñiniŋgayn aŋgak.”

12

Jiwda Kay Gor Nup Bi Woŋg Giñimbay Gok Kuyip, Timey Nep Gipay Aŋgak

(Mat 21:33-46; Luk 20:9-19)

1 Pen Jiysis kuyip paydoŋ ay aŋgak, “Bi bap wariy giy, miñ wayn woŋg ak gi yimiy, wayn maŋgiy piksimbjakep aŋgiy, kiwok bap gayrep giniŋgamb. Biynimb ap miñ maŋgiy siy diniŋgambay ak niŋmindenjun aŋgiy, korip kiyoŋgiy paryomb bap giy, bi gunap kuyip aŋgniŋgamb, ‘Nimb miñ woŋg yip ak kond mindiy, kisen pik gek, yip gunap, nimb gunap dinimimb aŋgiy,’ miñmon paryomb okok amniŋgamb. 2 Wayn maŋgiy pik giniŋgamb ñin ak, binuk bap aŋgyokiy aŋgniŋgamb, ‘Wayn maŋgiy yip gunap ñey dand winimin aŋgniŋgamb.’ 3 Aŋgek amjakek, bi woŋg giniŋgambay gok nup di pik pik ay, yikop nep aŋgyokniŋgambay. 4 Kun gey, bi wayn woŋg nop nimb ak, bi bap pen aŋgyokniŋgamb. Amjakek, nup jun biyoŋ pikiy, timey yimb giniŋgambay. 5 Kun gey, bi wayn woŋg nop nimb ak, bi bap pen yokek amek, nup pisnep pikayniŋgambay. Kun anep giyiŋg; gunap gamb pikniŋgambay, gunap pisnep pikayniŋgambay. 6 Kun gey gey, bi woŋg nop nimb ak binuk bap ma mindeniŋgamb; ñi mapin nuk nokom mindeniŋgamb ak, minim nup ak diniŋgambay aŋgiy aŋgyokek amniŋgamb. 7 Pen amjakakniŋ, biynimb wayn woŋg gi mindeniŋgambay gok niŋiy aŋgniŋgambay, ‘Ñi wip biy, bi wayn woŋg nop nimb ak ñinuk wip. Nup pikay mey, tap nuk dinimuŋ rek gok chin diniŋgambun aŋgniŋgambay. 8 Kun aŋgiy, nup pisnep pikay, dam mis okok diyokniŋgambay. 9 Kun geniŋgambay, bi wayn woŋg nop nimb ak apiy yerginiŋgamb? Nuk apiy, biynimb wayn woŋg geniŋgambay kun gok kuyip pikay, biynimb gunap kuyip aŋgek, wayn woŋg kun ak kond mindeniŋgambay aŋgak.’ ”

10 Kun aŋgiy, kuyip aŋgak, “Baybol buk tikiy aŋgyak,

‘Bi korip gep gok kamb par kirgiyak ak, miñiy korip sap namb yaŋ ak piŋiyñiy mindip. 11 Biyomb chin kun gak ak, tep yimb gak aŋgyak’ aŋgak.”

12 Jiysis kun aŋgek, bi low tiysa gok sek, Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek chinup nep asap aŋgiy, nup chichiy dun aŋgyak ak pen, biynimb gok kuyip pirikiy, kirgiyak.

Takes Ñemb Akaŋ Ma Ñemb Aŋgyak

(Mat 22:15-22; Luk 20:20-26)

13 Pen kisen bi Peresiy gunap, Herot binuk gunap kuyip aŋgyak, “Nimb Jiysis mindip amiy, nup minim gunap aŋgniŋem, nuk yerip aŋgek, nup dam kalambis ayniŋgambun aŋgyak.” 14 Kun aŋgeyak, Jiysis mindek ak amiy aŋgyak, “Tiysa. Chin niŋbun: nand bi niŋind yimb nep apan. Biyomb yimb gok sek, biynimb yikop gok sek kuyip niŋiy ma pirikpan. Gor aŋgip rek nep niŋiy, biynimb okok kuyip yipund giy nep aŋgñimban. Kun ak chinup aŋgñan! Chin Jiwda biynimb low gok yergiy mindip: gapman biyomb Rom nimb anup takes pikep akaŋ ma pikep?” 15 Aŋgeyak, Jiysis minim yesek aŋgyak kun ak niŋiy aŋgak, “Yip yenen minim yesek kun ak aŋgniŋbim? Maniy maŋgiy takes pikpim bap dapem yand niŋiyn aŋgak.” 16 Aŋgek, dap ñey niŋiy aŋgak, “Maniy bak ak, an jomluk ak sek, yimb ak sek mindip?” Aŋgek aŋgyak, “Biyomb Siysa mindip.” 17 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Siysa yip ginimimb aŋgip gok, nup ginimimb; Gor yip ginimimb aŋgiy niŋimb gok, nup ginimimb aŋgak.” Aŋgek niŋiy, minim yesek aŋgyak kun ak silgirep gak rek, wal yimb aŋgyak.

Biynimb Kumiy Tikjakpay

(Mat 22:23-33; Luk 20:27-40)

18 Sanjiwsiy biynimb gok, biynimb kumiy ma tikjakpay aŋgiy niŋyiŋgipay rek, gunap Jiysis mindek ak apiy aŋgyak, 19 “Tiysa, Mosis, minim bap chinup tikiy aŋgak, ‘Bi bap biyn diy, ñapan tikiy mer, yikop kumeniŋgamb, numam nuk bap pen biyn kaŋil kun ak diy, mam kumak ak ñapan nup aŋgiy tikniŋgamb. 20 Kun ak bi kiñiŋ sek onep ar ak mindeniŋgambay. Numam nind biyn diy, ñapan tikiy mer, yikop kumek, 21 numam namb pen biyn kun ak diy, kunep ñapan tikiy mer, yikop kumniŋgamb. Kun gek, numam ak pen diniŋgamb. Ak kunep ñapan tikiy mer, yikop kumniŋgamb. 22 Kun gi dam dam numam onep ar ak ñapan tikiy mer, maŋgiysek yikop kumeniŋgambay, kisen biyn ak kunep kumniŋgamb. Pen biynimb kumiy tikjakniŋgambay apan ak, 23 biyn nokom binuk di onep ar ayak kun ak, kisen numam akay yip mindeniŋgamb?’ ”

24 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Nimb Baybol buk minim tikyak ak ma niŋbim rek, niŋind ma niŋbim. 25 Biynimb kumbay gok tikjakniŋgambay ñin ak, Gor enjol nuk gok mindpay rek mindiy, biyn gok bi ma dey, bi gok kunep biyn ma diniŋgambay. 26 Pen biynimb tip ma tikjakniŋgambay apim ak, Mosis mon sikoy bind yin nep mindek kesim tikak ak, aŋgiy ma niŋbim rek ayip. Gor mon yinek namb ak mindiy, Mosis nup aŋgak ‘Ebraham, Aysek, Jekop Gor kiyk mey, yand mindpiyn aŋgak.’ Kun ak yenen, basind sikop nind kumyak gok kuyip, Gor kiyk mindpiyn aŋgak? Pen nimb apim rek, biynimb gok pisnep kumbiyap ak, 27 Gor kiyk mindpiyn aŋgiy ma apkop. Biynimb kim mindpay akaŋ kumbay ak, Gor niŋimb maŋgiysek kim mindpay. Nimb niŋrep ma gipim rek, pisnep kumbay aŋgiy niŋbim aŋgak.”

Gor Low Minim Yomb Yimb Aŋgak Ak

(Mat 22:34-40; Luk 10:25-28)

28 Bi low tiysa bap, Jiysis Sanjiwsiy biynimb gok kuyip aŋgrep gak ak niŋiy, ap nup aŋgniŋiy aŋgak, “Low ar akay yomb yimb?” 29 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Low yomb yimb ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

‘Yisrel biynimb niŋim! Biyomb chin Gor nep Biyomb yimb mindip.

30 Nup wasemb yimb ay, gos timund may may nimb ak maŋgiysek nup ker amnimuŋ aŋgyak.’ 31 Minim yomb yimb bap mey; ‘Biynimb gunap kuyip, nimb key wasemb yimb aypim rek, wasemb aynimimb aŋgyak.’ Low okok maŋgiysek, low yomb yimb mey omiŋal kun ak aŋgak.”

32 Aŋgek, bi low tiysa ak aŋgak, “Tiysa, nand niŋind yimb apan. Gor nokom mey, Biyomb yimb mindip. Nuk rek gunap ma mindpay. 33 Chin Gor nup tap pik dam pisnep ñiniŋgambun akaŋ, yergiy simboŋg ñiniŋgambun ak tap yikop; pen gos timund may may chin ak maŋgiysek nup ker amek, nup wasemb yimb ay, biynimb gunap kuyip wasemb ayniŋgambun ak, tap yomb yimb aŋgak.” 34 Kun aŋgek, Jiysis bi ak niŋrep yimb giy aŋgip aŋgiy, nup aŋgak, ‘Nand Gor binuk kond mindeniŋgamb bap, mindniŋg gispan rek ayip aŋgak.’ Pen Jiysis minim niŋind yimb gok nep aŋgek niŋiy, biynimb gok kisen minim yesek okok nimb, nup nembnemb giy aŋgyiŋgipay rek tip ma aŋgyak.

Krays An?

(Mat 22:41-46; Luk 20:41-44)

35 Jiysis kisen Gor aŋgniŋep korip ak mindiy, biynimb gok kuyip aŋgak, “Bi low tiysa nimbik gok yenen apay, ‘Depiyt tikek tik dand amiy, Biyomb chinup kond mindeniŋgamb bap tikniŋgambay apay?’ 36 Pen Gor Kawnan ak nup gos ñek, Depiyt key tikiy aŋgak,

‘Gor Biyomb yip anup aŋgak, “Nand ñin yipund kind yand okok ken mindiy, biynimb ñaŋgep nand gok kuyip tomb beŋ nip okok ayen, kond mindeniŋgamban aŋgak.” ’

37 Kun ak, Depiyt Kiyŋ yomb key yimb ak nup, Biyomb yand aŋgak. Pen Ñinuk nup nep yergiy Biyomb yand apkop? Yikop nep kun ma apkop ak pen; Kiyŋ yomb key yimb ak, Gor Ñinuk aŋgiy niŋiy mey, Biyomb yand aŋgak.” Jiysis minim kiñiŋ aŋgrep gak rek, biynimb gok minim nup ak miñmiñ yimb giyiŋg niŋyak.

Bi Low Tiysa Gok Sisker Giyak

(Mat 23:1-36; Luk 11:37-54; 20:4)

38-39 Jiysis biynimb gok kuyip minim aŋgñiyiŋg aŋgak, “Niŋrep ginimimb. Bi low tiysa gok miñ kiyk ak, chech paryomb gok ay, biynimb ap nan-gipay tip ak akaŋ, lotiw gipay namb ak amon, biynimb gok aswim-ey aŋgey, yimb chinup yiy ar biyoŋ mindeŋ aŋgiy niŋbay. Tap yomb ñimbay ñin ak kunep, biynimb windin yirik ar ak bisgon, chinup niŋey, yimb chinup yiy ar biyoŋ mindeŋ aŋgiy niŋbay. 40 Pen biyn kaŋil korip tap kuyip gok siy diy, Gor nup minim paryomb yesek nep gok aŋgniŋbay. Gipay kun ak, yiwur yomb yimb diniŋgambay aŋgak.”

Biyn Kaŋil Bap Gor Nup Opriyŋ Yokak

(Luk 21:1-4)

41-42 Jiysis Gor aŋgniŋep korip opriyŋ dayiŋgipay maŋ siŋak bisiŋg mindiy niŋak: biynimb maniy kuŋay mindek gok, maniy kuŋaynep dap yokyak. Pen biyn kaŋil maniy ma mindek bap, maniy likañsek sikoy omiŋal dap yokek niŋiy, 43-44 binuk gok kuyip aŋgek apeyak aŋgak, “Niŋim! Biyn kaŋil biy, biynimb gunap kuyip wiyniym giy, opriyŋ yomb yimb ak Gor nup yokip. Biynimb maniy kuŋay mindip gok, maniy kiyk gunap sek mindakniŋ, opriyŋ dap yokpay; biyn kaŋil biy, maniy nuk won omiŋal mindamb anep dap yokip; nuk tap taw ñiŋnimuŋ bap ma mindip. Kun ak Gor niŋek, biynimb gunap sikoy yokpay; biyn kaŋil ak yomb yimb yokip aŋgak.”

13

Gor Aŋgniŋep Korip Timey Giniŋgamb

(Mat 24:1-2; Luk 21:5-6)

1 Jiysis Gor aŋgniŋep korip ak kirgiy mis amnakniŋ, binuk bap nup aŋgak, “Tiysa. Kamb tep diy, korip kil tep giyak biy niŋan aŋgak.” 2 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nand kamb korip yomb kun ak niŋey tep gek aspan? Kisen korip kun ak gi timey gey, kamb bap kamb bap ar ak ma mindeniŋgamb; pisnep pipaŋg pikey amdiniŋgamb aŋgak.”

Miker Diyiŋg Kosyam Mindeniŋgambay

(Mat 24:3-14; Luk 21:7-19)

3 Jiysis kun aŋgiy, Gor aŋgniŋep korip ak kirgiy am Oliyp dum bisiŋg mindakniŋ; Piyta, Jon, Jemis, Enjriw kiykyakam nep apchakiy aŋgyak, 4 “Tap aŋgambun gok, ñin akay rek giniŋgamb? Pen yerip rek gek niŋiy aŋgniŋgambun, Biyomb aŋgak ñin ak, miñiy giniŋg gisap aŋgiy niŋniŋgambun?” 5-6 Aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Niŋrep ginimimb! Biynimb kuŋaynep yesek tom giy, yimb yip ak diyiŋg aŋgniŋgambay, ‘Yand Jiysis nep aswiyn aŋgniŋniŋgambay.’ Kun aŋgey, niŋind aspay aŋgiy ma niŋnimimb. 7 Miñmon akniy penpen gispay, miñmon okok penpen gispay aŋgeniŋgiy, gos kuŋay ma niŋnimimb. Tap kun gok rek giniŋgamb ak pen, ñin kisen ak winiŋg gisap aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. 8 Miñmon yomb gunap tikjakiy, miñmon yomb gunap yip penpen ñaŋgniŋgambay. Biynimb wikan gunap tikjakiy, biynimb wikan gunap yip penpen ñaŋgniŋgambay. Pen miñmon okok maŋgiysek monmon diy, yiwan yomb apiy giniŋgamb. Tap giniŋgamb kun gok, biyn ñapan ñimbamb, maŋ mindip aŋgiy niŋbay rek nep giniŋgamb. 9 Pen niŋrep giy mindenimimb. Ñin gunap nimbip dand Jiwda kanjsol mindeniŋgambay ak amey, kor giniŋgambay. Ñin gunap nimbip Jiwda nan-gep korip okok dand amiy, kur diy pikniŋgambay. Ñin gunap Jiysis binuk aŋgiy, dand gapman biyomb mindeniŋgambay ak amey, kor giniŋgambay. Pen dand amniŋgambay rek, minim tep yip ak gapman biyomb gok kuyip aŋgñiniŋgambim. 10 Pen minim tep yip ak aŋgñey, miñmon okok maŋgiysek amek nep, ñin kisen ak winiŋgamb.

11 “Pen nimbip kor giniŋg dand ameniŋgiy, minim yerip diy aŋgjun aŋgiy, gos kuŋay ma niŋnimimb. Aŋgniŋg ginimbikniŋ, Gor nimbip gos tep ñek aŋgniŋgambim. Minim kun ak nimb key ma aŋgniŋgambim; Gor Kawnan ak nuk aŋgniŋgamb.

12 “Pen numam gunap tikjakiy, numam gunap kuyip ñaŋgayaŋ aŋgiy, dam biyomb gok kuyip ñiniŋgambay. Nop gok tikjakiy, ñapan kiyk key gok kuyip ñaŋgayaŋ aŋgiy, dam biyomb gok kuyip ñiniŋgambay. Ñapan gok tikjakiy, nop nonim sikop kuyip miluk niŋiy, ñaŋgniŋgiy aŋgiy dam ñiniŋgambay. 13 Yip ker mindeniŋgambim rek niŋiy, nimbip miluk niŋniŋgambay ak pen; nimb biynimb an yip ma kirgiy, chiŋgiy nep mindeniŋgambim gok, perper mindeniŋgambim.

Gor Aŋgniŋep Korip Ak Timey Yimb Giniŋgambay

(Mat 24:15-28; Luk 21:20-24)

14 “Tap asikep yimb bap, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak ayey mindeniŋgamb. Minim tiksipiyn kun biy niŋrep ginimimb. Kun gakniŋ, biynimb Jiwda propens mindeniŋgiy gok, pirik miñmon yirik okok amniŋgiy; 15 biynimb korip ar biyoŋ mindeniŋgiy gok, andkind korip miŋgan ma amniŋgiy; 16 biynimb woŋgday okok taŋgeniŋgiy gok, chech tap gok diniŋg, andkind korip ma amniŋgiy. 17 Biyn ñapan koŋgiy mindeniŋgambay gok sek, ñapan tiy ñeniŋgambay gok sek kosyam pirik amniŋgambay. 18 Tap giniŋgamb kun gok, Gor nup aŋgniŋem, yombip aynimuŋ ñin ak ma ginimuŋ. 19 Alwol gayak ñin ak tikiy mind dand apiy mindpun ñin biy, timey kun ak rek ma gak; kisen kun ak rek ma giniŋgamb. 20 Ginep mindek, biynimb maŋgiysek kumdipyap. Pen Biyomb biynimb nuk diniŋg aŋgayak gok gosimb niŋiy, yep won bap nep ginimuŋ aŋgak.

21 “Pen ñin kun ak, biynimb gunap aŋgniŋgambay, ‘Niŋim! Jiwda kiyŋ yomb key yimb ak mindip biy; mindip bindoŋ aŋgeniŋgiy,’ niŋind apay aŋgiy ma niŋnimimb. 22 Biynimb gunap, Gor biynimb nuk aŋgayak gok, kind chinup ak winiŋgiy aŋgiy aŋgniŋgambay, ‘Yand mey, Jiwda kiyŋ yomb key yimb ak; yand mey bi Gor minim aŋgep ak aswiyn aŋgyiŋg,’ yesek tom giyiŋg, tap mageprek gunap giniŋgambay. 23 Tap yerip yerip kisen giniŋgamb ak, nimbip aŋgen niŋbim ak mey; niŋrep giyiŋg mindenimimb.

Jiysis Kisen Andkind Winiŋgamb

(Mat 24:29-31; Luk 21:25-28)

24 “Pen miker yomb kun gok gi tikdakniŋ, pumb ak, gach giy, takin ak melik ma giniŋgamb. 25 Gap gok semb biyoŋ nimb puŋgjiwyowakniŋ, tap semb biyoŋ gok, okok nimb okok nimb giniŋgamb. 26 Kun geniŋgamb, Bi bap Ñinuk, Nop aŋgek melik yomb gakniŋ, semb band sek winiŋgamb. 27 Pen enjol nuk gok aŋgyokeniŋgamb, miñmon kiñiŋ omiŋal ak maŋgiysek am kus giy, biynimb nup ker mindeniŋgambay gok dand mindeniŋgamb ak winiŋgambay.

Mon Silup Ayip

(Mat 24:32-35; Luk 21:29-33)

28 “Nimb niŋbim; mon gok silup ay wos gakniŋ, miñiy pumb ayniŋg gisap apim. 29 Kun ak rek, miker yomb aspiyn gok gakniŋ, ‘Miñiy maŋ mindip! Jiysis aŋgak rek, giniŋg gisap aŋgiy niŋniŋgambim.’ 30 Apiyn ak niŋrep ginimimb! Biynimb kiñiŋ miñiy mindpay ar biy gunap mindyakniŋ, tap kun gok gek niŋiy kisen kumniŋgambay. 31 Semb ar biyoŋ sek, man ar biy sek kurginiŋgamb; pen minim yand ak perper nep mindeniŋgamb.

Ñin Akay Winiŋgayn Ak Ma Niŋbim Aŋgak

(Mat 24:36-44; Luk 17:26-30, 34-36)

32 “Ñin akay akaŋ, won akay winiŋgayn ak, biynimb gunap ma niŋbay, enjol gok ma niŋbay, yand kunep ma niŋbiyn. Bapiy Gor, nuk nep niŋimb. 33 Kun ak mey, ñin akay winiŋgayn ak ma niŋbim rek, niŋrep giyiŋg mindenimimb.

34 “Winiŋgayn ñin kun ak, biyomb bap korip nuk ak kirgiy wikan bap amniŋg, bi woŋg gep nuk gok kuyip woŋg ar keykey aŋgay, binuk kinjeŋrumb kond mindeniŋgamb anup aŋgniŋgamb, ‘Niŋmindenimin aŋgiy amniŋgamb.’ 35 Nimbip kun ak rek giniŋgamb. Won akay bi korip nop nimb ak winiŋgamb aŋgiy ma niŋbim rek, niŋrep giy mindenimimb. Duŋgep won ak akaŋ, kisyimnamb yomb biyaŋ akaŋ, pumbnamb akaŋ, sekemb won ak winiŋgamb aŋgiy ma niŋbim. 36 Kinimbikniŋ kasek winimuŋ rek ayip. 37 Pen nimbip nep ma aspiyn; biynimb okok kuyip maŋgiysek aspiyn; niŋrep yimb giy mindenimimb aŋgak.”

14

Jiysis Nup Yergiy Pikayjun Aŋgiy Niŋyak

(Mat 26:1-5; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1-2 Pen Jiwda biynimb, biret yiys sek ma ñimbay ñin yomb Pasopa apay ak, ñin omiŋal nep mindakniŋ, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi low tiysa gok sek Jiysis nup yergiy kapkap chichiy diy, dam ñaŋgayun aŋgyak. Pen gos bap niŋiy aŋgyak, Pasopa ñin biy kun gon, biynimb kuŋaynep guniy, chinup gi timey giniŋgambay aŋgiy kirgiyak.

Biyn Bap Jiysis Nup Wel Ayñak

3 Jiysis miñmon Beteniy amiy, bi Saymon korip ak am bisgiy tap ñiŋyak. Bi kun ak, nind soy ayndik ayek, Jiysis gek suŋ ayak. Pen tap ñiŋyakniŋ, biyn bap wel kuyrep wak maniy yomb tawpay ak, botol sek dand apiy, namb ak pikpaŋgiy, Jiysis nup jun biyoŋ soŋgak. 4-5 Soŋgek, bi mindeyak kun gok, gunap niŋey simbwur kuyip ak timey gek, kiyk key aŋgyak, “Wel kun ak yokiy, maniy yir ñin jiwiy andikiy onep ar ak rek diy, biynimb tap ma mindip gok kuyip ñemb ak pen, yenen kun giy yikop soŋgip?” Kun aŋgiy, nup aŋgjiwyak.

6 Kun aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Nup kirgim; yip gip kun ak, girep yimb gip. 7 Biynimb tap ma mindip gok, nimb yip per mindeniŋgambim rek, tap ñiniŋg ñinimimb; yand yip per ma mindoniŋgambun. 8 Biyn kun biy tap nuk gep rek ak gip. Kumen wel kuyrep wip ak ayñiy komniŋgambay rek, yip nind ayñisap. 9 Kun ak nimbip niŋind yimb aspiyn. Minim tep yip ak miñmon okok aŋgñey amnakniŋ, gip kun ak sek aŋgyiŋg, gos nup sakiy ma giniŋgambay aŋgak.”

Jiwdas Jiysis Nup Ñaŋgyaŋ Aŋgiy Mimuŋg Gak

(Mat 26:14-16; Luk 22:3-6)

10 Pen Jiysis binuk Jiwdas Yiskariyot, bi Gor nup simboŋgep yomb gok kuyip mimuŋg giniŋg amnak. 11 Bi Gor nup simboŋgep yomb kun gok, mimuŋg kun ak niŋiy, tep gek aŋgyak, “Nip maniy gunap ñiniŋgambun aŋgyak.” Aŋgeyak mey, Jiwdas yergiy aŋgen apiy, Jiysis nup dand amniyaŋ aŋgiy, gos piyow niŋmindek.

Pasopa Ñin Ak Miñiy Aŋgiy Tap Ñiŋyak

(Mat 26:17-25; Luk 22:7-14, 21-23; Jon 13:21-30)

12 Biret yiys sek ma ñimbay ñin yomb Pasopa apay ak apek, kanj siypsiyp ñiluk pikñiŋemb ñin ak, Jiysis binuk gok nup aŋgyak, “Tap chin ñiŋniŋgambun gok, wikan akay gayrep ginjun?” 13 Aŋgeyak, binuk omiŋal aŋgyokiy aŋgak, “Nir miñmon dawin yomb ak amiy niŋniŋgayr: bi bap ñiŋg mal dand ameniŋgamb. Nup namb pikiy, korip kun ak amiy, 14 bi korip nop nimb anup aŋgniŋiy aŋgnimiyr, ‘Tiysa aŋgip, “Bi yand gok yip tap ñiŋniŋgambun miŋgan akay aŋgip,” aŋgiy aŋgniŋer’ 15 nirip dam korip ar biyoŋ cheya tap okok maŋgiysek mindip miŋgan ak yomniŋgamb. Yomek, tap ñiŋniŋgambun gok tip kun ak gayrep genimiyr aŋgak.” 16 Kun giy aŋgyokek, miñmon dawin yomb ak amiy aŋgak rek nep mindek mey; Pasopa tap ñiŋniŋg giyak ak, gayrep gerik. 17 Duŋgep won ak, Jiysis binuk gunap yip amjakiy, 18 tap ñimbyiŋg aŋgak, “Nimbip niŋind yimb aspiyn. Bi chin yip tap jimñiy ñimbsipun biy, bap yip pikayaŋ aŋgiy mimuŋg giniŋgamb aŋgak.”

19 Kun aŋgek, binuk gok simb gek gos par ayiŋg, nup nokom nokom aŋgniŋyiŋg aŋgyak, “Yand mer akaŋ aŋgiy,” aŋgniŋeyak aŋgak, 20 “Nimb bi yand onep wimiŋgan ak, bap kun giniŋgamb. Bi kun ak mey, yand yip tap diys nokom jimñiy ñimbsipur biy. 21 Baybol buk ak tikiy aŋgyak rek kumniŋgayn ak pen, bi yip pikayaŋ aŋgiy, mimuŋg giniŋgamb anup simb niŋsipiyn. Nup ma tikpiyap rek, timey kun ak rek ma giy, yiwur yomb kun ak ma dipkop aŋgak.”

Jiysis Binuk Gok Kuyip Biret Wayn Ñak

(Mat 26:26-30; Luk 22:14-20; 1 Kor 11:23-25)

22 Tap ñimbyiŋg Jiysis biret ak diy, Gor nup tep aŋgiy, tipaŋg binuk gok kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Diy ñiŋim! Ak mumbwak yand ak nimbip ñispiyn aŋgak.”

23 Pen ñiŋg wayn kap ak kunep diy, Gor nup tep aŋgiy, binuk gok kuyip ñek ñiŋyakniŋ aŋgak, 24 “Ñiŋg biy mey, likañ yand biynimb kuŋaynep, kuyip nen yowniŋgamb rek nimbip ñispiyn. Likañ yand yowniŋgamb kun ak mey, biynimb kuŋaynep diniŋgayn aŋgak minim ak wos amniŋgamb aŋgak.” 25 Kun aŋgiy aŋgak, “Yand nimbip niŋind yimb aspiyn. Miñiy ñin biy tikiy ñiŋg wayn ma ñiŋniŋgayn. Yikop nep minden minden, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak winiŋgamb aŋgak.” 26 Kun aŋgiy, binuk gok yip lotiw kamep bap aŋgyiŋg, miñmon Oliyp dum amniyak.

Jiysis Piyta Nup Bi Kun Ak Ma Niŋbiyn Aŋgniŋgamban Aŋgak

(Mat 26:31-35; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

27 Jiysis aŋgak, “Baybol buk ak tikiy aŋgyak ‘Gor bi kanj siypsiyp mokep anup pikayeniŋgamb, kanj siypsiyp gok pirik keykey amniŋgambay aŋgak.’ Kun ak rek, mindak nimb maŋgiysek yip kirgiy pirik amniŋgambim. 28 Pen yand kumiy tikjakiy, miñmon Galiyliy ameniŋgayn, nimb kisen niniŋgambim aŋgak.” 29 Aŋgek, Piyta aŋgak, “Bi gunap nip kirginiŋgiy rek ayip ak pen; yand nip ma kirginiŋgayn aŋgak.” 30 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand nip niŋind aspiyn; kisyimnamb biyaŋ kakaruk suk omiŋal ma aŋgniŋgamb won ak, Jiysis nup ma niŋbiyn aŋgiy, yinj omiŋal nokom aŋgniŋgamban aŋgak.”

31 Aŋgek, Piyta kilis yimb giy aŋgak, “Yip nip sek pikayniŋg pikayniŋgiy ak pen; nip ma niŋbiyn aŋgiy ma aŋgniŋgayn aŋgak.” Jiysis binuk gunap, Piyta aŋgak rek nep aŋgyak.

Jiysis Gor Nup Aŋgniŋ Mindek

(Mat 26:36-46; Luk 22:39-46)

32 Jiysis binuk gok yip miñmon Getsemeniy amiy kuyip aŋgak, “Nimb siŋbiy bisiŋg mindem, yand am Bapiy nup aŋgniŋiyn aŋgak.” 33 Kun aŋgiy Piyta, Jemis, Jon kuyip poŋind amiy aŋgak, 34 “Mindmaŋgiy yip piŋiyñiy nep aysap ak, kumnim rek ayip. Biy mindiy, niŋmindenimimb aŋgak.” 35 Kun aŋgiy kuyip aŋgay, nuk yep maŋ kun siŋak amiy, jomluk ak man biyaŋ ay, Nop nup aŋgniŋyiŋg aŋgak, “Tap yip giniŋg gisap ak, mer aŋgiy ker, mer aŋgnimin. 36 Bapiy, nand Biyomb mindpan rek, yerer giniŋg giniŋgamban. Tap yip giniŋg gisap ak mer aŋgniŋg aŋgniŋgamban. Pen gos yand niŋbiyn rek ma ginimin, gos nak key niŋban ar ak ginimin aŋgak.”

37 Aŋgiy, andkind binuk omiŋal nokom mindeyak ak apiy niŋak; pisnep kin ameyak, Saymon Piyta nup aŋgak, “Yenen kinjipan? Tapin won bap niŋmindenimin rek ma ayip? 38 Timey ginjun rek ayip aŋgiy, gos tep niŋiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg mindenimimb. Gosimb nimbik ak giniŋg niŋimb ak pen, mumbwak anep mawses gip aŋgak.” 39 Kun aŋgiy, andkind amiy, Nop nup aŋgniŋak rek, tip ak aŋgniŋak. 40 Pen andkind apiy niŋak, wisin apek pisnep kin amniyak. Niŋiy kuyip aŋgak, “Nimb kinjipim?” Aŋgek siskoy diy, pen aŋgniŋgiy rek ma ayak.

41 Pen kisen amiy andkind apiy, tip ak kineyak niŋiy, aŋgak, “Nimb yikop kin mindpim? Mey tep! Bi Gor minim ma niŋbay gok yip diniŋg asway. 42 Biriwin. Niŋim! Bi yip mimuŋg gip ak yakam lipiŋg dand apchakip nen, tikjakem, asway miŋgan bindoŋ amnun aŋgak.”

Jiysis Nup Chichiy Diyak

(Mat 26:47-56; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

43 Kun aŋgakniŋ, bi low tiysa gok, bi Gor nup simboŋgep yomb gok, bi minim tuŋgasikep gok aŋgyak rek, binuk Jiwdas Yiskariyot, bi gunap poŋind amjakak. Bi poŋind owak kun gok, baynat gunap, kur gunap sek diy, nuk yip wiyak. 44 Pen maŋ maŋ giyiŋg, Jiwdas bi kun gok kuyip aŋgak, “Bi am kaykol giniŋgayn anup, chichiy diy dand kor amnimimb aŋgak.”

45 Kun aŋgiy, Jiysis mindek siŋak amjakiy, Tiysa aŋgiy, nup kaykol gakniŋ, 46 bi gunap apiy nup chichiy diyak.

47 Kun giyakniŋ, Jiysis binuk bap baynat nuk ak lipiŋg diy, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb woŋg giñemb anup, timund piskind ak pisnep timbrik yokak.

48 Pen Jiysis nup kun giy chichiy deyak aŋgak, “Yand bi tap siy diy minden rek; baynat, yir, tap gok kun giy dapiy yip dispim. 49 Per Gor aŋgniŋep korip ak amiy, nimb yip mindiy, biynimb minim aŋgñimbiyn ak pen, yip ma dipim. Pen miñiy giniŋgamb aŋgiy, Baybol buk ak tikyak rek gispim aŋgak.” 50 Pen Jiysis nup kun giy diyakniŋ, binuk gok nup kirgiy, maŋgiysek pirik amdiyak. 51-52 Bi paranj bap, chech parsek nep yimiy, Jiysis nup dand ameyak ak kindik amek, nup kunep chichiy dun aŋgey, chech band nuk ak kirgiy, daynep pirik amnak.

Jiysis Nup Kor Giyak

(Mat 26:57-68; Luk 22:54-55, 63-71; Jon 18:13-14, 19-24)

53 Jiysis nup dand bi Gor nup simboŋgep yomb yimb korip ak amniyak. Dand ameyak, bi Gor nup simboŋgep yomb gok diy, bi low tiysa gok diy, bi Jiwda kanjsol yikop gok diy, ap korip kun ak nan-geyak. 54 Piyta loslos ay dand amiy, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb korip ak amjakiy, bi korip kun ak woŋg giyiŋgipay gok yip bisgiy, mon maŋiy mindeyak. 55 Bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi Jiwda kanjsol yikop gok sek Jiysis giraŋgyiŋgip minim kiñiŋ bap diy nup ñaŋgayun aŋgiy, 56 biynimb gunap dand apey, kuŋaynep yesek tom giyak ak pen; minim kun gok, okok nimb okok nimb aŋgey, nup chiŋgnimuŋ rek ma ayak. 57-58 Pen gunap tikjakiy yesek aŋgiy aŋgyak, “Chin niŋmindon nuk aŋgak, ‘Gor aŋgniŋep korip ñin maŋgiy diy giyak biy timbrik yokiy, ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak giniŋgayn. Ñin maŋgiy diy gipay rek ak ma giniŋgayn; korip kun ak key yimb bap giniŋgayn aŋgip’ aŋgyak.” 59 Minim aŋgyak kun ak kunep niŋey sisker yimb ayak.

60 Bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak, biynimb mindeyak namb ak tikjakiy, Jiysis nup aŋgak, “Minim nip aspay ak pen bap ma aŋgniŋgamban?” 61 Aŋgek, Jiysis minim bap pen ma yimb aŋgek, tip ak aŋgniŋiy aŋgak, “Nand mey Jiwda kiyŋ yomb kiyk; Biyomb tep ak Ñinuk yimb?” 62 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yaw. Mey yand nep. Bi bap Ñinuk Nop ñin yipund kind okok ken mindiy, semb band sek apek niŋniŋgambim aŋgak.”

63 Kun aŋgek, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb kun ak, yenen Gor nup aŋgjiwyiŋg kun asap aŋgiy, chech nuk ak key tuŋgrikiy, 64 kuyip aŋgak, “Nuk minim timey asap kun ak yerip gos niŋsipim?” Aŋgek, bi Jiwda kanjsol gok maŋgiysek aŋgyak, “Kun giy aŋgip rek, nup pikayep aŋgyak.” 65 Aŋgiy, bi gunap Jiysis nup kiñuk giy, chech band bap di windin nup ak pik yiwgiy, pikyiŋg aŋgyak, “Yand Gor Ñinuk aŋgiy, tap key yimb gipan ak, miñiy nip an piksap ak key niŋiy, chinup aŋgey niŋun aŋgyak.” Bi Gor aŋgniŋep korip poliys gok kunep nup tapin nep pikyak.

Piyta Yand Jiysis Nup Ma Niŋbiyn Aŋgak

(Mat 26:69-75; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18, 25-27)

66-67 Piyta am bisgak siŋak nep mindakniŋ, biyn piñ bi Gor nup simboŋgep yomb yimb anup woŋg giyiŋgip bap apchakiy aŋgak, “Nand kunep Jiysis bi Nasaret nimb ak yip mindamban aŋgak.” 68 Aŋgek, Piyta aŋgak, “Nak yerip aspan! Minim aspan ak ma niŋbiyn aŋgak.” Kun aŋgiy, mis biyaŋ amnakniŋ, kakaruk suk aŋgak. 69 Biyn kun anep, Piyta nup tip ak niŋiy, bi mindeyak gok kuyip aŋgak, “Bi biy kunep Jiysis binuk bap aŋgak.” Aŋgek aŋgak, “Bi kun ak ma niŋbiyn aŋgak!”

70 Tapin won bap mindiy, bi mindeyak kun gok Piyta nup tip ak aŋgyak, “Nak kunep miñmon Galiyliy nimb ak, chin niŋbun: nand bi kiyk bap aŋgyak.” 71 Aŋgeyak aŋgak, “Biyomb niŋmindip; yesek aŋgen yip pikaynimuŋ. Pen niŋind yimb apiyn! Bi kun apim ak yand ma niŋbiyn aŋgak.” 72 Kun aŋgakniŋ, kakaruk ak tip suk aŋgek, Jiysis nind kakaruk omiŋal suk ma aŋgniŋgamb won ak, nup ma niŋbiyn aŋgiy, yinj omiŋal nokom aŋgniŋgamban aŋgak minim ak niŋek, simb gek siy yomb aŋgak.

15

Jiysis Nup Dand Paylat Mindek Amniyak

(Mat 27:1-2, 11-14; Luk 23:1-5; Jon 18:28-38)

1 Miñmon yowakniŋ, bi Gor nup simboŋgep yomb gok diy, bi low tiysa gok diy, bi kanjsol yikop gok diy miytiyŋ giy, minim aŋg ar nokom ay, Jiysis nup sen ayñiy, dand gapman biyomb Paylat mindek ak amniyak. 2 Dand amey, Paylat nup aŋgak, “Nand Jiwda biynimb Kiyŋ yomb kiyk key yimb ak akaŋ?” Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Mey nak apan ak aŋgak.”

3 Bi Gor nup simboŋgep yomb gok, Jiysis nup minim yesek yesek ar gunap aŋgeyak, nuk pen minim bap ma aŋgek, 4 Paylat aŋgak “Nip minim kuŋay aspay ak, pen minim bap ma aŋgniŋgamban?” 5 Aŋgek, Jiysis minim ma yimb aŋgek, Paylat gospar ayak.

Mon Bak Ñaŋgbirik Ayim Aŋgyak

(Mat 27:15-26; Luk 23:13-25; Jon 18:39–19:16)

6 Jiwda biynimb ñin yomb kiyk Pasopa apay ak apek niŋiy, per am Rom gapman biyomb Paylat nup aŋgniŋey, kuyip kalambis bi aŋgniŋyiŋgipay anep aŋg mis yokyiŋgip. 7 Pen simiy kun ak, bi bap yimb nuk Barabas biynimb gunap diy, Rom gapman yip penpen giy chip ñaŋgyak rek, kuyip kalambis ayey mindeyak.

8 Biynimb gok ap nan-giy, Paylat nup kalambis bi bap per aŋgniŋyiŋgipay rek aŋgniŋey aŋgak, 9 “Kiyŋ yomb nimbik ak, wisik yoknim akaŋ aŋgak.” 10 Yenen: nuk key niŋak; bi Gor nup simboŋgep yomb gok, Jiysis nup yikop miluk niŋyak rek dap ñiyak. 11 Pen bi Gor nup simboŋgep yomb gok, biynimb gok kuyip aŋgyak, Paylat nup aŋgem, Barabas nup wisik yokiy; Jiysis nup kirginimuŋ. Aŋgeyak, biynimb gok Paylat nup aŋgyak, “Barabas nup, chinup wisik yoknimin aŋgyak.” 12 Kun aŋgeyak, Paylat aŋgak, “Kun apim ak, kiyŋ yomb nimbik anup yerginim?” 13 Aŋgek, kiyk meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aynimimb aŋgyak.” 14 Aŋgeyak, Paylat aŋgak, “Nuk tap yerip timey gek, kun ginim?” Aŋgek, kiyk meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aynimimb! Mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aynimimb aŋgyak!”

15 Aŋgyak kun ak, biynimb gok kuyip tep ginimuŋ aŋgiy, Paylat Barabas nup yikop aŋgyokiy, binuk gunap kuyip aŋgak, “Jiysis nup miñ diy, tapin nep pikiy, amiybi gok kuyip ñem, dam mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayniŋgiy aŋgak.”

Bi Gor Aŋgniŋep Korip Poliys Gok Jiysis Nup Aŋgjiwyak

(Mat 27:27-31; Jon 19:2-3)

16 Aŋgek, amiybi gok Jiysis nup dand gapman biyomb Paylat korip ak amiy, bi kiyk gunap kuyip suk aŋgey apey, 17 chech likañ paryomb gapman yomb gok aypay rek ak dand apiy, Jiysis nup ayñiy, tap ñiwñiw sek gunap tik dand apiy, kiyŋ aypay arband rek bap giy, jun biyoŋ ayñiyak. 18 Ayñiy, nup poliys gipay rek chimkom diy aŋgyak, “Jiwda kiyŋ yomb kiyk biy perper mindonimuŋ aŋgyak.”

19 Kun aŋgiy, nup kur diy, jun biyoŋ pikiy, kiñuk giñiy, mindek kiñiŋ siŋak koŋgim yimiy, jun paŋgyak. 20 Nup kun giy aŋgjiwiy, chech likañ paryomb nup ayñiyak ak tuŋgasik diy, chech nuk key ak ayñiy, ñaŋgbirik ayniŋg dand saŋdiyak.

Jiysis Nup Mon Kiros Bak Biyoŋ Ñaŋgbirik Ayak

(Mat 27:32-44; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

21 Kiyk namb okok amyiŋg, Saymon miñmon Sayriyniy nimb ak, okok giraŋgiy apiy Jerusalem amniŋg gek, nup namb pikiy minim kilis aŋgiy aŋgyak, “Jiysis nup mon kiros ak dand amnoŋ aŋgyak.” 22 Pen kun giy amiy, Jiysis nup dand miñmon chip jun won tip ak, yimb Golgota apay ak amjakiy, 23 nup ñiŋg wayn ak diy, malasin silik gunap sek ay ñeyak, ma ñiŋak. 24 Ma ñimbek, nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ay, chech nup gok bilok keykey diniŋg, sandiw gipay rek giyiŋg diyak.

25-26 Pumb lim giy yep namb siŋbikyoŋ owak won ak, Jiysis nup ñaŋgbirik ay, yenen ñaŋgbirikyak minim ak kiros bak biyoŋ tikay aŋgyak, “Jiwda kay kiyŋ yomb kiyk ak aŋgyak.” 27 Pen minek kun ak, bi tap siydep omiŋal bap kunep ñaŋgbirik ayak. Bap gol pis bineŋ, bap gol pis biym, Jiysis nup namb biyaŋ ñaŋgbirik ayak. 28 Giyak kun ak, Baybol buk ak tikiy, giniŋgambay aŋgyak rek nep giyak. Minim kun ak tikiy aŋgyak, “Nup niŋey, bi tap timey gep bap rek ayniŋgamb aŋgyak.”

29 Biynimb gok kiyk aran apyan giyiŋg, Jiysis nup niŋiy jun gormar giy, nup aŋgjiwyiŋg aŋgyak, “Gor aŋgniŋep korip ak timbrikem, ñin omiŋal nokom tip giniŋgayn apan ak, 30 miñiy nand key giy kim amey, chin niŋun aŋgyak.”

31 Gor nup simboŋgep biyomb gok sek, bi low tiysa gok sek Jiysis nup kunep aŋgjiwiy aŋgyak, “Biynimb gunap kuyip gamb kim ambay rek, nuk key kunep giy kim amnaŋ akaŋ. 32 Per Yisrel biynimb kiyŋ yomb kiyk mindpiyn aŋgip rek, miñiy nup ñaŋgbirik aypay ak, key giy kim amek ker, niŋind aŋgip aŋgiy niŋun akaŋ aŋgyak.” Pen bi Jiysis yip ñaŋgbirik ayak omiŋal ak nup kunep aŋgjiwrik.

Jiysis Kumak

(Mat 27:45-56; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

33 Pumbnamb yomb biyoŋ won ak kisyim apiy, mind dand amiy, pumb kuyim gak won ak tip melik gak. 34 Melik gakniŋ, Jiysis Jiwda minim ay, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Eloy, Eloy, lema sambaktaniy aŋgak.” Minim aŋgak kun ak, kiñiŋ nuk ak aŋgak, “Bapiy Gor! Bapiy Gor! Yip yenen kirpan aŋgiy aŋgak.” 35 Aŋgek, biynimb maŋ kun siŋak mindeyak gok niŋiy aŋgyak, “Niŋim! Yilayja nup suk asap aŋgyak.”

36 Pen bi bap tap kipromb rek band bap diy, ñiŋg wayn maniy sikoy tawpay miŋgan biyaŋ tawek amek, Jiysis nup ñen ñiŋaŋ aŋgiy, gamil par ak di kambis ñaŋgiy, mindek biyoŋ ñiyiŋg aŋgak, “Chin niŋmindon, Yilayja apiy, nup tuŋgasik dam man biyaŋ ayniŋgamb akaŋ aŋgak.”

37 Kun aŋgiy niŋmindyakniŋ, Jiysis meŋg miŋgan dand araniy minim yomb aŋgiy kumak. 38 Won kun anep, chech paryomb Gor aŋgniŋep korip ñiluk kapkap miŋgan biyaŋ pilgiyak ak, puŋgrik biyoŋ biyaŋ ay, miŋgan sek mindek.

39 Amiybi gok biyomb kiyk ak, kiros bak namb akniy ken siŋak mindiy niŋak, Jiysis kun aŋgiy kumek, tap yerip yerip gak gok niŋiy aŋgak, “Niŋind apay. Bi kun ak Gor Ñinuk yimb aŋgak.”

40-41 Biyn Jiysis yip Jerusalem wiyak gunap ap gol siŋak mindeyak. Namb kun ak, omiŋal nokom Jiysis nup woŋg siskoy gunap giñiyiŋgipay miñmon Galiyliy. Bap yimb nuk Salomiy; Mariya omiŋal. Biyn yimb aloŋg omiŋal kun ak, bap miñmon Makdala nimb; bap Jemis yip, numam kisen Josis yip nonim ak. Biyn kun gok maŋgiysek niŋmindeyak, Jiysis kumak.

Jiysis Nup Kamb Miŋgan Ak Komyak

(Mat 27:57-61; Luk 23:50-55; Jon 19:38-42)

42-43 Josep bi Armatiya nimb, Jiwda kanjsol tep yimb bap aŋgiy niŋyiŋgipay ak, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb aŋgiy kond mindyiŋgip. Bi kun ak ñimñam giniŋg gakniŋ, nuk amjakiy niŋak Jiysis kumek, toy lotiw ñin ak, miñiy tuŋgasik dam komnim aŋgiy; ma pirikiy, Paylat mindek ak amiy aŋgniŋak. 44 Aŋgniŋek, Paylat Jiysis won akay kumimb aŋgiy jiwdiy, poliys opiysa yomb anup aŋgek apek aŋgniŋak. Aŋgniŋek aŋgak, “Mindarik kumimb aŋgak.” 45 Kun aŋgek, Paylat Josep nup aŋgak, “Dam komnimin aŋgak.”

46 Aŋgek, Josep chech tund yomb bap tawiy, bi gunap yip Jiysis nup tuŋgasik dand apyapiy, maŋgiysek pipkomiy, dam kamb miŋgan kisenimb nep kilukiy, chip ma komyak miŋgan ak komyak. Komiy, kamb yomb bap tuŋgmilokey amek, kawrumb ak pil giyak.

47 Pen Mariya Makdala yip, Mariya Josis nonim yip niŋmindrikniŋ nup komyak.

16

Jiysis Kumiy Tikjakak

(Mat 28:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

1 Jiwda lotiw ñin kiyk ak apiy pandikek, Mariya Makdala ak, Mariya Jemis nonim ak, biyn Salomiy ak Jiysis mumbwak nup ak wel ayñinjun aŋgiy, am wel kuyrep wak ak taw dap ayey kinak.

2 Minek Sandey ñin ak maynamb yimb tikjakiy, Jiysis nup komyak bindoŋ amniŋg saŋdiyak. 3 Namb okok amyiŋg aŋgyak, “An chinup kamb yomb kawrumb pilgiyak ak, tuŋgmilok dam gol okok ayniŋgamb aŋgyak.” 4 Kun aŋgiy amjakiy niŋyak: kamb yomb kawrumb pil giyak kun ak, gol okok mindek. 5 Niŋiy, miŋgan bineŋ sikind amiy niŋyak: bi paranj chech tund paryomb yimak bap, ñin yipund kind okok ken bisiŋg mindek. Nup niŋiy pirikyak ak pen; 6 kuyip aŋgak, “Ma piriknimimb. Yand niŋbiyn; Jiysis bi Nasaret nimb, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayak anup niŋniŋg aswim. Pen niŋim! Tip ar nup komyak biy; nuk ma mindip. Mindarik tikjakiy amimb. 7 Pen ma kumak ñin ak aŋgak rek, nuk nind tikjakiy Galiyliy am mindeniŋgamb; nimb kisen amiy nup niŋniŋgambim. Piyta sek, Jiysis binuk gunap sek kuyip minim kun ak aŋgñinimimb aŋgak.”

8 Kun aŋgek, mis amiy, jel pirikyak rek biynimb gunap kuyip minim kun ak ma aŋgñiyak; puŋgrikind aŋgiy korip amniyak.

Mariya Makdala Nimb Ak Jiysis Nup Niŋak

(Mat 28:9-10; Jon 20:11-18)

9 Jiysis kumiy, Sandey ñin ak tikjakiy, nind yimb Mariya Makdala mindek siŋak miseŋ gek niŋak. Pen biyn kun anup, nind kichekiy onep ar ak abaŋ ayek, Jiysis aŋg mis yokak. 10 Nuk Jiysis nup niŋiy, am binuk gok siy aŋg mindeyak namb ak, Jiysis kim mindip nup niŋbiyn aŋgek, 11 kiyk pisnep kumimb aŋgiy minim nup ak ma diyak.

Jiysis Binuk Omiŋal Kinjeŋnamb Okok Amyiŋg Nup Niŋrik

(Luk 24:13-15)

12 Minek bap pen tip ak, Jiysis binuk omiŋal miñmon wikan bap giraŋgiy, Jiysis bi ak key rek ay apiy, kinjeŋnamb ak miseŋ gek nup niŋiy, 13 am binuk gunap kuyip aŋgñer, kunep niŋind aspiyr aŋgiy ma niŋyak.

Minim Tep Yip Ak Biynimb Okok Kuyip Aŋgñinimimb Aŋgak

(Mat 28:16-20; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23; Ap 1:6-8)

14 Pen minek bap tip ak, Jiysis binuk onep aŋgip ak tap ñimbeyak namb siŋak miseŋ giy, kuyip aŋg giyiŋg aŋgak, “Tikjaken biynimb gunap miseŋ niŋiy aŋgey, yenen Gor Ñinuk ak niŋind tikjakip aŋgiy gos ak ma niŋbim?”

15 Kun aŋgiy kuyip aŋgak, “Minim tep yip ak dand miñmon okok maŋgiysek amiy, biynimb okok maŋgiysek aŋgñinimimb. 16 Aŋgñem, biynimb an yip gosimb niŋiy, ñiŋg pikniŋgambay gok, kim amniŋgambay. Pen biynimb an yesek apay aŋgniŋgambay ak, kor yomb niŋiy, miñmon timey ak amniŋgambay.

17-18 “Biynimb yip gosimb niŋniŋgambay gok, yip aŋgniŋiy tap mageprek gunap giniŋgambay, ñin gunap minim yimb kiyk ak mindakniŋ, minim kisenimb ar bap key yimb aŋgniŋgambay; siyŋ saraw tap biynimb siwip gok diniŋiy akaŋ, tap ñimbiy kumbay gunap ñimbiy, ma kumniŋgambay. Pen biynimb tap giniŋgamb gok, kuyip ñin maŋgiy diniŋey suŋ ay; kichekiy tap yerip gunap biynimb ambaŋ ayniŋgamb gok, aŋg mis yokniŋgambay. Kiy yip minden tap mageprek kun gok giyakniŋ, biynimb gok minim chinup aŋgñispay ak niŋind aspay aŋgiy, niŋniŋgambay aŋgak.”

Gor Jiysis Nup Dand Miñmon Nuk Amnak

(Luk 24:50-53; Ap 1:9-11)

19 Jiysis minim kun ak aŋgjiwakniŋ, Nop nup dand arachak semb biyoŋ amnak. Dand amek, ñin yipund kind okok ken mindip.

20 Pen binuk gok minim tep ak miñmon okok kind kind aŋgñey amnakniŋ, Biyomb ak minim kun ak niŋind aynimuŋ aŋgiy, kuyip kond mindakniŋ, tap mageprek gok giyiŋgipay.

Luk

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUK

Jiysis Krays Minim Tep Luk Tikak

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day “Luk” apun biy, bi Jiwda mer bap tikak. Yimb nuk ak Luk. Nuk dokta ak pen; Pol yip taŋgiy, Jiysis nup tikey yomb giy, yerer gindand apiy kumiy tikjak Nop ker amnak ak, kesim dey niŋrep gak rek, biynimb nuk Jiwda mer Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip tikak.

Nuk Jiysis Yisrel biynimb kuyip nep mer, Jiwda mer gok kuyip kunep Gor ker diniŋg awak minim ak aŋgrep gak (Luk 2:32, 3:6, 24:47).

Bi kun ak nep Baybol buk day “Apasol” apun ak kunep tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-4.

Jon bi ñiŋg pikñemb ak yip Jiysis yip kuyip tikyak minim ak mindip, chapta 1:5–2:52.

Jon bi ñiŋg pikñemb ak woŋg kiñiŋ gi gak minim ak mindip, chapta 3:1-20.

Jon Jiysis nup ñiŋg pikñak ak sek, Seytan Jiysis nup tom gak minim ak sek mindip, chapta 3:21–4:13.

Jiysis miñmon Galiyliy woŋg kiñiŋ gi gak minim ak mindip, chapta 4:14–9:50.

Jiysis Galiyliy nimb woŋg gindand Jerusalem amnak minim ak mindip, chapta 9:51–19:27.

Jiysis ñin nuk ak maŋ giy wiyk nokom bap mindakniŋ, Jerusalem sek, yep maŋ kun okok sek aŋgñiraŋgek minim ak mindip, chapta 19:28–23:56.

Jiysis kumiy tikjakek biynimb kuŋaynep nup miseŋ niŋyak ak sek, arachak Nop ker amnak minim ak sek mindip, chapta 24:1-53.

1

Luk Biyomb Tiyopiylas Nup Minj Tikak

1-2 Biyomb Tiyopiylas. Krays nup namb chinup biy tikey yomb giy, gak gak rek, bi gunap windin niŋiy aŋgñeyak, bi gunap niŋiy, kesim nokom kun ak nep ar keykey tikyak. 3 Pen biyomb niŋan: Jiysis nind gek owak rek, yand per kiñiŋ piyowniŋ tep gipiyn ak mey, kunep tikniŋg gispiyn. 4 Kun giy tiken mey, minim nip aŋgey niŋban ak, niŋind yimb nep apay aŋgiy niŋniŋgamban.

Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Ak Tikniŋgamb Aŋgak

5 Nind Herot Jiwdiya propens kond mindyiŋgip ñin ak, binak Sekaraya, Gor nup simboŋgep woŋg ak gi mindyiŋgip. Bi layn nuk yip woŋg jimñiy giyiŋgipay gok kuyip, Abayja Layn aŋgyiŋgipay. Pen bi Sekaraya kun ak biynuk yimb ak Eliysabet. Nup kunep bi Gor nup tap simboŋgep Eron kiñiŋ ak tik dand amiy tikyak.

6 Kiykber Gor minim ar ak maŋgiysek kisen giy minder; Gor niŋek minim bap ma mindek. 7 Pen Sekaraya biynuk Eliysabet ñapan wom ak mey; ñapan bap tikiy mer, pisnep yimb tokiy ayrik.

8-9 Ñin bap Sekaraya binuk yip woŋg jimñiy giyiŋgipay gok, ap Gor nup simboŋgep woŋg ak tip giniŋg aŋgyak, “Woŋg giniŋgambun kun ak, bi chin an rek biyomb aŋgayon chinup gunap kond mindeniŋgamb aŋgiy,” sandiw rek ak giy mey, Sekaraya nuk wiyn giy, kuyip kond mindyiŋgip. Tap kuyrep apyiŋgip gok Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak amiy, daŋgiyiŋgip. 10 Pen ñin bap, tap kuyrep daŋgiyep won ak apek, biynimb kuŋaynep ap mis biyaŋ nan-giy lotiw mindyakniŋ, Sekaraya nuk tap kuyrep wak kun ak daŋgiyniŋg, korip ñiluk miŋgan ak amniŋg saŋdak. 11 Amjakakniŋ, enjol bap ap tap kuyrep wip daŋgiy ayiŋgipay ñin yipund kind okok ken miseŋ gak. 12-13 Sekaraya niŋiy jiwdiy pirikek, enjol ak nup aŋgak, “Ma piriknimin! Gor nup minim aŋgniŋban ak niŋimb. Biynak Eliysabet ñi bap tikniŋgamb. Tikek yimb nup Jon aŋgnimin. 14-15 Nuk Gor nup woŋg gek; Gor nup tep giy, nip key tep giy, biynimb gok kuyip tep giy giniŋgamb. Nonim nup tikek, Gor Kawnan ak yip nep mindeniŋgamb ak mey; ñiŋg wayn akaŋ, ñiŋg kilis gunap ma ñiŋnimuŋ. 16 Kisen Yisrel biynimb Gor nup kirpay gok kuŋaynep aŋgrep gek, Gor nup Biyomb chin aŋgiy diniŋgambay. 17 Pen ñi nand kun ak, Gor Yilayja nup kilis ñiyiŋgip rek ñakniŋ, nop sikop kuyip diy, ñapan nuk sikop kuyip diy di jimñiy ayniŋgamb. Biynimb Gor nup alemb alemb ñimbay gok aŋg tep gek; biynimb nup gosimb niŋiy suŋ-tep mindpay gok yip mind tep giyiŋg, Biyomb anup kond mindyakniŋ winiŋgamb aŋgak.”

18 Enjol ak kun aŋgek, Sekaraya aŋgak, “Chir tokiy yimb aypur ak, yergiy ñapan tikniŋgambur? Kun ak yergey niŋiy, niŋind yimb apan aŋgniŋgayn aŋgak.” 19 Aŋgek, enjol ak Sekaraya nup aŋgak, “Yand Gebriyel, Gor windin yirik ar ak minden yip yokek, minim tep kun ak dand opiyn. 20 Pen niŋind aŋgip aŋgiy ma niŋban rek, joŋimb nip ak miker gek, minim aŋgyiŋg ma mindeniŋgamban. Yikop nep mind mind, ñi ak tikiy nep, tip ak minim aŋgniŋgamban aŋgak.”

21 Pen biynimb mis biyaŋ mindeyak gok, Sekaraya Gor aŋgniŋep korip ñiluk miŋgan ak am tapin yimb mindek niŋiy, gos kuŋay yimb nep niŋyak. 22 Kisen nuk mis apiy, yip kun kun gip aŋgiy, ñin anep yomek; korip miŋgan biyaŋ am mindiy, tap bap key niŋiy wip aŋgiy niŋyak.

23 Pen Sekaraya Gor aŋgniŋep korip woŋg ak gi mindek, ñin nuk ak day jiwakniŋ, bi gunap ap tip nup ak diyakniŋ, nuk andkind korip amnak.

24-25 Mind dand amiy, biynuk Eliysabet ñapan koŋgiy mindiy aŋgak, “Biyn ñapan wom minden yip nambiŋ gak ak pen, miñiy Biyomb ak yip simb niŋiy kond mindek, ñapan koŋgiy mindpiyn ak; yip tep gip rek, nambiŋ ma giniŋgamb aŋgak.” Kun aŋgiy, takin onep mamind ak, kapkap korip miŋgan okok nep mindyiŋgip.

Jiysis Nup Tikniŋgamb Aŋgak

26 Takin kaŋgol ak, Gor enjol Gebriyel nup aŋgyokek, pañ Mariya nup niŋniŋg miñmon sikoy Nasaret amnak. 27 Pañ kun ak, binak Josep nup diniŋgamb aŋgiy minim aŋgyak. Bi Josep kun ak, kiyŋ Depiyt tikek, tik dand amiy tikyak. 28 Enjol Gebriyel pañ Mariya mindek ak amjakiy aŋgak, “Mariya mindpan? Gor nip direp gip. Nuk yip mindpiyr aŋgak.”

29 Kun aŋgek, Mariya minim kun ak niŋiy, yip yenen kun asap aŋgiy gos kuŋay niŋek, 30 enjol ak nup aŋgak, “Ma piriknimin! Gor nip direp yimb gip. 31 Nand ñapan koŋgiy mindiy, ñi bap tikniŋgamban. Tikiy yimb nup Jiysis aŋgnimin. 32 Pen nuk biyomb yimb mindek, Gor Ñinuk aŋgniŋgambay. Gor gek, nusind yes Depiyt, kiyŋ yomb mindyiŋgip rek mindiy, 33 nimbip Jekop tikek tikey mindpim gok maŋgiysek, perper yimb kond mindeniŋgamb aŋgak.”

34 Enjol ak kun aŋgek, Mariya aŋgak, “Yand bi bap yip ma mindpur ak, yergiy ñapan kun ak tikniŋgayn?”

35 Aŋgek, enjol ak nup aŋgak, “Gor Kawnan ak nep gek, ñapan suŋ-tep yimb ak tikniŋgamban ak mey, nup Gor Ñinuk aŋgniŋgambay.

36 “Niŋan! Namind Eliysabet nup biyn ñapan wom aŋgyiŋgipay ak pen; miñiy tokiy yimb ay, ñapan koŋgiy mindip. Takin omiŋal omiŋal mindiy, ñi bap tikniŋgamb. 37 Gor tap ma ginimuŋ rek bap ma mindip; tap okok maŋgiysek ginimuŋ rek anep mindip aŋgak.”

38 Kun aŋgek, Mariya aŋgak, “Yand Gor nup woŋg giñemb pañ bap ak, aspan rek nep yip ginimuŋ aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, enjol ak nup kirgiy amnak.

Mariya Am Numind Eliysabet Nup Niŋak

39-40 Pen Mariya kasek amniyn aŋgiy, Jiwdiya propens yirik okok kinjeŋ par ak am am, Sekaraya korip ak amjakak. Amjakiy, numind Eliysabet nup aŋgak, “Nand mindpan?” 41 Aŋgek, numind Eliysabet ñapan mindek ak kawin ayak. Pen Gor Kawnan ak Eliysabet nup gek, 42 meŋg miŋgan dand araniy Mariya nup aŋgak, “Gor biyn gunap kuyip kond mindip ak pen; nip key yimb direp gip. Ñapan koŋgiy mindpan kayaŋ ak kunep kond mindip. 43 Yergiy rek minden, Gor yip direp giyiŋg, Biyomb chin nonim ak yip ker apek niŋsipiyn? 44 Nand ap yip ‘Mindpan?’ aŋgey, ñapan koŋgiy mindpiyn ak, tep gakniŋ kawin ayip. 45 Pen Gor nip aŋgip rek giniŋgamb aŋgiy niŋban ak, tep yimb gipan aŋgak.”

Mariya Kamep Rek Aŋgyiŋg, Gor Nup Yimb Ak Dand Aranak

46 Eliysabet kun aŋgek, Mariya Gor nup gosimb niŋyiŋg, tep gakniŋ aŋgak:

47-48 “Yand pisnep kumemb rek mindenik, Gor yip simb niŋiy tuŋgasik dak ak, nup niŋen yip tep gip. Yand yikop pañ nup woŋg giñimbiyn ak pen; yip sakiy ma gip. Kun gip ak, miñiy tikiy, biynimb gok maŋgiysek, Gor biyn kun ak nup direp yimb gak aŋgniŋgambay.

49 “Gor Biyomb tap okok maŋgiysek gip ak, yip direp yimb gip. Nuk bi suŋ-tep kun ak key yimb mindip. 50 Biynimb minim nup niŋiy ñawil diy, kisen giniŋgambay gok, kuyip simb niŋiy diniŋgamb. Ñapan kiy tikeniŋgambay tikey amniŋgamb gok, kunep giniŋgamb. 51 Nuk bi ñin paryomb yimb. Biynimb chin key biynimb yomb mindpun apay gok kuyip, yuk yokip.

52 “Kun ak, biynimb yimb mindip gok keykey amey, biynimb yimb ma mindip gok tip kuyip ak dipay. 53 Pen biynimb yiwan gip gok kuyip niŋiy, tap ñimb; biynimb tap kuŋay mindip gok niŋiy, yikop aŋgyokek ambay.

54 “Apis basind yes chin gok kuyip minim aŋgak ak sakiy ma giy, chinup Yisrel biynimb per simb niŋiy kond mindrep gip.

55 “Basind Ebraham sek, basind chin gunap sek ñapan tikeniŋgambay tikey amniŋgamb gok, kuyip kond mindeniŋgayn aŋgiy aŋgak rek chinup gip aŋgak.”

56 Mariya minim kun ak aŋgiy, numind Eliysabet yip takin omiŋal nokom mindiy, andkind korip nuk amnak.

Eliysabet Ñinuk Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Anup Tikak

57 Mind dand amiy, Eliysabet ñi won ak tikak. 58 Gor nup kond mindek, tokiy yimb ay ñapan tikak kun ak; biynimb nuk gok niŋiy, nuk yip miñmiñ yimb giyak.

59 Pen ñi ak tikiy ñin onep ar ak mindiy, ñin jiy ak kumbak nup ak tikiy aŋgyak, “Ñi kun biy, nop Sekaraya yimb ak tiŋiy yinj gep aŋgyak.” 60 Aŋgey, nonim aŋgak, “Mer. Yimb nup Jon aŋgep aŋgak.” 61 Aŋgek, biynimb nuk gok aŋgyak, “Binuk gok, Jon yimb bap ma mindip aŋgyak.” 62 Kun aŋgiy, nop Sekaraya nup ñin anep yomiy aŋgniŋeyak, 63 nuk ñin anep yomiy aŋgak, “Yip tap pisband bap sek, kil tikep tap par bap sek dowim aŋgak.” Aŋgek, dand apey, ar kun ak yimb tikiy, enjol ak nind aŋgak rek, “Yimb nup ak Jon aŋgak.” Kun giy tikek niŋiy, kiyk gos kuŋay yimb niŋyak. 64 Pen Sekaraya joŋimb miker gak kun ak awan amnakniŋ, day minim aŋgyiŋg, Gor nup yimb ak dand aranak. 65 Biynimb mindeyak gok, gak kun ak niŋiy, minim kun ak yiŋg dand miñmon Jiwdiya yirik okok maŋgiysek yimb amniyak. 66 Biynimb gok minim kun ak niŋiy aŋgyak, “Gor gek ñapan kun giy tikip ak, kisen yergiy rek mindeniŋgamb aŋgyak.”

Sekaraya Gor Nup Kamep Rek Aŋgak

67 Jon nop Sekaraya, Gor Kawnan ak bak ayek, Gor nup minim tep gunap kamep rek aŋgiy aŋgak:

68 “Chin Yisrel biynimb, Bapiy Gor nup yimb ak dand aranjun.

“Chinup pisnep kirgiyn aŋgiy gos ak ma niŋimb; simb niŋiy diniŋgamb.

69-70 “Kun ak bi minim nup aŋgep gok wosrey aŋgyak rek, Biyomb bap yokek apiy, chinup kond mindek, kim amniŋgambun.

“Biyomb kun ak, basind Depiyt Gor nup woŋg giñiyiŋgip bi ak ñapan tikek; kiy pen tik dand amiy apiy giy, nup tikniŋg gispay.

71 “Gor aŋgak, ‘Yand mindpiyn rek, nimbip miluk niŋiy, timey giniŋgiy rek ma ayniŋgamb aŋgak.’

72 “Nuk chinup simb niŋiy direp gip kun ak, basind sikop kuyip sakiy ma giy, giniŋgayn aŋgiy aŋgayak rek nep gip.

73 “Nuk basind Ebraham nup minim aŋgay aŋgak, 74-75 ‘Nimbip kond minden biynimb miluk niŋbay gok, nimbip timey giniŋgiy rek ma ayniŋgamb. Ma pirikniŋgambim; gos yip ak niŋiy, woŋg yip ak giy, biynimb tep yand gok nep mindiy, mind tep giniŋgambim aŋgak.’

76 “Pen ñi yand. Nand woŋg giniŋgamban rek niŋiy, aŋgniŋgambay, Gor Biyomb yimb ak, bi minim aŋgep nuk aŋgniŋgambay. Yenen, nand nind amiy, biynimb gok kuyip aŋgrep gey, Biyomb anup kond mindyakniŋ, nuk winiŋgamb. 77 Nand kuyip aŋgrep gey, Biyomb ak apiy, tap siy tap timey gipay gach ak wiykyokiy, kuyip diniŋgamb.

78-79 “Gor bi tep biynimb simb niŋimb ak, melik tep semb biyoŋ nimb ak chinup yokeniŋgamb mey; kisyimnamb okok taŋgiy, gi dam pikiy, kumemb rek ayip ak kirgiy, kinjeŋ tep ar ak taŋgeniŋgambun aŋgak.”

80 Pen Sekaraya ñinuk Jon, miñmon nep namb okok mind mind, pisnep yomb gi day tikiy apek, Yisrel biynimb nup niŋyak.

2

Jiysis Nup Tikak

(Mat 1:18-25)

1 Pen Jon nup tikyak ñin namb kun ak, gapman biyomb Siysa Ogastas, low ay aŋgak, “Biynimb yand kond mind asikpiyn rek, maŋgiysek yimb diniŋgiy aŋgak.” 2 Nind kiñiŋ giy, yimb dinimimb aŋgiy diyak ñin kun ak, gapman biyomb Sayriyniyas, Siyriya biynimb kuyip kond mindek. 3 Pen biynimb miñmon paryomb okok nimb ap yikop mindeyak gok yimb diniŋg, andkind miñmon kiyk key okok amniyak. 4 Kun gey niŋiy, Josep nup Depiyt kiñiŋ ak tik dand amiy tikyak rek; Mariya nup poŋind, miñmon sikoy Nasaret Galiyliy propens ak kirgiy, Jiwdiya propens amiy, kiyŋ Depiyt nup tikey mindyiŋgip miñmon sikoy Betliyhem amnak. 5 Pen biyn nup minim aŋgyak kun ak, ñapan koŋgiy sek mindakniŋ, poŋind yimb diniŋg amnak. 6-7 Amjakiy niŋak; maniy tawiy kinyiŋgipay korip ak pisnep timbik dak ak mey, kaw mokyiŋgipay korip ak mindiy, Mariya ñapan nind won ak tikak. Tikiy chech kom kom giy, di kaw tap kaskas ayey ñimbyiŋgipay kes miŋgan ak ayak.

Enjol Ak Kanj Siypsiyp Mokep Bi Gok Kuyip Aŋgñak

8 Pen Mariya Jiysis nup tikak ñin kun ak, bi kanj siypsiyp mokep gok, gunap kisyimken ak kond mindeyak miñmon kun okok. 9 Gor enjol bap melik sek yokek, melik kun ak ap kuyip pikniŋek niŋiy, pirikyak. 10 Pirikey, enjol ak kuyip aŋgak, “Ma piriknimimb! Yand nimbip biynimb okok maŋgiysek, minim tep miñmiñ gep ak dand opiyn. 11 Miñiy biyn bap, Biyomb chin per kond mindpun ak tikip; Depiyt mindyiŋgip miñmon ak. Kisen nuk Biyomb mindiy, tap siy tap timey gipim gach ak wiykyokiy, nimbip di Gor yip jimñiy ayniŋgamb. 12 Nup am piyow niŋiy niŋniŋgambim: nonim nup chech kom kom giy, di kaw tap kaskas ayey ñimbay kes miŋgan ak ayek mindeniŋgamb aŋgak.” 13 Kun aŋgakniŋ, enjol kuŋay yimb nep semb biyoŋ nimb apiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg aŋgyak, 14 “Gor yimb nup ak dand yiy ar biyoŋ aranemb aŋgyak.”

Bi Kanj Siypsiyp Mokyak Gok Am Jiysis Nup Niŋyak

15 Enjol gok andkind semb biyoŋ amniyakniŋ, bi kanj siypsiyp mokep gok minim aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Gor aŋgamb, chinup minim kun giy apay ak, kasek Betliyhem amiy niŋun aŋgyak.” 16 Aŋgiy, amiy niŋyak: Josep yip, Mariya yip ñapan aŋgyak kun ak, chech kom kom giy, kaw tap kaskas ayey ñimbay kes miŋgan ak ayer mindek. 17 Niŋiy aŋgyak, “Enjol gok, kisen ñapan kun ak nimbip kond mindeniŋgamb apay ak, mey biy-ey! aŋgyak.” 18 Bi kanj siypsiyp mokep gok minim kun ak aŋgey, biynimb gok niŋiy, gos kuŋay yimb niŋyak. 19 Pen Mariya nup tap key yimb ak gak rek, tep gek gos niŋyiŋg nep mindyiŋgip. 20 Bi kanj siypsiyp mokep gok, Gor enjol nuk gok aŋgyak rek nep gek, windin key niŋiy, yimb nup ak dand aranyiŋg, andkind korip amniyak.

Jiysis Nup Tikiy Yimb Ayak

21 Mariya ñi ak tikiy ñin onep ar ak mindiy, minek jiy ak kumbak tikiy yimb ayniŋg, enjol ak nind nonim nup, yimb ak kun giy aynimin aŋgak rek, yimb nup ak Jiysis aŋgyak.

Bi Simiyon Yip Biyn Ana Yip Jiysis Nup Niŋrik

22-23 Pen Mosis Gor low minim ak tikiy, ñi nind tikniŋgambay gok, Gor nup aŋgniŋgambay aŋgak ak mey, Mariya ñapan ak tikiy, Jiwda biynimb giyiŋgipay rek, Gor aŋgniŋep korip ak asikiy mindek suŋ ayakniŋ, Josep yip, Gor ñapan nup ak aŋgniŋg, dand Jerusalem amiy, Gor aŋgniŋep korip amnirik. 24 Pen low minim bap tikiy, “Biyn ñapan tikniŋgiy gok suŋ ayek, yakir maliŋg akaŋ, kochir omiŋal dand Gor aŋgniŋep korip mis ar ak amiy, pik Gor nup simboŋg ñiy mey, suŋ ayip aŋgiy, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak amniŋgambay aŋgyak.” Gos kun ak kunep niŋiy mey, yakir omiŋal sek dand amnirik.

25-26 Pen Jerusalem amiy, yakir omiŋal ak Gor nup simboŋg ñiy, korip miŋgan amiy niŋrik: bi mind tep yimb giy, Gor nup nep aŋgniŋyiŋgip bap mindek. Yimb nuk ak Simiyon. Nuk Gor Kawnan ak yip mindyiŋgip ak mey; nup nind aŋgak, “Biyomb Gor yokek Yisrel biynimb kuyip diy kond mindeniŋgamb ak apek niŋiy, kisen kumniŋgamban aŋgek,” niŋmindyiŋgip.

27 Pen ñin kun ak, Gor Kawnan ak Simiyon nup gos ñek, Gor nup aŋgniŋep korip ak amiy niŋak; Josep ber, Jiysis nup dand apiy, Mosis aŋgak rek giniŋg ap minderik. 28 Kuyip niŋiy, Jiysis nup di kaygiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg aŋgak:

29-30 “Biyomb. Ñapan biy yomb giy, chinup di nip yip jimñiy ayniŋgamb ak, tep yokey miseŋ niŋsipiyn. Kun ak yip aŋgnak rek yepyey, tep gakniŋ kumnim.

31-32 “Ñapan kun biy, biynimb nand Yisrel kuyip nep daŋ aŋgiy ma yokpan; biynimb yikop okok kuyip kunep daŋ aŋgiy yokpan.

“Pen melik tep nand ak kuyip niŋakniŋ, chinup Yisrel biynimb yimb ak dand araniŋgambay aŋgak.”

33 Simiyon Jiysis nup kaygiy, minim kun ak aŋgakniŋ, Josep ber gos kuŋay niŋrik. 34 Pen nuk kuyip bilesiym giyiŋg, Jiysis nonim Mariya nup aŋgak, “Ñi nand kun biy mindakniŋ, Yisrel biynimb kuŋaynep namb ak anjilakiy, kinjeŋ tep diy amniŋgambay gok, Gor ker amniŋgambay; kinjeŋ timey diy amniŋgambay gok, apyap pikniŋgambay. Niŋyaŋ aŋgiy, nup yokak ak pen, nup ma diy aŋgjiwniŋgambay. 35 Kun giy mey, yerer giy gos niŋiy mindpay rek, biynimb niŋniŋgambay. Pen mindmaŋgiy nip ak kalaw yimb giniŋgamb aŋgak.”

36 Pen ñin kun ak, biyn Gor minim aŋgep bap kunep ap mindek. Yimb nuk ak Ana. Nop yimb ak Pañiwel. Biynimb Esa aŋgyiŋgipay kiñiŋ ak tik dand apiy mey, Ana nup tikyak. Pen Ana simiy nuk ñin jiwiy omiŋal nokom, andikiy onep anjip piskind ak yinak. Nind bi diy, nuŋgumiy yip minder simiy yin ayak ar ak. 37 Pen nuŋgumiy kumakniŋ, Gor nup gos anep ayek, ñin gunap tap ñimbiy mer, Gor aŋgniŋep korip ak amiy, pumbnamb kisyimken aŋgniŋ mindyiŋgip.

38 Pen nuk Jiysis nup di mindeyak maŋ siŋak apiy, Gor nup tep aŋgiy, biynimb Gor chinup diy kond mindeniŋgamb aŋgiy niŋyak gok kuyip aŋgak, “Ñapan biy yomb giy, chinup di Nop yip jimñiy ayniŋgamb aŋgak.”

Jiysis Nup Dand Andkind Nasaret Amnirik

39 Josep ber Gor low minim aŋgiy tikyak rek giy, tip ak andkind Galiyliy propens amiy, miñmon kiyk Nasaret amnirik. 40 Am mindiy Jiysis yomb giy, Gor nup kond mindakniŋ, gos tep yimb niŋiy, mind tep gak.

Jiysis Gor Aŋgniŋep Korip Amnak

41 Nop nonim ber simiy ak simiy ak, enjol ak Yijip biynimb kuyip pikayiŋg, chinup Jiwda biynimb gok kirgak ñin yomb Pasopa ak miñiy aŋgiy, am Jerusalem nan-giyiŋgipay. 42 Kun giy mey, Jiysis simiy nuk yin wimiŋgan ak ayek, nop nonim yip Jerusalem am mindey, 43-44 ñin yomb kiyk kun ak apiy pandikakniŋ, korip amjipun aŋgiy, andkind kinjeŋnamb ak apiy niŋrik: Jiysis yip ma apeyak. Nuk Jerusalem nep mindek ak pen, kiyk ma niŋiy aŋgrik, nuk biynimb gunap yip asaw aŋgiy niŋrik. Pen kinjeŋnamb ak kiniy, nup ma nep niŋiy, 45-48 numiy numam sikop yip mindip akaŋ aŋgiy, piyow andkind Jerusalem amiy niŋrik: nuk am Gor nup aŋgniŋep korip ak mindiy, biyomb low tiysa gok yip minim aŋg mindek. Biynimb ap niŋmindeyak gok, Jiysis aŋgak rek niŋiy, ñi gos kind aŋgiy niŋiy, minim aŋg tep yimb gip ak aŋgiy, wal aŋgyak. Pen nop nonim ber nup kunep niŋiy, ñi ak gos nuk ak key niŋiy kun gamb, nup ñin omiŋal nokom ma niŋbur aŋgiy, wal aŋgrik. Nonim pen, Jiysis nup aŋgak, “Nap chirup yenen kun gey, mindmaŋgiy kalaw gakniŋ, nip piyow niŋraspur?” 49 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yenen yip piyow taŋgyiŋg aspiyr? Bapiy yand korip mindeniŋgayn ak ma niŋbiyr?” 50 Jiysis kun aŋgak ak pen, minim asap ak aŋgiy ma tik niŋrik.

51 Pen ñin kun ak, Jiysis nup poŋind andkind miñmon kiyk Nasaret amerik, nuk kun okok mindyiŋg, nop nonim aŋgyiŋgipiyr rek nep niŋiy kindik giyiŋgip. Pen nonim, nuk yerer gak ak niŋyiŋg nep mindyiŋgip. 52 Jiysis miñmon Nasaret mindiy, pisnep yomb giy, gos niŋrep yimb gek, Gor sek, biynimb gok sek nup niŋey tep gak.

3

Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Ak Minim Aŋgyiŋgip

(Mat 3:1-12; Mak 1:2-8; Jon 1:19-28)

1 Rom gapman biyomb yimb Siysa Taybiyriyas, miñmon okok kond mindek, simiy ak yin ayak anjip piskind ak. Pen nuk paryomb okok mindiy, bi kond mindep namb kayaŋ nuk gunap aŋgek, am miñmon sikoy gunap kond mindeyak. Binuk Ponsis Paylat, Jiwdiya biynimb gok kuyip kond mindek. Binuk Herot, Galiyliy biynimb gok kuyip kond mindek. Herot numam nuk Piyliyp, Yitiwriya biynimb gok sek, Trakonaytis biynimb gok sek kond mindek. Layseniyas, miñmon Abiyliyniy biynimb gok kuyip kond mindek. 2 Pen won kun ak, binak Anas yip, Kayapas yip, biyomb Gor nup simboŋgep omiŋal ak Jerusalem minderik.

Pen ñin namb kun ak, Sekaraya ñinuk Jon, biynimb kuŋay ma mindeyak namb okok kin mindakniŋ, Gor nup gos ñek, 3 Joden ñiŋg gol okok amiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñiyiŋg aŋgyiŋgip, “Tap siy tap timey gipim ak, yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor nup nep gosimb niŋem, nimbip ñiŋg pikñen mey; Gor niŋiy kirginiŋgamb aŋgyiŋgip.”

4 Jon kuyip Gor minim aŋgñak kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya, giniŋgamb aŋgiy tikak rek nep gak. Asaya minim tikiy aŋgak:

“Bi bap biynimb kuŋay ma mindpay namb okok meŋg miŋgan dand araniy aŋgniŋgamb, ‘Per, biyomb asaw aŋgiy, kinjeŋ pindrep giy kond mindpay. 5 Kun ak, dum okok piŋiysak tep giy, giw miŋgan okok lum ñi tep giy, kinjeŋ tind mand giy mindonimuŋ gok; pind yipund giy, kamb gok diyok tep giy, tap siy tap timey gipim ak kirgiy, Biyomb anup kond mindenimimb. 6 Kun giy mey, biynimb okok maŋgiysek, Gor binuk yokek biynimb diniŋgamb anup niŋrep giniŋgiy aŋgniŋgamb’ aŋgiy” tikak.

7 Jon Asaya aŋgiy tikak rek aŋgakniŋ, biynimb kuŋaynep mindek ak apiy aŋgyak, “Chinup ñiŋg pikñan aŋgey,” kuyip aŋg giy aŋgak, “Siyŋ saraw ñapan nuk guniy. Yerip gos ak niŋiy pirik opim? ‘Ñiŋg pikon, Gor biynimb gunap kuyip aŋg giniŋgamb ñin ak, chinup ma aŋg giniŋgamb aŋgiy’ pirik opim? 8 Ñiŋg pikniŋg, tap siy tap timey gipim gok yenen kun gipun aŋgiy kirgem mey, Gor nup gosimb niŋbay aŋgiy, nimbip ñiŋg pikñinim! Pen gos bap niŋiy, chin Ebraham ñapan nuk aŋgiy, Ebraham nup nep gos ak ma niŋnimimb. Nuk tikek, tikey wak gok chin mindpun apim ak, tap yikop. Gor kamb guniy diy, Ebraham ñapan nuk gunap giniŋg gipkop. Kun ak bi tep Ebraham tikek; tikey amiy apiy gek chinup tikpay apim ak, Gor niŋek minim rek ma apim.

9 “Pen niŋrep ginimimb! Gor mon maŋgiy ma piyip gok timb daŋgiyniŋg, tiw ak mamb giy mindip aŋgak.”

10 Jon minim kun ak rek aŋgakniŋ, nup pen aŋgniŋiy aŋgyiŋgipay, “Chinup yergiyaŋ aŋgiy apan?” Aŋgey, kuyip aŋgyiŋgip, 11 “Biynimb tiŋgliys omiŋal mindonimuŋ gok, bap biynimb tiŋgliys ma mindonimuŋ gok kuyip ñiniŋgiy. Pen biynimb tap keñmaŋgiy mindonimuŋ gok, gunap biynimb tap ma mindonimuŋ gok kuyip ñiniŋgiy aŋgak.”

12 Pen bi takes dep gok, Jon chinup ñiŋg pikñaŋ aŋgiy, ap nup aŋgniŋiy aŋgyiŋgipay, “Tiysa. Chin yerginjun?” 13 Aŋgey, kuyip aŋgyiŋgip, “Takes ak diniŋg, gapman kay apay rek nep dinimimb. Yesek gunap ma dinimimb aŋgyiŋgip.”

14 Rom biynimb, amiybi kiyk ap poliys rek mindyiŋgipay gok, Jon nup minim kun ak rek nep aŋgniŋiy aŋgyiŋgipay, “Chin yerginjun?” Aŋgey, kuyip aŋgyiŋgip, “Biynimb gok kuyip timey ma giy, kor yesek giy maniy kuyip ak ma dinimimb. Woŋg gipim rek nep dinimimb aŋgyiŋgip.”

15 Pen kun gi mind dand amiy, biynimb gok gos ar bap niŋiy aŋgyak, “Bi biy, Kiyŋ yomb key yimb per kond mindpun ak rek ayip aŋgyak.” 16 Aŋgey, nuk minim kun ak niŋiy kuyip aŋgak, “Yand nimbip yikop ñiŋg pikñimbiyn; Biyomb yimb ak kisen winiŋgamb. Nuk Biyomb yimb; yand bi yikop. Nup niŋen yip nambiŋ gip. Tomb tirup nup gok tuŋgasikyiŋg, tap nup gok marik ginim rek ma ayip. Nuk apiy, Gor Kawnan yipund giy, mon maŋlaŋ rek ak nimbip yokniŋgamb.

17 “Pen nuk wiyt maŋgiy pikgek gipay rek ak giniŋgamb. Wiyt maŋgiy ñiŋemb gok key ay, wiyt cheŋg gok key ay giniŋgamb. Kun giy, wiyt maŋgiy ñiŋemb gok dand korip nuk amniŋgamb, cheŋg gok dam mon per yin mindip ak yokniŋgamb aŋgak.”

Herot Jon Nup Kalambis Ayak

18 Jon biynimb gok kuyip, Gor minim tep ak ar gunap aŋgen niŋrep giyaŋ aŋgiy, minim tep kun ak rek sikoy ma aŋgyiŋgip. 19-20 Pen gapman biyomb Herot, tap siy tap timey okok gi dand amiy, numam Piyliyp biynuk Herodiyas nup kunep di gek, Jon, ak girep ma gip aŋgek, Herot niŋiy, nup dam kalambis ayak. Herot kisen timey gak ar bap mey kun ak.

Jon Jiysis Nup Ñiŋg Pikñak

(Mat 3:13-17; Mak 1:9-11)

21-22 Pen Jon nup kalambis ma ayak won ak, biynimb gok kuyip ñiŋg pikñiyiŋgip. Jiysis nup kunep ñiŋg pikñek, nuk Nop Gor nup aŋgniŋ mindakniŋ, semb biyoŋ liŋg keykey amek, Gor Kawnan ak yakir kochir rek Jiysis ker wakniŋ, minim bap semb biyoŋ nimb apiy aŋgak, “Ñi tep yand! Nip niŋen yip tep yimb gip aŋgak.”

Jiysis Nusind Sikop

(Mat 1:1-17)

23 Pen Jiysis simiy nuk ak ñin jiwiy, andikiy onep ar ak amnakniŋ, tikjak Nop Gor nup woŋg ak gak. Biynimb gok Jiysis nup aŋgniŋyak-eŋ, “Nop nuk mey; binak Josep aŋgniŋyak.”

Josep nop ak Heliy.

24 Heliy nop ak Matat.

Matat nop ak Liypay.

Liypay nop ak Melkay.

Melkay nop ak Janay.

Janay nop ak Josep.

25 Josep nop ak Matatayas.

Matatayas nop ak Emos.

Emos nop ak Neyam.

Neyam nop ak Eslay.

Eslay nop ak Nagay.

26 Nagay nop ak Mat.

Mat nop ak Matatayas.

Matatayas nop ak Semen.

Semen nop ak Josek.

Josek nop ak Joda.

27 Joda nop ak Jowanan.

Jowanan nop ak Resa.

Resa nop ak Serababel.

Serababel nop ak Siyaltiyel.

Siyaltiyel nop ak Neray.

28 Neray nop ak Melkay.

Melkay nop ak Eday.

Eday nop ak Kosam.

Kosam nop ak Elmandam.

Elmandam nop ak Yer.

29 Yer nop ak Josiwa.

Josiwa nop ak Eliysa.

Eliysa nop ak Jorim.

Jorim nop ak Matat.

Matat nop ak Liypay.

30 Liypay nop ak Simiyon.

Simiyon nop ak Jiwda.

Jiwda nop ak Josep.

Josep nop ak Jonam.

Jonam nop ak Eliyakim.

31 Eliyakim nop ak Meliya.

Meliya nop ak Mena.

Mena nop ak Matata.

Matata nop ak Netan.

Netan nop ak Depiyt.

32 Depiyt nop ak Jesiy.

Jesiy nop ak Obet.

Obet nop ak Bowas.

Bowas nop ak Salmon.

Salmon nop ak Nason.

33 Nason nop ak Amiynadap.

Amiynadap nop ak Atmiyn.

Atmiyn nop ak Anay.

Anay nop ak Hesron.

Hesron nop ak Peres.

Peres nop ak Jiwda.

34 Jiwda nop ak Jekop.

Jekop nop ak Aysek.

Aysek nop ak Ebraham.

Ebraham nop ak Tera.

Tera nop ak Nowa.

35 Nowa nop ak Seruk.

Seruk nop ak Reyiw.

Reyiw nop ak Pelek.

Pelek nop ak Ebey.

Ebey nop ak Sela.

36 Sela nop ak Keynan.

Keynan nop ak Apaksat.

Apaksat nop ak Siyem.

Siyem nop ak Nowa.

Nowa nop ak Lamek.

37 Lamek nop ak Metiwsala.

Metiwsala nop ak Yinok.

Yinok nop ak Jaret.

38 Jaret nop ak Makalalel.

Makalalel nop ak Keynan.

Keynan nop ak Enos.

Enos nop ak Set.

Set nop ak Andam.

Andam nup mey, Gor gayak.

4

Seytan Jiysis Nup Yesek Aŋgak

(Mat 4:1-11; Mak 1:12-13)

1-2 Pen Jiysis Joden ñiŋg mindiy andkind owakniŋ, Gor Kawnan ak nup bak ay, dand miñmon nep namb okok amek, nuk tap ñimbiy mer; yikop nep mindek ñin omiŋal jiwak. Pen nuk kun okok giraŋgakniŋ, Seytan minim yip ak niŋaŋ aŋgiy, ap nup aŋgak, 3 “Nand Gor Ñinuk mindiy ker, kamb biy aŋgey biret rek ayek ñiŋan aŋgak.” 4 Aŋgek, Jiysis nup pen aŋgak, “Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Biynimb gok biret nep ñimbiy ma mindeniŋgambay aŋgyak.’ ”

5 Aŋgek, Seytan Jiysis nup dand miñmon yirik paryomb yimb bap amiy, miñmon okok maŋgiysek yimb yomiy 6-7 aŋgak, “Miñmon teprep guniy niŋan! Biyomb keykey kond mindpay. Yand miñmon kun gok maŋgiysek kond mindpiyn rek, bi bap nup aŋgniŋg aŋgniŋgayn. Kun ak nand koŋgim yimiy yip aŋgniŋeniŋgamban, miñmon kun guniy maŋgiysek nip aŋgen, yimb yomb mindakniŋ kond mindeniŋgamban aŋgak.”

8 Aŋgek, Jiysis pen aŋgak, “Nip ma nep aŋgniŋniŋgayn! Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Biyomb chin Gor nup nep aŋgniŋiy, woŋg nup anep giñinimimb aŋgyak’ aŋgak.”

9 Kun aŋgek, Seytan Jiysis nup poŋind Jerusalem amiy, dand Gor aŋgniŋep korip yiy akyoŋ giyak ar ak amiy aŋgak, “Nand Gor Ñinuk mindpiyn aŋgiy, pindeŋg man biyaŋ ayan! 10 Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Gor enjol nuk gok aŋgek nip kond mindeniŋgambay.’ 11 Minim bap pen tikiy aŋgyak, ‘Apyap pikniŋg gey, nip dand araney, kamb tomb nip ak ma pikniŋgamb aŋgyak’ aŋgak.”

12 Seytan kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biyomb Gor windin yirik ar ak, ñiñloŋ ay kun ak rek ma giniŋgayn. Baybol buk ak, ‘Nup ñiñloŋ ma ayep aŋgiy tikyak’ aŋgak.”

13 Seytan Jiysis nup minim tom gi mer niŋiy, kiriŋg amiy, gos nuk okok nep, ‘Minek gunap, nup tip ak tom ginim aŋgiy’ kasek ma andkind owak.

Jiysis Miñmon Galiyliy Kiñiŋ Giy Minim Aŋgñak

(Mat 4:1-11; Mak 1:12-13)

14 Pen Gor Kawnan ak Jiysis nup kond mindakniŋ, andkind ap miñmon Galiyliy mindiy, key yimb gek niŋiy, minim nup ak yiŋg dand, miñmon Galiyliy namb okok maŋgiysek amniyak. 15 Nuk Jiwda nan-gep korip okok amiy, minim aŋgrep gek, nup bi tep yimb aŋgiy, miñmiñ yimb giyak.

Nasaret Biynimb Jiysis Nup Ma Diyak

(Mat 13:53-58; Mak 6:1-6)

16 Pen Jiysis nuk miñmon Galiyliy namb okok giraŋg diy, miñmon sikoy mindiy yomb gak Nasaret am mindek. Jiwda lotiw ñin ak apek, per giyiŋgip rek, nan-gep korip ak amiy, tikjakiy Baybol buk ak riytiym giniŋg gek, 17 nup bi Gor minim aŋgep Asaya tikak buk band ak dap ñey, di wisikiy, minim aŋgniŋg gak day ak niŋiy, kuyip riyt giy aŋgak:

18 “Biyomb ak, woŋg nuk gunap yip gaŋ aŋgiy, Kawnan nuk ak yokek yand yip mindip. Kun ak biynimb simbgeprek gok aŋgrep gen niŋniŋgambay. Biynimb kalambis rek mindpay gok wisik yoken amniŋgambay. Biynimb windin koy rek mindpay gok gen niŋniŋgambay. Biynimb kosyam mindpay gok direp giniŋgayn. 19 Pen Gor biynimb diniŋgamb ñin tep ak, miñiy owip aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋgñiniŋgayn aŋgak.”

20 Jiysis minim kun ak riyt gi day jiwiy, buk band ak kom kom giy, bi buk kond mindyiŋgip anup tip ak ñiy bisgek, biynimb mindeyak gok maŋgiysek windin ak jiwiy nup nep niŋeyak, kuyip aŋgak, 21 “Asaya Biyomb aŋgek, per kond mindpim kun ak miñiy miseŋ niŋsipim aŋgak.” 22 Kun aŋgek, minim tep yimb nuk aŋgak ak niŋiy, yimb nup ak dand araniyak. Pen gos bap niŋiy aŋgyak, “Bi kun biy Josep ñinuk rek?”

23 Kun aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Pen yand niŋbiyn! Yip aŋgniŋgambim, ‘Nand Kiyŋ yomb key yimb per kond mindpun ak, miñmon Kapaniyam mindiy, tap mageprek gey, yind achimal apek niŋbun rek ak, miñmon nak biy kunep gey niŋjun aŋgniŋgambim.’ 24 Pen nimbip niŋind aspiyn. Bi Gor minim aŋgep gok, miñmon bapik okok taŋgiy, minim tep ak aŋgey, niŋind apay aŋgiy dipay. Pen miñmon kiyk ak key ap aŋgey, bi chin gok key aspay aŋgiy minim kuyip ak ma dipay.

25 “Pen niŋim! Bi Gor minim aŋgep Yilayja mindek ñin ak, simiy omiŋal nokom takin onep kaŋgol ak, miñmon ma yimb pikiy, tap ma jakiy, yiwan yomb sikerek yimb ak gak. 26 Yisrel biyn yandiw yiwan gak gok, kuŋaynep mindeyak ak pen; Gor Yilayja nup yokek, am miñmon yomb Saydon miñmon sikoy Sareypar amiy, tap mageprek ak gek, biyn yandiw bap keñmaŋgiy nuk kuŋaynep mindek. 27 Pen ar kun ak rek, kisen, bi Gor minim aŋgep Yilayja mindek ñin ak, Yisrel biynimb soy ayndik ayak gok, kuŋay yimb mindeyak ak pen; kuyip gunap gek suŋ ma ayak; bi Neman miñmon paryomb Siyriya nimb ak nep gek suŋ ayak aŋgak.”

28 Jiysis kun aŋgek, biynimb lotiw korip mindeyak gok niŋey miluk timey yimb yapek, 29-30 nup yuk dam minduŋ okok yokon kumaŋ aŋgiy, yukey amnakniŋ, biynimb kuŋay mindeyak namb okok amiy kapkap amnak.

Jiysis Kichekiy Aŋg Mis Yokak

(Mak 1:21-28)

31 Nuk miñmon sikoy Kapaniyam Galiyliy propens ak am mindiy, Jiwda lotiw ñin ak apek, tikjakiy kuyip minim aŋgñak. 32 Gor minim ak yiñrimey giy, yipund giy yimb nep aŋgek, wal yimb aŋgyak. 33 Pen nan-gep korip namb kun ak, bi kichekiy ambaŋ ayak bap mindek. Nuk suk yomb aŋgiy aŋgak, 34 “Bi Jiysis Nasaret nimb! Yerginiŋg opan? Chinup timey giniŋg opan rek ayip. Yand nip niŋbiyn; Gor bi suŋ-tep nuk anep opan aŋgak.”

35 Pen Jiysis kichekiy ambaŋ ay mindek kun anup aŋgak, “Minim ma aŋgiy, bi ak kirgiy mis amnoŋ.” Aŋgek, mis amyiŋg, bi nonim yipund giy anup, biynimb mindeyak namb siŋak diyokiy amnak ak pen, nup tapin ma pikak.

36 Kun gek, biynimb niŋmindeyak gok, kiyk nep aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Bi kalrimey kun biy, minim kun ak akay nimb dand apiy aŋgek, kichekiy gok mis ambay aŋgyak.” 37 Pen Jiysis gak minim kun ak, yiŋg dand miñmon kun okok maŋgiysek amniyak.

Jiysis Biynimb Gek Suŋ Ayak

(Mat 8:14-15; Mak 1:29-31)

38 Pen Jiysis Jiwda nan-gep korip ak kirgiy, Saymon korip ak amnak. Saymon biyn numok nuk ak tap yomb giy, mumbwak okok maŋgiysek mon rek yinek mey, biynimb gok apiy Jiysis nup aŋgyak, “Apiy, Saymon numok nup gey, jak amnaŋ aŋgyak.” 39 Aŋgey, nuk biyn tap gek kum mindek maŋ siŋak apiy aŋgak “Tap gip biy suŋ ayaŋ aŋgak” Kun aŋgakniŋ, won anep suŋ ayek, tikjakiy biynimb ap mindeyak gok kuyip tap keñmaŋgiy gak. 40 Biynimb kun okok mindeyak gok, minim kun ak niŋiy, pumb paŋind amnak won ak, biynimb kiyk tap gak gok maŋgiysek dand Jiysis mindek ak apeyak, kuyip nokom nokom diniŋakniŋ suŋ ayak. 41 Pen biynimb malñiluk akaŋ, tap yerip ambaŋ ay mindek gok, aŋgek mis amyiŋg, nup niŋyak rek suk yomb aŋgiy aŋgyak, “Nand Gor Ñinuk.” Kun aŋgey, kuyip kun ma aŋgnimimb aŋgek, aŋgak rek niŋiy mis amniyak.

Jiysis Miñmon Wikan Gunap Amiy Kuyip Minim Aŋgñak

(Mak 1:35-39)

42 Minek miñmon yowakniŋ, Jiysis miñmon kun ak kirgiy, key minden aŋgiy, miñmon nep namb okok amnak. Amek, biynimb gok kisen amiy, nup piyow niŋiy aŋgyak, “Okok ma amnimin; chin yip mindon aŋgyak.” 43 Kun aŋgey, Jiysis aŋgak, “Gor yip aŋgyokamb opiyn rek, am biynimb wikan gunap kuyip kunep, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb rek minim ak aŋgniŋgayn aŋgak.” 44 Kun aŋgiy, okok giraŋgyiŋg, am Jiwda nan-gep korip okok amiy, minim tep kun ak kuyip aŋgñiyiŋgip.

5

Jiysis Aŋgek Piys Kuŋay Diyak

(Mat 4:18-22; Mak 1:16-20)

1 Jiysis ñin bap am ñiŋg Galiyliy chemb gol ak mindiy, Gor minim tep ak aŋgñakniŋ, biynimb kuŋay yimb nep, minim tep kun ak niŋun aŋgiy, chichmiy yimyiŋg wiyak. 2 Kun giy wiyakniŋ, Jiysis niŋak, bi piys dep gok, bot omiŋal dap ñiŋg chemb gol kun siŋak ay, piys dep wimben gok wasyim gi mindeyak. 3 Nuk Saymon Piyta bot ar ak pindeŋg ay aŋgak, “Yip di nembnemb gey, ñiŋg namb siŋbindoŋ amnaŋ aŋgak.” Aŋgek, Saymon Piyta bot ak di nembnemb gek, ñiŋg namb siŋak amek, Jiysis bot ar kun ak bisiŋg mindyiŋg, biynimb gok kuyip minim aŋgñak. 4 Minim aŋgjiwiy, Saymon Piyta nup aŋgak, “Bot biy pul gi dand ñiŋg namb yomb siŋbindoŋ amiy, wimben ak yokiy piys dim aŋgak.”

5 Aŋgek, Saymon Piyta aŋgak, “Biyomb. Miñiy kisyim biyaŋ piys nen taŋgon taŋgon, miñmon yowip ak pen; piys gunap ma dipun. Nand kun apan ak, wimben ak monmon yokniŋun aŋgak.”

6 Kun aŋgiy, wimben yokyakniŋ, piys kuŋaynep apiy wimben miŋgan ak amey, wimben ak aranjakiy puŋgrikniŋg rek gak. 7 Kun gek niŋiy, numam bot ar bap mindeyak gok kuyip ñinan gek apeyak; piys kun gok diy, bot omiŋal kun ak ayey, pisnep aranjakiy, poŋgek yowniŋg rek gak. 8-10 Kun gek niŋiy, Saymon Piyta binuk yip bot ar mindeyak gok gos kuŋay yimb niŋyak. Pen Sebediy ñinuk Jemis yip, Jon yip, bot bap diy Saymon yip woŋg jimñiy giyiŋgipiyr ak, kunep gos kuŋay niŋrik. Pen Saymon am Jiysis mindek maŋ siŋak koŋgim yimiy aŋgak, “Biyomb. Yand bi tap siy tap timey gipiyn ak, nand key okok amnoŋ aŋgak.” Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Ma piriknimin. Miñiy ñin biy tikiy, bi piys dep ak kirgiy, bi biynimb dand Gor ker owep ak mindeniŋgamban aŋgak.” 11 Kun aŋgek, bot omiŋal ak dam ñiŋg gol okok ay, piys tap gok kirgiy, Jiysis nup gosimb niŋiy, yip amiy taŋgyiŋgipay.

Jiysis Bi Soy Ayndik Ayak Bap Gek Suŋ Ayak

12 Pen kisen Jiysis am miñmon yomb bap mindek, bi soy ayndik mumbwak okok maŋgiysek ayak bap, ap mindek maŋ siŋak koŋgim yimiy aŋgak, “Nand yip gey suŋ ayniŋg, gey suŋ aynimuŋ aŋgak.”

13 Aŋgek, nip gen suŋ ayniŋgamb aŋgiy, nup diniŋakniŋ, suŋ ayak. 14 Suŋ ayek, bi kun anup aŋgak, “Jiysis yip diniŋek suŋ ayip ma aŋgnimin. Mosis Baybol buk ak tikiy aŋgak rek, soy ayndik yip ak suŋ ayip aŋgiy, am bi Gor nup simboŋgipay gok kuyip yomey, kiyk niŋiy, niŋind apan aŋgey, am siypsiyp ñiluk bap kim tiwniŋg dap kuyip ñiyiŋg aŋgnimin, ‘Yip suŋ ayip rek, Gor nup simboŋgim aŋgiy, siypsiyp ñiluk biy daswiyn aŋgnimin.’ Kun gey, biynimb maŋgiysek niŋiy aŋgniŋgambay, ‘Nup suŋ ayip rek kun gip aŋgniŋgambay.’ ”

15 Pen Jiysis nup minim ak, miñmon okok kind kind amek, biynimb kuŋaynep, nup niŋun aŋgiy apyiŋgipay. Biynimb kun gok, gunap minim tep nup ak niŋniŋg apyiŋgipay; gunap chinup gek suŋ ayaŋ aŋgiy apyiŋgipay. 16 Apey, kuyip minim tep aŋgñiy, gek suŋ ayiŋgip. Pen ñin gunap nuk am tip bap key mindiy, Nop Gor nup aŋgniŋ mindyiŋgip.

Jiysis Bi Ñin Tomb Kalaw Gak Ak Gek Suŋ Ayak

17 Ñin bap Jiysis biynimb gok kuyip minim aŋgñi mindek. Pen namb kun ak, bi Peresiy gunap, bi low tiysa gunap ap bisiŋg mindeyak. Bi kun gok, gunap miñmon yomb Galiyliy keykey okok nimb; gunap Jiwdiya keykey okok nimb, gunap Jerusalem nimb wiyak. Pen Jiysis Nop kond mindek ak mey, biynimb tap gak gok gek suŋ aynimuŋ rek ayak.

18 Pen bi gunap, bi ñin tomb kalaw gak bap nup, Jiysis mindek korip miŋgan ak dand amon, gek suŋ ayaŋ aŋgiy, 19 yirar ay dand amiy niŋyak: biynimb gok korip miŋgan kun ak pisnep timbikdak. Kun gek, bi yirar ay dand wiyak kun ak, dand korip ar biyoŋ amiy, korip ak tuŋgyikiy, Jiysis mindek namb siŋak yokey amnak. 20 Kiyk nuk gek suŋ aynimuŋ rek ayip aŋgiy niŋeyak, Jiysis bi ñin tomb kalaw gak anup aŋgak, “Mam. Tap siy tap timey gach nip chiŋgip ak, niŋiy kirsipiyn aŋgak.”

21 Kun aŋgek, bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek, gos namb kiyk okok nep key niŋiy aŋgyak, “Bi kun biy an? Nuk Gor nup aŋgjiwyiŋg asap. Gor nep mey, tap siy tap timey gach ak, niŋiy kirginimuŋ rek ayip aŋgyak.”

22 Pen gos niŋyak kun ak, Jiysis key tik niŋiy aŋgak, “Nimb yenen yip gos timey niŋiy kun aspim? 23 Yand bi ñin tomb kalaw gip biy nup, ‘Tap siy tap timey nip chiŋgip gach ak, wiykyokpiyn aŋgnim?’ Akaŋ; ‘Nip suŋ ayip nen; tikjakiy amnoŋ aŋgnim?’ Akaŋ, minim yerip ak aŋgen, nimbip tep giniŋgamb? 24 Pen niŋrep yimb ginimimb! Minim nup apiyn kun ak, kiñiŋ ak mindip. Bi bap Ñinuk Nop minim ak diy mey; man ar biy apiy, tap siy tap timey gipay gach ak wiykyokniŋgamb aŋgak.”

Kun aŋgiy, bi ñin tomb kalaw gak anup aŋgak, “Miñiy nip suŋ ayip nen; tikjakiy yirar band ak dand andkind korip amnoŋ aŋgak.”

25 Kun aŋgek, biynimb gok niŋmindyakniŋ, won kun anep tikjakiy, nup yirar ay dand wiyak band ak diy, Gor nup tep aŋgyiŋg, korip nuk amnak. 26 Kun gek, niŋiy jiwdiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg, miñiy key yimb gamb niŋsipun aŋgiy wal aŋgyak.

Jiysis Liypay Nup Dak

(Mat 9:9-13; Mak 2:13-17)

27 Pen kisen Jiysis amiy niŋak: bi takes dep ak, takes pikyiŋgipay korip miŋgan ak bisiŋg mindek. Yimb nuk ak Liypay. Jiysis nup niŋiy aŋgak, “Apey, yand yip taŋgor aŋgak.” 28 Aŋgek, woŋg giyiŋgip kun ak kirgiy, tap nuk gok maŋgiysek kirgiy, Jiysis yip taŋgyiŋgipiyr.

29 Pen Liypay, Jiysis nup tap yomb ak korip nuk ak daŋgiy ay, bi takes dep gunap, biynimb yikop gunap suk aŋgek apeyak, kiy yip bisgiy tap ñiŋyak. 30 Pen Jiysis kiy yip tap ñimbek niŋiy, bi Peresiy gunap, low tiysa kiyk gok sek ap, Jiysis binuk gok kuyip aŋgyak, “Nimb yenen bi tap siy diy, bi takes diyiŋg maniy siy dipay gok yip bisgiy tap ñimbim?”

31 Kun aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Biynimb kim mindpun apay gok, dokta niŋniŋg ma ambay; biynimb tap gip gok nep, chinup gek suŋ ayaŋ aŋgiy, dokta niŋniŋg ambay. 32 Kun ak rek, yand biynimb tep tep gok kuyip diniŋg ma opiyn; biynimb tap siy tap timey giy, mindrep ma gipun aŋgiy niŋniŋgambay biynimb gok kuyip diniŋg opiyn aŋgak.”

Lotiw Gos Ak Nep Niŋiy Tap Ma Ñiŋyak

(Mat 9:14-17; Mak 2:18-22)

33 Biynimb gunap Jiysis nup aŋgyak, “Jon binuk gok yip, Peresiy bi kiyk gok yip ñin gunap, Gor nup gos nokom niŋjun aŋgiy, tap ma ñimbiy yiwan nep mindiy, Gor nup aŋgniŋbay. Pen binak gok yenen tap ñimbyiŋg, ñiŋg ñimbyiŋg nep mindpay?”

34 Kun aŋgeyak, Jiysis kuyip tikdam ay aŋgak, “Chin Jiwda biynimb gipun ar ak; bi bap biyn diniŋg gek, binuk gunap tap yomb ñiŋniŋg geniŋgambay, biynimb gunap pen tikjakiy, yenen kun gispim aŋgiy, ma aŋgniŋgambay. 35 Pen kisen biyomb kiyk ak nup ñaŋg ayeniŋgambay mey, simb gek tap ma ñiŋniŋgambay aŋgak.”

36 Pen Jiysis, Jiwda biynimb minim nind aŋgyiŋgipay ak, minim yand kisen dand ownik ak sesek wopsakniŋgiy rek ayip aŋgiy, kuyip minim gunap paydoŋ ay aŋgak, “Chech nindnimb ak talikek, chech kisenimb bap tuŋgralikiy, dap ñaŋgdey, andip andip ma mindeniŋgamb. Keykey yimb ay, omiŋal giy timey yimb giniŋgamb. 37 Pen ñiŋg wayn ak kunep; ñiŋg wayn kim ak diy, kanj meymey wak milip miŋgan ak ma sopay. Yenen: soŋgiy simjen ñeniŋgambay, tan araniy, biŋ timey yimb aŋgiy puŋgrikiy soŋgek, meymey wak ak timey giniŋgamb. 38 Kun ak niŋiy mey, ñiŋg wayn kim ak diy, meymey wak kim miŋgan ak nep soŋg ayep. 39 Pen biynimb ñiŋg wayn nindnimb ñimbay gok apay, ‘Ñiŋg wayn nindnimb ak tep yimb aŋgiy,’ ñiŋg wayn kim kisenimb ak niŋey, kuyip tep ma gip aŋgak.”

6

Lotiw Ñin Ak Yenen Kun Gispim Aŋgyak

(Mat 12:1-8; Mak 2:23-28)

1 Kisen Jiwda lotiw ñin bap, Jiysis binuk gok yip wiyt woŋg namb ak amyiŋg, binuk gok wiyt maŋgiy kun gok gunap tik ñin beŋ okok ay, wak pikyokiy ñimbyiŋg ñimbyiŋg amniyak. 2 Kun geyak, bi Peresiy gunap niŋiy aŋgyak, “Nimb yenen lotiw ñin woŋg magep biy, wiyt maŋgiy wak pik yoksipim?”

3-4 Aŋgeyak, Jiysis binuk gok giyak kun ak timey ma giyak ak niŋiy, bi Peresiy kun gok kuyip aŋgak, “Depiyt wosrey binuk gok yip yiwan gek, Gor aŋgniŋep korip ak amjakiy, biret Gor windin yirik ar ak ay, bi yikop ma ñimbay; bi Gor nup simboŋgipay gok nep ñimbay biret ak, Depiyt aŋgniŋek, nup ñey, binuk gok yip ñiŋyak. Kuyip yiwan gek giyak kesim kun ak, Baybol buk tikyak ak, nimb ma niŋbim? 5 Pen lotiw ñin apim ak, bi bap Ñinuk nep kond mindip aŋgak.”

Jiysis Bi Ñin Pipich Gak Ak Gek Suŋ Ayak

(Mat 12:9-14; Mak 3:1-6)

6-7 Pen Jiwda lotiw ñin kisen bap, Jiysis Jiwda nan-gep korip ak amiy, kuyip minim aŋgñiyiŋg mindek. Korip miŋgan kun ak, bi ñin pipich gak bap ap mindek. Bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek bi kun ak nup niŋyak rek, Jiysis lotiw ñin biy gek suŋ ayniŋgamb akaŋ yergek, nup aŋg gun aŋgiy, niŋyinjsek ay mindeyak. 8 Pen gos niŋyak kun ak, Jiysis key niŋiy, bi ñin pipich gak anup aŋgak, “Nand jakiy namb siŋbiy owan aŋgak.” 9 Aŋgek, jakiy owakniŋ, nuk bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek kuyip aŋgak, “Yikop mindep ñin biy rek, biynimb gok kuyip direp giniŋgambun akaŋ; lotiw ñin aŋgiy kuyip kirginiŋgambun? Akaŋ pen, kuyip gon ma jak amniŋgiy; kirgon kumniŋgiy?”

10 Kun aŋgiy, kuyip niŋkuskus giy, bi ñin timey gak anup aŋgak, “Ñin ak almil ayan!” Aŋgek, almil ayakniŋ, day suŋ ayak. 11 Jiysis bi kun anup gek suŋ ayek niŋiy, bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek kuyip miluk yimb yapek, Jiysis nup yerginjun aŋgiy, aŋgniŋ aŋgniŋ gi mindeyak.

Jiysis Binuk Onep Wimiŋgan Ak Dak

(Mat 10:1-4; Mak 3:13-19)

12 Pen ñin namb kun siŋak ñin bap, Jiysis Nop nup aŋgniŋiyn aŋgiy, dum akyoŋ amiy, Nop nup aŋgniŋ mindek mindek, miñmon yowak. 13 Minek pumb wakniŋ, biynimb nuk gok maŋgiysek aŋgek apeyak, binuk onep wimiŋgan ak kuyip tuŋgasik key ay, kuyip bi minim yip dand amemb gok mindeniŋgambim aŋgiy, aŋgayak.

14-15 Binuk aŋgayak kun gok yimb kiyk mey;

Bap Saymon. Jiysis yimb nup bap ay, “Piyta” aŋgak.

Bap Enjriw. Saymon numam nuk ak.

Bap Saymon yimb aloŋg, Saymon Selot aŋgyak.

Bap Jemis.

Bap “Jemis Alpiyas” aŋgyak.

Bap Jon.

Bap Piyliyp

Bap Batlomiyiw.

Bap Matyiw

Bap Tomas.

16 Bap Jiwdas. Nop yimb ak Jemis.

Bap “Jiwdas Yiskariyot” aŋgyak. Nuk nep mey, kisen Jiysis nup ñaŋgyaŋ aŋgiy mimuŋg gak.

Biynimb Kuŋaynep Jiysis Amnakniŋ Kisen Amniyak

(Mat 4:23-25)

17 Pen Jiysis biynimb nuk kun gok yip, dum biyoŋ kirgiy, am giw tep biyaŋ mindyakniŋ, biynimb kuŋay yimb nep, nup niŋun aŋgiy ap nan-giyak. Biynimb kun gok gunap Jerusalem nimb, gunap Jiwdiya namb okok nimb, gunap miñmon nambiys Taya nimb, gunap miñmon nambiys Saydon nimb. 18 Pen biynimb wiyak kun gok, gunap Jiysis minim nup ak niŋniŋg wiyak; gunap tap gek, chinup gek suŋ ayaŋ aŋgiy wiyak. Pen biynimb kichekiy ambaŋ ayek mindrep ma giyak gok, chinup gek suŋ ayaŋ aŋgiy, kunep wiyak. 19 Kiyk kun giy apiy mey, Jiysis nup diniŋon, chinup suŋ ayniŋgamb aŋgiy, ap diniŋyakniŋ kuyip suŋ ayak.

Biynimb Simb Gip Gok Kisen Miñmiñ Giniŋgambay

(Mat 5:1-12)

20 Jiysis binuk gok kuyip niŋyiŋg aŋgak, “Nimb biynimb simbgeprek mindpim gok, Gor nimbip diy kond mindeniŋgamb!

21 “Nimb Gor biynimb tep nuk mindenjun aŋgiy, mindmaŋgiy piŋiyñimb gok, biynimb nuk yimb mindeniŋgambim!

“Nimbip miñiy yiwan yomb gip gok, kisen yiwan ma giniŋgamb!

“Nimbip simb gek siy aŋgmindpim gok, kisen tep gakniŋ, miñmiñ giyiŋg mindeniŋgambim!

22 “Bi bap Ñinuk nup chiŋgiy mindem, nimbip yiruk niŋiy, ‘Biynimb timey kun guniy, an yip mindeniŋgambim aŋgiy,’ nimbip yimb timey ay aŋgjiweniŋgiy, miñmiñ yimb ginimimb. 23 Giniŋgambay kun ak nusind yes kiyk gok, bi Gor minim aŋgep gok kuyip, giyiŋgipay rek nep nimbip giniŋgambay. Kun ak niŋiy, Gor chinup direp yimb giniŋgamb miñmon nuk biyoŋ aŋgiy tep gakniŋ, ñin beŋ pikyiŋg, miñmiñ giyiŋg mindenimimb!

24 “Pen nimb biynimb maniy tap okok kuŋay mindip gok, niŋrep yimb ginimimb! Tap nimbik dep rek ak man ar biy pisnep dipim. 25 Pen nimb miñiy tap rek ñimb gem gem koŋgiy tanimb ak, kisen yiwan yomb giniŋgamb ak niŋ-tep ginimimb! Pen miñiy sik minim aŋgyiŋg mindpim ak, kisen simb gek siy aŋgmindeniŋgambim!

26 “Pen nimbip yimb dand aranyiŋg nep mindeniŋgambay ak, niŋrep yimb ginimimb. Nusind yes kiyk gok, bi Gor minim yesek aŋgyiŋgipay gok kuyip, kun ak rek giyiŋgipay aŋgak.”

Biynimb Ñaŋgep Nimb Gok Kuyip Wasemb Aynimimb

(Mat 5:38-48)

27 “Pen biynimb minim yand aŋgen niŋsipim guniy. Biynimb nimb yip penpen gep gok kuyip wasemb aynimimb.

Biynimb nimbip miluk niŋbay gok kuyip direp ginimimb.

28 “Biynimb gunap, nimbip kunj timey geniŋgiy, kuyip pen wasemb aynimimb.

“Biynimb gunap, Gor nimbip timey ginimuŋ aŋgeniŋgiy, nup aŋgniŋem, kuyip kond mindonimuŋ.

29 “Pen biynimb gunap, nimbip mikem pis ak pikeniŋgiy, andikem, piskind ak kunep pikniŋgiy.

“Pen biynimb gunap, kolsiyor nimbip ak deniŋgiy; tiŋgliys ak kunep dim aŋgiy, monmon ñinimimb.

30 “Biynimb gunap, tap nen asimb aŋgeniŋgiy, niŋind apim aŋgiy ñinimimb.

“Pen tap nimbip bap niŋiy deniŋgiy, chinup jiwñan aŋgiy ma aŋgnimimb.

31 “Chinup giyaŋ aŋgiy niŋbim rek nep, biynimb gok kuyip ginimimb.

32 “Biynimb nimbip wasemb aypay gok nep wasemb ayniŋgambim ak, yergiy Gor nup tep giniŋgamb. Biynimb tap siy tap timey gipay gok, biynimb kiyk key gok penpen wasemb aypay.

33 “Pen biynimb nimbip direp gipay gok nep direp giniŋgambim ak, Gor nimbip yergiy niŋek tep giniŋgamb. Giniŋgambim kun ak, biynimb tap siy tap timey gipay gok, gipay rek nep giniŋgambim.

34 “Tap ñon pen ñiniŋgambay aŋgiy, gos anep niŋiy tap ñiniŋgambim ak; Gor nimbip yergiy niŋek tep giniŋgamb. Giniŋgambim kun ak, biynimb tap siy tap timey gipay gok, gipay rek nep giniŋgambim. 35 Kun ak biynimb nimb yip penpen ñaŋgep gok wasemb ay, direp giy, tap monmon ñinimimb. Chinup pen ñiniŋgambay aŋgiy, gos ak ma niŋnimimb. Nap yomb jel gip ak gip rek geniŋgambim mey; nimbip sakiy ma giniŋgamb. Nuk biynimb tap siy tap timey gipay gok sek, nup tep ma apay gok sek kuyip kond mindip.

36 “Nuk biynimb simb niŋiy dip rek, nimb kunep ginimimb.

Chin Biyomb Aŋgiy Biynimb Gok Kuyip Ma Aŋgjiwnimimb

37 “Pen chin biynimb tep aŋgiy, biynimb gunap kuyip gos timey niŋniŋgambim ak, minim kun ak andkind nimbip ker winiŋgamb.

“Biynimb nimbip timey gipay gok niŋiy kirgeniŋgambim, Gor pen tap timey nimb gipim gok niŋiy kirginiŋgamb.

38 “Tap nimb gok mapin kamb ma giy, biynimb gok kuyip monmon ñeniŋgambim mey; Gor nimbip pen kunep ñiniŋgamb. Pen mapin kamb giy, sikoy sikoy nep ñeniŋgambim, Gor nimbip pen kunep giniŋgamb aŋgak.”

39 Pen Jiysis minim bap paydoŋ ay aŋgak, “Bi windin koy bap, bi windin koy bap nup kinjeŋ ak mindip kun aŋgiy, ma yomniŋgamb. Yenen, nuk kun gek, omiŋal giy kaw miŋgan ak apyap pikniŋgayr.

40 “Biynimb sikul apay gok, am sikul apay won ak, tiysa kiyk gok kuyip wiyniym ma gipay. Pen kisen sikul ak aŋg tep giy mey; tiysa kiyk gok yip andip andip mindeniŋgambay.

41 “Yenen mon bopis windin nimbip pik yiw giy mindip ak niŋaŋgiy mer, namam tap achip windin nup mindip anep niŋapim? 42 Mon bopis yomb nimbip pik yiw giy mindip ak diyokem, windin yimb ayek rek, yesek namam tap achip sikoy windin nup mindip ak ‘Diyokan aŋgiy apim.’

Mon Bind Tep Akaŋ Timey Aŋgiy Niŋniŋgambay

(Mat 7:17-20; 12:33-35)

43 “Pen mon teprep bind ak maŋgiy timey ma piyp. Mon timey bind ak, maŋgiy tep ma piyp. 44 Kun ak mon gok piyek niŋiy, mon ak tep; mon ak timey aŋgiy niŋbay. Mon ñiwñiw sek saŋgandlem rek gok, mon tep kondyap rek ma piyniŋgamb. 45 Biynimb mindrep gipay gok, namb kuyip biyaŋ tep mindip rek, mind tep gipay. Biynimb mindrep ma gipay gok, namb kuyip biyaŋ mindrep ma gip rek, mind tep ma gipay. Pen biynimb yerip rek mindpay ak, minim kiyk aŋgey niŋiy; biynimb gok tep, biynimb gok timey aŋgiy niŋniŋgambun.

Bi Korip Gep Omiŋal

(Mat 7:24-27)

46 “Yip Biyomb chin, Biyomb chin, apim ak pen; minim apiyn ak kisen ma gipim. 47 Biynimb minim yip ak niŋiy, apiyn rek gipay gok; 48 bi man kilis ar ak korip gek, ñiŋg wilik apiy ma dand amnak rek ak mindpay. 49 Pen minim yip niŋiy kisen ma gipay gok, bi man sayn ar ak korip gek, ñiŋg wilik apiy, pisnep tuŋgjispuk giy, dand amnak rek ak mindpay aŋgak.”

7

Jiysis Bi Woŋg Giñemb Bap Gek Suŋ Ayak

(Mat 8:5-13)

1 Jiysis biynimb kun gok kuyip minim aŋgñindiy, Kapaniyam amnak. 2-3 Pen miñmon tiŋgoŋ kun okok, biyomb amiybi kuŋaynep kond mindyiŋgip bap mindek. Nuk minim bap niŋak: Jiysis ap Kapaniyam mindek. Kun ak niŋiy, Jiwdiya miñmon nop nimb biyomb gunap aŋgyokiy aŋgak, “Bi tep woŋg yip giñemb ak, tap giy kumniŋg gisap nen, nimb am Jiysis nup poŋind apem, gek suŋ ayaŋ aŋgak.”

4-5 Aŋgek, Jiysis mindek ak apiy, kilis giy aŋgyak, “Amiybi kond mindep ak, bi tep yimb. Chinup Jiwda biynimb gok per kond mind tep giy, nan-gep korip chinup bap gak. Kun ak nand bi woŋg giñemb nup ak am gey, suŋ aynimuŋ aŋgyak.”

6 Aŋgey, Jiysis bi kun gok yip am am korip siŋak maŋ maŋ giyakniŋ, amiybi kond mindep kun ak, minim bap pen, buŋgiy nuk gunap kuyip aŋgyokek, am Jiysis nup namb pikiy aŋgyak, “Biyomb ak nip aŋgip, ‘Biyomb! Yand bi tep mer, korip yip ak tomb yiwur ma winimuŋ. 7 Yand bi tep rek nip ker ninim. Pen yand niŋbiyn; Gor nip bak ay mindip ak, suŋ ayaŋ aŋgiy minim anep aŋgenimin, bi yip tap gip biy suŋ aynimuŋ. 8 Kond mindep yomb yimb yand ak yip kond mindek; yand pen, amiybi gok kuyip kond mindiy, “Amnim!” aŋgen ambay; “Wim!” aŋgen opay; woŋg ak kun kun giy gim aŋgen gipay aŋgip’ aŋgyak.”

9 Kun aŋgeyak Jiysis, bi kun ak gos nuk key niŋiy aŋgip aŋgiy, wal aŋgyiŋg, biynimb nup kisen giy apeyak gok kuyip aŋgak, “Amiybi Rom nimb ak, yip gosimb niŋmindiy, chiŋgrep yimb gip. Yisrel biynimb gunap, yip gos niŋrep giy gip kun ak rek gey, ma niŋbiyn aŋgak.”

10 Pen amiybi kond mindep ak, binuk gok andkind amiy niŋyak; Jiysis par okok nep mindiy aŋgek, bi tap gak kun ak pisnep suŋ ayak.

Jiysis Biyn Yandiw Ak Ñinuk Nup Gek Tip Ak Tikjakak

11 Ñin namb kun siŋak nep, Jiysis dawin sikoy Nayn amniyn aŋgiy amnakniŋ, binuk gok sek, biynimb yikop gok sek kuŋaynep, nup kisen giy amniyak. 12 Am am miñmon kun ak, kinjeŋ day ak amjakyakniŋ, biyn yandiw bap ñi nokom tikak ak kumek, biynimb kuŋaynep yirar ay dand apeyak. 13 Jiysis biyn yandiw kun anup niŋek, simb gek aŋgak, “Siy ma aŋgan!” 14 Kun aŋgiy, chip yirar ay dand apeyak ak am diniŋakniŋ, lum siŋak dayak. Day niŋmindyakniŋ, Jiysis bi paranj kun anup aŋgak, “Ñi tikjakan!” 15 Aŋgek, tikjak bisgiy minim aŋgakniŋ, nonim nup, “Ñinak ak biy aŋgak.”

16 Pen biynimb niŋmindeyak gok gos kuŋay niŋiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg aŋgyak, “Gor bi minim nup aŋgep yomb bap yokamb, chinup ker wip. Gor chinup aymindniŋg wip aŋgyak.” 17 Pen Jiysis gak kun ak niŋiy, kesim dey, miñmon Jiwdiya amiy, miñmon yikop okok amiy gak.

Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Binuk Omiŋal Jiysis Nup Niŋniŋg Amnirik

(Mat 11:2-6)

18 Jon binuk gok, Jiysis gak rek maŋgiysek niŋiy, am Jon nup aŋgñeyak, Jon binuk omiŋal aŋgek aperik aŋgak, 19 “Nirmiŋay am nup aŋgniŋiy aŋgnimiyr, ‘Nand Kiyŋ yomb key yimb kond mindpun anep opan akaŋ, bi kun ak key kond mindenjun aŋgnimiyr’ aŋgak.”

20 Aŋgek, Jiysis mindek ak amiy aŋgrik, “Jon bi ñiŋg pikñemb ak nip aŋgip, ‘Nand Kiyŋ yomb key yimb kond mindpun ak nep opan akaŋ, bi kun ak key kond mindonjun aŋgiy,’ chirup aŋgyokek, nip aŋgniŋniŋg aswur aŋgrik.”

21 Pen kiykmiŋay kun aŋgiy niŋmindrikniŋ, Jiysis biynimb miñak ar keykey gak gok gek suŋ ayak. Biynimb tap gak gok, gek suŋ ay, windin koy gak gok, gek windin yimb ay, biynimb kichekiy malñiluk ambaŋ ay mindek gok, gek biynimb yimb ay gak. 22 Kun giy, Jiysis bi omiŋal kun ak kuyip aŋgak, “Nirmiŋay andkind amiy, Jon nup aŋgnimiyr, ‘Chir amiy niŋbur: bi kun ak biynimb windin koy gip gok, gek windin yimb ay; biynimb ñin tomb soy ayndik ayip gok, gek suŋ ay; biynimb timund sakiy ayip gok, gek suŋ ay; biynimb kumbay gok, gek tip ak tikjakiy; biynimb simbgeprek gok, minim tep nuk ak aŋgek niŋbay aŋgnimiyr’ aŋgak. 23 Pen minim bap aŋgnimiyr, ‘Biynimb yip gosimb niŋiy, chiŋgiy nep mindeniŋgambay gok, miñmiñ yimb giniŋgambay aŋgnimiyr’ aŋgak.”

24 Kun aŋgek, bi Jon nup minim dand orik omiŋal ak andkind amnirikniŋ, Jiysis biynimb ap mindeyak gok kuyip, Jon nup minim ar ak aŋgiy aŋgak, “Nimb nind miñmon nep namb okok ambik ñin ak, yerginiŋg ambik? Sund par nokom bap yiŋgen diy, dand amiy apiy gek ak niŋniŋg ambik? 25 Akaŋ yenen ambik? Bi chech tep ayak bap niŋniŋg ambik? Bi chech tep yimb diy, tap tep tep dun aŋgiy niŋbay gok, mindpay biyomb korip okok nep. 26 Pen tap yerip ak niŋniŋg ambik? Yikop ma ambik! Bi Gor minim aŋgep, Jon nup nep niŋniŋg ambik. Nuk bi Gor minim aŋgep yikop bap mer; woŋg bap key mindek, Gor nup aŋgek ap minim aŋgñak. 27 Bi Gor minim aŋgep kun anup mey, wosrey Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Gor aŋgip, “Bi minim aŋgep yand ak aŋgen, nind amiy, biynimb gok aŋgrep gek, kisen Ñi yand ak aŋgen niniŋgamb aŋgip” aŋgiy’ tikyak. 28 Nimbip aspiyn, Jon biynimb nind mindyiŋgipay gok yip, miñiy mindpay gok yip maŋgiysek wiyniym gip ak pen, Gor biynimb yikop diy kond mindeniŋgamb gok, Jon rek ma mindeniŋgambay; kiyk biynimb yomb mindeniŋgambay aŋgak.”

29 Jiysis minim aŋgak kun ak; biynimb yikop gok sek, bi takes dep gok sek nind apey, Jon kuyip ñiŋg pikñek, Gor nup yimb ak dand araneyak mey kun aŋgak. 30 Pen bi Peresiy gok sek, bi Jiwda low tiysa gok sek alemb alemb ñiy, Gor minim tep ak ma diyak rek, chinup ñiŋg ma pikñiniŋgamb aŋgey mey, kuyip ñiŋg ma pikñak.

31-32 Jiysis kun aŋgiy, kuyip aŋgak, “Nimb biynimb miñiy, ñin namb biy mindpim gok, ñapan sikoy gok silpiŋ ñiyiŋg, gunap apay, ‘Dachiŋ pikon, yenen koŋgim ma papim? Pen kamep simbgeprek aŋgon, yenen siy ma apim apay’ rek ak gipim. Nimb niŋem, Jon gak ak tep ma giy, yand gipiyn ak tep ma giy gip. 33 Jon bi ñiŋg pikñemb ak, ap tap ma ñimbiy, ñiŋg wayn ma ñimbiy gek, nup aŋgjiwiy aŋgyiŋgipim, ‘Bi kichekiy malñiluk ambaŋ ayek mindip ak aŋgyiŋgipim!’ 34 Pen miñiy bi bap Ñinuk apiy, tap ñimbiy, ñiŋg wayn ñimbiy gek, nup aŋgjiwiy apim, “Tap kuŋay ñimbiy, ñiŋg wayn ñimbiy gip ak mey; nuk biynimb tap siy tap timey gipay gok sek, bi takes dep gok sek bi kiyk apim.” 35 Pen, biynimb Gor miñ ar ak, chinup tep gip aŋgiy niŋbay gok nep, ar kun ak ambay aŋgak.”

Kinjeŋram Biyn

36 Bi Peresiy bap, yimb nuk Saymon. Nuk Jiysis nup aŋgak, “Apey korip yand ak am tap ñiŋjur aŋgak.” Aŋgek, Jiysis korip nup ak amiy tap ñiŋrikniŋ, 37 kinjeŋram biyn miñmon kun ak nimb ak, minim bap niŋak; Jiysis ap bi Peresiy ak yip tap ñimberik. Kun ak niŋiy, wel kuy tep wak, kamb botol diy paryak ak dand apiy, 38 Jiysis mindek kund okok ken amiy, tomb aŋgin ak bisgiy, siy aŋg mindek. Kun giy, siy aŋg mindakniŋ, siy ñiŋg ak tik Jiysis tomb ar ak yapek, jun kas nuk ak wiykyokyiŋg, tomb kind nup ak wel ayñiy, bom silokyiŋg silokyiŋg mindek.

39 Kun gek, bi Peresiy ak gos nuk anep niŋiy aŋgak, “Bi kun biy, bi Gor minim aŋgep yipund giy mindembikop rek, biyn kinjeŋram ker ap nup diniŋsap ak, tik niŋbikop aŋgak.” 40 Jiysis bi Peresiy gos niŋak kun ak niŋiy, nup aŋgak, “Saymon! Minim nip nokom bap aŋgniŋg gispiyn aŋgak.”

Aŋgek, Saymon aŋgak, “Tiysa. Minim kun ak aŋgan aŋgak.”

41 Aŋgek, Jiysis tikdam ay aŋgak, “Bi bap tikjakiy, bi omiŋal kuyip, bap nup payp handret kiyna ñiy, bap nup piyptiy kiyna ñiy, giniŋgamb. 42 Pen kisen bi omiŋal kun ak, pen ñemb rek ma ayek, bi maniy ñiniŋgamb kun ak, kuyipmiŋay aŋgniŋgamb, ‘Maniy nirip ñimbiyn ak, pen ñinjur aŋgiy gos ak ma niŋnimiyr aŋgniŋgamb.’ Kun aŋgek, bi an bi kun ak nup miñmiñ yimb giniŋgamb? Bi tap day yomb mindeniŋgamb ak akaŋ, bi tap day sikoy mindeniŋgamb ak?”

43 Aŋgek, Saymon aŋgak, “Gos yand niŋbiyn ak, bi tap day yomb mindeniŋgamb ak aŋgak.” Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Niŋind yimb apan aŋgak.”

44 Kun aŋgiy, Jiysis andikiy biyn anup niŋyiŋg, Saymon nup aŋgak, “Biyn biy nup niŋan! Yand korip miŋgan nip biy apen, ñiŋg ak diy tomb yip ak ma wasyim gipan; biyn biy yip miñmiñ giyiŋg, siy ñiŋg nuk ak tik yapek wasyim giy, jun kas nuk ak wiykek milip gip. 45 Yip ma bom silokpan; biyn biy nep apiy tomb kind yip ak bom silokip. 46 Yip wel ak ma ayñimban; biyn biy nep tomb kind yip ak, wel kuyrep wip ak ayñimb. 47 Kun ak nip aspiyn: biyn kun biy tap siy tap timey kuŋaynep gip ak niŋiy kirgen, yip pen direp yimb gip. Pen biynimb tap siy tap timey siskoy gipay gok niŋiy kirgen; yip pen direp ma gipay aŋgak.”

48 Kun aŋgiy, biyn kun ak nup aŋgak, “Tap siy tap timey gipan ak, niŋiy kirpiyn aŋgak.”

49 Kun aŋgek, bi nund yip tap ñimbeyak gok, kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Bi kun biy yenen, ‘Tap siy tap timey gipim ak niŋiy kirsipiyn asap?’ Gor nep mey kun gipkop aŋgyak.”

50 Kun aŋgyak ak pen, Jiysis biyn kun anup aŋgak, “Gos nand anep, tap siy tap timey gipiyn rek, Jiysis niŋiy kirgaŋ aŋgiy opan ak, nip niŋiy kirsipiyn nen, andkind amiy, Gor ñin ar ak mindenimin aŋgak.”

8

Biyn Gunap Jiysis Yip Amniyak

1 Pen kisen ñin namb kun siŋak, Jiysis binuk onep wimiŋgan ak yip, miñmon yomb miñmon sikoy okok amiy, Gor biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb minim tep ak, biynimb okok kuyip aŋgñak.

2 Pen ñin kun ak, biyn tap gek, Jiysis gek suŋ ayak gunap, kichekiy malñiluk sek mindey, nuk gek biyn yimb ayak gunap, yip taŋgyiŋgipay. Biyn kun gok yimb kiyk mey, bap “Makdala biyn Mariya” aŋgyiŋgipay. Nup kichekiy onep ar ak mindek Jiysis aŋgyokak. 3 Biyn bap Jowana. Nuŋgumiy yimb ak Chiwsa. Nuk biyomb Herot korip tap nup gok kond mindyiŋgip. Biyn bap Siwsana. Kiyk biyn yikop gunap yip, maniy kiyk gok key dam tap taw dand apiy, Jiysis binuk gok yip, tap jimñiy ñimbyiŋg giraŋgyiŋgipay.

Wiyt Maŋgiy Yimbay Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

(Mat 13:1-9; Mak 4:1-9)

4 Biynimb miñmon keykey, tiwin gok tiwin gok, Jiysis nup niŋniŋg kisen wiyakniŋ, biynimb nind wiyak gok kuyip, minim bap paydoŋ ay aŋgak, 5 “Bi bap wiyt jakaŋ aŋgiy, wiyt maŋgiy ak dam woŋgday okok yokeniŋgamb, gunap kinjeŋ kosemb ar ak yapek, biynimb gok taw amiy apiy gey, yakir gok pen ap niŋiy ñiŋniŋgambay. 6 Gunap kamb ar man siskoy ayniŋgamb okok yapiy, gup giniŋgamb ak pen, kindiy am wos ma giniŋgamb rek, pisnep milip giniŋgamb. 7 Pen gunap, kikasik dindbiliŋ namb okok yapeniŋgamb, tap kun ak saw giy, yiwiŋg dek, ma jakniŋgamb. 8 Pen gunap, lum teprep okok yapiy, jakrep yimb giy, maŋgiy kuŋay yimb nep piyniŋgamb aŋgak.”

Jiysis kun aŋgiy aŋgak, “Nimb biynimb gos timund sek mindenimimb gok, minim aspiyn biy niŋnimimb aŋgak.”

Paydoŋ Ayak Minim Ak Miseŋ Aŋgak

(Mat 13:10-17; Mak 4:10-12)

9 Kun aŋgek, binuk gok nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Minim paydoŋ ay aŋgamban kun ak, minim junj nuk yergiy mindip?” 10 Aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Gor biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb minim weygiy mindyiŋgip ak, nimbip gos ñek niŋniŋgambim; pen biynimb yikop gok:

‘Aŋgip kun aŋgiy ma piyow niŋniŋgambay.’

11 “Pen minim paydoŋ ay tap yiŋ rek apiyn ak, Gor minim ar ak apiyn. 12 Maŋgiy gunap, yowniŋgamb kinjeŋ kosemb ar apiyn ak; biynimb gok Gor minim ak niŋniŋg gey, Seytan gek sakiy giniŋgambay aŋgiy apiyn. 13 Pen maŋgiy gunap, yowniŋgamb kamb ar man siskoy ayak okok apiyn ak, Gor minim ak niŋey tep gakniŋ, nup gos niŋniŋgambay ak pen, gos kilis yimb giy ma niŋniŋgambay rek, miker gunap apek nup kirginiŋgambay aŋgiy apiyn. 14 Pen maŋgiy gunap, yowniŋgamb kikasik dindbiliŋ namb okok apiyn ak; biynimb gok Gor minim niŋniŋgambay ak pen, kisen minim miker akaŋ; miñmiñ gep ar ak nep gos niŋiy, Gor nup gos kilis giy ma niŋniŋgambay aŋgiy apiyn. 15 Pen yiŋ maŋgiy gunap, man tep yimb siŋak yapiy, jak tep giy, maŋgiy kuŋay yimb nep piyniŋgamb apiyn ak; biynimb gok minim tep ak niŋiy, di wos yimb giy, mindrep yimb giniŋgambay gok kuyip apiyn.”

Melik Ak Ma Weyginimimb

(Mak 4:21-25)

16 “Pen biynimb gok lam daŋgiy, tiyn miŋgan okok akaŋ, boŋg ar kinbay beŋ okok ma aypay. Melik gek biynimb niŋyaŋ aŋgiy, ar siŋbiyoŋ ayey mey, biynimb gok korip miŋgan apyiŋg, melik kun ak niŋniŋgambay. 17 Minim weygiy rek mindyiŋgip ak; niŋnimimb rek nep mindeniŋgamb. 18 Kun ak minim apiyn gok niŋrep yimb ginimimb. Biynimb minim niŋiy, niŋdiniŋgambay gok, minim tep gunap sek niŋniŋgambay; pen biynimb minim niŋiy ma niŋdiniŋgambay gok, sikoy niŋjun aŋgiy niŋbay ak sek, pisnep kurginiŋgamb.”

Jiysis Nup Niŋniŋg Wiyak

(Mat 12:46-50; Mak 3:31-35)

19 Pen ñin kun ak, Jiysis numam gunap nonim yip, nup niŋniŋg wiyak. Apiy niŋyak: korip miŋgan kun ak timbik giy aŋgiy mindek niŋiy, mis ar akyaŋ mindeyak. 20 Kun gek, biynimb ap mindeyak gok niŋiy, Jiysis nup aŋgyak, “Nanim namam nak gok, nip niŋniŋg ap mindpay mis biyaŋ aŋgyak.”

21 Aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Biynimb siŋok Bapiy Gor nup minim ak niŋiy, kindik gipay gok mey; amiy yand, mam yand rek ayip aŋgak.”

Jiysis Aŋgek Pinim Yomb Dek Ak Kirgak

(Mat 8:23-27; Mak 4:35-41)

22 Pen ñin bap Jiysis binuk gok yip, “Galiyliy chemb tikiy pis bindoŋ amnun aŋgiy,” bot ak diy saŋdiyak. 23 Namb okok amyiŋg, Jiysis nuk wisin kin amnak won ak, pinim yomb yimb ak ñiŋg namb kun ak diy, ñiŋg paŋg bot miŋgan ak amek, kumniŋgiy rek nep ayak. 24 Kun gek, binuk gok ap, Jiysis nup kikawin gey tikjakek aŋgyak, “Biyomb! Chin maŋgiysek kumniŋg gispun aŋgyak.”

Aŋgey, Jiysis aŋgek pinim yomb dek kun ak won anep kirgiy, ñiŋg paŋg apek ak kirgiy, nind mindek rek mindek. 25 Pen binuk gok kuyip aŋgak, “Gor nup gosimb niŋbim rek ayip ak, yenen nup aŋgniŋem tap gamb kun ak ma kirgip?”

Aŋgek, kiyk pirikiy, aŋgniŋ aŋgniŋ giy, “Bi kun biy an? Pinim yomb dip ak sek, ñiŋg yomb paŋgip ak sek minim aŋgip rek nep gip aŋgyak.”

Bi Kichekiy Malñiluk Sek Ak Suŋ Ayak

(Mat 8:28-34; Mak 5:1-20)

26 Pen bot kun ak diy, Galiyliy chemb namb ak am am, Gerasa biynimb mindeyak pis okdoŋ ken amniyak.

27 Pen miñmon kun ak, bi kichekiy malñiluk kuŋay yimb ambaŋ ayak bap mindek. Bi kun ak nuk daynep mindiy, korip yimb miŋgan ak ma kinyiŋgip; chip komyiŋgipay kamb miŋgan okok nep kin taŋgyiŋgip. 28-29 Bi nup kond mindep gok, sen diy, ñin tomb nup gok tiwniŋg wos giyiŋgipay ak pen, kichekiy tap gok ap kilis gey, sen ayiŋgipay kun gok gek puŋgrikek, miñmon nep namb okok pernep amyiŋgip.

Pen bi kun ak, Jiysis nup niŋiy wal aŋgiy, ap tomb aŋgin siŋak koŋgim yimek, Jiysis tap nup ambaŋ ayak kun gok kuyip aŋgak, “Bi kun biy nup kirgiy mis amnim aŋgak.”

Kun aŋgakniŋ, bi kun ak nup tap ambaŋ ayak kun gok, nembnemb gey, minim yomb aŋgiy aŋgak, “Nand Gor Biyomb jel gip Ñinuk ak, yip tap giniŋg gispan ak ma ginimin aŋgak.”

30 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yimb nand ak aŋgan.” Aŋgek aŋgak, “Yimb yand ak ‘Ñin jiwiy’ aŋgak.” Kichekiy malñiluk gok kuŋay yimb molik sikiy mindeyak rek mey, kun aŋgak.

31 Pen kichekiy gok, Jiysis nup minim yomb aŋgiy aŋgyak, “Chinup aŋg mon key yinjap kaw miŋgan yomb ak ma yoknimin aŋgyak.” 32 Kun aŋgiy niŋyak; kanj kuŋay yimb nep amil geyak yep pir kun siŋak. Jiysis nup aŋgyak, “Chinup aŋgey, am kanj mindpay gindoŋ kuyip molik sikun aŋgey, 33 Jiysis “Yaw” aŋgek, bi anup kirgiy, am kanj kun gok kuyip molik sikey, kanj gok puŋgjiw minduŋ biyaŋ amiy, gindam ñiŋg maŋgiy chemb namb biyaŋ pikiy, ñiŋg ñimbiy maŋgiysek kumdiyak.

34 Pen bi kanj mokep gok, Jiysis gak kun ak niŋiy, puŋgrikind aŋgiy am biynimb miñmon yomb mindeyak gok kuyip aŋgñiy, am biynimb miñmon yikop okok mindeyak gok kuyip aŋgñiy giyak.

35 Kun giy aŋgñeyak, “Tap kun ak yergek niŋiy aspay aŋgiy,” apiy niŋyak: bi kichekiy molik sikiy mindyiŋgip ak, biyimb ay, walinj yimiy, Jiysis tomb aŋgin siŋak bisiŋg mindek niŋiy, pirikyak.

36 Pen biynimb niŋmindey Jiysis kichekiy aŋg mis yokak gok, biynimb kisen wiyak gok kuyip, kun kun gip aŋgiy aŋgñiyak.

37 Pen Gerasa biynimb maŋgiysek kuyip jel gek, pirikiy, Jiysis nup aŋgyak, “Nand andkind amnoŋ aŋgey,” bot diy amniŋg gakniŋ, 38 bi kichekiy ambaŋ ay mindek, Jiysis gek biyimb ayak ak, Jiysis nup aŋgak, “Yand nand yip amjipur aŋgak.” 39 Kun aŋgek, Jiysis nup aŋgak, “Mer. Gor nip yerer gip ak, am biynimb nand gok kuyip aŋgñinimin aŋgak.” Aŋgek, nuk andkind amiy, biynimb gok kuyip, Jiysis yip kun kun gip aŋgiy aŋgñak.

Pañ Kumak Ak Sek; Biyn Jiysis Nup Diniŋek Suŋ Ayak Ak Sek

(Mat 9:18-26; Mak 5:22-43)

40 Pen biynimb Jiysis asaw aŋgiy kond mindeyak gok, nuk bot diy amjakek niŋiy, “Tep aswan aŋgyak.”

41-42 Pen biyomb Jiwda nan-gep korip kond mindyiŋgip bap, yimb nuk Jayras. Pañ nuk nokom yimb simiy yin ayak wimiŋgan ak kumniŋg gek, Jiysis mindek siŋak ap koŋgim yimiy aŋgak, “Apey, korip yand amnur aŋgak.” Aŋgek, Jiysis niŋniŋg amnakniŋ, biynimb kuŋay yimb nep, ap nup pis pis chichmiy yimyiŋg amniyak.

43-44 Pen biyn bap, biyn kinjeŋ pandikakniŋ mindek, simiy yin wimiŋgan ayak bap, Jiysis amek kund okok ken apiy, chech paryomb ayak ak diniŋakniŋ, suŋ ayak. Biyn kun ak, dokta gok yip gey suŋ ayaŋ aŋgiy, kuyip maniy ñiyiŋgip ak pen, nup gey suŋ aynimuŋ rek ma ayak.

45 Pen Jiysis kuyip aŋgak, “Yip an diniŋimb?” Aŋgek, biynimb gok aŋgyak, “Chin ma niŋbun aŋgyak.” Aŋgey, Piyta aŋgak, “Biyomb. Biynimb kuŋaynep akniy, ap nip chichmiy yimey niŋiy aspan rek ayip aŋgak.”

46 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb nokom bap yip diniŋek, suŋ ayip ak niŋiy aspiyn aŋgak.”

47 Pen biyn Jiysis nup diniŋak kun ak, weyginimuŋ rek ma ayek niŋiy, jep diyiŋg, Jiysis mindek maŋ siŋak ap koŋgim yimiy, biynimb gok niŋmindyakniŋ aŋgak, “Yip biyn kinjeŋ minek minek pandikip ak, nip diniŋen pisnep suŋ ayip aŋgak.”

48 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Pañ yand. Yip gosimb niŋiy, nup diniŋen yip suŋ ayniŋgamb aŋgiy, diniŋey nip suŋ ayip ak, minim ma mindip. Amnoŋ aŋgak.”

49 Jiysis kun aŋgakniŋ, bi Jayras nup woŋg giñiyiŋgip ak apiy, Jayras nup aŋgak, “Panak pisnep kumimb; tiysa nup aŋgey tomb yiwur ma winimuŋ. Aŋgey, andkind amnaŋ aŋgak.”

50 Aŋgek, Jiysis minim kun ak niŋiy, Jayras nup aŋgak, “Pañ yand ak kumimb aŋgiy gos ak ma niŋnimin. Yip gosimb niŋeniŋgamban, gen tikjakniŋgamb aŋgak.”

51 Kun aŋgiy korip ak amjakiy, biynimb gok kuyip maŋgiysek aŋg mis akyaŋ ay; pañ nop nonim omiŋal ak, Piyta ak, Jon ak, Jemis ak kuyip poŋind pañ kun ak niŋniŋg, korip miŋgan biyaŋ amniyak. 52 Pen pañ ak kumimb aŋgiy, biynimb siy aŋg mindeyak gok, Jiysis kuyip aŋgak, “Siy ak ma aŋgim. Ñapan kun biy ma kumimb; yikop wisin kinjap aŋgak.”

53 Kun aŋgek, nup sik aŋgiy aŋgyak, “Ñapan pisnep kumimb ak, yenen kun asap aŋgyak.”

54 Pen Jiysis pañ kumak kun anup, ñin kind ak diy aŋgak, “Tikjakan!” 55 Kun aŋgakniŋ, kawnan nuk ak tip ap tokow gek tikjakak. Jiysis nop nonim kuyip aŋgak, “Tap gunap ñer ñiŋaŋ.” 56 Kun aŋgiy, kuyip ber aŋgak, “Biynimb gunap kuyip, minim kun ak ma yimb aŋgñinimiyr aŋgak.”

9

Jiysis Binuk Gok Kuyip Aŋg Wikan Keykey Yokak

(Mat 10:5-15; Mak 6:7-13)

1-2 Jiysis binuk onep wimiŋgan ak kuyip aŋgek apeyak, aŋgak, “Nimbip kond mindeniŋgayn ak mey, okok amiy, kichekiy malñiluk biynimb molik sikek mindpay gok aŋgem mis amiy, biynimb tap gip gok gem suŋ ay, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aŋgñiy, ginimimb.

3 “Pen amniŋg; yir kondim, maniy, wand, chech, tap ñiŋemb tap gok sek dand ma amnimimb. Yikop amnimimb. 4 Korip bap amjakem, nimbip aŋgdeniŋgiy, kiy yip kin tep giy, amniŋg ginimimb ñin ak nep amnimimb.

5 “Pen miñmon wikan gunap amem, nimbip ma aŋgdeniŋgiy, miñmon kun ak kiriŋg amniŋg, kuyip aŋgnimimb, ‘Minim tep ak dand apambun ma dipim rek, miñmon nimbip biy apon, silkul day day tomb chinup dip ak wiykyokiy amjipun aŋgiy,’ wiykyokiy amnimimb aŋgak.”

6 Kun aŋgakniŋ, kiyk miñmon sikoy okok amiy, minim tep nup ak aŋgñiyiŋg, biynimb tap gak gok, gey suŋ ayak.

Herot Gos Kuŋay Niŋak

(Mat 13:1-2; Mak 6:14-16)

7 Pen biynimb gok, Jiysis yerer gak minim ak aŋg amiy apiy giyakniŋ, gapman biyomb Herot niŋiy, gos kuŋay yimb niŋak. Biynimb gunap aŋgyak, “Jon bi ñiŋg pikñemb kuŋam tikey kumimb ak, tip tikjakip aŋgyak.” 8 Gunap, “Bi Gor minim aŋgep nindnimb Yilayja, tikjakip aŋgyak.” Gunap, “Bi Gor minim aŋgep wosrey bap tikjakip aŋgyak.” 9 Kun aŋgey, biyomb Herot aŋgak, Jon nup kuŋam tiken kumimb ak, bi kun ak an ap mindakniŋ aspay ak, yand am niŋnim aŋgiy gos niŋak.

Jiysis Biynimb Payp Tawsin Ak Tap Ñek Ñiŋyak

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Jon 6:1-12)

10 Pen Jiysis binuk onep wimiŋgan ak andkind apiy, miñmon okok taŋgiy, yerip yerip giyak minim ak nup aŋgñiyakniŋ, am miñmon wikan bap key mindon aŋgiy, kuyip poŋind miñmon Betsayda amniŋg, saŋdiyak. 11 Kinjeŋnamb okok amniyakniŋ, minim bap aŋgyak, “Jiysis binuk gok yip apiy pandiksipay aŋgyak.” Kun aŋgey, biynimb tiwin gok tiwin gok, nup niŋniŋg wiyak. Apeyak, tep opim aŋgiy, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak kuyip aŋgñiyiŋg, biynimb tap gak gok, gek suŋ ayak.

12 Pen duŋgep pumb paŋind amnak won ak, binuk onep wimiŋgan ak apiy, nup aŋgyak, “Miñmon akniy, biynimb ma mindpay namb okok mindpun ak; biynimb guniy aŋgyokey, biynimb mindpay okok amiy, keñmaŋgiy kiyk gok key piyow niŋyiŋg, kiniŋgiy miŋgan ak piyow niŋyiŋg giyaŋ aŋgyak.”

13 Kun aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Nimb key kuyip keñmaŋgiy ñinimimb aŋgak.” Aŋgek aŋgyak, “Chin tap ñiŋemb kuŋay ma mindip. Yikop biret onep mamind ak mindiy, piys omiŋal mindiy gip. Nand yerip gos niŋban? Biynimb biy kuŋay yimb mindpay ak, chin am tap ñiŋemb kuyip gunap taw dand winjun? aŋgyak.” 14 Ñin kun ak, biynimb ap nan-giyak gok, biyn gok sek, ñapan ŋaŋ gok sek mer, bi gok nep mey payp tawsin amnak.

Pen Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Biynimb kuŋay ap mindpay biy aŋgem, tiwin keykey bisgiyaŋ aŋgak.”

15 Aŋgek, aŋgak rek gey, 16 nuk biret onep mamind ak sek, piys omiŋal ak sek diy, kuyoŋgiy niŋiy, Gor nup “Tep” aŋgiy, tipaŋg binuk gok kuyip ñek, kiy pen diyiŋg, biynimb gok kuyip bilok ñiyak. 17 Ñeyak, ñimb dand amiy, ñimb diniŋgiy rek ma ayek, day day kirgiyak gok, binuk gok wand onep wimiŋgan ak yiŋgey arachakak.

Piyta Aŋgak Nand Bi Kiyŋ Yomb Key Yimb Ak Aŋgak

(Mat 16:13-19; Mak 8:27-29)

18 Pen ñin bap Jiysis am keynep mindiy, Gor nup aŋgniŋ mindakniŋ, binuk gok amjakey, kuyip aŋgniŋiy aŋgak, “Biynimb yikop gok yip an aŋgiy niŋbay?”

19 Aŋgek aŋgyak, “Biynimb gunap, nip Jon bi ñiŋg pikñemb ak aŋgiy niŋbay. Gunap, bi Gor minim aŋgep nindnimb Yilayja aŋgiy niŋbay. Gunap, bi Gor minim aŋgep nindnimb bap, tikjakip aŋgiy niŋbay aŋgyak.”

20 Aŋgeyak, kuyip aŋgak, “Nimb key yip bi an aŋgiy niŋbim?”

Aŋgek, Piyta aŋgak, “Nand Bi kiyŋ yomb key yimb, Gor chinup wosrey yokniŋgayn aŋgak ak nep opan aŋgak.”

21 Kun aŋgek, Jiysis kuyip aŋgak, “Minim kun ak, biynimb gunap kuyip ma aŋgñinimimb aŋgak.”

Kumiy Tip Ak Tikjakniŋgayn Aŋgak

22 Kun aŋgiy, minim bap pen aŋgak, “Bi bap Ñinuk nup yiwur yomb yimb ak ñiniŋgambay. Bi minim tuŋgasikep yomb gok, bi low tiysa yomb gok, bi Peresiy yomb gok nup ma diy, miluk niŋiy ñaŋgayniŋgambay ak pen; ñin omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb aŋgak.”

23 Pen nuk binuk gok sek, biynimb mindeyak gok sek kuyip aŋgak, “Biynimb an yip ker mindniŋg ginimuŋ ak, tap man ar biy gos yomb niŋbay ak kirgiy, pumbnamb kisyimken, gos yand niŋiy apiyn ar ak nep giy; miker diy kumniŋgambay gos ak ma niŋiy, sakiy giy nep yip chiŋgiy taŋgeniŋgiy.

24 “Biynimb Jiysis nup diy mindon, tep ma giniŋgamb aŋgiy niŋniŋgambay gok, pisnep apyap pikniŋgambay. Pen biynimb nup diy mindon, chinup yerer giniŋgamb ak, minim ma mindip aŋgniŋgambay gok, mind tep gep ak diniŋgambay.

25 “Biynimb tap man ar biy dun aŋgiy gey amniŋgamb gok, gos yomb kiyk ak tap man ar biy ker nep amek, Gor yip perper mindeniŋgiy rek ma ayniŋgamb.

26 “Biynimb an kuyip nambiŋ ginimuŋ rek ayek niŋiy, “Jiysis nup ma niŋbun aŋgniŋgambay ak, kisen yand Bapiy melik chirapiy ak diy, enjol suŋ-tep gok sek winiŋgayn ñin ak, kuyip pen kunep Bapiy nup, ‘Kuyip ma niŋbiyn aŋgniŋgayn.’

27 “Pen nimbip niŋind yimb aspiyn. Biynimb miñiy mindpim guniy, gunap ma kumniŋgambim; kim nep mindiy, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak niŋniŋgambim aŋgak.”

Jiysis Wak Nup Ak Key Ayak

28 Jiysis kun aŋgiy, ñin anep jiy ak rek mindiy; Jon, Jemis, Piyta kuyip yakam poŋind, Gor nup aŋgniŋniŋg yep dum kun siŋak amnak. 29 Amiy, Gor nup aŋgniŋ mindakniŋ, jomluk nup ak key yimb ay, chech nup ak tund giy ñiñakol yimb gak. 30-31 Kun gakniŋ, bi wosrey kumrik, Mosis yip, Yilayja yip Gor melik ak diy apiy, Jiysis Jerusalem ameniŋgamb nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayey, kumniŋgamb minim ak aŋg mindeyak.

32 Pen Piyta, Jemis, Jon kuyip yakam wisin apek, windin jukjuk gi mindeyak ak pen, tikjakiy Jiysis melik tep nup ak niŋiy, bi omiŋal yip jak mindeyak gok niŋiy giyak. 33 Bi omiŋal kun ak amniŋg girikniŋ, Piyta gos niŋrep giy mer, Jiysis nup aŋgak, “Biyomb. Chin biy mindpun ak tep yimb mindpun. Chinup yaw aŋgey, korip bandak band omiŋal nokom gun. Nip bap, Mosis nup bap, Yilayja nup bap aŋgak.” 34 Kun aŋgakniŋ, won kun anep, semb tund yomb ak kuyip ap maŋgiysek yiw gakniŋ pirikyak. 35 Pen minim bap semb namb kun ak nimb apiy aŋgak, “Bi biy, Ñi mapin yand. Minim aŋgnimuŋ rek niŋnimimb aŋgak.” 36 Won kun ak nep; bi omiŋal kun ak ma minderik; Jiysis nep mindek.

Pen dum biyoŋ mindey tap gek niŋyak kun ak, ñin namb kun siŋak biynimb gunap kuyip ma aŋgñiyak.

Ñiskoy Kichekiy Ambaŋ Ayak Ak Jiysis Gek Ñiyimb Ayak

(Mat 17:14-21; Mak 9:14-29)

37 Pen minek dum biyoŋ kirgiy, kinjeŋnamb okok apyapyiŋg niŋyak, biynimb kuŋay yimb nep, Jiysis nup piyowey apek. 38 Bi bap biynimb namb kun ak, suk yomb aŋgiy aŋgak, “Tiysa! Ñi yip nokom biy simb niŋan aŋgiy dand aswiyn. 39 Kichekiy ak pernep ambaŋ ay mindiy, nup gek suk yomb sikerek aŋgiy, gi dam pikiy, kosimb asimb apiy, kumdam namb ayiŋg wip. Nup kun giy, perper gek mey, mind tep ma gip. 40 Bi nak gok kuyip, kichekiy mindip kun ak aŋgyokim apiyn ak pen; kiyk aŋgyok mer niŋiy kirpay aŋgak.”

41 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb miñiy mindpim ar biy, minek akay Gor nup gosimb niŋniŋgambim? Ma yimb niŋbim kun ak, yergiy minim kil sek aŋgnim?” Kun aŋgiy, bi kun anup aŋgak, “Ñi nand kun ak dand siŋbiy owan aŋgak.”

42 Aŋgek, dand owakniŋ, kichekiy ak ñi kun anup tip ak kilis giy pipaŋg yokek gindam pikak. Jiysis pen kichekiy anup aŋg gek, key amnakniŋ, ñi kun ak ñiyimb ayek, di nop nup ñak. 43 Biynimb ap mindeyak gok, Nop Gor gak kun ak niŋiy, ñawil diyak.

Jiysis Kumniŋgayn Aŋgiy Tip Ak Aŋgak

(Mat 17:22-23; Mak 9:30-32)

Kiyk gos yomb kun ak niŋmindyakniŋ, Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, 44 “Minim aspiyn biy timund ay niŋ-tep yimb ginimimb. Maŋ mindip, Bi bap Ñinuk nup mimuŋg niŋiy, biyomb gunap kuyip ñiniŋgambay aŋgak.” 45 Minim aŋgak kun ak, kiyk tik niŋep rek ma ayek; pirikiy Jiysis nup ma aŋgniŋyak.

An Rek Biyomb Yimb Aŋgyak

(Mat 18:1-5; Mak 9:33-37)

46 Binuk gok kiyk key aŋg amiy apiy giy aŋgyak, “Yand biyomb minden,” “Yand biyomb minden,” aŋgyak.

47 Jiysis binuk gok, gosimb timey niŋyak kun ak key niŋiy, ñapan sikoy yimb bap, dap mindek bak siŋak ay aŋgak, 48 “Biynimb gosimb yip niŋiy, ñapan sikoy biy rek diniŋgambay gok, yip diniŋgambay. Pen biynimb yip diniŋgambay gok, Biyomb yip yokek winik anup diniŋgambay aŋgak.”

49 Jiysis kun aŋgek, Jon aŋgak, “Biyomb. Chin niŋbun: bi bap yimb nip ak aŋgiy; kichekiy malñiluk tap okok aŋgyokip. Pen bi kun ak, chin yip ma tapun rek, kun ma ginimin apun aŋgak.”

50 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yenen nup kun apim? Biynimb chinup miluk ma niŋbay gok, buŋgiy chin aŋgak.”

Samariya Kay, Jiysis Nup Ma Diyak

51 Pen Nop Gor, nup dand miñmon nuk biyoŋ amniŋg gak ñin ak, maŋ mindakniŋ, Jiysis Jerusalem amniyn aŋgiy, gos kilis giy niŋak ak mey; 52 bi gunap kuyip nind aŋgyokiy aŋgak, “Nimb nind amiy, kinemb tip yip ak niŋayem aŋgak.” Aŋgek, kiyk am Samariya biynimb korip layn bap amjakiy, Jiysis kinemb tip nup bap ayem aŋgey, 53 biynimb miñmon nop nimb kun gok, Jiysis Jerusalem amniŋg gak rek niŋiy, kuyip tep ma gek, nup ma diyak.

54 Ma deyak niŋiy, Jemis yip, Jon yip am, Jiysis nup aŋgrik, “Biyomb! Chin mon maŋlaŋ semb biyoŋ nimb ak aŋgon apiy, biynimb kun gipay gok kuyip yinimuŋ akaŋ?” 55 Kun aŋger, Jiysis andikiy kuyipmiŋay niŋyiŋg, kun ma ginjun aŋgiy kuŋay aŋgak.

56 Biynimb kun gok, Jiysis nup ma deyak, miñmon kun ak kirgiy, miñmon bap key amniyak.

Yand Yip Taŋgoniŋgambun Aŋgak

(Mat 8:19-22)

57 Pen kinjeŋnamb okok amniyakniŋ, bi bap apiy, Jiysis nup aŋgak, “Miñmon akay akay amniŋgamban okok, yand yip nep taŋgoniŋgambur aŋgak.”

58 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand yip kosyam taŋgeniŋgamban. Kayn ayndik gok korip kiyk kinemb ak, man miŋgan okok mindip. Yakir gok korip kiyk ak key mindip. Pen Bi bap Ñinuk, tip kinemb ar nuk ak ma mindip aŋgak.”

59 Pen Jiysis bi bap nup aŋgak, “Yip kondey, yand yip taŋgor aŋgak.” Aŋgek, bi kun ak pen aŋgak, “Yip yaw aŋgey, yand bapiy nup kond minden, kumek komiy winim aŋgak.” 60 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb permindep ma dipay gok, chip kumemb kun gok kuyip komniŋgiy, nand pen am, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aŋgñey amnaŋ aŋgak.”

61 Bi bap pen aŋgak, “Yand nand yip nep taŋgoniŋgambur ak pen, yip yaw aŋgey, am amiy bapiy, mam ay yand gok kuyip ñin piksakiy, aŋgñiy winim aŋgak.” 62 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb Gor nup marik giniŋg giy pen, gos yomb kiyk ak, andkind biynimb kiyk, tap kiyk gok amniŋgamb ak; Gor biynimb yand aŋgiy diy, kond mindonimuŋ rek ma ayniŋgamb.”

10

Binuk Kuŋaynep Aŋgyokek Am Miñmon Keykey Minim Aŋgñiyak

1 Kisen Jiysis bi ñin jiwiy omiŋal nokom, andikiy omiŋal nokom (72) diy, kuyip bilok omiŋal ak key, omiŋal ak key miñmon okok keykey aŋgyokyiŋg aŋgak, “Nimb nind amiy, minim yip ak aŋgñem, yand kisen niniŋgayn aŋgak.”

2 Pen kuyip minim bap aŋgak, “Tap woŋg ak kuŋay yimb nep mindip ak pen, biynimb pipaŋg dand wep gok nep kuŋay ma mindpay. Kun ak, bi woŋgday nop nimb anup aŋgniŋ mindem, biynimb tap pipaŋg dand wep gunap sek aŋgek, am pipaŋg dand winiŋgiy. 3 Nimb pen woŋg ar kun anep ginimimb. Pen siypsiyp ñiluk yand gok nimbip yoksipiyn; kayn ayndik mindpay namb ak, 4 anpawis, wand, tomb tirup gok sek, dand ma amnimimb. Biynimb kinjeŋnamb okok niŋiy, minim ma aŋgnimimb. 5 Pen korip bap amjakiy, korip miŋgan amyiŋg, kuyip minim tep won ak aŋgiy aŋgnimimb, ‘Gor nimbip kond mindeŋ.’ 6 Aŋgem, biynimb Gor nup dep rek mindeniŋgambay gok, minim nimbip kun ak diniŋgambay.

7 “Pen korip kun anep mindiy, tap keñmaŋgiy dap ñiniŋgambay gok, ñimbyiŋg mindenimimb. Chinup tap minek minek ñey ñimbun ak, nambiŋ gip aŋgiy, korip ok korip ok ma ginimimb. Bi woŋg gipay gok pey dipay. Kun ak rek, kuyip minim tep aŋgem niŋniŋgambay rek, nimbip pen keñmaŋgiy ñiniŋgambay.

8 “Pen miñmon bap amem, nimbip sik aŋgdiy, keñmaŋgiy ñiniŋgiy gok ñiŋnimimb. 9 Miñmon kun ak, biynimb tap ginimuŋ gok, gem suŋ ayakniŋ, biynimb gok kuyip maŋgiysek aŋg tep giy aŋgnimimb, ‘Kiyŋ yomb biynimb diy kond mindeniŋgamb ak, tomb aŋgin nimbip ak wip aŋgnimimb.’

10 “Pen miñmon bap amem, nimbip ma sik aŋgdey, lor namb siŋak amiy, ‘Miñmon nimb biy apon silkul dip gok, wiyk nimbip ker yokiy amjipun. 11 Pen niŋim: Kiyŋ yomb biynimb diy kond mindeniŋgamb ak, tomb aŋgin nimbip ak wip aŋgnimimb.’

12 “Nimbip aspiyn: kisen kor yomb ñin ak, miñmon Sodom Gomora biynimb tap siy tap timey nep gey gey yin simbok amnak ak, kor giy yiwur sikoy rek diniŋgambay; biynimb minim nimb am aŋgem ma diniŋgambay gok, kor giy yiwur yomb yimb diniŋgambay.

Yiwur Diniŋgambay

13 “Korasin biynimb gok sek, Betsayda biynimb gok sek tap mageprek ak gen, niŋiy kirpay rek, yiwur yomb yimb diniŋgambay. Pen Taya-Saydon biynimb gok kuyip, tap magep kun ak rek, gunap gen niŋbiyap ak, chech talik yowip gunap yimiy, bisgiy tun diyiŋg diyiŋg mindembiyap. 14 Kor yomb ñin ak, Taya-Saydon biynimb yiwur sikoy rek diniŋgambay; Korasin biynimb gok sek, Betsayda biynimb gok sek yiwur yomb yimb ak diniŋgambay. 15 Pen ñin kun ak, Kapaniyam biynimb kunep, semb biyoŋ ma amniŋgambay; pisnep kaw miŋgan yomb ak amniŋgambay aŋgak.”

16 Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Biynimb minim nimbip dipay gok, minim nimbip ak mer: minim yip ak dipay. Nimbip ma dipay gok, nimbip mer: yip ma dipay. Pen yip ma dipay ak, yip mer: Biyomb yip yokek winik ak nup ma dipay aŋgak.”

Binuk Kuŋaynep Andkind Wiyak

17 Pen kisen binuk ñin jiwiy omiŋal nokom, andikiy omiŋal nokom (72) kun gok, miñmon okok taŋgjiwiy apiy, tep gakniŋ Jiysis nup aŋgyak, “Biyomb! Kichekiy malñiluk biynimb ambaŋ ayip gok yimb nip ak aŋgiy, ‘Jiysis mindip rek mis amnim’ aŋgon, apun rek niŋiy ambay aŋgyak.”

18 Aŋgeyak, kuyip aŋgak, “Yand niŋmindnikniŋ, kichekiy malñiluk nop kiyk Seytan, kasek won anep, añiñak rek diy apyap pikip. 19 Siyŋ saraw, kondal, maploŋgim, tap okok nimbip miluk niŋiy, timey giniŋgiy rek ma ayip. Nimbip ñinen aspiyn rek, yuk yokem amniŋgambay.

20 “Pen kichekiy malñiluk gok, apun rek niŋiy ambay aŋgiy, miñmiñ ma ginimimb; Gor Biyomb chin ak, yimb chinup di ayip miñmon nuk biyoŋ aŋgiy, miñmiñ ginimimb aŋgak.”

Jiysis Nop Gor Nup Tep Aŋgak

(Mat 11:25-27; 13:16-17)

21 Won kun siŋak, Gor Kawnan ak Jiysis nup bak ayek, nup tep gakniŋ, Gor nup aŋgniŋiy aŋgak, “Bapiy. Nand Biyomb semb biyoŋ sek, man biy sek kond mindpan ak, gos nak ak key niŋey tep gip ar ak gipan. Chin biynimb yomb gos tipaŋgiy niŋbun apay gok kuyip kirgiy, chin biynimb tep ma mindpun, ñapan sikoy rek mindpun apay gok kuyip diy, kuyip gos tep ñimban ak, nip tep aspiyn aŋgak.”

22 Kun aŋgiy aŋgak, “Biynimb gunap yip ma niŋbay; Bapiy nep yip niŋimb. Pen Bapiy nup kunep biynimb gunap ma niŋbay; yand nep nup niŋrep gipiyn. Pen Bapiy yip aŋgek, nuk gip rek gipiyn ak mey, biynimb gos tep ñiyn aŋgiy niŋbiyn gok, gos tep ñen, Bapiy nup niŋrep gipay aŋgak.”

23-24 Kun aŋgiy, andikiy binuk gok nep kuyip aŋgak, “Gapman biyomb gok sek, Gor minim aŋgep biyomb gok sek kuŋaynep rek, yand gipiyn ak, minim apiyn ak, niŋun aŋgiy kond mindyiŋgipay ak pen; ma niŋyak. Gor nimbip di tep yimb gek mey, niŋsipim aŋgak.”

Bi Samariya Nimb Ak Girep Yimb Gak

25 Bi low tiysa bap, Jiysis yerip rek aŋgnimuŋ aŋgiy, ap nup aŋgak, “Tiysa. Yand yerer giy, perper mindeniŋgayn?”

26 Aŋgek, nup aŋgak, “Baybol buk ak tikiy, yerip aŋgyak?”

27 Aŋgek, bi low tiysa kun ak aŋgak, “Baybol buk riytiym gi niŋbiyn ak aŋgyak:

‘Gor Biyomb nak anup wasemb yimb ay, gos timund nak ak, kilis nak ak maŋgiysek nup ker amnimuŋ. Nand key wasemb aypan rek, biynimb gunap kuyip, kunep wasemb aynimin aŋgiy’ tikyak.”

28 Kun aŋgek, Jiysis bi kun anup aŋgak, “Mey yipund giy apan ak. Ar kun ak kisen giy, perper mindeniŋgamban aŋgak.”

29 Aŋgek, bi low tiysa kun ak, yimb yip ak sikoy giniŋgamb aŋgiy, Jiysis nup tip aŋgniŋiy aŋgak, “Baybol buk tikyak ak, biynimb gunap kuyip wasemb aynimimb aŋgiy tikyak. Kun ak biynimb gunkay kuyip, kun giyaŋ aŋgiy tikyak?”

30 Aŋgek, Jiysis bi low tiysa ak nup, kesim diy aŋgak, “Bi bap Jerusalem kirgiy, miñmon Jeriykow amniyn aŋgiy, kinjeŋnamb ak amnakniŋ, bi tap siy dep gunap apiy, nup tapin nep pikiy, chech tap nup gok piliŋg dand amniyakniŋ, nuk kinjeŋnamb siŋak kumniŋg kumniŋg gi mindek. 31 Bi Gor nup simboŋgep bap, lor ar kun ak amiy niŋak; bi kun ak kumniŋg gi mindek. Nuk niŋiy pis anep amnak. 32 Pen bi Liypay kiñiŋ Gor aŋgniŋep korip kond mindyiŋgip bap, lor ar kun anep amiy niŋak, bi kun ak kumniŋg gi mindek. Niŋiy, kunep pis anep amnak. 33 Pen bi Jiwda mer, miñmon Samariya nimb bap, kinjeŋ par nokom kun ak nep amiy niŋak; bi kun ak kumniŋg gi mindek. Niŋiy, nup simb niŋiy, 34 mindek maŋ siŋak amiy, soy nup gok wel gunap ay, wayn ñiŋg gunap ay tiwniŋgak. Tiwniŋgiy, di doŋgiy ar nuk ak ay dand amiy, korip maniy tawiy kinyiŋgipay ak dam ay, kond mind tep yimb gak. 35 Minek amniŋg giyiŋg, bi korip kond mindyiŋgip kun anup, maniy kind nokom bap ñiy aŋgak, ‘Nand bi kun biy nup direp ginimin. Pen maniy yerip yerip aŋgniŋgamban ak, andkind apiy nip ñiniŋgayn aŋgak.’ ”

36 Jiysis kesim kun ak diy, bi low tiysa kun anup aŋgak, “Bi kinjeŋnamb pikayak ak, bi omiŋal nokom pandikiy, bi an nuk key wasemb ayip rek, nup wasemb ayak?” 37 Aŋgek, bi low tiysa ak aŋgak, “Bi nup simb niŋiy direp gak ak aŋgak.” Aŋgek, Jiysis nup aŋgak, “Niŋind apan. Mey ar kun anep ginimin aŋgak.”

Mata Nup Woŋg Gos Anep Ayak

38 Pen Jiysis binuk gok yip miñmon bap amjakeyak, biyn miñmon kun ak mindek bap, kuyip poŋind korip nuk ak amnak. Biyn kun ak yimb nuk Mata. 39 Korip nuk ak, nunay bap mindek. Yimb nuk Mariya. Pañ Mariya kun ak, Jiysis mindek maŋ siŋak ap bisgiy, Jiysis minim aŋgakniŋ, niŋmindek. 40 Mata nuk keynep tap keñmaŋgiy daŋgiy gi gi, gos kuŋay niŋiy, ap Jiysis nup aŋgak, “Biyomb. Mariya yip kirgek, key nep tap chin gok daŋgiysipiyn ak tep ma gip. Nup aŋgey apek, omiŋal giy tap daŋgiyur aŋgak.”

41 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Mata. Mata. Nip tap kun gok nep gos ayip! 42 Ak tap yikop! Mariya minim tep ak diyn aŋgiy, gos ak ayek, ap niŋmindip. Kun ak, yand nup kiriŋg amnoŋ aŋgnim rek, ma ayip aŋgak.”

11

Gor Nup Kun Giy Rek Aŋgniŋnimimb Aŋgak

(Mat 6:9-15; 7:7-11)

1 Ñin bap, Jiysis miñmon wikan bap mindiy, Nop Gor nup aŋgniŋ jiwakniŋ, binuk bap ap nup aŋgak, “Gor nup yergiy rek aŋgniŋbay? Jon binuk gok kuyip, aŋgñek niŋyak rek, chinup kunep aŋgñey niŋjun aŋgak.”

2 Aŋgek, Jiysis kuyip aŋgak, “Gor nup aŋgniŋniŋg, kun giy aŋgnimimb:

‘Bapiy. Nand timey ma giy, Bi tep yimb mindpan ak, yimb nip dand aranemb. Nand nep Biyomb chin mindiy, chinup kond mindenimin.

3 Pen tap keñmaŋgiy gok, minek minek ñimbun rek ak ñinimin.

4 Biynimb gunap chinup timey gey, kuyip pen miluk niŋiy timey ma gipun rek, tap siy tap timey chin gipun ak, kunep niŋiy kirginimin. Chinup kond mindey, gos bap apek timey ma ginjun aŋgnimimb’ aŋgak.”

5-6 Kun aŋgiy, binuk gok kuyip aŋgak, “Nimb bap, kisyimnamb yomb akyaŋ, buŋgiy nimb bap korip ak amiy aŋgniŋgambim, ‘Buŋgiy. Bi yand niŋep rek bap, par okok nimb apiy amniyn aŋgiy, korip yip ak apchakamb, tap nup ñen ñiŋnimuŋ ak ma mindek mey; nip ker aswiyn. Yip biret omiŋal nokom ñan aŋgeniŋgambim,’ buŋgiy nimbik kun ak minim bap aŋgniŋgamb; 7 ‘Kisyimnamb biy, yip kun giy ma ap aŋgnimin! Ñapan yand gok yip kinjeŋ giñiy kinjipun. Kun ak yergiy tikjakiy, nip tap aspan ak diñinim aŋgniŋgamb?’

8 “Pen nimbip aspiyn: bi korip nop nimb ak, buŋgiy yand aŋgiy, kasek ma diñeniŋgamb; nup ñan aŋgiy kond mindyiŋg, kilis gi mindem mindem, aŋgniŋgambim rek niŋiy, diñiniŋgamb.

9 “Kun ak nimbip aspiyn: tap yerip tikdenimuŋ, Gor nup aŋgniŋem, nimbip ñiniŋgamb. Pen tap yerip piyowniŋniŋgambim ak, kunep diniŋgambim. Chinup kinjeŋ ak yikaŋ aŋgiy, pik giygiw gem, yikniŋgamb.

10 “Yenen: biynimb an Gor nup aŋgniŋbay gok, apay rek gip. Tap piyowpay ak kuyip yomimb. Pen kinjeŋ ak yikaŋ aŋgiy, pik giygiw gey, apay rek niŋiy yikip.

11 “Nimb bi ñapan nop gok, ñapan nimb bap piys nen aŋgek, siyŋ timey bap ñimbikip? 12 Akaŋ pen, yakir maŋgiy nen aŋgek; kondal bap ñimbikip? Ak kun ma gipkip! 13 Nimb biynimb tep mer ak pen; ñapan nimb gok tap tep gok nep ñimbim. Bapiy tep semb biyoŋ ak bi tep yimb. Nuk tap yesek bap key ma ñiniŋgamb. ‘Kawnan nand ak chinup yokan aŋgem,’ yokniŋgamb aŋgak.”

Kichekiy Malñiluk Nop Kiyk Seytan Kilis Ak Dipan Aŋgyak

(Mat 12:22-30; Mak 3:20-27)

14 Pen bi bap kichekiy ak ambaŋ ayek, minim aŋgiy mer, yikop nep mindek. Jiysis kichekiy abaŋ ayak kun ak aŋgyokek, minim aŋgakniŋ, biynimb ap niŋmindeyak gok, gos kuŋay yimb niŋyak.

15 Pen biynimb kun gok gunap aŋgyak, “Nuk kichekiy malñiluk nop kiyk Seytan, yimb bap Belsiybul apay kilis ak diy, aŋgyoksap aŋgyak.”

16 Pen biynimb gunap, Jiysis yerip giniŋgamb aŋgiy aŋgyak, “Tap bap key semb siŋbiyoŋ gey niŋiy mey; Gor nep aŋgyokek winak aŋgniŋgambun aŋgyak.”

17 Pen Jiysis gos yesek niŋyak kun ak niŋiy aŋgak, “Miñmon yomb nokom bap, asik keykey ay mindrep ma giniŋgambay. Biynimb kiñiŋ nokom bap, kunep asik keykey ay mindrep ma giniŋgambay. 18-19 Kun ak rek, Seytan kiñiŋ ak tuŋgasik keykey ay, yergiy mind tep giniŋgambay? Yip Belsiybul nup kond mindek, kichekiy malñiluk aŋg mis yoksap apim ak pen, yand kun gembinip, yergiy biynimb nimb gok kichekiy malñiluk aŋg mis yokpiyap. Kiyk key nimbip aŋgniŋgambay, biynimb bap kun giniŋgiy rek ma ayip. 20 Pen Gor yip kond mindek aŋgyokpiyn ak; yip yenen, Gor binuk biynimb diy kond mindeniŋgamb ak wip biy aŋgiy ma niŋbim.

21 “Pen bi kalrimey bap mindiy, chim yakam nuk ay tep giy, korip nuk niŋmindek, biynimb tap nuk bap piliŋg diniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 22 Pen bi kalrimey yimb bap key apiy, chim tap nuk siy di mindip gok piliŋg diy mey, key niŋimb rek bilokniŋgamb.

23 “Biynimb yand ker ma mindpay gok, Seytan kind ak mindiy mey, yip ma dipay. Pen biynimb yand yip woŋg ma gipay gok, kinjeŋ day aŋg tikey, biynimb yip ker winiŋg gipay gok ma opay.

Kichekiy, Malñiluk Tap Gok Yikop Aŋgyokem Tip Andkind Winiŋgiy Rek Ayip

(Mat 12:43-45)

24 “Kichekiy malñiluk timey bap, biynimb ambaŋ ay mindek, aŋgyokeniŋgambay, am miñmon nep namb okok tip bap niŋiy minden aŋgiy, am kun okok taŋg taŋg mer niŋiy, korip miŋgan nind mindiy opiyn ak amniyn aŋgniŋgamb. 25 Aŋgiy, amiy niŋniŋgamb: korip kun ak girep yimb gey, tip anep mindeniŋgamb. 26 Nuk niŋiy okok amiy, nund rek mer; kichekiy malñiluk timey yimb onep ar ak sek poŋind apiy, miŋgan kun ak mindeniŋgambay. Kun gek, nind mindrep giyiŋgip rek mer; pisnep timey yimb giniŋgamb aŋgak.”

27 Jiysis kun aŋgek niŋiy, biyn bap namb kun ak tikjakiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Nanim nip tikiy tiy ñak ak, miñmiñ yimb ginimuŋ aŋgak.”

28 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Kun apan ak pen; biynimb Gor nup minim ak niŋiy, aŋgip aŋgip rek giniŋgambay gok, miñmiñ giniŋgambay aŋgak.”

Tap Bap Key Gey Niŋun Aŋgyak

(Mat 12:38-42; Mak 8:12)

29-30 Pen biynimb kuŋay yimb nep, ap nanan giyakniŋ, Jiysis aŋgak, “Biynimb miñiy mindpim ñin namb biy, tap siy tap timey giyiŋg apim, ‘Tap key rek bap semb biyoŋ gek niŋiy, Kiyŋ yomb key yimb per kond mindpun ak nep, wip aŋgiy niŋniŋgambun apim.’ Pen nimbip aspiyn, tap bap key gen ma niŋniŋgambim. Niŋniŋg: Jona wosrey ñin omiŋal nokom, piys yomb koŋgiy namb biyaŋ mindiy, owak rek ak yip kunep gek, niŋniŋgambim. Gor Jona nup kond mindrep gak rek, Niyniypa biynimb niŋiy, Gor nup gosimb niŋyak.

31 “Pen wosrey, Kiwiyn biyn yomb miñmon paryomb Yitiyopiya nimb ak, kiyŋ Solomon biyomb rek ayek niŋiy, minim nup ak niŋiyn aŋgiy owak. Pen biynimb miñiy mindpay gok, Biyomb yimb ak ap mindiy, minim aŋgip ak ma dipay rek, kisen kor yomb ñin ak, minim yomb diniŋgambay.

32 “Wosrey, Jona am Niyniypa biynimb kuyip aŋgek, tap siy tap timey giyak gok kirgiy, Gor nup diyak. Jona bi yikop ak aŋgek niŋyak ak pen, miñiy Biyomb yimb ap mindip biy nup, kun ma gipim. Kisen kor yomb ñin ak minim yomb diniŋgambim aŋgak.”

Kisyimnamb Okok Rek Ma Mindenimimb

(Mat 23:1-26; Mak 12:38-40; Luk 20:45-47)

33 “Biynimb gok lam daŋgiy tiyn miŋgan okok akaŋ, boŋg ar kinbay molik okok ma aypay; ar siŋak tik ayey melik gek, biynimb gok korip miŋgan kun ak apiy miseŋ niŋbay. 34 Pen windin maŋgiy ak sup rek mindip ak mey, mind tep gek, mumbwak ak mind tep yimb giniŋgamb. Pen mind tep ma gek; kisyim wip rek ak mindeniŋgamb.

35 “Namb chinup ak melik mindip aŋgiy niŋniŋgambim ak pen; kisyim wip rek ayip ak, niŋrep yimb ginimimb. 36 Mumbwak nimb maŋgiysek melik yimb giy mindeniŋgamb ak, wikan bap kisyim ma mindeniŋgamb; lam melik gip rek ak, giyiŋg nep mindeniŋgamb aŋgak.”

Nimb Peresiy Gach Sek Aŋgak

37 Pen Jiysis minim aŋgjiwakniŋ, bi Peresiy bap nup aŋgak, “Apey, korip yand ak amiy tap ñiŋur aŋgak.” Aŋgek, Jiysis am korip nup ak, 38 bisgiy tap ñiŋakniŋ, bi Peresiy kun ak, gos nuk namb okok nep niŋiy, bi kun biy yenen, chin Jiwda kay per gipun rek, ñin nuk ak ñiŋg ay giluŋg yokiy mer; yikop nep tap ñimbsap aŋgiy, gos ak niŋak. 39 Gos kun ak kun giy niŋek, Jiysis aŋgak, “Nimb Peresiy kay, piler kap gok mis okok ken, ñiŋg pik tep gipay rek ak gipim ak pen, namb nimb biyaŋ tap siy tap timey gipim gach ak, arachakiy mindip. 40 Nimb sakiy sek yimb. Gor nimbip wak ak nep ma gayak; namb biyaŋ kunep gayak. 41 Kun ak, tap piler kap miŋgan biyaŋ mindip ak, biynimb simbgeprek gok kuyip ñinimimb. Kun giy mind tep giniŋgambim.

42 “Pen nimb Peresiy kay niŋrep yimb ginimimb. Sinimb tap monmon gok niŋem tap yomb rek ayek, ñin paŋgniŋ dand amiy, wanjrem ak amek, Gor nup nokom bap ñun aŋgiy, per ñimbim. Ak tep gipim; minim ma mindip. Tap siskoy okok per kun giy gipim ak pen, yenen minim junj yimb ak kunep ma gipim. Gor nup niŋiy dep akaŋ, biynimb gok kuyip niŋiy dep ar ak, per kirpim.

43 “Nimb Peresiy kay niŋrep yimb ginimimb. Gos nimbik niŋbim ak, lotiw namb ak akaŋ, miytiyŋ gipay namb ak amon, aswim-ey aŋgey, yimb chinup anep dand araniyaŋ aŋgiy, gos ak nokom niŋbim.

44 “Pen gipim kun ak, Gor nimbip pen kunep giniŋgamb ak, niŋrep ginimimb. Biynimb gunap niŋiy, nimbip bi tep yimb apay ak pen; chip kuy giy mindip rek ak, mindpim aŋgak.”

45 Kun aŋgek, bi low tiysa bap, Jiysis nup aŋgak, “Tiysa. Minim kilis timey yimb apan kun ak, chinup kunep apan akaŋ?”

46 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nimb bi low tiysa gok niŋrep yimb ginimimb. Minim kilrimey apim ak, wand miker yomb gok rek, biynimb gok kuyip gom ñimbim ak pen; kuyip simb niŋiy ma tuŋgasik dipim.

47 “Kun ak niŋrep yimb ginimimb! Nasind yes nimb gok wosrey, bi Gor minim aŋgep gok kuyip pikayey, nimb kaw kuyip komemb gok gayrep giyiŋg mindpim. 48 Gipim kun ak tep nep pikyak aŋgiy gipim.

49 “Kun ak Gor niŋrep giy aŋgak, ‘Bi minim yip aŋgep gok, bi minim yip dand amemb gok kuyip yokniŋgayn ak pen, kuyip yiruk niŋiy, gunap timey giniŋgambay; gunap pisnep pikayniŋgambay aŋgak.’

50 “Pen wosrey, miñmon alwol gayak ñin ak tikiy, bi Gor minim aŋgep gok kuyip per pikey wip rek, biynimb miñiy mindpay gok, minim miker kun ak diniŋgambay. 51 Miker kun ak mey, bi Ebol nup nind kiñiŋ giy ñaŋgiy, ñaŋg dand apiy, ñaŋg dand apiy, kisen Sekaraya nup, Gor nup tip tap simboŋg ñemb korip miŋgan ak bindoŋ, kamb diy giyak bind ar ak biy, namb siŋak ñaŋgayak. Nimbip niŋind yimb aspiyn. Minim miker kun ak maŋgiysek, biynimb miñiy mindpay gok diniŋgambay.

52 “Pen nimb bi low tiysa gok niŋrep yimb ginimimb. Kiy diy, kinjeŋ yikiy korip miŋgan amiy niŋrep gep ak, yiruk gek kirpim. Kirgiy, biynimb korip miŋgan amniŋg gipay gok kuyip, per kinjeŋ day aŋgrikpim. Kun ak niŋrep yimb ginimimb aŋgak.”

53-54 Jiysis kuyip kun aŋgiy, mis amnakniŋ; bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek nup yiruk niŋiy aŋgyak, “Minim yerip ak aŋgon, pen aŋgek niŋiy, dand kor yomb amnun aŋgyak.” Kun ak mey, nup minim yesek yesek ar keykey gok aŋgniŋyiŋgipay.

12

Tap Weygiy Gipay Gok Miseŋ Niŋniŋgambay

(Mat 10:26-27)

1 Pen won kun ak, biynimb kuŋay yimb nep ap nan-giy, chichmiy yimyakniŋ, Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Peresiy kay per timey gipay ak weygiy, mind tep gipun apay. Kun ak rek, nimb kunep ginimimb rek ayip ak, niŋrep yimb ginimimb. 2 Tap weygiy gipim gok, kisen miseŋ niŋniŋgambay. Minim kapkap aŋg weygipim gok, kunep miseŋ gek niŋniŋgambay. 3 Pen minim kisyimken apim gok, melik sek aŋgey niŋniŋgambay. Minim kapkap korip miŋgan okok apim gok, korip ar biyoŋ aŋgey, yiŋg dand miñmon okok amniŋgambay aŋgak.”

Gor Nup Piriknimimb

(Mat 10:31)

4 “Biynimb yand guniy. Nimbip aspiyn, Gor nup chiŋgon, chinup ñaŋgniŋgambay aŋgiy ma piriknimimb. Ak yikop mumbwak ar anep timey giniŋgambay. 5 Kun ak nimbip aspiyn: pirikniŋg, Gor Biyomb nimbip pikay, mon key yinjap yokniŋgamb ak nup piriknimimb. Kun ak nimbip niŋind yimb apiyn.

6 “Nimb niŋbim: yakir sikoy onep mamind ak yokiy, maniy likañ sikoy won omiŋal nep dipay. Yakir sikoy kun gok, Gor ma niŋnimuŋ rek bap ma mindip; maŋgiysek niŋimb ak nep mindip. 7 Pen nimb biynimb gok, tap yimb; yakir gok kuyip wiyniym gipim. Kun ak, Gor jun kas nimbip maŋgiysek ñin paŋgip ak mey; gos sek mindenimimb aŋgak.”

Jiysis Nup Yimb Di Aŋgep

(Mat 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8 “Nimbip aspiyn: biynimb Jiysis ker mindpun aŋgiy, biynimb mindpay namb ak aŋgyikey; kuyip pen, biynimb guniy yip ker mindpay aŋgiy, enjol mindpay namb ak miseŋ aŋgyikniŋgayn.

9 “Pen biynimb ‘Jiysis ker ma mindpun aŋgiy’ biynimb mindpay namb ak aŋgey, kuyip pen, yip ker ma mindpay aŋgiy, enjol mindpay namb ak aŋgniŋgayn.

10 “Bi bap Ñinuk nup aŋgjiweniŋgambay, Gor niŋiy kirginiŋg kirginiŋgamb; pen Kawnan nuk ak nup aŋgjiweniŋgambay, nuk niŋiy ma kirginiŋgamb.

11 “Pen nimbip kor giniŋg, dand lotiw giniŋg biynimb ap nan-gipay namb ak amey akaŋ; kanjsol mindpay namb ak amey akaŋ, gapman biyomb mindpay namb ak amey, pen minim yerip ak diy aŋgjun aŋgiy, gos ak ma piyow niŋnimimb. 12 Tikjak apikniŋ, Gor Kawnan ak nimbip gos ñakniŋ, aŋgniŋgambim aŋgak.”

Tap Kuŋay Dun Aŋgiy Gos Ma Niŋnimimb

13 Biynimb kuŋay mindeyak namb kun ak, bi bap Jiysis nup aŋgak, “Tiysa. Mam yand ak nup aŋgey, bapiy tap nuk day kumak gok, bilok yip pis ak key ñaŋ aŋgak.”

14 Aŋgek, Jiysis nup aŋgak, “Yip an aŋgip, ‘Bi tap pikasik ñemb ak mindonimuŋ aŋgek,’ tap nimbip gok pikasik ñinim? 15 Tap kuŋay dun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Tap dun aŋgiy niŋbim kun gok, nimbip gek mindrep ginimimb rek ma ayip aŋgak.”

16 Pen Jiysis minim bap kuyip paydoŋ ay aŋgak, “Bi maniy kuŋay mindeniŋgamb bap, woŋgday nuk ak, wiyt maŋgiy tap gok kuŋay yimb mindeniŋgamb. 17 Gos nuk okok nep key niŋdand amiy, tap ñiŋemb yand kuŋay mindip gok, korip miŋgan akay dap ay ñimb mindenim aŋgniŋgamb. 18 Pen gos bap niŋiy, korip sikoy gok timbrik yokiy, korip yomb yomb gok nep giy, keñmaŋgiy tap yand okok maŋgiysek, di miŋgan kun okok ay woŋg ak kirgiy, 19 tap yand kun gok nep ñimbyiŋg, ñiŋg ñimbyiŋg, miñmiñ giyiŋg, gi mindeniŋgayn aŋgniŋgamb. 20 Pen kun giy niŋek, Gor nup aŋgniŋgamb, ‘Nand bi sakiy sek yimb. Miñiy kisyimnamb biyaŋ kumeniŋgamban, tap nand kuŋaynep mindip gok, an rek diniŋgamb aŋgniŋgamb.’

21 “Kun ak rek mey, biynimb tap kiyk gok nep mapin tikjakek, Gor nup niŋey tap yikop rek ayip aŋgak.”

Gos Kuŋay Ma Niŋnimimb Gor Nimbip Kond Mindeniŋgamb

(Mat 6:25-34)

22 Jiysis kun aŋgiy, binuk gok kuyip aŋgak, “Chech akay nimb diy yimniŋgambun; tap akay nimb diy ñiŋniŋgambun aŋgiy gos yomb ak ma niŋnimimb. 23 Nimbip gayak ak, chech, tap ñiŋemb nep piyow niŋniŋgiy aŋgiy ma gayak.

24 “Yakir gok biynimb gipay rek, wiyt yimey, pikgek tik dand ma opay. Pen wiyt maŋgiy tik dap nan-giniŋgiy korip bap ma mindip. Gor nep mey, tap ñiŋemb kuyip ak ñimb. Nuk tap yikop gok niŋiy kun gip ak, yenen chinup ma kond mindeniŋgamb aŋgiy gos kuŋay niŋbim? 25-26 Akaŋ pen, kumniŋg giniŋgambim ñin ak kirgiy, won bap sek mindenimimb rek ayek; tap yesek kun gok gos kuŋay niŋbim?

27 “Tap saŋgiy okok jakiy, maŋgiy piyniŋg sum gip gok, key mokyaŋ giniŋgiy rek ma ayip, Gor nep gek, mokyaŋ tep yimb ak giy mindpay. Pen wosrey, biyomb Solomon mokyaŋ giyiŋgip ak, mokyaŋ tep kun ak rek ma giyiŋgip. 28 Tap saŋgiy okok jakip kun gok tap yikop; per ma mindeniŋgamb. Miñiy rek mindiy, toy rek pikrik mon daŋgiyey yiniŋgamb. Pen Gor tap ma kond mindep rek kun gok kond mindip ak, chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy niŋnimimb ak pen; gos nimb ak parsek ma mindip.

29 “Keñmaŋgiy, ñiŋg, tap gok akay nimb diy ñiŋjun aŋgiy, gos ak ma niŋnimimb. 30 Biynimb Gor ker ma mindpay gok, gos kun ak rek niŋbay; pen Nap yomb ak nimbip sakiy ma gip; tap nimbip tikdip gok niŋimb. 31 Kun ak nuk biynimb diy kond mindeniŋgamb ak, chinup sek dinimuŋ aŋgiy, gos nokom niŋiy gem amek mey, nimbip kond mindakniŋ, tap kun gok ma tik diniŋgamb.

Tap Teprep Nimb Gok Nan-gem Mindonimuŋ Gor Miñmon Biyoŋ

(Mat 6:19-21)

32 “Kanj siypsiyp sikoy tiwin biy. Nap yomb nimbip diy kond mindeniŋgayn aŋgiy niŋimb ak mindip ak mey; ma piriknimimb. 33 Tap nimb gok mindip rek yokiy maniy diy, biynimb tap ma mindip gok kuyip ñinimimb. Kun gem mey, tap mapin nimb gok lum ar biy ma mindeniŋgamb; mindeniŋgamb Gor miñmon biyoŋ. Kun biyoŋ ma kurginiŋgamb; siplep ma siwiy, bi siydep gok siy diniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 34 Tap tep nimb gok man ar biy di nan-gem, gos nimbip ak mindeniŋgamb man ar biy; pen semb biyoŋ nan-gem, gos nimbip ak amniŋgamb kun biyoŋ aŋgak.”

Minj Moka Giy Mindenimimb

35 “Kun ak laplap nimb ak dem apek, maŋ maŋ paŋgiy, ler ak pimbirikiy, lam ak daŋgiy ay niŋmindenimimb. 36 Bi woŋg giñimbay gok aŋgniŋgambay, ‘Biyomb chin ak, biyn diyiŋg tap yomb ñimbsipay namb ak amimb rek, maŋ mindip winiŋgamb aŋgiy,’ niŋnep mindeniŋgambay. Kun ak biyomb kiyk ak giraŋgiy, ap kinjeŋ ak pik giygiw gek, kasek yikniŋgambay. Kun ak rek nimb ginimimb. 37 Pen nuk andkind apiy niŋniŋgamb: niŋmindeniŋgambay ak, kuyip di tep yimb giniŋgamb. Biyomb kun ak nuk key, chech nuk ak lip gek apek, maŋ maŋ paŋgiy, ler ak pimbirikiy, kuyip aŋgek, am tap ayñimbay tip ak bisiŋg kus kus gey, nuk key kuyip tap ñiŋemb gok dam ñiniŋgamb. 38 Pen Biyomb ak kisyimnamb biyaŋ akaŋ; kakaruk aŋgakniŋ apiy niŋniŋgamb: binuk gok wisin ma kineniŋgambay, kuyip di tep yimb giniŋgamb. 39 Kun ak niŋim. Biynimb korip nop nimb gok, bi tap siy dep bap ñin ak rek winiŋgamb aŋgiy niŋmindembiyap ak; korip kuyip ak piklakiy, tap kuyip gok siy ma dipkop. 40 Kun ak rek Bi bap Ñinuk winiŋgamb aŋgiy, kond mindenimimb. Ma asaw aŋgiy, niŋniŋgambim ñin ak winimuŋ rek ayip aŋgak.”

Gor Nup Woŋg Giñirep Ginimimb

(Mat 24:45-51)

41 Jiysis kun aŋgek, Piyta aŋgak, “Biyomb. Minim paydoŋ ay apan kun ak, chinup nep apan akaŋ, biynimb maŋgiysek apan?”

42 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Bi an gos tep mindek, woŋg gi tep yimb giniŋgamb ak, biyomb nuk ak amniŋg giy, nup aŋgniŋgamb, ‘Bi woŋg yip giñimbay gunap kuyip kond mindiy, tap ñiŋemb kuyip gok bilok ñiyiŋg gi mindenimin aŋgiy’ amniŋgamb. 43 Kun ak kisen andkind apiy, aŋgniŋgamb rek gek niŋiy, nup di tep yimb giniŋgamb. 44 Niŋind apiyn. Nup aŋgek, tap nuk gok maŋgiysek kond mindeniŋgamb.

45 “Pen bi woŋg nup giniŋgamb ak, biyomb yand ak kasek ma winiŋgamb aŋgiy, biynimb woŋg giñiniŋgambay gunap kuyip tapin pikiy, tap ñimbiy, ñiŋg kilis ñimbiy, sakiy ay gi mindakniŋ, 46 biyomb nuk ak kasek ma winiŋgamb aŋgiy niŋniŋgamb ñin ak apiy, nup timey yimb giy, biynimb minim nup ma niŋiy, am mindpay kind ak aŋgyokniŋgamb.

47 “Biyomb ak apiy mey, minim nuk aŋgak ak niŋrep giy, kindik ma gipay biynimb gok kuyip, yiwur yomb yimb rek ñiniŋgamb. 48 Biynimb minim nup nind ma niŋiy, timey giniŋgambay gok kuyip, yiwur siskoy rek ñiniŋgamb. Pen ar kun ak rek, bi bap nimbip tap yomb ñiy, pen kun ak rek ñim aŋgniŋgamb. Pen tap kuŋaynep di ñin ar nimbip ak ayek, direp ma geniŋgambim, apiy nimbip minim yomb yimb ak aŋgniŋgamb.

Gunap Jiysis Nup Ma Diy Asik Key Ayniŋgambay

(Mat 10:34-36)

49 “Yand opiyn ak, man ar biy sup puŋg aŋgiyniŋg opiyn. Okok maŋgiysek yinbikop ak tep! 50 Yiwur yomb diniŋgayn ak, yip miker yimb gisap. Kun ak pisnep di den mey, yip tep giniŋgamb!

51 “Yip aŋgniŋgambim, biynimb di jimñiniŋg gisap aŋgniŋgambim ak pen; yand opiyn rek, gos ar keykey niŋiy, asik keykey ayniŋgambay.

52 “Miñiy ñin biy tikiy, amyoŋg apyoŋg onep mamind rek mindeniŋgambay ak; omiŋal nokom yip dey, omiŋal yip ma diy, asik keykey ayniŋgambay. Pen mer ak: omiŋal yip der, omiŋal nokom yip ma diy, asik keykey ayniŋgambay. 53 Bi apiymiŋay ak, ñinuk akaŋ nop, yip ma dek mey, asik keykey ayniŋgayr. Biyn amiymiŋay ak, panuk akaŋ nonim, yip ma dek mey; asik keykey ayniŋgayr. Nonim yip, ñinuk biyn ak yip kunep: nonim akaŋ, ñinuk biyn ak yip ma dek mey, asik keykey ayniŋgayr aŋgak.”

Bi Kiyŋ Yomb Key Yimb Ak Wip Aŋgiy Ma Niŋyak

(Mat 16:2-3; Mak 8:11-13)

54 Pen Jiysis minim bap sek kuyip aŋgak, “Pumb paŋind amimb okok ken semb ayek niŋiy, miñiy miñmon pikniŋg gisap aŋgiy niŋmindem, apim rek nep gip. 55 Pinim yomb ak akyim ken apek niŋiy, miñiy pumb yomb giniŋg gisap aŋgem, apim rek nep gip. 56 Tap semb ar biyoŋ niŋrep giy; man ar biy niŋrep giy gipim ak pen, yenen ñin yomb kond mindyiŋgipim ak, miñiy wip biy ma niŋbim?

Minim Yomb Mindip Rek Gor Yip Tuŋgasik Ayrep Ginjun

(Mat 5:25-26)

57 “Pen yenen, Gor kinjeŋ tep ar niŋrep giy dinimimb ak mindakniŋ, tap yesek ar gok apun rek gip aŋgiy niŋbim?

58 “Pen bi bap nimbip kor dand amjipiyn aŋgek, kor yomb kun ak yenen amjipun aŋgiy, kinjeŋnamb okok amyiŋg, nund yip minim aŋg tuŋgasik ayrep ginimimb. Pen mer ak, nimbip pisnep dam biyomb kor niŋimb ñin ar ak yokek, nuk pen di poliys ñin ar ak ayek, nimbip dam kalambis ayniŋgamb. 59 Kun ak nimbip aspiyn; kalambis kun ak mindnep mindeniŋgambim. Tap day nimbik gok pisnep day paŋg diy nep, mis amniŋgambim aŋgak.”

13

1 Won kun ak nep, biynimb gunap ap, Jiysis nup kesim diy aŋgyak, “Galiyliy biynimb gunap ap Gor aŋgniŋep korip ak, tap simboŋg ñiyakniŋ, gapman biyomb Paylat kuyip pisnep pikayamb, likañ kuyip yowip, meymey siypsiyp pikayey likañ yowip namb siŋak aŋgyak.”

2 Aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Galiyliy biynimb kun gok, tap siy tap timey key yimb geyak, kuyip kun gip aŋgiy niŋbim? 3 Ak mer! Pen niŋim! Tap siy tap timey gipim gok, yenen kun gipun aŋgiy ma kirgeniŋgambim, maŋgiysek kun ak rek nep kumniŋgambim.

4 “Pen miñmon Saylom, korip paryomb yiy akyoŋ giyak ak paŋg apyapiy, biynimb onep kaŋgol pis ak kuyip pikayak ak niŋbim. Pen nimb aŋgniŋgambim, ‘Jerusalem biynimb gunap tap siy tap timey giyak rek mer; kiyk tap siy tap timey yomb yimb ak gey, Gor gek korip kun ak paŋg apyapiy, kuyip pikayak aŋgniŋgambim.’ 5 Pen ak kunep mer! Nimbip niŋind yimb aspiyn. Nimb maŋgiysek tap siy tap timey gipim gok, yenen kun gipun aŋgiy ma kirginiŋgambim ak; maŋgiysek kumyak kun ak rek nep kumniŋgambim aŋgak.”

Mon Bind Maŋgiy Ma Piyp Ak Paydoŋ Ayak

6 Pen Jiysis minim bap paydoŋ ay aŋgak, “Bi bap kiyaw maŋgiy ak piyaŋ aŋgiy, yiŋ ak jiw dand apiy, miñ wayn woŋg namb nuk ak yimniŋgamb. Kisen andkind apiy niŋniŋgamb; maŋgiy ma nep piyeniŋgamb, 7 bi woŋg nup giñiniŋgamb ak nup aŋgniŋgamb, ‘Simiy nokom nokom yinakniŋ, per apiy niŋbiyn; kiyaw yimnik ak, maŋgiy ñiŋemb ak ma nep piyp. Kun ak woŋgday namb yip ak mindek tep ma gip. Timb yoknimin aŋgniŋgamb.’

8 “Aŋgek, bi woŋg nup giniŋgamb ak aŋgniŋgamb, ‘Biyomb. Kiyaw kun ak miñiy ma timb yokep. Yand kiyaw kiñiŋ kun ak kipil gi tep giy, tap kaskas gunap dap ayen, 9 simiy andikiy ak maŋgiy piyek kirginimin; pen ma piyek, ñin kun ak timb yoknimin aŋgniŋgamb’ aŋgak.”

Biyn Kund Ñikgak Ak Yipund Gak

10 Pen Jiwda lotiw ñin bap, Jiysis Jiwda nan-gep korip miŋgan ak amiy, kuyip minim aŋgñi mindek. 11 Korip miŋgan kun ak, biyn kichekiy gek, kund ñikgiy nep taŋgek taŋgek, simiy yin kaŋgol piskind ayak ak, ap mindek. 12 Jiysis biyn kun anup, aŋgek apek aŋgak, “Tap nip gip ak suŋ ayip aŋgak.” 13 Kun aŋgiy, nup diniŋakniŋ, kund ak yipund gek, Gor nup yimb ak dand aranak.

14 Pen Jiwda lotiw ñin ak, gek suŋ ayak ak niŋiy, biyomb Jiwda nan-gep korip kond mindek ak nup miluk yapek, biynimb ap mindeyak gok kuyip aŋgak, “Nimbip biynimb tap gip gok, woŋg ñin onep kaŋgol ak mindip; apem gek suŋ aynimuŋ. Miñiy ñin biy lotiw ñin ak pen, kun gispim aŋgak.”

15-16 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Kanj kaw, doŋgiy nimb gok tiwniŋg ayem mindeniŋgamb ak, lotiw ñin ak ñiŋg nen gek, kuyip simb niŋiy miñ wisikiy, dand amem ñiŋg ñiŋniŋgambay akaŋ mer? Pen basind yes chin Ebraham tikek, tik dand amiy tikpay pañ biy, Seytan nup wosrey tiwniŋgayek, simiy yin kaŋgol piskind ayip ak, nup simb ma niŋbim? Miñiy lotiw ñin biy, miñ nup ayip ak tuŋgasiken, minim yomb aspim? Kun ak tom yimb gipim aŋgak.”

17 Jiysis kun aŋgek, bi nup miluk niŋyak gok, kuyip nambiŋ yimb gak. Pen biynimb yikop gok, Jiysis tap mageprek giyiŋgip rek niŋiy, miñmiñ yimb giyak.

Mon Mastet Maŋgiy Ak Paydoŋ Ay Aŋgak

(Mat 13:31-33; Mak 4:30-32)

18 Jiysis minim bap sek aŋgiy aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim aŋgniŋg gispiyn ak, yergiy rek aŋgen niŋrep yimb giniŋgambim? 19 Mey minim ar aŋgniŋg gispiyn biy rek mindip. Bi bap mon mastet maŋgiy ak, di woŋgday nuk ak yimek, jak yomb giy, alik tep ak pikek, yakir gok ap ay mindeniŋgambay aŋgak.”

20 Minim bap pen tip ak aŋgak, “Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak, yergiy aŋgen niŋrep giniŋgambim? 21 Ar kun ak rek, biyn gok yiys ak sikoy band bap diy, palaw tiyn yomb ak sek, tuŋgandik mandik gey, mindyiŋg yomb yimb tanimb rek ak giniŋgamb aŋgak.”

Kinjeŋrumb Sikoy Ak

(Mat 7:13-14, 21-23)

22 Pen Jiysis Jerusalem amniŋg, yipund giy ma amnak. Nuk miñmon dawin yomb okok sek, miñmon sikoy okok sek namb namb kinyiŋg, minim aŋgñek amnak. 23 Biynimb kun okok mindeyak gok, bap Jiysis nup aŋgak, “Gor biynimb gunap nep diniŋgamb?”

Aŋgek, kuyip aŋgak, 24 “Kun ak nimbip aspiyn, nimb kilis giy nep, kinjeŋrumb sikoy tam ak amniŋgambim. Biynimb kuŋay yimb nep, korip miŋgan amnun aŋgiy, gi mer niŋniŋgambay. 25 Yenen, bi korip nop nimb ak kinjeŋ giñek, nimb mis okok nep mindiy, pik giygiw giyiŋg aŋgniŋgambim, ‘Biyomb! Kinjeŋ ak yikan aŋgem,’ nuk aŋgniŋgamb, ‘Nimb akay nimb? Yand nimbip ma niŋbiyn’ aŋgniŋgamb.”

26 “Aŋgek, nimb pen aŋgniŋgambim, ‘Nind miñmon chinup ak, ap minim aŋgñinakniŋ, nand yip tap ñiŋnuk aŋgem,’ 27 nimbip tip ak aŋgniŋgamb, ‘Yand nimbip ma niŋbiyn. Nimb akay nimb? Nimb biynimb tap siy tap timey nep gipim ak, kinjeŋ ma yikniŋgayn! Amnimimb’ aŋgniŋgamb.”

28 “Kun ak kisen Ebraham, Aysek, Jekop, bi Gor minim aŋgep gok, Gor ñin ar ak mindyakniŋ, nimbip pen aŋg mis yokek, siy aŋgyiŋg, meŋg siwbirik mindeniŋgambim. 29 Pen biynimb Jiwda mer gok, gunap pumb lim gip okok ken apiy; gunap paŋind amimb okok ken apiy, gunap akdoŋ nimb apiy, gunap akdoŋ nimb apiy, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb namb ak apiy, jimñiy tap yomb ñiŋniŋgambay.

30 “Kun ak, biynimb nind opay gok, kasek amnun aŋgiy gos ak ma niŋey, biynimb kisenimb gok apiy, kuyip tawsak ay nind amniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Jerusalem Simb Niŋak

(Mat 23:37-39)

31 Won kun siŋak nep bi Peresiy gunap apiy, Jiysis nup aŋgyak, “Gapman biyomb Herot nip pikayniŋg gisap ak, miñmon biy kirgiy, miñmon bap key amnimin aŋgyak.”

32 Aŋgeyak aŋgak, “Nimb am kayn ayndik kun ak nup aŋgem, niŋmindonimuŋ. Miñiy sek, toy sek biynimb tap gip gok gen suŋ ay, biynimb kichekiy malñiluk ambaŋ ayip gok, gen biynimb yimb ay giniŋgamb. Menik mey, Jerusalem amiy, woŋg yand ak gi diniŋgayn.

33 “Pen miñiy ñin kaw biy, Gor woŋg yip aŋgak anep gi mindeniŋgayn. Jerusalem amen yip pikayniŋgambay. Bi Gor minim aŋgep gok kuyip, per miñmon gunap ma pikaypay; Jerusalem nep pikaypay. 34 Jerusalem! Jerusalem! Gor, bi minim nup aŋgep nimbip ker yokip gok, yenen per kamb diy pikaypim! Per biynimb nimbip gok kakaruk ñiluk rek, pil beŋ okok ayin aŋgen, yip yiruk niŋiy ma dipim! 35 Kun ak niŋim; Gor aŋgniŋep korip yomb nimbik ak, yikop yimb mindeniŋgamb. Yip ma niŋniŋgambim. Kisen, bi Gor chinup nen aŋgyokek asaw ak, tep yimb asaw aŋgniŋgambim ñin ak nep, yip niŋniŋgambim aŋgak.”

14

Jiysis Bi Ñin Tomb Siw Gak Ak Gek, Suŋ Ayak

1 Jiwda lotiw ñin bap, Jiysis am, Peresiy biyomb bap korip ak tap ñiŋakniŋ, nuk yerip rek ginimuŋ aŋgiy, niŋyinjsek ay mindeyak. 2 Yenen: ñin kun ak, bi ñin tomb siw gak bap ap mindek. 3 Jiysis bi kun anup niŋiy, bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek kuyip aŋgak, “Bi tap gip gok, lotiw ñin ak gon suŋ aynimuŋ akaŋ, mer?” 4 Aŋgek, minim bap pen ma yimb aŋgeyak; nuk bi ñin tomb siw gak anup, diniŋek suŋ ayek, aŋgyokyiŋg, 5 bi kun gok kuyip aŋgak, “Ñapan nimb bap akaŋ; makaw nimb bap, lotiw ñin ak ñiŋg malpim kaw miŋgan ak amek, nimb simb ma niŋiy, ma diyokniŋgambim?” 6 Aŋgek, kiyk pen minim bap ma aŋgyak.

Yimb Yomb Mindeŋ Aŋgiy Gos Ak Ma Niŋnimimb

7 Pen bi kun gok tap ñiŋniŋg, cheya ar tep tep gok nep bisgey amnakniŋ, Jiysis minim bap paydoŋ ay aŋgak, 8 “Bi bap biyn diniŋg giy, tap yomb ñiŋniŋg nimbip suk aŋgek amiy, cheya tep aynimuŋ ar ak, ma bisginimimb. Bi kun ak nuk, biyomb yimb bap apiy bisgaŋ aŋgiy, aynimuŋ rek ayniŋgamb. 9 Kun ak nimb ar kun ak bisgeniŋgambim, bi nimbip suk aŋgniŋgamb ak apiy aŋgniŋgamb, ‘Nimb key siŋak amem, biyomb biy bisgaŋ aŋgek,’ nimbip nambiŋ gakniŋ, am gol okok bisginiŋgambim.

10 “Pen nimbip tap ñiŋun aŋgiy suk aŋgeniŋgiy, amiy gol okok bisiŋg mindem mey, bi nimbip suk aŋgniŋgamb ak apiy aŋgnimuŋ, ‘Buŋgiy sikop. Nimb apiy cheya tep ar biy bisgim aŋgek,’ biynimb tap ñiŋniŋg ap mindeniŋgambay gok nimbip niŋiy, bi gok namb biy biyomb mindpay aŋgniŋgambay.

11 Kun ak rek, biynimb chin yimb yomb mindip aŋgiy niŋbay gok, Gor niŋek yimb kuyip apyowniŋgamb. Pen biynimb, Gor Biyomb yimb mindip aŋgiy siskoy diy mindpay gok, Gor yimb kuyip gek araniŋgamb aŋgak.”

12 Jiysis minim kun ak aŋgiy, bi tap yomb ñiŋniŋg, biynimb suk aŋgak ak nup aŋgak, “Nand tap yomb ñiŋniŋg; namam nak gok, buŋgiy nak gok, biynimb miñmon nak jimñiy gok, bi maniy kuŋay mindeniŋgamb gok kuyip nep suk ma aŋgnimin. Biynimb kun gok rek, nip pen ambey ñiniŋgambay. 13 Tap yomb ñiŋniŋg; biynimb yimgeprek gok, biynimb ñin tomb paŋg pikek amdip gok, biynimb windin koy gok, biynimb ñin tomb timey gip gok kuyip suk aŋgey apiy; tap ñiŋnimimb.

14 “Biynimb simbgeprek kun gok, nip pen ñiniŋgiy rek ma ayniŋgamb ak mey; kisen Gor biynimb suŋ-tep nuk gok, gek tikjakniŋgambay ñin ak, nip pen ñiniŋgamb aŋgak.”

Tap Yomb Ñiŋniŋgambay Ak Paydoŋ Ayak

(Mat 22:1-10)

15 Pen minim kun ak niŋiy, bi kiy yip tap ñimbek bap, Jiysis nup aŋgak, “Gor biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb gok, nuk yip jimñiy tap yomb ñiŋniŋgambay rek, miñmiñ yimb giniŋgambay aŋgak.”

16 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Bi bap tap yomb ñiŋniŋg, biynimb kuŋaynep suk aŋgniŋgamb. 17 Pen tap yomb ñiŋemb ñin kun ak apeniŋgamb, bi nup woŋg giñiniŋgamb ak nup aŋgyokiy aŋgniŋgamb, ‘Miñiy am biynimb aŋgaypiyn gok kuyip am poŋind wan aŋgek,’ amiy aŋgniŋgamb, ‘Tap maŋgiysek dap nan-gip nen, apem amnun aŋgniŋgamb.’

18 “Aŋgek, biynimb kun gok bap aŋgniŋgamb, ‘Yand amnim ak pen; mankumb bap tawpiyn ak, niŋniŋg amjipiyn aŋgniŋgamb.’

19 “Bap aŋgniŋgamb, ‘Amnim ak pen; woŋg giyaŋ aŋgiy, makaw anep wanjrem tawpiyn ak, woŋg girep giniŋgiy akaŋ aŋgiy, tiwniŋg diniŋniŋg amjipiyn aŋgniŋgamb.’

20 “Bap aŋgniŋgamb, ‘Amnim ak pen, biyn yand ak kisen nep dipiyn aŋgniŋgamb.’

21 “Kun aŋgey, bi kun ak andkind amiy biyomb nuk anup aŋgniŋgamb, ‘Biyomb! Biynimb apan gok am aŋgen, kiyk kun kun apay.’ Aŋgek, biyomb ak simbwur nup ak timey gek, binuk kun anup, tip ak dawin yomb kun okok aŋgyokiy aŋgniŋgamb, ‘Nand kasek kinjeŋ tam yomb okok sek, kinjeŋ tam sikoy okok sek amyiŋg; biynimb simbgeprek gok diy, biynimb ñin tomb beŋ beŋ gip gok diy, biynimb windin koy gip gok diy, mumbwak mind tep ma gip gok diy, dand winimin aŋgniŋgamb.’

22 “Aŋgek, aŋgniŋgamb rek giy, kisen bi woŋg giñemb kun ak aŋgniŋgamb, ‘Biyomb. Apan rek kisen gipiyn ak pen; wikan gunap tip anep mindip aŋgniŋgamb.’

23 “Aŋgek, biyomb ak bi kun ak nup, miñmon yikop okok aŋgyokiy aŋgniŋgamb, ‘Kinjeŋ tam yomb okok sek, kinjeŋ tam sikoy okok sek amiy, biynimb kuŋay yimb dand apey, korip miŋgan yip ak pisnep timbik dinimuŋ. 24 Pen biynimb nind suk aŋgen ma opay gok, tap yip siskoy gunap ma ñiŋniŋgambay. Mer yimb aŋgniŋgamb’ aŋgak.”

Gos Niŋrep Giy Yip Ker Winimimb Aŋgak

(Mat 10:37-38)

25 Jiysis kun aŋgiy amnakniŋ, biynimb kuŋay yimb nep, nup kisen giyakniŋ, nuk andikiy kuyip aŋgak, 26 “Biynimb gok yip ker winiŋgambay ak pen, gos yomb kiyk amniŋgamb; nop, nonim, nunay, numam, biyn, ñapan kiyk, akaŋ mumbwak kiyk key ak; yand niŋen biynimb yand mindeniŋgiy rek ma ayip.

27 “Biynimb gunap aŋgniŋgambay, Jiysis biynimb nuk mindenjun ak pen; kun gon, biynimb gunap chinup timey giniŋgiy rek ayip aŋgiy, mumbwak kiyk keynep gos niŋyiŋg mindeniŋgambay ak, kuyip ma diniŋgayn.

28 “Pen bi nimb bap, korip yomb bap giniŋg, maniy ak yerip yerip diy ginim aŋgiy, gos ak niŋrep giy ginimuŋ. 29 Pen giyn giyn aŋgiy, simen ak nind nep giniŋgamb ak pen, korip par kun ak sisak gek, biynimb gok nup aŋgjiwiy aŋgniŋgambay, 30 ‘Bi par ak korip giniŋg rek gi dand amiy, day sek kirgip aŋgniŋgambay.’

31 “Pen kun ak rek, bi bap, biyomb bap yip penpen giniŋg; gos niŋ-tep giy amnimuŋ. Gos niŋdand amiy, amiybi yand ak ten tawsin nep mindip; biyomb kun ak amiybi nuk tiwendiy tawsin mindip; penpen giy, yip ñaŋg aynimuŋ rek ayip aŋgiy mey, 32 par okok kisen owakniŋ, minim ak yokiy aŋgniŋgamb, ‘Minim aŋg jimñinjur aŋgniŋgamb.’

33 “Kun ak niŋrep ginimimb. Tap nimb gok nep wasemb ay, biynimb nimb gok nep wasemb ay giniŋgambim ak, biynimb yand ma mindeniŋgambim.

Sol Minim Ak Paydoŋ Ayak

34 “Sol tap yindik tep yimb ak pen; yindik nuk ak amek, yergiy gey tip ak yindik giniŋgamb? 35 Sol kun ak rek, di woŋgday ak ayey, timey giniŋgamb. Kun ak woŋg nuk bap ma mindip; diyokep rek nep ayip. Minim kun ak, biynimb gos timund sek ak tikniŋnimimb aŋgak”

15

Siypsiyp Ñiluk Kurgak

(Mat 18:12-14)

1 Biynimb tap siy tap timey giyak gok sek, bi takes dep gok sek Jiysis minim asap ak niŋun aŋgiy, ap niŋmindeyak. 2 Pen bi Peresiy gok sek, bi low tiysa gok sek Jiysis nup, aŋgjiwiy aŋgyak, “Nuk yenen bi tap siy dep gok yip, bi takes diyiŋg maniy yesek gunap dipay gok yip, per tap jimñiy ñiŋimb aŋgyak.”

3 Kun aŋgey, Jiysis niŋiy, minim bap kuyip paydoŋ ay aŋgak, 4 “Bi nimb bap, kanj siypsiyp ñin jiwiy onep mamind ak mok mindeniŋgamb. Pen nokom bap kurgek, gunap dam wikan bap ayek, tap kaskas ñiŋyakniŋ, kanj nuk kurginiŋgamb ak, mapin piŋiyñiy nep ayek, piyowek amniŋgamb. Am piyow giraŋgraŋg niŋiy, 5 nup tep yimb gakniŋ, di wanjrem ar ak ay dand korip winiŋgamb. Dand apiy, 6 buŋgiy nuk gok kuyip suk aŋgiy, biynimb miñmon nuk yip jimñiy gok kuyip suk aŋgiy gek, ap nan-gey aŋgniŋgamb, ‘Kanj yand kurgip ak piyow niŋiy dipiyn nen; maŋgiysek apem miñmiñ gun aŋgniŋgamb.’

7 “Kun ak rek, Gor biynimb nuk kuŋaynep suŋ-tep rek ayniŋgamb ak pen; gos nuk ak amniŋgamb biynimb minim nup timbrikiy, pisnep kumjun rek ayip aŋgiy, niŋniŋgambay gok. Kun ak mey, bap nup ker apek, enjol nuk gok yip miñmiñ yimb giniŋgambay.

Maniy Maŋgiy Kurgak

8 “Akaŋ pen, biyn bap maniy maŋgiy nuk onep wanjrem ak mindeniŋgamb. Pen won bap, korip miŋgan okok kapkap yapeniŋgamb, nuk yerginiŋgamb? Nuk lam daŋgiy ay, tap day day liŋg liŋg, maniy nuk won kun ak niŋiy dek, 9 nup tep yimb gakniŋ, buŋgiy nuk gok kuyip, maŋgiysek suk aŋgek ap nan-gey aŋgniŋgamb, ‘Maniy yowip won ak piyow niŋbiyn nen, maŋgiysek apem miñmiñ gun aŋgniŋgamb.’

10 “Kun ak rek, Gor biynimb nup kirpay gok kuyip giniŋgamb. Biynimb nup kirpay kun gok, bap gos kisenimb niŋiy, nup deniŋgamb, nuk enjol nuk gok yip miñmiñ yimb giniŋgambay aŋgak.”

Ñi Ak Nop Nup Kiriŋg Amnak

11 Jiysis kun aŋgiy aŋgak, “Bi bap ñi omiŋal tikniŋgamb. 12 Ñinuk kisen ak, ap nop nup aŋgniŋgamb, ‘Bapiy. Tap chirupmiŋay apan gok, pikasik yip gok key ñan aŋgek,’ nop tap kuyipmiŋay gok pikasik keykey ñiniŋgamb. 13 Ñek, ñinuk kisen ak permindiy mer, nop tap pikasik ñiniŋgamb gok yokiy maniy diy, dand miñmon paryomb okok amniŋgamb. Am kun okok mindiy, biyn siy tap timey okok giyiŋg, maniy dand amniŋgamb gok, maŋgiysek giñimb diniŋgamb.

14 “Kun giy ñimbdeniŋgamb, yiwan yomb yimb ak winiŋgamb miñmon kun ak. Maniy diy, tap taw ñiŋnimuŋ rek bap, ma yimb mindeniŋgamb. 15 Kun gek, am bi miñmon nop nimb, kun ak nimb bap aŋgniŋek, nup kanj woŋg ak aŋgayniŋgamb. 16 Pen nup yiwan yomb yimb ak ginep mindek mindek, kanj mokniŋgambay tap day gok gunap, ñiŋnimuŋ rek ayniŋgamb ak pen; biynimb gunap, nup tap keñmaŋgiy ma ñiniŋgambay.

17 “Pen kisen, gos nuk ak asik ayek aŋgniŋgamb, ‘Bapiy bi nup woŋg giñimbay gok, keñmaŋgiy kuŋay mindip. Yand biy minden, yiwan yomb yimb ak gip. 18 Bapiy mindip ak tip andkind amiy, nup aŋgniŋgayn, “Windin yirik ar nip ak timey giy, Gor windin yirik ar ak timey giy gipiyn rek, 19 yip ñiyand ma aŋgnimin. Bi woŋg nip giñemb yikop rek bap, aŋgayey mindenim, aŋgniŋgayn” aŋgniŋgamb.’

20 “Kun aŋgiy, saŋdiniŋgamb. Am am, nop mindeniŋgamb siŋak maŋ maŋ gakniŋ, nop ñinuk nup parchim niŋek, simb timey yimb gek, kasek am nup di kaykol gakniŋ, 21 aŋgniŋgamb, ‘Bapiy. Gor windin yirik ar ak timey giy, windin yirik ar nip ak timey giy gipiyn rek, yip “Ñiyand” ma aŋgnimin aŋgniŋgamb.’

22-24 “Nop pen, bi woŋg nup giñiniŋgambay gok kuyip aŋgniŋgamb, ‘Ñiyand ak pisnep kurgiy kumak rek ayak ak pen; miñiy niŋsipiyn. Nup chech paryomb ak ayñiy, ñin riyŋ ayñiy, tomb tirup ayñiy ginimimb. Kun giy, am makaw ñiluk tep yimb bap pik dand apem, daŋgiy ñimbyiŋg, miñmiñ ginjun aŋgniŋgamb.’ Aŋgek, aŋgniŋgamb rek giy, keñmaŋgiy daŋgiy ñimbyiŋg, miñmiñ giniŋgambay.

25 “Pen ñinuk nind ak, woŋgday okok giraŋgiy, andkind yep korip maŋ siŋak apiy niŋniŋgamb; giyta pikiy, miñmiñ giyiŋg geniŋgambay. 26 Kun gey niŋiy, bi nop nup woŋg giñemb bap nup aŋgniŋiy aŋgniŋgamb, ‘Yergispay?’ 27 Aŋgek aŋgniŋgamb, ‘Namam kisen kumimb aŋgiy niŋbun ak pen; miñiy andkind apek, nap makaw ñiluk tep yimb bap, pik daŋgiy ñimbyiŋg, miñmiñ gispay aŋgniŋgamb.’

28 “Aŋgek, nup miluk timey yimb yapek, korip miŋgan ma yimb amniŋgamb; mis akyaŋ nep mindeniŋgamb. Nop pen mis apiy, ‘Korip miŋgan wan aŋgiy’ nup minim sisayn aŋgek, 29 ñinuk aŋgniŋgamb, ‘Yand minim apan rek kindik giy, bi yikop woŋg giñimbay rek ak mindiy, woŋg nip ak per gen gen, simiy kuŋay yimb nep yinimb. Pen yip meymey ñiluk bap ñey, buŋgiy yand gok yip pik daŋgiy ñimbyiŋg, miñmiñ ma gipun. 30 Ñinak kun ak, tap bilok ñinak gok dam biyn siy, tap okok giy, ñimbdiy apek, nup simb niŋiy, makaw ñiluk tep yimb ak pikpan aŋgniŋgamb.’

31 “Kun aŋgek, nop ñinuk nup aŋgniŋgamb, ‘Chirapiy per mindpur rek, tap yand gok maŋgiysek nak diniŋgamban. 32 Namam kisen kumimb rek ayak ak pen; miñiy tip ak apek yimb niŋiy mey, miñmiñ gispun aŋgniŋgamb’ aŋgak.”

16

Kisen Yergiy Rek Mindeniŋgambim Gos Ak Niŋnimimb

1 Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Biyomb tap nuk kuŋay mindeniŋgamb bap, bi kond mindep nuk bap aŋgayek, tap nup gok kond mindeniŋgamb. Pen biyomb ak, minim bap niŋniŋgamb; bi tap nup kond mindeniŋgamb ak, tap nup gok monmon giniŋgamb. 2 Kun ak niŋiy, nup suk aŋgek apek aŋgniŋgamb, ‘Tap yip kond mind tep ma gipan ak, yip aŋgñey niŋbiyn. Kun ak nand am, tap yand yerip yerip mindip gok ñin paŋg tep giy; biynimb okok kuyip, tap day yand yerip yerip mindip gok ñin paŋg tep giy, ap yip aŋgñinimin. Pen woŋg yip ak kisen ma giniŋgamban aŋgniŋgamb.’

3 “Aŋgek, bi tap nup kond mindep kun ak, namb nuk okok nep gos kuŋay niŋiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb ak yip aŋgyoksap rek yerginim? Yand bi kilis ma mindpiyn ak, man piŋiy paŋgnim rek ma ayip. Biynimb gunap tap kuyip ak asimb aŋgñimben, yip nambiŋ giniŋgamb aŋgniŋgamb.’ 4 Pen kisen gosimb niŋrep giy aŋgniŋgamb, ‘Yerginim ak niŋsipiyn. Ar kun ak gen biyomb ak yip aŋgyokek, biynimb gunap yip dey, korip kiy ak kin mindeniŋgayn aŋgniŋgamb.’

5 “Kun aŋgiy, biyomb nuk ak biynimb gunap kuyip, tap day mindeniŋgamb gok suk aŋgek, bi nind winiŋgamb anup aŋgniŋgamb, ‘Biyomb yand ak, tap day nuk nip yerip yerip mindip?’ 6 Aŋgek, ‘Wel diram ñin jiwiy onep kaŋgol ak aŋgniŋgamb.’ Aŋgek aŋgniŋgamb, ‘Tiker biy diy, kasek ñin jiwiy omiŋal nokom nep tikan aŋgniŋgamb.’ Aŋgek, aŋgniŋgamb rek giniŋgamb.

7 “Kisen bi bap apek aŋgniŋgamb, ‘Biyomb yand ak, tap day nuk nip yerip yerip mindip?’ Aŋgek, ‘Wan tawsin rays bek aŋgniŋgamb.’ Aŋgek aŋgniŋgamb, ‘Tiker biy diy, kasek eyit handret nep tiknimin aŋgniŋgamb.’ Aŋgek, aŋgniŋgamb rek giniŋgamb.

8 “Kun gek, kisen biyomb ak niŋiy aŋgniŋgamb, ‘Bi tap yip kond mindep ak, yerer giy mindrep giniŋgamb ak, niŋrep gip aŋgniŋgamb.’

“Kun ak niŋim: Biynimb yikop gok apay, ‘Miñiy yergiy gon, kisen bisgep chin ak mindeniŋgamb aŋgiy’ gos ak niŋyiŋg, gey amimb. Pen biynimb Gor ker mindpay gok, kun rek gey ambikop ak tep. 9 Maniy tap yerip man ar biy mindip gok, biynimb yimgeprek gok kuyip simb niŋiy ñem mey; kisen tap kun gok pisnep kurginiŋgamb ñin ak, kinjeŋ tep nimb ak mindeniŋgamb.

10 Tap sikoy bap, biynimb gunap kuyip ñin ar ak ayey, direp ma giniŋgambay ak; tap yomb bap ñey, kunep giniŋgambay. Pen tap sikoy bap, di ñin ar kuyip ayey, direp giniŋgambay ak; tap yomb gok ñey, kunep giniŋgambay. 11 Pen nimb taprep lum ar biy diyiŋg, niŋrep giy ma geniŋgambim; an nimbip gek perper mindeniŋgambim. 12 Biyomb ak tap nuk, pen ñin ar nimbip ayek, direp ma geniŋgambim, gos yerip niŋiy, tip tep miñmon nuk biyoŋ ak nimbip aŋgniŋgamb.

13 “Bi nokom bap, biyomb omiŋal kuyip woŋg giñinimuŋ rek ma ayip. Yenen: nuk biyomb bap nup niŋek tep geniŋgamb, biyomb bap nup kirginiŋgamb. Akaŋ biyomb bap nup niŋek tep geniŋgamb; bap nup kirginiŋgamb. Kun ak, nimb maniy tap yikop gok, tap tep yimb aŋgiy, Gor nup kirginimimb rek ayip ak; niŋrep ginimimb aŋgak.”

14 Bi Peresiy gok, gosimb yomb kiyk maniy ar ak nep niŋyiŋgipay ak mey, Jiysis minim aŋgak kun ak niŋiy, aŋgjiwyak. 15 Aŋgjiweyak, kuyip aŋgak, “Tap biynimb niŋey tep gip gok, Gor niŋek tap yikop rek ayip. Nimb biynimb windin yirik ar ak, chin biynimb tep mindpun apim ak pen; Gor namb nimbip biyaŋ niŋimb.

16 “Pen Jon bi ñiŋg pikñemb ma mindek ñin ak, biynimb gok Mosis low minim tikak ak sek, bi Gor minim aŋgep gunap minim tikyak ak sek niŋiy, ar kun ak gey amyiŋgip. Pen miñiy, Jon apiy, minim tep Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ak aŋgek niŋiy, biynimb maŋgiysek ar kun ak nep amnun aŋgiy, gey amjap. 17 Pen semb biyoŋ sek, mankumb biy sek kurginiŋgamb rek ayip: Gor low minim ar ak, kurginimuŋ rek ma mindip.

18 “Kun ak bi biyn diy kirgiy, am biyn kisenimb bap dipay gok, timey gipay. Pen bi an tikjakiy, biyn bi diy kirgak bap nup diniŋgamb ak; kunep timey giniŋgamb.

Maniy Bi Ak Yip Lasaras Yip

19 “Bi bap maniy tap nuk kuŋay yimb mindyiŋgip. Nuk chech teprep yimb gok nep yimiy, tap ñiŋemb teprep gok nep ñimbyiŋgip. 20 Pen korip kinjeŋrumb gol nuk siŋak, bi soy sek tap ma mindek bap, dap ayey mindyiŋgip. Yimb nuk Lasaras. 21 Gosimb nuk ak, yand bi tap kuŋay mindip biy tap ñimbek, day day boŋg molik okok yowniŋgamb gok ñimben mey, yip yiwan ma giniŋgamb aŋgyiŋgip. Pen kayn gok apiy, soy nup gok bileŋg ñimbyiŋgipay.

22 “Kindik, bi maniy tap nuk ma mindyiŋgip kun ak kumek, enjol gok ap nup dand Gor miñmon biyoŋ amiy, Ebraham yip ayak. Bi maniy tap nuk kuŋay mindyiŋgip ak, kunep kumek komyakniŋ, 23 am mon key yinjap ak, yiwur yomb yimb gakniŋ mindyiŋgip. Pen mindiy, kiyoŋgiy niŋak: Ebraham, Lasaras yip keykey siŋbiyoŋ minderik. 24 Niŋiy, suk aŋgiy aŋgak, ‘Bapiy Ebraham. Yip simb niŋan. Lasaras nup aŋgey, ñin maŋgiy par nuk bap ñiŋg ak tawiy, dap alemb yip ak diniŋek, yip sayn gaŋ. Mon ak yiniy, yip yiwur timey yimb gip aŋgak.’

25 “Aŋgek, Ebraham aŋgak, ‘Ñi niŋan! Man ar biyaŋ mindenak ñin ak, nak tap tep gok nep dinak; Lasaras tap timey gok nep dak. Pen miñiy miñmon biy, nuk sayn tep mindakniŋ, nip yiwur yomb gisap. 26 Gor mol yomb yimb ak, namb biy gayak ak mey; chin biynimb pis biy, talakiy kayaŋ ak ma amniŋgambun. Pen nimb pis kayaŋ ak talakiy, biy ma winiŋgambim aŋgak.’

27 “Aŋgek, bi kun ak aŋgak, ‘Kun apan ak, Lasaras nup aŋgey, bapiy korip amiy, 28 mam yand onep mamind ak kuyip, minim kilis yimb ak aŋgenimuŋ, miñmon yiwur pernep gip biy, ma winiŋgiy aŋgak.’

29 “Kun aŋgek, Ebraham aŋgak, ‘Gor Mosis nup gos ñek, Baybol buk minim tikak ak sek, bi minim nup aŋgep gunap kuyip gos, ñek Baybol buk tikyak minim ak sek mindip. Niŋniŋg, kun gok niŋniŋgiy aŋgak.’

30 “Aŋgek, maniy bi kun ak aŋgak, ‘Bapiy. Ak tep ma apan. Biynimb bap kumiy tikjakiy, am aŋgeniŋgamb mey, niŋind aŋgip aŋgiy, tap siy tap timey gipay ar ak kirgiy, Gor nup nep gosimb niŋniŋgambay aŋgak.’

31 “Aŋgek, Ebraham aŋgak, ‘Kiyk Mosis minim tikak ak ma niŋiy, bi Gor minim aŋgep gunap, minim tikyak ak ma niŋiy gipay ak; bi bap kumiy tikjakiy, am aŋgek, kunep ma niŋniŋgambay aŋgak.’ ”

17

Tap Siy Tap Timey Giy Apyap Pikpay

(Mat 18:6-7; Mak 9:42)

1 Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Biyn bap akaŋ, bi bap miñ timey ar ak giy, biynimb gunap kuyip gos ñey, ar kun ak giy apyap pikpay ak; timey yimb gip. Miñ ar kun ak nind giyiŋgipay, miñiy gipay, kisen kunep giniŋgambay. Pen gipay kun ak rek, yiwur kun ak key yimb diniŋgambay. 2 Kiyk won kun siŋak nep, giniŋg giyakniŋ, kuyip kamb yomb bap, kuŋam ak sek miñ aybirikiy, dam ñiŋg yokpiyap ak, kuyip tep gipyap. Yenen: kiyk kim mindiy, biynimb yip ker ñin tomb wos ma gip gunap, kuyip gey apyap pikniŋgambay ak, yiwur yomb yimb diniŋgambay. 3 Kun ak nimb asik tep ginimimb.

Pen mam akaŋ, ay bap tap siy tap timey gonimuŋ, nup niŋchikiy aŋgem, yenen kun gipiyn aŋgiy niŋonimuŋ; niŋiy kirginimimb. 4 Pen tap nimbip rek gunap timey giyiŋg, yenen kun gipiyn aŋgiy, ap aŋgonimuŋ, niŋiy kirginimimb. Ñin nokom bap, kun gek gek onep ar ak rek amek, kunep niŋiy kirginimimb aŋgak.”

Gor Nup Gosimb Niŋbay

5 Jiysis kun aŋgek, binuk gok aŋgyak, “Chin key kun ginjun rek ma ayip; kuyip yiruk niŋjun rek ayip. Kun ak nand gey, chin Gor nup gosimb nokom niŋon, chinup kond mindakniŋ, kun ginjun aŋgyak.”

6 Aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Pen Gor nup gosimb niŋbim ak yomb mer: mon mastet maŋgiy achimb rek nep mindek; aŋgniŋgambim, ‘Mon biy junj sek jiwiy, ñiŋg yomb namb siŋbindoŋ, jak mindey aŋgem,’ Gor aŋgniŋgambim rek nep giniŋgamb.

Bi Woŋg Giñemb

7 “Bi bap, bi woŋg giñemb nuk bap diy aŋgek, am man piŋiy paŋgiy akaŋ, kanj siypsiyp gok mok taŋgiy, andkind korip apek, biyomb nuk ak, nup yerip aŋgniŋgamb? ‘Nip yiwan gip, kasek ap bisgiy tap ñiŋan aŋgniŋgamb?’ 8 Mer! Kun ma aŋgniŋgamb. Nuk aŋgniŋgamb, ‘Chech ak dey apek, ler ak aybirikiy, ñiŋg tap yip gok dapey ñimben, kisen ñiŋg tap nand gok ñiŋan aŋgniŋgamb.’ 9 Bi woŋg giñemb nuk ak, aŋgniŋgamb rek gek, nup minim tep gunap ma aŋgniŋgamb. ‘Bi woŋg giñemb yand ak mey, apiyn rek gip aŋgniŋgamb.’

10 “Kun ak rek mey nimb. Gor nimbip aŋgniŋgamb rek giy, kisen aŋgniŋgambim, ‘Chin biynimb tep mer: ar bap key ma gipun; woŋg chin gep rek ak mey, gipun aŋgniŋgambim’ aŋgak.”

Bi Soy Aydik Ayak Onep Wanjrem Ak Gek Suŋ Ayak

11 Jiysis Jerusalem amniyn aŋgiy, miñmon Samariya biy Galiyliy bindoŋ, namb ak am am miñmon bap amjakakniŋ, 12 bi soy ayndik ayak onep wanjrem ak, nup namb pikiy, keykey siŋbindoŋ mindiy, 13 aŋgyak, “Biyomb Jiysis. Chinup simb niŋan aŋgyak.”

14 Aŋgeyak, kuyip aŋgak, “Nimbip suŋ ayip nen, am bi Gor nup simboŋgep gok kuyip, yomnimimb aŋgak.” Kun aŋgek, kinjeŋnamb okok amniyakniŋ, kuyip maŋgiysek suŋ ayek, 15 bi Samariya nimb ak nup suŋ ayak ak niŋiy, minim yomb aŋgyiŋg, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg, 16 andkind ap Jiysis mindek siŋak koŋgim yimiy, nup “Tep” aŋgak.

17 Kun gek niŋiy, Jiysis aŋgak, “Yand aŋgniŋbiyn-eŋ; bi onep wanjrem ak suŋ ayip aŋgiy niŋbiyn ak pen; bi onep anjip ak akay? 18 Bi gunap yenen ma opay? Bi par okok nimb ak nep apiy, Gor nup tep aŋgip aŋgak.”

19 Kun aŋgiy, bi kun anup aŋgak, “Jiysis yip gek, suŋ ayniŋgamb aŋgiy gos ak niŋban rek, nip gen suŋ ayip nen, amnoŋ aŋgak.”

Gor Biynimb Diy Kond Mindeniŋgamb

(Mat 24:23-28)

20 Pen bi Peresiy gok, Jiysis nup aŋgyak, “Kiyŋ yomb key per kond mindpun ak ñin akay rek apiy, chinup diy kond mindeniŋgamb?”

Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Biyomb biynimb diy kond mindeniŋgamb apim kun ak, biyomb kiyŋ gunap, biynimb miseŋ kond mindey niŋiy apay, 21 ‘Biynimb kond mindip biy, kond mindip bindoŋ apay’ rek ma aŋgniŋgambim. Yenen, nuk nimbip bak ay, kapkap kond mindeniŋgamb aŋgak.”

22 Kun aŋgiy, binuk gok kuyip aŋgak, “Kisen ñin bap, Bi bap Ñinuk nup niŋun aŋgiy, mapin nimbip ak, piŋiyñiy nep ayniŋgamb ak pen, nup miseŋ ma niŋniŋgambim. 23 Biynimb gunap mindip bindoŋ, mindip biy aŋgey, minim kun ak niŋind apay aŋgiy, ma am piyow niŋnimimb. 24 Yenen: Bi bap Ñinuk winiŋgamb ñin ak, añiñak diy, melik parsek gip rek ak, gakniŋ winiŋgamb. 25 Pen biynimb miñiy mindpay gok, nup yiruk niŋiy ma dey; yiwur yomb yimb ak diy, kumiy tikjak semb biyoŋ amiy, kisen tip ak winiŋgamb.

26 “Nuk winiŋgamb ñin kun ak, wosrey Nowa mindek ñin ak, gak rek giniŋgamb. 27 Biynimb gok tap ñimbyiŋg, ñiŋg ñimbyiŋg, biyn penpen ñiyiŋg gi mindyakniŋ, Nowa amyoŋg apyoŋgon siyip miŋgan sikind amdey, miñmon yomb sikerek ak pikiy, ñiŋg wilik apiy, biynimb kun gok kuyip, maŋgiysek yiwiŋgdek kumyak.

28 “Pen bi Lot mindek ñin ak, Sodom Gomora biynimb gok kunep tap ñimbyiŋg, ñiŋg ñimbyiŋg, sikyim giyiŋg, tap woŋg giyiŋg, korip giyiŋg gi mindyakniŋ, 29 Lot miñmon kun ak kirgiy, miñmon wikan bap key amnakniŋ, mon maŋlaŋ yomb yimb ak, semb biyoŋ nimb apiy, Sodom Gomora biynimb kuyip, maŋgiysek yin simbok amnak. 30 Bi bap, Ñinuk winiŋgamb ñin ak; Nowa mindyiŋgip ñin ak sek, Lot mindyiŋgip ñin ak sek gi mindyiŋgipay rek, gi mindeniŋgambay.

31 “Ñin kun ak, biynimb korip ar biyoŋ mindeniŋgiy gok, tap kiyk gok diniŋg, korip miŋgan ma amniŋgiy. Pen biynimb woŋgday okok taŋgeniŋgiy gok, tap gunap diniŋg, andkind korip ma amniŋgiy. 32 Lot biynuk nup gak ar ak niŋnimimb. 33 Pen biynimb key nep mindiy, mindrep giniŋgayn aŋgniŋgambay gok, mon key yinjap ak amniŋgambay. Biynimb Jiysis ker minden, yip pikayniŋg pikayniŋgiy aŋgiy, yip kisen giniŋgambay gok, biynimb yand yimb mindiy mey, perper mindeniŋgambay. 34 Nimbip aspiyn: ñin kun ak, bi omiŋal minj ar nokom bap, kineniŋgayr ak; Gor bi bap nup diy, bap nup kirginiŋgamb. 35 Pen biyn omiŋal biret jimñiy gi mindeniŋgayr ak; bap diy, bap nup kirginiŋgamb. 36 [Bi omiŋal woŋgday okok taŋgeniŋgayr ak; bap diy, bap nup kirginiŋgamb aŋgak.]”

37 Kun aŋgek aŋgyak, “Biyomb. Minim aspan kun ak, akay kun giniŋgamb?”

Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Miñ miŋgan, mon miŋgan, kamb miŋgan okok ma giniŋgamb; miseŋ nep namb siŋak giniŋgamb aŋgak.”

18

Bi Kor Niŋep Bap Biyn Kaŋil Bap

1 Jiysis binuk gok, yiruk ma niŋniŋgiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg nep mindeniŋgiy aŋgiy, kuyip minim bap paydoŋ ay aŋgak: 2 “Miñmon bap, biyomb kor niŋep bap mindeniŋgamb. Pen bi kun ak, Gor nup gosimb ak ma niŋiy, biynimb gok kuyip simb ma niŋniŋgamb. 3 Biyn kaŋil miñmon kun ak nimb bap, pernep apiy nup aŋgniŋgamb, ‘Bi ñaŋgep yand ak, minim chirup ak niŋnimin aŋgniŋgamb.’ 4 Kun aŋgniŋgamb ak pen, biyomb kor niŋep kun ak, minim nup ak ma diniŋgamb. Ma dek, nup ap minek minek aŋgniŋ gek gek, kisen biyomb kun ak aŋgniŋgamb, ‘Yand Gor nup, gosimb ak ma niŋiy, biynimb gok kuyip, simb ma niŋiy gipiyn ak pen; 5 biyn kaŋil biy minek minek ap aŋgek aŋgek, yip yiruk giniŋgamb nen, kor kun ak niŋnim aŋgniŋgamb.’

6 “Bi yikop biynimb simb ma niŋep ak, kun gak ak pen; 7-8 Gor ma giniŋgamb aŋgiy niŋbim? Akaŋ pen, takiy mindiy giniŋgamb aŋgiy niŋbim? Mer! Nimbip aspiyn: biynimb nuk key niŋiy dak gok kuyip, timey giyakniŋ, pumbnamb kisyimken nup aŋgniŋyiŋg mindpay rek, per ma kond mindeniŋgamb; aŋgniŋgambay rek niŋiy giniŋgamb aŋgak.”

Bi Peresiy Bap Takes Dep Bap

9 Pen chin mind tep gipun; biynimb gunap, mind tep ma gipay aŋgyak rek, kuyip minim bap paydoŋ ay aŋgak, 10 “Bi Peresiy bap, bi takes diyiŋgip bap Gor nup aŋgniŋniŋg, Gor aŋgniŋep korip ak amnirik. 11 Bi Peresiy ak namb nuk okok nep, Gor nup lotiw giy aŋgak, ‘Nip tep yimb aspiyn. Yand bi gunap gipay rek; biyn siy, tap siy, tap timey okok ma gipiyn. Yand bi takes dep biy rek mer. 12 Wiyk minek minek lotiw minden aŋgiy, per ñin omiŋal tap ma ñimbiyn sek. Per tap yand onep wanjrem ak diyiŋg, nip nokom bap ñiy, yand onep anjip ak nep dipiyn aŋgak.’

13 “Pen bi takes dep ak, keykey siŋbikdoŋ jiy kuyaŋgiy mindiy, gos kuŋay niŋiy aŋgak, ‘Gor. Yand bi tap siy tap timey gipiyn ak, yip simb niŋnimin aŋgak.’

14 “Nimbip aspiyn: Gor bi takes dep ak kun aŋgek niŋiy, nup diy, bi suŋ-tep yimb mindpiyn aŋgak ak nup ma dak. Yenen: biynimb yimb kiyk key dand aranimbay gok, Gor gek apyap pikniŋgambay. Pen biynimb, Gor Biyomb mindip aŋgiy, pirikiy, kapkap mindeniŋgambay gok; Gor gek yimb mindeniŋgamb aŋgak.”

Jiysis Ñapan Sikoy Gok Kuyip Bilesiym Gak

(Mat 19:13-15; Mak 10:13-16)

15 Biynimb gok Jiysis ñapan chinup gok bilesiym gaŋ aŋgiy, dand apey, bilesiym gakniŋ, binuk gok, biynimb kun gok kuyip niŋchikiy aŋgyak. 16 Kun geyak, Jiysis ñapan sikoy gok suk aŋgek wiyakniŋ, binuk gok kuyip aŋgak, “Yenen kun apim? Ñapan sikoy gok kirgem, yip ker wiyaŋ. Gor nup dipay mey; ñapan sikoy kun gok rek. 17 Ñapan sikoy gok, Gor minim ak kun kun giy mindip aŋgey niŋiy, kasek dipay. Kun ak nimbip niŋind aspiyn; biynimb ñapan sikoy yip gosimb niŋbay rek niŋniŋgambay gok, Gor kuyip diy, kond mindeniŋgamb; biynimb yikop gok kuyip kirginiŋgamb aŋgak.”

Jiwda Biyomb Bap Tap Kuŋay Mindek

(Mat 19:16-22; Mak 10:17-22)

18 Jiwda biyomb bap, Jiysis mindek ak apiy aŋgak, “Tiysa nand bi tep yimb. Yand yergen, Gor gek per mindeniŋgayn?”

19 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb gunap tep ma mindpay; Gor nuk nep mey, bi tep yimb mindip. Kun ak gos yerip niŋiy, yip bi tep yimb apan? 20 Pen nand Gor low minim ak niŋban: ‘Biyn siy bi siy ma ginimimb. Chip ma ñaŋgnimimb. Tap siy ma dinimimb. Yesek ma aŋgnimimb. Nap nanim minim aŋgnimiyr ar ak nep niŋiy, kindik ginimimb aŋgip’ aŋgak.”

21 Aŋgek, bi kun ak aŋgak, “Yand ñiskoy miŋg tikiy, low minim ar kun ak kindik gi dap dap, miñiy ñin biy, kindik ginep mindpiyn aŋgak.”

22 Jiysis minim kun ak niŋiy aŋgak, “Tap nokom bap nep ma gipan. Tap nak gok maŋgiysek yokiy maniy diy, biynimb yimgeprek gok kuyip ñiy mey; mindrep gep nand ak, mindeniŋgamb Gor miñmon biyoŋ. Kun ak apiyn rek giy apiy, bi yand bap mindenimin aŋgak.”

23 Aŋgek, nuk minim kun ak niŋiy, gospar yimb ayak.

24 Gospar ayek, Jiysis aŋgak, “Biynimb tap kuŋay mindip gok, kosyam yimb Gor nup gosimb niŋey, kuyip diy kond mindeniŋgamb. 25 Kanj kamel gok, ñiw lekpay miŋgan ak amniŋg, kasek amniŋgiy rek ayniŋgamb; pen biynimb maniy tap kiyk kuŋay mindip gok, kosyam yimb Gor nup gosimb niŋey, kuyip diy kond mindeniŋgamb aŋgak.”

26 Kun aŋgek, biynimb mindeyak gok aŋgyak, “Minim aspan kun ak, biynimb gunap Gor ker mindenjun rek ma ayip. Akaŋ yerip?”

27 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Ar gunap biynimb giniŋgiy rek ma ayniŋgamb ak pen; Gor nuk giniŋg, ginimuŋ rek nep mindip aŋgak.”

28 Kun aŋgek, Piyta aŋgak, “Niŋan! Korip tap chin gok maŋgiysek kirgiy, nip chiŋgiy nep tapun aŋgak.”

29 Aŋgek, Jiysis kuyip aŋgak, “Nimbip niŋind aspiyn. Biynimb Gor biynimb nuk kuŋay diy kond mindonimuŋ aŋgiy; korip, biyn, numam, nop, nonim, ñapan kiyk gok kuyip kirgey, Gor sakiy ma giniŋgamb. 30 Miñiy mindpun ñin namb biy, kuyip kond mind tep gek, tap kiyk gok, biynimb kiyk gok kuŋaynep mindeniŋgamb. Pen ñin kisen ak apek, nuk yip perper mindeniŋgambay aŋgak.”

Yip Pikayniŋgambay Aŋgiy Tip Ak Aŋgak

(Mat 20:29-34; Mak 10:46-52)

31 Jiysis binuk onep wimiŋgan ak kuyip, dand gol okok amiy aŋgak, “Niŋim. Miñiy Jerusalem amoniŋgambun, Bi bap Ñinuk nup, wosrey Baybol buk ak tikiy aŋgyak rek giniŋgambay. 32 Nup di bi Jiwda mer gok, ñin ar ak ayeniŋgambay, nup aŋgjiwyiŋg, ñiñloŋ ayiŋg, kiñuk giyiŋg, 33 miñ diy pikyiŋg, pisnep pikayniŋgambay. Pen minek omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakiy, kim mindeniŋgamb aŋgak.”

34 Pen kun aŋgek, binuk gok gos paŋgyiknimuŋ rek ma ayek, minim asap ar ak aŋgiy, ma niŋyak.

Jiysis Bi Windin Koy Gak Ak Gek, Windin Yimb Niŋak

(Mat 20:17-19; Mak 10:32-34)

35 Pen kisen, am miñmon Jeriykow amjakyakniŋ, bi windin koy, maniy tap gok nen asimb aŋgyiŋgip bap, kinjeŋ yomb gol siŋak bisiŋg mindek ak mey; 36 biynimb kuŋaynep minim aŋg pandikyakniŋ, biynimb gunap kuyip aŋgniŋiy aŋgak, “Yergispay?”

37 Aŋgek aŋgyak, “Jiysis bi Nasaret nimb ak, apiy pandiksap aŋgyak.”

38 Kun aŋgeyak, nuk suk yomb aŋgiy aŋgak, “Jiysis! Depiyt Ñinuk! Yip simb niŋan aŋgak.”

39 Aŋgek, biynimb pandikeyak gok, nup aŋg giy aŋgyak, “Yenen kun aspan? Kapkap mindey aŋgyak.”

Kun aŋgyak ak pen, nuk kapkap ma mindek, suk yomb aŋgyiŋg aŋgak, “Jiysis! Depiyt Ñinuk! Yip simb niŋan aŋgak!”

40 Aŋgek, Jiysis niŋiy aland giy, biynimb gok kuyip aŋgak, “Poŋind yep maŋ siŋbiy wim aŋgak.”

Aŋgek, poŋind apeyak aŋgak, 41 “Nip yerginim?”

Aŋgek aŋgak, “Biyomb. Yip gey windin ak tip niŋiyn aŋgak.”

42 Aŋgek, Jiysis nup aŋgak, “Yip geniŋgamb, windin yimb niŋniŋgayn aŋgiy gos niŋban ak, windin niŋan aŋgak.”

43 Aŋgek, won kun anep windin niŋiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg, Jiysis amnakniŋ, kindik gak. Biynimb maŋgiysek Jiysis gak kun ak niŋiy, Gor nup yimb ak dand aranyak.

19

Sakiyas Yerer Gak

1-3 Pen miñmon Jeriykow namb kun ak, bi maŋ nep won bap, maniy tap nuk kuŋay mindyiŋgip ak mindek. Yimb nuk ak Sakiyas. Nuk bi takes dep gok kuyip, maŋgiysek kond mindyiŋgip. Jiysis pandikakniŋ, biynimb kuŋaynep ap niŋniŋg geyak, Sakiyas bi maŋ won ak mey, Jiysis bi yerip rek ak niŋiyn aŋgiy, 4 nind amiy, mon bind bap tanaraniy, Jiysis apek tam bineŋ niŋmindek.

5 Jiysis pen ap, mon tan mindek kiñiŋ siŋak apiy, kuyoŋgiy niŋiy, Sakiyas nup aŋgak, “Kasek luŋg yowan! Miñiy korip nand ak, am mindeniŋgayn aŋgak.” 6 Aŋgek, Sakiyas luŋg yapiy, miñmiñ giyiŋg, Jiysis nup poŋind korip nuk amnak.

7 Biynimb gok gak kun ak niŋiy, miluk yapek aŋgyak, “Bi kun ak am, bi tap siy tap timey gip korip ak, kiniŋg amjap aŋgyak.”

8 Pen kisen am, Sakiyas korip ak minim aŋg mindyiŋg, Sakiyas Jiysis nup aŋgak, “Biyomb. Nand niŋan! Miñiy tap yand gok bilok pis ak ay, pis ak biynimb simbgeprek gok kuyip ñiniŋgayn. Yand nind tom giy, biynimb gunap tap kuyip siy dinik rek ayip gok, pen ñiniŋg, tap nokom bap dinik rek, pen omiŋal omiŋal ñiniŋgayn. Pen tap omiŋal siy dinik rek, pen ñiniŋg, onep jiy ak ñiniŋgayn. Kun giy, gi dam dam maŋgiysek day paŋg diy, kirginiŋgayn aŋgak.”

9 Pen biynimb gok niŋmindyakniŋ, Jiysis Sakiyas nup minim ak aŋgiy aŋgak, “Bi biy nusind Ebraham, Gor nup gosimb niŋak rek niŋimb ak mey; Gor miñiy nup diy, biynimb nuk yip korip jimñiy kinbay gok kuyip diy gip. 10 Yenen: bi bap Ñinuk wak ak, biynimb Gor ker mindpay gok kuyip diniŋg ma wak; biynimb nup ker ma mindpay gok kuyip diniŋg awak aŋgak.”

Bi Onep Wanjrem Ak Maniy Diyak

(Mat 25:14-30)

11 Pen biynimb kun gok, Jiysis mey, Biyomb per kond mindpun ak; Jerusalem amek, nup kiyŋ aŋgayon, chinup kond mindek, mindrep yimb giniŋgambun aŋgiy niŋyak.

Jiysis gos niŋyak kun ak key niŋiy, minim nind aŋgak ak niŋyakniŋ, minim bap sek paydoŋ ay aŋgak, 12 “Bi biyomb mindep rek bap, kond mindep yand ak mindip amen, yip kiyŋ aŋgayek, andkind apiy, biynimb miñmon yand guniy kuyip kond mindenim aŋgiy, miñmon paryomb okok amniŋgamb. 13 Pen kisen amniŋgamb: nind bi nup woŋg giñiniŋgambay onep wanjrem ak kuyip suk aŋgek apey, maniy yir omiŋal, omiŋal keykey bilok ñiy aŋgniŋgamb, ‘Maniy ñispiyn biy diy, woŋg biysniys genimimb. Kisen yand tip ak winiŋgayn aŋgniŋgamb.’

14 “Kun aŋgiy, amniŋgamb ak pen; biynimb miñmon nuk yip jimñiy gok, nup miluk niŋiy, bi gunap aŋgyokey kisen amiy, bi kond mindep ak nup aŋgniŋgambay, ‘Bi chinup kiyŋ aŋg ayniŋg gispan biy, chin ma diniŋgambun aŋgniŋgambay.’

15 “Pen nup kiyŋ aŋgayek, tip ak andkind apiy, bi nup woŋg giñiniŋgambay gok kuyip, suk aŋgek apey aŋgniŋgamb, ‘Maniy ñinik gok sikyim gi andik mandik giy; pen yerip yerip dipim?’ 16 Aŋgek, bi nind winiŋgamb ak aŋgniŋgamb, “Biyomb. Maniy yir yip ñinak omiŋal ak, sikyim gi andik mandik giy, pen yir ñin jiwiy ak dipiyn aŋgniŋgamb.”

17 “Aŋgek, biyomb ak aŋgniŋgamb, ‘Nand girep gipan. Tap sikoy ak ñenik, woŋg girep ginak rek, miñiy miñmon dawin yomb onep wanjrem ak aŋgen, kond mindeniŋgamban aŋgniŋgamb.’

18 “Bi namb ak apiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb. Maniy yir yip ñinak omiŋal ak, sikyim gi andik mandik giy, pen yir onep mamind ak dipiyn aŋgniŋgamb.’

19 “Aŋgek, biyomb ak aŋgniŋgamb, ‘Gipan kun ak rek, miñiy nip aŋgen, dawin yomb onep mamind ak kond mindeniŋgamban aŋgniŋgamb.’

20-21 “Pen bi nup woŋg giñemb bap apiy aŋgniŋgamb, ‘Biyomb. Yand nip niŋbiyn. Nand bi kalrimey yimb. Biynimb gunap tap kuyip gok sikyim girep giy mer; pilgiy rek dipan. Tap woŋg kosyam giy yimbay gok, nand kilis giy nep ñimban. Kun ak yand nip pirikiy mey, maniy yir yip ñinak omiŋal ak, yikop dam tiwniŋg ayen mindek, miñiy dand opiyn aŋgniŋgamb.’

22 “Aŋgek, biyomb ak aŋgniŋgamb, ‘Minim nak apan ak tuŋgandikiy, nip key kor giniŋgayn. Yip bi timey yimb, biynimb tap kuyip gok sikyim girep giy mer; yikop diy, tap woŋg kosyam gi yimbay gok, nand kilis giy nep, taw piliŋg dipan apan kun ak; 23 yenen maniy yip ak diy, dam beŋ ayey, andkind apiy siyniŋ gunap sek ma dipiyn aŋgniŋgamb.’

24 “Kun aŋgiy, bi yep maŋ siŋak mindeniŋgambay gok kuyip aŋgniŋgamb, ‘Maniy yir yip omiŋal ak piliŋg diy, bi maniy yir ñin jiwiy mindip ak nup ñim aŋgniŋgamb.’

25 “Aŋgek aŋgniŋgambay, ‘Biyomb. Nuk maniy yir ñin jiwiy ak, di mindip aŋgniŋgambay.’

26 “Aŋgey aŋgniŋgamb, ‘Nimbip aspiyn. Per biynimb tap kiyk kuŋay mindip gok, gunap sek dipay; pen biynimb tap kiyk siskoy mindip gok, gey pisnep yap amimb. 27 Pen biynimb, ‘Kiyŋ kun ak chin ma diniŋgambun aŋgiy, miluk niŋbay gok kuyip am dand apiy, windin yirik ar yip siŋbiy, ñaŋg aynimimb aŋgniŋgamb’ aŋgak.”

Jiysis Nup Kiyŋ Gok Kuyip Gipay Rek Giyiŋg Dand Jerusalem Amniyak

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Jon 12:12-19)

28 Jiysis kuyip minim kun ak aŋgiy, binuk gok yip Jerusalem amnun aŋgiy, nuk nind giy, 29 am am, Oliyp pir miñmon Betpasiy-Beteniy gol siŋak amjakiy, binuk omiŋal kuyip aŋgyokiy aŋgak, 30 “Miñmon wikan bindoŋ amiy niŋniŋgayr; doŋgiy marip biynimb ma dand tapay bap, tiwniŋgayey mindeniŋgamb. Wisikiy dand winimiyr. 31 Pen biynimb gunap apiy aŋgniŋgiy, ‘Kanj doŋgiy chinup ak yenen wisik dand amjipiyr aŋgeniŋgiy’ aŋgnimiyr, ‘Biyomb ak woŋg mindek aŋgyokamb, diniŋg opur aŋgnimiyr’ aŋgak.”

32 Kun aŋgek, amiy niŋrik: aŋgak rek nep mindek. 33 Am miñ ak wisik girikniŋ, bi doŋgiy nop nimb gok apiy aŋgyak, “Doŋgiy marip chinup ak yenen miñ wisiksipiyr?”

34 Aŋgey aŋgrik, “Biyomb ak woŋg mindamb aŋgip ak mey, wisiksipur aŋgrik.” 35 Kun aŋgiy, doŋgiy marip kun ak miñ wisikiy, poŋind dand Jiysis mindek ak amjakiy, chech kiyk band gunap tuŋgjiwiy, di doŋgiy ar ak ay, Jiysis nup di ar kun biyoŋ ayer bisgak.

36 Bisgiy, lor ar ak amnakniŋ, biynimb gok, chech tap okok dap lor ar kun ak ayakniŋ, tawyiŋg tawyiŋg amnak. 37 Am am, Jerusalem maŋ maŋ gakniŋ, Oliyp dum kinjeŋ kuyaŋgipay tip ak, biynimb nuk gok kuŋaynep, nup miñmiñ yimb giyiŋg, tap yerip yerip gak gok gos ak niŋiy, suk yomb aŋgyiŋg, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg, 38 aŋgyak:

“Gor kiyŋ yomb chinup aŋgyokamb wip biy, chinup kond mindrep giniŋgamb.

Chinup direp yimb gip kun ak, yimb nup dand yiy ar biyoŋ aranjun aŋgyak.”

39 Kun aŋgyakniŋ, bi Peresiy gunap namb kun okok mindeyak gok, Jiysis nup aŋgyak, “Tiysa. Biynimb nak gok kuyip aŋg gey, kun ma aŋgyaŋ aŋgyak.”

40 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Nimbip aspiyn; kun ak ma aŋgeniŋgambay, Gor kamb gok gek, minim aŋgniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Jerusalem Niŋiy Siy Aŋgak

41 Jiysis Jerusalem maŋ maŋ giyiŋg, dawin yomb kun ak niŋiy, siy ñiŋg tik dam yokyiŋg aŋgak, 42 “Miñmon Jerusalem. Nimbip simb yimb niŋsipiyn. Nimbip di Gor yip jimñiniŋg winik ak niŋbikip rek, tep yimb gipkip! Pen ma niŋiy, windin koy rek mindpim! Gor nimbip ker apek ma dipim rek, 43 kisen bi gunap ap dawin yomb nimbip biy, ñiluk ay kus kus gi mindiy, 44 pisnep gi timey yimb gey, woŋg wariy, minj, korip, tap gunap ma yimb mindeniŋgamb aŋgak.”

Jiysis Gor Aŋgniŋep Korip Miŋgan Ak Amnak

(Mat 21:12-17; Mak 11:15-19; Jon 2:13-22)

45 Kun aŋgiy, nuk Gor aŋgniŋep korip ak amiy, biynimb sikyim geyak gok kuyip, aŋg mis yokyiŋg aŋgak, 46 “Baybol buk tikiy aŋgyak, ‘Korip yand ak, yip aŋgniŋep korip ak mindip aŋgyak’ ak pen, nimb sikyim gem gem, biynimb tap siy diy, ap kapkap kinbay korip bap rek ayip aŋgak.”

47 Pen Jiysis minek minek, ap Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak, biynimb gok kuyip minim aŋgñiyiŋgip. Bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok, bi low tiysa gok, bi minim tuŋgasikep gok nup pikayun aŋgiy, gos nokom niŋyak ak pen, 48 biynimb maŋgiysek minim tep nup ak niŋun aŋgiy, yiñrimey yimb geyak, minim bap aŋgiy nup pikayniŋgiy rek ma ayak.

20

Nip An Aŋgek Kun Girapan

(Mat 21:23-27; Mak 11:27-33)

1 Pen ñin namb kun siŋak, Jiysis Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak amiy, nuk biynimb di Gor yip jimñiy ayniŋgamb minim tep ak aŋgñakniŋ, bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok, bi low tiysa gok, bi minim tuŋgasikep gok apiy, 2 nup aŋgyak, “An nip aŋgek, ap Gor aŋgniŋep korip biy, biynimb gok kuyip yuk yokyiŋg, minim aŋgñiyiŋg girapan?”

3 Aŋgey aŋgak, “Yand nimbip pen, aŋgniŋep bap aŋgniŋniŋg gispiyn. 4 Jon biynimb gok kuyip ñiŋg pikñak ak, gos nuk key niŋiy gak akaŋ, Gor aŋgek gak?”

5 Aŋgek, kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “ ‘Gor aŋgek Jon biynimb gok kuyip ñiŋg pikñak aŋgon,’ nuk aŋgniŋgamb, ‘Kun ak minim nup ak, yenen ma niŋbim aŋgniŋgamb.’ 6 Pen Jon gos nuk key niŋiy, biynimb gok kuyip ñiŋg pikñak aŋgon, biynimb guniy, Gor aŋgek apiy gek niŋbay rek, chinup kamb jiw pikayniŋgambay aŋgyak.”

7 Kun aŋgiy, Jiysis nup aŋgyak, “Jon ap biynimb gok kuyip minim aŋgñiy, ñiŋg pikñiy gak ak, chin ma niŋbun. Gos nuk key niŋiy gak akaŋ, Gor aŋgek gak aŋgyak.”

8 Kun aŋgey, kuyip aŋgak, “Nimb yip pen ma aŋgñimbim rek, yand pen; an aŋgek ap gispiyn ak, nimbip ma aŋgñiniŋgayn aŋgak.”

Jiwda Biyomb Gok Bi Gor Woŋg Giñiyiŋgipay Gok Timey Giyak Rek, Ñinuk Nup Kunep Giniŋgambay Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

(Mat 21:33-46; Mak 12:1-12)

9 Pen Jiysis kuyip paydoŋ ay aŋgak, “Bi bap wayn woŋg ak gi yimiy, biynimb woŋg nup giniŋgambay gunap kuyip aŋgay, nuk am miñmon paryomb okok mindeniŋgamb. 10 Pen wayn maŋgiy pik giniŋgamb ñin ak, binuk bap aŋgyokiy aŋgniŋgamb, ‘Am aŋgey, wayn maŋgiy yip gunap ñey, dand winimin aŋgniŋgamb.’ Aŋgek amjakek, biynimb wayn woŋg gi mindeniŋgambay gok, nup pik pik ay, yikop aŋgyokey andkind winiŋgamb. 11 Kun gey, bi wayn woŋg nop nimb ak, bi bap pen aŋgyokek amniŋgamb. Pen nup kunep pik pik ay, yikop aŋgyokey andkind winiŋgamb. 12 Kun gey, bi kisenimb bap aŋgyokek amjakek, nup tapin yimb pikiy, lipiŋg dam mis akyaŋ yokniŋgambay.

13 “Kun geniŋgambay, bi woŋgday nop nimb ak, Ñi mapin yand ak yoken, minim aŋgeniŋgamb niŋniŋgambay aŋgiy, yokniŋgamb. 14 Yokek amjakek, biynimb wayn woŋg gi mindeniŋgambay kun gok aŋgniŋgambay, ‘Ñi wip biy, nop wayn woŋg ak, nuk dinimuŋ rek ayip. Nup pisnep pikay, chin dun aŋgniŋgambay.’ 15 Kun aŋgiy, nup lipiŋg dand mis okok amiy, pisnep pikayey kumniŋgamb. Pen kun geniŋgambay, bi woŋgday nop nimb ak kuyip yerginiŋgamb? 16 Nuk apiy, biynimb kun gok kuyip pikay, woŋgday kun ak biynimb gunap kuyip pen aŋgek, kond mindeniŋgambay aŋgak.”

Jiysis kun aŋgek, biynimb niŋmindeyak gok aŋgyak, “Mer! Chinup Jiwda biynimb kun ma ginimuŋ. Biynimb kisenimb gok aŋgek, ma kond mindeniŋgiy aŋgyak.”

17 Aŋgeyak, kuyip niŋkuskus giy aŋgak, “Baybol buk ak, minim kun ak rek tikiy aŋgyak:

‘Bi korip gep gok, kamb bap tep ma gek kirgiyak ak pen, miñiy korip sap namb yomb biyaŋ ak piŋiyñiy mindip aŋgiy’ tikyak.

18 “Biynimb kamb ar kun ak apyap pikniŋgambay gok, tapin nep pikniŋgamb. Pen kamb kun ak puŋgjiw apyapiy, biynimb aybirikniŋgamb gok, pisnep piksimbjakniŋgamb aŋgyak.”

19 Jiysis kun aŋgek, “Chinup nep asap aŋgiy,” bi low tiysa gok sek, bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek nup kor gun aŋgiy niŋyak ak pen; biynimb kuŋaynep niŋmindeyak niŋiy, pirikiy kirgiyak.

Rom Biyomb Siysa Nup Takes Pikjun Akaŋ Mer Aŋgyak

(Mat 22:15-22; Mak 12:13-17)

20 Pen minim aŋgak gok niŋiy, nup yergiy dand kor amjun aŋgiy, am biynimb gunap kuyip mimuŋg giy aŋgyak, “Nimb biynimb tep rek silok ay, am tom giy, nup minim gunap aŋgem, pen yerip aŋgonimuŋ niŋiy, nup dand gapman kor yomb ak amniŋgambun aŋgyak.” 21 Kun aŋgey, nup am aŋgniŋiy aŋgyak, “Tiysa. Chin niŋbun; yip yerip gos niŋniŋgambay aŋgiy minim key gunap ma apan; biynimb gok kuyip Gor minim aŋgñiniŋg akaŋ, yerip aŋgniŋg, yipund giy nep apan. 22 Kun ak yerginjun. Rom gapman biyomb Siysa nup, takes pikjun akaŋ, mer?”

23 Kiyk yesek tom giyak kun ak, Jiysis key niŋiy, kuyip aŋgak, 24 “Maniy takes pikpay kun ak bap yip diñem niŋiyn aŋgak.” Aŋgek, diñey niŋiy aŋgak, “Maniy bak ak, kawnan an ker mindiy, yimb tikyak kun ak, an yimb ak mindiy gip?”

Aŋgek aŋgyak, “Siysa kawnan ak mindiy, yimb nuk ak mindiy gip aŋgyak.”

25 Aŋgey, kuyip aŋgak, “Kun ak Siysa yip ginimimb aŋgip gok, nup ginimimb; Gor yip ginimimb aŋgiy niŋimb gok, nup ginimimb aŋgak.”

26 Pen minim aŋgak kun ak, kiyk niŋey, miker nup bap, dinimuŋ rek ma ayek, wal aŋgyak. Bi gos tipaŋgiy niŋiy aŋgip aŋgiy, pen minim gunap ma aŋgiy, minim gomb pisnep kurgak.

Biynimb Kumiy Tip Tikjakpay Akaŋ Aŋgyak

(Mat 22:23-33; Mak 12:18-27)

27 Biynimb gunap, biynimb kumiy ma tikjakpay aŋgiy, gos ak niŋyiŋgipay. Biynimb kun gok kuyip, “Sanjiwsiy biynimb” aŋgyiŋgipay. 28 Kiyk gos kun ak niŋyiŋgipay rek, ap Jiysis nup nembnemb giyiŋg aŋgyak, “Tiysa. Bi Gor minim aŋgep Mosis; minim bap chinup tikiy aŋgak:

‘Bi bap biyn diy, ñapan tikiy mer yikop kumeniŋgamb, numam nuk bap pen, biyn kun ak diy, ñapan nup ak aŋgiy tikniŋgamb aŋgak.’

29 Kun ak, bi kiñiŋ sek onep ar ak mindeniŋgambay; numam nind ak biyn diy, ñapan tikiy mer; yikop kumniŋgamb. 30 Kumek, numam namb pen, biyn kun ak diy, kunep ñapan tikiy mer; yikop kumniŋgamb. Kun gek, numam namb ak pen diniŋgamb. 31 Ak kunep ñapan tikiy mer; yikop kumniŋgamb. Kun gi dam dam, numam onep ar ak maŋgiysek ñapan tikiy mer; yikop kumniŋgambay. 32 Kisen biyn kun ak kunep kumniŋgamb. 33 Pen kumiy tikjakniŋgambay apan ak, biyn nokom binuk di onep ar ak ayniŋgamb kun ak, kisen an ker mindeniŋgamb aŋgyak.”

34 Aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Miñiy mindpun ñin biy, biyn gok bi dipay; bi gok biyn dipay. 35 Pen Gor biynimb nuk gok kumiy tikjakiy, biyn gok bi ma diniŋgambay; bi gok biyn ma diniŋgambay. 36 Pen tip ak ma kumniŋgambay; Gor ñi pañ nuk gok mindiy, enjol nuk gok per mindpay rek mindeniŋgambay. 37 Biynimb kumiy tikjakpay minim ak, Mosis kunep aŋgiy tikak ak niŋbun. Gor mon bind maŋlaŋ gek namb ak mindiy, basind nind kumyak gok yimb aŋgiy, Mosis nup aŋgak, ‘Yand Gor yesek bap mer; Ebraham, Aysek, Jekop Gor kiyk yand mindpiyn aŋgak.’ 38 Biynimb nind kumyak gok, ‘Gor kiyk mindpiyn’ aŋgak rek chin niŋbun; biynimb kim mindpay akaŋ, kumbay gok Gor niŋimb, maŋgiysek kim mindpay.” 39 Jiysis kun aŋgek, bi low tiysa gunap aŋgyak, “Tiysa. Minim yipund giy nep aspan aŋgyak.” 40 Minim aŋg tep gak kun ak pirikiy, kisen minim gunap nup ma aŋgniŋyak.

Yip Yenen Kiyŋ Yomb Key Yimb Ak Ma Apay Aŋgak

(Mat 22:41-46; Mak 12:35-37)

41 Pen Jiysis kuyip aŋgak, “Biynimb gok, Kiyŋ yomb key yimb ak nup, Depiyt Biyomb nuk aŋgniŋgiy ak pen; yenen nup Depiyt tik dand amiy apiy gek, tikpay ñi ak nep apay. 42 Depiyt nuk key, Kiyŋ yomb key yimb ak nup minim aŋgiy, Baybol buk day ‘Sam’ apay ak tikiy aŋgak:

‘Biyomb Gor, Biyomb yip ak nup aŋgip, “Nand ñin yipund kind yip okok mindiy, 43 mind dand amiy, biynimb nip alemb alemb ñimbay gok kuyip, tomb beŋ nand okok ayen, tawbirikniŋgamban aŋgip” aŋgiy’ tikak.

44 Pen Depiyt Kiyŋ yomb key yimb ak nup, Biyomb yand aŋgak kun ak, yenen nup Depiyt ñinuk ak nep apay aŋgak.”

Bi Low Tiysa Gok Mind Tep Ma Gipay Aŋgak

(Mat 23:1-36; Mak 12:38-40; Luk 11:37-54)

45 Pen biynimb gok niŋmindyakniŋ, Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, 46 “Nimb bi low tiysa gok gipay rek ginimimb rek ayip ak, niŋrep yimb ginimimb. Kiyk gipay ar ak, okok taŋgon yimb chinup anep aŋgyaŋ aŋgiy, chech paryomb gok yimiy, nan-gep korip ak amiy, biyomb bispay ar ak bisgiy, tap yomb ñimbay ñin ak, am biyomb bisginiŋgiy tip ak dipay. 47 Pen biyn yandiw gok korip tap kuyip okok, chinup nimb tikaŋ aŋgiy lip lip giyiŋg, Gor nup aŋgniŋsipun aŋgiy, minim paryomb yesek yesek ar gok apay. Kun gipay ak, kisen yiwur yomb key yimb ak, diniŋgambay aŋgak.”

21

Biyn Kaŋil Ak Opriyŋ Ñak

(Mak 12:41-44)

1 Jiysis Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak, am mindiy niŋak: biynimb maniy sek gok, maniy gunap dap kes opriyŋ ayiŋgipay miŋgan ak yokeyak. 2 Pen biyn yandiw simbgeprek bap, maniy likañsek sikoy omiŋal ak dap yokak. 3 Yokek, Jiysis niŋiy aŋgak, “Nimbip niŋind aspiyn. Biynimb gunap maniy siskoy yokpay; biyn yandiw simbgeprek biy, maniy nuk yomb yimb ak yokip. 4 Pen biynimb gunap, maniy kiyk kuŋaynep mindakniŋ opriyŋ ñimbay; biyn yandiw simbgeprek biy, maniy nuk mindip rek maŋgiysek yokip. Tap taw ñiŋnimuŋ bap ma mindip aŋgak.”

Gor Nup Aŋgniŋep Korip Ak Timey Giniŋgambay Aŋgak

(Mat 24:1-2; Mak 13:1-2)

5 Pen binuk gunap aŋgyak, “Gor aŋgniŋep korip biy, kamb tep tep tap okok dand apiy giyak ak, tep yimb mindip aŋgyak.” Kun aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, 6 “Kun apim ak pen, kisen tap tep niŋsipim kun gok ma mindeniŋgamb. Amiybi miñmon okok nimb gok apiy, maŋgiysek tuŋgwaniŋg diyokey, kamb bap, kamb bap ar ak ma mindeniŋgamb aŋgak.”

Kisen Miker Giniŋgamb

(Mat 24:3-14; Mak 13:3-13)

7 Aŋgek, nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Tiysa. Tap kun ak ñin akay rek kun giniŋgamb. Pen tap yerip rek ak gek niŋiy, miñiy giniŋg gisap aŋgniŋgambun aŋgyak.”

8 Aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Niŋrep ginimimb! Biynimb kuŋaynep ap tom giy, yimb yip ak diy aŋgniŋgambay, ‘Yand nep aswiyn. Ñin yomb ak wip aŋgniŋgambay.’ Kun aŋgey, niŋind apay aŋgiy ma niŋnimimb.

9 “Pen miñmon wikan gunap tikjakiy, miñmon wikan gunap yip penpen giniŋgambay; miñmon wikan gunap kiyk keynep penpen gey niŋiy, ñin kisen apay ak winiŋg gakniŋ gispay aŋgiy, ma piriknimimb. Ñin kun ak kisen winiŋgamb aŋgak.”

10 Kun aŋgiy, kuyip aŋgak, “Miñmon gunap, miñmon gunap yip penpen giniŋgambay. Biyomb gunap layn nuk gok tikjakiy, biyomb gunap layn nuk gok yip penpen giniŋgambay. 11 Miñmon okok kuŋaynep monmon yomb diy, yiwan yomb giy, miñak yomb giy giniŋgamb. Tap semb ar biyoŋ gok key kindik nimb ayek, pirikep rek ayniŋgamb.

12 “Pen tap kun gok kisen kun giniŋgamb; nind yip ker mindpim rek, nimbip timey giniŋgambay. Nimbip kor giniŋg, dand Jiwda nan-gep korip ak amiy, kor giy, kalambis ay, dand gapman biyomb kor ak amniŋgambay. 13 Nimbip giniŋgambay kun ak, minim tep yip ak miseŋ aŋgñinimimb rek ayniŋgamb. 14 Pen minim yerip rek aŋgjun aŋgiy, nind ma piyow niŋnimimb. 15 Yand key nimbip gos tep ñen, aŋgñimbikniŋ, kiyk niŋey diyokep rek ma ayniŋgamb.

16 “Pen nap, nanim, namam, buŋgiy nimb, biynimb nimb key gok mimuŋg giy; nimbip gunap pisnep pikayniŋgambay. 17 Yip dipim rek, biynimb maŋgiysek nimbip miluk niŋniŋgambay. 18 Pen jun kas nimbip bap ma kurginiŋgamb. 19 Yip chiŋgiy nep mindiy mey; perper mindeniŋgambim.

Dawin Yomb Jerusalem Biy Gi Timey Giniŋgambay Aŋgak

(Mat 24:15-21; Mak 13:14-19)

20 “Pen amiybi gok ap, Jerusalem kus kus giyakniŋ; maŋ mindip Jerusalem timey giniŋgambay aŋgiy, 21 biynimb Jiwdiya mindeniŋgiy gok, pirik miñmon yirik okok amniŋgiy. Biynimb Jerusalem mindeniŋgiy gok, pirik mis amniŋgiy. Pen biynimb mis okok mindeniŋgiy gok, dawin yomb miŋgan biyaŋ ma amniŋgiy. 22 Yenen: Gor nup kirpay rek, ñin kun ak, Baybol buk tikiy aŋgyak aŋgyak rek nep giniŋgamb. 23 Pen biyn ñapan koŋgiy mindeniŋgambay gok sek, biyn ñapan tiy ñeniŋgambay gok sek kuyip, miker yomb giniŋgamb. Gor Yisrel biynimb gok kuyip, miker yomb ñinim aŋgiy, miñmon biy gi timey yimb giniŋgamb. 24 Biynimb gunap kuyip, baynat diy piŋiy ayniŋgambay; biynimb gunap kuyip miñ ay, dand miñmon gunap amniŋgambay. Pen biynimb Jiwda mer gok, dawin yomb Jerusalem timey gi mindey mindey, Gor kuyip ñin aŋgayak ak pandikek nep, kirginiŋgambay.

Bi Bap Ñinuk Melik Sek Winiŋgamb

(Mat 24:29-31; Mak 13:24-27)

25 “Pen pumb ak key yimb ay, takin ak key yimb ay, gap gok key yimb ay giniŋgamb. Ñiŋg siy paŋg apiy giw yomb aŋgek, biynimb miñmon kind kind maŋgiysek gospar ayiŋg, gos kuŋaynep niŋniŋgambay. 26 Tap semb ar biyoŋ mindip gok, okok nimb okok nimb gek, miñmon biy yerginiŋg gisap aŋgiy, jel pirikiy, gos tikek apek, kumemb rek ayniŋgamb. 27 Nind kun geniŋgamb, kisen Bi bap Ñinuk semb biyoŋ nimb Nop kilis ak diy, melik tep nuk ak sek winiŋgamb. 28 Tap aspiyn biy kisen gakniŋ, Biyomb chinup tuŋgasik diniŋgamb ak, maŋ mindip winiŋgamb aŋgiy, niŋmindenimimb aŋgak.”

Mon Kiyaw

(Mat 24:32-35; Mak 13:28-31)

29 Jiysis kun aŋgiy, minim bap tikdam ay aŋgak, “Mon kiyaw ak sek, mon yikop gunap sek silup ayek niŋiy, 30 miñiy pumb ayniŋg gisap aŋgiy niŋbim. 31 Kun ak rek, tap apiyn gok gakniŋ aŋgniŋgambim, ‘Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak, maŋ asaw aŋgniŋgambim.’ 32 Biynimb mindeniŋgambay ñin kun ak, ma kumniŋgambay; kim mindyakniŋ, tap aspiyn gok maŋgiysek gek niŋniŋgambay. Niŋind yimb apiyn. 33 Semb ar biyoŋ sek, mankumb biy sek kurginiŋgamb; pen minim yand ak ma kurginiŋgamb.

Jiysis Aŋgak “Niŋrep Giy Mindenimimb Aŋgak”

34 “Pen niŋrep ginimimb. Ñiŋg kilis tap gok kuŋay ñimbiy, sikyim, simiy yiŋg chendbil, tap man ar biy nep gos niŋmindeniŋgambim; ñin kun ak apiy, nimbip yakir tap gok gon ayey dip rek ak diniŋgamb. 35 Akniy nep ma giniŋgamb; biynimb miñmon kiñiŋ waŋgin omiŋal ak mindpay rek maŋgiysek giniŋgamb. 36 Kun ak niŋrep ginimimb. Gor nup aŋgniŋyiŋg nep mindem mey; tap kun gok gakniŋ, nimbip kond mindek, kim amiy, am Bi bap Ñinuk windin yirik ar ak mindeniŋgambim aŋgak.”

37-38 Jiysis ñin kaw kun ak, am Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak mindiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñiyiŋgip. Kiyk minim nup niŋun aŋgiy, maynamb yimb tikjakiy, Gor aŋgniŋep korip ak amyiŋgipay. Pen kisyim wakniŋ, Jiysis nuk am miñmon Oliyp dum kinyiŋgip.

22

Jiwdas Jiysis Nup Ñaŋgyaŋ Aŋgiy Mimuŋg Gak

(Mat 26:1-5; Mak 14:1-2, 10-11; Jon 11:45-53)

1 Jiwda ñin yomb biret yiys sek ma ñimbay ñin ak, maŋ maŋ wak. Ñin yomb kun ak, enjol bap, Yijip biynimb kuyip pikayiŋg, Yisrel biynimb kuyip niŋiy kirgak ak mey, “Pasopa” apay.

2 Pasopa ñin yomb kun ak maŋ gakniŋ, Gor nup simboŋgep biyomb gok sek, bi low tiysa gok sek Jiysis nup ñaŋgun aŋgyak ak pen, biynimb gok kuyip pirikiy, yergiy ñaŋgjun aŋgiy, aŋgniŋmindeyak.

3 Aŋgniŋ mindyakniŋ, Seytan, Jiysis binuk Jiwdas, Yiskariyot nup molik sikak. 4 Sikek, nuk am Gor nup simboŋgep biyomb gok sek, Gor aŋgniŋep korip kond mindyiŋgipay poliys biyomb gok sek mindeyak ak amiy aŋgak, “Jiysis nup kayn gi dand amen, nup pikayniŋgambim aŋgiy minim ak kuyip aŋgñak. 5 Aŋgñek, kuyip tep gakniŋ, nup aŋgyak, “Nip maniy ñiniŋgambun aŋgyak.” 6 Aŋgeyak mey; nuk Jiysis biynimb gok yip ma mindonimuŋ won ak, nup kayn gi dand amiy, biyomb gok kuyip ñinim aŋgiy, kond mindek.

Pasopa Tap Ak Ñiŋniŋg Gayrep Giyak

(Mat 26:17-25; Mak 14:12-21; Jon 13:21-30)

7 Pen biret yiys sek ma ñimbay ñin kun ak apek, siypsiyp ñiluk pik Gor nup simboŋg ñiŋjun aŋgiy, 8 Jiysis nuk Piyta yip, Jon yip kuyip aŋgyokiy aŋgak, “Nirmiŋay am Pasopa tap ñiŋniŋgambun gok gayrep genimiyr aŋgak.”

9 Aŋgek aŋgrik, “Akay kun ginjur?”

10 Aŋger aŋgak, “Nirmiŋay dawin yomb ak amiy niŋniŋgayr; bi bap ñiŋg mal dand apeniŋgamb. Nup namb pikiy, amnimuŋ miŋgan okok amiy, 11 bi korip nop nimb kun ak nup aŋgnimiyr, ‘Tiysa nip aŋgip, Korip miŋgan akay, bi yand gok yip, Pasopa tap ñiŋniŋgambun aŋgip aŋgnimiyr.’ 12 Aŋger, niripmiŋay dam korip miŋgan yomb cheya tap gok sek mindeniŋgamb ar biyoŋ ak aŋgek, Pasopa tap ñiŋniŋgambun gok, miŋgan kun ak gayrep genimiyr aŋgak.”

13 Aŋgek amiy niŋrik: aŋgak aŋgak rek nep mindek, Pasopa tap ñiŋniŋg giyak gok gayrep gerik.

Jiysis Binuk Gok Kuyip Biret Wayn Ñak

(Mat 26:26-30; Mak 14:22-26; 1 Kor 11:23-25)

14 Pen duŋgek wakniŋ, tap ñiŋniŋg, bi minim nup dand amemb gok yip ap bisiŋg kus kus giy, 15 kuyip aŋgak, “Per gosimb yip wip ak, nimb yip Pasopa tap ñiŋniŋg gispun biy ñimbiy mey, kisen yiwur yomb diniŋgayn. 16 Yenen: nimbip aspiyn, kisen tip ak ma ñiŋniŋgayn; yikop nep minden minden, siypsiyp ñiluk per ñimbun junj ak miseŋ gek, Gor biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb ñin ak nep, tap yomb ak ñiŋniŋgambun aŋgak.”

17 Jiysis kun aŋgiy, ñiŋg wayn kap ak diy, Gor nup tep aŋgiy, binuk gok kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Ñiŋg ñispiyn biy diy ñiŋnimimb. 18 Pen nimbip aspiyn: miñiy ñin biy tikiy, ñiŋg wayn ak ma ñimben, Gor biynimb nuk gok kuyip diy kond mindeniŋgamb ñin ak winiŋgamb aŋgak.”

19 Kun aŋgiy, biret ak kunep diy, Gor nup tep aŋgiy, tipaŋg kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Mumbwak yip yiwur yomb giniŋgamb rek, nimbip aspiyn. Ar kun ak biret biy diy, gos yip niŋyiŋg ñiŋnimimb aŋgak.”

20 Pen tap ñimbdiy, wayn ñiŋg ak diy, kap miŋgan ak soŋgiy, kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Likañ yip yapek kumen nep, Gor nimbip biynimb yand aŋgiy, diniŋgayn aŋgak minim ar ak wos amniŋgamb ak mey; nimbip ñiŋg wayn biy ñispiyn.

21 “Pen niŋim! Bi yip kayn gi dand amniŋgamb ak yip bisiŋg mindpun. 22 Bi bap Ñinuk, Gor aŋgak kinjeŋ ar ak kindik giy kumniŋgamb ak pen; bi nup kayn gi dand amniŋgamb anup, simb niŋsipiyn aŋgak.”

23 Jiysis kun aŋgek, binuk gok kiykaw nep “An rek kun giniŋgamb aŋgiy,” pen aŋgek pen aŋgek gi mindeyak.

Binuk Gok Yand Biyomb Minden Aŋgiy Penpen Aŋgyak

24 Jiysis binuk gok “Nimb mer! Yand biyomb minden aŋgiy,” kiykaw nep, key penpen aŋg mindeyak. 25 Jiysis kuyip aŋgak, “Gapman biyomb Gor ker ma mindpay gok, biynimb gok kilis giy kond mindyiŋg apay, ‘Kuyip direp yimb gipun apay.’ 26 Pen nimb kun ak rek ma ginimimb. Biyomb nimb gok, ñi paranj rek mindeniŋgiy; biyomb sikerek gok, bi woŋg giñemb rek mindeniŋgiy. 27 Mankumb biy gipay miñ ar ak, biyomb am bisgey, bi woŋg giñimbay gok, keñmaŋgiy tap kuyip gok marik gipay. Pen yand nimbip yikop, bi woŋg giñimbay rek ak gipiyn. Nimb kun ak rek ginimimb.

28 “Yip miker yimb gip ñin biy ma kirpim; kond nep mindpim. 29 Kun gipim ak Gor yip aŋgip, ‘Biynimb gok kuyip diy kond mindeniŋgamban,’ aŋgip rek, yand pen nimbip aspiyn ak mey; 30 ñin kun ak tomb aŋgin yip ak mindiy, Jiwda kiñiŋ yomb keykey onep wimiŋgan ak kuyip, kond mindeniŋgambim aŋgak.”

Jiysis Piyta Nup Bi Kun Ak Ma Niŋbiyn Aŋgniŋgamban Aŋgak

(Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Jon 13:36-38)

31 Jiysis Piyta nup aŋgak, “Saymon, Saymon. Niŋan! Gor Seytan nup ‘Yaw’ aŋgek, nimbip wiyt maŋgiy soŋgey soŋgey, maŋgiy yimb ak key ay, day day ak key ay gipay rek ak giniŋgamb. 32 Pen Gor nup aŋgniŋbiyn rek, yip pisnep ma kirginiŋgamban. Pen tap siy tap timey giniŋgamban ak, ‘Yenen kun gipiyn aŋgiy,’ tip ak andkind yip ker winiŋgamban. Apiy, namiy namam gunap kuyip aŋg tep gey, mind tep giniŋgiy aŋgak.”

33 Jiysis kun aŋgek, Piyta aŋgak, “Biyomb. Nip ma kirginiŋgayn. Omiŋal giy nep giraŋgor, nip kalambis ay, yip kunep ayniŋgiy. Pen nip pikay, yip kunep pikayniŋgiy aŋgak.”

34 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Piyta. Nip aspiyn: miñiy kisyimken biyaŋ kakaruk ma suk aŋgniŋgamb won ak, Jiysis nup ma niŋbiyn aŋgiy, yinj omiŋal nokom aŋgniŋgamban aŋgak.”

Anpawis, Wand, Baynat

35 Kun aŋgiy, kuyip aŋgak, “Nind nimbip aŋgyokiy aŋgnik, ‘Anpawis, wand, tomb tirup gok dand ma amnimimb: yikop amnimimb aŋgnik.’ Aŋgen ambik ñin kun ak, nimbip tap gunap mindek akaŋ, tikdak?”

Aŋgek aŋgyak, “Mer! Tap chinup gunap ma tikdak. Mindek aŋgyak.”

36 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Pen miñiy nimb anpawis, wand, tap gok mindonimuŋ, dand sesek amnimimb. Bi an ñayip baynat ma mindonimuŋ ak, kolsiyor nuk ak bi gunap kuyip yokiy maniy diy, baynat ak tawnimuŋ. 37 Pen niŋim! Yip nind, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Nup bi timey monmon gip bap aŋgniŋgambay aŋgyak.’ Minim aŋgiy tikayak kun ak, miñiy giniŋg gisap aŋgak.”

38 Kun aŋgek, aŋgyak, “Biyomb. Baynat chin omiŋal mindip aŋgyak.”

Aŋgey, “Mey ak aŋgak.”

Jiysis Nup Ñaŋgayniŋg Geyak Niŋiy, Nop Nup Aŋgniŋak

(Mat 26:36-46; Mak 14:32-42)

39 Kun aŋgiy, mis amiy, Gor nup aŋgniŋniŋg, per miñmon Oliyp dum amyiŋgipay ak amnakniŋ, binuk gok kisen giyak. 40 Dum kun ak amjakiy kuyip aŋgak, “Gos timey apek timey ginimimb rek ayip ak, lotiw giyiŋg mindenimimb aŋgak.”

41 Kun aŋgiy, kuyip kirgiy, nuk keykey siŋbindoŋ amiy, koŋgim yimiy, Nop nup aŋgniŋiy aŋgak, 42 “Bapiy. Gos yand niŋbiyn ak, ñiŋg silik kap yip ñiniŋg gispan ak ma ñinimin. Pen yand niŋbiyn ar ak ma ginimin; gos nand key niŋban ar ak nep ginimin aŋgak.” 43-44 Kun aŋgiy, nup miker yimb gek, Nop nup aŋgniŋ mindakniŋ, wisimb ak likañ rek puŋgrik yowak. Kun gakniŋ, enjol bap semb biyoŋ nimb apiy, nup kilis ñak.

45 Nop nup aŋgniŋjiwiy, amiy niŋak: binuk gok miker gakniŋ wisin kineyak. 46 Niŋiy, kuyip aŋgak, “Yenen wisin kinjipim? Gos timey apek, timey ginimimb rek ayip ak, tikjakiy, Bapiy nup aŋgniŋyiŋg mindenimimb aŋgak.”

Jiysis Nup Chichiy Diyak

(Mat 26:47-56; Mak 14:43-50; Jon 18:3-12)

47 Jiysis minim kun ak aŋg mindakniŋ, binuk Jiwdas bi tiwin yomb bap poŋind apchakiy, Jiysis nup kaykol giyn aŋgek, 48 Jiysis aŋgak, “Jiwdas. Mey bi biy ñaŋgim aŋgiy, yip kaykol giniŋg gispan?”

49 Kun aŋgakniŋ, binuk gok giniŋg geyak kun ak niŋiy aŋgyak, “Biyomb. Kuyip baynat diy piŋiyjun akaŋ?” 50 Kun aŋgyiŋg, binuk bap baynat ak diy, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb woŋg giñemb anup, timund yipund kind ak, pisnep timbrik yokak.

51 Kun gek, Jiysis niŋiy aŋgak, “Kun ma ginimimb! Mey tep aŋgak.” Kun aŋgiy, timund ak tip gek yimñak.

52 Pen biyomb Gor nup simboŋgep gok, Gor aŋgniŋep korip poliys gok, bi minim tuŋgasikep gok nup ap, diniŋg gey, kuyip aŋgak, “Nimb baynat diy, kur diy dand opim ak: yip bi penpen ñaŋgep bap rek ayek niŋiy, chichiy diniŋg opim? 53 Nimb yip minek minek, Gor aŋgniŋep korip ak minden, yip ma dipik! Pen miñiy Seytan, bi kisyim kind okok ken mindip ak, ñin nuk ak mey; kun gispim aŋgak.”

Piyta Jiysis Nup Ma Niŋbiyn Aŋgak

(Mat 26:57-58, 69-75; Mak 14:53-54, 66-72; Jon 18:12-18, 25-27)

54 Nuk kun aŋgakniŋ, nup chichiy diy, dand bi Gor nup simboŋgep yomb yimb korip ak amniyak.

Piyta pen kikisen amiy, 55 mon daŋgiy mindeyak korip namb ak amiy, biynimb gunap yip jimñiy bisiŋg mindek. 56 Bisiŋg mindakniŋ, pañ korip kun ak woŋg giyiŋgip bap, nup niŋdand aran apyan giyiŋg aŋgak, “Bi biy kunep, Jiysis yip mindek aŋgak.”

57 Aŋgek, Piyta aŋgak, “Pañ. Bi kun ak yand ma niŋbiyn aŋgak!”

58 Pen yep sikoy won bap mindiy, bi bap pen, ap nup niŋiy aŋgak, “Nand kunep Jiysis binuk bap aŋgak.”

Aŋgek Piyta, “Yand mer aŋgak.”

59 Pen kisen tapin won bap mindiy, bi bap pen apiy, kilis giy aŋgak, “Bi biy Jiysis yip mindamb. Nuk kunep miñmon Galiyliy nimb aŋgak.”

60 Aŋgek, Piyta aŋgak, “Minim aspan ak yand ma niŋbiyn aŋgak.” Kun aŋg mindakniŋ, day kakaruk aŋgak. 61 Aŋgek, Jiysis andikiy Piyta nup niŋyinjsek ayek, Piyta pen, Jiysis kun kun giniŋgamban aŋgak minim ak niŋiy, 62 kuŋam kinjik gek, mis amiy siy aŋgak.

Jiysis Nup Aŋgjiwyiŋg Pikyiŋg Giyak

(Mat 26:67-68; Mak 14:65)

63-64 Bi Jiysis nup di mindeyak gok, chech band ak di windin nup ak pik yiwgiy, nup aŋgjiwyiŋg, pikyiŋg aŋgyak, “Nand bi key niŋban ak, nip an piksap ak chinup aŋgñan aŋgyak.” 65 Pen minim timey kun ak rek, nup tapin kuŋaynep aŋgyak.

Nand Kiyŋ Yomb Key Yimb Ak Akaŋ Aŋgyak

(Mat 26:59-66; Mak 14:55-64; Jon 18:19-24)

66 Miñmon yowakniŋ, miytiyŋ gun aŋgiy, Jiwda bi minim tuŋgasikep gok, biyomb Gor nup simboŋgep gok, bi low tiysa gok ap nan-giy, Jiysis nup dand Jiwda kanjsol miytiyŋ kun ak amiy aŋgyak, 67 “Nand Jiwda Kiyŋ yomb key yimb per kond mindpun ak akaŋ aŋgyak.”

Aŋgey, kuyip aŋgak, “Yaw aŋgen, niŋind aŋgip aŋgiy, ma niŋniŋgambim. 68 Pen aŋgniŋep yand mindip gok nimbip aŋgniŋen, yip pen ma aŋgniŋgambim. 69 Pen miñiy, Bi bap Ñinuk am, Nop Biyomb tap yerip giyn aŋgiy giniŋgamb ak nup, ñin yipund kind ak mindeniŋgamb aŋgak.”

70 Kun aŋgek, bi kanjsol kun gok maŋgiysek nup aŋgyak, “Nak key Gor Ñinuk?”

Aŋgey aŋgak, “Mey nimb key apim ak aŋgak.”

71 Aŋgek aŋgyak, “Yenen, kor nup ak tapin aŋgmindenjun? Nuk key tom giy, Gor Ñinuk mindpiyn aŋgek niŋbun aŋgyak.”

23

Biyomb Paylat Jiysis Kor Nup Ak Niŋak

(Mat 27:1-2, 11-14; Mak 15:1-5; Jon 18:28-38)

1 Kun aŋgiy, maŋgiysek tikjakiy, Jiysis nup dand gapman biyomb Paylat mindek ak amniyak. 2 Dand amiy, nup kor giniŋg, minim okok nimb okok nimb dand apiy aŋgyak, “Chin piyow niŋiy niŋbun; bi biy biynimb chinup gok aŋgip, ‘Biyomb yimb Siysa nup takes ma pikiy, gapman kay minim ak kunep ma niŋnimimb aŋgip.’ Pen minim bap aŋgip, ‘Yand Krays, bi kiyŋ bap aŋgip’ aŋgyak.”

3 Aŋgeyak, Paylat Jiysis nup aŋgniŋiy aŋgak, “Nand Jiwda kay kiyŋ kiyk ak mindpan akaŋ?”

“Aŋgek aŋgak, “Mey apan ak, aŋgak.”

4 Aŋgek, Paylat pen, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, biynimb yikop ap mindeyak gok sek kuyip aŋgak, “Yand niŋbiyn; bi biy nup kor gep junj bap ma mindip aŋgak.”

5 Kun aŋgak ak pen, kiyk meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Nuk gapman minim ma niŋnimimb aŋgiy, biynimb miñmon Jiwdiya okok maŋgiysek aŋgñimb. Miñmon Galiyliy tikiy, aŋgñi dap dap, miñiy Jerusalem biy wip aŋgyak.”

Jiysis Nup Dand Herot Mindek Amniyak

6 Aŋgeyak, Paylat kuyip aŋgniŋiy aŋgak, “Bi kun biy Galiyliy nimb?” 7 Aŋgek, yaw aŋgey, biyomb Herot Galiyliy propens kond mindip ak, ap Jerusalem biy mindip rek, nup ker yoken kor biy niŋnimuŋ aŋgiy, kuyip aŋgek, dand mindek ak amniyak.

8 Herot, Jiysis tap giyiŋgip ak per minim anep niŋiy, minek akay rek, tap mageprek bap gek niŋniŋgayn aŋgiy, gos ak niŋmindyiŋgip ak mey, ñin kun ak Jiysis nup dand apchakey niŋiy, nuk miñmiñ yimb gak.

9 Pen Herot Jiysis nup minim kuŋaynep yiŋgin wiŋgin gek, Jiysis pen minim bap ma aŋgak.

10 Pen bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek, bi low tiysa gok sek kilis giy, minim kuŋaynep aŋgyak. 11 Herot, amiybi nuk gok yip, Jiysis nup gi timey giyiŋg, ñiñloŋ ayiŋg, gapman biyomb aypay chech tep bap yimñiy, tip ak Paylat mindek ak dand amniyak.

12 Nind Herot yip, Paylat yip penpen aŋgmindyiŋgipiyr ak pen; ñin kun ak minim aŋg jimñirik.

Paylat Jiysis Nup Ñaŋgnimimb Aŋgak

(Mat 27:15-26; Mak 15:6-15; Jon 18:39–19:16)

13 Pen Paylat, biyomb Gor nup tap simboŋgep gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek, biynimb yikop gok sek aŋgek, ap nan-gey aŋgak, 14 “Yip apim, ‘Bi biy, biynimb gok kuyip kun kun aŋgip apim’ ak pen, miñiy windin yirik ar nimbip biy kor gipiyn ak, minim kor ginimbik junj bap mindek, ma niŋbiyn. 15 Herot kunep minim junj bap ma piyow niŋiy mey; chinup ker tip ak aŋgyokamb dand opay. Bi kun biy, tap timey bap gek rek, minim nimbip ak diy nup ñaŋgnim. 16 Kun ak yikop pikiy, aŋgyoken amnaŋ aŋgak.”

[ 17 Jiwda ñin yomb kiyk “Pasopa” aŋgyiŋgipay ak apek, Paylat per kalambis bi kiyk bap yikop aŋgyokyiŋgip ak mey;] 18 ñin kun ak, kiyk maŋgiysek meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Bi kun ak ñaŋgay, Barabas nup aŋgyokem chinup ker owaŋ aŋgyak!” 19 Bi Barabas kun ak, dawin yomb namb ak, biynimb gunap diy penpen giy, bi bap pisnep pikayak rek nup kor giy kalambis ayak.

20 Pen Paylat tip ak, meŋg miŋgan dand araniy kuyip aŋgak, “Jiysis nup yikop aŋgyoken amnaŋ aŋgak.”

21 Aŋgek, kiyk meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayim aŋgyak!” “Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayim aŋgyak.”

22 Aŋgeyak, Paylat tip ak kuyip aŋgak, “Yenen? Bi kun biy, tap yerip timey gip? Nup niŋen tap timey bap ma gip ak, ñaŋgjun rek ma ayip. Kun ak nup yikop pikiy, aŋgyoken amnaŋ aŋgak.”

23 Aŋgek, kiyk kilis yimb giyiŋg, Jiysis nup ñaŋgbirik aynimimb aŋgiy, aŋg gey gey, 24 Paylat minim kuyip ak diy, 25 bi timey biynimb kuŋay diy, penpen giy, bi bap nup pikayak anup kirgek amnakniŋ aŋgak, “Jiysis nup ñaŋg aynimimb aŋgak.”

Jiysis Nup Mon Bak Biyoŋ Ñaŋgbirik Ayak

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Jon 19:17-27)

26-27 Jiysis nup ñaŋgniŋg dand saŋdiyakniŋ, biynimb kuŋaynep kisen giy amniyak. Namb okok amyiŋg niŋyak; bi Saymon, miñmon Sayriyniy nimb ak, Jerusalem apek. Nup niŋiy, mon kiros di wanjrem ar nup ak ayñiyiŋg aŋgyak, “Jiysis amjap ak kisen amnoŋ aŋgey,” dand kisen gak.

Pen biynimb kuŋaynep ameyak namb kun ak, biyn gunap Jiysis nup simb niŋiy siy aŋgey, 28 nuk tuŋgandikiy kuyip aŋgak, “Nimb Jerusalem biyn! Yip giniŋg gisap ak siy ma aŋgnimimb. Nimbip timey giy, ñapan nimbip gok timey giy giniŋgamb ak, siy aŋgnimimb! 29 Kisen miker yomb asaw ak apek, aŋgniŋgambay, ‘Biyn ñapan ma tikpay gok sek, biyn ñapan tiy ma ñimbay gok sek tep, aŋgniŋgambay.’

30 “Ñin kun ak, yenen mindiy kumjun aŋgiy aŋgniŋgambay, ‘Miñmon yirik gok paŋg apiy, chinup pikaypikop akaŋ, konjiy diy chinup yiw gipkop ak, tep aŋgniŋgambay.’

31 “Yip mon kim tep, timey ma giniŋgiy rek ak pen, timey giniŋg gispay. Nimb mon milip rek wiŋind amiy mindpim ak, nimbip niŋind giniŋgambay aŋgak.”

32 Pen bi gapman low minim timbrikrik omiŋal ak, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayniŋg, dand sesek amniyak. 33 Dand miñmon Chip jun won apay ak amjakiy, bi gapman low timbrikrik omiŋal ak pis pis ñaŋgbirikiy, Jiysis nup namb biyaŋ ñaŋgbirikyak. 34 Nup kun giy, ñaŋgbirik ayey, nuk Nop nup aŋgak, “Bapiy. Yip gispay ak yerip gispun aŋgiy, niŋrep giy ma gispay. Kun ak kuyip niŋiy kirginimin aŋgak.”

Pen amiybi gok, Jiysis nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ay, chech nup tuŋgjiw ayey mindek gok, kiyk key sandiw gipay rek ak giyiŋg diyak.

35 Biynimb kuŋaynep niŋmindyakniŋ, Jiwda biyomb gok, Jiysis nup panj aŋgiy aŋgyak, “Nuk ‘Yand Jiwda Kiyŋ yomb key yimb ak; Gor yip damb nuk yip mindpiyn aŋgiy,’ biynimb gunap kumey gamb tikjakpay. Gip kun ak rek, nuk key kunep giy, kim amek niŋun aŋgyak.”

36 Pen amiybi gok kunep nup panj aŋgyiŋg, maŋ siŋak apiy, ñiŋg silik ak ñiyiŋg aŋgyak, 37 “Nand Jiwda bi kiyŋ yomb kiyk mindpiyn apan ak, nand key giy kim amnoŋ akaŋ aŋgyak!”

38 Pen mon boŋg band bap, Jiysis nup ñaŋgrimbikyak mon kiros bak biyoŋ, yimb tikay aŋgyak, “Jiwda biynimb kiyŋ yomb kiyk ak aŋgyak.”

39 Bi low minim timbriker, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikyak omiŋal ak, bap Jiysis nup aŋgak, “Nand Jiwda Kiyŋ yomb key yimb mindpan ak, nand key giy kim amiy, chirup kunep gey, kim amnur aŋgak.”

40 Aŋgek, bi bap nup pen aŋg giy aŋgak, “Chir miker dipur rek, nuk kunep dip ak, nand Gor nup ma pirikpan? 41 Chirmiŋay timey gipur rek yiwur dispur, pen Jiysis tap bap ma giy, yikop nep yiwur disap aŋgak.” 42 Kun aŋgiy, Jiysis nup aŋgak, “Kisen nand Biyomb Kiyŋ mindiy winiŋgamban ñin ak, yip gosimb niŋnimin aŋgak.”

43 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nip niŋind yimb aspiyn. Miñiy ñin biy, yand yip am tip tep ak mindeniŋgambur aŋgak.”

Jiysis Kumak

(Mat 27:45-56; Mak 15:33-41; Jon 19:28-30)

44 Ñin kun ak, pumbnamb yomb yoŋ won ak kisyim apiy, mind dand amiy pumb kuyim gak won ak, tip ak pen melik gak. 45-46 Pen Jiysis kumniŋg aŋgak, “Bapiy. Kawnan yand ak ñin ar nip ak aysipiyn aŋgiy,” kumakniŋ, Gor aŋgniŋep korip ñiluk miŋgan suŋrep yimb biyaŋ, laplap di kinjeŋrumb pil giyak ak, puŋgrik biyoŋ biyaŋ ay, miŋgan yikiy mindek.

47 Pen amiybi kond mindep kiyk ak, Jiysis minim aŋgiy kumak kun ak niŋiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg aŋgak, “Niŋind apay; bi tep yimb ak aŋgak.”

48 Biynimb ap mindeyak gok, tap gak kun ak niŋiy, simb yimb gakniŋ, andkind korip kiyk amniyak. 49 Pen Jiysis buŋgiy nuk gok sek, biyn Galiyliy nimb wiyak gok sek kiyk keykey siŋbindoŋ mindiy, tap gak kun ak niŋmindeyak.

Jiysis Nup Komyak

(Mat 27:57-61; Mak 15:42-47; Jon 19:38-42)

50-51 Pen bi Jiwda minim tuŋgasikep, Gor minim di tep yimb giyiŋgip bap, miñmon Armatiya mindyiŋgip. Yimb nuk ak Josep. Nuk bi minim tuŋgasikep gunap, Jiysis nup ñaŋg ayun aŋgiy, gos niŋyak rek ma niŋak. Nuk Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb ñin ak, maŋ mindip aŋgiy, kond mindyiŋgip.

52 Nuk Jiysis nup dam komniŋg, Paylat mindek ak am aŋgniŋek, yaw aŋgek, 53 bi gunap yip am Jiysis nup tuŋgasik dand apyapiy, chech tund teprep yimb ak di kom kom giy, dam kamb miŋgan kisen nep kilukiy chip ma komyak miŋgan ak komyak. 54 Pen Jiwda lotiw ñin ak, maŋ gip aŋgiy, Praydey duŋgep won ak, Jiysis nup kun giy dam komyak.

55 Pen biyn tiwin, Jiysis yip Galiyliy nimb wiyak gok, Josep amnakniŋ kisen amiy, Jiysis nup komyak tip ak niŋrep giy, andkind korip amniyak. 56 Amiy, wel kuy tep wak gunap, Jiysis mumbwak nup ak ayñinjun aŋgiy, gay tep giyak. Minek kun anep dand ambiyap ak pen, Sarirey ñin ak, ñin yomb kiyk yikop mindep ak niŋiy mey, yikop mind mind kinyak.

24

Jiysis Tikjakak

(Mat 28:1-10; Mak 16:1-8; Jon 20:1-10)

1 Minek Sandey miñmon kisen tikak won ak, biyn tiwin kun ak, wel kuy tep wak ak diy, Jiysis mumbwak nup ayñinjun aŋgiy, dand Jiysis nup komyak ak amniyak. 2 Amiy niŋyak: kamb kolim yomb chip kaw pil giyak won ak, milok am gol okok mindek. 3 Pen kiyk miŋgan kun ak amiy niŋyak: Jiysis ma mindek. 4 Yergip aŋgiy, aŋg mindyakniŋ, bi chech tund ñiñakol yimrik omiŋal ak, gol kun siŋak jakiy minderik. 5 Kiyk niŋiy, jel pirikiy, koŋgim yimiy kuyaŋgiyakniŋ, bi omiŋal kun ak aŋgrik, “Yenen bi kim mindip anup, chip kombay namb akniy piyow niŋsipim? 6 Nuk biy ma mindip. Mindarik tikjakip. Pen nimb gos niŋnimimb; Galiyliy mindiy, nimbip minim aŋgak ar ak. 7 Nimbip aŋgak, ‘Bi bap Ñinuk ak nup, di biynimb tap siy tap timey gipay ñin ar ak ayey, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbik ayey kumiy, minek omiŋal nokom mindiy, tip tikjakniŋgamb aŋgak’ aŋgrik.”

8 Kun aŋgrikniŋ, gosimb kuyip ak paŋgyikek, Jiysis nind Galiyliy mindiy, minim aŋgak kun ak niŋyak. 9 Niŋiy, tip ak andkind amiy, tap gek niŋyak kun ak, Jiysis binuk onep aŋgip ak sek, biynimb nuk yikop gok sek kuyip aŋgñiyak. 10 Biyn tiwin, minim aŋgñiyak kun ak, Mariya miñmon Makdala nimb ak, Jowana ak, Jemis nonim Mariya ak, biyn yikop gunap sek.

11 Pen kiyk kun giy aŋgñeyak, minim kun ak niŋind apay aŋgiy ma niŋyak; ñiñloŋ ay aspay aŋgiy niŋyak.

12 Pen Piyta minim kun ak niŋiy, puŋgrikind yimb aŋgiy bindoŋ amiy, komyak kamb miŋgan ak sipsip niŋak: Jiysis nup chech kom kom giyak band gok nep mindek. Niŋiy, yergip aŋgiy, gospar yimb ayiŋg, tip ak andkind amnak.

Bi Omiŋal Miñmon Emeyas Amnirik Minim

(Mak 16:12-13)

13 Ñin kun anep, bi omiŋal miñmon sikoy Emeyas, yep Jerusalem maŋ kun okok amnur aŋgiy amyiŋg; 14 tap yerip yerip gek niŋrik minim ak kapkap aŋgyiŋg amerik. 15 Amnirikniŋ, Jiysis kund okok ken apiy, kiy yip yiŋgoŋg giy amnak. 16 Pen bi omiŋal kun ak, Jiysis nup niŋbirip ak pen, Gor gosimb kuyipmiŋay ak gek sakiy ayek, Jiysis nup niŋer, bi ak key rek ayak. 17 Nuk kuyipmiŋay aŋgniŋiy aŋgak, “Minim gok yerip aŋgyiŋg, aŋger asaw?” Kun aŋgek, yimgeprek jak mindyiŋg, 18 numam Kiliyowpas aŋgak, “Nand nep mey, miñiy ñin kaw biy, tap Jerusalem biy gisap ak ma niŋban?”

19 Aŋgek aŋgak, “Tap kun ak yergek aspiyr aŋgak.”

Aŋgek aŋgrik, “Bi Gor minim aŋgep Jiysis Nasaret nimb ak, minim aŋg tep giyiŋg, tap mageprek gok giyiŋg gek; Gor nup tep giy, biynimb gok kuyip tep giy gak. 20-21 Kun gek, gosimb chin niŋiy aŋgnuk; nuk bi chinup Yisrel biynimb diy, kond mind-tep giniŋgamb aŋgiy niŋnuk ak pen; biyomb Gor nup tap simboŋgep gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek minim aŋg nan-giy, di Rom gapman biyomb anup ñeyak, nuk amiybi nuk gok kuyip ñek, dam mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbik ayey kumak. Tap gak kun ak, ñin omiŋal pandikak. 22 Miñiy sekemb won ak, biyn tiwin chin bap, am nup komyak kawrumb bindoŋ niŋiy, ap chinup tap yerip yerip gip ak aŋgñey, niŋiy jiwdipun. 23 Kiyk apay, chip par ak ma mindamb. Enjol omiŋal ak apiy apiyr, ‘Nuk tikjakiy, kim mindip apiyr’ apay. 24 Kun aŋgey, bi chin gunap kawrumb bindoŋ amiy niŋbay; biyn gok apay rek nep, mindamb aŋgrik.”

25 Kiliyowpas kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nirmiŋay gos tep ma niŋbiyr. Bi Gor minim aŋgep gok minim aŋgyak ak, yenen niŋind aŋgyak aŋgiy kasek ma niŋbiyr. 26 Pen Gor aŋgak rek, Kiyŋ yomb key yimb ak yiwur yomb diy kumiy, tikjakiy mey, biynimb kuŋaynep diy kond mindeniŋgamb aŋgak.” 27 Kun aŋgiy, kuyipmiŋay Mosis; bi kiyŋ yomb key yimb ak nup, minim tikak ak sek, bi Gor minim aŋgep gunap, minim nup tikyak ak sek maŋgiysek aŋgñirep gak.

28 Pen bi omiŋal kun ak, miñmon amerik maŋ kun siŋak amjakiy, Jiysis kuyipmiŋay tawsak ay, amniŋg rek gek, 29 kiykmiŋay nup kilis giy aŋgrik, “Duŋgep day biy aswun. Kisyim winiŋg gisap nen, apey chirmiŋay yip amnun aŋgrik.” Aŋger, kiymiŋay yip amnak.

30 Korip am mindiy, tap ñiŋniŋg, nuk biret ak diy, Gor nup tep aŋgiy, tipaŋg kuyipmiŋay ñakniŋ, 31 gosimb kuyipmiŋay ak paŋgyikek, ak Jiysis nep aŋgiy, aŋgrikniŋ, kapkap kurgak. 32 Kun gek, niŋiy aŋgrik, “Kinjeŋnamb okok apyiŋg, minim gunap aŋgñiyiŋg, Baybol buk tikyak minim kiñiŋ ak aŋgñiyiŋg gamb, mindmaŋgiy chirup ak niŋind yimb limgamb aŋgrik.”

33 Kun aŋgiy, won kun ak nep, tip andkind Jerusalem amiy niŋrik: Jiysis binuk onep aŋgip ak sek, buŋgiy kiyk gunap sek ap nan-giy mindeyak. 34 Amjakrikniŋ, kuyipmiŋay aŋgyak, “Niŋind yimb apun. Jiysis kumimb ak pen; tip ak tikjakiy, ap Saymon mindamb siŋak miseŋ gamb, niŋimb aŋgyak.”

35 Aŋgey, kiy pen aŋgrik, “Chirmiŋay kunep kinjeŋnamb okok amambur, Jiysis chirup namb pikamb, dand korip chirmiŋay ak amiy, tap ñiŋniŋg giy, nuk biret ak di Gor nup tep aŋgamb, ak Jiysis nep aŋgiy niŋbur aŋgrik.”

Jiysis Binuk Gok Nup Miseŋ Niŋyak

(Mat 28:16-20; Mak 16:14-18; Jon 20:19-23)

36 Minim kun ak aŋgrikniŋ, Jiysis mindeyak namb ak miseŋ giy aŋgak, “Nimb mindpim?” 37 Aŋgek, kiyk chip kawnan aŋgiy 38 pirikeyak, kuyip aŋgak, “Yenen, yip Jiysis aŋgiy ma niŋiy, gos kuŋay niŋsipim? 39 Ñin tomb yip gok niŋim. Yand Jiysis nep. Chip kawnan rek, mumbwak tiŋiy sek ma mindembinip; yand yipul sek, tiŋiy sek mindpiyn ak, yip diniŋim aŋgak.”

40 Kun aŋgyiŋg, ñin tomb nuk gok kuyip yomek niŋiy, 41 kiyk miñmiñ giyiŋg, pen gospar ayiŋg, ak Jiysis nep akaŋ aŋgiy, gos kuŋay niŋeyak; kuyip aŋgak, “Tap ñiŋemb nimb gunap mindip akaŋ?” 42 Aŋgek, nup piys daŋgiy ayak ak ñiy, 43 niŋmindyakniŋ ñiŋak.

44 Pen Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb yip mindiy, yip gip ar ak, giniŋgamb aŋgiy nimbip aŋgñiyiŋgipiyn. Mosis low minim aŋgiy tikak rek, bi Gor minim aŋgep aŋgiy tikyak rek, pen Baybol buk Sam ak minim aŋgiy tikyak rek, yip yerer giniŋgamb aŋgiy, maŋgiysek aŋgñiyiŋgipiyn aŋgak.”

45 Kun aŋgiy, minim nind tikyak ak niŋrep giyaŋ aŋgiy, gos tep yimb ak kuyip ñiy, 46 aŋgak, “Minim kun ak tikiy aŋgyak, ‘Kiyŋ yomb key yimb ak yiwur yomb diy kumek, komey, minek omiŋal nokom mindiy, tip ak tikjakniŋgamb. 47 Tikjakiy mindeniŋgamb rek, minim nup ak miñmon Jerusalem kiñiŋ giy aŋgiy, aŋg dand amiy, biynimb miñmon okok maŋgiysek aŋgñey amnakniŋ, biynimb tap siy tap timey giniŋgambay gok, yenen kun gipun aŋgiy, nup chiŋgyakniŋ, gach kuyip ak wiykyokniŋgamb aŋgyak.’ 48 Pen yip gak kun ak, windin nimb key niŋbim. 49 Pen Bapiy minim aŋgayak rek, nimbip giniŋgayn ak mey; dawin yomb Jerusalem biy mindiy, kond mindenimimb. Gor Kawnan ak, ap nimbip bak ayek, miñmon okok keykey amnimimb aŋgak.”

Jiysis Semb Biyoŋ Amnak

(Mak 16:19-20; Ap 1:9-12)

50 Kun aŋgiy, kuyip poŋind Beteniy amiy, Gor kuyip kond mindeŋ aŋgiy, ñin dand araniy, 51 Gor nup aŋgniŋakniŋ, nup dand aranjak semb biyoŋ amnak. 52 Kun gek, kuyip tep gakniŋ, yimb nup ak dand aranyiŋg, andkind Jerusalem amniyak. 53 Amiy, minek minek, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak amiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋgipay.

Jon

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

JON

Jiysis Minim Tep Jon Tikak

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day Jon tikak ak, Jiysis mey Minim Maŋgiy Won permindep ak biyimb ay ap namb chin biy mindiy, yerer gindand amiy kumiy tikjak Nop ker amnak minim ak, aŋgrep gen nup gosimb niŋey, kuyip dek perper mindeyaŋ aŋgiy tikak (2:31).

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim Maŋgiy Won permindep minim ar ak mindip, chapta 1:1-18.

Jon bi ñiŋg pikñemb ak sek, Jiysis binuk nind dak gok sek minim ak mindip, chapta 1:19-51.

Jiysis woŋg kiñiŋ gi gak minim ak mindip, chapta 2:1–12:50.

Jiysis ñin nuk ak maŋ gakniŋ, Jerusalem sek yep maŋ kun okok sek aŋgñiraŋgek minim ak mindip, chapta 13:1–19:42.

Jiysis kumiy tikjakek, miseŋ niŋyak minim ak mindip, chapta 20:1-31.

Miñmon Galiyliy miseŋ gek niŋyak minim ak mindip, chapta 21:1-25.

1

Krays Mankumb Biy Wak

1 Miñmon ma alwol gayak ñin ak, Minim Maŋgiy Won aŋgniŋg gispiyn ak mindek. Minim Maŋgiy Won kun ak, nuk kunep Gor ak mey, Gor yip mindek. 2 Miñmon kindik alwol gayak; nind yimb yimb nuk Gor yip mindyiŋgip. 3 Nuk nep, tap okok maŋgiysek gayak. Tap bap key ma ayak; nuk gayak gok nep mindip. 4 Nuk kim mindep junj ak mey, kim mindep melik nuk ak, biynimb gok kuyip niŋimb. 5 Melik nuk kun ak, kisyim wip namb okok apek, tuŋgsuŋg mer niŋiy kirpay.

6-7 Gor pen biynimb gok maŋgiysek Minim Maŋgiy Won kun anup gosimb niŋniŋgiy aŋgiy, Jon bi ñiŋg pikñemb anup aŋgek, melik minim ak aŋgñiyiŋgip. 8 Jon nuk melik kun ak mer; nuk yikop biynimb gok kuyip minim kun ak aŋgñiyiŋgip. 9 Melik yimb ak mey, Minim Maŋgiy Won kun ak. Nuk man ar biy apek melik nuk ak, biynimb okok kuyip maŋgiysek amnak.

10 Nuk nep miñmon alwol gay, biynimb gok gay gak ak pen; ap mindek nup ma niŋyak. 11 Miñmon yand key ak amniyn aŋgiy, awak ak pen; nup ma diyak. 12 Biynimb Biyomb chin aŋgiy diyak gok nep kuyip gek, Gor ñapan nuk mindpay. 13 Ñapan nuk mindpay kun ak, bi beryoŋgon gok di giy, ñapan tikey mindpay rek ma mindpay. Pen biynimb gunap mumbwak tikjakek, di giy ñapan tikey mindpay rek mer; Gor nuk key gek ñapan nuk mindpay.

14 Pen Minim Maŋgiy Won kun ak, biyimb ay apiy, chin yip kin mindyiŋgip. Kun ak nup niŋbun: nuk bi simb niŋep tep yimb kun ak key. Nuk Gor Ñinuk nokom yimb ak mey; Gor nuk key Biyomb teprep yimb mindip rek ak mindip.

15 Pen Bi kun ak apek niŋiy, Jon biynimb gok kuyip aŋgak, “Bi wip biy nep mey, nimbip nind aŋgnik, ‘Bi kisen winiŋgamb ak, nind yimb yimb mindyiŋgip ak mey, yand rek mer; nuk Biyomb yimb mindip aŋgnik’ aŋgak.”

16 Bi kun ak, chinup maŋgiysek simb niŋiy kumiy tikjakak rek, biynimb gok kuyip bilesiyŋ keykey ñimb. 17 Low minim ar ak, Gor Mosis nup ñek chinup aŋgñak ak pen, Gor biynimb simb niŋiy dip minim yipul yimb ak, Jiysis Krays owak rek miseŋ niŋbun. 18 Biynimb bap Gor nup ma niŋyak. Ñi tep nuk ak nep, nuk yip mindiy miseŋ apek niŋiy mey; Nop bi yerip rek mindip ak niŋbun.

Jon Bi Ñiŋg Pikñemb Ak, Yand Bi Kiyŋ Yomb Key Yimb Ak Mer Aŋgak

(Mat 3:1-12; Mak 1:7-8; Luk 3:15-17)

19 Biyomb Jerusalem kond mindyiŋgipay gok, bi Gor nup simboŋgep gunap, bi Gor aŋgniŋep korip kond mindyiŋgipay gunap aŋgyokiy aŋgyak, “Nimb Jon mindip amiy, nand bi an aŋgiy aŋgniŋnimimb aŋgyak.”

20 Kun giy aŋgyokey, Jon mindek ak amjakiy, nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Nand bi an?”

Aŋgeyak, aŋg weygiy mer; kuyip miseŋ aŋgiy aŋgak, “Yand Kiyŋ yomb key yimb ak mer aŋgak.”

21 Kun aŋgek aŋgyak, “Kun apan ak, nand an? Nand Yilayja akaŋ?”

Aŋgey aŋgak, “Yand Yilayja mer aŋgak.”

Kun aŋgek aŋgyak, “Nand bi Gor minim aŋgep per kond mindpun ak akaŋ?”

Aŋgey, “Mer” aŋgak.

22 Kun aŋgek, bi kun gok nup aŋgyak, “Kun ak nand an? Pen yand bi yerip aŋgiy aŋgenimin; chin am biyomb chinup aŋgyokpay gok kuyip aŋgñinjun aŋgyak.”

23 Aŋgey, Jon kuyip aŋgak, “Bi Gor minim aŋgep Asaya kisen giniŋgamb aŋgak rek nep gispiyn. Nuk aŋgak:

“Bi bap biynimb kuŋay ma mindpay namb okok mindiy,

meŋg miŋgan dand araniy aŋgniŋgamb: Per biyomb asaw aŋgiy, kinjeŋ pindrep giy kond mindpay rek ak ginimimb aŋgniŋgamb aŋgak.”

24 Pen bi Jon nup aŋgniŋniŋg wiyak kun gok, bi Peresiy gunap sek, aŋgyokey wiyak ak mey, 25 kiyk Jon nup aŋgyak, “Nand apan: yand Kiyŋ yomb key yimb ak mer, Yilayja mer, bi Gor minim aŋgep kond mindpun ak mer apan ak; yenen pen biynimb gok kuyip ñiŋg pikñispan aŋgyak.”

26 Aŋgeyak aŋgak, “Yand kuyip yikop ñiŋg pikñimbiyn. Pen bi bap namb nimbip biy mindip. Nup bi yerip rek aŋgiy ma niŋbim ak pen, 27 nuk yand rek mer; nuk Biyomb yimb. Nup niŋen yip nambiŋ gip. Tomb tirup nup ak tuŋgasikyiŋg, tap nup gok marik ginim rek ma ayip aŋgak.”

28 Gak kun ak, Jon biynimb gok kuyip ñiŋg pikñiyiŋgip miñmon Beteniy, Joden ñiŋg gol pis tawakdoŋ ken.

Siypsiyp Ñiluk Gor Chinup Yokak Mey, Jiysis Nep

29 Minek Jiysis Jon ker apek, nup ñiŋg pikñiy, biynimb gok kuyip aŋgak, “Niŋim! Bi biy mey Gor Siypsiyp Ñiluk nuk chinup aŋgip ak. Nuk mey, Gor nup simboŋgiy, biynimb mankumb biy kuyip gach ak wiykyokniŋgamb. 30 Bi kun biy mey nind aŋgnik, ‘Nuk Biyomb yimb, yand bi sikoy, nuk nind yimb yimb mindek, yip kisen tikpay aŋgnik.’ 31 Nuk mindip aŋgiy per niŋyiŋgipiyn ak pen, an rek mindip aŋgiy ma niŋnik; miñiy mey niŋrep gispiyn. Nuk Kiyŋ yomb key yimb kond mindpun anep mindip ak; niŋiy dim aŋgiy, nimbip Yisrel biynimb ñiŋg pikñimbiyn aŋgak.”

32-33 Pen Jon Jiysis nup minim ar ak aŋgiy aŋgak, “Bi kun biy an aŋgiy ma niŋbinip; Bi yip aŋgek biynimb ñiŋg pikñimbiyn ak aŋgak, ‘Nand niŋniŋgamban; Kawnan yand ak bi bap ker apiy, yip mindeniŋgamb. Bi kun ak, biynimb gok kuyip ñiŋg ma pikñiniŋgamb; nuk gek Kawnan yip ak diniŋgambay aŋgak.’ Aŋgak kun ak mey, miñiy Gor Kawnan ak, yakir kochir rek nup ker apamb, 34 niŋrep giy apiyn: ‘Bi biy Gor Ñinuk ak nep apiyn aŋgak.’ ”

Jiysis Binuk Omiŋal Nind Dak

35 Minek pen, Jon binuk omiŋal ak yip, tip ak ap ñiŋg pikñiyiŋgip siŋak mindyakniŋ, 36 Jiysis apiy pandikek, Jon niŋiy aŋgak, “Bi biy, Gor Siypsiyp Ñiluk nuk chinup yokek owak anep aŋgak.” 37 Kun aŋgek, Jon binuk omiŋal ak, minim kun ak niŋiy, Jon nup kirgiy, Jiysis amek miŋgan ak kisen amnirik. 38 Pen Jiysis andikiy kuyipmiŋay niŋiy aŋgak, “Yenen aswiyr?” Aŋgek aŋgrik, “Rabay! Nand kinban akay?” 39 Pen kun giy aŋgniŋer, Jiysis aŋgak, “Kun ak yand yip amiy niŋniŋgayr aŋgak.” Aŋgek, ñin kun ak duŋgep won ak amiy, nuk yip mindeyak.

40 Jon binuk omiŋal kun ak, bi bap yimb nuk Enjriw. Enjriw numam nuk mey, Saymon Piyta. 41 Enjriw won kun anep, am numam Saymon nup piyow niŋiy aŋgak, “Bi Kiyŋ winiŋgamb aŋgiy per kond mindpun ak, miñiy niŋbun aŋgak.”

42 Enjriw kun aŋgiy, numam Saymon nup poŋind Jiysis mindek ak amek, Jiysis Saymon nup niŋiy aŋgak, “Jon ñinuk Saymon. Nip Siypas aŋgniŋgambun aŋgak.” Yimb Siypas aŋgak kun ak, Griyk minim aŋgiy mey, Piyta apay.

Jiysis Piyliyp Yip Nataniyel Yip Kuyip Dak

43 Minek Jiysis Galiyliy propens amniŋg, am Piyliyp nup niŋiy aŋgak, “Yand yip amnur aŋgak.” 44 Piyliyp, Enjriw, Piyta miñmon kiykyakam mey Betsayda nep. 45 Pen Piyliyp am Nataniyel nup niŋiy aŋgak, “Chin bi siŋok, Mosis sek, bi Gor minim aŋgep gunap sek Baybol buk tikiy aŋgyak anup, miñiy niŋbun. Nuk mey Josep ñinuk; miñmon Nasaret nimb aŋgak.”

46 Piyliyp kun aŋgek, Nataniyel aŋgak, “Bi tep bap miñmon timey kun ak nimb winiŋgamb?”

Aŋgek, Piyliyp aŋgak, “Kun apan ak, apey am niŋur aŋgak.”

47 Kun aŋgiy, maŋmaŋ girikniŋ, Jiysis Nataniyel nup niŋiy aŋgak, “Bi kun ak, bi Yisrel yipund giy ak mey, nuk yesek ar ak ma aŋgniŋgamb; yipund giniŋgamb ar ak nep aŋgniŋgamb aŋgak.”

48 Kun aŋgek, Nataniyel aŋgak, “Yip yergiy niŋban?”

Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Enjriw nip kisen poŋdiniŋg nimb; nip niŋbiyn bisiŋg mindamban kiyaw kiñiŋ siŋak aŋgak.”

49 Kun aŋgek, Nataniyel aŋgak, “Tiysa. Nip niŋbiyn! Nand Gor Ñinuk. Yisrel biynimb Kiyŋ yomb chin aŋgak.”

50 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nip yikop kiyaw kiñiŋ siŋak niŋbiyn aŋgen, yip Gor Ñinuk yimb aŋgiy niŋban? Kisen tap key yimb gunap gen niŋniŋgamban. 51 Nimbip maŋgiysek niŋind aspiyn: enjol gok bi bap Ñinuk nup, niŋniŋg amiy apiy geniŋgambay niŋniŋgambim aŋgak.”

2

Biber Bap Diniŋg Ger, Tap Yomb Ñiŋyak

1-2 Ñin omiŋal mindiy, biber bap diniŋg ger, biynimb suk aŋgey amiy, tap ñiŋyak miñmon Keyna-Galiyliy propens namb okok. Ñin kun ak, Jiysis sek, binuk gok sek kuyip kunep suk aŋgeyak amniyak. Pen Jiysis nonim am korip kun ak nind mindek ak mey, 3 ñiŋg wayn ak ñimbdeyak, nuk apiy Jiysis nup aŋgak, “Wayn ak ñimbdipay aŋgak.”

4 Kun aŋgek aŋgak, “Yip kun gan kun gan ma aŋgnimin. Ñin yand ak ma wip aŋgak.”

5 Aŋgek, nonim am bi woŋg giñemb gok kuyip aŋgak, “Jiysis minim bap aŋgonimuŋ; aŋgnimuŋ rek nep ginimimb aŋgak.”

6 Pen Jiwda biynimb kamb diy giyiŋgipay tiyn yomb yimb onep kaŋgol ak dayey mindek. Tiyn kun gok, miñ ar kiyk ak giyiŋgipay rek, suŋ-tep mindon aŋgiy, ñiŋg mal dap soŋgiy, ñin tomb ñiŋg ay giluŋg yokyiŋgipay. 7 Jiysis pen, bi woŋg giñemb gok kuyip aŋgak, “Kamb tiyn guniy ñiŋg mal dand apiy, soŋgem arachaknimuŋ aŋgak.” Aŋgek, aŋgak rek geyak aŋgak, 8 “Miñiy ñiŋg mal dap aypim ak gunap paŋg dand amiy, bi tap ñimbsipun biy kond mindip anup ñinimimb aŋgak.”

9 Aŋgek, ñiŋg yimb kun ak paŋg dam biyomb anup ñeyak, nuk ñimbiy niŋak; ñiŋg wayn tep ak mindek. Pen nuk ñiŋg wayn kun ak akay nimb aŋgiy ma niŋak; bi woŋg giñemb gok kiyk nep niŋyak. Pen nuk ma niŋak rek mey, bi biyn diniŋg gek kun anup suk aŋgek apek aŋgak, 10 “Pernep, ñiŋg wayn tep ak dap ñey ñimbdey mey, ñiŋg wayn timey ak kisen ñey ñimbay. Pen nand ñiŋg wayn tep ak day mindiy, miñiy nep dap ñispan aŋgak.”

11 Pen Jiysis ñin kun ak miñmon Keyna mindiy, tap mageprek ak kiñiŋ giy gek, nuk bi key yimb mindek ak miseŋ niŋep rek ayek, binuk gok nup gosimb niŋyak. 12 Pen tap ñimbdiy, Jiysis nuk; nonim, numam, binuk gok kuyip poŋind miñmon Kapaniyam amiy, yep ñin kaw bap kun ak mindeyak.

Gor Aŋgniŋep Korip Ak Maker Geyak

(Mat 21:12-13; Mak 11:15-17; Luk 19:45-46)

13 Jiwda ñin yomb kiyk Pasopa apay ak maŋ gakniŋ, Jiysis Jerusalem amiy niŋak; 14 biynimb gok, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak; kaw, siypsiyp, yakir tap gok dap maker ayiŋg, maniy seniys giyiŋg geyak. 15 Niŋiy miñ bap diy, kaw, siypsiyp gok yuk mis yokiy, maniy dap penpen seniys geyak boŋg band gok maniy sek tuŋgandikiy, 16 biynimb yakir dap maker geyak gok kuyip aŋgak, “Tap kun gok dand amnimimb. Bapiy korip nup ak gem maker korip rek ma aynimuŋ aŋgak.”

17 Nuk kun gek, binuk gok gos kiyk amnak; Baybol buk minim tikyak ar ak. Minim kun ak tikiy aŋgyak, “Aŋgniŋep korip nand ak gos nokom niŋbiyn rek, yip timey giniŋgiy rek ayip aŋgyak.”

18 Pen Jiwda biyomb gunap apiy, Jiysis nup aŋgyak, “Nip an aŋgamb ap kun girapan? Gor nep aŋgek ap girapiyn aŋgiy, tap mageprek bap gey niŋiy, niŋind apan aŋgun aŋgyak.”

19 Kun aŋgey, Jiysis kuyip pen aŋgak, “Lotiw korip biy timbrikem, ñin omiŋal nokom mindiy tip ak giniŋgayn aŋgak.”

20 Kun aŋgek aŋgyak, “Korip kun biy, simiy ñin omiŋal jiwek, gi diyak ak pen; nand ñin omiŋal nokom nep gaynimin rek mindip?” 21 Pen Jiysis korip minim aŋgak kun ak, nuk key aŋgak. 22 Kun ak mey, kisen nup ñaŋgbirik ayey kumiy, ñin omiŋal nokom mindiy tikjakek, binuk gok Baybol buk minim nup aŋgiy tikyak ak sek, Jiysis minim aŋgak kun ak sek gos niŋiy, niŋind aŋgiy niŋyak.

Jiysis Biynimb Gok Maŋgiysek Niŋimb

23 Jiysis, Jiwda ñin yomb kiyk Pasopa apay kun ak Jerusalem mindiy, tap mageprek gunap gakniŋ, biynimb gok niŋiy, ak Kiyŋ yomb key yimb kond mindyiŋgipun ak nep aŋgiy niŋyak. 24-25 Pen Jiysis biynimb maŋgiysek gos namb kuyip biyaŋ key niŋrep gip rek, biynimb kun gok gosimb kiyk ar akay amnak ak, niŋrep gak ak mey; nuk kuyip biynimb yand yipund giy aŋgiy ma niŋak.

3

Jiysis Niykodiymas Nup Aŋgñirep Gak

1 Bi Peresiy bap Jiwda kanjsol mindyiŋgip ak; yimb nuk Niykodiymas. 2 Nuk kisyimken am Jiysis nup niŋiy aŋgak, “Tiysa. Chin niŋbun: tap mageprek gipan gok nak key ma gipnap; Gor nep nip yokek apiy mey, tap mageprek kun gok giyiŋg, chinup minim aŋgñiyiŋg gipan aŋgak.”

3 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand nip niŋind yimb aspiyn; biynimb Gor gek key kisenimb aypay gok nep, nuk diy kond mindeniŋgamb aŋgak.”

4 Kun aŋgek, Niykodiymas aŋgak, “Yergiy biynimb tikayey yomb gipay gok, nonim koŋgiy namb okok tip ak amey, tikayey, biynimb key kisenimb ayniŋgambay?”

5 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nip niŋind yimb aspiyn. Biynimb ñiŋg ak sek, Gor Kawnan ak sek gek, Gor biynimb nuk mindpay gok nep, biynimb yand aŋgiy diy kond mindeniŋgamb. 6 Biynimb tikpay rek tikey mindpay ak pen; Gor Kawnan ak gek nep mey, Gor biynimb nuk mindeniŋgambay. 7 Kun ak minim kim kisenimb aŋgambiyn ak niŋiy, gos okok ma niŋnimin. 8 Yiŋgen ak damb niŋbim ak pen; wip okok sek, amimb okok sek ma niŋbim. Kun ak rek mey, biynimb Gor Kawnan bak ayek, kim kisenimb aypay gok aŋgak.”

9 Kun aŋgek, Niykodiymas aŋgak, “Nand aspan ar kun ak, yergiy giniŋgamb aŋgak.”

10 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nand Yisrel biynimb lotiw tiysa yomb kiyk ak pen, ma niŋban? 11 Nip niŋind yimb aspiyn: chin windin key niŋiy, niŋrep giy nep nimbip aŋgñimbun ak pen; minim chinup ak ma dipim. 12 Yand nip man ar biy gip rek aŋgen, ma dipan ak, yergiy Gor miñmon biyoŋ gip rek aŋgen diniŋgamban? 13 Pen biynimb bap Gor miñmon biyoŋ ma taŋg niŋbay; Bi bap Ñinuk nep kun biyoŋ nimb mindiy owak. 14 Pen wosrey siyŋ timey gok, Yisrel biynimb kuyip siwey kumyakniŋ, Mosis tap siyŋ rek bap mon bak siŋbiyoŋ gayek, biynimb siyŋ kun ak niŋyak gok, kuyip suŋ ayak. Kun ak rek nep, Bi bap Ñinuk nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayey, 15 biynimb nup gosimb niŋniŋgambay gok, perper mindeniŋgambay. 16 Gor biynimb mankumb biy maŋgiysek wasemb ay, Ñinuk nokom yimb ak kuyip nen aŋgiy yokek owak ak mey; biynimb nup gosimb niŋniŋgambay gok, kumiy ma kurginiŋgambay; nuk yip perper mindeniŋgambay. 17 Yenen: Gor Ñinuk nup yokak kun ak, biynimb gok kuyip, kor ginimuŋ aŋgiy ma yokak; yip ker dinimuŋ aŋgiy yokak.

18 “Biynimb an Ñinuk nup gosimb niŋbay gok, kor ma niŋniŋgambay. Pen biynimb nup gosimb ma niŋiy kirpay gok, minim yomb yimb ak mindip. 19 Minim yomb yimb diniŋgambay junj kun ak, kun giy mindip: Melik tep ak man ar biy wip ak pen; biynimb gok Melik kun ak ker amnun aŋgey, kuyip tep ma gip. Kiyk timey gi mindpay rek, kisyim wip okok nep niŋey tep gip. 20 Bi meliksek ak nup niŋey tep ma gek, timey gipun ak miseŋ niŋniŋgambay aŋgiy, nup ker ma opay. 21 Pen biynimb yipund gip ar ak gipay gok, Gor aŋgip rek gispun ak, miseŋ niŋep rek ayaŋ aŋgiy, Melik mindip kiñiŋ siŋak opay aŋgak.”

Jon Nuk Jiysis Bi Yerip Rek Ak Aŋgiy Minim Aŋgak

22 Kisen Jiysis, binuk gok yip am Jiwdiya propens namb okok mindiy, biynimb gok kuyip ñiŋg pikñiyiŋgipay. 23 Pen ñin namb kun siŋak, Jon bi ñiŋg pikñemb ak kunep, miñmon Yinon yep miñmon Salyim ñiŋg kuŋay mindek siŋak mindiy; biynimb gok wiyakniŋ, kuyip ñiŋg pikñiyiŋgip. 24 Jon nind kun giyiŋgip; kisen mey nup kalambis ayak. 25 Pen Jiwda bi bap apiy, Jiwda miñ ar kiyk ñiŋg pikyiŋgipay minim ar ak aŋgiy, Jon binuk gunap yip penpen aŋgyak. 26 Penpen aŋgiy, Jon binuk gok apiy nup aŋgyak, “Tiysa. Bi siŋok Joden ñiŋg gol kind bindoŋ mindek, nup biyomb aŋgenak ak, miñiy ap ñiŋg pikñakniŋ, biynimb maŋgiysek nup ker amjipay aŋgyak.”

27 Kun aŋgeyak, Jon aŋgak, “Gor gos nuk key niŋimb rek, chinup woŋg ar keykey aŋgayip. 28 Nimb key niŋbim; nimbip aŋgnik, ‘Yand Kiyŋ yomb key yimb ak mer; yikop kinjeŋ nup ak, Gor aŋgek pindsipiyn aŋgnik.’ 29 Bi gok biyn dipay ñin ak, buŋgiy kiyk yimb gok, ‘Biyn kun ak chin rek ma dipun aŋgiy’ gos ak ma niŋbay. ‘Buŋgiy chin ak, biyn nuk ak pisnep dip aŋgiy,’ miñmiñ yimb gipay. Yand mey kun ak rek. Nuk biynimb gok kuyip kun giy disap ak, yip tep gip. 30 Yimb nup aranakniŋ, yimb yip apyowniŋgamb ak, tep yimb.

31 “Bi semb biyoŋ nimb wip ak, Biyomb yimb. Biynimb man ar biy nimb gok, semb biyoŋ nimb apiy rek, minim yipul yimb nuk niŋiy aŋgip rek aŋgniŋgiy. Kiyk lum ar biy nimb ak mey; lum ar biy minim ak aŋgniŋgambay. 32 Nuk Nop yip mindiy wak rek, minim yipul yimb ak aŋgip ak pen; minim nup ak ma dipay. 33 Pen biynimb minim nup dipay gok, Gor minim ak niŋind nep aŋgip aŋgiy dipay. 34 Gor bi yokak kun ak nup, Kawnan nuk ak yokek ap yip nep mindip ak mey; minim aŋgñimb ak, Gor minim yipund giy ak aŋgñimb. 35 Nop Ñinuk nup wasemb ay, tap okok maŋgiysek kond mindonimuŋ aŋgiy, di ñin ar nup ak ayip. 36 Biynimb an Ñinuk nup gosimb niŋniŋgambay gok gek, perper mindeniŋgambay; pen biynimb nup kirginiŋgambay gok kuyip gek, miker diyiŋg nep mindeniŋgambay aŋgak.”

4

Jiysis Samariya Biyn Anup Minim Aŋgñak

1 Pen bi Peresiy gok niŋyak; biynimb kuŋaynep, Jiysis ker mindon aŋgiy, apey kuyip ñiŋg pikñak; pen Jon ker, biynimb gunap nep apey kuyip ñiŋg pikñak. 2 Pen Jiysis nuk key kuyip ñiŋg ma pikñak; binuk gok nep, biynimb gok kuyip ñiŋg pikñiyak. 3-4 Pen Peresiy kay minim kun ak rek aŋgeyak niŋiy, Jiysis Jiwdiya kirgiy, andkind Galiyliy amniŋg, Samariya biynimb mindeyak namb ak amiy, 5 miñmon Siyka amjakak. Miñmon Siyka maŋ kun siŋak mey, Jekop nind ñinuk Josep nup mankumb bap aŋgak. 6 Pen Jekop ñiŋg kaw dak ak mindek ak mey, Jiysis apek apek, pumbnamb yomb yoŋ won ak yiruk gek, am ñiŋg kawrumb gol kun ak bisgak.

7-8 Pen binuk gok, keñmaŋgiy tawniŋg miñmon Siyka maŋ kun ak amniyakniŋ, nuk nep bisiŋg mindek. Kun giy bisiŋg mindakniŋ, biyn Samariya nimb bap ñiŋg malniŋg apek, Jiysis aŋgak, “Yip ñiŋg mal ñey ñiŋiyn aŋgak.” 9 Aŋgek, biyn kun ak aŋgak, “Nimb Jiwda biynimb, chinup Samariya biynimb niŋiy asikrep gipim ak pen, yergiy yip ñiŋg mal ñey ñiŋiyn aŋgiy aspan?”

10 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Nand Gor Bi yokek miñiy ap minim asap biy nup niŋbinap rek, nup ñiŋg ñimbiy perper mindeniŋgambay ak aŋgniŋembnap, nip ñimbikop aŋgak.”

11 Aŋgek aŋgak, “Bi. Ñiŋg malep tiyn nand bap ma mindiy, ñiŋg ak kunep yiy akyaŋ mindip. Kun ak, ñiŋg ñimbiy perper mindeniŋgambay kun ak, akay nimb diniŋgamban? 12 Basind yes chin Jekop tikayep biynimb nuk gok sek, kanj siypsiyp nuk gok sek ñimbyiŋgipay ak mey; chinup aŋgek ñimbun. Pen aspan kun ak, yand biyomb Jekop bi sikoy aŋgiy aspan?”

13 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb ñiŋg biy ñiŋniŋgambay gok, tip ak ñiŋg nen giniŋgamb; 14 pen biynimb ñiŋg yand ñen ñiŋniŋgambay gok, tip ak ñiŋg nen ma giniŋgamb. Pen ñiŋg yand ñen ñimb namb kiyk biyaŋ ayniŋgambay kun ak, ñiŋg kilam rek jiwyiŋg, kuyip gek perper mindeniŋgambay aŋgak.”

15 Kun aŋgek, biyn kun ak aŋgak, “Yip ñiŋg kun ak ñey ñimben, kisen yip ñiŋg nen ma ginimuŋ. Pen ap ñiŋg biy ma malnim aŋgak.”

16 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Am naŋgumiy nup poŋind owan aŋgak.”

17 Aŋgek aŋgak, “Yand bi sek mer aŋgak.”

Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Minim kun ak niŋind aspan. 18 Bi onep mamind ak dinak ak pen; bi miñiy yip mindpiyr ak, naŋgumiy mer. Kun ak niŋind aspan aŋgak.”

19 Kun aŋgek, biyn ak aŋgak, “Yand niŋbiyn; nand bi Gor minim aŋgep bap. 20 Apis basind chin wosrey gok, dum biy Gor nup lotiw giyiŋgipay rek, chin kunep lotiw gi mindpun ak pen; nimb Jiwda kay, Jerusalem nep lotiw giniŋgiy apim aŋgak.”

21 Aŋgek aŋgak, “Nip niŋind yimb aspiyn. Kisen dum kun biy akaŋ, Jerusalem nep lotiw ma giniŋgambim. 22 Nimb Samariya biynimb, bi aŋgniŋbim ak nup ma niŋbim. Bi biynimb tuŋgasik dep kun ak Jiwda nimb ak mey, chin Jiwda gok niŋbun. 23 Ñin per kond mindyiŋgipun ak miñiy wip. Biynimb Gor nup lotiw niŋind yimb giniŋgambay gok, Kawnan nuk ak gos ñakniŋ giniŋgambay ak mey; kuyip niŋek tep giniŋgamb. 24 Nuk Kawnan ak mey; biynimb nup lotiw giniŋgambay gok, Kawnan nuk ak yip mindiy, gos tep ñakniŋ lotiw niŋind yimb ar ak giniŋgambay aŋgak.”

25 Jiysis kun aŋgek, biyn ak aŋgak, “Yand niŋbiyn; kisen Kiyŋ yomb key yimb “Krays” apay ak apiy, chinup aŋgñirep giniŋgamb aŋgak.”

26 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Bi kun ak mey yand. Nand yip minim aspur biy aŋgak.”

27 Kun aŋgakniŋ, binuk gok kiyk apchakiy, Jiysis biyn ak yip minim aŋg minderik niŋiy, jiwdiyak. Pen kiyk bap tikjakiy, biyn anup minim nand yerip mindip aŋgiy, ma aŋgniŋyak. Jiysis nup kunep, yenen biyn kun biy yip minim aspiyr aŋgiy ma aŋgniŋyak.

28 Pen biyn ak, ñiŋg tiyn ak kirgiy, tip ak andkind dawin amiy, biynimb mindeyak kun okok kuyip aŋgak, 29 “Apiy, tap okok maŋgiysek gipiyn rek aŋgñimb bi ak niŋim! Nuk Kiyŋ yomb key yimb ak rek ayip aŋgak.” 30 Kun aŋgek, biynimb kun gok Jiysis nup niŋniŋg dawin ak kirgiy, saŋdiyak.

31 Ma wiyak won ak Jiysis binuk gok, nup nembnemb giy aŋgyak, “Tiysa. Tap ñiŋan aŋgyak.” 32 Aŋgey, nuk aŋgak, “Tap ñiŋemb yand per ñimbiyn ak nimb ma niŋbim aŋgak.” 33 Kun aŋgek, binuk gok kiyk keynep aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Biynimb gunap nup tap keñmaŋgiy dap ñey ñimbamb?”

34 Pen Jiysis kuyip aŋgak, “Nimbip keñmaŋgiy nen gip; yip pen tap kun gok nen ma gip. Bapiy minim aŋgak anep gos ayamb, woŋg aŋgip kun ak gi jiwiyn aŋgiy niŋbiyn. 35 Minim bap apun, miñiy wiyt maŋgiy yoksipun ak takin omiŋal omiŋal mindiy, maŋgiy pikgek am tik dand winiŋgambun apun ak pen; miñiy kun ma aŋgjun. Windin nimb ak niŋdand pandikiy niŋim! Wiyt woŋg gok pikgiy, tik dand owep rek mindip. 36 Kun ak mey per gep rek, biynimb man piŋiypaŋgiy wiyt maŋgiy yokpay gok sek, tik dand opay gok sek tap ñiŋemb dipay ak niŋiy miñmiñ gipay. 37 Pen minim bap: bi bap tap yiŋ yokniŋgamb; bi bap tap ñiŋemb kun ak diniŋgamb apay. Minim kun ak niŋind apay. 38 Nimbip aŋgyoken, am wiyt maŋgiy tik dand opim. Pen wiyt woŋg kun ak nimbik ma gipik; biynimb gunap kilis kiyk ak gey jakek, nimb yikop tik dand opim aŋgak.”

39 Biyn Samariya nimb ak, am biynimb nuk gok kuyip aŋgak, “Bi kun ak tap yeripyerip gipiyn gok maŋgiysek aŋgñimb aŋgak.” Kun aŋgek kiyk, ak Biyomb chinup biynimb pisnep kumjun rek ayip gok, kim diniŋgamb aŋgiy; nup gosimb niŋyak.

40 Pen Samariya biynimb Jiysis mindek ak apiy, nup aŋgyak, “Ñin gunap chin yip mindey aŋgey,” am ñin omiŋal kiy yip mindyiŋg, 41 minim aŋgñek, biynimb tapin gunap sek nup gosimb niŋyak. 42 Pen biyn kun anup aŋgyak, “Miñiy minim nak anep aŋgey ma niŋbun; minim nuk ak key aŋgek niŋbun: nuk nep mey; bi chinup biynimb miñmon keykey di Nop yip jimñiy ayniŋgamb ak niŋiy, nup gosimb niŋbun aŋgyak.”

Jiysis Biyomb Bap Ñinuk Anup Gek Suŋ Ayak

43 Jiysis ñin omiŋal Samariya miñmon sikoy kun ak mindiy, minek ak kuyip kirgiy, Galiyliy propens amnak. 44 Nind minim bap aŋgiy aŋgak, “Bi Gor minim aŋgep gok, miñmon kiyk key ak mindiy aŋgey, kuyip ma dipay aŋgak.” 45 Pen Pasopa ñin ak, Galiyliy biynimb gunap am Jerusalem mindeyak, Jiysis tap mageprek gok gek niŋyak ak mey, Galiyliy apchakek niŋiy, nup miñmiñ giyak.

46 Pen Jiysis Galiyliy amiy, miñmon sikoy Keyna amnak. Miñmon kun ak mey, nind ñiŋg yimb ak gek wayn ayak.

Pen biyomb miñmon Kapaniyam nimb bap, ñinuk nup tap gek, 47 minim bap niŋak; Jiysis Jiwdiya kirgiy, ap Galiyliy mindek. Kun ak niŋiy mey, mindek ak apiy, nembnemb giyiŋg aŋgak, “Ñiyand ak tap giy kumniŋg gisap. Nand kasek amiy, nup gey suŋ ayaŋ aŋgak.”

48 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yip yikop ma gosimb niŋniŋgambim; tap mageprek gunap gen niŋiy nep, yip gosimb niŋniŋgambim aŋgak.”

49 Pen biyomb kun ak aŋgak, “Biyomb! Apey amnur! Mer ak; ñiyand ak kumniŋgamb aŋgak.”

50 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Amnoŋ! Ñinak mindeniŋgamb aŋgak.”

Kun aŋgek, niŋind aŋgip aŋgiy saŋdak. 51 Kinjeŋnamb okok amnakniŋ, bi nup woŋg giyiŋgipay gunap ap, nup namb pikiy aŋgyak, “Ñinak ak ma kumniŋgamb; mindeniŋgamb aŋgyak.”

52 Kun aŋgey, won akay rek suŋ ayip aŋgiy, kuyip aŋgniŋek aŋgyak, “Toyrik pumb kuyim gak won ak aŋgyak.”

53 Kun aŋgey, nuk niŋak: ñinak mindeniŋgamb aŋgak won anep suŋ ayak ak mey, biynimb nuk gok yip, Jiysis nup gosimb niŋyak.

54 Pen Jiysis nind Keyna apiy, ñiŋg ak gek wayn ayak; kisen pen am miñmon Jiwdiya mindiy apiy, biyomb ak ñinuk nup gek suŋ ayak. Kun gek nup bi yerip rek ak miseŋ yimb niŋniŋgiy rek ayak.

5

Jiysis Gek Bi Ñiŋg Maŋgiy Chemb Gol Mindek Ak Suŋ Ayak

1 Kisen pen, Jiwda lotiw ñin yomb bap apek, Jiysis Jerusalem amnak. 2 Jerusalem kinjeŋram kanj siypsiyp dand amiy apiy giyiŋgipay gol siŋak; ñiŋg maŋgiy chemb won bap mindek. Ñiŋg maŋgiy chemb won kun ak Hiybriw minim aŋgiy, Betsayda aŋgyiŋgipay. Pen ñiŋg gol kun siŋak, korip sikoy band onep mamind ak mindek ak mey, 3 biynimb tap gak gunap, windin koy gak gunap, ñin tomb kalaw gak gunap ap, korip band kun gok mindeyak. 4 Yenen: Gor enjol bap gip rek, apiy am ñiŋg maŋgiy chemb biyaŋ kaskas gakniŋ, nind amiy maŋgiysek tawon amek, chinup suŋ ayniŋgamb aŋgiy ap mindeyak. 5 Pen bi tap gek pernep kum mindek, simiy yin ñin jiwiy, andikiy anjip piskind ak amnak bap mindek. 6 Jiysis bi kun ak per kum mindyiŋgip rek, nup aŋgniŋiy aŋgak, “Nip suŋ aynimuŋ aŋgiy niŋban?”

7 Aŋgek, bi tap gak kun ak aŋgak, “Biyomb! Ñiŋg ak kaskas gakniŋ, biynimb yip diy, ñiŋg maŋgiy chemb namb biyaŋ ayniŋgiy bap ma mindpay. Ñiŋg namb biyaŋ nind amniyn aŋgen; biynimb gunap kasek nind nep ambay aŋgak.”

8 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Tikjakiy, minj nak ak winiŋg dand saŋdan aŋgak.” 9 Aŋgek, won kun anep nup suŋ ayakniŋ, minj nuk ak winiŋg dand amnak. 10 Pen Jiysis bi gek suŋ ayak ñin kun ak, Jiwda lotiw ñin ak mey, biyomb kiyk gok, bi kun ak nup aŋgyak, “Ñin biy lotiw ñin ak, yenen minj band ak dand taspan?”

11 Aŋgey aŋgak, “Bi yip gek suŋ ayip ak aŋgip, ‘Tikjakiy minj band nak ak winiŋg dand amnoŋ aŋgamb,’ dand taspiyn aŋgak.” 12 Aŋgek aŋgyak, “Bi nip aŋgek, minj band winiŋg dand taspan kun ak mey akay aŋgyak.” 13 Pen Jiysis biynimb kuŋay mindeyak namb kun okok kapkap amnak rek, bi yip gek suŋ ayip mey biy aŋgiy, aŋgnimuŋ rek ma ayak.

14 Kisen pen, Jiysis bi kun anup, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak niŋiy aŋgak, “Niŋan! Nip suŋ ayip. Kun ak tap siy tap timey gipan ak kirginimin. Mer ak, nip tap yomb yimb ginimuŋ rek ayip aŋgak.”

15 Pen bi kun ak nuk andkind amiy, Jiwda biyomb gok kuyip aŋgak, “Jiysis nep yip gamb suŋ ayip aŋgak.” 16 Kun aŋgek niŋiy, lotiw ñin ak gek suŋ ayak aŋgiy, Jiysis nup miluk niŋyak. 17 Nuk pen aŋgak, “Bapiy yand ak woŋg ginep mindip rek, yand kunep ginim aŋgak.” 18 Kun aŋgek, Jiwda biyomb gok, nup nind ñaŋgjun aŋgiy gos niŋyak ak, kilis yimb giy niŋyak. “Lotiw ñin chinup low ar ak nep ma timbrikip; yand Gor Ñinuk aŋgip ak, Gor mindip rek mindpiyn aŋgiy asap aŋgyak.”

Nop Aŋgek Ñinuk Woŋg Ar Keykey Gip

19 Jiysis pen kuyip aŋgak, “Nimbip niŋind aspiyn: Ñi ak nuk key tap bap ginimuŋ rek ma ayip; Nop tap giniŋgamb gok nep niŋiy giniŋgamb. Kun ak, Nop giniŋgamb rek, Ñinuk kunep giniŋgamb. 20 Nop Ñinuk nup wasemb ay, tap nuk gip gip gok maŋgiysek yomimb. Gunap yomek mey, tap key yimb gok gek niŋiy, nimb maŋgiysek wal aŋgniŋgambim. 21 Pen Nop biynimb kumbay gok, gek tikjakpay rek, Ñinuk kunep, biynimb gunap gen tikjakyaŋ aŋgiy, gek tikjakniŋgambay. 22 Biynimb yerer gipay; gos yerip yerip niŋbay ak, Nop key kuyip ma bilokip; Ñinuk nup aŋgek bilokip. 23 Kun ak mey, Nop yimb ak dand araniy, Ñinuk nup yimb ak dand araniy giniŋgiy. Pen biynimb Ñinuk anup yimb ma dand aranimbay gok, Nop yokek owak anup yimb ak kunep, ma dand aranimbay.

24 “Nimbip niŋind yimb aspiyn. Biynimb minim yip ak niŋiy, Bi yip aŋgyokek winik anup, gosimb niŋniŋgambay gok, kumemb kind ak kirgiy, perper mindep kind ak mindpay. Kun ak mey, kor yomb ak ma niŋniŋgambay; perper mindeniŋgambay. 25 Nimbip niŋind yimb aspiyn. Ñin kisen per kond mindpun ak miñiy wip biy, biynimb kumniŋgiy rek mindpay gok, Gor Ñinuk minim ak niŋey, kuyip dek, biynimb nuk mindeniŋgambay. 26 Nop tap okok maŋgiysek kim mindep kiñiŋ ak mindip rek, Ñinuk kunep kim mindep kiñiŋ ak mindip. 27 Nuk Bi bap Ñinuk ak mey; Nop aŋgek biynimb gok kuyip bilokniŋgamb. 28 Minim aspiyn kun ak niŋiy wal ma aŋgnimimb; kisen nuk, biynimb kumey komyak gok aŋgek, 29 maŋgiysek tikjakiy; biynimb mindrep giyiŋgipay gok, am Gor yip mindeniŋgambay; pen mindrep ma giyiŋgipay gok, miker yomb diniŋgambay. 30 Yand yerip yerip gipiyn ak, key niŋiy ma gipiyn; Bapiy nep yip aŋgamb gipiyn. Kun ak biynimb bilokpiyn ak, Bapiy aŋgip rek niŋiy, yipund giy nep bilokpiyn. Key niŋiy gen, bilokrep ma gip apkip ak pen; Bi yip aŋgek winik ak, gos nuk ñimb rek niŋiy gipiyn.

Yip Bi Yerip Rek Aŋgiy Ma Niŋbim Aŋgak

31-32 “Yand nep Gor yip yokek winik apnip ak, yipund ma gipkop. Pen yand niŋbiyn: Bi yip yokek winik ak, minim nuk aŋgip ak, niŋind yimb nep aŋgip. 33 Nimb Jiwda kay am Jon nup, yip bi yerip rek aŋgiy aŋgniŋem, minim yipul yimb ak nimbip aŋgñak. 34-35 Gor aŋgyokek awak ak mey; lam yin tep gip rek ak aŋgak. Melik kun ak niŋiy, miñmiñ gipik ak pen, won ak kirpik. Yand niŋen, Jon akaŋ biynimb gunap minim aŋgniŋgambay ak, minim yomb mer ak pen; minim yand apiyn ak niŋrep giy, Gor nup chiŋgem, miker yomb ak nimbip ma dinimuŋ aŋgiy aspiyn.

36 “Jon nimbip aŋgrep gak ak pen; ak yikop minim nep aŋgak. Yand apiy, Bapiy ginimin aŋgak rek, tap key yimb gok gipiyn ak mey; nuk yip yokak ak niŋun aŋgiy, miseŋ yimb niŋbikip. 37-38 Pen Bapiy yip yokak ak, yip aŋgiy minim aŋgip ak pen; minim nup ma diy, yip gosimb ma niŋbim. Kun ak minim nup ak ma niŋiy, nup Bi yerip rek ak ma niŋiy gipim.

39-40 “Nimb perper mindenjun aŋgiy, Baybol buk day nind tikyak gok niŋrep gun aŋgiy, per niŋbim ak, tep gipim ak pen; yip aŋgiy tikyak rek niŋiy, yip ker apem, nimbip gen suŋ-tep mindiy perper ma mindeniŋgambim. 41 “Biynimb gok yimb yip dand araniyaŋ aŋgiy ma aspiyn; 42 Gor nup gosimb ma niŋbim ak niŋiy aspiyn. 43 Bapiy nep yip aŋgek opiyn ak pen, yip ma dipim. Pen bi kisen bap gos nuk key niŋiy apeniŋgamb, nup diniŋgambim. 44 Biynimb gok chinup niŋey tep ginimuŋ aŋgiy nep niŋbim; Biyomb yimb ak chinup niŋek tep ginimuŋ aŋgiy, gos ak ma niŋbim. Kun ak yergiy nup gosimb niŋem, nimbip diniŋgamb?

45 “Pen Nop Ñinuk minim ak diy, chinup kor giniŋgamb aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Mosis aŋgiy tikak rek nep giniŋgambun apim ak pen; minim aŋgak kun ak diy, nimbip kor giniŋgamb. 46 Pen Mosis Baybol buk minim tikak gunap ma dipik rek; minim yip aŋgak ak sesek ma dipik. 47 Minim nup ak diy rek, minim yip ak kunep dipkip aŋgak.”

6

Jiysis Bi Payp Tawsin Rek Tap Keñmaŋgiy Ñek Ñiyak

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Luk 9:10-17)

1 Pen Jiysis kun giy mindiy, bot diy Galiyliy chemb tikiy, pis bindoŋ amnak. Galiyliy chemb kun ak nep, yimb bap Taybiyriyas aŋgyiŋgipay. 2-6 Pen nuk biynimb gok gek, suŋ ayek niŋyak rek, biynimb kuŋaynep nup kisen giyiŋgipay. Ñin namb kun ak, Jiwda ñin yomb Pasopa apay ak maŋ maŋ gak rek, biynimb kuŋaynep miñmon namb kun ak taŋgeyak. Kun ak niŋiy, Jiysis binuk gok yip am dum bap, bisiŋg mindyiŋg niŋak; biynimb kuŋay yimb nep nup niŋniŋg apeyak. Niŋiy, yerer giniŋgamb ak key niŋak ak pen; binuk Piyliyp yerip aŋgniŋgamb aŋgiy, nup aŋgak, “Chin keñmaŋgiy akay nimb diy, biynimb guniy kuyip ñon ñiŋniŋgambay aŋgak.”

7 Aŋgek, Piyliyp aŋgak, “Tiw handret kiyna rek dand amiy, biret taw dand apiy, tipaŋg siskoy giy, maŋgiysek ñey ñiŋniŋgiy rek ma ayniŋgamb aŋgak.”

8 Kun aŋgek, Saymon Piyta numam Enjriw aŋgak, 9 “Ñiskoy bap, biret onep mamind ak, piys omiŋal sek di mindip biy ak pen, ak tap yomb mer aŋgak.”

10 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Biynimb gok aŋgem, bisgiyaŋ aŋgak.” Kun aŋgek, binuk gok biynimb gok kuyip aŋgeyak, tap kaskas ar kun okok bisgiyak. Biynimb kuŋaynep kun gok, bi gok nep, payp tawsin rek amnak.

11 Kiyk kun giy bisgiyakniŋ, Jiysis biret ak diy, Gor nup tep aŋgiy, kuyip bilok ñak. Piys ak kunep gak. Kuyip kun giy bilok ñek, ñimbey ñimbey tapin ayek, day gok kirgiyak. 12 Kun gey, binuk gok kuyip aŋgak, “Tap ñimbiy kirpay gok, dand doŋwiy ma gep aŋgak.” 13 Aŋgek, binuk gok yipruŋg wand yiŋgey yiŋgey, wand onep wimiŋgan ak arachakak.

14 Biynimb gok tap mageprek gak kun ak niŋiy aŋgyak, “Chin miñiy niŋbun; bi biy mey, bi Gor minim aŋgep mankumb biy winiŋgamb aŋgiy, per apun ak aŋgyak.” 15 Pen Jiysis niŋak; biynimb gok nup ap kilis giy, kiyŋ chin mindeŋ aŋgniŋgambay ak niŋiy, nuk tip ak am, yirik okok key asiy mindek.

Jiysis Ñiŋg Kas Ar Ak Tawind Amnak

(Mat 14:22-23; Mak 6:45-52)

16 Pen duŋgep won ak, Jiysis binuk gok tip ak Kapaniyam amniŋg, am ñiŋg chemb biyaŋ amiy, 17 Jiysis apek amnun aŋgiy, kond mind gey gey kisyim apek, kiyk nep bot diy saŋdiyak. 18 Amniyakniŋ, pinim yomb diy, ñiŋg ak paŋgak. 19 Pen tapin nep pul gi dand ñiŋg namb siŋak amyiŋg niŋyak; Jiysis ñiŋg kas ar ak tawind kiñiŋ kun siŋak apchakek, niŋiy pirikeyak aŋgak, 20 “Ma piriknimimb! Ak yand nep aŋgak.” 21 Kun aŋgek, ma pirikiy, nup bot miŋgan aŋgey amnakniŋ, miñmon wikan amniŋg giyak ak amjakyak.

Jiysis Nup Piyow Niŋyak

22-23 Minek biynimb gok tip ak Jiysis nup niŋniŋg; Gor nup tep aŋgiy, tap ñek ñiŋyak tip ak amniyak. Amiy, minim bap niŋyak: bot diy wiyak ak, binuk gok nep diy amniyak; Jiysis yip ma amniyak. 24 Pen Jiysis yip ma amniyak rek, nup niŋun aŋgiy, Taybiyriyas nimb bot gunap diy, Kapaniyam amniyak.

Jiysis Nup Diy Mey Perper Mindeniŋgambay

25 Kapaniyam amjakiy, Jiysis nup niŋiy aŋgyak, “Tiysa. Nand won akay biy opan?” 26 Aŋgey aŋgak, “Nimbip niŋind aspiyn. Keñmaŋgiy ñen, ñimb mer niŋiy kirgipim rek, yip tip piyow taspim; pen tap mageprek gipiyn minim junj ak ma niŋbim. 27 Tap ñimbiy per ma mindeniŋgambim gok piyow niŋraspim ak kirgiy, Bi bap Ñinuk nimbip gek perper mindeniŋgambim ak niŋiy, ar kun ak amnimimb. Bapiy Gor Bi kun ak nup, bi yand yimb aŋgiy yip mindek mey, tap mageprek ak gek niŋbik aŋgak.”

28 Kun aŋgek aŋgyak, “Perper mindonjun aŋgiy, Gor gos nuk niŋimb ak, nup yergiy rek direp ginjun aŋgyak.”

29 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Gor nup tep giniŋgamb ak mey, Binuk yokek wak ak, Gor nep yokek awak aŋgiy, nup gosimb niŋniŋgambim aŋgak.”

30 Kun aŋgek aŋgyak, “Chinup tap mageprek bap gey niŋiy, Gor nep nip yokek winak aŋgiy niŋjun. Kun ak chinup tap yerip rek giniŋgamban? 31 Apis basind sikop wosrey, miñmon nep namb okok mindiy, tap mana apay ak ñimbyiŋgipay. Mosis kuyip gi tep gek, tap mana kun ak di biret rek gay ñimbyiŋgipay ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Kuyip keñmaŋgiy semb biyoŋ nimb ak ñek, ñimbyiŋgipay aŋgyak.’ ”

32 Kun aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Nimbip niŋind yimb aspiyn. Biret semb biyoŋ nimb diy ñiŋyak kun ak, Mosis mer: Bapiy yand ak ñek ñimbyiŋgipay. Nuk nep mey; nimbip biret niŋind yimb anup, yokek wip. 33 Biret niŋind yimb yokek wip aspiyn kun ak, Bi semb biyoŋ nimb biy apiy, biynimb gok kuyip gek suŋ-tep mindiy, perper mindeniŋgambay anup aspiyn aŋgak.”

34 Jiysis kun aŋgek aŋgyak, “Biyomb. Biret kun ak chinup ñiyiŋg nep mindenimin aŋgyak.”

35 Aŋgeyak aŋgak, “Yand nep mey biret rek; biynimb yip dipay gok perper mindeniŋgambay. Biynimb yip gosimb niŋiy, yip ker winiŋgambay gok, tip ak yiwan rek akaŋ, ñiŋg nen rek ma giniŋgamb; mey tep aŋgiy niŋniŋgambay. 36 Pen nimbip aŋgambiyn rek: yip windin niŋbim ak pen, yip gosimb ma niŋbim. 37 Bapiy biynimb yip aŋgniŋgamb gok, yip ker winiŋgambay. Biynimb yip ker winiŋgambay gok, ma yimb aŋgyokniŋgayn. 38 Yenen: yand semb biyoŋ nimb winik ak, key niŋbiyn rek giyn aŋgiy ma winik; Bi yip yokek winik ak, gos nuk niŋiy aŋgip rek, giyn aŋgiy winik. 39 Nup tep giniŋgamb ak mey: biynimb yip aŋgip gok niŋminden, gunap ma kurginiŋgiy; ñin kisen ak apek, maŋgiysek gen tip ak tikjakniŋgiy. 40 Bapiy nuk aŋgip ak, ‘Biynimb gok Ñiyand anup minim ak niŋey, nup gosimb niŋey mey; kuyip gen perper mindeniŋgambay aŋgip.’ Kun ak ñin kisen ak apek, kuyip gen tikjakniŋgambay aŋgak.”

41 Pen Jiysis minim kun aŋgyiŋg, yand nep mey, biret semb biyoŋ nimb wip ak aŋgek, 42 Jiwda biynimb gok pemiy aŋgiy aŋgyak, “Bi biy Josep ñinuk Jiysis nep rek? Nop nonim nuk ak chin niŋbun. Kun ak yergiy pen, semb biyoŋ nimb opiyn aŋgip?”

43 Kun aŋgeyak, nuk pen aŋgak, “Pemiy ma aŋgnimimb. 44 Biynimb bap gos peyiŋg yip ker ma winiŋgambay; Bapiy gos tep ñek nep mey, yip ker apey, ñin kisen ak kuyip gen tip ak tikjakniŋgambay. 45 Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Gor biynimb maŋgiysek nimbip gok kuyip gos ñiniŋgamb aŋgyak.’ Biynimb gos nuk nimb rek niŋbay gok maŋgiysek, yip ker opay. 46 Biynimb gunap Bapiy Gor nup windin ma niŋbay; Bi yokek wip anep nup niŋimb. 47 Nimbip niŋind yimb apiyn; biynimb yip gosimb niŋniŋgambay gok, perper mindeniŋgambay. 48 Kun ak yand mey, biret ñimbiy kim mindeniŋgambay ak. 49 Nasind napis sikop wosrey, miñmon nep namb okok mindiy, tap mana ak ñiŋyak ak pen, yep won bap mindiy kumyak. 50 Biret Gor yokek owak aŋgiy, yand aspiyn ak; biynimb ñimbiy, perper mindeniŋgambay.

51 “Yand biret kim mindep semb biyoŋ nimb winik. Biynimb biret kim mindep semb biyoŋ nimb kun ak, ñimb namb biyaŋ ayniŋgambay gok, perper mindeniŋgambay. Pen biynimb gok tap ñimbyiŋg nep mindpay. Mumbwak yand ak mey, kun ak rek. Biynimb miñmon okok maŋgiysek kuyip aŋgiy, mumbwak yand ak Gor nup simboŋginiŋgayn ak mey; chinup nen kumimb aŋgiy gosimb niŋniŋgambay biynimb gok, perper mindeniŋgambay aŋgak.”

52 Jiysis kun aŋgek, Jiwda biynimb kiyk keynep penpen aŋgiy, gunap aŋgyak, “Bi biy chinup yergiy, mumbwak nuk ak ñek ñiŋniŋgambun?”

53 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Nimbip niŋind yimb aspiyn. Biynimb Bi bap Ñinuk kiros bak biyoŋ kumniŋgamb ak, chinup nen kumniŋgamb; likañ nuk yowniŋgamb ak, chinup nen yowniŋgamb aŋgiy, yip di namb kiyk biyaŋ ayniŋgambay gok nep, Gor deniŋgamb perper mindeniŋgambay. 54 Kun ak biynimb mumbwak likañ yip diniŋgambay gok, perper mindeniŋgiy rek ayniŋgamb. Ñin kisen ak apek, kuyip gen tip ak tikjakiy, perper mindeniŋgambay.

55 “Kun ak keñmaŋgiy gok, tap yikop ñimbay ak pen; mumbwak yand ak sek, likañ yand ak sek tap yimb. 56 Biynimb mumbwak likañ yip niŋind yimb aŋgiy dipay gok, yip chiŋgipay. Yand kuyip pen kunep chiŋgipiyn. 57 Bapiy biynimb gok kim mindeniŋgiy aŋgiy, yip yokek winik ak, yip nep mindip ak mey, biynimb yip di namb biyaŋ ayniŋgambay gok kuyip gen, perper mindeniŋgambay. 58 Minim ar kun ak mey, biret semb biyoŋ nimb wip apiyn ak. Biret kun ak, basind apis sikop tap mana apay ak ñimbiy, mind dand amiy kumyak rek mer; biynimb biret yand apiyn ak, ñimb namb biyaŋ ayniŋgambay gok, perper nep mindeniŋgambay aŋgak.”

Gunap Jiysis Nup Kirgiyak

59 Jiysis Kapaniyam nan-gep korip ak mindiy, minim kun ak aŋgek, 60 biynimb nuk gok kuŋaynep niŋiy aŋgyak, “Minim miker gip kun ak, an rek niŋniŋgamb aŋgyak.”

61 Aŋgyak kun ak, Jiysis key niŋiy aŋgak, “Minim kun ak aŋgen nimbip tep ma gip? 62 Pen Bi bap Ñinuk mindiy, owak biyoŋ tip andkind amnakniŋ, gos yerip niŋniŋgambim? 63 Mumbwak ak tap yikop; Gor Kawnan ak tap yimb. Minim nimbip apiyn ak, Gor Kawnan ak gos ñek apiyn ak mey; biynimb minim kun ak diniŋgambay gok, kuyip gek perper mindeniŋgambay aŋgak.” 64 Pen Jiysis nuk nind nep: an nup gos niŋniŋgamb, an nup gos ma niŋniŋgamb, an nup mimuŋg giniŋgamb ak niŋak ak mey, aŋgak, “Nimb gunap yip ma gosimb niŋbim aŋgak.” 65 Pen minim gunap sek aŋgiy aŋgak, “Ar kun ak nep nimbip apiyn; biynimb gos keynep niŋiy, yip gosimb niŋniŋgiy rek ma ayip; Bapiy nep mey, kuyip gos tep ñakniŋ, yip gosimb niŋniŋgambay aŋgak.”

66 Jiysis minim kun ak aŋgjiwakniŋ, biynimb ap minim nup niŋyiŋgipay gok, kuŋaynep nup kirgiy, keykey amniyak. 67 Nup kiriŋg ameyak, binuk onep wimiŋgan ak kuyip aŋgniŋiy aŋgak, “Nimb kunep yip kiriŋg amniŋgambim?”

68 Aŋgek, Saymon Piyta aŋgak, “Biyomb. An ker amjun? Minim nand apan ak niŋiy mey, perper mindeniŋgambun. 69 Nip niŋbun: nand Gor Bi suŋ-tep nuk, chinup yokip anep mindpan aŋgak.”

70-71 Kun aŋgek, Jiysis pen, Jiwdas Yiskariyot Saymon ñinuk ak, kisen nup mimuŋg giniŋgamb rek niŋiy, kuyip aŋgak, “Nimbip onep wimiŋgan ak dipiyn ak pen; nimb bap bi timey Seytan ker mindpim aŋgak.”

7

Jiysis Numam Nuk Gok Yip

1 Kisen pen Jiwda biyomb gok, Jiysis nup ñaŋgniŋg gey niŋiy, Jiwdiya propens ma giraŋgyiŋgip; Galiyliy propens nep giraŋgyiŋgip. 2 Pen Jiwda ñin yomb kiyk, korip bandak band giy miñmiñ giyiŋgipay ak, maŋ maŋ gakniŋ, 3-4 Jiysis numam sikop, nup kunep ma gos niŋyak rek, mindek ak apiy aŋgyak, “Nand Biyomb mindpan rek, Jiwdiya amiy, biynimb minim nip niŋniŋg winiŋgiy gok, tap mageprek gipan rek gunap gey niŋniŋgiy. 5 Biynimb yomb mindniŋg gipay gok, tap kiyk gok weygiy ma gipay; miseŋ yimb gipay. Kun ak nand bi key yimb gipan ak, tap mageprek gunap gey, biynimb maŋgiysek niŋniŋgiy aŋgyak.”

6 Kun aŋgey, Jiysis kuyip aŋgak, “Ñin monmon gok, ñin nimb ak mey, amniŋg amniŋgambim. Pen Gor yip aŋgayip ñin ak ma wip. 7 Biynimb Gor nup ma chiŋgpay gok, tap siy tap timey gipim aŋgen niŋiy, yip miluk niŋbay; pen nimbip niŋiy miluk niŋniŋgiy rek ma mindip. 8 Kun ak ñin yomb ak maŋ asaw rek, Jerusalem amnimimb; pen ñin yand ak ma wip rek, yand yip ma amniŋgambun aŋgak.” 9 Kun aŋgiy, nuk Galiyliy mindek.

Jiysis Ñin Yomb Owakniŋ Jerusalem Amnak

10 Pen kun aŋgek numam sikop nind amniyak. Kisen nuk amniŋg; miseŋ ma amnak, wey wey giyiŋg amnak. 11 Pen Jiwda biyomb gok, Jiysis akay aŋgiy, biynimb kuŋay ap mindeyak gok kuyip aŋgniŋyak. 12-13 Pen biynimb yikop gok, Jiwda biyomb kun gok kuyip pirikyak rek, minim kapkap aŋgyiŋg aŋgyak, “Jiysis bi tep yimb aŋgyak.” Gunap pen aŋgyak, “Mer. Nuk biynimb gok kuyip tom gip sek aŋgyak.”

14 Ñin yomb kiyk kun ak, yep ñin kaw bap nep mindakniŋ, Jiysis apchakiy, Gor aŋgniŋep korip ak amiy, kuyip minim aŋgñak. 15 Aŋgñek niŋiy, Jiwda biyomb gok wal aŋgiy aŋgyak, “Bi biy sikul ma aŋgak ak pen, yergiy minim okok maŋgiysek niŋimb aŋgyak.”

16 Kun aŋgyak ak pen, Jiysis aŋgak, “Minim aŋgñimbiyn gok, yand key niŋiy ma apiyn; Bi yip aŋgyokek winik anep gos ñamb apiyn. 17 Biynimb Gor aŋgip rek gun aŋgiy gi dand amniŋgambay gok, Gor minim nup akaŋ, minim yand key apiyn ak, kuyip gos ñek niŋniŋgambay. 18 Nimb niŋbim: biynimb minim kiyk key aŋgniŋgambay gok, yimb chin aranimuŋ aŋgiy, minim okok nimb okok nimb aŋgniŋgambay. Pen Gor bi yokek minim nup aŋgniŋg wip ak; bi minim yipund giy nep aŋgniŋgamb ak mey; yesek aŋgnimuŋ rek ma mindip. 19 Mosis, Gor aŋgak aŋgak rek low gunap aŋgñak ak pen; nimb bap low ar kun gok kindik ma gipim. Minim bap mindek mer; yip yikop yimb ñaŋgniŋg gispim aŋgak.”

20 Jiysis kun aŋgek, biynimb ap mindeyak gok aŋgyak, “Nip an ñaŋgniŋg gisap. Nip kichekiy ambaŋ ayamb aspan?”

21 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Yand tap mageprek nokom bap genik, nimb maŋgiysek lotiw ñin ak yenen kun gip aŋgiy, jiwdipik. 22-23 Nimb Mosis aŋgak rek, ñi gok tikiy, ñin onep ar ak mindiy, minek jiy ak kumbak tikpim. Gipim kun ak Mosis nuk mer, nasind yes sikop nind kiñiŋ gi gey mey kun gipim. Pen kumbak tikpim kun ak, ñin gunap Jiwda lotiw ñin ak apek, ma kirpim; monmon kumbak tikpim. Gipim kun ak rek, lotiw ñin ak, bi bap nup gen pisnep suŋ ayak ak; yip yenen miluk niŋbim. 24 Kun ak kisen minim ar ar nep niŋiy ma aŋgnimimb; niŋrep giy, yipund giniŋgamb ar ak niŋiy aŋgnimimb aŋgak.”

Jiysis Mey, Kiyŋ Yomb Key Yimb Ak Akaŋ Aŋgyak

25 Jerusalem biynimb gunap aŋgyak, “Biyomb gok, bi ñaŋgun aŋgiy niŋbay ak, mey biy rek ayip? 26 Pen niŋim! Bi kun ak nuk biynimb namb yomb biy minim aŋgakniŋ, pen minim bap ma aspay. Kun ak kiyk key, nuk bi kiyŋ yomb key yimb ak aŋgiy niŋbay rek ayip! 27 Pen bi kiyŋ yomb key yimb opkop ak, akay nimb wip aŋgiy ma niŋbinup; bi biy akay nimb wip ak chin maŋgiysek niŋbun aŋgyak.”

28-29 Pen Jiysis Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ, minim aŋg nep mindyiŋg, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Nimbik yip niŋrep yimb giy, akay nimb winik ak niŋbim. Pen yand key ma winik; Bi biynimb aŋgdep ak nep yip aŋgyokek winik. Yand nuk yip mindiy, yip aŋgyokek winik rek nup niŋbiyn; pen nimbik nup ma niŋbim aŋgak.”

30 Kun aŋgek, nup chichiy diy dand kor amnun aŋgiy niŋyak ak pen; Nop Gor nup pikayniŋgambay aŋgiy aŋgayak ñin ak ma owak rek, biynimb bap nup ma chichiy diyak. 31 Pen biynimb kuŋaynep kun gok, gunap Jiysis bi kiyŋ yomb key yimb ak aŋgiy niŋyak. Niŋiy aŋgyak, “Bi kiyŋ yomb key yimb kisen winiŋgamb apay ak, tap mageprek kuŋaynep giy, bi biy nup wiyniym ginimuŋ rek ma ayip aŋgyak.”

Jiysis Nup Am Dand Wim Aŋgiy, Poliys Gok Kuyip Aŋgyokyak

32 Pen biynimb gok, bi kiyŋ yomb key yimb anup minim kun ak kapkap aŋgeyak niŋiy, bi Peresiy gok sek, bi Gor nup tap simboŋgep yomb gok sek Jiysis nup am dand winimimb aŋgiy, Jiwda poliys gunap aŋgyokyak.

33 Jiysis pen aŋgak, “Yand yep won bap mindiy, Bi yip yokamb opiyn ak ker tip amniŋgayn. 34 Yip akay amimb aŋgiy piyowniŋgambim ak pen, ma niŋniŋgambim. Yand amniŋgayn ar ak, nimb kisen ginimimb rek ma ayip aŋgak.”

35 Kun aŋgek, Jiwda biyomb gok kiyk keynep aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Nuk akay amek, nup ma niŋniŋgambun? Nuk am Jiwda biynimb jiw am Griyk mindpay okok amiy, biynimb kun okok kuyip minim aŋgñiyiŋg mindeniŋgamb nup ma niŋniŋgambun? 36 Pen yenen aŋgip, ‘Yip piyow niŋiy ma niŋniŋgambim; amniŋgayn ar ak kisen ginimimb rek ma ayip aŋgip’ aŋgyak.”

Gor Kawnan Ak Ñiŋg Kilam Rek Jiwiy Winiŋgamb

37 Jiwda ñin yomb kiyk kun ak, ñin kisen yimb ak apek, Jiysis tikjakiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Biynimb an kuŋam kinjik gek, yip ker apiy ñiŋg ñiŋniŋgiy. 38 Biynimb yip gosimb niŋniŋgambay gok, Baybol buk ak aŋgip rek, ñiŋg ñimbiy perper mindeniŋgambay ak, namb kuyip biyaŋ kilam jiwiy winiŋgamb aŋgak.” 39 Ñin kun ak, Jiysis kumiy tikjakiy Nop ker ma amek mey, Gor Kawnan nuk ak biynimb gok kuyip ma yokak. Ñiŋg kilam jiwiy winiŋgamb minim aŋgak kun ak; nup gosimb niŋey, Gor Kawnan ap kiy yip mindiy, giniŋgamb rek aŋgak.

Kiyk Key Tuŋg Asik Keykey Ayak

40 Jiysis kun aŋgek, biynimb kuŋaynep kun gok, gunap minim aŋgak kun ak niŋiy aŋgyak, “Bi biy, bi Gor minim aŋgep winiŋgamb aŋgiy kond mindyiŋgipun ak aŋgyak.”

41 Gunap aŋgyak, “Nuk bi kiyŋ yomb key yimb ak aŋgyak!”

Kun aŋgeyak, gunap pen aŋgyak, “Kiyŋ yomb key yimb ak Galiyliy nimb ma winiŋgamb! 42 Baybol buk ak aŋgip rek, Jiwda bi kiyŋ yomb key yimb ak, Depiyt tikek tik dand amiy apiy giy, tikniŋgambay Depiyt miñmon nuk Betliyhem aŋgyak.” 43 Jiysis nup nen aŋgiy, biynimb kuŋay mindeyak kun gok, asik pis ak key, pis ak key ay, 44 gunap nup diy dand kor amnun aŋgyak ak pen, nup ma diyak.

Jiwda Biyomb Gok Nup Ma Gos Niŋyak

45 Pen Jiwda poliys gok andkind amey, bi Peresiy gok sek, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek aŋgyak, “Bi kun anup yenen ma dand opim?”

46 Aŋgey, bi poliys kun gok aŋgyak, “Biynimb bap, bi kun ak minim tep yimb aŋgip rek ma apay aŋgyak.”

47 Kun aŋgey, bi Peresiy gok aŋgyak, “Nimb biynimb gunap bi tom gip kun ak niŋind aŋgip aŋgiy niŋbay rek niŋbim? 48 Bi chin Peresiy bap akaŋ, Jiwda biyomb gunap nup gos niŋiy ma dipay. 49 Biynimb guniy kiyk Mosis low ak ma niŋbay rek, yiwur yomb diniŋgambay aŋgyak.”

50 Pen bi kiyk Niykodiymas, bi nind kisyimken amiy Jiysis nup minim gunap aŋgniŋak ak, kuyip aŋgak, 51 “Jiwda low chin ar ak, bi bap nup timey gipan aŋgiy, yikop kalambis ma aypun; kor giy junj bap niŋiy nep mey, kun gipun aŋgak.”

52 Aŋgek aŋgyak, “Nak kunep Galiyliy nimb rek? Baybol buk ak riytiym gi dand amiy niŋniŋgamban: bi Gor minim aŋgep bap, Galiyliy nimb ma winiŋgamb aŋgyak.” 53 [Kun aŋgiy, kiyk maŋgiysek korip kiyk keykey amniyak.

8

Biyn Bap Am Bi Bap Yip Di Gak

1 Pen Jiysis nuk miñmon Oliyp dum am kiniy, 2 minek miñmon tikdam yokakniŋ, tip ak andkind Gor aŋgniŋep korip ak apek, biynimb kuŋaynep ap nup piŋiy kus kus gey, nuk bisiŋg mindyiŋg, minim aŋgñi mindek. 3-4 Aŋgñi mindakniŋ, bi low tiysa gok sek, bi Peresiy gok sek biyn bap, bi bap yip di gek, dap biynimb mindeyak namb siŋak ay, Jiysis nup aŋgyak, “Tiysa. Biyn biy bi sek ak pen, bi bap yip di gambiyr niŋiy, dand aswun. 5 Mosis low ak biyn bi kun gok rek, kamb jiw pikayniŋgiy aŋgak. Kun ak biyn gip kun biy, nand yerip gos niŋban aŋgyak.” 6 Pen kiyk minim kun ak yesek kun aŋgon, nuk yerip aŋgek, nup kor gun aŋgiy aŋgyak ak mey, nuk yikop jiy kuyaŋgiy, lum ar ak kil tik mindek. 7 Pen nup minim kun ak aŋgniŋnep mindeyak, nuk tikjakiy kuyip aŋgak, “Bi tap siy tap timey ma gip bap mindonimuŋ ak, kamb bap diy, biyn kun ak mindonimuŋ siŋak nind diyoknimuŋ aŋgak.” 8 Kun aŋgiy, tip ak kuyaŋgiy, man biyaŋ kil tik mindakniŋ, 9 bi nup kor gun aŋgyak kun gok, minim aŋgak kun ak niŋiy, biyomb yomb rek gok nokom nokom kiriŋg amniyakniŋ, maŋgiysek kiriŋg keykey amdiyak. Jiysis yip, biyn ak yip nep minderik. 10 Kun ak nuk kund almil ay bisiŋg mindyiŋg; biyn kun anup aŋgak, “Bi gok akay? Bi nip kor ginimuŋ bap ma mindip rek?” 11 Aŋgek, biyn ak aŋgak, “Biyomb. Bi yip kor ginimuŋ bap ma mindip aŋgak.” Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand kunep nip kor ma giniŋgayn nen amnoŋ! Pen tap siy tap timey ak tip ma ginimin aŋgak.”]

Jiysis Mey, Biynimb Gok Melik Kiyk

12 Jiysis kuyip tip ak aŋgiy aŋgak, “Mankumb biy melik ak yand mindpiyn. Biynimb an yip chiŋgiy taŋgeniŋgambay gok, kisyimnamb okok ma taŋgeniŋgambay; permindep melik tep ak diy taŋgeniŋgambay aŋgak.”

13 Kun aŋgek, bi Peresiy gok nup aŋgyak, “Minim nak keynep apan ak, dep rek ma ayip aŋgyak.”

14 Kun aŋgey, Jiysis aŋgak, “Minim kun ak yand key aspiyn ak pen, niŋind aspiyn. Yenen: yand opiyn okok niŋiy, amniŋgayn okok niŋiy gipiyn. Pen nimb, opiyn okok, amniŋgayn okok ma niŋbim. 15 Nimb minim tuŋgasikyiŋg, ar ak tep gipim, ar ak timey gipim apim ak, biynimb Gor nup ma chiŋgipay gok gos niŋiy apay rek nep apim. Pen yand nimb apim ar kun ak rek ma apiyn. 16 Bapiy yip yokek winik ak, yip mindpiyn rek, minim tuŋgasikniŋg; niŋind nep aŋgiy tuŋgasikpiyn. 17 Low minim nimbik ar ak apim, ‘Bi omiŋal minim ar nokom kun anep aŋgeniŋgayr mey; ak niŋind apiyr aŋgiy niŋniŋgambay apim.’ 18 Low nimb kun ak rek. Bapiy yip yokip ak, minim chirapiy nokom kun anep apur ak mey, niŋind apur aŋgak.”

19 Kun aŋgek, nup aŋgyak “Nap akay?”

Aŋgey aŋgak, “Nimbik yip ma niŋbim rek, Bapiy nup kunep ma niŋbim. Yip niŋiy rek, Bapiy nup kunep niŋbikip aŋgak.”

20 Jiysis lotiw korip opriyŋ dap yokpay miŋgan ak, minim kun ak aŋgñak ak pen, Gor ñin nup aŋgayak ak ma wak rek, biynimb bap nup chichiy diy, dand kor amniŋgiy rek ma ayak!

Yand Amjipiyn Okok Nimbik Ma Amniŋgambim

21 Jiysis kuyip tip ak aŋgak, “Yand amen, yip piyowniŋgambim ak pen, nimbik tap timey ginep mindiy kumniŋgambim rek, amniŋgayn tip ak ma niniŋgambim aŋgak.”

22 Kun aŋgek, Jiwda biyomb gok aŋgyak, “Nuk aŋgip yand amjipiyn okok ma niniŋgambim aŋgip ak, yenen kun aŋgip? Nuk key pikayniŋg kun aŋgip?”

23 Kun aŋgyak ak pen, Jiysis kuyip aŋgak, “Nimb biy nimb; yand biyoŋ nimb winik. Nimb mankumb biy ker; yand pen mankumb biy ker ma mindpiyn. 24 Kun ak niŋiy mey, ‘Nimb tap siy tap timey gi mindiy kumniŋgambim apiyn.’ Pen yip mey bi kun ak nep aŋgiy, gosimb ma niŋniŋgambim ak; gach sek mindpim rek mindiy, kumniŋgambim aŋgak.”

25 Kun aŋgek aŋgyak, “Nand an?”

Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Nimbip per ma aŋgñimbiyn? 26 Nimbip minim aŋg ginim ar ak, kuŋaynep mindip. Bi yip aŋgyokek winik ak, gos okok maŋgiysek niŋrep gip rek, yip gos ñakniŋ, biynimb gok kuyip aŋgñimbiyn ak pen; nimb ma niŋjun aŋgiy nep niŋbim aŋgak.”

27 Jiysis Nop nup aŋgiy minim aŋgak kun ak ma niŋyak rek, kuyip aŋgak, 28 “Bi bap Ñinuk nup ñaŋgbirikniŋgambim ñin ak, giniŋgamb giniŋgamb rek niŋiy aŋgniŋgambim, ‘Ak Bi kun anep. Nuk tap bap key niŋiy ma giyiŋgip; Nop minim aŋgñiyiŋgip rek nep niŋiy aŋgyiŋgip aŋgniŋgambim.’ 29 Bi yip yokek winik anup, tep gip ar anep gipiyn ak mey, yip ma kirgip; nuk yip nep mindpur aŋgak.”

30 Jiysis minim kun ak aŋgakniŋ, biynimb kuŋaynep nup Kiyŋ yomb key yimb ak aŋgiy gos niŋyak. 31 Pen Jiwda biynimb nup Kiyŋ yomb key yimb aŋgiy niŋyak kun gok kuyip aŋgak, “Biynimb minim yip ar ar diniŋgambay gok, biynimb yand mer. Biynimb yand mey, minim yip pisnep dipay gok. 32 Biynimb yand mindeniŋgambim rek, Gor nimbip gos tep ñek, minim yerip yipund giy mindip ak niŋiy, kalambis woŋg rek gi mindpim ak kirgiy, mindrep giniŋgambim aŋgak.”

33 Kun aŋgek aŋgyak, “Minim apan kun ak yerip? Chin basind Ebraham ñapan nuk mindpun ak, chin biynimb gunap kuyip kalambis woŋg rek ma gipun aŋgyak.”

34 Kun aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Nimbip niŋind aspiyn. Biynimb tap siy tap timey gipay gok, key mindrep giniŋgiy rek ma ayamb mey, kalambis woŋg rek gi mindpay. 35 Biynimb kalambis woŋg gipay kun gok, Biyomb ak biynimb kiñiŋ nuk yimb ma mindpay. Pen Bi bap Ñinuk ak nep mey; Biyomb ak Ñinuk yimb. 36 Nuk nimbip biynimb kalambis woŋg rek gi mindpim gok, wisik yokeniŋgamb, biynimb kalambis woŋg gipay rek ma mindeniŋgambim; Biyomb ak biynimb nuk yimb mindeniŋgambim. 37 Nimbip Ebraham tikek tikey apek mindpim ak niŋbiyn ak pen; nuk giyiŋgip rek ma giy, minim apiyn ak ma diy, yip ñaŋgniŋg gispim. 38 Yand Bapiy yip mindiy niŋnik rek nimbip aŋgñimbiyn; pen nimb, nap nimbik ak minim aŋgip ar gok nep gipim aŋgak.”

39 Aŋgek aŋgyak, “Bapiy chin mey Ebraham aŋgyak.”

Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Nimbik Ebraham ñapan nuk mindembikip rek, nuk giyiŋgip rek gipkip. 40 Yand Gor aŋgip rek, minim niŋind yimb ak nimbip aŋgñimbiyn ak pen, yip ñaŋgniŋg gispim. Ebraham nuk, nimbik giniŋg gispim kun ak rek ma giyiŋgip. 41 Kun ak, nap nimbik yimb ak gip rek gispim aŋgak.”

Kun aŋgek aŋgyak, “Chinup waŋ siy diy ma tikyak, Gor nokom mey, Bapiy chin aŋgyak.”

42 Kun aŋgey, Jiysis pen aŋgak, “Gor bapiy chin apim ak pen; yand nuk yip mindiy opiyn ak, yenen yip wasemb ma aypim. Gos yand key niŋiy ma winik; nuk nep yip aŋgyokek winik. 43 Pen minim yip ak yenen niŋrep ma gipim. Gipim kun ak minim nup ak ma niŋun aŋgiy gipim. 44 Nap nimbik Seytan ak mey, nuk gos niŋimb ar anep gun aŋgiy niŋbim. Nuk kiñiŋ giy biynimb gok kuyip ñaŋgpikayiŋgip. Miñ ar nuk kun ak mindnep mindip. Gos tep gunap niŋiy mindrep ma gip. Minim tom nep gek gek mey, minim kun ak minim nuk yimb ayip. Nuk biynimb tom gipay gok nop kiyk ak mey, 45 yand nimbip minim niŋind apiyn ak niŋiy, ma dipim. 46 Pen yand gipiyn ak timey gipan aŋgiy aŋgnimimb rek ma ayek, yenen minim yip ak ma dipim? 47 Biynimb Gor ker mindpay gok, minim nup ak dipay. Pen nimb nup ker ma mindpim rek, minim nup ak ma dipim aŋgak.”

Ebraham Kisen, Yand Nind Aŋgak

48 Jiwda kay Jiysis nup aŋgyak, “Nand bi Samariya nimb. Nip kichekiy abaŋ ayip aŋgambun ak, niŋind apun rek?”

49 Aŋgey aŋgak, “Yip kichekiy ma abaŋ ayip. Bapiy nup yimb ak dand aranimbiyn ak pen; nimb yimb yip ak dand apyopim. 50 Yimb yand ak key dand araniyn aŋgiy ma niŋbiyn; Biyomb biynimb yerer gipay gok niŋrep gip ak, yimb yip ak aranaŋ aŋgiy niŋimb. 51 Nimbip niŋind aspiyn: Biynimb an minim yip ak diy kisen giniŋgamb ak, ma kumniŋgamb, perper nep mindeniŋgamb aŋgak.”

52 Jiysis kun aŋgek, nup aŋgyak, “Ebraham kumek, bi Gor minim aŋgep gunap kunep kumyak ak, yergiy nand pen apan, ‘Minim yip diniŋgambim ak, ma kumniŋgambim apan?’ Kun ak chin niŋbun, niŋind nip kichekiy abaŋ ayip. 53 Bapiy chin Ebraham sek, bi Gor minim aŋgep gunap sek kumyak ak; kiyk bi sikoy, yand biyomb aŋgiy niŋban?”

54 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Yimb yand key dand araniŋgayn ak tep ma giniŋgamb. Bi yimb yip dand aranimb ak, Bapiy yand. Nimbik nup Bapiy chin apim ak pen; 55 nup ma niŋbim. Yand mey nup niŋbiyn. Pen nup ma niŋbiyn aŋgniŋgayn ak, nimb tom gipim rek giniŋgayn. Kun ak nup niŋbiyn ak mey, minim aŋgip rek dipiyn. 56 Pen Gor wosrey nap Ebraham nup, miñiy yand ap mindpiyn biy winiŋgamb aŋgek, niŋind aŋgip aŋgiy, gos sek mindiy miñmiñ gak ak mey, yand apen nup tep yimb gak aŋgak.”

57 Kun aŋgek, Jiwda biyomb gok minim nup kun ak niŋrep ma giy aŋgyak, “Simiy nak ñin jiwiy omiŋal rek ma mindpan ak pen, yergiy Ebraham wosrey kondoŋ okok mindyiŋgip anup niŋnik aŋgiy aspan?”

58 Aŋgeyak, kuyip aŋgak, “Nimbip niŋind aspiyn. Yand bi perper mindep ak mey, yand mindnikniŋ, Ebraham nup kisen tikyak aŋgak.”

59 Kun aŋgek, Gor rek mey minim kun ak kun giy apkop aŋgiy, nup kamb jiw pikayniŋg geyak, Gor aŋgniŋep korip miŋgan mindek ak siliŋg ay mis amnak.

9

Bi Windin Koysek Tikyak Bap, Jiysis Gek Suŋ Ayak

1 Pen Jiysis binuk gok yip amyiŋg, bi windin koysek tikyak bap mindek. 2 Bi kun ak niŋiy, binuk gok Jiysis nup aŋgyak, “Tiysa! Tap siy tap timey an gek, bi kun biy windin nup ak koy gak? Nuk key akaŋ, nop nonim ger gak?”

3 Aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Windin nup koy gak ak, nuk key akaŋ, nop nonim tap siy tap timey ger ma gak. Yand nup gen suŋ ayek, biynimb gok niŋiy, Gor Biyomb yimb mindip ak niŋyaŋ aŋgiy mey, windin nup kun ak koy gak. 4 Miñiy melik mindip rek, bi yip yokek winik ak, woŋg nup ak ginjun. Yenen, nimb niŋbim; kisyim apek woŋg gep rek ma ayniŋgamb. 5 Yand mankumb biy mindpiyn rek, biynimb gok melik kiyk ak mindpiyn aŋgak.”

6 Jiysis minim kun ak aŋgiy, man biyaŋ kiñuk giy, gek wilemb ayek diy, bi windin koy gak anup windin ak wiykiy aŋgak, 7 “Saylom chemb amiy, jomluk ak ñiŋg ayoknimin aŋgak.” Kun giy aŋgyokek, am ñiŋg ayokiy windin ak niŋyiŋg, korip nuk owak.

8 Pen biynimb korip layn nuk yip jimñiy gok sek, biynimb okok kuyip tap nen asimb aŋgyiŋgip gok sek key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Bi biy mey, bi bisiŋg mindyiŋg tap nen asimb aŋgyiŋgip ak rek ayip?” 9 Aŋgey, gunap aŋgyak, “Yaw. Mey bi kun anep aŋgyak.” Gunap pen aŋgyak, “Mer. Bi kun ak rek ayip ak pen, bi biy key aŋgyak.” Kun aŋgey, bi kun ak nuk key aŋgak, “Yand mey bi kun ak nep aŋgak.” 10 Aŋgek, nup aŋgyak, “Windin nip ak yergiy suŋ ayip?” 11 Aŋgey aŋgak, “Bi Jiysis apay ak, man biyaŋ kiñuk giy, gek wilemb ayek, diy windin yip ak wiykiy aŋgip, ‘Am Saylom chemb biyaŋ ñiŋg ayoknimin aŋgek,’ am ñiŋg ayokiy day windin yimb niŋbiyn aŋgak.” 12 Aŋgek aŋgyak, “Bi kun ak miñiy akay?” Aŋgey aŋgak, “Ma niŋbiyn aŋgak.”

Bi Peresiy Gok Bi Windin Koy Gak Ak Yergiy Suŋ Ayip Aŋgyak

13-14 Pen Jiysis gek windin niŋak kun ak, Jiwda lotiw ñin ak gak ak mey, biynimb gunap bi kun anup dand Peresiy kay mindeyak ak amey, 15 nup aŋgyak “Yergiy windin niŋban?” Aŋgey aŋgak, “Jiysis man ak diy, windin yip ak wiykamb, am windin ak ñiŋg ayokiy, windin yimb niŋbiyn aŋgak.”

16 Kun aŋgek, bi Peresiy gunap aŋgyak, “Lotiw ñin ak kun gip rek, Gor nup yokamb ma wip aŋgyak.” Aŋgeyak, bi kiyk gunap pen aŋgyak, “Bi tap siy tap timey gep bap mindombikop ak; yergiy tap mageprek kun ak gipkop aŋgyak.” Kun aŋgiy kiyk keynep, asik keykey ayak. 17 Bi Peresiy gok, bi kun anup tip aŋgniŋiy aŋgyak, “Bi windin nip gek niŋban kun ak, nup bi yerip aŋgiy niŋban?”

Aŋgey aŋgak, “Yand niŋbiyn ak, nuk bi Gor minim aŋgep bap aŋgak.”

18 Pen Jiwda biyomb gok, Jiysis gek suŋ ayak minim ak ma diy, nop nonim kuyip suk aŋgey aperik ŋgyak, 19 “Ñi biy ñi nirik?” Aŋgey aŋgrik, “Yaw! Ñi chir aŋgrik.” Aŋger aŋgyak, “Nup windin koysek tikrik?” Aŋgey aŋgrik, “Yaw! Nup windin koysek tikruk aŋgrik.” Kun aŋger aŋgyak, “Kun ak yergiy windin yimb niŋimb?” 20-23 Pen kiyk ber niŋrik: Jiwda biyomb kun gok, nind minim kilis ar bap aŋgiy aŋgyak, “Biynimb Jiysis nup bi kiyŋ yomb key yimb aŋgiy niŋniŋgambay gok, lotiw korip chinup ak ma winiŋgambay aŋgyak.” Kun ak kiymiŋay pirikrik rek, Jiysis gek suŋ ayip aŋgiy ma aŋgrik, “Ñi ak windin koysek tikruk ak pen, miñiy yergiy windin yimb niŋimb ak ma niŋbur; nuk ñiskoy mer ak, nup key aŋgniŋem, aŋgñiniŋgamb aŋgrik.”

24 Kun aŋgerik, biyomb gok bi kun anup tip ak suk aŋgey apek aŋgyak, “Nip suŋ ayip kun ak, Gor nup yimb anep dand aranimin. Chin niŋbun, bi Jiysis kun ak, bi tap siy tap timey gep aŋgyak.”

25 Kun aŋgey, kuyip pen aŋgak, “Nuk bi tap siy tap timey gep bap akaŋ ma niŋbiyn; pen nind windin koy mindenik, miñiy niŋrep gipiyn ak niŋbiyn aŋgak.”

26 Aŋgek aŋgyak, “Nip yerer gip? Pen yergiy gamb windin yimb niŋban?”

27 Aŋgey aŋgak, “Nimbip mindarik aŋgñen niŋbim ak pen, yenen tip ak niŋun aŋgiy aspim? Nimbik kunep binuk mindniŋg gos niŋbim?”

28 Kun aŋgek, nup aŋg giy aŋgyak, “Nand bi kun ak binuk. Pen chin Mosis binuk. 29 Gor Mosis nup minim aŋgñek aŋgyiŋgip ak niŋbun ak pen; bi biy akay nimb wip?”

30 Aŋgeyak aŋgak, “Ayaw-ey! Nuk windin yip ak gek suŋ ayip ak pen; akay nimb aŋgiy ma niŋbim! 31 Pen chin niŋbun; tap siy tap timey giyiŋg, Gor nup aŋgniŋon ma niŋniŋgamb; biynimb mindrep gipay gok nep aŋgniŋey, aŋgniŋgambay rek giniŋgamb. 32 Miñmon alwol gayak ñin ak tikiy, mind dand apiy mindpun ñin biy, biynimb windin koysek tikyak bap gey suŋ ma ayak. 33 Bi kun ak Gor yokek ma opkop ak, biynimb gok gek kun giy suŋ ma aypikop aŋgak.”

34 Kun aŋgek aŋgyak, “Nanim nip tikak ñin ak, bi tap siy tap timey gep ak tikayak ak pen; chinup minim aŋgñiniŋg gispan?” Kun aŋgiy, Jiwda nan-gep korip biy tip ma winiŋgamban aŋgiy, nup aŋgyokyak.

Jiysis Nup Gosimb Ma Niŋbay Gok Windin Koy Rek Mindpay

35 Pen Jiysis bi kun anup aŋgyokyak minim ak niŋiy, am nup piyow niŋiy aŋgak, “Nand Bi bap Ñinuk ak nup gosimb niŋban?”

36 Aŋgek aŋgak, “Bi kun ak mey ak aŋgey, nup gosimb niŋnim aŋgak.”

37 Kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Bi kun ak mindarik niŋban. Mey nand yip minim aspiyr biy aŋgak.”

38 Kun aŋgek, Jiysis mindek kiñiŋ siŋak koŋgim yimiy aŋgak, “Biyomb! Nip gosimb niŋbiyn aŋgak.” 39 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand opiyn rek, biynimb mankumb biy yerer giy rek mindpay ak niŋniŋgambay. Biynimb mindrep ma gipun apay gok, windin sek rek ayniŋgamb; biynimb mindrep gipun apay gok, windin koy rek ayniŋgamb aŋgak.”

40 Kun aŋgek, bi Peresiy maŋ kun siŋak mindeyak gunap, minim kun ak niŋiy aŋgyak, “Kun apan ak, chin kunep windin koy?”

41 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Nimb windin koy mindpun apkip rek, timey gipim ak, minim yomb yimb ma dipkip. Pen niŋrep gipun aŋgiy niŋbim rek, minim yomb yimb ak diniŋgambim aŋgak.”

10

Bi Kanj Siypsiyp Mokep Aŋgiy Paydoŋ Ay Aŋgak

1 Jiysis minim ar bap paydoŋ ay aŋgak, “Nimbip niŋind yimb aspiyn. Bi kinjeŋram yipund giy miŋgan ak mindakniŋ, tam yesek bap talakiy amniŋgambay gok, bi tap siy sinjrimey dipay ak mey kun giniŋgambay. 2 Bi siypsiyp mokep ak, wariy miŋgan amniŋg, yesek tam okok talakiy ma amniŋgamb; kinjeŋram yipund giy miŋgan anep amiy, amniŋgamb.

3-4 “Pen bi siypsiyp mokep ak amjakek, bi kinjeŋram kond mindep ak nup niŋrep giniŋgamb rek, kinjeŋ yikniŋgamb. Siypsiyp gok kunep, bi kun ak meŋg miŋgan nup ak niŋniŋgambay rek, kuyip yimb aŋgyiŋg, poŋind mis amiy, nuk nind gakniŋ, kiyk kisen giniŋgambay. 5 Pen bi yesek bap ap aŋgek, meŋg miŋgan nup ak ma niŋniŋgambay rek, pirik amniŋgambay aŋgak.” 6 Jiysis kun giy paydoŋ ay aŋgek, minim asap ar ak aŋgiy ma tik niŋyak.

Bi Kanj Siypsiyp Mokep Tep Ak

7-9 Ma niŋeyak, Jiysis tip ak aŋgak, “Nimbip niŋind yimb aspiyn. Yand mey kinjeŋram yipund giy ak. Biynimb kinjeŋram kun ak apiy amniŋgambay gok, bap ma kurginiŋgambay. Amiy apiy giyiŋg, tap kaskas ñiŋniŋgambay.

“Pen chin bi kanj siypsiyp mokep aŋgiy nind wiyak gok, bi siypsiyp siydep ak mey, kanj siypsiyp gok minim kuyip ak ma niŋyak. 10 Kuyip siy diniŋg, timey giniŋg, pikayniŋg nep wiyak. Yand winik ak, kim mindiy mindrep yimb giniŋgiy aŋgiy winik.

11 “Yand bi kanj siypsiyp mokep tep yimb ak. Bi kanj siypsiyp mokep kun ak, ma pirikniŋgamb; kanj siypsiyp kond minden aŋgiy monmon kumniŋgamb. 12-13 Bi woŋg maniy nep giyiŋg, kanj siypsiyp kond mindeniŋgambay gok, bi kanj siypsiyp mokep yipund giy mer ak mey, siypsiyp gok kuyip gosimb ma niŋniŋgambay. Kayn ayndik gok niŋiy, pirik ameniŋgambay mey, siypsiyp gok kuyip yuk dam kind keykey yokniŋgambay.

14-15 Bapiy chirapiy penpen niŋrep gipur rek; yand siypsiyp gok yip penpen niŋrep gipun. Kun ak kuyip aŋgiy kumniŋgayn. 16 Bapiy woŋg yip aŋgip rek, siypsiyp yand gok miñmon Jiwda biy nep mer; miñmon okok kunep diniŋgayn. Pen kiyk minim yip ak niŋniŋgambay rek; siypsiyp tiwin nokom bap mindiy, bi mokep kiyk nokom bap nep mindiy giniŋgamb.

17 “Kuyip nen aŋgiy kumiy tikjakniŋgayn rek, Bapiy yip wasemb ayip. 18 Biynimb gunap gos kiyk niŋiy gey ma kumniŋgayn; yand key kumiyn aŋgiy kumniŋgayn; tikjakiyn aŋgiy tikjakniŋgayn. Minim kun ak rek Bapiy yip aŋgip aŋgak.”

19 Jiysis minim kun ak kun giy aŋgek, Jiwda kay tip ak asik pis ak key, pis ak key ay; 20 gunap aŋgyak, “Nup kichekiy ambaŋ ayek, minim tom gisap ak, yenen niŋsipim aŋgyak?”

21 Pen gunap aŋgyak, “Nup kichekiy ambaŋ ayombikop; kun giy ma apkop. Pen kichekiy ambaŋ ayek, yergiy biynimb windin koy gok gek, tip ak niŋbiyap aŋgyak.”

22 Pen kisen Jiwda biynimb, Gor aŋgniŋep korip opyim giyak ñin ak miñiy wip aŋgiy, Jerusalem am nan-giyak. Ñin kun ak, yombip ñin ak mey, 23 Jiysis Gor aŋgniŋep korip mis ar “Solomon korip bandak band” aŋgyiŋgipay ak mindakniŋ, 24 Jiwda biyomb gok mindek siŋak apiy aŋgyak, “Chinup gey pernep ma kond mindenjun; bi kiyŋ yomb key yimb mindenimin ak, miseŋ aŋgey niŋjun aŋgyak.”

25 Aŋgey, Jiysis aŋgak, “Nimbip aŋgñimbiyn ak pen, niŋind aŋgip aŋgiy ma niŋbim. Tap mageprek gipiyn ak niŋiy, Gor nep aŋgek gip aŋgiy niŋnimimb ak pen, 26 siypsiyp yand ma mindpim rek, yip gosimb ma niŋbim. 27 Kanj siypsiyp yand gok kuyip niŋbiyn; kiyk pen meŋg miŋgan yip ak niŋiy, yip kindik gipay. 28 Kiyk yip dipay rek, gen perper mindeniŋgambay. Ñin ar yip mindpay ak, biynimb gunap ap kuyip lipiŋg dand amniŋgiy rek ma mindip. 29 Bapiy bi kilis yimb ak, kuyip di yip ñimb ak mey; biynimb gunap kuyip piliŋg dand amniŋgiy rek ma mindip. 30 Bapiy key, yand key mer; chirapiy bi nokom yimb aŋgak.”

31 Jiysis kun aŋgek, Jiwda kay nup tip ak, kamb jiw pikniŋg geyak aŋgak, 32 “Bapiy aŋgek, tap mageprek gunap keykey gipiyn. Pen gipiyn kun ak, ar akay sisker gen niŋiy, yip ñaŋg pikayniŋg gispim?”

33 Aŋgek aŋgyak, “Tap mageprek gipan kun gok niŋiy, nip ñaŋg pikayniŋg ma gispun; Gor nup yimb ak aŋg sikoy giyiŋg, yand nuk rek aŋgey mey, nip ñaŋg pikayniŋg gispun aŋgyak.”

34 Kun aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Baybol buk low per apim ak, ar bap tikiy, biynimb yomb gor rek mindpim aŋgiy tikyak. 35 Pen Baybol buk minim bap yesek ma aŋgniŋgamb ak mey, biynimb yikop woŋg nup giñiyiŋgipay gok kuyip, gor rek mindpim aŋgiy tikyak ak niŋind aŋgiy tikyak. 36 Yand mankumb biy opiyn ak, Bapiy yip, woŋg ginimin aŋgiy yokek opiyn. Pen nimb yerip gos ak niŋiy, Gor Ñinuk mindpiyn ak nep aŋgen, Gor nup yimb aŋg sikoy gisap aŋgiy, yip ñaŋg pikayniŋg gispim? 37 Woŋg nup ak ma gen, minim yip ak ma dinimimb; pen genim, minim yip ak dinimimb. 38 Pen dep rek ma ayek, tap mageprek gipiyn gok niŋiy, yand Bapiy yip mindpiyn, nuk yand yip mindip ak; niŋniŋgambim aŋgak.”

39 Pen tip ak nup chichiy dun aŋgeyak, nuk kapkap silgiy amnak. 40 Siliŋg ay amiy, Joden ñiŋg tikiy pis bindoŋ amiy, Jon mindiy biynimb ñiŋg pikñiyiŋgip miñmon tiŋgoŋ okok am mindek. 41 Biynimb kuŋaynep, mindek ak apiy aŋgyak, “Jon tap mageprek gunap ma giyiŋgip; pen bi biy nup aŋgiy minim yerip yerip aŋgak ak, niŋind yimb aŋgyiŋgip aŋgyak.” 42 Kun aŋgiy, kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋyak.

11

Lasaras Kumak

1 Bi bap tap gak miñmon Beteniy. Yimb nuk ak Lasaras. Bi kun ak, nunay nuk omiŋal mindyiŋgipiyr. Bap Mariya, bap Mata. 2 Mariya mey, biyn Jiysis nup tomb kind ak wel soŋgñiy, jun kas nuk wiykyokak ak. 3 Lasaras nup kun giy tap gek, nunay omiŋal Jiysis nup minim piŋiy yokiy aŋgrik, “Biyomb! Buŋgiy nak anup, tap yomb yimb gip aŋgrik.”

4 Pen Jiysis minim aŋgyokrik kun ak niŋiy aŋgak, “Nup tap gip kun ak pisnep kumnimuŋ aŋgiy ma gip. Pen Bapiy nuk key niŋimb rek gek, biynimb gok yimb nup ak sek, Ñinuk nup yimb ak sek dand araniŋgambay aŋgak.”

5 Jiysis nuk Mata, Mariya, Lasaras kuyipyakam wasemb ayiŋgip ak pen; 6 minim kun ak niŋiy, kasek ma amnak; miñmon mindyiŋgip kun okok minek omiŋal sek mindiy, 7 binuk gok kuyip aŋgak, “Tip ak Jiwdiya amnun aŋgak.” 8 Kun aŋgek, binuk gok aŋgyak, “Tiysa. Menikarik namb siŋbiy, Jiwdiya biyomb gok nip kamb jiw pikniŋg geyak ak pen; tip ak miñmon kun okok amniŋg gispan?”

9 Aŋgeyak aŋgak, “Nimb niŋbim: minek nokom bap, tapin mindiy kisyim wip. Kun ak biynimb melik sek giraŋgeniŋgambay gok, melik ak niŋyiŋg taŋgeniŋgambay rek, tap gunap tawey pilachakek, ma gindam pikniŋgambay. 10 Pen kisyimken giraŋgiy, melik ma niŋniŋgambay rek, tap gunap tawey pilachakek, gindam pikniŋgambay aŋgak.”

11 Jiysis kun aŋgiy, minim bap pen aŋgak, “Mam chin Lasaras wisin kinjap ak amiy, nup aŋgen tikjakniŋgamb aŋgak.”

12 Aŋgek, binuk gok aŋgyak, “Biyomb. Nuk kinjap apan ak suŋ ayniŋgamb aŋgyak.” 13 Jiysis Lasaras kumimb aŋgiy aŋgak ak pen, kiyk aŋgniŋyak-eŋ, yikop wisin kinek kun asap aŋgyak. 14 Binuk gok ma niŋey, kuyip miseŋ aŋgiy aŋgak, “Lasaras kumimb. 15 Pen nuk yip ma minden kumak kun ak, nimbip nen aŋgiy miñmiñ gispiyn. Yenen, nup gen tikjakek, yip Gor Ñinuk aŋgiy gosimb niŋniŋgambim nen, amnun aŋgak.”

16 Aŋgek, Tomas yimb nuk bap Didiymas, numam gunap kuyip aŋgak, “Kun ak chin Tiysa yip amiy, maŋgiysek kumjun aŋgak.”

Jiysis Mariya Aymiŋay Kuyip Niŋak

17 Pen kiyk Beteniy amjakeyak, Jiysis nup aŋgyak, “Lasaras kumek komnuk ak, ñin omiŋal omiŋal pandikip aŋgyak.” 18 Pen miñmon Beteniy kun ak, Jerusalem maŋ siŋak ak mey, 19 Lasaras kumek, Jiwda biynimb kuŋaynep, ap Mata yip, Mariya yip kuyip simb niŋiy aymindeyak. 20 Pen Mata Jiysis asaw aŋgey niŋiy, nunay Mariya nup korip ak kirgiy, 21 nuk am Jiysis nup niŋiy aŋgak, “Biyomb. Biy mindembinap rek, mam yand ak ma kumbikop. 22 Pen yand niŋbiyn: miñiy Gor nup aŋgniŋeniŋgamban, aŋgniŋgamban rek giniŋgamb aŋgak.”

23 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Namam tip ak tikjakniŋgamb aŋgak.” 24 Aŋgek aŋgak, “Yand niŋbiyn. Ñin kisen ak apek, tikjakniŋgamb aŋgak.” 25 Aŋgek, nup aŋgak, “Kumiy tikjakpay ak sek, perper mindpay ak sek junj ak mey yand mindpiyn. Biynimb yip gosimb niŋbay gok, kumiy pisnep ma kumniŋgambay; 26 yip gosimb niŋniŋgambay rek, kim mindiy perper nep mindeniŋgambay. Minim ar kun ak niŋban?”

27 Aŋgek, “Yaw. Biyomb! Nip niŋbiyn; nand mey Kiyŋ yomb key yimb Gor Ñinuk mankumb biy winiŋgamb aŋgyiŋgipay anep aŋgak.”

28 Pen Jiysis Mata nup, nanay akay aŋgiy aŋgniŋek, andkind nunay Mariya mindek ak amiy, nup timund simb tikiy aŋgak, “Tiysa nip akay aŋgiy aŋgniŋsap aŋgak.” 29 Aŋgek, Mariya minim kun ak niŋiy, kasek tikjakiy, nup niŋniŋg amnak. 30 Jiysis pen korip ma owak; Mata niŋak tip siŋak nep mindek. 31 Mariya nuk kun giy kasek amek, biynimb nuk yip mindeyak gok aŋgniŋyak-eŋ, chip kawrumb ar ak amjap aŋgiy, kisen amniyak.

32 Mariya am nup niŋiy, mindek ak jun paŋgiy aŋgak, “Biyomb. Biy mindembinap rek, mam yand ak ma kumbikop aŋgak!”

33 Pen Mariya sek, Jiwda biynimb nuk yip wiyak gok sek siy aŋgeyak, Jiysis nup miker yimb gek aŋgak, 34 “Nup kombim akay?”

Aŋgek aŋgyak, “Apey am niŋun aŋgyak.”

35 Jiysis pen siy ñiŋg tikdam yokek, Jiwda biynimb gok niŋiy aŋgyak, 36 “Niŋim! Lasaras nup wasemb yimb ayip aŋgyak.”

37 Gunap pen aŋgyak, “Nuk bi windin koy gip gok gek windin yimb niŋbay rek; yenen tap nup gak kun ak gek ma suŋ ayak?”

Lasaras Nup Gek Tikjakak

38-39 Kun aŋgeyak, Jiysis nup tip ak miker yimb gek, Lasaras nup komyak bindoŋ amiy aŋgak, “Kamb yomb di chip kaw pil giyak ak diyokim aŋgak.”

Aŋgek, bi Lasaras kumak kun ak, nunay Mata aŋgak, “Biyomb. Chip ak kumek komonuk, ñin omiŋal omiŋal pandikip ak, kuyrimey yimb winiŋgamb aŋgak.”

40 Aŋgek, pen aŋgak, “Nip yerip aŋgambiyn? Yip gosimb niŋmindiy mey, Gor key yimb gek niŋniŋgamban apiyn aŋgak.”

41 Kun aŋgek, kamb ak diyokey, Jiysis kuyoŋgiy niŋiy aŋgak, “Bapiy. Nip per aŋgniŋen yip niŋban ak pen; 42 miñiy aŋgniŋsipiyn ak, biynimb guniy nak nep yip yokpan ak, niŋrep giniŋgiy aŋgiy aspiyn aŋgak.”

43 Kun aŋgiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Lasaras. Mis awan aŋgak.” 44 Aŋgek, chech nup pipkomiy dam kaw diyak gok, kun giy mindakniŋ, mis owak. Apek, Jiysis aŋgak, “Chech nup jun biyoŋ pipkomyak ak sek, ñin tomb okok pipkomyak gok sek wisik yokim aŋgak.” Aŋgek, aŋgak rek giyak.

Jiysis Nup Ñaŋgniŋg Gos Niŋyak

(Mat 26:1-5; Mak 14:1-2; Luk 22:1-2)

45 Jiwda biynimb Mariya nup niŋniŋg wiyak kun gok, kuŋaynep rek Jiysis Lasaras nup gek tikjakak ak niŋiy, Gor nep nup yokek wak aŋgiy niŋyak. 46 Pen gunap andkind bi Peresiy gok mindeyak ak amiy, Jiysis gak kun ak aŋgñiyak. 47 Aŋgñey, bi Peresiy gok sek, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek Jiwda kanjsol miytiyŋ ak, ap nan-giy aŋgyak, “Bi kun ak tap mageprek gisap ak, yerginjun? 48 Niŋiy kirgon; nuk kun anep gek amek, biynimb maŋgiysek nup biyomb chin Gor yokek wip aŋgey, Rom biyomb gok kiyŋ kiyk bap key aŋgaysipay aŋgiy, chinup girimey giy, Gor aŋgniŋep korip chinup ak girimey giy giniŋgambay aŋgyak.”

49 Pen simiy nokom kun anep, binak Kayapas nup aŋgayeyak, nuk bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak mindek. Nuk miytiyŋ namb ak tikjakiy aŋgak, 50 “Nimbip sakiy ayip? Bi nokom bap kumek, chin maŋgiysek kim amemb rek ayniŋgamb ak, tep yimb aŋgak.”

51 Pen aŋgak kun ak, key ma aŋgak; nuk simiy kun ak bi Gor nup simboŋgep yomb yimb mindek ak mey, Gor niŋiy gek, Jiysis Jiwda biynimb gok kuyip nen kumniŋgamb aŋgiy minim kun ak aŋgak. 52 Pen Jiwda nep mer: Jiysis Gor ñapan nuk miñmon okok maŋgiysek di jimñiy ay, kiñiŋ nokom yimb mindeniŋgiy rek ayek, minim kun ak aŋgak.

53 Pen Jiwda biyomb kun gok, ñin kun ak tikiy Jiysis nup yerer giy ñaŋgjun aŋgiy, aŋg amiy apiy giyiŋgipay.

54 Nup ñaŋgniŋg gey mey, miñmon Jiwdiya mindiy miseŋ ma giraŋgyiŋgip. Binuk gok yip jiw am, dawin Yeprim biynimb kuŋay ma mindyiŋgipay gol siŋak mindyiŋgipay.

55 Pen Jiwda ñin yomb Pasopa aŋgyak ak maŋmaŋ gakniŋ, suŋ mindonjun aŋgiy, biynimb kuŋaynep miñmon siskoy kiyk okok nimb Jerusalem apiy, Gor nup tap gunap pik simboŋg ñiyiŋg mindeyak. 56 Pen ap Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak mindiy, Jiysis nup niŋun aŋgiy, pen aŋgniŋek pen aŋgniŋek giy aŋgyak, “Nimb yerip gos niŋbim? Nuk Pasopa ñin biy winiŋgamb akaŋ mer aŋgyak.” 57 Yenen: Bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi Peresiy gok sek minim kilis bap aŋgiy aŋgyak, “Nimb Jiysis nup niŋiy, ap chinup aŋgenimimb, nup am dand winiŋgambun aŋgyak.”

12

Mariya Jiysis Nup Wel Ayñak

(Mat 26:6-13; Mak 14:3-9)

1 Pasopa tap ñiŋniŋg giyak ak, ñin onep kaŋgol anep mindakniŋ, Jiysis Lasaras nup gek tikjakak miñmon ak amnak. Miñmon kun ak yimb Beteniy. 2 Amek, tap yomb ñiŋun aŋgiy, Lasaras ak, Jiysis ak, biynimb gunap sek pom yomb ar ak bisiŋg mindyakniŋ, Mata keñmaŋgiy gok bilok ñak. 3 Nunay Mariya pen, wel kuyrep maniy yomb yimb tawpay bap dapiy, Jiysis tomb ar ak soŋgñiy, jun kas nuk ak diy wiykak. Kun gek, wel kuyrep kun ak, korip miŋgan kun ak maŋgiysek tawek amek, 4 Jiwdas Yiskariyot, Jiysis binuk, nup kisen mimuŋg gak ak aŋgak, 5 “Maniy yomb yimb tawpay wel kun biy rek yokiy, maniy diy, biynimb tap ma mindip gok kuyip ñimbinup ak tep aŋgak.” 6 Nuk kun aŋgak ak pen, biynimb tap ma mindip gok kuyip ñiniŋg ma aŋgak; maniy wand ak dand taŋgiy, gunap kapkap siy diyiŋgip rek kun aŋgak.

7 Pen Jiysis aŋgak, “Mariya nup ma aŋg gan. Wel kun ak yip komniŋgambay ñin ak ayñiniŋg dayak ak mey, miñiy dap ayñimb. 8 Pen nimb biynimb yimgeprek gok yip, per mindeniŋgambim; yand nimb yip per ma mindeniŋgayn aŋgak.”

Lasaras Nup Kapkap Ñaŋgun Aŋgiy Niŋyak

9 Jiysis ap mindip miñmon Beteniy aŋgey niŋiy, Jerusalem biynimb kuŋaynep niŋniŋg wiyak. Pen nup nep niŋniŋg ma wiyak; Lasaras bi Jiysis gek tikjakak anup kunep niŋniŋg wiyak. 10-11 Pen Lasaras nup gek tikjakak rek, biynimb kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋeyak, bi Gor nup simboŋgep yomb gok, Lasaras nup kunep ñaŋgun aŋgiy gos ak niŋyak.

Kiyŋ Yomb Key Yimb Chin Ak Aŋgyakniŋ Jerusalem Amnak

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Luk 19:28-40)

12 Minek, biynimb Pasopa tap ñiŋniŋg wiyak gok, Jiysis Jerusalem asaw aŋgey niŋiy, 13 nup am niŋun aŋgiy, alband kas tik dand apyiŋg, suk yomb aŋgyiŋg aŋgyak:

“Gor nup yimb ak dand aranjun!

Binuk, chinup Yisrel biynimb kond mindeniŋgamb ak yokek wip.

Bi kun biy mey: kiyŋ chin mindeniŋgamb.

Gor nup kond mindonimuŋ aŋgyak.”

14 Jiysis doŋgiy marip ar bisgiy amnak ak; Baybol buk ak nind tikiy aŋgyak rek nep gak. Minim kun ak tikiy aŋgyak,

15 “Sayon biynimb. Ma piriknimimb. Kiyŋ nimb ak doŋgiy marip ar ak bisgiy asaw aŋgyak.”

16 Gak ñin kun ak, binuk gok Gor giniŋgamb aŋgak rek nep gisap aŋgiy ma niŋyak; pen kisen Jiysis kumiy tikjakek mey, Baybol buk ak tikiy aŋgyak rek giyak kun ak, niŋrep yimb giyak.

17 Pen biynimb Jiysis Lasaras nup gek tikjakek niŋyak gok, minim kun ak aŋg amiy apiy gi mindeyak ak mey, 18 biynimb kuŋaynep tap mageprek gak kun ak niŋiy, Jerusalem kirgiy, nup kinjeŋnamb ak niŋniŋg amniyak. 19 Pen bi Peresiy gok niŋiy, kiyk nep minim aŋgiy aŋgyak, “Niŋim! Gi mer niŋiy kirpun. Biynimb mankumb biy maŋgiysek nup kindik gispay aŋgyak.”

Griyk Biynimb Jiysis Nup Niŋniŋg Wiyak

20 Pen Pasopa ñin ak asaw aŋgiy, Gor nup simboŋgniŋg Jerusalem wiyak ñin kun ak, Griyk biynimb gunap sesek wiyak. 21 Biynimb kun gok, bi Piyliyp miñmon nuk Betsayda Galiyliy propens nimb ak mey, ap nup niŋiy aŋgyak, “Buŋgiy. Chin Jiysis nup niŋniŋg aswun aŋgyak.”

22 Kun aŋgey, Piyliyp am Enjriw nup minim kun ak aŋgñiy, omiŋal giy amiy Jiysis nup aŋgñirik. 23 Aŋgñer, Jiysis aŋgak, “Miñiy Bi bap Ñinuk ñin yomb nuk ak wip ak mey, Nop gek yimb nup dand araniŋgambay. 24 Nimbip niŋind yimb aspiyn. Wiyt maŋgiy ak man biyaŋ yapek lum ñey nep, jakiy maŋgiy kuŋaynep piyniŋgamb. Pen man biyaŋ ma yowniŋgamb ak, tap bap ma giniŋgamb. 25 Biynimb man ar biy mindrep ginjun aŋgiy nep niŋiy gey amniŋgamb gok, mindrep ma giniŋgambay; pen biynimb man ar biy mindrep giniŋgambun akaŋ, mindrep ma giniŋgambun ak tap yikop aŋgiy niŋniŋgambay gok; permindep ak diniŋgambay. 26 Pen biynimb yip direp giniŋg, minim yip ak kindik giniŋgiy. Yip chiŋgiy mey; akay mindeniŋgayn ak, yip nep mindoniŋgambun. Pen Bapiy biynimb yip direp giniŋgambay gok kuyip direp giniŋgamb.

Jiysis Kumniŋgayn Aŋgiy Minim Aŋgak

27 “Miñiy yip miker gisap ak yerip aŋgnim? Bapiy yip miker ñiniŋg gispan ak, kirgan aŋgnim? Mer! Kun ma aŋgnim. Miker kun ak diniŋg ownik. 28 Bapiy! Gos nand niŋban rek yip gey, yimb nip ak aranimuŋ aŋgak.”

Kun aŋgakniŋ, minim bap semb biyoŋ nimb aŋgak, “Yand genik yimb yip aranak ak pen; tip ak kunep geniŋgayn aranek niŋniŋgambay aŋgak.”

29 Pen biynimb mindeyak gok minim kun ak niŋiy, gunap aŋgyak, “Timuk asap aŋgyak,” gunap aŋgyak, “Enjol ak, Jiysis nup minim gunap aŋgip aŋgyak.”

30 Kun aŋgeyak, Jiysis kuyip aŋgak, “Minim kun ak yip niŋaŋ aŋgiy ma aŋgip, nimbip niŋim aŋgiy aŋgip. 31 Yenen: miñiy biynimb gok kuyip aŋgiy giniŋgayn rek, Gor kuyip pen giniŋgambay ar ak niŋiy mey, kuyip bilok keykey ayniŋgamb. Miñiy gen, bi biynimb mankumb biy nimb gok kuyip kond mindip ak, apyap pikniŋgamb. 32 Yip mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayey, arachak Bapiy ker amen mey, biynimb miñmon keykey yip gosimb niŋniŋgambay aŋgak.” 33 Pen Jiysis minim aŋgak kun ak, chinup nen aŋgiy kumniŋgamb rek aŋgak.

34 Pen biynimb kuŋaynep ap mindeyak kun gok, nup pen aŋgyak, “Low minim buk chin ak tikiy aŋgyak, Jiwda Kiyŋ yomb key yimb ak pernep mindeniŋgamb aŋgayak ak pen, yergiy apan, ‘Bi bap Ñinuk nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikniŋgambay apan?’ Pen Bi bap Ñinuk apan ak, anup apan?”

35-36 Aŋgey aŋgak, “Bi meliksek ak, nimb yip yep sikoy won bap nep mindeniŋgamb. Mindip won biy nup chiŋgiy mey, melik pis ak mindiy, akay amjipun aŋgiy niŋrep giniŋgambim. Mer ak, kisyim ap nimbip yiwiŋg dek, piŋiy aran apyan gi mindeniŋgambim. Kun ak, bi meliksek ak nup mindip won biy chiŋgiy, biynimb meliksek gok mindenimimb aŋgak.”

Jiwda Biynimb Jiysis Nup Ma Gos Niŋyak

Jiysis minim kun ak aŋgiy, nup miluk niŋyak rek, yip ma niŋyaŋ aŋgiy am wikan bap key weyiŋg mindek. 37 Tap mageprek gok windin yirik ar kuyip ak gek niŋyiŋgipay ak pen; nup gosimb ma niŋyak. 38 Giyak kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya Baybol buk tikiy aŋgak rek nep giyak. Minim kun ak tikiy aŋgak:

“Biyomb. Minim nip kuyip aŋgñimbun ak ma dipay. Pen nand gipan ar ak niŋiy, nip gosimb ma niŋbay aŋgak.”

39 Pen nup gosimb ma niŋyak kun ak, Asaya minim ar bap tikak rek giyak. Tikiy aŋgak:

40 “Gor Yisrel biynimb gok kuyip gek, windin koy rek mindey, kuyip gos timund teprep ak ma ñiniŋgamb. Yenen: nuk aŋgak, kuyip gen windin ma niŋiy, gos timund teprep ak ma niŋiy, nup ker amon chinup suŋ ayniŋgamb aŋgiy, yip ker ma winiŋgambay aŋgak.”

41 Asaya wosrey minim aŋgiy tikak kun ak, Jiwda Kiyŋ yomb key yimb ak bi teprep mindip rek ak day niŋiy tikak.

42 Pen maŋgiysek Krays nup ma kirgiyak. Bi yomb yomb gunap sek nup gosimb niŋyak ak pen; bi Peresiy gok chinup pisnep aŋgyokey, kisen nan-gep korip ak ma amniŋgambun aŋgiy, nup gosimb niŋyak ak pen, biynimb gok kuyip miseŋ ma aŋgñiyak. 43 Giyak kun ak; Gor niŋek tep ginimuŋ ar ak kirgiy, biynimb gok yimb chinup dand araniyaŋ aŋgiy giyak.

Jiysis Aŋgip Ar Ak Ma Diy Kor Niŋniŋgambay

44 Pen Jiysis meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Biynimb an yip gosimb niŋniŋgamb ak, yip nep mer; Bi yip aŋgyokek winik ak nup kunep gosimb niŋniŋgamb. 45 Yip niŋiy mey, Bi yip aŋgyokek winik ak nup kunep niŋbay. 46 Yand biynimb mankumb biy, melik kiyk ak opiyn. Biynimb yip ker opay gok, kisyimnamb okok ma mindeniŋgambay.

47 Yand winik ak biynimb okok kuyip kor giniŋg ma winik; di Bapiy yip jimñiy ayniŋg winik. Biynimb minim yip niŋiy ma diniŋgambay gok, kuyip kor ma giniŋgayn. 48 Pen biynimb minim yip kirgiy, yip ma dipay gok ñin yomb kisen ak apek, Bapiy minim aŋgñimbiyn ar ak diy, kuyip kor giniŋgamb. 49-50 Yenen: minim apiyn gok, key niŋiy ma apiyn; Bapiy minim nup ak niŋey, nuk gek perper mindeniŋgiy aŋgiy, minim nup ak diy apiyn aŋgak.”

13

Jiysis Binuk Gok Tomb Kuyip Wasyim Gak

1 Ñin yomb Pasopa ak toy rek mindakniŋ, miñiy rek ak siypsiyp ñiluk ma ñiŋyak won ak, Jiysis niŋak: Nop nup mankumb biy aŋgayak ñin ak pandikek, andkind Nop ker amemb ñin ak owak. Pen biynimb nuk man ar biy wasemb yimb ayiŋgip gok, wasemb ayiŋg nep mind mind, nup ñaŋg ayey kumiy Nop ker amnak. 2 Seytan pen, Saymon ñinuk Jiwdas Yiskariyot nup gos ñek, Jiysis nup yergiy di biyomb gok kuyip ñiniŋgayn aŋgiy, gos ak nind nep niŋek; kisen mey tap ñiŋniŋg bisgiyak. 3 Gor tap yerip yerip okok maŋgiysek di Ñinuk nup ñin ar ak ayak ak mey, kumiy andkind Nop ker amniŋg gak rek niŋiy, 4 tikjak chech paryomb nuk ak tuŋgasikiy, tawil ak simbnaŋg rek poŋgay, 5 ñiŋg ak diys miŋgan ak paŋgiy, binuk gok kuyip tomb ñiŋg ay yokyiŋg, tawil paŋgak kun ak wiykyiŋg gak.

6 Kun gi dap dap, Saymon Piyta tomb nup ak ñiŋg ay yokiyn aŋgek aŋgak, “Biyomb. Tomb yip ak ñiŋg ay yokniŋg gispan?”

7 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Miñiy gispiyn ak ma niŋban ak pen, mindiy niŋniŋgamban aŋgak.”

8 Aŋgek, Piyta aŋgak, “Biyomb! Tomb yip ak ñiŋg ma ay yokniŋgamban. Mer yimb aŋgak.”

Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Tomb nip ma ñiŋg ay yokniŋgayn ak; bi yand yimb ma mindeniŋgamban aŋgak.”

9 Aŋgek, Saymon Piyta aŋgak, “Biyomb! Tomb yip anep ma ñiŋg ay yoknimin; ñin kind gok sek, jun ak sek ñiŋg pikñinimin aŋgak.”

10-11 Kun aŋgak ak pen, Jiysis aŋgak, “Biynimb gok ñiŋg pikyokey, mumbwak okok maŋgiysek tep mindip ak pen; kinjeŋ giraŋgey tomb kind ak gach gip rek, tomb kind anep ñiŋg ay yokpay aŋgak.” Pen Jiysis bi nup mimuŋg giniŋg gak ak niŋak ak mey aŋgak, “Nimb gunap gach ma mindip; nokom bap nep gach sek mindip aŋgak.”

12 Pen tomb kuyip ak ñiŋg ay yokdiy, chech tuŋgasik ayak ak ay, am bisgiy aŋgak, “Nimbip tomb ñiŋg ay yokpiyn minim kiñiŋ ak, niŋbim akaŋ? 13 Yip Tiysa aŋgiy, Biyomb aŋgiy gipim ak, niŋind apim. 14 Kun ak yand Biyomb mindiy, tomb nimbip ñiŋg ay yokpiyn ak, nimb namam gunap kuyip tomb ak ñiŋg ay yoknimimb. 15-16 Nimbip niŋind yimb aspiyn: biyomb kond mindep gok sikoy, biynimb woŋg kuyip giñimbay gok yomb ma mindpay. Pen bi minim yokpay gok sikoy, biynimb minim kuyip dand ambay gok yomb ma mindpay. Kun ak yand Biyomb nimb mindiy, monmon woŋg giñimbiyn rek, nimb kunep ginimimb. 17 Miñ tep ar kun ak aŋgñambiyn niŋbim ak mey; ar kun ak gem amek tep giniŋgamb.

18 “Pen nimbip dipiyn gok, niŋrep gipiyn ak mey, maŋgiysek gek tep giniŋgamb aŋgiy ma aspiyn. Bi bap yip mimuŋg giniŋg gisap ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak rek nep giniŋgamb. Minim kun ak tikiy aŋgyak, ‘Bi yand yip tap jimñiy ñimbur ak, tuŋgandikiy yip timey gisap aŋgyak.’ 19 Nimbip nind kun giy aspiyn ak mey, kisen gek, Biyomb aŋgak rek nep gisap aŋgiy, yand Biyomb yerip rek mindpiyn ak niŋiy, yip gosimb niŋniŋgambim.

20 “Pen nimbip niŋind yimb aspiyn: biynimb yand gunap aŋgyoken amey, biynimb kuyip dipay gok, kuyip nep mer; yip sek dipay. Pen yip dipay gok, yip nep mer; Bi yip yokek winik anup sek dipay aŋgak.”

Jon Jiysis Nup, An Nip Mimuŋg Giniŋgamb Aŋgiy Aŋgniŋak

(Mat 26:20-25; Mak 14:17-21; Luk 22:21-23)

21 Jiysis minim kun ak aŋgek, nup miker yimb gek aŋgak, “Nimbip niŋind yimb aspiyn: nimb bap yip mimuŋg gem ñaŋgniŋgambay aŋgak.”

22 Kun aŋgek, binuk gok an nup asap aŋgiy, gos par ayiŋg penpen niŋyak. 23 Pen Jiysis binuk wasemb yimb ayiŋgip ak, kiñiŋ siŋak bisiŋg mindek ak mey, 24 Saymon Piyta bi kun anup ñin anep yomiy aŋgak, “An nup asap ak aŋgniŋan aŋgak.”

25 Aŋgek, Jiysis mindek siŋak bibeŋind amiy aŋgak, “Biyomb! Bi kun ak an nup apan?”

26 Aŋgek aŋgak, “Bi biret ak diy, ñiŋg sup biyaŋ tawiy ñiniŋgayn anep aŋgak.” Kun aŋgiy biret ak diy, di ñiŋg sup biyaŋ tawiy, di Saymon ñinuk Jiwdas Yiskariyot nup ñek ñiŋak. 27 Seytan pen won kun anep, ap Jiwdas nup molik sikakniŋ, Jiysis nup aŋgak, “Giniŋg gispan ak, kasek gan aŋgak.” 28-30 Aŋgek, Jiwdas mis amnakniŋ, day kisyim owak. Pen binuk gunap, Jiwdas nup yenen kun asap aŋgiy ma niŋyak. Kiyk aŋgniŋyak-eŋ, nuk maniy wand kond mindip rek, Pasopa tap ñiŋniŋgambun gok tawaŋ aŋgiy akaŋ; biynimb tap ma mindip gok kuyip, maniy gunap ñaŋ aŋgiy asap aŋgyak.

Low Kisenimb Ak

31 Jiwdas kun giy mis amnakniŋ, Jiysis aŋgak, “Miñiy bi bap Ñinuk, Nop aŋgip rek geniŋgamb mey, Nop gek yimb nup araniŋgamb. 32 Pen Ñinuk yimb ak araniŋgamb rek, Nop yimb ak kunep araniŋgamb ak mey, miñiy ñin biy nep Nop gek, Ñinuk nup yimb ak araniŋgamb.

33 “Ñapan yand guniy! Nimb yip tapin ma mindeniŋgayn. Amen, yip piyow mer niŋniŋgambim. Jiwda kay kuyip apiyn rek, nimbip kunep aspiyn. Yand amjipiyn ar ak, kisen amnimimb rek ma ayniŋgamb.

34 “Pen miñiy nimbip low kisenimb bap aŋgñiniŋg gispiyn. Low kisenimb kun ak mey, nimb key penpen wasemb aynimimb. Yand nimbip wasemb aypiyn rek, nimb kunep penpen wasemb aynimimb. 35 Kun geniŋgambim, biynimb gok yip ker mindpim ak niŋrep giniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Piyta Nup, Bi Kun Ak Ma Niŋbiyn Aŋgniŋgamban Aŋgak

(Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Luk 22:31-34)

36 Kun aŋgek, Saymon Piyta aŋgak, “Biyomb. Nand akay amniŋg gispan?”

Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand amjipiyn okok miñiy yip kindik ginimin rek ma ayip. Pen kisen mey, yip kindik giniŋgamban aŋgak.”

37 Aŋgek, Piyta aŋgak, “Yenen nip miñiy kindik ma giniŋgayn? Nip konden yip ñaŋgayniŋgambay ak, minim ma mindip aŋgak.”

38 Aŋgek, Jiysis pen aŋgak, “Nand yip nen kumiyn aŋgiy gos nokom niŋban? Nip niŋind yimb aspiyn; kakaruk kisen suk aŋgniŋgamb; nind nep, yand nup ma niŋbiyn aŋgiy, won omiŋal nokom aŋgniŋgamban aŋgak.”

14

Jiysis Mey, Kinjeŋram Gor Ker Amemb Ak

1 Pen Jiysis aŋgak, “Gos yomb ma niŋnimimb. Bapiy nup gosimb niŋiy, yip gosimb niŋiy ginimimb. 2 Bapiy korip nuk ak, tip kuŋaynep mindip. Yand amiy, tip nimbip wikan gunap gayrep geniŋgayn. Pen tip kuŋay ma mindombikop ak, nimbip ma apnip. 3 Yand am tip nimbip ak gayrep giy mey, apiy nimbip poŋind amniŋgayn. 4 Amniŋg gispiyn kinjeŋ ar ak nimb niŋbim aŋgak.”

5 Jiysis kun aŋgek, Tomas aŋgak, “Biyomb! Akay amjipan? Chin ma niŋbun. Kun ak yergiy, kinjeŋ amniŋgamban ar kun ak niŋiy amniŋgambun aŋgak.”

6 Aŋgek aŋgak, “Yand nep mey, kinjeŋram ak; yand nep mey minim yipul yimb ak, yand nep mey, gen biynimb perper mindeniŋgambay. 7 Yip niŋrep giy mey, Bapiy nup kunep niŋrep gipkip. Pen maŋ mindip, yip niŋrep giniŋgambim rek, nup kunep niŋrep giniŋgambim aŋgak.”

8 Kun aŋgek, Piyliyp aŋgak, “Biyomb! Nap nup chinup yomniŋgamban ak, tep aŋgak.”

9 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Piyliyp. Nimb yip per mindpiyn ak pen, yip ma niŋiy kun aspan? Biynimb yip niŋbay gok, Bapiy nup niŋbay. Kun ak yergiy aspan, ‘Bapiy nup chinup yomey niŋjun aspan?’ 10 Yand Bapiy yip mindpiyn; nuk yand yip mindip. Kun ak yenen, Nop yip apiymiŋay giy mindpiyr aŋgiy gos ak ma niŋban? Minim nimbip apiyn gok, yand keynep ma apiyn; Bapiy yip apur. Pen tap yerip yerip gipiyn gok, keynep ma gipiyn; Bapiy yip nep gipur. 11 Kun ak yand Bapiy yip mindpiyn; nuk yand yip mindip minim ak, niŋind aŋgiy niŋnimimb. Pen gos kun ak niŋep rek ma ayek, yerip yerip gipiyn gok niŋiy, Nop yip mindiy mey, kun gip aŋgiy gos ak niŋnimimb.

12 “Nimbip niŋind yimb aspiyn: Biynimb yip gosimb niŋniŋgambay gok, yand gipiyn rek giniŋgambay. Pen Bapiy ker amniŋgayn rek, nimb biy mindiy key yimb giniŋgambim. 13 Jiysis mindip rek nip aŋgniŋsipun aŋgiy, Bapiy nup aŋgniŋeniŋgambim, yand yimb nup aranaŋ aŋgiy, aŋgniŋgambim rek giniŋgayn. 14 Kun ak yimb yip ak diy aŋgniŋem, aŋgniŋgambim rek giniŋgayn.

Nimbip Gor Kawnan Ak Yokniŋgayn Aŋgak

15 “Yip wasemb ay mey, minim yip ak kindik giniŋgambim. 16 Yand Bapiy nup aŋgniŋen, bi Noman nuk ak yokek apiy, nimb yip perper mindeniŋgamb. 17 Bi Noman kun ak mey, Gor Kawnan minim yipul yimb aŋgip ak nep. Biynimb yikop Gor ker ma mindpay gok, bi kun mey ak aŋgiy ma niŋbay; windin kunep ma niŋbay; aŋgniŋey kuyip bak aynimuŋ rek ma ayip. Pen nuk nimb yip mindiy, kisen pisnep bak ay mindeniŋgamb ak; nup niŋbim. 18 Kun ak nimbip pisnep kiriŋg amen, biynimb yimgeprek ma mindeniŋgambim. 19 Biynimb yikop Gor ker ma mindpay gok, yip yep won bap nep niŋiy, kisen ma niŋniŋgambay. Pen yand bi kim mindep ak, kim mindeniŋgayn rek; nimb kunep kim mindiy, yip niŋniŋgambim. 20 Ñin kun ak, yand Bapiy yip mindpur ak niŋrep giniŋgambim. Nimb yand yip mindpim, yand nimb yip mindpiyn ak; kunep niŋrep giniŋgambim. 21 Nimb biynimb minim yip niŋiy dipim gok, yip wasemb ay mey minim yip dipim. Pen yip wasemb aypim rek, Bapiy nimbip kunep wasemb ayip. Yand pen nimbip wasemb aypiyn rek, nimbip Gor Kawnan ak yoken, yip niŋrep giniŋgambim aŋgak.”

22 Jiysis kun aŋgek, Jiwdas nup mimuŋg gak ak mer: Jiwdas bap nup aŋgak, “Biyomb! Yergiy chin nip niŋrep giniŋgambun: pen biynimb yikop gok nip ma niŋniŋgambay?”

23 Aŋgek aŋgak, “Biynimb yip wasemb aypay gok, minim apiyn ak niŋdipay. Kun giy niŋdey mey, Bapiy chirapiy kuyip wasemb ay, ap kiy yip mindiy, kond mindpur. 24 Biynimb yip wasemb ma aypay gok, apiyn rek ma gipay. Minim yip ma dipay kun ak, minim yand mer; Bi yip aŋgyokek winik ak, minim nup ak ma dipay.

25 “Nimb yip mindpiyn ñin biy, minim kun biy aŋgñispiyn. 26 Amen; Bapiy nuk pen, bi Noman nimbip apiyn ak yokeniŋgamb mey, nuk apiy nimbip kond mindakniŋ, minim apiyn gok gos niŋyiŋg nep mindiy, niŋrep yimb giniŋgambim. 27 Amjipiyn rek, nimbip aspiyn: Gor nimbip kond mindeŋ. Minim kun ak biynimb yikop gok monmon apay rek ma aspiyn; Gor nimbip kond mindakniŋ, kapkap mindrep giy, gos yomb ma niŋnimimb aŋgiy aspiyn. Kun ak ma piriknimimb.

28 “Yand amiy andkind winiŋgayn apiyn ak niŋiy, yenen simb gakniŋ mindpim. Am Nop yip mindniŋg gisap aŋgiy, miñmiñ giyiŋg nep mindembikip. 29 Kun ak nup ker ma ambiyn ñin biy, nimbip aspiyn ak mey, kisen ameniŋgayn, gos okok ma piyow niŋniŋgambim; yip Gor Ñinuk yimb aŋgiy; niŋrep yimb giniŋgambim. 30 Bi biynimb yikop gok kuyip kond mindip ak miñiy asaw ak mey, minim paryomb aŋgnim rek ma ayip. 31 Pen bi biynimb yikop gok kond mindip kun ak, kilis nuk ma mindip. Yand Bapiy aŋgip rek giniŋgayn ak mey; Bapiy nup wasemb aypiyn ak niŋrep giniŋgambay. Kun ak apem amnun.

15

Miñ Wayn Ak Sek Piñ Alik Gok Sek

1 “Yand mey miñ wayn junj ak; Bapiy mey bi woŋgday nop nimb ak. 2 Alik maŋgiy ma piyip gok, Bapiy nuk timbsak yokip. Pen alik piyrep gip gok, kuŋaynep piynimuŋ aŋgiy timbrik tep gek, kuŋaynep piyip.

3 “Nimbip minim tep aŋgñen niŋbim rek, suŋrep mindpim ak mey, ma timbsak yokniŋgamb. 4-6 Pen alik kind gok, junj ak sek jimñiy mindiy nep maŋgiy piyniŋgamb; key mindiy maŋgiy ma piyniŋgamb.

“Yand mey miñ wayn junj ak; nimb mey piñ alik gok. Kun ak an yip yimñiy mindeniŋgamb ak, maŋgiy kuŋay yimb piyniŋgamb; pen an yip yimñiy ma mindeniŋgamb ak, mon alik timbsak yokey milip giyapek, di mon daŋgiypay rek ak mindeniŋgamb. 7 Pen minim apiyn gok niŋyiŋg, yip chiŋgiy nep mindem mey; minim yerip aŋgniŋniŋgambim ak; aŋgniŋgambim rek giniŋgayn. 8 Nimb mindrep yimb giniŋgambim rek, biynimb yand mindpim ak niŋiy, Bapiy nup yimb ak dand araniŋgambay.

9 “Bapiy yip wasemb yimb ayip rek, nimbip pen kunep wasemb yimb aypiyn. Kun ak, penpen wasemb ayiŋg mindenimimb. 10 Yand Bapiy nup minim ak kindik gen, yip wasemb ayiŋg nep mindip; kun ak minim yip ak kindik giniŋgambim rek; nimbip wasemb ayiŋg nep mindeniŋgayn.

11 “Pen minim aspiyn gok niŋiy mindrep gem mey, yip tep yimb giniŋgamb rek, nimbip kunep giniŋgamb. 12-13 Pen minim bap aspiyn ak: nimbip wasemb yimb ayiŋg, nimbip aŋgiy kumniŋgayn rek; nimb key kunep penpen wasemb ayiŋg mindenimimb. 14 Apiyn ar ak giniŋgambim rek, buŋgiy yand yimb gok mindeniŋgambim. 15 Miñiy tikiy, nimbip bi woŋg giñemb ma aŋgniŋgayn; buŋgiy woŋg aloŋg yand gok aŋgniŋgayn. Bi woŋg giñemb gok, kond mindep kiyk ak gisap ar ak, giniŋgamb ar ak aŋgiy, ma niŋbay; pen Bapiy minim yerip yerip yip aŋgñimb gok, nimbip aŋgñimbiyn ak mey, buŋgiy woŋg aloŋg yand mindpim. 16 Nimb yip dun aŋgiy ma dipik, gos yand key niŋiy, maŋgiy piy perper mindeniŋgamb ak piyniŋgiy aŋgiy, nimbip diy, woŋg ar kun ak yoknik. Kun ak nimb maŋgiy tep gok piyiŋg, Bapiy nup Jiysis biynimb nuk mindpun aŋgiy aŋgniŋeniŋgambim, aŋgniŋgambim rek giniŋgamb.

17 “Kun ak nimbip aspiyn: penpen wasemb ayiŋg mindenimimb.

Biynimb Yikop Gok Jiysis Biynimb Nup Gok Kuyip Miluk Niŋniŋgambay

18 “Pen biynimb yikop gok nimbip miluk niŋey, gos yomb kun ak ma niŋnimimb; Jiysis nup miluk niŋyak rek nep chinup gispay aŋgiy niŋnimimb. 19 Pen miñ ar kiyk ak gembikip, biynimb chin aŋgiy, di wasemb aypiyap. Wosrey nimbip ma dinik ñin ak, miñ ar kun ak gi mindyiŋgipim ak pen, nimbip key niŋiy denik, yip ker mindem, nimbip miluk niŋbay. 20 Pen niŋbim! Nimbip aŋgnik, ‘Bi kond mindep gok sikoy, biynimb kuyip woŋg giñimbay gok yomb ma mindpay aŋgnik.’ Kun ak yip timey giy, nimbip kunep giniŋgambay. Pen minim yip gok diy rek, minim nimbip gok kunep diniŋgiy. 21 Nimbip monmon giniŋgambay kun ak, biynimb yand mindpim rek kun giniŋgambay. Bi yip yokek winik anup, ma dipay rek kun giniŋgambay.

22 “Pen yand ap kuyip minim tep ma aŋgñembinip, tap siy tap timey gipay ak, minim yomb yimb ak ma dipyap. Pen ap kuyip aŋgñirep gen, yip ma dipay ak; minim gunap aŋgiy kim amniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 23-24 Miker yomb kun ak rek ma dipyap ak pen; ap tap mageprek gok gen niŋiy yip kirpay ak, miker yomb yimb ak diniŋgambay.

“Pen yip miluk niŋbay ak, yip nep mer; Bapiy nup kunep miluk niŋbay.

25 “Gipay kun ak, Depiyt tikiy aŋgak rek nep gipay. Nuk Jiwda kay low chin, low chin apay buk ak tikiy aŋgak, ‘Minim junj mindek mer: yip yikop nep miluk niŋbay aŋgak.’

26 “Pen yand am Bapiy nup aŋgen, bi Noman apiyn ak nup yokek, ap nimbip kond mindeniŋgamb. Noman minim niŋind nep aŋgip kun ak, yand bi yerip rek ak, nimbip gos ñek niŋniŋgambim. 27 Pen nimb kiñiŋ giy yand yip nep mindpun ak, nimb kunep biynimb gok kuyip, yip bi yerip rek ak aŋgiy aŋgñiniŋgambim.

16

1 “Nimbip minim kun giy apiyn ak niŋrep giy mey, kisen yergek, yip ma kirgiy, ma apyap pikniŋgambim aŋgiy apiyn. 2-3 Yenen: nimbip Jiwda nan-gep korip gok aŋg mis yokiy, tip ma winimimb aŋgniŋgambay. Kun anep mer; kisen Bapiy chirupapiy ma niŋbay rek, gos yesek ar gok niŋiy, Gor nup tep ginimuŋ aŋgiy, nimbip pikayniŋg nep gi mindeniŋgambay. 4 Pen nimbip nind aŋgñispiyn ak mey, kisen yergek niŋiy, aŋgak rek nep gisap aŋgniŋgambim.

Gor Kawnan Winiŋgamb Aŋgak

“Pen nimb yip nep mindyiŋgipiyn rek, minim kun ak ma aŋgnik; 5 miñiy bi yip yokek winik ak ker andkind amjipiyn rek, nimbip aspiyn. Pen nimb bap, akay amjipan aŋgiy, ma aŋgniŋsipim. 6 Amjipiyn aŋgen niŋiy, mindmaŋgiy nimbip ak piŋiyñiy nep ayek, minim ma aspim.

7 Pen amjipiyn ak, tep yimb amjipiyn. Yand amen nep mey, bi Noman nimbip kond mindeniŋgamb ak winiŋgamb. 8 Nuk apiy mey, biynimb yikop gok kuyip gos ñek, gach sek mindpay ak niŋiy, yergiy suŋ-tep mindeniŋgambay ak niŋiy, Gor niŋek minim yomb mindip kiñiŋ ak niŋiy giniŋgambay. 9 Kun ak yip gosimb ma niŋbay rek, bi Noman kun ak, kuyip gach sek mindpim aŋgniŋgamb. 10 Yand kumiy tikjakiy am Bapiy yip mindeniŋgayn rek, kuyip aŋgniŋgamb, ‘Biynimb suŋ-tep mindniŋg, biynimb suŋ-tep nuk mindeniŋgambim aŋgniŋgamb.’ 11 Pen bi timey biynimb yikop gok kuyip kond mindip ak nup, talak miŋgan ayniŋgsipiyn rek, kunep aŋgniŋgamb.

12 “Minim yand kuŋaynep mindip ak pen; minim kun gok miñiy aŋgen, niŋdinimimb rek ma ayip. 13-14 Pen Gor Kawnan niŋind nep aŋgip ak apiy, minim nuk key gunap diy ma gos ñiniŋgamb; Gor aŋgniŋgamb minim anep gos ñiyiŋg; nimbip kisen giniŋgamb minim ak gos ñek niŋniŋgambim. Nuk minim yipul yimb ak, nimbip gos ñek niŋiy mindrep gem, yimb yip araniŋgamb. 15 Pen Bapiy key, yand key mer; minim chirapiy ak ar nokom yimb mindip ak mey, Gor Kawnan nuk ak nimbip gos ñek, minim yipul yimb yip ak niŋniŋgambim.

16 “Yep won bap mindip, yip ma yimb niŋniŋgambim; pen kisen yep won bap mindiy, tip ak niŋniŋgambim aŋgak.”

17-18 Jiysis kun aŋgek, binuk gok kiyk keynep aŋgyak, “Sikoy won bap mindiy, Bapiy ker amniŋgayn; pen sikoy won bap mindiy, yip tip ak niŋniŋgambim aŋgip minim ak yerip?”

19 Kun aŋgiy, Jiysis nup aŋgniŋniŋg geyak, nuk key niŋiy aŋgak, “Yep won ak yip ma niŋniŋgambim; pen yep won bap mindiy, yip tip ak niŋniŋgambim apiyn ak niŋiy mey, penpen aŋgniŋsipim? 20 Nimbip niŋind yimb aspiyn: biynimb yikop gok miñmiñ giniŋgambay; pen nimbip simb gek, siy aŋg mindiy, tip ak tep gakniŋ mindeniŋgambim. 21 Biyn gok ñapan ñiŋakniŋ, gos yomb niŋbay ak pen; won ak tikey, kuyip tep yimb gip. 22 Nimb biyn ñapan ñiŋakniŋ, gipay kun ak rek gi mindpim ak pen; yip tip ak niŋem nimbip key yimb tep gek, biynimb gunap gey, miñ kun ak puŋgriknimuŋ rek ma ayniŋgamb.

23 “Nimbip niŋind yimb aspiyn: ñin kun ak yip ma aŋgniŋniŋgambim. Miker nimbip gunap mindonimuŋ, Bapiy nup Jiysis mindip rek, nip aŋgniŋsipun aŋgiy, aŋgniŋeniŋgambim aŋgniŋgambim rek giniŋgamb. 24 Nind kun ak rek ma gipik ak pen, miñiy Jiysis mindip rek, nip aŋgniŋsipun aŋgiy aŋgniŋem, aŋgniŋniŋgambim rek gek, nimbip tep yimb giniŋgamb.

25 “Bapiy minim nup ar ak aŋgniŋg, per minim paydoŋ ay apiyn ak pen; miñiy tikiy minim kun ak rek ma aŋgniŋgayn; miseŋ nep aŋgniŋgayn. 26 Ñin kun ak apek, Bapiy nup Jiysis mindip rek, nip aŋgniŋsipun aŋgiy aŋgniŋeniŋgambim, aŋgniŋgambim rek giniŋgamb. Pen minim apiyn kun ak yip aŋgniŋem, yand pen nup aŋgniŋniŋgayn aŋgiy, ma aspiyn. 27 Bapiy nep yip yokek winik ak niŋiy, yip gosimb niŋbim ak mey, nuk key nimbip wasemb ayip. 28 Bapiy nep yip yokek, man ar biy winik ak mey, miñiy tip ak nuk ker amjipiyn aŋgak.”

29 Jiysis kun aŋgek, binuk gok aŋgyak, “Miñiy minim bak okok ay ma aspan; miseŋ yimb aspan ak mey, 30 chin niŋbun: nand minim okok maŋgiysek niŋban. Biynimb gunap minim aŋgniŋep kiyk mindek, nip ma aŋgniŋbay won ak, key niŋiy kuyip aŋgñimban. Gipan kun ak chin niŋbun: nand Gor yip mindiy winak aŋgyak.”

31 Kun aŋgeyak, Jiysis aŋgak, “Kun ak miñiy niŋrep gipim? 32 Niŋim! Yep maŋ mindip, yip kirgiy keykey amem, key asiy mindeniŋgayn. Pen key asiy ma mindeniŋgayn; Bapiy yip mindpur rek mindoniŋgambur.

33 “Pen yand yip jimñiy mindiy, gos yomb ma niŋnimimb aŋgiy, nimbip minim aŋgñimbiyn. Lum ar biy mindiy, nimbip miker giniŋgamb ak pen; gos sek mindenimimb. Tap yerip yerip nimbip ginimuŋ rek gok, maŋgiysek di talak miŋgan yand ak ayniŋgsipiyn aŋgak.”

17

Jiysis Nop Nup Aŋgniŋak

1 Jiysis minim kun ak aŋgjiwiy, kuyoŋgiy niŋiy aŋgak, “Bapiy. Ñin yip aŋgaynak ak miñiy wip. Kun ak yip aŋgnak rek gey, Biyomb minden, yimb nip ak aranimuŋ. 2 Yip key aŋgnak rek, biynimb okok maŋgiysek niŋmindiy, biynimb yip aŋgaynak gok kuyip den perper mindeniŋgambay. 3 Tap gunap aŋgniŋbay gok aŋgniŋiy akaŋ; ar gunap key giy perper ma mindeniŋgambay; nand Gor mindpan ak niŋiy, yip yoknak ak niŋiy mey, kuyip dor perper mindeniŋgambay.

4 “Yimb nip aranimuŋ aŋgiy yip woŋg aŋgnak ak; gi dand amiy gi diniŋg gispiyn. 5 Miñiy gey kumen, miñmon ma gayruk ñin ak, omiŋal giy Biyomb tep meliksek mindoruk rek mindonjur.

6 Biynimb nip gosimb ma niŋeyak yip aŋgnak gok, miñiy yip ker mindpay. Nak ker mindembiyap ak pen, yip aŋgenak mey, yip ker mindpay. Kuyip nand bi yerip rek ak aŋgiy, aŋgñirep gen, nip gosimb niŋiy, minim nip ak diy kisen gipay. 7 Pen yerer gipiyn ak, keynep ma gipiyn; yip gos ñimban ar ak nep gipiyn ak niŋbay. 8 Minim aŋgnimin aŋgnak gok, kuyip aŋgñen niŋbay ak mey; nand nep yip aŋgyokenak winik ak, kunep niŋrep yimb gipay.

9 “Biynimb yip aŋgnak kun gok, biynimb nand mindpay rek, kuyip kond mindenimin aŋgiy, nip aŋgniŋsipiyn. Biynimb yikop gok kuyip ma aspiyn; biynimb nip ker mindpay gok kuyip, kond mindenimin aŋgiy asipiyn. 10 Biynimb yand gok key, biynimb nand gok key mer, biynimb chirapiy ak mey, yimb yip dand aranbay.

11 “Pen mindpan ak niniŋgayn rek, kiyk keynep mindeniŋgambay. Bapiy Gor. Nand Biyomb mindpan rek, yip aŋgenak kunep mindpiyn ak mey, chirapiy bi nokom rek ayip. Kun ak rek kuyip kond mindenimin, kiñiŋ nokom jimñiy mindeniŋgiy. 12 Yand kiy yip nep minden, bap ma kurgip; maŋgiysek nip chiŋgiy mindpay. Bi yiwur diyn aŋgiy niŋimb anep, Baybol buk giniŋgamb aŋgiy tikyak rek, nip ker ma mindip.

13 “Pen mindpan ak niniŋg gispiyn rek, miñiy kiyk niŋmindyakniŋ, nip minim kun biy aŋgniŋsipiyn. Aŋgniŋsipiyn kun ak niŋey, yip tep gisap rek, kuyip kunep ginimuŋ aŋgiy aspiyn. 14 Minim nip ak aŋgñen niŋbay rek, biynimb yikop gok, kuyip miluk niŋbay. Yand bi yikop nip gosimb ma niŋimb bap rek ma mindpiyn ak mey, kiyk kunep mindey kuyip miluk niŋbay. 15 Pen kuyip dand amey, biynimb yikop gok yip ma mindeniŋgiy aŋgiy ma aspiyn; kuyip man ar biy kond mindenimin, Seytan gek timey ma giniŋgiy aŋgiy aspiyn. 16 Yand bi yikop nip gosimb ma niŋimb bap rek ma mindpiyn ak mey, kiyk kunep mindpay. 17-18 Nand biynimb yikop gok kuyip gos niŋiy yip yokenak winik rek; yand pen, biynimb yand yimb gok, biynimb yikop gok kuyip nen miñmon keykey yoksipiyn. Kun ak kuyip gey suŋ-tep mindiy, minim yipul yimb nip ak niŋnep mindyiŋg, nip marik giniŋgiy. 19 Yand bi marik nand yimb mindpiyn rek, kuyip aŋgiy yiwur den, kiyk kunep biynimb marik nand yimb gok mindeniŋgiy.

20 Kuyip nep ma aŋgniŋsipiyn; kiy minim aŋgey, yip kisen gosimb niŋniŋgambay gok kuyip sek nip aŋgniŋsipiyn. 21 Chirapiy keykey mer, bi nokom yimb mindpur rek, biynimb yip gosimb niŋbay gok, maŋgiysek jimñiy kun ak rek mindey, biynimb yikop gok niŋiy, nand nep yip yokenak winik ak niŋniŋgiy.

22 Yip gey, nand bi teprep mindpan rek mindpiyn ak; kuyip kun ak rek gen, chir jimñiy mindpur rek mindeniŋgiy. 23 Kun ak nand, yand yip nep mindpan rek, yand kiy yip nep minden mey; kiyk jimñiy mindeniŋgiy. Jimñiy mindyakniŋ, biynimb yikop gok nand nep yip yokiy, yip wasemb ay, biynimb yip gok kuyip wasemb ay gipan ak niŋniŋgiy.

24 “Bapiy! Yip tep gip ak; biynimb yip aŋgnak gok, yand yip nep mindiy mey; miñmon ma alwol gayruk ñin ak yip wasemb ay, biyomb yimb mindonimuŋ aŋgiy niŋaynak rek mindnikniŋ, yip niŋniŋgiy.

25 “Bapiy! Nand mey Bi suŋrep! Biynimb man ar biy yikop gok nip ma niŋbay; yand nip niŋbiyn. Nip niŋbiyn ak mey, biynimb yand guniy kuyip aŋgñen; nand nep yip yokenak winik ak niŋbay. 26 Pen miñiy giniŋgayn rek niŋiy, nip Bi yerip rek ak niŋrep giniŋgambay. Kun ak kuyip gos tep ñenimin, yip wasemb aypan ak niŋrep giniŋgiy. Pen yand kiy yip minden, nand biynimb wasemb aypan rek giniŋgiy aŋgak.”

18

Jiysis Nup Chichiy Diyak

(Mat 26:47-56; Mak 14:43-50; Luk 22:47-53)

1-2 Jiysis Nop nup kun giy aŋgniŋiy, binuk gok yip ñiŋg sikoy Kiydron par ak tikiy, pis tawakdoŋ ken amiy, mon oliyp woŋg per am nan-giyiŋgipay miŋgan ak amniyak. Pen Jiwdas bi Jiysis nup mimuŋg gak ak, tip kun ak niŋrep gak rek, Peresiy bi gok sek, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek nup aŋgeyak, 3 am amiybi gunap, Jiwda poliys gunap poŋind, sup gunap, lam gunap baynat tap gok gunap diy, dand mindeyak kun ak amjakyak. 4 Pen Jiysis nup tap yerip giniŋg gak ak key niŋak rek, apeyak siŋak amiy aŋgak, “An nup piyow taspim?”

5 Aŋgek aŋgyak, “Jiysis, bi Nasaret nimb ak aŋgyak.”

Aŋgey aŋgak, “Bi kun ak mey yand biy aŋgak.” Aŋgak won kun ak, Jiwdas kiy yip kun siŋak mindek. 6 Pen Jiysis yand biy aŋgek, ak Gor nep aŋgiy, kiyk sumb sumb ken liŋg amiy, gindam pikyak.

7 Pen kuyip tip ak aŋgak, “Anup piyow taspim?” Aŋgek aŋgyak, “Jiysis bi Nasaret nimb ak aŋgyak.” 8 Aŋgey aŋgak, “Nimbip mindarik apiyn, ‘Bi kun ak mey yand mindpiyn biy.’ Yip piyow taŋgiy ker, bi guniy kuyip kirgem amniŋgiy aŋgak.” Kun aŋgek, binuk gok kuyip kirgiy nup nep diyak.

9 Giyak kun ak, Jiysis nind Nop nup lotiw giy, aŋgak rek nep gak. Nuk aŋgak, “Bapiy. Bi yip aŋgnak gok, bap ma kurgip aŋgak.”

10 Pen won kun ak, Saymon Piyta baynat dand owak ak lipiŋg diy, bi bap nup timund yipund kind ak, pisnep timbrik yokak. Yimb nuk Malkas. Gor nup simboŋgep biyomb yimb anup woŋg giñiyiŋgip. 11 Piyta kun gek, Jiysis aŋgak, “Baynat ak dipan okok tip liŋgey amnaŋ! Ñiŋg silik kap Bapiy yip ñimb ak, ma ñiŋnimuŋ aŋgiy niŋban?”

12 Kun aŋgakniŋ, amiybi gok sek, Jiwda poliys gok sek Jiysis nup chichiy diy, tiwniŋgrimbikiy aŋgyak, 13 “Nup dand Anas korip ak nind amjun aŋgiy,” dand Anas mindek ak amniyak. Bi Anas kun ak, Kayapas numok nuk. Kayapas mey Gor nup simboŋgep yomb yimb ak, simiy nokom kun ak aŋgayeyak woŋg gi mindek. 14 Nuk nep mey, nind Jiwda kanjsol gok kuyip aŋgak, “Bi nokom bap kumek, chin Jiwda maŋgiysek kim amemb rek ayniŋgamb ak, tep yimb aŋgak.”

Piyta Jiysis Nup Ma Niŋbiyn Aŋgak

(Mat 26:69-70; Mak 14:66-68; Luk 22:55-57)

15 Pen Jiysis nup kun giy dand Anas korip ak amniyakniŋ, Saymon Piyta yip, Jon yip, kisen kisen amnirik. Bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak, Jon nup niŋrep gak rek nuk amiy, pisnep korip kor giyiŋgipay baniys miŋgan biyaŋ amnak. 16 Piyta nuk mis akyaŋ mindek. Jon pen andkind apiy, biyn kinjeŋram kond mindek anup aŋgiy, Piyta nup poŋind baniys miŋgan biyaŋ amnak. 17 Pen biyn kinjeŋram kond mindek ak, Piyta nup aŋgak, “Nand kunep Jiysis binuk bap rek?” Aŋgek aŋgak, “Yand mer aŋgak.”

18 Pen Kayapas nup woŋg giñiyiŋgipay bi gok sek, Jiwda poliys gok sek kuyip takil gek, mon bap namb kun siŋak daŋgiy, jakiy nep maŋiy mindeyak. Piyta nup kunep takil gek, ap namb kun okok wopsakiy, kiy yip mon maŋiy mindek.

Anas Jiysis Nup Minim Aŋgniŋak

(Mat 26:59-66; Mak 14:55-64; Luk 22:66-71)

19 Pen Anas, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb nind mindyiŋgip ak Jiysis nup, biynimb nup yenen kisen giyak ak sek, minim yerip aŋgñiyiŋgip ak sek aŋgniŋak. 20 Kun giy aŋgniŋek aŋgak, “Yand minim gunap weygiy ma aŋgñinik; bi nimb gok niŋmindyakniŋ, nan-gep korip gok sek, Gor aŋgniŋep korip ak sek per miseŋ aŋgñimbiyn. 21 Kun ak yenen wiysniys ma dand apiy, yip minim kun ak rek aŋgniŋsipim? Biynimb yip niŋyak guniy, minim aŋgnik ak niŋbay rek ayip ak, kuyip aŋgniŋnimimb aŋgak.”

22 Jiysis kun aŋgek, Jiwda poliys bap, nup mikem kind siŋak pikiy aŋgak, “Yenen bi Gor nup simboŋgep yomb yimb anup, minim kun ak rek aspan aŋgak.”

23 Aŋgek aŋgak, “Minim yesek bap aŋgen, minim yesek apiyn kun ak, biynimb guniy kuyip aŋgñan. Pen minim niŋind yimb ak aŋgen, yenen yip pikpan aŋgak.”

24 Pen Anas, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb nindnimb ak, Jiysis nup tiwniŋgrimbikyak rek mindakniŋ, aŋgek dand binak Kayapas, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb kisenimb mindek ak, amniyak.

Piyta Tip Ak, Jiysis Nup Ma Niŋbiyn Aŋgak

(Mat 26:71-75; Mak 14:69-72; Luk 22:58-62)

25 Pen Piyta nuk kun giy nep, jakiy mon maŋiy mindakniŋ, bi gunap nup aŋgyak, “Bi kun ak, binuk bap mey nak rek?”

Aŋgey, aŋg silokiy aŋgak, “Yand mer aŋgak.” 26 Pen Piyta bi timund timbrikak ak, bi lek lek nuk rek bap apiy, Piyta nup aŋgak, “Yand nip niŋbiyn; nak bi kun ak yip woŋgday ak mindamban rek?”

27 Aŋgek, Piyta tip ak, aŋg silokiy aŋgak, “Yand mer aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, day kakaruk suk aŋgak.

Jiysis Nup Dand Paylat Mindek Ak Amniyak

(Mat 27:1-2, 11-14; Mak 15:1-5; Luk 23:1-5)

28 Miñmon yowakniŋ, Jiysis nup Kayapas korip animb, dand Rom gapman biyomb Paylat korip ak amniyak. Jiwda biynimb Pasopa tap ñiŋniŋg giyak rek, Rom biynimb korip miŋgan amon, chinup asiŋ wilikniŋgamb aŋgiy, mis akyaŋ mindeyak. 29 Kun giy nep mindyakniŋ, Paylat mis amiy aŋgak, “Bi biy nup minim yerip niŋiy dand opim?”

30 Aŋgek aŋgyak, “Nuk tap timey bap ma gembikop, nup kun giy ma dand opnup aŋgyak.”

31 Aŋgey, Paylat aŋgak, “Nimbik dam low nimbik ar ak key aŋgip rek niŋiy, kor gim aŋgak.”

Aŋgek, Jiwda kay pen aŋgyak, “Rom low ar ak, chin biynimb gok kuyip kor giy, ñaŋgayon kumniŋgiy aŋgiy bap ma mindip aŋgyak.” 32 Aŋgyak kun ak, Jiysis yip kun giy ñaŋgbirik ayniŋgambay aŋgiy, nind aŋgyak rek nep gak.

33 Pen Jiwda biynimb kun aŋgeyak, Paylat tip ak andkind korip miŋgan biyaŋ amiy, Jiysis nup aŋgak, “Nak Jiwda kay kiyŋ kiyk ak akaŋ?”

34 Aŋgek aŋgak, “Minim yip aŋgniŋsipan ak; meŋg miŋgan nak ak key aspan akaŋ, biynimb gunap meŋg miŋgan ak diy aspan?”

35 Aŋgek, Paylat aŋgak, “Yand Jiwda bi rek, Kiyŋ yomb key yimb chin mindeniŋgamb aŋgiy kond mindpay ak nup kond mindenim. Pen biynimb nak gok nep, bi Gor nup simboŋgep yomb nak gok nep nip dand opay. Nand kiyŋ mindniŋg gey, nip kun giy dand opay akaŋ?”

36 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Yand biynimb diy kond mindeniŋgayn ak; kiyŋ man ar biy mindpay rek ma mindeniŋgayn. Yand man ar biy kiyŋ mindniŋg gembinip, Jiwda biyomb gok yip miñ ayun aŋgey, biynimb yand gok tikjakiy, kiy yip penpen ñapyap. Pen yand biynimb diy kond mindeniŋgayn miñ ak key mindip; mankumb biy kiyŋ mindpay rek mer aŋgak.”

37 Kun aŋgek, Paylat aŋgak, “Kun ak nand kiyŋ bap?”

Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Mey nak apan ak. Ar kun anep mey, Bapiy Gor gek, yip mankumb biy tikayey, yomb giy, minim yipul yimb ak aŋgñimbiyn. Biynimb minim niŋind yimb ak dinjun aŋgiy niŋbay gok, minim yip ak dipay aŋgak.”

38 Kun aŋgek, Paylat aŋgak, “Pen minim okok nimb okok nimb keykey kuŋaynep mindip ak, yergiy minim yipul yimb mey ak aŋgiy niŋjun aŋgak.”

Paylat Jiysis Nup Ñaŋgnimimb Aŋgak

(Mat 27:15-31; Mak 15:6-20; Luk 23:13-25)

Paylat minim kun ak aŋgiy, tip andkind mis amiy, Jiwda kay kuyip aŋgak, “Nuk tap timey bap gamb ma niŋbiyn. 39 Pen chin Rom gapman, simiy ak simiy ak, Pasopa ñin ak apamb, kalambis bi nimb bap yikop wisik yokpun. Kun ak, Jiwda kay kiyŋ nimbip ak, yikop wisik yoken amnimuŋ akaŋ?” 40 Aŋgek, kiyk meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Nup mer! Chinup Barabas nup wisik yoknimin aŋgyak.” Bi Barabas kun ak, bi tap siydep gapman kay yip penpen giyiŋgip.

19

Paylat Amiybi Nuk

1 Kun aŋgeyak, Paylat amiybi nuk gok aŋgek, Barabas nup wisik yokiy, Jiysis nup miñ diy tapin nep pikyak. 2 Kun giy pikiy, tap ñiwñiw sek gunap diy, kiyŋ aypay rek ar band bap giy, jun ar nup biyoŋ ayñiy, chech muk parsek bap ayñiyiŋg aŋgyak, 3 “Jiwda kiyŋ kiyk ak, pernep mindonimuŋ aŋgyak.” Kun aŋgyiŋg, nup mikem piksil giyak.

4 Pen Paylat tip ak mis amiy, Jiwda biynimb kuyip aŋgak, “Nup dand mis biy apiy, minim gunap aŋgniŋen, aŋgek niŋniŋgambim. Nuk tap timey gip junj bap ma piyow niŋbiyn aŋgak.” 5 Pen Jiysis nup ar band ñiwñiw sek ak ayñiy, chech muk parsek ak ayñey mis owakniŋ, Paylat kuyip aŋgak, “Nup niŋim aŋgak.”

6 Kun aŋgek, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, Jiwda poliys gok sek Jiysis nup niŋiy aŋgyak, “Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aynimimb! Mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aynimimb aŋgyak.” Kun aŋgeyak, Paylat aŋgak, “Nimbik key dand amiy, kun ginimimb. Yand tap timey gip junj bap ma piyow niŋbiyn aŋgak.”

7 Aŋgek, Jiwda kay aŋgyak, “Gor Ñinuk mindpiyn aŋgip ak, low chin ar ak kumnimuŋ nokom aŋgyak.”

8 Kun aŋgeyak niŋiy, Paylat tapin nep pirikiy, 9 tip ak korip miŋgan biyaŋ amiy, Jiysis nup aŋgniŋiy aŋgak, “Nand miñmon akay nimb?” Aŋgek, minim bap pen ma yimb aŋgek, 10 Paylat aŋgak, “Yip minim ma aŋgniŋgamban? Nand niŋban: yand nep nip kond mindpiyn. Wisik yokniŋg wisik yokniŋgayn; pen mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikim aŋgen, ñaŋgbirik ayniŋgambay aŋgak.”

11 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Pen yip kond mindpan ak nand key mer; Gor nep aŋgek kond mindpan. Kun ak yip timey gispim miker ak, nand nep ma diniŋgamban; bi yip dand opay gok, miker yomb yimb ak diniŋgambay aŋgak.”

12 Jiysis kun aŋgek, Paylat nup yikop aŋgyokiyn aŋgiy gos niŋak ak pen, Jiwda kay meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Jiysis nup wisik yokniŋgamban ak, biyomb yimb Siysa buŋgiy nuk ma mindeniŋgamban. Bi kiyŋ mindpun apay gok, Siysa yip penpen ñaŋgun aŋgiy niŋbay aŋgyak.”

13 Kun aŋgeyak, Paylat am Jiysis nup poŋind mis apiy, am bi minim tuŋgasikep siya ar ar siŋbiyoŋ giyak ar ak bisgak. Tip ar bisgak kun ak, “Kamb Simen” aŋgyiŋgipay.

14 Pen ñin kun ak, Jiwda biynimb Pasopa tap kiyk nan-gep ñin ak. Pumbnamb yomb biyoŋ won ak, Paylat kuyip aŋgak, “Kiyŋ nimbik ak aŋgak!” 15 Aŋgek, meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Ñaŋg ayan!” “Mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayan aŋgyak.”

Aŋgey, Paylat aŋgak, “Kiyŋ yomb nimbik ak, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aynim?”

Aŋgek, bi Gor nup simboŋgep yomb gok aŋgyak, “Kiyŋ chin bap ma mindip; Rom biyomb yimb Siysa nep mindip aŋgyak.”

16 Pen kun giy aŋg dand amiy, Paylat minim kuyip ak diy, amiybi gok kuyip aŋgak, “Jiysis nup dam mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbiriknimimb aŋgak.”

Jiysis Nup Mon Kiros Bak Ñaŋgbirikyak

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Luk 23:26-43)

17-18 Pen Jiysis nup kiros ak ñey, dand Chip junwon apay dum ak amek, nup namb biyaŋ ñaŋgbirikiy; bi omiŋal, bap pis bap pis ñaŋgbirikyak.

19 Pen Paylat aŋgek, Jiysis nup ñaŋgbirik ayak kiros bak biyoŋ, yimb tikay aŋgyak, “Jiysis bi Nasaret nimb ak, Jiwda kay kiyŋ yomb kiyk ak aŋgyak.” 20 Minim ar nokom kun anep, Griyk minim tikiy, Hiybriw minim tikiy, Latin minim tikiy geyak mey, dawin yomb ak maŋ kun siŋak mindek rek, biynimb kuŋaynep niŋyak. 21 Pen Gor nup simboŋgep biyomb gok, am Paylat nup aŋgyak, “Minim tikpan ak timey. Jiwda kay Kiyŋ yomb key yimb kiyk ak aŋgiy ma mindonimuŋ; yikop aŋgnimin, ‘Nuk aŋgip, yand Jiwda kay kiyŋ yomb kiyk ak aŋgip aŋgiy tiknimin aŋgyak.’ ” 22 Kun aŋgeyak, Paylat aŋgak, “Minim yerip yerip aŋgiy tikniŋgayn ak, kun giy nep mindeniŋgamb aŋgak.”

23 Pen Jiysis nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbik ay, amiybi omiŋal omiŋal Jiysis chech nup gok pikasik keykey diy, chech parsek giy ma ñaŋg diyak ak, kunep pikasik diniŋg aŋgyak, 24 “Ma tuŋgralikjun! Yikop sandiw rek giy, bi an wiyn giniŋgamb ak, nuk dinimuŋ aŋgiy,” sandiw rek giy diyak.” Giyak kun ak, Gor giniŋgambay rek niŋiy gos ñek, Baybol buk tikyak ar ak nep giyak. Minim kun ak tikiy aŋgyak, “Chech yip ak bilok keykey diy, chech parsek yip ak dun aŋgiy, sandiw rek giy dinjun aŋgniŋgambay aŋgyak.”

25 Pen ñin kun ak, Jiysis nonim ak, numkan ak, Mariya binak Kiliyowpas biynuk ak, Mariya Makdala nimb ak ap, Jiysis nup ñaŋgbirikyak gol siŋak mindeyak. 26 Binuk Jiysis wasemb yimb ayiŋgip ak, kunep ap maŋ kun siŋak mindek ak mey, nonim Mariya nup aŋgak, “Ñinak mey ak aŋgak.” 27 Kun aŋgiy, bi kun ak nup aŋgak, “Nanim nak mey ak aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, ñin kun ak, Jiysis nonim nup poŋind korip amiy, yip mindyiŋgipiyr.

Jiysis Kumak

(Mat 27:45-56; Mak 15:33-41; Luk 23:44-49)

28 Jiysis niŋak; woŋg ar nuk ak maŋgiysek gindak ak mey, Baybol minim tikyak ak niŋind aynimuŋ aŋgiy aŋgak, “Yip kuŋam kinjik gip aŋgak.” 29 Pen wayn silik botol bap dap kun siŋak ayey mindek ak mey, amiybi bap, tap sayn band bap diy, wayn silik kun ak tawek amek, di mon alik day ak kambis ñaŋgiy, dand araniy, Jiysis joŋimb ar nup ak ayak. 30 Ayek, wayn silik kun ak ñimbiy aŋgak, “Mey tep aŋgak.” Pen day jiwip aŋgiy, jiy kuyaŋgiy aŋgak, “Bapiy. Kawnan yip ak dan aŋgiy,” kumak.

Jiysis Tiŋglim Pis Nup Ak Piŋiyak

31 Pen Jiwda kay, Praydey duŋgep won ak niŋiy, toy lotiw ñin chin ak, chip gok kiros bak biyoŋ ma mindonimuŋ aŋgiy, am Paylat nup aŋgyak, “Bi mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aypay gok, tomb kuyip gok pikpaŋgey kasek kumey, di man biyaŋ ayniŋgiy aŋgyak.” 32 Aŋgeyak, Paylat amiybi gok kuyip aŋgek, am bi Jiysis yip ñaŋgbirik ayak omiŋal ak, tomb pikpaŋgey kumrik. 33 Pen Jiysis nup tomb ak pikpaŋgun aŋgiy amiy niŋyak: nuk kumek tomb nup ak ma pikpaŋgyak. 34 Amiybi bap, kusay ak diy, Jiysis nup tiŋglim anjiŋ siŋak piŋiyek, likañ sek, ñiŋgsek yowak. 35-37 Pen gak kun ak, Baybol buk ak aŋgiy tikyak rek nep gak. Tikiy aŋgyak, “Tiŋiy nup ak, bap ma pikpaŋgniŋgambay aŋgyak.” Pen minim bap aŋgyak, “Bi piŋiyak anup niŋniŋgambay aŋgyak.” Kun ak nup gosimb niŋbiyn rek, nimb kunep niŋnimimb aŋgiy, Jiysis nup gak kun ak windin yand key niŋiy, nimbip minim niŋind yimb ak aspiyn.

Jiysis Nup Komyak

(Mat 27:57-61; Mak 15:42-47; Luk 23:50-56)

38 Pen bi miñmon Armatiya nimb bap, Jiysis nup gosimb niŋyiŋgip ak pen, Jiwda biyomb gunap kuyip niŋiy pirikiy, miseŋ ma aŋgyiŋgip. Bi kun ak yimb nuk Josep. Nuk Jiysis nup dam komiyn aŋgiy, am Paylat nup aŋgniŋek, yaw aŋgakniŋ, diniŋg amnak. 39 Amek, Niykodiymas bi nind am Jiysis nup kisyimken niŋak ak; tap kuyrep wak ak, kuŋaynep tawiy, dand Josep yip amnirik. Tap kuyrep wak kun ak mon “alos” apay mik ak sek, mon “mer” apay mik ak sek diy giyak. 40 Pen kiyk omiŋal am Jiysis nup komniŋg, Jiwda biynimb giyiŋgipay rek, mon mik dand amnirik gok mumbwak nup okok wiykiy, chech tund sikoy par ak diy, kom kom gayrik. 41 Jiysis nup ñaŋgrimbik ayak maŋ kun siŋak woŋgday bap mindek. Pen woŋgday namb kun ak, chip kaw kisen nep bap kiluk ay chip ma komyak ak mey, Jiysis nup dam miŋgan kun ak komyak. 42 Pen Jiwda lotiw ñin ak maŋ maŋ gak rek, kasek komjun aŋgiy, kamb miŋgan yep maŋ kun ak komyak.

20

Chip Par Ak Kamb Miŋgan Ak Ma Mindek

(Mat 28:1-8; Mak 16:1-8; Luk 24:1-12)

1 Sandey ñin ak miñmon tikniŋg gakniŋ, Mariya miñmon Makdala nimb ak, chip komyak kawrumb bineŋ amiy niŋak; kamb yomb chip kawrumb pilgiyak ak, gol okok mindek. 2 Nuk niŋiy, tip ak puŋgrikind aŋgiy Saymon Piyta yip, Jon yip minderik ak apiy aŋgak, “Biyomb anup dand kapkap ambay; pen daypay okok ma niŋbiyn aŋgak.”

3 Kun aŋgek, Piyta yip, Jon yip niŋniŋg, 4 puŋgrikind yimb aŋgiy saŋdirik. Piyta nuk sisayn gakniŋ, Jon nind amjakiy, 5 mis akyaŋ nep mindiy, ñik giy kamb miŋgan bineŋ niŋnak: chech band gok nep mindek. 6 Saymon Piyta nuk kisen apiy, sikind miŋgan bineŋ amiy niŋak: 7 Jiysis nup chech pipkomyak gok ma wisik gak; kom kom giyak rek nep mindek. Pen chech jun neŋ paŋg kus kus giyak ak kunep ma wisikak; paŋg kus kus giyak rek, pis amiy mindek. 8 Jon pen kunep kamb miŋgan sikind amiy niŋnak: chech gok pipkomyak rek mindek mey, Jiysis tikjakip aŋgiy niŋak. 9 Pen ñin kun ak, Baybol buk tikiy, Jiwda Kiyŋ yomb key yimb ak tip tikjakniŋgamb aŋgyak minim ak niŋrep ma girik. 10 Pen kiymiŋay Jiysis nup komyak ak niŋiy, tip andkind korip amnirik.

Mariya Miñmon Makdala Nimb Ak Jiysis Miseŋ Gek Niŋak

(Mat 28:9-10; Mak 16:9-11)

11 Mariya pen chip komyak kawrumb kun ak siy aŋg mindyiŋg, miŋgan bineŋ niŋak: 12 enjol chech tund ayrik omiŋal ak, bap jun day bineŋ, bap tomb day biym minderik. 13 Enjol omiŋal kun ak, Mariya nup aŋgrik, “Yenen siy aspan aŋgrik.”

Aŋger aŋgak, “Biyomb yand anup dand amiy, akay daypay ak ma niŋbiyn aŋgak.” 14 Kun aŋgiy tuŋgandikiy niŋak: bi bap ap mindek. Pen Jiysis nep aŋgiy ma niŋak.

15 Jiysis pen Mariya nup aŋgak, “Yenen siy aspan? Anup piyowsipan?”

Aŋgek, Mariya aŋgak-eŋ, bi woŋgday nop nimb anep yip asap aŋgiy aŋgak, “Chip ak dand ambiyn aŋgiy ker, akay daypan ak yip aŋgenimin, dand amnim aŋgak.”

16 Aŋgek aŋgak, “Mariya!”

Aŋgek, Mariya pen tuŋgandikiy Hiybriw minim aŋgiy, “Rabonay!” aŋgak.

17 Aŋgek aŋgak, “Bapiy ker biyoŋ andkind ma ambiyn rek, yip ma diniŋ mindenimin. Pen am mam sikop kuyip aŋgnimin: Jiysis aŋgip, ‘Bapiy Gor mindip biyoŋ tip andkind amjipiyn. Pen nuk miñiy Bapiy yand nep ma mindip, Bapiy chin mindip aŋgnimin aŋgak.’ ”

18 Jiysis kun aŋgek, Mariya Makdala am Jiysis binuk gok kuyip aŋgak, “Biyomb anup niŋiy aswiyn aŋgak.” Kun aŋgiy, Jiysis minim aŋgak gok kuyip aŋgñak.

Jiysis Miseŋ Gek Binuk Gok Niŋyak

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49)

19 Pen Sandey ñin ak, pumb saŋind amnakniŋ, binuk gok Jiwda biyomb gok kuyip pirikiy, korip miŋgan amiy, kinjeŋ ak lok giy kapkap mindyakniŋ, Jiysis ap namb kun ak miseŋ giy aŋgak, “Gor nimbip kond mindeŋ aŋgak.” 20 Kun aŋgiy ñin wur gok sek, tiŋglim pis piŋyak ak sek yomiy gek, kiyk niŋiy, ak Jiysis nep aŋgiy kuyip tep yimb gak.

21 Nuk pen kuyip tip ak aŋgak, “Gor nimbip kond mindeŋ. Bapiy yip aŋgyokek apiy woŋg nup gipiyn rek, nimbip kunep aŋgyoksipiyn. Nimb Bapiy woŋg chirupapiy ak gem amnimuŋ aŋgak.” 22 Kun aŋgiy, añiŋ band nuk ak kuyip puŋg yokyiŋg aŋgak, “Gor Kawnan ak dinimimb. 23 Diy, biynimb tap siy tap timey gipay gok, niŋiy kirginiŋg kirginiŋgambim. Pen niŋiy ma kirginiŋgambim ak, gach sek mindpay rek mindeniŋgambay aŋgak.”

Jiysis Miseŋ Gek Tomas Niŋak

24 Pen Jiysis ap miseŋ giy kuyip minim aŋgak ñin kun ak, binuk Tomas, kiy yip ma mindek ak mey, kisen nup niŋiy, 25 Biyomb chin ak nup niŋbun aŋgeyak, aŋgak, “Kun aspim ak pen; nup ñapay miŋgan gok sek, tiŋglim pis nup piŋiypay ak sek diniŋiy nep, minim kun ak diy, tikjakip aŋgiy niŋniŋgayn aŋgak.”

26 Kun aŋgiy, pen wiyk nokom bap mindiy, Jiysis binuk gok Tomas yip tip ak, korip miŋgan ak kinjeŋ lok giy mindeyak. Mindyakniŋ, Jiysis ap namb kun ak miseŋ giy aŋgak, “Gor nimbip kond mindeŋ aŋgak.” 27 Kun aŋgiy, Tomas nup aŋgak, “Ñin maŋgiy nand ak, yip ñaŋgyak miŋgan gok sek, tiŋglim pis piŋiyak ak sek ñin ayniŋan! Gos par ma ay, Gor Ñinuk aŋgiy yip gosimb niŋnimin aŋgak.”

28 Aŋgek, Tomas aŋgak, “Biyomb. Nand mey, Gor yand aŋgak.”

29 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Miseŋ niŋiy mey, yip gosimb niŋban ak pen; biynimb yip miseŋ ma niŋiy, yip gosimb niŋiy chiŋgniŋgambay gok, tep yimb giniŋgambay aŋgak.”

Jon Minim Biy Yenen Tikak

30 Pen buk tikpiyn biy, chin Jiysis binuk gok niŋmindnukniŋ, tap yomb keykey kuŋaynep giyiŋgip rek, maŋgiysek ma tikpiyn. 31 Pen minim tikpiyn biy, Jiysis nup Gor Ñinuk yimb, Kiyŋ yomb key yimb per kond mindyiŋgipun ak nep aŋgiy, nup gosimb niŋem mey; nimbip dek, nuk yip kim mindeniŋgambim aŋgiy tikpiyn.

21

Jiysis Miseŋ Gek Binuk Onep Ar Ak Nup Niŋyak

1-2 Pen kisen ñin bap, Saymon Piyta ak, Tomas Pireŋgiy ak, Nataniyel miñmon Keyna Galiyliy propens nimb ak, Jon ak, numam Jemis ak, Jiysis minim nup dirik bi omiŋal bap yip, jimñiy am ñiŋg chemb yomb Taybiyriyas mindiy, Jiysis miseŋ gek niŋyak.

3 Pen ñin kun ak Saymon Piyta aŋgak, “Yand piys nen amjipiyn aŋgak.” Aŋgek, binuk gunap chin yip amniŋgambun aŋgiy, am nuk yip bot diy, giraŋgeyraŋgey miñmon yowak ak pen; piys gunap ma nep diyak.

4 Pen pumb limgakniŋ, Jiysis ap ñiŋg chemb gol siŋak mindek, nup niŋyak ak pen; ak Jiysis nep aŋgiy ma niŋyak. 5 Nuk aŋgak, “Buŋgiy sikop. Nimb piys nen giraŋg mer niŋbim?” Aŋgek, “Yaw aŋgyak.” 6 Kun aŋgey aŋgak, “Wimben ak di bot yipund pis okok ken yokiy mey, piys gunap diniŋgambim aŋgak.” Aŋgek, wimben ak di ñiŋg namb biyaŋ yokiy, piys kuŋay yimb nep diy, lipiŋgey winimuŋ rek ma ayak. 7 Kun gek, Jon Piyta nup aŋgak, “Bi kun ak Biyomb chin ak nep aŋgak.” Kun aŋgek niŋiy, Piyta chech yomb nuk ayak ak tuŋgasik ay, pindeŋg ñiŋg namb biyaŋ ayak. 8 Gunap pen bot ar ak mindiy, wimben piys sek aranjakiy mindek ak, lipiŋg dand ñiŋg gol okok wiyak.

9 Apiy niŋyak: mon yin binj amnak ar ak, piys gunap yin mindek. Pen biret gunap kunep mindek. 10 Jiysis aŋgak, “Piys miñiy dipim gok, gunap dowim aŋgak.” 11 Aŋgek, Saymon Piyta bot ar ak amiy, nuk yip wimben piys kuŋaynep mindek kun ak, lipiŋg dand wiyak. Wimben ak miker gak ak pen, ma puŋgrikak.

12 Jiysis aŋgak, “Apiy, tap ñiŋim aŋgek,” kiyk pen nand bi an ap mindpan aŋgiy nup ma aŋgniŋyak. Ak Biyomb chin anep aŋgiy, kirgiyak. 13 Nuk biret ak bilok ñiy, piys ak bilok ñiy gek ñiŋyak.

14 Pen Jiysis kumiy tikjakiy, miseŋ gek binuk gok nup minek omiŋal nokom niŋyak. Minek omiŋal korip miŋgan ak niŋyak; minek bap ñiŋg gol ak niŋyak.

Jiysis Piyta Nup Minim Aŋgak

15 Pen kun giy tap ñimbiy, Jiysis Saymon Piyta nup aŋgak, “Saymon, Jon ñinuk. Nand bi guniy rek mer; nand yip gosimb niŋiy ma nep kirpan?” Aŋgek aŋgak, “Yaw! Biyomb. Nip gosimb niŋbiyn ak, nand niŋban aŋgak.” Kun aŋgek aŋgak, “Siypsiyp ñiluk yip gok kond mindenimin aŋgak.”

16 Kun aŋgiy, tip ak aŋgak, “Saymon Jon ñinuk. Yip gos niŋban akaŋ?” Aŋgek aŋgak, “Yaw! Biyomb. Nip gosimb niŋbiyn ak nand niŋban aŋgak.” Kun aŋgek aŋgak, “Siypsiyp yip gok kond mindenimin aŋgak.”

17 Jiysis tip ak, Saymon Jon ñinuk; yip gosimb niŋban akaŋ aŋgek mey, omiŋal nokom amnak.

Pen kun giy yinj omiŋal nokom aŋgniŋek, Piyta gos miker ayiŋg aŋgak, “Biyomb. Nak tap okok maŋgiysek niŋban. Kun ak, nip gosimb niŋbiyn ak, nand key niŋban aŋgak.”

Aŋgek aŋgak, “Kun ak siypsiyp yip gok kond mindenimin! 18 Nip niŋind yimb aspiyn: miñiy gos nand key niŋban rek gipan. Pen kisen kun ma giniŋgamban; ñin ak pandkaw ñaŋgiy mindnakniŋ, nip miñ tiwniŋgiy, ma amniŋg giniŋgamban okok dand amniŋgambay aŋgak.” 19 Jiysis minim aŋgak kun ak, Piyta tokiy ayek, biynimb gunap nup ñaŋg ayniŋg gey, nuk aŋgniŋgamb, “Yand Krays ker mindpiyn rek, yip monmon ñaŋgnimimb aŋgek,” nup ñaŋgniŋgambay rek aŋgak. Pen Jiysis Piyta nup aŋgak, “Yip chiŋgiy nep mindenimin aŋgak.”

20 Minim kun ak aŋgakniŋ, Piyta tuŋgandikiy niŋak: Jiysis wasemb yimb ayiŋgip bi ak ap mindek. Bi kun ak mey, nind Jiysis mindek kiñiŋ siŋak bisiŋg mindiy aŋgak, “An nip mimuŋg giniŋgamb aŋgak ak.” 21 Piyta bi kun ak nup niŋiy, Jiysis nup aŋgak, “Yip kisen kun giniŋgamb apan ak pen, bi biy nup yerginiŋgamb?”

22 Aŋgek aŋgak, “Ak gos yand. Nup gen mindnep mindakniŋ, andkind winiŋgayn ak, minim nak mer. Pen nand yip chiŋgiy nep mindenimin aŋgak.”

23 Jiysis minim kun ak rek aŋgek, biynimb nuk gok minim bap aŋgyiŋgipay, “Binuk kun ak ma kumniŋgamb aŋgyiŋgipay.” Pen Jiysis binuk kun ak ma kumniŋgamb aŋgiy ma aŋgak; yikop aŋgak, “Yand aŋgen, nuk mindnep mindakniŋ winiŋgayn ak, minim nak mer aŋgak.”

24 Pen binuk aŋgak kun ak, yip nep aŋgak.

Yand mey binuk, yerer gak gok windin niŋiy minim kun ak tiksipiyn. Chin maŋgiysek niŋbun; minim tiksipiyn kun ak, minim niŋind yimb anep tiksipiyn. 25 Jiysis tap ar keykey kuŋaynep gak ak pen, minim kun ak, yep gunap nep tiksipiyn. Pen minim kun gok maŋgiysek tik buk biyaŋ ayombinup, mankumb biy sikoy gek, dayep tip ak ma mindombikop.

Apasol

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

APASOL

Bi Jiysis Minim Dand Amemb Gok Yerer Giyak Kesim

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day “Apasol” apun biy, bi Luk, bi Jiysis minim dand amemb gok, giyak giyak rek kesim dey niŋrep gak rek tikak. Nuk nep Jiysis Krays minim tep “Luk” apun ak kunep tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Jiysis Nop ker amniŋg aŋgak minim ak mindip, chapta 1:1-14.

Jiwdas kumek bi kisen bap tip nup dak minim ak mindip, chapta 1:15-26.

Jerusalem mindeyak Gor Kawnan nuk yokek kuyip ker owak minim ak mindip, chapta 2:1–8:3.

Jiysis nup minim ak miñmon Jiwdiya yip, Samariya yip aŋgñiyak minim ak mindip, chapta 8:4–12:25.

Pol Gor nup woŋg gak minim ak mindip, chapta 13:1–28:31.

A. Pol nind giraŋgyiŋg Gor minim aŋgñak minim ak mindip, chapta 13:1–14:28.

B. Pol, Banabas yip, bi biynimb Krays ker Jerusalem kond mindeyak gok sek mitiyŋ yomb ak giyak minim ak mindip, chapta 15:1-35.

C. Pol namb ak giraŋgyiŋg Gor minim aŋgñak minim ak mindip, chapta 15:36–18:22.

D. Kisen am giraŋgyiŋg Gor minim aŋgñak minim ak mindip, chapta 18:23–21:16.

E. Pol Jerusalem amek, nup kalambis ay dand Sisariya amey kor niŋiy, kisen dand Rom amniyak minim ak mindip, chapta 21:17–28:31.

1

1-2 Mam Tiyopiylas. Yand nip minj nind tiknik ak; Jiysis nup tikey yomb giy, tikjak woŋg gi mind dand amiy, woŋg yerip yerip gak, minim yerip yerip biynimb gok kuyip aŋgñak ak, nip aŋgnik. Kisen nuk Nop miñmon amniŋg, Nop Kawnan ak gos ñakniŋ, bi minim nup dand amemb gok kuyip aŋgñirep giy amnak. 3 Pen kumiy tikjakiy, binuk gok mindyakniŋ, ñin kuŋaynep miseŋ giy, kuyip Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aŋgñiyiŋgip. Pen nuk yerer gak ak niŋiy, ak Jiysis nep kumiy tikjakip aŋgiy, niŋrep giyak. Pen kumiy tikjakiy, ñin jiwiy andikiy onep kaŋgol piskind (40) ak man ar biy mindiy, aranjak semb biyoŋ amnak.

4 Pen kumiy tikjakiy, man ar biy mindyiŋgip ñin kun gok, ñin bap ap binuk gok yip mindiy aŋgak, “Nimbip nind aŋgnik rek, Bapiy Kawnan nuk ak nimbip yokniŋgamb ak mey; miñmon Jerusalem biy nep kond mindenimimb. 5 Jon bi ñiŋg pikñemb ak, nimbip ñiŋg anep pikñak ak pen; Bapiy nimbip Kawnan nuk ak yokniŋgamb. Ñin kun ak maŋ mindip, kond mindenimimb aŋgak.”

Jiysis Nop Miñmon Aranjak Amnak

6 Pen ñin bap, Jiysis binuk gok mindeyak siŋak miseŋ gek, nup aŋgyak, “Biyomb. Nand miñiy kiyŋ chin mindey, miñmon Yisrel biy tip ak key kond mindiy, miñmon gunap kond mindiy giniŋgambun?”

7 Aŋgeyak, kuyip aŋgak, “Kond mindeniŋgambim ñin kun ak, tap nimbik niŋep rek niŋnimimb; Bapiy nuk key gek niŋniŋgambim. 8 Pen Bapiy Kawnan ak ap nimbip kond mindakniŋ; nimb am Jerusalem biynimb, Jiwdiya biynimb, Samariya biynimb, biynimb miñmon okok maŋgiysek, yand yerer gipiyn ak kuyip aŋgñiniŋgambim aŋgak.”

9 Kun aŋgakniŋ, Nop nup dand aranjak semb biyoŋ amnak. Binuk gok niŋmindyakniŋ, semb band ak ap nup yiwgak.

10 Pen kun giy kuyoŋgiy niŋmindyakniŋ, bi chech tund tep yimb yimrik omiŋal ap mindeyak maŋ siŋak miseŋ giy, aŋgrik, 11 “Galiyliy biynimb. Yenen semb biyoŋ niŋmindpim? Jiysis andkind winiŋgamb ñin ak, giy amimb rek nep winiŋgamb aŋgrik.”

Jiwdas Kumek Matayas Nup Diyak

12 Bi omiŋal kun ak, kun aŋgiy amnirikniŋ, kiyk miñmon Oliyp dum mindeyak ak kirgiy, Jerusalem amniyak. 13-14 Am mindiy, Gor nup aŋgniŋniŋg, kinyiŋgipay korip ar biyoŋ miŋgan ak nan-giy, Gor nup aŋgniŋyiŋgipay. Biynimb kun gok mey: Piyta, Jon, Jemis, Enjriw, Piyliyp, Tomas, Batlomiyiw, Matyiw, Alpiyas ñinuk Jemis ak, Saymon Selot ak, Jemis ñinuk Jiwdas ak, Jiysis nonim Mariya ak, Jiysis numam sikop ak, biyn gunap sek.

15 Pen ñin kun siŋak, biynimb wan handret tiwendiy rek ap nan-giyakniŋ, Piyta tikjakiy kuyip aŋgak, 16 “Mam ay sikop niŋim. Gor Kawnan ak wosrey Depiyt nup gos ñek, Jiwdas bi Jiysis nup mimuŋg niŋak anup giniŋgamb rek aŋgiy tikek, miñiy aŋgak aŋgak rek nep gisap. 17 Jiysis bi Jiwdas kun ak dek chin yip mindiy, Gor woŋg ak jimñiy giyiŋgipun ak pen; 18 kisen nuk Jiysis nup mimuŋg niŋiy, maniy dak ak dand amiy, mankumb bap tawiy, mind dand amiy, ñin bap apyap pikek, koŋgiy nup ak pikjakiy, simbwur gok limiŋg mis amek kumak. 19 Kun giy kumek, Jerusalem biynimb maŋgiysek niŋiy, mankumb tawiy kumak kun ak, yimb Akeldama aŋgyak. Akeldama aŋgyak minim kiñiŋ ak, likañ yowak miñmon aŋgiy aŋgyak. 20 Pen Piyta aŋgak, “Depiyt wosrey Baybol buk day Sam apay ak tikiy aŋgak, ‘Biynimb gunap miñmon nuk kun ak, ma am mindeniŋgiy aŋgak.’ ” Minim bap pen aŋgak, ‘Woŋg nuk ak, bi bap pen dinimuŋ aŋgak.’ 21-22 Aŋgak kun ak, chin bi bap niŋiy dinjun. Bi kun ak bi yikop bap mer; bi chin yip per taŋgiy, Jon Jiysis nup ñiŋg pikñak ak niŋiy, mind dand amiy, Jiysis kumiy tikjak semb biyoŋ amek niŋak bi bap niŋiy dinjun. Bi kun ak rek don mey, Biyomb Jiysis kumiy tikjakak minim ak, aŋgñirep giniŋgamb aŋgak.”

23 Piyta kun aŋgek, binak Matayas yip, Josep Jastas yip kuyip aŋgayak. Pen Josep nup ñin gunap ‘Basabas’ aŋgyiŋgipay. 24-25 Bi omiŋal kun ak, kun giy aŋgay, Jiysis nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Biyomb. Jiwdas nind timey giy kumak ak, tip nup ak an dinimuŋ aŋgiy bi omiŋal biy aŋgaypun. Kun ak nand biynimb maŋgiysek gos niŋiy gipay rek niŋban ak mey, nip aŋgniŋsipun! Nand key ‘Bi ak aŋgey,’ niŋiy dinjun aŋgyak.” 26 Kun aŋgiy, sandiw rek giy, Matayas wiyn giy, Jiwdas tip nup ak dak.

2

Gor Kawnan Owak

1 Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, Pendiykos ñin yomb ak miñiy wip aŋgiy, ap korip miŋgan nokom bap mindeyak. 2 Kun giy mindyakniŋ, giw yomb ak semb ar biyoŋ aŋgiy, yiŋgen rek diy, korip mindeyak ak apek, maŋgiysek niŋyak. 3 Pen won kun anep mon maŋlaŋ biñ rek ak apiy, kuyip jun ar keykey amnakniŋ, 4 Gor Kawnan ak kuyip bak ayek, minim yimb ar keykey aŋgyak.

5 Ñin kun ak, Jiwda biynimb wikan keykey ap Jerusalem nan-gi mindeyak ak mey, 6 giw yomb kun ak aŋgek niŋiy, yergip aŋgiy, biynimb kuŋaynep kasek korip kun ak apiy niŋyak: minim yimb ar keykey yipund giy nep aŋgeyak. 7-8 Kiyk niŋiy, wal aŋgiy aŋgyak, “Biynimb guniy maŋgiysek Galiyliy nimb ak pen; yergiy minim yimb chin keykey apun rek yipund giy aspay? 9 Chin gunap Patiya nimb, gunap Miydiya nimb, gunap Yilam nimb, gunap Mesopotemiya nimb, gunap Jiwdiya nimb, gunap Kapadosiya nimb, gunap Pontas nimb, gunap Esiya nimb, 10 gunap Priysiya nimb, gunap Pampiyliya nimb, gunap Yijip nimb, gunap miñmon yomb Liybiya, Sayriyniy gol okok nimb. 11 Chin gunap Jiwda yipund giy yimb; gunap miñmon Rom nimb winuk ak pen, Jiwda biynimb gipay rek ak gipun. Gunap Kriyt nimb, gunap Areybiya nimb. Pen Gor kuyip key yimb gek, minim yimb chin keykey mindip rek ak aŋgey niŋsipun aŋgyak.” 12 Kun aŋgiy, gos kuŋay niŋyiŋg, pen aŋgniŋek, pen aŋgniŋek giy aŋgyak, “Key yimb gisap kun ak yerginiŋg gisap aŋgiy,” gos kuŋay yimb niŋyak. 13 Pen biynimb gunap aŋgyak, “Ak ñiŋg wayn kuŋay ñimbiy, sakiy ay aspay aŋgyak.”

Piyta Minim Aŋgñak

14 Kun aŋgeyak, Piyta bi Jiysis minim dand amemb gunap yip tikjakiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Nimb Jiwda biynimb diy, Jiwda biynimb mer gok diy, Jerusalem mindpim gok, minim aspiyn ak niŋim. 15 Chin minim yimb keykey aspun ak, ñiŋg wayn ñimbiy ma aspun. Ñiŋg wayn ak pumb kisen owip won ak ma ñimbay; duŋgep won anep ñimbay. 16 Chin pen minim yimb keykey aŋgambun niŋsipim kun biy, bi Gor minim aŋgep Jowel, wosrey aŋgiy tikak rek nep gip. 17 Nuk minim kun ak tikiy aŋgak:

‘Gor aŋgip, “Ñin kisen ak biynimb maŋgiysek okok biyn piñ, bi paranj, biyn yomb, biyomb gok kuyip; Kawnan yand ak yokniŋgayn. Bi paranj gok day niŋniŋgambay. Biyomb gok wisin niŋniŋgambay. Ñi, pañ gok, minim tep yip ak miseŋ aŋgyikniŋgambay. 18 Ñin kun ak, biyn bi yip woŋg giñimbay gok kuyip, Kawnan yand ak yoken, minim tep yip ak biynimb okok kuyip aŋgñiniŋgambay. 19 Pen semb biyoŋ tap key yimb gunap giy, man ar biy tap mageprek gunap key giniŋgayn. Pen likañ giy, mon yiniy, sikum yomb giy giniŋgamb. 20 Takin ak likañ giy, pumb ak melik ma giniŋgamb. Kun gek, kisen mey, ñin yand Biyomb yimb mindiy winiŋgayn ak winiŋgamb. 21 Pen biynimb yip aŋgniŋniŋgambay gok, kuyip diniŋgayn aŋgip” aŋgak.’ ”

22 Piyta Jowel tikak minim kun ak aŋgjiwiy aŋgak, “Nimb Yisrel biynimb. Minim aŋgniŋg gispiyn biy niŋnimimb. Jiysis bi Nasaret nimb ak, bi yikop mer; Gor nep nup yokek owak. Ñiyand ak yoken, tap mageprek gek niŋiy, Gor Ñinuk nep aŋgniŋgambay aŋgiy, yokek apiy, tap mageprek gok gek niŋbim. 23 Nuk giniŋgambim rek niŋiy, Ñinuk Jiysis nup di ñin ar nimbip ak ayek; dam biynimb Gor minim ma niŋbay gok kuyip ñembik, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayey kumak. 24 Yiwur yomb diy kumak ak pen, pisnep lum namb okok mindiy, kuyiŋg yownimuŋ rek ma ayak. Nop gek tip ak tikjakak. 25 Pen Depiyt wosrey Jiysis nup minim ak tikiy aŋgak:

‘Bapiy yand. Yip per aymindpan rek, tap bap yip ginimuŋ rek ma ayip. 26 Kun gip ak, yip tep gek, miñmiñ yimb gipiyn. Kumniŋg kunep ma pirikpiyn.

27 ‘Yip aŋgiy “Ñi suŋ-tep yand ak biynimb kumbay gok yip mindiy ma kuyiŋg yowniŋgamb apan” ak, yip tep gip. 28 Permindep kinjeŋ ak yip yomnak rek, nand yip perper mindiy, miñmiñ giniŋgayn aŋgak.’ ”

29 Piyta minim kun ak aŋgiy aŋgak, “Mam ay sikop. Nimb key niŋrep gipim. Basind yes chin Depiyt, bi minim tikak kun ak kumek, komyak kaw miŋgan ak, miñiy kunep niŋbun. Kun ak nuk key ma aŋgak. 30 Pen nuk bi Gor minim aŋgep ak mey, nuk niŋak: Gor nup niŋind yimb aŋgiy aŋgak, “Ñi nand tikey, kiy tikey amiy apiy giniŋgamb gok, kisen ñi bap nand kiyŋ mindpan rek mindiy, biynimb kond mindeniŋgamb aŋgak.” 31 Gor aŋgak kun ak mey, Depiyt niŋak: kisen Krays kumiy pisnep kuyiŋg yownimuŋ rek ma ayak. Gor gek tip ak tikjakniŋgamb rek niŋiy minim kun ak aŋgak.

32 Gor gek, Jiysis tip ak tikjakek, windin chin key niŋiy aspun. 33 Nuk tikjakek, Nop Ñi tep yand aŋgiy, dand amiy, ñin yipund kind okok ken ayek, nuk yip mindiy, Nop nind aŋgak rek Kawnan ak yoker mey; ap giw yomb aŋgek, minim keykey aspun biy niŋsipim. 34 Pen Depiyt minim aŋgak kun ak, nuk key ma aŋgak. Nuk biy mindiy, semb ar biyoŋ ma amnak. Pen nuk minim gunap tikiy aŋgak:

‘Biyomb ak Biyomb yip ak nup aŋgak, “Ñin yipund kind yip okok ken mindenimin mey; 35 yand gen biynimb nip yiruk niŋbay gok, talak miŋgan nand okok mindeniŋgambay aŋgak.’

36 “Depiyt minim aŋgak kun ak, nimb Yisrel biynimb niŋrep ginimimb. Jiysis bi mon Kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik aypik ak nup, Gor gek Biyomb yimb mindip. Nuk nep Kiyŋ yomb key yimb per kond mindyiŋgipun ak aŋgak.”

37 Piyta minim kun ak aŋgek, biynimb mindeyak gok gos kuŋay yimb niŋiy; Piyta sek, Jiysis minim dand amemb binuk gunap sek kuyip aŋgyak, “Kun ak mam sikop: chin miñiy yerginjun?”

38 Aŋgeyak, Piyta aŋgak, “Nimb nokom nokom mindpim rek, tap siy tap timey gipim ar ak kirgiy, Jiysis nup gosimb niŋiy, ñiŋg piknimimb. Kun geniŋgambim, Gor tap siy tap timey gipim ak niŋiy kirgiy, Kawnan nuk ak nimbip yokniŋgamb. 39 Gor wosrey aŋgak, ‘Kawnan yand ak nimbip Yisrel biynimb yokiy, ñapan nimb tikayniŋgambim gok yokiy, biynimb okok kuyip yokiy giniŋgayn aŋgak.’ Kun ak niŋbun. Gor biynimb nuk diniŋg gip gok kuyip maŋgiysek, Kawnan nuk ak yokniŋgamb aŋgak.”

40 Piyta kuyip simb niŋiy, minim gunap aŋgiy aŋgak “Nimb biynimb gunap monmon gipay rek kirgiy, mindrep ginimimb. Mer ak, yiwur yomb diniŋgambim aŋgak.” 41 Piyta ñin kun ak, kun giy aŋgek, biynimb kuŋaynep, chiriy tawsin (3000) rek, Jiysis nup gosimb niŋiy, ñiŋg pikyak. 42 Kun ak bi Jiysis minim dand amemb minim aŋgñiyiŋgipay ak niŋrep gun aŋgiy, aŋg amiy apiy giyiŋg, biret tipaŋg jimñiy ñimbyiŋg, Gor nup aŋgniŋyiŋg mindyiŋgipay.

Jiysis Biynimb Nuk Gok Giyiŋgipay Rek

43 Gor bi Jiysis minim dand amemb gok kuyip kond mindakniŋ, tap mageprek gunap geyak, biynimb maŋgiysek jel pirikyak. 44 Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok jimñiy mindiy mey, biynimb an tap kuyip tikdak gok, biynimb gunap monmon ñiyak. 45 Mankumb, tap okok kunep yokyiŋg, maniy diy, biynimb tap ma mindek gok kuyip bilok ñiyak. 46-47 Minek minek, Gor nup yimb ak dand araniŋg; Gor aŋgniŋep korip ak am nan-giyiŋgipay. Pen korip kiyk okok kunep nan-giy, Gor nup yimb dand aranyiŋg, biret tipaŋgiy, miñmiñ giyiŋg, tap jimñiy ñimbyiŋgipay. Biynimb yikop gok kuyip niŋey tep gak. Gor gek minek minek biynimb gunap sek apey, Jiysis nup gosimb niŋiy, ap biynimb nuk nindnimb gok yip jimñiyiŋgipay.

3

Bi Tomb Timey Gak Ak Suŋ Ayak

1-3 Bi nonim tikak ñin anep tomb timey gak bap nup, minek minek dand apiy; Gor aŋgniŋep korip kinjeŋrumb yomb, kil tep giyak gol siŋak ayey, bisiŋg mindyiŋgip. Mindyiŋg, biynimb Gor aŋgniŋep korip miŋgan apiy amyiŋgipay gok kuyip, maniy nen asimb aŋgyiŋgip.

Pen minek bap, Piyta yip, Jon yip pumb kuyim gak won ak, Gor nup aŋgniŋniŋg, apiy pandikrikniŋ, bi tomb timey gak kun ak kuyipmiŋay niŋiy aŋgak, “Yip tap gunap ñiyr aŋgak.” 4 Aŋgek, kiymiŋay nup niŋyinjsek ay mindyiŋg, Piyta aŋgak, “Chirupmiŋay niŋan aŋgak!” 5 Aŋgek, yip tap ñiniŋg gispiyr aŋgiy, niŋmindek, 6 Piyta aŋgak, “Maniy yand ma mindip; pen tap nokom bap nip giniŋgayn. Jiysis Krays Biyomb Nasaret nimb ak mindip rek, nip aspiyn, ‘Tikjakiy saŋdan!’ ” 7 Kun aŋgiy, ñin yipund kind nup ak diy, di jakñakniŋ, won kun anep, ñin tomb nup gok suŋ ayek, 8 Gor nup tep yimb aŋgyiŋg, talak talak giyiŋg, kiymiŋay yip Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak amnak. 9-10 Kun gek, biynimb mindeyak gok, bi tomb timey per ap kinjeŋrumb kil tep giyak gol siŋak mindyiŋg, maniy tap gok nen asimb aŋgip ak, yergiy tomb yimb tawiy asaw aŋgiy, gos kuŋay niŋyak.

Piyta Minim Aŋgñak

11 Won kun ak, bi kun ak nuk, Gor aŋgniŋep korip mis ar; Solomon korip bandak band aŋgyiŋgipay miŋgan ak mindiy, Piyta yip, Jon yip kuyip namb namb dakniŋ, biynimb kuŋaynep kasek ap niŋiy, gos kuŋay niŋyak. 12 Kun geyak, Piyta aŋgak, “Yisrel biynimb. Chirup yenen niŋiy wal aspim? Kiymiŋay bi suŋ-tep omiŋal kun ak key yimb ak mey; gambiyr, bi kun biy kinjeŋ tasap aŋgiy gos ak niŋsipim? 13 Ak mer. Basind chin Ebraham, Aysek, Jekop bi gok aŋgniŋyiŋgipay Gor ak nep gek suŋ ayip. Nuk gip kun ak, Ñinuk Jiysis yimb ak dand araniyaŋ aŋgiy gip. Nimb pen, Ñinuk kun ak nup ma dipik. Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirik ayniŋg giyak ñin ak, gapman biyomb Paylat wisik yokiyn aŋgek, 14-15 nimb nup kirgiy, bi biynimb pikayep ak nup wisik yokiy, bi tap siy tap timey ma giy, biynimb gek perper mindpay ak nup pisnep pikaypik. Kun gipik ak pen; Gor gek tip ak tikjakiy kim mindip ak, chir niŋiy aspur.

16 “Bi tomb timey per niŋbim biy, miñiy suŋ ayamb niŋbim. Bi Jiysis kun ak nep chirupmiŋay gos ñek, gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy di jakñirukniŋ, gek suŋ ayip.

17 “Pen mam ay sikop. Nimb biyomb nimbik gok yip, sakiy sek mindembik ak mey, Jiysis nup kun gipik. 18 Pen Gor, bi minim nup aŋgep gok kuyip wosrey gos ñek aŋgyak, ‘Kisen Kiyŋ yomb key yimb ak yiwur yomb yimb diy, kumniŋgamb aŋgyak’ ak mey; aŋgyak rek nep gipik. 19 Pen tap yerip yerip timey gipim ak, Gor niŋmindip. Kun ak tap siy tap timey gipim ak kirgiy, gos kisenimb ar ak niŋeniŋgambim; Gor tap siy tap timey gipim gach ak wiykyokek mey, nuk yip jimñiy mindiy tep gakniŋ mindeniŋgambim. 20 Kun giy mey, Ñinuk Jiysis ‘Nimbip nen yokiyn aŋgiy’ kond mindip ak yokniŋgamb. Kiyŋ yomb key yimb ak, Jiysis nep. 21 Pen bi Gor minim aŋgep gok wosrey aŋgyak rek, nuk semb biyoŋ mindip rek mindiy, kisen tap mankumb biy mindip gok tip ak girep giniŋg winiŋgamb. 22 Bi Gor minim aŋgep Mosis aŋgak, ‘Gor kisen bi minim nup aŋgep yand rek bap yokek, minim aŋgniŋgamb ak niŋrep ginimimb. 23 Biynimb ma niŋniŋgambay gok, biynimb nuk yimb gok yip jimñiy ma mindeniŋgambay aŋgak.’

24 “Bi Gor minim aŋgep Samwel sek, bi Gor minim aŋgep kisen wiyak gok sek minim aŋgyak gok, miñiy mindpun ñin namb biy aŋgyak. 25 Bi minim aŋgyak kun gok, ñapan tikey, kiy pen tik dand amiy, tik dand amiy tikey mey, chin mindpun. Kun ak minim chinup bap Gor basind Ebraham nup giniŋgayn aŋgiy minim aŋgayak. Nup minim aŋgay aŋgak, ‘Ñapan nand tikey, kiy tik dand amiy apiy giy tikniŋgambay gok, bap mindek mey; biynimb okok maŋgiysek tep giniŋgamb aŋgak.’ 26 Pen, Gor Ñinuk ak yokniŋg aŋgak, Yisrel biynimb kuyip nind yoken maŋgiysek mindpay rek tap siy tap timey gipay ak kirgiy, mindrep giniŋgiy aŋgiy’ yokek awak aŋgak.”

4

Piyta Yip Jon Yip Kuyip Kor Giyak

1-3 Piyta yip, Jon yip Jiysis kumiy tikjakak minim ak aŋgñirikniŋ, bi Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi Sanjiwsiy gok sek, Jiwda poliys kond mindep yomb ak sek minim aŋgrik kun ak niŋiy, biynimb gunap kumiy ma tikjakpay ak yenen minim kun ak aŋgñispiyr aŋgiy, miluk yapek di kalambis ay; miñiy duŋgep won biy mer, toy kor gep aŋgyak. 4 Pen minim aŋgrik ñin kun ak, biynimb kuŋay yimb nep, Jiysis nup gosimb niŋyak. Biyn gok sek mer, bi gok nep mey; payp tawsin rek amnak.

5-6 Pen minek, Jiwda kanjsol nan-giniŋg, per giyiŋgipay rek, bi low tiysa gunap, bi Gor nup tap simboŋgep yomb gunap, bi kanjsol yikop gunap ap nan-giyak. Pen Anas ak, Kayapas ak, Jon ak, Aleksanda ak, Anas biynimb nuk gunap sek minim aŋgeyak namb kun ak, ap niŋmindeyak. 7 Kun giy niŋmindyakniŋ, Piyta yip, Jon yip kuyip dap namb siŋak ay aŋgyak, “Bi tomb timey gak ak yergiy ger suŋ ayip? Tap yerip ak aŋgniŋiy, tap mageprek kun ak gipiyr?”

8 Aŋgeyak, Piyta Gor Kawnan yip mindek ak mey aŋgak, “Nimb Yisrel biyomb gok sek, 9 bi kanjsol yomb gok sek chirup bi tomb timey gak anup, yergiy ger suŋ ayip aŋgiy, aŋgniŋsipim? 10 Nimb Yisrel biynimb maŋgiysek, minim aspiyn ak niŋrep ginimimb. Jiysis Krays bi Nasaret nimb ak nup, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbikaypik ak pen; Gor gek tip ak tikjakak. Bi kun ak nep aŋgniŋor, bi tomb timey gak kun biy nup gek pisnep suŋ ayek, taŋgrep gisap. 11 Bi Jiysis kun anup mey, Baybol buk tikiy aŋgyak,

‘Kamb par bi korip gep gok yiruk gek kirgiyak ak, miñiy korip sap nambyaŋ ak piŋiyñiy mindip aŋgyak.’

12 Nop Ñinuk kun ak nep chinup aŋgak ak mey; nup don, nuk gek, Gor biynimb nuk mindoniŋgambun. Pen biynimb gunap chinup di Gor yip jimñiy ayniŋgiy rek ma mindip aŋgak.”

13 Piyta kun giy aŋgek, biyomb kun gok niŋiy aŋgyak, “Bi omiŋal biy sikul ma aŋgrik ak pen, minim kun biy ma pirikiy, monmon aspiyr. Jiysis yip taŋgyiŋgipay ak mey, kun gispiyr aŋgyak.” 14-16 Bi tomb timey suŋ ayak ak, biynimb windin yirik ar ak mindakniŋ, kuyipmiŋay aŋg giniŋgiy rek ma ayek aŋgyak, “Kanjsol korip biy kirgiy, mis biyaŋ amnimiyr aŋgyak.” Kun aŋgey, mis amerik, kiyk key aŋgniŋ aŋgniŋ giy aŋgyak, “Bi omiŋal biy tap mageprek ak ger, Jerusalem biynimb maŋgiysek niŋbay. Kun ak kuyipmiŋay yesek gipiyr aŋgiy, aŋgjun rek ma ayip. 17-18 Pen minim kun ak, biynimb gunap kunep aŋger niŋniŋgiy rek ayip ak, kuyip mer aŋgjun aŋgyak.” Kun aŋgiy, kuyipmiŋay aŋgey aper aŋgyak, “Jiysis nup yimb ak kisen ma yimb aŋgnimiyr aŋgyak.”

19 Kun aŋgey, pen aŋgrik, “Chir Gor minim nup ak kirgiy, minim nimbip ak niŋor, Gor nup tep giniŋgamb akaŋ; nimb key niŋim. 20 Pen Jiysis yerer gak, minim yerip yerip aŋgak ak kirginjur rek ma ayip; biynimb gok kuyip aŋgñiniŋgambur aŋgrik.”

21-22 Kun aŋgerik, Kanjsol biyomb gok gos key niŋiy, bi biy simiy ñin jiwiy ñin jiwiy mindiy, kisen suŋ ayip ak; biynimb gok Gor nup tep aspay. Bi omiŋal kun biy kuyip, tap bap goniŋgambun; kaljiwniŋgambay aŋgiy, kuyipmiŋay yikop minim yomb aŋgiy, aŋg mis yokyak.

Biynimb Jiysis Nup Gosimb Niŋyak Gok Gor Nup Aŋgniŋyak

23 Piyta yip, Jon yip kuyipmiŋay kun giy aŋg mis yokey, kiyk am, Jiysis biynimb nuk gunap kuyip niŋiy, bi kanjsol yomb gok, minim yerip yerip aŋgyak ak aŋgñirik. 24 Aŋgerik niŋiy, maŋgiysek Gor nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Nand Biyomb! Semb biyoŋ gay, man biy gay, ñiŋg solwara gay, tap yerip yerip mindip okok maŋgiysek gaynak. 25 Wosrey Kawnan nand ak basind Depiyt nup gos ñek, minim nip ak aŋgiy aŋgak:

‘Jiwda biynimb gok sek, Jiwda biynimb mer gok sek kaljiwiy, Gor apiymiŋay yip penpen gun apay ak pen; kuyip apiymiŋay tap bap giniŋgiy rek ma ayip. 26 Kiyŋ miñmon okok nimb gok sek, Jiwda biyomb gok sek minim aŋg jimñiy, Gor apiymiŋay yip penpen ginjun aŋgiy, minj moka giy mindpay aŋgak.’

27 Basind Depiyt, minim nip tikak kun ak niŋind yimb aŋgiy tikak. Gapman biyomb Herot ak, Ponsis Paylat ak, biynimb okok nimb gunap, Yisrel guniy nimb gunap ap minim aŋg ar nokom ay; Ñi nip Jiysis nup timey giyak miñmon Jerusalem biy. Bi yikop bap mer; Ñi tep nand Krays nup kun giyak. 28 Pen nind ‘Krays nup kun giniŋgambay aŋgnak’ ak mey, yaw aŋgey giyak; yikop ak kun ma gipyap.

29 “Bapiy yomb. Miñiy chinup minim kilis timey yimb aspay. Pen ak yikop aspay; nand mindpan. Chin biynimb nak yimb. Chinup kond mindenimin, ma pirikiy, minim nand ak biynimb okok kuyip monmon aŋgñinjun. 30 Aŋgñiyiŋg, Ñinak suŋ-tep ak chin yip nep mindiy, biynimb tap gip gok gon suŋ ay, tap mageprek gunap sek ginjun aŋgyak.”

31 Pen Gor nup kun giy aŋgniŋ mindyakniŋ, korip mindeyak ak monmon rek diy, Gor Kawnan ak ap kuyip bak ayek, ma pirikiy, Gor minim ak monmon yimb aŋgñiyak.

Biynimb Tap Pikasik Tep Giyak

32 Pen biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak kun gok, minim ar nokom aŋgiy, gos ar nokom niŋiy, tap kiyk yerip yerip mindek gok, tap chin asiy aŋgiy ma niŋyak; tap chin jimñiy aŋgiy niŋyak. 33 Bi Jiysis minim dand amemb gok, kilis giy aŋgyiŋgipay, “Jiysis nup ñaŋg ayey kumiy tikjakek, nup niŋnuk aŋgyiŋgipay.” Gor kuyip direp yimb gak. 34 Kiyk bap tap gunap tikdek ma mindeyak; maŋgiysek tap mindek. Biynimb mankumb akaŋ korip gunap mindek gok, bap yokiy maniy diyiŋg, dam bi Jiysis minim dand amemb gok kuyip ñiyiŋgipay. 35 Kiy pen diy, biynimb tap ma mindek gok kuyip bilok ñiyiŋgipay. Kun gey mey, biynimb gunap yimgeprek ma mindeyak; tap yerip tikdak ak mindek.

36 Pen bi Liypay kiñiŋ tik dand amiy tikyak bi bap, yimb nuk Josep. Miñmon nuk Saypras nimb. Bi kun ak nuk minim aŋgñirep giyiŋgip rek, bi Jiysis minim dand amemb gok, nup Banabas aŋgyak. 37 Josep miñmon nuk wikan bap aŋgek tawyakniŋ, maniy kun ak dap bi Jiysis minim dand amemb gok kuyip ñak.

5

Ananayas Ber Yesek Aŋgrik

1-2 Pen biber bap minderik. Nuŋgumiy yimb ak Ananayas, biynuk yimb ak Sapayra. Kiykber mankumb bap yoker, tawyakniŋ, maniy kun ak piskind ak ay piskind ak nuŋgumiy dand amiy, bi Jiysis minim dand amemb onep wimiŋgan ak kuyip ñak.

3 Pen nuŋgumiy maniy ak kun giy dap ñek, Piyta aŋgak, “Ananayas. Yenen Seytan yip mindiy, yesek aŋgiy apan, ‘Maniy maŋgiysek dand opiyn apan?’ Yesek apan kun ak, yip nep ma apan; Gor Kawnan ak nup kunep apan. Maniy nip mankumb tawpay kun ak, piskind ak weygiy opan. 4 Mankumb kun ak, mankumb nak. Yokniŋg yokpinap; kirginiŋg kirgipnap. Pen yokey maniy tawembiyap; maŋgiysek dand winiŋg dand opnap. Piskind ak korip kiriŋg winiŋg; kiriŋg opnap. Nak yesek apan ak, chinup nep ma apan; Gor nup kunep apan aŋgak.”

5-6 Piyta kun aŋgek, Ananayas won kun ak nep pisnep kumiy, apyap lum biyaŋ pikak. Kun giy kumek, biynimb gok gak kun ak niŋiy, jel pirikyak. Pen bi paranj gok apiy, nup chech kom kom giy, dam komyak.

7-8 Biynuk, nuŋgumiy nup kumek dam komyak kun ak ma niŋak. Nuk yep takiy won bap mindiy apchakek, Piyta nup aŋgak, “Mankumb nirber ak yoker, yerip yerip tawyak?”

Aŋgek aŋgak, “Mey bi ak dand wip rek tawyak aŋgak.”

9 Kun aŋgek, Piyta nup aŋgak, “Nirber yenen minim ayniŋ ayniŋ giy, yesek apiyr? Gor Kawnan ak minim kun ak ma niŋniŋgamb aŋgiy kun apiyr? Niŋan! Naŋgumiy kumamb, dam kombay bi gok, mindpay kinjeŋrumb biy. Nip kunep, dand amniŋg gispay aŋgak.”

10 Kun aŋgakniŋ, won kun anep, pisnep kumiy, Piyta tomb aŋgin siŋak apyap pikak. Bi paranj tiwin nuŋgumiy nup dam komyak kun ak apiy niŋyak; biynuk kunep pisnep kumek, nup dand amiy nuŋgumiy nup komyak gol siŋak komyak. 11 Biynimb Jiysis ker mindeyak gok sek, biynimb yikop gok sek tap gak kun ak niŋiy, pirikyak.

Tap Mageprek Gunap Keykey Giyak

12 Bi Jiysis minim dand amemb onep wimiŋgan ak, tap mageprek gunap biynimb namb okok giyiŋg mindeyak. Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok maŋgiysek ap nan-giyiŋgipay; Gor aŋgniŋep korip mis ar “Solomon korip bandak band aŋgyiŋgipay ak. 13 Biynimb yikop gok, kuyip niŋey tep gak ak pen, Gor yip mindpay kun ak yergiy am kiy yip yiŋgoŋg ginjun aŋgiy pirikyak.

14 Pen minek minek biynimb gunap sek Jiysis nup gosimb niŋiy, biynimb nindnimb gok yip ap yiŋgoŋg giyiŋgipay.

15 Jerusalem biynimb bi Jiysis minim dand amemb gok giyak rek niŋiy, biynimb tap gak gok dand kinjeŋ yomb gol ak apiy, minj dam miŋgan miŋgan par ay aŋgyak, “Piyta pandikek, pumb kawnan nuk ak, kuyip pikniŋeniŋgamb, suŋ ayniŋgamb aŋgyak” 16 Biynimb miñmon yep maŋ kun okok mindeyak gok kunep: biynimb tap gak gok diy, kichekiy malñiluk sek mindeyak gok diy, dand wiyak. Dand apeyak, Piyta kuyip gek maŋgiysek suŋ ayak.

Bi Jiysis Minim Dand Amemb Gok Kuyip Kalambis Ayak

17 Pen Piyta kun gek niŋiy, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak sek, buŋgiy nuk Sanjiwsiy gok sek bi Jiysis minim dand amemb gok kuyip miluk niŋiy, 18 miñ ay, dam gapman kuyip ñeyak; kalambis ayak.

19 Kuyip kun giy dam kalambis ayak ak pen, ñin kun anep kisyim biyaŋ, Gor aŋgek, enjol bap apiy, kinjeŋ ak yikiy, kuyip aŋgek mis amniyak. 20 Amey aŋgak, “Nimb Gor aŋgniŋep korip ak amiy, biynimb gok kuyip, yerip gey Gor gek perper mindeniŋgambay minim ak, aŋgñinimimb aŋgak.” 21 Aŋgek, miñmon tikakniŋ, Gor aŋgniŋep korip ak amiy, enjol ak aŋgak rek, biynimb gok kuyip minim aŋgñiyak. Kun giy aŋgñiyakniŋ, Gor nup simboŋgep yomb yimb ak binuk gok sek, Jiwda biyomb gunap sek kuyip suk aŋgek, ap kanjsol miytiyŋ ak nan-giy, Jiwda poliys gok kuyip aŋgyak, “Bi Jiysis minim dand amemb kalambis aypun ak, miñiy am poŋind owim aŋgyak.”

22 Aŋgeyak, bi Jiwda poliys kun gok amiy niŋyak: bi Jiysis minim dand amemb kun gok, ma mindeyak. Kun gek andkind apiy aŋgyak, 23 “Chin amiy niŋbun; kinjeŋ ak giñiyak rek mindamb; bi poliys gok kunep kinjeŋrumb ak niŋmindambay ak pen, kinjeŋ yikiy, korip miŋgan biyaŋ amiy niŋbun; bi bap ma yimb mindambay aŋgyak.”

24 Kun aŋgeyak, Jiwda poliys kond mindep yomb ak sek, Gor nup simboŋgep yomb gok sek niŋiy, yergip aŋgiy, gos kuŋaynep niŋyak. 25 Kun giy niŋmindyakniŋ, bi bap apiy, kuyip aŋgak, “Bi kalambis aypik gok, kiyk am Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak mindyiŋg, biynimb gok kuyip minim aŋgñispay aŋgak.”

26-27 Kun aŋgek, Jiwda poliys kond mindep yomb ak, poliys gunap poŋind, bi Jiysis minim dand amemb kun gok diniŋg amniyak. Amiy, Jerusalem biynimb chinup kamb jiw pikniŋgambay aŋgiy, kuyip ma aŋg giyak; kapkap poŋind kanjsol ap nan-gi mindeyak ak wiyak. Poŋind apeyak, Gor nup simboŋgep biyomb yimb ak kuyip aŋgak, 28 “Nimbip Jiysis minim ak ma aŋgnimimb aŋgiy, kilis giy apun ak pen; aŋg mer niŋiy kirpun! Nimb Jerusalem biynimb kuyip maŋgiysek Jiysis minim ak aŋgñiyiŋg apim, ‘Kiyk nep nup pikayak aŋgiy aŋgñimbim’ aŋgak.”

29 Kun aŋgek, Piyta binuk gunap yip aŋgyak, “Biynimb minim apay ak ma diniŋgambun; Gor minim ak diniŋgambun. 30-31 Jiysis nup mon bak biyoŋ ñaŋgbirik ayenimbik kumak ak pen, apis basind sikop aŋgniŋyiŋgipay Gor anep gek, tip ak tikjakiy, semb biyoŋ amiy, Nop ñin yipund kind okok ken mindip. Kun ak niŋbun; nuk nep mey Biyomb chin, chinup Gor ker diniŋgamb. Nuk chinup Yisrel biynimb simb niŋimb ak mey; tap siy tap timey yerip yerip gipun ak kirgiy, nup aŋgniŋon, chinup dip. 32 Gor gip kun ak niŋrep gipun rek, biynimb gok aŋgñimbun. Gor Kawnan ak kunep niŋrep giy, minim kun ak rek nep aŋgip aŋgyak.”

33 Kun aŋgeyak, bi kanjsol ap nan-gi mindeyak kun gok, kaljiwiy aŋgyak “Kuyip pisnep pikayjun aŋgyak.” 34 Kun aŋgyak ak pen, namb kun ak, bi bap mindek. Yimb nuk ak Gameliyel. Nuk bi Peresiy low tiysa kiyk bap. Jiwda biynimb maŋgiysek nup niŋey tep giyiŋgip. Bi Gameliyel kun ak tikjakiy aŋgak, “Bi tiwin biy kuyip aŋgem mis amey, nimbip minim bap aŋgiyn aŋgak.” Kun aŋgek, aŋg mis yokyakniŋ, 35 kuyip aŋgak, “Yisrel bi guniy. Kuyip yerer giniŋg gispim ak, gos niŋrep giy ginimimb. 36 Nimb niŋbim; nind bi Tiyiwdas yand biyomb aŋgiy aŋgek mey, minim nuk aŋgyiŋgip ak biynimb kuŋaynep niŋyiŋgipay. Pen kisen gapman biyomb gok nup pisnep pikayeyak; biynimb minim nup niŋyak gok, keykey amniyak. 37 Pen kisen, yimb diyak ñin ak kunep, bi Jiwdas Galiyliy nimb ak aŋgak, ‘Yand biyomb yimb mindpiyn. Minim apiyn rek nep giniŋgamb.’ Chin gapman gok yip penpen giy, kuyip aŋgyokniŋgambun aŋgakniŋ, biynimb kuŋaynep minim nup kisen giyak ak pen; mind dand amiy, bi kun ak nup ñaŋgeyak kumek, biynimb minim nuk aŋgek niŋyak gok, keykey amniyak.

38 “Kun ak mey, nimbip aspiyn: bi kor gispun guniy kuyip, gi timey ma ginimimb. Minim kiyk keynep aŋgniŋgambay ak, yomb giniŋg rek giy apyowniŋgamb. 39 Pen Gor nep aŋgek giniŋgambay ak, kuyip tap bap ginimimb rek ma ayniŋgamb. Kuyip timey giniŋg, kiyk yip ma penpen giniŋgambim; Gor yip penpen giniŋgambim aŋgak.”

40 Gameliyel kun aŋgek, aŋgak rek niŋiy, bi Jiysis minim dand amemb gok kuyip aŋgey apey, miñ diy tapin pikiy, Jiysis minim ak kisen ma yimb aŋgnimimb aŋgiy, kuyip aŋgyokeyak amniyak.

41 Kiyk pen, chinup yenen kun gipay aŋgiy ma niŋyak; Gor chinup Jiysis binuk yipund giy aŋgiy gek mey, chinup kun gispay aŋgiy, tep gakniŋ amniyak. 42 Amiy, minek minek, korip okok amiy, Gor aŋgniŋep korip mis ar ak amiy, minim tep ak aŋgñiyiŋg, Jiysis nep mey, Kiyŋ yomb key yimb ak aŋgyiŋgipay.

6

Tap Bilok Ñemb Bi Onep Ar Ak Aŋgayak

1 Pen mind dand amiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuŋay yimb amek, Jiwda biynimb Griyk minim nep niŋyak gok; Jiwda minim yipund giy niŋyak gok kuyip aŋgjiwiy aŋgyak, “Biyn yandiw kiyk gok kuyip, maniy keñmaŋgiy tap okok bilok ñirep gipay ak pen; yenen biyn yandiw chinup gok kuyip kun ma gipay aŋgyak.”

2-3 Kun aŋgeyak, bi Jiysis minim dand amemb gok, biynimb Jiysis nup chiŋgiyak gok maŋgiysek suk aŋgey apey aŋgyak, “Mam ay sikop. Chin Gor minim aŋgñimbun ak kirgiy, biynimb gok kuyip tap bilok ñiniŋgambun ak, yipund ma giniŋgamb. Kun ak, nimb bi onep ar ak niŋiy dem, kuyip woŋg kun ak aŋgayjun. Bi yikop gunap ma dinimimb; Bi Gor Kawnan yip mindiy, gosimb niŋrep giy, biynimb niŋey tep gip gok nep dinimimb.

4 Kun giy dem mey, kuyip tap bilokep woŋg ar kun ak aŋgay, chin pen, Gor nup aŋgniŋyiŋg, biynimb gok kuyip minim tep ak aŋgñiyiŋg gi mindeniŋgambun aŋgyak.”

5-6 Kun aŋgeyak, niŋey kuyip tep gek, bi onep ar ak aŋgay, dand bi Jiysis minim dand amemb gok mindeyak ak apey, ñin jun ar ay aŋgyak, “Gor. Nand bi guniy kuyip kond mindenimin aŋgyak.” Bi kun gok mey, Stiypin bi Gor nup chiŋgiy, Gor Kawnan yip nep mindek ak; Piyliyp ak; Prokoras ak; Naykena ak; Tiymon ak; Pamiynas ak; Niykolas ak. Bi Niykolas kun ak, nuk miñmon Antiyok nimb ak pen; nind Jiwda lotiw minim ar ak kindik giy, kisen Jiysis nup chiŋgak. 7 Pen bi Jiysis minim dand amemb gok, kiyk Gor minim ak aŋgñey amnakniŋ, Jerusalem biynimb kuŋay yimb nep niŋyak. Bi Gor nup simboŋgep yomb gok kunep; kuŋaynep, Jiysis nup gosimb niŋyak.

Stiypin Nup Dand Kor Amniyak

8 Stiypin, bi Gor Kawnan yip mindek ak, tap mageprek gok, biynimb mindyiŋgipay namb okok giyiŋgip. 9 Pen Jiwda bi miñmon keykey okok nimb gunap ap nan-giy, minim ar nokom aŋgey niŋiy kuyip “Priyman” aŋgyiŋgipay. Bi kun gok, gunap Sayriyniy nimb, gunap Aleksandriya nimb, gunap Siyliysiya nimb, gunap Esiya nimb. Kiyk Stiypin gak rek niŋiy, nup minim kilis yimb giy aŋgyak ak pen, 10 Gor Kawnan ak nup gos tep yimb ñakniŋ, minim yerip aŋgyak ak, gosimb niŋrep giy pen kunep aŋgek, nup pen aŋgniŋgiy rek ma ayak.

11 Pen kiyk Stiypin nup aŋg mer niŋiy, am bi minim yesek aŋgep gok kuyip kapkap aŋgrep gey, kiyk apiy aŋgyak, “Chin niŋbun; bi biy Mosis minim tikak ak aŋgjiwiy, Gor nup aŋgjiwiy gip aŋgyak.”

12 Kun aŋgiy, bi low tiysa gok diy, bi kanjsol gok diy, biynimb yikop gok diy simbwur kuyip ak timey gek, Stiypin nup kor giniŋg, dand kanjsol kay mindeyak ak amniyak. 13 Dand amiy, bi yesek aŋgep gunap sek dand apey, kiyk aŋgyak, “Chin niŋbun: bi kun biy per Gor aŋgniŋep korip ak aŋgjiwiy, chinup Jiwda kay low minim apun ak aŋgjiwiy gip aŋgyak. 14 Pen nuk minim bap aŋgek niŋnuk ak aŋgak, ‘Jiysis bi Nasaret nimb ak, kisen Gor aŋgniŋep korip biy timey giy, Mosis minim aŋgek gipay ak aŋgek, kirgiy giniŋgambay aŋgak’ aŋgyak.” 15 Pen bi kun gok, bi kanjsol gok yip niŋmindyakniŋ, Stiypin jomluk nup ak, enjol jomluk rek ayak.

7

Stiypin Kanjsol Kay Kuyip Minim Aŋgak

1 Pen bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak, Stiypin nup aŋgak, “Minim nip apay kun ak, niŋind apay akaŋ?”

2 Aŋgek, Stiypin aŋgak, “Bapiy mam sikop. Niŋim! Basind yes chin Ebraham, wosrey miñmon Haran ma amnak, miñmon Mesopotemiya nep mindakniŋ, Gor Biyomb tep yimb chin ak nup aŋgak, 3 ‘Miñmon nak biy kirgiy, biynimb kanj kayn nak gok kirgiy, miñmon yand nip aŋgñiniŋgayn ak amnimin aŋgak.’ 4 Aŋgek, Ebraham miñmon yomb Kaldiya mindyiŋgip ak kirgiy, miñmon Haran am mindyiŋgip. Kisen nop kumek, Gor aŋgek, ap mindyiŋgip miñmon Jiwda biy. 5 Ñin kun ak, Gor Ebraham nup, mankumb wikan bap ma aŋgak; yikop ap mindyiŋgip.

“Pen ñin kun ak, Ebraham ñapan bap ma tikak, yikop nep mindek. Gor Ebraham nup aŋgak, ‘Kisen mankumb kun biy, nand diniŋgamban. Ñapan nand tikeniŋgamban tikey amniŋgamb gok, mankumb kun biy kunep diy mindeniŋgambay aŋgak.’ 6 Pen Gor minim bap aŋgak, ‘Ñapan nand tikeniŋgamban tikey amniŋgamb gok, am biynimb gunap miñmon okok mindey, kuyip maŋgiysek miñ ay, timey yimb giy, kalambis woŋg rek aŋgayey giyakniŋ; simiy pow handret (400) yiniŋgamb. 7 Biynimb nip gok kuyip kun giniŋgambay ak, yand kuyip timey giniŋgayn. Biynimb nak gok, miñmon kun ak kirgiy, ap yip lotiw gi mindeniŋgambay miñmon biy aŋgak.’

8 “Pen Gor Ebraham nup minim bap aŋgay aŋgak, ‘Ñapan nand tikeniŋgamban tikey amniŋgamb gok, nimbip maŋgiysek kond mindeniŋgayn ak mey, kumbak tiknimimb aŋgak.’ Aŋgek, kisen Ebraham ñinuk Aysek nup tikiy, ñin onep jiy ak mindiy, kumbak nup ak tikak. Aysek pen Jekop nup tikak. Jekop nund pen, ñi onep wimiŋgan ak kuyip tikek mey, chin Jiwda biynimb kiñiŋ keykey mindpun. 9 Basind kun gok, numam Josep nup niŋey yiruk gek, bi gunap kuyip ñeyak, taw dand miñmon Yijip amniyak. Dand amey, mindrep ma gak ak pen, Gor Josep nup sakiy ma gak; nuk yip nep mindiy, 10 Yijip biyomb Perow nup gos ñek aŋgak, ‘Bi Josep biy, niŋrep yimb gip aŋgiy’ nup aŋgek, korip tap nup gok sek, miñmon Yijip sek kond mindyiŋgip.

11 “Kisen ñin bap yiwan yomb sikerek ak, miñmon Yijip sek, miñmon Keynan sek apek, basind chin tap keñmaŋgiy piyow niŋiy, ñiŋniŋgiy rek bap ma mindek; gos par yimb ayak. 12 Jekop minim bap niŋak; tap keñmaŋgiy kuŋay mindek miñmon Yijip ak mey, ñinuk sikop kuyip aŋgek, keñmaŋgiy tawniŋg amniyak. 13 Am taw dand apiy, ñimb diy, tip ak pen tawniŋg amniyak. Amjakey, numam Josep kuyip aŋgak, ‘Mam sikop, nimb yip an aŋgiy niŋbim? Yand namam nimbik Josep nep aŋgak.’ Aŋgek, Yijip biyomb Perow, minim kun ak niŋiy aŋgak, ‘Ak Josep numam sikop-ey aŋgak.’ 14 Josep pen, bapiy Jekop, biynimb nuk gok yip kasek winiŋgiy aŋgiy, minim yokek, nop Jekop biynimb ñin jiwiy omiŋal nokom rek diy, yip wiyak. 15 Ap miñmon Yijip mindiy nuk kumak. Mind dand amiy, basind sikop kun gok maŋgiysek kumdiyak. 16 Kuyip komniŋg; dand andkind miñmon Sekem amiy, komyak. Miñmon Sekem kun ak, basind yes Ebraham, binak Hemow nup tawiy, ñinuk sikop kuyip aŋgak.

17 “Pen Gor Ebraham nup nind giniŋgayn aŋgiy aŋgayak rek giniŋg gakniŋ, biynimb chin gok, tikey amiy apiy giy, kuŋay yimb mindeyak. 18-19 Ñin kun ak Yijip biynimb kiyŋ yomb kiyk kisenimb bap diyak. Kiyŋ kun ak, basind Josep nup ma niŋak ak mey, biynimb chinup gok timey yimb giy, minim kilis aŋgek, ñapan kiyk gok tikiy, mis okok yokey, key mindiy kumyiŋgipay.

20-22 “Kun giyak ak pen, ñin kun ak, biber bap ñi tep yimb bap tikiy, yimb nup Mosis aŋgrik. Ñi kun ak nup takin omiŋal nokom, korip miŋgan okok nep weyger mindyiŋgip. Kisen dam mis akyaŋ ayerik, kiyŋ panuk ak ap nup niŋiy, dand amiy, ñapan yand aŋgiy yimaŋgiyiŋgip. Nup kun giy yimaŋgiyek yomb gek, Yijip biynimb kiyk yerer giyiŋgipay ak, nup aŋgñirep giyak. Nuk bi minim kilis giy aŋgiy, woŋg kilis giy giyiŋgip.

23-24 “Pen Mosis simiy nuk kuŋaynep yinek aŋgak, ‘Biynimb yand Yisrel kuyip am niŋiy wiyn aŋgak.’ Pen ñin kun ak niŋak; Yijip bi bap, Yisrel bap yip penpen gerik. Mosis niŋiy, Yijip bi anup pisnep yimb pikayek kumak. 25 Pen, Mosis gosimb nuk niŋak ak: Biynimb yand Yisrel biynimb gok aŋgniŋgambay, ‘Gor Mosis nup gosimb ñek, ap chinup kond mindniŋg gisap ak mey; kisen mindrep giniŋgambun aŋgniŋgambay aŋgiy’ niŋak ak pen, gos kun ak rek kiyk ma niŋyak.

26 “Pen minek ap niŋak; Yisrel bi omiŋal penpen gerik. Niŋiy aŋgak, ‘Mam omiŋal. Nir omiŋal penpen gispiyr ak kirgiyr aŋgak.’ 27 Aŋgek, numam bap Mosis nup diyokiy aŋgak, ‘Nip an aŋgek, biyomb mindiy, chinup kond mindpan? 28 Toyrik Yijip bi bap pikaynak ak; miñiy pen yip pikayniŋg ap aspan?’

29-30 “Kun aŋgek, bi pikaypiyn kun ak niŋbay aŋgiy, Mosis pirik miñmon Miydiyen amiy, bi yikop bap rek mindek, simiy ñin jiwiy omiŋal rek yinak. Ñin namb kun ak, nuk biyn diy, ñi omiŋal tikak. Kisen minek bap, am miñmon nep Saynay dum maŋ okok mindiy niŋak: enjol bap ap mon bind ak mindiy, mon maŋlaŋ rek gak. 31-32 Kun gek, Mosis niŋiy, tap kun ak yerip gip aŋgiy, maŋ siŋak apiy niŋakniŋ, Gor aŋgak, ‘Nasind yes Ebraham, Aysek, Jekop, Gor kiyk mey yand nep aŋgak.’ Kun aŋgek, ‘Ak Gor nep aŋgip aŋgiy,’ pirikiy kuyaŋgak. 33 Pen Gor Mosis nup aŋgak, ‘Yand Biyomb suŋ-tep yimb ak; wikan biy opan rek, tomb tirup nand ak tuŋgasikan. 34 Yand niŋbiyn: Yijip biynimb gok, biynimb yip Yisrel kay kuyip timey yimb gey, siy apay. Kun ak niŋiy, kuyip ap dand amniŋg gispiyn. Nand Yijip amnimin aŋgak.’

35 “Gak kun ak mey, bi Yisrel biynimb nup nind, an aŋgek chinup kond mindniŋg gispan aŋgyak ak nep; Gor mon maŋlaŋ rek giyiŋg aŋgek, biyomb kiyk mindiy, kuyip diniŋg andkind Yijip amnak. 36 Yijip amiy, tap mageprek gunap kuŋay yimb nep giy, biynimb nuk Yisrel kuyip dand ñiŋg solwara ‘Likañ’ apay ak, tikiy kind bindoŋ ameyak, tap mageprek gok gi mindyiŋgip. Kun gi mindek, simiy ñin jiwiy omiŋal yinak. 37-38 Nuk kun okok mindiy, enjol minim aŋgek niŋiy, biynimb gok kuyip aŋgñiyiŋgip. Nuk nep mey, minim bap aŋgak, ‘Kisen Gor namam nimbip bap deniŋgamb, nimbip Gor minim aŋgñimbiyn rek ak aŋgñiniŋgamb aŋgak.’

39 “Nuk Gor minim tep ak chinup maŋgiysek aŋgñak ak pen, basind chin gok minim aŋgak ak ma niŋyak. Kiyk Mosis nup kirgiy, andkind Yijip amnun aŋgiy gos ak niŋiy, 40 Mosis numam Eron nup aŋgyak, ‘Namam chinup Yijip nimb dand owak ak, akay amimb ak ma niŋbun. kun ak nand tap chin aŋgniŋjun gunap gayey, chinup kond mindyakniŋ, andkind Yijip amnun aŋgyak.’

41 “Kun aŋgiy, kaw ñiluk rek bap gay, kuyip tep gakniŋ, tap ñiŋemb pik dap simboŋg ñiyak.

42 “Kun geyak, Gor kuyip kirgiy aŋgak, ‘Kun gipay ak, pumb, takin, gap gok monmon aŋgniŋyaŋ aŋgak.’ Ñin kun ak kiyk tap kun gok nep aŋgniŋyak ak mey, bi Gor minim aŋgep bap, Gor aŋgak rek, buk ak tikiy aŋgak:

‘Yisrel biynimb. Nimb nind simiy ñin jiwiy omiŋal rek, miñmon nep namb okok taŋgyiŋgipim ñin ak, kanj kaw siypsiyp tap okok pikiy yip simboŋgipik? Ak yip ma simboŋgipik. Nimb pen tap yesek omiŋal, key gaypik ak aŋgniŋyiŋgipim. 43 Tap kun ak, bap Molok aŋgyiŋgipim. Bap gap rek gay, Repan aŋgyiŋgipim. Tap gor yesek omiŋal kun ak nep, ser korip gi dand taŋgyiŋg, lotiw gi mindyiŋgipim. Gipik kun ak, yand nimbip aŋgyoken, am kalambis mindeniŋgambim miñmon Babiylon bak okok aŋgak.’.”

44 Stiypin kun aŋgiy, minim bap pen aŋgak, “Wosrey basind sikop miñmon nep namb okok mindyiŋgipay ñin ak, Mosis Saynay dum biyoŋ amek, Gor nup minim gunap aŋgiy aŋgak, ‘Sel korip yip gosimb niŋniŋgiy bap kun kun giy giniŋgiy aŋgek,’ Mosis ap kuyip aŋgek, korip aŋgak kun ak rek giyak. 45-46 Geyak, pernep mindyiŋgip. Pen Mosis kumek, basind Josiwa kuyip poŋind, ser korip kun ak dand wiyakniŋ, biynimb kind akniy mindeyak gok, ñawil di mindyakniŋ, kuyip pisnep yuk yokyak. Ser korip kun ak mindiy, mind dand amiy, kisen kiyŋ Depiyt, bi Gor niŋek tep gak ak, Gor nup aŋgniŋiy aŋgak, ‘Yand korip nip tep bap gen, chin Jekop ñapan nuk gok ap korip kun ak nip aŋgniŋjun?’ 47 Aŋgek, Gor aŋgak ‘Mer. Ñi nand Solomon nep korip yip ak giniŋgamb aŋgak.’ Aŋgek, kisen ñinuk Solomon Gor aŋgniŋep korip aŋgak kun ak gak.

48 “Pen Biyomb Gor tap okok maŋgiysek gayak ak, biynimb ñin maŋgiy diy korip giniŋgambay ak, nuk ma mindeniŋgamb. Bi Gor minim aŋgep bap minim kun ak aŋgiy aŋgak:

49 ‘Semb biyoŋ gay, yand mindpiyn. Man biy gay, tomb yand aypiyn. Yip yerip korip tep ak giy, añiŋ ayaŋ aŋgiy apim? 50 Tap gok maŋgiysek ñin maŋgiy yand ak ma gaypiyn akaŋ aŋgak.’ ”

51 Stiypin minim kun ak kun giy aŋgiy aŋgak, “Nimb minim ma niŋiy, timey yimb nep gipim. Gor Kawnan ak nimbip gos tep ñek niŋbikip ak pen, per mer apim. Nasind sikop giyiŋgipay rek nep gipim. 52 Nasind sikop bi Gor minim aŋgep gunap kuyip ma kirgiyak, maŋgiysek timey giyak. Gor Ñi tep ak winiŋgamb aŋgyak gok kuyip maŋgiysek pikayak. Nimb pen; Ñinuk tep ak apek, mimuŋg niŋiy ñapik. 53 Pen Gor low minim nuk, enjol gok kuyip aŋgek dand wiyak ak, niŋiy ma dipik aŋgak.”

Stiypin Nup Kamb Diy Pik Ayey Kumak

54 Stiypin minim kun ak aŋgakniŋ, kuyip milukrimey yimb yapek, meŋg siwbirikiy kaljiwyak. 55 Pen Gor Kawnan ak Stiypin yip mindek ak mey; semb ar biyoŋ niŋak: Gor melik tep ak sek mindiy, Jiysis bak siŋak mindek. 56 Niŋiy aŋgak, “Niŋim! Yand niŋsipiyn; semb biyoŋ miŋgan sek mindip. Gor Ñinuk ñin yipund kind okok ken jakiy mindip aŋgak.”

57-58 Stiypin kun aŋgek, timund kiyk ak pilgiy, nup minim yomb yimb aŋgiy, maŋgiysek tikjakiy, ap nup chichiy diy, dand mis akyaŋ ken amniyak. Dand amiy, bi nup minim yesek aŋgyak gok, kaljiwiy, tiŋgliys kiyk gok tuŋgasik, bi paranj Sol mindek maŋ siŋak ayey, nuk kond mindakniŋ, kiyk Stiypin nup kamb jiw pikyak.

59 Nup kun giy pikyakniŋ, aŋgak, “Jiysis! Kawnan yip ak dan aŋgak.” 60 Kun aŋgiy koŋgim piŋiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Biyomb. Yip pikaysipay biy, tap siy tap timey gispay ak niŋiy kirginimin aŋgak.” Kun aŋgiy kumak.

8

Biynimb Jiysis Nup Gosimb Niŋyak Gok Miñmon Okok Amiy, Minim Aŋgñiyak

1-3 Stiypin kumek, bi Jiysis nup gosimb niŋyak gunap, simb gek siy aŋgyiŋg, dam komyak. Nup pikey kumak kun ak, binak Sol panj aŋgak. Ñin kun ak, Jerusalem kay, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, timey giniŋg nep giyak. Sol nuk korip korip giyiŋg, biynimb gok kuyip monmon nep pik lipiŋg dam miñ ayiŋgip. Kun gek, gunap pirik, Samariya amniyak; gunap pirik miñmon Jiwdiya tiŋgoŋ okok amniyak. Bi Jiysis minim dand amemb onep wimiŋgan ak, kiyk Jerusalem nep mindeyak.

Piyliyp Minim Aŋgñak Miñmon Samariya

4 Biynimb Jiysis nup gosimb niŋiy, pirik am miñmon okok mindeyak gok, biynimb kun okok kuyip, Jiysis minim tep ak aŋgñiyak. 5-6 Binak Piyliyp pen, am miñmon Samariya mindiy, biynimb gok kuyip, Biyomb per kond mindyiŋgipun ak wip aŋgiy, aŋgñiyiŋg, tap mageprek gok gak. Minim nuk yerip yerip aŋgak ak, timund pik niŋrep yimb giyak. 7 Biynimb kichekiy malñiluk sek mindeyak gok, gosimb niŋyaŋ aŋgiy, tap kun gok aŋgek, wal aŋgyiŋg mis amniyak. Biynimb ñin tomb kalaw gak gok sek, biynimb ñin tomb timey gak gok sek gek, suŋ ayak. 8 Kun gek, biynimb maŋgiysek miñmiñ yimb giyak.

9 Pen miñmon yomb kun ak, bi bap mindyiŋgip. Yimb nuk Saymon. Nuk kunj giy, tap mageprek gunap giy, yesek aŋgiy aŋgyiŋgip, “Yand biyomb.” Aŋgek, Samariya biynimb gos kuŋay yimb niŋyiŋgipay. 10 Biynimb yimb mindek gok, biynimb yimb ma mindek gok, Saymon minim aŋgak rek nep niŋyak. Niŋiy aŋgyak, “Bi kal timey kun biy, bi bap key mer; mey biyomb kond mindyiŋgipun anep aŋgyak.” 11 Tap mageprek gok per gakniŋ, biynimb gok gos kuŋay niŋiy; minim aŋgak rek nep niŋyiŋgipay. 12 Pen kisen Piyliyp apiy, kuyip Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim tep ak aŋgñiyiŋg, Jiysis mey, bi Kiyŋ yomb key yimb per kond mindpun ak aŋgek, Jiysis nup gosimb niŋiy, ñiŋg pikyak. 13 Saymon kunep, Jiysis nup gosimb niŋiy, ñiŋg pikiy, Piyliyp nup kisen gakniŋ, nuk tap mageprek gok kuŋay yimb nep gek niŋiy, Saymon gos par yimb ayak.

14 Bi Jiysis minim dand amemb onep wimiŋgan ak, Jerusalem mindey, kuyip minim bap aŋgyak, “Samariya biynimb Gor minim niŋsipay aŋgyak.” Kun aŋgeyak niŋiy, Piyta yip, Jon yip kuyip aŋgyokey, Samariya amnirik. 15-17 Amiy, Gor nup aŋgniŋiy aŋgrik, “Biynimb guniy Jiysis nup gosimb niŋyak ak pen, Kawnan nip ak diy ñiŋg ma pikyak aŋgrik.” Kun aŋgiy, kuyip diniŋyiŋg aŋgrik, “Kawnan nand ak kuyip nokom nokom yoknimin aŋger,” Gor Kawnan nuk ak kuyip keykey yokak.

18 Kiykmiŋay kun giy Gor nup aŋgniŋer, Kawnan nuk ak biynimb gok kuyip yokak ak, Saymon niŋiy, yand kunep ginim aŋgiy, kuyipmiŋay maniy yomyiŋg aŋgak, 19 “Gor niripmiŋay kond mindakniŋ, biynimb gok yikop diniŋer, Kawnan nuk kuyip ker amimb ak, nirip tawiy yand kunep ginim aŋgak.”

20 Kun aŋgek, Piyta aŋgak, “Gor Kawnan nuk yikop ñimb kun ak, yenen tawniŋg gispan? Maniy kun ak nak yip key kuyiŋg yownimuŋ! 21 Woŋg chir gipur ak nak yip mer. Gosimb nand niŋban ak, Gor niŋek tep ma gip. 22-23 Yand niŋbiyn: gos timey niŋban kun ak, nip miñ ay wos giniŋg gisap. Tap siy tap timey ginim aŋgiy gos niŋban ak kirgiy, miluk niŋban ak kirgiy, Gor nup aŋgniŋeniŋgamban, timey yimb gipan kun gok niŋiy kirginiŋgamb aŋgak.”

24 Aŋgek, Saymon aŋgak, “Nirmiŋay biyomb anup aŋgniŋer, tap yip ginimuŋ aŋgiy aspiyr kun ak ma ginimuŋ aŋgak.” Aŋgek, aŋgak rek girik.

25 Pen Piyta yip, Jon yip biynimb okok kuyip, Jiysis kuyipmiŋay yerer gak minim ak aŋgñiy, andkind Jerusalem amniŋg, kinjeŋnamb okok amyiŋg, Samariya biynimb wikan gunap kuyip, Gor minim tep ak aŋgñiyiŋg amnirik.

Piyliyp Bi Yitiyopiya Nimb Bap Nup Minim Aŋgñak

26 Pen Gor enjol bap apiy, Piyliyp nup aŋgak, “Jerusalem nimb Gasa ambay kinjeŋ par ak amnimin aŋgak.” 27 Aŋgek, Piyliyp kinjeŋ aŋgak par kun ak amiy niŋak: biyomb bap, kanj hos lipiŋg dand taŋgip tap band ar ak bisgiy, kinjeŋ ar kun ak amek. Bi kun ak nuk, kiwiyn biyn yomb miñmon Yitiyopiya kond mindep ak nup woŋg giyiŋg, maniy nup ak kond mindyiŋgip. Pen nuk Jerusalem Gor aŋgniŋep korip ak amiy, lotiw mindiy, 28 andkind miñmon Yitiyopiya amniŋg, Baybol buk band, Asaya tikak ak diy, niŋyiŋg amek.

29 Pen Gor Kawnan ak Piyliyp nup aŋgak, “Hos tap band lipiŋg dand amjap bak siŋak amiy, yip amnimiyr aŋgak.”

30 Aŋgek, Piyliyp aŋgak rek amiy niŋak: biyomb Yitiyopiya nimb kun ak, bi Gor minim aŋgep Asaya buk band tikak ak, niŋyiŋg amek. Piyliyp niŋiy aŋgak, “Buk niŋyiŋg amjipan kayaŋ ak, minim kiñiŋ ak aspiyn kun aŋgiy niŋsipan akaŋ mer?”

31 Aŋgek aŋgak, “Biynimb gunap yip minim kun ak aŋgñey niŋiy rek, niŋnim aŋgak.” Kun aŋgiy, Piyliyp nup aŋgak, “Ap ar biy bisgey amnur aŋgak.” Aŋgek, am ar kun ak bisgak. 32 Pen Baybol buk band Asaya tikak kun ak aŋgak:

“Kanj siypsiyp ñiluk pikniŋg; yikop poŋind amiy pikpay. Pen kas kuyip gok tikyakniŋ, wal ma apay. Kun ak rek nup kunep gey, minim ma aŋgniŋgamb. 33 Tap timey bap ma yimb giniŋgamb ak pen; nup yesek aŋgiy, pikniŋgambay ak, kisen bi an rek mindiy kun kun giyiŋgip aŋgniŋgamb? Nuk ñi pañ gunap tikayek ak, kun apyap aŋgak.”

34 Asaya minim aŋgiy tikak kun ak niŋiy, biyomb Yitiyopiya nimb ak Piyliyp nup aŋgak, “Anup aŋgak? Nuk key akaŋ, biynimb gunap kuyip aŋgak?”

35 Aŋgek, Piyliyp bi kun anup, Asaya minim tikak kiñiŋ kun ak aŋgiy, Jiysis nup minim tep ak aŋgñirep gak.

36 Pen kun giy minim aŋg dand amyiŋg niŋrik, ñiŋg bap mindek. Bi kun ak Piyliyp nup aŋgak, “Ñiŋg mindip biy, yip ñiŋg pik ñiniŋgamban?”

37 Aŋgek aŋgak, “Nand Krays nup gosimb niŋiy mey, ñiŋg pikniŋgamban aŋgak.”

Kun aŋgek aŋgak, “Yand niŋbiyn; Jiysis Krays mey Gor Ñinuk yimb aŋgak.”

38 Aŋgek, hos tap lipiŋg dand taŋgip ar bisgiy aperik ak, hos ak sek kun siŋak ay, ñiŋg biyaŋ amiy, Piyliyp bi kun anup, ñiŋg pikñak. 39 Kun giy ñiŋg pikñiy, kumb biyoŋ wirikniŋ, Gor Kawnan ak, Piyliyp nup dand wikan bap amek, bi kun ak nup ma niŋak. Nuk pen miñiy Jiysis yip mindpiyn aŋgiy, tep gakniŋ, Yitiyopiya amnak.

40 Pen Gor Kawnan ak Piyliyp nup dam miñmon Esdot ayek, biynimb miñmon kun okok mindeyak gok kuyip, Jiysis minim tep ak aŋgñiyiŋg aŋgñiyiŋg, gi dam dam miñmon Siysariya amjakak.

9

Bi Sol Jiysis Minim Niŋak

1 Pen Sol biynimb Jiysis minim niŋyak gok kuyip pikayin aŋgiy, per kilis yimb giyiŋgip. Minek bap am bi Gor nup simboŋgep yomb yimb anup aŋgak, 2 “Yip minj gunap tikñenimin; dand Jiwda nan-gep korip keykey mindip miñmon yomb Damaskas amiy, kuyip ñiniŋgayn. Minj kun ak tikiy aŋgnimin, ‘Nimb biynimb Jiwda nan-gep korip miñmon Damaskas nimb opim gok, biynimb Jiysis nup gosimb niŋbay gunap mindeniŋgiy ak; Sol nup aŋgem, miñ ay, dand Jerusalem winimuŋ aŋgiy,’ tiknimin aŋgak.”

3 Kun aŋgek, minj keykey tikñakniŋ, dand Damaskas maŋ maŋ gakniŋ; melik yomb ak, semb biyoŋ nimb nup niŋak. 4 Niŋek, Sol kanj hos ar biyoŋ nimb apyap man biyaŋ pikakniŋ, minim bap aŋgak, “Sol! Sol! Yip yenen per pikniŋg gipan?”

5 Aŋgek aŋgak, “Biyomb. Nand an?”

Aŋgek aŋgak, “Yand Jiysis, yip per pikayniŋg gipan ak nep nip aspiyn aŋgak.” 6 Kun aŋgiy aŋgak, “Nand tikjakiy, miñmon yomb Damaskas amiy, bi bap ap nip minim aŋgnimuŋ rek niŋiy ginimin aŋgak.”

7 Pen bi Sol yip wiyak gok, nuk apyap pikakniŋ, minim maŋgiy anep niŋiy, bi nonim ak ma niŋiy, gospar ay minim gunap ma yimb aŋgyak.

8 Nuk kun giy apyap pikiy, tikjakiy niŋak; windin nup ak pisnep koy gak. Kun gek, binuk yip wiyak gok, ñin kind nup ak diy, poŋind Damaskas amniyak. 9 Nup kun giy windin koy gek; ñiŋg, keñmaŋgiy tap gok ma ñimbiy, ñin omiŋal nokom, yikop nep mindek.

10 Pen bi bap miñmon kun ak mindek. Yimb nuk ak Ananayas. Nuk day niŋak; Jiysis nup aŋgak, “Ananayas!”

11-12 Aŋgek, Jiysis aŋgak, “Sol bi miñmon Tasas nimb ak, day niŋimb: nup am diniŋamban, windin koy gak ak suŋ ayip. Nuk miñiy yip aŋgniŋyiŋg mindip Jiwdas korip ak. Kun ak nand kinjeŋ ‘Yipund’ apay ak amiy, Jiwdas korip amjakiy kuyip aŋgnimin, ‘Sol nup niŋniŋg aswiyn aŋgnimin’ aŋgak.”

13 Jiysis kun aŋgek, Ananayas aŋgak, “Biyomb. Yand niŋbiyn: biynimb kuŋay yimb nep apay, ‘Bi Sol kun ak biynimb nip ker mindpay gok kuyip, per timey yimb gip miñmon Jerusalem apay.’ 14 Nuk miñiy wip biy, yikop ma wip: biyomb Gor nup simboŋgipay gok, minim kuyip ak niŋiy, chin lotiw mindiy yimb nip apun gok, miñ ayin aŋgiy wip aŋgak.”

15 Ananayas kun aŋgek, Jiysis aŋgak, “Amnimin apiyn kun ak, ma piriknimin. Bi kun anup woŋg gunap pisnep aŋgaypiyn. Nuk minim tep yip ak Yisrel biynimb guniy aŋgñiy, biynimb okok kuyip aŋgñiy, biyomb gunap aŋgñiy, giniŋgamb. 16 Pen yand gen nup añiŋ yapiy, miker yomb diyiŋg, woŋg kun ak giniŋgamb aŋgak.”

17 Pen Ananayas kun giy day niŋiy, Jiwdas korip ak amiy niŋak: Sol mindek. Nup diniŋyiŋg aŋgak, “Mam Sol. Bi Jiysis kinjeŋnamb miseŋ gek niŋnak ak, yip aŋgyokamb aswiyn. Windin ak tip niŋiy, Gor Kawnan ak kunep dinimin aŋgak.” 18 Kun aŋgakniŋ, tap aŋoy band rek windin nup yiwgiy mindek ak, waniŋgyowakniŋ, day windin niŋak. Won kun anep, Ananayas Sol nup ñiŋg pikñak. 19 Pen Sol ñin omiŋal nokom yikop kinak rek; tap ñimbek nup giy aŋgak.

Sol Minim Aŋgñak Miñmon Damaskas

Pen Sol nuk Jiysis biynimb nuk gok yip Damaskas mindiy, 20 Jiwda nan-gep korip okok taŋgiy, Jiysis minim ak, biynimb gok kuyip aŋgñiy aŋgak, “Jiysis, Gor Ñinuk yipund giy yimb aŋgak.”

21 Kun giy aŋgñek, niŋiy jiw di giyiŋg aŋgyak, “Bi biy mey, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip girimey giyiŋgip miñmon Jerusalem rek? Miñiy gunap sek miñ ay, dam Jerusalem biyomb gok kuyip ñiyn aŋgiy wip rek ayip aŋgyak.” 22 Sol Jiysis minim aŋg dand amiy, bi kiyŋ yomb key per kond mindyiŋgipun ak mey, Jiysis nep aŋgiy, yipund giy yimb nep aŋgek, bi Jiwda Damaskas mindeyak gok, minim bap pen aŋgniŋgiy rek ma ayak.

23 Pen kisen mind dand amiy, Jiwda kay ap nan-giy, minim aŋg ar nokom ay aŋgyak, “Sol nup pikayjun aŋgyak.” Minim aŋgyak kun ak Sol niŋak.

24-25 Miñmon yomb kun ak, kamb wariy nep gi kus kus giyak ak mey, kinjeŋ tam taŋgyiŋgipay taŋgyiŋgipay gok, Sol nup ñaŋgun aŋgiy, pumbnamb kisyimken ñiluk aymindyiŋgipay. Kun geyak minek bap, kisyimken biyaŋ Sol minim aŋgek bi minim nup niŋyiŋgipay gok, nup wand miŋgan yomb ak yiŋgiy, miñ tiwniŋgiy, lipiŋg wiyndiw miŋgan biyoŋ nimb lum biyaŋ yokeyak, pirik amnak.

Sol Jerusalem Am Mindek

26 Pen Sol Jerusalem amiy, biynimb Jiysis ker mindeyak gok yip jimñiy mindon aŋgek, kiyk niŋiy, bi biy Jiysis nup ma chiŋgip; chinup pikayniŋg nep wip aŋgiy, pirikyak. 27 Kun geyak Banabas, Sol nup dand, bi Jiysis minim dand amemb gok mindeyak ak amiy, kuyip aŋgak, “Bi kun biy nup niŋiy ma piriknimimb. Minim tep chin niŋbun rek niŋimb. Minek bap miñmon Damaskas amniŋg, kinjeŋnamb ak amek, Jiysis miseŋ giy nup minim gunap aŋgek niŋak. Kisen am Damaskas biynimb kuyip, ma pirikiy, Jiysis minim tep ak monmon yimb aŋgñak aŋgak.” 28 Banabas kun aŋgek, Sol nup deyak, kiy yip Jerusalem mindiy, Jiysis minim tep ak ma pirikiy, monmon yimb aŋgñak. 29 Pen bi Jiwda, Griyk minim aŋgyak gok, nuk yip penpen aŋg amiy apiy giy, pisnep pikayun aŋgiy gos ak niŋyak. 30 Pen bi Jiysis nup gosimb niŋyak gunap, minim kun ak niŋiy, nup poŋind dam Siysariya amiy, yokey miñmon nuk Tasas amnak.

31 Ñin kun ak, miñmon Jiwdiya, Galiyliy, Samariya, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, mind tep giy, Gor minim ma kirgiy; direp yimb ginjun aŋgyak. Gor Kawnan ak, kuyip kond mindakniŋ, mindrep giy, biynimb kuŋaynep Jiysis nup diyak.

Piyta Yiniyas Nup Gek Jak Amnak

32 Piyta biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, miñmon keykey niŋraŋgyiŋgip. Kun giy niŋraŋgiy, minek bap biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, niŋiyn aŋgiy miñmon Liyda amnak. 33 Miñmon kun ak, bi ñin tomb kalaw gek, minj ar nep kin mindek simiy yin jiy ayak bap mindek. Yimb nuk Yiniyas.

34 Piyta bi kun anup aŋgak, “Yiniyas. Tap nip gip ak, Jiysis gek suŋ ayniŋgamb. Jakiy, minj ak par tep gan aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, nup suŋ ayek, 35 giraŋgakniŋ, Liyda biynimb gok sek, Saron biynimb gok sek nup niŋyak rek, Jiysis nup gosimb niŋyak.

Tabiyta Kumek, Piyta Gek Tip Tikjakak

36 Pen Piyta miñmon Liyda nep mindakniŋ, biyn Jiysis nup gosimb niŋak bap kumak, yep miñmon yomb Jopa. Biyn kun ak yimb nuk Tabiyta. Pen Griyk minim aŋgiy, nup Dokas aŋgyak. Nuk biynimb okok kuyip kond mindrep giy, biynimb simbgeprek gok kuyip woŋg giñiyiŋgip. 37 Biyn kun ak kumek, nup ñiŋg pikñiy dam ayak korip miŋgan ar akyoŋ. 38 Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, minim bap niŋyak; Piyta ap mindek miñmon Liyda. Kiyk niŋiy, bi omiŋal yokey, amiy aŋgrik, “Nand chir yip kasek apey amnun aŋgrik.” 39 Aŋgerik, Piyta tikjakiy, kiymiŋay yip Jopa amiy, nup poŋind Tabiyta kumek, dam ayak korip ar biyoŋ amniyak. Pen biyn kaŋil ap mindeyak gok, biyn kumak kun ak, nind kim mindyiŋg chech tap kuyip yikop ñiyiŋgip gok, Piyta nup yomyiŋg, siy aŋgyak. 40 Nuk pen biynimb ap mindeyak gok kuyip, aŋg mis biyaŋ yokiy, koŋgim yimiy, Gor nup aŋgniŋiy, tuŋgandikiy Tabiyta nup niŋyiŋg aŋgak, “Tabiyta. Tikjakan!” Aŋgek, Tabiyta Piyta nup niŋiy, tikjakiy bisgak. 41 Piyta ñin kind nup ak diy, di jakñiy, am biyn palpal gok sek, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok sek kuyip, aŋgek apey, “Tabiyta biy aŋgak.”

42 Pen Piyta kun gek, minim kun ak Jopa biynimb maŋgiysek niŋiy, biynimb kuŋaynep, Jiysis nup gosimb niŋyak. 43 Pen Piyta nuk miñmon Jopa kun ak, bi kaw wak woŋg giyiŋgip bap yip, ñin gunap tapin mindyiŋgipiyr. Bi kun ak yimb nuk Saymon.

10

Enjol Bap Ap Bi Konliyas Nup Minim Aŋgak

1-2 Pen bi amiybi gok kuyip kond mindyiŋgip biyomb bap, miñmon Siysariya mindyiŋgip. Yimb nuk ak Konliyas. Amiybi nuk kond mindyiŋgip gok kuyip “Yitaliy amiybi,” aŋgyiŋgipay. Biyomb Konliyas kun ak, biynimb korip nup ap mindyiŋgipay gok yip, Gor nup lotiw giyiŋgipay. Nuk Jiwda biynimb tap gunap ma mindek; maniy tap gok monmon ñiyiŋgip. Pen nuk Gor nup minek minek aŋgniŋyiŋgip.

3 Minek bap pumb kuyim gak won ak, day niŋak: Gor enjol bap yokek apiy aŋgak, “Konliyas!” 4 Aŋgek, pirikiy aŋgak, “Biyomb. Yip yenen aŋgak.”

Aŋgek, enjol ak nup aŋgak, “Nand Gor nup aŋgniŋying, biynimb simbgeprek gok kuyip tap monmon ñiyiŋg gipan ak; nip sakiy ma gip. 5 Nand bi gunap aŋgey, am miñmon Jopa amiy, bi Saymon Piyta apay ak nup, am aŋgey winimuŋ. 6 Nuk Saymon, bi kaw wak woŋg gip ak yip mindpiyr, ñiŋg solwara gol ak aŋgak.”

7 Pen enjol ak minim kun ak aŋgiy amnakniŋ, Konliyas bi nup woŋg giñirik omiŋal ak sek, amiybi Gor nup gosimb niŋak bap sek aŋgek apeyak, 8 kuyip enjol ak minim yerip yerip aŋgak ak aŋgñi tep giy, aŋgyokek, Jopa amniŋg saŋdiyak.

9 Am am kinjeŋnamb ak kinyak. Minek am am, pumbnamb yomb yoŋ won ak, miñmon Jopa maŋ maŋ giyak. Won kun ak Piyta, Gor nup aŋgniŋniŋg amnak, korip miŋgan ar biyoŋ. 10-11 Amiy, Gor nup aŋgniŋ mindakniŋ, nup yiwan yomb yimb ak gak. Pen biynimb nuk gok, tap daŋgiy giyakniŋ, nuk day niŋiy niŋak: semb biyoŋ miŋgan yikiy, wand yomb bap kun biyoŋ nimb lum biyaŋ owak. 12 Wand miŋgan kun ak kanj, kimin, yakir, siyŋ, saraw, Jiwda biynimb ma ñimbay tap gok keykey kuŋaynep mindek.

13 Minim bap pen aŋgak, “Piyta. Tikjakiy tap ñiŋemb kun kayaŋ gok pik daŋgiy ñiŋan aŋgak.”

14 Aŋgek, pen aŋgak, “Biyomb. Mer! Yenen ñiŋan aŋgiy apan? Chin Jiwda biynimb tap asik kun gok ma ñimbun aŋgak.”

15 Aŋgek, minim kun ak tip aŋgak, “Tap yerip yerip yand gen suŋ mindip gok, asikep aŋgiy ma aŋgnimin aŋgak.”

16 Day niŋak kun ak, tip ak niŋiy, tip ak niŋiy gak. Kisen mey, tap wand yomb kun ak, andkind semb biyoŋ amnak. 17-18 Kun gek, Piyta “Day niŋbiyn kun ak yerginiŋgamb aŋgiy,” gos kuŋay niŋmindakniŋ, bi Konliyas yokek nup aŋgniŋg wiyak bi kaw ak, kinjeŋrumb ak amjakiy aŋgyak, “Bi Saymon, yimb nuk bap Piyta apay ak, biy mindip akaŋ aŋgyak.”

19-20 Pen Gor Kawnan ak Piyta nup aŋgak, “Bi omiŋal nokom, yand key aŋgen, nip piyowsipay ak; kuyip gos kuŋay ma niŋiy; biyaŋ amiy, kiy yip minim aŋgnimimb aŋgak.”

21 Aŋgek, biyaŋ amiy, kuyip niŋiy aŋgak, “Bi piyowniŋsipim ak mey, yand nep. Yip minim bap aŋgniŋg opim?”

22 Aŋgek aŋgyak, “Biyomb Konliyas, amiybi gok kuyip kond mindip ak, chinup aŋgyokek opun. Nuk Gor nup gosimb niŋek, Jiwda kay nup niŋey tep gip. Nuk day niŋak: enjol bap apiy nup aŋgak, ‘Nand bi gunap yokey, am Saymon Piyta nup poŋind apey, minim aŋgnimuŋ ak niŋnimimb aŋgak.’ Enjol ak kun aŋgek mey, Konliyas niŋiy, chinup aŋgyokek aswun aŋgyak.”

Piyta Konliyas Korip Amnak

23-24 Kun aŋgey, Piyta kuyip aŋgek korip miŋgan amiy kinyak. Minek Piyta, bi Jopa nimb Jiysis nup gosimb niŋyak gunap diy, Konliyas yokak biriwin ak yip am am kinjeŋnamb ak kinyak. Minek mey, Siysariya amjakiy, Konliyas korip ak amniyak. Pen Konliyas nuk Piyta asaw aŋgiy, biynimb nuk gok sek, numiy numam nuk gok sek kuyip suk aŋgek ap nan-giy mindeyak. 25 Piyta amiy, korip miŋgan amniŋg gakniŋ, Konliyas nup tep gek, am tomb kiñiŋ siŋak koŋgim yimak. 26 Kun gek, Piyta nup di jakñiy aŋgak, “Yand Gor mer; yand bi yikop nen, Jakan aŋgak.”

27 Aŋgek jakakniŋ, minim aŋgyiŋg korip miŋgan biyaŋ amnirik. Amiy, Piyta niŋak: biynimb kuŋaynep ap nan-giy mindeyak. 28 Niŋiy, kuyip aŋgak, “Nimb key niŋbim: chin Jiwda biynimb gok asik tep gipun. Korip miñmon gunap ma ambun sek; Jiwda mer gok yip yiŋgoŋg giy ma tapun. Pen yand day niŋnik; Gor yip minim bap aŋgak ak mey, biynimb gunap asiŋ mindpay aŋgiy, kuyip asiknim rek ma ayip. 29 Kun ak niŋiy mey, Konliyas minim aŋgip ak niŋiy ma kirpiyn; aŋgip rek niŋiy opiyn. Kun ak yip yerginiŋg aŋgem opiyn?”

30 Piyta kun aŋgek, Konliyas aŋgak, “Yand menikarik namb siŋbiy pumb kuyim gip won biy rek, korip miŋgan biyaŋ Gor nup aŋgniŋ mindyiŋg niŋnik: bi chech tund yimb yimak bap, ap mindenik siŋak miseŋ giy aŋgak, 31 ‘Konliyas. Nand Gor nup aŋgniŋying, maniy tap gok biynimb yimgeprek gok kuyip monmon ñimban ak, Gor niŋimb. 32 Kun ak mey, bi gunap aŋgyokey, miñmon Jopa amiy, bi Saymon yimb nup bap Piyta apay ak, poŋind winiŋgiy. Nuk Saymon, bi kaw wak woŋg gip ak yip mindpiyr solwara gol ak aŋgak.’

33 “Enjol ak yip kun aŋgek, yand kasek bi yand gunap aŋgenik, nip am poŋind apey mey, yip tep gip. Biy Gor yip mindpun rek, minim kuyip aŋgnimin aŋgiy nip aŋgip ak, chinup aŋgey niŋun aŋgak.”

Piyta Konliyas Biynimb Nup Gok Kuyip Minim Aŋgñak

34 Konliyas kun aŋgek, Piyta aŋgak: “Yand miñiy niŋbiyn. Gor chinup Jiwda nep diyn aŋgiy gos ak ma niŋimb; biynimb miñmon okok maŋgiysek diniŋgamb. 35 Miñmon okok maŋgiysek, biynimb an siskoy diy, minim nup diniŋgambay gok kuyip diniŋgamb. 36 Pen Gor chinup Yisrel biynimb diniŋg, minim tep aŋgak ak niŋbim. Nund yip jimñiy mindeyaŋ aŋgiy, biyomb chin kond mindyiŋgipun Jiysis Krays nup yokek owak. Nuk nep mey, biynimb okok maŋgiysek Biyomb chin yipund giy yimb mindip. 37 Nimb key niŋbim! Wosrey, Jon bi ñiŋg pikñemb ak ñiŋg pikñiyiŋg, minim tep kun ak kiñiŋ giy aŋgak miñmon Galiyliy. Kun giy aŋgek, aŋg dand amiy, aŋg dand amiy, biynimb Jiwdiya mindpay gok maŋgiysek niŋyak. 38 Pen niŋbim! Bi Jiysis miñmon Nasaret nimb apun ak; Gor yip mindiy Kawnan nuk ak nup yokek kond mindakniŋ, miñmon okok taŋgiy, biynimb yikop gok direp giyiŋg, biynimb Seytan gek kosyam mindeyak gok kuyip gek, suŋ ayak.

39-40 “Pen Jiysis, Jiwda miñmon okok giraŋgiy, miñmon yomb Jerusalem giraŋgiy gak gak rek, chin key niŋnuk rek aspiyn. Nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikayey kumak ak pen, ñin omiŋal nokom mindiy, Gor gek tip tikjakiy, ap miseŋ gek niŋnuk. 41 Biynimb maŋgiysek nup ma niŋyak; Gor chinup biynimb nuk niŋayak gok nep, Ñinuk nup yomek miseŋ niŋnuk. Chin mey nuk kumiy tikjakek, yip jimñiy tap ñiŋnuk. 42 Chinup aŋgak, ‘Minim tep yand ak biynimb okok kuyip aŋgñirep giyiŋg aŋgnimimb. Kisen Gor aŋgek, Ñinuk Jiysis, biynimb kumyak gok sek, biynimb kim mindeniŋgambay gok sek kor niŋniŋgamb. 43 Pen ar kun ak, bi Gor minim aŋgep gok maŋgiysek aŋgyak, “Krays nuk apiy giniŋgamb rek Nop biynimb nup gosimb niŋniŋgambay gok kuyip tap siy tap timey gipay ak wiykyokniŋgamb’ aŋgyak.” ”

Jiwda Mer Gunap Gor Kawnan Ak Diyak

44 Pen Piyta kun giy minim aŋg mindakniŋ, Gor Kawnan ak kuyip bak ayek, 45-46 Gor yimb nup dand aranyiŋg, minim yimb keykey aŋgyak. Kun geyak, bi Jiwda Jiysis nup gosimb niŋiy, Piyta yip wiyak gok niŋiy aŋgyak, “Gor Kawnan nuk ak, biynimb Jiwda mer guniy kuyip monmon yokek ap bak ayek, minim keykey yimb aspay aŋgyak.” Piyta pen aŋgak, 47 “Gor Kawnan chinup yokak rek ak, miñiy biynimb guniy kuyip kunep yokip. Kun ak ñiŋg pikniŋg aŋgey, biynimb gunap kuyip mer aŋgniŋgiy rek ma ayip aŋgak.” 48 Kun aŋgiy, binuk gunap aŋgek, Jiysis ker mindpay aŋgiy, kuyip ñiŋg pikñeyak aŋgyak, “Piyta! Ñin kaw bap chin yip mindenimin aŋgyak.” Aŋgeyak, ñin kaw bap, kiy yip mindek miñmon kun ak.

11

Piyta Jerusalem Amek Nup Minim Aŋgyak

1-3 Pen Piyta biynimb Jiwda mer gok kuyip, Gor minim ak aŋgñek diyak kun ak, bi Jiysis minim dand amemb gok sek, biynimb Jiysis ker mindeyak gok sek niŋyak. Kun ak kisen Piyta Jerusalem amek, Jiwda bi kumbak tikniŋgiy aŋgyiŋgipay gok, nup kuŋay aŋgiy aŋgyak, “Nand yenen amiy, biynimb kumbak ma tikpay gok yip tap jimñiy ñimban?”

4 Kun aŋgeyak, Piyta Jopa mindiy, day niŋak kesim ak kuyip aŋgñiyiŋg aŋgak, 5 “Yand miñmon yomb Jopa mindiy, Gor nup aŋgniŋ mindiy, day niŋnik: wand yomb yimb ak semb biyoŋ nimb yip ker owak. 6 Apek, yand wand kun ak mindek maŋ siŋak amiy niŋnik: siyŋ saraw, yakir kimin, kanj kayn, tap chin Jiwda kay ma ñimbun gok, maŋgiysek mindek. 7 Minim bap pen semb ar biyoŋ nimb apiy, yip aŋgak, ‘Piyta! Nand tap kun gok pik ñiŋan aŋgak.’ ”

8 “Aŋgek, pen aŋgnik, ‘Biyomb. Mer! Yand tap kun gok asik tep giy, ma ñimbiyn aŋgnik.’

9 “Aŋgen, minim kun ak tip aŋgak, ‘Gor tap yerip yerip gek suŋ ayip gok, tap asikep aŋgiy ma aŋgnimin aŋgak.’ 10 Day niŋnik ar kun anep, tip ak niŋiy, tip ak niŋiy ginik. Pen kisen tap wand yomb kun ak, tip ak semb biyoŋ amnak. 11 Won kun ak, bi omiŋal nokom korip chin mindonuk ak apchakyak. Bi kun gok biyomb Konliyas, miñmon Siysariya nimb ak aŋgyokek, yip poŋdiniŋg wiyak. 12 Gor Kawnan ak yip aŋgak, ‘Gos kuŋay ma niŋnimin, kiy yip monmon amnimin aŋgak.’ Kun aŋgek, yand mam Jiysis minim niŋbay kaw biy kuyip diy, kiy yip Konliyas korip ak amninuk. 13 Amjakon, Konliyas aŋgak, ‘Enjol bap apiy yip aŋgak, “Bi gunap aŋgenimin, miñmon Jopa amiy, bi Saymon Piyta apay ak nup poŋind apey, nip Jiysis minim tep ak aŋgñiniŋgamb. 14 Gor nuk biynimb korip nand yip mindpim gok maŋgiysek dek, biynimb nuk mindeniŋgambim aŋgak.” Enjol ak kun aŋgek mey, nip suk aŋgen opan aŋgak.’

15 “Konliyas yip kun aŋgek, yand kiñiŋ giy minim aŋgnikniŋ, Gor Kawnan nuk ak chinup nind yokak rek, biynimb kun gok kuyip kunep yokek, 16 Jiysis chinup aŋgak minim ak gos niŋnik. Nuk aŋgak, ‘Jon nimbip yikop ñiŋg band anep ñiŋg pikñak; pen maŋ mindip, Gor nimbip Kawnan nuk yipund giy ak yokniŋgamb aŋgak.’ 17 Pen chin Biyomb Jiysis Krays nup gosimb niŋnuk ñin ak, Gor Kawnan nuk ak chinup yikop yokak rek, kuyip kunep yokak. Kun ak yergiy, Gor nup kirgan apnip aŋgak.”

18 Piyta kun aŋgek, bi nup kuŋay aŋgyak gok niŋiy aŋgyak, “Gos nand key niŋiy, biynimb Jiwda mer gok kuyip ker ma amninak. Gor kuyip diniŋg, nip aŋgek amninak ak, minim ma mindip aŋgyak.” Kun aŋgiy, Gor nup tep aŋgyiŋg aŋgyak, “Chinup nep mer; biynimb Jiwda mer gok kunep: yenen tap siy tap timey gipun aŋgiy, nup aŋgniŋeniŋgambay, kuyip gek perper mindeniŋgambay aŋgyak.”

Antiyok Biynimb Jiysis Minim Niŋyak

19 Pen Stiypin nup pikayak ñin ak; Jerusalem biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, pirik keykey amniyak. Gunap pirik Saypras amniyak; gunap Piniysiya amniyak, gunap Antiyok amniyak. Amiy, Jiysis minim tep ak biynimb Jiwda mer gok kuyip ma aŋgñiyak; Jiwda biynimb jiw am kun okok mindyiŋgipay gok kuyip nep aŋgñiyak. 20 Pen biynimb Gor nup gosimb niŋyak gok gunap Saypras nimb, gunap Sayriyniy nimb pirik miñmon Antiyok amiy; Jiysis minim tep ak, Jiwda biynimb sek, Jiwda mer gok sek kuyip aŋgñiyak. 21 Jiysis kiy yip mindakniŋ, minim aŋgñeyak mey, biynimb kuŋaynep, nind niŋyiŋgipay ar ak kirgiy, Jiysis nup gosimb niŋyak.

22 Pen Jerusalem biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, minim kun ak niŋiy, bi kiyk Banabas nup aŋgey Antiyok amnak. 23-24 Nuk bi tep, Gor Kawnan nup bak ayek, Gor aŋgip rek nep giniŋgamb aŋgiy niŋyiŋgip ak mey, Antiyok amjakiy niŋak: Gor biynimb Jiwda mer kun gok yip nep mindek niŋiy, nup tep gakniŋ, kuyip minim gunap sek aŋgñirep giyiŋg aŋgak, “Gor nup dipim ak, ma kirginimimb; nup chiŋgiy nep mindenimimb aŋgak.” Kun giy aŋgñakniŋ, biynimb kuŋaynep, Jiysis nup gosimb niŋyak.

25-26 Banabas pen, Sol nup am dand wiyn aŋgiy, miñmon Tasas amiy piyow niŋiy, poŋind andkind apiy, simiy nokom kun ak, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, Gor minim tep ak aŋgñiyiŋg minderik. Antiyok biynimb yikop gok, biynimb Jiysis Krays nup gosimb niŋyak gok kuyip niŋiy aŋgyak, “Krays biynimb nuk” aŋgyak.

27 Ñin kun ak, bi Gor minim aŋgep Jerusalem nimb gunap, Antiyok wiyak. 28 Apey, Gor Kawnan ak bi kiyk Aŋgabas nup gos ñek aŋgak, “Yiwan yomb yimb ak, miñmon biy maŋgiysek giniŋg gisap aŋgak.” Aŋgek, aŋgak rek yiwan yomb sikerek ak, gapman biyomb Kilodiyas kond mindyiŋgip ñin ak owak. 29 Kun giy yiwan yomb gakniŋ, Antiyok biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, aŋgyak, “Mam ay chin Jiwdiya mindpay gok, yiwan mindpay rek, chin nokom nokom kuyip maniy gunap ñinjun aŋgyak.” 30 Kun aŋgiy, maniy ay nan-giy, Banabas yip Sol yip kuyip ñiy aŋgyak, “Dand amiy, biyomb Gor minim aŋgñimbay gok kuyip ñer; kiy pen, biynimb gok kuyip bilok ñiniŋgiy aŋgyak.”

12

Herot Jemis Nup Pik Ay, Piyta Nup Kalambis Ayak

1-2 Ñin namb kun ak, gapman biyomb Herot, Krays ker mindeyak biynimb gunap kuyip timey giyiŋg, dam kalambis ayiŋg gak. Amiybi nuk gok kuyip aŋgek, Jon numam Jemis nup, baynat diy pisnep piŋiy ayey kumak. 3 Herot aŋgek kun geyak, Jiwda biynimb gok tep aŋgiy niŋyak. Pen kun giy niŋyak rek, Herot Piyta nup kunep aŋgek, di kalambis ayak. Giyak kun ak, Jiwda biynimb biret yiys sek ma ñimbay ñin namb siŋak giyak. 4 Herot Piyta nup kun giy dam kalambis ay, amiybi onep jiy piskind ak kuyip bilok tiŋgawip tiŋgawip ay, pumbnamb kisyimken kond nep mindenimimb aŋgak. Herot gos nuk niŋak ak; pasopa ñin ak apiy pandikek ker, kisen nup dand biynimb mindeniŋgambay namb ak amiy, kor giniŋgambun aŋgiy niŋak. 5 Pen Piyta kun giy kalambis mindakniŋ, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, nup nen aŋgiy, Gor nup aŋgniŋ mindeyak.

6 Pen gapman biyomb Herot nup kor ginim aŋgiy niŋak ñin ak; kisyimken biyaŋ nup sen omiŋal tiwniŋgiy, amiybi omiŋal bindoŋ bindoŋ niŋmindrikniŋ, Piyta namb biyaŋ kinek. Amiybi gunap mis akyaŋ mindiy, kinjeŋrumb ak niŋmindeyak. 7 Pen Gor enjol bap aŋgyokek mon melik rek gakniŋ, kalambis korip miŋgan ak amnak. Amiy, Piyta nup pik niŋiy aŋgak, “Kasek tikjakan!” Aŋgek tikjakakniŋ, sen nup tiwniŋgiyak ak wisikak. 8 Enjol ak nup aŋgak, “Simbnaŋg nand ak poŋgay, sendol ak ay gan aŋgak.” Aŋgek, aŋgak rek gek; enjol ak aŋgak, “Chech paryomb ak ayey amnur aŋgak.”

9 Aŋgek, chech paryomb nuk ak ay, korip miŋgan mindek ak kirgiy, enjol ak yip saŋdirik. Enjol gak kun ak, Piyta nuk aŋgniŋak-eŋ, “Ak day niŋsipiyn aŋgiy niŋak.” 10 Pen amiybi niŋmindeyak kinjeŋrumb omiŋal ak silgiy, kinjeŋ kilis timey mis biyaŋ ak key yikakniŋ, mis amnirik. Amiy, kinjeŋnamb okok amyiŋg, Piyta niŋak; enjol ak ma mindek. 11 Kun gek, niŋiy aŋgak, “Miñiy niŋrep gispiyn. Ak Bapiy yomb nep, enjol nuk ak aŋgyokek, ap gapman biyomb Herot yip miñ kilis ayip ak wisikip. Gapman biyomb Herot sek, Jiwda biynimb gok sek tap yip giniŋg gipay ak, giniŋgiy rek ma ayip aŋgak.”

12 Kun aŋgiy, gos kun ak niŋrep giy, binak Jon Mak nonim Mariya korip ak amnak. Korip kun ak biynimb kuŋaynep apiy, Gor nup aŋgniŋ mindeyak. 13 Piyta apiy, kinjeŋ ak pik giygiw gek, pañ Ronda, korip kun ak woŋg giyiŋgip ak, kinjeŋ ak yikniŋg owak. 14 Apiy niŋak, Piyta meŋg miŋgan anep aŋgek niŋiy, miñmiñ yimb giyiŋg kinjeŋ ak sakiy giy ma yikak; am biynimb gok kuyip aŋgak, “Piyta ap mindip mis bikyaŋ aŋgak.” 15 Aŋgek aŋgyak, “Nip sakiy ayamb aspan aŋgyak.” Kun aŋgeyak, kilis yimb giy aŋgak, “Yesek ma apiyn. Niŋind yimb apiyn. Piyta mindip mis bikyaŋ aŋgak.” Aŋgek, “Ak kawnan nuk ak rek ayip aŋgyak.”

16 Pen kinjeŋ ak tip pik giygiw gek, am kinjeŋ ak yikiy niŋyak; Piyta nep ap mindek niŋiy, wal yimb aŋgyak. 17 Wal aŋgyakniŋ, kuyip ñin tuŋg milich giy aŋgak, “Ma yimb aŋgnimimb aŋgak.” Kun aŋgiy, kalambis korip mindek, Gor enjol bap yokek apiy, nup yerer giy dand owak minim ak, kuyip aŋgñiy aŋgak, “Nimb Jemis nup aŋgñiy, bi Jiysis ker mindpay gunap kuyip aŋgñiy ginimimb; yand wikan bap key amjipiyn aŋgiy,” amnak.

18 Minek miñmon tikakniŋ, amiybi gok Piyta ma mindek niŋiy, yergip aŋgiy aŋg apran apyan gi mindeyak. 19 Gapman biyomb Herot, kun ak niŋiy, nup kasek piyow niŋiy dand wim aŋgek, piyow mer niŋeyak; kuyip kor giy aŋgek, amiybi kun gok kuyip pisnep yimb pik ayak.

Herot Kumak

Kisen gapman biyomb Herot Jiwda kirgiy, am Siysariya mindyiŋgip. 20 Mindiy, Taya biynimb gok sek, Saydon biynimb gok sek niŋek, nup miluk yowak. Pen Taya-Saydon biynimb ap bi Herot korip nup kond mindep, Blastas nup siy aŋgiy aŋgyak, “Chinup per yiwan gek, ap Herot miñmon nuk biy, keñmaŋgiy taw dand ambun sek. Kun ak chinup miluk ma niŋnimuŋ; kapkap jimñiy mindenjun aŋgyak.” Aŋgeyak, bi Blastas kun ak aŋgak, “Ak niŋind apim aŋgak.”

21-22 Herot minim kun ak niŋiy, ñin bap minim aŋgniŋgayn aŋgiy aŋgayak. Ñin kun ak apek; bi kiyŋ kay aypay chech tep tep yimb gok ay siya kiyŋ yomb nuk ar ak bisgiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñek aŋgyak, “Ak bi rek ma asap, gor rek bap asap aŋgyak.” 23 Pen Gor nup kirgiy, yimb nuk ak key dand aranak rek, Gor enjol bap yokek, ap nup gek tap yomb giy, kisow ayek kumak.

24 Pen Gor minim ak aŋgñey amnakniŋ, miñmon okok kind kind amnak. 25 Banabas yip Sol yip Jerusalem mindiy, giniŋg orik ak gindipur aŋgiy, Jon Mak nup poŋind andkind Antiyok amniyak.

13

Banabas Yip Sol Yip Minim Aŋgniŋg Amnirik

1 Miñmon Antiyok kun ak, bi Gor minim aŋgep gunap, bi Gor minim aŋgñiyiŋgipay tiysa gunap mindeyak. Bi kun gok mey, bap Banabas; bap Sol; bap Simiyon. Bi Simiyon kun anup bi mosimb aŋgyiŋgipay. Bap mey, Liwsiyas. Nuk miñmon Sayriyniy nimb. Bap Maneyen, nuk mey biyomb Herot buŋgiy nuk ak. 2 Pen bi Gor minim aŋgñemb kun gok, tap ma ñimbiy, Gor nup nep aŋgniŋ mindyakniŋ, Gor Kawnan ak kuyip aŋgak, “Nimb Banabas yip, Sol yip kuyip aŋgenimimb, woŋg kuyip aŋgnik ak ger amnimuŋ aŋgak.” 3 Kun aŋgek, tap ma ñimbiy, Gor nup nep aŋgniŋ mindiy, Banabas yip, Sol yip kuyip diniŋiy, bilesiym giyiŋg, Gor nirmiŋay yip mindeniŋgamb aŋgiy aŋgyokeyak; 4-5 Gor Kawnan ak kuyip kond mindakniŋ, binak Jon Mak nup woŋg chinup siskoy gunap ginimuŋ aŋgiy poŋind, Seliwsiya biyaŋ amiy, siyip diy, miñmon ñiŋg timb kusgak Saypras amniyak. Amiy, miñmon yomb Seliwsiya amiy, Sol yip, Banabas yip Jiwda nan-gep korip gok amiy, biynimb gok kuyip Gor minim aŋgñirik.

6-8 Pen biynimb miñmon kun okok, Gor minim aŋgñi dam dam; miñmon yomb Pepos amjakyak. Miñmon Pepos kun ak, gapman biyomb kiyk ak yimb nuk, Sesiyas Polas. Bi kun ak nuk bi gos kind yimb aŋgiy niŋyiŋgip. Nuk Banabas yip, Sol yip kuyip, yip Gor minim tep ak aŋger niŋiyn aŋgiy, aŋgek apiy, minim tep ak aŋgñirik. Aŋgñer niŋiy, buŋgiy nuk Jiwda nimb, kunj tap gok nep giyiŋg, ‘Yand bi Gor minim aŋgep aŋgyiŋgip ak aŋgak,’ “Bi omiŋal kun ak, minim aspiyr ak ma dinimin aŋgak.” Bi kun ak yimb nuk Bajiysis. Pen Griyk minim aŋgiy, Eliymas aŋgyak. Eliymas aŋgyak minim kiñiŋ ak; koyimb sek aŋgiy aŋgyak.

9 Sol nup yimb bap mey, Pol aŋgyiŋgipay. Gor Kawnan ak Pol nup gos tep ñakniŋ, Bajiysis nup niŋyinjsek aymindiy aŋgak, 10 “Nip kichekiy tikak; timey nep gipan. Gor minim tep apay ak ma nep niŋban. Tap yerip yerip tep mindip ak kirgiy, biynimb gok kuyip tom nep gipan. Yerip ñin ak niŋniŋgamban? 11 Kun gipan ak Gor gek, ñin kaw bap windin koy giy nep mindeniŋgamban aŋgak.”

Pol minim kun ak aŋgakniŋ, Eliymas niŋak; semb gach rek band bap, ap windin nup ak yiwgak. Kun gek, bi bap yip kinjeŋ yomaŋ aŋgiy, tuŋgrirkoy gakniŋ, 12 gapman biyomb Sesiyas Polas niŋiy, wal yimb aŋgiy, Jiysis nup gosimb niŋak.

Miñmon Antiyok Yimb Aloŋg Bap Pen Amnirik

13 Pen Pol binuk gok yip siyip diy, Pepos kirgiy, miñmon Pega, Pampiyliya propens ak amniyak. Am mindiy, Jon Mak nuk, kuyipmiŋay kirgiy, andkind Jerusalem amnak. 14 Kiyk pen Pega kirgiy, miñmon Antiyok, Pisiydiya propens ak amnirik. Am mindiy, Jiwda lotiw ñin ak apek, Jiwda nan-gep korip ak amiy, bisiŋg mindrikniŋ, 15 bi lotiw kond mindyiŋgipay gok tikjakiy, Mosis minim tikak gunap, bi Gor minim aŋgep tikyak gunap, riytiym giy, ap Pol yip, Banabas yip kuyip aŋgyak, “Mam omiŋal. Biynimb guniy niŋdiniŋgiy rek minim ar gunap mindonimuŋ; kuyip aŋgñinimiyr aŋgyak.”

16 Aŋgeyak, Pol tikjakiy minim aŋgniŋg, ñin dand araniy aŋgak, “Nimb Jiwda biynimb gok sek, Jiwda biynimb mer gok sek Gor nup niŋem tep gip gok, minim aŋgniŋg gispiyn biy, timund pik niŋmindenimimb. 17-18 Chin Jiwda biynimb miñiy mindpun biy, wosrey apis basind chinup gok, Gor niŋek tep gek aŋgak, ‘Biynimb kun gok rek diniŋgayn aŋgak.’ Kun aŋgiy kuyip dak ak mey, kisen kiyk miñmon Yijip am mindeyak, kuyip kond mindrep gek; ñi pañ gay, kuŋay yimb mindeyak. Ñin kun ak, biyomb Perow kuyip ma amniŋgiy aŋgak ak pen, Gor tap mageprek gunap giy, kuyip dand miñmon nep namb Saynay owak. Kiyk keñmaŋgiy tap gok nen, yiruk marik aŋgyiŋgipay ak pen; kuyip kond mindrep gek, simiy yin ñin jiwiy, andikiy ar piskind ak amnak. 19 Pen kisen kuyip dap miñmon Keynan biy, miñmon onep ar ak wikan keykey ayniŋg, apis basind sikop kuyip kond mindek, biynimb nind mindeyak gok gunap pik ay, gunap yuk yokiy, ap tip kun ak diyak.

20 “Kiyk Yijip mindey simiy yinak ak ñin paŋgiy, miñmon nep namb okok mindey simiy yinak ak ñin paŋgiy, biynimb yuk yokiy, miñmon kun ak diyak simiy yinak ak kunep ñin paŋgiy gey mey, simiy yin ñin jiwiy onep tiŋgawip piskind rek amnak.

“Pen Gor kuyip dap miñmon kun okok ay, bi minim tuŋgasikep gunap aŋgayek, kuyip kond mindyiŋgipay. Kisen bi minim nup aŋgep Samwel mindek ñin ak, 21 kiyk aŋgyak, ‘Chin kiyŋ, biyomb miñmon chinup maŋgiysek kond mindeniŋgamb bap dinjun aŋgyak.’ Aŋgeyak, Gor binak Kiys ñinuk Sol nup aŋgayek, kiyŋ kiyk mindyiŋgip. Nup Benjamen kiñiŋ ak tik dand amiy tikyak. Nuk kuyip kond mindek, simiy yin ñin jiwiy, andikiy onep ar piskind ak amnak. 22 Pen kisen Gor Sol nup kirgiy, Jesiy ñinuk Depiyt nup dek, kiyŋ mindiy, kuyip kond mindyiŋgip. Kun giy kond mindakniŋ, Gor aŋgak, ‘Jesiy ñinuk Depiyt bi tep yimb; apiyn rek nep giniŋgamb aŋgak.’ 23 Kun aŋgiy kisen aŋgak, ‘Yand gen, Depiyt tikek tik dand amiy tikniŋgambay bi bap, Yisrel biynimb biyomb kiyk mindiy, kuyip di Gor yip jimñiy ayniŋgamb aŋgak.’ Aŋgek mey, Jiysis Krays nup tikeyak; aŋgak rek nep gak.

24 “Pen Jiysis Krays tikjak woŋg ma gak ñin ak, Jon bi ñiŋg pikñemb ak ap Yisrel biynimb kuyip aŋgak, ‘Gor nup yenen timey gipun aŋgiy, tap siy tap timey gipim ak kirgem, nimbip ñiŋg pikñiniŋgayn aŋgak.’ 25 Jon biynimb okok kuyip Gor minim aŋgñi dand amiy, kisen ñin bap aŋgak, ‘Nimb yip an aŋgiy gos niŋbim? Biyomb per kond mindpun ak mey, wip aŋgiy niŋbim? Yand biyomb yimb kun ak mer; Nuk kisen winiŋgamb. Yand bi tep mer; tomb tirup nup ak tuŋgasikyiŋg, tap nup gok marik ginim rek ma ayip aŋgak.’

26 “Pen nimb Ebraham kiñiŋ ak sek, biynimb okok nimb Gor nup aŋgniŋbim gok sek Jiysis chinup aŋgiy kumak minim ak, minim chin yimb.

27 “Jerusalem biynimb gok sek, biyomb kiyk gok sek minek minek Jiwda nan-gep korip ak amiy, Krays kisen winiŋgamb aŋgiy tikyak minim ak, niŋrep giyak ak pen; Jiysis apek, biyomb chin per kond mindpun ak, mey wip biy aŋgiy nup ma kirgiyak; nind bi Gor minim aŋgep gok nup pisnep pik ayniŋgambay aŋgyak rek nep giyak.

28 “Nuk tap timey bap gip akaŋ aŋgiy, piyow mer niŋyak ak pen; gapman biyomb Paylat nup aŋgyak, ‘Nup ñaŋgbirik aynimin aŋgyak.’ 29 Aŋgey, nup dam mon kiros bak ak ñaŋgbirik ay, bi Gor minim aŋgep gok giniŋgamb aŋgiy aŋgyak rek nep giyak. Pen kun giy geyak, biynimb nuk gok ap nup tuŋgasik dam kamb miŋgan ak komey, 30 Gor gek tip ak tikjakiy, 31 kim mindakniŋ, Galiyliy biynimb nuk yip Jerusalem wiyak gok, nup minek kuŋaynep niŋyak rek, Yisrel biynimb gok kuyip aŋgñey niŋsipay.

32-33 “Miñiy mindpun namb biy, Jiysis nup gek tip tikjakip minim tep ak, nimbip aspur. Pen minim kun ak kisenimb mer; Gor wosrey apis basind sikop kuyip aŋgek, kond mindyiŋgipay minim anep aspur. Baybol buk day sam namba tiw apay ak tikiy aŋgyak,

‘Ñiyand. Yand miñiy Nap nand mindpiyn aŋgip’ aŋgyak.

34 “Gor aŋgak kun ak, Ñinuk kumek, tip gek tikjakak ak mey, kisen kumiy kuyiŋg yownimuŋ rek ma ayip. Gor Ñinuk Jiysis nup gek pisnep tikjakniŋgamb minim ak aŋgniŋg aŋgak:

‘Yand Depiyt nup; kuyip direp giniŋgayn aŋgiy minim aŋgaynik rek, nimbip giniŋgayn aŋgak.’

35 “Ar kun ak nep mey, baybol buk ‘Sam’ apay ak, minim gunap tikiy aŋgyak:

‘Ñi suŋ-tep nand, nip woŋg giñimb ak, ma kuyiŋg yowniŋgamb; nand gey tip tikjakniŋgamb aŋgyak.’

36 “Pen nimb gunap aŋgniŋgambim, Gor minim aŋgiy tikyak kun ak, Depiyt nup aŋgiy tikyak aŋgniŋgambim ak pen; Depiyt nup aŋgiy ma tikyak. Depiyt Gor nup gosimb niŋiy aŋgak rek, biynimb nup gok kuyip woŋg giñi dand amiy kumek, nop nusind sikop kuyip komyiŋgipay okok dam komeyak, kuyiŋg yowak. 37-38 Kun ak mam ay sikop niŋim! Depiyt nup ma aŋgyak, bi aŋgyak kun ak kumek, Gor gek tikjakak ak mey, ma kuyiŋg yowak. Bi kun ak Jiysis nup nep aŋgyak. Kun ak mey, Gor tap siy tap timey gipim ak niŋiy kirginiŋgamb aŋgiy, nimbip aspur. 39 Chin Jiwda low minim ar anep niŋiy goniŋgambun; Gor tap siy tap timey gipun ak niŋnep mindeniŋgamb. Pen Jiysis nup gosimb niŋoniŋgambun; tap siy tap timey ginuk ak, niŋiy kirgiy, ‘Biynimb suŋ-tep yand gok aŋgniŋgamb.’ 40 Pen nimb bi Gor minim aŋgep gok, wosrey aŋgyak rek ginimimb rek ayip ak, niŋrep ginimimb. Kiyk aŋgyak:

41 ‘Biynimb niŋiy sik nep apim gok niŋim! Nimb mindpim won biy, tap giniŋgayn ak nimbip nind aŋgñembiyap, “Yesek apay” apkip rek ayip. Kun ak gos kuŋay niŋyiŋg kumnimimb aŋgyak.’ ”

42 Pol yip, Banabas yip minim kun ak aŋgiy mis amnirikniŋ, biynimb gok aŋgyak, “Lotiw ñin kisen ak tip apiy, chinup minim kun ak gunap sek aŋgñinimiyr aŋgyak.” 43 Jiwda nan-gep korip ak kirgiy, keykey amniyakniŋ, Jiwda biynimb yipund giy gunap, biynimb okok nimb, Jiwda biynimb niŋyak rek niŋyak gok gunap Pol yip, Banabas yip kuyip kindik giy amniyak. Kinjeŋnamb ak amyiŋg, kuyip aŋgrep giy aŋgrik, “Gor chinup simb niŋimb rek dip aŋgiy, gos ak niŋyiŋg nep mindenimimb aŋgrik.”

44 Jiwda lotiw ñin kisen ak, biynimb miñmon yomb kun ak mindeyak gok maŋgiysek rek, Gor minim niŋniŋg ap nan-giyak. 45 Kun geyak, Jiwda biyomb gok Pol yip, Banabas yip kuyip niŋey, milukrimey yimb yapek, biynimb gok kuyip minim yerip yerip aŋgrik ak aŋgjiwiy, kuyipmiŋay aŋgjiwiy giyak.

46 Kun giy aŋgjiweyak, Pol yip, Banabas yip kuyip aŋgrik, “Minim kun ak, nimbip Jiwda biynimb nind aŋgep rek ak apur ak pen; nimb key permindep ma diniŋgambun apim ak; miñiy Jiwda biynimb mer gok kuyip aŋgñiniŋgambur. 47 Kun ak, Gor wosrey aŋgek tikyak rek giniŋgamb. Nuk aŋgak:

‘Yand apiyn ak mey, nimb Jiwda biynimb gok, Jiwda mer gok kuyip melik kiyk ak mindiy, minim yip ak miñmon okok maŋgiysek aŋg ñem mey; biynimb minim yip niŋiy diniŋgambay gok kuyip, di yand yip jimñiniŋgayn aŋgak.’ ”

48 Jiwda mer gok minim kun ak niŋeyak, kuyip tep yimb gek, Gor minim nuk ak tep yimb aŋgyak. Kun ak biynimb Gor perper mindeniŋgiy aŋgiy niŋayak gok maŋgiysek, nup gosimb niŋyak.

49 Pen Jiysis minim ak, miñmon Antiyok okok maŋgiysek tapin nep amnakniŋ, 50 Jiwda biynimb gok kuyip miluk yapek, am Antiyok biyomb, biynyomb Jiwda lotiw wiyak gok kuyip aŋgeyak, kiy am biynimb kuŋaynep dand apiy, Pol yip, Banabas yip kuyip timey giy, aŋgyokyak. 51 Aŋgyokeyak, miñmon Antiyok kun ak kiriŋg amniŋg, biyn bi guniy minim ak dand apor ma niŋbay aŋgiy, tomb silkul gok pipal piker yapek, miñmon Aykoniyam amnirik. 52 Pen Antiyok biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, Gor Kawnan ak yip mindiy, miñmiñ yimb giyiŋg mindyiŋgipay.

14

Banabas Yip Pol Yip Aykoniyam Taŋgerik

1 Banabas yip, Pol yip am Aykoniyam mindiy, Jiwda nan-gep korip ak amiy, minim aŋgrep gerik, Jiwda biynimb diy, Jiwda biynimb mer gok diy, kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋyak.

2 Pen Jiwda biynimb gunap aŋgyak, “Minim kiymiŋay apiyr ak ma diniŋgambun aŋgiy,” am Jiwda biynimb mer gok kuyip aŋgey, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, miluk niŋyak.

3 Pen Banabas yip, Pol yip minim kun ak niŋiy, miñmon kun ak ma kiriŋg amnirik; mindyiŋg Gor minim tep ak aŋgñiyiŋgipiyr. Gor kuyipmiŋay kond mindakniŋ, tap mageprek gunap gerik, biynimb Jiwda mer gok niŋiy, minim aspiyr kun biy, niŋind yimb nep aspiyr aŋgiy niŋyak. 4 Pen Aykoniyam biynimb kun gok, asik keykey ay; pis bap Banabas yip, Pol yip minim aŋgrik rek niŋyak, pis bap, Jiwda biynimb aŋgyak rek niŋyak.

5 Pen, Jiwda biynimb gok, Jiwda biynimb mer gok, biyomb kiyk gok sek Banabas yip, Pol yip kuyip timey giy, kamb jiw pikayun aŋgiy gos ak niŋyak. 6-7 Kiykmiŋay pen minim kun ak niŋiy, pirik miñmon Liystra Debiy, Likoniya propens ak amiy, kun okok giraŋgyiŋg, Gor minim tep ak aŋgñirik.

Bi Tomb Timey Gak Ak Suŋ Ayak

8-10 Pen miñmon Liystra kun ak, bi bap nonim nup tikak ñin anep tomb timey gak bap mindek. Bi kun ak nuk ap bisiŋg mindyiŋg, Pol minim aŋgakniŋ, niŋmindek. Pol bi kun ak nup niŋiy, bi kun biy Gor yip gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy niŋmindip rek ayip aŋgiy, nup niŋyiŋg, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Jakan!” Aŋgek, tikjakiy amnak.

11 Pol kun gek, biynimb niŋmindeyak gok wal aŋgiy, minim yimb kiyk Likoniya minim ak aŋgiy aŋgyak, “Bi semb biyoŋ nimb gok, biyimb rek ay, ap aspiyr biy aŋgyak.” 12 Kun aŋgiy, Pol nup aŋgyak, “Ak bi minim aŋgep Hemis, per aŋgniŋbun ak wip aŋgyak.” Banabas nup pen aŋgyak, “Ak bi Sus, lotiw korip giy per aŋgniŋbun ak wip aŋgyak.” 13 Tap Sus aŋgiy aŋgniŋyiŋgipay kun ak, lotiw korip nup ak gayak dawin gol kun ak mey, bi lotiw yesek kond mindep kun ak, bi Sus per aŋgniŋbun ak miñiy wip biy aŋgiy, makaw aŋlam gunap diy, mon sum tep tep gunap diy dand apek, biynimb kuŋay yimb nep wiyak. 14-15 Pen Pol yip, Banabas yip giyak kun ak niŋiy, chirup Gor rek kun gispay aŋgiy, chech kiyk gok tuŋgralikiy, biynimb kuŋay mindeyak namb kun ak amiy aŋgrik, “Chirmiŋay gor mer! Biynimb yimb yipund giy. Pen Gor Biyomb yimb tap okok maŋgiysek gayak ak, minim tep nup ak dand aswur. Nuk semb biyoŋ gay, man ar biy gay, ñiŋg solwara ak gay gak. Chir minim tep nup ak aŋgor, tap yikop aŋgniŋbim gok kirgiy, Gor permindep ak nup, aŋg niŋmindenimimb aŋgiy nimbip aspur. 16 Pen wosrey tikiy, Gor biynimb miñmon keykey okok, yerer giyak ak, minim ma aŋgak. 17 Pen nimbip kirgek, yikop yimb ma mindpim; Minek minek nimbip direp giyiŋg; gek miñmon pikiy, tap keñmaŋgiy kuŋay mindakniŋ, miñmiñ gipim. Kun ak biynimb akay akay nuk mindip aŋgiy niŋniŋg, miseŋ niŋniŋgambay aŋgrik.”

18 Kun aŋgrik ak pen, biynimb kun gok bi omiŋal biy semb biyoŋ nimb opiyr aŋgiy, kaw aŋlam gunap pik simboŋg ñiniŋg geyak, kosyam aŋg aŋg kuyip mer aŋgrik.

Pol Nup Kamb Jiw Pikyak

19 Pen kiymiŋay miñmon Liystra kun ak nep mindrikniŋ, Jiwda biynimb Antiyok Pisiydiya propens mindyiŋgipay gunap, Aykoniyam mindyiŋgipay gunap ap, biynimb kun gok kuyip yesek aŋgiy aŋgyak, “Minim tep ma aspiyr. Yesek aspiyr aŋgyak.” Kun aŋgeyak, biynimb kun gok niŋiy, Pol nup kamb jiw pikay, pisnep kumimb aŋgiy, lipiŋg dam kamb wariy giyak ak taw akyaŋ ken yokyak. 20 Yokeyak, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, ap piŋiy kus kus geyak, Pol tikjakakniŋ, nup tip ak poŋind dawin yomb miŋgan biyaŋ amniyak.

Banabas Yip Pol Yip Andkind Antiyok Siyriya Amnirik

Minek, Banabas yip, Pol yip Liystra kirgiy, miñmon Debiy amnirik. 21 Amiy, Jiysis minim tep ak biynimb gok kuyip aŋgñerik, biynimb kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋyak. Pen kiykmiŋay nind opur ar anep amjur aŋgiy, andkind Liystra, Aykoniyam, Antiyok Pisiydiya propens ak amyiŋg; biynimb nind Jiysis minim aŋger niŋyak gok kuyip, tip ak aŋgñirep giyiŋg amnirik. 22 Pen aŋgrep giyiŋg aŋgrik, “Jiysis minim ak ma kirginimimb; nup gosimb niŋbim rek nep niŋnimimb. Kun gem, nimbip miker ñiniŋgambay ak pen; kosyam mindpun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb; Gor chinup diy kond mindeniŋgamb aŋgiy kilis giy gem amnimuŋ aŋgrik.” 23 Kun aŋgyiŋg, biyomb kuyip miñmon keykey kun gok kond mindeniŋgiy gunap aŋgay, kiymiŋay tap ma ñimbiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg aŋgrik, “Biynimb guniy, nip gosimb niŋbay rek, kuyip kond mindenimin aŋgrik.”

24 Kun giy Pisiydiya propens okok taŋgiy, andkind ap Peka, Pampiyliya propens ak amiy; 25 Gor minim ak biynimb kun gok kuyip aŋgñiy, miñmon Ataliya amnirik.

26 Amiy, siyip diy; Antiyok Siyriya propens nind mindiy wirik ak andkind amnirik. Kiyk nind amniŋg gerik, Antiyok biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, Gor nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Minim tep nand ak biynimb okok kuyip aŋgñiniŋg amjipiyr rek, kuyipmiŋay kond mindrep ginimin aŋgiy, kuyip miŋay aŋgyokey, am Aŋgeyak, minim kun ak aŋgñi taŋgyiŋgipiyr. 27 Kun ak andkind Antiyok apiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip suk aŋger, apeyak aŋgrik, “Nimb chirup, Gor nup aŋgniŋ mindnimbikniŋ mey, Gor chirup kond mind tep gakniŋ, Jiysis minim tep ak aŋgñi taŋgor; biynimb Jiwda mer gok kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋbay aŋgrik.” 28 Kuyip kun giy aŋgñiy, kiy yip tapin mindyiŋgipiyr.

15

Jerusalem Ap Nan-giy Minim Aŋgyak

1 Pen Jiwda bi Jiysis nup gosimb niŋyak gunap, Jiwdiya nimb apiy, bi Jiwda mer Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip aŋgyak, “Basind Mosis chinup Jiwda biynimb gok aŋgak, ‘Gor binuk mindniŋg, kumbak tiknimimb aŋgak.’ Kun ak nimb kun ma giniŋgambim ak, Gor binuk ma mindeniŋgambim aŋgyak.”

2 Pen Pol yip, Banabas yip minim ak yipund ma gip aŋgiy, kiy yip penpen yimb aŋg amniyak. Kun geyak, Antiyok biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok aŋgyak, “Bi gunap yokon, Pol yip, Banabas yip Jerusalem amiy, bi Jiysis minim dand amemb gok sek, bi lotiw kond mindpay gok sek minim aŋg amiy apiy giy, ap aŋgey chin niŋjun aŋgyak.”

3 Kun aŋgiy, kuyip yokyakniŋ, am am Piniysiya propens namb ak amyiŋg, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip aŋgyak, “Miñmon okok biynimb Jiwda mer gok kunep, Jiysis nup gosimb niŋsipay aŋgyak.” Kun aŋgeyak, kuyip tep gak. Miñmon Piniysiya kun ak kirgiy, Samariya amiy, kuyip minim kun ak rek nep aŋgeyak, kiyk kunep niŋey tep gak. 4 Pen Samariya kirgiy, Jerusalem amjakeyak, bi Jiysis minim dand amemb gok sek, Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindeyak bi gok sek, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak yikop gok sek kuyip niŋiy aŋgyak, “Mam sikop aswim aŋgyak.” Aŋgeyak, Banabas yip, Pol yip pen aŋgrik, “Gor chin yip taŋgiy mey, minim tep aŋgñon; biynimb miñmon okok kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋsipay aŋgrik.”

5 Kun aŋgerik, bi Peresiy Jiysis nup gosimb niŋyak gunap aŋgyak, “Biynimb Jiwda mer gok, Jiysis nup gosimb niŋsipay ak, kumbak tikiy Mosis aŋgak aŋgak rek giy, Gor biynimb nuk yipund giy mindeniŋgambay aŋgyak.”

6 Kun aŋgeyak, Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindep bi gok sek, bi Jiysis minim dand amemb gok sek minim kun ak aŋgrep gun aŋgiy ap nan-giyak. 7 Ap nan-giy, minim aŋg dam namb pikyiŋg, Piyta tikjakiy aŋgak, “Mam sikop. Nimb niŋbim: Gor chinup woŋg keykey aŋgip rek, wosrey Jiwda mer gok aŋgem niŋniŋgiy aŋgiy, yip aŋgek, am kuyip minim tep nup ak aŋgñinik.

8 “Gor gos timund chinup maŋgiysek niŋimb ak, chinup Jiwda diy, Jiwda mer gok kuyip ma kirgip; Kawnan nuk chinup yokak rek, kuyip kunep yokak. 9 Chinup minim bap key aŋgiy; kuyip minim bap key aŋgiy ma gip. Chinup maŋgiysek minim ar nokom aŋgak ak mey, nup gosimb niŋon; tap siy tap timey gipun ak niŋiy kirgip rek, kuyip kunep gip.

10 “Gor kuyip pisnep dip kun ak, nimb yenen, Gor chinup yerip ginimuŋ aŋgiy nembnemb giyiŋg apim, ‘Mosis minim sikoy aŋgak aŋgak rek ma giniŋgambay ak, kuyip ma diniŋgamb apim?’ Asik mosik girep giniŋgiy apim kun ak, apis basind sikop gi mer niŋyak. Chin kunep gi mer niŋbun ak pen, nimb tip ak aspim. 11 Jiysis chinup simb niŋiy kumak rek, Gor chinup diy, biynimb okok kuyip diy gip aŋgak.”

12 Pen biynimb ap mindeyak gok, minim bap aŋgiy mer, kapkap mindeyak; Banabas yip, Pol yip aŋgrik, “Chir biynimb okok kuyip minim tep ak aŋgñi taŋgyiŋg, Gor tap mageprek gunap kun kun giy gak aŋgrik.”

13 Pen minim kiymiŋay ak aŋgjiwrikniŋ, Jemis tikjakiy aŋgak, “Mam sikop. Minim yand aŋgniŋg gispiyn biy niŋim! 14 Gor biynimb Jiwda mer okok kuyip gunap nind dak minim ak, Piyta mindarik nimbip aŋgip. 15 Biynimb Jiwda mer gok kuyip dak kun ak, bi Gor minim aŋgep gok wosrey aŋgiy tikyak rek nep gak. Minim kun ak tikiy aŋgyak:

16-17 Biyomb ak aŋgip, ‘Wosrey Jiwda kay nusind kiyk Depiyt mindek ñin ak, kuŋaynep mindrep giyak ak pen; miñiy yip kirgiy, gos kiyk key niŋbay ar ak nep gipay. Kun ak, kisen yand biynimb miñmon okok maŋgiysek diniŋg gipiyn gok kuyip den, gos yip ak niŋniŋgambay. 18 Tap yerip yerip kisen giniŋgamb ak niŋbiyn ak mey, kun aspiyn aŋgip’ aŋgyak.”

19 Jemis minim kun ak aŋgiy aŋgak, “Biynimb Jiwda mer gok, Jiysis nup gosimb niŋsipay ak, kuyip tap asik mosik gep gok kuŋay mindip aŋgiy ma aŋgjun! 20 Kuyip yikop minj tikyokiy aŋgjun: ‘Biynimb gunap gor yesek gunap sinboŋgniŋg, kimin kanj tap okok pikeniŋgiy, ma ñiŋnimimb. Kimin kanj tap gok, likañ ak ma ñiŋnimimb. Kuŋam tuŋgwikey kumek, likañ sek mindeniŋgamb rek ma ñiŋnimimb. Kuŋam tikem, likañ amdek nep ñiŋnimimb. Pen biyn siy bi siy ma ginimimb aŋgjun aŋgak.’ 21 Yenen, chin Jiwda asik mosik gipun minim Mosis tikak ak, wosrey aŋgeyak niŋbay. Miñiy kunep miñmon okok maŋgiysek, lotiw ñin ak ap Jiwda nan-gep korip ak nan-giy, minim Mosis aŋgiy tikak ak aŋgey niŋbay aŋgak.”

Biynimb Jiwda Mer Gok Kuyip Minj Tik Yokyak

22 Jemis kun aŋgek, Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindeyak bi gok diy, bi Jiysis minim dand amemb gok diy, biynimb yikop Jiysis nup gosimb niŋyak gok diy maŋgiysek aŋgyak, “Antiyok biynimb kuyip minj bap tikiy, biyomb Jiwdas yip, Salas yip ñon; Pol yip, Banabas yip amjipiyr rek, dand kawsek amniyaŋ aŋgyak.” Bi Jiwdas kun ak yimb bap “Basabas” aŋgyiŋgipay.

23 Pen kiyk kun aŋgiy, minj tik miñmon Antiyok Siyriya propens ak yokiy, miñmon Siyliysiya propens ak yokiy, aŋgyak,

“Mam sikop nimb mindpim?

“Chin numam nimbik Jiysis minim dand amemb gok sek, Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindep gok sek nimbip biynimb Jiwda mer, Jiysis nup gosimb niŋbim gok minj tikyoksipun. 24 Yenen: minim bap wip ak; biynimb guniy nimb gunap, chinup aŋgniŋiy mer, gos kiyk anep niŋiy, nimbip am minim yomb gospar ayep rek gunap aŋgeyak mey, 25-26 nimbip minj biy tiksipun. Bi chin omiŋal sek aŋgyokon; Pol yip, Banabas yip kawsek niniŋgambay. Yimb kiymiŋay ak, Jiwdas yip, Salas yip. Pen Pol yip, Banabas yip bi tep yimb omiŋal ak; chirup ñaŋg pikayniŋgambay aŋgiy gos ak ma niŋbiyr: Jiysis minim tep ak, monmon aŋgñirep giyiŋg tapiyr. 27 Bi kiymiŋay yip yokniŋgambun omiŋal kun ak, minj tikpun minim ar anep nimbip aŋgñiniŋgayr. 28 Gor Kawnan ak chinup gos tep ñek, minim kun biy tiksipun. Chin Jiwda gipun gipun rek ginimimb aŋgoniŋgambun; kosyam giniŋgambim ak mey, tap magep yep kaw bap nep aspun. 29 Nimb Jiysis nup gosimb niŋbim rek, biynimb gunap, kimin kanj tap yesek gunap simboŋgiy pikeniŋgiy; ma ñiŋnimimb. Kimin kanj tap gok likañ ak ma ñiŋnimimb. Kuŋam miñ wok gey kumek, likañ sek mindonimuŋ ak kunep ma ñiŋnimimb. Biyn siy bi siy ma ginimimb. Tap apun kun gok asikrep giniŋgambim ak, tep yimb. Minim kun ak aŋgdipun. Tep.”

30-31 Pen biynimb Jerusalem nimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, minim kun ak tikiy, Jiwdas yip, Salas yip kuyip ñey, Banabas yip, Pol yip miñmon Antiyok amniyak ñin ak, dand sesek amniyak. Dand amjakeyak, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok ap nan-giy, minj tikyokyak kun ak riytiym giy niŋey, kuyip tep yimb gak. 32-33 Jiwdas yip, Salas yip bi Gor minim aŋgep omiŋal ak mey, ñin kaw bap Antiyok mindiy, mind tep giyaŋ aŋgiy, minim tep gunap kuŋaynep aŋgñirik. Kun giy aŋgñindiy amnirikniŋ, mam ay kun gok aŋgyak, “Tep. Amniyr aŋgyak.” 34 Pen Salas gos nuk key niŋiy aŋgak, “Yand Antiyok biy mindenim aŋgiy,” Antiyok mindek; Jiwdas nep andkind Jerusalem amnak. 35 Pol yip, Banabas yip Antiyok mindiy, bi kun okok nimb gunap yip, Jiysis minim tep ak aŋgiy, aŋgñirep giyiŋg mindyiŋgipay.

Pol Yip Banabas Yip Keykey Amnirik

36 Pen mind dand amiy, Pol Banabas nup aŋgak, “Chirmiŋay nind taŋgiy Jiysis minim aŋgor amnak miñmon okok, Jiysis nup gosimb niŋyiŋg nep mindpay akaŋ aŋgiy, am niŋiy wur aŋgak.” 37 Aŋgek, Banabas aŋgak, “Kun ak Jon Mak nup poŋind amjur aŋgak.” 38 Aŋgek, Pol aŋgak, “Ñi kun ak nind poŋind amor, woŋg gi diy ma owak; nuk Pampiyliya nep amiy kiriŋg owak. Kun ak miñiy nup poŋind ma amniŋgambur aŋgak.” 39 Pol kun aŋgek, kiykmiŋay keynep penpen aŋgiy, Banabas nuk Jon Mak yip siyip diy, miñmon Saypras amnirik. 40 Pol nuk pen, binak Salas nup dak. Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, Pol yip, Salas yip kuyip, Gor niripmiŋay kond mindakniŋ, taŋgiy winimiyr aŋgiy aŋgyokeyak, 41 am Siyriya propens okok, Siyliysiya propens okok taŋgyiŋg, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, minim gunap sek aŋgrep girik.

16

Pol Miñmon Taŋgyiŋgip Okok Tip Amnak

1-2 Kiymiŋay am am, miñmon Debiy amiy, miñmon Liystra amjakrik. Miñmon kun ak, bi Jiysis nup gosimb niŋak bap mindek. Yimb nuk Timotiy. Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak miñmon Liystra sek, Aykoniyam sek nuk bi tep yimb aŋgyak. Bi kun ak, nonim nuk Jiwda nimb Jiysis nup gosimb niŋak; nop nuk ak Griyk nimb.

3 Pol pen, Timotiy nup niŋek tep gek, nund yip Jiysis minim ak aŋgñi taŋgor aŋgiy niŋak ak pen; Jiwda biynimb gok, nop Griyk nimb ak ñinuk kumbak ma tikip rek, minim nup ma niŋjun aŋgniŋgiy rek ayek niŋiy, Timotiy nup dand amek kumbak tikyak. 4 Tikiy kisen mey, Pol, Salas, Timotiy kiykyakam, dawin yomb okok taŋgyiŋg, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip aŋgyak, “Bi Jiysis minim dand amemb gok sek, Jerusalem Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindpay bi gok sek apay, ‘Mosis Jiwda asik mosik minim aŋgak ak maŋgiysek mer; kaw bap nep dinimimb apay aŋgiy kuyip aŋgrep giyak.’ ” 5 Aŋgrep geyak mey, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, mindrep geyak, biynimb yikop gok kunep tep gek, minek minek gunap sek Jiysis nup gosimb niŋyak.

Pol Wisin Niŋak

6-7 Pol binuk gok yip Esiya taŋgey, Gor Kawnan ak aŋgak, “Miñmon biy minim tep ak kuyip ma aŋgñinimimb aŋgak.” Kun aŋgek, Priysiya propens namb okok taŋgiy, Galesiya propens namb okok taŋgiy, ap miñmon Miysiya maŋ maŋ giyiŋg, Biytiyniya propens amnun aŋgeyak, Jiysis Kawnan ak kuyip aŋgak, “Ma amnimimb aŋgak.” 8 Kun aŋgek, miñmon Biytiyniya ma amniyak; Miysiya kirgiy, miñmon Trowas amniyak.

9 Amiy, kisyimnamb biyaŋ Pol day niŋak; bi Masedoniya propens nimb bap tikjakiy, nup suk aŋgyiŋg aŋgak, “Chinup simb niŋiy, ñiŋg tikiy, pis biy winimin aŋgak.” 10 Pol kun giy day niŋek, ak Gor nep, Masedoniya biynimb kuyip minim tep ak aŋgñinimimb aŋgip aŋgiy, am siyip diy, 11 am am, miñmon ñiŋg timb kusgak Samotres amjaknuk. Minek pen, miñmon ñiŋg timb kusgak Niyapoliys amjakiy, 12 siyip ak kirgiy, Masedoniya biynimb miñmon yomb kiyk Piyliypay amjaknuk. Miñmon Piyliypay kun ak, Rom gapman kuŋaynep ap mindiy kond mindyiŋgipay.

Biyn Liydiya Jiysis Nup Gosimb Niŋak

Ñin kaw bap miñmon kun okok yikop mindiy, 13 Jiwda lotiw ñin ak apek, miñmon yomb biy ñiŋg gol akyim, Gor nup aŋgniŋbay tip bap mindip aŋgiy, miñmon yomb kun ak kirgiy, amiy niŋnuk: biyn gunap ap mindeyak. Niŋiy, kun siŋak bisgiy, kuyip minim aŋgñinuk. 14 Biyn mindeyak kun gok, bap yimb nuk Liydiya. Nuk chech muk gok gayek tawyiŋgipay. Nuk Tayatayra nimb. Gor nup nep aŋgniŋyiŋgip. Biyn kun anup, Jiysis gos tep ñek, Pol minim aŋgak ak niŋind aŋgip aŋgiy dek, 15 nup ñiŋg pikñiy, biynimb nuk yip kinyak gok kuyip ñiŋg pikñiy ginuk. Biyn Liydiya kun ak aŋgak, “Nimb yip niŋem, Jiysis nup gosimb niŋbiyn rek ayip ak, ap korip yip biy mindenimimb aŋgak.” Chinup kun aŋgek, niŋind aŋgip aŋgiy, am korip nup ak kininuk.

Pol Yip Salas Yip Kuyip Kalambis Ayak

16 Pen chin minek bap tip ak, Gor nup aŋgniŋniŋg amiy, pañ woŋg yikop giñemb bap nup namb piknuk. Pañ kun anup kichekiy abaŋ ayek mey, tap yerip yerip kisen giniŋgamb ak, biynimb gok kuyip aŋgñek, nup maniy tawyiŋgipay. Kun gek, bi nup taw dand apey, woŋg kuyip giñiyiŋgip gok, maniy yomb diyiŋgipay.

17 Chin amninukniŋ, pañ kun ak chinup kisen giyiŋg aŋgyiŋgip, “Bi guniy, Gor Biyomb ak nup woŋg giyiŋg, nimb yergem Gor nimbip diniŋgamb minim ak aŋgñiraspay aŋgyiŋgip.”

18 Pen minim kun ak rek, minek minek aŋgek, minek bap Pol nup yiruk gek, andikiy pañ kun anup kichekiy ambaŋ ayak anup aŋgak, “Jiysis Krays yip ginimin aŋgip rek, nip aspiyn, pañ anup kirgiy amnoŋ aŋgak.” Kun aŋgakniŋ, kichekiy nup ambaŋ ayak ak, mis amnak.

19 Pen pañ kun anup kond mindyiŋgipay bi gok, Pol kichekiy aŋgyokak minim ak niŋiy, maniy yomb dipun ak, kisen ma diniŋgambun aŋgiy, Pol yip, Salas yip kuyip kor giniŋg, lipiŋg dand, Rom biyomb mindeyak ak amiy aŋgyak, 20 “Jiwda nimb bi omiŋal biy, ap miñmon chinup biy monmon gispiyr ak, yesek gispiyr. 21 Chin Rom biynimb, minim nindik ar ak key mindip ak pen; kiyk yerginiŋg, minim kisenimb ak niŋyaŋ aŋgiy aŋgraspiyr aŋgyak.”

22 Biynimb mindeyak gok kunep, minim ar kun anep aŋgeyak, biyomb gok tikjakiy, chech kuyipmiŋay gok tuŋgasikiy aŋgyak, “Kur diy pikim aŋgyak.” 23 Aŋgeyak, kur diy pik andik mandik giy, dam kalambis miŋgan ak yokiy, bi kalambis kond mindek anup aŋgyak, “Kuyipmiŋay niŋmindenimin aŋgyak.” 24 Aŋgeyak, bi kalambis kond mindek ak, kuyipmiŋay poŋind dam korip miŋgan yimb biyaŋ ay, tomb kind kuyip omiŋal ak diy mon yomb miŋgan ak aŋgek liŋger amek, lokiym gak.

25 Pen kisyimnamb yomb biyaŋ, Pol yip, Salas yip Gor nup aŋgniŋyiŋg, lotiw kamep gunap aŋg mindrikniŋ, kalambis bi gok maŋgiysek niŋmindeyak. 26 Kun giy niŋmindyakniŋ, day monmon yomb ak diy, kalambis korip ak dand doŋwiy giy, kinjeŋ gok yikiy, kalambis kay kuyip tiwniŋgiyak senwur gok, maŋgiysek asikak. 27 Kun gek, bi kalambis kay kuyip kond mindek ak tikjakiy niŋak; kinjeŋ gok maŋgiysek yikiy mindek. Nuk niŋiy, kalambis kay kinjeŋ yikiy pirik amdipay rek, biyomb ak yip ñaŋgniŋgamb aŋgiy, ñayip baynat ak lipiŋg diy, nuk key piŋiy ayin aŋgak.

28 Pol pen, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Yenen nak key piŋiy ayniŋg gispan? Chin ma pirik ambun. Maŋgiysek mindpun aŋgak.”

29 Aŋgek, bi kalambis kond mindek ak meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Kalambis kay amdipay rek ayip! Sup ak kasek dowim aŋgak.” Aŋgek, sup dand apeyak, dand korip miŋgan amiy, jel gek, jep jep diyiŋg, am Pol yip, Salas yip minderik kiñiŋ siŋak koŋgim yimak. 30 Pen kun giy koŋgim yimiy tikjakiy, kuyipmiŋay poŋind mis biyaŋ amiy aŋgak, “Bomiŋal. Yand yergen, Gor yip diniŋgamb?” 31 Aŋgek, nup aŋgrik, “Jiysis nup gosimb niŋeniŋgamban; Gor nip diniŋgamb; biynimb nand yip kinban gok kunep aŋgrik.”

32-33 Kun aŋgerik, kuyipmiŋay kisyimken biyaŋ nep dand amiy, pikyak gok ñiŋg ayokak. Pen Pol yip, Salas yip biynimb nuk yip kinyak gok sek kuyip, Gor minim ak aŋgñerik, nup gosimb niŋeyak, kuyip maŋgiysek ñiŋg pikñirik. 34 Ñiŋg pikñerik, bi kalambis kay kuyip kond mindek kun ak, kuyipmiŋay poŋind korip nuk ar biyoŋ amiy, tap keñmaŋgiy ñek ñiŋrik. Bi kun ak, biynuk ñapan nuk gok sek, “Miñiy Gor nup gosimb niŋbun aŋgiy,” tep gakniŋ mindeyak.

35 Minek pen, Rom biyomb gok, poliys gok kuyip aŋgyak, “Bi kalambis mindpiyr omiŋal ak kuyip wisik yokem, amnimiyr aŋgyak.”

36 Aŋgeyak, bi kalambis kay kuyip kond mindyiŋgip ak, minim kun ak dand Pol yip, Salas yip minderik ak amiy aŋgak, “Biyomb gok nirip apay, ‘Wisik yokem amnimiyr apay.’ Kun ak gos sek amnimiyr aŋgak.”

37 Aŋgek, Pol aŋgak, “Chirmiŋay kunep bi Rom nimb ak pen, kor niŋiy mer; biynimb namb ak chirupmiŋay kur diy pikiy, dam kalambis aypay ak tep ma gip. Kun ak chirup kapkap weygiy aŋgyokun aŋgiy aspay? Kiyk key apiy, chirup wisik yokniŋgambay aŋgak.”

38-39 Pol kun giy aŋgek, poliys gok minim kun ak niŋiy, andkind am biyomb gok kuyip minim kun ak aŋgñeyak, kiyk kunep Rom nimb aŋgiy pirikiy, am Pol yip, Salas yip kuyip minim sayn aŋgiy aŋgyak, “Nirmiŋay miñmon yomb kun biy kiriŋg amnimiyr aŋgyak.”

40 Aŋgeyak, Pol yip, Salas yip kalambis korip ak kirgiy, biyn Liydiya korip ak am mindiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip minim aŋgrep giy, amnirik.

17

Tesalonayka Biynimb Pol Yip Salas Yip Kuyip Pikniŋg Giyak

1 Kiymiŋay miñmon Piyliypay kirgiy, am am miñmon Ambiypoliys amjakrik. Ambiypoliys nimb am am, miñmon Apoloniya amjakrik. Pen Apoloniya nimb am am miñmon Tesalonayka amjakiy niŋrik; Jiwda nan-gep korip bap mindek. 2 Niŋiy, Pol per giyiŋgip, Jiwda lotiw ñin omiŋal nokom, biynimb gok yip nan-gep korip miŋgan ak amiy, Gor minim nind aŋgiy tikyak ak, aŋg amiy apiy giyak. 3 Kun giy aŋg amiy apiy giyiŋg, kuyip Jiysis minim tep ak aŋgñirep giyiŋg aŋgak, “Bi Krays winiŋgamb aŋgiy kond mindpim ak, nuk apiy, chinup nen aŋgiy, yiwur dak. Bi Kiyŋ yomb key yimb kond mindyiŋgipun ak mey, bi Jiysis nimbip kesim dispiyn ak nep. Baybol buk ak nup nind aŋgiy tikyak rek, kumiy tip ak tikjakak aŋgak.”

4 Kun aŋgek, gunap niŋind aŋgip aŋgiy, Pol yip, Salas yip kind ak amniyak. Griyk biynimb Gor nup aŋgniŋyiŋgipay gunap; biyn yimb sek gunap kunep, Pol yip, Salas yip aŋgrik minim ak diyak.

5 Deyak, Jiwda bi gok niŋey miluk yapek, bi timey yikop mindeyak gunap dey, kiyk pen am biynimb kuŋaynep dand apey, kilpul yomb aŋgyak. Pen Pol yip, Salas yip kuyip piyow niŋiy, biynimb guniy kuyip ñon, pikyaŋ aŋgiy, am Jeson korip ak piŋiy kus kus giy, piyow mer niŋyak. 6 Piyow mer niŋiy, Jeson nup diy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gunap sek diy, dand gapman biyomb mindeyak ak amiy, kor giyak. Kor giy aŋgyak, “Bi miñmon okok maŋgiysek taŋgiy minim aŋgñiyakniŋ, kilpul yomb apay gok, miñiy ap mindpay miñmon chin biy. 7 Kiyk gapman biyomb chinup Siysa nup kirgiy, Biyomb kiyk Jiysis nup nep dipay. Pen bi Jeson biy, bi kun gok kuyip dam korip nuk ak ayip ak mey, nup dand aswun aŋgyak.” 8 Kun aŋgeyak, biynimb kuŋay ap mindeyak gok sek, gapman biyomb gok sek niŋiy, gos kuŋay niŋyak. 9 Gos kuŋay niŋiy, Jeson nup maniy gunap diy, biynimb nup sek dand wiyak gok maniy gunap diy aŋgyak, “Kisen minim kun ak tip aŋgñeniŋgambim, maniy nimbip kun biy pisnep diniŋgambun aŋgyak.” Kun aŋgiy, kuyip aŋg mis yokyak.

Miñmon Beriya Minderik

10 Kisyim owakniŋ, mam Tesalonayka nimb gok, Pol yip, Salas yip kuyip aŋgyokey, miñmon Beriya amnirik. Amiy, Jiwda nan-gep korip miŋgan ak amiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñirik. 11 Jiwda biynimb kun gok, Jiwda biynimb Tesalonayka mindeyak gok rek mer; kiyk mindrep giyak ak mey; minim kuyipmiŋay ak niŋey tep gakniŋ, niŋind apiyr akaŋ aŋgiy, Baybol buk ak minek minek riytiym gi niŋiy mey, 12-13 biynimb kuŋaynep, Jiysis nup gosimb niŋyak. Griyk biyn yimb mindek gok kunep, kuŋaynep Jiysis nup gosimb niŋyak.

Pen Pol am Beriya biynimb kuyip, Gor minim ak aŋgñisap aŋgey, Jiwda biynimb Jiw ap Tesalonayka mindyiŋgipay gok miluk yapek, apiy Beriya biynimb kuyip nembnemb gey, kal jiwniŋg geyak. 14 Kun ak niŋiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, Timotiy yip, Salas yip kuyipmiŋay miñmon Beriya kun ak kirgiy, Pol nup dam miñmon nambiys gol okok yokyak. 15 Pen bi gunap Pol nup dam miñmon Atens yokiy, andkind amniyakniŋ, Pol kuyip aŋgak, “Timotiy yip, Salas yip kuyip aŋgyokem, kasek winimiyr aŋgak.” 16 Nuk kun aŋgiy, kuyipmiŋay miñmon Atens kun ak kond mindyiŋg niŋak; biynimb kun gok, gor yesek kiyk aŋgniŋyiŋgipay gok, kuŋay yimb nep mindek. Niŋek, simbwur nup ak timey yimb gek, 17 lotiw ñin gok Jiwda nan-gep korip ak amiy, bi Jiwda nimb gunap, bi yikop Gor nup aŋgniŋyiŋgipay gunap yip minim aŋg amiy apiy giyiŋgipay. Pen ñin yikop gunap kunep, ap biynimb nan-giyiŋgipay tip ak nan-giy, kiy yip minim aŋg amiy apiy gi mindyiŋgipay.

18 Miñmon kun okok, biynimb gos ar keykey niŋyak gok, yimb keykey aŋgiy, gunap Epkiwriyan biynimb aŋgyak, gunap Stoyik biynimb aŋgyak. Minek bap, Pol biynimb kun gok yip minim aŋg amiy apiy giy, Jiysis kumiy tikjakak minim ak aŋgek, bi tiysa kiyk gok sek niŋiy; gunap aŋgyak, “Bi minim monmon aŋgip biy, minim kun ak yerip asap?” Pen gunap aŋgyak, “Biynimb par okok aŋgniŋbay tap gok asap aŋgyak.”

19-20 Pen Pol nup dand kanjsol kay mindeyak ak amiy aŋgyak, “Nand minim kisenimb, biynimb okok kuyip apan ak, miñiy chinup aŋgey, minim kiñiŋ kun ak niŋrep gun aŋgyak.” 21 Pen biynimb miñmon Atens nimb gok sek, biynimb okok nimb ap Atens mindeyak gok sek minim kisenimb gunap niŋiy, aŋg mindonjun aŋgiy gos anep niŋyiŋgipay. 22 Pen Pol kanjsol mindeyak namb ak tikjakiy aŋgak, “Nimb Atens biynimb. Yand nimbip niŋbiyn. Nimb kilis yimb giy, tap gunap aŋgniŋun aŋgiy, gos ak niŋbim. 23 Yand akniy taŋgiy niŋbiyn; nimb kamb bind keykey giy, tap keykey aŋgniŋbim rek, yimb ak ar kun ak tikpik. Kamb bind bap gaypik ak, yimb ak tikiy apik, ‘Bi ma niŋbun ak: kamb bind nup biy apik.’ Minim ma niŋbun aŋgiy tikpik kun ak, nimbip miñiy kiñiŋ ak aŋgniŋg gispiyn.

24 “Gor mankumb biy gay, tap okok maŋgiysek gay gak ak, nuk biyomb yimb. Semb biyoŋ sek, man biy sek kond mindip. Biynimb gok korip akaŋ, tap gunap gayey, nuk ap tap gayniŋgambay namb kun okok mindonimuŋ rek ma ayip. 25 Nuk chinup gay, añiŋ band ak yokek, añiŋ ayiŋg mindpun. Tap chin okok maŋgiysek, nuk nep gayak. Nuk Bi kalrimey kun ak, chin tap tep bap giy, nup ñinjun rek ma ayip. 26 Nuk Andam nup nep gayek, Andam nuk pen tik dand amiy apiy gek mey, biynimb keykey okok maŋgiysek mindpun. Gor nuk nep gek mey, biynimb gunap miñmon bap mindiy, mind dand amiy, kisen nuk key aŋgak ñin ak apek, biynimb okok nimb gunap ap tip kun ak dipay.

27 “Gor gek, ñin gunap kosyam mindpun ak, yip gosimb niŋyaŋ aŋgiy gip. Nup gosimb niŋniŋg, nuk par okok ma mindip; chin yip mindip. 28 Ñin ar nuk ak mey, chin mindpun. Pen bi minim kil tikep nimb key gunap, Gor nup Bapiy chin aŋgyak ak, niŋind aŋgyak. 29 Pen biynimb gok yenen gol, kamb, tap gok diy, gos kiyk key niŋiy, tap gunap gay aŋgniŋbay. 30 Wosrey Gor minim nup ak ma niŋyiŋgipay rek, kuyip minim gunap kuŋay ma aŋgak. Pen miñiy biynimb miñmon okok maŋgiysek kuyip aŋgip, ‘Tap gunap aŋgniŋbim ak kirgiy, tap yerip yerip timey gipim ak kirgiy, yip nep gosimb niŋnimimb aŋgip.’ 31 Aŋgip kun ak niŋrep yimb ginjun. Kisen nuk key niŋimb ñin bap apek, binuk yipund giy nep gip ak yokek apiy, biynimb maŋgiysek kor giy, bilokniŋgamb. Chin niŋbun: binuk chinup kor yomb giniŋgamb kun ak, Gor gek kumiy tip ak tikjakak aŋgak.”

32 Pol minim kun ak kun giy aŋgek, biynimb mindeyak gok niŋyiŋg, gunap sik aŋgyak; gunap aŋgyak, “Ñin gunap minim kun ak tip aŋgenimin, chin niŋjun aŋgyak.” 33 Kun aŋgyakniŋ, Pol kuyip kiriŋg amnak.

34 Pen miñmon Atens kun ak, biyn bi gunap, minim nup ak kindik giy, Jiysis nup gosimb niŋyak. Biyn bi kun gok mey, bi bap yimb nup ak Dayoniysiyas. Nuk biyomb kanjsol kiyk kun ak nimb bap. Biyn bap yimb nuk Damariys. Pen biynimb bi yikop gunap sek Jiysis nup gosimb niŋyak.

18

Pol Am Miñmon Koriyn Mindek

1 Pol miñmon Atens kun ak kirgiy, miñmon Koriyn amiy niŋak; 2-3 bi Jiwda ber, miñmon Pontas nimb bap ap minderik. Biynuk yimb ak Priysiyla; nuŋgumiy yimb ak, Akiwiyla. Biber kun ak, kiyk am mindyiŋgipiyr; miñmon Yitaliy, Rom maŋ okok. Kiyk kun giy am mindyiŋgipiyr ak pen, ñin kun ak biyomb Kilodiyas, Jiwda gunap miñmon Rom biy ma mindeniŋgiy aŋgek mey, ap miñmon Atens kun ak minderik. Biber kun ak, kiyk ser korip gayiŋgipiyr. Pen Pol kunep, woŋg kun ak rek giyiŋgip ak mey, am kiy yip mindiy, ser gok gayiŋgipay.

4 Pol nuk pen, Jiwda biynimb, Griyk biynimb maŋgiysek niŋyaŋ aŋgiy, Jiwda lotiw ñin ak wakniŋ, nan-gep korip ak amiy, kiy yip minim aŋg amiy apiy giyiŋgip.

5 Kun gi dand amiy, kisen Salas yip, Timotiy yip miñmon Masedoniya kirgiy aperik, ser giyiŋgip woŋg ak kirgiy, minek minek Jiwda biynimb gok kuyip minim aŋgñiraŋgyiŋg aŋgyiŋgip, “Bi Kiyŋ yomb key yimb per kond mindyiŋgipun ak mey, Jiysis nep aŋgyiŋgip.”

6 Kun aŋgek, minim nup ak ma niŋiy, nup aŋgjiweyak; Gor nup yenen kirpay aŋgiy, chech nuk ak pipal pikyiŋg, kuyip aŋgak, “Yand nimbip Gor minim ak aŋgñen ma niŋbim ak, tap nimbik key. Miñiy nimbip Jiwda biynimb kirgiy, biynimb Jiwda mer gok kuyip aŋgñiniŋgayn aŋgak.” 7 Kun aŋgiy, kuyip kirgiy, bi Jiwda mer bap korip ak amnak. Bi kun ak yimb nuk Taytas Jastas. Nuk Gor nup aŋgniŋyiŋgip. Korip nuk ak mindek; Jiwda nan-gep korip gol siŋak.

8 Pen Kriyspas, bi Jiwda nan-gep korip kond mindyiŋgip ak; biynimb nuk yip mindeyak gok yip, Pol Jiysis minim aŋgak ak, niŋind aŋgip aŋgiy, Jiysis nup gosimb niŋiy ñiŋg pikyak. Koriyn biynimb gunap kunep, Pol minim aŋgak ak niŋiy, Jiysis nup gosimb niŋiy, ñiŋg pikyak.

9 Minek bap, Pol day niŋak; Biyomb ak nup aŋgak, “Yand nand yip nep mindpiyn ak mey, ma piriknimin; minim yip ak biynimb gok kuyip monmon aŋgñinimin. 10 Miñmon yomb biy, biynimb yand kuŋay yimb nep mindpay; biynimb gunap nip timey giniŋgiy rek ma ayip aŋgak.” 11 Kun aŋgek, Pol miñmon okok ma amnak; miñmon kun anep mindiy, simiy nokom, takin onep kaŋgol ak, Gor minim ak aŋgñi mindyiŋgip.

12 Pen Rom biynimb gok, biyomb Galiyow nup aŋgey, ap Akaya propens kond mindek ñin ak; Jiwda biynimb gok, Pol nup niŋey miluk yapek, nup dand kor amiy aŋgyak, 13 “Bi biy biynimb gok kuyip Gor minim aŋgñispiyn aŋgiy, Rom biynimb mer apay minim gok nep kuyip aŋgip aŋgyak.” 14 Kun aŋgeyak, Pol minim kun ak pen aŋgiyn aŋgakniŋ, biyomb Galiyow tikjakiy kuyip aŋgak, “Nimb Jiwda biynimb. Bi biy tap timey bap gombikop, minim nimb kor gipim ak niŋbinip. 15 Pen nimb yikop apim, ‘Bi biy yesek aŋgiy aŋgip, “Bi Kiyŋ yomb key yimb per kond mindpun ak mey, Jiysis nep aŋgiy,” nasind sikop minim mer apay ak gunap aŋgiy gip apim’ ak, yand ma niŋniŋgayn. Ak minim yand mer. Minim kun ak nimbik key aŋgnimimb aŋgak.” 16 Kun aŋgiy, kuyip aŋg mis yokakniŋ, 17 kiyk mis amyiŋg, bi Jiwda nan-gep korip kond mindep, Sosteniys nup kur diy pikyak. Nup kun giyak ak pen; biyomb Galiyow niŋiy, minim bap ma aŋgak.

Pol Tip Ak Andkind Antiyok Siyriya Amniyn Aŋgiy Amnak

18 Pen Pol miñmon Koriyn tapin mindiy, mam ay gok kuyip aŋgak, “Nimbkaw mindem aŋgiy,” Akiwiyla ber yip miñmon Siyriya amnun aŋgiy, siyip diy saŋdiyak. Am am miñmon Senkriya apay ak amjakiy, Pol yand Gor nup chiŋgiy nep mindeniŋgayn aŋgiy minim aŋgayiŋg, jun kas nuk ak tikak.

19-22 Pen kiyk am am miñmon Yipiyses amjakiy, Pol nuk Jiwda nan-gep korip miŋgan ak amiy, Jiwda biynimb gok yip, minim aŋg amiy apiy gak. Kun gek, nup aŋgyak, “Ñin gunap sek, chin yip biy mindenimin aŋgyak.” Kun aŋgyak ak pen, minim kuyip ak ma diy aŋgak, “Nimb kaw mindem. Gor yip yaw aŋgeniŋgamb; kisen andkind winiŋgayn aŋgak.” Kun aŋgiy, Akiwiyla ber kuyip, biynimb kun gok yip aŋgay, nuk siyip diy, am am miñmon Siysariya amjakiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, nimb mindpim aŋgiy, tip ak siyip diy, miñmon Antiyok amnak.

23 Amiy, tapin yep ñin kaw bap mindiy kuyip kirgiy, nuk am Galesiya propens okok sek, Priysiya propens okok sek giraŋgyiŋg; biynimb Jiysis nup nind gosimb niŋyak gok kuyip, aŋgñirep gek, niŋrep giyak.

Binak Apolas Gak Minim Ak

24-25 Pen bi Jiwda miñmon Aleksandriya nimb bap, ap Yipiyses mindek. Yimb nuk ak Apolas. Nuk bi minim aŋgrep yimb giy; Baybol buk day nind tikyak ak niŋrep yimb giy gak ak mey; Jiysis minim ak biynimb okok kuyip yipund giy nep aŋgak. Minim aŋgak kun ak, Jon bi ñiŋg pikñemb niŋak rek nep niŋiy aŋgak. Pen nuk Jiysis minim gunap sek niŋrep ma gak. 26 Ñin kun ak tikiy nuk ma pirikiy, Jiwda nan-gep korip ak amiy, Jiysis minim ak monmon yimb aŋgñak. Aŋgñek, Akiwiyla ber niŋiy, nup dand korip kiyk ak amiy, Jiysis minim ma niŋak won gunap, aŋgñirep yimb girik.

27-28 Kisen nuk Akaya propens amniŋg gek, Yipiyses biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, tep yimb am kuyip aŋgñiniŋgamb aŋgiy, Akaya biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip minj bap tikiy aŋgyak, “Bi Gor woŋg gip Apolas amjakek, nup dinimimb aŋgyak.” Kun aŋgey mey, Apolas amjakiy, minj ak yomek, Akaya biynimb Gor kuyip simb niŋiy gos tep ñek, Jiysis nup gosimb niŋyak gok maŋgiysek, Apolas nup diyak. Deyak, nuk pen tip kuyip ak diy, Jiwda biynimb gok kuyip minek minek, Baybol buk minim ar ak aŋgrep giyiŋg aŋgak, “Bi Kiyŋ yomb key yimb aŋgiy, kond mindpim ak mey, Jiysis nep aŋgak.” Kun giy aŋgrep gek, nup minim bap pen aŋgniŋgiy rek ma ayak. Kun gek, biynimb gok Jiysis nup gosimb niŋiy, mindrep yimb giyak.

19

Pol Yipiyses Taŋgiy Minim Aŋgak

1 Apolas miñmon Koriyn mindakniŋ, Pol miñmon dum bap paŋind amiy, miñmon Yipiyses amjakiy, biynimb Jiysis nup minim niŋun aŋgyak gunap mindeyak. 2 Kuyip niŋiy aŋgak, “Nimb Jiysis nup gosimb niŋbik ñin ak, Gor Kawnan kunep dipik?”

Aŋgek aŋgyak, “Mer. Gor Kawnan mindip aŋgiy chin ma niŋbun aŋgyak.”

3 Aŋgeyak, Pol kuyip aŋgak, “Pen nimb yenen ñiŋg pik pik?”

Aŋgek aŋgyak, “Chin Jon aŋgyiŋgip minim ak diy, ñiŋg piknuk aŋgyak.”

4 Kun aŋgeyak aŋgak, “Jon biynimb gok aŋgek ñiŋg pikyiŋgipay ak; tap siy tap timey gipun ak, yenen kun gipun aŋgiy niŋey mey, kuyip ñiŋg pikñiyiŋgip. Pen kuyip aŋgyiŋgip, ‘Biyomb kisen winiŋgamb ak apek, nup gosimb niŋnimimb aŋgyiŋgip.’ Bi kisen winiŋgamb aŋgak kun ak, Jiysis nep aŋgak.”

5 Pol kun aŋgek, Jiysis biynimb nuk yimb mindenjun aŋgiy, tip ak ñiŋg pikyak. 6 Pol kuyip diniŋek, Gor Kawnan nuk ak kuyip yokek, minim yimb keykey aŋgiy, day Gor minim tep ak aŋgñiyak. 7 Bi anep wimiŋgan ak rek kun giyak.

8 Pol takin omiŋal nokom, biynimb Jiwda nan-gep korip wiyak gok yip, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aŋg amiy apiy gi mindyiŋgip. 9 Pen biynimb gunap, minim tep ak ma yimb diy, biynimb mindeyak namb ak aŋgyak, “Kinjeŋ tep amemb apay minim kun ak minim rek ma ayip aŋgyak.” Kun aŋgeyak, Pol biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip nep dand Tayrenas sikul korip yomb ak amiy, kuyip minim aŋgñi mindyiŋgip. 10 Kun giy aŋgñi mindek, simiy omiŋal yinek mey, Jiwda biynimb gok diy, Griyk biynimb gok diy, miñmon yomb Esiya mindeyak rek maŋgiysek, Jiysis nup minim ak, kun kun giy apay aŋgiy niŋyak.

Siypa Ñinuk Nup Giyak Minim Ak

11 Gor, Pol yip mindakniŋ, nuk tap mageprek key yimb gunap giyiŋgip. 12 Biynimb gok tap gek, Pol aŋgsiyip chech band nup gok dam, mumbwak ar kiyk gok ay, jak amyiŋgipay. Kichekiy tap gok ambaŋ ayiŋgip gok kunep mis amyiŋgipay.

13 Jiwda bi kunj tap gok giyiŋg, kichekiy tap gok aŋgyokpun aŋgiy giraŋgyiŋgipay gok, Pol gak rek niŋiy chin kunep gun aŋgiy, kichekiy gok kuyip aŋgyak, “Jiysis Biyomb Pol per aŋgniŋimb ak mindip rek, mis amnoŋ aŋgyak.” 14-16 Pen bi Gor nup simboŋgep yomb Siypa, ñinuk onep ar ak mindeyak. Kiyk kunep kichekiy tap gok aŋgyokun aŋgiy aŋgeyak, kichekiy biynimb ambaŋ ayak gok pen aŋgyak, “Jiysis yip, Pol yip kuyip niŋbun ak pen, nimb bi an?” Kun aŋgiy, bi kun gok kuyip talakiy, tapin nep pikiy, chech kuyip gok tuŋgralikyokey, daynep mindiy, korip kun ak kirgiy pirik amniyak.

17 Pen minim kun ak, Jiwda biynimb, Griyk biynimb, miñmon Yipiyses mindeyak gok maŋgiysek niŋiy pirikiy, Jiysis yimb nup ak tapin nep dand aranyak. 18 Jiysis biynimb nuk mindeyak gok, gunap ap nan-giy, kunj tap yerip timey giyak gok, miseŋ aŋgyak. 19 Kunj tap gok giy, buk tik ayiŋgipay gok, biynimb niŋmindyakniŋ, mon pik daŋgiyey yinak. Buk tap kun gok, maniy tawep namb ak ñin paŋgey, piyptiy tawsin (50,000) rek amnak. 20 Pen miñmon Yipiyses kun geyak, Biyomb minim nuk ak yomb yimb gak.

Yipiyses Biynimb Kilpul Aŋgyak

21 Pen kun giy, kisen Gor Kawnan ak Pol nup gos ñek aŋgak, “Yand Masedoniya amiy, Akaya amiy, Jerusalem amniŋgayn. Amiy, miñmon Rom kunep amniŋgayn aŋgak.” 22 Kun aŋgiy, bi nup kond minderik, Timotiy yip, Yirastas yip kuyip aŋgyokek, miñmon Masedoniya amerik; nuk miñmon Yipiyses takiy ñin kaw bap mindek.

23 Ñin namb kun ak, Yipiyses biynimb yikop gunap, Jiysis nep mey; Gor yip jimñiy mindep kinjeŋram ak mindip aŋgeyak, kiy yip penpen giniŋg rek giyak. 24 Bi bap, yimb nuk Demetriyas ak, bi gunap yip, tap gol rek ak diy, tap yesek aŋgniŋyiŋgipay korip achimb kilrimey gunap gayey, biynimb gunap ap taw dam ay, biyn yomb chin Atemis nup aŋgniŋep korip ak aŋgiy, aŋgniŋyiŋgipay. Bi kun gok woŋg kun ak giy, maniy yomb yimb diyiŋgipay rek, 25 Demetriyas nuk bi nup woŋg giyak gok sek, bi woŋg kiyk giyiŋgipay kun ak rek giyak gok sek aŋgek, ap nan-geyak aŋgak, “Nimb niŋbim; chin woŋg nokom kun biy giy mey, maniy yomb yimb dipun. 26 Pen Pol apiy, biynimb gok kuyip yesek aŋgiy aŋgip, ‘Ñin maŋgiy diy tap gipay gok, tap aŋgniŋep mer aŋgip.’ Kun aŋgamb, Yipiyses biynimb gok diy, Esiya propens biynimb okok diy maŋgiysek niŋsipay. 27 Pol minim nuk ak aŋgek, tap gon tawyiŋgipay ak, miñiy ma tawpay. Pen ar kun anep ma aspiyn; biyn yomb chin Atemis nup aŋgniŋbun ak kirgiy, korip yomb nup aŋgniŋbay ak kirgiy gispay aŋgiy aspiyn. Biynimb akniy nep nup ma kirpay, biynimb okok kunep nup kirginiŋg gispay aŋgak.”

28-29 Demetriyas kun aŋgek, bi kun gok niŋiy, biyn yomb chin aŋgniŋbun ak nep aŋgiy, meŋg miŋgan dand araniy aŋg amiy apiy giyakniŋ, biynimb dawin yomb kun animb kuŋaynep apiy, Pol binup omiŋal ak kuyip, lipiŋg dand minim aŋgep tip ak amniyak. Binuk omiŋal kun ak, nuk yip Masedoniya nimb ap minderik. Yimb kiymiŋay ak, Gayas yip, Ariystakas yip. 30 Pol pen, biynimb ap nan-giy, minim aŋgeyak namb ak amniyn aŋgek, bi Jiysis nup gosimb niŋyak gok nup mer aŋgyak. 31 Gapman biyomb gunap, Pol nup buŋgiy kiyk ak mey, nup minim yokiy aŋgyak, “Biynimb ap nan-giy, minim aspay namb ak ma amnimin aŋgyak.”

32 Pen biynimb kuŋaynep ap nan-giy, minim yomb aŋgiy, minim keykey yimb nep aŋgyak. Kiyk minim kiñiŋ niŋiy aspun ak aŋgiy ma niŋyak; monmon nep aŋgyak.

33 Bi Jiwda gunap, bi chin Aleksanda, kuyip aŋgrep giniŋgamb aŋgiy, nup biynimb namb ak yokeyak, nuk kuyip ñin tuŋg milich giy, minim aŋgniŋg gakniŋ, 34 kiyk niŋyak; nuk Jiwda nimb ak mey, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Atemis nep mey, biyn yomb chin aŋgiy,” tapin nep aŋg mindeyak.

35 Kun giy aŋg mindey mindey; bi ñiwkil tikep yomb kiyk ak tikjakiy kuyip aŋgak, “Kapkap mindem aŋgak.” Kun aŋgek, kapkap mindyakniŋ aŋgak, “Yipiyses biynimb. Miñmon chin biy, biyn yomb Atemis kamb nuk gap rek, semb biyoŋ nimb jiw owak ak diy, korip gayrep giy aŋgniŋbun ak; an ma niŋimb aŋgiy, kilpul yomb ak aspim? 36 Minim kun ak, biynimb maŋgiysek niŋbay nen: kirgim.

37 “Pen bi dand opim omiŋal biy, biyn yomb Atemis nup aŋgniŋbun ak, nup ma aŋgjiwiy, korip nup aŋgniŋbun tap gunap siy ma dipiyr ak pen; kuyip dand opim. 38 Kun ak Demetriyas akaŋ, binuk gunap minim mindek kor giniŋg, biyomb gok mindpay ak mey, kor giniŋgiy. 39 Pen minim miker gunap mindonimuŋ, ap nan-gipun ñin ak nep aŋgnimimb. 40 Chin miñiy ap nan-giy kilpul aspun ak, minim kiñiŋ bap mindek ma aspun. Gapman biyomb yimb bap, yenen ap nan-giy minim aspim aŋgek, pen minim bap aŋgjun rek ma ayip aŋgak.” 41 Nuk kun aŋgiy, kuyip aŋgyokek, keykey amniyak.

20

Pol Miñmon Masedoniya Amiy, Miñmon Griyk Amnak

1 Pen biynimb gok minim yomb aŋg mindiy keykey amniyakniŋ, Pol biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip suk aŋgek apeyak; Gor minim gunap aŋgñirep yimb giy, kuyip kirgiy, nuk miñmon Masedoniya amnak. 2 Amiy, kun okok taŋgyiŋg, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, Jiysis minim ak aŋgñi dam dam, miñmon Griyk amjakak. 3 Amjakiy, takin omiŋal nokom kun ak mindiy, kisen siyip diy, Siyriya amniyn aŋgak ak pen; nuk minim bap niŋak; Jiwda kay nup pik ayniŋg geyak. Minim kun ak niŋiy, lum ar nep andkind Masedoniya amniyn aŋgiy niŋak.

4-5 Pen Pol binuk yip taŋgeyak gok mey Timotiy; Piras ñinuk Sopata miñmon Beriya nimb; Ariystakas yip, Sekundas yip Tesalonayka nimb; Gayas Debiy nimb; Tikiykas yip, Tropiymas yip Esiya nimb. Bi kun gok, Pol yip ap ap miñmon Piyliypay apiy, kiyk nind miñmon Trowas amiy, chinup kond mindeyak. 6 Jiwda ñin yomb biret yiys sek ma ñimbun ñin ak mindon pandikakniŋ, kisen siyip diy, ñin onep mamind ak namb kiniy, miñmon Trowas amjaknuk. Amiy, wiyk nokom bap kun okok mindonuk.

Yiwraya Nup Gek Tip Tikjakak

7-8 Wiyk mindonuk kun ak, Sarirey duŋgep won ak, biret wayn ñiŋniŋg am korip ar biyoŋ nan-giy, Pol toy amniŋgayn aŋgiy, minim aŋgakniŋ, niŋmindonuk. Kun giy niŋmindon mindon, kisyim apek, lam daŋgiy ay niŋmindonuk. 9 Pen bi paranj bap, wiyndiw ar ak bisgiy, Pol minim aŋgakniŋ, niŋmindek. Yimb nuk ak Yiwtiykas. Nuk kun giy niŋmind mind, wisin kalrimey yimb apek, wisin juk juk gi gi, biyoŋ nimb gindam man biyaŋ pikek, am biyaŋ diy niŋyak: pisnep kumiy mindek. 10 Pol nuk pen biyaŋ amiy, nup namb namb diy aŋgak, “Gos kuŋay ma niŋnimimb; nuk kim mindip aŋgak.” 11 Kun aŋgiy, tip biyoŋ amiy, biret gunap tipaŋg jimñiy ñimbiy, Pol tip ak minim aŋg mindek mindek, miñmon yapiy, pumb owakniŋ amnak. 12 Pen bi paranj apyap pikak anup, dand korip amiy, miñmiñ yimb giyak.

Pol Trowas Kirgiy Miletas Amnak

13 Pol chinup aŋgak, “Nimb siyip diy miñmon Asos amenimimb; yand man ar apiy, siyip diniŋgayn miñmon kun ak aŋgak.” 14 Kun aŋgek, chin siyip diy am Asos amiy, Pol nup kun ak diy, miñmon Mitiliyniy amninuk. 15-16 Minek Mitiliyniy kirgiy, miñmon Chiyos maŋ ak amjaknuk. Minek ak, miñmon Samos amjakiy, Pol nuk gos bap niŋak: Yipiyses amiy, sayn nep giraŋgiy, Pendiykos ñin ak, Jerusalem ma niŋjun rek ayek mey, Yipiyses silgiy, Miletas amninuk.

Pol Yipiyses Biynimb Kuyip Aŋgak Pisnep Amjipiyn Aŋgak

17 Miletas amiy, Pol minim yokek Yipiyses amek, Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindeyak bi gok kuyip aŋgak, “Mindpiyn biy winiŋgiy aŋgak.”

18 Kun aŋgek, apeyak aŋgak, “Nind propens nimbip biy mawep ñin ak apiy, nimb yip mindiy, mind dand amiy, yerip yerip giyiŋgipiyn ak niŋbim. 19 Yimb yand ma dand araninik; Krays nup woŋg ak giñinikniŋ, Jiwda biynimb yip timey giniŋg geyak, yip simb gek, siy aŋgyiŋg, minim aŋgñinik. 20 Pen yand korip nimbip okok akaŋ, nan-gipim tip okok amiy, minim tep nup bap weygiy ma aŋgñinik; maŋgiysek nep aŋgñinik. 21 Nimbip Jiwda biynimb gok diy, Jiwda biynimb mer gok diy, aŋgrep giy aŋgnik, ‘Tap timey gipim ak kirgiy, Gor aŋgip minim ak diy, Jiysis nup gosimb niŋnimimb aŋgnik.’

22 “Pen miñiy niŋim! Gor Kawnan ak, yip miñ rek ay, dand Jerusalem amjap ak; yip yerip rek giniŋgamb ak ma niŋbiyn. 23 Pen yand niŋbiyn: miñmon gok miñmon gok amjaken; Gor Kawnan ak yip aŋgip, “Nand Jerusalem amey, nip kalambis ayey, kosyam yimb mindeniŋgamban aŋgip.” 24 Pen ak minim ma mindip. Yand keynep mindrep giyn aŋgiy gos ak ma niŋbiyn. Yip pikniŋgambay aŋgiy, ma pirikpiyn. Biyomb Jiysis, woŋg yip aŋgak ak nep gosimb niŋbiyn ak mey, Gor chinup simb niŋiy dip minim tep ak, aŋgyiŋg nep mindeniŋgayn.

25 “Pen niŋim. Nimb biynimb akay akay, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb aŋgen niŋbim gok, yip tip ak ma niŋniŋgambim. 26 Miñiy amniŋg mey, nimbip miseŋ aspiyn. Biynimb Gor minim ma niŋiy yiwur yomb diniŋgambay gok; tap kiyk key. Yand yip mer. 27 Yand Gor minim bap ma aŋgñimbiyn mer; maŋgiysek yimb nimbip aŋgñimbiyn. 28 Nimb key niŋrep giy, biynimb Gor Kawnan aŋgek kond mindpim gok kuyip, niŋrep giy ginimimb. Bi kanj siypsiyp mokep gok, kanj kiyk gok kond mindrep gipay rek, nimb biynimb Jiysis nup gosimb niŋbay gok kuyip, kond mindrep ginimimb. Gor chinup simb niŋiy, Ñinuk nup yokek ap chinup aŋgiy kumak ak, sakiy ma ginimimb. Niŋmindiy, biynimb nup ker mindpay gok kuyip kond mindenimimb. 29 Yand niŋbiyn. Yand amen, kayn sakiy gok apiy, kanj siypsiyp nimb mokpim gok gunap siw ñiŋniŋgambay. 30 Biynimb gunap pen tikjakiy, minim yesek yesek aŋgiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋbay gunap kuyip, lipiŋg dand kind kiyk okok amniŋgambay. 31 Pen yand simiy omiŋal nokom, miñmon nimbip Yipiyses mindiy, pumbnamb kisyimken, simb gakniŋ, siy aŋgyiŋg nimbip maŋgiysek aŋgñirep ginik. Minim aŋgñinik kun ak sakiy ma ginimimb; niŋyiŋg nep mindenimimb.

32 “Yand nimbip Gor ñin ar ak ay amjipiyn. Nuk nimb yip mindeniŋgamb. Minim tep nup ak niŋnep mindiy mey; biynimb suŋ-tep nuk gunap yip mindrep giniŋgambim.

33 “Nimb yip mindenik ñin ak, biynimb gunap, chech maniy tap kuyip gok asimb ma aŋgnik. 34 Ñin maŋgiy yand ak keynep woŋg giy, bi yip taŋgyiŋgipun gok yip, tap ñimbyiŋgipun. 35 Pen gipiyn kun ak rek nimb kunep giy, biynimb simbgeprek gok kuyip direp ginimimb. Biyomb chin Jiysis, minim aŋgak ak niŋbim. Nuk aŋgak, ‘Bi gunap nimbip tap ñeniŋgambay, nimbip tep giniŋgamb ak pen; nimb biynimb gunap kuyip tap ñiniŋgambim ak, nimbip tep yimb giniŋgamb aŋgak.’ ”

36 Pol minim kun ak aŋgjiwiy, biyomb Yipiyses nimb kun gok yip koŋgim yimiy, Gor nup aŋgniŋyak. 37-38 Pen Pol bi kun gok kuyip, kisen jomluk yip ak ma niŋniŋgambim aŋgek, nup am kaykol giy, siy aŋgiy, kuyip simb gakniŋ, nup namb ay dam siyip miŋgan ak yokyak.

21

Pol Siyip Diy Jerusalem Amniŋg Saŋdak

1 Pen chin Yipiyses biynimb kuyip, nimb mindem aŋgiy saŋdinuk. Yiŋgen ak aprep gek, yipund giy nep am am, Kos amninuk. Pen minek Kos kirgiy, Rowdes amiy, Patara amninuk. 2 Amiy niŋnuk; siyip bap Piniysiya amniŋg gek mey, chin siyip kun ak diy saŋdinuk. 3 Am am, Saypras ñin aŋind kind okok ken mindakniŋ, niŋyiŋg am am, Siyriya niŋnuk. Tap kakaw gok, Siyriya yisik yokniŋg mey, am sua ginuk Taya. 4 Taya sua giy, am biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip piyow niŋiy, kiy yip wiyk nokom bap mindonuk. Pen Gor Kawnan ak biynimb kun gok kuyip gos ñek, Pol nup aŋgyak, “Jerusalem amniŋg gispan ak ma amnimin aŋgyak.” 5 Pen siyip ak tap kakaw yisik yokdey, amjipun aŋgon, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak kun gok, biyn ñapan kiyk gok maŋgiysek, chinup dam ñiŋg gol ak yokey, kiy yip koŋgim yimiy, Gor nup aŋgniŋnuk. Pen chin penpen ñin piksakiy, 6 am siyip ak dinukniŋ, kiyk andkind korip amniyak.

Aŋgabas Pol Nup Kun Kun Giniŋgambay Aŋgak

7 Pen chin siyip diy Taya kirgiy, am sua ginuk: Tolemeys. Sua giy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip aŋgnuk, “Nimb mindpim aŋgnuk.” Kun aŋgiy, ñin bap kiy yip kun ak mindonuk. 8 Minek ak kuyip kirgiy, am Siysariya amjakiy, Piyliyp korip ak amninuk. Nuk bi yipenjiliys bap. Nup mey, nind Jerusalem mindek, bi onep kaŋgol ak yip aŋgayeyak, keñmaŋgiy bilok ñiyiŋgipay. 9 Pen bi Piyliyp kun ak, panuk onep tiŋgawip ak Gor minim aŋgyiŋgipay. Pañ kun gok kiyk bi ma diyak. 10-11 Chin Piyliyp yip mindonuk ñin namb kun ak, bi Gor minim aŋgep Aŋgabas; miñmon Jiwdiya nimb ak apiy, Pol ler nup ak diy, ñin tomb nuk gok tiwniŋgrimbikiy aŋgak, “Gor Kawnan ak aŋgip, ‘Bi ler nop kun biy nup, Jerusalem amek, Jiwda biynimb nup tiwniŋgrimbikiy, dam Rom biyomb gok kuyip ñiniŋgambay aŋgip aŋgak.’ ” 12 Kun aŋgek, chin maŋgiysek minim kun ak niŋiy, Pol nup aŋgnuk, “Jerusalem ma amnimin aŋgnuk.”

13 Aŋgonuk, nuk pen aŋgak, “Yip yenen simb niŋiy siy aŋgem, yip simb gisap. Yand Jerusalem amiy, Jiysis minim ak aŋgniŋgayn. Yip kalambis ayniŋgambay akaŋ, pik ayniŋgambay ak, ma piriksipiyn. Monmon am aŋgniŋgayn aŋgak.”

14 Pen chin Pol nup kun giy aŋg mer niŋiy aŋgnuk, “Bapiy Gor key niŋimb rek giniŋgamb aŋgnuk.”

Jerusalem Biynimb Pol Nup Aŋgjiwyak

15-16 Pen chin kun giy Siysariya mindiy, Jerusalem amniŋg, tap chin gok moka giy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak miñmon kun okok nimb gunap poŋind, Jerusalem amonuk; chinup dam Nason korip ak ayey kininuk. Bi Nason kun ak, miñmon Saypras nimb. Nuk Jiysis nup nind nep gosimb niŋak. 17 Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok maŋgiysek, chinup niŋey tep gak.

18 Minek minim aŋgniŋg; biyomb Jiysis biynimb nuk gok kuyip kond mindyiŋgip Jemis nup niŋniŋg amiy niŋnuk: nuk bi woŋg jimñiy gep gunap yip, ap nan-giy mindeyak. 19 Pen chin amjakiy, Pol kuyip, nimb mindpim aŋgak. Pol pen, Gor nup kond mindakniŋ, Jiwda biynimb mer miñmon okok taŋgiy, tap yerip yerip gak ak, biyomb kun gok kuyip kesim diñak. 20 Kiyk minim kun ak niŋiy, Gor nup tep aŋgiy, Pol nup aŋgyak, “Mam. Nand niŋban: Jiwda biynimb tawsin kuŋaynep, Jiysis nup gosimb niŋbay ak pen, kilis timey giy apay, ‘Chin Jiwda gok, Jiwda biynimb giyiŋgipay ar ak nep ginjun apay.’ 21 Kun gipay rek, Jiwda biynimb okok nimb gunap, Jerusalem biy apiy, niŋrep ma giy apay, ‘Pol nuk, Gor minim Mosis wosrey aŋgiy tikak ak kirgiy, chin Jiwda gipun gipun ar ak kirgiy, Jiwda biynimb miñmon paryomb okok mindpay gok kuyip aŋgip, “Ñi nimb gok kumbak ma tiknimimb aŋgip” apay.’

22 “Kiyk minim niŋrep ma giy, nip apay kun ak, chin yerginjun? Nand Jerusalem biy opan rek, biynimb kun gok nip niŋiy, minim yomb aŋgniŋgambay. 23-24 Kun ak bi chin omiŋal omiŋal, chin Jiwda gipun miñ ar ak kindik giy, Gor nup minim bap niŋind yimb aspun aŋgyak ak mey, Gor nup tap pik daŋgiy simboŋg ñiniŋg gispay rek; nand am ñin onep ar ak kiy yip ñiŋg pik tep giy, tap Gor nup simboŋg ñiniŋgambay gok taw ñenimin simboŋg ñiy mey, jun kas kiyk ak tikniŋgambay. Kun geniŋgamban mey, biynimb maŋgiysek nip minim aŋgyak kun ak, yesek nep aŋgyak ak niŋniŋgambay. Nand Jiwda nimb ak mey, chin Jiwda gipun rek nep gipan aŋgniŋgambay. 25 Pen biynimb Jiwda mer Jiysis nup gosimb niŋbay gok kuyip, minj tikyokiy aŋgnuk:

‘Jiwda kay gipay gipay rek gun aŋgiy, kosyam giniŋgambim. Kun ak tap gunap nep ginimimb. Biynimb gunap tap yesek okok simboŋgyiŋg, kimin kanj pikeniŋgiy, nimb ma ñiŋnimimb. Kimin kanj tap gok likañ sek ma ñiŋnimimb. Kun ak kimin, kanj tap gok kuŋam tuŋgwikey kumek, likañ sek mindeniŋgamb rek ma ñiŋnimimb. Biyn siy bi siy ma ginimimb aŋgiy,’ minj tiknuk aŋgyak.”

26 Kun aŋgeyak, Pol minim kuyip ak diy; minek, bi omiŋal omiŋal tap simboŋg ñiniŋg giyak kun gok yip, ñiŋg pik tep giy; Gor aŋgniŋep korip ak amniyak. Amiy, Pol bi mindeyak gok kuyip aŋgak, “Chin ñin onep kaŋgol ak mindiy, ñin ar ak, Gor nup tap ñiŋemb gunap keykey dand apiy, nup simboŋg ñiniŋgambun aŋgak.”

Jiwda Biynimb Pol Nup Chichiy Diyak

27-28 Kun aŋgiy, ñiŋg pik mindyakniŋ, ar ñin ak maŋ owakniŋ, Jiwda biynimb Esiya mindiy wiyak gunap niŋyak: Pol Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak mindek. Niŋiy, nup chichiy diy, meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Chin Yisrel biynimb maŋgiysek tikjakiy, bi timey gip biy di mindenjun. Miñmon okok taŋgiy, per timey nep gip bi ak mey biy. Chin Jiwda biynimb gipun ar ak timey aŋgiy, Mosis aŋgiy tikak minim ak timey aŋgiy, Gor aŋgniŋep korip biy aŋgjiwiy gip. Jiwda biynimb mer Gor aŋgniŋep korip miŋgan biy ma dand owep gok kuyip, monmon dand wip aŋgyak.” 29 Kiyk minim aŋgyak kun ak, gos nep niŋiy aŋgyak. Pol yikop Tropiymas yip, Gor aŋgniŋep korip maŋ okok taŋgek niŋiy mey aŋgyak, “Pol binak Tropiymas miñmon Yipiyses nimb ak yip, Gor aŋgniŋep korip miŋgan ak amimb aŋgyak.”

30 Kun aŋgey, minim kun ak biynimb okok maŋgiysek niŋiy, ap Pol nup di mis biyaŋ yokiy, kinjeŋ ak giñiyak. 31-32 Giñiy, kilpul yomb aŋgyiŋg, Pol nup pisnep pikayniŋg rek giyak. Pen giyak minim kun ak, amiybi yomb yimb mindek ak amek, nuk binuk kuŋaynep poŋind kasek apchakeyak niŋiy, Pol nup pikayniŋg geyak ak kirgiyak. 33 Amiybi yomb kun ak apiy, Pol nup chichiy diy, binuk gok kuyip aŋgak “Nup sen omiŋal ayñinimimb aŋgak.”

Aŋgek, aŋgak rek geyak, biynimb mindeyak gok kuyip aŋgak, “Nuk tap yergamb nup kun gispim?”

34 Aŋgek, kiyk minim keykey aŋgey, kilpul yomb yimb gak. Kun gek amiybi yomb ak, binuk gok kuyip aŋgek, Pol nup dand korip yomb kiyk ak amniŋg; 35 dand korip kinjeŋrumb gol siŋak amjakyakniŋ, biynimb kuŋaynep kisen giy, Pol nup timey giniŋg nep giyak. Kun giyak rek, amiybi gok nup di wanjrem ar ak ay, dand amniyak. 36 Pen biynimb kun gok, Pol nup aŋgyak, “Nup pisnep pikayim! Nup pisnep pikayim aŋgyak.” 37 Kun aŋgyak ak pen; amiybi gok Pol nup dand korip miŋgan biyaŋ amniŋg giyakniŋ, nuk Griyk minim aŋgiy, amiybi yomb yimb anup aŋgak, “Yand minim nip bap aŋgnim akaŋ?” Aŋgek, amiybi yomb yimb ak aŋgak, “Nand Griyk minim niŋban sek? 38 Yand aŋgniŋbiyn-eŋ, nand mey, bi Yijip nimb; bi penpen gipay kuŋay yimb diy, dam miñmon nep okok, weygey mindeyak bi anep aŋgniŋbiyn. Pen nand Griyk minim ak aspan aŋgak.”

39 Aŋgek, Pol aŋgak, “Yand bi Jiwda bap. Yip tikyak, miñmon yomb Tasas Siyliysiya propens. Pen yip yaw aŋgenimin, yand biynimb guniy kuyip minim aŋgnim aŋgak.” 40 Aŋgek, amiybi yomb yimb ak, yaw kun ginimin aŋgek, Pol korip ak yirar rek giy tawind tapay ar ak taw mindiy, ñin dand aranek, biynimb gok minim ma aŋgyakniŋ; nuk Hiybriw minim aŋgiy kuyip minim aŋgñak.

22

1 Pol nuk kuyip kun giy, Hiybriw minim aŋgiy aŋgak, “Bapiy sikop diy, mam sikop diy, nimb minim aŋgniŋg gispiyn ak niŋmindenimimb aŋgak.” 2 Kun aŋgek, minim minim aŋgiy mer, kapkap yimb mindyakniŋ, 3 kuyip aŋgak, “Yand Jiwda nimb ak pen, yip tikyak miñmon yomb Tasas Siyliysiya propens. Pen yand ap Jerusalem biy, tiysa Gameliyel yip mindiy, yomb ginik ak mey, apis basind sikop yerip yerip aŋgyak minim ak maŋgiysek, yip aŋgñek niŋnik. Kun ak, nimb Gor nup direp gun aŋgiy, kilrimey nep gipim rek, yand kunep giyiŋgipiyn. 4 Biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, timey yimb giyiŋgipiyn. Kuyip pik ayin aŋgiy, biynimb gok monmon miñ ay, dand kalambis amyiŋgipiyn.

5 “Giyiŋgipiyn kun ak, biyomb Gor nup simboŋgep gok sek, bi kanjsol gok sek aŋgniŋem, kiyk yesek aŋgip ma aŋgniŋgambay; niŋind aŋgip aŋgniŋgambay. Biyomb kun gok, yand Damaskas amniŋg genik, yip minj gunap tikñiyak. Minj kun ak tikiy aŋgyak, ‘Pol nup kondenimimb; nuk Damaskas biynimb Jiysis nup gosimb niŋbay gok kuyip miñ ay, dand Jerusalem biy winimuŋ aŋgyak.’ Pen yand minj kun ak diy kuyip miñ ay, dand Jerusalem apen, gos niŋniŋgambay aŋgnik.

Pol Jiysis Nup Gosimb Niŋak Kesim

6 “Pen yand minj kun gok bi gunap yip dand am am, pumbnamb yoŋ won ak, Damaskas maŋ maŋ ginukniŋ, melik yomb ak, semb ar biyoŋ nimb añiñak rek diy owak. 7 Kun gek, yand apyap piknikniŋ, minim bap yip aŋgak, ‘Sol! Sol! Yip yenen per timey gipan?’

8 “Aŋgek, yand aŋgnik, ‘Biyomb! Nand an?’

“Aŋgenik, ‘Yand bi Jiysis Nasaret nimb: yip per timey gipan anep aŋgak.’

9 “Bi yand yip amonuk gok, melik yomb ak niŋyak ak pen; minim maŋgiy ak ma niŋyak. 10 Yand pen aŋgnik, ‘Biyomb. Yerginim?’

“Aŋgenik, yip aŋgak, ‘Tikjakiy, Damaskas amiy, Gor nup yerer giniŋgamban ak, nip aŋgniŋgambay aŋgak.’ 11 Melik kun ak, yomb yimb giy, windin yip ak pisnep koy gek, niŋnim rek ma ayak. Kun gek, bi yand yip amninuk gok, yip ñin kind ak diy, dand Damaskas amniyak.

12 “Pen Damaskas bi bap mindek. Yimb nuk ak Ananayas. Nuk Gor minim ak niŋrep giy, minim chin yerip yerip mindip ak niŋrep yimb giy gak. Bi kun anup, Jiwda biynimb Damaskas mindeyak gok, maŋgiysek aŋgyak, ‘Ak bi tep yimb aŋgyak.’ 13 Pen nuk, yand mindenik maŋ siŋak apiy aŋgak, ‘Mam Pol, windin tip niŋan aŋgak.’ Kun aŋgakniŋ, windin yip koy gak ak, pisnep suŋ ayakniŋ, nup niŋnik. 14 Yip aŋgak, ‘Gor Biyomb, basind apis sikop aŋgniŋyiŋgipay ak, nip diy woŋg nuk ak ayniŋg gisap ak mey, Ñinuk Krays nup miseŋ niŋiy, minim nuk ak miseŋ niŋiy gipan. 15 Nip yerer gamb niŋban kun ak, biynimb gok kuyip aŋgñiniŋgamban. 16 Kun ak ma kond mindenimin; tikjakiy Gor nup aŋgniŋiy, ñiŋg pikeniŋgamban; timey gipan gach ak, Gor wiykyokniŋgamb aŋgak.’

Jiwda Mer Okok Kuyip Aŋgñinimin Aŋgak

17 “Kun aŋgek, aŋgak rek nep ginik. Kisen miñmon Jerusalem biy apiy, Gor aŋgniŋep korip ak amiy, Gor nup aŋgniŋ mindiy, day niŋnik ak: 18 Jiysis yip aŋgak, ‘Kasek Jerusalem kirgiy, miñmon key okok amnimin. Biynimb guniy minim tep yip ak aŋgeniŋgamban, ma niŋniŋgambay aŋgak.’

19 “Kun aŋgek, yand aŋgnik, ‘Biyomb. Kiyk key yip niŋbay; yand nind nan-gep korip okok amiy, biynimb nip gosimb niŋyak gok kuyip kalambis ay, takiy nep pikyiŋgipiyn. 20 Pen ñin bap, bi minim tep nip aŋgep Stiypin nup pikayakniŋ, panj aŋgiy, bi nup pikeyak gok chech kiyk tuŋgasik ayak gok kond mindenik aŋgnik.’ 21 Kun aŋgenik, Biyomb ak yip aŋgak, ‘Yand nip aŋgyoken, am Jiwda mer gok kuyip, minim aŋgñiniŋgamban aŋgak.’ ”

Amiybi Yomb Ak Pol Nup Kond Mindek

22 Jiwda biynimb, Pol minim aŋgak ak niŋmind dand amiy, minim kun ak aŋgek niŋiy, kiyk minim yomb yimb aŋgiy aŋgyak, “Bi kun ak rek ma mindenimuŋ; nuk Gor nup aŋgjiwsap rek, nup pisnep pikayep aŋgyak.”

23 Kun aŋgyiŋg, chech yomb kiyk gok tuŋgasik yokiy, silkul gok yipruŋg diŋgey aranak. 24 Kun geyak, amiybi yomb yimb ak, binuk gunap kuyip aŋgak, “Nup dand korip miŋgan amiy, pikenimimb, biynimb guniy yenen nup minim yomb aspay kiñiŋ ak, nimbip aŋgnimuŋ aŋgak.”

25 Kun aŋgek, nup pikniŋg, dand amiy miñ tiwniŋg ayak. Pen Pol amiybi yomb yep maŋ kun siŋak jak mindek anup aŋgak, “Chin Rom biynimb low bap kun giy mindip? Bi Rom nimb yipund giy gok kuyip kor ma giy, monmon pikpay sek?”

26 Pol kun aŋgek, amiybi yomb kun ak, amiybi yomb yimb anup aŋgak, “Nand yerginiŋg gispan? Bi kun ak nuk Rom yipund giy aŋgak.”

27 Kun aŋgek, amiybi yomb yimb ak apiy, Pol nup aŋgak, “Nand Rom nimb yipund giy akaŋ, yip aŋgey niŋiyn?”

Aŋgek, Pol aŋgak, “Yaw. Yand Rom nimb yipund giy aŋgak.”

28 Aŋgek, amiybi yomb yimb ak aŋgak, “Yand maniy yomb yimb ak yokiy mey, Rom bi mindpiyn aŋgak.”

Aŋgek, Pol pen aŋgak, “Rom kay yip tikyak ak mey, yand Rom bi mindpiyn aŋgak.”

29 Kun aŋgek, bi nup miñ ayak gok pirikyak. Amiybi yomb yimb ak, bi biy Rom nimb ak pen; nup miñ aypiyn aŋgiy, kunep pirikak.

30 Minek pen, amiybi yomb yimb ak, Jiwda kay Pol nup minim yerip aspay ak niŋrep giyn aŋgiy, Gor nup simboŋgep yomb gok sek, bi Jiwda kanjsol gok sek maŋgiysek, suk aŋgek ap nan-geyak, aŋgek Pol nup am wisik dand apiy, mindeyak maŋ siŋak ayak.

23

Pol Jiwda Kanjsol Gok Kuyip Minim Aŋgak

1 Pol nup kun giy wisik dap ayeyak; nuk Jiwda kanjsol kun gok kuyip niŋmindyiŋg aŋgak, “Mam sikop. Yand Gor aŋgip rek per gipiyn ak mey, gospar ayiŋg ma mindpiyn aŋgak.”

2 Kun aŋgek, Ananayas Gor nup simboŋgep biyomb yimb ak, bi maŋ siŋak mindeyak gok kuyip aŋgak, “Minim yesek aŋgip joŋimb band, ak piktopil gim aŋgak.”

3 Kun aŋgek, nup pikeyak, Pol nuk biyomb kun anup aŋgak, “Biynimb gok nip niŋey, bi tep rek mindpan ak pen; gos timund nak ak, timey yimb niŋban. Kun gipan kun ak, Gor nip pen pikniŋgamb. Chin Jiwda gipun rek niŋiy, yip kor gipan ak pen; Jiwda gipun ar ak kirgiy, ‘Nup monmon pikim apan’ aŋgak.”

4 Pol kun aŋgek, bi maŋ siŋak mindeyak kun gok aŋgyak, “Gor nup simboŋgep biyomb yimb anup aŋgjiwsipan?”

5 Aŋgey, Pol aŋgak, “Mam sikop. Nuk Gor nup simboŋgep biyomb yimb aŋgiy ma niŋbiyn. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, ‘Biyomb nimb gok kuyip ma aŋgjiwnimimb aŋgyak.’ ”

6-8 Won kun ak Pol niŋak; bi kanjsol mindeyak kun gok, gunap Sanjiwsiy biynimb niŋbay rek niŋyak, gunap Peresiy biynimb niŋbay rek niŋyak. Bi Sanjiwsiy gok gos kiyk ak niŋiy aŋgyiŋgipay, “Enjol gok ma mindpay. Kawnan ma mindip. Biynimb gok kumiy pisnep kumbay aŋgyiŋgipay.” Pol nuk layn keykey mindeyak kun ak niŋiy, minim yomb aŋgiy aŋgak, “Mam sikop. Basind apis yand gok maŋgiysek Peresiy biynimb: yand kunep Peresiy bap. Biynimb kumiy tikjakpay minim ak aŋgen, yip pen kor gispay aŋgak.”

9-10 Kun aŋgek, bi Sanjiwsiy kanjsol gok asik key ay, bi Peresiy kanjsol gok asik key ay, kilpul yomb aŋgyak. Aŋgeyak, Peresiy kay bi low tiysa kiyk gok, meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Bi biy tap timey bap gip aŋgiy, ma apun. Nuk Damaskas amnak ñin ak, Gor Kawnan ak akaŋ, enjol bap niŋak rek ayip; chin ma niŋbun aŋgyak.” Kun aŋgiy, penpen aŋg dand amniyakniŋ, amiybi yomb yimb ak niŋiy, mindak kun aŋg dand amiy, Pol nup tuŋgrik day day ayniŋgiy rek ayek niŋiy, amiybi nuk gok kuyip aŋgek, Pol nup poŋind dam korip kiyk yomb miŋgan ak ayak.

11 Pen ñin kun ak kisyimken biyaŋ, Jiysis ap Pol mindek siŋak jak mindiy aŋgak, “Gos sek mindenimin. Minim tep yand ak Jerusalem biy apan rek, Rom amiy, kunep aŋgnimin aŋgak.”

Pol Nup Pikniŋgambun Aŋgyak

12-13 Minek pen, Jiwda biynimb ñin jiwiy omiŋal rek ap nan-giy, minim aŋg ar nokom ay aŋgyak, “Chin Pol nup ma pikaypun won biy; tap ma ñimbiy, ñiŋg ma ñimbiy giniŋgambun aŋgyak.” 14 Kun aŋgiy, am Gor nup simboŋgep biyomb gok sek, bi kanjsol yikop gok sek kuyip aŋgyak, “Chin niŋind yimb apun. Tap ma ñiŋniŋgambun: Pol nup pisnep pik ay mey, kisen tap ñiŋniŋgambun. 15 Kun ak nimb, amiybi yomb anup minim yokiy, yesek aŋgiy aŋgnimimb, ‘Pol nup dand biy apey, nup minim gunap sek aŋgniŋ tep ginjun aŋgnimimb.’ Yesek kun aŋgem mey, chin ñiluk ay mindoniŋgambun; apeniŋgamb, pisnep pikayniŋgambun aŋgyak.”

16 Pen Pol nunay ñinuk ak, Pol nup pikayniŋg giyak minim kun ak niŋiy, numbap Pol nup dam ayak korip ak amiy, aŋgñak. 17 Aŋgñek, Pol niŋiy, amiybi kuyip kond mindep bi bap nup aŋgak, “Bi paranj biy, minim bap mindip. Nup poŋind amiybi yomb yimb mindip ak amey, minim kun ak aŋgaŋ aŋgak.”

18 Aŋgek, nunay ñinuk kun anup poŋind amiybi yomb yimb mindek ak amiy aŋgak, “Pol kalambis bi ak aŋgip, ‘Bi paranj biy minim bap mindip nen, nup poŋind dand, biyomb yimb ak mindip amey, minim kun ak aŋgnimuŋ aŋgek;’ poŋind aswiyn aŋgak.”

19 Kun aŋgek, amiybi yomb yimb ak, ñi kun anup ñin kind ak diy, poŋind gol okok amiy aŋgak, “Yip minim aŋgniŋg apan kun ak, aŋgan aŋgak.”

20 Aŋgek, ñi paranj kun ak aŋgak, “Jiwda biynimb gok toy nip minim yokiy, yesek aŋgniŋgambay, ‘Pol nup dand kanjsol mindpay ak apenimin, minim gunap sek aŋgniŋrep ginjun aŋgniŋgambay.’ 21 Kun ak minim kiy aŋgniŋgiy ak, ma niŋnimin. Bi kiyk ñin jiwiy omiŋal rek, Pol nup ñaŋg ay nep mey, tap ñiŋniŋgambun aŋgiy, minim aŋgaypay. Kiyk minim nip ak niŋiy, kun ginjun aŋgiy kond mindpay aŋgak.”

22 Kun aŋgek, amiybi yomb yimb ak niŋiy, nup aŋgyokyiŋg aŋgak, “Biynimb gunap kuyip niŋiy, amiybi yomb yimb anup, kun kun giy aŋgiy aswiyn ma aŋgnimin aŋgak.”

Pol Gapman Biyomb Piyliyks Mindek Ak Amnak

23 Amiybi yomb yimb ak kun aŋgiy, amiybi kond mindep nuk omiŋal ak suk aŋgek aper aŋgak, “Pol nup pik ayniŋg minim aspay. Kun ak miñiy kisyimnamb biyaŋ, nup poŋind dand Siysariya amnimimb. Bi kusay diniŋgiy gok, ñin jiwiy onep wanjrem ak diy, amiybi gok, ñin jiwiy onep wanjrem ak diy, kanj hos sek diniŋgiy gok, ñin jiwiy omiŋal nokom, andikiy onep wanjrem ak diy dand amnimimb. 24 Pol nup hos gunap sek di namb ay, poŋind dam, gapman biyomb Piyliyks mindip ak yokiy winimimb aŋgak.”

25 Kun aŋgiy, nuk biyomb Piyliyks nup minj bap tikiy aŋgak, 26 “Yand Kilodiyas Liysiyas; nip gapman biyomb Piyliyks minj tiksipiyn. ‘Nand mindpan?’ 27 Bi nip yoksipiyn biy, Jiwda biynimb pikayniŋg gey, yand niŋnik: nuk bi Rom nimb ak niŋiy mey, amiybi yand gunap yip amiy, nup dand winuk. 28 Dand apiy, nup pikniŋg giyak minim kiñiŋ kun ak niŋiyn aŋgiy, nup dand kanjsol miytiyŋ kiyk ak amiy niŋnik: 29 Jiwda biynimb kiyk gipay rek minim ar gunap nep mindek. Pen nuk tap gunap gek, nup pisnep pik ayep akaŋ, kalambis ayep minim kiñiŋ bap ma mindek. 30 Pen minim bap apay, ‘Bi kun anup ñiluk ay mindiy ñaŋgniŋgambun aŋgey’ mey, nand mindpan ak yoksipiyn. Bi nup minim aspay kun gok, kunep aŋgyoken amiy, minim kiñiŋ kun ak nip aŋgniŋgambay. Tep.”

31 Amiybi yomb yimb ak kun aŋgiy, minj tikñek; amiybi gok, Pol nup kisyim biyaŋ nep poŋind am am, Antiypatriys amjakyak. 32 Minek, amiybi yikop gok maŋgiysek andkind korip wiyak. Amiybi kanj hos sek gok nep, Pol nup dand Sisariya amiy, 33 gapman biyomb anup minj ñiy aŋgyak, “Kalambis bi dand opun biy, yimb nuk Pol aŋgyak.”

34 Biyomb ak nuk minj riytiym giniŋgiy, Pol nup aŋgak, “Nand propens akay nimb?”

Aŋgek, Pol aŋgak, “Propens yand Siyliysiya aŋgak.”

35 Kun aŋgek, biyomb ak niŋiy nup aŋgak, “Bi nip minim apay gok apey, minim aŋgniŋgambun aŋgak.” Kun aŋgiy, binuk gunap kuyip aŋgak, “Nup dam gapman biyomb Herot korip ak ay, kond mindrep ginimimb aŋgak.”

24

Jiwda Biyomb Gok Pol Nup Kor Giyak

1 Pol nup kun giy dam ayey, ñin onep tiŋgawip ak mindek. Minek mamind ak, Gor nup simboŋgep biyomb yimb Ananayas, Siysariya amniŋg, Jiwda kanjsol kiyk gunap poŋind, bi minim aŋgep kiyk Tetiwlas yip, Siysariya amniyak. Amiy, gapman biyomb Piyliyks nup niŋiy aŋgyak, “Pol nup kor gun aŋgyak.”

2 Kun aŋgeyak, gapman biyomb ak, Pol nup aŋgek apek, bi minim aŋgep Tetiwlas, Pol nup kor giniŋg, gapman biyomb Piyliyks nup aŋgak, “Nand mey, gos niŋrep giy chinup kond mindey mindrep gipun. 3 Gipan kun ak, chin nip tep yimb apun. 4 Nip minim paryomb ma aŋgniŋgayn; minim maŋ won aŋgniŋg gispiyn ak, timund pik niŋnimin.

5 “Chin niŋbun: bi kun biy per timey nep gip. Miñmon akay akay amimb okok, Jiwda kay kuyip tuŋgasik keykey ayakniŋ, pernep penpen gipay. Biynimb Jiysis bi Nasaret nimb anup gosimb niŋbay gok, biyomb kiyk mey kun ak. 6-7 Nuk Gor aŋgniŋep korip chinup ak kunep gek timey ginimuŋ rek ayek mey, nup diy, tap chinup gip kun ak kor giniŋg gonuk, amiybi yomb yimb Laysiyas, kaljiw apiy, 8 nup dand amiy aŋgak, ‘Bi nup kor giniŋg gipay gok, biyomb Piyliyks mindip ak amiy, kor giniŋgiy aŋgak.’ Kun aŋgek mey, miñiy opun. Minim kun ak, Pol nup aŋgniŋeniŋgamban, nuk key, nup kor gipun minim kiñiŋ ak aŋgek, niŋniŋgamban.” 9 Tetiwlas kun aŋgek, bi Jiwda ap mindeyak gok, minim nup ak kindik giy aŋgyak, “Niŋind yimb aŋgip aŋgyak.”

Pol Biyomb Piyliyks Nup Minim Aŋgak

10 Gapman biyomb ak, Pol nup minim aŋgan aŋgek, Pol aŋgak, “Nand simiy kuŋaynep miñmon biy kond mindiy, niŋrep gipan rek, yipund giy nep aŋgniŋgamban. Kun ak mey, yip tep gakniŋ nip minim aspiyn. 11 Yip Jerusalem per giraŋgip aŋgey ma niŋniŋgamban; yand Gor nup aŋgniŋiyn aŋgiy, menikarik siŋbiy nep, Gor aŋgniŋep korip ak amninik. 12 Yand biynimb gunap diy Gor aŋgniŋep korip ak akaŋ, Jiwda nan-gep korip okok akaŋ, dawin yomb namb okok akaŋ; simbwur timey gep rek minim gunap ma aŋgnik. 13 Yip miñiy kor gispay ak, nand niŋniŋgamban; minim kiñiŋ bap ma mindeniŋgamb.

14 “Pen nip minim bap miseŋ aŋgniŋg gispiyn. Yip apay ‘Pol chin Jiwda gunap gipun rek ma gip. Nuk Jiysis nup kisen giyiŋg, Gor nup aŋgniŋimb apay.’ Minim kun ak niŋind apay. Yand Jiysis binuk yimb ak mey, kun gipiyn. Apis basind sikop Gor aŋgniŋyiŋgipay anep, yand aŋgniŋbiyn. Bi Gor minim aŋgep gok, minim tikyak ak ma kirpiyn. 15-16 Jiwda gunap, ‘Biynimb tep gok sek, biynimb timey gok sek maŋgiysek, kumiy tikjakniŋgambay aŋgiy niŋbay rek ak’ yand kunep niŋbiyn. Gor yip am mindeniŋgambiyn aŋgiy, monmon ma gipiyn. Gor niŋiy akaŋ, biynimb gok niŋiy, sisker gip aŋgniŋgambay ak niŋiy mey, niŋrep giy, mindrep gipiyn.

17 “Pen yand simiy gunap, miñmon okok taŋgiy, biynimb yand tap ma mindip gok kuyip maniy ñiy, Gor nup tap simboŋg ñiyn aŋgiy, Jerusalem amninik. 18 Amiy, Gor nup tap simboŋg ñiyn aŋgiy, ñiŋg pikrep giy, Gor aŋgniŋep korip ak am mindenik. Pen biynimb kuŋay ma ap mindeyak ak mey, penpen aŋgep rek minim gunap ma aŋgnik.

19 “Pen Jiwda biynimb Esiya nimb gok, ap yesek aŋgiy, yip diyak. Minim kiyk mindombikop ak, biy apiy minim kun ak apyap. 20 Ma opay ak, bi kanjsol guniy, yip Jerusalem biy kor giy, timey gen minim kiñiŋ niŋyak ak, aŋgey niŋnimin! 21 Pen yip kor giyak ñin ak, minim nokom bap nep aŋgnik. Meŋg miŋgan dand araniy aŋgnik, ‘Yand biynimb kumiy tikjakpay aŋgiy gos anep niŋen, yip kor gispim aŋgnik.’ ”

22 Pol kun aŋgakniŋ, gapman biyomb Piyliyks, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyiŋgipay gok per girep gey niŋak ak mey, Jiwda biynimb minim ar kuyip ak ma diy aŋgak, “Kisen amiybi yomb yimb Liysiyas apek, minim nup ak niŋiy, minim kun ak aŋgniŋgayn aŋgak.”

23 Kun aŋgiy, bi kalambis kay kuyip kond mindep anup aŋgak, “Pol nup miñ ay, kond mindrep ginimin. Pen nup pisnep miñ wos ma aynimin; nuk tap gunap ma mindek, biynimb nuk gok kuyip aŋgniŋek, nup ñiniŋgiy aŋgak.”

Pol Kalambis Simiy Omiŋal Mindek

24 Kisen minek bap, Piyliyks biynuk Driwsiyla yip, Pol nup niŋniŋg wirik. Biyn Driwsiyla kun ak, nuk Jiwda biyn bap. Pen kiyber apiy, nuŋgumiy Pol nup suk aŋgek apek, Pol nuk Jiysis nup yergiy chiŋgipay minim ak aŋg dand amyiŋg aŋgak, 25 “Gos chin ar ak key ma niŋjun, Gor aŋgip rek niŋiy, mindrep ginjun. Mer ak kor yomb ak niŋniŋgambun aŋgak.” Kun aŋgek, gapman biyomb Piyliyks minim kun ak niŋiy pirikiy, jep di giy, Pol nup aŋgak, “Nand miñiy am mindenimin; kisen yikop mindiy ker nip suk aŋgen winimin aŋgak.”

26 Pen biyomb kun ak, gos nuk okok nep niŋiy aŋgak, yand Pol nup minek minek suk aŋgen apek mey, gos nuk ak niŋiy aŋgniŋgamb, ‘Yand nup kapkap maniy ñiy amniyn aŋgiy, yip maniy ñiniŋgamb aŋgak. Pen gos kun ak niŋak rek, Pol nup minek minek suk aŋgek apek, minim aŋgyiŋgipiyr.” 27 Pen Piyliyks, Pol nup yikop wisik yoknim aŋgiy niŋak ak pen; Jiwda biynimb yip yiruk niŋniŋgambay aŋgiy kirgak.

Pol kalambis nep mindek, simiy omiŋal yinakniŋ, binak Posiyas Pestas, Piyliyks tip nup ak diy, Siysariya propens ak kond mindek.

25

Pol Biyomb Siysa Nep Yip Kor Niŋniŋgamb Aŋgak

1 Pen biyomb Pestas, Siysariya apiy, ñin omiŋal nokom mindiy, Jerusalem amnakniŋ, 2-3 Gor nup simboŋgep biyomb gok sek, Jiwda biyomb gunap sek nup niŋiy; Pol nup kinjeŋnamb ak ñiluk ay pikayniŋg aŋgyak, “Chinup simb niŋiy, bi nand gunap aŋgenimin, Pol nup kasek dand Jerusalem winiŋgiy aŋgyak.”

4 Kun aŋgeyak, Pestas aŋgak, “Pol kalambis mindip Siysariya. Kun ak, yand amniŋg gispiyn rek, 5 nup minim gunap mindonimuŋ, biyomb nimb gunap aŋgem, yand yip Siysariya amiy, nup kor giniŋgiy aŋgak.”

6 Kun aŋgiy, nuk ñin kaw bap mindiy, biyomb kiyk gunap Pestas yip Siysariya amniyak. Minek, kor gep miŋgan ak amiy, Pestas aŋgek, 7 Pol nup dand apeyak, Jiwda bi Jerusalem nimb wiyak gok ap nup piŋiy kus kus giy, minim ar keykey kuŋaynep aŋgyak. Pen minim aŋgyak ar kun gok, minim kiñiŋ mindek ma aŋgyak; yesek nep aŋgyak.

8 Pen Pol tikjakiy aŋgak, “Yand Jiwda biynimb minim ar ak akaŋ, Gor aŋgniŋep korip minim ar ak akaŋ, Rom biyomb Siysa low minim nup ar ak, ma timbrikpiyn aŋgak.”

9 Aŋgek, biyomb Pestas gos nuk ak key niŋiy aŋgak, “Pol nup Jerusalem yoken, Jiwda biynimb yip niŋey tep giniŋgamb aŋgiy,” Pol nup aŋgniŋiy aŋgak, “Kor minim kun biy, Jerusalem amiy aŋgjun?”

10 Aŋgek Pol aŋgak, “Miñiy Rom biyomb Siysa kor ar nuk ak mindpiyn. Yenen Jerusalem amiy aŋgjun? Yand Jiwda biynimb kuyip tap bap ma yimb gipiyn ak, nand kunep niŋban. 11 Pen tap bap gen, kor giy yip pikayun apyap ak; ma pirikpinip. Ak yip monmon pikpiyap. Pen kor giy, minim kiñiŋ ma mindip ak, yip Jiwda biynimb kuyip ñiniŋg gispan ak, yipund ma gip. Rom biyomb yimb Siysa, low nuk bap kun giy ma mindip. Kun ak yand biyomb Siysa mindip ak amiy, minim kun biy aŋgniŋgayn. Pen yand Jerusalem ma amniŋgayn aŋgak.”

12 Pol kun aŋgek, biyomb Pestas am binuk gok yip minim kun ak aŋg amiy apiy giy, andkind apiy aŋgak, “Biyomb Siysa kor yip ak niŋniŋgamb apan ak mey, nip Siysa mindip Rom aŋgyokon, kor kun ak giniŋgamban aŋgak.”

Pol Biyomb Aŋgriypa Nup Minim Aŋgñak

13-14 Pen ñin bap, kiyŋ Aŋgriypa yip, nunay nuk Baniys yip aŋgrik, “Binak Pestas miñiy ap biynimb kond mindip Siysariya. Chir am nup niŋiy owiyr aŋgrik.” Kun aŋgiy, Siysariya amiy, Pestas yip ñin kaw bap mindyiŋg; Pestas kiyŋ Aŋgriypa nup aŋgak, “Yand kisen winik; nind Piyliyks miñmon biy kond mindek ñin ak, bi Pol apay anup, kor giyak ak mey, kor giniŋg ap kond mindip biy. 15 Yand Jerusalem amenik, Gor nup simboŋgep biyomb gok sek, bi Jiwda kanjsol gok sek maŋgiysek aŋgyak, ‘Pol nup pikaynimimb aŋgyak.’ 16 Pen minim kiñiŋ bap ma aŋgeyak kuyip aŋgnik, ‘Chin Rom biynimb low bap kun giy ma mindip. Biynimb yikop ma pikpun; kor giy, minim junj bap mindamb nep mey, kun gipun aŋgnik.’ 17 Kun aŋgiy, yand yip Jerusalem biy apiy, minek mey, am kor gipay korip miŋgan ak bisgiy, Pol nup suk aŋgen owak. 18 Yand aŋgniŋnik-eŋ, minim yomb yimb mindip aŋgnik ak pen, bi nup kor giyak gok, minim aŋgyakniŋ niŋnik; minim yomb ma mindek. 19 Kiyk yikop aŋgyak, ‘Gor minim ak, chin aŋgrep gipun rek ma aŋgip; nuk gunap sisker aŋgip aŋgyak.’ Bi bap yimb nuk Jiysis aŋgyak ak kunep; kiyk pisnep kumimb aŋgyak’ ak pen; Pol aŋgak, ‘Miñiy tikjakiy kim mindip aŋgak.’ 20 Gor minim aŋgiy kor gipay ak, yand niŋrep ma gipiyn rek, nup aŋgnik, ‘Jerusalem amiy, minim kiñiŋ kun ak aŋgñiniŋgamban akaŋ aŋgenik,’ 21 ‘Mer! Yand kalambis nep mindeniŋgayn. Kisen Rom biyomb yimb Siysa, nuk key minim kun ak aŋgniŋgamb aŋgak.’ Kun aŋgek, yand nup Siysa ker yokniŋg, kalambis aypiyn rek mindip aŋgnik.”

22 Pestas kun aŋgek, kiyŋ Aŋgriypa aŋgak, “Pestas. Bi kun ak minim nuk key aŋgek, yand niŋniŋgayn aŋgak.” Aŋgek aŋgak, “Kun ak toy niŋnimin aŋgak.”

23 Kun aŋgek, minek, Aŋgriypa nunay Baniys yip, chech tep tep nep ay, amiybi yomb gunap, biyomb miñmon kun ak nimb gunap yip wilikiy, biynimb yomb aswun aŋgiy, yiñrimey giyiŋg, kor niŋep korip miŋgan ak wiyak. Ap mindyakniŋ, Pestas bi gunap kuyip aŋgak, “Pol nup am dand owim aŋgak.”

24 Aŋgek, dand apeyak, Pestas tikjakiy aŋgak, “Kiyŋ Aŋgriypa sek, biynimb ap mindpim guniy sek bi biy nup niŋim. Jiwda biynimb nup kor giy, minim yomb aŋgiy, bi kun biy pisnep pikayep apay. Jerusalem minden, yip kun anep apay; biy apen, kun anep apay. 25 Yand niŋbiyn: biynimb gok tap timey yimb gey, ñin gunap pikaypay ak pen, bi biy nup kor giy niŋnik: tap kun ak rek bap ma gak. Nuk key aŋgak, ‘Biyomb Siysa nep minim yip kun ak aŋgniŋgamb aŋgak.’ Kun ak mey, yand gos kun ak niŋiy, Siysa ker yokniŋg gispiyn. 26 Pen yand bi kun biy tap yerip yerip gip minim kiñiŋ ak, minj sek tikñinim rek ma ayip. Kun ak, kiyŋ Aŋgriypa sek, biynimb yikop gok sek nimb minim nup ak niŋiy, tap gunap yerip yerip gip ak aŋgem, minj sek tikiy, biyomb Siysa mindip ak yoknim. 27 Yikop yokniŋgambiyn ak, yand niŋen yipund ma giniŋgamb aŋgak.”

26

Pol Kiyŋ Aŋgriypa Nup Minim Aŋgak

1 Pen kiyŋ Aŋgriypa Pol nup aŋgak, “Yand nip niŋsipiyn nen, minim aŋgan aŋgak.”

2 Aŋgek, Pol ñin dand araniy aŋgak, “Kiyŋ Aŋgriypa. Nand nep apiy yip minim aŋgnimin aŋgey, Jiwda biynimb minim yip apay ak, nip aŋgniŋg gispiyn ak; yip tep gip. 3 Chin Jiwda biynimb gipun gipun ar ak nand maŋgiysek niŋban ak mey; nip nep aŋgniŋg gispiyn ak, yip tep gip. Kun ak minim aŋgen, yip yiruk ma niŋnimin.

4-6 “Jiwda biynimb Jerusalem nimb gok, yip kor gispay ak; Gor wosrey basind apis sikop kuyip minim tep aŋgek, gos sek kond mindyiŋgipay minim anep aŋgen, yip kor gispay. Pen yand bi key okok nimb rek, minim bap key aŋgnim: yand bi key okok nimb mer; bi Peresiy, Jiwda low minim niŋiy, asik tep yimb gipiyn bap. Ñiskoy miŋg mindiy, mind dand apiy, miñiy mindpiyn ñin biy, miñmon yand Tasas nimb, Jerusalem nimb gipiyn. Kun ak yip Peresiy aŋgiy niŋbay ak pen, minim kun ak weygiy, yip kor gispay.

7 “Nand niŋban: ‘Chin Jiwda biynimb gok kiñiŋ keykey onep wimiŋgan ak mindpun. Chin maŋgiysek, Gor basind apis sikop kuyip aŋgak minim tep ak kond mindpun. Nuk biynimb kumbay gok, gen tikjakniŋgambay aŋgak minim ak niŋmindiy, pumbnamb kisyimken, nup aŋgniŋyiŋg mindpun. Pen kiyŋ Aŋgriypa nand niŋan! Kumiy tip tikjakniŋgambun minim anep aŋgen, yip kor gipay! 8 Pen nimb yenen biynimb kumbay gok, Gor gek ma tikjakniŋgambay aŋgiy niŋbim?

9 “Pen yand key, nind Jiysis Nasaret nimb minim ak, yipund ma gip aŋgiy, Gor biynimb nuk gok kuyip, timey yimb giyiŋgipiyn. 10 Pen Jerusalem minden, Gor nup simboŋgep biyomb gok yip aŋgey, Jiysis ker mindeyak biynimb gok kuyip am dand apen, kalambis ayiŋgipay. Gunap pisnep pikayiŋgipay. Biynimb pikayiŋgipay gok kuyip panj aŋgyiŋgipiyn. 11 Jiwda nan-gep korip okok taŋgiy, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip niŋen, yip milukrimey yapek; minim kun ak kirginimimb aŋgiy, kuyip timey giyiŋgipiyn. Ñin gunap biynimb kun gok piyow niŋiyn aŋgiy, miñmon paryomb okok amyiŋgipiyn.

Pol Jiysis Nup Gosimb Niŋak Kesim

12 “Pen ñin bap Damaskas biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok kuyip, miñ ay dand wiyn aŋgen, Gor nup simboŋgep biyomb gok yaw aŋgiy, minj tikñey, dand saŋdinik. 13 Pumbnamb yomb yoŋ won ak, kinjeŋnamb ak amyiŋg niŋnik; melik yomb ak semb biyoŋ nimb, chin amninuk ak niŋak. Biyomb niŋan! Melik niŋak kun ak, pumb melik rek mer; melik kun ak key yimb gak. 14 Kun gek, chin maŋgiysek apyap pikiy, yand niŋnik; minim bap, minim yimb chin Hiybriw minim aŋgiy, yip aŋgak, ‘Sol! Sol! Yip yenen per miluk niŋiy timey gipan? Nip per kinjeŋ tep yomiyn apiyn ak pen; yip timey gipan ak, nip key yiwur gisap aŋgak.’

15 Aŋgek, yand aŋgnik, ‘Biyomb nand an?’ Aŋgenik aŋgak, ‘Yand Biyomb Jiysis; yip per timey gipan ak nep aŋgak.’ 16 Kun aŋgiy, yip aŋgak, ‘Tikjakan! Yand nip minim aŋgniŋg opiyn ak aŋgniŋg gispiyn. Nand woŋg yip ak giy, yip miñiy niŋban rek, pen kisen yomen niŋrep giniŋgamban rek, biynimb gunap kuyip aŋgñiniŋgamban. 17 Kun giy aŋgñiyiŋg taŋgnakniŋ, Jiwda biynimb gok sek, biynimb Jiwda mer gok sek nip timey giyakniŋ, kond mindeniŋgayn. 18 Kun ak biynimb kisyim wip okok mindpay gok, melik tep ak niŋniŋgambay. Seytan nup gos ak kirgiy, Bapiy gosimb chirupapiy anep niŋniŋgambay. Yip diniŋgambay kun ak, tap yerip yerip timey giyak gok, Bapiy niŋiy kirginiŋgamb. Nuk kuyip niŋek, biynimb yand nindnimb gok niŋek tep gip rek ak giniŋgamb aŋgak.’

Pol Gor Nup Woŋg Giyiŋgip Ak Aŋgñak

19 “Pen kiyŋ Aŋgriypa. Yand melik semb biyoŋ nimb apiy minim aŋgak kun ak, ma kirginik. 20 Damaskas amiy, biynimb kun okok kuyip Jiysis minim tep ak aŋgñinik. Kisen am Jerusalem biynimb kuyip aŋgñiy, Jiwdiya biynimb okok kuyip aŋgñiy, biynimb Jiwda mer miñmon okok aŋgñiy ginik. Kuyip aŋgñiy aŋgnik, ‘Tap siy tap timey gipim gok yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor nup gosimb nokom niŋiy, aŋgip rek ginimimb aŋgnik.’ 21 Jiwda biynimb mer gok sek, minim kun ak aŋgñinik ak mey, kisen Gor aŋgniŋep korip ak amenik, Jiwda biynimb yip niŋiy mey pikayak. 22 Pen Gor yip kond nep mindip rek, minim tep nup ak, biynimb yimb mindip gok sek, biynimb yimb ma mindip gok sek aŋgñiyiŋg nep mindpiyn. Minim aŋgñimbiyn kun ak, ar bap key mer; binak Mosis sek, bi Gor minim aŋgep gunap sek aŋgyak rek nep aŋgñimbiyn. 23 Kiyk aŋgyak:

“Krays apiy, miker diyiŋg, kumiy tikjakniŋgamb ak mey; Jiwda biynimb gok sek, Jiwda biynimb mer gok sek kumiy, tikjakep kinjeŋ ak niŋniŋgambay aŋgyak.” ”

24 Pol minim kun ak aŋgakniŋ, biyomb Pestas minim yomb aŋgiy aŋgak, “Pol. Nand minim ar keykey layniym gipan rek, jun muk nip ak milip gek aspan aŋgak.”

25 Aŋgek, Pol aŋgak, “Biyomb Pestas. Yip jun muk milip gek ma aspiyn; gos niŋyiŋg, minim niŋind yimb ak aspiyn. 26 Kiyŋ Aŋgriypa! Chin niŋiy gipun ar ak, nand niŋban ak mey, yand nip pirikiy ma asipiyn. Yand niŋbiyn: Jiysis nup yerer giyak ak weygiy ma giyak; miseŋ nep geyak niŋnak ak mey, tap bap ma niŋban mer; maŋgiysek niŋban.

27 “Nand bi Gor minim aŋgep gok, minim aŋgyak ak, niŋind aŋgyak aŋgiy, gos niŋban? Yand niŋen; nand niŋind apay aŋgiy niŋban rek ayip aŋgak.”

28 Pol kun aŋgek, kiyŋ Aŋgriypa aŋgak, “Pol. Nand yip, minim sikoy bap aŋgen, Jiysis binuk bap mindeŋ aŋgiy, yip minim kun ak aspan?”

29 Aŋgek, Pol aŋgak, “Minim paryomb aŋgiy akaŋ, minim maŋ won aŋgiy ma apiyn; yikop Gor nup aŋgniŋiy apiyn, “Nand sek, biynimb minim aŋgen niŋmindpay guniy sek yand mindpiyn rek, mindeniŋgiy aŋgiy apiyn. Pen yip sen aypay rek, kuyip ma ayniŋgiy aŋgiy apiyn.”

30-31 Pol kun aŋgek, biyomb Pestas ak, kiyŋ Aŋgriypa ak, nunay Baniys ak, biynimb mindeyak gok maŋgiysek mis tikjakiy aŋgyak, “Biynimb gok timey gey mey, kor giy, gunap kalambis ay, gunap pisnep pik ay gipay; pen bi biy tap timey bap ma gip aŋgyak.”

32 Kun aŋgiy, kiyŋ Aŋgriypa, Pestas nup aŋgak, “Miñiy kalambis kirgiy mis ambikop ak pen; nuk Siysa kor yip niŋniŋgamb aŋgip ak mey, kalambis mindiy, biyomb Siysa mindip ak amniŋgamb aŋgak.”

27

Pol Nup Yokon Rom Amniŋgamb Aŋgyak

1 Kisen minim aŋgay aŋgyak, “Bi kalambis gok kuyip, biyomb Jiwliyas, amiybi kuŋay yimb kond mindip anup ñon, amiybi nuk gunap yip poŋind biyomb Siysa mindip Rom amniyaŋ aŋgyak.” Amiybi kun gok kuyip aŋgyiŋgipay, “Biyomb Siysa amiybi nuk yimb aŋgyiŋgipay.” 2 Pen ñin kun ak, siyip Andramaytiyam nimb ak, miñmon Esiya amniŋg gek mey, siyip kun ak dinuk. Bi Masedoniya propens nimb bap yip amninuk. Yimb nuk Ariystakas. Miñmon sikoy nuk ak mey Tesalonayka.

3 Minek Saydon amjakonuk. Pen Jiwliyas Pol nup ma girimey gak; nup aŋgak, “Am buŋgiy nand gok kuyip niŋey, nip tap yerip tikdinimuŋ gok, ñiniŋgiy aŋgak.” 4-5 Pen chin Saydon kun ak kiriŋg amyiŋg niŋnuk; yiŋgen yomb yimb ak apiy, ñiŋg siy ak paŋgek. Kun gek, Saypras bak okok amiy, am am Siyliysiya sil giy, am Pampiyliya sil giy, miñmon yomb Lisiya amiy, am Mayra amjaknuk. 6 Amjakiy, amiy biyomb bi kalambis kay kuyip kond mindek ak niŋak; siyip Aleksandriya nimb ak, Rom amniŋg gek. Niŋiy, chinup aŋgek siyip kun ak dinuk. 7 Diy, kapkap nep am am, Naydas amjaknuk. Pen yiŋgen yomb ma apek, yipund giy amemb rek ma ayek mey, piskind okok nep am am, Salmoney sil giy, Kriyt bak okok amiy, 8 kosyam am am, Per-Heypens amjaknuk. Miñmon kun ak, miñmon yomb Lasiya maŋ okok. 9-10 Chin kun giy sayn nep giraŋgnukniŋ mey, Jiwda biynimb tap ma ñimbay ñin ak pandikek; ñiŋg siy yomb paŋgep ñin ak owak.

Pen Pol nuk, bi siyip kapten ak sek, bi siyip nop ak sek kuyip aŋgak, “Bi guniy. Amemb rek ma ayip ak; amoniŋgambun, tap kakaw timey giy, siyip timey giy, chinup gunap pikayniŋgamb aŋgak.”

11 Pol kun aŋgak ak pen, siyip kapten ak sek, bi siyip nop ak sek aŋgrik, “Miñmon biy miñmon timey. Yiŋgen nep dip ak, siyip ak mindrep ginimuŋ rek ma ayip aŋgrik.” Kun aŋgerik, amiybi yomb Jiwliyas, Pol minim ak kirgiy, minim kuyip ak dak. 12 Bi siyip nop ak sek, bi siyip woŋg giyak gunap sek aŋgyak, “Yiŋgen yomb dip ñin biy, miñmon timey kun biy ma mindonjun; Piyniyks maŋ mindip ak am mindonjun. Yiŋgen yomb wip ñin ak, siyip dam miñmon kun ak ayey, timey ma gip aŋgyak.”

Yiŋgen Yomb Apiy Ñiŋg Siy Paŋgak

13 Kun aŋgiy, kun ak mindiy, yiŋgen siskoy owak ñin bap, miñiy amiy, amjakniŋgambun aŋgiy, aŋga yokyak ak lipiŋg diy, ñiŋg timb kusgak Kriyt kun ak, ñiŋg gol ar ak amninuk.

14 Kun giy amninukniŋ, yiŋgen yomb ak amninuk okok ken apiy, chinup dand yesek okok amniŋg rek gak. 15 Kun gek, bi siyip nop gok, dand yipund giy amnun aŋgiy, gi mer niŋiy kirgiyak. Chinup sesek dand ñiŋg solwara namb yomb okok amnak.

16 Kun giy dand amek, am am, ñiŋg timb kusgak miñmon sikoy Kawda aŋgyak ak bak okok amiy aŋgnuk, “Yiŋgen siskoy asaw rek, bot sikoy band ak diy, siyip yomb miŋgan ak ayun aŋgiy, kosyam yimb daynuk. 17 Dayrep giy, siyip yomb ak paŋgnimuŋ aŋgiy, miñ gok, okok nimb okok nimb tiwniŋgrep giyak. Pen “Yiŋgen yomb asaw biy, siyip chinup ak dand Apriyka amiy, kamb kalnas akaŋ, kamb kilup ak piŋiyek, paŋgniŋgamb aŋgiy, ser tiwniŋgiyak ak wisik yepyey, jel pirikyiŋg amninuk. 18 Yiŋgen yomb apyiŋg nep mindek ak mey, minek siyip ak awan amnaŋ aŋgiy, tap kakaw gok, yisik ñiŋg solwara yokyak. 19 Minek ak kunep, yiŋgen di nep mindek mey, tap yerip yerip siyip timey gek ginjun aŋgiy dayey mindek gok, ñinen maŋgiysek diyokyak. 20 Chin minek minek pumb gap gok ma nep niŋyiŋgipun. Pen yiŋgen ak kun giy di nep mindek ak mey, miñmon bap ma amniŋgambun; kum diniŋgambun aŋgiy niŋnuk.

21 Pen tap ma nep ñimbyiŋgipay rek, Pol mindeyak namb ak tikjakiy aŋgak, “Minim yand aŋgnik ak niŋbikip rek aŋgep, chin Kriyt nep mindiy, tap kakaw tap gok ma diyokpinup. 22 Pen gos kuŋay ma niŋnimimb. Chin bap ma kumniŋgambun; siyip ak nep pisnep timey giniŋgamb.

23-24 “Yand Gor binuk ak, nup aŋgniŋyiŋg nep mindpiyn ak mey, miñiy kinambiyn, enjol bap yokek ap yand mindambiyn maŋ siŋak apiy, aŋgip, ‘Pol ma piriknimin! Gor nip kond mindeniŋgamb ma kumniŋgamban. Mindiy, biyomb Siysa mindip ak amiy, kor niŋniŋgamban. Biynimb siyip miŋgan guniy kuyip kunep kond mindek ma kumniŋgambay aŋgip.’

25 “Kun ak ma piriknimimb. Yand niŋbiyn; Gor aŋgip rek nep giniŋgamb. 26 Pen chin am am, miñmon ñiŋg timb kusgak bap amniŋgambun aŋgak.”

Siyip Pisnep Timey Gak

27 Pen yiŋgen ak chinup kun giy dand am am, ñin wanjrem piskind ak, kisyimken biyaŋ mey, ñiŋg solwara ‘Edriyatiyk’ apay namb ak amyiŋg, bi siyip woŋg giyak gok, gos bap niŋiy, miñmon sikoy bap apchaksipun rek ayip aŋgyak. 28 Kiyk gos kun ak niŋiy, kamb kilup maŋ maŋ mindip akaŋ aŋgiy, ay niŋbay tap bap ay niŋyak: par yomb yomb mindek. Takiy sikoy won bap amiy, tip ak ay niŋyak: tapin maŋ yimb mindek.

29 Kun gek, chin kamb sek okok amjipun rek ayip aŋgiy, pirikiy, aŋga omiŋal omiŋal yokeyak, siyip ak aland gak. Aland gek mindyiŋg, Gor nup aŋgniŋiy aŋgyak, “Miñmon kasek yapiy, pumb ak niŋaŋ aŋgyak.” 30 Pen bi siyip woŋg giyak gok, miñmon ñiŋg timb kusgak yep maŋ kun ak amniŋg; biynimb gok niŋmindeyak rek, yesek tom giy aŋgyak, “Bot sikoy ak dam jun akneŋ ken yokiy, aŋga gunap sek yokun aŋgyak.”

31 Kiyk yesek kun giyakniŋ, Pol niŋiy, Jiwliyas amiybi nuk gok yip kuyip aŋgak, “Bi siyip woŋg gipay biy, kiyk bot sikoy ak diy maŋgiysek am diniŋg gispay. Kun ak kiyk amdeniŋgambay, siyip biy an kond mindek mindoniŋgambun? Ak kum diniŋgambun aŋgak.” 32 Kun aŋgek, amiybi gok, minim kun ak niŋiy, bot ñiŋg biyaŋ yokniŋg geyak miñ ak, pisnep timbrik yokyak.

33 Pen miñmon yowniŋg gak won ak, Pol kuyip aŋgak, “Ñin onep wanjrem piskind ak gos kuŋay niŋyiŋg, tap ma ñimbiy, yikop nep mindpim. 34 Pen nimbip aspiyn, tap bap ma yimb giniŋgamb. Kun ak yikop mindiy, yergiy mindeniŋgambim; tap ñiŋnimimb aŋgak.”

35-36 Pol kun aŋgiy, biret ak diy, Gor nup aŋgniŋiy, tipaŋg ñiŋakniŋ, kiyk kunep simbwur tep gek tap ñiŋyak. 37 Chin biynimb tiw handret sependiy sikis, siyip miŋgan kun ak mindonuk. 38 Pen tap ñimbiy, siyip ak awan amnaŋ aŋgiy, wiyt mindek gok ñiŋg solwara biyaŋ diyokyak.

39 Miñmon tikakniŋ, ñiŋg timb kusgak miñmon won ak niŋnuk ak pen, miñmon kun biy yerip aŋgiy, ma niŋnuk. Pen kiyk niŋyak; ñiŋg solwara akneŋ timbsak amnak ak, kamb kilup tep yimb ak mindek ak mey, aŋgyak, “Siyip ak ar kun ak yipund giy amniŋgambun aŋgiy,” 40 siyip aŋga yokyak miñ gok timbrikiy, siyip pis pis ayak stiya omiŋal ak wisik yepiy, ser yomb wisik ayak ak, tip ak tiwniŋgiy, saŋdinuk. 41 Am am mey, siyip jun day ak, kamb kalnas day ak piŋiy; aldi wos gak. Kun giy aldi wos gek, ñiŋg solwara ak paŋg apiy, siyip sumb day okok ken, pisnep pikpaŋg pikek amnak. 42 Kun gek, amiybi gunap, ap biyomb kiyk Jiwliyas nup aŋgyak, “Siyip ak timey gisap. Bi kalambis gok pirik amey, chinup aŋg giniŋgambay. Kun ak kuyip pikayun aŋgyak.”

43 Kun aŋgyak ak pen, Jiwliyas Pol nup gos niŋiy, kuyip mer aŋgiy aŋgak, “Bi ñiŋg kas pilik niŋbay gok, nind ñiŋg kas pilikiy ameniŋgiy; 44 kisen bi ñiŋg kas ma pilik niŋbay gok, pilaŋ day day gok, chichiy diy amniŋgiy aŋgak.” Aŋgek, aŋgak rek nep ginuk. Bi bap ñiŋg ma ñiŋnuk; maŋgiysek kim amninuk.

28

Pol Miñmon Molta Mindek

1 Pen chin miñmon ñiŋg timb kusgak kun ak amonuk, biynimb kun gok mindeyak gok, chinup aŋgyak, “Miñmon biy, Molta aŋgyak.” 2 Kun aŋgiy, chinup girep giyak. Chinup miñmon pik pir gak rek; mon dap daŋgiyey, maŋiy tep ginuk.

3 Pol pen am mon alik gunap yipruŋg dand apiy, daŋgiyakniŋ, kondkol ak mon alik dand wak namb kun okok mindek ak mey, pipoŋ gek, araniy Pol nup ñin kind ak siwyinjsek ayak. 4 Kun gek, biynimb miñmon kun ak mindeyak gok niŋiy, kiyk key aŋgyak, “Kalambis bi biy, timey gip rek, kim amnimun rek ma ayip. Ñiŋg solwara namb ak mindiy, siyip ak timey gek ma kumimb ak pen; miñiy kumniŋgamb aŋgyak.”

5 Kun aŋgyak ak pen, Pol ñin maŋgiy nuk ak pipal pikek, kondkol kun ak yapiy, mon yinak. 6 Biynimb kun gok pen, Pol nup kondkol siwip ak, siw giniŋgamb akaŋ, kasek kumniŋgamb aŋgiy, tapin niŋmindey, nup tap bap ma gek aŋgyak, “Bi kun ak biyimb bap mer: nuk gor bap aŋgyak.”

7 Pen biyomb miñmon kun ak kond mindek ak, yimb nuk ak Pabliyas. Korip miñmon nuk ak maŋ kun siŋak mindek ak mey, chinup dand korip nuk ak amiy, ñin omiŋal nokom kond mindrep yimb gak. 8 Biyomb kun ak, nop nuk ak, mumbwak nup okok mon rek yiniy, simb koŋgil kunep giy, kum mindek. Pol Gor nup aŋgniŋiy, nup diniŋek, tap gak kun ak pisnep suŋ ayak. 9 Kun gek niŋiy, biynimb miñmon kun ak tap gak gok, apeyak, Pol diniŋek, kuyip suŋ ayak. 10 Pol kun gek mey, chinup kond mindrep yimb giy; siyip diy amniŋg ginuk ñin ak, tap yerip ma mindek gok, chinup monmon ñiyak.

Pol Rom Amjakak

11 Pen miñmon kun ak, siyip Aleksandriya nimb bap ap mindek. Siyip kun ak yimb nuk ak “Tamsek” aŋgyak. Ñin kun ak yiŋgen yomb dep ñin ak owak ak mey, amemb rek ma ayek, kun ak mindek. Chin kunep miñmon kun ak mindon, takin omiŋal nokom amnakniŋ, 12 yiŋgen yomb ma dep ñin ak apek, siyip Tamsek kun ak diy, Sayrakus amninuk. Amiy, ñin omiŋal nokom kun ak mindiy, 13 siyip kun ak nep diy, Resiyam amninuk. Minek, yiŋgen yomb ak kund okok ken apiy, siyip ak dand kasek amek mey, ñin omiŋal ñiŋg namb okok mindiy, Puteyoliy amjaknuk. 14 Miñmon kun ak, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gunap mindeyak ak mey, chinup aŋgyak, “Chin yip mindiy amnimimb aŋgyak.” Aŋgeyak, kiy yip ñin onep ar ak mindiy, Rom amnun aŋgiy saŋdinuk.

15 Pen Rom biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gok, chinup asway aŋgey niŋiy, gunap ap chinup Apiyas maker namb ak, namb pikyak; gunap ap chinup namb pikyak; stowa omiŋal nokom mindek miñmon ak. Pen chinup ap namb pikyak rek, Pol kuyip niŋiy, simbwur nup ak tep gek, Gor nup, “Tep” aŋgak.

16 Pen chin Rom amonuk, gapman biyomb ak, Pol nup aŋgak, “Korip nak bap key kinimin aŋgek,” nuk korip bap piyow niŋiy kin mindakniŋ, amiybi bap nup kond mindyiŋgip.

Pol Jiysis Minim Tep Ak Aŋgak Miñmon Rom

17 Pol ñin omiŋal nokom mindiy, minim aŋgniŋg, Jiwda biyomb miñmon kun ak mindeyak gok kuyip suk aŋgek, ap nan-geyak aŋgak, “Mam sikop. Yand biynimb chin gok ma miluk niŋiy, basind apis sikop minim aŋgyak ak ma timbriknik ak pen, Jiwda biyomb Jerusalem nimb gok, yip kalambis ay, dam Rom gapman biyomb kun okok mindpay gok kuyip ñeyak, 18-19 yip kor giy niŋyak: minim kiñiŋ bap ma mindek. Yip pikniŋgiy rek ma ayak. Kun gek mey, yip wisikyokun aŋgiy niŋyak ak pen; Jiwda kay mindeyak gok, kilis timey giy, yip tip ak kor geyak mey aŋgnik, ‘Biyomb Siysa nep kor yip ak niŋniŋgamb aŋgnik.’ Biynimb yand gok kuyip minim bap mindek kun ma ginik. 20 Pen chin Jiwda gok, minim tep gos sek kond mindpun ak nep aŋgen; yip miñ aypay. Minim kun ak aŋgniŋg mey, nimbip suk apiyn aŋgak.”

21 Pol kun aŋgek, nup aŋgyak, “Bi Jiwdiya nimb kun gok, biy apiy akaŋ, minj ñey apek, minim timey gunap nip aŋgey, ma niŋbun. 22 Kun ak, nand minim nand key aŋgey chin niŋjun. Pen chin niŋbun: Jiwda biynimb gok apay, ‘Biynimb gos nand niŋban rek niŋbay gok, biynimb tep mer apay’ aŋgyak.”

23 Pen kiyk kun aŋgiy, ñin bap minim aŋgniŋgambun aŋgiy, aŋgayak. Kisen ñin aŋgayak kun ak apek, biynimb nind wiyak rek mer, kuŋay yimb nep Pol mindek korip ak, maynamb yimb ap nan-giyak. Kun giy ap nan-geyak, Pol nuk Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aŋgñiyiŋg; Mosis sek, bi Gor minim aŋgep gunap sek Jiysis kun kun giy giniŋgamb aŋgiy tikyak minim ak sek aŋgñiy gak. Jiysis nup minim ak aŋgen niŋyaŋ aŋgiy, minim kun ak aŋg mindakniŋ, pumb paŋind amnak.

24 Pen minim aŋgak kun ak, gunap aŋgak rek niŋyak; gunap ma niŋyak. 25 Biynimb ma niŋyak gok kuyip aŋgak, “Wosrey Gor Kawnan ak, Asaya nup bak ayek, niŋind yimb, basind apis chinup gok kuyip minim bap aŋgak. 26 Minim kun ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

‘Jiwda biynimb gok kuyip am aŋgiy aŋgnimin, “Minim aŋgey niŋniŋgambim ak pen; minim aŋgip ak aŋgiy ma niŋniŋgambim. Windin niŋniŋgambim ak pen, tap bap ma niŋniŋgambim. 27 Biynimb guniy minim yand apiyn ak kuyip yiruk gek, ma yimb niŋbay. Gor minim niŋon, chinup gek, biynimb nuk mindenjun rek ma ayip aŋgiy, timund pil giy, windin jukiy nep mindpay’ aŋgyak.”

28 “Kun ak, Jiwda biynimb guniy. Nimb Jiwda kay, Gor minim tep ak kirpim rek, nuk aŋgek amjap biynimb wikan gunap kuyip. Kiyk nep niŋniŋgambay aŋgak.” 29 Pol kuyip minim kun ak aŋgjiwakniŋ, Jiwda gok kiyk key amyiŋg, pen aŋgek pen aŋgek giyiŋg amniyak.

30 Pen Pol miñmon Rom kin mindyiŋgip korip ak, tawyiŋg tawyiŋg nep kin mindek; simiy omiŋal yinak. 31 Biynimb nup ker wiyak gok, kuyip maŋgiysek direp yimb giy, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak, aŋgñiy; Jiysis Krays minim ak aŋgñiy gak. Nuk kun gek, Rom gapman biyomb gok, nup ma aŋg giyak ak mey, biynimb gok kuyip minim kilis giy aŋgiy, yipund giy nep aŋgñiyiŋgip.

Rom

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

ROM

Pol Rom Biynimb Kuyip Minj Tikak.

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day “Rom” apun biy, binak Pol, biynimb Jiysis ker mindiy dawin yomb Rom mindyiŋgipay gok kuyip tikak. Biynimb kun okok minim tep yand niŋbiyn ar ak maŋgiysek aŋgñirep gen niŋiy, Krays nup chiŋgrep giyaŋ aŋgiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Pol minim nind aŋgak ak sek, Gor Ñinuk nup yokniŋgayn aŋgak minim tep ak sek mindip, chapta 1:1-17.

Biynimb maŋgiysek tap siy tap timey gipay rek, Gor kuyip simb niŋiy tuŋgasik dek nep kim amniŋgiy rek ayip minim ak mindip, chapta 1:18–3:20.

Jiysis chinup aŋgiy kumak rek, nup gosimb niŋem nep; Gor nimbip biynimb suŋ-tep yand aŋgiy diniŋgamb aŋgak minim ak mindip, chapta 3:21–4:25.

Gor gek biynimb nuk kim kisenimb mindpun gok, yergiy nup chiŋgrep giy mindeniŋgambun minim ak mindip, chapta 5:1–8:39.

Gor miñiy Yisrel kuyip kirgip ak pen, kisen diniŋg niŋayak rek kuyip diniŋgamb minim ak mindip, chapta9:1–11:36.

Krays ker mindpun rek, miñ nup tep ginimuŋ ar ak nep ginjun aŋgak minim ak mindip, chapta 12:1–15:13.

Pol minim aŋg jiwniŋg aŋgak minim ak mindip, chapta15:14–16:27.

1

Pol Rom Biynimb Kuyip Minj Tikak

1 Yand Pol. Gor yip diy aŋgek, Krays Jiysis nup woŋg ak giy, minim tep kuyip apiymiŋay ak dand tapiyn. 2-3 Pen minim tep kun ak, Gor wosrey, bi minim nup aŋgep gok kuyip aŋgek, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Kisen Depiyt tikek, tik dand amiy tikniŋgambay Bi bap, biynimb di Nop Gor yip jimñiy ayniŋgamb aŋgyak.” Minim nind aŋgiy tikyak kun ak, aŋgyak rek nep gip. Bi aŋgyak kun ak; Gor Ñinuk Biyomb chin Jiysis Krays nup nep aŋgyak. Nuk lum biy awak rek, Depiyt kiñiŋ ak tik dand amiy nup tikyak. 4 Pen nup ñaŋgayey kumiy tikjakak rek niŋbun. Gor Kawnan tep anep gek tikjakak ak mey, nuk Gor Ñinuk yipund giy yimb ak mindip.

5 Pen biynimb kuŋaynep Gor nup yimb ak dand araniyaŋ aŋgiy, yip dek, bi minim nup dand amemb ak mindiy, biynimb miñmon okok kuyip, minim tep nup ak aŋgñen, nup gosimb niŋiy, aŋgip rek gipay. 6 Nimbip Rom kay, Gor gos nuk key niŋiy dip gok, kunep Jiysis Krays ker mindiy, aŋgip rek gipim.

7 Kun ak Gor nimbip biynimb yand mindeyaŋ aŋgiy diy wasemb yimb ayip gok, nimbip minj tiksipiyn. Yip tep gip ak; Gor apiymiŋay nimbip simb niŋiy kond minder, mindrep yimb giniŋgambim.

Pol Rom Amniyn Aŋgiy Gos Niŋak

8 Minim nind aŋgniŋg gispiyn ak; biynimb pis pis okok nimbip kesim diy apay, “Kiyk Gor nup gosimb niŋbay apay.” Yand gos kun ak niŋiy, Jiysis Krays bi nambnimb ak mindakniŋ, Gor nup aŋgniŋiy, “Tep gipan” apiyn. 9 Yand nimbip nen aŋgiy, per Gor nup aŋgniŋbiyn. Yesek ma apiyn; Gor yip niŋimb. Woŋg nup ak giñiyiŋg, Ñinuk nup minim tep ak dand taŋgyiŋg, 10 nimbip am niŋiyn aŋgiy, Gor nup per aŋgniŋbiyn. Kun ak, yip yaw aŋgiy kinjeŋ yomek, mindpim ak niniŋgayn.

11 Pen yip tep gip ak, am nimbip aŋgrep gen, Gor nup gosimb ak niŋrep giniŋgambim. 12 Pen ar kun anep mer; miñ ar yand gipiyn ak nimb niŋem, nimb gipim ar ak yand niŋiy, Gor nup chiŋgrep giy mey, mindrep giniŋgambun.

13 Mam ay sikop. Yand miñmon wikan gunap amiy, Gor minim tep ak aŋgñen, apiyn rek niŋiy nup dipay. Kun ak rek, biynimb nimbip gok kunep aŋgen nup diyaŋ aŋgiy, per niniŋg gipiyn ak pen; woŋg gunap mindek ma nimbiyn.

14 Pen Krays yip dek, binuk mindiy gos niŋbiyn ak; Griyk biynimb gok, Griyk mer gok, biynimb minim kil niŋbay gok, minim kil ma niŋbay gok kuyip maŋgiysek, minim tep nup ak aŋgñiyn aŋgiy niŋbiyn. 15 Nimbip Rom mindpim gok kunep, aŋgñiyn aŋgiy, gos bap niŋbiyn. 16 Krays minim tep ak, aŋgñiyiŋg nambiŋ ma diniŋgayn aŋgiy; monmon aŋgñimbiyn. Minim kun ak kind yimb aŋgiy mindip; biynimb niŋiy dipay gok, Gor kuyip dek perper mindeniŋgambay. Jiwda biynimb gok kuyip perper mindeniŋgiy aŋgiy di dand amiy, miñiy biynimb Jiwda mer gok kunep disap. 17 Minim ar kun ak, Jiysis chinup ker kumak aŋgiy, gos niŋyiŋg gon amek mey; Gor chinup niŋek biynimb suŋ-tep nuk mindpun. Ar kun anep, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb perper mindeniŋgambay gok, Gor nup gosimb niŋbay rek, perper mindeniŋgambay aŋgyak.”

Biynimb Gor Nup Ma Dipay Gok Minim Yomb Mindip

18 Pen biynimb gos timey niŋiy, tap timey gipay gok, Gor nup gosimb ak kirgiy mey, minim tep nup ak tawyiw giyiŋg rek mindpay. Gipay kun ak, Gor Biyomb semb biyoŋ ak niŋek, minim yomb mindip. 19-20 Kiyk nup ma niŋbun aŋgiy, alemb alemb ñiniŋgambay ak pen; nuk Biyomb mankumb biy alwol gay, tap okok maŋgiysek yimb gayak. Pen nuk tap gayak kun gok niŋiy, Bi tap alwol gayak kun ak Biyomb perper mindip aŋgiy niŋniŋgiy ak pen; kiyk nup ma niŋbun apay. Apay kun ak, Biyomb ak niŋek, kinjeŋ kiyk bap ma mindip. 21 Nup niŋbay ak pen; niŋey Gor rek ma ayek, yimb nup ak ma dand aranimbay. Gos monmon okok niŋiy, sakiy sek ay, kisyim wip namb okok rek mindpay. 22 Pen kiyk biynimb gos niŋep mindpun aŋgiy aŋg mindiy, sakiy ayek, 23 Gor Biyomb perper mindip ak nup kirgiy; tap yikop gunap diy biynimb rek gay, kimin yakir rek gay, siyŋ saraw rek gay, tap kun gok gor chin aŋgiy, aŋgniŋbay. 24 Kun gey, Gor kuyip kirgek, tap siy tap timey mindmaŋgiy kuyip lim gip ar ak giy, kiyk key timey gipay.

25 Biyomb tap okok maŋgiysek gayak ak nup, yimb dand araniŋgiy rek mindakniŋ, minim tep nup ak kirgiy, minim yesek ar ak diy, tap nuk gayak gok, gor chin aŋgiy, aŋgniŋbay.

26 Kun gey gey, Gor kuyip yepyek, tap nambiŋ gip ar ak nep gipay. Biyn gok, bi yipund giy diy mindeniŋgiy ak kirgiy, biyn gunap yip miñ timey ar gunap gipay. 27 Bi gok kunep; biyn yipund giy diy mindeniŋgiy ak kirgiy, bi gunap kuyip niŋey mon rek yinek, bi gok kiyk keynep, timey yimb gipay. Gipay kun ak, yiwur diniŋgambay.

28 Gor nup gosimb ak ma niŋjun aŋgiy kirgey, kuyip yepyek, tap timey kuyip mindmaŋgiy lim gip gok nep gipay. 29 Pen kuyip tap timey gep ar ak gos nokom ayek, tap okok chin nep mindeŋ aŋgiy gos ak niŋyiŋg, monmon giyiŋg, timey giyiŋg mindrep ma yimb gipay. Miluk niŋiy, penpen giy, mimuŋg niŋiy, minim yesek aŋgiy, biynimb pik ay gipay. Pen nip aŋgip yip aŋgip aŋgiy, 30 biynimb aŋgjiwiy, Gor nup miluk niŋiy, biynimb aŋg sikoy giy, chinup nep niŋyaŋ aŋgiy, yimb kiyk ak key dand aranimbay. Gos kisenimb ar gunap niŋiy timey ginjun aŋgiy, gos ak nep niŋbay. Nop nonim sikop minim apay ak, ma niŋiy alemb alemb ñimbay. 31 Kuyip gos timund ma ayek, minim aŋgaypay ak kindik ma gipay. Biynimb kiyk key gok niŋey kuyip, simb ma gip. 32 Gipay kun ak, Gor kuyip yiwur yomb ñiniŋgamb ak niŋbay ak pen; kiyk key monmon gi dand amiy, biynimb gunap kuyip nembnemb gey, kunep gipay.

2

Gor Kor Nuk Ak Yipund Giy Nep Giniŋgamb

1 Nimb biynimb gunap kuyip aŋgjiwiy, yenen tap siy tap timey gipay apim ak pen; key kunep gipim ak, Gor niŋek kinjeŋ nimb bap ma mindip. 2 Gor bi minim niŋind nep aŋgiy kor gip ak; biynimb timey gipay gok niŋek, minim yomb yimb ak mindip. 3 Pen nimb kunep giyiŋg, kuyip nep aŋgjiwpim ak, gos yerip niŋbim? Gor chinup kor ma giniŋgamb aŋgiy niŋbim? 4 Akaŋ; Gor bi tep biynimb simb niŋiy dip ak, nimbip per kond mindek, nup niŋem bi yikop bap rek ayek, tap siy tap timey gok ginep mindpim?

5-6 Pen gos kisenimb ar ak niŋun aŋgiy ma niŋbim. Nup alemb alemb ñiy, tap timey gok nep gi mindpim ak, miñ saw mon saw rek, ar koyoŋ koyoŋ yiw gip. Biynimb giniŋgambay giniŋgambay rek niŋiy, kor giniŋgamb ñin ak, tap timey gipim gok maŋgiysek miseŋ aŋgyikiy, yiwur yomb yimb ñiniŋgamb. 7 Pen biynimb mumbwak kisenimb ak diy, perper mindon aŋgiy mindrep giy gey amjap gok kuyip gek, nuk yip perper mindeniŋgambay. 8 Pen minim nup ak kirgiy, gosimb nup ma niŋiy, mumbwak kiyk key anep gos niŋniŋgambay gok, kuyip miluk niŋiy, yiwur yomb yimb ak ñiniŋgamb.

9 Pen Jiwda biynimb gok sek, Jiwda biynimb mer gok sek timey ar ak geniŋgambay, kuyip aŋgek am kosyam mindiy, gospar yimb ayiŋg mindeniŋgambay. 10 Pen mindrep gey, Gor miñmon biyoŋ kuyip wasemb yimb ayek, nuk yip mindrep yimb giniŋgambay. 11 Kun ak nuk, pis bap akaŋ pis bap ma amniŋgamb; yipund giy nep niŋiy, biynimb gok kuyip tuŋgasik keykey ayniŋgamb.

12 Biynimb Gor low minim nind ma niŋiy, tap siy tap timey giniŋgambay gok, kor ar ak key giy miñmon timey amniŋgambay; biynimb Gor low ak niŋiy, tap siy tap timey giniŋgambay gok, kor ar ak key giy, miñmon timey amniŋgambay. 13 Pen biynimb low minim nup ak niŋiy aŋgip rek gipay gok nep, “Biynimb suŋrep yand aŋgniŋgamb.” Biynimb low minim nup ak niŋiy, minim nep aŋg aŋg, won ak kirpay gok kuyip, “Biynimb yand” ma aŋgniŋgamb. 14 Biynimb Gor low minim ak niŋiy mer; mindrep gun aŋgiy, tap siy tap timey kuŋay ma gipay gok, Gor kuyip gos tep ñek mey kun gipay. 15 Gipay kun ak, ñin gunap gi dand amiy, namb kiyk biyaŋ, tep gispun aŋgiy niŋbay; ñin gunap gi dand amiy, timey gispun aŋgiy niŋbay.

16 Pen Gor Jiysis Krays nup aŋgek kor giniŋgamb ñin ak, tap siy tap timey gi weygipay gok aŋgyikniŋg, gos niŋbay kun ak rek kuyip kor gek, yiwur yomb yimb ak diniŋgambay. Pen yand minim tep nup ak aŋgñi taŋgyiŋg, per kun ak rek apiyn.

Chin Jiwda Kay Low Minim Niŋbun Rek, Suŋ-tep Mindpun Aŋgyak

17 Pen nimb Jiwda biynimb gok, yimb nimbik ak key dand aranyiŋg apim, “Chin Gor low minim niŋrep gipun ak, biynimb nuk yimb mindpun. 18 Ñapan sikoy miŋg mindiy, chinup per Gor low minim ak aŋgñey, nup tep gip ar ak, tep ma gip ar ak aŋgiy niŋiy, nup tep gip ar anep gipun apim.” 19 Pen minim ar bap apim, “Biynimb ma niŋbay gok kuyip aŋgñirep giy, windin koy kisyim wip rek mindpay gok kuyip aŋgñirep giy, 20 low minim ma niŋbay gok kuyip aŋgñirep giy, ñapan sikoy gok kuyip aŋgñirep giy gipun apim.” Apim kun ak, “Low minim niŋbun rek, minim tep bap ma niŋbun mer; maŋgiysek niŋdipun anep mindip apim.”

21 Nimb low minim ak niŋiy, biynimb okok kuyip aŋgñimbim ak pen; nimb key low ar kun gok timbrikpim! “Tap ma siy dinimimb apim” ak pen; nimb key siy dipim. 22 Biyn siy bi siy ma ginimimb apim ak pen; nimb key biyn siy bi siy gipim. “Tap monmon okok gor rek ma aŋgniŋnimimb apim” ak pen; nimb korip aŋgniŋbay miŋgan ak amiy, tap daypay gok gunap siy dipim.

23 Yimb nimbik ak key dand araniy apim, “Chin Gor low ak niŋrep yimb gipun apim” ak pen; minim nup ak timbrikpim rek, yimb nup taw achip achip gipim. 24 Kun ak mindrep ma giy, Mosis Baybol buk ak tikiy aŋgak rek nep gipim. Nuk aŋgak:

“Nimb Jiwda biynimb, Gor low minim niŋbun apim ak pen; nimb key mindrep ma gipim rek, biynimb yikop gok Gor nup aŋgjiwpay aŋgak.”

25 Chin Jiwda biynimb gok, Gor biynimb nuk mindon aŋgiy, ñi gok tikyiŋg, per kumbak tikpun. Pen Gor minim nup ak timbrikiy, key niŋniŋgambun rek giniŋgambun ak; biynimb yikop okok nimb, Gor nup gosimb ma niŋbay rek ak mindoniŋgambun. 26 Kun ak rek biynimb kumbak ma tikpay gok, minim aŋgip rek geniŋgambay, kuyip kunep direp giniŋgamb.

27 Chin Jiwda kay Baybol buk niŋyiŋg, kumbak tikyiŋg gipun ak pen; monmon gipun rek, biynimb yikop gok mindrep giyakniŋ, chin kuyip niŋon nambiŋ giniŋgamb.

28 Kumbak tikiy, “Chin Gor biynimb nuk yipund giy yimb apun” ak pen; biynimb nuk ma mindpun. 29 Biynimb nuk mindpay gok, Gor Kawnan ak gos ñek, nup gosimb niŋiy aŋgip rek gipay. Gipay kun ak, biynimb niŋey yimb ma mindip; pen Gor niŋek yimb mindip.

3

Gor Yipund Giy Nep Kor Giniŋgamb

1-2 Kun apiyn ak, nimb Jiwda kay aŋgniŋgambim, “Biynimb yikop kumbak ma tikpay rek mindey tep gipkop aŋgiy asap aŋgniŋgambim” ak pen; ar kun ak ma apiyn. Jiwda biynimb mindpun ak tep yimb mindpun. Gor minim nuk ak biynimb gunap kuyip aŋgñiniŋgiy aŋgiy, chinup Jiwda biynimb kind okok ken yiŋg tik ayek mindip. 3 Jiwda biynimb gunap gos kiyk key niŋbay rek, timey gi dand amey amey, Gor minim tep nuk niŋind aŋgak ak kurginiŋgamb? 4 Mer yimb! Biynimb gok maŋgiysek ñin gunap yesek aŋgniŋgambay; Gor nuk niŋind yimb aŋgiy, aŋgip rek gip. Minim kun ak rek Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Gor. Nand minim yipund giy nep apan ak, nip minim gunap pen aŋgniŋgiy rek ma ayip.

Nip kor giniŋg, kor giniŋgiy minim kiñiŋ bap ma mindeniŋgamb aŋgyak.”

5 Pen nimb aŋgniŋgambim, “Chin minek minek timey gipun rek, biynimb gunap Gor yipund giy nep gip ak miseŋ niŋiy, yimb nup dand araniŋgambay ak, chinup yenen kor giniŋgamb aŋgniŋgambim.” Pen minim kun ak, biynimb niŋiy apay rek nep aŋgniŋgambim. 6 Gor bi suŋ-tep biynimb maŋgiysek kor niŋniŋgamb ak, pis bap akaŋ, pis bap ma amniŋgamb; yipund giy ar ak nep aŋgniŋgamb.

7 Pen nimb gunap aŋgniŋgambim, “Chin yesek ar ak gon, biynimb gunap niŋiy tuŋgandikiy, Gor yipund giy nep gip ar ak niŋrep giy, yimb nup dand araniŋgambay. Kun ak yenen Gor chinup kor giy, yiwur yomb ñiniŋgamb aŋgniŋgambim.” 8 Minim yesek kun ak rek aŋgiy aŋgniŋgambim, “Tap siy tap timey anep gon gon; Gor minim tep ak, ap ar kun ak jimñiniŋgamb aŋgniŋgambim.” Pen biynimb gunap yip aŋgjiwyiŋg, “Pol minim kun ak rek aŋgip apay.” Minim kun ak rek yand ma apiyn! Tom gipay rek, Gor kuyip niŋind yiwur yomb ñiniŋgamb.

Biynimb Tep Bap Ma Mindpun

9 Kun ak yerip aŋgjun? “Gor niŋek, chin Jiwda biynimb gok mindrep gipun; biynimb yikop gok mindrep ma gipay aŋgjun?” Mer! Mey apiyn rek. Nuk niŋimb; chin maŋgiysek timey gipun. 10 Minim kun ak rek, Baybol buk ak tikiy aŋgyak;

“Biynimb tep Gor kuyip dep rek gunap ma mindpay. Mer yimb! 11 Biynimb gos niŋrep gipay gunap ma mindpay. Biynimb ‘Gor nup chiŋgun aŋgiy’ niŋbay gunap ma mindpay. 12 Biynimb gok bap mindrep ma gipay. Maŋgiysek Gor nup kirgiy, mindrep ma giy, timey yimb nep gipay. 13-14 Alemb kiyk ak andik mandik giy per tom yimb nep apay ak; joŋimb kiyk ak, chip komiy yiw girep ma gey, kuyrimey wip rek ak mindip. Pen biynimb aŋgjiwiy, miluk niŋiy kunj timey giy gipay ak; ñom timey kondkol rek ak mindpay. 15 Kalrimey yimb jiwiy, biynimb pik ayep gos anep niŋiy, 16 biynimb gok kuyip per timey gey, gos kuŋay yimb nep niŋbay. 17 Biynimb gok yip, kapkap jimñiy mind tep giniŋgiy rek ma ayip. 18 Gor Biyomb ak niŋmindip aŋgiy, ma pirikpay aŋgyak.”

19 Gor aŋgek tikyak kun ak, biynimb gunap kuyip ma tikyak, chinup Jiwda biynimb per minim nup riyt giy niŋbun gok tikyak. Kun ak mind tep gipun aŋgiy ma aŋgniŋgambun. Biynimb miñmon okok maŋgiysek timey yimb gon, Gor niŋek kor gep rek nokom mindip. 20 Kun ak, chin Gor low minim ak niŋiy mind tep gon, biynimb suŋrep yand gok aŋgiy niŋnimuŋ rek ma ayip. Pen Gor low ak niŋiy niŋbun: chin biynimb tap siy tap timey gep gok maŋgiysek mindpun.

Krays Nup Gosimb Niŋey Mey, Biynimb Suŋ-tep Yand Aŋgip

21-22 Kun ak pen Mosis bi gok giniŋgamb aŋgiy tikiy aŋgyak rek, Jiysis Krays chinup ker kumimb ak mey; nup gosimb niŋon, Gor chinup biynimb suŋrep yand mindpim aŋgniŋgamb. Pen chin Jiwda biynimb gok sek, biynimb Jiwda mer gok sek low ar anep niŋiy gon, kun ma aŋgniŋgamb.

23 Biynimb mindrep yimb gipay gunap ma mindpay; maŋgiysek tap siy tap timey gipun ak, miñmon tep chinup aŋgayip ak amiy, nund yip mindenjun rek ma ayek, 24 Gor chinup simb niŋiy, biynimb tep yand gok maŋgiysek mindeyaŋ aŋgiy, Ñinuk Jiysis Krays nup monmon yokak.

25-26 Gor bi suŋrep, yipund giy nep gip ak; chin biynimb tap siy tap timey gipun gok, yikop dep rek ma ayak; yiwur ñinimuŋ rek nep ayak. Pen yiwur kun ak wosrey ma ñiy, mind dand amiy, yep namb won siŋbiy nep ñiniŋg, Ñinuk Krays Jiysis nup chinup ker aŋgek apiy, yiwur kun ak dek, biynimb chinup nen kumak aŋgiy gos niŋbun gok, Nop Gor biynimb suŋrep yand gok aŋgiy dip.

27-28 Kun ak low ar ak gon, chinup dek biynimb nuk mindpun aŋgiy, yimb chin key dand aranjun rek ma ayip. Jiysis chinup nen kumak gos ak niŋiy nep mey, Gor biynimb nuk mindpun. Pen chin nep tom giy aŋgniŋgambun, “Low ak niŋon, biynimb suŋ-tep yand gok aŋgniŋgamb aŋgniŋgambun.”

29-30 Kun ak, Gor chinup Jiwda biynimb gok diy; biynimb yikop gok kirgip aŋgiy, ma aŋgjun. Biyomb chin kuŋay mer. Gor nokom ak mey; chinup Jiwda biynimb gok diy, biynimb yikop gok kuyip diy gip. Jiwda biynimb gipay rek, kumbak tikey niŋiy ma dip; chin biynimb an an Jiysis chinup nen kumimb aŋgiy gos niŋon, chinup dip.

31 Pen Jiysis nup gosimb niŋjun apiyn ak; nimb aŋgniŋgambim, “Low minim ak kirgiyaŋ aŋgiy asap aŋgniŋgambim.” Kun aŋgiy ma apiyn. Yand apiyn ak; biynimb nup gosimb niŋbay gok, aŋgip rek giyakniŋ, low minim ak amrep yimb giniŋgamb aŋgiy apiyn.

4

Gor Ebraham Nup Bi Suŋ-tep Yand Aŋgak

1 Chin Jiwda biynimb, basind yes chinup kiñiŋ giy tikek, tik dand amiy apiy giy, tikey mindpun ak mey; binak Ebraham. Pen Gor Ebraham nup dak ak, ar akay niŋiy dak? 2 Low minim ak niŋrep gek nup, bi suŋ-tep aŋgiy dak aŋgjun? Ak kun ma aŋgjun. Biynimb low ar ak niŋiy gipay gok, mindrep gipun aŋgiy, yimb kiyk key dand araneniŋgambay; Gor niŋek tep ma giniŋgamb. 3 Pen Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Ebraham Gor niŋind aŋgip aŋgiy, nup gosimb niŋek mey; bi suŋ-tep yand aŋgiy dak aŋgyak.”

4 Nuk tap ar bap gek niŋiy dembikop ak; tap ar kun ak gamb dip aŋgiy apnup ak pen; nuk Gor nup gosimb niŋak rek, nup yikop dak.

5 Gor chinup gip miñ ar ak key yimb. Chin biynimb tap siy tap timey giy asiŋ mindpun gok yikop dip. Low ar ak niŋon, biynimb suŋ-tep yand aŋgiy ma dip; chinup simb niŋimb rek, nup gosimb niŋon, “Biynimb suŋ-tep yand gok aŋgip.”

6-8 Minim aspiyn biy rek, basind yes chin Depiyt kunep, wosrey Baybol buk ak tikiy aŋgak:

“Biynimb tap siy tap timey giy asiŋ mindey, Gor niŋiy kirgek, suŋ-tep mindpay rek, tep gakniŋ mindeniŋgambay. Tap siy tap timey giyak minim ak, tip ma aŋgniŋgamb ak niŋiy, tep gakniŋ mindeniŋgambay aŋgak.”

9 Biynimb tap siy tap timey giy, asiŋ mindey, Gor gach kuyip niŋiy kirgek, tep gakniŋ mindpay aspun kun gok an? Biynimb kumbak tikiy, Jiwda low keykey ar kun gok giyiŋg, Jiysis nup gosimb niŋbay gok nep akaŋ; biynimb yikop nup gosimb niŋbay gok sek? Mey, biynimb yikop gok sesek.

10 Yenen: Ebraham, basind chin wosrey yimb ak, kumbak ma tikak ñin ak, Gor nup gosimb niŋak rek, nup dek, bi suŋ-tep nuk mindyiŋgip. 11 Kisen Gor aŋgak, “Ebraham bi yip ker mindip ak, nuk key yimb mindip ak niŋyaŋ aŋgiy,” nup aŋgak, “Nand bi suŋ-tep yand mindpan rek, kumbak tiknimin aŋgek,” kumbak tikak. Gor gak kun ak niŋbun; biynimb kumbak ma tikpay ak pen; Ebraham Gor nup gosimb niŋak rek, gosimb niŋey, Gor kuyip biynimb suŋ-tep yand aŋgiy dek mey, Ebraham ñi pañ nuk gok mindpay.

12 Kiyk nep mer, biynimb kumbak tikpay gok kunep. Ebraham kumbak ma tikak ñin ak, Gor nup gosimb niŋyiŋg nep, mindyiŋgip rek mindpay gok, Ebraham ñi pañ nuk mindpay.

13 Pen Ebraham low ar gok niŋiy gek, Gor nup bi suŋ-tep yand aŋgiy ma dak. Nup gosimb niŋak rek niŋiy, bi suŋ-tep yand aŋgiy, nup minim aŋgay aŋgak, “Nand kiñiŋ giy gey, biynimb ñi pañ nand kisen mindeniŋgambay gok yip, biynimb okok maŋgiysek kond mindeniŋgambim aŋgak.”

14-15 Gor minim giniŋgayn aŋgiy aŋgayak kun ak, low ar ak niŋiy giniŋgambay biynimb gok kuyip ma aŋgak; nup gosimb niŋniŋgambay gok kuyip aŋgak. Mer ak, biynimb nup gosimb niŋbay gok, yesek aŋgiy nup gosimb niŋbay. Pen biynimb low ar ak kindik giy Gor biynimb nuk mindeniŋgambun aŋgiy gos niŋbay gok, minim Ebraham nup giniŋgayn aŋgiy aŋgayak ak ma diniŋgambay rek, low minim ak timbrikiy, yiwur yomb diniŋgambay.

16 Kun ak niŋbun; Gor minim giniŋgayn aŋgiy aŋgayak kun ak, biynimb Ebraham Gor nup gosimb niŋak rek niŋbay gok kuyip aŋgak. Nuk aŋgip rek gey niŋiy ma dip; tap bap gey mer; kuyip yikop simb niŋiy dip. Pen Ebraham gak rek gipay biynimb gok diniŋg, chinup Jiwda biynimb low aŋgñak gok nep ma dip; nup gosimb niŋbay gok kuyip maŋgiysek dip. 17 Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Yand aspiyn ak mey, ñi pañ nand kuŋay mindiy, miñmon keykey kuŋaynep mindeniŋgambay aŋgak.” Kun ak Gor nup gosimb niŋbun biynimb miñmon okok maŋgiysek, basind yes Ebraham ñi pañ nuk yimb mindpun. Gor Biyomb chin kun ak nuk key yimb gip. Biynimb kumemb gok gek tikjakpay; tap gunap “Gaŋ” aŋgek giniŋgamb.

Ebraham Gor Nup Gosimb Niŋak Rek Niŋjun

18 Pen Ebraham ñapan tiknimuŋ rek ma ayek, Gor minim aŋgay aŋgak, “Nand kiñiŋ giy, biynimb ñi pañ nand kisen mindeniŋgambay gok, kiñiŋ keykey kuŋay yimb mindeniŋgambim.” Kun aŋgek, Ebraham niŋind aŋgip aŋgiy, gos sek mindiy mey, aŋgak rek ñi pañ nuk gok gap rek akaŋ, kamb kilup rek, kuŋay yimb nep mindpay.

19 Pen kiykber ñapan bap ma tikiy; mind dand amiy, Aysek nup Gor aŋgak rek tikrik ñin ak, Sera yip Ebraham yip, beriymiŋay giy tokiy yimb ayrik. Ebraham simiy nuk ñin jiwiy onep kaŋgol ak amnak ak mey; ñapan tiknimiyr rek ma ayak. Pen Ebraham aŋgak, 20-21 “Ak tap yomb mer; Gor Biyomb key yimb ak yip ñapan tikniŋgamban aŋgip ak, niŋind aŋgip aŋgiy, Gor nup yimb ak dand aranak.” 22 Ebraham gak kun ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Ebraham Gor nup gosimb niŋek, bi suŋ-tep yand aŋgak.” 23 Gor kuyip gosimb ñek tikyak kun ak, Ebraham nep niŋnimuŋ aŋgiy ma tikyak. 24 Chinup biynimb suŋ-tep yand aŋgniŋgamb gok maŋgiysek niŋniŋgiy aŋgiy tikyak. Kun ak chin biynimb Gor nep gek, Jiysis kumiy tip tikjakip aŋgiy niŋbun gok aŋgyak. 25 Pen tap siy tap timey giy asiŋ mindonuk rek, chinup simb niŋiy, Ñinuk Jiysis Krays nup yokek apiy kumak. Kumek tip gek tikjakak rek, asiŋ yomb wilikak kun ak, suŋ aynimuŋ rek ayip.

5

Gor Nup Gosimb Niŋon Biynimb Suŋ-tep Yand Aŋgniŋgamb

1-2 Pen Gor chinup simb niŋiy gak kun ak, nup gosimb niŋon, chinup dek, biynimb suŋ-tep nuk mindpun ak; Gor yip jimñiy mindiy, mind tep yimb gipun. Miñmon chinup aŋgayip ak amiy, nuk yip mindeniŋgambun aŋgiy, tep gakniŋ mindpun.

3-4 Pen Krays nup chiŋgiy mindon, miker gunap apek apun, “Miker wip rek Krays nup chiŋgrep yimb ginjun aŋgiy,” nup chiŋgrep yimb gambun mey; Gor “Tep gipim aŋgek,” gos sek mindiy, miñmiñ gipun.

5 Gor Kawnan nuk ak chinup yokek, namb chinup biyaŋ key yimb ayek, Gor nup gosimb niŋiy, biynimb gok kuyip wasemb ay gipun ak; niŋind nup kond mindyiŋg gos sek mindpun.

6 Pen chin biynimb man ar biy mindpun gok timey gon gon, Gor yip jimñiy mindep rek ma ayek, miñiy ñiyand yokep ñin ak wip aŋgiy, Ñinuk nup yokek apiy, chinup nen kumak. 7 Per biynimb gunap biynimb gunap kuyip nen kumun aŋgiy ma kumbay. Pen ñin nokom nokom biynimb gunap, biynimb tep yimb bap niŋiy, chin kuyip nen kumon, kiyk kim amniyaŋ aŋgiy, kumniŋgambay akaŋ ma niŋbun. 8 Pen chin Gor ker ma mindonuk ñin ak, chinup timey gipay aŋgiy niŋiy ma kirgak; chinup wasemb yimb ay Ñinuk nup monmon yokek apiy, kumak.

9 Kun ak likañ nuk yapek ak, Gor yip jimñiy mindpun rek, kor yomb niŋniŋgambay ñin ak, chin suŋ-tep nep mindoniŋgambun. 10 Biynimb ñaŋgep nuk mindonuk ñin ak, chinup simb niŋiy, Ñinuk nup yokek apiy, chinup di nuk yip jimñiy ayak ak mey, tikjakiy am Nop yip mindip rek, tap bap chinup ginimuŋ rek ma ayip! 11 Pen kun ak nep mer; Gor chinup dip ak Krays nep gek dip ak mey, miñiy kuyipapiy yimb dand aranyiŋg, tep gakniŋ mindpun.

Andam Layn Nuk Kumbay; Jiysis Layn Nuk Permindep Dipay

12 Pen tap siy tap timey giy kumemb ak, Andam kiñiŋ giy gek mey, asiŋ nuk kun ak biynimb tikayep nuk gok maŋgiysek wilikek kumbay. Yenen: Gor niŋek, Andam gak kun ak, chin biynimb tikayep nuk gok maŋgiysek ginuk. Ñin kun ak chinup ma tikyak ak pen; chin yip ginuk.

13 Kun ak mey, tap siy tap timey gep gos ak man ar biy nind mindek; Mosis low minim ak, kisen aŋgñak. Low ak ma niŋiy timey gey, Gor niŋiy kirginiŋgamb aŋgniŋgambun ak pen; Andam kumak ak, Gor low minim ak timbrikiy kumak. 14 Andam kiñiŋ giy timey gek, asiŋ nuk kun ak biynimb gok kuyip wilikek, maŋgiysek kum dand ap ap, Mosis low aŋgñak ñin ak awak. Gunap low ma timbrikyak ak pen; Andam gak rek kumyak. Pen Jiysis mankumb biy apiy kumek mey; biynimb nup gosimb niŋbay gok, nuk gak rek tikjakiy, kim mindeniŋgambay.

15 Bi omiŋal kun ak keykey yimb girik. Andam kiñiŋ giy tap siy tap timey gek, biynimb nuk kuŋaynep kumbay. Gor chinup simb niŋiy, Jiysis nup yikop yokek apiy gek mey, biynimb nuk kuŋaynep suŋ-tep mindiy, perper mindeniŋgambay.

16 Andam tap siy tap timey nokom yimb ak gek, minim yomb ak awak. Pen Gor chinup simb niŋiy, nuk yip di jimñiniŋg key yimb gak. Ñinuk Jiysis Krays nup yokek apiy, tap siy tap timey kuŋay ginuk rek yiwur dek mey, chin kim amjun rek ayak.

17 Nind bi nokom bap tap siy tap timey gek, asiŋ kilis timey yimb kun ak chinup maŋgiysek wilikip. Pen kisen bi nokom bap key chinup simb niŋak rek, di jimñinim aŋgiy kumek mey, nup chiŋgon, niŋind biynimb suŋ-tep yand yimb gok aŋgiy chinup dek, nup tep gakniŋ yip nep mindeniŋgambun.

18 Kun ak Andam tap siy tap timey nokom bap gek, biynimb maŋgiysek asiŋ kun ak wilikek, yiwur yomb dipay; Krays ñin nokom bap Nop aŋgak rek niŋdiy gek, biynimb nup chiŋgipay gok, perper mindeniŋgambay. 19 Bi nokom bap Gor nup minim ak timbrikak rek, biynimb kuŋaynep kuyip asiŋ ayip. Kun ak rek pen Bi nokom bap Nop minim aŋgak rek niŋdiy kumek mey, biynimb kuŋaynep suŋ-tep ayniŋgamb.

20 Pen nind tap siy tap timey giyiŋg, yikop gispun aŋgiy gi mindon mey, low minim ak aŋgñak. Aŋgñek, low gok niŋiy, tap siy tap timey gipun ak yenen gipun aŋgiy gos ak niŋon, chinup simb niŋiy dip.

21 Asiŋ kun ak kilis yimb; key kim amjun rek ma mindip ak pen; Gor chinup simb niŋimb ak kunep, tap kilis yimb ak mey; mam nind chin Jiysis Krays nup yokek apiy kumiy tikjakak ak mey, biynimb nup chiŋgipun gok kim amniŋgambun.

6

“Jiysis Yip Kumiy Kum Sakiy Ginuk Aŋgiy,” Timey Gep Gos Ar Ak Ma Niŋjun

1 Gor chinup simb niŋimb kun ak, biynimb gunap aŋgniŋgambay, “Tap siy tap timey monmon giyiŋg mindon, Gor niŋiy kirgakniŋ, yimb nup aranaŋ aŋgniŋgambay.” 2 Pen minim yesek kun ak rek chin ma aŋgjun. Tap siy tap timey giy mey, Jiysis yip kumnuk. Miñiy nup ker mindpun ak, ar kun ak ker ma mindpun. 3 Nimb niŋbim; chin biynimb Krays Jiysis yip jimñiy mindonjun aŋgiy ñiŋg pikpun gok, “Nuk kumak rek jimñiy kumnuk aŋgiy,” ñiŋg pikpun. 4 Pen Krays kumek, kamb miŋgan ak komey, Nop biyomb key yimb ak gek, tip tikjakiy kim mindip rek; chinup kunep gek, kim kisenimb mindpun.

5 Kun ak, Krays yip jimñiy kumnuk rek ayip biynimb gok, nuk tip ak tikjakiy kim mindip rek, chin kunep tikjakiy kim mindeniŋgambun. 6 Chin niŋbun; miñ timey giyiŋgipun ak, Krays mon kiros bak biyoŋ kumek puŋgrikak ak mey, miñ ar kun ak kirgiy mind tep giniŋgambun. 7 Biynimb kum sakiy gipay gok, tap timey gep gos ak ma ayip.

8 Krays yip kumnuk aŋgiy niŋbun biynimb gok, nuk yip kim mindeniŋgambun ak kunep niŋbun. 9 Nop gek tikjakak rek, tip ak ma kumniŋgamb, per mindeniŋgamb. 10 Tap siy tap timey gon gon, minek nokom yimb kumiy, tip ak tikjakiy am Nop yip mindpiyr.

11 Kun ak mey, Krays Jiysis yip wilikiy, tap siy tap timey gep ar ak kum sakiy gipun aŋgiy, gos tumind nimb ak maŋgiysek Gor ker amnimuŋ. 12 Mer ak, gos timey nimb ak, nimbip tiwniŋg dand amniŋgamb tap siy tap timey gep ar ak. 13 Pen gos timey nimb ak, mumbwak nimbip gok lipiŋg dand amek tap siy tap timey ma ginimimb. Jiysis yip kumiy tikjakpun rek ayip ak niŋiy, Gor nup direp ginjun aŋgiy, gos tumind nimb ak maŋgiysek nup ker amnimuŋ.

14 Nind low minim ar ak niŋiy gun aŋgiy gi dand amiy, tap siy tap timey gep gos anep ayek giyiŋgipim. Pen miñiy kun ak ker ma mindpim. Gor nimbip simb niŋiy dek, Krays biynimb nuk mindpim ak; nup chiŋgiy mey, tap siy tap timey gok kirginiŋgambim.

Suŋ Mindpun Rek, Suŋ-tep Ar Anep Gon Amnimuŋ

15 Pen Gor low ar ak gon niŋiy chinup ma diniŋgamb; nuk key chinup simb niŋiy, Krays nup yokek apiy, chinup aŋgiy kumak rek diniŋgamb ak; tap siy tap timey ginep mindonjun? Mer! Kun ma ginjun. 16 Kun gon, gos yomb chin ak, ar kun ak amek, ar kun ak giy, kumniŋgambun. Pen Gor aŋgip rek gun aŋgiy gon amek mey; nuk gek suŋ-tep mindeniŋgambun.

17-18 Nind nimbip tap siy tap timey gep gos anep ayek, ar kun ak giyiŋgipim ak pen; kisen Gor minim ak niŋiy dipik ak mey; Gor nup tep apiyn. 19 Pen nimb key kilis ma mindpim rek, aŋgrep gen, niŋrep gim aŋgiy aspiyn.

Nind gos timund nimbip ak tiwniŋg dand amek, tap siy tap timey gi dand amiy, timey yimb nep giyiŋgipim. Pen miñiy Jiysis yip mindpim rek, gos timund nimbip ak tiwniŋg dand amnimuŋ, Gor nup tep giniŋgamb ar ak nep. 20 Nind tap siy tap timey ar ak giy, Gor nup tep gip ar ak ma yimb giyiŋgipim. 21 Pen giyiŋgipim kun ak, miñiy niŋiy apim, “Tap yerip tep ak diy, per kun giyiŋgipun apim.” Biynimb kun gipay gok, miñmon timey ak amiy, yiwur yomb ak per dipay.

22 Pen Gor gek, tap asiŋ kun gok kirgiy, nup ker mindpim ak; biynimb suŋ-tep gok mindiy, perper nep mindeniŋgambim. 23 Yenen: tap siy tap timey gep ar ak giy, yiwur yomb diniŋgambay; pen Jiysis Krays Biyomb chinup tuŋgasik dak ak nup diy, perper nep mindeniŋgambay.

7

Low Minim Ak Kirgiy, Bi Kumiy Tikjakak Anup Dinjun

1 Nimb mam ay low minim aŋgey niŋbim gok. Chin Krays yip kumnuk rek ayip biynimb gok, minim ar gunap aŋgniŋg gispiyn. Nimb niŋbim; biynimb kim mindyakniŋ, kuyip low minim niŋnimimb aŋgniŋgambay ak pen; kumeniŋgambay miker kuyip gunap ma mindeniŋgamb.

2-3 Minim bak kun okok rek bap mindip. Biyn ak nuŋgumiy mindakniŋ, am bi kisenimb bap niŋiy deniŋgamb, nup aŋgniŋgambay, “Low timbrikpan” aŋgniŋgambay. Pen nuŋgumiy kumek, am bi kisenimb niŋiy diniŋgamb ak, minim ma mindip; “Low timbrikpan aŋgiy,” ma aŋgniŋgambay.

4 Kun ak rek nimb mam ay Krays nup wilikiy mindpim gok, nuk yip kumbik rek, low minim chichiy diyiŋgipim ak kirgiy, bi kumiy tikjakak anup chichiy dipim ak mey; miñiy Gor nup tep ginimuŋ ar ak ginimimb rek ayip.

5 Nind Krays nup ma dinuk ñin ak, low minim ar anep kindik ginjun aŋgiy mindyiŋgipun ak pen; gos timey paŋg ayek mindrep ma giy, Gor yip mindep rek ma ayak. 6 Pen miñiy Krays yip kumiy tikjakiy mindpun rek ayip ak, Jiwda low minim tikyak ar ak niŋiy ma gipun; Gor Kawnan gos ñimb ar ak niŋiy gipun.

Low Mindip Rek, Tap Siy Tap Timey Gipun Ak Aŋgiy Niŋbun

7 Kun ak yerip aŋgjun? Gor low minim aŋgek aŋgyak ak, minim timey aŋgip aŋgjun? Mer! Ak kun ma aŋgjun.

Nind bi asiŋ mindenik ak ma niŋnik. Pen low minim ak niŋiy, Gor nup tep gip ar ak, tep ma gip ar ak aŋgiy niŋrep ginik. Low minim ar bap tikiy aŋgyak, “Biynimb gunap tap kuyip gok, yip rek mindombikop aŋgiy gos ak ma niŋnimimb aŋgey,” gos kun ak niŋnik rek, bi asiŋ mindenik ak niŋrep ginik. Yikop ak ma niŋbinip. 8 Gor low minim ak tep ak pen; yand bi timey mindpiyn rek, gos timund yip ak per lipiŋg dand amimb, tap siy tap timey gep ar ak. Pen low ak mindamb mey, tap siy tap timey magep aŋgiy niŋbun.

9 Yand nind ma niŋiy, mind tep gipiyn aŋgnik. Pen kisen low minim kun ak aŋgeyak, Gor yip jimñiy ma mindpiyn; tap siy tap timey giy, 10 bi pisnep kumemb rek ak mindpiyn aŋgiy niŋnik.

Kun ak low minim ak kindik giy, perper mindonjun rek ayip ak pen; yip aŋgey niŋen, tap siy tap timey ginik rek, kumiy Gor yip perper mindenim rek ma ayak. 11 Gor low nuk ak tep ak pen; yand bi tap siy tap timey gep ak, ar kun ak giy perper mindeniŋgayn aŋgiy, gi dand amiy, Gor yip jimñiy mindep rek ma ayak; miker yomb dinim rek ayak.

12 Kun ak chin niŋbun; Gor low minim ak tep mindip. Minim nuk yerip yerip aŋgak ar ak kunep, minim tep yipund giy nep mindip ak mey; 13 Gor low minim tep ak aŋgey niŋbun rek, miker yomb ak ma diniŋgambun; tap siy tap timey gipun rek, miker yomb kun ak diniŋgambun. Pen nuk chinup low ayak kun ak, gos bap key niŋiy ma ayak; tap siy tap timey gipun gach yomb sikerek mindip ak, niŋniŋgiy aŋgiy ayak.

Tap Ma Gun Apun Gok Nep Gipun

14 Chin niŋbun; low minim ak Gor Kawnan ak gos ñek tikyak ak pen; gos timund yip ak per amimb tap siy tap timey gep ar ak. 15 Kun ak mey, tap tep giyn aŋgiy niŋbiyn ar ak ma gipiyn; tap timey ma giyn aŋgiy niŋbiyn ar anep gipiyn. Pen yenen kun gipiyn ak ma niŋbiyn. 16 Kun ak low ak tep mindip aŋgiy niŋbiyn rek, yiruk gakniŋ, tap siy tap timey gok gipiyn.

17 Yand key timey giyn aŋgiy, ma gipiyn; pen bi tep ma mindpiyn rek, gos timey ak key namb yip biyaŋ paŋg ayek mey, tap siy tap timey kun gok gipiyn. 18 Yand niŋbiyn; namb yip akyaŋ mind tep ma gip. Gor low ar ak giyn aŋgiy, gi dand amiy ma gipiyn; 19 tap ma giyn aŋgiy niŋbiyn ar ak gipiyn. 20 Yip gip kun ak, Andam yip yiŋ ñak rek mey kun gip.

21 Kun ak, tep ar ak giyn aŋgiy, per timey ar ak nep gipiyn. 22 Yip tep gip, Gor low tep ar ak pen; 23 mumbwak yand ak yip tiwniŋg dand amimb tap siy tap timey gep ar ak.

24 Yip kun gek gek, kumiy am Gor yip ma mindenim rek ayip ak, an yip gek mind tep giniŋgayn? 25 Biyomb chin Jiysis Krays nep! Gor nup “Tep” apiyn!

Pen minim apiyn biy, kun giy mindip: gos yand amimb Gor nup ak pen; bi tep ma mindpiyn rek, tap siy tap timey gok gipiyn.

8

Gor Kawnan Ak Gos Ñakniŋ Gi Dand Amiy Mey Perper Mindoniŋgambun

1-2 Pen chin Jiysis Krays biynimb nuk mindpun gok, Gor Kawnan ak gos ñakniŋ gon amek mey, tap siy tap timey giy kumbay ar ak kirpun. Krays yip mindpun kun ak, Gor chinup kor ma giniŋgamb. 3 Pen biynimb tep ma mindpun rek, Gor low ar ak gi dand amiy, mind tep ginjun rek ma ayek, Ñinuk key tap siy tap timey ma gip ak chinup nen aŋgiy, yokek apiy kumak. 4 Chinup nen kumak rek, Gor Kawnan gos ñimb ar anep giyiŋg, gos timey wip ar ak kirginiŋgambun. Pen nuk gos ñakniŋ, gi dand amyiŋg, low minim gunap ma timbrikniŋgambun.

5-6 Biynimb gos timey apek, ar kun ak gey amimb gok kumiy, am Gor yip ma mindeniŋgambay. Pen biynimb Gor Kawnan gos ñek gey amimb gok, Gor nup tep giniŋgamb ar anep gun aŋgiy, gipay ak mey; Gor yip jimñiy mindiy, mindrep giniŋgambay.

7 Biynimb gos kiyk keynep niŋiy gipay gok, Gor yip jimñiy ma mindpay. Kiyk biynimb nuk ma mindiy, aŋgip rek ma yimb gipay. 8 Biynimb kun gok mindrep gey, nup tep ginimuŋ rek ma ayip.

9 Pen nimb biynimb Gor Kawnan bak ayek yip mindpim gok, gos key niŋbim ar ak ma gipim; Gor Kawnan gos ñimb ar ak gipim. Biynimb Krays Kawnan yip ma mindpay gok, nup ker ma mindpay. 10 Pen gos timund nindnimb ak nuk yip kumek, suŋ-tep mindpim rek, gos yomb nimb ak amimb; Gor Kawnan gos ñimb ar ak. 11 Gor Ñinuk Krays nup gek tip tikjakak Kawnan ak dipim ak mey; nimbip kunep gek kim kisenimb ay, am nuk yip perper mindeniŋgambim.

12 Kun ak mam ay sikop. Chin yerginjun? Gos chinup ak key wip rek ginjun? Ak mer! 13 Ar kun ak gon amek, kumiy am Gor yip ma mindeniŋgambun. Pen Gor Kawnan ak gos ñakniŋ gon amek mey, Gor yip nep mindoniŋgambun.

14 Chin niŋbun: chin biynimb Gor Kawnan gos ñakniŋ girapun gok, ñapan nuk yimb mindpun. 15-16 Kun ak nind pirikyiŋgipun rek, Gor Kawnan ak chinup gos yerip rek ñiniŋgamb aŋgiy, jep diy, biynimb yikop woŋg giñemb rek ak ma mindonjun. Yenen; Kawnan nuk ak chin yip mindiy, gos ñakniŋ, ñapan nuk mindpun ak niŋrep giy, nup “Bapiy! Bapiy!” apun.

17 Kun ak ñapan nuk mindpun ak mey; Ñinuk Krays nup direp gip rek, chinup kunep giniŋgamb. Pen Krays nup aŋgjiwiy timey giyak rek, chinup kunep timey giniŋg gey ma pirikiy, Krays nup sakiy ma goniŋgambun; Ñinuk nup direp gak rek, chinup kunep giniŋgamb.

Kisen Mindrep Giniŋgambun

18 Yand niŋen: Krays nup chiŋgiy mindon miker gunap giniŋgamb ak, minim ma mindip. Ak yikop giniŋgamb. Am nuk yip mindrep giniŋgambun ñin ak, tep yimb giniŋgamb.

19-20 Tap gayak okok maŋgiysek, miñiy mindrep ginimuŋ rek ma ayip. Gip kun ak, Gor giniŋgamb aŋgak rek nep gip. Nuk aŋgak, “Tap gaynik gok gen, mindrep ma giy, gi dam dam kisen tip ak gen, mindrep giniŋgamb aŋgak.” 21 Tap gayak kun gok, nind mindrep ma giniŋgamb. Chinup biynimb gok gek ñapan nuk yimb ay, nuk yip mind tep giniŋgambun ñin ak nep; tap yikop kun gok gek mindrep giniŋgamb.

22 Chin niŋbun: tap Gor gayak kun gok maŋgiysek mindrep giniŋgamb ak pen; miñiy ñin biy, biyn ñapan tikniŋg gey yiwur gip rek ak gi mindip. 23 Pen nuk chinup pisnep diniŋg, Kawnan nuk yokek apiy yip mindpun gok kunep apun, “Ñin akay rek kim kisenimb ay, ñapan nuk yimb yipund giy mindeniŋgambun aŋgiy,” lum ar biy miker gakniŋ kond mindpun.

24 Nup chiŋgon chinup diniŋgamb aŋgiy, gos sek mindon mey, chinup dak. Pen ñin kun ak chinup pisnep dipkop ak; miñiy gos sek mindiy, ñin kisen ak ma kond mindombinup; pisnep kim kisenimb ay, mindombinup. 25 Pen chinup kisen direp giniŋgamb ak niŋiy mey, yiruk gakniŋ ma kond mindpun; gos sek kond mindpun.

26 Biynimb tep ma mindpun rek, Gor Kawnan ak chinup kond nep mindip. Chinup miker yimb gek, Gor nup aŋgniŋjun apun ak pen; minim yerip ak diy aŋgjun aŋgon, Kawnan nuk chinup kosyam aŋgep rek ayek niŋiy, Gor nup aŋgniŋimb. 27 Gor gos chin niŋbun ar gok maŋgiysek keykey niŋimb ak mey; Kawnan nuk ak miker chinup gip ak niŋiy aŋgniŋek, aŋgip rek gip. Yenen: Kawnan nuk aŋgniŋgamb ak, Gor giyn aŋgiy niŋimb ar anep aŋgniŋgamb.

28 Kun ak mey, Gor chinup diniŋg gek, nup gosimb niŋbun biynimb gok, kond mindakniŋ, tap gunap key ma giniŋgamb; nuk niŋek mindrep giniŋgambun ar anep chinup giniŋgamb. 29 Pen ar kun anep, Gor biynimb nuk diniŋg niŋak gok kuyip aŋgak, “Yand gen kiy Ñiyand Krays mindrep gip rek mindrep gey mey; numam nunay kisen nuk gok kuŋay yimb mindeniŋgambay aŋgak.” 30 Kun ak chinup diniŋg, suk aŋgek nup ker amon aŋgip, “Tap siy tap timey gipik ak niŋiy kirgispiyn. Kun ak yand yip jimñiy mindiy mey; yand bi tep kun ak key mindpiyn rek mindeniŋgambim aŋgip.”

Chinup Wasemb Ay Kond Mindrep Gip

31 Pen chinup kun giy direp gip ak, an chinup timey giniŋgamb? Mer yimb! 32 Gor nuk ma pirikiy, Ñinuk ak chinup nen aŋgiy yokek apiy kumak ak niŋbun: chinup kond mindek, mindrep yimb giniŋgambun. 33 Pen Gor gek suŋ-tep mindpun ak, an rek chinup kor giniŋgamb? 34 Bi kun ak rek bap ma mindpay. Nuk key Ñinuk nup aŋgek, ap chinup aŋgiy kumiy tikjakiy, am ñin yipund kind nuk okok ken mindiy, chinup nen Nop nup aŋgniŋ mindip.

35 Krays chinup wasemb yimb ayip ak, tap yerip ak gek jimñiy ma mindoniŋgambun?

Miker gunap giniŋgamb akaŋ,

kosyam mindeniŋgambun akaŋ,

gos yomb niŋniŋgambun akaŋ,

yiwan yomb apek akaŋ,

chech ma mindek akaŋ,

Krays ker mindpay aŋgiy chinup timey giniŋgambay akaŋ,

ñaŋgniŋgambay akaŋ, tap yerip ak gek, Krays yip jimñiy ma mindoniŋgambun?

36 Minim kun ak rek Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Nip ker mindpun rek, chinup niŋey, kanj siypsiyp tap gok rek ayek, ñaŋgayun aŋgiy nep niŋbay aŋgyak.”

37 Kun ak kumemb rek mindpun ak pen; Krays, bi chinup simb niŋiy kumak ak yip mindiy, tep gakniŋ nep mindpun. 38 Ar kun ak yand niŋrep yimb gipiyn; mindeniŋgambun akaŋ kumniŋgambun ak, Gor chinup wasemb aynep mindeniŋgamb. Tap bap chinup tuŋgasik key aynimuŋ rek ma ayip. Gor enjol nuk gok, Seytan kichekiy nuk gok, tap kalrimey gok, tap miñiy mindip gok, tap kisen mindeniŋgamb gok, 39 tap nukyoŋ mindip gok, tap nukyaŋ mindip gok, tap yerip yerip mindip okok maŋgiysek, tap bap chinup kun giniŋgiy rek ma ayip. Krays mindip rek, Gor chinup wasemb aynep mindeniŋgamb.

9

Gor Gosimb Nuk Key Niŋiy Jiwda Kay Kuyip Diniŋg Gak

1 Yand Krays binuk mindpiyn rek, yesek ma aŋgniŋgayn. Gor Kawnan ak namb yip biyaŋ, “Niŋind nep aŋgniŋg gispan aŋgip.” 2-3 Biynimb yand Yisrel kay, Krays nup ma dipay gok, kisen kor giy yiwur yomb diniŋgambay ak, yip simb timey giy gos kun anep ayip. Minim kun ak niŋind nep aspiyn. Kinjeŋ mindek, yand kuyip nen yiwur den, kiy pen kim ambiyap.

4 Pen Gor Yisrel kay kuyip, ñapan yand mindeyaŋ aŋgiy gek, kiyk low minim ak niŋiy, melik tep nup ak niŋiy, kuyip minim giniŋgayn aŋgiy aŋgayak gok niŋiy, nup aŋgniŋep ar ak niŋiy gipay. 5 Basind chin Ebraham, Aysek, Jekop Gor nup gosimb niŋyak gok, tik dand amiy apiy giy kuyip tikyak. Kiñiŋ nokom kun anep tik dand amiy apiy giy, Krays nup biyimb rek tikayey, nuk Biyomb yimb mindiy, biynimb maŋgiysek kond mindip! Kun ak yimb nup ak nep dand aranemb! Tep.

6 Gor Yisrel biynimb gok kuyip diniŋg aŋgak ak pen, gunap nup kirgey, biynimb nuk rek ma ayip. 7-9 Kiyk apay, “Basind yes chin Ebraham kiñiŋ nuk mindpun rek, Gor chinup diniŋgamb apay” ak pen; kuyip ma diniŋgamb. Gor Ebraham nup minim aŋgay aŋgak, “Simiy kisen ak, biyn nand Sera ñi bap tikniŋgamb aŋgek,” niŋind aŋgip aŋgiy niŋmindiy, aŋgak rek ñi ak tikrik. Kisen nup minim ar nokom kun anep minim aŋgayiŋg aŋgak, “Nak sek, ñapan nak gok sek biynimb yand mindeniŋgambim aŋgak.” Pen ñapan nuk tikek tikey amnak gok kuyip maŋgiysek ma aŋgak. Yenen; minim bap aŋgak, “Ñinak Aysek tikek tikey amniŋgamb gok nep, Ebraham ñapan nuk aŋgniŋgambay aŋgak.” Kun ak niŋbun: minim giniŋgayn aŋgiy aŋgayak kun ak, basind yes Ebraham tikek tikey wip gok kuyip maŋgiysek ma aŋgak; Ebraham Gor nup gosimb niŋak rek niŋbay biynimb gok kuyip nep aŋgak.

10-13 Pen biynimb gok low ar ak gey niŋiy akaŋ; ar gunap gey niŋiy kuyip ma dip; biynimb nuk key simb niŋimb gok kuyip dip. Wosrey Aysek biynuk Rebeka, ñi pireŋgiy ma tikak won ak, Gor nup aŋgak, “Ñi nand nind tikniŋgamban ak, biyomb rek ma mindeniŋgamb; nuk ñinak kisen ak nup woŋg giñiniŋgamb aŋgak.” Pen minim bap Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Yisow nup niŋen yip tep ma gip; Jekop nup niŋen yip tep gip aŋgyak.”

Gor Yipund Giy Nep Gip

14 Kun ak Gor yipund giy ma gip aŋgjun? Mer! Nuk yipund giy nep gip. 15 Nuk Mosis nup aŋgak,

“Biynimb mapin niŋniŋg mapin niŋniŋgayn. Simb niŋniŋg gos yand key niŋiy simb niŋniŋgayn aŋgak.”

16 Kun ak niŋbun; nuk biynimb gok diniŋg, gipay ar ak niŋiy akaŋ; biynimb gunap aŋgey ma dip; nuk key simb niŋimb rek kuyip dip.

17 Baybol buk minim bap tikyak ak; Yijip nimb biyomb Perow; Yisrel biynimb kuyip won ak ‘Amniŋgambim’ won ak ‘Ma amniŋgambim’ aŋgiy aŋgek aŋgek, Gor Perow nup gos timey ak ñinen ñek kindiy amek aŋgak, “Kun gipan ak nip timey gen, yip Biyomb yimb ak niŋiy minim kun ak aŋg amiy apiy gey, yimb yip ak miñmon okok maŋgiysek amniŋgamb aŋgak.” 18 Kun ak niŋbun: Gor gos nuk key niŋimb rek, biynimb gunap kuyip simb niŋiy dip; biynimb gunap kuyip ñinen gek, gos timey kiyk niŋbay ak kindiy amek, nup ma dipay.

19 Nimb gunap Gor gip kun ak rek niŋiy aŋgniŋgambim, “Nuk nep gek gos kiyk ak kindiy amek, yenen pen mindrep ma gipim aŋgiy kuyip minim yomb aŋgniŋgamb aŋgniŋgambim.” 20 Kun aŋgniŋgambim ak pen; nimb Biyomb an rek mindiy, minim nup ak day diniŋgambim?

Bi bap man ak diy, siŋgey tiyn ak gayek, yip yenen kun giy gaypan aŋgiy ma aŋgniŋgamb. Mer yimb! 21 Bi siŋgey tiyn giniŋgamb ak, nup key niŋek tep giniŋgamb rek giniŋgamb. Man band nokom bap tuŋgrik dand apiy, tiyn tep bap, tiyn monmon bap giniŋg giniŋgamb. Ak minim ma mindip. 22 Kun ak rek mey Gor gip. Nuk biynimb tap timey gi mindpay gok niŋek, yiruk yimb gek, kilis nuk mindip ak niŋyaŋ aŋgiy, kuyip timey ginimuŋ ak pen; biynimb gunap diniŋg niŋayak rek, kuyip kasek kun ma gip. 23 Pen nuk bi tep biynimb simb niŋimb ak, biynimb niŋyaŋ aŋgiy; chinup diniŋg niŋayak gok simb niŋiy diniŋgamb ak; gos nuk key niŋimb rek giniŋgamb. 24 Chinup diniŋg niŋak kun ak, Jiwda gok nep mer: biynimb Jiwda mer gok kunep diniŋg niŋak. 25 Minim ar kun ak rek, Hoseya Gor minim aŋgiy aŋgak:

“Toymenik, biynimb yand ma aŋgyiŋgipiyn gok kuyip, biynimb

yand aŋgniŋgayn. Pen wasemb ma ayiŋgipiyn gok, kisen wasemb

yimb ayniŋgayn. 26 Nind biynimb yand mindpim aŋgiy aŋgen,

ma niŋyiŋgipay miñmon okok, kisen Gor Biyomb permindep ak,

ñapan nuk mindpay aŋgniŋgambay aŋgak.”

27 Pen bi Gor minim aŋgep Asaya minim bap tikiy aŋgak:

“Yisrel kay, kamb kilup rek kuŋaynep mindeniŋgambay ak pen;

yep kaw bap nep kim amniŋgambay. 28 Yenen: ñin kun ak apek, Gor biynimb man ar biy mindiy timey gipay gok kuyip, pen giniŋgamb ak; kasek gi day jiwñiniŋgamb aŋgak.”

29 Giniŋgamb kun ak, Asaya nind aŋgak:

“Biyomb sikerek ak, chinup Jiwda biynimb yep kaw bap nep kirginiŋgamb. Nuk biynimb simb niŋimb rek, gunap mindeniŋgambun; yikop ak Sodom Gomora biynimb kuyip pisnep yin simbok amnak rek ak, chinup gipkop aŋgak.”

Jiwda Kay Jiysis Nup Gosimb Ma Niŋyak

30 Kun ak niŋim! Biynimb Jiwda mer gok nind, mindrep giy Gor yip jimñiy mindenjun aŋgiy gos ak ma niŋyak ak pen; miñiy nup gosimb niŋiy, nuk yip jimñiy mindpay. 31 Pen Jiwda biynimb nind Gor low minim ak diy, aŋgip aŋgip rek ginjun aŋgyak ak pen; miñiy nuk yip jimñiy ma mindpay. 32 Yenen: Gor nup gosimb niŋiy mer; chin key ar gunap giy, nuk yip jimñiy mindeniŋgambun aŋgiy, kamb tep ayak ar ak amniŋgiy rek mindakniŋ, tomb kiyk ak aldek apyap pikpay. 33 Minim kun ak rek Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Niŋim! Yand miñmon Sayon kamb tep ak ayen, biynimb gok tomb kiyk ak ar kun ak aldek, apyap pikniŋgambay; pen biynimb nup gosimb niŋniŋgambay gok, kor giy nambiŋ ma diniŋgambay aŋgyak.”

10

1 Mam ay sikop. Biynimb yand Yisrel kay Gor ker ma mindpay ak; yip miker gek, nup per aŋgniŋbiyn. 2 Yand niŋbiyn: chin Gor biynimb nuk mindon aŋgiy, kilis yimb gipay ak pen; gos niŋrep giy ma gipay. 3 Kiyk Gor biynimb gok kuyip, biynimb suŋ-tep yand aŋgiy dip minim ar ak ma niŋiy, gos key niŋbay rek, low ar ak gon chinup diniŋgamb aŋgiy gi dand amiy, apyap pikpay. 4 Pen low nuk ayak junj ak Krays nep. Yenen: Gor low ak mindakniŋ, biynimb gok suŋ-tep ma mindpun aŋgiy Krays nup gosimb niŋeniŋgambay, Nop kuyip diy, biynimb suŋ-tep yand aŋgniŋgamb.

Biynimb Gok Nup Aŋgniŋey Kuyip Diniŋgamb

5 Mosis Yisrel kay kuyip aŋgak, “Low minim ak diy suŋ-tep mindniŋg, low aŋgip aŋgip rek giy mey, kim amniŋgambim aŋgak.” 6 Pen Gor biynimb Krays nup gosimb niŋiy, suŋ-tep mindeniŋgambay minim ar ak aŋgiy aŋgak, “Semb biyoŋ nimb rek ma am poŋind winiŋgambim; 7 beŋ nukyaŋ nimb rek ma am poŋind winiŋgambim; 8 minim kun ak par okok ma mindip. Minim per apim ar anep aŋgak.” Minim aŋgak kun ak mey, Gor nup gosimb niŋiy nuk yip jimñiy mindoniŋgambun aŋgiy, minim per aŋgñimbun ak.

9 Kun ak, Krays Gor Ñinuk ak mey tikjakip aŋgiy, gos niŋmindiy; Jiysis nep Biyomb yand aŋgiy miseŋ aŋgniŋgambim ak, Gor nimbip biynimb suŋ-tep yand aŋgiy diniŋgamb. 10 Yenen: Jiysis nup gosimb niŋbun rek, Gor chinup dinimuŋ rek ayip; pen Biyomb chin aŋgiy, miseŋ apun rek chinup pisnep dip. 11 Wosrey Baybol buk ak, minim tikay aŋgyak, “Biynimb an an nup gosimb niŋniŋgambay gok, Gor nup niŋiy ñawil ma diniŋgambay aŋgyak.” 12 Jiwda biynimb gok key diy; Jiwda biynimb mer gok key diy ma giniŋgamb. Biyomb nokom mindip rek, biynimb akay akay nup gosimb niŋiy aŋgniŋbay gok direp yimb gip. 13 Ar kun anep aŋgiy aŋgyak, “Biynimb gok nup aŋgniŋey, kuyip diniŋgamb aŋgyak.” 14 Pen nimb gunap aŋgniŋgambim, “Biynimb gunap minim tep nup ak dand apey niŋiy rek, nup gosimb niŋiy nup aŋgniŋbinup. 15 Gor bi minim tep nup aŋgñemb gunap ma yokip ak, yergiy minim tep nup ak niŋjun aŋgniŋgambim.” Ar kun ak Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb Gor minim dand opay gok, tep yimb dand opay aŋgyak.”

16 Pen bi Asaya Gor minim tep ak aŋgek, biynimb gunap ma niŋey, nuk Gor nup aŋgak, “Chin minim tep nip ak aŋgon, ma nep dipay aŋgak.” 17 Gor minim ak timund pik niŋmindiy nep, nup gosimb niŋbay. Minim kun ak, Krays minim tep ak. 18 Pen Yisrel kay minim kun ak aŋgey ma niŋyak aŋgiy ma aŋgep. Kiyk nind niŋyak ak mey; Baybol buk tikiy aŋgyak, “Minim tep kun ak miñmon okok kind kind, maŋgiysek yimb amimb aŋgyak.” 19 Pen nimbip tip ak aspiyn: Yisrel biynimb minim kun ak ma niŋyak aŋgiy ma aŋgnimimb; kiyk nind niŋyak. Mosis Gor minim ak tikiy aŋgak:

“Yand biynimb sakiy sek wikan gunap kuyip diy, direp gen, nimb Yisrel biynimb miluk yapek, chinup rek kun ma gip aŋgiy niŋniŋgambim aŋgak.”

20 Pen bi Asaya miseŋ yimb aŋgiy aŋgak:

“Gor aŋgip, ‘Biynimb yip ma niŋbay tuŋgoŋ okok, yimb yip ak ñin gunap ma apay ak pen; kisen kuyip diniŋgayn aŋgip’ aŋgak.”

21 Pen Yisrel gipay rek minim ak aŋgiy aŋgak:

“Gor aŋgip ‘Owim aŋgiy, per ñinan gi gi mer niŋiy kirpiyn.

Kiyk alemb alemb ñiy, gos kiyk key niŋbay rek nep gipay aŋgip’ aŋgak.”

11

Yisrel Kuyip Pisnep Ma Kirgip

1 Kun ak Gor Yisrel biynimb gok kuyip pisnep ma kirgip. Yand kunep, Yisrel nimb. Ebraham tikek tik dand amiy, Benjamen nup tikey, nund pen tik dand amiy apiy gak kiñiŋ ak, yand mindpiyn. 2 Gor biynimb wosrey diniŋg niŋak gok kuyip ma kirgip. Yilayja nup kesim Baybol buk tikyak ak niŋbim. Yilayja Gor nup aŋgniŋiy aŋgak:

3 “Yisrel biynimb gok maŋgiysek nip kirgiy, kamb bind giy tap pik simboŋgipay ak, piklak pikey amdek, bi minim nip aŋgep gok kuyip pik ay gipay. Yand nokom mindpiyn ak pen; yip kunep pikayun aŋgiy, yuk taspay aŋgak.”

4 Aŋgek, Gor nup pen aŋgak:

“Bi yand kuŋay yimb nep, sepen tawsin mindpay ak, Bal gor yesek anup, biyomb chin aŋgiy, ma aŋgniŋbay aŋgak.”

5 Kun ak rek miñiy, Yisrel biynimb kuŋaynep Gor nup kirpay ak pen; chinup gunap diniŋg gos niŋayak gok simb niŋiy dip. 6 Pen low ar ak niŋon akaŋ, tap ar gunap key gon niŋiy ma dip; nuk bi tep biynimb aŋgdep ak mey; chinup simb niŋiy dip. Tap bap gon niŋiy dembikop, chinup simb niŋiy dip apnup ak, yesek apnup. 7 Kun ak Yisrel biynimb low ar ak giy, Gor yip jimñiy mindoniŋgambun aŋgiy tiŋiy ay gipay ak pen; nuk yip jimñiy ma mindpay. Nuk diniŋg niŋayak gok nep dip; gunap pen minim nup ak niŋiy, niŋbun ma niŋbun tikpay.

8 Wosrey Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Gor kuyip gek, wisin kiniy, windin koy giy, sakiy sek ay, ar kun anep mind dand amiy mindpay aŋgyak.”

9-10 Pen basind Depiyt minim ar nokom kun anep, Baybol buk ak tikiy aŋgak:

“Kun gipay kun ak, kuyip niŋey tep gip ar anep gi taŋgey taŋgey, windin koy gek, siŋgaw kaw ak amiy, ñawil diy, ñik giy nep mindeniŋgiy aŋgak.”

11 Pen Jiwda kiñiŋ apyap pikpay ak, pisnep ma apyap pikpay; Gor kuyip diniŋg niŋimb. Kiyk tap siy tap timey giyak rek, kuyip kirgiy, biynimb Jiwda mer gok kuyip disap. Biynimb yikop gok den mey; Jiwda kay, chinup rek kun giy ma dip aŋgiy, yip ker winiŋgiy aŋgiy gisap.

12 Jiwda kay nup gosimb ma niŋiy, tap siy tap timey gipay ñin biy, biynimb yikop gok kuyip direp gisap. Kun ak niŋbun: Jiwda biynimb diniŋg niŋayak rek diniŋgamb ñin ak, biynimb yikop gok kuyip direp yimb giniŋgamb.

Yisrel Mer Gok Kuyip Disap

13 Gor yip Jiwda biynimb mer gok kuyip minim tep ak aŋgñinimin aŋgek mey, nimbip Jiwda mer gok aŋgñen yip tep gip. 14 Pen nimbip aŋgñen niŋem, biynimb yand Yisrel gunap niŋiy, Gor chinup rek ma dip aŋgiy, nup ker winiŋgiy ak; yip tep yimb giniŋgamb. 15 Gor Yisrel biynimb kuyip kirgak rek, biynimb yikop gok kuyip dip. Kun ak kisen Yisrel kuyip dek, pisnep kumiy tip tikjakpay rek ak ayniŋgamb.

16 Basind yes sikop Gor ker mindeyak rek, piñ alik kiyk gok kunep nup ker mindeniŋgiy. Mon oliyp junj bap Gor ker mindonimuŋ, piñ alik gok maŋgiysek nup ker mindeniŋgiy.

17-18 Pen Gor mon oliyp alik nindnimb gunap tuŋgsak yokiy, nimbip oliyp alik saŋgiy okok nimb gunap dapiy yimñek, wopsakiy mindpim. Kun ak mey, mon oliyp nindnimb ak, mind giyaŋgek nimb mindpim; niŋrep giy aŋgjiwnimimb. 19 Pen Gor chinup oliyp alik saŋgiy okok nimb dapiy, oliyp alik nindnimb gok tuŋgsak yokek, tip kun ak diy mindpun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. 20-21 Nimb biynimb Jiwda mer gok, minim kun ak niŋind aŋgniŋgambim ak pen, niŋrep ginimimb. Jiwda kay Jiysis nup gosimb ma niŋey, kuyip kirgak; nimb pen nup gosimb niŋem, nimbip dak. Pen Gor mon oliyp alik nindnimb gok tuŋgsak yokak rek, nimbip kunep ginimuŋ rek ayip ak, yimb nimbik key ma dand aranimimb.

22 Gor bi sayn tep yimb ak pen; bi kalrimey mindip. Biynimb nup kirpay gok kuyip kirgip; biynimb nup gosimb niŋbay gok dip. Kun ak Jiwda kuyip gak rek, chinup kunep ginimuŋ rek ayip aŋgiy, niŋrep yimb ginimimb. 23 Jiwda biynimb kun gok, Gor nup gosimb ma niŋjun aŋgiy mindpay ak pen; nup tip ak gosimb niŋey, kuyip diniŋgamb. 24 Nimbip mon oliyp alik saŋgiy okok nimb dand apiy, pikyimñek mindpim ak; oliyp alik nuk yipund giy ak tip ak pikyimñiniŋg, pikyimñiniŋgamb.

Kisen Yisrel Mindeniŋgambay Rek Diniŋgamb

25 Pen mam ay sikop. Yimb nimbik key dand aranimimb rek ayip. Kun ak minim nind ma niŋyiŋgipun bap nimbip aŋgniŋg gispiyn. Yisrel biynimb miñiy windin koy rek mindpay ak pen; per kun ma giniŋgamb. Gor biynimb Jiwda mer gok kuyip diniŋg niŋayak gok maŋgiysek diy, 26 kisen Yisrel kuyip maŋgiysek diniŋgamb. Minim kun ak rek Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Yisrel kay yip kirpay gok kuyip diniŋgamb Biyomb ak, miñmon Sayon nimb winiŋgamb. 27 Apek, minim aŋgaynik rek, tap siy tap timey gipim ak niŋiy kirginiŋgayn aŋgip aŋgiy tikyak.”

28 Pen Gor wosrey basind Ebraham, Aysek, Jekop kuyip minim aŋgay aŋgak, “Kisen ñapan nimb tikem, tikey amniŋgamb gok, kuyip diniŋgayn aŋgak.” Aŋgak kun ak niŋbun: Jiwda kay kuyip pisnep ma kirgip. Ñin namb biy nep, Krays minim tep nup ma dipay rek, kuyip kirgiy, nimbip biynimb Jiwda mer gok diyn aŋgiy gisap. Pen gip kun ak kuyip pisnep ma kirgip. 29 Nind simb niŋiy, diniŋg niŋayak rek diniŋgamb. Nuk tap bap giniŋg, minim nep ma aŋgip; giniŋgayn aŋgiy niŋimb rek gip.

30 Nimb Gor nup minim tep ak diyokyiŋgipim ak pen; kisen Yisrel biynimb nup kirgey, nimbip pen dek, nuk yip mindpim. 31 Nimbip simb niŋiy dak kun ak rek, Yisrel biynimb minim nup diyokpay gok kuyip kunep, simb niŋiy diniŋgamb.

32 Kun ak niŋbun; Gor Jiwda biynimb gok, Jiwda biynimb mer gok, maŋgiysek kuyip ñinen kirgek, tap siy tap timey gi dam dam, kisen yenen timey gispun aŋgiy, Gor nup gosimb niŋey, kuyip dip.

Gor Yimb Nup Per Dand Aranemb

33 Kun ak yand niŋbiyn; Gor bi gos tipaŋgiy yimb niŋiy, ar kun ak key yimb gip. Nuk key yimb niŋiy gip kun ak rek gun aŋgiy, ma yimb giniŋgambun. 34 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb an nuk gos tipaŋgiy niŋimb rek niŋiy, nup kun gan, kun gan, aŋgniŋgamb? 35 Pen biynimb an Gor nup tap kim yisik ayek, pen yisik ayniŋgamb? Mer yimb! Biynimb bap nup kun giniŋgiy rek ma ayip aŋgyak.” 36 Nuk Biyomb yimb. Tap okok maŋgiysek ñin ar nuk anep mindip. Yimb nup ak perper nep dand aranemb! Tep.

12

Gor Ker Mindpun Aŋgiy, Nup Tep Ginimuŋ Ar Ak Gem Amnimuŋ

1 Kun ak mam ay sikop. Nimbip simb niŋiy dip ak, opriyŋ ñimbay rek; mumbwak gos timund nimb ak maŋgiysek nup ker amnimuŋ. Tap dand amiy, Gor nup simboŋg ñimbay gok, tap timey timey gok ma ñimbay; tap tep tep gok nep ñey mey, nuk dip. Kun ak, chinup opriyŋ rek dinimuŋ aŋgiy, nup gosimb niŋiy, aŋgip aŋgip rek nep ginimimb. 2 Biynimb niŋmindpay rek, miñ kuyip ar ak dinjun aŋgiy ma aŋgnimimb. Pen Gor nimbip gos ñakniŋ, biynimb key kindiknimb rek aynimimb. Nimbip gos ñek, key kindiknimb rek ay gem amek mey; yipund giniŋgamb ar ak, mindrep gep ar ak, nup tep giniŋgamb ar ak niŋrep giniŋgambim.

3 Pen Gor yip simb niŋiy dek woŋg nup gipiyn ak, nimbip maŋgiysek aspiyn: chin Gor nup direp gipun rek, yimb chin yiy ar biyoŋ mindip aŋgiy ma niŋjun. Pen chinup kond mindiy gos tep yerip yerip rek ñimb ak niŋiy, ar kun ak gon amnimuŋ.

4 Chin niŋbun: mumbwak nokom mindip ak pen; tomb ak woŋg nuk ak key gip; ñin ak woŋg nuk ak key gip; windin ak woŋg nuk ak key gip. Kun ak, day keykey mindip rek, woŋg keykey nep gipay.

5 Chin Krays ker mindpun gok kunep, kun ak rek mindpun. Woŋg keykey gipun ak pen; biynimb kiñiŋ nuk nokom mindiy mey; pen wasemb ayek, pen wasemb ayek gipun. 6 Gor chinup kilis keykey ñimb rek, gos ar keykey niŋbun ak mey; chin gunap, biynimb gunap kuyip Gor minim aŋgñemb rek ayek, Gor gos tep ñimb rek niŋiy, kuyip aŋgñinjun. 7 Biynimb gunap kuyip tap marik gep rek ayek, marik ginjun. Tiysa mindep rek ayek, tiysa mindiy, aŋgñirep ginjun. 8 Timund winjikep rek ayek, timund winjikjun. Biynimb chin gunap kuyip tap ñemb rek ayek, monmon ñinjun. Biynimb chin gunap kuyip kond mindep rek ayek, niŋrep giy kond mindrep ginjun. Pen mam ay gunap kuyip, simb niŋiy dep rek ayek, tep gakniŋ dinjun.

Biynimb Gok Wasemb Aynimimb

9 Biynimb gok kuyip wasemb aysipun aŋgiy yesek ma aŋgnimimb; kuyip wasemb ay, direp yimb ginimimb. Tap siy tap timey gep ak kirgiy, Gor miñ tep ar ak dinimimb. 10 Pen yimb nimbik ak key ma dand aranimimb; mam ay Krays ker mindpay gok yip penpen wasemb ay, yimb kuyip ak dand aranimimb. 11 Yiruk yiruk sek woŋg ma ginimimb; tep gakniŋ, Biyomb chin ak nup woŋg gispun aŋgiy, girep ginimimb. 12 Gor chinup diniŋgamb aŋgiy, tep gakniŋ kond mindenimimb. Nimbip miker ñeniŋgiy, gos kun ak ma niŋnimimb. Gor nup minek minek aŋgniŋmindenimimb. 13 Biynimb Gor ker mindey tap ma mindip gok, tap nimb gunap kuyip bilok ñinimimb. Biynimb par okok nimb apeniŋgiy, girep ginimimb.

14 Biynimb gunap nimbip gi timey gey, pen miluk ma niŋnimimb, Gor nup aŋgniŋem, kuyip kond mindrep ginimuŋ. 15 Biynimb gunap tep gakniŋ mindey, kiy yip tep gakniŋ mindenimimb; pen gunap simb gakniŋ mindey, kiy yip simb gakniŋ mindenimimb. 16 Chin biynimb yimb sek mindpun aŋgiy niŋbim gok, yimb nimbik ma dand aranimimb. Biynimb yimb ma mindip gok yip wilikiy mindenimimb. Chin nep niŋrep gipun aŋgiy, ma aŋgnimimb.

17 Pen biynimb gunap nimbip miluk niŋey, pen miluk ma niŋnimimb. Biynimb gok niŋey tep giniŋgamb ar anep ginimimb. 18 Biynimb gunap yip penpen gun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb; kapkap jimñiy mindonjun aŋgiy gos anep niŋnimimb.

19 Pen biynimb tep yand gok. Nimbip aspiyn; biynimb gunap nimbip timey geniŋgiy, kuyip pen timey gun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Ak Gor gos nuk. Kuyip pen timey giyn aŋgiy, key niŋimb rek giniŋgamb. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Gor aŋgip, ‘Kiyk timey gipay ak, pen kunep timey giniŋgayn ak; gos yand aŋgip’ aŋgyak.” 20 Kun ak biynimb nimbip timey giyak gunap kuyip yiwan gek, keñmaŋgiy ñinimimb. Kuŋam ak kinjik gek, ñiŋg ak ñinimimb. Kun gem niŋiy, kuyip yenen timey gipun aŋgiy, gos kuŋay niŋniŋgambay. 21 Kun ak mey, nimbip timey geniŋgiy, kuyip pen timey ma ginimimb; mindrep gem, key sayn gek amnimuŋ.

13

Gapman Kay Aŋgniŋgiy Rek Ginimimb

1 Pen gapman biyomb gok, aŋgniŋgiy rek niŋjun. Kiyk key gos niŋiy biyomb ma mindpay; Gor aŋgek biyomb mindpay. 2 Kun ak minim kuyip timbrikiy, Gor minim ak sek timbrikniŋgambun ak mey; minim mindeniŋgamb. 3 Biynimb mind tep gipun gok, gapman biyomb gok kuyip ma pirikniŋgambun; biynimb mindrep ma giniŋgambay gok nep pirikniŋgambay. Kun ak, biyomb gok kuyip ma pirikjun aŋgiy, mind tep gem mey; nimbip “Tep gipay” aŋgniŋgambay. 4 Gor aŋgek chinup kond mindpay ak mey, mind tep giniŋgambun. Pen ñinen aŋgek, ñayip baynat ak di mindpay rek; biynimb mind tep ma giniŋgambun gok dand kor amiy, timund winjikniŋgambay.

5 Kun ak pen yiwur dinjun rek ayip aŋgiy, minim kuyip ak kindik ma ginjun; Gor kuyip ñinen aŋgayek chinup kond mindpay ak; yenen minim kuyip timbrikjun aŋgiy, mindrep ginjun.

6 Ar kun ak nep mey, takes kunep pikpun. Gor kuyip ñinen aŋgek woŋg kiyk kun ak giy mey, maniy dipay. 7 Kun ak biyomb gok aŋgniŋgiy rek niŋnimimb. Biynimb yimb dand aranemb gok kuyip, yimb dand aranimimb: biynimb takes ñemb gok kuyip, takes ñinimimb. Pen takes ar key gunap ñinimimb aŋgeniŋgiy, ak kunep ñinimimb.

Penpen Wasemb Aynimimb

8 Tap day nimb gunap mindonimuŋ; pisnep day paŋg jiwnimimb. Pen tap day nimb rek mindonimuŋ; penpen wasemb ayep ar ak. Yenen; biynimb gok kuyip wasemb ayniŋgambun ak; Gor low minim aŋgak aŋgak rek giniŋgambun. 9-10 Biyn siy bi siy ma giniŋgambun; tap siy ma diniŋgambun; chip ma ñaŋgniŋgambun; biynimb gunap tap kuyip gok yip rek mindambikop aŋgiy ma niŋniŋgambun. Gor low yerip yerip aŋgak gunap ma timbrikniŋgambun. Biynimb wasemb ayniŋgambun rek, mumbwak chin key girep gipun rek kuyip kunep giniŋgambun ak; Gor low gunap ma timbrikniŋgambun.

11 Kun ak yenen wisin kil kin mindpim? Jiysis nup wosrey dipik. Pen miñiy, nuk winiŋgamb ñin ak takiy asaw. 12-13 Kisyimnamb rek tapin per mindpun ak, miñmon yowniŋg gisap. Kun ak, Jiysis melik tep ar ak mindiy, miñmon yapek, windin niŋiy tapay rek taŋgenimimb. Pen ñiŋg kilis ñimbiy, 14 sakiy ay, gos timund yesek niŋiy gipim ar gok kirgiy, Jiysis Krays nup pisnep chiŋgiy, nuk mindrep gip rek mindenimimb.

14

Asik Mosik Gipay Gok Kuyip Aŋg Sikoy Ma Ginimimb

1 Biynimb Gor nup chiŋgipay ak pen; chiŋgrep ma giy, gos omiŋal niŋbay gok kuyip, aŋgrep gon gos tep niŋniŋgiy aŋgiy, kuyip minim gunap ma aŋg ginimimb; Gor ker mindpay rek, biynimb chin aŋgiy dinimimb. 2 Chin niŋbun: biynimb gunap Gor nup gosimb niŋmindiy, tap okok monmon ñimbay; pen biynimb gunap Gor nup gosimb ar ar nep niŋiy, nup tep ma giniŋgamb aŋgiy, kanj tap okok bul giy ma ñimbay. 3 Pen biynimb tap monmon ñimbay gok, biynimb tap bul gipay gok kuyip ma aŋgjiwniŋgiy. Biynimb tap bul gipay gok; biynimb tap monmon ñimbay gok kuyip, Gor niŋek tap siy tap timey gispay aŋgiy, ma aŋgniŋgiy. Yenen: Gor biynimb kun gok kuyip dek nup ker mindpay. 4 Pen minim kun ak rek, pen aŋg dam ayek, pen aŋg dam ayek, ma ginimimb. Ak Gor minim nuk. Kuyip kond mindakniŋ, biynimb nuk nep mindeniŋgambay.

5 Pen biynimb gunap niŋey, ñin nokom nokom Gor ñin yomb nuk rek ayip; biynimb gunap niŋey, minek minek ñin nokom rek ayip. Kun ak nimb nokom nokom mindpim rek, gos tep nimbip wip ar ak niŋiy gem amnimuŋ.

6 Gor ñin yomb nuk ak, ñin nokom nokom wip aŋgiy niŋbay biynimb gok, Gor nup tep ginimuŋ aŋgiy, kun giy niŋbay. Pen minek minek ñin nokom rek ayip aŋgiy niŋbay biynimb gok kunep, Gor nup tep ginimuŋ aŋgiy mey, kun giy niŋbay.

Biynimb tap monmon ñimbay gok, gos peyiŋg ma ñimbay: Gor nup tep aŋgiy ñimbay. Biynimb asik tep giy, tap gunap nep ñimbay gok kunep, Gor nup tep aŋgiy nep ñimbay.

7 Pen chin niŋbun: kim mindiy Biyomb chin ak yip mindpun; kumniŋgambun ak kunep, nuk yip nep mindoniŋgambun. 8 Pen kim mindiy, chin key mindpun aŋgiy ma aŋgep. Kumniŋgambun ak kunep, chin key kumniŋgambun aŋgiy ma aŋgep. Kumniŋgambun akaŋ, kim mindeniŋgambun ak; nup ker nep mindoniŋgambun. 9 Ar kun ak nep, Gor Ñinuk Krays nup yokek apiy, kumiy tikjakak ak mey; chin biynimb kim mindpun gok sek, kumyak gok sek kond mindeniŋgamb.

10 Kun ak nimb mam ay Krays ker mindpim gunap, yenen namam nanay Krays ker mindpay gunap kuyip kun gipay kun gipay apim? Pen nimb gunap yenen namam nanay Krays ker mindpay gunap kuyip niŋem, tap yikop rek ayip. Chin maŋgiysek, Gor apiymiŋay windin yirik ar kuyip ak mindon, kor niŋniŋgayr ak ma niŋbim? 11 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biyomb ak aŋgip, ‘Yand niŋind yimb aspiyn. Kisen biynimb gok maŋgiysek yip niŋiy, ñawil diy koŋgim yimiy, Gor nep mey Biyomb mindip aŋgniŋgambay aŋgip’ aŋgyak.”

12 Kun ak niŋim; chin maŋgiysek mindpun rek, nokom nokom aŋgniŋek; yerip yerip gipun gok aŋgñiniŋgambun.

Mam Ay Krays Ker Mindpay Gunap Kuyip Gos Niŋnimimb

13 Kun ak mam ay gunap kuyip, kun gipay kun gipay apim ak kirgiy mindrep gem, ma apyap pikniŋgiy rek aynimuŋ ar ak nep niŋiy, gem amnimuŋ. 14 Jiysis ker mindpiyn rek, yand niŋrep gipiyn; tap bul gep gunap ma mindip. Biynimb gunap gos kiyk key niŋiy, tap bul gipay. 15 Pen nimb mam ay Jiysis kuyip aŋgiy kumak kun gok wasemb ma ay, tap kiyk asikpay gok, monmon ñimbem apyap pikniŋgiy rek ayip. Kun ak tep ma giniŋgambim. 16 Kun ak nimb key niŋiy, ar gunap ginimimb rek ayniŋgamb ak pen; biynimb gunap nimbip niŋey kuyip timey ginimuŋ rek ayniŋgamb ak, gos niŋbim kun ak kirginimimb. 17 Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ar ak kun giy mindip; tap monmon ñiŋniŋgambun akaŋ, ma ñiŋniŋgambun ak, minim yomb mer. Minim yomb ak mey; Gor Kawnan ak chin yip mindakniŋ, biynimb suŋ-tep nuk mindiy, kapkap mindiy miñmiñ gipun ak. 18 Krays nup kun giy gosimb niŋiy mind tep gon, Gor niŋek tep giy, biynimb gok niŋey tep giy giniŋgamb.

19 Kun ak nimb maŋgiysek, kapkap jimñiy mindep ar ak kindik giy, Gor nup chiŋgrep gep ar ak kindik giy ginimimb. 20 Pen nimb tap okok monmon ñimbem, Gor biynimb nuk gunap niŋiy kunep ñimbiy, nup kirgiy apyap pikniŋgiy rek ayip. Ak tep mer! 21 Kun ak nimb ñimbem, kiyk apyap pikniŋgiy rek ayek niŋiy, kanj kirgiy, ñiŋg wayn gok kirgiy, tap yikop gok kirgiy giniŋgambim ak tep.

22 Chin Gor nup gosimb niŋmindyiŋg, tap ñiŋniŋgambun akaŋ, yerip giniŋgambun ak; Bapiy Gor yip tap chin key. Chinup biynimb Gor gos tep ñimb rek niŋiy gipun gok, miñmiñ giyiŋg mindeniŋgambun. 23 Pen tap gunap gospar ayiŋg ñiŋniŋgambun ak, minim diniŋgambun. Yenen: Gor nup gosimb niŋyiŋg mer: tap gunap monmon giniŋgambun ak, nuk niŋek tep ma giniŋgamb.

15

Biynimb Gunap Mindrep Giniŋgiy Rek Ar Ak Nep Ginimimb

1-2 Chin Krays nup chiŋgrep giy mindpun gok, key tep giniŋgamb ar ak gun aŋgiy ma ginjun; biynimb nup chiŋgrep ma gipay gok chiŋg tep giniŋgiy aŋgiy, gos ak niŋiy ginjun. Chinup key tep giniŋgamb ak minim yomb mer; pen biynimb gunap, nup chiŋg tep giniŋgambay akaŋ, ma chiŋg tep giniŋgambay ak, minim yomb. 3 Krays kunep key tep gak ar ak ma gak. Baybol buk ak, Nop nup minim aŋgak gunap tikiy aŋgyak, “Woŋg nip gi minden, minim nip aŋgjiwpay ak, yip kunep apay aŋgyak.” 4 Baybol buk minim tikyak gok maŋgiysek, yikop ma tikyak; gos sek mindiy, Gor nup nep chiŋgiy mindeyaŋ aŋgiy tikyak. 5-6 Kun ak Krays gak rek niŋiy gun aŋgiy, Gor nup chiŋg tep gem, nimbip kond mindakniŋ, gos sek mindiy, biynimb Krays ker mindpay gunap yip, gos ar nokom niŋiy, jimñiy mindiy mey; Biyomb chin Jiysis Nop nup yimb ak dand araniŋgambim.

Gor Yisrel Mer Gok Kuyip Kunep Simb Niŋimb

7 Gos niŋrep ma gipik ñin ak, Krays nimbip dek biynimb nuk mindpim ak; nimb key penpen diy mindem, biynimb gunap niŋiy, Gor nup yimb ak dand araniŋgambay. 8 Pen Gor Krays nup, Jiwda kay kuyip aŋgiy yokak ak, kuyip nep diyn aŋgiy ma yokak. Jiwda kay nusind yes kuyip gok minim aŋgayak rek nup yokak ak pen; 9 Jiwda biynimb mer gok kunep simb niŋiy den, yimb yip ak dand araniŋgambay aŋgiy yokek awak. Krays nind Nop nup minim aŋgak rek tikiy aŋgyak:

“ ‘Kun ak, yand Jiwda biynimb mer namb okok mindiy, kamep aŋgiy, yimb nip ak dand araniŋgayn aŋgip’ aŋgyak.”

10 Minim bap tikiy aŋgyak:

“Nimb Jiwda mer gok, Jiwda biynimb gok yip jimñiy, Gor nup miñmiñ yimb ginimimb aŋgyak.”

11 Pen minim bap aŋgyak:

“Nimb miñmon keykey maŋgiysek kamep aŋgyiŋg, yimb nup yiy ar biyoŋ dand aranimimb aŋgyak.”

12 Pen bi minim nup aŋgep Asaya kunep aŋgak:

“Bi Jesiy tikek tik dand amiy tikniŋgambay bap biyomb mindiy, Jiwda biynimb mer miñmon keykey mindpay gok; nuk chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy, gos sek mindeniŋgambay aŋgak.”

13 Kun ak Gor nup gosimb niŋmindem, Kawnan nuk ak nimbip kond mindakniŋ, gos sek mindem, tep kun ak key yimb ginimuŋ.

Pol Gor Nup Woŋg Kilis Giy Gipiyn Aŋgak

14 Pen mam ay sikop. Yand nimbip niŋbiyn: Jiysis nup diy, mind tep giy, gosimb tep niŋiy gipim ak mey; minim tep nup ak penpen aŋgñirep ginimimb rek ayip. 15 Pen minim nimbip kilis giy rek aspiyn ak, minim niŋbun ak, yenen chinup tip asap aŋgiy ma aŋgnimimb. Gor yip simb niŋiy diy, biynimb Jiwda mer gok kuyip minim aŋgñinimin aŋgek, nimbip aŋgñirep gispiyn. 16 Kun ak yand Jiysis Krays nup direp giyiŋg, Gor minim tep ak dand amiy, Jiwda biynimb mer okok kuyip aŋgñen, Kawnan nuk ak gek, gos kiyk ak nup ker amek, biynimb suŋrep nuk gok mindeniŋgiy.

17 Krays Jiysis nup chiŋgiy, Nop nup woŋg gipiyn ak, yip key tep gakniŋ gipiyn. 18-19 Biynimb gunap giyak ar ak ma aŋgniŋgayn; yand key gipiyn ar anep aŋgniŋgayn. Krays nup chiŋgiy minim tep nup ak dand taŋgyiŋg, Kawnan nuk tap mageprek gunap gakniŋ, Jiwda biynimb mer gok niŋiy, Gor nup gosimb niŋbay. Miñmon Jerusalem tikjakiy, minim tep nup ak aŋgñirep gi dam dam miñmon paryomb Yiliriykam amiy, andkind winik. 20 Gos yand per niŋbiyn ak, biynimb Krays minim ma niŋyak miñmon okok nep amiy aŋgñiyn aŋgiy niŋbiyn. Bi minim nup aŋgñemb gunap sap piŋiypay ar ak, korip giyn aŋgiy ma niŋbiyn. 21 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb nind ma niŋyak gok, kisen niŋrep yimb giniŋgambay; biynimb minim nup ma niŋyak gok, kisen niŋniŋgambay aŋgyak.”

Pol Miñmon Rom Amniyn Aŋgak

22-23 Kun ak simiy kuŋaynep, miñmon akniy aŋgñi taŋg taŋg, miñmon nimb Rom amnim aŋgrik ak pen; ninim rek ma ayip. Pen miñiy miñmon tiŋgoŋ akniy, woŋg ginim ak ma mindip. 24 Yep maŋ mindip, miñmon Speyn amniŋg gispiyn. Gos yand niŋbiyn ak, am nimb yip sikoy won bap tep gakniŋ mindiy, yip kisen dam Speyn kinjeŋram ak yoknimimb aŋgiy niŋbiyn. 25-26 Pen Masedoniya biynimb diy, Akaya biynimb diy, Jerusalem biynimb Gor ker mindiy tap kiyk ma mindip gok kuyip opriyŋ dayak ak, miñiy ñiniŋg dand amjipiyn. 27 Gos kiyk key niŋiy gipay kun ak tep gispay. Jiwda biynimb, Krays minim tep ak dam, biynimb Jiwda mer gok kuyip aŋgñimbay rek, niŋind Gor tap kuyip ñimb gok, gunap pen ñispay.

28 Pen maniy yip ñimbay kun ak, maŋgiysek dam Jerusalem ñiy, Speyn kinjeŋram ak amiy, nimb mindpim ak niniŋgayn. 29 Ñin kun ak ap nimbip niŋen, Krays yip mindeniŋgambun rek, miñmiñ yimb giniŋgambun.

30-31 Mam ay yand gok. Biyomb Jiysis Krays ker mindpim ak, Gor Kawnan yip mindpim rek, yip wasemb ay, Gor nup aŋgniŋyiŋg mindem, yand Jiwdiya propens amiy Jerusalem amjaken, Jiwda biynimb Krays nup gosimb ma niŋbay gok, yip timey ma giniŋgiy. Pen Gor nup aŋgniŋ mindem Jerusalem amjakiy, biynimb suŋ-tep nuk gok maniy ñiniŋg gispiyn ak ñen, tep gakniŋ dey, kiy yip jimñiy mindonjun. 32 Kun ak Gor gos nuk key niŋiy, yip amnoŋ aŋgek, am nimb yip tep gakniŋ mindiy amniŋgayn.

33 Gor nimbip maŋgiysek kond mindakniŋ, jimñiy mindiy mindrep ginimimb.

16

Pol “nimb Mindpim?” Aŋgak

1 Pen ay chin Piybiy, Senkriya biynimb kuyip Gor minim tep aŋgñimb ak, jap. Nimb mindpim ak amjakek, nup direp yimb ginimimb. 2 Yip tep giniŋgamb ak, nimb Biyomb chin anup gosimb niŋbim rek, nup direp giy, tap gunap ma mindek niŋiy monmon ñinimimb. Nuk biynimb okok kuyip direp giy, yip direp giy gip.

3 Pen Akiwiyla yip, biynuk Priysiyla yip Krays nup woŋg jimñiy giyiŋgipun biber ak kuyip aŋgnimimb, “Pol nirip ‘Mindpiyr?’ aŋgip aŋgnimimb.” 4 Nind yip pikayniŋg geyak, biber tep yand kun ak mindiy, kasin girik. Pen chirup pikayniŋgiy aŋgiy gos ak ma niŋiy kun gerik, yip tep giy, Gor biynimb miñmon paryomb okok aŋgñen niŋbay gok kuyip tep giy gip.

5 Pen Gor biynimb nuk ap korip kuyipber ak nan-giy, lotiw gipay gok kunep aŋgnimimb, “Pol nimbip ‘Mindpim?’ aŋgip aŋgnimimb.”

Mam tep yand Epiyniytas nup aŋgnimimb, “Pol nip ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.” Esiya propens, Krays nup nind dak, mey bi kun ak.

6 Biyn Mariya nimbip kosyam kond mindyiŋgip ak nup aŋgnimimb, “Pol nip, ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb,”

7 Pen bi lek lek yand niŋep rek, Androniykas yip, Jiwniyas yip, kuyipmiŋay aŋgnimimb, “Pol niripmiŋay, ‘Mindpiyr?’ aŋgip aŋgnimimb.” Kiymiŋay mey Krays nup nind der, yand kisen dinik. Yip kalambis ayak rek, kuyipmiŋay kunep kalambis ayey, jimñiy mindyiŋgipun. Pen bi Jiysis minim dand amemb gok, bi omiŋal kun ak kuyip niŋrep yimb gipay.

8 Mam tep yand Ambliyetas, Krays nup chiŋg tep gip ak, nup aŋgnimimb, “Pol aŋgip, ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.” 9 Mam Ebanas nup aŋgnimimb, “Pol nip, ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.” Mam kun ak chirmiŋay Krays nup woŋg ak jimñiy gipur. Mam tep Stekiys nup kunep aŋgnimimb, “Pol nip ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.”

10 Apeliys, Krays nup gosimb nokom niŋimb ak nup aŋgnimimb, “Pol nip, ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.”

Biynimb Ariystobyiwlas korip ak mindpay gok kuyip aŋgnimimb, “Pol nimbip ‘Mindpim?’ aŋgip aŋgnimimb.”

11 Bi lek lek yand niŋep rek, Herodiyon nup aŋgnimimb, “Pol nip, ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.”

Biynimb Nasiysas korip ak mindiy, Krays ker mindpay gok kuyip aŋgnimimb, “Pol nimbip ‘Mindpim?’ aŋgip aŋgnimimb.”

12 Biyn Triypana yip Triyposa yip, Biyomb chin anup gosimb niŋyiŋg woŋg gipiyr omiŋal ak kuyip aŋgnimimb, “Pol niripmiŋay, ‘Mindpiyr?’ aŋgip aŋgnimimb.”

Ay tep Pesis, Biyomb chin ak nup gosimb niŋyiŋg woŋg gip anup kunep, aŋgnimimb “Pol nip, ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.”

13 Bi Riwpas, Krays ker mindip ak nup aŋgnimimb, “Pol nip ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.” Nonim nup ak, amiy yand rek ayek “Amiy” apiyn ak nup kunep aŋgnimimb, “Pol nip ‘Mindpan?’ aŋgip aŋgnimimb.”

14 Asinkriytas, Pliygon, Hemis, Patrobas, Hemas, numam kiy yip mindpay gok, kuyip maŋgiysek aŋgnimimb, “Pol nimbip, ‘Mindpim?’ aŋgip aŋgnimimb.”

15 Piylologas biynuk Jiwliya yip, Nereyas nunay nuk Olyimpas yip, biynimb Gor ker mindiy kiy yip mindpay gok sek kunep aŋgnimimb, “Pol, nimbip. ‘Mindpim?’ aŋgip aŋgnimimb.”

16 Gor nup gosimb niŋbim rek, penpen wasiw giyiŋg, ñin piksaknimimb.

Krays biynimb nuk akniy keykey nan-gipay rek, nimbip “mindpim?” apay.

Minim Yesek Gok Ma Dinimimb

17 Mam ay sikop. Niŋrep ginimimb. Biynimb gunap minim okok nimb dand apiy, biynimb Krays ker mindpay gok kuyip aŋgñey, gos tep nind niŋyak ar ak kirgiy, gos ñimbay kun ak diy, asik keykey aypay. Kun ak nimbip kunep ginimuŋ rek ayip ak, minim aŋgniŋgiy ak ma dinimimb. 18 Biynimb kun gipay gok, Biyomb chin Krays nup woŋg ak gun aŋgiy ma gipay; kuyip key tep gip ar anep niŋiy gipay. Kiyk minim sayn biynimb yimb dand aranemb anep aŋgiy, biynimb niŋrep ma gipay gok kuyip gos timey ar kun ak ñimbay. 19 Nimb pen, Gor minim tep ak direp gem, biynimb okok maŋgiysek niŋbay ak, yip tep yimb gip. Pen biynimb gunap minim monmon aŋgniŋgiy ak, ma yimb dinimimb.

20 Maŋ mindip. Gor Biyomb biynimb kond mindip ak, Seytan nup di talak miŋgan nimbip okok ayek, kilis nuk ma mindeniŋgamb.

Biyomb chin Jiysis ñin ar ak mindenimimb.

21 Ñi woŋg yand yip jimñiy gipur, Timotiy; nimbip “Mindpim?” asap. Bi yand Liwsiyas, Jeson, Sosiypata kunep nimbip, “Mindpim?” aspay.

22 Pen yand bi Taydiyas, Pol aŋgek minj tikpiyn biy, kunep nimb Rom kay Krays ker mindpim gok, “Mindpim?” aspiyn.

23 Bi Gayas, yip dam korip nuk ak ay, kond mindrep gip ak, nimbip “Mindpim?” asap. Bi kun anep Krays ker mindpay biynimb gok aŋgek, korip nup ak apey girep gip.

Pen bi kus kus pey ñemb Erastas yip, mam chin Kiwotas yip kunep nimbip, ‘Mindpim?’ aspiyr. 24 [Nimb maŋgiysek Biyomb chin Jiysis Krays biynimb simb niŋimb ak ñin ar nup ak mindenimimb. Tep.]

25-26 Pen Gor nup yimb ak dand aranjun. Nuk nep mey nimbip kond mindakniŋ, nup chiŋgrep giy mindeniŋgambim. Jiysis minim tep kun ak nind weygiy mindyiŋgip; pen miñiy bi Gor minim aŋgep gok minim nup tikyak ak miseŋ gamb, minim tep kun ak biynimb okok kuyip per aŋgñimbiyn. Gor nep aŋgek mey, biynimb miñmon okok maŋgiysek aŋgon, nup gosimb niŋiy aŋgip rek gipay.

27 Gor bi gos tipaŋgiy niŋimb ak, chinup aŋgiy Jiysis Krays nup yokak rek, yimb nup ak perper nep dand aranemb. Tep.

1 Koriyn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 KORIYN

Pol Minj Nind Ak Koriyn Biynimb Kuyip Tikak

Minim Nind Niŋep

Pol nind am dawin yomb Koriyn mindiy, kuyip minim aŋgñek gunap Jiysis nup chiŋgyak. Kisen biynimb Krays ker kun gok gunap mindrep ma giyak minim ak niŋiy, minj biy kuyip tikyokak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip chapta 1:1-9.

Krays biynimb nuk gok asik keykey ayniŋg giyak minim ak mindip, chapta 1:10–4:21.

Biyn siy bi siy minim ak sek, biyn bi dep akaŋ ma dep minim ak sek mindip, chapta 5:1–7:40.

Biynimb yikop gok gipay miñ ar ak ginjun akaŋ ma ginjun aŋgiy aŋgniŋey, Pol kuyip minim gunap aŋgak minim ak mindip, chapta 8:1–11:1.

Biynimb Krays ker Gor Kawnan gos ñimb rek niŋiy penpen wasemb ay, pen dek pen dek giy, mindrep ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 11:2–14:40.

Krays kumiy tip tikjakak rek, biynimb nuk gok kunep giniŋgambay aŋgak minim ak mindip, chapta 15:1-58.

Koriyn biynimb Krays ker mindeyak gok, Jiwdiya biynimb Krays ker mindeyak gok kuyip maniy gunap di nan-giy yokyak minim ak mindip, chapta 16:1-4.

Minim aŋgjiwniŋg aŋgak minim ak mindip, chapta16:5-24.

1

1 Yand Pol. Gor yip woŋg aŋgayak rek, bi Jiysis nup minim dand amemb bap mindpiyn. Miñiy mam chin Sosteniys yand yip mindiy, 2 nimbip Koriyn biynimb Gor ker mindpim gok minj tiksipur. Gor nuk key nimbip biynimb suŋ-tep yand mindeyaŋ aŋgiy diniŋg mey, Ñinuk Biyomb chin Jiysis Krays nup yokek apiy gek, biynimb suŋrep nuk mindpim. Kun ak nimbip minj tiksipur. Pen minim tiksipur kun biy nimbip nep ma aspur; Biyomb chin Jiysis Krays nup Biyomb aŋgiy aŋgniŋbay gok kuyip maŋgiysek aspur.

3 Bapiy Gor yip, Ñinuk Jiysis Krays yip nimbip simb niŋiy direp ginimiyr.

Pol Gor Nup Tep Aŋgak

4 Pen Gor nimbip direp gip ak niŋiy, nup per tep apiyn. 5 Yenen: nimb Krays nup chiŋgem, nimbip direp yimb gek, gos niŋrep giy, minim aŋgñirep gipim. 6 Nimbip minim tep ak aŋgñiyiŋg aŋgnuk rek nep gisap. 7 Jiysis tip andkind winiŋgamb aŋgiy kond mindpim ñin biy, Gor nimbip direp yimb gakniŋ, biynimb nuk ar keykey giniŋgambay aŋgak rek gipim. 8 Nimbip direp giyiŋg nep mindeniŋgamb ak mey; ñin yomb nuk ak apek minim gunap ma diniŋgambim. 9 Gor nimbip di Biyomb chin Jiysis Krays yip jimñiy ayak ak niŋbun: aŋgak rek maŋgiysek giniŋgamb.

Krays Ker Mindpim Ak Jimñiy Mindenimimb

10 Mam ay sikop. Krays ker mindpun ak, minim gunap aŋgiy asik keykey ma aynimimb; Gor nup gosimb ar nokom niŋiy, jimñiy mindenimimb. 11 Biyn Kilow biynimb nuk gok ap yip niŋiy, penpen aŋgiy mindpim apay. 12 Nimb gunap, Pol biynimb nuk mindpun apim; gunap, Apolas biynimb nuk mindpun apim; gunap, Piyta biynimb nuk mindpun apim, gunap, Krays biynimb nuk mindpun apim.

13 Apim kun ak Krays nup tuŋgasik keykey aypim rek ayip. Yip mon bak biyoŋ ñaŋgrimbik ayey nimbip nen aŋgiy kumen rek, yimb yip aŋgiy Pol biynimb nuk mindpun apim. Pen Pol ker mindpun aŋgiy ñiŋg piknimbik? Chin Pol biynimb nuk, chin Apolas biynimb nuk apim ak; tom gipim! 14 Pen am nimb yip mindenik ñin ak, nimbip bap ma ñiŋg pikñinik. Kriyspas yip, Gayas yip kuyip nep ñiŋg pikñinik. Kun ak Gor nup tep apiyn; 15 yikop ak nimb gunap Pol nup yimb aŋgiy ñiŋg piknuk apkip rek ayip. 16 Pen sakiy gipiyn. Stepanas biynimb nuk gok kuyip kunep ñiŋg pikñinik. Biynimb gunap sek ñiŋg pikñinik akaŋ; sakiy gipiyn. 17 Krays yip biynimb gok kuyip ñiŋg pikñinimin aŋgiy ma aŋgak; kuyip minim tep ak aŋgñinimin aŋgak. Kun ak niŋiy mey, minim tep nuk ak aŋgñimbiyn. Pen aŋgñiyiŋg, biynimb gunap chin nep gos tipaŋgiy niŋbun aŋgiy apay rek, ma apiyn. Minim kun ak rek aŋgen, biynimb gok Biyomb chin mon bak biyoŋ ñaŋgrimbikyak minim ak, minim yikop bap rek ayek, ma dipyap rek ayip.

Krays Nuk Nop Gor Kilis Ak Sek Mindip

18 Yenen: Krays chinup aŋgiy kumak minim ak, biynimb mon key yinjap amniŋg gi mindpay gok aŋgon niŋiy, sakiy minim aspay aŋgiy kirpay; pen chinup biynimb Gor tuŋgasik kim disap gok minim kun ak niŋiy, nuk key yimb niŋiy gip aŋgiy niŋbun. 19 Ar kun ak Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb gos tipaŋgiy niŋbun apay gok, key niŋbay ar ak giy, biynimb yand ma mindeniŋgambay aŋgip aŋgyak.”

20 Kun ak biynimb gos niŋep gok, biynimb sikul yomb ambay gok, biynimb minim yerip yerip aŋg amiy apiy gipay gok minim yomb tep tep kiyk niŋbay ak, Gor niŋek, sakiy minim rek ayek, pisnep apyap pikniŋg gispay. 21 Gor nuk key niŋrep gip rek, biynimb gosimb chin key okok niŋjun aŋgiy, keynep piyow niŋbay gok, nuk bi yerip rek aŋgiy ma niŋbay. Yenen: nuk key giniŋg niŋayak rek, biynimb sakiy minim chin aŋgñimbun ak niŋiy dipay gok, piksak dip. 22 Pen Griyk biynimb gok gosimb tep tep ar gunap niŋun aŋgiy per piyow niŋbay. Jiwda biynimb gok apay, “Tap mageprek gunap gey niŋiy, niŋind apay aŋgniŋgambun apay.” 23 Kun ak mey, Krays chinup aŋgiy kumak minim ak aŋgon, Jiwda biynimb gok apay, “Minim yiruk gip gok yerip aspim apay.” Griyk biynimb gok apay, “Gosimb tep tep chin piyowniŋbun ar ak ma aspim; ñiñloŋ ay apay rek aspim apay.” 24 Pen chin Jiwda biynimb akaŋ Jiwda mer, Gor diniŋgayn aŋgiy aŋgayak gok, Ñinuk nup yokek apiy kumiy, chinup di Nop yip jimñiy aysap ak; gos tipaŋgiy niŋiy gak ak niŋbun. 25 Gor niŋiy gip ar ak, gos niŋrep giy ma gip rek ayniŋgamb ak pen; nuk niŋrep giy ma giniŋgamb ar gunap mindonimuŋ, gos tep tep chin niŋiy gipun ar ak tapin wiyniym giniŋgamb.

26 Mam ay sikop. Nimb key niŋim! Gor biynimb nuk diyn aŋgiy, biynimb yimb mindek gok, biynimb tap lum ar biy niŋrep yimb gipay gok, biynimb nop nonim yimb yomb mindyiŋgip gok kuŋay ma dak. Nimbip biynimb yikop tam okok rek mindpim gok kuŋaynep dek mindpim. 27 Nuk aŋgak, “Biynimb sakiy sek apay gok kuyip dinikniŋ; biynimb yomb mindpun apay gok, yimb sek mindpun apay gok nambiŋ gek; gunap yip gosimb niŋniŋgiy aŋgak.” 28 Kun ak biynimb yimb sek mindpun apay gok gos niŋyaŋ aŋgiy, kuyip kirgiy, biynimb tam okok yimb ma mindip apay gok kuyip dip. 29 Kun gip ak biynimb bap Gor windin yirik ar ak, yimb key dand araniŋgiy rek ma ayip.

30 Gor Ñinuk Krays Jiysis nup chinup aŋgiy yokek apiy gek mey; nup chiŋgiy biynimb sakiy rek ma mindpun; biynimb suŋ-tep kim kisenimb Gor dep rek gok mindpun. 31 Minim ar kun ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb miñmiñ gun aŋgiy key ma miñmiñ giniŋgiy, Gor gip rek niŋiy, miñmiñ giniŋgiy aŋgyak.”

2

Pol Krays Chinup Mon Kiros Bak Biyoŋ Kumak Minim Ak Aŋgñiyiŋgip

1 Pen mam ay sikop. Am nimb yip mindenik ñin ak, Gor minim niŋind yimb ak aŋgñiyn aŋgiy, minim kilrep wip gok ma aŋgñinik. 2 Jiysis Krays chinup aŋgiy kumak minim ak nep aŋgñen niŋniŋgiy aŋgiy, 3 minim aŋgrep ma ginim rek ayek niŋiy, jep jep diyiŋg, gos yomb niŋyiŋg nimbip aŋgñinik. 4 Biynimb gunap minim key piyow niŋiy, minim yindik andip andip ar kun ak nep rek aŋgun aŋgiy gipay rek ma ginik; Gor Kawnan ak yip gos ñakniŋ aŋgnik ak mey; miseŋ niŋnimimb rek ayak. 5 Kun ak minim tep timey ar gunap niŋiy, Gor nup gosimb ma niŋbim; nuk biynimb diyn aŋgiy key yimb gip ak niŋiy, nup gosimb niŋbim.

Gor Gosimb Tep Tep Nuk Ak

6 Pen yand kunep biynimb Gor nup chiŋgrep gipay gok niŋiy, kuyip minim yipul yimb ak aŋgñimbiyn. Pen biynimb yikop gok, biyomb kiyk apyap pikniŋg gispay gok sek minim yipul kiyk biynimb aŋgñimbay rek ma aŋgñimbiyn. 7 Minim yipul yand aŋgñimbiyn ak, Gor minim yipul yimb chinup dek, nuk yip mindrep giniŋgambun ak aŋgñimbiyn. Nuk miñmon ma alwol gayak ñin ak, biynimb yerer giy diniŋgamb minim ak niŋak ak pen; minim kun ak weygiy rek mindyiŋgip. 8 Biyomb ñin namb biy mindpay gok minim kun ak ma nep niŋbay. Niŋbiyap rek aŋgep, Biyomb chinup direp yimb gip ak nup, mon bak biyoŋ ma ñaŋgbirik aypiyap.

9 Pen Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Gor biynimb nup gok kuyip direp giniŋgamb. Windin ma niŋyak, aŋgñey ma niŋyak, kun giniŋgamb aŋgiy ma nep niŋyak ak; kuyip giniŋgamb aŋgyak.”

10 Pen minim ma niŋyiŋgipay kun ak, Gor Kawnan nuk ak chinup yokek apiy, gos ñek niŋbun. Yenen: Gor Kawnan ak Gor gip rek, giniŋgamb rek, maŋgiysek niŋimb. 11 Chin gos yerip yerip niŋbun ak biynimb gunap ma niŋbay, chin nep niŋbun rek, Kawnan nuk ak kunep gip. Nuk Gor gip rek niŋiy mey, chinup gos tep kun ak rek ñek niŋbun. 12 Kawnan lum biy nimb bap ma dipun; Gor Kawnan nuk yokek dipun ak mey; chinup direp yimb giniŋgamb ak niŋbun. 13 Bi gos tipaŋgiy niŋbay gunap, chinup minim kun ak aŋgey ma niŋbun; sikul aŋgiy ma niŋbun; Gor Kawnan gos ñimb rek minim kun ak niŋiy mey, biynimb gok kuyip aŋgñimbun. Gor Kawnan minim aŋgip ak niŋiy, biynimb Kawnan nuk sek mindpay gok kuyip aŋgñimbun. 14 Pen biynimb Kawnan nup ma dipay gok, minim nuk ak aŋgon niŋey minim rek ma ayip. Kun ak Gor Kawnan ak kiyk yip mindiy, gos ñakniŋ niŋniŋgiy rek ayip; yikop ak niŋey sakiy minim rek ayek, niŋrep ma gipay.

15 Pen biynimb Gor Kawnan yip mindpay gok, kinjeŋ tep ar ak timey ar ak aŋgiy kasek niŋiy, mindrep gey amek mey; biynimb gunap kuyip yenen kun gipim aŋgiy, aŋg giniŋgiy rek ma ayip.

16 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb an rek, Biyomb chin gos timund nuk ak kun giy mindip aŋgniŋgamb. Pen biynimb an rek, nup gos winjikniŋgamb aŋgyak.”

Pen Krays chinup biynimb nuk mindpun gok, gos nuk niŋimb rek ñakniŋ, niŋrep gipun.

3

Bi Gor Woŋg Nup Giñemb Gok

1-2 Mam ay sikop. Nind nimb yip mindenik ñin ak, Krays biynimb nuk mindyiŋgipim ak pen; gos yomb nimb ak amyiŋgip tap man ar biy ker gok. Ñapan ŋaŋ tiy ñiŋemb rek ak mindyiŋgipim: biynimb yomb tap key ñimbay rek ma mindyiŋgipim. Kun ak nimbip Gor minim gunap aŋgñinik, gunap aŋgñen ma niŋnimimb rek ayek ma aŋgñinik. Mindpun ñin biy kunep, tap lum ar biy gos niŋyiŋg nep mindpim rek, Gor nup gosimb niŋbim ak, ñapan ŋaŋ gosimb niŋbay rek nep niŋbim. 3 Miluk niŋiy, penpen aŋgiy mindpim ak; biynimb yikop gok gipay rek gipim. 4 Gunap, “Apolas biynimb nuk mindpun apim;” gunap, “Pol biynimb nuk mindpun apim,” Kun ak nimb biynimb yikop gipay rek gipim.

5 Apolas chirmiŋay biyomb yerip rek mindor, minim kun ak apim. Chir bi yikop omiŋal ak pen; Gor aŋgek, minim tep nup ak aŋgñor niŋiy nup dipik.

Pen chirupmiŋay woŋg ar keykey aŋgayak rek gipur. 6 Yip aŋgek, miñmon nimb ak amiy tap yiŋ ak yimnik. Apolas nup aŋgek kisen amiy, ñiŋg am mal dap, tap yimnik kun ak soŋgak. Pen Gor nuk nep gek jakak. 7 Kun ak, chir bi yikop tap yiŋ yimiy, ñiŋg soŋgiy gipur ak, yimb chirup ma dand aranimimb. Gor gek jakak rek, yimb nup ak dand aranimimb. 8 Biynimb tap yiŋ yimbay gok, biynimb ñiŋg dap sopay gok woŋg ar nokom yimb gipay ak mey, woŋg gipay gipay rek niŋiy, kuyip pey ñiniŋgamb. 9 Chirmiŋay Gor woŋg ak jimñiy gipur; woŋgday nuk ak nimb mindpim.

Gor Korip Nuk Gayak Ak Nimb Mindpim

Pen minim bap: nimb biynimb Gor ker mindpim gok, Gor korip nuk rek mindpim. 10 Yip simb niŋiy dek, bi korip nup gep ak mindiy, korip sap yomb namb biyaŋ ak piŋiyen, biynimb gunap apiy day day mindip gok kisen gispay. Pen ap korip kun ak giniŋg, niŋrep giy nokom giniŋgiy. 11 Gor korip nuk ak, Jiysis Krays nup sap yomb namb biyaŋ pisnep piŋiyip ak; biynimb gunap tuŋgjiw yokiy, kisenimb bap piŋiyniŋgiy rek ma ayip.

12 Pen korip day day mindek gispay ak, biynimb gunap gol, siylpa, kamb teprep dapiy giniŋgambay; gunap mon alik tap tiŋiy monmon okok dapiy giniŋgambay. 13 Pen woŋg yerip yerip giniŋgambay ak; Krays apiy sup ñek yinek, maŋgiysek niŋniŋgambay. 14 Korip day kilis mindeniŋgamb gok pey ñiniŋgamb. 15 Day pisnep yinpaŋg yowniŋgamb gok pey ma ñiniŋgamb. Biynimb korip yinpaŋg yowniŋgamb day kun gok giniŋgambay gok, nuk yip kim mindeniŋgambay ak pen; simbgeprek korip yinek, tap ma mindip rek gok mindeniŋgambay.

16 Gor Kawnan nimb yip nep mindip ak, korip ñiluk miŋgan tep nuk ak rek mindpim! 17 Biynimb gunap Gor korip ñiluk miŋgan nuk asikrep gep ak, gi timey geniŋgambay, kuyip pen kunep gi timey giniŋgamb.

Chin Nep Biynimb Gos Niŋep Mindpun Aŋgiy, Ma Aŋgnimimb

18 Niŋrep ginimimb. Nimb gunap gos yomb biynimb yikop gok piyow niŋbay rek nep niŋiy, biynimb gos niŋep mindpun aŋgniŋgambim ak pen; sakiy ayek kun aŋgniŋgambim. Biynimb sakiy sek mindpun aŋgiy mey, gos tep ak piyow niŋniŋgambim. 19 Pen biynimb yikop minim yomb yomb rek aŋgiy niŋbay gok, Gor niŋek sakiy minim rek ayip. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb gos tipaŋgiy niŋiy; niŋrep gipun apay gok, Gor gek pisnep apyap pikniŋgambay aŋgyak.” 20 Pen minim bap sek tikiy aŋgyak, “Biynimb yikop gos tipaŋgiy niŋbun apay gok, Biyomb ak niŋek, minim junj bap ma mindip; yesek apay aŋgyak.” 21 Kun ak biynimb gunap kuyip, biynimb yomb mindpay aŋgiy yimb ma dand aranimimb. Pen biynimb akaŋ, tap yerip yerip mindip gok, Gor nimbip niŋiy gayek mindip. 22 Yand Pol, Apolas, Siypas; mankumb biy; tap yerip yerip okok maŋgiysek; miñiy mindpim ak, kisen mindeniŋgambim ak, akaŋ kumniŋgambim ak Gor nimbip niŋiy gek mey; kun giy mindiy, kun giy giniŋgamb. 23 Pen nimbik Krays ker mindpim; Krays nuk Nop Gor ker mindip.

4

Bi Jiysis Minim Dand Amemb

1 Kun ak Apolas chirmiŋay mey; bi Krays aŋgek biynimb nuk gok kuyip kond mindiy, Gor minim tep ma niŋyiŋgipay ak aŋgñimbur. 2 Bi woŋg giñemb gok, biynimb gunap kuyip kond mindeniŋgambay ak pen, monmon giniŋgiy rek ma mindip; Nop kiyk ak aŋgak rek nep giniŋgambay.

3 Pen nimb akaŋ; biynimb gunap yip aŋgniŋgambim, woŋg nuk monmon gip aŋgniŋgambim ak: yikop aŋgniŋgambim. Nuk woŋg tep gip aŋgniŋgambim ak, kunep yikop aŋgniŋgambim. 4 Yand key mindrep gipiyn aŋgiy niŋbiyn ak pen; minim kun ak rek Gor nuk key aŋgniŋgamb. 5 Kun ak miñiy minim kun ak rek ma aŋgnimimb. Biyomb key apiy, minim kun ak rek aŋgniŋgamb. Weygiy gipay gok, miseŋ gipay gok maŋgiysek miseŋ aŋgniŋgamb. Gos yerip niŋiy nup woŋg giñimbay ak kunep niŋiy aŋgniŋgamb. Kun ak mey, ñin kun ak biynimb maŋgiysek gipay gipay rek kuyip minim tep aŋgniŋgamb.

Koriyn Biynimb Yimb Kiyk Key Dand Aranyak

6 Pen mam ay yand gok. Minim apiyn kun ak, Apolas chirmiŋay apiyn ak pen; nimbip aŋgñirep gispiyn. Nimb key gos tipaŋgiy niŋbun aŋgiy key tep gakniŋ, bi nimbip minim aŋgñimbay gunap kuyip yimb dand aranyiŋg, gunap kuyip ma kirginimimb aspiyn. Pen Baybol buk tikiy aŋgyak rek ginimimb; gos key niŋbim rek ma ginimimb apiyn. 7 Gor nep gek biynimb nuk gok mindiy, gos sek mindpun. Pen gos tep niŋbun ak, nuk nep gek niŋbun. Kun ak yenen yimb nimbik key dand araniy apim, “Chin biynimb niŋrep giy, girep yimb gipun apim?”

8 Pen nimb key niŋem, minim miker nimb gunap ma mindip! Chin mindrep yimb giy, biynimb yomb yimb mindiy, kiyŋ gok mindrep gipay rek mindpun apim ak pen; am Krays yip mindiy, kiyŋ mindrep gipay rek mindoniŋgambun ñin ak ma owip. 9 Kun ak nimb mindrep gipim ak pen; chin bi Nop aŋgek Jiysis minim dand amemb mindpun gok, bi yikop rek ayek, chinup miluk niŋiy, biynimb kuŋay mindpay namb ak pikayon, kuyip nambiŋ gaŋ aŋgiy gos ak nep niŋbay. 10 Krays nup gosimb niŋiy woŋg tapin gon, chinup niŋey bi sakiy rek ayip; pen nimb Krays biynimb gos tipaŋgiy niŋep nuk gok rek mindpim. Chin bi sayn; nimb biynimb kalrimey rek ayip. Chin bi yimb sek mer; nimb biynimb yimb sek gok rek ayip. 11 Wosrey tikiy, mind dand apiy miñiy mindpun ñin biy, chech ma mindiy, korip ma mindiy, yiwan giy, kuŋam kinjik giy, kumemb rek ay, chinup per pik gey gey kosyam yimb mindpun. 12 Keynep tiŋiy yiwur giy, tap ñimbun. Chinup timey giy, aŋgjiwiy gey; pemiy ma apun. Kuyip pen Gor kond mindeŋ aŋgiy, nup aŋgniŋbun. 13 Chinup minim timey aŋgey, pen minim sayn apun. Kun ak, chin silkul tap day day rek mindon mindon ñin biy wip.

14 Minim tiksipiyn biy nimbip aŋgjiwyiŋg nambiŋ diniŋgiy aŋgiy ma aspiyn; ñapan yand aŋgiy timund winjikyiŋg aspiyn. 15 Pen Krays minim tep ak bi gunap aŋgey ma dipik: yand nep aŋgñenik niŋiy dipik. Kun ak nimb ñi pañ yand. Nimb yip nap nimbik. Nimbip Krays minim aŋgñiniŋgambay bi gok kuŋay yimb mindpay ak pen; nap nimbik ak yand nokom yimb. 16 Kun ak nimbip aspiyn: yand gipiyn gipiyn rek niŋiy ginimimb. 17 Ar kun ak nep, Timotiy ñi tep yand Gor minim aŋgñen niŋrep gip ak nup yoksipiyn. Nuk amiy, Krays biynimb nuk miñmon keykey mindpay gok kuyip, per aŋgñimbiyn minim ak, nimbip tip ak aŋgñirep gek niŋrep giniŋgambim.

18 Nimb gunap Pol nuk key ma winiŋgamb aŋgiy, alemb alemb ñiyiŋg mindeniŋgambim ak pen; 19 Biyomb ak yaw aŋgek, kasek niniŋgayn. Amjakiy, bi yimb kiyk dand araniy yip aŋgsikoy gipay gok, kilis kiyk yerip rek mindip aŋgiy niŋniŋgayn. 20 Gor binuk yimb, nup chiŋgiy mindpay akaŋ; minim nep aŋgyiŋg gi mindpay aŋgiy niŋniŋgayn. 21 Kun ak yand apiy nimbip yerip ginim? Wasemb ay minim sayn aŋgnim akaŋ; minim yomb aŋgiy timund winjiknim?

5

Koriyn Bi Bap Nonim Andik Nup Dak

1 Yip aŋgñiy apay, “Bi nimb bap nonim andik anup di mindip apay.” Pen biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok, tap siy tap timey kun ak rek ma gipay. 2 Namam kun gek, yenen kun gipun aŋgiy nimbip nambiŋ ma gip? Krays ker mindpim rek, namam kun ak nup aŋgem, nimb yip ma mindonimuŋ. 3 Yand paryomb akniy mindpiyn ak pen, nimbip gos niŋyiŋg mindpiyn. Bi tap siy tap timey gip kun ak nup, yerginiŋgambun ak niŋbiyn. 4 Nimb biynimb Krays ker mindpim gok, ap nan-giniŋgambim ñin ak, Biyomb chin Krays nimbip gos ñakniŋ, gos yand niŋbiyn rek niŋiy, 5 bi kun ak nup aŋgem nimb yip lotiw ma ginimuŋ. Seytan nup ñin ar ak aŋg ayem nup gi timey gek; gos niŋiy, kor yomb niŋep ñin ak, Biyomb ker mindonimuŋ.

6 Pen nimb bi tap siy tap timey gip ak yip jimñiy mindiy, mindrep gipun apim ak, tep ma gip. Biret giniŋg, tap yiys apay ak siskoy band gunap sesek ayey yomb yimb tan aranimb. 7 Nimb biret yiys sek ma mindip rek mindpim gok, yiys timey ak maŋgiysek kirgiy, biynimb tep nep mindenimimb. Chin Jiwda kay Gor nup tap pik simboŋgyiŋgipun ñin ak, tap siy tap timey, tap yerip okok asik tep yimb giyiŋgipun. 8 Kun ak rek, Krays chinup nen kumimb aŋgiy niŋbun biynimb gok kunep ginjun. Biynimb gunap nep tap siy tap timey gi yomey, kuŋaynep giniŋgiy rek ayip. Gos kun ak niŋiy, minim tep yipund giy ar ak nep aŋg amiy apiy giy, mindrep ginimimb. 9 Nimbip minj tikiy aŋgnik, “Biynimb tap siy tap timey gipay gok yip jimñiy ma mindenimimb aŋgnik.” 10 Pen nimb aŋgniŋgambim, biynimb Krays nup gosimb niŋbay gok, gosimb ma niŋbay gok maŋgiysek kirgiyaŋ aŋgiy asap aŋgniŋgambim. Pen ak mer. Biynimb nup ma diy, biynimb gunap tap kuyip gok chin nimb tikaŋ aŋgiy, biyn siy bi siy giy, tap siy diy, tap yikop gok gor chin aŋgiy aŋgniŋbay biynimb gok, man ar biy sikoy ma mindpay. Miñmon okok maŋgiysek mindpay ak, kuyip kirginjun rek ma ayip. 11 Pen biynimb Krays nup diy mam ay chin apun gok tikjak, biynimb gunap tap kuyip gok yip nimb tikaŋ aŋgiy, biyn siy bi siy giy, tap siy diy, tap yikop gok gor chin aŋgiy aŋgniŋiy, biynimb aŋgjiwiy, ñiŋg kilis ñimbiy sakiy ay giniŋgambay gok; kiy yip ma taŋgiy, jimñiy tap ma ñiŋnimimb aŋgiy apiyn.

12-13 Biynimb Krays ker ma mindpay gok, yenen kun gipim aŋgiy, aŋg ginjun rek ma ayip; Gor nep mey, minim kun gok rek kuyip aŋgniŋgamb. Pen biynimb Krays ker mindpay gok, minim kun ak rek aŋgniŋgambun. Kun ak, bi nimb tap siy tap timey gip kun ak nup aŋgem, nimb yip lotiw giyiŋg ma mindonimuŋ.

6

Biynimb Krays Ker Kor Niŋbay

1 Pen nimb Krays ker mindpim gok, mam Krays ker mindpay gunap kuyip damem kor niŋniŋgiy ak pen, yenen bi Krays ker ma mindpay gok kuyip damem kor niŋbay. 2 Chin Krays biynimb nuk mindpun gok, kisen biynimb yikop gok kuyip maŋgiysek, kor niŋniŋgambun minim ak ma niŋbim? Kor sikoy kun ak key gem kumnimuŋ ak pen; yenen bi Krays nup ma dipay gok damem, niŋbay. 3 Chin kisen enjol gok kuyip kor niŋniŋgambun ak, kor sikoy kun gok, key niŋjun. 4-6 Akaŋ biynimb gos niŋep bap ma mindek, mam gunap tikjak mam gunap kuyip dam, biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok kuyip aŋgem, kor niŋbay. Nimbip nambiŋ ma gip?

7 Pen kor minek minek gipim ak, apyap pikniŋg gispim. Nimbip timey giy akaŋ, tap nimbip gok piliŋg dey; kirginimimb ak pen, yenen kuyip dand kor ambim? 8 Pen yerginiŋg, namam nimbik gok key timey giyiŋg, tap kuyip gok piliŋg diyiŋg gipim? 9 Niŋrep ginimimb. Gor biynimb timey gipay gok kuyip diy ma kond mindeniŋgamb. Biynimb tap yikop aŋgniŋbay gok; biyn siy bi siy gipay gok; siŋgilwaŋ dipay gok; 10 tap siy dipay gok; biynimb gunap tap kuyip gok chin nimb tikaŋ apay gok; ñiŋg kilis ñimbiy sakiy aypay gok; biynimb gunap kuyip aŋgjiwpay gok; Gor kuyip diy ma kond mindeniŋgamb. 11 Nimb gunap tap siy tap timey kun ak rek giyiŋgipim ak mey; minim yomb mindek, Gor yip jimñiy mindep rek ma ayak. Pen Gor Kawnan ak nimbip gos tep ñek, Krays nimbip aŋgiy kumak gos ak niŋrep giy, nup chiŋgiy, Gor yip jimñiy mindiy, biynimb tep nuk minim ma mindip gok mindpim.

Biyn Siy Bi Siy Ma Ginimimb

12 Pen nimb gunap apim, “Yerer giniŋg giniŋgambun; minim ma mindip apim.” Kun apim ak pen, ar gunap giy mindrep ma giniŋgambun; ar gunap giy gos yomb chin ar kun anep amek, kisen mindrep ginjun rek ma ayniŋgamb. Kun ak yand tap monmon gok ma giniŋgayn.

13 Nimb gunap pen apim, “Chinup koŋgiy ayak rek tap ñimbyiŋg nep mindeniŋgambun apim.” Kun apim ak pen, Gor gek koŋgiy ak sek, tap kun gok sek ma mindeniŋgamb. Biynimb gayak ñin ak, biyn siy bi siy giniŋgiy aŋgiy ma gayak; yand kuyip direp giniŋgayn, kiyk yip direp giniŋgiy aŋgiy gayak. 14 Nuk Biyomb kun ak key. Ñinuk kumek key yimb gek tikjakak rek, chinup kunep giniŋgamb ak niŋiy, mindrep ginjun.

15 Nimb niŋbim: Krays junwon, chin ñin tomb day nuk okok rek mindpun. Kun ak yergiy, Krays day bap dand amiy, kinjeŋram biyn gok yip pireŋgiy ayjun. 16 Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Jimñiy kiner mumbwak nokom ayniŋgamb aŋgyak.” 17 Chin kinjeŋram biyn gok kuyip ker ma mindpun; Krays nup chiŋgiy biynimb nuk yimb gok mindpun. 18 Biyn siy bi siy gep ar ak asikrep ginimimb. Tap siy tap timey gunap gon kun ma gip ak pen; biyn siy bi siy giniŋgambun ak, mumbwak chin key gon timey giniŋgamb. 19 Pen nimb niŋbim: Gor Kawnan nuk ak yokek apiy, chin yip nep mindpun ak mey, korip miŋgan tep nuk rek ak mindpun. Kun ak key gos niŋbun rek gun aŋgiy gos ak ma niŋjun. 20 Chinup kosyam yimb tuŋgasik dek biynimb nuk mindpun ak, yimb nup aranimuŋ ar ak nep ginjun.

7

Bi Beriymiŋay Gok Mumbwak Kiyk Nokom Mindip

1 Yip minj tikiy minim apik ak, nimbip pen aŋgniŋg gispiyn. Biyn gok bi ma diy, bi gok biyn ma diy giniŋgambay ak tep. 2 Pen minek minek biyn siy bi siy gey timey gip rek, biyn gok bi kiyk key mindakniŋ mindeniŋgambay; bi gok biyn kiyk key mindakniŋ mindeniŋgambay ak tep yimb. 3 Pen nuŋgumiy biynuk yip kiniŋg aŋgek, yaw aŋgiy kiniŋgayr. Biynuk nuŋgumiy yip kiniŋg aŋgek, yaw aŋgiy kiniŋgayr. 4 Pen nuŋgumiy mumbwak ak nuk key mer: biynuk yip tap kiyk jimñiy. Biynuk mumbwak ak kunep nuk key mer: nuŋgumiy yip tap kiyk jimñiy. 5 Kun ak nuŋgumiy aŋgek, biynuk mer ma aŋgnimuŋ. Biynuk aŋgek, nuŋgumiy mer ma aŋgnimuŋ. Yaw aŋgiy kinimiyr. Pen Gor nup gosimb nokom niŋiy, aŋgniŋyiŋg mindor aŋgiy, minim aŋg ar nokom ay, nup aŋgniŋyiŋg mindeniŋgayr. Kisen tip ak kiniŋgayr. Mer ak Seytan nimbip gek, gos gunap niŋiy gem amek, apyap pikniŋgambim rek ayip. 6 Pen low minim bap kun giy ma mindip; yand nep aspiyn. 7 Gos yand niŋbiyn ak, yand yikop mindpiyn rek mindeniŋgambim ak, tep yimb. Kun giy gos niŋbiyn ak pen, Gor gos nuk key niŋimb rek, chinup kilis keykey ñimb. Biynimb gunap kilis tep bap ñek, ar gunap key gipay; biynimb gunap kilis bap key ñek, ar gunap key gipay. Kun gip rek, nimb maŋgiysek yand yikop mindpiyn rek mindenimimb aŋgiy ma apiyn.

8 Pen biyn piñ bi paranj mindpay gok sek, biyn palpal gok sek yand yikop mindpiyn rek mindeniŋgambay ak, tep yimb. 9 Pen biynimb gunap yikop mindiy, siy siy gun aŋgiy gos ak nep apek, mindrep ma giniŋgambay. Kun genimuŋ, biyn gok bi kiyk keykey diniŋgiy, bi gok biyn kiyk keykey diniŋgiy. Mer ak namb kuyip biyaŋ mon rek yinek, mindrep ma giniŋgambay.

10 Biyn bi beryoŋg gok, kuyip minim bap aŋgniŋg gispiyn. Yand nep mer: Biyomb ak minim nuk. Biyn gok nuŋgumiy sikop kuyip ma kiriŋg amniŋgiy. 11 Pen kiriŋg amiy bi kisenimb ma diniŋgiy; yikop nep mindeniŋgiy. Bi diniŋg, am nuŋgumiy nindnimb anup, tip ak diniŋgiy. Bi gok kunep, biyn gok kuyip ma aŋgyokniŋgiy.

12 Pen nimbip biynimb yikop gok minim bap aŋgniŋg gispiyn. Bi Gor ker mindonimuŋ bap nup, biyn Gor ker ma mindonimuŋ bap nup nind di mindiy, “Mindoniŋgambur” aŋgek, biyn Gor ker ma mindip aŋgiy, nup ma aŋgyoknimuŋ. 13 Pen biyn Gor ker mindonimuŋ bap, bi Gor ker ma mindonimuŋ bap nup nind di mindiy, “Mindoniŋgambur” aŋgek, bi Gor ker ma mindip aŋgiy, ma kiriŋg amnimuŋ. 14 Pen bi Gor ker mindonimuŋ ak, biyn Gor nup gosimb ma niŋimb ak dipiyn aŋgiy, ma aŋgyoknimuŋ. Yip mindiy, Gor ñin ar ak mindeniŋgambiyr. Pen biyn Gor ker mindonimuŋ ak, nuŋgumiy nup ma kiriŋg amnimuŋ. Yip mindiy, Gor ñin ar ak mindeniŋgayr. Ñapan kiy tikniŋgayr ak minim ma mindip; Gor dinimuŋ rek nep mindeniŋgamb.

15 Bi beryoŋg diy mindpay gok, nuŋgumiy nep Gor ker mindek, biynuk Gor ker ma mindiy, kilis giy nuŋgumiy nup kiriŋg amniŋg gonimuŋ; biyn yand aŋgiy ma dirbiknimimb, yaw aŋgem, amnimuŋ. Mer ak penpen giy, mindrep ma giniŋgambim.

Pen biyn ak Gor ker mindek, nuŋgumiy Gor ker ma mindiy, kilis giy biynuk nup kiriŋg amniŋg gonimuŋ; bi yand aŋgiy ma dirbiknimimb. Yaw aŋgem, amnimuŋ. Mer ak penpen giy, mindrep ma giniŋgambim. Biyomb chin ak kapkap mindrep giyaŋ aŋgiy chinup dip.

16 Pen nimb biyn Gor ker mindpim gok, naŋgumiy yip nep mindem, Gor nup chiŋgniŋgiy rek ayip ak: ma niŋbim? Nimb bi Gor ker mindpim gok, biyn nimbik yip nep mindem, Gor nup chiŋgniŋgiy rek ayip ak; ma niŋbim?

17 Biynimb Gor ker mindpay miñmon okok maŋgiysek, kuyip per apiyn, “Nimb yerer giy rek mindem Gor nimbip dak ak niŋiy, ar kun ak nep mindenimimb apiyn.” 18 Pen bi kumbak sek mindey Gor kuyip dip gok, kumbak ma tikniŋgiy. Bi kumbak tikey kuyip dip gok, tip ak poŋgwir ma giniŋgiy. 19 Kumbak tikiy akaŋ, ma tikiy, Gor binuk mindpay ak, minim ma mindip. Pen Gor aŋgip rek niŋiy gipun ak tap yomb yimb.

20 Nind yerer giy rek mindem Gor nimbip dak ak, ar kun ak nep mindenimimb. 21 Nimbip gunap bi gunap tawiy dam woŋg kuyip ak aŋg ayey, pey ak ma diy, apay apay rek giy kalambis woŋg rek gipim. Pen Gor nimbip dip rek, kuyip kiriŋg amjun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Pen kisen kirgiy yikop mindep rek ayonimuŋ, kirgiy yikop mindenimimb. Pen biyomb apay rek kisen gipim ak, nimb nep ma gipim; 22 Krays chinup dek, biynimb nuk mindpun gok maŋgiysek, aŋgip rek kisen gipun. Pen tap siy tap timey giy kalambis rek mindon Krays chinup dek, miñiy kind nup okok ken mindiy, mindrep gun aŋgiy gos ak niŋnimimb. 23 Gor Ñinuk ak timey giyiŋgipim ak niŋiy, sanj yomb yimb rek gek, biynimb nuk mindpim. Gos kun ak niŋiy, biynimb Gor minim aspun aŋgiy yesek apay gunap, ap minim ar gunap key aŋgeniŋgiy, kuyip ma kisen ginimimb. 24 Kun ak mam ay sikop. Yerer giy rek mindem Gor nimbip dak ak; ar kun ak nep mindenimimb.

Biyn Piñ Bi Paranj Gok Kuyip Minim Ak

25 Pen biyn dep bi dep minim ak aŋgniŋg gispiyn. Minim kun biy Biyomb ak aŋgek niŋiy nimbip ma aspiyn. Pen nuk yip simb niŋiy diy kond mindip rek, nimbip minim yesek gunap ma aŋgniŋgayn. 26 Miñiy kosyam mindep rek ayip ñin biy, mindpim rek nep mindenimimb. 27-28 Nimb bi biyn sek akaŋ, biyn bi sek mindpim gok, biyn chin gok kuyip akaŋ, bi chin gok kuyip kirgiy, yikop mindon aŋgiy ma aŋgnimimb. Pen nimb biyn sek ma mindpim gok, bi sek ma mindpim gok, biyn dun bi dun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Pen diniŋgambim ak minim ma mindip. Diy mey, miker keykey diniŋgambim gos ak niŋiy aspiyn.

29 Mam ay sikop. Minim aspiyn kun ak, Biyomb chin Krays maŋ mindip winiŋgamb ak, biyn sek bi sek mindpun aŋgiy gos yomb ma niŋjun; Gor ker mindpun aŋgiy gos yomb ak niŋjun. 30 Chin biynimb simb gek siy aŋgep rek mindpun gok; gos kun ak ma niŋiy, yikop mindpun rek mindonjun. Biynimb miñmiñ gep rek gakniŋ mindpun gok; gos kun ak ma niŋiy, yikop mindpun rek mindonjun. Biynimb tap tawpun gok; biynimb tap ma mindip rek mindonjun. 31 Biynimb tap lum ar biy niŋyiŋg diyiŋg mindpun gok; tap kun gok niŋon tap yomb rek ma aynimuŋ. Yenen: mankumb biy key kindiknimb ayniŋgamb ñin ak maŋ mindip.

32 Yip tep gip ak, nimbip miker yomb ma ginimuŋ. Bi biyn ma dipay gok Gor nup gosimb niŋiy, yergen Bapiy Gor nup tep giniŋgamb aŋgiy niŋniŋgambay. 33 Bi biyn sek gok, yergen biyn yand ak nup tep giniŋgamb aŋgiy, tap lum ar biy gos yomb ak niŋiy gey amniŋgamb. 34 Kun gek, nuk gos omiŋal niŋniŋgamb. Biyn bi ma dipay gok, Gor nup gosimb niŋiy mindrep giy, nup nep gosimb niŋun aŋgiy niŋniŋgambay; pen biyn bi sek gok yergen, bi yand ak nup tep giniŋgamb aŋgiy, tap lum ar biy gos ak niŋiy gey amniŋgamb. 35 Minim aspiyn kun biy, nimbip mer aŋgiy ma aspiyn; nimbip gos niŋiy, Biyomb ak nup gosimb niŋyiŋg, mindrep gim aŋgiy aspiyn. Yikop ak gos omiŋal niŋiy, nup direp ma giniŋgambim.

36 Pen bi gunap yikop mindey, kuyip biyn dap ñey, yand bi woskey mindeniŋgayn aŋgiy, mind dand amiy, biyn kun ak nup niŋey mindep rek ma ayek akaŋ, biyn yimgeprek mindek niŋiy, diniŋgambay ak tep. Minim ma mindip. 37 Pen bi woskey kun gok rek, nup nembnemb giy mer; Gor nup nep gosimb niŋiyn aŋgiy, biyn ma diy, kilis yimb giy mindeniŋgambay ak, kunep minim ma mindip. Tep yimb giniŋgambay. 38 Kun ak bi biyn kuyip aŋgyak ak dipay gok tep dipay. Pen biyn ma diy, yikop mindiy mindrep gipay gok, tep yimb gipay.

39 Biyn gok nuŋgumiy sikop mindyakniŋ, yip nep mindeniŋgambay. Kumek nep mey; am bi kisen diniŋg, diniŋgambay. Pen bi Gor ker mindeniŋgiy gok nep diniŋgiy. 40 Pen gos yand niŋbiyn ak: yikop mindpay rek mindeniŋgiy ak, tep yimb. Yand nep mer: Gor Kawnan ak, yip gos ñakniŋ aspiyn rek ayip.

8

Tap Pik Chip Day Tap Gok Simboŋgipay Ak Ñiŋjun Akaŋ Mer Aŋgyak

1 Pen biynimb yikop tap yesek aŋgniŋbay gok, kuyip tap simboŋgiy pikey ñiŋjun akaŋ ma ñiŋjun aŋgiy yip aŋgniŋbim minim ak, nimbip pen aŋgniŋg gispiyn. Nimb gunap apim, “Chin biynimb gos niŋep mindpun. Tap ñiŋemb tap gunap simboŋgiy pikpay ak ñiŋniŋg ñiŋniŋgambun apim.” Apim kun ak Gor nup wasemb ay, biynimb gok kuyip wasemb ay ma apim.

2 Biynimb gos niŋep yimb mindpun apay gok, minim niŋniŋgiy ak ma niŋiy, kun apay. 3 Pen Gor nuk biynimb nup gosimb nokom niŋiy wasemb aypay gok, biynimb yand aŋgiy niŋimb.

4 Pen tap kiyk simboŋgipay kun gok chin niŋbun: tap mer; Gor nep mey, Biyomb yimb. 5 Biynimb gunap tap chin aŋgniŋbun mey ak aŋgiy, biyomb chinup kond mindonimuŋ mey ak aŋgiy, tap keykey semb biyoŋ man biy aŋgniŋbay ak pen; 6 Gor chin ak nokom yimb mindip. Nuk Bapiy chin tap okok maŋgiysek gayek mindip. Nuk mindakniŋ chin mindpun. Ñinuk Biyomb chin Jiysis Krays kunep nokom nep mindip. Nuk mindek mey, tap maŋgiysek gayrik. Nuk mindakniŋ chin mindpun. Tap gunap simboŋgipay gok yikop simboŋgipay.

7 Pen biynimb gunap minim kun ak ma niŋbay rek, nimb Gor nup chiŋgrep gipim gok, tap simboŋgiy pikpay kun gok monmon ñimbeniŋgambim, kiyk kunep ñimbiy, chin Gor ker mindpun rek, yenen tap simboŋgiy pikpay ak ñimbsipun aŋgiy, gospar ayiŋg ñimbey, Gor niŋek tep ma giniŋgamb. 8 Pen tap asikpun akaŋ monmon ñimbun ak, minim ma mindip.

9 Pen nimb biynimb niŋrep gipim gok, tap bap ñimbon, mam ay niŋrep ma gipay gok niŋiy kunep giy, apyap pikniŋgiy rek ayip ak niŋiy, tap kun ak ma ñiŋnimimb. 10 Yenen: nimb biynimb niŋrep gipim gok, am gor yesek aŋgniŋbay korip miŋgan ak amiy, tap ñimbem, mam ay niŋrep ma gipay gok, ap nimbip niŋiy kiyk kunep ñiŋniŋgiy rek ayip. 11-12 Kun ak nimb niŋrep gipun aŋgiy gem, mam ay Krays diniŋg kumak gok gospar ayiŋg kunep giy, apyap pikniŋgambay. Giniŋgambim ar kun ak, kuyip direp ma giy, Krays nup direp ma giy giniŋgambim. 13 Kun ak tap ñiŋemb gunap ñimben, mam ay gunap ñimbiy apyap pikniŋgiy rek ayek niŋiy, tap kun gok ma ñiŋnim.

9

Pol Pey Ma Dak Ak Nup Tep Gak

1 Yand bi Jiysis minim dand amemb mindpiyn rek, tap bap yip kinjeŋ ma tikip; nimbip woŋg giñimbiyn rek, yip tap gunap ñinimimb aŋgniŋg apnip. Akaŋ yand bi Jiysis minim dand amemb ma mindpiyn. Nimb niŋbim: yand Biyomb chin Jiysis nup windin niŋiy, minim tep nup ak aŋgñen, nimb diy mey; biynimb nuk mindpim. 2 Biynimb gunap yip bi yikop aŋgiy niŋniŋgiy rek ayip ak pen, nimbip minim tep aŋgenik niŋbik rek, yip niŋrep gipim. 3 Biynimb gunap yip minim yomb aŋgey, kuyip pen apiyn, “Biynimb Gor minim tep ak aŋgen, nup chiŋgipay gok kuyip windin ma niŋbim ak mey, yip minim yomb aspim apiyn.”

4 Nimbip woŋg giñimbiyn rek, pen tap keñmaŋgiy tap gok dinim rek ma ayip? 5 Woŋg nimbip gipiyn rek, yand pen ay Jiysis nup chiŋgip bap diy, dand minim tep aŋgñiraŋgyiŋg, tap ñiŋjur rek ma ayip? Piyta sek, bi Jiysis minim dand amemb gunap sek, mam yikop gunap sek per biyn kiyk gok sek dand taŋgey, kuyip direp gipay. 6 Akaŋ Banabas chirmiŋay nep kinjeŋ bap ma mindek, maniy woŋg piskind ak giyiŋg tap ñimbur.

7 Bi amiy gok woŋg gipay rek, tap kiyk key ma piyow niŋbay. Kuyip tap ñey ñimbay. Bi tap yimbay gok, yimbay rek pipaŋg dapiy ñimbay. Bi kaw mokpay gok, mokpay rek, tiy mik diy ñimbay. 8 Minim aspiyn kun ak niŋem, Gor minim rek ma ayip, biynimb gos timund key niŋiy apay rek ayip? 9 Pen Mosis Gor low minim ak tikiy aŋgak:

“Kanj kaw gok poŋind apiy, wiyt tawsimb jakey maŋgiy ak key ay cheŋg ak key ay gaŋ aŋgiy, dap ayem woŋg giyakniŋ, meŋg miŋgan kuyip ak ma tiwniŋgrimbiknimimb; woŋg giniŋgambay rek gunap ñiŋniŋgiy aŋgak.”

Gor kanj kaw gok gosimb niŋiy minim kun ak ma aŋgak; 10 chinup gos niŋiy aŋgak. Biynimb tiŋiy yiwur giy woŋg gi yimbay gok, biynimb paŋg dand opay gok, kuyip gunap ñey ñimbyiŋg, tep gakniŋ woŋg giniŋgiy aŋgak. 11 Nimbip permindep minim tep ak aŋgon niŋiy dipim rek, chinup pen tap lum ar biy mindip gok ñiniŋgambim ak tep yimb. 12 Pen biynimb gunap nimbip minim tep ak aŋgñey, maniy tap gok ñimbim rek, Apolas chir nimbip per aŋgñor niŋbim ak, ma ñiniŋgambim? Pen nimbip aŋgniŋiy maniy tap gok diprup ak pen; dor, biynimb gunap chirup Gor minim tep ak ma aŋgñiraspiyr, maniy nen asimb aŋgraspiyr aŋgiy, Krays minim tep ak ma niŋniŋgambay ak niŋiy, maniy tap nimbip gok ma diy, chir key maniy woŋg giy, tap taw ñimbyiŋg aŋgñirapur.

13 Pen nimb niŋbim: Gor aŋgek, biynimb nup aŋgniŋep korip miŋgan woŋg gipay gok, tap opriyŋ dap yokpay gunap diy, tap kiyk taw ñimbay. Biynimb Gor woŋg giyiŋg, tap pik simboŋgipay gok kunep, gunap diy ñimbay. 14 Kun ak rek Biyomb aŋgek, biynimb minim tep nup aŋgñimbay gok kuyip, pen tap ñey ñimbyiŋg mey, mindrep giyiŋg woŋg kun ak giniŋgambay.

15 Pen nimbip Gor minim tep ak aŋgñiraŋgen dipim rek, maniy tap keñmaŋgiy nimbip gunap ma dipiyn ak; yip tep yimb gip. Miñiy minj tiksipiyn biy, tap nimbip gunap diyn aŋgiy ma aspiyn. Mer yimb! Nimb gos yomb kun ak niŋnimimb rek ayek, yip wak tikip. Kun gek yand nind kumbinip ak, tep yimb.

Biynimb Kuŋaynep Gor Ker Mindeyaŋ Aŋgiy, Pol Kalambis Woŋg Rek Gak

16-17 Pen minim aŋgñirapiyn ak, nimb gunap niŋiy aŋgniŋgambim, “Gor nup key yimb gisap aŋgniŋgambim.” Pen ak mer. Woŋg nup gipiyn kun ak, nuk ginimin aŋgak rek nep gipiyn; key yimb ma gipiyn. Pen pey ma diy, nimbip woŋg yikop gi ñimbiyn ak, nuk yip niŋek tep giniŋgamb aŋgiy, miñmiñ yimb gipiyn. 18 Pen maniy tap gok ma dipiyn ak, pey yand rek mey, Jiysis minim tep ak, biynimb okok kuyip yikop yimb aŋgñimbiyn. 19 Yand bi taw dap ayey, kalambis woŋg rek giñemb bap ma mindpiyn ak pen; biynimb kuŋaynep Gor ker mindeyaŋ aŋgiy, biynimb miñmon keykey kuyip kalambis woŋg rek gipiyn. 20 Jiwda biynimb mindpay namb ak amiy, Krays minim tep ak aŋgñen niŋyaŋ aŋgiy, kiy yip mindyiŋg, tap kiyk asikpay gok asikpiyn. Kun ak Jiwda low minim kisen gipay namb ak, yand yip wilikiy mindon yip niŋey, bi kiyk bap rek ayip. 21 Pen biynimb Jiwda low minim ma niŋbay namb ak amiy, Krays minim tep ak niŋyaŋ aŋgiy, kiyk yip yiŋgoŋg giy minden niŋey, bi kiyk bap rek ayip. Pen kun giy, monmon giyiŋg Gor nup minim ak ma kirpiyn; Krays aŋgip aŋgip rek nep gipiyn. 22 Biynimb Gor ker mindiy, aŋgip ar ak niŋrep ma gipay namb ak amiy, Krays minim ak aŋgñen niŋrep giyaŋ aŋgiy, kiy yip yiŋgoŋg giy minden niŋey, bi kiyk bap rek ayip. Kun ak biynimb miñmon keykey mindpay gok, kurginiŋgiy rek ayek niŋiy, gunap Krays nup dey kuyip tuŋgasik dinimuŋ aŋgiy, kiy yip wilikiy aŋgrep gipiyn. 23 Gipiyn kun ak, minim tep aŋgip ar ak gen amek, mindrep giyn aŋgiy gipiyn.

Kilis Yimb Giy Gon Amek Mindrep Yimb Giniŋgambun

24 Nimb niŋbim: biynimb resis gipay gok, kuŋaynep resis gipay ak pen, bi nind amjakpay gok wiyn giy tap dipay. Kun ak rek, nimb kunep kilis giy, resis rek ginimimb. 25 Biynimb resis giy wiyn gun apay gok, monmon ma gipay; asikrep giy, tap kuyip kilis ñiniŋgamb ak nep ñimbiy, resis giy wiyn gipay. Tap sikoy per ma mindeniŋgamb gok diniŋg kun gipay; chin resis gipun ak, junj ak mindakniŋ gipun. 26 Kun ak mey, yand resis gipiyn ak, kilisrimey giy gipiyn. Key okok ma niŋbiyn; amniŋg gipiyn miŋgan ak nep niŋiy, kasek ambiyn. Pen bi kochiŋ pikpay gok, monmon ma pikpay, niŋrep giy pikpay rek ak gipiyn. 27 Biynimb gunap kuyip aŋgñen niŋbay ak pen; yand key apyap piknim rek ayip ak, niŋrep giy nokom gen amjap.

10

Basind Apis Sikop Kuyip Gak Ak Sakiy Ma Ginjun

1 Yenen: mam ay sikop. Chin Jiwda, basind apis chin wosrey gok, miñmon nep namb okok taŋgyiŋg kumyak kesim ak niŋbim. Kiyk miñmon Yijip mindiy, Gor semb band tikiy kuyip yiw giy kond mindyiŋg, yip am am ñiŋg solwara Likañ apay ak gek, liŋg pis pis amek, kind bindoŋ amniyak. 2 Gak kun ak maŋgiysek niŋiy aŋgyak, “Mosis biyomb chin Gor minim aŋgip ak, aŋgniŋgamb rek giniŋgambun aŋgyak.” Miñiy ñiŋg pikñimbay rek, semb band ak sek, ñiŋg Likañ kun ak sek kuyip gak kun ak, Mosis minim ak diniŋgambun aŋgyak. 3 Biynimb kun gok maŋgiysek miñmon nep namb okok amniyakniŋ, Gor Kawnan ak, tap keñmaŋgiy ñakniŋ, ñimbyiŋg amniyak. 4 Pen ñiŋg ñiŋemb ak ma yimb mindek, Gor Kawnan ak gek kamb namb ak wikiy apek, maŋgiysek ñiŋyak. Ñiŋg kun ak kamb kiyk yip ameyak namb ak wikiy apek ñiŋyak. Kamb kun ak mey, Krays nep. 5 Kun ak maŋgiysek nup chiŋgniŋgiy ak pen, kuŋay yimb nep nuk aŋgak rek ma niŋey, nup yiruk gek, kuyip dand miñmon amniŋg gak ak ma dand amek, miñmon nep namb kun okok kinraŋgiy, tokiy ay kumyak.

6 Pen kuyip yerer gak kesim tikyak ak, Gor chinup gos tep niŋniŋgiy aŋgiy gek, Baybol buk ak tikyak. Kun ak kiyk tap Gor mer aŋgak gok dun dun aŋgiy giyak rek ma ginjun. 7 Kiyk tap yesek gok simboŋgyiŋg, aŋgniŋyiŋg giyak rek ma ginjun. Kiyk giyak ar ak tikiy aŋgyak, “Bisgiy tap ñimbyiŋg, ñiŋg ñimbyiŋg, tikjak koŋgim paŋgyiŋg gey amnak aŋgyak.”

8 Pen gunap kunep biyn siy bi siy giy, ñin nokom tiwendiy chiriy tawsin (23,000) kumyak rek, chin kun ma giy, asikrep ginjun. 9 Gunap Biyomb chin anup alemb alemb ñey; nuk gek ñom kondkol gok, kuyip siwey kumyak ak kunep, niŋrep ginjun. 10 Gunap Gor nup aŋgjiwey, enjol biynimb pikayep gok ap, kuyip pikayey kumyak. 11 Gor kuyip gak kun ak, biynimb gos niŋyaŋ aŋgiy gak. Pen chin biynimb Krays tip asaw aŋgiy kond mindpun ñin biy niŋyaŋ aŋgiy, Mosis kesim kun ak tikayek, Baybol buk biyaŋ riyt giy niŋbun. 12 Pen biynimb key niŋrep gipun aŋgniŋgambay gok, apyap pikniŋgiy rek ayip ak, niŋrep ginjun. 13 Tap siy tap timey ginjun aŋgiy gos ar keykey wip ak chinup nep ma gip; biynimb okok kuyip kunep gip. Gor chinup aŋgak rek kond nep mindeniŋgamb ak mey, nuk gek, gos niŋniŋgambun kun ak tapin apiy, chinup aybiriknimuŋ rek ma ayniŋgamb. Nup chiŋgiy nep mindiy mey, nuk gek tap timey kun gok asikrep ginjun rek ayniŋgamb.

Biret Kind Nokom Tipaŋg Ñimb Ak, Kiñiŋ Nokom Mindpun

14 Kun ak biynimb tep yand gok. Tap yesek, tap yikop gok ma simboŋgnimimb. 15 Nimb biynimb gos timund sek mindpim ak mey, minim aŋgniŋg gispiyn ak, niŋind akaŋ aŋgiy, nimb key niŋnimimb. 16 Ñiŋg wayn ak diy, Gor nup tep aŋgiy ñimbun ak, likañ nuk yowak rek, Krays yip jimñiy mindpun aŋgiy ñimbun. Pen Gor nup tep aŋgiy, biret tipaŋg ñimbun ak; mumbwak nup timey giyak rek, chinup direp gip aŋgiy ñimbun. 17 Chin biynimb kuŋaynep biret kind nokom tipaŋg ñimbun ak, biynimb nuk kiñiŋ nokom mindpun aŋgiy gipun.

18 Pen Jiwda kay gipay ak niŋbim. Meymey siypsiyp tap gok dand apiy, Gor nup simboŋgniŋg pikpay ñin ak, biynimb apiy yip ñimbay gok, gos ar nokom mindek mey, jimñiy ñimbay. 19 Pen tap ñin maŋgiy silok gay simboŋgipay gok, tap niŋind yimb aŋgiy nimbip ma aspiyn. 20 Biynimb ma niŋbay gok, tap yesek kun gok aŋgniŋsipun aŋgiy, kichekiy malñiluk tap gok nep aŋgniŋiy; Gor nup ma aŋgniŋbay. Kun ak mey, nimb kiyk yip jimñiy ar nokom kun anep mindeniŋgambim ak; tep ma yimb giniŋgamb aŋgiy aspiyn. 21 Biyomb chin anup aŋgniŋiy, ñiŋg wayn sek, biret sek ñimb molik biyaŋ ay; Seytan nup simboŋgiy ñiŋg tap ñiŋemb nuk ak, ñimb ar biyoŋ ma ayjun. 22 Pen kun giniŋgambun ak, Biyomb chin ak, chinup miluk niŋaŋ aŋgiy giniŋgambun. Chin biynimb yomb yimb; Gor bi yikop aŋgiy, kun ak rek ginjun?

23 Biynimb gunap apay, “Tap ñiŋemb tap gunap simboŋgiy pik dap maker aypay gok ñiŋniŋg, tawiy ñiniŋgambun. Low bap kun ak rek ma mindip ak, monmon tawiy ñiŋniŋgambun apay.” Ak kun apay ak pen, ar kun ak nep niŋiy giniŋgambun ak, tep ma giniŋgamb. Monmon giniŋgambun kun ak, biynimb gunap niŋiy kunep giy, yenen Gor nup kun gipun aŋgiy, gos kuŋaynep niŋniŋgambay. 24 Chin mindrep giniŋgambun ar ak nep niŋiy ma ginjun; biynimb gunap kuyip gosimb niŋiy, kiy mindrep giniŋgiy ar ak niŋiy ginjun.

Gor Nup Yimb Ak Perper Nep Dand Aranjun

25 Pen tap pik maker aypay gok, chipday tap gok simboŋgiy dap maker aypay akaŋ aŋgiy gos yomb ak niŋiy, minim kun ak ma aŋgniŋnimimb; monmon tawiy ñiŋnimimb. 26 Yenen: Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Miñmon tap okok maŋgiysek, Gor chinup niŋiy gayak aŋgyak.”

27 Pen biynimb Gor ker ma mindpay gunap nimbip, “Apem tap ñiŋun aŋgeniŋgiy;” nimb korip kuyip amniŋg, gos kuŋay ma niŋnimimb. Monmon amiy, tap dap ñiniŋgiy gok monmon ñiŋnimimb. 28-29 Pen am mindiy nimbip, “Tap ñiŋniŋg gispun biy, tap yesek gok simboŋgiy pik dap aypun aŋgeniŋgiy,” ma ñiŋnimimb. Nimb ñiŋniŋg ñimbikip ak pen; kiyk gos kuŋay niŋniŋgiy rek ayek, kuyip nen aŋgiy, kirginiŋgambim. Pen nimb gunap aŋgniŋgambim, “Chinup yenen gos kuŋay niŋniŋgambay. 30 Tap ñiŋemb kun gok, Gor nup tep aŋgiy ñiŋniŋgambun ak; yenen chinup gos kuŋay niŋniŋgambay aŋgniŋgambim.” 31 Kun aŋgniŋgambim ak pen, tap ñiŋniŋg akaŋ, yerer giniŋg, Gor nup yimb dand aranemb ar ak nep ginjun. 32 Jiwda biynimb akaŋ, Griyk biynimb akaŋ, Gor biynimb nuk gok niŋey; tep ma giniŋgamb ar ak niŋiy, ma ginjun. 33 Yand gipiyn ak; yip key tep ginimuŋ ar ak ma gipiyn; biynimb gok Gor nup gosimb niŋey, kuyip dinimuŋ aŋgiy ar ak nep gipiyn.

11

1 Kun ak nen, yand Krays gip ar ak niŋiy gipiyn rek, nimb yand gipiyn ar ak niŋiy ginimimb.

Biyn Gok Lotiw Namb Ak Jun Pikyiwginiŋgiy

2 Nimbip Gor minim aŋgñen niŋdiy, niŋyiŋg nep mindpim ak; tep yimb aspiyn. 3 Pen miñiy aŋgniŋg gispiyn ak niŋnimimb. Biyomb chin Krays Nop aŋgip rek niŋiy gip; bi gok Krays aŋgip rek niŋiy gipay; biyn gok nuŋgumiy kiyk apay rek niŋiy gipay. 4 Pen bi gok biyn kay gipay rek, jun ak pikyiwgiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñeniŋgambay akaŋ, Gor nup aŋgniŋeniŋgambay ak; Biyomb chin ak, bi yikop par bap rek ayek kun giniŋgambay. 5 Pen biyn gok bi kay gipay rek, jun ak miseŋ mindakniŋ, minim aŋgñeniŋgambay akaŋ, Gor nup aŋgniŋeniŋgambay; nuŋgumiy sikop kuyip tap yikop par bap rek ayek, kun giniŋgambay. 6 Pen biyn gunap jun kas ma yiwginjun aŋgiy, jun kas kiyk ak tik maŋ giy akaŋ, pisnep tikyokniŋgiy. Pen ar kun ak nambiŋ gonimuŋ, jun ak tomb yiwgiy nep minim aŋgniŋgiy. 7 Gor bi gok kuyip nundkaw rek gayek mindpay ak, jun kiyk ak ma pikyiwginiŋgiy. Pen biyn gok, bi gok rek gayek mindpay ak, jun kiyk ak pikyiwgiy nep, minim aŋgñiniŋgiy. 8 Gor biyn tiŋglim kind ak diy, bi ma gayak; bi tiŋglim kind ak diy, biyn gayak. 9 Pen biyn kondep bap ma mindip aŋgiy, nuŋgumiy nup ma gak; bi kondep nup bap ma mindip aŋgiy, biynuk nup gayak. 10 Ar kun ak enjol niŋmindpay rek, biyn gok jun pikyiwgiy mindiy, nuŋgumiy aŋgnimuŋ rek giniŋgiy.

11 Pen biyn gok kuyip ma aŋg sikoy ginimimb. Biyomb chin ak bi gok kuyip diy, biyn gok kuyip ma kirgip; biyn diy bi diy gip. Kun ak biynimb nup ker mindpim gok; biyn asik key ay, bi asik key ay geniŋgambim, tep ma giniŋgamb. 12 Gor nind bi tiŋglim kind ak diy, biyn ak gayak. Miñiy biyn gok mindiy mey, ñapan tikyakniŋ, bi gok mindpun. Pen Gor nuk junj ak mey, biynimb tap okok maŋgiysek nuk kond mindip. 13 Pen biyn gok jun ak miseŋ mindakniŋ, Gor nup aŋgniŋniŋgambay ak, tep giniŋgamb akaŋ, nimb key niŋnimimb. 14 Yand niŋbiyn, chin bi gok jun kas paryomb mindeniŋgamb ak, tep ma giniŋgamb. 15 Biyn gok nep jun kas paryomb jakip rek, jun kiyk ak pikyiwgiy mindeniŋgiy aŋgiy gak. 16 Pen biynimb gunap minim aspiyn kun ak niŋiy minim mindonimuŋ, aŋgniŋg aŋgniŋgiy. Yand pen gipiyn gipiyn rek ak aspiyn. Biynimb Gor ker mindpay miñmon okok kunep, ap nan-giy, aspiyn kun ak rek nep gipay.

Biret Sek Ñiŋg Wayn Sek Ñiŋniŋg Girep Ma Giyak

17 Minim bap aŋgniŋg gispiyn. Per ap nan-giy, miñ tep ar ak ma gipim. Kun ak nimbip minim tep aŋgnim rek ma ayip. 18 Biynimb gunap apay, “Ap nan-giy minim apim ñin ak, asik keykey aypim aŋgey,” minim kun ak gunap gem, niŋind apay aŋgiy niŋbiyn. 19 Pen gos ar keykey niŋiy gem amjap kun ak, biynimb gok mindrep gipay; biynimb gok mindrep ma gipay aŋgiy, miseŋ yimb niŋniŋgambun. 20 Pen ap nan-giy tap ñimbim kun ak, Biyomb biret wayn tap gok jimñiy ñiŋnimimb aŋgak rek ma ñimbim; yesek ar ak gipim. 21 Mam ay gunap yiwan nep mindyakniŋ, kuyip gos niŋiy mer; nimb gunap tap yomb ñimbiy, ñiŋg wayn kuŋay ñimbiy sakiy aypim. 22 Pen korip nimb ma mindek lotiw mindep tip ak amiy; tap ñimbyiŋg, ñiŋg ñimbyiŋg gipim? Akaŋ, Gor nup niŋem, tap yikop bap rek ayek kun gipim? Mam ay yiwan nen mindpay gok kuyip, nambiŋ yomb ñimbim kun ak, nimbip yerip aŋgnim? Mindrep gipay aŋgnim? Mer! Nimbip kun ma aŋgniŋgayn.

Jiysis Binuk Gok Kuyip Biret Wayn Ñak

23 Yand nimbip biret wayn ñiŋniŋgambim rek minim aŋgnik ñin ak, gos yand key niŋiy ma aŋgnik; Biyomb chin ak yip gos ñak ar ak nep aŋgnik. Pen Jiysis nup mimuŋg niŋyak ñin ak, kisyim apek, tap ñiŋniŋg giy, nuk biret ak diy, 24 Gor nup tep aŋgiy, tipaŋg binuk gok kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Tip nimbip ak diy kumnim apiyn rek, mumbwak yip di monmon giniŋgambay. Kun ak rek biret tipaŋg aysipiyn biy diy ñimbyiŋg, yip gosimb niŋnimimb aŋgak.” 25 Pen tap ñimbdeyak, ñiŋg wayn ak kunep di kap miŋgan ak soŋgiy, kuyip ñiyiŋg aŋgak, “Gor kisen giniŋgayn aŋgiy minim aŋgayak ar ak; likañ yip yowniŋgamb rek, nuk yip jimñiy mindeniŋgambim ak mey; ñiŋg wayn kun biy, yip gosimb niŋyiŋg ñiŋnimimb aŋgak.” 26 Kun ak Jiysis ma andkind wip ñin biy, biret wayn ñimbyiŋg nep mindem mey; biynimb gok Jiysis chinup kim diniŋg kumak ak niŋniŋgiy.

Asik Tep Giy Biret Wayn Ñiŋnimimb

27 Pen biynimb gunap gosimb niŋiy mer, biret wayn monmon diniŋgambay ak; Biyomb chinup aŋgiy kumimb mumbwak likañ nup ak, tap yikop rek ayek, kun giniŋgambay. Gor niŋek tap siy tap timey giniŋgambay. 28 Kun ak yergiy rek mindpim ak key niŋiy, Gor yip jimñiy mindyiŋg nep biret wayn ak ñiŋnimimb.

29 Biynimb Jiysis chinup aŋgiy kumimb gosimb ak niŋiy mer; biret wayn monmon ñiŋniŋgambay gok; kiyk key yiwur diniŋg kun giniŋgambay. 30 Ar kun anep, biynimb nimbip gunap mawses giy, tap giy gip; gunap pisnep kumbay. 31 Gos niŋrep giy ñiŋniŋgambun ak, minim yomb ma diniŋgambun. 32 Pen biynimb nuk mindpun rek, mindrep ma gon, chinup timund winjikniŋgamb. Timund winjikek mey, gos niŋiy, biynimb man ar biy monmon gipay gok yip, mon key yinjap ak ma amniŋgambun.

33 Pen mam ay sikop! Tap ñiŋniŋg ap nan-giy, biynimb gunap tawsak ay ma ñiŋnimimb; kuyip kond mindiy, jimñiy ñiŋnimimb. 34 Pen yiwan gek, korip nimbik okok tap ñimbiy winimimb. Mer ak monmon giy, minim yomb diniŋgambim.

Minim day gunap, kisen mindpim ak amiy, aŋgñirep giniŋgayn.

12

Gor Kawnan Ak Kilis Ñakniŋ Biynimb Nuk Gunap Kuyip Direp Gipun

1 Pen mam ay sikop. Miñiy Gor Kawnan ak kilis keykey ñek, woŋg ar keykey gipun minim ak, nimbip aŋgrep giniŋg gispiyn. 2 Nimb niŋbim: nind Krays nup ma dipik ñin ak, tap gos ma mindip gok nimbip gos lip gek, tap yesek kun gok aŋgniŋ mindyiŋgipim. 3 Kun ak nimbip aŋgrep gen, niŋrep ginimimb. Gor Kawnan ak gos ñakniŋ, Biyomb chin ak nup ma aŋgjiwniŋgambay. Pen nuk gos ñek nep, Jiysis Biyomb chin aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋgñimbay.

4 Gor Kawnan ak gos tep ñakniŋ, woŋg ar keykey gipun ak pen, Kawnan nuk keykey ma mindip; nokom yimb mindip. 5 Woŋg ar keykey giyiŋg, Biyomb chin ak nup direp gipun ak pen, nuk kunep nokom yimb. 6 Gor chin nokom yimb mindip rek, chinup kilis keykey ñakniŋ, woŋg ar keykey giyiŋg nup direp gipun.

7 Gor Kawnan chinup kilis keykey ñek, woŋg ar keykey gipun kun ak, biynimb nuk gok maŋgiysek direp gon, mindrep giyaŋ aŋgiy gip. 8 Gor Kawnan ak chinup biynimb nuk gunap gos tep ñek, minim nup ak niŋiy apun. Pen Kawnan nokom kun ak chinup biynimb gunap gos ñek, Gor minim tep nuk kiñiŋ ak niŋiy aŋgñimbun. 9 Kawnan nuk nokom kun ak chinup gunap gos ñek, Gor nup gosimb niŋyiŋg key yimb gipun: gunap biynimb tap gip gok gon jakambay; 10 gunap tap mageprek gok gipun; gunap Gor minim nup gunap niŋiy aŋgñimbun; gunap Gor Kawnan akaŋ, tap yerip rek biynimb bak ayek gipay ak niŋbun; gunap minim yimb keykey apun; gunap minim yimb keykey aŋgey niŋiy, tuŋgandikiy biynimb gok kuyip aŋgñimbun.

11 Pen Gor Kawnan nokom yimb mindip ak, gos key niŋimb rek, chin biynimb nuk mindpun gok, kilis keykey ñakniŋ, woŋg ar keykey gipun.

Woŋg Ar Keykey Giy Krays Nup Direp Gipun

12 Mumbwak chin nokom yimb mindip ak pen, day nuk kuŋaynep mindip. Kun ak rek, chin Krays biynimb nuk gok mindpun. Chin kuŋaynep woŋg ar keykey gipun ak pen, biynimb kiñiŋ nokom yimb mindpun. 13 Chin Jiwda biynimb gok, Jiwda mer gok; biynimb yimb mindip gok, yimb ma mindip gok Gor Kawnan nokom kun anep, chinup maŋgiysek ñiŋg rek pikñek, Krays mumbwak nuk nokom rek mindpun.

14 Mumbwak ak nokom ak pen, day nuk kuŋay mindip. 15 Tomb kind ak, ñin kind ak niŋek nuk yomb rek ayek, yand sikoy aŋgniŋgamb ak; yikop aŋgniŋgamb. Kiyk mumbwak nokom mindiy, woŋg jimñiy gipiyr. 16 Timund ak, windin ak niŋiy, nuk yomb yand sikoy aŋgniŋgamb ak yikop aŋgniŋgamb. Kiyk mumbwak nokom ayek, woŋg jimñiy gipiyr.

17 Pen chinup gayak ñin ak, windin okok maŋgiysek gaypikop ak; yergiy minim aŋgey timund pik niŋbinup? Pen timund maŋgiysek nep gayambikop; yergiy kuy puŋg niŋbinup. 18-19 Kun ak rek, chin Krays biynimb nuk mindpun gok maŋgiysek ar nokom ma gipun. Gor Kawnan ak key niŋek tep gip rek, kilis keykey ñakniŋ, ar keykey gipun. 20 Kun ak mey, mumbwak nokom ak pen; day nuk kuŋaynep mindip.

21 Pen windin ak, ñin kind ak yenen yand yip mindip; woŋg nuk bap ma mindip aŋgiy, asik am keynep mindiy, mindrep ma giniŋgamb. Jun won ak, tomb kind ak yenen yand yip mindip; woŋg nuk bap ma mindip aŋgiy, asik am keynep mindiy, mindrep ma giniŋgamb. 22 Mumbwak day gunap, day gunap kuyip woŋg nimb bap ma mindip aŋgiy, asik keykey ay, mindeniŋgiy rek ma ayniŋgamb.

23 Mumbwak chin day yikop gok, chech mokyaŋ tap gok ay gipun rek, yimb dand aranbun. Day biynimb niŋey, tep ma giniŋgamb aŋgiy pikyiwgipun gok, per direp gipun kun ak rek, yimb dand aranbun. 24 Kun ak rek nep, chin Krays biynimb kiñiŋ nuk mindpun. Biynimb yimb ma mindip gok, Gor gek yimb mindip. 25 Asik keykey ma ayniŋgiy aŋgiy, nuk gek biynimb yimb ma mindip gok yimb dey, biynimb nuk gunap yip, andip andip rek mindiy mey, penpen simb niŋbay. 26 Pen day bap miker gek niŋey, maŋgiysek simb gip; pen day bap mindrep gek niŋey, maŋgiysek tep gip.

27 Chin Krays kiñiŋ nuk mindpun gok, ñin kind tomb kind nuk ak mindiy, aŋgip rek gipun. 28 Biynimb kiñiŋ nuk mindpun namb ak, nuk chinup aŋgayip rek: nind bi Jiysis minim dand amemb gok mindpun; namb ak bi Gor minim aŋgep gok mindpun; namb kaneŋ ak minim nup aŋgñemb tiysa gok mindpun; gunap tap mageprek gok gipun, gunap biynimb tap gip gok kuyip gon jakambay; gunap biynimb simb niŋiy direp gep gok mindpun; gunap biynimb gok kuyip kond mindnukniŋ, mindrep gipay; gunap minim yimb keykey gok apun.

29 Pen chin maŋgiysek bi Jiysis minim dand amemb ma mindpun. Maŋgiysek bi Gor minim aŋgep ak ma mindpun. Maŋgiysek tiysa ma mindpun. Maŋgiysek tap mageprek gok ma gipun. 30 Maŋgiysek biynimb tap gip gok gon ma jakambay. Maŋgiysek minim yimb key gunap ma apun. Maŋgiysek minim yimb keykey apay rek niŋiy, tuŋgandikiy biynimb gok kuyip ma aŋgñimbun. Yenen: Gor Kawnan ak chinup kilis ar keykey ñimb rek, nup woŋg ar keykey gipun.

31 Kun ak Gor Kawnan chinup kond mindakniŋ, Gor nup woŋg tep yimb bap ginjun aŋgiy, ginimimb.

Pen miñiy nimbip tep yimb giniŋgamb ar ak aŋgniŋg gispiyn.

13

Penpen Wasemb Ayep

1 Chin biynimb gunap kuyip wasemb ma ay, yikop kuyip minim yimb keykey aŋgniŋgambun akaŋ, enjol minim apay rek aŋgniŋgambun ak, tep ma giniŋgambun. Kun gon bel ak pikey pikey, biynimb gok timund pikniŋiy, kirpay rek nep ayniŋgamb. Pen biynimb wasemb ayniŋgambun ak tap yomb yimb.

2 Chin Gor biynimb nuk mindpun gok; gunap Gor minim aŋgep gok mindeniŋgambun, gunap gos tipaŋgiy key yimb niŋniŋgambun; gunap Gor nup gosimb niŋiy, yirik won gunap aŋgon key okok amniŋgamb. Pen ak minim yomb mer; ak yikop kun giniŋgambun. Tap yomb yimb mey; biynimb gok kuyip wasemb ayniŋgambun ak.

3 Pen tap chin maŋgiysek mindip rek, bilok biynimb tap ma mindip gok kuyip ñiniŋgambun akaŋ; Gor woŋg ak ginukniŋ, biynimb gunap chinup miluk niŋiy, mon yinimb namb ak diyokey kumniŋgambun ak; Gor nup tep giniŋgamb aŋgniŋgambun ak pen, wasemb ma ayniŋgambun rek, giniŋgambun kun ak tep ma giniŋgamb.

4-5 Pen biynimb Gor nup wasemb ay, biynimb gunap kuyip wasemb ay gipay gok, mind tep yimb gipay. Biynimb gok kuyip simb niŋiy mey, kuyip timey gey, kal ma jiwpay; biynimb gunap tap tep dey, kuyip miluk ma niŋbay; chin key biynimb yomb mindpun aŋgiy monmon ma gipay; kapkap mindrep yimb gipay. Tap tep gunap niŋiy mapin ma aypay; biynimb niŋiy miluk sek ma mindpay; kuyip timey gey, gos kun ak niŋyiŋg ma mindpay. 6 Miñ timey ar ak kuyip tep ma gip; Gor miñ ar ak kuyip tep gip. 7 Pen miker yerip yerip gunap kuyip apek, Gor nup ma kirpay; nup chiŋgiy mindpun ak, mindrep yimb giniŋgambun aŋgiy, tep gakniŋ nep mindpay.

8 Pen kisen Gor Kawnan chinup gos ñek minim nup aŋgñimbun ak; ma aŋgñiniŋgambun. Chinup gos ñek minim yimb keykey apun gok, ma aŋgniŋgambun. Day niŋbun miñ ak kunep, puŋgrikniŋgamb ak pen; wasemb aypun miñ ak, per yimb nep mindeniŋgamb. 9-10 Yenen: chin miñiy ar ar nep niŋiy aŋgñimbun; kisen ar ar niŋbun rek kirgiy, niŋrep yimb giy mindeniŋgambun.

11 Miñiy ñapan ŋaŋ gos niŋiy apay rek aŋgon wip; pen kisen biynimb yomb niŋiy apay rek aŋgyiŋg; ñapan ŋaŋ gos niŋiy apay rek ak kirginiŋgambun. 12 Miñiy ñiŋg kawnan paŋgniŋbay rek ak niŋbun: kisen ñin kun ak, Krays chinup niŋrep gip rek ak, nup niŋrep giniŋgambun.

13 Kun ak minim yomb omiŋal nokom mindip: Gor nup gosimb niŋep ak; nup gos sek kond mindep ak; wasemb ayep ak. Pen minim yomb yimb ak mey, wasemb ayep ak.

14

Gor Kawnan Nimbip Bak Ay Mindakniŋ, Minim Keykey Apim

1 Gor chinup kond mindakniŋ, biynimb gok kuyip wasemb ay, direp ginjun aŋgnimimb. Kun ak Gor nup woŋg nuk ar gunap ginjun aŋgyiŋg, biynimb gok kuyip minim nup aŋgñemb rek ayniŋgamb ak, tep yimb kun giniŋgambim. 2 Pen alemb andik mandik giy, Gor minim aŋgniŋgambim ak, minim yerip aspay aŋgiy, ma niŋniŋgambay; Gor nep niŋniŋgamb. 3 Gor minim miseŋ aŋgem mey, biynimb niŋiy mindmaŋgiy limgek, Gor nup direp yimb giniŋgambay. 4 Kun ak, biynimb Gor Kawnan gek, alemb andik mandik giy Gor minim apay gok, keynep aŋgyiŋg niŋyiŋg giy, Gor nup direp giniŋgiy rek ayip ak pen; biynimb Gor minim miseŋ aŋgñiniŋgambay gok, minim aŋgrep gey, Gor biynimb nuk kuŋaynep niŋiy, nup niŋrep giniŋgambay. 5 Nimb maŋgiysek alemb andik mandik giy Gor minim aŋgniŋgambim ak, yip tep giniŋgamb ak pen; tep yimb giniŋgamb ak, minim nup miseŋ aŋgñiniŋgambim. Miseŋ aŋgñeniŋgambim, biynimb niŋiy, Gor nup direp giniŋgambay. Pen alemb andik mandik giy aŋgeniŋgambim, biynimb gunap minim kun ak niŋiy, junj aŋgip ak kun kun giy mindip aŋgiy, biynimb gok aŋgñeniŋgambay nep, Gor nup gosimb ak niŋrep giniŋgambay.

6 Pen yand mindpim ak amiy, minim yimb key bap aŋgyiŋg, Gor minim aŋgeniŋgayn; nimb yergiy niŋiy, Gor nup chiŋgrep yimb giniŋgambim. Pen Gor yip gos ñek aŋgen akaŋ, gos timund yip wip rek gunap aŋgen akaŋ, Gor minim tep nuk gok aŋgñen niŋem mey, Gor nup chiŋgrep yimb ginimimb rek ayniŋgamb.

7 Giyta, gawimb tap okok pikey, biynimb gunap yergiy, minim asap mey ak aŋgiy niŋniŋgambay? Tap gos niŋep rek, kun kun aspun aŋgey niŋniŋgiy.

8 Pen biykul ak kunep puŋgey aŋgrep ma gek, an tikjakiy penpen giniŋg gispun aŋgiy, kond mindeniŋgamb? 9 Kun ak rek mey, nimb biynimb gok kuyip, minim yimb key bap aŋgiy Gor minim ak aŋgñeniŋgambim; yergiy minim aspay ak aŋgiy, niŋniŋgambay. Nimbik keynep aŋg aŋg kirginiŋgambim.

10 Pen man ar biy minim yimb keykey mindip rek, minim kiñiŋ ak mindakniŋ apay; yikop ma apay. 11 Biynimb gunap minim aŋgey ma niŋniŋgambun ak, chinup niŋey, biynimb paryomb okok nimb rek ayniŋgamb. Chin pen kuyip niŋon, kunep giniŋgamb.

Minim Yimb Keykey Aŋgniŋg, Gos Niŋrep Giy Aŋgnimimb

12 Nimbip kun ak rek nep giniŋgamb ak, niŋrep ginimimb. Gor Kawnan chinup gos ñakniŋ, woŋg nup ak gun aŋgiy kilis gipim ak; niŋrep giy, biynimb nuk gok kuyip, direp giniŋgambim ar gok nep ginimimb.

13 Pen alemb tuŋgandikek minim yimb keykey aŋgniŋg, Gor nup aŋgniŋem, nimbip gos ñakniŋ, kun kun aspun aŋgyiŋg aŋgñinimimb. 14 Mer ak, minim yimb keykey aŋgyiŋg, Gor nup aŋgniŋniŋgayn ak pen, minim kiñiŋ aspiyn ak aŋgiy ma niŋniŋgayn; biynimb gok kunep ma niŋniŋgambay. Namb yand biyaŋ key kun aŋgan aŋgek nep aŋgniŋgayn. 15 Kun ak yand minim yimb keykey aŋgiy, Gor nup aŋgniŋniŋg akaŋ, kamep aŋgniŋg; gos niŋyiŋg, biynimb niŋniŋgiy rek ar ak nep aŋgniŋgayn. 16 Nimbip Gor Kawnan ak gek, minim yimb keykey aŋgyiŋg, Gor nup tep aŋgem, tep giniŋgamb ak pen; biynimb gok kiyk ma niŋiy, yergiy nimb yip yiŋgoŋg giy, Gor nup tep aŋgyiŋg mindeniŋgambim? 17 Gor nup tep aŋgyiŋg mindeniŋgambim ak pen; kiyk minim kun ak niŋiy rek, Gor nup gosimb niŋniŋgiy. Minim ak kiyk key aspay aŋgiy niŋniŋgambay.

18 Pen Gor Kawnan gek, minim yimb keykey apun ak, nimbip nep ma gip; yip kunep gek, minim yimb keykey kuŋaynep per apiyn ak, nup tep apiyn. 19 Pen biynimb ap lotiw mindyakniŋ, minim yimb key okok nimb bap aŋgon ma niŋniŋgambay ak; minim niŋbay ak nep miseŋ aŋgon, yip tep giniŋgamb.

20 Pen mam ay sikop. Ñapan ŋaŋ niŋbay rek nep ma niŋnimimb: biynimb yomb gosimb niŋbay rek niŋnimimb. Tap siy tap timey gep ar ak nep, ñapan ŋaŋ rek mindenjun.

21 Jerusalem biynimb wosrey, Gor nup kirgiyak rek, bi Gor minim aŋgep Asaya Baybol buk ak tikiy aŋgak, “Gor aŋgip, ‘Yand biynimb guniy timund winjikniŋg, biynimb par okok nimb aŋgen apiy, minim yimb kiyk aŋgyakniŋ, biynimb guniy ma nep niŋniŋgambay aŋgip’ aŋgiy” tikayak. 22 Kun ak niŋbun: Gor Kawnan ak gek, minim yimb keykey apay ak, biynimb nup gosimb ma niŋbay gok niŋniŋgiy aŋgiy gip. Pen gek minim tep miseŋ aŋgñimbay ak, biynimb nup gosimb niŋbay gok, nup direp yimb giniŋgiy aŋgiy gip.

23 Pen nimb Gor biynimb nuk mindpim gok, ap nan-giy, alemb tuŋgandikek minim yimb keykey aŋgiy Gor minim aŋgeniŋgambim; biynimb Gor ker ma mindpay gok nimbip niŋiy, biynimb gok sakiy ayek aspay aŋgniŋgambay. 24-25 Pen Gor minim miseŋ aŋgñiyiŋg mindem, biynimb kun gok rek gunap ap niŋiy, tap siy tap timey kapkap gipay gok, gos yomb yimb niŋiy, Gor nup niŋey jel gek, koŋgim yimiy, yimb nup dand aranyiŋg aŋgniŋgambay, “Niŋind! Gor yip mindpim aŋgniŋgambay.”

Lotiw Ak, Yipund Giy Nep Ginimimb

26 Kun ak mam ay sikop. Yand aspiyn: ap nan-giniŋgambim ñin ak, bap kamep aŋgniŋgamb; bap minim aŋgñiniŋgamb, bap Gor gos ñimb rek minim ak aŋgñiniŋgamb, bap minim yimb keykey aŋgiy aŋgniŋgamb; bap minim aŋgniŋgamb kun ak, tuŋgandikiy kun kun giy aŋgip aŋgniŋgamb. Kun ak mey, biynimb niŋiy mindrep giniŋgiy ar gok nep ginimimb. 27 Pen alemb tuŋgandikiy minim yimb keykey aŋgniŋg, biynimb omiŋal akaŋ, omiŋal nokom nep aŋgniŋgiy. Kuŋaynep ma aŋgniŋgiy. Pen biynimb nokom bap tikjakiy minim aŋgek, bap pen, kun kun giy aŋgip aŋgnimuŋ. 28 Pen minim kun kun giy aŋgip aŋgiy aŋgñinimuŋ bap ma mindonimuŋ; alemb tuŋgandikiy aŋgniŋgamb ak, minim kun ak biynimb gok kuyip ma aŋgnimuŋ, nuk key kapkap Gor nup aŋgniŋyiŋg mindonimuŋ. 29 Biynimb omiŋal akaŋ, omiŋal nokom, Gor minim tep ak aŋgñiyakniŋ, biynimb gunap Gor minim ak yipund giy aspay akaŋ, yesek aspay aŋgiy, joŋimb kind ak niŋmindeniŋgiy. 30 Pen biynimb yikop niŋmindeniŋgambay kun gok, gunap Gor Kawnan ak gek, gos tep paŋgyikek, bi nind tikjakiy aŋgonimuŋ ak, gos kun ak niŋiy bisgek, bi kisen ak tikjak aŋgnimuŋ. 31 Kun ak nimb maŋgiysek minim tep ak, aŋg dand amiy apiy giy mey, Gor nup gos ak niŋrep giy, mindrep giniŋgambim.

32 Pen biynimb Gor minim aŋgep gok, joŋimb kiyk key kond mindyiŋg, minim aŋgep won ak nep apay. 33-34 Yenen: Gor gek biynimb nuk gok monmon ma gipay; gos niŋyiŋg gey amek, kapkap mindrep gipay.

Pen nimb ap nan-giy, biyn gok bi rek minim ma aŋgniŋgiy. Bi gok aŋgey, biyn gok yikop niŋniŋgiy. Krays biynimb nuk miñmon okok, kun ak rek nep gipay. Baybol buk tikyak minim ak, kunep kun ak rek nep mindip.

35 Pen biyn gok minim gunap sek niŋun aŋgiy, korip okok amiy, nuŋgumiy sikop kuyip aŋgniŋey, aŋgñirep giniŋgiy. Lotiw namb ak biyn tikjakiy minim aŋgñeniŋgambay, tep ma giniŋgamb.

36 Akaŋ nimb nep Gor minim ak niŋrep gipim, biynimb okok ma niŋbay? 37 Biynimb Gor Kawnan yip mindpun apay gok sek, biynimb minim nup aŋgep mindpun apay gok sek yand Gor aŋgip rek nep aspiyn ak niŋniŋgiy. 38 Pen biynimb gunap minim kun biy ma niŋey, minim aŋgniŋgiy ak ma niŋnimimb.

39 Kun ak mam ay sikop. Gos yomb nimb ak Gor minim aŋgñinjun aŋgiy niŋnimimb. Pen biynimb alemb tuŋgandikiy minim yimb keykey aŋgyiŋg Gor minim apay gok kuyip, kirgim ma aŋgnimimb. 40 Pen kilpul aŋgyiŋg monmon ma ginimimb, niŋrep giyiŋg gem amnimuŋ.

15

Krays Kumiy Tip Ak Tikjakak

1 Mam ay sikop. Krays minim aŋgenik diy mindrep gipim ak, sakiy ginimimb rek ayip aŋgiy, tip ak aŋgñirep giniŋg gispiyn. 2 Minim tep kun ak nimbip aŋgen niŋiy dipik ak mey, Gor nimbip dek, biynimb nuk mindpim. Pen mer ak biynimb nuk ma mindembikip.

3-4 Minim yomb yand niŋnik ak, nimbip aŋgiy aŋgnik, “Chin tap siy tap timey gipun rek, Jiysis chinup nen aŋgiy kumek komey, ñin omiŋal nokom mindiy, tip tikjakak ak mey; Baybol buk ak tikiy giniŋgamb aŋgyak rek nep gak aŋgnik.”

5 Pen Jiysis kumiy tip ak tikjakiy, Piyta mindek siŋak miseŋ gek, nup nind niŋak. Kisen miseŋ gek, bi minim nup dand amemb anep wimiŋgan ak niŋyak. 6 Kisen tip ak miseŋ gek, mam ay payp handret rek niŋyak. Mam ay kun gok gunap kumyak; pen maŋgiysek rek mindpay. 7 Kisen ñin bap miseŋ gek, Jemis niŋak. Ñin bap pen, bi minim nup dand amemb gok kiyk maŋgiysek niŋyak. 8 Pen biynimb gunap nup niŋyak ñin ak apiy pandikek, kisen yand kunep nup niŋnik. Kun ak yand ñapan tikrep ma gipay rek bap mindenik yip dak.

9 Yand bi timey biynimb nuk gok kuyip, timey yimb giyiŋgipiyn ak; Jiysis minim nup dand amemb bap mindenim rek ma ayak ak pen; 10 Gor yip simb niŋiy dek, binuk mindiy, key yimb gipiyn. Bi minim nup dand amemb gunap woŋg gipay rek ma gipiyn; yip simb niŋiy direp yimb gek, woŋg yomb yimb ak gipiyn. 11 Yand nep Gor nup woŋg ak gipiyn aŋgiy ma aŋgniŋgayn; kiy nep gipay aŋgiy ma aŋgniŋgayn; chin maŋgiysek Krays minim tep ak, ar nokom aŋgñon amek, nimb niŋiy dipim.

Biynimb Kumyak Gok Tip Tikjakniŋgambay.

12 Pen Krays kumiy tikjakak aŋgiy minim per apun ak, nimb gunap yenen ma niŋiy apim, “Biynimb gok kumiy tip ak ma tikjakpay apim?” 13 Pen aŋgniŋgambun kun ak, Gor Krays nup gek tip ak ma tikjakip aŋgiy aŋgniŋgambun.

14 Pen Krays tip ma tikjakpikop ak, minim tep apun ak minim rek ma ayek, nup gosimb niŋiy chiŋgipik ak, ma chiŋgipikip. 15-16 Biynimb kumiy ma tikjakep rek ayombikop, Krays nup gek ma tikjakpikop. Gor gek tikjakak minim tep per apun ak, yesek nep apnup. 17 Pen minim aŋgnuk ak diy, Gor biynimb nuk mindpim rek ma mindembikip; biynimb tap siy tap timey giy, pisnep kumbay rek ak mindembikip. 18 Biynimb Krays nup chiŋgiy kumyak gok, am Gor yip mindeniŋgiy rek ma aypikop.

19 Chin Krays nup diy mey, gos sek mindpun. Pen lum ar biy mindiy, pisnep kumbinup rek ayip aŋgiy, biynimb simbgeprek yimb gok mindombinup. 20 Pen Gor gek Krays tikjakiy nup ker amek mey, biynimb nup ker mindpun gok, kunep giniŋgambun ak niŋrep gipun.

21 Andam gek, biynimb kind nuk ak maŋgiysek kumbay; Krays gek, biynimb kind nuk ak maŋgiysek tikjakniŋgambay.

22 Minim aspiyn kun ak, Andam biynimb kind nuk ak maŋgiysek kumniŋgambay; Krays biynimb kind nuk ak maŋgiysek kim mindeniŋgambun aŋgiy aspiyn. 23 Pen Gor Krays nup nind gek tikjakiy, am nuk yip mindip ak mey, kisen apiy biynimb nup ker mindpun gok gek, maŋgiysek tikjakniŋgambun. 24 Ñin kun ak ñin kisen yimb winiŋgamb ak mey; biynimb, tap yerip yerip nuk kond mindeniŋgamb gok maŋgiysek, Nop nup aŋgek kond mindeniŋgamb. 25 Yenen: Krays biynimb tap okok kond mind dand amiy, Nop gek; biynimb yomb, biynimb tam okok; kichekiy, malñiluk tap yerip yerip mindip gok, Krays beŋ okok mindeniŋgambay. 26 Ñin kun ak kunep gek, biynimb gok tip ak kumniŋgiy rek ma ayniŋgamb.

27 Pen Nop biynimb tap okok maŋgiysek, Ñinuk Krays beŋ okok ayniŋgamb aŋgiy tikyak ak, Nop nup sek ma aŋgyak. Nuk nep gek, Ñinuk Krays nup beŋ okok mindeniŋgambay. 28 Chin biynimb tap okok maŋgiysek, Ñinuk Krays beŋ okok mindnukniŋ, nuk aŋgniŋgamb, “Bapiy miñiy, nand biynimb tap okok maŋgiysek kond mindeniŋgamban. Yand beŋ nip okok mindeniŋgayn aŋgniŋgamb.” Kun ak mey, Nop biynimb tap okok maŋgiysek yimb kond mindeniŋgamb.

29 Biynimb kumbay gok, tikjakniŋgambay apiyn ak niŋbim. Pen Gor gek ma tikjakniŋgambay aŋgiy, biynimb gunap yenen, numiy numam kumbay gok kuyip nen ñiŋg pikpay? Kiyk tikjakniŋgiy aŋgiy nep kun giniŋgambay. 30 Pen chin kunep, kumiy tikjakniŋgambun ak niŋiy, chinup per timey giniŋg gipay ak, gos yomb ma niŋbun. 31 Minek minek Gor nup aŋgniŋyiŋg apiyn, “Kumniŋg kumniŋgayn. Minim ma mindip apiyn.” Yand nep Gor minim aŋgenik niŋiy dipik ak mey, biynimb mapin yand mindpim. Nimbip niŋind apiyn. 32 Pen miñmon Yipiyses biy apiy, minim tep ak aŋgñiyn aŋgiy, kayn ayndik gok yip penpen gipiyn. Biynimb gunap apay rek, kumiy pisnep kumniŋgambun aŋgiy apnip ak; “Miñiy mindpun ñin biy, tap tep tep ñimbyiŋg, ñiŋg kilis ñimbyiŋg gi mindonjun; kumiy pisnep kumniŋgambun apnip.”

33 Pen biynimb gos kun ak rek niŋbay gok, yip ma mindenimimb. Biynimb mindrep gipay gok, biynimb timey gipay gok yip yiŋgoŋg giy, ar kun ak nep giniŋgambay. 34 Pen gos key niŋiy timey gipim ak kirgiy, mindrep ginimimb. Nimb gunap Gor nup gosimb ak ma niŋbim ak pen; nambiŋ ma gip.

Tip Ak Tikjakiy Key Yimb Mindpay

35 Pen nimb gunap, biynimb kumbay gok yergiy rek tikjakniŋgambay; mumbwak kiyk ak yerip rek mindeniŋgamb aŋgiy niŋbim? 36 Nimbip sakiy ayek kun giy niŋbim! Tap yiŋ maŋgiy gok yokon, wak ak sek mindiy ma jakip; kuyiŋg yapiy nep jakip. 37 Pen lays maŋgiy, wiyt maŋgiy akaŋ, tap yerip maŋgiy yokpun ak, jak yomb gip rek ma jiw yimbun; maŋgiy sikoy gok nep yokon jakip. 38 Pen maŋgiy keykey yokpun kun gok, Gor jaknimuŋ aŋgiy niŋayak rek jakip.

39 Mumbwak gok kunep keykey mindip. Biynimb gok key ayak; kimin, kayn, kanj gok key ayak; piys gok key ayak; yakir gok key ayak. 40 Mumbwak man ar biy ker gok key mindip; semb biyoŋ ker gok key mindip. Man ar biy ker tep ñiluknimb gok key mindip; semb biyoŋ ker tep ñiluknimb gok key yimb mindip. 41 Pen pumb melik tep ak key ay, takin melik tep ak key ayak. Gap melik tep ak key mindip. Pen gap gok kunep keykey mindip. 42 Biynimb kumiy tikjakpay mey, kun ak rek. Kumon kaw diniŋgambay mumbwak ak key mindip; tikjakiy per mindoniŋgambun mumbwak ak key mindeniŋgamb. 43 Kaw dipay mumbwak ak perper mindonimuŋ rek ma ayip. Tikjakniŋgambun mumbwak tep yimb ak, Gor yip perper mindeniŋgamb. 44 Lum ar biy mumbwak mindip rek kumbun; tikjakniŋg mumbwak tep ak diy, tikjakniŋgambun. Gor chinup mumbwak lum ar biy gayek mindpun rek ak; nuk yip mindep ak, kunep gayek mindeniŋgambun.

45 Baybol buk tikiy aŋgyak, “Gor Andam nup gay, meŋg miŋgan puŋgek, añiŋ ay, biyimb ayak aŋgyak.” Pen Andam kisenimb ak nuk key Kawnan ak mey, biynimb gek perper mindeniŋgambay. 46 Kun ak mey, nind mumbwak yikop ak diy mindiy; kisen Gor yip mindep mumbwak tep ak diniŋgambun. 47-48 Bi Andam nindnimb ak man ar biy nimb; bi Andam kisenimb ak semb biyoŋ nimb. Biynimb maŋgiysek Andam nup man diy, gayek mindyiŋgip rek mindpay; pen biynimb Krays nup dipay gok, nuk semb biyoŋ mindip rek ak mindeniŋgambay. 49 Miñiy mindpun ak, Gor man diy gayak bi ak rek mindpun; pen kisen Bi semb biyoŋ nimb awak ak rek mindeniŋgambun.

50 Mam ay sikop. Nimbip aspiyn: mumbwak yikop ak, Gor biynimb nuk diy kond mindeniŋgamb namb ak, amnimuŋ rek ma ayip. Tap kasek tokiy ay kum kuyiŋg yowip ak, perper mindonimuŋ rek ma ayip.

51 Pen nimbip minim ma niŋyiŋgipay bap aŋgniŋg gispiyn. Chin Krays biynimb nuk mindpun gok maŋgiysek ma kumniŋgambun. Gunap kumiy, mumbwak kisenimb diniŋgambun; gunap kim mindiy, mumbwak kisenimb ak diniŋgambun. 52 Ñin kun ak biykul kisen ak aŋgek, kasek añiñak rek diy, biynimb nuk kumniŋgambun gok, mindoniŋgambun gok maŋgiysek, mumbwak kisenimb ak diniŋgambun. 53 Mumbwak chin kuyiŋg yowep ak perper mindonimuŋ rek ma ayip; pen miñiy mindip ak gek, kim kisenimb ayek mey, perper mindonimuŋ rek ayniŋgamb. 54 Ñin kun ak minim tikiy aŋgyak rek giniŋgamb. Minim kun ak tikiy aŋgyak, “Biynimb kumyiŋgipay rek ma kumniŋgambay aŋgyak.” 55 Pen biynimb ma kumniŋgambay rek kamep bap tikyak ak, Gor aŋgak,

“Kilis nand akay? Chim yakam nand akay mindek, biynimb yip gok gey kumniŋgambay?”

56 Low mindakniŋ, tap siy tap timey gipun gok, tap yomb yimb ayek, pisnep kumemb rek ayip. 57 Pen Gor chinup aŋgiy, Jiysis Krays nup yokek apek, biynimb nup ker mindpun gok, kumiy pisnep ma kumniŋgambun; tikjakniŋgambun. Kun ak niŋiy, Gor nup tep aŋgjun.

58 Pen mam ay tep yand gok. Gor nup ma kirginjun; chiŋgiy nep mindenjun. Kumiy tikjakniŋgambun aŋgiy, gos sek mindiy, nup direp giyiŋg nep mindenjun.

16

Opriyŋ Gunap Dayrep Genimimb

1 Gor biynimb nuk Jerusalem mindpay gok kuyip yiwan yomb apek; maniy di nan-giy ñiniŋgambim minim ak, aŋgniŋg gispiyn. Gor biynimb nuk miñmon yomb Galesiya sek, miñmon sikoy kun okok sek kuyip aŋgen, giyak rek nimb kunep ginimimb. 2 Nimb maŋgiysek maniy yerip yerip dipim ak niŋiy, Sandey ñin gok gunap di nan-genimimb mey; mindpim ak amjakiy, maniy nen ma aŋgraŋgenim.

3 Pen ñin kun ak, bi nimb key niŋem tep gip gok aŋgiy, maniy kun ak minj sek tikñem, dand Jerusalem amniŋgiy. 4 Pen yip amemb rek ayek, yand yip amniŋgambun.

5 Masedoniya propens amniŋg gispiyn rek, kun okok amiy, mindpim ak niniŋgayn. 6 Nimb yip sikoy won bap mindenim rek ayip. Yombip ayip ñin biy nimb yip mindiy, amniŋg yip dam kinjeŋnamb ak yokem amniŋgayn. 7 Nimbip am kirak niŋiy amemb ak, yip tep ma gip. Biyomb chin ak yaw aŋgek, tapin mindiy amniŋgayn.

8 Yand miñmon Yipiyses biy mindiy, Pendiykos ñin yomb ak apiy pandikek kisen niniŋgayn. 9 Miñmon kun biy, biynimb yip yiruk niŋbay gok kuŋay mindpay ak pen, Gor woŋg tep ak kuŋay mindip.

10 Pen Timotiy mindpim ak apek, nup direp gem, ma piriknimuŋ. Nuk yand Biyomb anup woŋg gipiyn rek nep gip ak niŋiy, 11 ma kirginimimb. Maŋgiysek nup direp gem mindiy, kisen amniŋg, dap kinjeŋnamb ak yokem, mam ay gunap yip mindpiyn biy winiŋgiy.

12 Pen mam Apolas nup nembnemb giyiŋg apiyn; mam gunap Koriyn amjipay rek, yip amnimin apiyn ak pen, nuk miñiy ma niniŋgamb. Kisen nemb rek ayek niniŋgamb.

Minim Day Gunap Sek Aŋgak

13 Niŋyiŋg mindenimimb. Gor nup gosimb niŋmindiy, ma piriknimimb. Nup chiŋgrep giy, 14 biynimb wasemb ayep ar ak gem amnimuŋ.

15-16 Mam ay sikop. Nimb niŋbim; Griyk kay Krays nup diyak gok, Stepanas biynimb kind nuk ak nind diyak. Diy mey, biynimb Gor ker gok kuyip wasemb ay, direp giyiŋg nep mindpay. Biynimb yand gok nimbip aspiyn; biynimb tep kun gok rek niŋiy, aŋgniŋgiy rek nep ginimimb.

17 Pen nimb ap yip niŋnimimb rek ma ayek; Stepanas, Potiwnatas, Akaykas ap yip niŋbay ak, yip tep yimb gip. 18 Gipay kun ak, chinup maŋgiysek tep gip rek, kuyip wasemb ayjun.

19 Pen biynimb Gor ker mindpay miñmon keykey Esiya propens biy, nimbip Koriyn kay, “Mindpim?” apay. Akiwiyla biynuk Priysiyla sek, Koriyn biynimb akniy mindpay gok sek apay, “Gor nimbip kond mindonimuŋ apay.” Biynimb ap korip kuyip ber lotiw gipay gok kunep apay. 20 Pen mam ay maŋgiysek, “Nimb mindpim?” apay. Chin Gor biynimb nuk gipun rek, nimb maŋgiysek penpen ñin piksaknimimb.

21 Yand Pol, minim day won biy ñin maŋgiy yand ak key tikiy “Nimb mindpim?” aspiyn.

22 Biynimb Gor nup gosimb ma niŋniŋgiy gok yiwur yomb diniŋgiy. Biyomb chin ak kasek winimuŋ!

23 Biyomb chin Jiysis, nimbip simb niŋiy direp ginimuŋ.

24 Yand Jiysis Krays binuk mindpiyn ak, nimbip maŋgiysek wasemb aypiyn.

2 Koriyn

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

2 KORIYN

Pol Minj Kisen Koriyn Biynimb Kuyip Tikak

Minim Nind Niŋep

Koriyn biynimb nind mindrep ma giyak rek, Pol minim kilis aŋgek, gunap nup niŋey tep ma gak. Kun gek, minj biy tikiy kuyip minim kilis aŋgak ak; aŋgñirep giy jimñiy mindonjun aŋgak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-11.

Pol yip Koriyn biynimb Krays ker gok yip minim ak mindip, chapta 1:12–7:16.

Jiwdiya biynimb Krays ker mindpay gok yiwan yomb mindpay ak maniy gunap yokjun aŋgak minim ak mindip, chapta 8:1–9:15.

Pol yand bi Jiysis minim dand amemb yipund giy bap aŋgak minim ak mindip, chapta 10:1–13:10.

Minim aŋg jiwak minim day won ak mindip, chapta 13:11-14.

1

1 Yand Pol. Gor yip aŋgek, bi Jiysis Krays minim dand amemb ak mindiy, mam chin Timotiy yip, nimbip Gor biynimb nuk miñmon dawin yomb Koriyn, Akaya propens maŋgiysek mindpim rek, minj tiksipur. 2 Biyomb chin apiymiŋay ak nimbip simb niŋiy kond minder, mindrep ginimimb.

3-4 Pen Biyomb chin Jiysis Krays Nop Gor nup tep aŋgjun. Nuk chinup simb niŋiy, ñin yikop gok kond mindrep giy, miker gunap apamb kond mindrep giy gip ak mey, chin pen andikiy, biynimb gunap kuyip miker apamb, kond mindrep gipun. 5 Krays miker dek, nup ker mindpun rek, chin kunep dipun. Pen miker kun gok yikop gip, nuk yip nep mindeniŋgambun ak niŋiy, gos sek mindpun. 6 Gip kun ak, Gor nuk nep gek gip ak mey, nimb chin gipun rek niŋiy, miker apek, gos sek mindiy nup ma kirgiy mey, perper mindeniŋgambim. 7 Pen nimb Gor ker mindeniŋgambim akaŋ aŋgiy, gos ak ma niŋbun. Gos chin niŋbun ak; nimb chin gipun rek, yip miker diyiŋg mindpim ak mey, chin yip gos sek mindeniŋgambun.

8 Pen mam ay sikop. Chin Esiya propens mindiy, miker yomb diy, gos tikek apek kumjun rek ayak ak, sakiy ma ginimimb. 9 Pen gak ar kun ak, gos yomb yimb owak ak mey; chin key kilis mindpun aŋgiy ma apun; Biyomb biynimb kumbay gok kuyip gamb tikjakpay anep chinup kond mindakniŋ, mindpun apun. 10-11 Chinup pikayniŋgiy rek ayek, kim dak kun ak, kisen kunep giniŋgamb. Kun ak nup aŋgniŋ mindem, ar kun anep ginimuŋ. Pen nimb biynimb kuŋaynep Gor nup aŋgniŋem, chinup kim diniŋgamb rek, biynimb kuŋaynep niŋiy nup yimb dand araniŋgambim.

Pol Kuyip Ma Am Niŋak Minim Ak Aŋgak

12 Chinup tep gip ak, Gor chinup kond mindakniŋ, timey ma gipun. Nimbip akaŋ, biynimb gunap kuyip timey giy akaŋ, minim yesek aŋgiy ma gipun. Pen chin key mindrep ma gipun; Gor chinup simb niŋiy diy, gos ñamb, mindrep gipun. 13 Pen minj nimbip tikpun gok, minim bak okok rek aŋgiy ma tikpun; riyt giy, miseŋ yimb niŋniŋgiy aŋgiy tikpun. 14 Miñiy keykey rek mindpun ak pen, chinup tep giniŋgamb ak; chinup niŋrep gem mey, Biyomb chin Jiysis winiŋgamb ñin ak nan-giy, chin nimbip niŋon tep giniŋgamb; nimb pen chinup niŋem tep giniŋgamb. 15-16 Kun anep mey, Masedoniya ma amninik ñin ak, gos bap niŋiy aŋgnik, “Yand Masedoniya biynimb kuyip minim aŋgniŋg, am nimbip niŋiy amnim; pen andkind apiy Jiwdiya amniŋg, kinjeŋ par nokom kun anep apiy, nimbip tip ak niŋyiŋg, apiy pandiknim. Kun gen mey, nimb niŋem tep gakniŋ, yip pen keñmaŋgiy gunap ñem ñimbyiŋg, Jiwdiya amnim aŋgnik.” 17 Gos kun ak niŋiy mey, nimbip minim piŋiy yoknik ak pen, kisen ma ninik. Ginik kun ak, yip pen aŋgniŋgambim, “Bi par ak nup key tep gip ar ak kindik giy, giniŋgayn giniŋgayn aŋgiy, minim anep aŋgip aŋgniŋgambim.” Yip bi minim ñiŋg nep pikraŋgip aŋgnimimb rek ayip ak pen; 18 yand Gor Biyomb niŋind yimb aŋgip ak ker mindpiyn rek, yergiy monmon ginim. 19 Salas, Timotiy, chin yakam nimbip Gor Ñinuk Jiysis Krays nup minim aŋgñinuk rek, nup niŋbim; nuk bi minim ñiŋg pikep bap ma mindip. Nuk yaw aŋgiy, kisen pen mer ma aŋgip. Minim yerip aŋgip ak, aŋgip rek nep gip. 20 Nop minim nuk yerip yerip aŋgak ak, Ñinuk Jiysis Krays apiy, maŋgiysek gip. Gip kun ak niŋiy, Gor nup tep aŋgiy, yimb dand aranimbun. 21 Nuk nep gek, chin kamb sek Krays nup chiŋgrep gipun. Nuk nep mey, chinup biynimb yand key yimb aŋgiy, 22 pisnep diniŋgamb rek Kawnan nuk ak yokek, ap chinup bak ayek mindpun. Kun gek mey, chinup aŋgak aŋgak rek maŋgiysek giniŋgamb aŋgiy niŋrep gipun.

23 Yand nimb Koriyn kay mindenimbik ak niniŋg genik ak pen, kayaŋ ak amiy minim yomb aŋgen, kosyam mindenimimb rek ayek niŋiy, nimbip simb niŋiy ma ninik. Gor nuk niŋimb; yesek ma aspiyn. 24 Pen minim yip anep kindik giniŋgambim aŋgiy gos ak ma niŋbiyn. Nimb key Krays nup gosimb niŋiy, nup chiŋgiy mindpim ak mey, yand am minim gunap sek aŋgen, niŋrep giy tep gakniŋ mindeniŋgambim aŋgiy apiyn.

2

1 Pen yand gos bap niŋiy aŋgnik, “Tip ak am kuyip niŋiy, minim kilis aŋgen, kuyip simb ginimuŋ rek ayip ak; ma amnim aŋgnik.” 2 Pen nimbip gen simb gek, an pen mindiy yip geniŋgamb miñmiñ giniŋgayn? Biynimb kun ak rek bap ma mindeniŋgambay. 3 Kun ak niŋiy mey, nimbip minj tiknik. Amjakiy nimbip niŋen, yip tep giniŋgamb biynimb gok, niŋen simb giniŋgamb ak, tep ma giniŋgamb aŋgnik. Yenen, yand niŋbiyn: yip simb gek, nimbip simb giniŋgamb; yip tep gek, nimbip tep giniŋgamb. 4 Minj tiknik kun ak, mindmaŋgiy yip ak piŋiyñiy ayek, gos par ayiŋg, siy ñiŋg tikyokyiŋg tiknik. Nimbip miker yomb ginimuŋ aŋgiy ma tiknik; nimbip wasemb yimb aypiyn ak niŋnimimb aŋgiy tiknik.

Bi Tap Timey Gak Anup Niŋiy Kirginimimb

5 Yand niŋen, bi gek miker yimb gak ak; yip ma gak, nimbip gak. 6 Pen nimb maŋgiysek rek nup kirpik ak; miñiy kun ma ginimimb. 7 Miñiy timey gak kun ak niŋiy kirgiy, nup minim sayn aŋgnimimb. Yenen: kun ma gem, simb gek apyap piknimuŋ rek ayip. 8 Kun ak nup wasemb aypun ak aŋgem, nuk niŋrep ginimuŋ. 9 Nimbip minj tiknik ak; nimb key minim kun ak tuŋgasikrep giy, mindrep giniŋgambim akaŋ aŋgiy, tiknik. 10 Pen biynimb nimb kayaŋ okok timey gey, minim yand rek, akniy niŋiy kirginim. Minim kun ak nimbik key ak mey, kuyip niŋiy kirginimimb. Pen minim yip rek gunap mindonimuŋ; akniy aŋgem apek, Krays yip niŋmindip rek, niŋiy kirginim. 11 Pen kilis giy, niŋiy ma kirgoniŋgambun, Seytan chinup gek, apyap pikjun rek ayip. Seytan per gen apyap pikniŋgiy aŋgiy niŋimb ak niŋbun.

12 Pen Krays minim tep ak, Trowas biynimb kuyip aŋgñiyn aŋgiy, Trowas amenik, Krays yip kinjeŋ yomek, woŋg nup ak miñmon kun ak ginim rek ayak ak pen; 13 mam Taytas, nimb Koriyn kay yerer giy rek mindenimbik minim ak ma dand apek, gos yomb kun ak niŋiy, Trowas biynimb kuyip nimb mindem aŋgiy, nup niŋniŋg miñmon Masedoniya amninik.

14 Kun ak Gor gip rek niŋiy, nup tep yimb apiyn. Ñinuk Krays nup yokek, ap Seytan nup di talak miŋgan nuk okok ay chinup dak. Diy, biynimb yip gosimb niŋbay guniy kuyip, dam Bapiy nup opriyŋ kuyrep wip rek bap ñinim aŋgiy, chinup dand namb amnakniŋ, biynimb kim amniŋgambay gok sek, kurginiŋgambay gok sek kuy kun ak niŋbay. 15-16 Biynimb Krays kasin giy kim disap gok; kuy kun ak niŋiy, kuyrep perper mindonjun ak wip aŋgiy, minim chinup ak dipay. Pen biynimb Gor nup ma diy, pisnep chip tikniŋg gipay gok nep; kuy nokom kun anep niŋiy, ak chip kuy rek wip aŋgiy kirpay. Kun gip kun ak, minim tep ak ñiñloŋ ayep ker mer: niŋrep giy aŋgñemb. 17 Chin biynimb kuŋaynep Gor minim aŋgñiyiŋg, maniy tap gok diniŋgambun aŋgiy aŋgñimbay rek, ma gipun. Krays yip mindiy, Nop niŋmindakniŋ, minim yipund giy ak nep aŋgñimbun.

3

1 Pen minim aspun kun biy aŋgñirep gipun rek, kuyip aŋgon chinup diniŋgiy aŋgiy ma aspun. Chin biynimb nimb ma niŋbim gunap rek kun gipnup. Pen biynimb gunap chinup ma niŋey nimbip aŋgiy minj tikñem, dam kuyip ñimbnup. 2 Pen minj chin rek mey, nimb mindpim. Gos chin niŋbun ak; nimbip minim aŋgñon niŋiy dipim ak mey; biynimb okok nimbip niŋiy, chinup bi yerip rek ak niŋbay. 3 Minj kun ak, tap ñiwkil gep ak diy, kamb pis band ar ak tikpay rek ma aspiyn. Minj kun ak Krays nup woŋg gonuk, nuk key Gor Kawnan anup aŋgek, minim tep nuk ak gosimb nimbip namb ak tikak.

4 Pen minim aŋgñirep gipun rek aspun kun ak, Nop Gor mindakniŋ, Ñinuk Krays gak ar ak aspun. 5 Chin key gon amnimuŋ rek ma ayip; Gor nep mey chinup kond mindakniŋ gon amimb. 6 Nuk nep gek, chin bi woŋg tep nup gipun gok mindiy, minim kisen giniŋgayn aŋgiy aŋgayak ak, dand amiy, biynimb gok kuyip aŋgñimbun. Minim aŋgayak kun ak, low minim kamb pis ar ak tik ayek per apay ak mer; Kawnan nuk anep aŋgak. Low minim ar ak giy kumniŋgambun, pen Kawnan nuk gos ñakniŋ gon amek, perper mindeniŋgambun.

7 Low minim kun ak, Gor kamb pis band ar ak tikek, Mosis dand owakniŋ, melik tep yimb ak gek, Yisrel biynimb Mosis nup niŋniŋgiy rek ma ayak. 8 Pen Gor Kawnan gip ar ak, biynimb kuyip aŋgñon, minim kun ak dey, nuk kuyip key yimb gek, melik tep Mosis nup gak ak tap yikop rek ayip. 9 Kor niŋniŋgambay low minim ak chinup yokniŋg, key yimb gakniŋ yokak ak; niŋind suŋ-tep mindeniŋgambun minim ak yokek apek niŋnukniŋ, chinup key yimb gip. 10 Mosis low minim aŋgñak ñin kun ak, melik yomb gak ak pen; minim nuk kisenimb ak sup melik rek pikmindakniŋ, nindnimb ak melik ma mindip rek ayip. 11 Minim per ma mindonimuŋ ak, kilis yip niŋyaŋ aŋgiy yokak ak; minim nuk perper mindeniŋgamb ak aŋgñinukniŋ, niŋind key yimb ar ak gip.

12 Kun ak chinup direp giniŋgamb rek niŋiy, minim tep nup ak aŋgñiniŋg ñawil ma diy, monmon aŋgñimbun. 13 Mosis gak rek ma gipun. Nuk low minim ak aŋgñakniŋ, jomluk nuk ak melik yimb giy, pen yep won bap mindiy, sikoy gek wakniŋ, gisap kun ak ma niŋniŋgiy aŋgiy, wandbis band ak di jomluk yiwgak. 14-15 Pen Mosis nup nep ma gak, Jiwda biynimb gok kunep wandbis band rek, gos timund kuyip kom kom giy mindakniŋ, gos yipund giy niŋniŋgiy rek ma ayak. Gor minim nuk nind giniŋgayn aŋgiy aŋgayek tikyak ak riyt giyakniŋ, minim aspay mey ak aŋgiy ma niŋyak. Miñiy kunep riyt gey niŋiy, ma niŋbay. 16 Pen Biyomb ak nup gosimb niŋey, nuk gek gos kuyip paŋgyikek, aŋgak aŋgak rek niŋniŋgambay. 17 Biyomb chin ak nuk Kawnan ak mey, chin yip mindakniŋ, miker kuyip gip kun ak rek ma gip. 18 Biyomb ker mindpun rek, gos chin ak yipund giy amek, melik nuk ak chinup niŋimb. Niŋakniŋ, galas asdal ak gip rek, Kawnan nuk sek mindon biynimb gok niŋiy, nup ker mindpun ak niŋbay. Pen melik nuk ak chinup niŋakniŋ, nuk mindip rek mindon amjap.

4

Chin Yikop Man Tiyn Rek Mindpun

1 Gor key chinup simb niŋiy diy, woŋg kun biy aŋgayek gipun ak; gos miker gunap ma niŋbun. 2 Weygiy gipay ar ak sek, nambiŋ gakniŋ gipay ar ak sek ma gipun. Gor minim aŋgñiniŋg; minim chin key gunap sesek aŋgun aŋgiy ma apun. Yerer gipun gok yesek ar ak ma gipun. Biynimb gok chinup niŋiy, yipund giy nep gon amjap ak niŋniŋgiy aŋgiy, Gor chinup niŋmindakniŋ, minim nup ak yipund giy nep aŋgñimbun. 3 Minim kun ak biynimb ma niŋun apay gok nep, ma niŋiy, miñmon timey ak amniŋg gispay. 4 Gor nup gosimb ma niŋiy, Seytan nup biyomb chin aŋgey, windin kuyip ak koy gek, Krays melik tep minim ak ma niŋiy, nuk Nop Gor rek mindip ak ma niŋiy, gipay. 5 Pen minim chin key ma aŋgñimbun; Biyomb chin mey Krays nep aŋgiy, beŋ nup okok mindiy, nimbip direp gipun. 6 Nind kisyimnamb okok, Gor melik gaŋ aŋgek, day melik gak. Gak kun ak rek, namb chinup biyaŋ melik tep nuk ak, gaŋ aŋgek gip ak mey; miñiy biynimb gok chinup niŋiy, Jiysis Krays melik tep ak niŋbay.

7 Chin biynimb yikop man tiyn rek ak pen, Gor gek melik tep diy mindpun ak; kilis chin key mer; Gor kilis diy kun giy mindpun ak niŋbay. Miker keykey apiy, 8 chinup aybirikniŋg rek gip ak pen, siliŋg ay ambun. Kinjeŋ chin amemb ak ma mindek, yerginjun aŋgiy niŋmindon, kinjeŋ miŋgan nokom bap yikek, amiy kim ambun. 9 Chinup yukpay ak pen, Gor chinup ma kirgip. Chinup pikayon kumyaŋ aŋgiy pikpay ak pen, gamb nep pikpay. 10 Jiysis nup pikyakniŋ, gos kuŋay ma niŋak rek, chinup kunep giyakniŋ, gos kuŋay ma niŋbun ak mey, nup ker mindpun ak miseŋ niŋbay. 11 Kun ak lum ar biy mindnukniŋ, Jiysis ker mindpay aŋgiy chinup pikayniŋg nep gipay. Pen gipay kun ak, biynimb gok Jiysis yip mindpun ak niŋrep giy, gunap nup dipay. 12 Kun ak chinup minek minek kumemb rek ayip ak, nimb gunap minim tep ak niŋiy, perper mindeniŋgambim.

13 Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Gor nup gosimb niŋbiyn rek kun aŋgnik aŋgyak.” Kun ak rek, chin kunep nup gosimb niŋiy, minim aŋgñimbun. 14 Gor Ñinuk Jiysis nup gek tip tikjakak rek, chinup kunep gek tikjakoniŋgambun; dam ñiyiŋg, biynimb nip guniy aŋgniŋgamb. 15 Kun ak miker diyiŋg; kosyam mindyiŋg gipun kun ak, nimbip nen kun gipun. Kun gon mey, biynimb kuŋaynep minim nup ak diyiŋg; Gor nup tep aŋgyiŋg giyakniŋ, yimb nup ak yiy ar biyoŋ araniŋgamb.

Nup Gosimb Niŋiy Gos Sek Mindpun

16 Kun ak ñin tomb chin sayn giyownimuŋ rek ayip ak pen; Gor chinup minek minek kilis ñakniŋ mindpun ak, gos yomb kun ak ma niŋbun. 17 Miker keykey dipun kun gok tap yomb mer; yikop won bap nep chinup giniŋgamb. Pen am nuk yip mindiy, perper mindrep giniŋgambun. 18 Lum ar biy mindiy, mindrep gun aŋgiy ma niŋbun: am Gor yip mindiy, perper mindrep ginjun aŋgiy niŋbun.

5

1 Chin niŋbun: mumbwak chin miñiy mindip biy, korip bandak band rek mindip. Pen korip kun ak tuŋgwaniŋgey akaŋ, wor ay yapek, Gor korip chinup kisenimb perper mindeniŋgamb bap gayeniŋgamb, nuk yip per mindoniŋgambun miñmon nuk biyoŋ. 2 Korip kisenimb kun ak, chech rek ayjun aŋgiy, miker gakniŋ kond mindpun. 3 Chinup chech rek ayñeniŋgamb mey; daynep ma mindeniŋgambun. 4 Mumbwak nindnimb ak sek mindiy, miker gakniŋ mindpun ak pen; kirgiy, yikop mindonjun aŋgiy ma niŋbun: semb biyoŋ perper mindeniŋgamb mumbwak ak dinjun aŋgiy niŋbun. 5 Gor nuk key mumbwak kisenimb diniŋgiy aŋgiy, Kawnan nuk anup yokek apek yip mindpun ak mey; tap gunap aŋgak gok, aŋgak rek giniŋgamb ak niŋrep gipun.

6 Kun ak per gos sek kond mindpun. Mumbwak nindnimb ak sek mindiy mey, Biyomb chin ak yip ma mindpun. 7 Miñiy nup chiŋgiy gosimb niŋyiŋg mindpun ak pen, windin ma niŋbun. 8 Chinup giniŋgamb rek niŋiy, tep gip ak mey; mumbwak nindnimb ak kirgiy, mumbwak kisenimb ak diy, am korip miñmon chin yimb biyoŋ mindonjun aŋgiy niŋbun.

9 Kun ak gos yomb chin ak mey; biy mindiy akaŋ, am nuk yip mindiy, nup tep ginimuŋ ar ak nep ginjun. 10 Yenen: chin maŋgiysek am Krays windin yirik ar ak amon, mumbwak biy mindiy tep gipun akaŋ yergiy rek gipun ak niŋiy, pen kun ak rek ñiniŋgamb.

Miñiy Gor Yip Jimñiy Mindonjun Rek Ayip

11 Biyomb chin ak, Bi jel gip ak niŋiy, biynimb gok kuyip minim aŋgñirep gipun. Chin bi yerip rek mindpun ak, Gor niŋrep gip; nimb kunep yip niŋbim rek ayip. 12-13 Pen gos chin niŋbun ak; nimb chinup bi yerip rek ak niŋrep giy mey, biynimb yimb kiyk key dand araniy mindrep ma gipay gok yip, penpen aŋg amiy apiy ginimimb rek ayniŋgamb. Pen minim apun kun ak, nimb aŋgniŋgambim; sakiy ayek, yimb kiyk key dand aranyiŋg aspay aŋgniŋgambim ak pen, ak mer. Chin aspun ak; nimb minim kuyip ak kirgiy, minim chin apun ak diy mey, Gor nup minim ak niŋrep giy, yimb nup dand aranimimb aŋgiy aspun. 14 Krays chinup wasemb ay kumek mey; gos chin ar ak key niŋiy ma gipun. Bi nokom yimb ak chinup nen kumak rek, chin maŋgiysek yip kumnuk rek ayip. 15 Kun ak miñiy tikiy, mindmaŋgiy chin lim giniŋgamb ar ak ma giy, chinup key tep giniŋgamb ar ak niŋiy ma ginjun; Biyomb chinup aŋgiy kumiy tip tikjakak ak, niŋek tep giniŋgamb ar ak nep ginjun.

16-17 Biynimb Krays nup chiŋgipay gok, nind mindyiŋgipay rek ma mindpay; kim kisenimb ar ak mindpay. Kun ak biynimb yikop gok gos niŋbay rek niŋiy; biynimb gok tep, biynimb gok timey aŋgiy ma niŋjun. Krays nup nind gos yesek ar kun ak rek nep niŋnuk ak pen, miñiy niŋbun: nuk bi tep yimb mindip.

18 Chin kim kisenimb mindpun kun ak, Gor nuk nep gek mindpun. Nind biynimb ñaŋgep nuk mindonuk ak pen, kisen Ñinuk Krays nup yokek apiy, chinup di Nop Gor yip jimñiy ay, biynimb gunap sek yand yip jimñiy mindeniŋgiy aŋgiy, chinup woŋg nuk ak aŋgayek gipun. 19 Biynimb gok yand yip jimñiy mindeniŋgiy aŋgiy, chinup aŋgayek mey, biynimb gok kuyip apun, “Gor Ñinuk Krays nup chinup nen aŋgiy, aŋgek apiy kumak ak mey; timey gipun ak niŋiy kirgiy, chinup biynimb miñmon keykey mindpun rek disap. Kun ak nup ker apem nimbip dek, nimb kunep nuk yip jimñiy mindeniŋgambim apun.”

20 Chin mey, bi namb nimb; Gor minim nup ak niŋiy, nimbip aŋgñimbun. Minim nimbip nembnemb giy rek aspun ak, Gor minim nuk key chinup yokip ak aspun. Kun ak nimb nup ker apiy, nuk yip jimñiy mindenimimb. 21 Pen tap siy tap timey gach ak chinup biynimb maŋgiysek chiŋg dek, Gor yip jimñiy mindep rek ma ayek, Ñinuk tap siy tap timey bap ma gak ak yokek apiy, tip chinup ak diy kumek mey; nup chiŋgipun rek, Gor biynimb suŋ-tep yand aŋgip.

6

1 Kun ak Gor yip jimñiy woŋg gipun rek, nimbip minim kilis giy aŋgiy aspun: Gor nimbip simb niŋiy, Krays nup yokek apiy dak ak mey, nup ma kirginimimb aspun. 2 Gor aŋgak:

“Minim kun ak rek niŋnim aŋgiy mindenik ñin ak, yip aŋgniŋenak niŋnik. Nip dinim aŋgiy mindenik ñin ak mey, nip dinik aŋgak.”

Kun aŋgak ak niŋbun; miñiy ñin biy Gor chinup simb niŋiy diniŋgamb. Miñiy ñin biy nup chiŋgiy mey, kim amniŋgambun.

3 Nup woŋg giñimbun ak amrep ginimuŋ aŋgiy, niŋrep giyiŋg gipun. Biynimb gunap niŋiy gos gunap apek, apyap pikniŋgambay ar ak ma gipun. 4 Pen yerer gipun ak, Gor nup woŋg gispun ak niŋniŋgiy aŋgiy, miñ tep ar ak nep gipun. Kun ak woŋg nup ak ma kirpun. Miker diy, kosyam mindiy akaŋ, yerer gek; gos kun ak ma niŋbun. 5 Chinup ñin gunap tapin pikpay; ñin gunap kalambis aypay; ñin gunap kinrep ma gipun; ñin gunap yiwan kinbun. 6 Pen mindrep giy; niŋrep giy; miluk ma niŋiy; biynimb direp giy; Gor kawnan yip mindiy; biynimb wasemb yimb ay, 7 minim niŋind yimb nep aŋgiy, Gor kilis ñakniŋ woŋg gipun rek; woŋg nup gipun ak niŋniŋg niŋniŋgambay. Chin Gor bi suŋ-tep nuk ak mey, chim kandiŋ tap gok ñin pis pis ñakniŋ, Seytan yip penpen gipun. 8 Biynimb gunap yimb chinup dand aranimbay; gunap dand apyowpay. Gunap chinup minim tep apay; gunap minim timey apay. Chinup bi yesek aŋgep aŋgiy niŋbay ak pen, chin bi minim niŋind nep apun. 9 Chinup ma niŋbun apay ak pen; niŋrep gipay. Kumbun rek ayip ak pen; kim mindpun. Tapin pikpay ak pen; ma kumbun. 10 Miker yomb gip ak pen; tep gakniŋ mindpun. Simbgeprek mindpun ak pen; chin gipun rek, biynimb kuŋaynep mindrep gipay. Tap ma mindip gok mindpun ak pen; Gor chinup kond mindakniŋ, mindrep giyiŋg gon amjap.

11 Koriyn biynimb. Nimbip mindmaŋgiy aypun rek, minim gunap weygiy ma aspun, miseŋ yimb aspun. 12 Nimbip mindmaŋgiy aynuk ak, kun giy nep mindip ak pen; chinup mindmaŋgiy ayiŋgipim miñ ak dam akay yokpim. 13 Chinup ma kirginimimb; nimbip gipun rek, chinup mindmaŋgiy aynimimb. Nimbip niŋen ñapan yand rek ayek kun aspiyn.

Biynimb Gor Ker Ma Mindpay Gok Yip Ma Yiŋgoŋg Ginimimb

14 Biynimb Gor nup gosimb niŋbay gok, biynimb yikop gok yip minim aŋg ar nokom ay, gey amnimuŋ rek ma ayip. Biynimb mind tep gipay gok, yergiy biynimb mindrep ma gipay gok yip, jimñiy gey amek tep giniŋgamb? Pen biynimb melik pis okok mindpay gok, yergiy biynimb kisyim pis okok mindpay gok yip, jimñiy mindeniŋgambay. 15-16 Krays yip, Seytan yip minim aŋg ar nokom ma ayniŋgayr. Biynimb Gor ker mindpay gok yip, biynimb yikop gok yip, gos ar nokom ma niŋniŋgambay. Chin biynimb nup ker mindpun gok, korip mindep nuk ak mindpun. Pen chin Gor korip mindpun gok sek, tap yikop aŋgniŋbay korip mindpay gok sek minim bap aŋg ar nokom ay, gon amnimuŋ rek ma ayip. Gor nuk key aŋgak,

“Yand namb kuyip okok mindiy, Biyomb kiyk ak minden, kiyk pen biynimb yand mindeniŋgambay aŋgak.”

17 Kun ak nuk aŋgip, “Kuyip kirgiy keynep mindiy, mindrep ginimimb. Tap asiŋ gok ma wilikem, nimbip diniŋgayn. 18 Den mey, Nap nimbik yand minden; nimb ñi pañ yand gok mindeniŋgambim aŋgip.” Biyomb gin yimb ak kun aŋgip.

7

1 Buŋgiy tep yand gok. Gor chinup giniŋgayn aŋgiy minim aŋgayak kun ak, nup aŋgniŋon; timey gipun gach ak sek, gos timey niŋbun gach ak sek wiykyokek, nup pirikiy tap asiŋ gok pisnep kirgiy, biynimb suŋ-tep nuk gok mindenjun.

Pol Miñmiñ Gak

2 Chin biynimb nimbip bap, yesek aŋgiy, timey giy akaŋ, monmon giy ma ginuk. Kun ak chinup wasemb aynimimb. 3 Nimbip aŋg sikoy giniŋg ma aspiyn; nind aŋgnik rek, nimbip niŋen tep gip rek, jimñiy mindpun. Kim mindiy akaŋ, kumniŋgambun ak, jimñiy nep mindeniŋgambun. 4 Nimbip gos gunap ma niŋbiyn, tep gakniŋ mindpiyn. Chinup miker yimb gisap ak pen, miñmiñ giyiŋg mindpiyn.

5 Pen chin miñmon Masedoniya amjaknuk ñin ak, won bap yikop ma mindonuk: miker keykey mindiy, penpen ar keykey aŋgeyak, gos yomb ak niŋnuk. 6 Pen Gor bi tep biynimb direp gip ak, Taytas nup yokek apek, yip tep yimb gak. 7 Nuk biy apiy, nup yerer gipik ak sek, gosimb yip niŋiy simb gakniŋ kond mindenbik minim ak sek aŋgek, yip tep yimb gak.

8 Minj tiknik ak niŋem, nimbip simb yimb gak ak pen; yand gos yomb kun ak ma niŋbiyn. Minim kilis aŋgiy tiknik kun ak niŋem, simb gak ak pen; ak yikop won nokom bap nep gak. 9 Kisen mey, namb chin biy miñ timey ar ak ma ginjun aŋgiy kirpik ak, yip tep gip. Yand niŋbiyn: nimbip simb gak kun ak, Gor ginimuŋ aŋgiy niŋak rek nep gak ak mey; minj tiknik kun ak, niŋind kun giy tiknik. 10 Biynimb miñ timey ar ak giy, “Gor nup yenen kun gipun aŋgiy” kirpay gok, nuk yip mindiy kim mindeniŋgambay. Pen biynimb Gor nup gosimb ma niŋiy yikop nep simb giniŋgamb gok, yergiy kim amniŋgambay? 11 Pen nimbip simb gak kun ak, Gor gek gos niŋrep giy apik, “Pol nup direp ginjun. Namb chin biy yenen monmon gispay? Chin timey ma gipun ak, biynimb gok niŋrep giyaŋ aŋgiy apik.” Kun ak minim aŋg ar nokom ay, bi timey gak anup gos ñinjun aŋgiy gispim. Kun ak tep yimb gispim. 12 Nimbip minj tikyoknik ak, bi tap siy tap timey gak anep akaŋ, binuk monmon gak anup aŋgiy ma tiknik; nimbip gos niŋiy, Gor niŋmindakniŋ, chinup direp gipim rek, key niŋrep ginimimb aŋgiy tiknik. 13 Pen minj kun ak niŋiy, chinup direp yimb gipim ak mey, tep gip.

Pen Taytas nimbip am niŋiy apiy kesim dek, nup tep yimb gak rek chinup kunep gak. Nup direp gipik ak mey, miñiy gos yomb ma niŋimb. 14 Nup direp giniŋgambim aŋgnuk rek nep gipik ak mey; chinup nambiŋ ma gisap. Minim nimbip apun gok, per niŋind gok nep apun rek, minim nup aŋgnuk ak, kunep niŋind yimb nep aŋgnuk. 15 Pen Taytas am nimbip minim aŋgek, nimb jep diyiŋg minim kun ak diy, nup direp gipik ak; nimbip niŋek tep yimb gip. 16 Pen miñiy niŋrep gipiyn: nimb ar bap key ma giniŋgambim; mindrep giniŋgambim. Kun ak yip key tep yimb gip.

8

Masedoniya Biynimb Opriyŋ Yomb Yomb Rek Ñiyak

1-2 Pen mam ay sikop. Biynimb Krays ker Masedoniya propens mindpay gok, tap kiyk kuŋay ma mindek, kosyam mindeyak ak pen; Gor kuyip gos tep ñek, opriyŋ monmon ñiyak. 3 Maniy kiyk kuŋay ma mindek ak pen; ñiniŋgiy rek namb ak kirgiy yomb yomb ñiyak. Gos kiyk key niŋiy, 4 chinup nembnemb giy, Jiwdiya biynimb Gor ker mindiy, yiwan yomb gek yikop mindpay gok kuyip, maniy ñinjun aŋgiy ñiyak. 5 Pen giyak kun ak, giniŋgiy aŋgnuk rek nep ma giyak. Gor giniŋgiy aŋgip rek nup di nind ay, chinup bi woŋg nup gipun gok sek direp giyiŋg, opriyŋ kun ak ñiyak. 6 Pen Taytas nind am nimbip aŋgek, nimb kunep opriyŋ ñiniŋg gembik rek, nup apiyn, “Am kuyip kond mindenimin; opriyŋ di nan-giniŋg gispay kun ak nan-giniŋgiy apiyn.” 7 Nimb mey, Gor nup gos niŋrep giy, minim niŋrep giy, biyimb aŋgñirep giy, biynimb direp giy, chinup wasemb ay gipim ak; miñiy Gor nup direp gun aŋgiy niŋbim rek, Jiwdiya biynimb gok kuyip simb niŋiy, tap opriyŋ ak monmon ñinimimb.

8 Pen nimbip nembnemb giy ma aspiyn. Gor nup wasemb yimb aypim akaŋ aŋgiy, biynimb gunap tep gakniŋ gispay rek aspiyn. 9 Krays chinup simb niŋiy gak rek niŋbim. Miñmon nuk ak mindiy, mindrep gak ak pen, nimbip aŋgiy mindrep gak kun ak kirgiy, biy apiy bi yimgeprek yimb ak mindek. Kun gak rek, nimb mindrep gep ak dipim. 10 Simiy nind ak, nimb gos tep niŋiy, Jiwdiya kay kuyip opriyŋ ñinjun apik. Kun ak nimbip aspiyn; 11 tap mindonimuŋ gok bilok ay, kuyip ñemb rek ak miñiy pisnep ñinimimb. 12 Gor nup tep gip ak, opriyŋ monmon ñinjun. Pen monmon ñinjun aŋgiy, siskoy nep ñemb rek ayek, gos yomb ma niŋjun. Gor tap chin mindip gok nep ñin paŋgniŋgamb; ma mindip gok sek ma ñin paŋgniŋgamb.

13 Biynimb maniy ñiniŋgambim gok mindrep gey; nimb pen kosyam mindenimimb aŋgiy, ma aspiyn. 14 Tap nimb mindip rek, kuyip gunap bilok ñem mey; kisen tikdinimuŋ ñin ak, nimbip pen ñiniŋgiy. Kun giy, kiy yip andip andip rek mindeniŋgambim. 15 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb tap mana apay ak kuŋaynep yipruŋg diyak gok niŋey, yomb rek ma ayek; key ñiŋniŋgiy rek ak nep mindek. Pen biynimb sikoy rek diyak gok kuyip kunep, ma tikdak aŋgyak.”

Taytas Nup Miñmon Koriyn Yokak

16 Gor Taytas nup gos tep ñek, yand nimbip direp ginim aŋgiy niŋbiyn rek nep niŋimb ak; Gor nup tep aspiyn. 17 Taytas am kuyip niŋiy owan aŋgen, nup key tep gip rek, nimbip ker jap. 18 Pen bi tep chin bap sek, Taytas yip yoksipun. Bi kun ak nuk minim tep woŋg ak giy, miñmon sikoy keykey okok aŋgñiraŋgakniŋ, nup tep yimb apay. 19 Nup aŋgyak chinup kondey, opriyŋ maniy di nan-giniŋgambay gok dand Jerusalem amiy, biynimb simbgeprek gok kuyip ñon mey, Gor nup yimb ak araniŋgamb. 20 Pen opriyŋ yomb kun gok niŋrep giy ma dand amoniŋgambun; ayrep giy ma dand ambay aŋgniŋgiy rek ayip. 21 Bi maniy siydep rek ma mindpun ak Gor niŋimb; pen niŋrep giy dand amon, biynimb gok kunep niŋniŋgambay.

22 Pen mam chin bap sek yoksipun. Nup per tep gakniŋ woŋg gip ak, niŋrep gipun. Nimbip gos niŋimb ak mey, tep yimb gakniŋ jap. 23 Buŋgiy Taytas nup yoksipun ak, yand yip woŋg jimñiy giy, nimbip minim aŋgñirapur. Pen binuk yip japiyr omiŋal ak, Krays nup yimb dand aranimbiyr rek, Krays biynimb nuk Masedoniya propens namb okok woŋg kun ak aŋgayey, yip japiyr. 24 Pen kayaŋ ak amjakey, kuyip wasemb yimb ay direp ginimimb. Kun gem mey, minim kun ak yomb amek, biynimb Gor ker mindpay miñmon keykey okok niŋiy aŋgniŋgambay, “Pol Koriyn biynimb Gor ker mindpay gok kuyip, yimb dek aranimb ak, niŋind nep gip aŋgniŋgambay.”

9

Biynimb Gor Ker Mindpay Gok Direp Ginimimb

1 Pen biynimb Gor ker mindpay gok direp ginimimb aspiyn minim ak, nimb key niŋrep gipim. 2 Nimb Akaya propens mindpim gok, simiy nind ak, opriyŋ kun ak gos key niŋiy ñiniŋg gembik; yand am biynimb Masedoniya propens mindpay okok kuyip, aŋgenik niŋiy; miñiy biynimb kuŋaynep opriyŋ ñispay. 3 Pen mam gunap kuyip nimbip nind yoksipiyn ak; opriyŋ dayrep gem mey, Masedoniya kay kuyip aŋgnik ak, minim nep aŋgip aŋgiy ma niŋniŋgiy. 4 Pen maniy ma nan-geniŋgambim; Masedoniya biynimb gunap poŋind amjaken, minim nep aŋgnik rek, chinup nambiŋ giniŋgamb. Nimbip kunep ginimuŋ rek ayip. 5 Kun ak mam chin gok kuyip nind aŋgyoksipiyn. Kiyk am nimb yip mindiy, maniy ñiniŋgambun apik ak, nan-gem mindonimuŋ. Kisen yand Masedoniya biynimb gunap yip amjakiy, gos nimb key niŋiy opriyŋ ñimbim ak niŋrep giniŋgambay.

6 Nimb niŋbim: biynimb tap yiŋ kuŋay ma yimbay gok, tap kuŋay ma mindeniŋgamb; biynimb tap yiŋ kuŋay yimbay gok nep, tap kuŋaynep mindeniŋgamb. 7 Kun ak nimb biynimb nokom nokom mindpim rek, gos key niŋiy opriyŋ ñinimimb. Yiruk gakniŋ ma ñinimimb. Biynimb gunap nimbip nembnemb gey niŋiy, ma ñinimimb. Key niŋbim rek, tep gakniŋ ñinimimb. 8 Pen Gor Biyomb mindip ak nimbip bilesiyŋ ñiniŋg, tap tikdiniŋgamb rek nep ma ñiniŋgamb; gos nuk key niŋiy, tapin ñinimuŋ rek mindip. Kun ak mey tap nimb kuŋaynep mindakniŋ, woŋg tep nup ar keykey minek minek ginimimb rek ayniŋgamb. 9 Minim kun ak rek, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb an biynimb simbgeprek gok kuyip, tap monmon ñiniŋgambay ak, Gor biynimb tep yand aŋgiy, niŋyiŋg nep mindeniŋgamb aŋgyak.”

10 Gor chinup per tap yiŋ ñiy, keñmaŋgiy ñiy gip ak; nimbip tap yiŋ kuŋay yimb ñiniŋgamb. Pen nuk gek jakrep geniŋgamb, nimb diy gunap biynimb bilok ñem mey, tep yimb ginimuŋ rek ayip. 11 Nimbip per gek, tap nimb kuŋaynep mindek, monmon ñemb rek ayniŋgamb ak mey; tap ñiyiŋg mindem, chin dand amiy biynimb gunap ñon, Gor nup yimb ak dand araniŋgambay.

12-13 Gor nup chiŋgiy, direp giniŋgambim kun ak, biynimb gok sek direp geniŋgambim mey; Gor nup yimb ak dand aranyiŋg aŋgniŋgambay, “Kiyk Krays minim tep ak pisnep diy, chinup monmon ñiy, biynimb okok kuyip monmon ñiy gipay ak; nip tep yimb aspun aŋgniŋgambay.” 14 Pen Gor nimbip simb niŋiy direp yimb gip rek niŋiy, gos kiyk am nimbip kom kom gek tep gakniŋ, Gor nup aŋgniŋ mindeniŋgambay.

15 Pen chinup Ñi tep yimb nuk ak monmon yokek apiy kumak ak; nup yimb dand aranjun.

10

Pol, Yip Yenen Kun Apay Aŋgak

1-2 Yand Pol nimbip aspiyn: Krays Biyomb chin ak, bi tep biynimb aŋgdep ak mindip rek, yip nembnemb gem, nimbip minim kilis ak ma aŋgnim! Biynimb nimb gunap yip apay, “Nuk ap chin yip mindiy; bi sayn, minim ma aŋgip ak pen; am par okok mindiy, minj anep tikiy, minim kilis giy aŋgip apay.” Pen minim ar bap apay, “Pol biynimb yikop mankumb biy ker gok niŋbay rek nep niŋiy aŋgip apay.” 3 Niŋind apay; mankumb biy mindpun ak pen, biynimb mankumb biy ker gok gos niŋbay rek niŋiy, minim kilis penpen aŋgep ar ak ma apun. 4 Chim yakam chin diy penpen gipun ak, Gor kilis sek mindip ak mey, Seytan boŋg kilis gayip gok am gi timey gon, biynimb pen aŋgniŋgiy rek ma ayip. 5 Gor nup gosimb ak kirgiy, yimb key dand araniŋg gipay ak pen; Gor chinup kond mindakniŋ minim aŋgon, kinjeŋ kiyk bap ma mindip ak niŋbay. 6 Kun ak nimb Koriyn biynimb Krays aŋgip rek giy mey; kisen biynimb nup alemb alemb ñimbay gok, aŋgrep gem niŋniŋgiy.

7 Nimb gunap yip niŋem, bi yikop rek ayip ak pen; niŋrep ginimimb. Nimb Krays ker mindpim rek chin kunep mindpun. 8 Biyomb ak nep chinup woŋg aŋgayek, biynimb gok kuyip kond mindpun apiyn ak, yimb nuk key dand aranjap aŋgniŋgambim ak pen, yip nambiŋ ma giniŋgamb. Pen woŋg aŋgek gipun kun ak; biynimb gok kuyip aŋgem apyap pikniŋgiy aŋgiy ma aŋgak; kuyip aŋgem mindrep giniŋgiy aŋgiy chinup aŋgek gipun. 9 Pen nimbip minj tikyokpiyn gok niŋiy, piriknimimb aŋgiy ma yokpiyn. 10 Biynimb gunap yip apay, “Nuk par okok mindiy, minj nep tikyokiy, minim kilis yimb aŋgip ak pen; biy apek niŋon, biyomb minim apay rek ma aŋgip apay.” 11 Pen biynimb kun apay kun gok niŋmindeniŋgiy. Chin amjakiy, ar bap key ma giniŋgambun; par akniy mindiy, minj tikiy apun rek nep giniŋgambun.

12 Pen biynimb, chin yomb yimb mindpun apay kun gok; kiyk yomb mindpay akaŋ, chin yomb mindpun aŋgiy piyow niŋun aŋgon, chinup jel ma gip. Kiyk apay, “Chin gipun ar ak nep yipund gip, chin nep biynimb tep yimb; biynimb maŋgiysek kayaŋ rek mindpay apay.” Apay kun ak mindrep giy ma apay. 13 Pen chin Gor woŋg ak tep gipun akaŋ, minim kun ak rek aŋgniŋg, biynimb gunap woŋg geyak, chin ap yikop ar koyoŋ ginuk ak sek, ma aŋgniŋgambun; Gor chinup bilok ayek key gipun ak nep aŋgniŋgambun. 14 Nimbip nen, Gor chinup aŋgek, chin nind nep amiy minim tep aŋgñonuk; nup ker mindpim minim ak aŋgniŋgambun. 15 Biynimb gunap miñmon nimb ak am kiñiŋ giy woŋg gey, chin ar okok apiy, miñmon biy Gor woŋg ak chin gipun aŋgiy ma aŋgniŋgambun. Pen chinup tep giniŋgamb ak; nimb Gor nup chiŋgrep yimb giy mey, woŋg chinup aŋgayak ak, nimb yip gon amrep giniŋgamb. 16 Kisen mey nimbip silawiy, am miñmon nind ma aŋgñiyak kondoŋ okok amiy, kuyip minim tep ak aŋgñiniŋgambun. Pen chin bi gunap gipay rek, yimb yomb dun aŋgiy, bi gunap woŋg giniŋgambay ar ak chin gipun aŋgiy, ma aŋgniŋgambun; key gipun ak nep aŋgniŋgambun. 17 Pen Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb miñmiñ giniŋg, Biyomb ak kuyip gek minim ma mindip ak niŋiy, miñmiñ giniŋgiy aŋgyak.” 18 Yenen: Biyomb chin ak biynimb key tep giniŋgamb gok ma diniŋgamb; biynimb nuk niŋek minim ma mindip gok diniŋgamb.

11

Bi Jiysis Minim Aspun Aŋgiy Yesek Apay Gok

1 Yand sakiy minim rek aŋgniŋgayn ak pen, minim kiñiŋ mindakniŋ aŋgniŋg gispiyn. 2 Gor nimbip wasemb ayip rek, yand kunep gipiyn. Nimbip biyn piñ mindrep giy bi nokom diniŋg gek, dam bi kun ak nup ñinik. Bi kun ak mey Krays. 3 Pen yand pirikpiyn ak; nind yimb yimb siyŋ ak tom gek, Yiyp niŋdak rek, biynimb gunap nimbip kunep minim yesek gok aŋg dand amey, gos kiyk niŋbay rek niŋiy, Krays nup gosimb nokom niŋiy direp gipim ak, kirginimimb rek ayip. 4 Yenen: nimb kuyip tip ñem, Jiysis chin ak nup minim aŋgñimbun ak ma apay; Jiysis bap key rek minim ak aŋgñey, monmon dispim. Pen Gor Kawnan ak sek, minim tep ak sek kunep, key kisenimb bap rek ak dispim.

5 Pen yand niŋen, bi Jiysis minim dand amemb nimbik kun gok biyomb; yand bi tam okok rek ma mindpiyn. 6 Minim kiyk ak, yindik yimb apay ak pen, yand apiyn rek niŋrep giy ma apay. Chin nimbip per niŋrep giy nep, aŋgñimbun ak niŋrep gipim!

7 Pen nimbip Gor minim tep aŋgñinik ak; bi gunap gipay rek, pen tap gunap ñinimimb aŋgiy ma aŋgnik. Ginik kun ak, yip bi tam okok bap aŋgiy niŋbim? 8 Nimbip woŋg giniŋg genik, Gor ker mindpay biynimb tiŋgoŋ gunap, yip maniy tap gunap ñiyak. 9 Nimb yip mindenik ñin ak, tap nimbip bap ma dinik; mam ay Masedoniya nimb wiyak gok nep, tap yip yerip tikdak gok dap ñiyak. Kisen kunep, tap nimbip gunap ma aŋgniŋniŋgayn. 10 Nimb Akaya propens mindpim gok, tap nimbip ma dipiyn rek, aŋgyiŋg nep mindeniŋgayn. Krays binuk mindpiyn rek, niŋind yimb aspiyn. 11 Pen apiyn kun ak, nimbip yiruk niŋiy ma aspiyn. Gor niŋimb: nimbip wasemb yimb aypiyn.

12 Pen maniy tap nimbip gok ma nep don, bi Jiysis minim dand amemb mindpun aŋgiy nimbip tom gipay gok, chin gipun rek nep gipay aŋgiy, aŋgniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 13-14 Bi minim yesek aŋgñimbay kun gok, Jiysis woŋg gispun aŋgiy tom gipay ak; niŋind kun gipay. Yenen: ñin gunap nop kiyk Seytan kunep; Gor enjol melik tep nuk bap rek silok ay wip. 15 Kun ak bi nup woŋg gipay gok, bi suŋ-tep rek silok ay apey, gos yomb ma niŋjun. Pen gipay kun ak, Gor kuyip yerer giniŋgamb ak, giy diniŋgambay.

Pol Gor Woŋg Giyiŋg Miker Dak

16 Yand tip ak aspiyn: nimb gunap yip bi sakiy aŋgiy, ma niŋnimimb. Pen yip bi sakiy aŋgiy niŋniŋgambim ak, yip kirgem; bi sakiy gok, yimb kiyk key dand aranimbay rek minim gunap aŋgnim. 17 Pen minim kun biy Biyomb ak gos ñimb rek ma aŋgniŋg gispiyn; bi sakiy ayek, yimb key dand aranimbay rek aŋgniŋg gispiyn. 18 Bi gunap gos key niŋiy, yimb kiyk key dand aranimbay ak, yand kunep ginim. 19 Yenen: nimb gos niŋrep yimb gipim rek, bi sakiy gok minim aŋgey, nimbip yiruk ma gip. 20 Bi yesek aŋgiy, nimbip lipiŋg dand amiy, maniy tap nimbip gok diyiŋg, nimbip monmon giyiŋg, yimb yomb dipay gok; nimbip tep gip. 21 Pen yand bi tam okok mindpiyn ak, nimb yip mindiy, tap nimbip gunap ma dinik. Pen sakiy minim rek aspiyn ak, yimb kiyk key dand aranimbay rek, yand kunep giniŋgayn. 22 Kiyk Hiybriw biynimb? Yand kunep Hiybriw bap. Kiyk Yisrel biynimb? Yand kunep Yisrel bap. Kiyk Ebraham kiñiŋ bap? Yand kunep Ebraham kiñiŋ ak mindpiyn. 23 Kiyk Krays nup woŋg gipay? Yand bi sakiy rek yimb key dand aranjipiyn ak pen; kiyk yand woŋg kilis giy, miker ar keykey dipiyn rek ma gipay. Yip ñin kuŋaynep, kalambis ayak. Ñin kuŋaynep tapin pikyak. Ñin kuŋaynep kumdam namb ay winik. 24 Jiwda kay yip ñin keykey anep mamind ak, miñ diy yinj ñin jiwiy, andikiy jiy piskind ak pikyak. 25 Rom kay kunep yip ñin keykey omiŋal nokom, kur diy pikyak. Ñin bap biynimb kuŋaynep, yip kamb jiw pikyak. Siyip taŋgenik; ñin keykey minek omiŋal nokom, siyip ak pisnep paŋg pikek amdak. Siyip timey gak ñin kun gok, minek bap tap day band bap chichiy diy, ñiŋg kas ar ak aran apyan gi minden minden, pumb saŋind amiy, kisyim apiy, miñmon yowak. 26 Per miñmon kumemb rek namb okok taŋgyiŋg, ñiŋg wilik gok tikpiyn; bi biynimb pikay tap kuyip siy dipay namb okok tapiyn; biynimb yand Jiwda yipund giy akaŋ, Jiwda mer namb okok girapiyn; biynimb mam ay apay ak pen, Krays ker ma mindpay namb okok akaŋ, dawin yomb okok akaŋ, solwara namb okok akaŋ, saŋgiy okok akaŋ giraŋgiy per mey kumbiyn. 27 Woŋg kosyam giy, wisin ma kiniy, chech ma mindiy, keñmaŋgiy ma mindiy, yiwan giy, ñiŋg nen giy, takil giy gip. 28 Pen miker bap mey, biynimb Krays ker mindpay miñmon keykey okok, mindrep gispay akaŋ aŋgiy gos yomb ak niŋbiyn. 29 Krays biynimb nuk gunap apyap pikniŋg gey, gos yomb yimb niŋbiyn. Pen biynimb gunap kuyip gey apyap pikpay ak niŋen timey yimb gip.

30 Biynimb gunap chin biynimb yomb kalrimey mindpun aŋgiy, tep gakniŋ yimb dand aranimbay ak pen; yand miñ ar kun ak ma giniŋgayn; bi tep ma mindpiyn rek, tep gakniŋ mindeniŋgayn. 31 Jiysis Krays Nop Gor, Biyomb pernep yimb dand aranemb ak, yand yesek ma apiyn ak niŋimb. 32 Yand dawin yomb Damaskas mindenik, kiyŋ Areytas binuk aŋgayek Damaskas kond mindyiŋgip ak, yip kalambis ayin aŋgiy, poliys nuk gok aŋgek, kinjeŋram okok maŋgiysek tikyak. 33 Kun giyak ak pen; mam chin gunap yip di wand yomb miŋgan ak ay, miñ tiwniŋgiy, kamb wariy kus kus giyak wiyndiw miŋgan ak lipiŋg yokey, am am man biyaŋ amiy, pirik amninik.

12

Pol Day Niŋak Minim Ak Aŋgñak

1 Yimb yand key dand aranen tep ma giniŋgamb ak pen; Biyomb chin ak, bi bap nup gek day niŋak minim ak, aŋgniŋg aŋgniŋgayn. 2 Wosrey bi yand niŋep rek Krays nup chiŋgrep gak bap, Gor dand miñmon tep semb biyoŋ amnak. Gak kun ak, miñiy simiy yin yin ayip wanjrem piskind ak. Pen bi kun ak mumbwak sek kun biyoŋ amnak akaŋ, mumbwak kirgiy Kawnan nep amnak akaŋ, ma niŋbiyn; Gor nep niŋimb. 3 Minim ar kun anep tip aspiyn. Nup dand miñmon tep biyoŋ amnak ak pen; mumbwak sek akaŋ, mumbwak kirgiy kawnan nep amnak akaŋ, ma niŋbiyn; Gor nuk nep niŋimb. 4 Pen kun biyoŋ amiy, key yimb mindek ak niŋak. Key yimb gak kun ak, biynimb aŋgñemb rek ma ayak. 5 Bi bap nup gak kun ak rek aŋgniŋgayn ak pen; yimb key dand aranbinip ak, tep ma gipkop. Minim yand key aŋgniŋg; bi kilis ma mindiy, kosyam mindpiyn rek nep aŋgniŋgayn. 6 Yimb key dand aranemb minim gunap ma mindek ma aspiyn. Pen biynimb gunap yip niŋiy, ak bi tep key mindip aŋgey, yip tep ma gipkop. Yip tep gip ak, gipiyn gipiyn rek niŋiy akaŋ, minim apiyn rek niŋiy, bi yerip rek mindpiyn ak key niŋniŋgiy.

7 Yenen: Gor yip dand biyoŋ amnak kun ak, biynimb gunap ma niŋyak, yand nep niŋnik rek, yimb yand key dand aranim rek ayek, Gor yip tap miker ñemb bap ñimb. Tap kun ak Seytan ker apiy, yip ñiw rek pinjikyiŋg mindip. 8 Biyomb ak nup ñin omiŋal nokom aŋgniŋiy, yip kun gisap rek ma ginimuŋ aŋgnik ak pen; 9 yip aŋgak, “Biynimb gok, keynep mindiy, mindrep giniŋgiy rek ma ayip ak niŋrep giy mey; kuyip simb niŋiy kond mindnikniŋ mindeniŋgambay. Kun ak gos yomb ma niŋnimin aŋgak.” Kun aŋgak ak, yimb key dand aranemb ak yip tep ma gip. Yip tep gip ak mey: bi tep ma mindpiyn rek aŋgniŋ minden, yip direp giyiŋg mindonimuŋ. 10 Kun ak Krays ker mindpiyn rek; yip aŋgjiwpay akaŋ, timey gipay akaŋ, kosyam mindiy mindrep ma gipiyn akaŋ, yip yerer gek, yand miñmiñ yimb gipiyn. Yenen kilis yand ma mindip ñin ak, Gor yip kond mindrep gip ak mey, kilis yimb giy mindenim rek ayip.

Nimbip Koriyn Kay Direp Gipiyn Aŋgak

11 Pen yand bi sakiy rek yimb key dand aranbiyn ak, nimb nep gem kun gipiyn. Yip diy, minim tep gunap apkip ak pen; yip kirgiy, bi gunap kuyip diy, minim kuyip ak dipim. Yand bi tam okok mindpiyn ak pen; kiyk biyomb yand bi sikoy aŋgiy ma niŋbiyn. 12 Nimb yip mindiy, nimbip direp yimb giy, chin bi Jiysis minim dand amemb gok gipun rek, gon amek, Gor tap gep magep gok keykey gek niŋbik. 13 Kun ak biynimb Krays ker mindpay wikan gunap kuyip, ginik ginik rek nimbip kunep gipiyn ak pen; ar nokom bap nep key gipiyn rek ayip. Ar kun ak mey: tap yip tikdak gok, yip ñim aŋgiy ma aŋgnik. Nimb niŋem; nimbip timey ginik mey, ar kun ak rek ayip. Pen nimbip tep ma ginik kun ak, niŋiy kirginimimb.

14 Nimbip nind ñin omiŋal am niŋnik, miñiy tip ak niniŋg gispiyn. Tap nimbip bap diniŋg ma niniŋgayn; nimbip nen aŋgiy niniŋgayn. Nop nonim sikop tap dayrep giy mey, ñapan nuk sikop kuyip yimaŋgiypay. Pen ñapan kiyk gok, nop nonim sikop kuyip kun ma gipay. 15 Kun ak gos yand niŋbiyn ak, nimbip nen minim tep ak aŋgñi dand amiy, maniy tap yand gok maŋgiysek yokdiniŋgayn akaŋ, kumniŋgayn ak; minim ma mindip. Pen nimbip wasemb yimb aypiyn ak niŋiy, yip pen niŋem yiruk yiruk gip? 16 Akaŋ pen, maniy tap chinup gok ma dip rek, kisen yesek aŋg dand amiy, tap chinup gok diniŋgamb aŋgiy niŋbim? 17 Nimbip bi akay rek yokiy, tap nimbip gok windin windin ay dinik? 18 Taytas nup yokniŋg, mam chin bap sek nimbip ker yoknik. Pen yand niŋbiyn: Taytas tap nimbip gunap yesek aŋgiy ma dak. Nuk ar bap key ma giniŋgamb; yand gipiyn ar ak nep giniŋgamb.

19 Pen mam ay sikop. Pol bi gok minim aspay ak, yimb chinup ma apyownimuŋ aŋgiy aspay aŋgniŋgambim ak pen; chin Krays ker mindiy, Gor niŋmindakniŋ, nimb Gor nup nep chiŋgrep ginimimb aŋgiy aspun. 20 Yand pirikpiyn ak; am nimbip niŋniŋgayn ñin ak, gipim rek niŋen, yip tep ma giniŋgamb. Penpen aŋgiy, miluk niŋiy, tap gok chin nep dinjun aŋgiy, monmon giy, minim timey aŋgiy, biynimb gok kuyip minim diy, yimb key dand araniy, asik keykey ay gi mindenimimb rek ayip. 21 Pen gos bap niŋbiyn ak; kayaŋ amiy niŋniŋgayn; nimb gunap yenen kun gipun aŋgiy ma kirgiy, biyn siy bi siy giy, monmon ginep mindeniŋgambim. Giniŋgambim kun ak Gor niŋimb aŋgiy, yand bi tam okok rek mindiy, nambiŋ gakniŋ, nimbip nen siy aŋg mindeniŋgayn.

13

1 Yand nimbip am ñin omiŋal niŋnik; miñiy pen tip ak niniŋg gispiyn. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb gunap timey gipay aŋgeniŋgiy, biynimb omiŋal akaŋ, omiŋal nokom rek niŋmindey giniŋgamb ak; niŋind apay aŋgiy, minim aŋgem tep giniŋgamb aŋgyak.” 2 Kun ak menikarik namb siŋak nimbip am niŋiy, biynimb timey giyak gok kuyip giniŋgayn rek, aŋgrep giy winik. Miñiy tip ak biynimb nind timey giyak gok sek, miñiy timey gispay gok sek aspiyn; amjakiy kuyip simb ma niŋniŋgayn. 3 Pen nimb Pol Krays yip mindip akaŋ, mer aŋgiy niŋbim gok, niŋrep ginimimb. Krays tap gunap miñmon nimbip okok gek niŋbik ak, nuk bi yikop mer; nuk Bi kalrimey yimb. 4 Nuk bi yikop rek tikiy, mon kiros bak biyoŋ kumak ak pen; nuk Gor yip mindip rek, tip ak tikjakiy kim mindip. Kun ak rek, chin bi minim nup dand amemb mindpun gok. Bi yikop rek mindpun ak pen; Gor kilis ak dipun rek, nimbip aŋgiy woŋg gipun.

5 Kun ak nimb key gos niŋem amiy apiy gek, Krays nup chiŋgipun akaŋ, mer aŋgiy niŋnimimb. Pen yand niŋbiyn ak, Krays nimb yip nep mindip. Akaŋ pen, nimb gunap gos kun ak niŋem amiy apiy gek, nup ker ma mindpim ak niŋbim. 6 Pen yip tep gip ak, Gor nimbip gos tep ñek mey; yand bi yerip rek mindpiyn ak niŋrep giniŋgambim. 7 Chin nimbip nen, Gor nup aŋgniŋiy apun, “Kuyip kond mindenimin, timey ar ak ma giniŋgiy apun.” Pen nup aŋgniŋbun kun ak; mindrep gem yimb chinup aranimuŋ aŋgiy, ma aŋgniŋbun. Yimb chin yowniŋgamb ak tap yikop; Gor niŋek mindrep giniŋgambim ak tap yomb yimb. 8 Pen Gor nup woŋg giñimbun rek, minim yipul yimb nuk ak yomb ginimuŋ ar ak giniŋgambun; yesek ar ak ma giniŋgambun. 9 Nimb Gor nup chiŋgrep giy mindem, chin amjakiy, nimbip niŋon tep gek, minim kilis ma aŋgjun. Kun ak Gor nup aŋgniŋiy, kuyip kond mindenimin, nip chiŋgrep yimb giniŋgiy apun. 10 Ar kun anep, yand paryomb akniy mindiy, nimbip minj tikyoksipiyn. Nimb minj kun ak niŋiy, Gor nup chiŋgrep giy mindem mey, yand amjakiy, minim kilis aŋgniŋg niŋbiyn ak kirginiŋgayn. Gor yip aŋgek woŋg nup gipiyn rek, minim kilis gunap aŋgniŋg aŋgniŋgayn. Pen yip woŋg aŋgayak kun ak, nimbip apyap pikim aŋgiy ma aŋgniŋgayn; mindrep gim aŋgiy aŋgniŋgayn.

11 Mam ay sikop. Miñiy minim aŋgjiwniŋg, “Nimb mindem” aspiyn. Minim aŋgen asaw ak niŋiy, Gor nup chiŋgrep giy, minim aŋg ar nokom ay, mindrep ginimimb. Kun gem mey, Biyomb biynimb wasemb ay direp gip ak, nimb yip nep mindeniŋgamb. 12 Nimbip tep gakniŋ, mam ay Krays ker mindpay gunap yip, ñin piksaknimimb.

13 Biynimb Gor ker mindpay akniy nimbip, “Mindpim?” apay.

14 Biyomb chin Jiysis Krays bi biynimb simb niŋiy dep ak, gach nimbip ak wiykyokyiŋg nep mindonimuŋ. Nop Gor nimbip wasemb ayiŋg nep mindonimuŋ. Kawnan nuk ak nimb yip nep mindonimuŋ.

Galesiya

1

2

3

4

5

6

GALESIYA

Pol Galesiya Biynimb Kuyip Minj Tikak

Minim Nind Niŋep

Pol Galesiya biynimb kuyip minj tikak ak, nind am Jiwda gok sek, Jiwda mer gok sek kuyip Jiysis minim tep ak aŋgñak. Kisen Jiwda biynimb kun okok gunap aŋgyak, “Nimb Jiwda mer gok Mosis aŋgek, chin Jiwda biynimb kilrimey gipun rek kunep gem, Gor nimbip diniŋgamb aŋgyak.” Minim yesek aŋgyak kun ak Pol niŋek tep ma gak. Kiyk Jiysis Krays chinup di Nop yip jimñiy ayip minim ak kirgiy, apyap pikniŋgiy rek ayek niŋiy, kuyip minj kun biy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-10.

Gor nep aŋgek Pol bi Jiysis minim tep dand amemb woŋg gak minim ak mindip, chapta 1:11–2:21.

Gor biynimb gok kuyip simb niŋimb rek dip; nup tap bap gey kuyip dinimuŋ rek ma ayip minim ak mindip, chapta 3:1–4:31.

Krays chinup kalambis rek mindonuk tuŋgasik dak minim ak sek, Gor Kawnan gos ñinimuŋ ar ak nep giyiŋg, penpen direp gep minim ak sek mindip, chapta 5:1–6:10.

Minim aŋg jiwniŋg aŋgak minim ak mindip, chapta6:11-18.

1

1 Yand Pol, bi Jiysis minim dand amemb ak mindpiyn. Pen woŋg gipiyn kun ak, biynimb gunap aŋgey akaŋ, gos yand key niŋiy ma gipiyn; Jiysis Krays sek, Nop nup gek tikjakak ak sek kiyk apiymiŋay nep aŋger gipiyn.

2 Chin mam ay Krays ker mindpun akniy, nimbip mam ay Krays ker Galesiya propens mindpim gok, “Nimb mindpim?” aspun.

3 Bapiy yomb chin apiymiŋay ak nimbip simb niŋiy kond minder, mindrep ginimimb. 4 Tap siy tap timey gach ak, chinup pisnep timey ginimuŋ rek ayek, Nop Ñinuk nup ginimuŋ aŋgak rek, chinup di Nop yip jimñiniŋg kumek mey, biynimb tap siy tap timey giyiŋg nep mindpay gok yip, yiwur yomb ma diniŋgambun. 5 Kun ak Nop nup yimb ak, pernep dand aranjun. Tep.

Jiysis Chinup Aŋgiy Kumak Minim Tep Ak Nep Niŋjun

6 Yand gos kuŋay yimb niŋsipiyn. Gor chinup simb niŋiy Jiysis nup aŋgek, chinup nen kumak ak pen, per mindiy mer; minim tep kun ak kirgiy, minim kisen dand wiyak bap key niŋniŋg gispim. 7 Minim kun ak, Jiysis Krays minim tep ak mer: yikop biynimb gunap apiy, minim yesek ak nimbip aŋgey, niŋniŋg gispim. 8 Krays minim tep nimbip aŋgñinuk ak, minim niŋind yimb ak aŋgñinuk. Pen chin key akaŋ, enjol semb biyoŋ nimb gunap apiy, minim yesek okok nimb gunap yiŋgoŋg giy aŋgniŋgambun ak, mon key yinjap ak amniŋg, mey kun aŋgniŋgambun. 9 Minim kun ak nimbip tip aspiyn. Bi gunap ap nimbip minim yesek okok nimb gunap yiŋgoŋg giy aŋgniŋgambay ak, mon key yinjap ak amniŋgiy.

10 Yimb yip ak dand aranyaŋ aŋgiy ma aspiyn; Gor nup yimb ak dand aranyaŋ aŋgiy aspiyn. Biynimb gok yip kindik giyaŋ aŋgiy ma aspiyn. Yenen, yand kun giy apnip ak; bi minim yesek aŋgep bap rek mindiy; Krays nup woŋg giñemb bi ak ma mindembinip.

Gor Pol Nup Dek Woŋg Nup Ak Giyiŋgip

11-12 Mam ay sikop. Yand nimbip niŋind aspiyn. Minim tep nimbip aŋgnik ak, biynimb nep aŋgey niŋiy akaŋ, gos yand key niŋiy ma aŋgnik; Jiysis Krays yip gos ñek, nimbip aŋgñinik.

13-14 Pen yand giyiŋgipiyn ar ak, nimb niŋbim. Jiysis nup minim ak ma diy, basind sikop minim ak diy, kilis yimb giyiŋgipiyn. Bi Jiwda yand yip yomb ginuk gok kuyip tawsak ay, Jiysis nup chiŋgyak biynimb gok kuyip, gi timey yimb giyiŋgipiyn.

15 Pen amiy yip ma tikak ñin ak, Gor Biyomb biynimb simb niŋiy dip ak, yip diniŋgayn aŋgiy niŋak. Kisen yip tikey yomb gen, Gor yip simb niŋiy diniŋg niŋayak ñin ak apek, 16 Ñiyand Jiysis; Pol nup yomen niŋrep giy, kisen biynimb Jiwda mer gok kuyip, minim tep yip ak aŋgñirep giniŋgamb aŋgiy, Ñinuk nup yip yomek niŋrep ginik. Kun gek, Jiysis minim ak yergiy rek mindip aŋgiy, biynimb gunap ma aŋgniŋnik. 17 Bi Jiysis minim dand amemb Jerusalem mindeyak gok kuyip, niŋniŋg ma amninik. Yikop miñmon paryomb Areybiya am mindiy, andkind ap miñmon Damaskas mindyiŋgipiyn. 18 Simiy omiŋal nokom yinek, Piyta Jerusalem mindek ak niŋniŋg amiy, nund yip ñin kuŋay ma mindenik; yikop ñin onep anjip piskind ak mindenik. 19 Pen yand bi Jiysis minim dand amemb gunap ma niŋnik; Piyta yip, Jiysis numam Jemis yip kuyip nep niŋnik. 20 Minim tiksipiyn kun biy, Gor niŋmindip ak, nimbip niŋind yimb aspiyn.

21 Pen kisen miñmon Siyriya amiy, miñmon Siyliysiya amiy ginik. 22 Ñin kun ak, Jiwdiya biynimb Krays ker mindeyak miñmon sikoy keykey okok, yip miseŋ ma niŋyak; 23 yikop biynimb gunap minim yip ak yiŋg dand amiy, bi Jiysis nup minim ak aŋgjiwiy, chinup gi timey giyiŋgip ak, miñiy Jiysis minim tep ak biynimb okok kuyip aŋgñirasap aŋgey niŋiy; 24 Gor nup yimb ak dand aranyak.

2

Pol Bi Gor Minim Dand Amemb Gunap Yip Minim Aŋg Jimñiyak

1-2 Pen mind dand amiy, simiy ak yin wanjrem piskind ak ayek, Jiwda bi gunap miñmon Antiyok nimb apiy, biynimb Jiwda mer Jiysis minim aŋgñenik nup gosimb niŋyak gok kuyip, yesek aŋgiy aŋgyak, “Nimb chin Jiwda kumbak tikpun rek tikiy, tap yerip yerip asikpun gok asikrep giy mey, Gor biynimb nuk yimb mindeniŋgambim aŋgyak.” Minim aŋgyak kun ak niŋen yipund ma gek, Gor yip gos ñek, mam Banabas yip, Taytas yip kuyip poŋind Jerusalem amninuk. Amiy, biyomb Jiysis nup niŋyak gok yip, am wikan bap bisgiy, kiy yerip rek aŋgniŋgiy aŋgiy; kuyip aŋgnik, “Biynimb Jiwda mer gok kuyip Jiysis minim tep ak aŋgñimbiyn; pen Jiwda kumbak tikep minim ar ak sek, tap yerip yerip asik mosik gipay minim ak sek kuyip ma aŋgñimbiyn aŋgnik.” Kun aŋgen, yip pen ma aŋgyak.

Pen yand am kuyip niŋnik ñin kun ak, am kiy yip mindiy, minim aŋgrep ma giniŋgambun ak; Jiwda biynimb gok ap minim yomb aŋgey, Gor woŋg gipiyn ak pisnep yowniŋgamb aŋgiy niŋnik.

3-4 Bi yand Taytas, nuk Jiwda mer: bi Griyk nimb ak pen, bi Jiwda gunap Jiysis Krays binuk yimb rek ay, kapkap ap chin yip wilikiy aŋgyak, “Taytas kumbak tikiy, chin Jiwda biynimb gipun ar ak nep ginimuŋ aŋgyak.” Kun aŋgey, chin minim kun ak aŋg amiy apiy giy, minim yand ak niŋind ayek, kumbak ma tikniŋgamb aŋgnuk. Pen chin Jiysis nup chiŋgiy mindrep gipun rek niŋey, kuyip tep ma gek; kirgiy, chin low keykey apun rek giyaŋ aŋgiy, ap minim yesek kun ak aŋgyak. 5 Yand nimbip biynimb Jiwda mer gok gos niŋiy, Jiysis minim niŋind yimb ak nep diniŋgiy aŋgiy, minim kiyk aŋgyak ak ma nep dinuk.

6 Piyta, Jemis, bi gok rek, biyomb aŋgniŋgambun ak pen; Gor niŋek chin nep kuyip kun aŋgniŋgambun. Pen biyomb kun gok, biynimb gok kuyip kun kun giy aŋgñinimin aŋgiy, yip ma aŋgyak. Yand Jiysis minim aŋgñimbiyn rek niŋiy aŋgyak, “Mey aŋgip ak aŋgyak.” 7 Kiyk niŋyak: Gor Piyta nup kond mindek, bi Jiysis minim dand amemb ak mindiy, Jiwda biynimb gok kuyip aŋgñiraŋgip rek; yip kunep kond mindek, bi minim nup dand amemb ak mindiy, biynimb Jiwda mer gok kuyip aŋgñirapiyn. 8 Kun ak niŋiy mey aŋgyak, “Gor Piyta nup kond mindakniŋ, Jiwda biynimb okok kuyip aŋgñiraŋgip rek, Pol nup kunep kond mindakniŋ, am biynimb Jiwda mer gok kuyip aŋgñiraŋgip aŋgyak.” 9 Jemis, Piyta, Jon kuyipyakam biyomb apay ak pen; kiykyakam nep, Gor yip woŋg kun ak aŋgayek niŋyak rek; woŋg chin ar nokom gipun aŋgiy, Banabas chirup ñin piksakyak. Kun giy minim aŋg ar nokom ay aŋgnuk, “Banabas chir biynimb Jiwda mer gok kuyip Gor minim aŋgñiniŋgambur; nimb Jiwda biynimb gok kuyip aŋgñinimimb aŋgnuk.” 10 Pen kiyk minim nokom bap aŋgiy aŋgyak, “Am miñmon kun okok taŋgiy, biynimb Jiysis nup dipay gok kuyip aŋgenimiyr; biynimb simbgeprek miñmon Jiwda biy mindpay gok kuyip sakiy ma giy, kuyip maniy gunap ñiniŋgiy aŋgyak.” Minim aŋgyak kun ak, yip tep gak ar ak nep aŋgyak.

Pol Piyta Nup Aŋg Gak

11 Pen kisen miñmon Antiyok am mindonuk ñin ak, Piyta apiy, ar kun ak key gek, nup miseŋ aŋg ginik. 12 Yenen: nuk nind biynimb Jiwda mer namb okok mindiy, biynimb Jiysis nup chiŋgyak gok yip, tap jimñiy ñimbyiŋgip. Pen Jemis binuk gunap Jerusalem nimb wiyak gok yip aŋgniŋgambay, “Yenen bi kumbak ma tikpay gok yip tap ñimbsap aŋgniŋgambay” aŋgiy pirikiy, Jiwda mer gok yip tap ma ñiŋak. 13 Kun gek, Jiwda biynimb nind jiw am miñmon kun okok mindeyak gok, yesek gak kun ak niŋiy, kunep giyak. Pen mam Banabas kunep niŋiy, kiyk giyak ar kun ak kindik gak.

14 Pen Jiysis minim tep ak kun giy kirgeyak, biynimb gok niŋmindyakniŋ, Piyta nup aŋgnik, “Nand bi Jiwda nimb ak pen, biynimb Jiwda mer gok rek mindyiŋgipan. Pen miñiy yenen key asik ay, biynimb Jiwda mer gok, chin Jiwda kay gipun gipun rek ginimimb aŋgiy aspan aŋgnik?”

Biynimb Jiysis Nup Gosimb Niŋniŋgambay Gok Biynimb Suŋ-tep Nuk Mindeniŋgambay

15 Chin Jiwda biynimb yipund giy gok, biynimb yikop gok rek ma mindpun ak mey; 16 chin niŋbun: low minim ar ak gon amek, Gor niŋek biynimb suŋ-tep nuk gok ma mindeniŋgambun. Chin biynimb Jiysis Krays chinup nen kumak aŋgiy, nup gosimb niŋbun gok nep biynimb suŋ-tep nuk gok mindpun. Pen biynimb low minim ar ak gey amniŋgamb gok, biynimb suŋ-tep yand aŋgiy ma aŋgniŋgamb.

17 Pen nimb gunap aŋgniŋgambim, “Chin Jiwda biynimb Krays chinup aŋgiy kumak rek, suŋ-tep mindonjun aŋgiy,” low minim ar ak niŋiy, tap kilrimey gipay gok kirginiŋgambun ak; Jiwda mer gok Gor nup kirpay rek ak giniŋgambun. Ar kun ak Krays nep gek, timey giniŋgambun aŋgniŋgambim ak pen; ak mer. 18 Chin key Gor minim ak timbrikpun. Krays nup diy, won ak pen nup kirgiy, chin Jiwda biynimb low minim ak tip kisen giyiŋg, tap kilrimey giyiŋgipun ar ak amiy, minim nup ak timbrikniŋgambun. 19 Yand low minim ak niŋdand amiy, mindrep ginim rek ma ayek, ar kun ak pisnep kirgiy, Jiysis nup diy mey; Gor yip tapiyn. 20 Gor Ñinuk yip simb niŋiy kumak ak nup chiŋgiy mey; nuk kumak ak, yand yip kumruk rek ayip. Kun ak low minim tap kilrimey ginimimb aŋgyiŋgipay gok kirgiy, nup chiŋgiy mey; mindyiŋgipiyn rek ma mindpiyn: miñiy kim yimb mindiy, nup gosimb niŋyiŋg, yip gos ñimb ar ak nep gipiyn. 21 Pen low minim ak nep niŋiy, Gor biynimb nuk mindombinup rek aŋgep, Nop aŋgek Krays chinup nen ma kumbikop. Low minim ar ak giy, Gor yip jimñiy mindonjun rek ma ayek, chinup simb niŋiy, Ñinuk nup aŋgek apiy, chinup nen kumak. Kun ak yand minim tep nup chinup nen kumak ak, ma kirginiŋgayn.

3

Tap Kilrimey Giyiŋgipay Rek Mer; Jiysis Nup Chiŋgiy Mey, Gor Yip Jimñiy Mindeniŋgambun.

1 Galesiya biynimb. Nimbip sakiy ayip akaŋ yergip? Chin Jiysis Krays nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikyak minim tep ak, aŋgñirep gon niŋbik ak pen; yergek apim, “Low minim kilrimey giyiŋgipay rek nep giy, biynimb nuk mindoniŋgambun apim?” 2 Pen yand nimbip minim nokom bap aŋgniŋsipiyn. Nimb nind yerer gem, Gor Kawnan nuk ak nimbip yokak? Low minim ak niŋem nimbip ma yokak; minim tep nimbip aŋgñinuk ak nep niŋem, nimbip yokak. 3 Gor Kawnan ak nup diy mey, biynimb suŋ-tep nuk gok mindpim ak pen, miñiy sakiy ayek, chin key kilrimey giy, mindrep giniŋgambun aŋgiy gispim. 4 Nind Krays nup dem nimbip timey geyak, nup ma kirpik ak pen; miñiy yenen low minim ak aŋgey, minim kun ak diy, nup kirginiŋg gispim? 5 Yip aŋgem niŋiyn. Low minim ar ak gem niŋiy, Gor Kawnan nuk ak yokek tap mageprek gok gipik?

6 Gor basind Ebraham nup gak rek, chinup kunep gip. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Gor giniŋgayn aŋgiy aŋgayak minim ak, Ebraham niŋind aŋgip aŋgiy niŋek, bi suŋ-tep yand aŋgip” aŋgyak.

7 Kun ak niŋim: biynimb kumbak tikiy, Jiwda low aŋgip aŋgip rek giy mey, Ebraham ker mindeniŋgambim apay gok; yesek apay. Biynimb Gor aŋgip minim ak niŋiy, niŋind aŋgip aŋgiy dipay gok, Ebraham ker mindpay. 8 Gor Ebraham nup aŋgak, “Nand mindpan rek, kisen biynimb miñmon okok maŋgiysek tep giniŋgamb aŋgak.” Minim aŋgak kun ak, “Kisen biynimb Jiwda mer gok, Jiysis minim tep ak niŋind aŋgip aŋgiy diniŋgambay ak mey; kuyip diniŋgayn aŋgiy,” aŋgak. 9 Kun ak biynimb minim tep nup ak niŋiy, nup gosimb niŋniŋgambay gok, Ebraham Gor nup gosimb niŋiy, am nuk yip mindrep gip rek ak, am mindeniŋgambay.

10 Pen biynimb Gor low ar ak gon, chinup biynimb suŋ-tep aŋgiy diniŋgamb apay gok, yiwur yomb yimb diniŋgambay. Yenen, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb Gor low minim tikyak tikyak rek maŋgiysek kisen ma giniŋgambay gok, yiwur yomb diniŋgambay aŋgyak.”

11 Pen minim bap tikiy aŋgyak, “Biynimb yip gosimb niŋbay gok nep mey, biynimb suŋ-tep yand mindeniŋgambay aŋgyak.” Kun ak niŋbun: Biynimb low minim ar ak nep niŋiy gey amniŋgamb gok, biynimb suŋ-tep nuk mindey, kuyip dinimuŋ rek ma ayniŋgamb. 12 Biynimb, “Jiysis chinup nen kumak rek, Nop chinup diniŋgamb aŋgiy” niŋbay gok nep, ñin ar kuyip apiymiŋay ak mindeniŋgambay. Pen low minim niŋiy gipay ak, Baybol buk tikiy aŋgyak, “Gor low gok maŋgiysek kisen giy mey, kim amniŋgambay aŋgyak.” 13 Pen chin, Gor low minim ar ak gi mer niŋiy, apyap pikiy yiwur yomb diniŋg gon, Krays Nop Gor nup aŋgak, “Yand tip kuyip ak diy, bi timey rek bap minden, yip mon bak biyoŋ ñaŋgbirik ayey kumiyn aŋgiy,” kumak. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Bi mon bak biyoŋ tiwniŋgaypay gok, Gor kuyip yiwur yomb ñamb mey; kun giy kumbay aŋgyak.” Kun ak niŋbun: chin yiwur yomb diniŋg gon, Krays tip chinup ak diy, yiwur yomb kun ak diy kumak. 14 Pen Krays kumak ak, biynimb Jiwda mer gok kuyip kunep diniŋg kumak. Gor Ebraham nup minim aŋgay aŋgak, “Nand mindpan ak mey, biynimb miñmon okok kuŋaynep, kuyip tep giniŋgamb aŋgak.” Ar kun ak nep, Krays Jiysis chinup nen kumek mey; nup gosimb niŋiy kond mindon, Gor Kawnan nuk ak nup yokek apiy, chinup bak ayip.

Gor Giniŋgayn Aŋgiy Aŋgayak Minim Ak Sek, Low Minim Ak Sek

15 Mam ay sikop. Yand nimbip minim bap aŋgiyn. Bi gunap minim aŋg ar nokom ay, apay rek nep gipay. Bi bap ap timbrikiy monmon ma giniŋgamb. 16 Kun ak rek, Gor Ebraham nup giniŋgayn aŋgiy aŋgayak minim ak, kisen minim bap key ma aŋgniŋgamb. Pen minim aŋgayek, Baybol buk tikyak ak, “Ñapan nip gok,” aŋgiy ma tikyak; “Ñapan nip ak,” aŋgiy tikyak.” Ñapan nokom aŋgyak kun ak, Krays nup nep aŋgyak. 17 Pen yand aspiyn ak: Gor Ebraham nup giniŋgayn aŋgiy aŋgayak minim ak, pisnep aŋgay, simiy kuŋaynep mindiy, low minim kisen aŋgyak ak; yergiy minim nuk nindnimb aŋgayak ak kirginiŋgamb. Nuk kun ma giniŋgamb; minim nind aŋgak kun ak pisnep aŋgak. 18 Pen basind chin Ebraham low minim ak niŋek, Gor nup dak ma aŋgnimimb; nup simb niŋiy, giniŋgayn aŋgiy aŋgayak rek dak.

19-20 Pen kun apiyn ak nimb aŋgniŋgambim, “Gor Ebraham nup yikop dak kun ak; nuk yenen Jiwda biynimb gok kuyip, low minim ak aŋgñak aŋgniŋgambim.” Pen Gor nup giniŋgayn aŋgiy aŋgayak minim ak, aŋgak rek mindakniŋ, low minim ak kisen sesek aŋgak. Pen gak kun ak aŋgak, “Giniŋgayn aŋgiy aŋgaynik rek, Ebraham tikek tik dand amiy tikniŋgamb Ñi ak, kuyip aŋgyokniŋgayn ak pen, ñin namb biy tap siy tap timey keykey gispay rek, kuyip low minim ak aŋgen mey; low kun gok timbrikyiŋg, Gor minim nup timbriksipun aŋgiy, niŋrep giniŋgambay aŋgak.”

Pen low minim ak enjol gok nep dand apiy, Mosis nup aŋgñeyak, Mosis nund pen biynimb gok kuyip aŋgñak. Minim chinup giniŋgayn aŋgiy aŋgayak ak, minim yomb yimb ak mey, nuk key apiy Ebraham nup aŋgñak.

Low Minim Ak Chinup Gos Timund Winjikak

21 Nimb gos bap niŋiy aŋgniŋgambim, Gor chinup minim ar omiŋal aŋgak ak; low minim aŋgak ak dep nep; giniŋgayn aŋgiy aŋgayak minim ak dep nep aŋgniŋgambim. Pen minim omiŋal kun ak keykey ma mindip. Biynimb suŋ-tep mindeniŋgiy aŋgiy low minim bap aŋgombikop; low ar kun ak giy kim amiy, perper mindombinup. Pen low kun ak rek bap ma aŋgak. 22 Baybol buk tikyak rek nep mindip. Chin biynimb miñmon okok maŋgiysek tap siy tap timey ar ak gon gon, gach kun ak kom kom gek, key kim amjun rek ma ayip. Pen biynimb Jiysis Krays nup gosimb niŋniŋgambun gok, Gor giniŋgayn aŋgiy aŋgayak rek giy, chinup diniŋgamb.

23 Pen Krays ma awak ñin ak, nup gosimb ma niŋnuk ak mey, Mosis low minim aŋgak ak, chinup wariy rek gi kus kus gak. 24 Kun ak low minim ak chinup gos timund winjik dand apiy, Krays apek nup gosimb niŋon, Gor niŋek biynimb minim ma mindip gok mindpun. 25 Krays chinup aŋgiy owak rek nup gosimb niŋiy mey, kilrimey giyiŋgipay low ar ak kirpun. 26-27 Nimb nup gosimb niŋiy mey, maŋgiysek Gor ñapan nuk mindiy, ñiŋg pikiy, nup chiŋgiy, chech kisenimb rek ak aypim. 28 Kun ak Jiwda kiñiŋ ak key, Jiwda mer kiñiŋ ak key; biyn kiñiŋ ak key, bi kiñiŋ ak key ma mindpun; biynimb kalambis woŋg gipay gok key, biynimb yikop mindpay gok key ma mindpun; chin Krays Jiysis biynimb nuk mindpun rek, kiñiŋ nokom yimb mindpun. 29 Krays ker mindpun rek, Ebraham biynimb kiñiŋ nuk nokom mindpun ak mey; Gor chinup Ebraham nup giniŋgayn aŋgak rek giniŋgamb.

4

Krays Nep Gek Gor Ñapan Nuk Mindpun

1 Minim yand apiyn ak kun giy mindip: bi tap kuŋay mindip gok kumey, tap kiyk gok, ñapan kiyk gok kuyip aŋgaypay. Ñapan kun gok tap kuŋay mindip ak pen; kiyk sikoy mindey, tap kiyk ma mindip rek ayip. 2 Pen bi ñapan kun gok kuyip kond mindpay gok, kun kun ginimimb aŋgiy aŋg dand amiy, nop aŋgayak ñin ak apek nep, tap kiyk kun gok dipay. 3 Chin kunep Gor nup chiŋgrep ma ginuk ñin ak, kichekiy, chipday, tap yerip yerip okok minim aŋgyak ak niŋiy, mindrep ma giyiŋgipun. 4 Pen Gor key niŋayak ñin ak apek, Ñinuk nup yokek, Jiwda biyn bap nup tikak. Tikek, nuk Jiwda low minim ar ak niŋmind dand amiy, 5 biynimb low minim dipay gok sek di Gor yip jimñiy ayniŋg kumak. 6 Nimb ñapan nuk yimb mindpim rek, Kawnan nup ak yokek apiy, nimbip bak ayip ak mey; Gor nup Bapiy chin apim. 7 Kun ak nimb biynimb Seytan nup kalambis woŋg rek giyiŋgipim gok, miñiy Gor Ñapan nuk mindpim ak; Gor nimbip mindrep giyaŋ aŋgiy aŋgayak rek, mindrep giniŋgambim.

Pol Galesiya Biynimb Kuyip Gos Miker Ayak

8 Pen nind Gor nup ma chiŋgiy, tap yesek okok lotiw gi dand amiy, tap kun gok kirgiy, Gor nup gosimb niŋnimimb rek ma ayak. 9 Pen miñiy Gor nup chiŋgipim. Kun ak nimb niŋiy nup ma dipik; nuk key niŋiy nimbip dak. Pen yenen andkind amiy, nind giyiŋgipim rek giniŋg gispim? Gispim kun ak, tip ak kosyam mindon aŋgiy gispim. 10 Per ñin yomb apay ak nep niŋiy, takin yomb apay ak nep niŋiy, pumb yombip apay ak nep niŋiy, simiy yomb apay ak nep niŋiy gipim. 11 Nimbip minim tep aŋgñen niŋbik ak pen; miñiy kirgipim rek ayek, nimbip gos kuŋay niŋsipiyn.

12 Mam ay sikop. Yand nimbip simb niŋiy aspiyn! Nind Jiwda low minim niŋyiŋgipiyn ak kirgiy, nimb yikop mindyiŋgipim rek mindpiyn ak; nimb kunep low minim kun ak kirgiy, Gor nup nokom chiŋgnimimb. Yand nimb yip mindenik ñin ak, yip direp yimb gipik. 13 Nimb niŋbim, yip tap gak ak mey; miñmon nimb ak mindiy, nimbip minim tep ak aŋgñinik. 14 Mindrep ma ginik kun ak, yip yiruk niŋiy ma kirpik; Gor enjol bap akaŋ, Krays Jiysis nep aŋgiy dipay rek yip dipik. 15-16 Yip dipik miñ ar kun ak, miñiy dam yokpim akay? Akaŋ minim niŋind aŋgnik ar ak niŋiy, miluk niŋbim? Am nimb yip mindenik ñin ak, yip simb niŋiy, windin maŋgiy nimbik gok tuŋgjiw yip ñemb rek ayek, monmon tuŋgjiw ñinimimb rek ak mindenimbik. Pen miñiy yip yenen kirpim?

17 Bi nimbip timund winjikpay gok, yimb kiyk ak nep dand aranyiŋg, Pol nup kirgiyaŋ aŋgiy, nimbip per tom gipay. 18 Yand nimb yip mindiy akaŋ, par okok minden, bi gunap nimbip gosimb ñiniŋgambay ak, tep giniŋgambay ak pen; yimb kiyk dand aranyiŋg, nimbip tom gipay ak, tep ma gip.

19 Pen ñapan yand gok. Nimb yip am mindenik ñin ak, Krays nup chiŋgiy, nuk mindip rek mindeniŋgiy aŋgiy, biyn gok ñapan tikniŋg gey miker yimb gip rek gak ak, miñiy yip tip ak gisap. 20 Nimb yip mindembinip ak, minim akay diy aŋgnim aŋgiy, niŋbinip ak pen; par akniy mindpiyn rek, gos niŋen tikindyowip.

Hega Yip Sera Yip Kuyip Minim Paydoŋ Ayak

21 Pen nimb low minim nep niŋjun apim gok, low minim tikyiŋg aŋgyak minim ak ma niŋbim rek ayip. 22 Minim kun ak tikiy aŋgyak, “Ebraham ñi omiŋal tikak. Ñinuk bap, biyn piñ ap biynuk nup woŋg giñiyiŋgip ak nup diy tikak; ñinuk bap, biynuk yipund giy ak yip tikak. 23 Biyn woŋg giyiŋgip ñi tikak ak, ñapan tikpay rek tikak; pen biynuk nind ak ñapan wom mindiy, Gor Ebraham nup ñi bap tikniŋgamban aŋgiy minim aŋgayak rek, ñi ak tikak.”

24-25 Pen kesim ar kun ak, minim gunap bak okok mindip. Biyn woŋg giñemb Hega mey, low minim rek ak; biyn Sera mey, minim giniŋgayn aŋgiy aŋgayak ak rek. Biyn Hega miñmon nuk Areybiya nimb. Miñmon Areybiya kun ak mey, nind Gor low minim ak, Mosis nup ñak miñmon sikoy Saynay dum. Pen Jiwda kiyk pernep low apay ak mey; Jerusalem miñiy mindip ak, miñmon Saynay dum rek ayip. Kiyk mey, Hega ñapan nuk gok kun gim kun gim aŋgyakniŋ, kalambis woŋg giyiŋgipay rek ak gipay. 26 Pen chin biyn Hega kind ak nimb ma mindpun. Amiy chin mey, Jerusalem, semb biyoŋ nimb ak. Biynimb Jerusalem kun biyoŋ nimb gok kuyip, minim sosim aŋgniŋgiy rek ma ayip; Gor chinup minim aŋgayak rek giniŋgamb aŋgiy niŋbay rek, kuyip dip. 27 Kun ak rek, Baybol buk tikiy aŋgyak,

“Biyn ñapan wom ak, ñapan tikek nup tep gakniŋ, miñmiñ yimb giniŋgamb. Kiñiŋ nuk ak yomb yimb mindeniŋgambay. Pen biyn nuŋgumiy yip taŋgyiŋgip ak ñapan tikek, kiñiŋ yomb ma mindeniŋgambay aŋgyak.”

28 Mam ay sikop. Gor Ebraham nup, biyn nand yipund giy yimb ak, ñapan bap tikniŋgamb aŋgek, gos kun ak niŋmindiy, ñinuk Aysek nup tikek, kiñiŋ yomb yimb amnak. Kun ak rek, Gor chinup diniŋgayn aŋgek, gos kun ak nep niŋmindon, chinup dek, miñiy kiñiŋ yomb yimb ak mindpun.

29 Ñin kun ak, basind Ebraham ñinuk biynimb ñapan tikpay rek tikak ak tikjakiy, numam andik Gor Kawnan gek tikak ak nup miluk niŋak. Kun ak rek, miñiy biynimb Jiwda low minim niŋbay gok, chinup Jiysis nup gos niŋbun gok kunep gipay.

30 Pen Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biyn woŋg giñemb amiymiŋay ak kuyip aŋgyoknimin. Biyn yipund giy diy ñi tiknak ak, tap niripapiy gok, ñi bap ma diniŋgamb aŋgyak.”

31 Kun ak mam ay sikop niŋim! Chin biyn yikop ap woŋg giñiyiŋgip ñapan nuk rek ma mindpun; Ebraham biynuk yipund giy diy ñapan tikak rek gok mindpun.

5

Kalambis Mindonuk Krays Chinup Tuŋgasik Dak

1 Nind mindrep ma giy, mind dand amiy, Krays chinup nen kumek, nup diy mindrep gipun ak pen; miñiy nimbip Jiwda low minim ak tip niŋyaŋ aŋgiy, nembnemb gi dand amjipay ak, niŋrep ginimimb. 2 Yand Pol nimbip aspiyn: Gor biynimb nuk mindenjun aŋgiy, Jiwda kay minim ak diy kumbak tikniŋgambim ak; Krays nup kirginiŋgambim. 3 Yand nimbip tip ak aŋgrep giniŋg gispiyn: kumbak tikep ar kun ak kindik giniŋg; Gor low minim aŋgyak aŋgyak rek giniŋgambim. 4 Nimb biynimb low minim niŋdon, Gor chinup diniŋgamb aŋgiy niŋbim gok; Krays nup kirgiy yap pikpim. Gos kun giy niŋbim rek, nimbip simb niŋiy dinimuŋ rek ma ayip. 5 Pen chin biynimb Gor nup gosimb niŋon, Kawnan nuk ak chinup bak ayip gok, suŋ-tep yimb mindeniŋgambun aŋgiy, tep gakniŋ kond mindpun. 6 Biynimb Krays Jiysis nup chiŋgipay gok, kumbak tikyak akaŋ ma tikyak ak, minim ma mindip. Pen Gor nup gosimb niŋiy, biynimb gok kuyip simb niŋniŋgambay ak; tep yimb.

7 Nind taŋgrep giyiŋgipim; miñiy an nimbip kinjeŋ tikek, minim tep ak kirgiy, minim yesek apay ak niŋniŋg gispim? 8 Gor nimbip kinjeŋ tikek, minim tep ak kirpim? Nuk nep mey nimbip suk aŋgek, minim tep ak niŋiy dipik. 9 Minim yesek apay ak ma niŋnimimb. Tap yiys ak, sikoy band gunap biret sek ay daŋgiyey, yin tanimb. Kun ak rek nimbip giniŋgamb ak mey, minim kuyip ak ma dinimimb. 10 Yand niŋbiyn: Krays nup chiŋgiy jimñiy mindpun ak mey; minim tep nimbip aŋgnik ak, ma kirginiŋgambim. Pen bi an ap aŋgek, gosow gosow niŋsipim ak, yiwur yomb yimb diniŋgamb.

11 Pen mam ay sikop niŋim! Yip timey giyiŋg nep mindpay ak, Jiysis minim anep aŋgen yip kun gipay. Pen Jiysis minim ak aŋgñiyiŋg, kumbak tikep minim ak sek apnip ak; yip timey ma gipyap. 12 Pen bi nimbip kumbak tiknimimb aŋgiy, kilpul apay kun gok, walak ak sek dipyap ak tep!

13 Pen mam ay sikop. Gor nimbip diyn aŋgiy pisnep dak ak mey, low minim diy kosyam mindeyaŋ aŋgiy, nimbip ma dak. Pen chin low minim sek ma apun ak niŋiy, gos nimbik ak key niŋiy, monmon ma ginimimb; biynimb gok kuyip simb niŋiy, direp ginimimb. 14 Gor low minim nuk ak, maŋgiysek di jimñiy minim won nokom bap aŋgiy aŋgak, “Nimb key wasemb aypim rek, biynimb gunap kuyip kunep wasemb aynimimb aŋgak.” 15 Kun ak, nimb key niŋrep ginimimb. Kanj kayn gok gipay rek miluk yapek, penpen giniŋgambim ak; maŋgiysek yap pikniŋgambim.

Gos Key Niŋbim Ar Ak Kirgiy, Gor Kawnan Ak Gos Ñinimuŋ Rek Ginimimb

16 Kun ak nimbip apiyn: Gor Kawnan gos ñimb ar ak nep geniŋgambim mey, gos nimb key niŋiy tap siy tap timey giyiŋgipim ar ak kirginiŋgambim. 17 Gos omiŋal kun ak, bap pis bap lipiŋg dand amniŋgamb, bap pis bap lipiŋg dand amniŋgamb ak mey, ginjun aŋgiy niŋniŋgambim ar ak, ginimimb rek ma ayniŋgamb. 18 Pen Gor Kawnan gos ñakniŋ gon amek, low minim bap niŋiy chinup kor ma giniŋgamb. 19 Gos key niŋiy gipay ar ak mey: biyn siy bi siy giy, monmon giraŋgiy, timey yimb giy, 20 tap yikop okok aŋgniŋiy, kunj giy, koyimb pikiy, miluk niŋiy, simbwur timey gek, yand key biyomb minden aŋgiy, penpen giy, mindrep ma gipay. 21 Tap kiyk gok yand rek mindombikop aŋgiy; tap yesek aŋgniŋyiŋg, ñiŋg kilis ñimbiy sakiy ay, timey yimb nep gipay. Yand nimbip minim aŋgnik ak, miñiy tip ak nimbip aspiyn. Biynimb kun ak rek gi mindpay gok, Gor kuyip diy ma kond mindeniŋgamb.

22-23 Pen biynimb Gor Kawnan gos ñakniŋ gey amimb gok, miñmiñ yimb giy; biynimb simb niŋiy; biynimb gunap kuyip timey gey, pen miluk ma niŋbay. Kapkap jimñiy mindiy, biynimb key okok nimb gunap yip minim sayn aŋgiy, biynimb sik aŋgdiy, apay rek niŋiy, kal ma jiwiy, niŋrep yimb giy nokom gipay. Gipay kun ak, yenen kun gipim aŋgiy, aŋgniŋgiy rek low bap ma mindip.

24 Biynimb Krays Jiysis nup chiŋgipay gok, gos key niŋiy monmon giyiŋgipay ar ak kirpay. Miñ ar giyiŋgipun kun ak, Krays yip kumimb aŋgiy, Krays gos ñimb rek nep gipay. 25 Kun ak Gor Kawnan anep gek, biynimb nuk mindpun ak; tap yerip yerip giniŋg, chinup gos ñakniŋ nep ginjun. 26 Pen chin key yimb yomb mindeŋ aŋgiy, yimb chin dand aranyiŋg, penpen miluk ma niŋjun.

6

Penpen Direp Ginimimb

1 Mam ay sikop. Biynimb chin gunap miñ timey ar gunap geniŋgiy, nimb biynimb Gor nup chiŋgrep gipim gok, chin kunep timey ginjun rek ayip aŋgiy, kuyip minim sisayn aŋgiy, aŋgrep gem, tip ak mindrep giniŋgiy. 2 Kun ak biynimb chin gunap miker gonimuŋ, kuyip simb niŋiy kond mindem, mindrep giniŋgiy. Giniŋgambim kun ak, Krays bi biynimb simb niŋimb ak, aŋgak rek giniŋgambim. 3 Pen biynimb gunap, biynimb yomb mindpun ak, yergiy kuyip kun ginjun aŋgniŋgambay ak, yesek aŋgniŋgambay. 4 Biynimb gunap yomb akaŋ; yand yomb rek mindpiyn aŋgiy gos ak ma niŋnimimb. Gor yip niŋek, mindrep gipiyn akaŋ, mindrep ma gipiyn aŋgiy gos ak niŋnimimb. 5 Yenen: chin nokom nokom miker keykey mindip rek niŋiy, yerer giy mindrep giniŋgambun ak, key niŋrep ginjun.

6 Pen biynimb Gor minim aŋgñimbay gok kuyip sakiy ma giniŋgiy; tap kiy mindonimuŋ gok, kuyip gunap bilok ñiniŋgiy.

7 Pen Gor bi sakiy aŋgiy, nup monmon ma ginjun. Nup kun giniŋgambun ak, chinup pen kunep giniŋgamb. 8 Chin niŋbun: tap yimniŋgambun rek nep jakniŋgamb; tap key gunap ma jakniŋgamb. Kun ak gos chin key niŋbun rek ginjun aŋgniŋgambun ak; kinjeŋ timey amniŋg kun aŋgniŋgambun. Pen Gor Kawnan gos ñimb rek ginjun aŋgniŋgambun ak; Gor Kawnan ak chinup gek perper mindeniŋgambun. 9 Kun ak yiruk gek ma kirginjun, kilis giy gi yimiy, ñiŋemb ñin ak, tep gakniŋ nep ñiŋniŋgambun. 10 Pen tap ñiŋemb kun ak wos ma gip ñin biy, biynimb Gor ker mindpay gok kuyip, direp ginjun rek ayek, direp ginjun. Pen biynimb yikop gok kunep ginjun.

Krays Chinup Aŋgiy Mon Kiros Bak Ak Kumak rek, Pol Miñmiñ Gak

11 Yand aŋgen, mam bap minj biy tikip. Pen miñiy ñin maŋgiy yand key tiksipiyn ak mey, maŋgiy yomb yomb rek tiksipiyn.

12-13 Tiysa nimbip minim yesek kumbak tiknimimb apay gok, kumbak kiyk key tikpay ak pen; tikiy Jiwda low gok maŋgiysek kisen ma gipay. Kun ak kiyk kumbak tikpay ak, Jiwda gunap Krays mon bak biyoŋ kumak minim ak dipun rek, miker ma ñiniŋgiy aŋgiy tikpay. Nimbip kumbak tiknimimb apay ak, key yimb yomb diy, miñmiñ gun aŋgiy apay. 14 Pen yand gos gunap niŋiy miñmiñ ma gipiyn: Jiysis yip aŋgiy mon kiros bak biyoŋ kumek, yand yip kumnik rek ayip ak niŋiy mey; miñmiñ gipiyn. Nuk yip kumnik kun ak, bi pisnep kumemb rek ak minden, biynimb yikop gok tap kuyip tep gip gok, yip ma gos gip. Pen biynimb kun gok yip pen niŋey, tap yikop bap rek ayek, bi pisnep kumemb rek ak mindpiyn.

15 Chin kumbak tiknuk akaŋ, ma tiknuk ak, minim ma mindip. Gor gek biynimb kisenimb ay, biynimb nuk mindpun ak, tap yimb. 16 Nimb biynimb kisenimb rek ay, Gor ker mindpim gok; biynimb nuk yipund giy mindpim. Kun ak Gor ñin ar ak mindiy, gos kuŋay ma niŋnimimb.

17 Yand minim won nokom bap mindip ak, nimbip aŋgniŋg gispiyn. Jiysis minim tep ak aŋgen, yip pikpay kiñowiŋ gok mindip ak; yip kisen Gor nup chiŋgrep ma gip akaŋ, monmon gip aŋgiy minim ak ma aŋgniŋgiy.

18 Mam ay yand gok. Nimb Biyomb chin Krays ñin ar ak mindem, nimbip kond mindonimuŋ. Tep.

Yipiyses

1

2

3

4

5

6

YIPIYSES

Pol Yipiyses Biynimb Kuyip Minj Tikak

Minim Nind Niŋep

Pol Yipiyses biynimb Krays ker mindeyak gok kuyip minj tikak biy; Gor kuyip Jiwda gok, Jiwda mer gok di Krays yip jimñiy ayek, Gor biynimb kiñiŋ nokom mindpay rek aŋgrep gen, penpen aŋgiy asik keykey ma ayniŋgiy aŋgiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-2.

Krays biynimb nuk gok kond mindrep gip minim ak mindip, chapta 1:3–3:21.

Mindyiŋgipim rek ma mindenimimb; Krays biynimb nuk kim kisenimb mindpim ak niŋiy, Krays miñ gip ar ak nep ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 4:1–6:20.

Minim aŋg jiwak minim day won ak mindip, chapta 6:21-24.

1

1 Yand Pol, Gor nep aŋgek bi Jiysis Krays minim dand amemb ak mindpiyn. Nimbip Yipiyses biynimb Krays nup chiŋgrep giy mindpim gok minj tiksipiyn.

2 Biyomb chin apiymiŋay ak nimbip simb niŋiy kond minder, mindrep ginimimb.

Jiysis Krays Nup Yokek Apiy, Chinup Dak

3 Biyomb chin Jiysis Krays Nop anup tep aŋgjun. Ñinuk nup yokek apiy chinup dek mey, nup chiŋgon, chinup direp yimb gek mindrep gipun. 4 Miñmon ma alwol gayak ñin ak chinup gos niŋiy aŋgak, “Ñiyand Krays nup yoken am kuyip dek, biynimb suŋ-tep yand gok mindeniŋgambay aŋgak.” 5 Ñin kun anep aŋgak, “Ñiyand Krays kuyip dek, ñapan yand gok mindey, yip tep giniŋgamb aŋgak.” 6 Kun aŋgiy, Ñi mapin nuk ak monmon yokek apiy, chinup di Nop ñin ar ayak ak mey, tep gakniŋ yimb nup ak dand aranjun.

7-8 Jiysis Krays likañ yapiy kumak rek, kim amniŋgambun. Gor bi tep yimb ak, tap siy tap timey gipun gok niŋiy kirgiy, Ñinuk nup monmon yokek lum biy apiy kumiy chinup dip. Bi gos tipaŋgiy niŋimb kun ak, 9 Ñinuk nup yokniŋgayn aŋgiy niŋyiŋgip rek yokek awak ak niŋbun. 10 Minim bap kunep aŋgay aŋgak, “Ñin aŋgaypiyn ak apek, Ñiyand ak tap semb biyoŋ man biy, tap yerip yerip gaynik rek, maŋgiysek kond mindeniŋgamb aŋgak.”

11 Pen key niŋayak rek, chin miñiy Krays nup chiŋgiy, Gor biynimb nuk yimb gok mindpun. Yerer gip ak nuk key niŋayak rek nep gip. 12 Nuk gak kun ak, chin biynimb Krays nup nind gosimb niŋnuk gok, Nop nup yimb ak dand aranjun. 13 Pen nimb kunep minim tep ak niŋiy nup dem mey, Kawnan nuk ak yokek ap nimb yip mindip. 14 Kawnan nuk chinup yokip kun ak yikop ma yokip; kuyip pisnep dipiyn rek, kisen dand amniŋgayn aŋgiy yokip. Kun ak mey, yimb nup dand aranyiŋg nep mindonjun.

Pol Gor Nup Aŋgniŋiy, Kuyip Gos Tep Ñinimin Aŋgak

15 Kun ak nimb nind Jiysis nup diy, biynimb nup gok kuyip wasemb aypik ak niŋiy, 16 yand sakiy ma giy, nimbip nen Gor nup aŋgniŋyiŋg, tep aŋgyiŋg mindpiyn. 17 Jiysis Krays Nop nup per aŋgniŋiy apiyn, “Kiyk Kawnan nand ak yip nep mindpay rek, gos tep ak ñenimin, amemb owep nand ak niŋrep yimb giniŋgiy. 18 Nand kuyip diniŋg, Krays nup yokey apiy kuyip dek, mindrep yimb giniŋgambay aŋgiy dinak ak mey; kuyip gos tep ñenimin, giniŋgamban kun ak niŋiy tep gakniŋ mindeniŋgiy. 19 Nand Biyomb key yimb; biynimb nip dipay gok kuyip, kond mindrep yimb gipan ak niŋniŋgiy apiyn.”

Nimb niŋbim: Biyomb chinup kond mindip kun ak key yimb mindip. 20 Krays pisnep kumek nuk gek tikjakiy, am ñin yipund kind nuk okok ken mindip. 21 Nop yip am bisgip rek, nuk kunep Biyomb kun ak key yimb mindip. Biyomb man ar biy mindpay rek mer; enjol biyomb mindpay rek mer; Seytan kichekiy tap okok biyomb mindpay rek mer; pen biynimb yomb nind mindyiŋgipay gok, biynimb yomb kisen mindeniŋgambay gok, yimb kiyk kayaŋ mindek; yimb nuk ak yiy ar biyoŋ mindakniŋ, maŋgiysek beŋ nuk okok mindeniŋgambay. 22-23 Nop biynimb tap okok maŋgiysek beŋ nup okok ayak. Pen chin biynimb nuk gok, nup korip sap yomb namb biyaŋ rek piŋiy, chinup piŋiy kus kus gip ak mey, pisnep di jimñimb.

2

Krays Nep Gek Mey, Kim Amjun Rek Ayip

1 Tap siy tap timey giyiŋgipim rek Gor yip jimñiy mindep rek ma ayak ak pen; Krays gek nuk yip jimñiy mindpim. 2 Nind ñin kun ak Seytan kichekiy tap gok ap bak ay mindey, Gor nup minim ak kirpay rek ak giyiŋgipim. 3 Chin maŋgiysek kun ak rek nep giyiŋgipun. Gos chin key niŋyiŋgipun rek giyiŋg, gos gunap key niŋep rek ma ayek, biynimb yikop gok, yiwur yomb ak kond mindpay rek ak, chin giyiŋgipun.

4-5 Kun ak chin Gor yip mindep rek ma ayek, nuk bi biynimb simb niŋimb ak, chinup simb niŋiy, Ñinuk Krays nup yokek apiy, chinup aŋgiy kumiy, Gor yip di jimñiy ayek mey, perper mindenjun rek ayip. 6 Krays kumak ak pen, Nop gek tikjakiy semb biyoŋ amnak. Pen Nop niŋek, chin Ñinuk yip jimñiy kumiy tikjakiy mindpun ak mey, chinup Ñinuk yip aŋgayip miñmon tep nuk biyoŋ.

7 Pen chinup simb niŋiy Ñinuk nup yokak kun ak, biynimb gok nup per, bi tep key yimb biynimb simb niŋimb ak niŋniŋgiy aŋgiy, gak. 8 Nimb Krays nup gosimb niŋem nimbip dip ak, kilis chin key gon chinup dip aŋgiy ma aŋgnimimb. Gor nuk nep chinup simb niŋiy Ñinuk Krays nup yokek apiy, chinup di Nop yip jimñiy ayek, biynimb nuk mindpun. 9-10 Pen chinup dek, biynimb gok kuyip direp giyiŋg mindrep giniŋgambun ak, ginimimb aŋgak rek nep giniŋgambun. Kun ak yimb chin key dand aranjun rek ma ayniŋgamb.

Krays Biynimb Jiwda Gok Yip, Jiwda Mer Gok Yip Di Jimñak

11 Nimb niŋbim: nind Gor nup gosimb ak ma niŋyiŋgipim. Biynimb yand Jiwda gok kumbak tikiy, nimbip aŋgjiwiy aŋgyiŋgipay, “Biynimb sakiy, kumbak ma tikpay gok aŋgyiŋgipay.” Pen kumbak tikpun gos niŋiy apay kun ak, Gor biynimb nuk ma mindpay. Nimb miñiy Krays nup chiŋgiy mey, Gor biynimb nuk yimb mindpim. 12 Pen nimb nind Gor biynimb nuk ma mindiy, minim nup niŋyiŋgipay kind ak ma mindiy, biynimb yand gok diniŋgayn aŋgak minim ak ma niŋiy, biynimb yikop gok gipay rek nep gi mindyiŋgipim. 13 Nimb par okok mindiy, nup ker mindenimimb rek ma ayak. Pen miñiy Krays likañ nuk yapek kumak rek niŋiy, nup chiŋgiy biynimb nuk mindpim. 14 Kun ak nuk kumak rek, chin Jiwda gok, Jiwda mer gok miluk niŋiy, penpen giyiŋgipun wariy ak timbwaliŋg yokiy, di jimñiy ayek mindpun. 15-16 Jiwda low minim kumbak tikep aŋgyiŋgipay gok maŋgiysek kirgiy mey, Jiwda kiñiŋ ak key, Jiwda mer kiñiŋ ak key ma mindpun. Jiysis kumak rek, chinup Gor yip di jimñiy ayek mey, chin biynimb nuk gok kiñiŋ nokom mindpun. 17-18 Nind keykey yimb mindyiŋgipun ak pen; Krays minim tep Gor yip jimñiy mindep ak dand apiy, nimbip biynimb paryomb okok rek mindyiŋgipim gok aŋgñiy, chin Jiwda maŋ okok mindyiŋgipun gok aŋgñiy gak. Kinjeŋ chinup ar nokom pindip kun ak, Bapiy yomb ker amjun rek ayip. Pen Kawnan nuk ak kuŋay ma mindip; nokom mindip ak diy mey, jimñiy mindpun.

Chin Krays Ker Mindpun Gok Gor Korip Nuk Rek Mindpun

19 Kun ak miñiy biynimb miñmon key okok nimb jiwapiy mindpay rek ak ma mindpim: biynimb ar okok tapay rek ma mindpim; Gor biynimb nuk nindnimb gok yip yiŋgoŋg giy, biynimb nuk yipund giy mindpun. 20-21 Kun ak chin Gor nup aŋgniŋep korip ak rek mindpun. Jiysis korip sap di mindep yomb namb biyaŋ mindip. Bi Gor minim aŋgep gok sek, bi Jiysis minim dand amemb gok sek korip sap siskoy titumbis okok piŋiypay rek ak mindpay; korip boŋg piŋiy kus kus gipay rek ak nimb mindpim. 22 Kun ak Gor Kawnan nuk ak, nimb Yipiyses biynimb Krays ker mindpim gok, di chin biynimb gunap nup ker mindpun gok yip di jimñiy ayek, korip miŋgan tep nuk ak mindniŋg gisap.

3

Pol Krays Minim Tep Ak Jiwda Mer Gok Kuyip Aŋgñak

1 Yand Pol, Krays nup woŋg giñiyiŋg, nimbip biynimb Jiwda mer okok aŋgñiraŋgen, Jiwda gunap yip miluk niŋiy kalambis ayey mindpiyn. 2 Pen Gor yip simb niŋiy diy, nuk nep aŋgek nimbip aŋgñirapiyn ak; niŋbim rek ayip. 3 Minim nuk ma niŋyiŋgipay gunap, Gor gek day niŋnik ak, nimbip minj tikpiyn. 4 Nimb minim tikpiyn kun gok niŋiy mey, Krays minim tep nup niŋbiyn rek ak niŋniŋgambim. 5 Gor Kawnan ak chinup bi Gor minim aŋgep gok sek, bi Jiysis minim dand amemb gok sek gos ñek, minim nind ma niŋyiŋgipay ak niŋrep gipun. 6 Pen minim kun ak kun giy mindip: miñiy Krays apek, Jiwda biynimb gok sek, Jiwda biynimb mer gok sek minim tep aŋgayak ak dey mey, kuyip di jimñiy ayek; biynimb kiñiŋ nokom rek mindpay.

7 Gor Biyomb key yimb. Yip simb niŋiy, Ñinuk Krays nup monmon yokek apiy, yip diy kond mindakniŋ, woŋg nup ak giy, minim tep kun ak aŋgñi mindpiyn. 8 Gor biynimb nuk gunap biynimb tep, yand bi timey ak pen, yip simb niŋiy dek, Jiwda biynimb mer okok kuyip, Krays chinup direp yimb gip minim tep ak aŋgñimbiyn. 9 Pen Gor miñmon gay, biynimb par okok kuyip kunep diniŋgayn aŋgak ak pen; chin minim kun ak nind ma niŋiy, Jiwda biynimb gok kuyip nep diniŋgamb aŋgiy niŋnuk. Pen Gor yip diy aŋgek, biynimb paryomb okok kuyip aŋgñen, Krays nup dipay ak mey, Gor wosrey giniŋg niŋayak ak gek miseŋ niŋbun. 10 Gip kun ak biynimb nuk kuŋay mindyakniŋ, enjol gok sek, Seytan, Kichekiy, tap gok sek niŋiy; Gor bi gos tipaŋgiy niŋimb ak aŋgiy niŋniŋgambay. 11 Nuk gip kun ak Biyomb chin Jiysis Krays nup, chinup yokniŋg gos niŋak rek nep gip. 12 Pen owak rek nup gosimb niŋiy mey, Nop Gor nup ma pirikiy, monmon aŋgniŋbun. 13 Kun ak nimbip aŋgñiraŋgen, yip timey gey miker dipiyn ak, gos kuŋay ma niŋnimimb; ak nimbip biynimb tep yand aŋgiy miker dipiyn.

Krays Biynimb Wasemb Yimb Ayip

14 Ar kun ak Bapiy nup koŋgim yimiy aŋgniŋbiyn. 15 Chin yikop ma mindombinup; Bapiy yomb mindakniŋ chin kiñiŋ keykey, semb biyoŋ man biy mindpun. 16 Nup per aŋgniŋiy apiyn, “Biyomb key yimb mindpan. Kawnan nak ak, Yipiyses biynimb nip ker mindpay gok kuyip kond mindonimuŋ, 17-18 Ñinak nup ma kirginiŋgiy; nup gosimb niŋyiŋg chiŋgiy nep mindeniŋgiy. Chiŋgiy nep mindiy mey, nirapiy biynimb gok kuyip wasemb aypiyr rek ak giniŋgiy. Miñ ak jakiy, am mon ak paŋg dek, kilis mindip rek ak niŋrep giniŋgiy. Pen nand wasemb aypan ak, pernep wasemb aypan. Yiy akyoŋ amiy, akyaŋ amiy, akdoŋ amiy, akdoŋ amiy gip. 19 Kun ak biynimb nand gok kuyip gos tep ñenimin, Krays biynimb wasemb ayip rek niŋiy kunep giniŋgiy. Pen chin biynimb nep mindpun ak wasemb aypan rek maŋgiysek niŋjun rek ma ayip. Nirapiy bi tep key yimb mindpiyr. Pen nirip chiŋgiy, nand wasemb aypan kun ak rek nep ayniŋgiy apiyn.”

20 Pen nimbip aŋgaysipiyn ñin ar nuk ak. Chinup direp giniŋgamb ak, key yimb direp giniŋgamb. Niŋiy nup aŋgniŋjun ak pen; nuk bi key yimb ak, chin yip nep mindiy, key yimb giniŋgamb. 21 Kun ak biynimb Jiysis Krays nup chiŋgiy mindpun gok, yimb nup pernep dand aranyiŋg mindonjun! Tep.

4

Biynimb Krays Ker Gok Kiñiŋ Nokom Rek Mindpay

1 Yand Krays ker minden yip kalambis ayey mindpiyn ak, minim yip ak niŋnimimb. Gor nimbip biynimb tep yand mindeyaŋ aŋgiy dak ak, mindrep yimb giyiŋg mindenimimb. 2 Biynimb yomb mindpun aŋgiy kal ma jiwnimimb; biynimb sayn tep gok mindenimimb. Key penpen wasemb aypim rek, penpen direp giyiŋg mindenimimb. 3 Gor Kawnan nimbip di jimñiy ayek, jimñiy mindpim rek; kun giy nep mindonjun aŋgiy gem amnimuŋ. 4 Pen Kawnan ak nokom, chin biynimb kiñiŋ nuk ak nokom. Nuk yip mindrep giniŋgambun gos ak nokom. 5 Biyomb chin ak nokom. Nup gosimb niŋep ar ak nokom. Ñiŋg pikpun ar ak nokom. 6 Bapiy Gor ak nokom Biyomb chin mindiy; chinup maŋgiysek namb ay mindek, woŋg nup ak gipun. 7 Pen Ñinuk Krays nup yokek apiy, kumiy tikjakiy chinup kond mindakniŋ, woŋg keykey aŋgip rek gipun.

8 Kun ak Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Nuk tikjak biyoŋ amyiŋg, bi nup miluk niŋyak gok kuyip taw dapyap ay, biynimb nuk gok kuyip girep yimb gak aŋgyak.”

9 Nuk aranjak amnak aŋgyak kiñiŋ ak, yergiy rek mindip? Mey man ar biy apiy kumiy, tikjakiy aranjak amnak aŋgiy aŋgyak. Yikop ak yergiy aranjak ambikop. 10 Kun ak chin niŋbun: bi man ar biy awak anep kumiy, tip aranjak amnak semb biyoŋ. Amiy, semb biyoŋ man biy maŋgiysek kond mindip.

11 Pen biynimb nuk gok kuyip direp yimb gak aŋgyak kun ak, biynimb nuk gok kond mindakniŋ, woŋg keykey aŋgayip rek gipay aŋgyak. Gunap aŋgayek, Jiysis minim dand amemb woŋg ak gipay. Gunap bi Gor minim aŋgep woŋg ak gipay. Gunap biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok kuyip minim tep ak aŋgñimbay. Gunap biynimb nup dipay gok kuyip kond mindiy aŋgñirep gipay. 12-13 Biynimb nuk kond mindakniŋ, woŋg keykey gipay kun ak, biynimb kiñiŋ yand gok maŋgiysek yip niŋrep giy, jimñiy mindrep gi dand amiy, Bapiy yip, kiyk yip minim bap ma mindonimuŋ aŋgiy gak.

14 Gak ar kun ak mindon aŋgiy, ñapan sikoy rek ma mindon mey, bi Gor minim aspun aŋgiy yesek apay gok, chinup yiŋgen diy solwara tuŋgandik mandik gip rek ak ma giniŋgambay. 15 Niŋrep giy, biynimb gok kuyip wasemb ay, minim niŋind yimb nep aŋgiy, Krays nup chiŋgiy, nuk junwon rek mindeniŋgamb; chin mumbwak ñin kind tomb kind nuk gok rek mindoniŋgambun. 16 Kun ak chin nup chiŋgiy jimñiy mindiy, penpen wasemb ay, woŋg chinup keykey aŋgayip rek gon amek mey, maŋgiysek mindrep giniŋgambun.

Krays Ker Mindpun Rek Miñ Kisenimb Ar Ak Ginjun

17 Kun ak Krays nimbip dip ak niŋiy, biynimb nup ker ma mindpay gok gipay ar ak, kirginimimb. Gos kiyk ak yipund ma gip. 18 Kiyk Bi chinup gek perper mindoniŋgambun anup kirgiy, nup gosimb ma niŋjun aŋgiy, biynimb sakiy rek ay, kisyim wip kind ak mindpay. 19 Tap siy tap timey gun aŋgiy, nambiŋ ma diy, tapin monmon gey amjap.

20 Pen Krays chinup kun ak rek ginimimb aŋgiy ma aŋgak. 21 Minim tep nimbip aŋgyak ak niŋbim: biynimb nup ker mindpun gok mind maŋgiy chin limginiŋgamb ar ak monmon ma giniŋgambun. 22 Tap siy tap timey ginjun aŋgiy niŋyiŋgipun ak kirgiy, 23 gos tep kisenimb ar ak niŋniŋgambun.

24 Pen Gor gek biynimb kisenimb mindonjun rek ayip ak, miñ kisenimb ar ak diy mindenjun. Nind mindyiŋgipun rek kirgiy, nuk mindrep gip rek ak mindenjun.

25 Krays biynimb nuk mindpim ak maŋgiysek, keykey mindpim rek, mam ay gok kuyip yesek aŋgyiŋgipim ak kirgiy, minim niŋind gok nep aŋgnimimb. 26 Miluk niŋmindem pumb paŋind amniŋgamb ak, Gor nup tep ma giniŋgamb. 27 Pen monmon gem, Seytan nimbip gos timey ñek, timey ginimimb rek ayip ak, niŋrep ginimimb.

28 Biynimb tap siy diyiŋgipay gok siy ma diniŋgiy; key woŋg giy tap mindakniŋ, gunap biynimb yimgeprek gok kuyip ñiniŋgiy. 29 Minim aŋgniŋg, minim timey gunap ma aŋgnimimb. Minim teprep biynimb niŋiy, Gor nup chiŋgrep giniŋgiy rek aynimuŋ gok nep aŋgnimimb. 30 Gor chinup ñin kisen ak pisnep diniŋgayn aŋgiy niŋay, Kawnan nuk ak nind yokek apiy yip mindpun ak, timey giy nup miker ma ñinimimb. 31 Simbwur timey gek, kaljiwiy, miluk niŋiy, biynimb aŋgjiwiy, minim yomb aŋgiy gipim ak kirgiy, 32 penpen simb niŋiy, pen dek pen dek ginimimb. Nimb Krays ker mindem, Nop nimbip tap siy tap timey gipim ak niŋiy kirgip rek, pen niŋiy kirgek pen niŋiy kirgek ginimimb.

5

Melik Ar Ak Taŋgonjun

1 Nimb Bapiy Gor ñapan tep nuk mindpim ak, nuk gip rek ginimimb. 2 Ñinuk Krays biynimb simb niŋimb rek ak ginimimb. Chinup simb niŋiy, Gor nup tap pik simboŋgiy akaŋ opriyŋ tep ñimbay rek ak, chinup nen mon bak biyoŋ kumak. Kun ak rek biynimb gok kuyip wasemb ayiŋg mindenjun.

3 Pen Gor biynimb nuk yimb mindpun ak, mindmaŋgiy limgip rek ginjun aŋgiy, biyn siy bi siy ginjun aŋgiy akaŋ, chinup keynep tep giniŋgamb rek gun aŋgiy, ma nep niŋjun. 4 Ñiñloŋ ay, kunep minim timey yesek yesek kun ak rek ma aŋgjun. Gor bi tep aŋgiy, yimb nup anep dand aranjun.

5 Niŋrep gipun: biynimb biyn siy bi siy giy, monmon giy, chinup keynep tep ginimuŋ aŋgiy niŋbay gok; tap kuyip tep gip gok yomb rek ayek, Gor nup gosimb ma niŋbay ak mey, Gor apiymiŋay kuyip diy kond mindenimiyr rek ma ayip.

6 Biynimb Gor nup kirpay gok yiwur yomb yimb diniŋgambay. Kun ak minim monmon aŋgiy, nimbip yesek aŋgñey niŋnimimb rek ayip ak, niŋrep ginimimb. 7 Kiy yip taŋgiy, minim kuyip ak ma niŋnimimb.

8 Nind kisyimnamb okok mindyiŋgipim ak pen; miñiy Biyomb chin ak yip taŋgiy, melik ar ak mindpim. 9 Melik ar kun ak mindiy mey, yesek ma aŋgiy, timey ma giy, mindrep yimb giy mindeniŋgambun. 10 Kun ak Gor chinup niŋek tep ginimuŋ ar ak nep ginjun aŋgiy gem amnimuŋ.

11-12 Weygiy kisyim kind okok taŋgiy tap gipay ak, nimb yip ma ginimimb. Kiyk timey gipay ak; chin kun ak rek minim anep aŋgun aŋgon, nambiŋ gip. Pen biynimb kun gipay gok kuyip aŋgem, Gor nup timey gispay ak niŋniŋgiy. 13 Miñmon yapek tap maŋgiysek miseŋ niŋbun. Kun ak rek Gor melik nuk apek, tap yerip weygiy gipay ak miseŋ niŋniŋgambay. 14 Minim bap tikiy aŋgyak,

“Biynimb kisyim kind ak mindiy, sakiy giy kinjipim gok Krays nimbip sup ak puŋgip nen; tikjakim aŋgyak.”

15 Kun ak biynimb gunap minim ma niŋiy, monmon gipay rek ma ginimimb. Niŋrep giy mindenimimb. 16 Biynimb timey nep gipay ñin biy, chin Gor biynimb nuk mindpun gok mindrep ginjun. Mer ak, ñin chin biy yikop siliŋg pandikniŋgamb. 17 Kun ak monmon ma ginimimb; nup tep giniŋgamb ar ak niŋiy ginimimb. 18 Ñiŋg kilis ñimbiy, sakiy ma aynimimb; Gor Kawnan ak yip nep mindyiŋg, gos tep ñimb rek ginimimb. 19 Baybol buk minim Sam apay gok penpen aŋgñiyiŋg, kamep aŋgyiŋg, minim tep nup aŋgyiŋg ginimimb. Tep gakniŋ, key niŋbim rek Biyomb chin ak nup, minim tep gunap aŋgnimimb. 20 Biyomb chin Jiysis Krays yip mindpun rek, minek minek yerer ginimuŋ ak yimb nup aŋgiy, Nop nup tep aŋgyiŋg mindenjun.

Bi Beryoŋgon Gok Kuyip Minim Aŋgak

21 Biynimb nup ker mindpun gok Krays nup gosimb niŋyiŋg, penpen direp ginjun.

22 Nimb biyn gok Biyomb ker mindpim rek, naŋgumiy sikop aŋgniŋgiy rek niŋnimimb. 23 Ar kun ak kun giy mindip: Krays biynimb gok diy kond mindip rek; bi gok biyn kiyk gok diy kond mindpay. 24 Krays biynimb nuk gok kuyip aŋgek minim nup kisen gipay rek, biyn gok, bi kiyk gok aŋgniŋgiy rek kisen giniŋgiy.

25 Pen nimb bi gok, Krays biynimb nuk gok maŋgiysek wasemb ay monmon kumak rek niŋiy, biyn nimbik gok kuyip kunep wasemb yimb aynimimb. 26 Chinup biynimb nuk gok Gor yip mindeyaŋ aŋgiy, minim tep nuk ak sek, ñiŋg ak sek gek, 27 silik kiñowiŋ akaŋ, minim sikoy gunap ma mindiy, teprep nep mindey kuyip dand amniŋgayn aŋgiy gip. 28 Nimb bi gok, biyn nimb gok kun ak rek ginimimb. Mumbwak nimb key niŋrep gipim rek kuyip ginimimb. Bi biyn kiyk wasemb aypay gok; mumbwak nokom mindpiyr rek, mumbwak kiyk key wasemb aypay. 29 Mumbwak chin ak yiruk ma niŋbun; key niŋon tep gek, tap keñmaŋgiy ñiyiŋg ñiyiŋg nep mindpun. Krays biynimb nuk kond mindip gok kun ak rek gip. 30 Yenen: chin mumbwak ñin kind tomb kind nuk gok rek mindpun.

31 Pen Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Bi gok biyn diniŋg, nonim nop kuyip kirgiy, biyn diy jimñiy mindiy, mumbwak nokom rek ayek mindpay aŋgyak.” 32 Minim kun ak junj bap mindek aŋgak. Yand niŋiy aspiyn ak, Krays nuk mey junwon, chin biynimb nuk gok, ñin tomb kind okok rek mindpun. 33 Pen nimb bi gok nokom nokom, mumbwak nimbik ak key simb niŋbim rek, biyn nimbik gok kuyip simb niŋnimimb. Nimb biyn gok nokom nokom, naŋgumiy sikop kuyip, bi chin aŋgiy kuyip direp ginimimb.

6

Ñapan Gok

1 Nimb ñapan gok, nap nanim sikop aŋgniŋgiy rek niŋdinimimb. Gor aŋgak miñ tep mey ar kun ak. 2-3 Nuk aŋgak, “Nap nanim sikop kuyip direp giy, aŋgnimiyr rek niŋdinimimb aŋgak.” Pen minim kun ak aŋgiy aŋgak, “Kun giniŋgambim ak kasek ma kumiy, man ar biy tapin mindiy, mindrep giniŋgambim aŋgak.”

4 Pen nop nonim sikop, ñapan nimbik gok mindrep giyaŋ aŋgiy, kuyip sosim rek ma aŋgnimimb. Kun gem, yiruk gek, minim aŋgniŋgambim ak ma niŋniŋgambay. Pen yomb giyakniŋ, gos wikrep giyiŋg, Gor minim aŋgñirep giyiŋg mindenimimb.

Biyomb Gok Sek Bi Yikop Gok Sek

5 Pen nimb biynimb biyomb dap ayey kuyip yikop woŋg giñimbim gok, Krays minim aŋgek pirikiy direp gipim rek; biyomb nimb lum ar biy gok kuyip kunep ginimimb.

6 Biyomb gok niŋmindyakniŋ gon kuyip tep gaŋ aŋgiy, woŋg ma ginimimb; Gor nup gosimb niŋbim rek, Krays nup tep ginimuŋ aŋgiy ginimimb. 7 Biynimb lum ar biy kuyip nep gispun aŋgiy ma niŋnimimb; Krays Biyomb chin ak nup woŋg gispun aŋgiy, tep gakniŋ ginimimb. 8 Nimb niŋbim: chin biynimb yomb akaŋ, biynimb yikop woŋg giñemb akaŋ; Biyomb chin anup woŋg girep goniŋgambun, chinup direp giniŋgamb.

9 Pen nimb biyomb biynimb chinup yikop woŋg giyaŋ aŋgiy dap aypim gok; kuyip direp ginimimb. Minim kilis aŋgem pirikyiŋg, woŋg ma giniŋgiy. Biyomb chin semb biyoŋ biynimb maŋgiysek kond mindip ak, biynimb gok yomb biynimb gok sikoy aŋgiy ma niŋimb. Andip andip mindpay ak niŋiy, pis bap akaŋ pis bap ma amniŋgamb.

Chim Yakam Gor Ñimb Ak Yisik Ayrep Giy Mindonjun

10 Minim aŋg day jiwniŋg gispiyn. Biyomb yimb anup chiŋgiy, nimbip kond mindakniŋ mindrep ginimimb. 11 Seytan chinup per timey giniŋg gip ak; chim yakam Gor chinup ñimb ak kinjeŋram ak ay niŋmindrep ginimimb. 12 Biynimb yikop gok yip ma penpen gispun: kichekiy malñiluk biyomb kiyk kiñiŋ keykey semb biyoŋ man biy mindiy, kisyimken tapay gok yip penpen gispun. 13 Kun ak tap penpen giniŋg aypay gok maŋgiysek ayrep giy mindiy mey; ñin kosyam mindep ak apek, kilis giy nep mindem, tap gunap nimbip giniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 14 Kun ak Gor minim niŋind yimb ak, ler rek pimbriknimimb. Kond ñaŋgniŋgambay aŋgiy, tiŋgliys wos aypay rek, Gor nup di wiŋmiŋgan aynimimb. 15 Tomb tirup aypay rek, Gor yip jimñiy mindep minim tep ak dand amnimimb. 16 Kandiŋ teŋgiypay rek, chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy nup gosimb niŋmindem mey; nuk gek Seytan yakam nuk mon rek yinakniŋ ñaŋgniŋgamb gok pisnep suŋgniŋgamb. 17 Wis wos band aypay rek, Gor nimbip simb niŋiy dip gos ak, di jun biyoŋ aynimimb. Baynat kind dand ambay rek, Gor Kawnan nimbip minim ñimb ak dand amnimimb. 18 Kawnan nuk gos ñakniŋ, Gor nup minim ar keykey aŋgniŋyiŋg mindenimimb. 19 Yip kunep ma kirginimimb. Gor nup aŋgniŋem yip kond mindakniŋ, ma pirikiy, minim tep weygiy mindyiŋgip ak biynimb gok kuyip monmon aŋgñinim. 20 Minim kun ak nep aŋgraŋgenik yip kalambis ayeyak mindpiyn ak pen, nup aŋgniŋem ma pirikiy monmon aŋgñinim.

Minim Day Won Gunap

21 Pen yand yergiy rek mindpiyn ak, mam tep chin Tikiykas, bi Gor nup woŋg girep gip ak, amjakiy nimbip aŋgñiniŋgamb. 22 Mindpiyn rek, woŋg gipiyn rek am aŋgek niŋiy, gos sek mindenimimb.

23 Bapiy Gor apiymiŋay nimbip kond mindrikniŋ, kuyipapiy gosimb niŋiy, biynimb kuyipapiy gok wasemb aymindenimimb. 24 Pen Gor nimbip biynimb Biyomb chin Jiysis Krays nup wasemb ayiŋg nep mindpim gok, simb niŋiy direp yimb ginimuŋ.

Piyliypay

1

2

3

4

PIYLIYPAY

Pol Piyliypay Biynimb Kuyip Minj Tikak.

Minim Nind Niŋep

Pol minj Piyliypay kuyip tikak biy, nuk nind am miñmon sikoy Piyliypay Masedoniya propens namb ak Gor minim aŋgñek, biynimb kun okok gunap Krays nup diy mindrep giyak. Kisen pen am miñmon bap Gor minim aŋgñek, nup kalambis ayak. Kalambis ayey mindakniŋ, minim bap aŋgyak, “Piyliypay biynimb kuyip minim yesek ar gunap aŋgñey, timey giniŋg gispay aŋgyak.” Kun aŋgey niŋiy, kuyip aŋgen minim yesek kun gok ma diy, mindrep giyaŋ aŋgiy, minj kun biy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-11.

Pol nuk Krays minim tep woŋg ak giyiŋgip rek, minim aŋgak ak mindip, chapta 1:12-26.

Jiysis Krays minim tep ar ak kisen giy, gem amnimuŋ aŋgak minim ak mindip, chapta 1:27–2:18.

Pol, Timotiy yip, Epaprodaytas yip kuyip nimbip ker yokniŋgayn aŋgak minim ak mindip, chapta 2:19-30.

Jiysis chinup aŋgiy kumak ak nup, chiŋgrep giy mindem, biynimb nup miluk niŋbay gok, minim aŋgey ma dinimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 3:1–4:9.

Pol biynimb Jiysis Krays ker Piyliypay mindeyak gok, nup maniy yokeyak, kuyip tep aŋgak minim ak mindip, chapta 4:10-20.

Minim aŋg jiwyiŋg, “Nimb mindpim” aŋgak minim day won ak mindip, chapta 4:21-23.

1

1 Yand Pol. Timotiy chirmiŋay Jiysis nup woŋg gipur rek, nuk ap mindakniŋ, nimbip minj tiksipiyn. Biyomb nimbip Gor minim aŋgñimbay gok sek, biyomb diykon gok sek kuyip nep ma aspiyn; Piyliypay biynimb Krays Jiysis ker mindpim gok maŋgiysek aspiyn. 2 Gor apiymiŋay nimbip simb niŋiy, kond minder, mindrep ginimimb.

Pol, Gor Nup Tep Aŋgak

3-5 Nimb Gor nup dipik ñin ak tikiy, minim nup ak biynimb gok kuyip aŋgñi dand apiy, aŋgñiyiŋg nep mindpim. Kun ak yand gipiyn rek gem, yip tep gek, nimbip sakiy ma gipiyn. Gor nup tep aŋgiy apiyn, “Piyliypay biynimb kuyip kond mindenimin apiyn.” 6 Yand niŋbiyn: Gor nimbip dak ak mey, ma kirginiŋgamb; nimbip kond mind dand amiy, Ñinuk Jiysis Krays nup aŋgayak ñin yomb ak winiŋgamb.

7-8 Gor niŋimb: yand Jiysis Krays binuk ak, nimbip wasemb aypiyn. Nuk chinup jimñiy kond mindip ak, minim tep nup ak aŋgñiraŋgyiŋg akaŋ, kalambis mindyiŋg akaŋ, nimbip ma sakiy gipiyn; gos niŋyiŋg nep mindpiyn.

9 Gor nup per aŋgniŋiy apiyn, “Piyliypay biynimb nip gosimb niŋbay gok kuyip, kond mindenimin; wasemb ayep ar ak sek, miñ tep nand yerip yerip mindip ak sek niŋrep giniŋgiy apiyn.” 10-11 Kun ak ar akay tep, ar akay timey ak, niŋrep giy; Jiysis Krays nimbip kond mindakniŋ, tep ar ak nep gi mindem mey; biynimb gok niŋiy, Gor nup yimb ak dand araniŋgambay. Pen Gor nimbip biynimb suŋ-tep yand aŋgyiŋg mindakniŋ, Jiysis Krays andkind winimuŋ.

Jiysis Minim Tep Ak Yomb Amnak

12 Pen mam ay sikop niŋim! Krays minim tep ak ma niŋyaŋ aŋgiy, yip kalambis ayak ak pen, kalambis mindpiyn rek, minim kun ak amiy yomb amimb miñmon Rom biy. 13 Biyn bi gapman biyomb Siysa nup woŋg giñimbay gok, biynimb yikop gok kuŋaynep, yand Jiysis minim ak nep aŋgñiraŋgen, yip kalambis aypay ak niŋbay. 14 Pen kalambis mindiy ma pirikiy, Jiysis minim nup monmon aŋgñimbiyn ak, mam ay gunap niŋiy kunep aŋgñispay. 15 Gunap Gor yip kond mindakniŋ, monmon aŋgñimbiyn rek niŋiy, miluk yapek, chin kunep gon yimb yomb mindeŋ aŋgiy, aŋgñirapay. 16 Gunap pen, yip wasemb ay, Pol Krays minim tep ak kilis giy aŋgip rek aŋgun aŋgiy aŋgñirapay.

17 Biynimb yip miluk niŋiy aŋgñirapay gok apay, “Pol kalambis mindip ak mind timey yimb gaŋ aŋgiy,” yimb yomb diniŋg nep aŋgrapay. 18 Pen ak minim ma mindip; Krays minim tep ak aŋgñey okok amjap ak niŋen, yip tep yimb gip.

Krays Yip Nep Mindeniŋgayn

19 Biynimb gunap yip miluk niŋbay ak pen, yand niŋbiyn ak, nimb Gor nup aŋgniŋ mindem, Kawnan nuk ak yip kond mindek, yip yikop wisikyokeniŋgambay amniŋgayn. 20 Pen yip tep gip ak, yip pikayniŋgambay akaŋ, yerer giniŋgambay ak; Gor nup miñiy chiŋgrep gipiyn rek chiŋgen mey, yimb nup araniŋgamb. Pen mindrep giy, minim nup aŋgrep gen, biynimb gok yimb nup ak dand araniŋgambay. 21 Biy mindiy, Krays binuk mindpiyn ak pen; kumiy amiy, nuk yip perper mindeniŋgayn. Kun ak kumniŋgayn akaŋ, mindeniŋgayn ak ma niŋbiyn. 22 Pen biy mindiy, Krays woŋg nup gunap sek ginim rek ayniŋgamb. Kun ak, gos yip omiŋal wip. 23 Kumiy am Krays yip minden, yip tep gipkop ak pen; man ar biy mindiy, nimbip kond minden, mindrep ginimimb aŋgiy niŋbiyn. 24-25 Kun ak yand key niŋbiyn ak, ma kumniŋgayn; nimbip kond minden, Gor nup gosimb ak niŋrep giy, tep gakniŋ mindeniŋgambim. 26 Kun ak nimb mindpim ak tip amjaken, nimbip tep gek, Jiysis Krays yimb nup ak dand araniŋgambim.

Kuyip Ma Piriknimimb

27 Yip yerer giniŋgamb ak ma niŋbun rek; Jiysis Krays minim tep ak niŋrep giy, mindrep ginimimb. Kun geniŋgambim, yand mindpim ak niniŋgayn akaŋ, akniy minden minim apek, Gor woŋg ak jimñiy giy, mindrep gispay aŋgiy niŋniŋgayn. 28 Pen biynimb nimbip girimey gipay gok niŋiy, ma piriknimimb. Jimñiy mindiy ma pirikem, Gor ñin ar ak mindpay rek, kuyip tap bap ginjun rek ma ayip; chin key minim yomb diniŋgambun aŋgiy, nimbip kirginiŋgambay. 29-30 Gor nimbip dek, Krays biynimb nuk mindpim ak; biynimb nup ma dipay gok gey kosyam mindpim. Kun ak yand binuk minden niŋiy, timey gipay rek, nimbip gispay. Nimb yip minden yip timey geyak, kosyam mindyiŋgipiyn ak niŋbim. Miñiy kunep, yip timey gipay rek, biynimb gunap nimbip aŋgñey niŋbim.

2

Mam Ay Gok Kuyip Simb Niŋjun

1 Krays nimbip simb niŋiy dek mey, gos kuŋay ma niŋiy, mindrep gipim. Kawnan nuk ak yip mindiy, mam ay gok kuyip wasemb aypim. 2 Kun ak gi tep gipim ak pen, gos ar nokom niŋiy, jimñiy mindem mey, yip tep yimb giniŋgamb. 3-4 Chin nep biynimb yomb mindiy, mindrep ginjun aŋgiy gos ak ma niŋnimimb; biynimb gunap kunep mindrep giyaŋ aŋgiy gos ak niŋnimimb. Nimb pen, biynimb tam okok rek mindiy, biynimb gunap kuyip yimb ak dand aranimimb.

Krays Yimb Nuk Key Ma Dand Aranak

5 Kun ak biynimb yomb mindon aŋgiy ma aŋgnimimb; Krays gos niŋiy gak rek ak ginimimb. 6 Jiysis Krays Gor mindip rek mindip ak pen, nuk Nop nup nembnemb giy, andip andip mindor aŋgiy ma gak. 7 Nuk bi yikop woŋg giñemb rek minden aŋgiy mey, aŋgek; Gor Kawnan ak gek, biyn Mariya nup tikak. Tikek yomb giy, gos yand key niŋiy giyn aŋgiy ma gak; 8 Nop aŋgak rek nep gi dand amnakniŋ, nup bi timey tap yikop bap rek, mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbik ayeyak kumak. 9 Gak kun ak, Nop nup dand miñmon nuk biyoŋ amiy, yimb nup ak dand yiy ar biyoŋ aranak ak mey; 10 kisen biynimb maŋgiysek: semb biyoŋ, man biy; kumyak gok, mindeniŋgambay gok; enjol, kichekiy, tap gok koŋgim yimiy, 11 Nop nup yimb ak dand aranyiŋg, Ñinuk nup Biyomb mindip aŋgiy miseŋ aŋgniŋgambay.

Sup Melik Rek Mindonjun

12-13 Kun ak Piyliypay biynimb Krays ker mindpim gok. Nimb yip mindiy, minim aŋgen niŋiy giyiŋgipim rek, miñiy akniy mindpiyn ak, kunep ginimimb. Nuk nep nimbip kond mindakniŋ, nup tep giniŋgamb ar ak gun aŋgiy gipim ak mey; niŋrep yimb giy, Biyomb nimbip dip anup ma kirginimimb. 14 Miluk ma niŋiy, penpen ma aŋgnimimb; kapkap jimñiy mindem mey; 15-16 biynimb yikop mindrep ma gipay gok kuyip, minim tep ak aŋgem, niŋind yimb apay aŋgniŋgambay. Kun ak Krays andkind winiŋgamb ñin ak, Gor minim tep nimbip per aŋgñimbiyn ak, aŋgen pikiy pikek ma amimb, niŋiy ar kun ak gipay aŋgiy, miñmiñ yimb giniŋgayn.

17 Nimb Gor nup gosimb niŋbim ak, nup tap simboŋg ñey tep gip rek ak gip. Pen nimbip per aŋgñimbiyn ak niŋiy, yip pikayey likañ yowniŋgamb ak, minim ma mindip. Ak yikop chin Jiwda biynimb ñiŋg wayn ak diy, tap pik nup simboŋgipun ar ak soŋgon amek, Gor nup sesek simboŋg ñon, nup tep gip rek giniŋgamb ak niŋiy, miñmiñ giniŋgayn. 18 Kun ak yip pikayeniŋgiy, nimb kunep, miñmiñ giyiŋg tep gakniŋ mindenimimb.

Timotiy Mindpim Ak Niniŋgamb Aŋgak

19 Nimb mindrep gipim akaŋ, yergiy rek mindpim ak ma niŋbiyn. Biyomb Jiysis yaw aŋgek, Timotiy nup yoken am nimbip niŋiy apiy, minim kun ak aŋgek, yip tep ginimuŋ. 20 Timotiy bi tep, yand nimbip simb niŋbiyn rek niŋimb. 21 Bi gunap kun ma gipay; gos kiyk keynep niŋiy, Jiysis Krays nup gosimb ak ma niŋbay. 22 Pen nimb niŋbim: Timotiy bi tep yimb. Nuk yip kondek, bi apiymiŋay rek Jiysis minim tep ak aŋgñirapur. 23 Maŋ mindip kalambis mindpiyn ak; minim aŋgey niŋiy, yip yerer giniŋgambay minim ak nup aŋgen, am nimbip aŋgñiniŋgamb. 24 Pen yand niŋbiyn ak maŋ mindip, Biyomb ak yip kond mindakniŋ, yand kunep mindpim ak niniŋgayn.

Epaprodaytas Mindpim Ak Niniŋgamb Aŋgak

25 Pen nimb mam chin Epaprodaytas nup aŋgyokem apiy, yip kond mindakniŋ, Gor woŋg ak jimñiy gipur. Pen miñiy tapin mindpur aŋgiy, nup aŋgyoken tip ak andkind jap. 26 Nuk nimbip am niŋiyn aŋgiy, simb niŋimb ak pen; nup simb gip ak mey; nup tap gip aŋgey niŋbik ak. 27 Nup tap yomb gek, mer kumak kun ak, Gor nup simb niŋiy, gek jak amnak. Pen nup nep mer; yip kunep simb niŋak ak mey, gek jakamnak. Mam bap kumbikop ak, yip simb yimb gakniŋ mindembinip. 28 Kun ak, Epaprodaytas nup kasek yoken amjakek, nimbip tep gakniŋ mey, gos kuŋay niŋbiyn rek ma niŋnim.

29-30 Nimb nind paryomb okok mindem, bi yip kondep bap ma mindek, bi nimb kun ak aŋgenbik, Krays woŋg ak giyn aŋgiy, ap yip kond mindiy, mer kumak. Kun ak amjakek, Gor nup woŋg gip mam ak asaw aŋgiy, nup miñmiñ yimb ginimimb.

3

Jiysis Nup Chiŋgiy Nep, Gor Biynimb Suŋ-tep Nuk Mindeniŋgambay

1 Mam ay sikop. Nimbip minim bap sek aŋgniŋg gispiyn. Gor ker mindpim rek miñmiñ ginimimb. Minim nimbip nind aŋgnik ak, tip ak aŋgiyn aŋgen yip miker ma gip. Tip ak aŋgen mindrep geniŋgambim mey, chinup maŋgiysek tep giniŋgamb.

2 Bi nimbip kumbak tikiy nep, Gor biynimb nuk mindeniŋgambim aŋgiy, per yesek apay gok; nimbip gey apyap piknimimb rek ayip. Minim kiyk apay kun ak ma niŋnimimb. 3 Chin mey, Gor biynimb nuk yipund giy mindpun. Yenen: Kawnan nuk ak yip mindiy, Ñinuk Jiysis nup chiŋgiy tep gakniŋ mindpun ak, Gor biynimb nuk mindpun aŋgiy, niŋrep gipun.

4-5 Pen yand kumbak tikpay minim ak aŋgniŋg, kunep apnip. Yand bi Jiwda yipund giy. Yip tikiy ñin onep jiy ak mindiy, kumbak ak tikyak. Basind yes chin Yisrel, ñinuk kisen Benjamen kiñiŋ ak mey, yand mindpiyn. Pen Jiwda low minim apay ak; yand bi Peresiy mindenik rek, minim kun ak niŋrep giy mindyiŋgipiyn. 6 Jiwda minim chin kun ak, niŋdand amiy kalrimey jiwiy, biynimb Jiysis ker gok kuyip niŋiy, girimey yimb giyiŋgipiyn. Chin Jiwda biynimb low minim siskoy keykey apun gok niŋyiŋgipiyn rek, biyomb gok yip pen aŋgniŋgiy rek ma ayak. 7 Pen kisen gos niŋiy, giyiŋgipiyn ar kun ak niŋrep giy ma giyiŋgipiyn ak niŋiy, Krays nup chiŋgiyn aŋgiy, tap chin Jiwda kilrimey giyiŋgipun kun gok kirginik. 8 Pen tap yerer gipun, gos yerip yerip biynimb niŋbay gok niŋen, tap day day rek ayek; Gor nep yip Jiysis Krays bi nup bap aŋgnimuŋ aŋgiy, tap yikop gok kirgiy, nup chiŋgipiyn. 9 Jiwda low minim apay ar ak gen amnimuŋ ak pen, yergiy keynep giy, Gor bi suŋrep nuk mindeniŋgayn? Nop chinup gos tep ñek, Ñinuk nup gosimb niŋon mey, chinup dip. Biynimb gunap low minim ar ak gon amek, chinup diniŋgamb aŋgniŋgambay ak pen, maŋgiysek kindik giniŋgiy rek ma ayip ak, Gor kuyip yergiy niŋek, tep giniŋgamb. Biynimb Ñinuk nup dipay gok nep, biynimb suŋ-tep nuk mindeniŋgambay. 10-11 Kun ak kumiy tip ak tikjaknim gos ak yomb ginimuŋ aŋgiy, Krays chinup direp gip rek, niŋrep giyn aŋgiy niŋbiyn. Nuk kumiy kilis mindek, tikjakak ak niŋrep giy, tip miker yomb diyiŋg mindrep gak ak niŋrep giy; nuk kumak ñin ak, yand yip kumnik rek ayip ak, niŋrep ginim aŋgiy niŋbiyn.

Pol Mindrep Giyn Aŋgiy Nep Gos Niŋyiŋgip

12-13 Mam ay sikop. Krays Jiysis chinup biynimb nuk gok dak ak pen, gos yand niŋbiyn ak; Gor mindrep yimb ginimimb aŋgip rek, ma mindpiyn. Pen aŋgip rek mindenim aŋgiy niŋbiyn ak mey; giyiŋgipiyn ak sakiy giy, am Gor yip mindenim aŋgiy gen amjap. 14 Biynimb puŋgrikind yimb aŋgiy am tap wiyn giy dinjun apay gok, gos nokom kun ak niŋiy, kilis giy nep amiy mey, wiyn giy tap dipay. Kun ak rek, am Gor yip per mindenim aŋgiy, Krays nup gosimb nokom niŋiy, kilis giy gen amjap. 15 Chin biynimb Gor nup chiŋgrep gipun gok maŋgiysek, gos kun ak rek nep niŋjun. Pen minim ar gunap gos key niŋeniŋgambim, Gor nimbip gos yipund giy niŋep ak yomniŋgamb. 16 Pen minim tep niŋiy dipun gok pisnep diy, niŋrep giyiŋg gon amnimuŋ.

17 Mam ay sikop. Yand gipiyn rek gi dand amiy, biynimb kun ak rek gey amimb gok niŋiy, kuyip dinimimb. 18-19 Pen biynimb chin gipun rek ma gipay gok, kuŋay mindpay. Nimbip minim kun ak nind aŋgnik ak pen, miñiy kunep mindrep ma gipay rek niŋen, yip simb yimb gip. Gos kiyk key amimb rek gun aŋgiy, Gor nup kirpay. Kiyk nambiŋ ma diy, yimb kiyk keynep dand araniy, tap man ar biy nep gos niŋiy, Jiysis chinup aŋgiy kumak ak nup, miluk niŋbay rek, miñmon timey mon key yinjap ak amniŋgambay. 20 Pen miñmon chin ak, Gor miñmon biyoŋ. Biyomb chin Jiysis Krays biynimb simb niŋiy dip ak apiy, chinup dand miñmon kun biyoŋ amniŋgamb aŋgiy, kond mindpun. 21 Nuk Bi kalrimey yimb yerip yerip giniŋg, giniŋgamb. Chinup gek, mumbwak nindnimb kuyiŋg yowip ak kirgiy, mumbwak kisenimb tep nuk rek ak diy mindoniŋgambun.

4

Mindrep Ginimimb

1 Biynimb tep yand gok. Paryomb akniy mindiy, nimbip gos niŋen yip simb gip. Gor nup minim tep aŋgñinik rek niŋbim ak, yip tep gip. Minim tep kun ak ma kirginimimb.

2 Yiwodiya yip Sintikiy yip. Yand nirip aspiyn: nir Biyomb chin anup gosimb niŋbiyr rek; penpen ma aŋgiy, jimñiy mindenimiyr.

3 Pen bi yand yip jimñiy woŋg gipur ak nip aspiyn: “Biyn omiŋal kun ak kuyip kond mindenimin, mindrep ginimiyr.” Nind biyn omiŋal kun ak, yand ak, Kilemend ak, biynimb gunap sek Gor yimb kuyip buk permindep biyaŋ tikayak gok; Gor woŋg ak jimñiy giyiŋgipun.

4 Gor nup gosimb niŋiy, miñmiñ giyiŋg mindenimimb. Tip ak nimbip aspiyn: miñmiñ giyiŋg mindenimimb! 5 Biyomb ak maŋ asaw. Mindrep giy, biynimb sayn tep kun gok key yimb mindenimimb. 6 Nimbip yerer gek, gos yomb ma niŋnimimb; Gor nup aŋgniŋyiŋg, tep aŋgyiŋg mindem mey, 7 nuk gek Ñinuk Krays nup chiŋgrep giy mindiy, gos kuŋay ma niŋiy, kapkap mindrep yimb giniŋgambim.

8 Mam ay sikop. Minim bap sek aŋgniŋg gispiyn. Gos gunap ma niŋnimimb. Pen:

tap yerip ak niŋind yimb;

tap yerip ak biyomb tep gok gipay;

tap yerip ak tep;

tap yerip ak gep;

tap yerip ak suŋ-tep;

tap yerip ak biynimb niŋey tep gip;

tap yerip geniŋgambim, biynimb niŋey tep giniŋgamb, tap kun gok nep gos niŋyiŋg mindenimimb.

9 Tap yerip nimb yip mindiy gen niŋbik ak, minim yerip aŋgen niŋbik ak; niŋbik rek nep ginimimb. Kun geniŋgambim, Gor yip nep mindiy mey; nuk gek gos kuŋay ma niŋniŋgambim.

Piyliypay Biynimb Pol Nup Tap Ñeyak, Miñmiñ Gak

10 Yand aŋgnik-eŋ, yip sakiy gipim aŋgniŋnik ak pen, kinjeŋ ma mindek, yip maniy tap gok ma yokpik. Pen miñiy yokpim rek, yip gos niŋyiŋg mindpim ak niŋiy, Biyomb chin ak nup miñmiñ yimb gispiyn. 11 Ñin gunap yikop mindpiyn gos ak niŋiy ma aspiyn; yip yerer giniŋgamb ak, minim ma mindip. 12 Ñin gunap tap kuŋay mindip, ñin gunap ma mindip. Mindip ñin gok ñimbiyn; ma mindip ñin gok yikop mindpiyn. Gip kun ak tap kuŋay mindek akaŋ, ma mindek gos yomb ma niŋbiyn. 13 Pen Biyomb ak yip kond mindiy kilis ñimb ak mey, yip yerer ginimin aŋgniŋgamb ak giniŋgayn.

14 Pen yip tap ñimbim kun ak, tep yimb ñimbim. 15 Nimb niŋbim: Masedoniya propens kirgiy, Gor minim aŋgñi taŋgyiŋgipiyn ñin ak, Gor biynimb nuk mindeyak okok, gunap yip tap ma yokyiŋgipay. Nimb Piyliypay biynimb nep yip yokyiŋgipim. 16 Pen am Tesalonayka mindenik ñin ak, yip nind ak tap yokiy, kisen ak yokiy gipik.

17 Pen tap nen ma aspiyn; gos nimbik key niŋiy, tap monmon ñem, Gor nimbip miñmiñ yimb ginimuŋ aŋgiy aspiyn.

18 Pen bi nimb Epaprodaytas nup tap ñem, dap yip ñek mey, mindrep gipiyn. Tap ñiŋemb chech tap yand gok, miñiy kuŋay yimb mindip. Yip yokpim kun ak, Gor nup tap daŋgiy ñey, kuyrep apek nup tep giyiŋgip rek ak gipim. 19 Nimb Biyomb Jiysis Krays ker mindiy, yip tap yokpim ak, Nop bi gin yimb ak nimbip kond mindiy, tap yerip tikdinimuŋ gok ñinimuŋ.

20 Kun ak Bapiy yomb ak nup nep, yimb dand aranjun. Tep.

Minim Day Won Gunap

21-22 Biynimb Krays Jiysis ker biyomb Siysa yip mindpay gok, yip apay, “Kuyip mindpay akaŋ aŋgiy, aŋgniŋnimin apay.” Kun ak mey, Gor biynimb nuk mindpun gok maŋgiysek, nimbip Krays ker mindpim gok, “Nimb mindpim?” aspun.

23 Minim aŋgjiwpiyn. Biyomb chin Jiysis Krays nimbip kond mindonimuŋ.

Kolosiy

1

2

3

4

KOLOSIY

Pol Kolosiy Biynimb Kuyip Minj Tikak

Minim Nind Niŋep

Biynimb gunap minim tep ak aŋgñek Kolosiy biynimb Krays nup chiŋgyak. Kisen Pol kuyip kond mindiy minim aŋgñirep giyiŋgip. Pen bi Gor minim aspun aŋgiy yesek aŋgyak gunap, Kolosiy biynimb Krays ker mindeyak gok kuyip aŋgyak, “Gor ker mindniŋg, kumbak tikiy, tap ñiŋemb tap gok asikrep giy, tap yesek okok aŋgniŋnimimb aŋgyak.”

Kun aŋgey, Pol minj biy tikyokiy aŋgak, Krays nep tap okok maŋgiysek gayek mindip ak mey, tap yikop yesek okok ma aŋgniŋnimimb. Krays nep chinup di Nop yip jimñiy aynimuŋ rek mindip ak, nup nep aŋgniŋnimimb aŋgiy minj tikiy aŋgñirep gak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-8.

Krays nep Biyomb yimb. Nuk nep biynimb gok kuyip di Nop yip jimñinimuŋ rek mindip aŋgak minim ak mindip, chapta 1:9–2:19.

Gor gek Krays biynimb nuk aypim ak; monmon giyiŋgipim rek ma ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 2:20–4:6.

Minim aŋg day jiwniŋg aŋgak minim ak mindip, chapta4:7-18.

1

1-2 Yand Pol. Bapiy Gor yip ñinen aŋgek, bi Jiysis Krays nup minim dand amemb ak mindpiyn. Pen miñiy mam chin Timotiy yip mindiy, nimb biynimb Krays nup chiŋgrep gipim gok minj tiksipur.

Bapiy Gor, nimbip mam ay Kolosiy mindpim gok simb niŋiy, kond mindrep ginimuŋ.

Pol Gor Nup Lotiw Giy Tep Aŋgak

3-4 Pen chir minim bap niŋbur ak, nimbip apay, “Jiysis Krays nup gosimb niŋiy, biynimb nup gok maŋgiysek wasemb aypay apay.” Kun aŋgey, chir niŋiy, per Biyomb chin Jiysis Krays Nop nup, nimbip nen aŋgniŋyiŋg, tep apur. 5 Yenen: Jiysis Krays minim tep yipul yimb ak, miñmon nimbip okok amek dipik ak mey, chinup simb niŋiy dip rek, direp giniŋgamb miñmon nuk biyoŋ aŋgiy, niŋrep giy gos sek kond mindpim.

6 Pen minim tep kun ak miñmon nimbip okok nep ma dand ambay; miñmon okok kind kind amjap. Amnakniŋ mey, kiyk kunep niŋiy, miñ tep gipim rek ak gispay.

7 Bi tep chin Epapras, woŋg yand gipiyn rek giyiŋg, nimbip Krays minim tep aŋgñimb ak, biy apiy aŋgak, 8 “Gor Kawnan ak kiy yip mindakniŋ, Krays biynimb nuk gunap kuyip wasemb aypay aŋgak.”

Pol Gor Nup Aŋgniŋiy Aŋgak, Nand Gey Nip Chiŋgrep Giniŋgiy Aŋgak

9 Aŋgek, Timotiy chir niŋiy, nimbip nen Gor nup per aŋgniŋbur. Pen chinup tep giniŋgamb ak mey, Gor Kawnan ak nimbip gos tep yimb ñonimuŋ, niŋrep giy, gos nuk ñiniŋgamb ar ak nep giniŋgambim. 10 Nimbip gos tep kun ak ñek, Gor miñ tep nup ak niŋrep giy mey, Biyomb chin anup tep giniŋgamb ar ak gem amniŋgamb. 11-12 Pen Biyomb yimb ak nimbip kond mindek, miker gunap apek gos kun ak ma niŋiy, chinup dek biynimb nuk mindpun aŋgiy gos sek mindiy, nup tep aŋgyiŋg nep mindenimimb. 13 Seytan, bi kisyim kind okok ken mindip ak, chinup tiwniŋg wos yimb giyiŋgip ak pen; Gor Ñi tep nuk ak chinup wisik yokek, miñiy biynimb nuk mindiy, melik kind okok ken mindpun. 14 Nuk nep mey, chinup nen kumiy, tap siy tap timey ginuk gach ak wiykyokak.

Gor Ñinuk Biyomb Yimb

15 Nop Gor nup miseŋ niŋjun rek ma ayip ak pen; Ñinuk mey Nop rek mindip. Biynimb tap okok maŋgiysek kayaŋ rek mindip; Jiysis nuk koyoŋ mindiy mey, tap kun gok maŋgiysek kond mindip. 16 Tap semb biyoŋ, man biy; tap windin niŋbun gok, windin ma niŋbun gok; enjol, Seytan, chip kawnan, chipday, malñiluk, kichekiy tap okok maŋgiysek nuk nep gayak. Gayak kun ak yimb nuk araniŋgamb. 17 Miñmon ma alwol gayak ñin ak, nuk mindek. Miñiy nuk yip jimñiy, biynimb tap yerip okok mindrep giniŋgamb. 18 Nuk jun won rek mindamb, chin biynimb nuk gok, ñin kind tomb kind nuk gok rek mindpun. Nuk kiñiŋ giy kumiy tip tikjakak ak mey, tap yerip yerip mindip gok kayaŋ rek mindip; nuk Biyomb yimb koyoŋ mindip. 19 Yenen: Gor gos nuk key niŋiy gek, Ñinuk nundkaw rek nep mindiy, 20 mon kiros bak biyoŋ likañ yapek kumiy, biynimb akaŋ, tap yerip yerip semb biyoŋ man biy mindip gok, Gor yip jimñinimuŋ rek ayip.

21 Nimb nind tap siy tap timey giy, paryomb okok rek mindiy, Gor biynimb ñaŋgep nuk mindyiŋgipim. 22 Miñiy pen Ñinuk kumak rek, nimbip di jimñiy ayek, Gor niŋek minim bap ma mindip; biynimb suŋ-tep nuk gok mindpim. 23 Pen nimbip diniŋgamb minim tep ak ma kirgiy, direp gipim rek di mindiy, nup pisnep chiŋgiy gem amniŋgamb ak; biynimb tep nuk anep mindeniŋgambim. Minim tep nimbip aŋgey niŋbim kun ak, nimbip nep mer, biynimb miñmon okok kind kind aŋgñey amnak. Yand Pol kunep woŋg ar kun anep gipiyn.

Pol Kolosiy Biynimb Kuyip Woŋg Giñak

24 Yand nimbip nen woŋg kun ak gen yip kalambis aypay ak, minim ma mindip; Krays chinup diniŋg, yiwur yomb yimb ak diy kumak. Kun ak chin kiñiŋ nokom mindpun rek, yand biynimb nup ker mindpay gok kuyip, woŋg aŋgayak rek giy miker diniŋgayn ak, minim ma mindip.

25 Gor nep yip aŋgek, nimbip biynimb Krays ker mindpim gok, direp giniŋg minim tep nup ak aŋgñirep gipiyn. 26-27 Minim teprep kun ak ma niŋyiŋgipay ak pen; miñiy Gor gos nuk key niŋiy, biynimb nup ker gok gos ñek; Krays chin yip nep mindeniŋgamb rek, chin am nuk yip mindrep giniŋgambun minim ak niŋrep giy mey, yip aŋgek nimbip biynimb Jiwda mer gok sesek aŋgñimbun. 28 Kun ak mey, biynimb okok monmon, Krays biynimb tep nuk mindey, Gor ñin ar ak ayjun aŋgiy, kuyip minim yipul kun ak aŋgñirep gipun. 29 Ar kun ak nep, Gor yip kond mindakniŋ, kilis giy woŋg gi mindpiyn.

2

Nimbip Minim Yesek Aŋgniŋgiy Ak Ma Dinimimb

1 Nimb Kolosiy biynimb gok diy, Leyodiysiya biynimb gok diy, biynimb jomluk yip ma niŋbim gok diy mindrep ginimimb aŋgiy, woŋg kilis giy gipiyn. 2 Kun ak nimb maŋgiysek gos sek mindiy, penpen wasemb ay, gosimb tep niŋiy mey, minim tep ma niŋyiŋgipay ak niŋrep yimb giniŋgambim. Minim nind ma niŋyiŋgipay kun ak mey, Krays minim tep ak nep. 3 Gos timund teprep ak nuk yip mindip. Biynimb nup chiŋgniŋgambay gok gos tep ñek, Gor gosimb tep nup ak niŋrep giniŋgambay.

4 Pen biynimb gunap tom giyiŋg, minim tep ar ak aspun aŋgey, minim yesek kiyk ak niŋnimimb rek ayip ak; nimbip aŋgrep gispiyn. 5 Yand miñmon paryomb biy mindpiyn ak pen, gos yand ak nimbip ker amnakniŋ, niŋyiŋg mindpiyn. Pen nimb Krays nup gosimb niŋyiŋg, jimñiy mindpim ak, yip tep gip.

Minim Yesek Ak Ma Dinimimb

6 Nimb Jiysis Krays nup gosimb niŋiy, Biyomb chin aŋgiy niŋbim ak mey; ar kun ak nep niŋiy gem amnimuŋ. 7 Nup chiŋgrep giy, minim niŋind yimb nimbip aŋgñeyak dipik ak direp giy, Gor nup tep aŋgyiŋg nep mindenimimb.

8 Pen niŋrep ginimimb. Biynimb gunap nimbip, Gor nup gosimb ak niŋbim ar ak kirgiy, gos chin niŋbun ar ak niŋyaŋ aŋgiy, nimbip nembnemb gi dand kind kiyk okok amey, minim tep ak tip niŋun aŋgiy kosyam niŋnimimb rek ayip. Yenen: kiyk Krays minim yipund giy ak ma apay; biynimb aŋgñiyiŋgipay ar ak niŋiy, Seytan layn nuk miseŋ ma niŋbun gok minim ak apay. 9 Krays mumbwak sek ak pen, Gor mindip rek yipund giy yimb mindip. 10 Nuk nep gek nup chiŋgiy, Gor biynimb nuk yipund giy yimb mindpim. Nuk nep mey, Biyomb yimb. Biynimb yomb, enjol yomb, tap simboŋgipay yomb gok maŋgiysek beŋ nup okok mindpay.

11 Nimb Krays nup diy mey, mindyiŋgipim rek ma mindpim: key yimb mindpim. Chin Jiwda biynimb kumbak tikyiŋgipun gok, biynimb tep kun gok key mindonjun aŋgiy tikyiŋgipun ak pen; nimb key yimb mindpim ak, biynimb gey kun giy ma mindpim; Krays nep gek kun giy mindpim. 12 Ñiŋg pikpik ak, Krays yip kumiy tip tikjakpun aŋgiy ñiŋg pikpik. Pen Gor bi kilis kun ak key yimb. Nuk Jiysis Krays nup gek tip tikjakak rek, chinup kunep gek, biynimb kim kisenimb mindpun.

13 Nimb nind tap siy tap timey ar anep giy, Gor yip minim aŋg amiy apiy ginimimb rek ma mindek, pisnep kumnimimb rek ayak ak pen; nuk gek Krays yip mindiy kim mindpim. Tap siy tap timey ginuk ak niŋiy kirgak ak mey; 14 minim keykey buk yomb biyaŋ tikayak ak wiykyokak. Minim keykey timbrikonuk, minim yomb mindek ak pen; nuk dam mon bak biyoŋ Jiysis yip sesek ayek kumak. 15 Kun gak rek, Seytan sek, kichekiy malñiluk tap yerip nup marik gipay gok sek wiyniym gek, pisnep apyap pikyak.

Krays Kumiy Tikjakak Rek Kim Mindoniŋgambun

16 Kun gak rek, nimb ñiŋg akaŋ tap gunap okok ñimbem, biynimb gunap nimbip aŋg sikoy ma giniŋgiy. Takin kisen wip ñin ak, ñin yomb aŋgiy asikniŋgambay akaŋ; Jiwda lotiw ñin yomb aŋgiy asikniŋgambay akaŋ; ñin yerip yerip asikniŋgambay ak; kindik ma gem nimbip aŋg sikoy geniŋgiy, gos kuŋay ma niŋnimimb. 17 Krays ma awak ñin ak, low minim kun ak kawnan rek niŋiy giyiŋgipay ak pen; miñiy Krays bi nonim ak pisnep miseŋ wip ak, minim kun ak rek nimbip ma aŋgniŋgiy.

18 Kun ak biynimb gunap biynimb yomb mindpun aŋgiy, tom giy aŋgniŋgambay, “Day niŋbun rek, chin enjol beŋ okok mindiy, kuyip lotiw gipun aŋgey,” minim kuyip ak ma dinimimb. Ak gos kiyk key niŋbay rek tom giniŋgambay. 19 Biynimb kun gok, Biyomb Jiysis Krays nup kirgiy mey, ar kun ak ambay. Pen nuk, Biyomb chin ak mey; chin biynimb nup ker mindpun gok di jimñiy ay, kond mindiy kilis ñamb, Gor nup tep gip ar ak gon amimb. Kun ak nuk jun won rek ak mindakniŋ, chin ñin kind tomb kind nuk gok rek mindiy, kindiy yimñi wos gakniŋ, mindrep gipun.

20 Krays ker mindpim ak, nuk yip kumnimbik rek ayip ak mey; Seytan layn nuk; kichekiy, chipday tap gok nimbip tiwniŋg ayiŋgipay miñ wos ak, pisnep puŋgrikip. Kun ak yenen biynimb yikop gok gos niŋbay rek niŋiy gi mindpim. Minim kilrimey nimbip apay kun ak: 21 “Tap ak ñin maŋgiy ma dinimimb,” “Tap ak ma ñimb niŋnimimb,” “Tap ak ma diniŋnimimb apay” ak, 22 minim rek ma ayip. Tap kun gok ñimbun akaŋ, yergon, tap yikop rek ayip. Minim kilrimey aŋgñimbay kun ak, biynimb gos key niŋiy apay ar ak nep aŋgñimbay.

23 Biynimb kun gok Gor nup ma chiŋgipay rek, lotiw yesek, gos kiyk key niŋbay rek giyiŋg, biynimb simbgeprek mindon tep giniŋgamb aŋgiy, tap asik mosik giy, kosyam mindpay. Kun gey, biynimb gunap niŋey, niŋind gispay rek ayniŋgamb ak pen; tap timey gep gos ak apek, Gor yip ma mindpay rek, tap bap kilis ñek, mindrep giniŋgiy rek ma mindip.

3

Gor Chinup Gek Krays Yip Tikjaknuk Rek Ayip

1-2 Pen nimb Krays yip, tip tikjakiy kim kisenimb mindpim ak, man ar biy tap gok gos ak ma niŋnimimb. Gos yomb nimb ak amnimuŋ; Krays semb biyoŋ amiy, Nop ñin yipund kind okok ken mindiy, chinup kond mindip ak nup. 3 Nimb Krays yip kumbik rek ayip ak mey; per mindeniŋgambim junj ak, kiy apiymiŋay yip mindip. 4 Kun ak chin perper mindeniŋgambun junj ak mey, Krays. Kisen nuk winiŋgamb ñin ak, am nuk yip mindrep giniŋgambun.

Nind Mindyiŋgipim Ak Key: Miñiy Key Mindpim

5 Krays yip kumbik rek, nuk yip mindnep mindeniŋgambim ak; monmon ma ginimimb. Biyn siy bi siy ma giy, timey ma giy, biynimb gunap tap kuyip gok yip rek mindombikop aŋgiy, gur-maniy tap gok nep dun aŋgiy ma gem amnimuŋ. Pen ar kun ak gem, biynimb tap yesek gunap aŋgniŋun aŋgiy, Gor nup kirpay rek ak giniŋgambim. 6 Ar kun gok gey, Gor nup tep ma gip rek, yiwur yomb diniŋgambay. 7 Nimb biynimb yikop mindyiŋgipim ñin ak, tap timey ar kun ak nep gos niŋiy giyiŋgipim. 8 Pen miñiy biynimb Krays ker kim kisenimb mindpim ak; nind miluk niŋiy, kalrimey jiwiy, penpen aŋgiy, minim timey aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋg sikoy giy, wasik aŋgiy giyiŋgipim rek ma ginimimb. 9 Minim yesek aŋgiy, pen aŋgek pen aŋgek giyiŋgipim ak, kunep ma aŋgnimimb. 10 Krays yip kumbik rek ayip kun ak, timey giyiŋgipim miñ nimbip kom kom gak ak, nuk chech wor ayip band rek ak tuŋgasik yokak. Tuŋgasik yokiy, kim kisenimb bap rek ayñak ak mey, miñiy gos nup ak niŋrep giyiŋg, kim kisenimb rek ayiŋg, Biyomb tap maŋgiysek gayak ak mindip rek mindniŋg gispim. 11 Chinup kun gip rek, Jiwda biynimb gok key, Jiwda biynimb mer gok key ma mindpun. Biynimb kumbak tikpay gok key, biynimb kumbak ma tikpay gok key ma mindpun. Biynimb taw dam ayey woŋg yikop giñimbay gok key, biynimb gos key niŋiy woŋg gipay gok key ma mindpun. Biynimb riyt rayt gipay gok key, biynimb riyt rayt ma gipay gok key ma mindpun. Chin maŋgiysek kim kisenimb rek ay, Krays Biyomb chin ak yip nep mindpun.

Biynimb Simb Niŋep Miñ Ar Ak Ginjun

12 Kun ak Gor nimbip diy, biynimb suŋ-tep yand aŋgiy, wasemb ay mindip ak; yimb nimbik key ma dand aranimimb. Biynimb sayn tep nuk gok mindiy, biynimb gok kuyip simb niŋiy, direp giy, nimbip timey geniŋgiy miluk ma niŋnimimb. 13 Biynimb Krays ker mindpay gunap, nimbip timey rek geniŋgiy, gos kun ak ma niŋnimimb. Minim gunap mindonimuŋ; Biyomb ak nimb timey gem niŋiy kirgak rek, kuyip kunep niŋiy kirginimimb. 14 Pen tap yomb yimb ak, biynimb wasemb aynimimb. Kun gem mey, minim gunap ap ar kun ak jimñiniŋgamb.

15 Krays nimbip kond mindip nen, gos yomb ma niŋnimimb. Biynimb yand gok jimñiy mindiy, mindrep giniŋgambay aŋgiy, nimbip dek jimñiy mindpim ak, gos gunap ma niŋnimimb. Gor nup tep aŋgyiŋg nep mindenimimb. 16 Krays minim tep ak, namb nimbip biyaŋ aranjakiy rek mindonimuŋ. Minim nup ak niŋrep yimb giy mey, penpen aŋgñirep giyiŋg, Gor nup yimb dand aranemb kamep saŋ salik gunap, Baybol buk “Sam” apay gunap aŋgyiŋg mindenimimb. 17 Pen minim aŋgniŋg akaŋ, yerer giniŋg, Biyomb Jiysis ker mindpun aŋgiy, kuyip apiymiŋay tep aŋgyiŋg gem amnimuŋ.

Biynimb Jiysis Ker Mindpay Gok Mindrep Giniŋgiy

18 Krays ker mindpun ak, nimb biyn gok Biyomb chin ak nup tep ginimuŋ aŋgiy, naŋgumiy sikop minim aŋgniŋgiy ak kindik ginimimb.

19 Pen nimb bi gok, biyn nimb gok kuyip minim kilis giy ma aŋgnimimb; kuyip wasemb aynimimb.

20 Pen nimb ñapan gok, nap nanim aŋgniŋgiy rek niŋdinimimb. Kun geniŋgambim mey, Biyomb chin anup tep giniŋgamb.

21 Pen nimb nop sikop, ñapan nimb gok kuyip minim kilis giy aŋgem aŋgem, gos timey niŋiy, mind tep ma giniŋgiy rek ayip ak; niŋrep ginimimb.

Biyomb Gok Sek, Bi Woŋg Giñimbay Gok Sek

22 Nimbip biynimb kalambis rek ay dand amey, biyomb gunap kuyip woŋg yikop giñimbim gok; niŋmindyakniŋ won anep woŋg gon, kuyip tep ginimuŋ aŋgiy, ma ginimimb; Biyomb chin semb biyoŋ ak niŋmindip rek, girep gun aŋgiy, tep gakniŋ ginimimb. 23-24 Nuk nep nimbip direp giniŋgamb ak mey; tap yerip yerip ginimimb okok, biyomb man ar biy gunap niŋey tep gaŋ aŋgiy ma ginimimb; Biyomb semb biyoŋ anup woŋg gispun aŋgiy ginimimb. Woŋg giñispim ak; Biyomb semb biyoŋ anup giñispim. 25 Pen Gor nuk biynimb timey giniŋgambay gok kor niŋniŋg; biynimb yomb gok, biynimb sikoy gok aŋgiy, ma kor giniŋgamb; ar nokom giy, yiwur ñiniŋgamb.

4

1 Kun ak nimb biyomb rek mindpim gok, Biyomb nimb semb biyoŋ mindip anup pirikiy, bi nimbip woŋg giñimbay gok kuyip kond mindrep giy, tap kuyip ñemb rek ak monmon ñinimimb.

Gor Nup Aŋgniŋyiŋg Mindrep Ginimimb

2 Kolosiy biynimb. Gor nup aŋgniŋyiŋg nep mindenimimb. Gos sek mindiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg, tep aŋgyiŋg mindenimimb. 3 Chinup kunep Gor nup aŋgniŋ mindem, kinjeŋ yomek, Krays biynimb miñmon okok kuyip kunep diniŋgamb minim tep ak; aŋgñiyiŋg nep mindenjun. Minim kun ak nep aŋgen, yip kalambis ayeyak mindpiyn. 4 Pen nup aŋgniŋem, yip kond mindakniŋ, minim kun ak aŋgrep gen, biynimb niŋrep giniŋgiy.

5 Pen nimb biynimb Krays ker ma mindpay gok kuyip aŋgrep gem, Gor nup gosimb ak niŋniŋgiy. 6 Gor nimbip kond mindakniŋ, meŋg miŋgan nimbik ak sol yindik rek ayonimuŋ; nimbip minim yerip rek aŋgniŋeniŋgambay, kuyip aŋgñirep yimb giniŋgambim.

Pol Tikiykas Yip Oniysmas Yip Kuyip Yokak

7-8 Mam tep Tikiykas, woŋg yand gipiyn rek gip anup, yoken jap. Mindpim ak amiy, yand yergiy rek mindpiyn ak nimbip aŋgñek niŋiy, miñmiñ gim aŋgiy yoksipiyn. 9 Pen mam tep Oniysmas, bi nimbik key ak yip niniŋgayr. Amiy, tap yerip yerip akniy gisap ak maŋgiysek, nimbip aŋgñirep giniŋgambiyr.

Pol Minim Aŋg Day Jiwak

10 Bi Ariystakas, yand yip kalambis mindpur ak sek, bi chin Mak sek nimbip, “Mindpim?” apiyr. Mak mey, bi chin Banabas numind nuk ak. Bi kun anep nind minim yokiy aŋgnik, “Nup kayaŋ ak amjakek dinimimb aŋgnik.” 11 Bi chin Josiwa yimb nup bap Jastas apay ak kunep, nimbip, “Mindpim?” aŋgip. Bi chin omiŋal nokom kun ak kuyipyakam niŋen yip tep gip. Yenen: Jiwda gunap yip gosow gosow niŋiy jimñiy ma woŋg gipun; kiykyakam nep yand yip, Gor biynimb diy kond mindeniŋgamb minim ak aŋgñimbun.

12 Bi nimb Epapras, Jiysis Krays nup woŋg gip ak, nimbip, “Mindpim?” aŋgip. Nuk per nimbip Gor nup aŋgniŋiy aŋgip, “Kiyk gos gunap ma niŋiy; nip chiŋgrep yimb giy, niŋrep yimb giy, apan rek nep gey amnimuŋ aŋgip.” 13 Yand nup niŋbiyn; nuk kilis giy nimbip woŋg giy, Leyodiysiya biynimb kuyip woŋg giy, Hiyrapoliys biynimb kuyip woŋg giy gip.

14 Pen Demas yip, bi tep yand dokta Luk yip nimbip, “Mindpim?” apiyr. 15 Leyodiysiya kay Krays ker mindiy mam ay apun gok, biynimb ap biyn Niympa korip lotiw apay gok maŋgiysek, “Pol nimbip, ‘Mindpim?’ aŋgip aŋgnimimb.”

16 Nimbip minj yoksipiyn biy niŋiy, ñem amek, Leyodiysiya biynimb Krays ker mindpay gok kunep niŋniŋgiy. Pen Leyodiysiya biynimb kuyip minj yokpiyn ak, nimb kunep diy niŋnimimb.

17 Pen Akiypas nup aŋgnimimb, “Biyomb woŋg nip aŋgak ak gi dinimin aŋgnimimb.”

18 Yand Pol, miñiy ñin maŋgiy yand ak key, minim day won biy tiksipiyn. Yip sen diy miñ wos aypay ak, yip sakiy ma ginimimb. Gor nimbip kond mindonimuŋ.

1 Tesalonayka

1

2

3

4

5

1 Tesalonayka

Pol Minj Nind Ak Tesalonayka Kuyip Tikak

Minim Nind Niŋep

Pol Tesalonayka kuyip minim tep aŋgñak ñin ak, Jiwda gunap, biynimb Jiwda mer gok Pol minim nup ak nep niŋsipay aŋgiy nup miluk niŋeyak, Tesalonayka kirgiy am Biriya biynimb kuyip minim aŋgñak. Kisen am Koriyn mindek Timotiy apiy, Tesalonayka biynimb Krays ker mindpay gok mindrep gipay aŋgak minim ak sek, minim aŋgniŋyak gunap sek aŋgñek niŋiy, kuyip minj kun biy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1.

Tesalonayka biynimb mindrep giyak rek, Pol nup tep gak minim ak mindip, chapta 1:2–3:13.

Biynimb suŋ-tep nuk mindenimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 4:1-12.

Krays andkind winiŋgamb minim ak mindip, chapta 4:13–5:11.

Minim aŋg jiwniŋg gos rek winjikak minim ak mindip, chapta 5:12-22.

Minim aŋg jiwak day won ak mindip, chapta 5:23-28.

1

1 Chin Pol, Salas, Timotiy nimbip Tesalonayka biynimb Gor Biyomb chin apiymiŋay ak ker mindpim gok, minj tiksipun.

Gor apiymiŋay nimbip simb niŋiy direp ger, mindrep ginimimb.

Tesalonayka Biynimb Gor Nup Gosimb Niŋiy Mindrep Giyak

2 Chin per Gor nup aŋgniŋniŋg nimbip sakiy ma gipun, gos niŋmindiy, nup tep aŋgyiŋg kuyip maŋgiysek kond mindrep ginimin apun. 3 Pen nimb Gor nup gosimb niŋiy, aŋgip rek giyiŋg, biynimb gok kuyip wasemb ay direp giyiŋg, Biyomb chin Jiysis Krays andkind winiŋgamb aŋgiy kond mindem amjap ak; Bapiy Gor nup aŋgniŋyiŋg tep apun.

4 Chin niŋbun: nimb mey, mam ay Gor wasemb ay dak gok mindpim. 5 Pen chin Gor ker mindiy mindrep gipun rek, kiyk kunep mindeniŋgiy aŋgiy, minim tep ak dand amiy Kawnan nuk ak chinup gos ñek, nimbip minim yipund giy yimb ak aŋgñon niŋiy dipik. 6 Diy mey, Biyomb chin gip miñ ar ak sek, chin key gipun miñ ar ak sek kisen gipim. 7 Gipim kun ak, biynimb Krays nup gosimb niŋbay Akaya propens ak sek, Masedoniya propens ak sek niŋiy kunep gipay.

8 Pen nimb Biyomb ak nup gosimb niŋem, nuk gek mindrep gipim minim ak; miñmon okok kunep amjap. Miñmon gunap amjakon, biynimb kun okok key kesim diy apay, 9 “Tesalonayka biynimb kuyip minim tep ak aŋgñenbik, nimbip direp giy, tap yesek aŋgniŋyiŋgipay gok kirgiy, Biyomb permindep ak nup nep aŋgniŋiy, direp giyiŋg, 10 Ñinuk kumek Nop gek tikjakak ak andkind asaw aŋgiy, kond mindpay apay.” Jiysis kun ak nep chinup kond mindip rek, yiwur yomb ak ma diniŋgambun.

Pol Tesalonayka Mindiy Woŋg Gak

2

1 Mam ay sikop. Nimb key niŋbim: nind miñmon nimb ak amiy, Jiysis minim tep ak aŋgñon, niŋiy dipik. 2 Ñin kun ak miñmon Piyliypay nind amiy aŋgñonuk, biynimb gunap chinup minim timey aŋgiy, timey giyak ak pen; Gor chinup kond mindek, gos kun ak ma niŋiy, miñmon nimbip Tesalonayka am aŋgñonuk kunep giyak ak pen, monmon aŋgñinuk. 3 Kun ak niŋim! Minim nimbip apun ak yesek aŋgiy, tap nimbip gok diniŋg akaŋ, timey giniŋg ma aŋgñinuk; minim tep ak niŋyaŋ aŋgiy aŋgñinuk.

4 Minim chin key ak aŋgon, biynimb gok kuyip tep gaŋ aŋgiy ma aŋgñinuk; Gor yergiy rek mindpay ak key niŋimb rek, chinup woŋg aŋgayek, nimbip aŋgñinuk. 5-6 Nimb key niŋbim: minim nep aŋgon kuyip tep ginimuŋ aŋgiy, nimbip ma aŋgñinuk. Maniy tap gok dun aŋgiy akaŋ, yimb yomb dun aŋgiy ma aŋgñinuk ak, Gor kunep niŋimb.

7 Pen bi Jiysis minim dand amemb mindpun ak, nimbip minim kasek aŋgniŋg apnup ak pen, kun ma ginuk. Biyn gok ñapan kiyk key tikiy, diraŋgrep gipay rek ak ginuk. 8 Nimbip wasemb ay aŋgnuk, “Kuyip minim tep ak aŋgñon, biynimb gunap chinup ñaŋgniŋg ñaŋgniŋgiy aŋgiy, nimbip aŋgñinuk.”

9 Mam ay sikop. Nimb niŋbim: nimb yip mindiy, kosyam tap keñmaŋgiy chinup pipaŋg dap ñiniŋgambay aŋgiy, pumbnamb Gor biynimb diniŋgamb minim tep ak nimbip aŋgñi taŋgyiŋgipun; kisyimken maniy woŋg giy tap ñimbyiŋgipun. 10 Chin nimb biynimb Jiysis nup gosimb niŋbim gok yip mindyiŋg, kapkap mindrep giy, tap timey akaŋ, tap minim aŋgniŋgiy rek bap ma ginuk. 11 Nop sikop ñapan kiyk key aŋgñirep gipay rek nimbip ginuk. 12 Gor chinup diyn aŋgiy dek, biynimb nuk yip perper mindoniŋgambun gok mindpun ak; kapkap mindiy, aŋgip rek ginjun aŋgnuk.

13 Pen nimbip minim tep aŋgñonuk; minim kiyk key ma aspay, Gor minim tep ak aspay aŋgiy dipik ak mey; Gor nimbip kond mindakniŋ, aŋgip rek gipim. Kun ak Gor nup tep aŋgyiŋg mindpun. 14 Pen mam ay sikop. Biynimb chin Jiwdiya akay, chinup biynimb Jiysis nup nind gosimb niŋnuk gok timey giyak rek, miñiy Tesalonayka biynimb gok nimbip gispay. 15 Pen Jiwda biynimb gok Gor nup miluk niŋiy, biynimb okok miluk niŋiy gipay. Kiyk bi Gor minim aŋgep gok kuyip ñaŋgiy, Biyomb chin Jiysis nup ñaŋgiy, chinup yukyokyak. 16 Biynimb Jiwda mer gok kuyip, Gor nup gosimb niŋniŋgiy aŋgiy aŋgon, Jiwda biynimb kun gok kal jiwiy, timey yimb nep gipay. Gipay kun ak, Gor gek miker yomb yimb ak kuyip dip.

Pol Kuyip Tip Am Niŋiyn Aŋgiy Niŋak

17 Mam ay sikop. Nimb yip mindon, Jiwda biynimb chinup yuk keykey yokyak ak, simb gakniŋ mindpun. Nimbip am niŋiy owun aŋgiy, gos ak niŋmindpun. 18 Yand Pol per gos kun ak niŋbiyn ak pen, Seytan kinjeŋ tikip. 19-20 Pen nimbip sakiy ma gipun: tep gakniŋ gos niŋyiŋg mindpun. Biyomb chin winiŋgamb ñin ak, nup tap yerip rek ñoniŋgambun; tep giniŋgamb? Nimbip nep. Nimb biynimb nuk mindeniŋgambim ak niŋek, tep giniŋgamb.

3

1-2 Pen nimbip am niŋun aŋgiy, kasek amemb rek ma ayek, nimbip simb niŋiy, chirmiŋay miñmon Atens mindiy, mam Timotiy bi Gor woŋg giy, Krays minim aŋgñirep gip anup, aŋgyokor nak. Pen nup aŋgruk, “Jiysis gosimb ak niŋiy aŋgip rek gipay ak, kuyip timey gispay. Nand am kiy yip mindiy, aŋgñirep gey, mindrep giniŋgiy. 3 Yikop ak, Gor nup kirginiŋgambay rek ayip aŋgruk.” Pen nimb niŋbim: biynimb Jiysis minim ma dipay gok, chinup timey gipay kun ak, giniŋgambay aŋgak rek nep gipay. 4 Pen nimb yip mindiy, kisen chinup timey giniŋgambay aŋgnuk ak, nimb key niŋbim. 5 Kun gipay kun ak niŋiy, bi timey Seytan gek, minim kosyam aŋgñen niŋbik ak kirginimimb rek ayek niŋiy, Timotiy nup aŋgen am nimbip aŋgñirep giy awak.

Timotiy Andkind Apiy Mindrep Gipay Aŋgak

6 Pen nimbip am niŋiy apiy aŋgip, “Gor nup gosimb niŋiy, biynimb gok kuyip wasemb ay, niripmiŋay miñmiñ yimb gipay. Nirmiŋay par akniy mindiy, kuyip simb niŋbiyr rek, kiy pen miñmon kiyk okok mindiy, niripmiŋay simb niŋbay aŋgip.” 7 Pen biynimb Jiysis nup gosimb ma niŋbay gok, chinup timey giniŋg gey mindrep ma ginuk ñin ak, Timotiy apiy, nimb Gor yip jimñiy mindpim minim ak aŋgek, chinup mindmaŋgiy lim gip. 8 Gor nup per kun ak rek chiŋgiy mindeniŋgambim, tep yimb gakniŋ nep mindoniŋgambun.

9 Mindrep gipim kun ak Gor nup tep aŋgyiŋg, miñmiñ yimb gipun. 10 Tip am nimbip niŋiy aŋgrep gon, mindrep yimb ginimimb aŋgiy, Gor nup pumbnamb kisyimken aŋgniŋ mindpun.

11 Kun ak Gor apiymiŋay chinup kinjeŋ yomer, mindpim ak ninjun. 12 Biyomb chin ak nimbip gos tep yimb ñek, nimbip wasemb yimb aypun rek, nimb key penpen wasemb ay, biynimb okok kuyip wasemb ay ginimimb. 13 Nimbip kond mindiy, kond mind dand amiy, enjol suŋ-tep nuk gok diy andkind winiŋgamb ñin ak niŋek, biynimb suŋ-tep, minim ma mindip gok nep mindenimimb.

4

Gor Biynimb Suŋrep Nuk Mindenimimb

1-2 Mam ay sikop. Nimb yip mindonuk ñin ak, Biyomb chin Jiysis chinup gos ñek, nimbip Gor yip yergiy mindrep gipay minim ak, aŋgñon niŋbik. Niŋiy, nuk yip mindrep giyiŋgipim rek, miñiy ar kun ak nep gem amnimuŋ.

3 Gor biynimb nuk mindpim ak, aŋgip rek suŋ-tep mindonjun aŋgiy, biyn siy bi siy ma nep ginimimb. 4 Kun ak mindrep giyiŋg, bi gok biyn nimb nokom nokom keykey diy, mindrep ginimimb. 5 Biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok, biyn siy bi siy dinjun aŋgiy, gi tapay rek ma ginimimb. 6 Bi biyn sek gok, biyn kiyk akaŋ, biyn bi sek gok, bi kiyk ak siy ma dinimimb. Biynimb gunap kun ak rek geniŋgambay, Gor kuyip yiwur ñiniŋgamb ak, nimbip nind aŋgrep ginuk. 7 Tap siy tap timey giyaŋ aŋgiy chinup ma dak; biynimb yand yimb mindiy, mindrep giniŋgiy aŋgiy dak. 8 Biynimb minim aspun kun biy kirginiŋgambay gok; minim chinup ak ma kirginiŋgambay; Gor Biyomb Kawnan suŋ-tep nuk nimbip yokip anup minim ak kirginiŋgambay.

9 Biynimb Jiysis ker mindpay gok kuyip wasemb ay, dinimimb aŋgiy minj tikjun ak pen; Gor gos tep ñek, key niŋiy penpen wasemb aypim. 10 Biynimb nup Masedoniya propens mindpay gok kunep niŋiy dipim. Ar kun ak nep gem amnimuŋ.

11-12 Pen nimbip aŋgnuk rek, biynimb gok yip kapkap mindrep ginjun aŋgiy gem amnimuŋ. Woŋg wariy nimb gok key giy tap ñiŋnimimb. Kun ak tap keñmaŋgiy, maniy nimb gok key mindakniŋ, tap nen asimb ma aŋgraŋgem mey; biynimb Jiysis nup ma niŋbay gok, nimbip niŋey tep giniŋgamb.

Biyomb Andkind Winiŋgamb

13 Pen mam ay sikop. Nimbip minim bap aŋgñirep ginim. Biynimb nimb gunap kumeniŋgiy, pisnep kumbay aŋgiy, biynimb gunap simb gek siy apay rek ma aŋgnimimb. 14 Jiysis kumiy pisnep ma kumak. Nop gek tikjakiy kim mindip aŋgiy niŋbim rek, biynimb nup gosimb niŋiy kumbay gok, kunep kim mindpay aŋgiy niŋbun. Kun ak Jiysis andkind winiŋgamb ñin ak, Nop gek biynimb nuk kun gok dand sesek winiŋgamb aŋgiy, niŋrep gipun.

15 Pen Biyomb chin ak minim aŋgñiyiŋgip rek niŋbun: chin biynimb kim mindnukniŋ winiŋgamb gok, biynimb nind kumyak gok kuyip ma kiriŋg amniŋgambun; jimñiy aranjak amniŋgambun. 16 Minim bap kun biyoŋ nimb “Miñiy” aŋgiy mey, enjol yomb ak kumb gawil gakniŋ, Gor biykul ak aŋgakniŋ winiŋgamb. Biynimb Krays ker mindiy kumyak gok, tikjakiy semb biyoŋ aranjak amniyakniŋ, 17 chin biynimb nuk kim mindoniŋgambun gok kiy yip wilikiy, aranjak am Biyomb chin ak yip perper mindoniŋgambun.

18 Kun ak nen: minim aspun kun biy penpen aŋg amiy apiy giy, biynimb chin Krays ker mindiy kumbay gok, yerginiŋgamb aŋgiy gos yomb ak ma niŋnimimb; gos sek mindenimimb.

5

Biyomb Chin Andkind Winiŋgamb Ak Mindrep Giyiŋg Kond Mindonjun

1 Pen mam ay sikop, ñin akay winiŋgamb, biynimb yerer giyakniŋ winiŋgamb ak, nimbip ma aŋgniŋgayn; 2 nimb key niŋbim: winiŋgamb kun ak, nup kond mindeniŋgambay ñin ak ma winiŋgamb. Bi tap siy dep gok, biynimb kin ambay won ak opay rek ak winiŋgamb. 3 Chinup miñiy tap bap ma giniŋgamb aŋgniŋgambay ñin ak apek, gos yomb yimb niŋniŋgambay. Kasek yiŋgen rek diy winiŋgamb kun ak, biyn ñapan tikniŋg gey yiwur gip rek ak giniŋgamb; pirik amniŋgiy rek ma ayniŋgamb.

4 Pen mam ay sikop. Nimb kisyim wip kind ak ma mindpim; miñmon yowip kind ak mindpim. Kun ak ñin yomb kun ak apek, biynimb gunap pirikiy gos yomb niŋniŋgambay rek, chin kunep ma niŋjun. 5 Chin Seytan ñapan nuk gok windin koy mindpay rek ma mindpun: chin Gor ñapan nuk windin sek mindpun. 6 Biynimb gunap kinamiy mindpay rek ma mindonjun; niŋrep giy mindonjun. 7 Biynimb wisin kinbay gok, kisyimken nep kinbay. Biynimb ñiŋg kilis ñimbiy sakiy aypay gok, kisyimken nep ñimbay. 8 Pen chin biynimb pumbnamb tapun gok, gosimb niŋyiŋg mindenjun. Biyomb anup gosimb niŋiy wasemb ay gon mey, chinup boŋg rek giniŋgamb. Chinup di nop yip jimñiy ayniŋgamb aŋgiy niŋmindiy mey, kim amniŋgambun. 9 Gor chinup yiwur yomb diyaŋ aŋgiy ma aŋgak; Ñiyand Jiysis Krays kuyip tuŋgasik dinimuŋ aŋgiy aŋgak. 10 Pen chinup aŋgiy kumak ak, kim mindon winiŋgamb akaŋ, kumon winiŋgamb ak minim ma mindip; am nuk yip mindiy mindnep mindoniŋgambun. 11 Pen nimb Gor biynimb nuk gunap kuyip niŋem simb gonimuŋ, minim tiksipiyn biy per gipim rek penpen aŋgñirep giy, Jiysis nup chiŋgrep giy, mindrep ginimimb.

Minim Aŋg Day Jiwyiŋg, Nimb Mindpim Aŋgak

12-13 Mam ay sikop. Biyomb nimbip kosyam minim tuŋgasikyiŋg, minim aŋgñiyiŋg mindpay gok, kuyip ma kirginimimb. Gor key aŋgek woŋg kun gipay ak; kuyip wasemb ay direp ginimimb. Pen nimb maŋgiysek kapkap jimñiy mindenimimb.

14 Biynimb woŋg ma giy mindrep ma gipay gok kuyip, minim kilis aŋgnimimb. Biynimb simb gek gospar ay mindpay gok kuyip, kapkap aŋgñirep ginimimb. Biynimb kisen Gor nup gosimb niŋsipay gok kuyip, kunep aŋgñirep ginimimb. Minek minek aŋgñiyiŋg yiruk ma niŋnimimb. 15 Biynimb gunap nimbip timey geniŋgiy, pen timey ma ginimimb. Biynimb nimb key gok yip mindrep gipim rek, biynimb yikop gok yip kunep mindrep ginimimb. 16-18 Jiysis Krays biynimb nuk mindpim ak, Gor mindip aŋgiy miñmiñ giyiŋg, nup aŋgniŋyiŋg mindem, nimbip yerer gek nup tep aŋgnimimb. Kun gem mey, nup tep yimb giniŋgamb. 19 Gor Kawnan chinup gos ñinimuŋ aŋgiy niŋyiŋg mindenimimb. 20 Biynimb Gor minim aŋgep gok minim aŋgeniŋgiy ma kirginimimb. 21-22 Pen biynimb gunap yesek aŋgniŋgiy rek ayip ak, niŋrep yimb ginimimb. Gor minim yipund giy ak aŋgeniŋgiy niŋiy dinimimb; yesek aŋgeniŋgiy ma dinimimb. Timey ar gunap ma nep ginimimb.

23-24 Gor Biyomb biynimb direp gip ak nup aŋgniŋiy apun, “Tesalonayka biynimb nip gosimb niŋbay gok kuyip, kond mindenimin ñin ar nip ak mindey, kuyip kond mindrep yimb ginimin. Biyomb chin Jiysis Krays andkind winiŋgamb ñin ak, minim bap ma mindek; gos kuŋay ma niŋniŋgiy apun.” Chin niŋbun: gos nuk key niŋiy nimbip dak ak, apun apun rek nimbip giniŋgamb. Pen nuk aŋgip rek nep gip ak, nimbip kond mindeniŋgamb ak mey, gos sek mindenimimb.

25 Mam ay sikop. Chinup gos niŋiy, Gor nup aŋgniŋnimimb. 26 Mam ay gunap kuyip niŋiy aŋgnimimb, “Pol bi gok minj tikiy apay, ‘Nimb mindpim?’ apay aŋgnimimb.” 27 Biyomb chin ak niŋmindip rek nimbip aspiyn, minj tiksipiyn kun biy, mam ay gok kuyip maŋgiysek riytiym gem niŋniŋgiy.

28 Biyomb chin Jiysis Krays nimbip simb niŋiy, direp giyiŋg mindonimuŋ.

2 Tesalonayka

1

2

3

2 TESALONAYKA

Pol Minj Kisen Tesalonayka Biynimb Kuyip Tikak

Minim Nind Niŋep

Pol, minj kisen Tesalonayka biynimb kuyip tikak ak, Jiysis andkind wip akaŋ ma wip aŋgiy, gos par ay mindrep ma geyak, tikiy aŋgrep gak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-2.

Pol binuk gunap yip Tesalonayka biynimb kuyip miker kuŋaynep apek, Gor nup ma kirgeyak, miñmiñ yimb giyak minim ak mindip, chapta 1:3-12.

Krays yerer gakniŋ andkind winiŋgamb aŋgiy, aŋgrep gak minim ak mindip, chapta 2:1-17.

Pol Tesalonayka biynimb kuyip chinup Gor nup aŋgniŋyiŋg mindenimimb aŋgak minim ak mindip, chapta3:1-15.

Minim aŋg jiwniŋg, aŋgak minim day won gunap mindip, chapta 3:16-18.

1

1 Chin Pol, Salas, Timotiy nimbip Tesalonayka biynimb Biyomb chin Jiysis Krays apiymiŋay ker mindpim gok, minj tiksipun.

2 Chinup tep gip ak; kiy apiymiŋay nimbip simb niŋiy kond minder, ñin ar kuyipapiy ak mindiy, mindrep ginimimb.

Krays Apiy Biynimb Nimbip Timey gipay Gok Kuyip, Yiwur Ñiniŋgamb

3 Pen mam ay sikop. Jiysis nup chiŋgrep giyiŋg gem amjap ak chinup tep gip. Biynimb nup ker mindpay gok kuyip, wasemb ay direp yimb gipim ak; Gor nup tep aŋgyiŋg nep mindpun. 4 Gor ker mindem, biynimb gunap nimbip timey gey kosyam mindpim ak pen; gos kun ak ma niŋiy, nup chiŋgrep yimb gipim. Kun ak biynimb Gor ker miñmon keykey gok per apun, “Tesalonayka biynimb Gor nup gosimb niŋbay gok, nup chiŋgrep yimb gipay apun.” 5 Mindrep gipim kun ak, biynimb nuk mindpun aŋgem nimbip miker ñiyiŋg nep mindpay rek; Gor bi per minim tuŋgasikrep gip ak, nimbip biynimb yand yimb aŋgiy diniŋgamb. 6 Pen nuk Biyomb mindip rek, miñ yipund giniŋgamb ar ak nep giniŋgamb ak mey; biynimb nimbip miker ñiyiŋg mindpay gok kuyip, pen kunep miker ñiniŋgamb. 7 Pen chin biynimb nuk miker diyiŋg nep mindpun gok, direp yimb giniŋgamb. Ñin kun ak Biyomb chin Jiysis Krays, enjol kalrimey nuk gok poŋind mon maŋlaŋ rek yinakniŋ winiŋgamb. 8 Biynimb Nop nup kirgiy, Biyomb chin Jiysis nup minim tep ak kirgiy, timey ar ak gey amimb gok, yiwur yomb ñiniŋgamb. 9 Biynimb kun gok tip tep nuk mindeniŋgamb siŋak, amniŋgiy rek ma ayniŋgamb; per gol okok mindiy, yiwur yomb diyiŋg mindeniŋgambay. 10 Pen winiŋgamb ñin kun ak tikiy, biynimb nuk gok, gos kiyk ak am nup kom kom gakniŋ, miñmiñ yimb giyiŋg, yimb nup dand aranyiŋg pernep mindeniŋgambay. Pen nimb minim nup ak aŋgonuk niŋbik rek, chin yip kun giniŋgambun.

11 Ar kun ak Gor nup per aŋgniŋiy apun, “Nand Biyomb mindpan rek, Tesalonayka biynimb key niŋay dinak gok kond mindenimin, biynimb tep nak gok mindiy, niripapiy gosimb niŋyiŋg, woŋg tep yerip yerip giniŋgiy gok amrep ginimuŋ apun.” 12 Gor nup aŋgniŋbun kun ak; kiy apiymiŋay nimbip simb niŋiy direp gipiyr rek, yimb kuyip apiymiŋay ak sek, nimbip ak sek aranimuŋ apun.

2

Bi Gor Low Timbrikep

1 Mam ay sikop. Biyomb chin Jiysis Krays andkind apiy chinup yipruŋg dek, nuk yip mindoniŋgambun minim ak niŋyiŋg mindenimimb. 2-3 Pen biynimb gunap ñin yomb nuk pisnep wip aŋgiy, nimbip yesek aŋgeniŋgiy, gos yomb kun ak ma niŋnimimb. Gor gos ñek aspun akaŋ, Pol bi gok minj bap tikiy minim kun ak rek aŋgey aspun aŋgeniŋgiy; minim kuyip ak ma dinimimb. Chin minj kun ak rek aŋgiy ma tikpun. Ñin yomb kun ak winiŋg gakniŋ, biynimb kuŋaynep Gor nup kirgiy, monmon giniŋgambay. Kun giyakniŋ, bi timey Gor low timbrikep mon key yinjap amniŋgamb ak niŋniŋgambay. 4 Bi timey kun ak Gor sek, tap yerip tap yomb aŋgiy aŋgniŋbay gok sek aŋgsikoy giy, yand nep biyomb aŋgiy; am Gor aŋgniŋep korip ak am bisgiy, yand mey Gor aŋgniŋgamb.

5 Nimb yip mindiy, bi kun ak nind ap kun giniŋgamb aŋgiy aŋgnik ak pen; sakiy gipim rek ayip. 6 Nimb niŋbim: tap bap kinjeŋ tikip ak mey; miñiy kun ginimuŋ rek ma ayip. Gor nuk key aŋgayak ñin ak apek, kun giniŋgamb.

7-8 Pen miñiy ñin biy, bi low timbrikep apek giniŋgambay ar ak gispay ak pen, kisen nep gispay. Bi kinjeŋ timey kun gok rek tikip ak mindakniŋ, bi low timbrikep ak, biynimb gok tapin kind nuk okok dand amnimuŋ rek ma ayip. Pen Gor bi kinjeŋ tikip kun ak nup dand key okok amek, bi low timbrikep ak, Gor aŋgip ar ak pisnep kirgiy, ar ak key gek amniŋgamb. Timey yimb giniŋgambay ñin kun ak, biynimb yikop gok Gor giniŋgamb aŋgak rek nep gisap aŋgiy, niŋniŋgiy rek ma ayniŋgamb. Pen chinup per gos tep ñek niŋbun rek, ñek niŋniŋgambun. Bi low timbrikep kun ak winiŋgamb ak pen; Jiysis mokyaŋ giy apiy minim aŋgek, pisnep apyowniŋgamb.

9 Pen Seytan bi timey kun ak nup ambaŋ ayek, biynimb gok kuyip yesek aŋgiyn aŋgiy, tap mageprek yesek gok giniŋgamb. Gakniŋ, biynimb wal yimb aŋgyakniŋ aŋgniŋgamb, “Yand mey biyomb aŋgniŋgamb.” 10 Aŋgek, biynimb pisnep kumniŋgambay gok, niŋind aŋgip aŋgiy niŋniŋgambay. Pen minim nup ak kirgiy, Gor minim ak tep aŋgiy dembiyap: Gor kuyip dipkop. 11 Yenen, minim niŋind yimb ak kirgiy, minim yesek niŋun aŋgiy giniŋgambay kun ak; Gor gek ar kun ak tapin gey amniŋgamb. 12 Kun ak mey, biynimb minim niŋind yimb nup ak kirgiy, minim yesek kun ak niŋey tep giniŋgamb gok, maŋgiysek yiwur yomb yimb ak diniŋgambay.

13 Pen chin per nimbip Biyomb chin ak wasemb ayip rek niŋiy, Gor nup tep aŋgjun. Nimbip simb niŋiy diniŋg, Kawnan nuk ak yokek, ap nimbip gos ñek mey, nup gosimb niŋiy, biynimb suŋ-tep nuk yimb mindpim. Kun ak, nup aŋgniŋiy, tep aŋgjun.

14 Pen Gor nuk key nimbip niŋay, Ñiyand ak yip perper mindrep giyaŋ aŋgiy gek, minim tep ak nimbip aŋgonuk niŋbik. 15 Kun ak mey mam ay sikop. Gor gek, Ñinuk yip mindrep giniŋgambun kun ak, minim aŋgñon niŋbik ak sek, minj tikiy aŋgon niŋbik ak sek niŋiy, mindrep ginimimb.

16 Bapiy yomb apiymiŋay chinup gos niŋiy kond mindrep gipiyr ak, chinup per kond mindeniŋgayr aŋgiy, gos sek mindpun. 17 Kun ak Tesalonayka biynimb, Gor apiymiŋay nimbip kond minder, woŋg kuyipapiy ak ma kirgiy, minim tep aŋgyiŋg, woŋg tep giyiŋg nep mindenimimb.

3

Pol Chinup Lotiw Ginimimb Aŋgak

1 Mam ay sikop. Minim bap aspun ak, chinup Gor nup aŋgniŋyiŋg mindenimimb. Nimbip Jiysis minim aŋgñon niŋiy dem, biynimb kuŋaynep nimbip niŋiy kunep dey, Jiysis minim tep ak aŋgey kind kind amnak rek, miñiy akniy aŋgon kunep ginimuŋ. 2 Pen bap nup aŋgniŋem, bi timey mindrep ma gipay gok, chinup tap bap giniŋgiy rek ma aynimuŋ. Yenen: biynimb maŋgiysek Gor nup gosimb ma niŋbay.

3 Pen Biyomb chin ak nuk bi biynimb kond mindep ak mey, nimbip kond mindakniŋ, Seytan nimbip timey ginimuŋ rek ma ayniŋgamb. 4 Pen chinup gos ñek niŋiy apun ar ak nep giyiŋg mindenimimb. 5 Nup aŋgniŋiy apun, “Kuyip gos tep ñenimin, nand biynimb wasemb aypan rek niŋiy, Ñinak yiwur yomb dak ak pen; minim nip ma kirgak rek niŋiy, kiyk kunep giniŋgiy apun.”

Woŋg Giy Nep Tap Ñiŋnimimb

6 Mam ay sikop. Biyomb chin Jiysis Krays aŋgñinimimb aŋgak rek nimbip aspun. Mam gunap woŋg ma giy yikop nep giraŋgiy, apun rek ma geniŋgiy, kiy yip minim minim ma aŋgnimimb. 7 Nimb key niŋbim: chin nimb yip mindiy giyiŋgipun ar ak geniŋgambim, tep giniŋgamb. Chin yikop ma mindyiŋgipun. 8 Biynimb gunap tap keñmaŋgiy kuyip yikop ma ñiŋjun aŋgiy, pumbnamb kisyimken tiŋiy yiwur giy nep tap ñimbyiŋgipun. 9 Gor woŋg gipun rek, nimbip aŋgniŋiy tap monmon diy ñimbinup ak pen; nimbip miñ tep ar ak yomon niŋyaŋ aŋgiy, key tiŋiy yiwur giy tap ñimbyiŋgipun. 10 Pen nimb yip mindiy aŋgnuk, “Biynimb woŋg ma giniŋgiy gok tap ma ñiŋniŋgiy aŋgnuk” ak niŋbim.

11 Minim bap niŋbun ak; biynimb nimb gunap woŋg ma giy, yikop nep mindiy, biynimb aŋgjiwpay. 12 Biyomb chin Jiysis Krays mindip rek, biynimb kun gok kuyip minim kilis giy aspun ak, woŋg key giy, tap ñimbyiŋg kapkap mindrep giniŋgiy.

13 Pen mam ay sikop. Gor nup yenen woŋg gispun aŋgiy yiruk ma niŋiy, mindrep giyiŋg gem amnimuŋ.

14 Minim minj tikiy aspun biy, biynimb gunap ma niŋeniŋgiy, kuyip minim minim ma aŋgnimimb; yikop mindem kuyip nambiŋ ginimuŋ. 15 Pen kuyip miluk ma niŋnimimb; mam chin aŋgiy aŋgñirep ginimimb.

Pol, Nimb Mindpim Aŋgak

16 Biyomb biynimb kond mindek mindrep gipay ak, nimbip kond mindonimuŋ, mindrep giyiŋg nep mindenimimb.

17 Yand Pol. Minj day biy yand key tikiy, “Nimb mindpim?” aspiyn. Minj yand tikpiyn ak, per kun biy rek nep tikpiyn ak mey, niŋniŋgambim. 18 Pen Biyomb chin Jiysis Krays chinup simb niŋimb ak, nimbip kond mindonimuŋ.

1 Timotiy

1

2

3

4

5

6

1 TIMOTIY

Pol Minj Nind Ak Timotiy Nup Tikak

Minim Nind Niŋep

Timotiy miñmon nuk ak Liystra, Galesiya propens nimb. Nonim nuk ak Jiwda nimb, nop ak Griyk nimb. Nuk bi paranj mindiy, Jiysis nup kisen nep chiŋgek, Pol nup dand taŋgyiŋg, Jiysis minim tep ak aŋgñiyiŋgipiyr. Pol minj day nind Timotiy nup tikak biy, minim yomb ar omiŋal nokom aŋgak.

Minim bap aŋgak ak, “Biynimb Jiwda yipund giy gok sek, Jiwda mer gok sek kilrimey gipay ar ak, nimb yip ma ginimimb aŋgiy” tikak. Minim ar bap aŋgak ak, bi Gor biynimb kond mindep gok diniŋg, bi Gor nup gosimb niŋiy, biynimb direp giniŋgiy gok nep niŋiy dinimimb aŋgak.

Pen minim kisen aŋgak ak, Timotiy nup, yergiy Gor nup bi woŋg giñemb tep ak mindiy, Gor biynimb nuk gok kuyip, kond mindeniŋgamb minim ak aŋgak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-2.

Biynimb Gor apiymiŋay kuyip chiŋgyak gok sek, bi kuyip kond mindep gok sek kuyip, minim aŋgak ak mindip, chapta 1:3–3:16.

Timotiy nup woŋg minim ar ak, aŋgrep gak minim ak mindip, chapta 4:1–6:21.

1

1 Yand Pol. Gor apiymiŋay chinup pisnep diy dand amniŋgayr aŋgiy niŋbun omiŋal ak nep, yip aŋger, Jiysis minim dand amemb ak mindpiyn.

2 Timotiy. Yand nep aŋgrep genik, Jiysis nup gosimb niŋban ak; nip ñi yand apiyn. Bapiy Gor yip, Biyomb chin Jiysis Krays yip nip simb niŋiy, kond mindrep ginimiyr.

Minim Yesek Aŋgniŋgiy Ak Ma Dinimimb

3 Yand Yipiyses mindiy, Masedoniya propens amniŋg, nip kun okok aŋgay, biynimb Gor minim aspun aŋgiy minim yesek apay gok kuyip aŋgenimin, minim kun ak kirginiŋgiy aŋgnik rek, tip ak aspiyn. 4 Sosim ar gunap apay gok sek, nusind nupis yes yerer giy tikey wip aŋgiy apay gok sek aŋgey, kirginiŋgiy. Minim kun gok aŋgiy, penpen nep apay. Gor biynimb dinimuŋ minim ar ak aŋgey, yomb ginimuŋ ak pen; minim kiyk apay kun gok niŋiy, Gor nup gosimb niŋniŋgiy ak ma mindip. 5 Pen biynimb gok suŋ-tep mindiy, Gor nup di mindmaŋgiy yimb ay, mindrep gembiyap yip tep gipkop. 6 Pen gunap kinjeŋ tep ar kun ak kirgiy, minim yikop okok aŋg amiy apiy gipay. 7 Chin Gor low tiysa gok mindon apay ak pen, minim apay gok, minim junj aspun ak aŋgiy, niŋrep ma gipay.

8 Chin kun ak rek ma ginjun. Gor low minim nuk aŋgak ak, tep yimb mindip ak pen; low minim nep aŋgiy, minim nup gunap kirginiŋgambun ak, tep ma giniŋgamb. 9 Per low minim apun ak, biynimb mindrep gipay gok kuyip ma apun; biynimb monmon gipay gok kuyip apun. Biynimb mindrep ma giy, timey gipay, chip ñapay, nonim nop kiyk key pikaypay, 10 biyn siy bi siy gipay, biynimb siŋgil waŋ gipay, biynimb yesek aŋgiy akaŋ, yerer giyiŋg minim niŋind yimb ak kirpay. 11 Minim niŋind yimb apiyn kun ak, Jiysis Krays minim tep ak. Gor Biyomb melik sek ak, biynimb direp giyn aŋgiy yip aŋgek, minim tep kun ak aŋgñirapiyn.

Gor Pol Nup Simb Niŋak

12 Biyomb chin Jiysis Krays, yip niŋek woŋg nup ak gep rek ayek; woŋg kun ak aŋgay kond mindakniŋ gipiyn ak, nup tep apiyn. 13 Nind mindrep ma yimb giyiŋgipiyn. Gor biynimb nup gok kuyip timey giy, Gor nup aŋgjiwiy giyiŋgipiyn. Pen Gor nup ma niŋiy, minim aŋgak kiñiŋ ak ma niŋiy genik mey, yip simb niŋiy dak. 14 Kun ak yand bi tep mer ak pen, biynimb nuk gok kuyip per gip rek, yip gos tep ñek, nup gosimb niŋyiŋg, biynimb gok kuyip wasemb aypiyn. Kun ak nup tep yimb aspiyn.

15 Minim niŋind yimb niŋiy, pisnep diniŋgambun bap aŋgniŋg gispiyn. Krays Jiysis biynimb man ar biy, tap siy tap timey gipay gok kuyip, diniŋg owak. Bi tap siy tap timey yomb yimb giyiŋgip ak mey, yand nep. 16 Pen yip diniŋg aŋgak, “Bi tap siy tap timey yimb gip ak nup den mey, aŋgniŋgambay, Jiysis chinup kunep diniŋgamb aŋgiy, yip ker apey, kuyip den, perper mindeniŋgambay aŋgak.” 17 Kun ak, Gor nuk Biyomb yimb; miseŋ ma niŋbun; ma kumniŋgamb; nuk nokom Gor niŋind yimb ak, nup perper nep yimb dand aranjun. Tep.

Timotiy Nup Minim Bap Aŋgak

18-19 Ñiyand Timotiy. Nip minim bap aŋgniŋg gispiyn. Bi Gor minim aŋgep gok, nip aŋgyak rek nep ginimin. Minim yip ak diy, mindrep giy, Gor nup gosimb niŋyiŋg, biynimb nup alemb alemb ñimbay gok kuyip, aŋgñirep ginimin. Biynimb gunap mindrep ma giy, Gor kuyip gos ñimb ak kirgiy, apyap pikpay. 20 Haymeniyas yip, Aleksanda yip kun ak rek gerik aŋgnik, “Kun gipiyr ak, chin yip jimñiy lotiw ma giniŋgayr. Nirip kirgon, Seytan kind ak mindiy, miker yimb gek, Gor nup aŋgjiwpiyr ak, kirginimiyr rek ayip aŋgnik.”

2

Lotiw Gep Miñ Ar Ak

1 Kun ak nen, Gor nup aŋgniŋyiŋg, tep aŋgyiŋg gi mindenjun. Nup aŋgniŋon; gapman biyomb gok, biynimb yikop gok maŋgiysek, kond mindonimuŋ. 2 Kond mindakniŋ, chin kapkap mindrep giy, Gor nup gosimb niŋyiŋg mindonjun. 3 Gor Biyomb chinup simb niŋiy dip ak; 4 biynimb okok keykey mindpay rek den, gos tep ak niŋyaŋ aŋgiy niŋimb.

5 Yenen: Gor nokom bap mindip. Pen bi nambnimb ak, kunep nokom bap mindip. Gor piskind ak mindip, chin biynimb gok piskind ak mindpun; bi nambnimb chin mey, Ñinuk Jiysis Krays. Nuk biynimb maŋgiysek di Nop yip jimñiy ayin aŋgiy kumak. 6 Nind minim kun ak, ma niŋyiŋgipay ak pen; biynimb niŋyaŋ aŋgiy, Ñinuk nup yokek apiy, chinup nen kumek mey, miseŋ niŋbun. 7 Niŋind yimb apiyn. Ar kun ak, Gor nep yip aŋgek, bi Jiysis minim dand amemb ak mindiy, biynimb miñmon keykey okok kuyip aŋgñirapiyn.

8 Minim bap pen, bi gok miñmon okok maŋgiysek Gor nup chiŋgrep giy, miluk ma niŋiy, penpen ma aŋgiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg mindeniŋgiy.

9 Pen minim bap, biyn gok kapkap mindrep giniŋgiy. Mindrep giniŋg, junkas malikiy, chech tep, biys, tap gol diy giyak gok ma ayniŋgiy; 10 Gor nup gosimb niŋbun aŋgiy, kapkap mindiy, biynimb gok kuyip direp giniŋgiy.

11 Gor minim aŋgniŋgiy won ak, biyn gok kapkap mindiy, niŋniŋgiy. 12 Yand biyn gok kuyip aŋgen, tikjakiy bi gok kuyip kond mindiy, minim ma aŋgñimbay. Kiyk kapkap mindiy, minim apay ak niŋbay. Gipiyn kun ak, kiñiŋ ak aŋgniŋg gispiyn. 13 Gor Andam nup nind gay, kisen biynuk Yiyp nup gayak. 14 Pen Seytan minim tom gak ak, Andam ma dak; biynuk nep minim yesek aŋgak kun ak diy, tap siy tap timey gek, Andam kisen gak. 15 Pen biyn gok ñapan tikyiŋg, Gor nup gosimb niŋyiŋg, suŋ-tep mindey amek, kuyip diniŋgamb.

3

Bi Gor Biynimb Nuk Kond Mindep Gok

1 Biynimb Gor nup woŋg giy, biynimb nup gok kuyip kond mindonjun aŋgiy niŋbay gok, gos tep yimb niŋbay. 2 Pen nimb bi Gor biynimb nuk gok kuyip, kond mindeniŋgiy gunap dun aŋgiy, bi yikop gok ma dinimimb; bi minim sayn gos niŋrep giy, minim aŋgñirep giniŋgiy rek gok niŋiy dinimimb. Bi minim sayn tep, tap timey ma giy, ñiŋg kilis kuŋay ma ñimbiy, biynimb okok wasemb ay, biyn kiyk nokom diy, biynimb gunap niŋey tep gek, kuyip aŋgjiwniŋgiy rek ma aynimuŋ, bi gok niŋiy dinimimb.

3 Pen bi kalrimey jiwpay gok, penpen apay gok, ñiŋg kilis ñimbiy sakiy aypay gok, gur-maniy nep gos niŋbay gok ma dinimimb. Bi tep mindrep giniŋgiy rek aynimuŋ gok niŋiy dinimimb. 4 Bi ñapan kiyk amyoŋg gok kuyip, kond mindrep gey, ñapan kiyk gok pen bapiy niŋind aŋgip aŋgiy, niŋdiniŋgiy bi gok niŋiy dinimimb. 5 Pen bi biyn ñapan kiyk key gok, kond mindrep ma giniŋgambay ak; Gor biynimb nuk gok kuyip, yergiy kond mindrep giniŋgambay?

6 Bi Gor nup kisen nep chiŋgipay gok ma dinimimb. Bi kisen nep chiŋgipay kun gok, biyomb mindpun aŋgiy, Gor nup kirgiy, apyap pikniŋgiy rek ayip. Seytan nind biyomb mindpiyn aŋgiy, Gor nup kirgek, aŋgyokak rek ak, kuyip giniŋgamb. 7 Bi dinimimb kun gok, biynimb Gor ker ma mindpay gok niŋiy, bi tep aŋgiy niŋbay gok kuyip dinimimb. Yikop ak, Seytan gek, biynimb Gor nup ma dipay gok kuyip aŋgjiwey, apyap pikniŋgiy rek ayip.

Bi Diykon Gok

8 Nimb bi diykon don, biynimb kond mindeyaŋ aŋgiy, bi yikop gok diy, woŋg kun ak ma aŋgaynimimb. Biynimb niŋey mindrep giy, ñiŋg kilis kuŋay ma ñimbiy, minim yesek ma aŋgiy, maniy tap gok yand nep diyn aŋgiy gos ak ma niŋiy, 9 Gor minim niŋind yimb ak, direp gipay gok nep niŋiy dinimimb. 10 Kun ak woŋg sikoy gunap aŋgayem, yergiy rek giniŋgambay ak niŋiy, aŋgem diykon woŋg ak giniŋgiy.

11 Pen biyn kiyk gok kunep, ñiŋg kilis kuŋay ma ñimbiy, biynimb gunap kuyip ma aŋgjiwiy, minim yesek ma aŋgiy; minim niŋind yimb aŋgiy, mindrep giniŋgiy. 12 Pen bi diykon gok biyn nokom diy, biyn amyoŋg kiyk gok kuyip, aŋgey mindrep giniŋgiy. 13 Bi diykon woŋg tep giniŋgambay gok, biynimb namb ak yimb tep ak diy, Jiysis Krays nup direp giyiŋg mindeniŋgambay.

Biyomb Chin Gosimb Niŋbun Ak Key Yimb Gip

14 Kasek niniŋgayn rek ayip aŋgiy, nip minj tiksipiyn. 15 Pen kasek ma niniŋgayn ak, minj biy niŋiy, chin Gor biynimb nuk yimb gok, biynimb nuk gunap yip yergiy rek mindenjun aŋgiy, niŋrep giniŋgamban. Chin Gor biynimb nuk gok, jimñiy korip sap kilis yimb rek mindon mey, minim niŋind yimb nuk ak, kurginimuŋ rek ma ayip.

16 Minim tep chin niŋbun ak key yimb. Jiysis Krays Nop yip mindiy, bi yimb ay miseŋ owak. Kun giy apek enjol gok niŋyak. Gor Kawnan nuk ak, biynimb gok kuyip aŋgak, “Gor Ñinuk wip aŋgak.” Minim tep nup ak, miñmon okok aŋgñey amnakniŋ, nup gosimb niŋyak. Nop nup dand andkind miñmon tep nuk biyoŋ amnak.

4

Biynimb Gor Minim Tep Ak Aŋgñispun Aŋgiy, Minim Yesek Apay

1 Gor Kawnan aŋgak ak miseŋ niŋbun. Ñin kisen ak awakniŋ, Gor nup gosimb niŋbun ak kirgiy, kichekiy malñiluk nop kiyk Seytan gos yesek ñimb ar ak, kisen giyiŋg aŋgñiniŋgambay. 2 Biynimb minim yesek aŋgñimbay kun gok, nambiŋ ma gip. Minim yesek nep aŋg dand amiy, monmon yimb aŋgñimbay. 3-4 Kiyk apay: bi gok biyn ma diy, biyn gok bi ma diy, tap keñmaŋgiy gunap asikrep giniŋgiy apay. Pen Gor nuk asikep minim kun ak rek ma aŋgak. Tap keñmaŋgiy gay, biynimb minim yipul yimb nuk ak niŋiy, nup gosimb niŋbay gok, di nup tep aŋgyiŋg ñiŋniŋgambay. Yenen: tap nuk gayak gok maŋgiysek, tep anep gayak. 5 Nup aŋgniŋbun rek, minim nuk aŋgip ak, tap kun gok suŋ nep mindip ak mey, ñimbyiŋg mindeniŋgambun.

Biynimb Gok Kuyip Aŋgñirep Ginimin

6 Minim kun ak, mam ay gok kuyip aŋgñirep giniŋgamban ak mey; Gor minim tep aŋgñey, Jiysis nup gosimb niŋnak miñ tep ak direp giyiŋg, Krays Jiysis bi minim aŋgñemb, tep bap mindeniŋgamban. 7 Pen minim yikop, Gor nup aŋgjiwpay gok, ma aŋg amiy apiy ginimin. Gor nup nep gosimb niŋmindenimin. 8 Biynimb eksays yikop gipay gok, kilis gunap dipay ak pen; biynimb Gor nup chiŋgun aŋgiy tapin gey amimb gok, miñiy mindrep giy, kisen mindrep giy giniŋgambay. 9 Minim niŋind kun ak, niŋrep yimb ginjun. 10 Gor gek, mindrep giniŋgambun gos ak niŋiy mey, kilisrimey yimb giy nep gon amimb. Nuk bi gin yimb, biynimb miñmon keykey mindpay rek, diyn aŋgiy niŋakniŋ, biynimb nup gosimb niŋbay gok, maŋgiysek di nuk yip jimñiy ayip.

11 Minim aspiyn biy, biynimb Gor ker mindpay gok aŋgñenimin niŋniŋgiy. 12 Biynimb gunap, nip bi paranj aŋgiy, minim nip kirginiŋgiy rek ayip ak, niŋrep ginimin. Pen mindrep giy nep gey amek, biynimb Gor nup chiŋgipay gok; nup gosimb niŋban rek, minim tep apan rek, biynimb wasemb aypan rek, mindrep gipan rek niŋiy; kuyip tep gek kunep giniŋgiy.

13 Niniŋgayn ak pen, yip kond mindpan ñin biy, Gor biynimb nuk gok kuyip, Baybol buk minim ak riyt giyiŋg, junj ak aŋgñirep giyiŋg mindenimin.

14 Gor nup woŋg giniŋg genak ñin ak, biyomb gok Gor nup aŋgniŋniŋg, ñin jun ar nip ak ay, Gor nip kond mindakniŋ, biynimb gok kuyip aŋgñirep giniŋgamban aŋgyak. Bi Gor minim aŋgep gok kunep, kun ak rek aŋgyak. Kun ak, Gor nip gos tep ñimb rek, sakiy ma ginimin; minim nup ak monmon aŋgñinimin. 15 Woŋg nup kun ak, girep genimin, biynimb gok niŋey tep gek, minim nip ak diniŋgambay. 16 Gor aŋgip rek giyiŋg, minim niŋind nup ak, aŋgñirep giyiŋg gey amek mey, nak sek, biynimb aŋgñimban gok sek Gor yip, mindrep giniŋgambim.

5

Biynimb Gok Kuyip Gos Winjikniŋg, Niŋchikiy Ma Aŋgnimin

1 Bi nop day gok kuyip, ma aŋg ginimin; nap nak key ak rek, aŋgñirep ginimin. Bi paranj gok kuyip, ma aŋg ginimin; namam nak key ak rek, aŋgñirep ginimin. 2 Biyn gok, nanim sikop kuyip, aŋgñirep gipan rek aŋgñinimin. Biyn piñ gok, nanay nak key gok yip, mindrep giy aŋgñimban rek, aŋgñinimin.

Biyn Yandiw Gok Kuyip Minim Aŋgak

3 Biyn yandiw ñapan ma mindip gok kuyip, kond mindrep ginimin. 4 Pen ñapan kiyk gunap mindeniŋgiy, kuyip aŋgenimin, Gor nup gosimb niŋbay rek, nonim akaŋ, nupis sikop, kuyip yimaŋgiyak rek, pen kond mindrep giniŋgiy. Kun geniŋgambay mey, Gor nup tep giniŋgamb.

5 Biyn yandiw key asiy yimb mindpay gok, Gor chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy, pumbnamb kisyimken nup aŋgniŋyiŋg nep mindpay. 6 Pen biyn yandiw miñmiñ girapay gok, kim mindpun aŋgiy niŋbay ak pen, kumiy kurginiŋgiy rek mindip. 7 Minim kun biy, biynimb gok kuyip aŋgey, biyn yandiw kiyk gok, kond mindey mey, biynimb gunap, kuyip niŋchikiy ma aŋgniŋgambay.

8 Pen biynimb an, biynimb kiyk key yimb gok, direp ma giy, pen biynimb kiyk kiñiŋ nokom gok, maŋgiysek direp ma gipay ak, Gor nup gosimb ak sakiy giy, mindrep ma giy mey, kun gipay. Biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok, timey yimb gipay kun ak rek, ma gipay.

9 Pen biyn yandiw gunap aŋgniŋgiy, “Yimb chinup ak, biyn yandiw Gor nup woŋg gipay gok yip tikem, Gor woŋg ginukniŋ, chinup tap ñiŋemb tap gok, ñinimimb aŋgeniŋgiy,” niŋrep giy dinimimb. Biyn kun gok diniŋg, biyn tokiy bi nokom dey, kumyak gok nep dinimimb. 10 Pen biyn miñ tep ar ak nep giy, ñapan wasemb ay, biynimb okok nimb gok direp giy, biynimb Gor ker mindpay gok kuyip direp giy, biynimb kosyam mindiy, gospar ay mindpay gok kuyip, direp giy gipay gok nep dinimimb. 11 Biyn tokiy ma aypay gunap, Gor woŋg ak giniŋgambun aŋgniŋgambay ak pen; mind dand amiy, bi kisen dun aŋgiy, Krays nup woŋg ak yiruk niŋiy, bi kisenimb diniŋgambay. 12 Minim kiyk key nind aŋgayak gok, timbrikniŋgambay ak, tep ma giniŋgamb. 13 Pen biyn yandiw tokiy ma aypay gok, woŋg kun ak giniŋg, yikop korip korip giraŋgiy, biynimb gunap aŋgjiwyiŋg, minim yesek kun gipay kun gipay aŋgyiŋg, gi mindeniŋgambay. 14 Kun ak yand apiyn, “Biyn yandiw tokiy ma aypay gok woŋg kun ak ma aŋgaynimimb apiyn.” Kiyk pen, bi kisenimb diy, ñapan tikiy, korip kiyk key woŋg giy, mindrep giniŋgambay. Mindrep giniŋgambay kun ak, biynimb Gor nup miluk niŋbay gok, kuyip aŋgjiwniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 15 Pen biyn yandiw gunap, Gor nup kirgiy, Seytan nup kisen gipay.

16 Minim bap, biyn Gor ker mindpay gok, biyn yandiw kiyk key mindonimuŋ, kiyk key kond mindeniŋgiy. Kun gey mey, biynimb Gor ker gok jimñiy, biyn yandiw key asiy yimb mindpay gok, kond mindeniŋgambay. Yikop ak, biyn yandiw kuŋay mindey, kosyam yimb kond mindeniŋgambay.

Biyomb Gor Nup Woŋg Gipay Gok

17 Biynimb gok kuyip aŋgenimin, bi Gor nup woŋg gipay gok kuyip, ma kirginiŋgiy. Gor minim aŋgñirep gipay akaŋ, Gor woŋg yerip gunap girep gipay gok, pey kuyip ak ñirep giniŋgiy.

18 Baybol buk tikiy aŋgyak:

“Nimb kanj makaw poŋind apiy, lays chinup gok tawsimb jakey, maŋgiy gok key ay, cheŋg gok key ay gaŋ aŋgiy; ar kun ak giniŋg, kanj lays chinup gok ñiŋniŋgambay aŋgiy, meŋg miŋgan kuyip ak, ma tiwniŋgrimbiknimimb; woŋg gipay rek, gunap ñiŋniŋg ñiŋniŋgiy aŋgyak.”

Pen minim bap aŋgyak:

“Bi woŋg gipay gok, pey ñemb aŋgyak.”

19 Bi nokom bap nep, apiy aŋgniŋgamb, “Bi Gor nup woŋg gip ak, kun kun giy timey gip aŋgonimuŋ” ma niŋnimin. Biynimb omiŋal akaŋ, omiŋal nokom rek niŋiy ap aŋgeniŋgiy, niŋind apay rek ayip aŋgiy, niŋnimimb. 20 Pen bi Gor woŋg gipay gunap, tap siy diy tap timey geniŋgiy, biynimb lotiw opay rek, maŋgiysek niŋmindyakniŋ, kuyip aŋg ginimin. Kun geniŋgamban, gunap niŋiy ñawil diy, kunep ma giniŋgambay.

21 Pen bi yand gok, timey ma gipay; bi kiyk gok nep gipay aŋgiy, ma aŋgnimin. Minim mindonimuŋ, kiñiŋ ak niŋrep giy nep aŋgñinimin. Nip minim kun biy, yikop ma aspiyn; Jiysis ak, Gor ak, enjol suŋ-tep nuk gok sek niŋmindyakniŋ aspiyn.

22 Pen bi Gor woŋg gep kisenimb gok diniŋg, niŋrep giy nep dinimin.

Biynimb gunap timey geniŋgiy, nand yip ma giy, suŋ-tep nep mindenimin.

23 Pen nip tap minek minek giy, koŋgiy siwip ak, ñiŋg nep ma ñiŋnimin, ñiŋg wayn siskoy gunap sek ñiŋnimin.

24 Bi gunap mindrep ma gipay ak, kasek niŋbun; pen gunap mindrep ma gipay ak, ma niŋbun. Kiyk gipay ak, aŋg amiy apiy giyakniŋ, niŋniŋgambun. 25 Bi mindrep giy, biynimb kond mindrep giy gipay gok kunep, gunap nep niŋbun. Pen mindrep gipay rek minim ak, weygiy mindonimuŋ rek ma ayip.

6

Bi Woŋg Yikop Giñemb Gok

1 Biynimb Gor ker kalambis woŋg rek gipay gok kuyip aŋgenimin, biyomb kuyip taw dand wiyak gok direp giniŋgiy. Pen mindrep ma geniŋgambay, biynimb gunap niŋiy, Gor nup aŋgjiwiy, minim tep aŋgñimbun ak, aŋgjiwiy giniŋgambay. 2 Pen biynimb Gor nup gosimb niŋbay gok, bi Gor nup gosimb niŋbay gunap kuyip, kalambis woŋg rek giñiyiŋg, mam chin key gok yenen woŋg giñispun aŋgiy, ma aŋgniŋgiy; mam tep chin Gor nup gosimb niŋbay gok kondsipun aŋgiy, woŋg kuyip ak giñirep giniŋgiy.

Tap Kuŋay Dun Aŋgiy Gos Niŋbay

Minim tiksipiyn biy, biynimb gok kuyip aŋgñirep ginimin. 3 Biynimb Biyomb chin Jiysis Krays minim aŋgak ak sek, Gor minim per aŋgñimbun ak sek kirgiy, minim key gunap aŋgñimbay gok, 4 chin nep biynimb yomb mindpun aŋgiy, sakiy ay gos ma mindek, kun gipay. Kun ak biynimb gunap kuyip gos timey niŋiy, penpen aŋg amiy apiy giy, miluk yapek, penpen aŋgjiwpay. 5 Tap siy tap timey gi dand amiy, sakiy ayek, lotiw minim ak penpen yimb apay. Pen Gor minim ak aŋgiy, gur-maniy tap gok di nan-giy, mindrep giniŋgambun apay.

6 Pen nimb mindrep ginjun aŋgiy, Gor aŋgip rek giy mey, kapkap nuk yip mindrep giniŋgambim. 7 Amiy sikop chinup tikyak ñin ak, tap gunap dand ma winuk: pen kumniŋgambun ñin ak, tap gunap dand ma amniŋgambun. 8 Kun ak chech tap ñiŋemb chin gunap mindonimuŋ, tap chin rek mey sikoy ak aŋgjun. 9 Pen biynimb tap kuŋay dun aŋgiy gos niŋbay gok sakiy ayek, monmon gey amek, kimin tap ñiŋniŋg apiy gon diy, yiwur yomb dipay rek ak kuyip giniŋgamb. 10 Biynimb maniy tap gok gosimb niŋbay gok, tap siy tap timey ar keykey gipay. Gunap gos kun ak niŋiy, Gor nup gos ak kirgiy, mindrep ma gey, kuyip key simb timey yimb gip.

Permindep Miñ Ar Ak Ma Kirginimin

11 Timotiy. Nand Gor binuk yimb ak, biynimb gunap gipay rek ma ginimin; bi suŋ-tep nuk, nup gosimb niŋiy, biynimb wasemb ay, kapkap mindpay rek bap minden aŋgiy, ar kun ak nep gey amnimuŋ. 12 Kosyam mindeniŋgayn aŋgiy gos ak ma niŋnimin; Gor nip diniŋg gek, biynimb kuŋay niŋmindyakniŋ, Gor nup chiŋgipiyn aŋgnak ak, nup ma kirginimin. Aŋgip rek, sakiy giy nep gey amek mey, perper mindeniŋgamban. 13 Gor Biyomb gek kim mindpun ak sek, Ñinuk Jiysis Krays Ponsis Paylat nup, minim yipund giy aŋgak ak sek niŋmindrikniŋ, nip kilis giy aspiyn; 14 Gor minim tep ak, yipund giy mindip rek nep niŋniŋgiy aŋgiy, gey amek amek, kisen Biyomb chin Jiysis Krays andkind winimuŋ. 15 Jiysis andkind winiŋgamb ñin kun ak, Nop nuk key aŋgayak. Nuk Biyomb chin kun anep, bi tep yimb; biyomb yikop gok kuyip, maŋgiysek kond mindip. 16 Pen nuk nokom kumnimuŋ rek ma mindip; per yimb nep mindeniŋgamb. Melik tep nuk ak, key yimb mindip; biynimb gunap nup ma yimb niŋbay; kiñiŋ siŋak amniŋgiy rek ma ayip. Nuk Biyomb key yimb ak, biynimb maŋgiysek yimb nup ak, perper dand araniŋgiy. Tep.

Biynimb Krays Ker Tap Kuŋay Mindek Gok Kuyip Minim Aŋgak

17 Biynimb gur-maniy tap kuŋay mindip gok kuyip aŋgenimin, chin nep biynimb key yimb mindpun aŋgiy, tap kasek kurgip kun gok gosimb ma niŋniŋgiy; Biyomb biynimb kond minden, tap ma tikdek, mindrep giniŋgiy aŋgip anup, gosimb niŋniŋgiy. 18 Kun ak, kuyip aŋgenimin, tap kuŋay mindip rek, biynimb direp gun aŋgiy, tap monmon ñiniŋgiy. 19 Kun ak rek giy mey, miñiy mindrep giy, ñin kisen ak apek, Gor yip perper mindrep giniŋgambay.

Woŋg Girep Ginimimb

20 Timotiy. Gor minim tep ñin ar nip ayak ak, direp ginimin. Minim yesek kiyk niŋrep giy aspun aŋgiy, aŋg amiy apiy gipay gok, ma dinimin. 21 Biynimb gunap, minim yesek kiyk kun ak diyiŋg, Gor nup pisnep kirpay.

Gor nimbip simb niŋiy, kond mindonimuŋ.

2 Timotiy

1

2

3

4

2 TIMOTIY

Pol Minj Kisen Ak Timotiy Nup Tikak

Minim Nind Niŋep

Pol minj kisen Timotiy nup tikak biy, nuk Rom kalambis mindiy, nup pisnep pikayniŋgiy rek ayek niŋiy, Timotiy nup minj tikyokiy aŋgak, “Jel pirikiy nambiŋ ma dinimin; biynimb Krays ker Yipiyses mindpay gok kuyip, kond mindrep ginimin aŋgak.”

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim day nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-2.

Gor aŋgek, woŋg nup gipun ak, tep aspiyn aŋgak minim ak mindip, chapta 1:3–2:13.

Timund winjikiy minim kilis rek gunap aŋgak ak mindip, chapta 2:14–4:5.

Pol nuk Gor nup chiŋgiy nep mind dand apiy, kumemb ñin nuk ak maŋ gakniŋ, ma pirikak minim ak mindip, chapta 4:6-18.

Minim aŋg jiwniŋg, “Nimb mindpim” aŋgak minim day won ak mindip, chapta 4:19-22.

1

1 Yand Pol. Gor yip aŋgek, bi minim nup dand amemb ak mindiy, Jiysis Krays nup chiŋgiy, perper mindeniŋgambim aŋgak minim ak aŋgñirapiyn.

2 Ñi tep yand Timotiy, nip minj tiksipiyn. Bapiy Gor yip, Ñinuk Jiysis Krays yip nip simb niŋiy kond minder, kapkap mindrep ginimin.

Gor Minim Aŋgniŋg Nambiŋ Ma Dinjun

3 Yand apis basind sikop, Gor nup gosimb niŋyiŋgipay rek nep niŋbiyn ak mey, gos yomb gunap ma niŋbiyn. Nup gosimb niŋyiŋg, pumbnamb kisyimken nup tep apiyn. 4 Nip kiriŋg apenik siy aŋgnak ak, niŋyiŋg mindpiyn. Kun ak nip am niŋen, yip tep ginimuŋ aŋgiy niŋbiyn.

5 Nand Gor nup chiŋgrep gipan ak, niŋyiŋg mindpiyn. Napis Loyis yip, nanim Yiwniys yip nup chiŋgrep giy mindyiŋgipiyr rek, nand kunep gipan. 6 Kun ak nip ñin jun ar ay, Gor Kawnan nuk yokek, ap nand yip nep mindip ak, ma piriknimin; aŋgek woŋg giyiŋgipan rek ginimin. 7 Chinup Kawnan nuk yokip ak, ma pirikpun; key mindrep giy, biynimb wasemb ay, Gor nup direp yimb gipun.

8 Kun ak, Gor woŋg genik, yip kalambis ayak ak, nambiŋ ma dinimin. Nand key kunep, Gor minim aŋgiyn aŋgiy, nambiŋ ma diy, biynimb gok kuyip monmon aŋgñinimin. Pen Gor nip kond mindip rek, minim tep nup ak aŋgñiraŋgey, nip timey geniŋgiy, gos kuŋay ma niŋnimin. 9 Chinup dak ak, miñ tep gonuk niŋiy ma dak; nuk key chinup simb niŋak rek dek, biynimb suŋ-tep nuk mindpun. Miñmon ma alwol gayak ñin ak, nuk biynimb simb niŋiy diniŋgamb rek, gos niŋak ak mey, 10 miñiy Ñinuk nup yokek apiy, kumiy tikjakak rek, minim kun ak miseŋ niŋbun. Kumiy pisnep kuyiŋg yowpinup ak pen, minim tep nuk dand owak ak dipun rek, perper mindonjun rek ayip.

11 Ar kun ak nep, Gor yip aŋgek, bi Jiysis minim dand amemb ak mindiy, biynimb okok kuyip aŋgñi tapiyn. 12 Aŋgñi taŋgen, yip timey gey, kosyam mindpiyn ak pen; ñawil amnakniŋ ma mindpiyn. Biyomb tep Jiysis nup gosimb niŋbiyn rek, nambiŋ ma diy, biynimb okok kuyip monmon aŋgñimbiyn. Minim tep yip aŋgñinimin aŋgak kun ak, ma kurginiŋgamb; nuk gek mind dand amiy amiy, ñin yomb nuk ak winiŋgamb.

13 Kun ak, Jiysis Krays nup gosimb niŋyiŋg, biynimb wasemb ayiŋg, minim aŋgen niŋban ak, yipund giy nep mindip aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋgñinimin. 14 Minim tep ñin ar nip aynik kun ak; biynimb gunap minim monmon okok nimb gunap, sesek wilikniŋgiy rek ayip ak, niŋrep ginimin. Gor Kawnan yip mindpun rek, nip gos tep ñek, sisker aŋgñeniŋgiy niŋiy, biynimb gok kuyip aŋgñirep ginimin.

15 Nand niŋban: kalambis minden; Piygeylas sek, Hemoseniys sek, biynimb kiyk Esiya nimb gok maŋgiysek yip kirgiy ambay. 16-18 Binak Onesiyporas nep yip ay mindip. Miñmon Rom biy kalambis minden nuk apiy, nambiŋ diniŋgayn aŋgiy yip ma kirgak; kosyam piyow niŋiy, ap yip niŋak. Ñin kuŋaynep ap niŋek, yip tep yimb gip. Kun ak, Biyomb chin ak nup aŋgniŋiy apiyn, “Onesiyporas biynimb nup gok sek kond mindenimin, ñin yomb nand ak apek, Onesiyporas nup simb niŋnimin apiyn.” Pen Yipiyses mindenik, yip direp yimb giyiŋgip ak niŋrep gipan.

2

Jiysis Nup Chiŋgiy Amiybi Nuk Rek Mindonjun

1 Ñiyand Timotiy. Gor chinup simb niŋiy, Ñinuk Jiysis Krays nup yokek apiy, chinup aŋgiy kumak ar ak nep, Gor yip jimñiy mindpun. Kun ak Jiysis nup chiŋgiy, gosimb gunap ma niŋnimin. 2 Minim tep biynimb okok kuyip, per aŋgen niŋban ak; biynimb Gor nup direp giyiŋg mindeniŋgambay gunap piyow niŋiy, aŋgñirep genimin; kiy pen biynimb gunap kuyip, aŋgñirep giniŋgiy.

3 Gor nup woŋg gipun rek, biynimb gunap chinup timey gipay. Yip kunep giniŋgiy aŋgiy pirikiy, Biyomb tep chin anup ma kirginimin; woŋg nup ak monmon ginimin.

4 Amiybi gok, woŋg mis okok giniŋg, tap kiyk okok gos ak ma niŋbay; biyomb kiyk anup tep gaŋ aŋgiy, gos nokom niŋbay. 5 Biynimb resis gipay gok, bi resis kond mindpay gok, apay apay rek nep giy, tap dipay.

6 Pen biynimb manj woŋg gipay gok, tiŋiy yiwur gipay rek, nind yiŋgñimbiy, kisen biynimb gunap kuyip yiŋgñimbay. 7 Gor nip gos ñimb rek, minim maŋgiysek niŋnimin rek ayip ak mey, minim apiyn kun gok niŋyiŋg mindey, Gor nip gos ñek, niŋrep giniŋgamban.

8 Jiysis Krays minim tep per apiyn ak, sakiy ma ginimin. Basind yes Depiyt tikek, tik dand amiy, nup tikyak. Pen yomb giy ñaŋgayey kumiy, tip ak tikjakak. 9 Yand tap siy tap timey ma giy, minim kun anep aŋgenik, yip timey giy kalambis ayey mindpiyn. Pen Gor minim ak, kalambis ma mindip; miñmon okok kind kind amjap. 10 Kun ak, yip timey gipay rek, gos yomb ma niŋbiyn; Gor biynimb nuk diniŋg niŋayak gok, Jiysis Krays nup gosimb niŋsipay rek, perper mindeniŋgambay gos anep niŋbiyn.

11 Minim aŋgniŋg gispiyn biy, minim niŋind yimb niŋiy, pisnep dep ak.

Jiysis chinup nen kumak ak, chin yip kumnuk rek ayip ak mey; nuk yip kim mindoniŋgambun. 12 Nup chiŋgiy miker diyiŋg, nup ma kirginiŋgambun ak; nuk kiyŋ mindiy, biynimb kond mindeniŋgamb ñin ak, yip mindiy mindrep yimb giniŋgambun.

Pen nup kirgoniŋgambun, chinup kunep kirginiŋgamb. 13 Nup minim gunap aŋgiy, kisen kirginiŋgambun ak pen; nuk minim chinup aŋgip ak ma kirginiŋgamb; giniŋg nep aŋgip.

Biynimb Woŋg Girep Gipay Gok, Gor Windin Yirik Ar Ak Mindpay

14 Gor niŋmindakniŋ, biynimb gok kuyip aŋgrep genimin, minim ar keykey aŋgiy penpen ma aŋgniŋgiy. Gor minim aspun apay ak pen; minim apay kun ak rek, biynimb gok kuyip gos timey ñek, mindrep ma giy, apyap pikniŋgiy rek ayip. 15 Pen Gor minim nup ak niŋrep giy, kuyip aŋgñirep giyiŋg, nambiŋ ma dinimin. 16 Minim monmon okok aŋg amiy apiy gipay ak, nand yip ma aŋgnimimb. Aŋg dand amiy apiy giy, mindrep ma yimb giniŋgambay. 17 Soy sikoy bap ay, mind dand amiy, yomb yimb ayip rek ak giniŋgamb. Bi tiysa Haymeniyas yip, Payliytas yip ar kun ak gipiyr. 18 Gor minim tep ak kirgiy apay, “Chin kumiy tip ak ma tikjakniŋgambun; yikop Gor nup gosimb niŋbun rek, tip tikjakpun apay.” Pen kiyk minim yipund ma gip kun ak aŋgey, biynimb gunap Jiysis minim niŋind yimb ak kirpay.

19 Pen biynimb Jiysis nup gosimb niŋbay gok, kamb rek piŋiy wos giy mindpay. Kun ak, nup ma kirginiŋgambay. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biyomb ak, biynimb nup ker mindpay gok kuyip, niŋimb aŋgyak.” Minim bap pen tikiy aŋgyak, “Biynimb Biyomb ker mindpun apay gok, timey ar gok ma giniŋgiy aŋgyak.”

20 Pen korip yomb yimb gok, diys keykey mindip. Diys gunap, gol tap gok diy giyak. Gunap pen mon, man, tap yikop gok nep diy giyak. Gunap diy, tap gach mer, tap tep tep gok nep aypay; pen gunap tap gach tap monmon okok aypay. 21 Kun ak, Biyomb biynimb nuk tap gach tap monmon okok asikrep giniŋgambay gok, suŋ-tep mindpay rek niŋiy, di woŋg tep nuk yerip yerip mindeniŋgamb gok, aŋgayek giniŋgambay.

22 Pen bi paranj gunap, gos timey niŋbay rek ma niŋnimin. Bi suŋ-tep minden aŋgiy, gey amnimuŋ. Gor nup gosimb niŋiy, biynimb gok kuyip direp giy, kapkap mindiy, biynimb Biyomb chin anup gosimb niŋiy, mindrep gipay gok yip, mindrep ginimin. 23 Pen minim yikop aŋg amiy apiy giy, penpen apay gok, nand yip ma aŋgnimimb. 24 Bi Gor nup woŋg giniŋgiy gok, penpen ma aŋgiy, kapkap mindiy, biynimb direp giy, aŋgñirep giniŋgiy. Kuyip timey gey, pen timey ma giniŋgiy. 25 Pen biynimb gunap minim kuyip ma deniŋgiy, kapkap aŋgñirep giyiŋg mindey mey; Gor biynimb kun gok kuyip gos tep ñek, yenen kun gipun aŋgiy, andkind nup ker apiy, minim yipul yimb ak niŋiy, diniŋgiy rek ayip. 26 Kun ak, Seytan kuyip yesek tom giy dek, kind nuk ak mindiy, minim nup niŋyiŋgipay ak kirgiy, mindrep giniŋgambay.

3

Ñin Kisen Ak Winiŋg Gakniŋ Mindrep Ma Yimb Giniŋgambay

1 Pen nand niŋban: ñin kisen ak winiŋg gakniŋ, kosyam mindeniŋgambay. 2 Ñin kun ak, biynimb mindrep ma yimb giniŋgambay. Maniy nep gos niŋiy, mumbwak kiyk nep gos niŋiy, timey nep giy, Gor nup aŋgjiwiy, nop nonim sikop kuyip minim timbrikiy, biynimb gok minim tep ma aŋgiy, Gor nup gosimb ak ma niŋiy, 3 biynimb wasemb ma ay, kuyip yergey niŋiy ma kirgiy, biynimb aŋgjiwiy, kalrimey jiwiy, mindrep gep miñ ak niŋey, kuyip miluk yowniŋgamb. 4 Biynimb gok kuyip direp ma giy, monmon timey giy, chin nep biynimb yomb mindpun aŋgiy, key miñmiñ gun aŋgiy, Gor nup kirginiŋgambay. 5 Lotiw rek giniŋgambay ak pen, Gor biynimb direp ginimuŋ rek ma ayip aŋgiy niŋniŋgambay. Biynimb kun ak rek gipay gok yip, yiŋgoŋg ma ginimin.

6 Biynimb kun gok rek gunap, bi gok minim chinup ak ma diniŋgambay aŋgiy, biyn gos niŋrep ma gipay gunap, piyow niŋbay. Korip gunap kapkap amiy; biyn tap siy tap timey giy, gos yomb niŋyiŋg mindpay gok niŋiy aŋgñimbay. 7 Biyn kun gok rek, minim okok nimb okok nimb niŋniŋgambay ak pen, minim niŋind yimb ak ma dipay. 8 Pen bi Jeniys yip, Jambriys yip Mosis minim aŋgak ak, yiruk niŋrik rek, Yipiyses bi aspun gok, minim yipund giy mindip ak kunep gispay. Gos kiyk ak timey yimb gip; Gor nup gosimb ak kirpay. 9 Pen gipay ar kun ak, tapin gey amnimuŋ rek ma mindip. Jeniys yip, Jambriys yip timey gerik, biynimb niŋyak rek, biynimb miñiy mindpay gok, kunep miseŋ niŋniŋgambay.

Gor Minim Ak Direp Ginimin

10 Pen yand yip taŋgyiŋgipur rek, miñ yand gipiyn ak niŋrep gipan. Gor nup gosimb nokom niŋiy, woŋg nup ak marik yimb giyiŋg, biynimb gok kuyip simb niŋiy aŋgñirep gipiyn. 11 Biynimb miñmon Antiyok, Aykoniyam, Liystra okok yip timey gey, kosyam mindenik ak pen; Gor yip kond mindek ak niŋban.

12 Biynimb Jiysis Krays nup chiŋgiy, aŋgip rek giniŋgambay gok, kuyip maŋgiysek miker ñey, kosyam mindeniŋgambay. 13 Pen biynimb timey, minim yesek ar ak aŋgñimbay gok, timey yimb gey amek, kiyk key Gor kinjeŋ tep ak ma niŋiy, biynimb gunap kuyip, minim yesek gok aŋgñey niŋniŋgambay.

14 Pen nand ñiskoy miŋg mindiy, minim niŋind ak aŋgey, niŋrep ginak ak mey, niŋyiŋg mindenimin. Chin biynimb nip aŋgñonuk niŋnak gok, mindrep gipun rek niŋban. 15 Ñiskoy yimb mindenak ñin ak, nip Baybol buk minim tep ak aŋgñiyak. Biynimb gok minim tep kun ak niŋey mey, Gor kuyip di nuk yip jimñiy ayip. 16 Baybol buk minim ak maŋgiysek, Gor Kawnan ak nep gos ñek, tikyak ak mey; minim nokom kun ak diy, biynimb gok kuyip yikop aŋgñiniŋgambun; timund winjkniŋgambun; suŋrep mindeyaŋ aŋgiy, aŋgrep giniŋgambun. 17 Bi Gor nup woŋg giñimbay gok, Baybol buk minim kun ak diy mey, biynimb gok kuyip miker yerip gek, niŋrep yimb giy, kuyip aŋgñirep yimb giniŋgambay.

4

Gor Minim Yipund Giy Yimb Ak Aŋgñinimin

1-2 Nip aspiyn: Gor minim yipund giy yimb ak, kilis giy aŋgñinimin. Gor apiymiŋay biyomb yimb mindpiyr rek, Ñinuk apiy, biynimb gok kond mindeniŋgamb. Ñin kun ak, apiymiŋay giy biynimb kumyak gok sek, kim mindeniŋgambay gok sek bilok keykey ayniŋgayr. Kun ak mey, Gor minim ak minek minek aŋgñinimin. Biynimb gok kuyip tep giniŋgamb akaŋ, tep ma giniŋgamb aŋgiy yiruk ma niŋnimin; niŋrep giyaŋ aŋgiy, aŋg giyiŋg, niŋchikiy aŋgyiŋg, kapkap aŋgñirep giyiŋg mindenimin. 3 Yenen: ñin kisen ak, Gor minim yipund giy ak niŋiy ma diniŋgambay; minim yesek gos kiyk key amimb ar gok nep, aŋgey niŋiy diniŋgambay. 4 Gor minim tep ak kirgiy, kesim yikop gok aŋgey, kasek niŋniŋgambay.

5 Pen yerer giniŋgamb ak, gos niŋrep giyiŋg mindenimin. Miker gonimuŋ, gos yomb kun ak ma niŋnimin. Nand bi Gor nup woŋg giñemb ak, minim tep nup ak, aŋgñiyiŋg nep mindenimin.

Woŋg Yand Ak Gi Jiwniŋg Gispiyn

6 Yand Krays woŋg nup gen, yip kalambis ayeyak minden minden, miñiy pikayon likañ nup yownimuŋ aŋgiy, yip gispay. Kun ak, lum ar mindpiyn biy, kiriŋg amemb ñin ak, maŋ mindip. 7 Yand Gor nup gosimb niŋmindiy, woŋg yip aŋgak ak ma kirpiyn; aŋgak rek maŋgiysek gipiyn. 8 Nuk Biyomb niŋrep giy aŋgip ak mey; yerip yerip gipiyn ak niŋmindiy, ñin yomb nuk ak apek, yip aŋgek mindrep giniŋgayn. Yand nep mer: biynimb Biyomb asaw aŋgiy, tep gakniŋ kond mindpay gok maŋgiysek giniŋgamb.

9 Timotiy. Yand mindpiyn biy, kasek winimin. 10 Bi yand yip mindyiŋgipun gok, miñiy yand yip biy ma mindpay. Binak Demas tap man ar biy gos niŋiy, yip pisnep kiriŋg miñmon Tesalonayka amnak. Bi yand Kreyseniys miñmon Galesiya amnak. Ñi Taytas miñmon Dalmesiya amnak. 11-12 Tikiykas nup aŋgyoken, miñmon Yipiyses amnak. Pen Luk yand yip mindpur. Nand pen, Mak nup am poŋind apey, yand yip mindiy, Gor woŋg ak ginjur. 13 Winiŋgamban ñin ak, miñmon Trowas apiy, kolsiyor yand ak, binak Kapas korip daynik ak diy, buk meymey siypsiyp wak yimb sek tikyak gok maŋgiysek diy, dand winimin.

14 Bi kapa woŋg gip Aleksanda yip minim yesek yimb aŋgiy kor gip. Yip gip kun ak, Gor nup pen kunep giniŋgamb. 15 Minim tep chin apun ak, nup yiruk timey yimb gip ak mey; yip timey gip rek, nip kunep ginimuŋ rek ayip ak, niŋrep ginimin.

16 Yip nind kor giyak ñin ak, biynimb bap yip kund okok niŋmindek kor ma ginik; maŋgiysek yip kirgiyak. Pen Gor kuyip, gos kun ak niŋyiŋg ma mindonimuŋ. 17 Yip kor giyak kun ak, Gor yip kond mindakniŋ, minim tep nup ak biynimb okok nimb kuŋaynep ap mindeyak gok kuyip sakiy giy aŋgenik niŋyak. Pen kayn ayndik gok, yip siwñiŋniŋgiy rek ma ayak. 18 Yand niŋbiyn: Gor yip kond mindek, tap bap yip ginimuŋ rek ma ayniŋgamb; yip dand miñmon tep nuk ak amniŋgamb. Bi tep kun ak, yimb nup ak, perper nep dey aranimuŋ. Tep.

19 Binak Akiwiyla sek biynuk Priysiyla sek, binak Onesiyporas biynimb korip nuk mindpay gok sek kuyip aŋgnimin, Pol “Nimb mindpim?” aŋgip aŋgnimin.

20 Binak Yirastas biy ma owak; mindip miñmon Koriyn. Binak Tropiymas nup tap gek, kiriŋg ownik miñmon Mayliytas.

21 Yiŋgen yomb wip ñin ak maŋ mindip rek, kasek winimin.

Pen Yiwbiyiwlas, Pudens, Liynas, Kilawdiya biynimb gok kuyip, biynimb Jiysis minim niŋbay akniy maŋgiysek, “Nimb mindpim?” aspay.

22 Biyomb tep chin ak, nip kond mindeŋ. Nimbip simb niŋiy, direp ginimuŋ.

Taytas

1

2

3

TAYTAS

Pol Taytas Nup Minj Tikak

Minim Nind Niŋep

Taytas nuk bi Jiwda mer bap Jiysis nup chiŋgiy, Pol yip miñmon okok Gor minim aŋgñi taŋgyiŋgipiyr. Kisen Pol amniŋg, Taytas nup aŋgak, “Miñiy miñmon nand key Kriyt biy mindiy, Gor woŋg ak kun kun ginimin aŋgiy” aŋgay amnak. Kisen nup tip ak aŋgrep giyn aŋgiy, minj biy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-4.

Biyomb biynimb Krays ker kond mindep minim ak mindip, chapta 1:5-16.

Biyn tokiy, bi tokiy, bi paranj, biynimb woŋg yikop gipay gok, yerer giniŋgiy aŋgak minim ak mindip, chapta 2:1-15.

Mindrep gep minim ak mindip, chapta 3:1-11.

Minim aŋg jiwak minim day won ak mindip, chapta3:12-15.

1

1 Yand Pol. Gor nup woŋg giñiyiŋg, Ñinuk Jiysis Krays nup minim tep ak dand tapiyn. Dand taŋgiy, Gor biynimb diniŋg gip gok kuyip aŋgrep gen, Krays biynimb nuk mindonjun aŋgiy nup diy, 2 per mindeniŋgambun aŋgiy nup kond mindpay. Gor bi minim niŋind yimb nep aŋgip ak, biynimb ma gayak ñin ak, biynimb yand gok kuyip gen perper mindeniŋgambay aŋgek mey, nuk yesek ma aŋgip rek, 3 ñin nuk key aŋgayak ak apek, minim tep kun ak chinup aŋgyikak. Pen Bapiy yomb chinup simb niŋiy dip kun ak, yip aŋgek; minim tep kun ak dand tapiyn.

4 Taytas. Nip minim tep aŋgen, Jiysis nup gosimb niŋban rek, nip ñiyand apiyn. Minim ar nokom niŋbur kun anep, nip minj tiksipiyn. Kun ak, Jiysis Krays apiymiŋay chinup kond mindpiyr ak, kuyip aŋgniŋiy, Taytas nup kond minder, mindrep ginimuŋ apiyn.

Pol Taytas Nup Miñmon Kriyt Woŋg Gi Mindenimin Aŋgak

5 Yand nip miñmon Kriyt aŋgayiŋg aŋgnik, “Biynimb aŋgñiruk gok kuyip tip am niŋiy, woŋg gunap ma giruk ak giyiŋg, biyomb kuyip kond mindeniŋgiy gunap, miñmon keykey mindpay rek aŋgaynimin aŋgnik.”

6 Pen Gor biynimb nup kondmindep bi gok diniŋg, bi mindrep giy, biyn nokom diy, ñapan kiyk aŋgrep gey mey, Gor nup gosimb niŋiy, biynimb gunap ñapan sakiy monmon gipay aŋgyiŋg, nop sikop kuyip aŋgjiwniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 7 Pen bi Gor nup woŋg giyiŋg, biynimb kond mindeniŋgambay kun gok, bi sayn minim ma mindonimuŋ gok nep dinimimb. 8 Bi kun gok, biynimb wasiw aŋgdiy, mindrep giy, bi suŋ-tep Gor aŋgip rek nep giniŋgiy. 9 Minim yipund giy per aŋgñimbun ak diy, minim key gunap ma diniŋgambay ak mey; biynimb gok kuyip minim tep yipund giy ak nep aŋgey, mindrep giniŋgiy. Pen biynimb minim yipund ma gip ar ak dipay gok, kuyip minim yipund gip ar ak aŋgrep yimb geniŋgambay, minim pen aŋgniŋgiy rek bap ma mindeniŋgamb.

10 Yenen: biynimb minim yesek aŋgep gok kuŋaynep mindiy, nimbip nembnemb giyiŋg, kumbak tikiy Jiwda low aŋgip aŋgip rek ginimimb apay. 11 Maniy tap gok dun aŋgiy, minim yesek kun gok aŋgñey, korip gunap biynimb kinbay rek dispay. Kun ak kuyip aŋgenimin, minim yesek aspay kun ak kirginiŋgiy.

12 Bi minim aŋgep kiyk Kriyt nimb bap wosrey aŋgak, “Biynimb chin Kriyt nimb gok, per yiruk gek woŋg ma giy, yesek yimb nep aŋgiy, tap ayndik biynimb siwñiŋimb ak, mindpay aŋgak.” 13 Minim kun ak, niŋind yimb aŋgak. Kun gipay kun ak, nand kuyip kilis giy aŋgenimin; minim yesek apay kun ak kirgiy, Gor nup gosimb ak niŋniŋgiy. 14 Niŋiy mey, biynimb Krays nup kirgiy minim yesek apay gok sek, kesim Jiwda biynimb aŋgyiŋgipay gok sek ma diniŋgiy.

15 Biynimb suŋ mindpay gok, tap keykey gok suŋ nep mindip. Pen biynimb suŋ ma mindpay gok, Krays nup ma dipay rek, tap kuŋaynep asikpay. Minim kiyk niŋbay ak sek, gosimb kiyk ak sek suŋ ma mindip.

Biynimb kun gok rek, gos timund pisnep timey gek, niŋrep ma gipay. 16 Gor biynimb nuk mindpun apay ak pen; gipay rek niŋon, nup ker ma mindpay rek ayip. Minim nup kirpay ak mey, mindrep giniŋgiy rek ma ayip. Kun ak Gor kuyip niŋek tep ma gip.

2

Bi Tokiy Biyn Tokiy Minim

1 Pen nand biynimb gok kuyip, Gor minim yipund giy ar ak nep aŋgey niŋniŋgiy. 2 Bi nop day gok kuyip aŋgenimin, ñiŋg kilis ñimbiy sakiy ma ayniŋgiy. Gos niŋrep giy, mindrep giniŋgiy. Yerer gonimuŋ, Gor nup gosimb nokom niŋiy, biynimb gok kuyip wasemb ayiŋg direp giniŋgiy. 3-4 Biyn tokiy yomb gok kunep aŋgñirep genimin, biynimb gunap ma aŋgjiwiy, ñiŋg kilis kuŋay ñiŋun aŋgiy, ma ñiŋniŋgiy. Gor nup gosimb niŋiy mindrep giniŋgiy. Kun giy mey, biyn tomb aŋgin kisen aypay gok kuyip aŋgñirep gey, nuŋgumiy sikop kuyip wasemb ay, ñapan kiyk gok wasemb ay, 5 mindrep giy, suŋ-tep mindiy, woŋg kiyk key ak giy, biynimb direp giy, nuŋgumiy sikop beŋ okok mindey mey, biynimb gunap niŋiy, Gor nup minim ak ma aŋgjiwniŋgambay.

Bi Paranj Minim

6-7 Pen Taytas. Nand mindrep yimb giy, bi paranj gok kuyip, minim kilis giy aŋgenimin, kunep mindrep yimb giniŋgiy. Pen sik sik aŋgyiŋg ma aŋgnimin: Gor minim ak yipund giy aŋgñirep ginimin. 8 Niŋrep giy aŋgenimin, biynimb chinup miluk niŋbay gok, minim gunap piyow mer niŋiy, nambiŋ diniŋgiy.

9-10 Pen biynimb Krays ker, biynimb gunap taw dand apey, kalambis woŋg rek gipay gok aŋgenimin, tap siy ma diy, minim gunap pen ma aŋgiy, bi nop kiyk gok, aŋgniŋgiy rek nep giniŋgiy. Kun gey mey, nop kiyk gok, Krays chinup di Nop yip jimñiy ayip minim tep ak aŋgey niŋiy, niŋind nep apay aŋgiy, nup gosimb niŋniŋgiy.

11 Gor chinup biynimb maŋgiysek simb niŋiy diniŋg, Ñinuk nup yokek awak ak, miñiy miseŋ niŋbun. 12-13 Kun ak nuk Biyomb yimb mindiy, tip andkind winiŋgamb aŋgiy; tep gakniŋ, nup gosimb niŋyiŋg, tap siy tap timey gipun ak kirgiy, mindrep yimb ginjun. 14 Pen nuk kumniŋg chinup aŋgak, “Kuyip nen kumen, tap siy tap timey gipay ak kirgiy, biynimb yand key yimb gok mindeniŋgambay aŋgak.” Kun ak biynimb nuk key yimb mindpun ak, mindrep ginjun.

15 Minim kun biy, biynimb gok kuyip aŋgrep ginimin. Pen biynimb monmon gipay gok kuyip, minim kilis giy aŋgenimin, joŋimb kind nip ak sipsip ma niŋniŋgiy.

3

Mindrep Gep Miñ Ak

1 Biynimb gok kuyip aŋgrep genimin, gapman biyomb gok sek, bi kiyk gok sek minim aŋgniŋgiy ak niŋiy, tep ar ak giniŋgiy. 2 Pen aŋgenimin, biynimb gunap kuyip minim timey ma aŋgiy, penpen ma giy, biynimb okok yip maŋgiysek kapkap mindon aŋgiy, mindrep yimb giniŋgiy. 3 Pen yenen: chin kunep nind mindrep ma yimb giyiŋgipun. Chin biynimb sakiy; key niŋbun aŋgiy, minim aŋgyiŋgipay gok ma niŋiy; yerer giniŋg, gos chin keynep niŋiy giyiŋgipun. Seytan yip mindiy mey, key niŋbun aŋgyiŋg minim ma niŋiy, chinup key tep giyiŋgip ar ak nep giyiŋgipun. Biynimb gok kuyip miluk niŋiy, penpen yiruk niŋyiŋgipun.

4 Kun giyiŋgipun ak pen, Krays apiy kumek, Gor biynimb simb niŋiy dip rek niŋonuk, chinup dak. 5 Chin mindrep gon niŋiy, chinup ma dak; nuk key chinup simb niŋak rek dak. Gach chinup ak wiykyokiy, Kawnan nuk ak chinup yokek apek, biynimb kisenimb yimb aypun. 6 Kun ak Krays chinup aŋgiy kumak rek, Nop Kawnan nuk yokek ap, chin yip mindip ak mey; 7 Gor biynimb suŋ-tep nuk gok perper mindonjun aŋgiy niŋbun rek nep, perper mindoniŋgambun. 8 Minim niŋind yimb mey, kun ak.

Minim kun biy, kilis giy aŋgenimin, biynimb Gor nup gosimb niŋbay gok, gos nokom kun ak niŋiy, mindrep giniŋgiy. Minim tep yimb kun ak, biynimb diniŋgambay gok mindrep giniŋgambay.

9 Pen minim monmon aŋg amiy apiy giy, basind apis chin gok kun kun giy ayip aŋgiy, Jiwda low minim ak kun giy mindip aŋgiy, penpen aŋgeniŋgiy, nand yip ma aŋgnimimb. Minim kun gok junj bap ma mindip; aŋg dand amiy yergiy mindrep giniŋgambay.

10 Kun ak biynimb gunap, Gor minim yipund giy ak kirgiy, minim gunap key aŋgeniŋgiy, minek nokom bap aŋgnimin. Pen ma niŋey, minek ak kunep aŋgnimin. Minek ak kunep ma niŋey, kuyip pisnep kirginimin. 11 Nand niŋban: biynimb timey gipay kun gok, timey gispay ak key niŋbay.

Minim Day Won Gunap

12 Yand kisen Atemas nup akaŋ, Tikiykas nup aŋgyoken, nip am aŋgek, kasek wep rek ayonimuŋ; kasek winimin miñmon Niykopoliys. Yombip ay takil giniŋgamb ñin ak, yand am miñmon kun ak mindeniŋgayn. 13 Binak Seynas, low minim niŋimb ak yip, binak Apolas yip kuyip direp ginimin. Kinjeŋ amniŋg gispiyr rek, tap kiyk gunap tikdonimuŋ, ñey dand amnimiyr. 14 Biynimb chin gok kuyip aŋgrep genimin, yikop ma mindeniŋgiy; woŋg giyiŋg tap mindakniŋ, biynimb tap ma mindip gok kuyip, gunap ñiniŋgiy.

15 Biynimb yand yip mindpun gok, “Nip mindpan?” apay. Nimb pen, biynimb Gor nup gosimb niŋiy, chinup wasemb aypay gok kuyip, “Nimb mindpim?” aŋgnimimb.

Minim yand aŋgjiwpiyn. Gor nimbip maŋgiysek kond mindonimuŋ!

Piyliymon

PIYLIYMON

Pol, Piyliymon Nup Minj Tikak

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day “Piyliymon” apun biy, Pol buŋgiy nuk Piyliymon nup tikak. Bi kun ak Krays nup chiŋgak ak; mindyiŋgip miñmon Kolosiy. Piyliymon nuk bi bap tawiy dap ayek, nup yikop woŋg giyiŋgip. Bi kun ak yimb nuk Oniysmas. Pen kisen bi Oniysmas kun ak Piyliymon nup kirgiy, pirik am Pol kalambis mindek ak amek, nup Jiysis chinup aŋgiy kumak minim tep ak aŋgñak. Aŋgñek, Jiysis nup gosimb niŋiy chiŋgek, minj kun biy tikiy, Oniysmas nup ñiy aŋgak, “Dam Piyliymon nup ñinimin aŋgak.”

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, 1-3.

Pol, Piyliymon giyiŋgip rek niŋiy, yimb nup dand aranak minim ak mindip, 4-7.

Piyliymon, Oniysmas nup tip ak dinimin aŋgak minim ak mindip, 8-22.

Minim aŋg jiwyiŋg, “Nimb mindpim” aŋgak minim day ak mindip, 23-25.

1

1-2 Yand Pol. Jiysis Krays nup woŋg gen yip kalambis ayey mindpiyn. Mam tep yand Piyliymon; chir woŋg jimñiy gipur. Yand mam chin Timotiy yip mindiy, nimbip minj tiksipur. Nand ak, ay chin Apiya ak, bi Gor woŋg kilis giy gip Akiypas ak, biynimb korip nand apiy lotiw gipim gok maŋgiysek, nimbip minj tiksipur.

3 Gor apiymiŋay nimbip kond minder, ñin ar kiy apiymiŋay ak mindiy, mindrep ginimimb.

Gor Nup Gosimb Niŋyiŋg, Biynimb Wasemb Aypan Aŋgak

4-5 Nand Gor Ñinuk nup gosimb niŋyiŋg, biynimb nuk gok kuyip wasemb aypan ak; per Gor nup aŋgniŋyiŋg, tep apiyn. 6 Nup apiyn, “Bapiy. Chin Piyliymon yip minim aŋg amiy apiy giy mey, chinup biynimb nip ker mindpun gok, yerer gipan ak niŋrep giy, nip chiŋgrep yimb ginimuŋ apiyn.”

7 Pen mam Piyliymon niŋan! Nand Gor biynimb nuk gok kuyip wasemb aypan ak, kuyip tep gip. Yand kunep niŋen tep gek, miñmiñ gipiyn.

Oniysmas Nup Miluk Ma Niŋnimin

8-9 Pen Jiysis minim aŋgñi taŋgen, yip kalambis ayey mindpiyn ak; yip simb niŋiy aŋgnim rek ginimin. Krays binuk mindpiyn rek, nip minim kilis aŋgniŋg apnip ak pen, nand bi mapin yand ak, nip kun ma aŋgnim aŋgiy kirpiyn. 10 Pen minim yand ak, ñi Oniysmas nup ma aŋg ginimin. Nip woŋg giy kiriŋg amnak ak, miñiy yand kalambis mindiy, Gor minim tep ak aŋgñen niŋimb ak mey, nup minj sek yoksipiyn. 11 Nip kiriŋg amnak ak pen, miñiy yip kond mindiy, nip kond mindiy giniŋgamb.

12 Pen ñi mapin yand rek ak nip yoksipiyn. 13 Nind aŋgniŋiy minim nip ak diy rek, nup ma yokpinip. Krays minim tep aŋgen, yip kalambis ayey mindpiyn biy, nand ap yip kond mindenimin rek ma ayip ak; Oniysmas yip kond mindombikop. 14 Pen yand key nup di mindeniŋgayn yipund ma giniŋgamb aŋgiy, nup nind yokiy, nip kisen aŋgniŋsipiyn. Yip ker tip yokniŋg yoknimin. 15 Yand aŋgniŋbiyn-eŋ Gor gek, Oniysmas nip kirgiy amimb ak mey, miñiy perper chiŋgiy mindeniŋgayr. 16 Bi yikop woŋg giñemb rek ma mindeniŋgamb; nuk miñiy mam chir omiŋal yipund giy ak, nip chiŋgiy mindeniŋgamb. Nup bi woŋg giñemb rek ma niŋniŋgamban; nuk Gor binuk bap, namam nand key ak rek mapin niŋniŋgamban. 17 Kun ak yip buŋgiy yand yimb aŋgiy niŋban rek, ñi Oniysmas nup aŋg giyn aŋgiy ma aŋgnimin. Nup direp ginimin. Yand amjaken, yip direp gipnap rek ak, nup ginimin. 18 Pen nip timey gak akaŋ, tap gunap pen ma ñak aŋgiy, minim gunap mindonimuŋ nup ma aŋgnimin; minim kun ak yip aŋgnimin. Aŋgey, yand nip pen ñiniŋgayn. 19 Niŋind apiyn rek, yimb yand ak aŋgiy, minj sek tikiy aysipiyn. Pen yand nep Gor minim tep aŋgenik niŋban ak, nip ma aspiyn; nand key niŋban. 20 Mam. Krays chirupmiŋay direp gip rek nip aspiyn: Oniysmas nup ma aŋg ginimin. Yip simb niŋiy ak, nup direp ginimin. 21 Apiyn rek, nup direp giniŋgamban aŋgiy, tep gakniŋ minj tiksipiyn.

22 Minim nokom bap mindip ak ma apiyn. Yip korip ñiluk miŋgan bap niŋiy gayrep genimin; Gor nup aŋgniŋban rek, maŋ mindip kalambis kirgiy, ninim rek ayip.

Minim Aŋgjiwak

23 Binak Epapras kunep Gor minim aŋgñek, nup kalambis ayeyak, yand yip mindpur biy. Nuk “Nip mindpan?” aŋgip. 24 Bi woŋg jimñiy gipun Mak ak, Ariystakas ak, Demas ak, Luk ak “Nip mindpan?” apay. 25 Jiysis Krays nip kond mindakniŋ, Gor nup gosimb niŋyiŋg mindenimin.

Hiybriw

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

HIYBRIW

Hiybriw Biynimb Krays Ker Mindeyak Gok Kuyip Minj Tikyak

Minim Nind Niŋep

Jiwda biynimb gok kuyip nep, yimb bap Hiybriw apay. Minj kun biy, Jiwda biynimb Jiysis nup chiŋgyak gok kuyip, tikyak ak niŋbun ak pen, bi kuyip minj tikip ak aŋgiy, ma niŋbun.

Minj kun biy, Jiysis nup kirgiy, Jiwda giyiŋgipay rek giniŋg geyak niŋiy, kuyip tikiy aŋgyak, “Kanj siypsiyp tap gok pik simboŋgyiŋgipim ak, tap yikop kawnan paŋg niŋiy gipay rek giyiŋgipim; Jiysis chinup nen aŋgiy, likañ nuk key Nop nup simboŋgak ak, tap yomb yimb aŋgyak.”

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Gor Ñinuk biyomb Nop rek nep mindip minim ak mindip, chapta 1:1-3.

Jiysis biyomb, enjol gok sikoy minim ak mindip, chapta 1:4–2:18.

Jiysis biyomb, Mosis yip, Josiwa yip bi sikoy minim ak mindip, 3:1–4:13.

Bi simboŋgep nind mindyiŋgipay gok, woŋg giyak ak yikop rek giyak; Jiysis gak ar ak, tap yomb yimb gak minim ak mindip, chapta 4:14–7:28.

Jiysis bi Gor nup simboŋgep yomb yimb ak, likañ nuk key ak Nop nup simboŋgek mey, Gor “tep” aŋgek, tip ma kumniŋgamb minim ak mindip, chapta 8:1–9:28.

Meymey siypsiyp pik simboŋgyiŋgipay ak, yikop pik simboŋgipay; Jiysis chinup aŋgiy kumak ak, ñin nokom yimb simboŋgek mey, kim amjun rek ayip minim ak mindip, chapta 10:1-39.

Gor nup gosimb niŋon chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy, nup nep kond mindpay minim ak mindip, chapta 11:1–12:29.

Yerip gey Gor niŋek tep giniŋgamb minim ak sek, minim aŋg day jiwak ak sek mindip, chapta 13:1-25.

1

Gor Ñinuk Chinup Minim Aŋgñak

1 Gor basind apis ikop kuyip minim aŋgniŋg, bi minim nup aŋgep gok gek, minim nup ar ak wisin niŋiy akaŋ, day niŋiy akaŋ, gos kiyk namb okok niŋiy aŋgñiyiŋgipay. 2-3 Nind kun giy gek, biynimb gok kuyip aŋgñiyiŋgipay ak pen, ñin kisen mindpun biy, Ñinuk ak key yokek apiy, chinup minim aŋgñak. Pen Ñinuk nuk key ma mindip: Nop mindip rek nep mindip. Nuk kunep Gor ak mey, chinup sup melik puŋgyomimb. Nop aŋgek, Ñinuk miñmon tap okok maŋgiysek alwol gayek mey, miñiy maŋgiysek kond mindip. Nuk nep minim aŋgek, miñmon tap okok timey ma gip, mindep nep mindip. Tap siy tap timey gach chinup ak nep aŋgiy, kumiy tip ak tikjakiy, am Nop ñin yipund kind okok ken mindiy, woŋg jimñiy gipiyr.

Enjol Gok Kayaŋ Rek Mindpay; Jiysis Mey Biyomb Yimb Mindip

4 Nuk enjol gok rek mer: nup Gor Ñinuk apay rek, nuk Biyomb yimb. Yimb nuk yiy ar biyoŋ mindip. 5 Gor enjol nuk gok kuyip, bap minim aŋgiy apkop, “Miñiy nup dipiyn ak, yip ‘Nop nuk;’ yand nup ‘Ñiyand’ aŋgiy” ma aŋgak. Akaŋ pen: “Yip ‘Nap nak;’ yand nip ‘Ñiyand’ aŋgiy,” ma aŋgak. Ñinuk nup nep, minim kun ak rek aŋgak.

6 Pen Ñinuk key yimb ak, mankumb biy yokniŋg, enjol gok yimb nup dand araniŋgiy aŋgak. 7 Pen enjol gok kuyip, minim ak aŋgiy aŋgak, “Enjol nuk gok gek, key yimb mindiy, yiŋgen rek diy opay aŋgak.” 8 Pen Ñinuk nup minim ak aŋgiy aŋgak:

“Gor. Nand kiyŋ gunap monmon gipay rek ma giniŋgamban; suŋ-tep mindiy, biynimb gok perper kond mindeniŋgamban. 9 Mindrep gipay ak nip tep gip, pen mindrep ma gipay ak nip tep ma gip. Kun ak nip aŋgen, Biyomb key yimb mindpan. Kun ak buŋgiy nand gok, beŋ nip okok mindpay; nand mey Biyomb yimb mindpan aŋgak.”

10 Minim gunap sek aŋgiy aŋgak, “Nand Biyomb wosrey kondoŋ okok mindiy,

mankumb biy sek, semb biyoŋ sek alwol gaynak.

11-12 Tap kun gok mindiy, kurginiŋgamb rek ayip ak pen;

nand mindnep mindeniŋgamban.

Tap kun gok, chech wor ay yapek,

tuŋgasik key siŋak ay,

kisenimb aypay rek giniŋgamb ak pen;

nand Biyomb chin ak, kun ak rek ma giniŋgamban.

Nak mindpan rek nep mindeniŋgamban aŋgak.”

13 Pen Ñinuk nup minim bap sek aŋgak:

“Nand ñin yipund kind yand akniy bisiŋg mindey, tap yerip yerip nip miluk niŋbay gok maŋgiysek, talak miŋgan nip okok ayniŋgayn aŋgak.”

Pen enjol gok kuyip, Ñinuk nup aŋgak kun ak rek, ma yimb aŋgak. 14 Kun ak enjol gok yerip rek mindpay? Kiyk Gor nup woŋg giñemb gok mindyiŋg, biynimb nuk perper mindeniŋgambay aŋgiy niŋimb gok kuyip, kond mindpay.

2

Gor Chinup Dak Ak Tap Yomb Yimb

1 Kun ak minim aŋgñey niŋbun ak, pisnep dinjun. Pen direp ma giniŋgambun ak, gos yesek gunap niŋiy, yesek kind okok amniŋgambun. 2 Enjol gok nep, low minim ak dand apiy, Mosis nup ñiyak ak pen; biynimb minim kun ak kirgiyak gok, yiwur yomb yimb diyak. 3-4 Kun ak chin Gor Ñinuk minim tep dand wip ak kirgiy, kim amjun rek ma ayniŋgamb. Ñinuk ak key, minim kun ak dand apek, biynimb niŋiy diyak gok, chinup minim niŋind yimb kun ak niŋnimimb aŋgiy, aŋgñirep giyak. Pen gos kiyk anep niŋiy ma aŋgyak; Gor kiy yip mindakniŋ, tap mageprek gunap giyiŋg, chinup aŋgñiyak. Gor gos nuk key niŋiy, Kawnan nuk ak yokek ap, biynimb gunap yip mindiy, key yimb geyak kunep niŋnuk. Kun ak mey, minim tep nuk ak, niŋind yimb aspay aŋgiy niŋnuk.

Jiysis Nep Chinup Dak

5 Pen Gor chinup di nuk yip jimñiy aysap minim apun ar ak, enjol gok biyomb koyoŋ rek, chin kayaŋ rek ma mindpun. 6 Minim ar kun ak, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Gor. Nand biynimb gok kuyip gos niŋiy dipan. Nand rek ma mindpay; biynimb yikop ak pen, yenen kuyip kond mindrep gipan? 7-8 Nand genak, enjol gok biyomb rek mindeyak; biynimb gok tam okok rek mindeyak ak pen; miñiy biynimb gok kuyip gey, yimb mindek, tap maŋgiysek kond mindpay aŋgyak.”

Minim kun aŋgiy tikyak ak niŋbun: miñiy tap gunap nep kond mindpun; ñin kisen ak apek, tap maŋgiysek kond mindeniŋgambun.

9 Gor Ñinuk Jiysis nup yokek ap mindek ñin ak nep, enjol gok, biynimb yomb rek mindeyak: nuk bi yikop rek mindek. Pen yiwur yomb diy kumek, Gor gek miñiy Biyomb mindakniŋ, yimb nup nep apay.

10 Gor nuk Biyomb tap okok maŋgiysek gay kond mindip ak, niŋrep gip ak mey, biynimb kuŋaynep di miñmon tep nuk ak ayniŋg, Ñinuk Krays nup yokek apiy, minim nup ak niŋiy, miker ar keykey dak rek, chinup di Nop yip jimñiy ayip. 11 Pen chinup dek, biynimb nuk mindpun ak, Bapiy chin nokom yimb. Chinup gek, nuk suŋ-tep mindip rek mindpun ak mey, mam ay aŋgniŋg nambiŋ ma dip; wisimb yapiy nep aŋgip. 12 Nuk Nop nup aŋgak:

“Mam ay sikop kuyip, kesim nip ak diñiyiŋg, kamep aŋgyiŋg, yimb nip dand araniŋgayn aŋgak.”

13 Pen minim bap aŋgak:

“Nup gos sek kond mindeniŋgayn; yip direp giniŋgamb aŋgak.”

Pen bap aŋgak:

“Gor ñapan yip aŋgak gok yip, mindpiyn biy aŋgak.”

Jiysis Chinup Diyn Aŋgiy, Biyimb Rek Ay Wak

14 Ñapan aŋgak kun gok, kiyk biynimb ak mey, nuk biynimb yimb bap ay apiy, bi biynimb gek kumbay anup ñaŋgjiwyokak. 15 Kun gek mey, biynimb kumniŋgambun aŋgiy pernep gos par ay mindeyak gok, perper mindeniŋgiy rek ayip. 16 Pen enjol gok direp giyn aŋgiy ma gak; Ebraham Gor nup gosimb niŋak rek niŋbun kiñiŋ ak, direp giyn aŋgiy kun gak. 17 Ar kun ak nep, Jiysis chin mindpun rek biyimb ay apiy, bi Nop nup simboŋgep tep chin ak mindiy, chin tap siy tap timey giy, Gor yip jimñiy mindonjun rek ma ayek, chinup di Nop yip jimñiy ayniŋg kumak. 18 Pen ap man ar biy mindiy, chinup miker yerip yerip gip ak, nup kunep gek mey; niŋrep gip rek, chinup simb niŋiy kond mindrep giniŋgamb.

3

1 Kun ak mam ay Gor niŋek tep gip gok. Jiysis bi Gor nup simboŋgep yomb yimb chin ak nup gosimb niŋyiŋg, Gor nup kisen gipun ak, nuk Bi yerip rek ak niŋrep ginjun.

2 Pen nimb gunap aŋgniŋgambim “Basind yes chin Mosis biyomb yimb; Jiysis bi yikop rek ayip aŋgniŋgambim.” Pen Jiysis nup gos kun ak rek ma niŋnimimb. 3 Gor Mosis nup, Ñinuk nup yimb dand ar biyoŋ aranak rek; ma gak. Bi korip gipay gok yimb dand aranbay ak pen; korip gipay gok tap yikop; yimb ma mindip. Kun ak rek, Jiysis Bi yimb sek, Mosis beŋ nup okok mindip. 4 Korip tap gok biynimb gaypay ak pen; Gor tap okok maŋgiysek alwol gayak.

5 Pen niŋind: Mosis Gor biynimb nuk namb ak woŋg giñirep giyiŋg, Gor chinup kisen giniŋgamb rek, minim tep gunap aŋgñak. 6 Pen Krays Gor Ñinuk yipund giy ak mey; chinup Gor kiñiŋ nuk mindpun gok, bi korip nop nimb rek, kond mindrep gip. Nup chiŋgiy nep mindon mey, andkind apek, biynimb nuk nep mindoniŋgambun. 7 Kun ak Gor Kawnan aŋgak rek niŋjun. Nuk aŋgak:

“Ñin biy minim yip ak aŋgey niŋiy, niŋdinimimb. 8-9 Nasind napis sikop wosrey, simiy ñin jiwiy omiŋal miñmon nep namb okok mindey, kuyip tap mageprek gok giyiŋg, kond mindenik ak pen; minim yip ak ma niŋiy, gos kiyk keynep niŋiy gey amyiŋgip. 10-11 Kun gey, yip yiruk yimb gek aŋgnik, ‘Per minim yip ak ma niŋdiy kun gipay ak, yand yip mindiy, añiŋ ay mindrep giniŋgiy aŋgnik ak, ma diniŋgambay. Pisnep mer aspiyn aŋgak!”

12-13 Kun ak mam ay sikop. Gor minim ak kirgiy, gos nimb key niŋnimimb rek ayip ak, niŋrep ginimimb. Miñiy Gor minim niŋep ñin biy, namam nanay gok yip, minim tep ak minek minek aŋg amiy apiy giyiŋg, mindrep ginimimb. Mer ak, Gor nup minim ak kirgiy, gos yesek ar ak apek niŋdand amiy, apyap pikniŋgambun.

14 Pen Krays minim nind niŋiy aŋgñinik ak, niŋyiŋg nep mindiy mey, biynimb nuk yimb mindoniŋgambun. 15 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Miñiy Gor minim nup ak niŋiy, yiruk ma niŋnimimb. Wosrey minim nup niŋiy diyokpik rek, ma ginimimb aŋgyak.”

16 Biynimb an Gor nup minim ak niŋiy, ma niŋjun aŋgyak? Mey Yisrel biynimb; Mosis Yijip nimb dand awak gok maŋgiysek. 17 Pen biynimb an simiy ñin jiwiy ñin jiwiy Gor minim ak ma niŋey, kuyip niŋek tep ma gak? Mey Yisrel biynimb; tap siy tap timey giy, miñmon nep namb okok taŋg taŋg, tokiy ay kumyak gok nep. 18 Gor biynimb minim kilis aŋgiy, ap yand yip ma mindeniŋgambay aŋgak gok an? Mey biynimb minim nup ma niŋniŋgambun aŋgyak gok nep. 19 Kun ak niŋbun: nup gosimb ma niŋiy, nup ma chiŋgyak rek, am nuk yip mindrep giniŋgiy rek ma ayak.

4

1-3 Pen chinup biynimb kisen dip gok, nund yip mindrep ginjun rek ma ayip aŋgiy, gos ak ma niŋjun. Pen minim tep nup niŋbun ak, niŋrep giyiŋg mindenjun. Mer ak, basind apis sikop minim nuk ak niŋiy, niŋind aŋgip aŋgiy pen, ma giyak rek giniŋgambun. Kiyk minim nup ma dey, minim kilis aŋgiy aŋgak, ‘Kuyip den, ap yand yip añiŋ ay mindeniŋgiy rek ma ayip aŋgak.’ Tap alwol gayak ñin ak, tip kuyip ak gayrep gak ak pen; minim nuk aŋgak gok, niŋind aŋgip aŋgiy nup ma diyak rek, kuyip kirgak.

4 Baybol buk ak tikiy aŋgyak,

“Gor ñin onep kaŋgol ak, miñmon tap gok maŋgiysek gaydiy, ñin ar ak añiŋ ayin aŋgiy, yikop mindek aŋgyak.”

5 Pen minim kun ak nep tikiy aŋgyak,

“Kiyk ap yand yip añiŋ ay, mindrep giniŋgiy rek ma ayip aŋgyak.”

6 Pen biynimb nind gok, gunap minim tep nup ak kirgiy, nup ma chiŋgeyak; biynimb kisenimb gok diniŋgayn aŋgak. 7 Kun ak biynimb minim nup niŋiy kirgiyak gok kumey, simiy kuŋaynep yinek, basind yes Depiyt Baybol buk minim aŋgambun ak tikiy aŋgak:

“Ñin biy, Gor minim ak niŋyiŋg, yiruk ma niŋnimimb; aŋgnimuŋ rek nep niŋiy, ginimimb aŋgak.”

Pen tip ak, “Ñin biy” aŋgak kun ak niŋbun: ñin nuk biynimb diniŋgamb ñin ak, mindep nep mindip.

8 Pen nimb aŋgniŋgambim, “Gor wosrey yip ker apiy, añiŋ ayrep giyiŋg mindeniŋgambim aŋgak ak, biyomb Josiwa basind apis sikop kuyip, dand miñmon Keynan amek, mindrep giyak ar ak, aŋgak aŋgniŋgambim.” Pen ñin kun ak nep ma aŋgak; am miñmon Keynan mindyakniŋ, minim kun ak tip aŋgak. 9 Kun ak chin nuk yip jimñiy mindiy, nuk yip añiŋ ay mindrep ginjun rek ayip. 10 Nup chiŋgiy, nuk yip añiŋ ay mindrep giniŋgambun aŋgip minim kun ak; tap kilrimey akaŋ, yerip yerip gon, Gor chinup diniŋgamb aŋgiy niŋbun gok kirgiy, nuk ñin onep kaŋgol ak tap gaydiy, minek ar ak, añiŋ ay yikop mindek rek mindoniŋgambun. 11 Kun ak añiŋ añiŋ ma ayjun; chinup kinjeŋ pisnep pindak rek, korip miŋgan amiy, nuk yip añiŋ ay mindrep ginjun. Mer ak; biynimb chin wosrey mindyiŋgipay gok, apyap pikyak rek ak giniŋgambun.

12 Yenen: Gor minim nuk aŋgek, kim mindeniŋgambun ak, baynat rek kind yimb. Namb chinup biyaŋ amiy, gos tep niŋbun akaŋ, gos timey niŋbun ak, di mis ayek niŋrep gipun. 13 Yerip yerip gipun gok, Gor niŋmindakniŋ gipun; kapkap weygiy ginjun rek ma ayip. Pen nuk nep chinup kor giy, yerer gipun minim ak, aŋgniŋakniŋ aŋgñiniŋgambun.

14 Kun ak Bi Gor nup simboŋgep yomb yimb chin ak, am Nop yip mindip rek, minim tep niŋiy dipun ak, dinep mindonjun. 15 Nuk ap lum ar biy mindyiŋgip rek, tap siy tap timey chinup lipiŋg dand amnimuŋ rek ayip gok sek, miker chinup yerip yerip gip gok sek nup kunep gak ak pen, nuk timey ma gak. Kun ak miker yerip yerip chinup gip ak niŋrep gip rek, chinup simb yimb niŋiy, 16 bi nambnimb chin tep yimb ak mindip. Kun ak Nop Biyomb jel gip ak nup pirikiy, ma kirginjun. Chinup simb niŋiy, Ñinuk nup yokek apiy kumak rek, mindip maŋ siŋak amiy, tap timey gipun gok aŋgyikon, chinup dep rek ayek, dinimuŋ.

5

1 Bi Gor nup simboŋgep gok maŋgiysek, bi yikop biynimb namb okok nimb ak pen, Gor kuyip dek woŋg nup ak giyiŋg, biynimb tap siy tap timey giy, meymey siypsiyp dap ñey, bind ar ak pikdaŋgiy, Gor nup simboŋg ñimbay. Woŋg kiyk bap pen, biynimb yikop Gor nup niŋey tep gek, tap gunap dap ñey pikñimbay. 2-3 Pen bi Gor nup simboŋgep kun gok, biynimb yimb gok mey, kiyk key kunep tap siy tap timey giy, Gor nup tap simboŋg ñimbay. Kun ak biynimb niŋrep ma gipay gok, apyap pikniŋg rek gey, kuyip simb niŋiy, minim sayn apay. 4 Kiyk key biyomb mindon aŋgiy, woŋg kun ak ma dipay; Gor Eron nup aŋgek giyiŋgip rek, kuyip aŋgek gipay.

5 Ar kun ak nep, Krays yand biyomb mindiy, biynimb gok kuyip diyn aŋgiy ma aŋgak; Nop nep aŋgek, chinup nen Nop nup aŋgniŋ mindip. Nup aŋgak:

“Miñiy yand nip Ñiyand; nand yip Nap nak aŋgak.”

6 Pen Ñinuk nup minim bap aŋgak:

“Nip aspiyn: nand bi yip simboŋgep Melkiysadek rek ak, perper mindeniŋgamban aŋgak.”

7 Pen Jiysis man ar biy mindiy, nup ñaŋgniŋg geyak, Nop nup siy aŋgyiŋg, meŋg miŋgan dand araniy aŋgak, “Yip kond mindenimin. Pen kun kun ginimin ma aŋgniŋgayn; nand Biyomb ak, key niŋban rek yip ginimin aŋgak.” Kun aŋgek, nup kond mindakniŋ, kumiy tip ak tikjakak.

8 Nuk Biyomb, Gor Ñinuk yimb ak pen; chinup gip rek nep nup gak. Nop aŋgak rek giyiŋg, miker yomb ak dak. 9 Nop minim aŋgek, maŋgiysek gak ak mey; bi suŋ-tep biynimb minim nup niŋiy dipay gok, di Nop yip jimñiy ayek, perper mindeniŋgambay. 10 Pen ar kun ak nep, Nop aŋgak, “Nand bi yip simboŋgep Melkiysadek rek ak mindeniŋgamban aŋgak.”

Ñapan Ŋaŋ Gos Niŋbay Rek Ma Niŋjun

11 Minim tiksipiyn kun biy rek, kuŋay mindip ak pen; kasek ma niŋbim ak, aŋgen kosyam niŋnimimb rek ayek kirpiyn. 12 Nimbip per aŋgñimbun ak niŋrep giy, biynimb gunap kuyip aŋgñimbikip ak pen; kasek ma niŋiy, minim nind niŋep gok, nimbip tip aŋgñemb rek ayip. Miñiy tap kilis ñiŋnimimb rek ak pen; tiy ñimb nep mindpim. 13 Ñapan ŋaŋ tiy ñimbnep mindpay gok; miñ ar ak tep, miñ ar ak timey aŋgiy, ma niŋrep gipay. 14 Pen biynimb gos sek gok gi dand amiy, ar ak gep, ar ak ma gep aŋgiy, niŋrep gipay.

6

Ñapan Ŋaŋ Mer Aŋgiy, Minim Niŋind Ar Ak Dinjun

1 Krays minim nimbip per aŋgñimbay gok, soy aŋgiy soy aŋgiy ma aŋgniŋgayn. Korip giniŋg, sap piŋiy tip tuŋgjiwiy, tip ak piŋiy, tip ak piŋiy ma gipay. Kun ak chin keynep kilrimey giy mey, Gor biynimb nuk mindeniŋgambun aŋgiy, gos niŋyiŋgipun ak kirgiy, Gor Ñinuk nup yokek owak rek, chinup diniŋgamb aŋgey niŋnuk minim ak pisnep diy, nup chiŋgrep giy mindenjun. Sap ak tuŋgjiwyiŋg, tip ak piŋyiŋg ma ginjun. 2 Gor nup gosimb niŋiy, ñiŋg pikpun minim ak; ñin jun ar ayey, Gor Kawnan chinup wip minim ak; biynimb kumiy tikjakiy kuyip bilok ayek, gunap yiwur per diniŋgambay minim ak; tip ma aŋgniŋgayn. Gor minim nind niŋbik kun gok, gos niŋnep mindyiŋg, minim nuk gunap niŋjun. 3 Kun ak Gor chinup kond mindakniŋ, minim kun gok kirgiy, minim gunap aŋgon niŋrep giniŋgambim.

4-6 Gor Ñinuk chinup aŋgiy yokak ak, nup gosimb niŋiy, Kawnan nuk ak diy, pen nup kirginiŋgambun ak; kisen yergiy nup tip ak gosimb niŋiy, nup chiŋgiy, biynimb nuk mindoniŋgambun? Chinup direp giyiŋg kond minden aŋgiy, tap mageprek gok gek niŋnuk ak pen, nup kirginiŋgambun ak; mon kiros bak biyoŋ ñaŋgrimbikiy, aŋgjiwyak rek ak giniŋgambun. Biynimb kun giniŋgambay gok, tip ak aŋgon nup gosimb niŋniŋgiy rek ma ayniŋgamb.

7 Gor woŋg day nuk ak gek, miñmon pikyiŋg tap jakrep gakniŋ, nup tep yimb giniŋgamb. 8 Pen kipil ñiwñiw sek gok nep jakniŋgamb ak; kirgek pisnep saŋgiy dek, kisen sup ñek yinimuŋ rek ayip.

9 Pen buŋgiy tep yand gok. Minim yomb rek aspun ak pen, Gor nup kirpim aŋgiy ma aspun; niŋrep gim aŋgiy aspun. Yenen: biynimb nuk mindiy, biynimb nuk gok gipay rek gipim ak niŋbun. 10 Gor ker mindpim ak, monmon ma giniŋgamb. Nup gosimb niŋiy, biynimb nup gunap kuyip, per direp gipim ak, nuk sakiy ma giniŋgamb. 11 Pen chinup tep giniŋgamb ak; nimb maŋgiysek ar kun ak nep gi mindiy, am nuk yip mindrep ginjun aŋgiy gos niŋbim rek giniŋgamb.

12 Yiruk yiruk ginimuŋ rek ayip ak, niŋrep ginjun. Nup gosimb niŋiy, minim aŋgayak ak gos sek kond mindiy, chinup direp ginimuŋ rek nep mindon mey, Nop chinup giniŋgayn aŋgak rek giniŋgamb.

13 Gor basind yes Ebraham nup minim niŋind yimb ak aŋgniŋg, biyomb nuk rek bap sek ma mindek niŋiy, bi gunap yimb kuyip ma aŋgak; yimb nuk key aŋgiy aŋgak, “Yand mindpiyn rek, nip niŋind yimb aspiyn; 14 nimbip kond mindnikniŋ, biynimb nand kuŋay yimb mindeniŋgambay aŋgak.” 15 Ebraham minim nuk kun ak niŋiy, kapkap kond mindek mindek, aŋgak rek nep gak.

16 Chin Jiwda biynimb minim kilis niŋind yimb aŋgniŋg, biyomb bap yimb nup aŋgiy, niŋind yimb aspun apun. Kun gon, biynimb gok niŋiy, ak niŋind yimb aspay apay. 17 Kun ak rek, Gor yimb nuk key aŋgiy, kuyip den ñapan yand mindeniŋgambay aŋgak ak, ar bap key ma giniŋgamb. 18 Kun ak, chin biynimb tap siy tap timey giy, pirik nup ker opun gok; gos sek mindenjun. Yimb nuk ak aŋgiy, niŋind yimb apiyn aŋgak ak; key ma giniŋgamb. Chinup diniŋgayn aŋgek, kond mindpun rek nep giniŋgamb. 19 Gor korip ñiluk miŋgan suŋ-tep yimb ak chech band yiwgek, nup windin ma niŋbun ak pen, minim niŋind yimb ak aŋgek, kond mindpun. Minim kun ak, korip ñiluk miŋgan nuk ak nimb wip ak mey, kamb kilis rek mindip ak; kawin kawin ma giniŋgamb. 20 Biyomb Gor nup simboŋgep chin ak, Melkiysadek woŋg gak rek giyn aŋgiy, tip chinup ak diy, tap siy tap timey gipun rek, Gor korip ñiluk miŋgan suŋ-tep yimb ak nind amiy, chinup nen Nop nup aŋgniŋ mindip.

7

Binak Melkiysadek Yimb Yomb Dak

1-2 Melkiysadek kun ak nuk kiyŋ mindiy, miñmon Salem kond mindyiŋg, bi Gor nup simboŋgep ak kunep mindyiŋgip. Yimb nup ak tuŋgandikiy, “Bi suŋg-tep yimb apay.”

Pen biyomb gunap ap, basind yes Ebraham nup timey geyak, kuyip yuk yokiy, tap tep tep gok dand awakniŋ, Melkiysadek ap nup kinjeŋnamb ak niŋiy bilesiym gek, tap piliŋg dand awak gok, bilok Melkiysadek nup nokom nokom, Gor nup ñimbay rek ak ñiy, nuk tap maŋgiysek onep anjip gok dak.

3 Bi kun ak Gor nup simboŋgep ak pen, nonim kiñiŋ ak kun giy mindip, nop nusind kiñiŋ ak kun giy mindip aŋgiy aŋgey, ma niŋbun. Pen nup tikyak ñin ak, kumak ñin ak aŋgiy kunep aŋgey ma niŋbun. Nuk bi Gor nup perper simboŋgip, Gor Ñinuk rek mindip.

4 Gor basind yes Ebraham nup niŋek tep gek, biyomb mindeniŋgamban aŋgak ak niŋbun: nuk biyomb mindek. Pen Ebraham Melkiysadek nup biyomb yimb mindek ak niŋiy, tap piliŋg dand apek gok, bilok nup gunap ñak.

5 Ak nind yimb kun gak. Kisen Mosis nup tikeyak yomb giy, Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Ebraham tikek tik dand amiy, biynimb Liypay kiñiŋ mindpay gok, Gor woŋg gey, tap yerip yerip diniŋgambim gok, kuyip bilok nokom nokom opriyŋ ñiy, nimb onep anjip ak dinimimb aŋgak.” Kun ak chin Mosis low ar ak niŋiy, ñimbem mam Liypay kiñiŋ mindpay gok kuyip, per tap opriyŋ ñiyiŋgipun.

6 Pen Gor basind Ebraham nup niŋek tep gek aŋgak, “Biynimb nip gok direp giniŋgayn aŋgiy” minim aŋgñak ak, nuk bi gunap kuyip opriyŋ ma ñiyiŋgip; pen Melkiysadek ap nup niŋiy, bilesiym gek tap dand owak gok, gunap bilok nup opriyŋ rek ñak. 7 Kun ak Melkiysadek bi Gor nup simboŋgep yomb yimb, basind Ebraham bi yikop rek ayek, kun gak. 8 Bi Liypay kiñiŋ Jiwda biynimb opriyŋ bilok ñiyiŋgipay gok, mind dand amiy tokiy ay kumbay ak pen, Baybol buk ak, Melkiysadek kumiy woŋg kun ak kirgak aŋgiy, ma tikyak.

9-10 Ebraham Melkiysadek nup tap bilok ñak kun ak, ñapan ma tikak ñin ak ñak. Kisen mey, Aysek nup tikek, Aysek pen Jekop nup tikek, Jekop Liypay nup tikek, tikey amiy apiy gek, Liypay biynimb kun gok Gor woŋg gey niŋiy, kuyip tap bilok ñimbay. Pen Ebraham Melkiysadek nup tap opriyŋ ñak ak, kuyip ma tikyak won ak ñek mey, kiyk sek, layn kiyk gok sek Melkiysadek nup, opriyŋ ñemb rek nep mindeyak ak niŋbun.

Bi Gor Nup Simboŋgep Kisenimb Ak, Bi Nindnimb Gok Tip Kuyip Ak Dak

11 Mosis Gor minim tikiy, kun kun ginimimb aŋgek niŋiy, Jiwda biynimb meymey siypsiyp tap gok dand amiy, Liypay bi gok kuyip ñey, kiyk pikdaŋgiy Gor nup simboŋgyiŋgipay ak pen; ak yikop ar ar nep giyak. Kun gey, Gor biynimb nuk mindembinup, bi kisenimb Melkiysadek rek key bap yokek awak ak ma yokpikop; Liypay bi gok, Gor nup simboŋgyiŋg nep mindembiyap. Pen tep ma gek, Gor kuyip kirgiy, bi kisenimb Melkiysadek rek bap yokak. 12 Bi nup simboŋgep nindnimb gok kuyip kirgak rek, simboŋgyiŋgipay miñ ar ak sek kirgak. Kun ak miñ kisenimb chinup aŋgñimb ak nep dinjun.

13 Bi simboŋgep kisenimb yokak ak, Liypay biynimb tik dand amiy nup ma tikyak; 14 Jiwda kiñiŋ ak nep tik dand amiy nup tikyak. Pen Mosis bi Jiwda kiñiŋ gunap, Gor nup simboŋgniŋgiy aŋgiy, minim gunap ma aŋgak. 15-16 Kun ak niŋrep gipun: Gor bi nup simboŋgep nindnimb gok kuyip kirgiy, bi pernep woŋg giniŋgamb kun ak, Melkiysadek rek bap dak. 17 Yenen: Ñinuk Krays nup aŋgak,

“Bi yip simboŋgep Melkiysadek rek mindeniŋgamban aŋgak.”

18-19 Liypay kiñiŋ ak tap ñiŋemb pikdaŋgiy, Gor nup simboŋgyiŋgipay ak pen; miñ nindnimb ar kun ak, perper mindonjun rek ma ayek, Gor gos nuk key niŋiy, miñ kisenimb ar bap chinup yomak. Miñ kisenimb dipun ar kun ak, tep yimb. Diy mey, Gor yip nep mindoniŋgambun aŋgiy, gos sek kond mindpun.

20 Bi Gor nup simboŋgep nindnimb kun gok kuyip, minim aŋgay, bi yip simboŋgep mindeniŋgambim aŋgak ñin ak, minim gunap sek aŋgayak ak pen; woŋg kun ak per gem amnimuŋ ma aŋgak. 21 Pen Jiysis bi nup simboŋgep nuk ak aŋgayniŋg, minim aŋgay aŋgak:

“Nand per bi yip simboŋgep ak mindeniŋgamban. Yand Biyomb ak niŋind yimb apiyn; kisen minim bap key ma aŋgniŋgayn aŋgak.” 22 Gor Jiysis nup minim aŋgayak kun ak niŋbun: minim nindnimb ak wos mer ak pen; minim kisenimb ak wos yimb.

23 Bi Gor nup simboŋgep nindnimb gok, kuŋaynep rek woŋg kun ak diyak. Bap kumek, kisenimb bap aŋgey, woŋg kun ak gi mindyiŋgip; ak kumek kisenimb ak mindyiŋgip; ak kumek kisenimb ak mindyiŋgip ak mey, bap per ma mindyiŋgipay. 24 Pen Jiysis kun ak rek ma giniŋgamb; nuk per kim mindeniŋgamb ak, woŋg kun ak ma kirginiŋgamb. 25 Nop nup per aŋgniŋnimuŋ rek mindip ak, biynimb Nop ker mindniŋg, nup aŋgeniŋgambay, kuyip pisnep diy kond mindeniŋgamb.

26 Bi simboŋgep yomb yimb chin kun ak; Gor nup simboŋgep yimb. Nuk bi suŋ-tep tap siy tap timey siskoy gunap ma giy; bi gunap gipay rek mer: mindrep yimb gip ak, yimb nuk yiy ar biyoŋ mindip. 27 Bi Gor nup simboŋgep yikop gok, gunap per tap siy tap timey kiyk key gipay rek, tap pik Gor nup simboŋg ñiy, kisen biynimb gunap timey gipay rek, tap pik simboŋg ñimbay. Pen Jiysis chinup biynimb maŋgiysek, tap siy tap timey gipun ak niŋiy, minek nokom yimb mon bak biyoŋ simboŋgak. Mey tep!

28 Mosis minim tikek niŋiy giyiŋgipay ar ak; bi Gor nup simboŋgep gok sek, biynimb yikop gok sek suŋ-tep yimb mindeniŋgiy rek ma ayak. Pen Gor minim nuk kisenimb aŋgayak ak, Ñinuk suŋ-tep Bi Gor nup simboŋgep perper mindeniŋgamb ak, chinup aŋgayak.

8

Jiysis Bi Gor Nup Simboŋgep Yomb Yimb; Gor Aŋgniŋep Korip Semb Biyoŋ Ak Mindip

1 Pen minim aspun kiñiŋ ak kun giy mindip; Bi Gor nup simboŋgep yomb yimb chin ak, am Nop ñin yipund kind okok ken mindip. 2 Gor aŋgniŋep korip tep ak am minden aŋgiy, Nop korip ñiluk miŋgan suŋ-tep yimb semb biyoŋ amiy, bi nambnimb chin ak mindip. Gor aŋgniŋep korip kun ak, biynimb ma giyak, Gor nuk key gak.

3 Pen bi Gor nup simboŋgep yomb yimb lum ar biy gok, kaw meymey tap gok dap ñey, gunap pik Gor nup tep aŋgiy, gunap pik tap siy tap timey giy gach sek mindpay rek, niŋiy kirginimin apay. Jiysis gipay ar kun ak rek key kumiy, tip ak tikjakak. 4 Bi Gor nup simboŋgep yikop gok Mosis low aŋgiy tikak rek niŋiy, tap pik Gor nup simboŋgyiŋgipay. Gor aŋgak rek, bi Liypay kiñiŋ tikyak gok nep, kun giyiŋgipay. Jiysis nup Liypay kiñiŋ tik dand apiy ma tikyak rek, nuk lum ar biy nep mindiy, kiy yip tap pik simboŋg ñiyiŋg ma mindombikop. 5 Pen Gor nup lum ar biy, tap pik simboŋgyiŋgipay ak, kawnan paŋg niŋiy gipay rek nep giyiŋgipay; tap yimb ak mindip semb biyoŋ. Mosis Gor aŋgniŋep sel korip ak giniŋg gakniŋ, Gor aŋgak, “Chir yirik okok mindiy, ‘Ser korip yip ak giy, tap gok kun kun giy aynimin apiyn’ rek nep, ginimin aŋgak.” Aŋgak kun ak, semb biyoŋ mindip rek, ginimin aŋgiy nup aŋgak.

6 Bi Gor nup simboŋgep yomb yimb chin Jiysis, bi Gor nup simboŋgep nindnimb gok, biynimb kuyip giyiŋgipay rek ma gip; nuk bi nambnimb chin tep key yimb mindiy, Nop chinup minim kisenimb tep ak aŋgiy, aŋgayak rek gip.

7 Pen minim nind aŋgayak ak tep gombikop, minim kisenimb ak ma dand opkop. 8 Biynimb gok mindrep ma giyak rek, Gor bi minim aŋgep nuk gok kuyip, gos ñek minim tikiy aŋgyak:

“Biyomb aŋgip, ‘Kisen yand Yisrel-Jiwda biynimb kuyip, minim tep kisenimb aŋgayniŋgayn. 9 Nusind nupis yes gok kuyip, ñin ar ay dand Yijip nimb winik ak pen, minim aŋg ar nokom ay aŋgnuk ak ma niŋeyak, kuyip kirginik. Minim kun ak rek, kuyip tip ak ma aŋgniŋgayn’ aŋgak.”

10 Pen minim bap aŋgak:

“Kisen yand Yisrel biynimb gok yip, minim aŋg ar nokom ay, gos tep yand niŋbiyn rek ak ñen, minim kil tikayey per mindek niŋbay rek ak, niŋniŋgambay. Kun ak yand Gor Biyomb kiyk mindeniŋgayn; kiyk biynimb yand mindeniŋgambay. 11 Minim yip ak niŋiy, biynimb yand ker mindeniŋgambay kun ak, numiy numam biynimb gunap kuyip, “Kun kun giy niŋnimimb aŋgiy, ma aŋgniŋgambay. Biyn bi, kanj kayn maŋgiysek, minim yip ak niŋey tep gakniŋ, kisen giniŋgambay ak mey, kuyip kun giy ma aŋgniŋgambay.

12 Tap siy tap timey giniŋgambay ak, kuyip simb niŋiy kirginiŋgayn ak mey, gos kun ak niŋyiŋg ma mindeniŋgayn aŋgak.”

13 Pen minim kisenimb ay aŋgak kun ak, minim nindnimb tip ak dakniŋ, minim nindnimb ak kurginiŋg gisap.

9

Bi Simboŋgep Nindnimb Gok, Meymey Siypsiyp Likañ Ak Diy, Gor Nup Simboŋg Ñiyiŋgipay

1 Gor minim nind aŋgak ar ak, nup aŋgniŋniŋg, yikop aŋgniŋniŋgiy rek ma ayak; kilrimey giy nep aŋgniŋyiŋgipay. Kun ak nuk aŋgek, ser korip bap man ar biy giyak. 2 Ser korip kun ak, korip miŋgan omiŋal gayak. Korip ñiluk miŋgan bap gay, korip miŋgan suŋ-tep ak aŋgyak. Miŋgan kun ak lam bap daŋgiy ay, boŋg band bap gay, Gor nup simboŋg ñinjun aŋgiy, biret ak minek minek dam ayiŋgipay boŋg ar kun ak.

3 Pen korip ñiluk miŋgan bap, chech yomb yimb ak pil giyak. Miŋgan kun ak, Gor korip ñiluk miŋgan suŋ-tep key yimb ak aŋgyak. 4 Miŋgan kun ak, mon boŋg band bap lak ayrep giy, gol di pik pis band ay maŋgiysek yiwgiy, tap kuyrep wip ak daŋgiyiŋgipay ar kun ak. Pen kes gol diy giyak yomb bap, Gor minim kes won aŋgyiŋgipay ak, kunep mindek. Miŋgan biyaŋ Gor low minim aŋgiy tikak kamb pis omiŋal ak sek, binak Eron yir kondim dand taŋgyiŋgip gup gak ak sek, tap mana tiyn gol diy giyak miŋgan ak pareyak mindek ak sek ayey mindyiŋgip.

5 Gor mindip biy aŋgiy, kes won mindek ar ar siŋak, enjol rek omiŋal pil band sek pis pis gayak. Tap siy tap timey gipun rek, Gor niŋiy kirgaŋ aŋgiy, likañ siskoy dap soŋgyiŋgipay namb kun ak. Tap kun gok minim ak, miñiy parsek aŋgiy tiknim rek ma ayip.

6 Pen tap kun gok maŋgiysek gayey mindakniŋ, bi Gor nup simboŋgep gok minek minek, ser korip miŋgan suŋ-tep mis ar ak amiy, Gor nup woŋg ak giyiŋgipay. 7 Pen bi Gor nup simboŋgep yikop kun gok, korip ñiluk miŋgan suŋ-tep key yimb biyaŋ amniŋgiy rek ma ayak. Simiy nokom nokom, Gor nup simboŋgep biyomb yimb ak, siypsiyp likañ dand nep, miŋgan kun ak amyiŋgip. Tap siy tap timey nuk key gak gok sek, biynimb niŋrep ma giy, tap siy tap timey giyak gok sek Gor niŋiy kirgaŋ aŋgiy, likañ ak dand miŋgan kun ak amiy, sinasin rek pikyiŋgip. 8 Gak kun ak, Gor Kawnan ak chinup yomek niŋbun: ser korip miŋgan suŋ-tep mis ar ak tap gok mindakniŋ, korip ñiluk miŋgan suŋ-tep key yimb ak amiy, Gor nup aŋgniŋniŋgiy rek ma ayak. 9 Pen giyiŋgipay kun ak, Gor chinup biynimb miñiy mindpun ñin biy gok, gosimb niŋniŋgiy aŋgiy aŋgak. Pen opriyŋ ñiyiŋgipay ak sek, meymey siypsiyp tap gok dand apiy, pik Gor nup simboŋgyiŋgipay ak sek kuyip gek, biynimb tep nuk mindeniŋgiy rek ma ayak. 10 Ar kun ak giyiŋg aŋgyiŋgipay, “Tap ak ñiŋemb; tap ak ma ñiŋemb; ñiŋg ak kun giy ñiŋemb; kun giy ma ñiŋemb. Ñin ñiŋg ay giluŋg yokiy, kun ginimimb, yikop ak kun ma ginimimb aŋgyiŋgipay.” Minim nindnimb niŋiy tap kilrimey giyiŋgipay kun ak; yikop minim kisenimb ak kond mindyiŋg, kawnan paŋg niŋiy gipay rek ak giyiŋgipay.

Jiysis Likañ Nuk Ak Key Diy Nop Nup Simboŋgñak

11 Pen Krays Gor minim kisenimb tep ak dand apiy, bi Gor nup simboŋgep yomb yimb chin ak mindiy, ser korip biynimb giyak man ar biy ma amnak: Nop ker yipund giy amnak. 12 Chinup di Nop yip jimñen, perper mindeniŋgiy aŋgiy, meymey kaw pikiy, likañ di Gor nup simboŋgyiŋgipay rek ma gak; likañ nuk ak key yowak rek, Nop nup simboŋgak. Pen bi Gor nup simboŋgep nindnimb gok minek minek, likañ soŋgiy simboŋgyiŋgipay rek ma gak: chinup di Nop yip jimñiniŋg, likañ nuk minek nokom yimb, dand Nop korip ñiluk suŋ-tep key yimb biyoŋ amek mey, perper mindenjun rek ayip.

13 Nind biynimb tap siy tap timey giy, asiŋ mindyiŋgipay gok apey, bi Gor nup simboŋgep gok, meymey kaw tap gok pik likañ ak diy, kaw nemb marip bap mon daŋgiyey pisnep yin binj tikak band gunap diy, ñiŋg sek, likañ sek tuŋgandik mandik giy, mumbwak kuyip okok yokey, asdey pikiy suŋ ayiŋgip. 14 Likañ yikop ak yokey, suŋ ayiŋgip kun ak; niŋind Kawnan perper mindeniŋgamb ak, Jiysis bi suŋ-tep yimb ak yip mindiy, chinup nen aŋgiy kumek, likañ yowak ak; chinup gek, Gor biynimb suŋ-tep nuk gok mindiy, miñ apyap pikpay ar ak kirgiy, Gor Biyomb perper mindeniŋgamb ak nup gosimb niŋiy, direp giniŋgambun.

Krays Likañ Nuk Yowak Rek, Chinup Gor Yip Di Jimñiy Ayak

15 Pen Krays bi nambnimb ak, Nop minim kisenimb ak dand apiy, chinup biynimb dinim aŋgiy aŋgayak gok, di Nop yip jimñiy ayip. Minim nindnimb ar ak mindakniŋ, mindrep ma giy mey; jimñiy mindep rek ma ayak ak pen; Krays kumak rek, Gor yip jimñiy mindiy, perper mindonjun rek ayip.

16-17 Bi gunap minim kilis ak aŋgiy apay, “Yand kumen, tap yip gok apiyn rek biloknimimb aŋgey, minim kun ak niŋiy, yikop nep mindey mindey, pisnep kumey nep, apay rek bilokaypay. Kiyk kim mindyakniŋ, tap kuyip ma bilokaypay.” 18 Kun ak rek, Gor minim nuk Jiwda biynimb kuyip aŋgak ak; meymey kaw pik likañ di soŋgey nep, wos gak.

19-20 Mosis Gor low minim aŋgek tikak gok, biynimb gok kuyip aŋgñi day jiwiy, kaw ñiluk pik likañ diy, ñiŋg gunap sek soŋgiy, tap haysop apay alik kind ak diy, siypsiyp kas ak di day biyoŋ tiwniŋgiy, ñiŋg likañ kun ak tawiy, low minim buk kun ak sek, biynimb ap mindeyak gok sek yokek, asdey pikek aŋgak, “Likañ yoken nimbip asdey piksap kun biy, Gor minim ak pisnep niŋdiniŋgambun aŋgiy gispiyn aŋgak.” 21 Pen ñiŋg likañ gunap diy, Gor aŋgniŋep ser korip ak yokek, asdey pikiy, diys tap yerip yerip mindek korip kun ak, asdey pikiy gak. 22 Minim nindnimb ar ak tap maŋgiysek rek, Gor niŋek tep ma gak; likañ diyokey, asdey pikek nep, niŋek tep giyiŋgip. Biynimb tap siy tap timey gey, yikop niŋiy ma kirgak; siypsiyp gok pikey likañ yapek, dap simboŋg geyak mey; tep aŋgiy, niŋiy kirgak.

Krays Chinup Aŋgiy Kumiy, Gach Chinup Wiykyokip

23 Tap kilrimey ser korip man ar biy giyiŋgipay kun gok, Gor nuk key gip rek, biynimb gok niŋniŋgiy aŋgiy, aŋgek giyiŋgipay. Jiysis tap yikop kiyk pik simboŋgyiŋgipay kun gok nep, miñmon tep biyoŋ gombikop, yergiy tep gipkop. Kun ak nuk simboŋgiyn aŋgiy, key yimb ar ak gak. 24 Nuk key kumiy tip ak tikjakiy, Gor aŋgniŋep korip biynimb giyak miŋgan ak ma amnak; Nop ker yipund giy amiy, tap siy tap timey gipun rek, chinup nen Nop nup aŋgniŋ mindip. 25-26 Yisrel bi Gor nup simboŋgep yomb yimb gok, simiy nokom nokom, likañ kiyk key mer, siypsiyp tap gok pikiy likañ diy, Gor nup simboŋgniŋg, korip ñiluk suŋ-tep key yimb miŋgan ak amyiŋgipay. Pen Krays ar kun ak rek gipkop ak, wosrey miñmon alwol gayak ñin ak tikiy, mind dand apiy mindpun ñin biy, per simiy gok simiy gok chinup aŋgiy, yiwur diy kumbikop. Pen ñin tapin pandikip ñin biy, biynimb mindyiŋgipay gok, mindpun gok, mindeniŋgambay gok tap siy tap timey gach ak, minek nokom yimb chinup maŋgiysek aŋgiy kumak.

27 Biynimb gok minek nokom yimb kumiy, kisen kor yomb ak niŋbay rek, 28 Krays biynimb nokom nokom maŋgiysek timey gipay rek, minek nokom yimb kumiy, tip ak tikjakak. Chinup aŋgiy ñin nokom kumak ak, kisen tip ak ma kumniŋgamb. Pen tip andkind winiŋgamb ñin ak, biynimb tap siy tap timey gipay gok kuyip, simboŋg giyn aŋgiy ma winiŋgamb; biynimb nup tep gakniŋ kond mindpay gok kuyip, pisnep diniŋg winiŋgamb.

10

Simboŋgep Nindnimb Ak Gach Ma Wiykniŋgamb

1-2 Jiwda low niŋiy, siypsiyp tap gok pik simboŋgyiŋgipay ak, yikop kisen giniŋgamb rek, kawnan paŋg niŋiy gipay rek giyiŋgipay. Giyiŋgipay kun gok, simiy ak simiy ak per giyiŋgipay ak pen; mindrep giniŋgiy rek ma ayak. Kisen giyak ñin ak, kuyip gek pisnep suŋ-tep mindembiyap ak; gos kuŋay niŋiy, tip ak giy tip ak giy ma gipyap. 3-4 Pen tap siy tap timey gipun ak, siypsiyp tap gok pikon likañ yapek, Gor niŋiy ma kirginimuŋ rek ayip aŋgiy, simiy ak simiy ak simboŋgyiŋg nep mindyiŋgipay. Minek minek simboŋgyiŋgipay kun ak, gos yomb amnak tap siy tap timey giy, mindrep ma giyak ar ak.

5-6 Kun gek, Krays man ar biy winiŋg, Nop nup aŋgak,

“Tap pik likañ yapek simboŋgipay ak, nip tep ma gip. Pen tap kun gok daŋgiyey pisnep yin binj tikip ak, kunep nip tep ma gip rek, mumbwak yip bap gaynak. 7 Gayenak, yand nip aŋgnik, ‘Bapiy, Yip mumbwak gayey, wosrey buk tikiy aŋgyak rek opiyn ak; aŋgniŋgamban rek giniŋgayn aŋgnik’ aŋgak.”

8 Krays minim kun ak omiŋal aŋgak. Minim bap ak aŋgak, “Bapiy. Biynimb nip simboŋgniŋg, kanj siypsiyp tap gok pikey likañ yapek akaŋ, pisnep daŋgiyey simbok amek, nip tep ma gip aŋgak.” Low buk tikiy ginimimb aŋgyak rek, simboŋgniŋgambay ak pen; Nop nup tep ma giniŋgamb aŋgak. 9 Pen minim bap aŋgak, “Bapiy. Nip kond mindpiyn. Yip yerip aŋgniŋgamban ak, aŋgniŋgamban rek giniŋgayn aŋgak.” Ñinuk minim kun ak aŋgek, Nop minim nindnimb siypsiyp tap gok pik simboŋgyiŋgipay ak kirgiy, minim tep kisen aŋgak ak gek wos amimb. 10 Kun ak Krays Nop minim ak niŋiy, tap siy tap timey gipun gach ak wiykyokniŋg, minek nokom yimb pisnep simboŋgak ak mey; chin biynimb nuk gok suŋ-tep mindpun.

Krays Kumak Ar Ak Nep, Gach Wiykyokniŋgamb

11 Bi Gor nup simboŋgep yikop gok, tap siy tap timey gipun ak, Gor niŋiy kirgaŋ aŋgiy, minek minek tap pik simboŋgipay ak pen; ar kun ak gey, Gor niŋiy pisnep kirginimuŋ rek ma ayip.

12-13 Pen Bi Gor nup simboŋgep aspun ak, Bapiy biynimb tap siy tap timey gipay ak niŋiy kirginimuŋ rek aynimuŋ aŋgiy, ñin nokom yimb kumiy, woŋg kun ak gi dipiyn aŋgiy, am Nop ñin yipund kind okok ken bisgak.

14 Yenen: nuk ñin nokom yimb kumak rek, biynimb nuk suŋ-tep mindeyaŋ aŋgiy dip gok, Gor dinimuŋ rek ayip. 15 Gor Kawnan ak kunep, chinup minim kun ak rek aŋgñimb. Nuk biynimb gos ñek, Baybol buk ak tikiy, minim kun ak rek aŋgiy aŋgyak:

16 “Biyomb aŋgip, ‘Kisen yand giniŋgayn ak: kiy yip minim aŋg ar nokom ay, jimñiy mindiy mey; low yand gok gosimb namb kuyip biyaŋ tikayen kisen giyiŋg, sakiy ma giniŋgambay’ aŋgip aŋgyak.” 17 Pen minim bap aŋgak, “Low yip timbrikiy, tap siy tap timey giyak ak niŋiy kirgiy, tip ak ma niŋniŋgayn aŋgak.”

18 Niŋiy pisnep kirginiŋgamb kun ak, nuk yip jimñiy mindiy mey; tap pik dand apiy simboŋgñiyiŋgipay rek, tip ak ma giniŋgambun.

Gor Nup Chiŋgrep Giy Maŋ Winjun

19-20 Kun ak mam ay sikop, gos kuŋay ma niŋjun. Jiysis chinup aŋgiy mumbwak nup timey gey kumek, laplap yomb korip ñiluk miŋgan suŋ-tep key yimb pil giyak ak puŋgrikiy, kinjeŋ pisnep yikak.

21-22 Pen kunep, nuk bi Gor nup simboŋgep yomb yimb chin ak mindiy, Gor nup simboŋgip rek, nup gosimb niŋiy, mindip maŋ siŋak winjun. Chinup gos yomb ma niŋyaŋ aŋgiy, Ñinuk nup yokek apiy kumek, likañ nuk yowak rek, chinup ñiŋg yomb rek pikek mey, biynimb nuk mindpun. 23 Kun ak Gor minim chinup aŋgayek niŋnuk ak, ma kirginjun, chinup diniŋgamb aŋgiy, gos sek kond mindenjun. 24 Pen biynimb gunap kuyip simb niŋiy don, kiy pen biynimb gunap kuyip simb niŋiy dey, penpen wasemb ay penpen diy mey, maŋgiysek mindrep giniŋgambun. 25 Biynimb gunap Gor minim niŋjun aŋgiy, ap nan-giyiŋgipay ak pen; kisen kirpay rek ma ginjun; maŋ mindip Jiysis winiŋgamb aŋgiy ap nan-giyiŋg, minim niŋbun ak penpen aŋgñiyiŋg, mindrep ginimimb.

Jiysis Nup Kirginiŋgambun Ak, Pisnep Apyap Pikniŋgambun

26 Yenen: Krays minim yipul yimb ak aŋgey niŋ-tep giy, pen andkind tap siy tap timey ar ak amiy, tap Gor nup pik simboŋgon, chinup dinimuŋ rek bap ma mindeniŋgamb. 27 Ar kun ak, kinjeŋ chin bap ma mindeniŋgamb; niŋind nup pirikniŋgambun. Kor ak sek, mon maŋlaŋ biynimb nup miluk niŋeniŋgambay kuyip sinj timey yinimb ak sek kond mindoniŋgambun. 28 Biynimb Mosis low tikak gok niŋiy, tap yikop rek ayek timbrikyak gok; biynimb omiŋal akaŋ, omiŋal nokom windin niŋey, kor giyiŋgipay ñin ak, kuyip simb niŋnimuŋ rek ma ayek, biyomb gok minim kun ak niŋrep giy, aŋgey pisnep pik ayiŋgipay. 29 Kun ak chin Gor Ñinuk ak nup alemb alemb ñiniŋgambun ak, yergiy kim amniŋgambun. Nup alemb ñiniŋgambun kun ak, likañ tep chinup Gor yip di jimñiy aynim aŋgiy gek yowak ak, tap yikop rek ayek, kun giniŋgambun. Pen Gor Kawnan chinup simb niŋimb ak, nup kunep timey giniŋgambun. 30 Gor nuk key aŋgak, “Biynimb timey gipay gok, yand nokom, kuyip pen timey giniŋgayn aŋgak.” Pen minim bap aŋgak, “Biyomb ak nuk key, biynimb nuk gok kuyip kor niŋiy, minim aŋgniŋgamb aŋgak.” 31 Pen Gor biyomb yimb perper mindip ak, biynimb gok kor geniŋgamb; niŋind jel giniŋgamb.

Gor Aŋgip Rek Gon Amnimuŋ

32 Pen nind giyiŋgipim ak sakiy ma ginimimb. Gor melik tep niŋiy denbik, biynimb nimb gok nimbip miker yomb ñiyak ak pen; nup ma kirpik. 33 Ñin gunap nimbip minim timey aŋgiy, timey giyiŋgipay ak pen; gos kun ak ma niŋiy, biynimb wikan gunap kuyip timey giyakniŋ, kun okok ken amyiŋgipim. 34 Biynimb Gor nup gosimb ak niŋey, kalambis ayak gok, simb niŋyiŋgipim. Ap tap nimbip maŋgiysek dand okok nimb okok nimb gey, “Ak tap yikop; gos chin ak amimb Gor tip chinup gayek, perper mindeniŋgambun biyoŋ aŋgiy,” gos yomb kun ak ma niŋbik. 35 Kun ak sisiŋ ma aynimimb; Gor nup nokom gosimb ak niŋmindiy mey, perper mindeniŋgambim. 36 Nup ma kirgiy; aŋgip rek gon amek mey, aŋgak rek chinup giniŋgamb. 37 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Bi winiŋgamb ak per ma mindeniŋgamb; maŋ mindip winiŋgamb. 38 Biynimb suŋ-tep yand gok, yip gosimb niŋmindeniŋgambay ak pen; gunap yip kirgey, tep ma giniŋgamb aŋgyak.”

39 Pen chin biynimb Gor nup kirgiy, apyap pikpay gunap ma mindpun; biynimb nup gosimb niŋiy, perper mindeniŋgambay gok mindpun.

11

1 Gor nup windin ma niŋbay ak pen, biynimb nup gosimb niŋbay gok, mindip aŋgiy niŋrep yimb gipay. Nup gosimb niŋiy mey, chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy, nup gos sek kond mindpay. 2 Biynimb wosrey kay, nup gosimb niŋyak rek, kuyip aŋgak, “Nimbip niŋen yip tep gip aŋgak.”

3 Nup niŋind aŋgip aŋgiy gosimb niŋbay ak mey; tap semb biyoŋ, tap man biy, tap bap diy ma gayak, minim anep aŋgek ayak ak niŋbun.

Ebol, Yinok, Nowa Gor Nup Gosimb Niŋyak

4 Wosrey binak Ebol Gor nup gosimb niŋiy, minim aŋgip gok niŋind aŋgip aŋgiy mey, tap dand apiy pik simboŋgñek, Gor niŋek tep gak. Pen numam Keyn tap dand apiy simboŋgñak ak, Gor niŋek tep ma gak.

Ebol Gor nup gosimb niŋiy, niŋind aŋgip aŋgek mey, nup pen bi suŋ-tep yand aŋgiy, tap simboŋgñak ak niŋiy, yip tep gip aŋgak. Ebol kumiy amek, miñiy yip ma mindpun ak pen, nuk Gor nup gosimb niŋak kesim kun ak, chinup biynimb gunap gos ñiyiŋg nep mindip.

5-6 Biynimb Gor nup gosimb niŋbay gok nep, nuk yip jimñiy mindeniŋgiy rek ayip. Yenen: nuk biynimb yikop ma diniŋgamb; biynimb, nuk mindip ak mey nup aŋgniŋon, chinup minim aŋgayip rek giniŋgamb aŋgiy niŋbay gok nep diniŋgamb. Yinok nuk bi kun ak rek. Gor nup gosimb niŋmind dand amiy ma kumak, Gor nup dand amek mey; nup piyowiy ma yimb niŋyak. Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Gor Yinok nup niŋek tep gek, dand amnak aŋgyak.”

7 Gor Nowa nup kunep: miñmon yomb pikniŋgamb aŋgek, windin ma niŋak ak pen, Gor nup gosimb niŋak rek niŋind aŋgip aŋgiy, siyip yomb ak gak. Siyip yomb kun ak giy, biyn nuk ñapan nuk gok maŋgiysek miŋgan kun ak amdey, miñmon yomb yimb ak pikek mindrep giyak. Pen miñmon pikniŋgamb aŋgek, windin ma niŋak ñin ak, Gor aŋgip ak niŋind aŋgip aŋgiy, gek amek mey, nuk kim amnakniŋ, biynimb yikop gok, Gor nup minim bap pen aŋgniŋgiy rek ma ayak.

Ebraham

8 Basind yes Ebraham kunep, Gor nup gosimb niŋiy, aŋgak rek gak. Nop miñmon ak mindakniŋ Gor aŋgak, “Ñapan nand tikeniŋgamban tikey amniŋgamb gok, nimbip miñmon yomb bap pisnep aŋgniŋgayn ak mey; am kun okok mindenimin aŋgak.” Aŋgek, miñmon kun ak mindip okok aŋgiy ma niŋak; yip kond mindeniŋgamb aŋgiy, monmon amnak. 9 Pen am mindek kun ak miñmon nuk mer, biynimb gunap miñmon kiyk. Nuk kun giy mindiy, ser korip nep giy kin taŋgiy, ñinuk Aysek nup tikak. Tikek yomb giy, nop gak rek nep gak. Aysek ñinuk Jekop nup tikek yomb giy, kunep gak. 10 Gor miñmon kilis-tep per mindeniŋgamb aŋgiy gayak ak, am mindoniŋgambun aŋgiy, Gor nup gosimb niŋiy, ser korip nep giy kin taŋgyiŋgipay.

11 Pen Ebraham biynuk Sera tokiy yimb ay, Gor aŋgip rek chirup giniŋgamb aŋgiy, nup gosimb niŋmindiy, ñi Aysek nup tikrik. 12 Ñapan nuk kun ak tikek, tik dand amiy apiy giy; gap, kamb kilup, tap okok kuŋay yimb mindek, ma ñin paŋgniŋbay rek ak tikyak.

13 Bi wosrey aspun kun gok, Gor kuyip yerip yerip aŋgek, aŋgak rek nep chinup giniŋgamb aŋgiy, nup gosimb niŋmindeyak ak pen; aŋgak kun ak gek niŋiy, ma kumyak. Pen gos yomb kun ak ma niŋyak, miñmon nuk amiy niŋniŋgambun aŋgiy, tep gakniŋ mindiy kumyak. Lum ar biy mindiy aŋgyiŋgipay, “Chin biynimb key okok nimb gok, yikop ap namb biy mindpun aŋgyiŋgipay.” 14 Biynimb minim kun ak rek apay gok, miñmon chin yipund giy bap mindip ak aŋgiy niŋiy, kun apay. 15-16 Miñmon kiyk kiriŋg wiyak ak gos amek, andkind ambiyap ak pen; gos yomb kiyk amnak Gor miñmon tep biyoŋ. Nuk pen dawin yomb ak gayrep giy, biynimb kun gok rek kond mindip ak mey; biynimb kun gok rek nup Biyomb Gor chin apay ak, nuk niŋek tep yimb gip.

17-19 Pen Gor, Ebraham aŋgniŋgayn rek giniŋgamb akaŋ aŋgiy, nup aŋgak, “Ñi nand Aysek tikek tikey amiy apiy giy, kuŋay mindeniŋgambay aŋgnik ak, nup dam pikay, yip simboŋg ñinimin aŋgak.” Aŋgek, Ebraham Gor nup gosimb niŋiy aŋgak, “Ñapan yand kun ak tikek tikey amiy apiy giy, kuŋay mindeniŋgambay aŋgak minim ak ma kirginiŋgamb; ñiyand nokom yimb ak pik ayen, nuk gek tip tikjakniŋgamb aŋgiy,” ñinuk Aysek nup dam bind ar ak tiwniŋg ay, ñayip diy piŋiy ayniŋg gek, Gor kun ma ginimin aŋgak. Kun ak ñinuk Aysek nup pisnep kumak rek ayak ak pen, nup kim diy dand andkind amnak.

20 Aysek pen yomb giy, ñi omiŋal tikak. Ñi bap yimb ak Jekop; ñi bap yimb ak Yisow. Pen nop Aysek tokiy yimb ay, Gor aŋgip rek giniŋgamb aŋgiy, ñinuk omiŋal kuyip tap yerip kisen giniŋgamb minim tep ak, gunap nind aŋgñak. Kumek kisen aŋgak rek nep gak.

21 Pen ñinuk Jekop tokiy yimb ay, Gor nup gosimb niŋiy, aŋgip rek giniŋgamb aŋgiy, ñinuk Josep ñi tikak omiŋal ak kuyip, Gor nirip kond mindyiŋg, kun kun giniŋgamb aŋgiyn aŋgiy, yir kondim ak diy, jiy kuyaŋgiy mindyiŋg, kuyipmiŋay Gor minim tep kun ak, gunap nind aŋgñak. Kumek kisen aŋgak rek nep gak.

22 Ñinuk Josep pen tokiy yimb ay, Gor nup gosimb niŋiy, giniŋgamb rek niŋrep giy, minim gunap kunep aŋgak. Biynimb nuk gok kuyip aŋgak, “Kisen miñmon Yijip biy kirgiy, andkind miñmon Keynan amniŋgambim. Ñin kun ak, tiŋiy yip gok sek dand amiy, kaw dinimimb kun okok aŋgak.” Aŋgiy, kumek kisen mey, kuyip aŋgak rek maŋgiysek giyak.

Mosis Nup Tik Weygirik

23 Mosis nonim nop ber kunep, Gor nup gosimb niŋiy, chinup kond mindeniŋgamb aŋgiy, Yijip biyomb Perow nup ma pirikrik. Ñi tep Mosis nup tikiy, takin omiŋal nokom weyger mindek. Pen kisen Perow panuk ap Mosis nup dand amiy, biyn bap key ñispiyn aŋgiy nonim nup ak key ñek, tiy ñiyiŋgip. 24 Mosis yomb giy, nuk kunep Gor nup gosimb niŋiy, yip kond mindeniŋgamb aŋgiy aŋgak, “Yip Perow panuk ñinuk ma aŋgniŋgiy. 25-26 Lum ar biy tap siy tap timey giyiŋg minden, yip tep ma giniŋgamb; perper mindenim aŋgiy, krays nup chiŋgen, yip aŋgjiwniŋgambay ak tep yimb; pen Yijip biynimb amemb owep tap tep tep kiyk gok, yip tep ma gip aŋgak. Yand biynimb Gor ker mindey timey gipay gok, yip yiŋgoŋg giy mindenim aŋgak.”

27 Pen Mosis Bi windin ma niŋbun ak nup gosimb niŋiy mey; miseŋ niŋnimuŋ rek ayek, kiyŋ Perow nup miluk niŋak ak ma pirikak; Gor aŋgak rek giy, Yisrel biynimb kuyip poŋind Keynan amnak. 28 Pen nuk Gor nup gosimb niŋiy aŋgek, Yisrel biynimb Pasopa siypsiyp ñiluk gok pikiy likañ diy kinjeŋrumb pis pis pikiy, day ar biyoŋ sek pikey, enjol ap Yijip biynimb ñi nind tikyak gok maŋgiysek pikayniŋg, Yisrel biynimb korip kuyip ak ma awak.

29 Yisrel biynimb Gor nup gosimb niŋey, Yijip kay kuyip wirsek yukey, am ñiŋg solwara Likañ ak tikniŋg giyakniŋ, Gor gek ñiŋg kun ak liŋg pis pis amek, lum ar ak amiy, kind bindoŋ amniyak. Pen Yijip kay kuyip yuk dand namb kun ak apeyak, ñiŋg ap kuyip yiw gek maŋgiysek kumdiyak.

30 Kisen Yisrel biynimb Gor nup gosimb niŋiy, am dawin yomb Jeriykow kamb wariy kilis ak, ñin onep ar ak kus kus gey gey pisnep wakanjsakak.

31 Pen kesim ar nokom kun ak nep, kinjeŋram biyn Reyap miñmon Jeriykow nimb ak, Gor nup gosimb niŋiy, biynimb Gor nup minim kirgiyak gok yip ma kumak. Yenen: bi Yisrel omiŋal miñmon Jeriykow amer, kuyipmiŋay pikayniŋg gey, Gor nep aŋgek miñmon chinup niŋayniŋg opiyr aŋgiy, di kasin gek, kim mindiy andkind amnirik.

32 Pen biynimb Gor nup gosimb niŋey, kuyip key yimb gak kesim gok, yergiy parsek aŋgnim. Binak Giydiyon, Barak, Samson, Jepta, Depiyt, Samwel bi gok sek, bi Gor minim aŋgep gok sek giyak giyak rek aŋgen, minim paryomb amniŋgamb. 33 Biyn bi kun gok: gunap Gor nup gosimb niŋiy, biynimb miñmon key gunap kuyip yuk yokyak; gunap minim yomb gok Gor gos tep niŋimb rek tuŋgasikyak; gunap kuyip kayn ayndik layon mindeyak namb ak diyokeyak, Gor kuyip kond mindek ma siwyak; gunap Gor kuyip minim aŋgek, aŋgip rek giniŋgamb aŋgiy kond mindey mindey, aŋgak rek nep gak. 34 Pen gunap mon yomb yinek namb ak diyokeyak ma yinak; gunap baynat diy kuyip piŋiy ayun aŋgyak ak pen; kuyip piŋiy ayniŋgiy rek ma ayak. Biynimb kun gok biynimb sayn ak pen; kuyip kond mindek kilisrimey yimb mindeyak. Penpen giyiŋg, amiy biyomb miñmon okok nimb gok kuyip, yuk yokyak. 35 Biyn gunap ñapan kiyk gok kumeyak, Gor nup gosimb niŋey, gek tip ak tikjakyak.

Biynimb gunap Gor nup gosimb niŋyak rek, kuyip miñ ayey kumyak. Gor nup kirgembiyap, kuyip wisik yokey ambiyap ak pen; perper mindenjun aŋgiy, Gor nup chiŋgiy nep mindeyak rek, kuyip timey gey gey kumyak. 36 Gunap kuyip aŋgjiwiy, tapin pikyak. Gunap tiwniŋgiy, kalambis yokyak. 37 Gunap kamb silok pikayey kumyak; gunap kuyip sow diy timbrik day day ayak. Gunap baynat diy, kuyip pisnep piŋiy ayak. Gunap kuyip yukyok gey gey kosyam mindiy, simbgeprek meymey siypsiyp wak diy, chech rek yimiy giraŋgyiŋgipay. 38 Pen biynimb yikop gok, biynimb tep kun gok kuyip, chin yip mindep rek ma ayip aŋgiy, kuyip timey gey gey, pirik am miñmon nep namb okok mindiy, kamb miŋgan man miŋgan okok kin taŋgyiŋgipay.

39 Biynimb aspun kun gok, Gor nup gosimb niŋiy mind tep yimb giyak ak pen; kuyip direp giniŋgayn aŋgak rek, ñin kun ak ma gak. 40 Yenen! Chinup kunep diniŋg, niŋayak rek, ñin nokom kun ak nep maŋgiysek den, am jimñiy mindrep giniŋgiy aŋgiy niŋak.

12

1 Kun ak biynimb kuŋaynep chinup piŋiy kus kus giy, kinjeŋ tep yomsipay ak; tap gos yomb niŋbun gok kirgiy, tap siy tap timey chinup kasek chiŋginimuŋ rek ayip ak kirgiy, kinjeŋ tep yomsipay ak dinjun. Kinjeŋ tep ar kun ak, kosyam amniŋgambun aŋgiy, gos ak ma niŋjun. 2 Biyomb chin Jiysis nup gosimb niŋiy, nuk gip rek ginjun. Nup ñaŋgrimbikayniŋg gey, yip bi timey rek ñaŋgbirikayey nambiŋ diniŋgayn aŋgiy ma aŋgak, biynimb gok kuyip aŋgiy kumiy, Bapiy ñin yipund kind okok ken am mindeniŋgayn aŋgiy, nup tep yimb gak.

Gor Chinup Mindrep Giyaŋ Aŋgiy, Miker Gunap Ñimb

3 Biynimb kuŋaynep nup miluk niŋiy, timey giy gey amek, ma pirikak. Chin gak ar kun ak, kunep ginjun. 4 Nuk mey, chinup suŋ-tep mindeniŋgiy aŋgiy kumak. Nimb pen, tap siy tap timey ma giy, nup chiŋgiy nep mindonjun aŋgiy, miker yomb kun ak rek ma dipik. 5 Gor nimbip ñapan yand aŋgiy, minim tep aŋgek tikyak ak, sakiy gipim rek ayip. Nuk aŋgak:

“Ñapan yand guniy! Biyomb ak nimbip gos winjikyiŋg miker ñiniŋgamb ak; gos yomb ma niŋnimimb. Tap siy tap timey gem, nimbip aŋg giniŋgamb ak, chinup pisnep kirgip aŋgiy, gos kuŋay ma niŋnimimb. 6 Biynimb nup tep gip ak, ñapan nuk gok mey, kuyip per gos winjkip aŋgak.”

7 Kun ak kosyam mindeniŋgambim ak, gos kuŋay ma niŋnimimb; Bapiy chinup gos winjiksap aŋgnimimb. 8 Pen nimbip timund ma winjkip aŋgiy; biynimb nop sek ma mindpim gok mey kun gip. 9 Bapiy chin man ar biy gok, chinup timund winjikey, tep winjikpay aŋgiy niŋbun. Kun ak rek, Bapiy chin semb biyoŋ timund winjikek, tep yimb kun gip aŋgiy niŋjun.

10 Bapiy chin man ar biy timund winjikpay gok, sikoy won bap mindeyaŋ aŋgiy, gos key niŋiy timund winjikpay. Pen Bapiy yomb chin semb biyoŋ chinup gosimb niŋiy, suŋ-tep mindpiyn rek nep mindeyaŋ aŋgiy gos winjkip ak; aŋgip rek ginjun. 11 Chinup timund winjkip won ak, tep ma gip ak pen, timund winjikek suŋ-tep mindiy mey; kapkap mindrep giyiŋg gon amniŋgamb.

Gos Wos Niŋiy Gon Amnimuŋ

12 Ñin tomb sayn gi yowip ak; yikop gip aŋgiy, tikjak amiy apiy gem kilis ginimuŋ. 13 Kinjeŋ yipund giy tep tep ar ak amem, gunap tomb puŋgjiwonimuŋ, kilis giy am gem gem, suŋ ayniŋgamb.

14 Biynimb gok yip maŋgiysek jimñiy mindenjun aŋgiy mindenimimb ak pen; Gor biynimb suŋ-tep nuk mindenimimb. Biynimb suŋ-tep gok nep, Biyomb chin ak nup niŋniŋgambay.

15 Kun ak niŋrep ginimimb. Biynimb nimb gunap, Biyomb chinup simb niŋiy dip ak nup, kirginiŋgiy rek ayip. Pen biynimb mindrep giniŋgambay gok, biynimb mindrep ma gipay namb ak mindey, kuyip asiŋ wilikniŋgamb. 16 Pen biynimb nimb gunap biyn siy bi siy giy, Gor nup kirginiŋgiy rek ayip. Giniŋgambay kun ak, Yisow wosrey gak rek giniŋgambay. Nup yiwan gek, tap ñiŋiyn aŋgiy, Gor nop Aysek bilesiyŋ tep ñek ñinuk nup ñiniŋg gak ak, tap yikop rek ayek kirgiy, tap keñmaŋgiy won ak nep ñiŋemb ak dak. 17 Pen nimb niŋbim: kisen nop tap ñiniŋg gak kun ak tip diyn aŋgiy, kinjeŋ dinimuŋ bap ma mindek, simb gek siy aŋgak.

Gor Miñmon Tep Nuk Sayon Amjipun

18 Yisrel biynimb miñmon Saynay dum ak am mindey, Gor minim nuk nind aŋgayak ak, Mosis nup aŋgakniŋ, mon yomb yimb yiniy, kisyim jimbenjimb apiy, yiŋgen yomb apiy gak. 19 Pen biykul yomb ak aŋgiy, minim semb biyoŋ nimb gunap aŋgek, biynimb gok pirikiy, Mosis nup aŋgyak, “Minim asap kun ak rek, tip ak aŋgek ma niŋjun aŋgyak.” 20 Yenen: Gor kuyip aŋgak, “Biynimb, meymey, siypsiyp tap gok yirik kun ak ameniŋgiy, kamb silok pisnep pik ayep aŋgak.” 21 Kiyk minim niŋiy pirikyak kun ak, Mosis kunep niŋiy jep diy pirikak.

22 Kiyk miñmon dum amniyak kun ak; miñmon nep dum ak amniyak. Nimb Biyomb permindep minim nup kisenimb aŋgayip ak dipim gok, enjol kuŋay yimb nep tep gakniŋ, mindpay miñmon Sayon dum opim ak mey, Jerusalem semb biyoŋ ak opim.

23 Pen Biyomb biynimb maŋgiysek bilokniŋgamb ak, yimb nimbip ak biynimb nuk nindnimb gok sek tikayek mindip. Biynimb kun gok kumiy ma kurgiyak, am nuk yip mindrep yimb gipay. 24 Kun ak minim kisenimb ak niŋiy, Jiysis ker opim ak tep gipim. Keyn numam Ebol nup pikek likañ yowak ak, minim yomb yimb dak; pen Jiysis likañ ak chinup nen aŋgiy yowak rek, Gor yip jimñiy mindonjun rek ayip.

Niŋrep Ginimimb

25 Kun ak niŋrep ginjun. Biynimb Saynay dum mindiy, minim aŋgek ma niŋyak gok, kim amniŋgiy rek ma ayak ak, minim nuk kisenimb ak kirgoniŋgambun; chinup yerip rek giniŋgamb.

26 Ñin kun ak kuyip minim aŋgakniŋ, monmon rek dak. Pen chinup aŋgak, “Kisen kun ak rek gen; tap mankumb biy, semb biyoŋ maŋgiysek kawin kawin giniŋgamb aŋgak.” 27 Giniŋgamb aŋgak kun ak, tap per ma mindeniŋgamb aŋgiy gayak gok, maŋgiysek kurginiŋgamb; tap perper mindeniŋgamb aŋgak gok nep mindeniŋgamb. 28 Tip chinup aŋgayip ak, kawin ma giy mindnep mindeniŋgamb kun ak, nup gosimb niŋiy, tep gakniŋ yimb nup dand aranjun. 29 Biyomb chin mon rek yinimb ak; niŋrep ginjun.

13

Mam Ay Gunap Kuyip Wasemb Yimb Ayjun

1 Mam ay gok yip penpen wasemb ayiŋg nep mindenimimb. 2 Biynimb okok nimbip ker apeniŋgiy, kuyip dinimimb. Biynimb gunap, biynimb yikop gok wasiw aŋgdispun aŋgiy, enjol gunap kuyip wasiw aŋg diyak. 3 Mam ay gunap kalambis mindeniŋgiy, chin yip kalambis mindpun aŋgiy niŋnimimb. Mam ay gunap kosyam mindeniŋgiy, chin yip kosyam mindpun aŋgiy niŋnimimb.

4 Biyn bi dipay ak tep gipay. Biynimb gunap ap bi beriymiŋay minim pisnep apay kun ak, ma timbrikniŋgiy. Gor biynimb biyn bi diy, kisen biyn siy bi siy giniŋgambay gok sek, biynimb yikop biyn siy bi siy giniŋgambay gok sek minim yomb yimb aŋgniŋgamb.

5 Tap chin dipun gok sikoy gip aŋgiy, gur-maniy tap gok gos yomb ak ma niŋjun. Gor aŋgak, “Nimbip sakiy ma giniŋgayn; nimb yip nep mindeniŋgayn aŋgak.” 6 Kun ak gos okok gunap ma niŋjun. Biyomb chinup kond mindip rek, biynimb gunap chinup yergiy timey giniŋgambay aŋgiy, ma pirikjun.

Minim Biyomb Nimbip Aŋgey Niŋbik Ak, Sakiy Ma Ginimimb

7 Biyomb nimbip minim tep aŋgey niŋbik gok, Gor nup gosimb niŋiy, gey amek tep gak ak niŋbim. Ar nokom kun ak nep ginimimb. 8 Jiysis gumon wos rek ak perper yimb mindip. 9 Nuk chinup simb niŋiy dip rek, Gor biynimb tep nuk mindpun. Biynimb gunap minim key aŋgeniŋgiy ma niŋjun. Biynimb kun gok tap ak ñiŋemb, tap ak ma ñiŋemb aŋgiy, asik mosik gi mindpay ak pen; tap kun gok gek mindrep ma giniŋgambay. 10 Bi Gor nup simboŋgep makaw meymey pik simboŋg gi mindpay gok; ar kun ak nep gey amek, Jiysis chinup nen aŋgiy kumiy, tap ñiŋemb nuk yimb chinup ñimb ak; kuyip ñinimuŋ rek ma ayip. 11 Kiyk makaw meymey pikiy likañ gok, dam Gor nup simboŋgep biyomb yimb ak nup ñey, nuk pen biynimb tap siy tap timey gipay rek, dam Gor korip ñiluk miŋgan suŋ-tep key ak soŋgip. Nonim gok pen dam, mindpay mis ar siŋak daŋgiyey pisnep yin simbok amimb.

12 Kun ak rek, Jiysis biynimb nuk gok suŋ-tep mindeyaŋ aŋgiy, miñmon yomb Jerusalem mis ar ak amiy yiwur yomb diy, likañ yapek kumak. 13 Nup kisen ginjun aŋgiy niŋbun rek, biynimb yikop gok gey amimb ar ak kirgiy, nup ker mis ar ak amon, chinup nup aŋgjiwyak rek monmon aŋgjiwniŋgiy. 14 Yenen: man ar biy, perper mindonjun tip bap ma mindip ak pen; miñmon kun ak rek mindonjun aŋgiy kond mindpun.

15 Nind Gor nup meymey, kaw tap gok pik simboŋgyiŋgipay ak pen; miñiy Jiysis ap chinup aŋgiy kumak rek, tap kun gok ma pikñiniŋgambun. Nup tep ginimuŋ aŋgiy, meŋg miŋgan dand araniy, yimb nup ak per dand aranjun. 16 Pen gos sek mindiy, biynimb direp giyiŋg, opriyŋ ñimbay rek, tap penpen bilok ñinjun. Ar kun ak gon mey, Gor nup tep giniŋgamb.

17 Biyomb nimbip Gor minim apay gok, gos peyiŋg niŋiy ma apay, woŋg gipun ak Gor niŋek tep giniŋgamb aŋgiy, gos ak niŋyiŋg gipay. Kun ak nimb siskoy diy, apay rek ginimimb. Kun geniŋgambim, tep gakniŋ woŋg giniŋgambay. Mer ak, nimbip yergiy kond mindrep giniŋgambay?

Gor Nup Aŋgniŋem Chinup Kond Mindonimuŋ

18 Pen Gor nup aŋgniŋem, chinup kond mindonimuŋ. Gor yip mindrep giy gos par ayiŋg ma mindpun ak pen, per kun ak rek nep ginjun aŋgiy mindpun. 19 Gor nup aŋgniŋem, yip kond mindakniŋ, mindpim ak kasek ninim.

20 Gor bi tep biynimb simb niŋimb ak, gos yomb ma niŋniŋgiy aŋgiy, Ñinuk biynimb kond mindrep gip ak nup yokek apiy, kumiy tip ak tikjakak. 21 Nop minim nind aŋgayak ak, kindik ginjun rek ma ayak; pen miñiy, minim kisenimb dand wip ak, chinup kond mindakniŋ, mindrep giy aŋgip rek giniŋgambun. Kun ak Jiysis yimb nup, perper nep dand aranjun! Tep.

Minim Day Gunap

22 Pen mam ay sikop. Nimbip yiruk ma ginimuŋ aŋgiy, minim paryomb ma apiyn; maŋ won ak apiyn.

23 Mam chin Timotiy nup kalambis ayak ak, miñiy mis apek, yip niniŋgambur.

24 Biyomb nimb gok sek, biynimb yikop Gor ker mindpay gok sek, “Nimb mindpim!” aspun.

25 Gor nimbip kond mindeŋ.

Jemis

1

2

3

4

5

JEMIS

Minj Jemis Tikak

Minim Nind Niŋep

Baybol buk day kisen ak tikyak ñin ak, Jemis omiŋal nokom mindyiŋgipay. Pen minj kun biy biynimb kuŋaynep Jiysis numam kisen Jemis tikip rek ayip aŋgiy niŋbay. Nuk Jiwda biynimb miñmon okok maŋgiysek, Gor nup gosimb niŋbun apay gok, minim nep ma aŋgiy, tap siy tap timey ak kirgiy, Gor aŋgip rek giyiŋg, nup gosimb nokom niŋiy, Jiysis Krays nup chiŋgrep giy gem amnimuŋ aŋgiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1.

Miker gunap apek, Gor nup ma kirgiy, nup nep gosimb niŋyiŋg, mindenimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 1:2-8.

Biynimb tap ma mindip gok sek, biynimb tap kuŋay mindip gok sek minim ak mindip, chapta 1:9-11.

Biynimb miker apek, Gor nup ma kirpay minim ak mindip, chapta 1:12-18.

Minim aŋgniŋgiy rek niŋiy, ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 1:19-27.

Biynimb teptep gok sek, biynimb tam okok mindpay gok sek kuyip, miñ ar nokom kun ak nep ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 2:1-13.

Biynimb Jiysis nup gosimb niŋbun apay gok, minim nep ma aŋgiy, tap siy tap timey gipay ak kirgiy, Gor aŋgip rek giniŋgiy aŋgak minim ak mindip, chapta 2:14-26.

Biynimb Krays ker mindpim gok, joŋimb nimb ak kond mindrep ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 3:1-18.

Biynimb Krays ker mindpun gok, biynimb yikop gok gipay miñ ar ak, ma ginjun aŋgak minim ak mindip, chapta 4:1–5:6.

Gor nup gosimb nokom niŋiy, Jiysis andkind winiŋgamb ak gos sek kond mindyiŋg, biynimb tap gip gok kuyip, Gor nup aŋgniŋnimimb aŋgak minim ak mindip, chapta5:7-20.

1

1 Yand Jemis, Gor apiymiŋay kuyip woŋg giñimbiyn. Nimbip Jiwda biynimb jiw am miñmon key okok mindiy, Gor nup gosimb niŋbim gok, “Nimb mindpim?” aspiyn.

Miker Apek, Gos Kuŋay Ma Niŋnimimb

2 Mam ay sikop. Miker apek, gos kuŋay ma niŋnimimb; tep gakniŋ nep mindenimimb. 3 Kosyam mindeniŋgambun rek, Gor nup chiŋgrep giy mey, kisen miker yerip apek, ma pirikniŋgambun. 4 Nup chiŋgiy nep mindiy mey, mindrep giy ma apyap pikniŋgambun. 5 Pen nimb gunap, yerer gon tep giniŋgamb aŋgiy, Gor bi chinup direp yimb gip anup aŋgniŋem, nimbip gos tep yipund giy ak ñiniŋgamb. Nup aŋgniŋey, yip yenen aŋgniŋbim aŋgiy, ma kirgip. 6 Kun ak nup aŋgniŋniŋg, gos nokom niŋiy aŋgniŋnimimb. Pen chinup niŋniŋgamb akaŋ, ma niŋniŋgamb aŋgiy, gos omiŋal niŋiy aŋgniŋeniŋgambim; yiŋgen apiy, ñiŋg solwara paŋgiy dand doŋ wiy gip rek ak giniŋgambim. 7-8 Biynimb kun gok rek, gos niŋrep giy ma gey amimb: gosow gosow niŋyiŋg gey amimb ak mey, Gor nup aŋgniŋbay ak, tap bap kuyip ginimuŋ rek ma ayip.

9 Mam ay simbgeprek gok, Gor kuyip direp gek mindrep giniŋgambay ñin ak, miñmiñ giniŋgiy; 10 pen mam ay tap kuŋay mindip gok, tap kiyk apyownimuŋ ñin ak, miñmiñ giniŋgiy. Yenen: biynimb tap kuŋay mindeniŋgamb gok, mon sum rek luŋg yowniŋgambay. 11 Pumb ak lim giy, mon sum teprep kun ak niŋek, milip giy luŋg yowip. Biynimb tap kuŋay mindeniŋgamb gok, woŋg kiyk gi dand amniyakniŋ, kuyip kun ak rek giniŋgamb. 12 Pen biynimb miker apek, Gor nup ma kirgiy, chiŋgrep giy nep mindeniŋgambay gok, miñmiñ giniŋgiy. Biynimb nup wasemb aypay gok kuyip aŋgak rek, arband perper mindep ak ayñiniŋgamb.

13-14 Biynimb timey gun aŋgiy gos ak apek, Gor gos ñek kun giy niŋbun aŋgiy, ma aŋgniŋgiy. Gor tap siy tap timey ma yimb gip rek, biynimb gunap kuyip, gos kun ak rek ma ñiniŋgamb. Pen gos kiyk key niŋbay ar ak, kuyip lipiŋg dand amek, tap siy tap timey gipay. 15 Gos niŋbun kun ak, tap yiŋ rek yimon, jakiy kindiy am wosgip rek ak; tap siy tap timey gipun. Tap timey gipun kun ak, pisnep mind wosgek, kumiy kuyiŋg yowniŋgambun.

16 Pen mam ay tep yand gok. “Minim yesek bap aŋgeniŋgiy,” ma niŋnimimb. 17 Tap tep yipund giy yerip yerip dipun gok, key okok nimb apek ma dipun: Bapiy yomb melik tep gayak ak nep, chinup ñimb. Nuk miñ ar bap gi dand amiy, tap kawnan rek tuŋgandikiy, miñ ar bap key ma giniŋgamb. 18 Gos nuk key niŋiy gek, minim yipul yimb nup ak niŋiy donuk mey; biynimb tep nuk, tap marip nind maŋgiy miñmiñ giyiŋg pipaŋgipay rek ak mindpun.

Niŋrep Giy Mindrep Ginimimb

19 Mam ay tep yand gok niŋim! Nimbip minim aŋgñiyakniŋ, kasek niŋnimimb. Pen biynimb aŋg gun aŋgiy, kasek miluk ma niŋnimimb. 20 Biynimb miluk niŋon, kuyip gos tep ñek, Gor biynimb suŋ-tep nuk mindon aŋgiy, ma niŋniŋgambay. 21 Kun ak, gos timey niŋiy, timey gipim rek, yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, Gor gos tep ñimb ar ak giy mey, kim amemb rek ayniŋgamb.

22 Gor minim ak timund ak nep pik niŋiy, niŋbun aŋgiy ma aŋgnimimb. Ak tom giniŋgambim. Aŋgip rek giy mey; niŋbun aŋgnimimb. 23 Pen biynimb minim nup niŋiy, aŋgip rek ma gipay gok, galas ak niŋiy, jomluk niŋbun rek ak gipay. 24 Galas ay niŋiy, jomluk kiyk yerip rek mindip aŋgiy niŋrep gipay ak pen; kiriŋg amiy, sakiy giy; yergiy rek mindip aŋgiy, ma niŋbay. 25 Pen low tep yimb biynimb piksak dip ak sakiy ma giy, niŋyiŋg nep gey amniŋgamb biynimb gok, Gor kuyip kond mindek, yerer giniŋgambay ak amrep giniŋgamb.

26 Pen biynimb, lotiw niŋind yimb giy mindrep gipun apay gok, joŋimb kiyk ak niŋrep giy ma apay; yesek aŋgyiŋg, key niŋyiŋg gi mindpay. Kiyk lotiw minim niŋbay ak, yikop yimb niŋbay. 27 Lotiw miñ ar Bapiy Gor niŋek tep gip ak mey; ñapan amoñiluk gok sek, biyn kaŋil simbgeprek gok sek kuyip, direp ginimimb. Pen biynimb yikop gok yip yiŋgoŋg giy, asiŋ kuyip kun ak ma wiliknimimb.

2

Biynimb Gok Tep Biynimb Gok Timey Ma Aŋgep

1 Mam ay sikop. Nimb Biyomb tep Jiysis Krays nup gosimb niŋbim rek, gos yesek okok niŋiy, biynimb bilok keykey ma aynimimb. 2-3 Pen lotiw giniŋg ap nan-giyiŋg, biynimb tap kuŋay mindakniŋ, chech tep tep ay, riyŋ teprep ñin maŋgiy kiyk ay apey niŋiy, kuyip aŋgem am pom ar teprep gok bisgey; biynimb simbgeprek gok apey niŋiy, aŋgem lum ar bisginiŋgambay akaŋ, jakiy nep mindeniŋgambay ak, 4 yipund ma giniŋgamb. Nimb key gos timey niŋiy, kun giy bilok ayniŋgambim.

5 Pen mam ay tep yand gok niŋim! Gor biynimb simbgeprek kun gok kuyip, kun ak rek ma gip. Nuk kuyip gos tep ñek, biynimb gin yimb nuk gok mindiy, nuk yip biynimb kond mindeniŋgambay. 6-7 Biynimb kun gok rek, Gor nup dipay ak pen, nimb kuyip yenen aŋgem, lum ar ak nambiŋ gakniŋ bispay? Pen biynimb tap kuŋay mindip gok nep, Biyomb tep nimbip dip ak nup aŋgjiwiy, nimbip aŋg sikoy giy, dam kor gipay.

8 Pen Baybol buk ak tikiy aŋgyak, “Biynimb gok kuyip, nand key wasemb aypan rek, wasemb aynimin aŋgyak.” Gor aŋgak rek kindik giniŋgambim ak, tep yimb. 9 Pen chech tap gok aypay rek niŋiy bilok ayniŋgambim ak; Gor minim ak timbrikiy, minim yomb diniŋgambim.

10 Yenen: Gor low nuk gok niŋdiy, nokom bap timbrikniŋgambun ak, Gor niŋek maŋgiysek timbrikpun rek ayniŋgamb. 11 Gor nuk nokom, biyn siy bi siy ma ginimimb aŋgiy, chip ma ñaŋgnimimb aŋgiy gak. Kun ak chip ma ñaŋgiy, pen biyn siy bi siy giniŋgambun ak, minim nup timbrikniŋgambun. Pen biyn siy bi siy ma giy, chip ñaŋgniŋgambun ak, kunep minim nup ak timbrikniŋgambun.

12 Kun ak minim aŋgniŋg akaŋ, yerer giniŋg, gos bap niŋiy aŋgnimimb, “Gor low tep nuk biynimb gok kuyip, tuŋgasik kim dip ak niŋiy, chinup kor giniŋgamb ak mey; mindrep ginjun aŋgnimimb.” 13 Biynimb simb ma niŋbay gok kuyip kor giy, simb ma niŋniŋgamb; pen biynimb simb niŋniŋgambay gok kuyip, simb niŋniŋgamb.

Minim Nep Ma Aŋgnimimb

14 Mam ay tep yand gok niŋim! Biynimb mindrep ma gipay gunap, Gor nup gosimb niŋbun aŋgniŋgambay ak pen, yikop yimb kun aŋgniŋgambay. Minim nep aŋgiy, tap bap ma giniŋgambay ak, kuyip yergiy diniŋgamb.

15-16 Mam ay chech ma mindiy, keñmaŋgiy ma mindiy giniŋgamb gok niŋiy, tap dam ñiyiŋg mer: yikop, amiy mindrep ginimimb aŋgniŋgambun ak, yesek yimb kun aŋgniŋgambun. Kuyip tap gunap ñiyiŋg rek, minim kun ak aŋgjun. 17 Pen Gor aŋgip ar ak giyiŋg rek, nup gosimb niŋbun aŋgjun!

18 Nimb gunap aŋgniŋgambim, “Chin biynimb gunap, Krays nup gosimb niŋbun, gunap aŋgip aŋgip rek giy, mindrep gipun ak mey, minim ma mindip aŋgniŋgambim.” Pen minim aŋgniŋgambim kun ak, nimbip pen aŋgniŋgayn, “Biynimb gok Gor nup gosimb niŋbun aŋgiy pen, yergiy aŋgip rek ma gipay aŋgniŋgayn”. Yand Krays nup gosimb niŋiy mey, aŋgip rek gipiyn. 19 Nimb Gor nokom nep mindip aŋgiy, gosimb niŋbim ak tep gipim. Pen kichekiy malñiluk gok kunep, gosimb ar kun anep niŋiy, pirikiy jep dipay. 20 Nimb sakiy sek! Gor nup gosimb niŋbun apim ak pen, aŋgip rek ma giy, minim nep apim.

21 Nimb niŋbim: basind Ebraham Gor nup gosimb nokom niŋak rek, ñinuk Aysek nup pik Gor nup simboŋgniŋg gek, nuk niŋiy, ak bi suŋrep yand aŋgak. 22 Kun ak Ebraham gosimb nep niŋek, nup bi suŋrep yand ma aŋgak, Gor nup gosimb niŋiy aŋgak rek gek mey, bi suŋrep yand aŋgak. 23 Ñin kun ak mey, Baybol buk aŋgiy tikyak rek, Ebraham Gor nup gosimb niŋek mey, Gor nup bi suŋrep yand aŋgak. Gak kun ak, Gor Ebraham nup, buŋgiy yand aŋgak. 24 Kun ak niŋim! Gosimb ak nep niŋiy, Gor yip jimñiy ma mindeniŋgambun; nup gosimb niŋiy aŋgip rek giy mey, nuk yip jimñiy mindeniŋgambun.

25 Kun ak rek nep, biyn Reyap gak. Nuk kinjeŋram biyn mindyiŋgip ak pen; bi Yisrel omiŋal aperik, Reyap biynimb nuk gok, kuyipmiŋay pikayniŋg geyak, nuk niŋiy kasin gek mey, piyow mer niŋyak. Kisen kuyipmiŋay aŋgyokek, pirik kinjeŋ ar bap amiy, korip amnirik. Reyap gak rek niŋiy, Gor biyn suŋrep yand aŋgak. 26 Pen biynimb mumbwak nep mindiy, kawnan sek ma mindpay ak, kim mindeniŋgiy rek ma ayip. Kun ak rek, biynimb Gor nup gosimb niŋbun aŋgiy, pen aŋgip ar ak ma gipay.

3

Joŋimb Chin Niŋrep Ginjun

1 Mam ay Krays ker mindpim gok. Nimb kuŋaynep tiysa mindonjun aŋgiy, ma niŋnimimb. Chin tiysa gok, kor kilis rek niŋniŋgambun. 2 Chin maŋgiysek yipund ma gip ar gok keykey gipun. Pen biynimb joŋimb kiyk kond mindrep giy, minim yipund giniŋgamb ar ak nep aŋgniŋgambay gok, amemb wep kiyk gok, maŋgiysek niŋrep giniŋgiy rek ayniŋgamb. 3 Kanj hos gok yomb yimb ak pen; tap ayen sikoy par bap miñ ak sek tiwniŋgiy, di meŋg miŋgan ak ay, amniŋg gipay okok ken lip gey ambay. 4 Siyip yomb gok kunep, yiŋgen apiy dand yesek okok ambikop ak pen, bi kapten gok stiya sikoy ak diy, amniŋg gipay okok ken di yipund gey amimb. 5 Joŋimb chin ak sikoy ak pen, minim aŋgon kuŋaynep ayip. Pen saŋgiy yomb yimb namb ak, sikoy band bap sup ñey, yin dand amiy, maŋgiysek yinimuŋ rek mindip. 6 Mumbwak day chin ak, timey kun ak rek bap sek ma mindip; joŋimb ak nep mon maŋlaŋ rek mindiy, amemb wep chinup ak maŋgiysek gi timey gip. Pen mon maŋlaŋ kun ak, miñmon Hel ak nimb apiy, mey kun gip.

7 Kimin yakir, siyŋ saraw, tap saŋgiy okok mindip gok sek, tap ñiŋg solwara okok mindip gok sek dand apiy mokey, gos niŋbay ak pen; 8 joŋimb chin ak aŋgon, gos niŋnimuŋ rek ma mindip. Timey yimb giy, biynimb pik aynimuŋ rek ayip. 9 Joŋimb chin ak, Gor Bapiy yomb anup tep aŋgyiŋg, biynimb nuk rek niŋiy gayak gok kuyip, aŋgjiwyiŋg gipun. 10 Joŋimb nokom kun ak nep, minim tep aŋgyiŋg, timey aŋgyiŋg gipun. Mam ay sikop. Yenen kun ginjun? Ak tep ma giniŋgamb. 11 Ñiŋg kilam nokom bap jiwiy, ñiŋg tep gunap, ñiŋg timey gunap ma wip. 12 Mon ak, miñ maŋgiy ma piyniŋgamb; miñ ak, mon maŋgiy ma piyniŋgamb. Pen ñiŋg timey ak, ñiŋg kim tep molep rek ma ayniŋgamb. Kun ak mam ay sikop. Joŋimb chin ak minim timey gok sek ma aŋgjun.

Miluk Niŋiy Asik Keykey Ma Aynimimb

13 Nimb gos niŋrep gipim? Niŋrep ginimimb ak, yimb nimb key ma dand aranimimb; gos tep niŋbim rek, Gor nup tep ginimuŋ ar ak ginimimb. 14 Pen gosimb namb nimb biyaŋ yiruk gek, miluk niŋiy, yimb nimb key ma dand aranimimb. Minim yesek gok aŋgiy, minim yipul yimb ak ma taw yiw ginimimb. 15 Biynimb gos tep niŋbun aŋgiy, timey kun ak rek gipay gok, Gor gos ñimb ar ak ma gipay; biynimb yikop niŋbay rek nep niŋiy, Seytan nup kisen gipay. 16 Pen miluk niŋyiŋg, asik keykey ay, timey ar ak gon amek, mindrep ma yimb giniŋgambun.

17 Gor gos ñimb rek niŋiy mey, suŋ nep mindiy, tep ar ak giyiŋg, kapkap mindrep giyiŋg, biynimb simb niŋiy direp giyiŋg, minim andikiy andikiy ma aŋgniŋgambun. Gor nup tep giniŋgamb ar ak giy, biynimb tep gok mindiy, minim aŋg yiw yiw giyiŋg, minim okok nimb okok nimb ma aŋgniŋgambun. 18 Kapkap mindrep giniŋgambun kun ak, tap yiŋ yimbay rek yimoniŋgambun mey; jak yomb giy, maŋgiy teprep Gor niŋek, tep giniŋgamb gok piyniŋgamb.

4

Gor Nup Chiŋgrep Gep

1 Per miluk yapek penpen gipim ak, gos timey biynimb yikop gok niŋbay rek nep niŋiy, kun gipim. 2 Tap diniŋg niŋbim gok ma diy, kalrimey jiwiy, biynimb pikayun aŋgiy gipim. Tap tep gok ma dinimimb rek ayek, penpen aŋgiy, penpen gun aŋgiy niŋbim. Gor nup aŋgniŋiy dipkip ak pen, nup ma aŋgniŋbim. 3 Pen nup aŋgniŋbim ñin gok, gos tep niŋiy ma aŋgniŋbim; chinup key tep gaŋ aŋgiy aŋgniŋbim ak mey, apim rek ma gip.

4 Pen biynimb Gor nup chiŋgrep ma gipim gok, yenen kun gipim? Biynimb gos kiyk tap mankumb biy ker nep amimb gok, Gor nup miluk niŋiy mey, tap kun gok nep gos niŋbay. 5 Ar kun ak Baybol buk tikiy aŋgyak, “Gos chin ar gunap key amek, nup tep ma giniŋgamb aŋgyak.” Pen minim kun ak niŋem yikop rek ayip? 6 Minim nuk ak chinup kond mindrep yimb giniŋgamb. Ar kun ak nep, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Biynimb keynep mindiy, mindrep gipun apay gok, Gor kuyip minim yiñ rek aŋgip; pen biynimb yimb kiyk key ma dand aranimbay gok simb niŋiy, direp yimb gip aŋgyak.”

7 Kun ak Gor nup pis ak mindiy, Seytan nup mer nep aŋgem mey, nimbip kiriŋg amniŋgamb. 8 Gor nup chiŋgrep gem, nimbip chiŋgrep giniŋgamb. Nimb biynimb tap siy tap timey gem ñin gach gip gok, suŋ-tep mindonjun aŋgiy, ñin maŋgiy ñiŋg ayokiy mindenimimb. Pen nimb Gor nup kisen gipun aŋgiy yesek apim gok, gos omiŋal ma niŋiy, Gor nup nep chiŋgnimimb. 9 Sik apim ak kirgiy, simb gakniŋ siy aŋgyiŋg mindenimimb. 10 Biyomb niŋmindip rek, biynimb tep ma mindpim ak niŋiy aŋgem mey; nimbip direp giniŋgamb.

11 Mam ay sikop. Mam ay gunap kuyip yenen kun gipay aŋgiy, kuyip aŋgsikoy ma ginimimb. Biynimb mam ay aŋgsikoy gipay gok, Gor low nuk ak yenen mer aŋgip aŋgiy, sesek aŋg sikoy gipay. Kun ak biynimb Gor low kisen gipay rek ma mindeniŋgambim; low nuk tep mindip akaŋ, yerip rek mindip aŋgiy, gos piyow niŋbay rek ak mindeniŋgambim. 12 Gor nep low ayak; nuk nep biynimb deprek ayip gok diy, biynimb ma deprek ayip gok kirgip. Kun ak nimb Biyomb mindip rek mindiy mey; “Biynimb gok mindrep gipay; biynimb gok mindrep ma gipay aŋgiy,” apim ak?

Yimb Nimb Ma Dand Aranimimb

13 Pen niŋim. Nimb gunap apim, miñiy akaŋ toy rek, miñmon yomb bap amiy, kun okok simiy nokom bap woŋg biysniys giy, maniy yomb diniŋgambun apim. Pen niŋrep ginimimb. 14 Gor kisen yerer giniŋgamb ak niŋiy ma apim. Miñiy kim mindpun ak pen; kim mindpun kun ak, yuk biñ ak gip rek nep gip. Won ak mindip, won ak kapkap kurgek amimb. 15 Gip kun ak rek, minim apim kun ak kirgiy aŋgnimimb, “Gor nup tep geniŋgamb, chinup kond mindakniŋ kim mindiy, woŋg kun kun giniŋgambun aŋgnimimb.” 16 Pen biyomb biynyomb mindpun aŋgiy, yimb key dand aranbun ak tep ma gip.

17 Miñ tep ar ginimimb aŋgip ak niŋiy, pen ma giniŋgambun ak; Gor niŋek tap siy tap timey giniŋgambun.

5

Biynimb Tap Kuŋay Mindip Gok

1 Nimb biynimb gin yimb gok, minim aŋgniŋg gispiyn ak niŋim! Miker yomb diniŋg gispim rek, simb gek siy aŋgnimimb. 2 Chech tap nimb kuŋay mindip gok, siplep siwiy kuyiŋg yasaw. 3 Gol, maniy, siylpa nimb gok simbsis gisap rek, tap siy tap timey gipim ak niŋrep ginimimb. Ñin kisen ak maŋ asaw rek, tap nan-gispim gok, mumbwak nimbik ak, mon yinsimbok amemb rek ak gispim. 4 Biynimb woŋg nimbip gipay gok, kuyip pey ñirep ma gem, kosyam mindpay ak, siy aŋgey, Biyomb kalrimey semb biyoŋ mindip ak niŋimb. 5 Per man ar biy mindiy, woŋg wariy ma giy, yikop mindiy miñmiñ yimb girapim. Kun ak kanj gok mokrep giy, guk gek pikñimbay rek mindpim ak, won par ma mindeniŋgambim. 6 Biynimb tep, nimbip tap bap ma gipay gok kuyip, yesek aŋgiy ñapim.

Miker Apek Yiruk Ma Niŋiy, Gor Nup Kond Mindonjun

7 Kun ak mam ay sikop. Yiruk ma niŋjun; Biyomb chin asaw aŋgiy kond mindonjun. Biynimb tap woŋg gi yimiy, kond mindyakniŋ pumb niŋiy, miñmon pikiy, jakek nep ñimbay rek, nup kond mindonjun. 8 Biyomb ñin nuk winiŋgamb ak yep maŋ mindip aŋgiy, gos sek kond mindonjun.

9 Pen mam ay sikop. Gor niŋmindip rek, mam ay gunap kuyip ma aŋgjiwnimimb. Bi kor niŋniŋgamb ak maŋ asaw. 10 Bi Gor minim aŋgep wosrey mindyiŋgipay gok kuyip timey giyakniŋ, kosyam yimb mindyiŋgipay ak pen; kapkap mindrep giyak. Ar kun ak nep ginimimb. 11 Nimb niŋbim: biynimb kun gok rek, mindrep gipay apun. Kun ak binak Job wosrey mindyiŋgip kesim ak, sakiy ma ginimimb. Nup miker yomb apek, kosyam mindek ñin ak, Gor nup gosimb niŋyiŋg kapkap mindiy, mind dand amnakniŋ, Gor gi tep gek, mindrep yimb gak. Yenen: nuk biynimb simb niŋiy, direp yimb gip.

12 Pen mam ay sikop. Tap yomb yimb ak, Gor nup yimb ak yikop ma aŋgnimimb. Bi semb biyoŋ sek, lum biy sek gayak ak niŋmindip rek, niŋind aspiyn aŋgiy, ma aŋgnimimb. Yaw aŋgiy, yaw nep aŋgnimimb. Mer aŋgiy, mer nep aŋgnimimb. Yikop ak minim yomb yimb diniŋgambim.

13 Pen tep gek miñmiñ gun aŋgiy, Gor nup kamep aŋgnimimb; miker gonimuŋ nup aŋgniŋnimimb. 14 Biynimb nimbip gunap tap gonimuŋ, biyomb Gor biynimb nuk kond mindpay gok aŋgem apiy, Biyomb chin ak gek suŋ ayniŋgamb aŋgiy, nup aŋgniŋiy, wel di jun kuyip biyoŋ ayñiniŋgiy. 15 Pen Gor nup gosimb niŋiy aŋgniŋeniŋgambay, nuk gek tap giniŋgamb kun ak, suŋ ayniŋgamb. Tap siy tap timey giyak gok, kunep niŋiy kirginiŋgamb.

16 Kun ak nen, tap siy tap timey gipim gok, penpen aŋgyiknimimb. Aŋgyikiy, Gor nup aŋgniŋem, nuk gek suŋ mindeniŋgambim. Biynimb suŋ-tep gok nup aŋgniŋey, nuk key yimb giniŋgamb. 17 Bi Gor minim aŋgep Yilayja, bi yikop chin rek ak pen, Gor nup aŋgniŋek, simiy omiŋal nokom, takin anep kaŋgol ak, miñmon ma pikak. 18 Kisen pen tip ak Gor nup aŋgniŋek, miñmon pikiy tap woŋg gok jakak.

19-20 Mam ay sikop. Biynimb nimb gunap, minim yipul yimb ak kirgey, kuyip aŋgñirep gem, tip ak Gor nup gosimb niŋniŋgambay ak; tep yimb giniŋgambim. Kun giy mey, tap siy tap timey yerip yerip giyak gok niŋiy kirgek mey, kumiy pisnep ma kumniŋgambay.

1 Piyta

1

2

3

4

5

1 Piyta

Piyta Minj Nind Tikak

Minim Nind Niŋep

Bi Jiysis minim dand amemb Piyta, minj nind tikak biy, biynimb Krays ker Esiya propens mindyiŋgipay gok kuyip, miker apek Krays nup ma kirgiy, chiŋgiy nep mindenimimb aŋgiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-2.

Gor chinup dip ak mey, nuk yip perper mindoniŋgambun minim ak, niŋyiŋg nep mindeyaŋ aŋgiy, tip aŋgrep gak minim ak mindip, chapta 1:3-12.

Gor nup gosimb niŋiy, biynimb suŋ-tep nuk gok mindenimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 1:13–2:10.

Miker apek, Krays nup ma kirgiy, chiŋgiy nep mindenimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 2:11–4:19.

Nimb biyomb gok, biynimb Gor ker mindpay gok kuyip, kond mindrep ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 5:1-11.

Minim aŋg jiwak minim day won ak mindip, chapta5:12-14.

1

1 Yand Piyta, bi Jiysis minim dand amemb nimbik ak, nimbip minj tiksipiyn.

Mam ay Jiwda biynimb. Nimb mindpim? Nind Jerusalem mindiy Jiysis nup chiŋgem, nimbip timey giniŋg geyak, gunap pirik am Pontas mindpim, gunap Galesiya mindpim, gunap Kapadosiya mindpim, gunap Esiya mindpim, gunap Biytiyniya mindpim. Minj kun biy tikyoken, miñmon keykey mindpim okok amek niŋnimimb.

2 Gor nind gos niŋiy, nimbip biynimb yand mindeniŋgambay aŋgiy, Kawnan nuk ak yokek apiy, nimbip gos tep ñek, Jiysis Krays chinup aŋgiy kumak minim ak diy mey; biynimb suŋ-tep nuk mindiy, aŋgip rek gipim. Kun ak Gor apiymiŋay nimbip simb niŋiy, kond mindrep ginimiyr.

Mindrep Gep Chin Ak, Mindip Gor Miñmon Biyoŋ

3 Bapiy Gor, Ñinuk Biyomb chin Jiysis Krays nup yokek owak rek, yimb nup dand aranjun. Nuk nep chinup simb yimb niŋiy, Ñinuk Jiysis Krays nup yokek apiy kumiy, tip tikjakak ak mey, ñapan nuk yimb mindiy, nuk yip perper mindoniŋgambun aŋgiy, gos sek mindpun. 4 Ñapan nuk mindpun rek, chinup miñmon nuk biyoŋ direp giniŋgamb. Lum ar biy tap gok, wor ay kuyiŋg yowniŋgamb ak pen; chinup aŋgip rek, am nuk yip perper mindrep giniŋgambun.

5 Gor bi tap alwol gayak ak nup chiŋgipun rek, chinup talak taw mindiy, mind dand amiy, ñin kisen ak apek, dand miñmon tep nuk ak amniŋgamb. 6 Kun ak tep gakniŋ mindenjun.

Pen miñmon nup ma ambun ñin biy, chinup biynimb Krays ker mindpay aŋgiy, gi timey gey kosyam mindoniŋgambun. 7 Kosyam mindoniŋgambun kun ak, nup chiŋgrep gipun akaŋ, chiŋgrep ma gipun ak niŋniŋgamb. Biynimb gol tawpay gok daŋgiyey yinek, maŋgiysek gol nep mindip akaŋ, tap day day sek mindip aŋgiy niŋbay. Gol tap yikop ak pen, kun gipay. Gor nup chiŋgipun akaŋ, ma chiŋgipun ak, tap yomb yimb ak mey, nuk niŋind niŋrep giyn aŋgiy, miker kun gok ñiniŋgamb. Pen chinup miker apek, nup chiŋgrep giy nep mindoniŋgambun ak; kisen apiy chinup wasiw sek, dand miñmon nuk amniŋgamb.

8-9 Nimb nind Jiysis Krays nup windin ma niŋbik ak pen, nup gosimb niŋiy chiŋgem, biynimb yand aŋgiy dip ak mey; nimbip Gor miñmon biyoŋ amey, tep gip rek ak gisap.

10-11 Wosrey Krays Kawnan ak, bi Gor minim aŋgep gok kuyip gos ñek, biynimb simb niŋiy diniŋgamb minim ak aŋgiy tikyak. Pen Krays miker diy kumek, biynimb mindrep giniŋgambay minim aŋgyak kun ak; kiyk key niŋrep ma giy, chinup aŋgip akaŋ, biynimb kisen gok key aŋgip aŋgiy, piyowniŋ mindyiŋgipay.

12 Pen kisen niŋyak: minim kun ak kuyip niŋyaŋ aŋgiy ma aŋgak, chinup mindpun ñin biy nep aŋgak. Minim tep kun ak mey; minim Gor Kawnan biynimb gunap kuyip gos ñek, nimbip aŋgey, niŋrep gipim. Enjol gok kunep, minim tep kun ak niŋiy, Gor biynimb gok kuyip, yerip rek giniŋgamb aŋgiy niŋbay.

Gor Chinup Biynimb Suŋ-tep Mindenimimb Aŋgip

13 Kun ak gos yesek ar gunap ma niŋnimimb; Krays andkind apiy, nimbip diniŋgamb gos ak niŋiy, tep gakniŋ kond mindenimimb.

14 Gos key niŋiy giyiŋgipim rek ma ginimimb; Gor aŋgip rek ginimimb. 15 Yerer giniŋg ginimimb ak; Gor bi suŋ-tep nimbip suk aŋgip ak, gip gip rek ginjun aŋgiy ginimimb. 16 Nuk aŋgak rek tikiy aŋgyak, “Yand bi suŋ-tep mindpiyn rek, nimb kunep mindenimimb aŋgyak.”

Gor Chinup Kosyam Yimb Tawiy Dak

17 Gor nuk biynimb gok kuyip bilokniŋg, monmon ma gip, gipay gipay rek niŋiy bilokip. Kun ak am nuk yip ma mindpun ñin biy, aŋgip aŋgip rek niŋiy ginjun. 18-19 Chin basind apis sikop giyiŋgipay ar ak, gi dand amiy kim amniŋgambun aŋgiy, gi mer niŋon, Gor chinup dak ak; gol, maniy, siylpa tap yikop kun gok rek tawiy ma dak. Pen siypsiyp teprep yimb gok dand amiy, pik Gor nup simboŋgñiyiŋgipay rek ak; Ñi tep yimb nuk ak yokek apiy kumek, chinup dak. 20 Mankumb biy ma gayak ñin ak, Ñinuk nup chinup ar kun ak giniŋgamb aŋgiy aŋgayak ak mey, miñiy mindpun ñin biy, chinup nen yokek apiy kumak. 21 Gak kun ak, Nop gek tip ak tikjakiy, nuk ker amnak rek, Nop nup gosimb niŋbim ak mey; chinup ma kirginiŋgamb aŋgiy, gos sek mindpim.

Mam Ay Okok Kuyip Wasemb Ayjun

22 Nimb minim niŋind yimb ak niŋiy, biynimb suŋ-tep nuk mindpim rek; mam ay nup ker mindpay gok kuyip, wasemb aypim. Kun ak penpen wasemb yimb ayiŋg mindenimimb. 23 Pen minim dipik ak, yep won nokom mindiy, kurginiŋgamb bap ma dipik; Gor minim per mindeniŋgamb ak dipik ak mey, perper mindeniŋgambim. 24 Baybol buk ak tikiy aŋgyak,

“Biynimb gok maŋgiysek tap kaskas rek nep mindpay; yimb yomb dipay ak mon sum sum rek nep mindip. Tap kun gok kasek milip giy, luŋg yowip. 25 Pen Gor minim ak perper mindeniŋgamb aŋgyak.”

Minim tep kun ak nep, nimbip aŋgñey niŋbim.

2

Biyomb Ak Mey, Kamb Tep Per Mindeniŋgamb

1 Kun ak tap timey gipim rek kirgiy, yesek apim ak kirgiy, miluk niŋbim ak kirgiy, minim nep apim ak kirgiy, biynimb aŋgjiwpim ak kirgiy ginimimb.

2-3 Ñapan ŋaŋ kisen tikpay gok yomb giniŋg, tiy ñiŋun aŋgiy gos nokom niŋbay. Kun ak rek, nimb biynimb Jiysis nup diy, bi tep yimb aŋgiy niŋbim gok, Gor minim yipund giy ak niŋjun aŋgiy, gos nokom niŋnimimb.

4-5 Kamb par perper mindeniŋgamb ak, biynimb gunap yiruk niŋiy kirpay ak pen; Gor nuk key niŋek tep yimb ayek, korip sap namb biyoŋ ak piŋiy, nimbip kamb siskoy per mindeniŋgambim gok, piŋiy kus kus gisap. Kun ak biynimb tep nuk gok mindiy, nup woŋg giñiyiŋg, yimb nup dand aranyiŋg mindenimimb.

6 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Kamb par yip tep gip ak, dand apiy piŋiysipiyn Jerusalem, miñmon Sayon dum apay ak. Biynimb nup chiŋgniŋgambay gok, bi yesek ak chiŋgipun aŋgiy, gospar ma ayniŋgambay aŋgak.”

7 Kun aŋgek, biynimb nup dipim gok, kamb sap kun ak niŋem tep gip. Pen biynimb nup ma dipay gok, Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Kamb kun ak nup yiruk niŋiy kirgiyak ak pen; miñiy korip sap kilis namb biyaŋ ak mindip aŋgyak.”

8 Pen minim bap aŋgyak:

“Biynimb kamb ar nokom kun ak apyap pikniŋgambay rek, tapin nep apyap pikniŋgambay aŋgyak.”

Gor minim ak ma niŋiy apyap pikpay kun ak, giniŋgamb aŋgak rek nep gey amjap.

9 Pen nimb Gor biynimb nuk yimb. Nimbip key niŋiy dek, biynimb suŋ-tep nuk mindiy, nup Biyomb aŋgiy, aŋgniŋyiŋg mindpim. Nind kisyimnamb okok mindiy, kosyam giraŋgyiŋgipim ak pen; nuk gek, melik tep niŋyiŋg tapim ak, yimb nup dand aranimimb.

10 Nind biynimb nuk ma mindyiŋgipim; pen nimbip simb niŋiy dek, biynimb nuk yimb mindpim.

Gor Ker Mindpim Rek Mindrep Ginimimb

11 Kun ak biynimb tep yand gok. Man ar biy miñmon nimb yipund giy mer; yikop apiy mindpim. Kun ak tap man ar biy ker gok, mindmaŋgiy ay ma gem amnimuŋ. Tap kun gok gos niŋiy gem amek, apyap pikniŋgambim.

12 Biynimb Gor ker ma mindpay gok yip mindpim ak, mindrep yimb ginimimb. Kun gem, ñin gunap nimbip aŋgjiwniŋgambay ak pen; kisen Krays winiŋgamb ñin ak, mindrep gipim rek aŋgyikeniŋgambay, Gor nup yimb ak araniŋgamb.

13-14 Gor biynimb nuk mindpim ak, biyomb man ar biy gok aŋgniŋgiy rek ginimimb. Gapman biyomb yimb ak nup minim ak niŋiy, binuk yokek ap nimbip kond mindpay gok kuyip, minim ak niŋiy ginimimb. Pen biyomb kun gok, biynimb mindrep giniŋgambay gok kuyip diy, biynimb timey giniŋgambay gok kuyip, minim yomb aŋgniŋgambay. Yenen: Gor kuyip woŋg kun ak giniŋgiy aŋgiy, aŋgayak. 15 Pen Gor nup tep giniŋgamb ak; nimb mindrep gem, biynimb gos ma ayak gok nimbip minim yesek aŋgiy, aŋgjiwniŋgiy rek ma ayniŋgamb. 16 Biynimb gunap, key niŋbim rek ginimimb apay ak pen; gos kun ak niŋiy, monmon ma ginimimb. Gor biynimb nuk mindpim ak, yerer giniŋg gos niŋrep giy ginimimb.

17 Biynimb yikop gok biynimb chin aŋgiy, mam ay Krays ker mindpay gok kuyip wasemb ay, gapman biyomb yimb anup biyomb aŋgiy, Gor nup biyomb ak key aŋgiy niŋnimimb.

Jiysis Nup Kindik Giy Miker Apek Ma Pirikjun

18 Nimb biynimb Krays ker, bi gunap kuyip kalambis woŋg rek giñimbim gok; kuyip direp giy, apay rek ginimimb. Mindrep gipay ñin ak nep mer, kalrimey jiwpay ñin ak kunep, girep ginimimb. 19 Pen nimbip monmon geniŋgiy, Gor nup gosimb niŋbim rek, kuyip gos timey ma niŋeniŋgambim; Gor nimbip direp giniŋgamb. 20 Pen timey gem, nimbip monmon giniŋgambay ak ma aspiyn; mindrep gem, nimbip kun giniŋgambay ak aspiyn. 21 Kuyip miker ñey kapkap nep mindeniŋgiy aŋgiy chinup dak. Kun ak Ñinuk chinup aŋgiy yiwur dak gos ak niŋiy, chinup miker ñeniŋgiy, gos yomb ma niŋjun; nuk gip gip rek ginjun aŋgiy, gon amnimuŋ. 22-23 Bi tep kun ak minim yesek ma aŋgyiŋgip; timey ma giyiŋgip; nup aŋgjiwey, kuyip pen ma aŋgjiwak. Nup mon bak biyoŋ ñaŋgrimbikyakniŋ, kuyip minim bap ma aŋgak; Bapiy bi minim yipund giy nep aŋgip ak, kuyip minim kun ak key aŋgniŋgamb aŋgiy, kirgak. 24 Pen chinup aŋgiy aŋgak, “Yand gach kuyip ak diy kumen, kiyk kim amniyaŋ aŋgiy,” kumak. Nuk yiwur yomb dak rek; chin tap siy tap timey gok kirgiy, suŋrep mindonjun rek ayak. 25 Nimb kanj siypsiyp sakiy okok amiy, minduŋ ambay rek mindyiŋgipim ak pen; miñiy Bi chinup kond mindrep gip ak ker opim.

3

Beryoŋg Gok Kuyip Minim Aŋgak

1-2 Pen biyn bi sek mindpim gok, nimbip minim aŋgniŋg gispiyn. Naŋgumiy sikop aŋgniŋgiy rek niŋiy, mindrep ginimimb. Naŋgumiy sikop Gor nup ma deniŋgiy niŋiy, yenen Gor nup ma dipan aŋgiy, ma aŋgnimimb. Pen key mindrep giy, kuyip direp gem mey, biyn yand ak Gor nup chiŋgiy mindrep yimb gip aŋgiy, nup gosimb niŋniŋgambay. 3 Pen biyn tep tep mindon aŋgiy, tap mokyaŋ won ak nep timey giniŋgamb gok ayun aŋgiy, ma niŋnimimb. Jun kas malikiy, chech tep tep yimiy, biys tep tep aypay rek ma giy; 4 gos niŋrep giy kal ma jiwiy, kapkap mindrep gem mey, Gor nup tep giniŋgamb. 5 Chin Jiwda apis wosrey Gor nup gosimb niŋyak gok, kun ak rek nep giy, nuŋgumiy sikop kuyip minim ak niŋiy, biyn tep yimb gok mindyiŋgipay. 6 Biyn Sera nuŋgumiy Ebraham nup, biyomb yand aŋgiy, aŋgyiŋgip rek nep giyiŋgip. Nimb ma pirikiy, gak kun ak rek giy mey, Sera panuk yimb rek mindeniŋgambim.

7 Pen nimb bi biyn sek mindpim gok, nimbip kunep minim aŋgniŋg gispiyn. Biyn gok, bi rek kilis ma mindpay ak, biyn nimbik gok kuyip direp ginimimb. Gor nimbip bi gok nep diy, biyn gok kuyip ma kirgip; nimbip simb niŋiy dip rek, kuyip kunep dip. Biyn nimbik gok kuyip kond mindrep giy mey, Gor nup aŋgniŋem, minim nimbip ak ma kirginiŋgamb.

Chin Aw Aŋgiy Jimñiy Mindonjun

8 Minim aŋgjiwniŋg gispiyn. Mam ay gok kuyip simb niŋiy, jimñiy mindenimimb. Yand nep biyn yomb; yand nep biyomb aŋgiy ma aŋgnimimb. Miluk ma niŋnimimb. 9 Biynimb gunap nimbip timey geniŋgiy, kuyip pen timey ma ginimimb. Aŋgjiweniŋgiy, pen ma aŋgjiwnimimb. Nimbip yerer geniŋgiy, Gor nup aŋgniŋem, kuyip kond mindonimuŋ. Yenen, Gor nimbip dak ak; den mindrep giniŋgiy aŋgiy dak. 10 Baybol buk ak tikiy aŋgyak,

“Biynimb mind tep giyiŋg, tokiy yimb ay kumjun aŋgiy niŋbay gok, minim yesek gok yip, minim timey gok yip ma aŋgniŋgiy. 11 Pen timey gipay ar ak kirgiy, mindrep giyiŋg; jimñiy mindenjun aŋgiy, kapkap mindeniŋgiy. 12 Yenen: Gor biynimb tep nuk gok kuyip kond mindyiŋg, minim apay ak niŋimb ak pen; biynimb timey gipay gok kuyip kirgip aŋgyak.”

Mindrep Gem Nimbip Timey Gey, Ma Piriknimimb

13 Mindrep gun aŋgiy nep gem amek, nimbip timey gun aŋgiy ma niŋniŋgambay. 14 Pen timey geniŋgiy, gos kuŋay ma niŋnimimb; Gor ker mindpun rek, chinup kun gispay aŋgiy, tep gakniŋ mindenimimb. Biynimb nimbip timey gipay gok kuyip ma pirikiy, gos yomb ma niŋnimimb. 15 Pen gosimb namb nimb okok, Krays Biyomb yimb ak, chinup kond mindip aŋgiy niŋnimimb. Biynimb gunap yenen gos sek mindpim aŋgiy aŋgniŋeniŋgiy, Krays chinup direp gip minim ak, kuyip aŋgñinimimb. 16 Pen aŋgñiniŋg, kuyip direp giy, kapkap aŋgñirep ginimimb. Gor nimbip niŋmindip ak niŋiy, Krays nup chiŋgiy mindrep gem mey, nimbip aŋgjiwniŋg geniŋgambay ak, nambiŋ gek kirginiŋgambay. 17 Mindrep gipikniŋ, Gor kuyip ñinen kirgek, nimbip timey giniŋgambay ak, minim ma mindip. Pen kuyip timey gem, nimbip pen timey giniŋgambay ak, Gor nup tep ma giniŋgamb.

Krays Kumiy Gach Chinup Wiykyokak

18 Nimb Krays nup timey giyak ak kunep niŋbim. Nuk bi tep; tap siy tap timey bap ma gak. Pen tap siy tap timey chinup ak nen aŋgiy, minek nokom yimb kumek, Nop gek tip ak tikjakiy, 19 am biynimb nind kumiy am mindeyak gok kuyip, minim aŋgñak. 20 Biynimb kun gok, Nowa mindek ñin ak, Gor nup minim ak ma niŋeyak, kuyip minim yomb ma aŋgak: minim yip niŋniŋgambay akaŋ aŋgiy, kond mindek. Kond mind dand amiy, Nowa nup siyip ginimin aŋgak ak gi diy, aŋgek Nowa apyoŋg onep jiy ak siyip miŋgan amey, Gor gek miñmon pikiy ñiŋg tan araniy, man ak yiwiŋgdak. 21 Pen siyip miŋgan mindey, ñiŋg ak kuyip dand aranek, kim amniyak kun ak rek, chin Krays kumiy tikjakak kind ak mindiy ñiŋg pikiy, kunep kim ambun. Pen ñiŋg pikpun kun ak, mumbwak gach ay yokun aŋgiy ma pikpun; Gor yip, chin yip minim bap ma mindip aŋgiy minim aŋgay, ñiŋg pikpun. Gipun kun ak, Krays chinup aŋgiy kumiy tip tikjakak rek, kim amniŋgambun. 22 Nuk pen kumiy tip ak tikjakiy, am Nop ñin yipund kind okok ken mindiy, enjol, kichekiy malñiluk tap gok maŋgiysek, beŋ nuk okok mindpay.

4

Miker Diyiŋg, Miñ Nindnimb Ar Ak Kirginiŋgambun

1 Kun ak nen, Krays chinup aŋgiy yiwur diy kumak gos ak niŋiy, mindrep ginjun. Biynimb miker yomb dipay gok, tap siy tap timey gun aŋgiy gos ak ma niŋbay. 2 Ñin kun ak tikiy Gor nup aŋgniŋyiŋg, tep ginimuŋ ar ak ginjun aŋgiy, mindmaŋgiy kiyk key tikjakniŋgamb ar ak ma gey amniŋgamb. 3 Nimb nind Gor biynimb nuk mer gok, gipay rek gi mindyiŋgipim. Gos timey niŋiy, biyn siy bi siy giy, ñiŋg kilis ñimb sakiy ay, monmon giy, tap Gor ma aŋgniŋnimimb aŋgip gok aŋgniŋyiŋg gi mindyiŋgipim. 4 Miñiy pen, biynimb yikop gok mindrep gipim ak niŋiy, yenen chin yip yiŋgoŋg giy monmon ma gipun aŋgiy, nimbip aŋgjiwpay. 5 Pen maŋ mindip; Gor biynimb kim mindeniŋgambay gok sek, kumyak gok sek yerer giyak gok; yenen kun gipim aŋgiy aŋgniŋniŋgamb. 6 Ar kun ak nep, Gor gek minim nup ak kuyip aŋgeyak niŋiy, kumyak. Pen biynimb maŋgiysek kumbay rek kumiy, mumbwak ak pisnep kuy gak ak pen, kawnan gok amiy, Gor kim mindip rek ak mindpay.

Gor Woŋg Chinup Ar Keykey Aŋgip Rek, Girep Ginjun

7 Maŋ mindip, tap mankumb biy maŋgiysek kurginiŋgamb. Kun ak gos niŋyiŋg, mindrep giyiŋg, Gor nup aŋgniŋnimimb. 8 Minim yomb yimb ak mey, penpen wasemb ay mindenimimb. Biynimb penpen wasemb aypay gok, kasek miluk niŋiy, penpen aŋgniŋgiy rek ma ayip. 9 Pen Gor biynimb nup gunap, korip nimbip apeniŋgiy, yenen opay aŋgiy ma aŋgnimimb; kuyip wasiw aŋg dinimimb. 10 Gor nimbip gos tep keykey ñimb rek giyiŋg, biynimb gok kuyip direp ginimimb. 11 Nimb biynimb Gor minim aŋgñemb rek ayip gok, aŋgñirep ginimimb. Nimb biynimb woŋg giñemb rek ayip gok, Gor nimbip kilis ñimb rek, biynimb gok kuyip woŋg giñinimimb. Kun geniŋgambim, Jiysis Krays ker mindpim ak niŋiy, Nop nup yimb ak dand araniŋgambay. Nuk Biyomb yimb chin ak, nup miñmiñ giyiŋg; yimb perper dand aranjun. Tep.

Krays Ker Mindpim Rek, Nimbip Miker Ñiniŋgambay

12 Buŋgiy tep yand gok. Krays nup gosimb niŋem, nimbip miker yimb ñimbay ak, chinup yenen kun gisap aŋgiy, gos ak ma niŋnimimb. 13 Krays ker mindpun ak, nup giyak rek chinup gispay aŋgiy, miñmiñ giyiŋg mindem mey; nuk winiŋgamb ñin ak, nimbip tep yimb giniŋgamb. 14 Krays biynimb nuk aŋgiy nimbip aŋgjiweniŋgiy, tep gakniŋ mindenimimb. Gor Kawnan tep ak, yip mindpim ak niŋiy mey, kun giniŋgambay. 15 Nimb tap siy diy; chip ñaŋgiy; tap timey gunap giy akaŋ; biynimb gunap tap kuyip gok niŋiy, yand bi gep aŋgiy gem amniŋgamb ak, nimbip niŋind miker ñiniŋgambay. 16 Pen Krays nup dipim rek, nimbip miker ñeniŋgiy, gos yomb ma niŋnimimb. Krays biynimb nuk mindpun rek, chinup kun gispay aŋgiy, tep gakniŋ Gor nup yimb ak dand aranimimb. 17 Miker yomb dep ñin ak asaw rek, chin Gor biynimb nuk gok, kiñiŋ giy miker dispun. Pen miker yomb yimb apek, biynimb minim tep nup ma dipay gok, yergiy rek mindeniŋgambay. 18 Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Gor biynimb tep nuk gok, kosyam yimb kim amniŋgiy rek mindip ak; biynimb nup kirgiy, tap siy tap timey gi mindpay gok, yergiy kim amniŋgambay aŋgyak.”

19 Kun ak Gor miker chinup aŋgayip rek nep diniŋgambun ak, gos kuŋay ma niŋjun. Nuk Biyomb chinup gayak ak, monmon ma giniŋgamb; chinup direp giniŋgamb ak niŋiy, mindrep giyiŋg gon amnimuŋ.

5

Nimb Biyomb Gor Minim Aŋgñemb Gok, Biynimb Nuk Gok Kond Mindrep Ginimimb

1 Nimbip bi Gor biynimb nuk kond mindpim gok, minim aŋgniŋg gispiyn. Yand Piyta, woŋg nimb gipim kun ak rek gipiyn. Krays miker chinup diy kumak ñin ak, yand niŋmindenik. Nuk winiŋgamb ñin ak, chinup jimñiy tep giniŋgamb. 2 Pen bi kanj siypsiyp mokep gok, mokrep gipay rek, Gor biynimb nuk ñin ar nimbip ayak gok kuyip, kond mindrep ginimimb. Biynimb gunap nimbip nembnemb giy aŋgey, Gor woŋg ak ma ginimimb; maniy tap gok nen ma ginimimb; woŋg chinup aŋgayip ak gispun aŋgiy, tep gakniŋ ginimimb. 3 Chin biyomb mindpun aŋgiy, Gor siypsiyp nuk gok kuyip, ma aŋg ginimimb. Nimb key mindrep gem mey, nimbip niŋiy kunep giniŋgiy. 4 Ar kun ak gem mey, Bi siypsiyp Nop yipund giy ak apiy, nimbip ar band kilis per ñiñakol aŋgyiŋg mindeniŋgamb ak ñiniŋgamb.

Yimb Chin Key Ma Dand Araniy, Gos Yipund Giy Niŋjun

5 Kun ak rek nimb bi paranj gok, biyomb nimbip kond mindpay gok aŋgniŋgiy rek niŋnimimb. Nimb maŋgiysek siskoy diy, biynimb chin gunap kuyip, direp ginjun aŋgiy mindenimimb. Baybol buk ak tikiy aŋgyak:

“Gor biynimb yimb yomb diniŋg gipay gok kuyip yiruk niŋiy, biynimb siskoy dipay gok kuyip, direp yimb gip aŋgyak.”

6 Kun ak Gor nup niŋiy ñawil diy, aŋgip rek goniŋgambun; ñin kisen aŋgayak ak apek, gek mindrep giniŋgambun. 7 Nuk key nimbip kond mindrep gip rek, miker mindonimuŋ, maŋgiysek di ñin ar nup ak aynimimb.

8 Pen niŋrep giy mindenimimb. Seytan, kayn yomb layon rek, biynimb siw ñiŋiyn aŋgiy, piyowniŋ aran apyan gisap. 9 Nimbip nep ma gisap, mam ay miñmon okok kuyip maŋgiysek gisap. Kun ak Gor nup chiŋgrep giyiŋg, Seytan nup aŋgyoknimimb. 10 Gor bi biynimb simb niŋimb ak, perper mindeniŋgiy aŋgiy Krays nup yokek apiy, nimbip dak ak mey; won biy nimbip timey gey gos kuŋay niŋmindpim ak pen; nuk geniŋgamb nup chiŋgrep yimb giy, mindrep yimb giniŋgambim. 11 Nuk nep mey, per biyomb mindonimuŋ! Tep.

Minim Day Won Gunap

12 Pen mam Salas yip mindiy, minim sikoy won biy aŋgiy, nimbip minj tiksipur. Mam kun ak, gosimb chin niŋbun rek niŋimb. Nimbip minj tikpiyn kun biy apiyn, “Gos gunap ma niŋnimimb; Gor chinup simb niŋiy dip minim ak, niŋind yimb aŋgiy, niŋyiŋg nep mindenimimb apiyn.”

13 Pen Krays biynimb nuk mindpay miñmon Babiylon biy, “Nimbip mindpim?” apay. Ñiyand Mak kunep aŋgip, 14 “Mam ay Krays ker mindpay gok kuyip niŋiy, ñin piksaknimimb aŋgip.” Nup ker mindpim rek, nimbip kond mindeŋ.

2 Piyta

1

2

3

2 PIYTA

Piyta Minj Kisen Tikak

Minim Nind Niŋep

Piyta minj kisen tikak biy aŋgak, “Nimb Gor ker mindpim gok, aŋgip rek giy mindrep ginimimb. Pen Gor aŋgip rek aspun aŋgiy, minim yesek apay ak ma dinimimb; Jiysis Krays minim niŋind yimb aŋgñinuk anep direp giy, andkind winiŋgamb ñin ak kond mindenimimb aŋgak.”

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-2.

Gor ker mindpim rek, mindrep ginimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 1:3-21.

Biynimb Gor minim yesek apay gok, minim kuyip ak ma niŋnimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 2:1-22.

Jiysis kisen andkind winiŋgamb aŋgak minim ak mindip, chapta 3:1-18.

1

1 Yand Saymon Piyta, Jiysis Krays nup woŋg giy, minim nup dand tapiyn. Minj tiksipiyn kun biy, nimbip biynimb Jiysis Krays Gor suŋ-tep chin ak gos tep ñiyiŋg, biynimb di Nop yip jimñiy ayip ak niŋiy, nup chiŋgem, jimñiy tep gakniŋ mindpun gok tiksipiyn. 2 Nimb Biyomb chin Gor apiymiŋay kuyip gosimb niŋmindem, nimbip kond minder, mindrep giniŋgambim.

Gor Nuk Key Chinup Niŋay Dak Ak, Nup Chiŋgrep Ginjun

3 Gor Biyomb tep yimb ak, biynimb yand mindeyaŋ aŋgiy, chinup niŋayak ak mey; nup gosimb niŋbun. Kun ak mindrep giniŋg nup chiŋgrep giy, tap siy tap timey ar ak kirgiy tiŋ nup diy, mindrep giniŋgambun. 4 Nuk gek mindrep giniŋgambun kun ak; tap timey, gos timey lum ar biy mindiy niŋbay ak kirginiŋgambun.

5-6 Pen kun giy mindrep giniŋg, Gor nup gosimb niŋbim rek nep niŋmindiy, monmon ma giy, gos niŋrep giy, mindrep ginimimb. Gos nimbip key wip rek ma giy, Krays nup chiŋgiy nep mindenimimb. 7 Mam ay gok kuyip direp giyiŋg, biynimb yikop gok sek wasemb aynimimb. 8 Pen Krays nup gosimb niŋbim rek, apiyn ar kun ak giy mey, Gor nup woŋg ak gem, amrep yimb giniŋgamb. 9 Pen nimb gunap minim aŋgiy tiksipiyn kun biy, ma niŋniŋgambim ak; biynimb windin koy gok mey, kun giniŋgambim. Biynimb kun gok rek, Gor kuyip tap siy tap timey geyak, gach wiykyokak ak sakiy giy, nup gosimb niŋnep ma mindpay.

10 Pen mam ay tep yand gok. Kun ak rek ma ginimimb. Gor gos nuk key niŋiy nimbip dip ak, kilis giy biynimb nuk mindenimimb. Apiyn rek giy mey, ma apyap pikniŋgambim. 11 Pen Ñinuk Jiysis Krays chinup aŋgiy kumak ak apiy, nimbip wasiw giyiŋg, di biynimb nuk per kond mindeniŋgamb namb ak ay, kond mindeniŋgamb.

12-14 Kun ak yand Piyta, nimbip minim kun ak, aŋgyiŋg nep mindeniŋgayn. Biyomb chin Jiysis Krays, yip kumniŋgamban aŋgiy ñin aŋgayak ak, maŋ wip ak mey; 15 mumbwak sek mindpiyn ñin biy, nimbip minim kun ak, aŋgyiŋg nep mindpiyn. Kun ak sakiy ma ginimimb; niŋyiŋg mindenimimb.

16 Nimbip Jiysis Krays Biyomb key yimb mindiy winiŋgamb aŋgnuk ak; minim nep ma aŋgnuk. Nind Biyomb kun ak key yimb ayek, windin chin key niŋiy, nimbip aŋgnuk. 17-18 Ñin kun ak, nuk yip am dum bap mindnukniŋ, Gor melik tep ak ap Ñinuk yip mindakniŋ, yimb nup dand aranyiŋg aŋgak, “Bi biy Ñi mapin tep yand; nup niŋen yip tep yimb gip aŋgak.”

19 Kun ak bi Gor minim aŋgep minim aŋgyak gok, yesek ma aŋgyak; minim pisnep dep gok nep aŋgyak. Minim aŋgyak kun ak, lam kisyimken daŋgiy ayey, chinup melik yomimb rek ak gip. Melik kun ak, niŋdand amiy, gap poŋglin miñmon yowniŋg gakniŋ arachakip rek ak, lim giniŋgamb gos namb nimbip biyaŋ. Lim gek mey, miñmon pisnep yowip rek ak giniŋgamb. 20 Pen minim nokom bap niŋrep ginjun. Biynimb gunap Gor minim ak yand nep niŋbiyn; nimb ma niŋbim aŋgiy, aŋgniŋgiy rek ma ayip. 21 Yenen: bi Gor minim aŋgep gok, Baybol buk minim ak tikniŋg, key niŋyak rek ma tikyak; Gor Kawnan ak kuyip gos ñakniŋ nep tikyak.

2

Bi Gor Minim Aspun Aŋgiy, Minim Yesek Aŋgñimbay Gok

1 Wosrey bi gunap, Gor minim aspun aŋgiy, biynimb chin Yisrel kuyip minim yesek aŋgñiyiŋgipay. Giyak kun ak rek, biynimb gunap namb nimbip ak mindiy, kunep giniŋgambay ak niŋrep ginimimb. Biyomb kuyip aŋgiy kumak ak nup, Biyomb mer aŋgiy aŋgjiw mindyiŋg, ma niŋniŋgambay won ak Gor gek, yiwur yomb yimb ak diniŋgambay. 2 Pen biynimb kuŋaynep minim kuyip ak diy, tap siy tap timey giyiŋg, biynimb Krays nup kisen gipun gok, yimb chinup taw achip achip giniŋgambay. 3 Maniy tap gok dun aŋgiy, minim yesek yimb gok aŋgniŋgambay. Kun giniŋgambay ak pen, Gor nuk niŋnep mindip; kor yomb kun ak key niŋniŋgambay. 4 Gor enjol tap siy tap timey giyak gok kuyip ma kirgak; miñ kilis timey ak ay, kaw miŋgan kisyim wip biyaŋ yokek, kor ak kond mindpay. 5 Pen biynimb nup alemb alemb ñiyak gok simb ma niŋiy, gek miñmon yomb ak pikiy ñiŋg tan aranek, maŋgiysek ñiŋg ñimbiy kumdiyak. Nowa sek, biynimb nuk onep ar ak sek kuyip nep kond mindek, kim amniyak. 6 Pen biynimb yip kirginiŋgambay gok, kuyip giniŋgamb rek, maŋgiysek niŋrep giyaŋ aŋgiy, mon maŋlaŋ ak semb biyoŋ nimb yokek apiy, Sodom Gomora biynimb kuyip, pisnep yin simbok amnak. 7-8 Pen binak Lot nup sek ma yinak; Gor nup kond mindiy, dand mis okok amnak. Nuk bi tep namb kiyk okok mindiy, minek minek timey giyak ak niŋek, yiruk yimb giyiŋgip. 9 Kun ak chin niŋbun: tap bap Gor biynimb tep nuk gok kuyip giniŋg gek, nuk kuyip kond mindeniŋgamb. Pen biynimb nup kirpay gok aŋgayek, miker diyiŋg, kor yomb ak kond mindeniŋgambay. 10 Kor yomb kun ak, biynimb minim ma niŋiy, gos kiyk key wip rek gipay gok kuyip aŋgak.

Gor minim aspun aŋgiy, yesek apay kun gok, jel ma gek, enjol tep semb biyoŋ gok kuyip, monmon aŋgjiwpay. 11 Enjol gok pen, kun ak rek ma gipay. Kiyk biyomb rek mindpay ak pen, bi minim yesek aŋgep kun gok, yerer gipay minim ak, Gor nup aŋgñiniŋg, kuyip aŋgjiwyiŋg yimb kuyip ma taw achip achip gipay. 12 Pen bi Gor minim aspun aŋgiy, nimbip minim yesek aŋgñimbay kun gok, kanj kimin tap yikop gok, gos ma niŋiy monmon gipay rek ak gipay. Gipay kun ak, kanj kimin gon ayey dip rek ak, kuyip giniŋgamb. 13 Timey giyiŋg, pumbnamb tap yomb ñimbyiŋg, ñiŋg kilis ñimbyiŋg monmon gi dand amiy, nambiŋ ma dipay ak; pen yiwur diniŋgambay. Pen nimb Gor nup wasemb ayiŋg ap nan-giy, biret wayn ñimbim ñin gok, ap nimb yip wilikpay ak, tep ma gip. 14 Tap gok chin nep mindeŋ aŋgiy gos anep ayek, biyn siy dun aŋgiy, windin ay nep tapay. Biynimb Krays nup chiŋgrep ma gipay gok kuyip, nembnemb gi dand kind kiyk ak amey, tap siy tap timey gipay. Bi yesek apay kun gok, Gor kuyip yiwur yomb yimb ak ñiniŋgamb.

15 Kiyk kinjeŋ tep ar ak kirgiy, bi Beyow ñinuk Balam maniy tap gok diyn aŋgiy, Gor minim ak yesek aŋgniŋg gek rek ak gipay. 16 Kanj doŋgiy gok, minim ma apay ak pen, doŋgiy nuk ak nup bi apay rek aŋg gek, yesek aŋgniŋg gek kun ak kirgak.

17 Pen minek gunap, ñiŋg malniŋg amiy niŋbun: ñiŋg kilam jiwip gok milip gip. Minek gunap miñmon pikniŋg gek, yiŋgen yomb apiy liŋgek, ma pikip. Kun ak rek mey; Gor minim aŋgñispun aŋgiy, pen yesek nep apay gok. Kun gipay ak, Gor kuyip aŋg kisyim wip namb okok yokniŋgamb.

18 Bi kun gok, yimb kiyk key dand aranyiŋg apay, “Chinup kisen gem, mindmaŋgiy tikjakniŋgamb rek monmon giniŋgambim apay.” Kun aŋgey mey, biynimb buŋgiy kiyk gok yip monmon gi dand amiy, kisen nep mindrep gipay gok gos ñey, tip ak tap siy tap timey gipay. 19 Gipay ar kun ak, kalambis woŋg kiyk rek ayip ak kirgiy, yikop mindeniŋgiy rek ma ayip. Pen biynimb kuyip minim aŋgñimbay gok kunep, kalambis woŋg kun ak rek gey amek, yikop mindeniŋgiy rek ma ayip. 20 Nind Jiysis Krays nup gosimb niŋiy, biynimb yip taŋgiy monmon giyiŋgipay gok, kirgiy mindrep giyak ak pen; tip ak gey amek, yikop mindeniŋgiy rek ma ayip. 21 Suŋ-tep mindeniŋgiy miñ ak ma niŋbiyap ak, tep rek gipkop. Pen Gor chinup aŋgak ak niŋiy kirpay ak, tep ma yimb giniŋgamb. 22 Kiyk minim omiŋal wosrey aŋgyiŋgipay ak rek gipay. Minim omiŋal kun ak aŋgyak: “Kayn gok wokay andkind apiy, tap wok aypay ak tip ñimbay.” “Kanj gok ñiŋg pikiy, andkind amiy, tip ak wilemb kolkol gipay aŋgyak.”

3

Biyomb Ak Niŋind Aŋgip Kasek Winiŋgamb

1 Biynimb tep yand gok. Nimbip minj bap nind tikyokiy, miñiy bap tiksipiyn ak; minim kun ak tip aŋgen niŋrep giy, gos tep yimb ak niŋnimimb aŋgiy tiksipiyn. 2 Bi Gor minim aŋgep suŋ-tep gok sek, bi Jiysis minim dand amemb nimb gok sek minim aŋgñiyak rek, niŋmindenimimb apiyn.

3 Pen niŋim: ñin kisen mindpun biy rek, biynimb minim tep ak aŋgjiwiy, gos key niŋbay rek giy mindrep ma gipay gunap, nimbip aŋgniŋgambay, 4 “Bi winiŋgayn aŋgiy aŋgayak ak, winiŋgamb miŋgan akay nimb? Biynimb nindik gok mindyakniŋ, winiŋgayn aŋgak ak pen; kiyk kumdipay ak ma wip. Alwol gayak ñin ak, mindek rek nep mindip aŋgniŋgambay.” 5 Bi kun gok, Gor miñmon gay kond mindip ak, niŋrep gipay ak pen; ñinen kirpay. Pen nuk nep aŋgek, semb biyoŋ ay, ñiŋg ak kus kus giy, man ak namb biyaŋ ay gak. 6 Kisen aŋgek, ñiŋg ap mankumb biy yiwgek, pisnep timey gak. 7 Pen nuk nep aŋgek, semb biyoŋ, man biy mindrep gisap. Biynimb nup kirpay gok kuyip, kor giy yiwur yomb ñiniŋgayn ñin ak, pisnep daŋgiyen yiniŋgamb aŋgiy niŋmindip.

8 Pen biynimb tep yand yimb gok. Minim bap sakiy ginimimb rek ayip. Chin simiy kuŋay yimb nep ñin paŋg niŋbun ak pen, Gor niŋek, ñin nokom bap rek ayip. 9 Kun ak nuk winiŋgayn aŋgiy kasek ma wip ak, biynimb gunap minim nep aŋgiy kirpay rek ma gip; biynimb tap siy tap timey giy, mon key yinjap amniŋg gispay gok, gunap ma kurginiŋgiy, yip ker apey, kuyip diyn aŋgiy, kond mindip.

10 Pen Biyomb winiŋgamb ak; bi tap siy dep gok, niŋmindey ma opay rek ak winiŋgamb. Ñin kun ak, giw parsek aŋgakniŋ, semb muk biyoŋ keykey amniŋgamb. Gap tap yerip yerip semb biyoŋ mindip gok yiniy, man biy tap yerip yerip mindip gok maŋgiysek yiniŋgamb.

11 Maŋgiysek yiniŋgamb kun ak rek, mindrep ginjun akaŋ monmon ginjun? Ñin yomb winiŋg gisap kun ak niŋiy, Gor aŋgip rek giy mindrep ginjun. 12 Pen minim tep nup ak, biynimb okok kuyip aŋgyiŋg mindon, ñin yomb nuk ak kasek winimuŋ. Ñin kun ak, takin, gap, tap semb biyoŋ gok, yin ñiŋgband tikniŋgamb ak pen; 13 Gor semb biyoŋ sek, man biy sek kisenimb giniŋgayn aŋgiy, minim aŋgayak ak kond mindpun. Namb kun ak, tap siy tap timey bap ma giy; nuk yip mindiy, mindrep yimb giniŋgambun.

14 Kun ak biynimb tep yand gok. Nuk asaw aŋgiy kond mindpim ñin biy, jimñiy mindiy, biynimb suŋ-tep minim ma mindip gok mindonjun aŋgiy gem amek mey, ap nimbip niŋek tep yimb ginimuŋ. 15 Pen nuk kasek ma wip ak; biynimb gunap sek yip ker wiyaŋ aŋgiy, kond mindip. Gor mam tep chin Pol nup gos tep ñakniŋ, nimbip minj tikiy, minim nokom kun ak rek aŋgak. 16 Minj nuk tikak gok, minim kosyam niŋep rek gunap sek aŋgek mey; biynimb mindrep ma gipay gok niŋiy, minim kun ak tuŋgandikiy, minim yesek ar ak apay. Pol nup minim ak nep kun ma gipay; Gor minim bi gunap tikyak ak kunep gipay. Gipay kun ak, kinjeŋ kiyk bap ma mindip.

17 Pen biynimb tep yand gok. Gos niŋbim kun ak, niŋrep ginimimb. Mer ak, kiyk gos timey niŋiy, timey gipay rek giy, apyap pikniŋgambim. 18 Pen Biyomb chin Jiysis Krays biynimb simb niŋiy, di Nop yip jimñiy ayip ak nup niŋbim rek; nup niŋrep yimb giy, mindrep yimb ginjun aŋgiy mindenimimb. Bi tep chin kun ak, yimb nup ak pernep dand araniŋgiy! Tep.

1 Jon

1

2

3

4

5

1 Jon

Jon Minj Nind Tikak

Minim Nind Niŋep

Bi Jiysis minim dand amemb Jon, minj day nind tikak biy, biynimb Gor apiymiŋay kuyip chiŋgipay gok aŋgrep gen, minim yesek aŋgñimbay ak ma diniŋgiy aŋgiy tikak. Bi Gor minim yesek aŋgep kun gok, minim tuŋgandikiy, biynimb gok kuyip aŋgyiŋgipay, “Mindmaŋgiy key tikjakniŋgamb rek gon, Gor chinup tap bap ma giniŋgamb aŋgiy” monmon giyiŋg, Jiysis biyimb ay owak aŋgiy ma niŋiy, binuk gok kuyip miluk niŋyiŋgipay.

Kun gey Jon, Jiysis Krays biyimb ay owak ak aŋgñirep gen, niŋrep giy, nup gosimb niŋiy, Gor nup wasemb ay, penpen wasemb ayep ak niŋrep giniŋgiy aŋgiy, minj kun biy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-4.

Gor kind ak sek, kisyim kind ak sek minim ak mindip, chapta 1:5–2:29.

Gor Ñapan nuk gok sek, Seytan ñapan nuk gok sek minim ak mindip, chapta 3:1-24.

Gor Kawnan tep nuk ak kuyip gos ñek aspay akaŋ, Seytan kichekiy malñiluk tap gok gos ñek aspay akaŋ aŋgiy, niŋrep giy nep, minim kuyip ak dinimimb aŋgak minim ak mindip, chapta 4:1-6.

Wasemb ayep miñ ar ak mindip, chapta 4:7-21.

Biynimb Jiysis nup Gor Ñinuk yimb aŋgiy, nup gosimb niŋbay gok minim ak mindip, chapta 5:1-21.

1

Minim Maŋgiy Won Permindep Ak

1 Miñmon alwol gayak ñin ak, Minim Maŋgiy Won ak Nop yip mindek. Pen nuk kisen ñin biy nep apek, windin chin key niŋiy, minim aŋgek timund chinup ak sikek, ñin maŋgiy chin key ak nup diniŋnuk. 2 Bi gek per mindeniŋgambay kun ak, Nop yip mindiy, chinup per mindeyaŋ aŋgiy apek, miseŋ niŋiy mey, nimbip aspun. 3 Nup windin niŋiy, minim nup ak niŋiy diy mey, kiy apiymiŋay yip jimñiy mindpun. Pen nimbip minim kun ak aŋgon niŋiy dem mey, chin maŋgiysek Gor apiymiŋay yip jimñiy mindiy, kiñiŋ nokom mindoniŋgambun. 4 Kun gem mey, tep yimb giniŋgamb aŋgiy, minj biy tiksipun.

Melik Ar Ak Taŋgonjun

5 Krays chinup aŋgek niŋnuk minim ak, nimbip aŋgñiniŋg gispiyn. Gor melik yimb mindip; kisyim sek ma mindip. 6 Kun ak chin tap siy tap timey gi mindyiŋg, Gor yip jimñiy mindpun aŋgniŋgambun ak; minim nuk niŋind yimb ak kirgiy, kisyimnamb okok mindiy, yesek ar ak gi dand amyiŋg, kun aŋgniŋgambun. 7 Pen Gor yip mindiy, melik nup ar ak taŋgiy jimñiy mindon, Ñinuk chinup aŋgiy likañ yapek kumak rek, gach chinup wiykyokyiŋg nep mindeniŋgamb.

8 Pen tap siy tap timey gunap ma gipun aŋgniŋgambun ak; gos nep niŋiy, Gor minim ak ma diy kun aŋgniŋgambun. 9 Pen tap siy tap timey gipun gok, Gor nup aŋgyikoniŋgambun; nuk Bi suŋ-tep mindip rek, chinup niŋiy kirginiŋgayn aŋgak rek giniŋgamb.

10 Pen tap siy tap timey ma nep gipun aŋgniŋgambun ak, Gor minim nuk yesek aŋgip aŋgiy, minim nup ak ma diy mey, kun aŋgniŋgambun.

2

Krays Chinup Simb Niŋiy Nop Nup Aŋgniŋ Mindip

1 Ñapan yand gok. Nimbip minj tiksipiyn ak, tap siy tap timey ma ginimimb aspiyn. Pen tap siy tap timey geniŋgambim, Jiysis Krays chinup simb niŋiy, Nop nup aŋgniŋyiŋg nep mindip rek, tap siy tap timey gipay ak, niŋiy kirginimin aŋgniŋgamb. 2 Ñinuk tap siy tap timey key ma giy, chinup aŋgiy kumek mey, Nop tap siy tap timey gipun ak, niŋiy kirginiŋgamb. Chinup nep mer, biynimb okok maŋgiysek tap siy tap timey gipay ak, niŋiy kirginimuŋ rek mindip.

3 Chin Gor aŋgip rek gi mindiy mey; nup gosimb niŋbun ak, niŋrep gipun. 4 Biynimb gunap Gor biynimb nuk mindpun aŋgiy pen; aŋgip rek ma giniŋgambay ak, yesek yimb aŋgniŋgambay. Minim aŋgniŋgambay kun ak, Bi minim niŋind nep aŋgip ak yip mindiy, ma aŋgniŋgambay. 5-6 Biynimb Gor aŋgip rek gipay gok, Gor nup gosimb niŋbay. Pen biynimb nup gosimb ma niŋbay gok, biynimb nuk ma mindpay. Krays ker mindpay biynimb gok, nuk gip rek nep giniŋgiy. Nuk gip rek giy mey; nuk yip jimñiy mindpun aŋgiy niŋrep gipun.

Penpen Wasemb Aynimimb

7-8 Buŋgiy yand Krays ker mindpim gok. Minim aŋgniŋg gispiyn ak niŋem, minim kisenimb rek ayniŋgamb ak pen; minim nindnimb wosrey dipik ak nimbip aspiyn. Minim kun ak mey; penpen wasemb aynimimb. Krays biynimb gok kuyip wasemb ayip rek, nimb niŋiy kunep gipim ak niŋbun. Wasemb aynimimb minim kun ak, minim niŋind yimb; chinup sup rek ak puŋgyomimb.

9 Biynimb mam ay gunap kuyip miluk niŋyiŋg, Gor melik nup diy, biynimb nuk yimb mindpun aŋgniŋgambay ak; minim nep aŋgniŋgambay. Biynimb kun gok rek, kisyimnamb ak nep mindpay.

10 Biynimb mam ay gok kuyip wasemb aypay gok, Gor melik tep ar ak mindpay. Biynimb gunap kuyip monmon gey, ma apyap pikniŋgambay. 11 Pen biynimb mam ay gok kuyip miluk niŋniŋgambay gok, kisyim kind ak mindiy, piŋiy aran apyan giyiŋg, amjipun miŋgan ak aŋgiy, ma niŋbay.

12 Ñapan yand gok. Krays yimb tep mindip rek, Nop nimbip tap siy tap timey gipim ak niŋiy kirgek mey, nimbip minj tiksipiyn.

13 Nimb biyomb gok; Bi nind kiñiŋ giy mindek ak nup niŋbim rek, nimbip minj tiksipiyn.

Nimb bi paranj gok; Gor minim ak diy, bi timey ak yip penpen gi wiyniym giy mindpim rek, nimbip minj tiksipiyn.

Nimb ñapan gok; Bapiy Gor nup niŋbim ak mey, nimbip minj tiksipiyn.

14 Nimb biyomb gok; Krays bi nind yimb mindek ak nup niŋbim ak mey, nimbip minj tiksipiyn.

Nimb bi paranj gok; Gor minim ak diy, Seytan nup kirgiy mindrep gipim ak mey, nimbip minj tiksipiyn.

Tap Mankumb Biy Ker Gok Mindmaŋgiy Ma Aynimimb

15 Gor ker ma mindpay gok, miñ gipay ar ak ginjun aŋgiy, ma niŋnimimb. Gos nimbip tap lum ar biy am kom kom gek, Gor nup gos ak kirginiŋgambim. 16 Biynimb tap lum ar biy gosimb niŋbay gok, windin niŋiy gos timey wip rek giy, mindmaŋgiy key limgip rek giy, yimb yomb dinjun aŋgiy niŋbay rek gey amimb. Gor kuyip gos ñek kun ma gipay; nup ma chiŋgipay rek, gos kun ak niŋiy ar kun ak ambay. 17 Tap gos lip gip kun gok, pisnep kurginiŋg gisap ak pen; biynimb Gor giyaŋ aŋgiy niŋimb rek gipay gok, perper mindeniŋgambay.

Ñin Kisen Ak Maŋ Mindip

18 Ñapan yand gok. Ñin kisen ak maŋ mindip. Bi Krays nup miluk niŋep ak, biyomb rek ayek nup niŋniŋgambay aŋgyak ak niŋbim. Miñiy biynimb Krays nup miluk niŋbay gok kuŋay mindpay ak mey, ñin kisen ak, maŋ mindip ak niŋbun.

19 Biynimb Krays nup miluk niŋbay kun gok, biynimb chin yimb mindembiyap rek, chinup kirgiy keykey ma ambiyap. Kun giy kiriŋg keykey amniyak rek, biynimb chin yimb ma mindpay ak, miseŋ yimb niŋbun.

20 Pen Krays, Gor Kawnan yokek ap nimb yip mindakniŋ, minim yipul yimb ak niŋiy dipim. 21 Niŋnimimb aŋgiy minj biy ma tiksipiyn; niŋbim rek nimbip tiksipiyn. Gor minim yipul niŋind yimb nuk ak, minim yesek gok yip ma wopsakip ak kunep niŋbim.

22 Biynimb an rek minim yesek apay? Mey biynimb Jiysis nup Biyomb Krays mer, bi yikop bap aŋgiy, nup miluk niŋbay gok. Nop yip, Ñinuk yip kuyip kirgiy mey, kun ak rek apay. 23 Ñinuk nup kirpay gok, Nop nup kunep kirpay. Pen biynimb Ñinuk nup dipay gok, Nop nup sek dipay.

Gor Kawnan Ak Chinup Minim Niŋind Ak Aŋgñimb

24 Kun ak minim nind niŋbik ak, direp giyiŋg mindiy mey, Gor apiymiŋay yip jimñiy mindeniŋgambim. 25 Kiy apiymiŋay yip jimñiy mindiy mey, Krays biynimb nuk dip gok perper mindeniŋgambay aŋgak rek, nimbip giniŋgamb.

26 Biynimb nimbip tom gispay kun gok, tom gi dand amey, apyap piknimimb rek ayek niŋiy, nimbip minj biy tiksipiyn. 27 Pen minim kuŋay ma aŋgniŋgayn. Gor Kawnan yip mindpim ak mey, nuk key nimbip gos yipund giy ar ak ñek, niŋrep giniŋgambim. Minim yesek ar gok, gos ñek ma niŋniŋgambun; yipund giniŋgamb ar ak nep, gos ñek niŋniŋgambun. Kun ak Gor Kawnan gos ñimb rek, Krays nup chiŋgiy nep mindenimimb.

28 Ñapan yand gok. Krays nup chiŋgiy nep mindem mey, nuk andkind winiŋgamb ñin ak, nup niŋon nambiŋ ma giniŋgamb; wisimb yapiy nep mindeniŋgambun. 29 Chin niŋbun: Gor Ñinuk Krays suŋ-tep mindiy, miñ yipund gip ar ak nep gip. Kun ak biynimb miñ yipund gip ar ak gipay gok, Gor ñapan nuk mindiy mey, kun gipay.

3

Gor Ñapan Nuk Mindpun Ak Niŋiy Mindrep Ginjun

1 Gor chinup wasemb yimb ay ñapan yand aŋgip ak, wal apiyn. Pen biynimb yikop gok, niŋind chinup ma dipay. Bapiy chin ak nup diy rek, chinup dipyap. 2 Pen buŋgiy tep yand gok niŋim! Miñiy Gor ñapan nuk mindpun ak, kisen key yimb mindoniŋgambun. Yerip rek mindoniŋgambun ak, niŋrep ma gipun ak pen, nuk miseŋ gek nup niŋiy, chin biynimb kun gok key yimb ay, nuk mindip rek ak mindoniŋgambun. 3 Biynimb gos tep kun ak niŋbay gok, Krays suŋ-tep mindip rek mindenjun aŋgiy, mindrep yimb gipay.

4 Biynimb tap siy tap timey gipay gok, Gor nup minim ak timbrikpay. Tap siy tap timey ak key mer; mey minim nup timbrikpun ak nep. 5 Pen chin niŋbun: Jiysis tap siy tap timey gipay rek niŋiy awak. Nuk tap siy tap timey ma gip ak mey; 6 biynimb nuk gek kim kisenimb rek mindpay gok, tap siy tap timey giyiŋg ma mindeniŋgambay. Biynimb tap siy tap timey gi mindpay gok, nuk bi yerip rek mindip ak ma niŋiy, nup ma chiŋgipay.

7 Ñapan tep yand gok. Biynimb gunap nimbip nembnemb gi dand kind kiyk okok amniŋgiy rek ayip ak, niŋrep ginimimb. Biynimb mindrep gipay gok, Krays suŋ-tep mindip rek mindpay. 8 Pen biynimb tap siy tap timey giyiŋg mindpay gok, Seytan bak ayek, nuk tap siy tap timey per gip rek gi mindpay. Ar kun ak nep, Gor Ñinuk apiy, Seytan biynimb gok kuyip timey giyiŋgip miñ ak, timbrikak. 9 Biynimb Gor ñapan nuk mindpay gok, nuk mindrep gip rek mindiy, tap siy tap timey gok asikrep gipay. Nuk mindip rek mindiy, tap siy tap timey gi mindeniŋgiy rek ma ayip. 10 Kun ak Gor ker mindpay akaŋ, Seytan ker mindpay ak niŋrep gipun. Biynimb mindrep ma giy, mam ay gok kuyip wasemb ma aypay gok; Gor ñapan nuk ma mindpay.

Mam Ay Gor Ker Mindpay Gok Kuyip Wasemb Aynimimb

11 Pen nimbip kiñiŋ giy aŋgiy per apun rek: mam ay gok kuyip wasemb aynimimb. 12 Andam ñinuk Keyn gak rek ma ginjun. Nuk Seytan ker mindiy, numam kisen mindrep gak ak nup, miluk niŋiy, pisnep pikayek kumak. 13 Kun ak mam ay yand gok. Biynimb yikop gok nimbip niŋey miluk yowniŋgamb ak, gos kuŋay ma niŋnimimb. Ak yikop kun giniŋgambay.

14 Chin mam ay gok kuyip wasemb aypun rek niŋbun: Gor chinup dek, pisnep kumbay kind ak kirgiy, perper mindeniŋgambay kind ak opun. Biynimb wasemb ma aypay gok, pisnep kumbay kind ak mindnep mindpay. 15 Biynimb mam ay gunap kuyip miluk niŋbay gok, biynimb chip ñapay gok rek ayip. Pen biynimb chip ñapay gok, yergiy perper mindeniŋgambay.

16 Krays chinup simb niŋiy kumak rek, chin mam ay gunap kuyip simb niŋiy, monmon direp ginjun. 17 Biynimb tap kuŋay mindakniŋ, mam ay tap tikdip gok kuyip, simb ma niŋniŋgambay gok, yergiy Bapiy Gor biynimb simb niŋimb rek, gipun aŋgniŋgambay. 18 Kun ak ñapan yand gok. Minim nep ma aŋgjun, mam ay gok kuyip wasemb yimb ayjun.

Biynimb Gor Nup Chiŋgipay Gok Wisimb Yapiy Nep Mindpay

19 Kuyip wasemb yimb ay mey, minim yipul yimb direp gipun ak, niŋrep giniŋgambun. Gor windin yirik ar ak chin nambiŋ ma diy, wisimb yapiy nep mindoniŋgambun. 20 Chin key gos par ayiŋg mindoniŋgambun ak; Gor Biyomb yimb gos timund chinup maŋgiysek niŋrep gip ak niŋek, tep ma yimb giniŋgamb. 21 Kun ak biynimb yand gok niŋim: aŋgip rek giy mey, gos kuŋay ma niŋiy, Gor windin yirik ar ak ñawil ma diniŋgambun. 22 Minim aŋgip rek giyiŋg nup aŋgniŋoniŋgambun, tep gakniŋ, aŋgniŋgambun rek giniŋgamb. 23 Pen chinup aŋgak rek giniŋg, Ñinuk Jiysis Krays nup gosimb niŋiy, mam ay gok kuyip wasemb ayjun. 24 Biynimb aŋgip rek gipay gok, nuk kiy yip mindek; kiy pen nuk yip mindpay. Kawnan nuk yokek ap chin yip mindpun ak, nuk yip jimñiy mindpun ak niŋbun.

4

Gor Kawnan Tep Ak Akaŋ, Tap Key Bap Kuyip Gos Ñimb

1 Buŋgiy tep yand gok. Biynimb Gor minim yesek aŋgrapay gok kuŋay mindpay ak mey, biynimb gunap Gor Kawnan yip mindpun aŋgeniŋgiy niŋrep giy minim kuyip ak dinimimb. Gor Kawnan apay ak pen: Gor Kawnan yipund giy akaŋ, tap gunap key kuyip gos ñek aspay akaŋ aŋgiy niŋnimimb. 2 Pen Gor Kawnan ak yip mindiy aŋgniŋgambay, “Bi Jiysis Krays ak, Gor Ñinuk. Nuk biyimb ay owak aŋgniŋgambay.” 3 Pen Gor Ñinuk biyimb rek ay ma awak aŋgniŋgambay ak; Gor Kawnan ak yip ma mindeniŋgambay. Tap Krays nup miluk niŋimb bap yip mindiy mey, minim kun ak rek aŋgniŋgambay. Biynimb kun ak rek mindeniŋgambay aŋgey niŋbik. Pen miñiy gunap mindpay ak; niŋrep ginimimb.

4 Ñapan yand gok. Nimb Gor biynimb nuk mindpim rek, minim yesek kiyk apay ak, taw achip achip gipim. Kawnan niŋind yimb nimbip gos ñimb ak, kilis timey yimb; kuyip gos ñimb ak, kilis ma mindip. 5 Kiyk biynimb yikop tap lum biy nimb gok gosimb niŋbay ak mey; tap yikop lum ar biy nimb minim ak aŋgey niŋbay. 6 Pen chin Gor Ñapan nuk mindpun rek, biynimb Gor nup dipay gok, minim chinup ak dipay. Biynimb nup ma dipay gok, minim chinup ak ma dipay. Ar kun ak Gor Kawnan yip mindiy apay akaŋ, tap bap key gos ñek apay ak niŋbun.

Gor Chinup Wasemb Yimb Ayip

7 Biynimb tep yand gok. Gor biynimb nuk mindpun ak, penpen wasemb ayjun. Biynimb wasemb aypay gok, Gor nup chiŋgiy, ñapan nuk mindiy mey, wasemb aypay. 8 Pen biynimb wasemb ma aypay gok, Gor bi biynimb wasemb ayip ak nup ma dipay. 9 Chinup wasemb yimb ayip rek niŋyaŋ aŋgiy, Ñinuk nokom yimb ak yokek apiy gek, perper mindonjun rek ayip. 10 Wasemb yimb ayep ar ak, chinup kind ak ma tikjakak; Gor kind nuk ak tikjakak. Chinup wasemb ay Ñinuk nup yokek apiy, tap siy tap timey gipun rek simboŋgak.

11 Buŋgiy tep yand gok. Nuk chinup kun giy wasemb yimb ayip ak; chin ñapan nuk gok, penpen wasemb ayjun. 12 Gor nup miseŋ ma niŋbun ak pen; penpen wasemb aypun ak keynep ma gipun, nuk chin yip mindakniŋ gipun. Nuk chin yip mindip ak mey, nuk biynimb wasemb yimb ayip rek gipun. 13 Chinup Kawnan nuk yokek yip mindiy mey, nuk yip nep mindpun ak niŋrep gipun. 14 Nop Ñinuk bi biynimb di jimñemb ak yokek apek, windin chin key niŋnuk ak mey; biynimb miñmon okok keykey kuyip gos niŋiy yokak ak, niŋrep giy biynimb aŋgñimbun. 15 Biynimb Jiysis Gor Ñinuk yimb aŋgiy miseŋ apay gok, Gor kiy yip mindakniŋ, nup chiŋgiy, kun ak rek niŋiy apay. 16 Chin key Gor wasemb ayip ak niŋrep giy, ar kun ak gon amimb.

Gor bi wasemb ayep. Biynimb wasemb aypay gok, nup chiŋgey kiy yip mindakniŋ, wasemb aypay. 17 Chin Gor nup gosimb niŋbun gok, Krays mindip rek mindiy, biynimb gunap kuyip direp yimb gipun. Kun ak kor yomb giniŋgamb ak niŋon, jel ma gip. 18 Biynimb penpen wasemb yimb aypay gok, penpen niŋey, jel ma giniŋgamb. Kun ak rek, chin biynimb Gor yip penpen wasemb yimb aypun gok, kunep jel gek ma pirikpun. Biynimb pirikpay gok, Gor nup wasemb yimb ma aypay.

19 Gor nuk key chinup wasemb ayek mey, nup pen wasemb aypun. 20 Biynimb Gor nup wasemb aypun aŋgniŋgambay ak pen; mam ay gok kuyip miluk niŋniŋgambay ak, yesek nep aŋgniŋgambay. Biynimb miseŋ niŋbay gok kuyip, miluk niŋniŋgambay ak, yergiy Gor bi miseŋ ma niŋbay ak nup, wasemb ayniŋgambay. 21 Gor aŋgak, “Biynimb yip wasemb ayniŋgiy gok, mam ay gok kuyip kunep wasemb ayniŋgiy aŋgak.”

5

Biynimb Jiysis Nup Dipay Gok

1 Biynimb Jiysis bi Kiyŋ yomb key yimb kond mindyiŋgipun ak nep wip aŋgiy niŋbay gok; Gor ñapan nuk mindiy, nup wasemb ay, Ñinuk nup wasemb ay gipay. 2 Pen biynimb Gor nup wasemb ayniŋgambay gok, aŋgip rek giyiŋg, ñapan nuk gunap kuyip wasemb ayniŋgambay.

3 Gor nup wasemb ay mey, aŋgip rek giniŋgambun. Minim nuk aŋgip kun ak, miker ma gip. 4 Nup gosimb niŋon, chinup dek ñapan nuk mindpun ak, biynimb yikop gok miñ gipay ar ak, gos chinup lipiŋg dand amnimuŋ rek ma ayniŋgamb. Nup gosimb niŋmindon, chinup kond mindek mindrep giniŋgambun. 5 Chin biynimb Jiysis Gor Ñinuk yimb aŋgiy niŋbun gok, miñ giy yiwur dipay kun ak kirginiŋgambun; pen biynimb nup gosimb ma niŋbay gok, kirginiŋgiy rek ma ayniŋgamb.

Jiysis Gor Ñinuk Yimb

6 Jiysis owak ak bi yikop ma owak. Ñiŋg pikñeyak, kisen likañ yapek kumak. Ñiŋg nep pikek, Gor Ñinuk ak aŋgiy ma apun; ñiŋg pikek kisen likañ yapiy kumak ak, Gor Ñinuk mindip ak niŋbun. Gor Kawnan nuk ak kunep chinup gos ñek niŋbun: Jiysis Gor Ñinuk yimb ak mindip. 7 Kun ak minim ar omiŋal nokom mindip:

8 Jiysis nup ñiŋg pikyak ak, likañ nuk yowak ak,

Nop Kawnan ak Ñiyand aŋgiy, chinup gos ñimb ak.

Minim omiŋal nokom kun ak, jimñiy ar nokom aŋgip rek, Jiysis Gor Ñinuk nep mindip ak niŋrep gipun. 9 Biynimb gok aŋgey niŋbun ak, minim nep aŋgey niŋbun; Gor Ñinuk chinup minim aŋgip ak, niŋind yimb aŋgip.

10 Biynimb Jiysis Gor Ñinuk yimb aŋgiy niŋbay gok, Gor yip mindiy, kun giy niŋbay. Pen biynimb Jiysis Gor Ñinuk mer aŋgiy niŋbay gok, Gor bi yesek aŋgip aŋgiy kun giy niŋbay. 11 Nuk Ñiyand ak yoken am gek, perper mindeniŋgiy aŋgak rek, 12 Ñinuk nup dipay biynimb gok, perper mindeniŋgambay; pen nup ma dipay gok, perper mindeniŋgiy rek ma ayip.

Gor Nup Dipim Rek Ñapan Nuk Mindpim

13 Nimb Gor Ñinuk chinup di Nop yip jimñimb aŋgiy, nup gosimb niŋbim gok, perper mindeniŋgambim ak niŋrep ginimimb aŋgiy, minj kun biy tiksipiyn.

14-15 Gor nup tep giniŋgamb ar gok aŋgniŋoniŋgambun, aŋgniŋniŋgambun rek nep giniŋgamb ak, niŋrep gipun.

16 Pen mam ay bap tap siy tap timey gey niŋiy, Gor nup aŋgniŋnimimb. Aŋgniŋem, kuyip tip ak dek, nuk yip jimñiy mindeniŋgambay. Pen tap siy tap timey mon key yinjap amemb rek ak geniŋgiy, Gor nup aŋgniŋnimimb aŋgiy ma asipiyn. 17 Gor tap mer aŋgip gok gipay ak, tap siy tap timey gipay ak pen; tap timey ar gunap gey, Gor niŋiy kirginimuŋ rek ayniŋgamb.

18 Chin niŋbun: biynimb Gor ñapan nuk mindpay gok, tap siy tap timey giyiŋg ma mindpay; Gor Ñinuk kuyip kond mindek, Seytan kuyip dinimuŋ rek ma ayip.

19 Chin niŋbun: biynimb yikop gok maŋgiysek Seytan ker mindpay; chin pen Gor ker mindpun.

20 Gor Ñinuk awak rek, Gor yipund giy ak nup niŋrep gipun. Amemb owep chinup ak, Gor yipund giy ak kond mindip. Gor yipund giy kun ak mey, Jiysis Krays. Nuk gak ak perper mindeniŋgambun.

21 Ñapan yand gok. Gor chin aŋgiy tap yesek aŋgniŋbay gok, asikrep ginimimb.

2 Jon

2 Jon

Jon Minj Namb Ak Tikak

Minim Nind Niŋep

Jon minj namb tikak biy biyn amyoŋgon aŋgak minim ak, biynimb kuŋaynep niŋiy apay, ak biynimb Krays ker mindpay gok sek, bi kuyip kond mindpay gok sek aŋgip aŋgiy niŋbay.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, 1-3.

Biynimb wasemb ayep minim ak mindip, 4-6.

Gor minim aspun aŋgiy minim yesek aŋgniŋgiy gok ma dinimimb aŋgak minim ak mindip, 7-11.

Minim aŋg jiwak minim day won ak mindip, 12-13.

1

1-2 Yand biyomb, biynimb Gor ker mindpay gok kuyip kond mindpiyn. Nimbip amyoŋgon Gor diniŋgayn aŋgiy niŋiy dek, wasemb aypiyn gok minj tiksipiyn. Pen yand nep mer; biynimb minim niŋind niŋbay gok maŋgiysek nimbip wasemb aypay. Yenen: minim niŋind yimb niŋbun kun ak, pernep niŋmindeniŋgambun. 3 Nop Gor yip, Ñinuk yip chinup simb niŋiy kond mindrikniŋ, gosimb niŋind yimb niŋbun kun ak niŋiy, penpen wasemb aymindiy, mindrep giniŋgambun.

Biynimb Wasemb Ayep Miñ Ar Ak Kindik Ginjun

4 Nimb gunap Bapiy Gor aŋgip rek gipim ak niŋen, yip tep yimb gip. 5-6 Pen miñiy penpen wasemb ayiŋg mindonjun aŋgiy, nimbip minj tiksipiyn. Minim kisenimb bap asap aŋgniŋgambim ak pen; minim Gor kiñiŋ giy aŋgak ak nep aspiyn. Penpen wasemb ay mey, Gor aŋgip aŋgip rek giniŋgambim. Minim nuk aŋgip ak mey, penpen wasemb ayiŋg mindenjun.

Biynimb Gunap Minim Yesek Aŋgñimbay

7-8 Biynimb kuŋaynep Jiysis Krays biyimb ay ma awak aŋgiy, biynimb gok kuyip aŋgñimbay. Kiyk Krays nup miluk niŋiy, biynimb gok kuyip minim yesek aŋgñinjun aŋgiy, kun giy apay. Pen nimb minim kuyip ak diy, Krays minim nup ak kirgem, nimbip direp giyn aŋgiy niŋimb rek, ma giniŋgamb.

9 Biynimb Krays minim nup ak kirgiy, minim yesek gunap dipay gok, Gor nup chiŋgiy ma mindpay. Biynimb Krays nup minim niŋyiŋg nep mindpay gok, Gor apiymiŋay yip mindpay. 10 Kun ak biynimb gunap, nimbip Gor minim aŋgñiniŋg apeniŋgiy, niŋrep giy kuyip dinimimb. Minim yipund giy ak kirgiy, minim yesek ak aŋgeniŋgiy, kuyip ma wasiw aŋg dinimimb. 11 Pen biynimb kun gok poŋind korip nimb amem, minim yesek kiyk aŋgniŋgambay kun ak, nimb apim rek ayniŋgamb.

Minim Day Won Gunap

12 Yand nimbip minim kuŋay mindip gok aŋgiy, ñiw kil tiknim ak pen, ak kirgiy; am nimbip niŋiy, miñmiñ giyiŋg minim nen aŋgñiniŋgayn. 13 Biynimb Gor nup chiŋgiy mindpay akniy, “Nimb mindpim?” apay.

3 Jon

3 Jon

Jon Minj Kisen Tikak

Minim Nind Niŋep

Jon minj day kisen tikak biy, bi Gayas, biynimb Jiysis nup gosimb niŋyak gunap kuyip kond mindyiŋgip ak nup tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, 1-4.

Bi Gayas girep gek Jon nup miñmiñ gak minim ak mindip, 5-8.

Bi Diyotreypis timey gak minim ak mindip, 9-10.

Bi Demetriyas mindrep gip rek nup dinimimb aŋgak minim ak mindip, 11-12.

Gayas sek, biynimb nuk gok sek kuyip, “Nimb mindpim” aŋgak minim ak mindip, 13-15.

1

1 Mam Gayas. Nand mindpan? Yand Jon, bi Gor biynimb nuk gok kuyip kond mindpiyn. Nand buŋgiy tep yand ak mey, 2 Gor nup aŋgniŋiy apiyn, “Gayas nup kond mindenimin, tap bap ma ginimuŋ apiyn.” Pen nand Gor nup gosimb niŋiy, mindrep gipan ak niŋbiyn. 3 Mam gunap biy apiy, Gor minim niŋind yimb ak, kisen ginep mindpan ak aŋgñeyak, yip tep gak. 4 Per ñapan yand aŋgen, minim niŋind ak dipay gok, mindrep gipay aŋgey niŋen, yip tep yimb gip.

5 Buŋgiy tep yand. Yand niŋbiyn: mam ay gunap kuyip per direp yimb gipan. Mam ay miñmon paryomb okok nimb, ma niŋban gok, kuyip monmon diy, kond mind tep gipan. 6 Kun gipan ak gunap apiy, biynimb Gor ker mindpay akniy kuyip aŋgyak, “Gayas Gor biynimb nup gok kuyip, wasemb yimb ayip aŋgyak.” 7 Pen kiyk Krays minim ak aŋgñi taŋgyiŋg, biynimb yikop gok kuyip aŋgniŋiy, keñmaŋgiy tap gok ma dipay. Kun ak ap nip niŋiy, kinjeŋ bap amniŋg aŋgey, kuyip tap gunap ñey, dand amniŋgiy. 8 Biynimb tep kun ak rek direp giy mey; kiy yip jimñiy, Gor woŋg ak gon amrep giniŋgamb.

Diyotreypis Timey Gak

9 Yand Gor biynimb mindpay gok kuyip, minj tiknik ak pen, bi Diyotreypis, biyomb kiyk minden aŋgiy, minim yand apiyn gunap ma nep niŋimb. 10 Kun ak yand mindpim ak amiy, nuk chinup aŋgjiwiy, yerer gip minim ak, aŋgniŋgambun. Nuk mam ay Gor minim aŋgñi tapay gok kuyip, ma nep diy, biynimb gunap kuyip diniŋg gey, nuk mer aŋgiy, lotiw biy kisen ma winimimb aŋgip.

Demetriyas Girep Gak

11 Pen mam tep yand. Biynimb gunap miñ timey ar ak gey, nand yip ma ginimin. Biynimb tap siy tap timey giyiŋg mindpay gok Gor ker ma mindpay. Mindrep giyiŋg mindpay gok, Gor ker mindpay.

12 Nand niŋban: yand minim yesek ma apiyn. Mam Demetriyas minim niŋind yimb chin aŋgñimbun ar ak niŋiy, yipund gip ar ak nep aŋgñimb. Biynimb maŋgiysek nup niŋiy bi, tep apay. Kun ak nup dinimin.

Minim Day Won Gunap

13 Yand nip minim kuŋaynep aŋgiy, ñiw kil tiknim ak pen, 14 maŋ mindip, nip jomluk niŋiy minim nen aŋgniŋgayn.

Namam akniy mindpay gok, “Nip mindpan?” aspay. Biynimb Gor ker nand yip mindpim gok kuyip Jon, “Nimbip mindpim?” aŋgip aŋgnimin. Gor nimbip kond mindeŋ.

Jut

JUT

Jut Minj Tikak

Minim Nind Niŋep

Minj “Jut” apun biy, Jiysis yip, Jemis yip numam kisen kiyk Jut tikak aŋgiy niŋbay. Nuk biynimb Gor nup gosimb niŋiy, minim niŋind yimb ak diyak gok kuyip tikak. Biynimb Gor minim aspun aŋgiy yesek apay gok, minim kuyip ak ma diy; minim niŋind ar niŋbim ak nep chichiy dinimimb aŋgiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, 1-2.

Bi Gor minim yesek aŋgñimbay gok miñ kiyk gipay ar ak sek; minim yesek apay ar ak sek; yiwur yomb diniŋgambay minim ak mindip, 3-16.

Gor nup gosimb niŋiy, minim nup direp giyak minim ak mindip, 17-23.

Gor nup aŋgniŋyiŋg, yimb nup dand aranak minim ak mindip, 24-25.

1

1 Yand Jut, Jemis numam nuk ak; Jiysis Krays nup woŋg giñimbiyn. Minj tiksipiyn kun biy, nimbip biynimb Gor nuk key diniŋgayn aŋgiy diy, wasemb ayakniŋ, Ñinuk Jiysis Krays nimbip kond mindrep gip gok, minj tiksipiyn.

2 Gor nimbip simb niŋiy, wasemb ay mindakniŋ, kapkap mindrep ginimimb.

Bi Gor Minim Yesek Aŋgep Gok

3 Buŋgiy tep yand gok. Nimbip minj tikniŋg, Jiysis chinup di Nop yip jimñiy ayip minim ak, aŋgnim apiyn ak pen; miñiy niŋbiyn, minim nimbip aŋgep bap key mindip. Gor biynimb nuk mindpun gok, chinup minim tep nuk ak pisnep aŋgñimb ak pen, biynimb gunap minim kun ak di tuŋgandikiy, minim ar gunap key aŋgeniŋgiy, kuyip tapin niŋchikiy aŋgjun. 4 Gor wosrey, biynimb kun rek giniŋgambay gok, yiwur yomb yimb diniŋgambay aŋgak. Biynimb Gor nup kun giy timey gipay gok, gunap ap kapkap nimb yip yiŋgoŋg giy mindpim. Tap siy tap timey giy yip aŋgniŋeniŋgambay, niŋiy kirginiŋgayn aŋgak ak pen; kiyk minim kun ak tuŋgandikiy apay, “Tap siy tap timey gok monmon gon, Gor chinup pen tap bap ma giniŋgamb apay.” Gipay kun ak, monmon gun aŋgiy, Biyomb chin nokom yimb Jiysis Krays nup kirgiy, timey yimb gipay. 5 Wosrey gak ak niŋbim ak pen, tip aŋgniŋg gispiyn. Gor biynimb nuk Yisrel kay, Yijip mindeyak ñin ak, tuŋgasik dand awak ak pen, kisen nup gosimb ma niŋyak gok kuyip, pikayek kumyak.

6 Enjol gok minim nup niŋiy, mindrep giyak ak kirgiy, tip kiyk mindep ak kirgiy, mindrep ma giyak gok; kuyip kalambis ay, dam kisyim wip miŋgan ak yokek, ñin yomb kor gep ak kond mindpay.

7 Pen Sodom Gomora sek, miñmon yep maŋ kun okok maŋgiysek, kuyip gak ak sakiy ma ginimimb. Kiyk biyn siy bi siy gi dand amiy, timey yimb geyak; Gor biynimb okok maŋgiysek, mon perper yiniŋgamb ak yoken amey, yiwur giniŋgamb rek, niŋniŋgiy aŋgiy, kuyip ar kun ak gak.

8 Gor kun gak ak pen, bi day niŋiy minim yesek aŋgñimbay gok, mumbwak kiyk ak key timey gun aŋgiy, Gor minim ma niŋiy, enjol gok kuyip sek aŋgjiwpay. 9 Pen Mosis kumek; Seytan yip, enjol yomb yimb Maykol yip Mosis mumbwak band ak diniŋg penpen aŋgrik ak, Maykol Seytan nup ma aŋgjiwak; pen Gor key nip gos ñinimuŋ aŋgak. 10 Maykol niŋrep giy kun aŋgak ak pen, bi aspun gok, tap yerip ma niŋbay gok, monmon aŋgjiwpay. Pen kiyk biyn, bi, yakir, kanj, kayn tap gok maŋgiysek, key niŋiy gipay ar ak kirgiy, timey yimb ar ak gispay ak mey, yiwur yomb yimb diniŋgambay.

11 Bi kun gok kuyip simb niŋbiyn. Andam ñinuk Keyn timey gak rek gipay. Pen kambem, maniy tap gok nep gos niŋbay ak, bi Balam wosrey gak rek gipay. Kun ak kiyk bi Kora Gor minim timbrikiy, kumak rek kumniŋg gispay.

12-13 Pen nimb Gor nup wasemb ayiŋg, tap jimñiy ñiŋniŋg ap nan-gipim ñin ak; kiyk Gor nup gosimb ma niŋiy, yikop apiy monmon gipay. Kun ak kiyk ñiŋg solwara paŋg apiy, gach gach nep gek apyowip rek gipay. Pen mon ñiŋemb maŋgiy ma piyp rek akaŋ, semb yikop ap yiwgek amimb rek ak mindpay. Gor gek, kiyk gap puŋgjiwiy kisyimnamb okok amiy, tip ma andkind wip rek ak amniŋgambay.

14 Andam kiñiŋ nuk tikak ak, tik dand amey, Yinok nup mey kaŋgol ak tikyak. Nuk Gor minim nup ak aŋgyiŋg, biynimb nimbip minim yesek aŋgñimbay gok kuyip sek aŋgiy aŋgak, “Niŋim! Gor enjol nuk ñin jiwiy kuŋay yimb nep dand apiy, 15 biynimb maŋgiysek kor niŋniŋgamb. Nup gosimb ma niŋiy, tap siy tap timey ar keykey giy, nup minim yiñ timey ar keykey aŋgiy gipay rek, kuyip yiwur yomb yimb ak, ñiniŋgamb aŋgak.” 16 Bi aspun gok, per pemiy aŋgyiŋg, minim diyiŋg gipay. Kuyip key tep gip ar ak gun aŋgiy, monmon yimb gey amek, yimb kiyk key dand aranimbay. Pen biynimb gunap chinup tep ginimuŋ ar ak giyaŋ aŋgiy, kuyip yesek nep aŋgyiŋg gey amimb.

17 Pen buŋgiy tep yand gok. Bi Jiysis minim dand amemb gok nind aŋgyak minim ak gos niŋyiŋg mindenimimb. 18 Nimbip aŋgyak, “Ñin kisen ak wakniŋ, biynimb Gor nup gosimb ma niŋbay gok gos kiyk key niŋbay rek giyiŋg nimbip aŋgsikoy giniŋgambay aŋgyak.” 19 Bi aspun gok Gor Kawnan ak yip ma mindiy, gos key wip rek niŋiy gipay ak mey, biynimb tuŋgasik keykey aypay.

20 Pen buŋgiy tep yand gok. Jiysis Krays bi suŋ-tep yimb ak nup gosimb niŋbim rek, nup chiŋgrep giy mindonjun aŋgiy, gem amnimuŋ. Gor Kawnan ak nimbip gos ñakniŋ, nup aŋgniŋyiŋg mindenimimb. 21 Nimbip simb niŋimb rek, gek nuk yip perper mindeniŋgambim. Pen am nuk yip perper mindenjun aŋgiy, kond mindpim ñin biy, monmon ma giy, Gor niŋimb ar ak nep gi mindem, nimbip wasemb ayiŋg nep mindonimuŋ.

22 Biynimb gos omiŋal niŋbay gok, 23 mon maŋlaŋ ar ak amniŋgiy rek ayip aŋgiy, kuyip simb niŋiy tuŋgasikem, kim amniŋgiy. Gunap simb niŋiy dinimimb ak pen, mindmaŋgiy key lim gip rek gipay ak, kunep ginjun rek ayip aŋgiy, niŋrep giy mindenimimb. Tap siy tap timey kiyk gipay gok pirikiy, asikrep ginimimb.

24 Miñiy nimbip Gor ñin ar ak aysipiyn. Nimbip kond mindakniŋ, ma apyap pikniŋgambim; tep gakniŋ nup ker amniŋgambim. 25 Gor chin kuŋay ma mindip; nokom bap mindiy, Ñinuk Jiysis Krays nup yokek apiy, chinup aŋgiy kumak rek, yimb nup ak pernep dand aranjun. Nuk wosrey tikiy, Biyomb yimb mindiy, mind dand apiy, miñiy ar kun ak nep mindip. Kun ak, nuk Biyomb mindiy, biynimb tap okok maŋgiysek kond mindonimuŋ. Tep.

Repelesin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

REPELESIN

Jon Day Niŋiy Tikak

Minim Nind Niŋep

Jon nuk bi Jiysis minim dand amemb bap. Baybol buk day kisen tikyak ak, Jon minj keykey onep mamind ak tikak. Minj tikak kun gok mey, Jiysis minim tep Jon ak tikiy; minj 1 Jon, 2 Jon, 3 Jon tikiy; minj Repelesin apun biy tikiy gak. Pen minj Repelesin tikak kun biy, nuk Gor minim aŋgñi dand amek, nup kalambis ay dam miñmon Patmos ñiŋg timb kus gak ak ayey mindakniŋ, Gor tap kisen giniŋgamb gok biynimb mankumb biy niŋyaŋ aŋgiy, day yomek niŋiy tikak.

Minim Ar Keykey Mindip Rek:

Minim nind aŋgak ak mindip, chapta 1:1-8.

Krays Jon nup day yomek niŋak rek, biynimb Gor ker mindyiŋgipay miñmon onep ar ak minj keykey tikak minim ak mindip, chapta 1:9–3:22.

Minj day day komiy miñ onep ar ak tiwniŋgrimbikyak minim ak mindip, chapta 4:1–8:1.

Biykul onep ar ak keykey puŋgey, tap gak gok minim ak mindip, chapta 8:2–11:19.

Ñom nim ak sek, tap ayndik omiŋal ak sek minim ak mindip, chapta 12:1–13:18.

Day niŋak minim gunap tikak ak mindip, chapta 14:1–15:8.

Gor miluk niŋiy miker onep ar ak yokniŋgamb minim ak mindip, chapta 16:1-21.

Gor Babiylon kuyip timey giy; Seytan, tap ayndik, bi Gor minim yesek aŋgep gok sek, Gor yip penpen giy, kuyip taw achip achip giniŋgamb minim ak mindip, chapta 17:1–20:10.

Gor kor yomb kisen niŋniŋgamb minim ak mindip, chapta 20:11-15.

Semb biyoŋ sek, mankumb biy sek key kisenimb ay, Jerusalem kisenimb ak semb biyoŋ nimb mankumb biy apek day niŋak minim ak mindip, chapta 21:1–22:5.

Minim aŋg jiwniŋg minim aŋgak ak mindip, chapta 22:6-21.

1

1 Minim tiksipiyn kun biy, nind miseŋ ma niŋyak. Yand Gor nup woŋg giñimbiyn rek, biynimb nup direp gipay gok, ñin maŋ mindip giniŋgamb rek niŋyaŋ aŋgiy, Ñinuk Jiysis Krays nup gos ñek, enjol nuk ak yokek apiy gek, day niŋnik. 2 Day niŋnik kun ak, Gor minim gunap, Jiysis Krays kisen giniŋgamb rek, minim junj gunap niŋiy mey, nimbip aspiyn. 3 Maŋ mindip: day niŋnik rek, kiñiŋ giy gi dand amniŋgamb ak mey, biynimb minim tiksipiyn kun biy riyt giniŋgambay gok sek, biynimb riyt gey niŋiy diniŋgambay gok sek Gor gek, miñmiñ giniŋgambay.

Jon Biynimb Miñmon Onep Ar Ak Kuyip Minim Yokak

4 Yand Jon. Nimbip biynimb Gor ker Esiya propens, miñmon sikoy keykey onep ar ak mindpim gok, minj tiksipiyn. Yip tep giniŋgamb ak, Gor bi nind mindek, miñiy mindip, kisen winiŋgamb ak; nimbip simb niŋiy, direp yimb ginimuŋ. Kawnan nuk tam pikiy onep ar ayip ak, siya kiyŋ kiñiŋ siŋak mindip ak kunep, nimbip simb niŋiy, direp yimb ginimuŋ. 5 Pen Jiysis Krays minim tep ak dand apiy, kiñiŋ gi kumiy tikjakiy, kisen biynimb maŋgiysek kond mindeniŋgamb ak; nuk kunep nimbip simb niŋiy, direp ginimuŋ.

Nuk chinup simb niŋiy kumak rek, kim amemb rek ayip. 6 Nuk kiyŋ yomb chin ak mindakniŋ, chin biynimb Gor nup simboŋgep gok mindiy, nup direp giyiŋg mindpun. Kun ak Jiysis Krays nup yimb ak, perper nep dand aranemb! Tep.

7 Pen niŋim! Nuk semb sek wakniŋ, biynimb nup ñaŋgyak gok sek, biynimb miñmon okok maŋgiysek nup miseŋ niŋniŋgambay. Nup niŋiy, yenen kun gipun aŋgiy, simb gek siy yomb yimb aŋgniŋgambay. Niŋind kun giniŋgamb! Tep.

8 Gor Biyomb tap okok maŋgiysek ginimuŋ rek nep mindip ak aŋgip, “Tap okok maŋgiysek junj ak mey, yand mindpiyn aŋgip.” Bi aŋgip kun ak, nind mindek, miñiy mindip, pen kisen winiŋgamb.

Jon Kalambis Mindiy Jiysis Nup Niŋak

9 Yand namam nimbik Jon. Chin mey, biynimb Gor diy kond mindeniŋgamb gok mindpun. Pen biynimb yikop gok, chinup timey gey niŋiy, nup ma kirgiy, kilis yimb giy gon amjap. Yand Gor minim ak aŋgñiyiŋg, Jiysis nup gosimb niŋbiyn aŋgenik, yip kalambis ay, dam ñiŋg solwara timb kus gak, miñmon Patmos ayak.

10 Kun okok minden, Biyomb chin ñin yomb nuk bap apek, Gor Kawnan ak yip bak ayakniŋ; kund yand okok ken minim yomb bap, biykul rek aŋgiy aŋgak, 11 “Tap yerip gen niŋnimin gok, minj tikiy, biynimb Gor ker mindpay miñmon keykey onep ar ak kuyip, yokey amnimuŋ. Miñmon Yipiyses bap, Simena bap, Pegamam bap, Tayatayra bap, Sadiys bap, Piladelpiya bap, Leyodiysiya bap aŋgak.”

12 Kun aŋgakniŋ, yand bi minim asap kun ak niŋiyn aŋgiy, andikiy niŋnik: lam gol diy giyak onep ar ak mindek. 13 Pen lam namb kun ak, Bi bap Ñinuk rek ak niŋnik. Nuk chech paryomb yimb bap yimiy, gol diy giyak ler pis yomb ak, kond namb siŋak pimbrikak. 14 Jun kas nuk ak, tund yimb giy, kanj siypsiyp kas tund rek akaŋ, semb tund rek ak ayak. Windin nuk ak, mon maŋlaŋ rek mindek. 15 Tomb kind ak, tap kopa kilis ‘bras’ apay ak daŋgiyey, yiniy kilind dip rek ak gak. Pen minim nuk ak, ñiŋg sinj yomb piŋiy, giw aŋgip rek ak aŋgak. 16 Ñin yipund kind nuk ak, gap onep ar ak di mindek. Pen ñayip baynat kind pis pis gak ak, meŋg miŋgan biyoŋ arachakak. Jomluk nuk ak, pumbnamb yoŋ apiy, melik kind yimb aŋgiy gip rek ak gak.

17 Yand nup niŋen nambiŋ gek, tomb aŋgin nup siŋak apyap memben yimiy, biynimb pisnep kumbay par rek ak mindenik. Kun genik, ñin yipund kind nuk ak yip diniŋyiŋg aŋgak, “Ma piriknimin! Yand bi nind yimb mindiy, mind dand amiy, kisen mindnep mindeniŋgayn. 18 Yand mey bi permindep. Nind kumnik ak pen; niŋan! Miñiy kim mindiy, perper nep mindeniŋgayn. Biynimb kumiy kinjeŋ tep ambay ak sek, kinjeŋ timey ambay ak sek kiywur ak, yand kond mindpiyn.

19 “Kun ak miñiy gisap rek niŋiy, kisen giniŋgamb rek niŋiy, maŋgiysek buk biyaŋ tiknimin. 20 Pen tap niŋsipan gok, minim kiñiŋ nuk ak kun giy mindip: lam gol diy gayak onep ar niŋsipan gok, biynimb Gor ker mindpay miñmon keykey onep ar ak. Pen gap onep ar ak, ñin yipund kind yand ar ak niŋsipan gok, bi kuyip minim aŋgñemb gok niŋsipan aŋgak.”

2

Yipiyses Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

1 “Pen bi Yipiyses biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: Biyomb gap onep ar ak, ñin yipund kind nuk ar ak di mindyiŋg, lam gol diy giyak namb okok taŋgip ak, minim aŋgip gok tiksipiyn. 2 Nuk aŋgip: nimb mindrep giy, woŋg kilis giy gi dand amiy kosyam mindiy, pen yiruk ma niŋbim ak, niŋbiyn. Biynimb timey gipay gok kuyip niŋem, nimbip tep ma gip. Bi Jiysis minim dand amemb mindpun aŋgiy, yesek apay gok kuyip niŋrep giy, asikrep gipim. 3 Yip chiŋgem nimbip miker ñey, yiruk ma niŋiy chiŋgiy nep mindpim ak, yip tep gip. 4 Pen minim bap mindip. Yip nind chiŋgiy wasemb yimb ayiŋgipim miñ ar ak, dam yokpim akay? 5 Yip Biyomb chin aŋgiy wasemb ayiŋgipim miñ tep kun ak, yenen kirpun aŋgiy tip ak diy, mindrep giyiŋgipim rek mindenimimb. Mer ak, yand ap lam nimbip ak piliŋg diniŋgayn.

6 “Pen ar bap girep gipim ak, yip tep gip. Biynimb Niykolas nup minim ak diy, miñ timey ar ak gey yip tep ma gip rek, nimbip kunep gip.

7 “Nimb biynimb gos sek mindenimimb gok, Gor Kawnan ak biynimb nup ker mindpay miñmon keykey okok kuyip, minim aŋgip ak niŋnimimb. Biynimb miker apek, gos kuŋay ma niŋiy, yip chiŋgiy nep mindey, ñin kisen winiŋgamb ak kuyip aŋgen, mon maŋgiy bind permindep Gor woŋgday nuk biyoŋ jakip ak diy, ñiŋniŋgambay aŋgak.’ ”

Simena Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

8 “Pen bi Simena biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: Bi siŋok kumiy tikjakiy kim mindip ak; nind mindiy, mind dand apiy, mindnep mindeniŋgamb ak; minim aŋgip gok tiksipiyn. 9 Nuk aŋgip: Yand niŋbiyn: Jiwda gunap, chin Jiwda yipund giy mindpun apay ak pen; Seytan biynimb nuk mindiy, nimbip minim diyiŋg mindpay. Miker nimbip yerip yerip mindip gok, yand kunep niŋbiyn. Nimb biynimb simbgeprek mindpim ak pen; yand niŋen biynimb gin yimb mindpim.

10 “Nimbip miker giniŋg gisap ak, gos yomb ma niŋnimimb. Niŋim! Maŋ mindip; Gor nup chiŋgrep gipay akaŋ, apyap pikniŋgambay aŋgiy, Seytan gek; nimbip gunap di kalambis ayniŋgambay. Pen yip ker mindpim ak niŋiy, nimbip ñin onep wanjrem ak rek, gi timey giyiŋg mindeniŋgambay. Pen nimbip yerip giniŋg gey akaŋ, pisnep pikayniŋg gey, gos yomb kun ak ma niŋnimimb. Yip chiŋgiy nep mindem pikayniŋgambay ak, nimbip ar band tep wiyn giy diy, per mindeniŋgambay ak, tomb ñiniŋgayn.

11 “Nimb biynimb timund sek gok; Gor Kawnan biynimb nup ker mindpay okok kuyip, minim aŋgip gok niŋrep ginimimb.

“Seytan nimbip nembnemb giniŋgamb ak pen; biynimb yip chiŋgiy nep mindeniŋgambay gok, tip ak kumiy yiwur yomb dipay ak, ma diniŋgambay.”

Pegamam Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

12 “Pen bi Pegamam biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: bi ñayip baynat nuk gol pis pis kind mindip ak, minim aŋgip ak tiksipiyn.

13 “Nuk aŋgip: Yand niŋbiyn: nimb kosyam yimb mindpim. Biynimb miñmon nimb mindpim namb ak, Seytan kond mindip. Pen nimb yip chiŋgrep giy; minim yip ak direp yimb gipim. Miñmon Seytan kond mindip kun ak, namam Antiypas minj woŋg yip giñek, nup ñaŋgyak ak pen, yip ma kirpik. 14 Pen minim gunap mindip. Biynimb nimb gunap, Balam minim aŋgñiyiŋgip rek aŋgñimbay. Bi Balam kun ak, Balak nup timund winjikek mey, am aŋgek, Yisrel biynimb gok yip kirgiy, tap ñiŋemb tap yikop simboŋgiyak gok ñimbyiŋg, biyn siy bi siy giyiŋg, giyak.

15 “Pen nimb gunap bi Niykolas minim ak diy, miñ timey ar nup ak kisen giy, gem amimb. 16 Kun ak, chin yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, yip chiŋgrep ginimimb. Pen kun ma giniŋgambim ak yand apiy, ñayip baynat meŋg miŋgan yand biyaŋ nimb arachakip ak diy, biynimb kun gipay gok yip penpen giniŋgayn.

17 “Nimb biynimb gos sek mindenimimb gok; Gor Kawnan biynimb nup ker mindpay miñmon keykey okok kuyip, minim aŋgip ak niŋnimimb. Biynimb yip chiŋgiy nep mindiy, mind dand amey, ñin kisen winiŋgamb gok; tap ñiŋemb semb biyoŋ nimb, biynimb yikop gok ma niŋbay ak, ñen ñiŋniŋgambay. Pen kuyip kamb tund gunap keykey ñiniŋgayn. Kamb ñiniŋgayn ar kun gok, yimb kisenimb ak keykey tik ñeniŋgayn, biynimb diniŋgambay gok nep niŋniŋgambay.”

Tayatayra Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

18 “Pen bi Tayatayra biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: minim biy Gor Ñinuk, bi siŋok windin mon maŋlaŋ rek gakniŋ, tomb kind nuk ak, kopa ‘bras’ apay ak daŋgiyey yin kilind dip rek, gakniŋ niŋbiyn ak; minim aŋgip ak tiksipiyn. 19 Nuk aŋgip: nimb gipim miñ ar ak, yand niŋbiyn. Yip chiŋgiy wasemb yimb ay, woŋg giñiyiŋg nep mindpim. Gipim kun ak, nind siskoy giyiŋgipim ak pen, miñiy tapin gipim. 20 Pen minim bap mindip. Biyn Jesebel minim yesek aŋgep ak, yand biyn Gor minim aŋgep aŋgek, nimb nup yenen kirgem, biynimb yip gok kuyip, minim yesek aŋgñakniŋ, tap keñmaŋgiy dam tap yikop simboŋg ñimbay gok ñimbyiŋg, biyn siy bi siy giyiŋg gipay. 21 Nuk gip miñ timey ar kun ak kirgiy, mindrep ginimuŋ akaŋ aŋgiy, niŋmind mer niŋiy kirpiyn. 22 Kun gip rek pen gen, miñak yomb giniŋgamb. Biynimb nup kindik gipay kun gok, yenen kun gipun aŋgiy ma kirgey, kuyip kunep gen miñak yomb giniŋgamb. 23 Biynimb nup pisnep kisen gipay gok kuyip pikayeniŋgayn mey, biynimb yand miñmon keykey mindpay rek, yip niŋrep giy aŋgniŋgambay, ‘Nuk gos timund namb kuyip biyaŋ niŋrep yimb giy nep, biynimb gok bilokip aŋgniŋgambay.’ Kun gipiyn rek, nimbip nokom nokom maŋgiysek gipim rek niŋiy, pen kun ak rek ñiniŋgayn.

24 “Pen nimb Tayatayra biynimb gunap, biynimb aŋgambiyn gok, Seytan nup kilrimey simboŋginjun aŋgiy niŋbay rek niŋiy ma gipim ak mey; minim miker nimbip gunap ma mindip. 25 Pen yip chiŋgipim miñ ak chichiy di mindem mindem, kisen yand ninim! 26 Biynimb yip chiŋgiy nep mindiy, miker yomb apek ma kirginiŋgambay gok kuyip aŋgen, yand yip biynimb miñmon keykey okok kuyip kond mindeniŋgambun. 27 Yenen, Bapiy minim bap yip aŋgiy aŋgak:

‘Yand aŋgen, ayen kur bap diy, siŋgey tiyn gok pikjispuk giy, biynimb miñmon keykey gok kuyip kond mindeniŋgamb aŋgak.’

28 “Pen biynimb mindrep giniŋgambay kun gok kuyip, gap poŋglin tep miñmon tirgum tikakniŋ, niŋbay rek ak ñiniŋgayn. 29 Nimb biynimb gos sek mindenimimb gok, Gor Kawnan biynimb nup ker mindpay miñmon keykey okok kuyip, minim aŋgip kun gok niŋnimimb.”

3

Sadiys Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

1 “Pen bi Sadiys biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: minim biy bi siŋok, Gor Kawnan tam pik onep ar ay, gap onep ar ak sek di mindip ak, aŋgip rek tiksipiyn. Miñ nimb yerer gipim ak niŋbiyn. Biynimb gok niŋey, yip ker mindpim rek ayip ak pen; yip ker ma mindpim rek ayip. Pisnep kumbim rek ayip ak pen, ñekñek band nimbik ak mindip rek, 2 wisin kil kinjipim ak kirgiy, tikjakiy Gor aŋgip miñ ar ak ginimimb. Miñ nimb gipim ar ak Gor niŋek tep ma gip. 3 Kun ak minim tep aŋgñeyak niŋiy dipik ak, yenen kirpun aŋgiy, tip ak diy, mindrep ginimimb. Biyomb ak kasek ma winiŋgamb aŋgiy, wisin kil kin mindeniŋgambim ak; yand bi tap siy dep gok niŋmindey ma opay rek ak apen, niŋiy jiwdiniŋgambim.

4 “Pen nimb Sadiys biynimb gunap niŋrep gipim. Chech nimb gok gem gach ma gip. Nimb biynimb yand yimb gok mey, chech tund ay, yand yip taŋgoniŋgambun. 5 Biynimb yip ker mindiy, miker diyiŋg, yip chiŋgiy nep gey amniŋgamb gok, chech tund tep kun ak rek ayñiniŋgayn. Pen yimb kuyip permindep buk biyaŋ tikayen mindip ak, ma wiykyokniŋgayn; Bapiy sek, enjol nuk gok sek yip niŋmindyakniŋ, yip ker mindpay aŋgiy, miseŋ aŋgñiniŋgayn.

6 “Nimb biynimb gos sek mindenimimb gok, Gor Kawnan biynimb nup ker mindpay miñmon keykey okok kuyip, minim aŋgip kun ak niŋnimimb.”

Piladelpiya Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

7 “Pen bi Piladelpiya biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: minim biy bi suŋrep; minim niŋind yimb aŋgiy, kiyŋ Depiyt kiywur di mindyiŋgip ak, di mindip anep aŋgek tiksipiyn.

Nuk aŋgip: yand kinjeŋ yiken, biynimb gunap giñiniŋgiy rek ma ayip; pen giñen, yikniŋgiy rek ma ayip. 8 Nimb gipim rek niŋiy, nimbip kinjeŋ yikpiyn ak mey, biynimb gunap giñiniŋgiy rek ma ayip. Nimb biynimb kuŋay ma mindpim ak pen; minim yip ak ma kirgiy, yip chiŋgiy nep mindpim. 9 Pen niŋim: biynimb chin Jiwda yipund giy mindpun aŋgiy yesek apay gok, Seytan ker mindpay ak mey, kuyip aŋgen, tomb aŋgin nimbip siŋak koŋgim yimiy, jiy kuyaŋgiy aŋgniŋgambay, ‘Nimbip nep mey, Kiyŋ yomb key yimb ak biynimb yand aŋgiy, wasemb ayip gok mindpim aŋgniŋgambay.’ 10 Nimbip timey gey, apiyn rek yip chiŋgiy nep mindpim ak, biynimb mankumb biy kuyip maŋgiysek, miker ñiniŋgayn ñin ak, nimbip sek ma ñiniŋgayn.

11 “Maŋ mindip niniŋgayn. Yip chiŋgiy mindpim rek, chiŋgiy nep mindem mey, biynimb gunap gey ma apyap pikniŋgambim; pisnep mindrep giniŋgambim. 12 Biynimb an yip ker mindey kuyip timey gey, gos kun ak ma niŋiy, yip chiŋgiy nep mindeniŋgambay gok; kuyip gen, Gor aŋgniŋep korip sap yomb gok rek mindiy mey, yikop okok ma giraŋgeniŋgambay. Wak ar kuyip ak Bapiy nup yimb ak tikiy, dawin yomb nuk Jerusalem kisenimb ak tikiy; yimb yand kisenimb ak tikiy giniŋgayn.

13 “Nimb biynimb gos sek mindenimimb gok, Gor Kawnan biynimb nup ker mindpay miñmon keykey okok kuyip, minim aŋgip kun gok niŋnimimb.”

Leyodiysiya Biynimb Kuyip Minim Aŋgak

14 “Pen bi Leyodiysiya biynimb Gor ker mindpay gok kuyip minim aŋgñemb ak nup, minim tikiy aŋgnimin: Minim biy, Biyomb tap okok maŋgiysek gay, Nop aŋgip rek giy, minim niŋind yimb nep aŋgip ak, aŋgek tiksipiyn.

15 “Nuk aŋgip: miñ nimb gipim ak yand niŋbiyn. Yip pisnep ma chiŋgipim: pisnep ma kirgipim. Yip gosimb ar ar nep niŋiy, mindrep gispun aŋgiy niŋbim ak, nimbip yepiynim rek ayip. 16 Yip pisnep ma chiŋgipim; pisnep ma kirpim rek niŋiy, nimbip wokyokniŋg gispiyn. 17 Nimb apim, “Chin mindrep gipun. Tap chin kuŋay mindip; tap bap ma tikdip apim ak pen;” minim ma niŋbim ak: nimb biynimb windin koy giy, daynep mindiy, simbgeprek mindpim. 18 Kun ak mey, niŋrep ma gipim rek, minim yand apiyn ar ak diy, windin malasin yip ak tawiy aynimimb. Nambiŋ gakniŋ mindpim rek, chech tund tep yip ak tawiy aynimimb. Pen gol daŋgiyen yiniy, day day sek ma mindip ak tawiy mey, mindrep giniŋgambim. 19 Biynimb wasemb aypiyn gok timey gey, kuyip ma kirpiyn; mindrep giyaŋ aŋgiy, miker ñiyiŋg timund winjikpiyn. Kun ak yenen kun gipun aŋgiy kirgiy, mindrep ginimimb. 20 Niŋim! Yand ap mis akyaŋ mindyiŋg, yip an rek aŋgdinimuŋ aŋgiy, kinjeŋ pikgiygiw giyiŋg kond mindpiyn. Biynimb minim yip ak niŋiy, aŋgey korip miŋgan amniŋgayn gok: yand kiy yip tap ñimbiy; kiy pen yand yip tap ñimbiy, jimñiy mindoniŋgambun.

21 “Seytan yip miker yomb ñak ñin ak, Bapiy nup minim ak ma kirginik; aŋgak rek nep gi dand amen mey, Bapiy yip aŋg dam siya kiyŋ nuk mindip ar ak ayak. Kun ak rek, biynimb Seytan kuyip miker ñek, yip chiŋgiy nep mindeniŋgambay gok, kuyip aŋg dam siya kiyŋ yand ar ak ayniŋgayn.

22 “Nimb biynimb an gos sek mindenimimb gok; Gor Kawnan biynimb nup ker mindpay miñmon keykey okok kuyip, minim aŋgip kun ak niŋnimimb aŋgak.”

4

1 Pen minim tikpiyn kun ak day niŋdiy, tip ak niŋnik: Gor miñmon biyoŋ kinjeŋ yikiy mindek. Nind biykul rek aŋgek niŋnik ak, tip ak aŋgiy yip aŋgak, “Ar biy apey, tap kisen giniŋgamb gok nip yomiyn aŋgak.” 2 Kun aŋgakniŋ, Gor Kawnan ak ap yip bak ayakniŋ niŋnik: semb biyoŋ Biyomb bap siya ar siŋak bisiŋg mindek. 3 Mumbwak jomluk nuk ak mokyaŋ ñiluk yimb ak giy, kum gondmay bi rek ak mindakniŋ, tiybeñ ak nup gaw giy, guŋgiñ paŋgiñ giy, yirik yapyiŋg mindek. 4 Siya nuk ak namb biyaŋ mindakniŋ, biyomb bisiŋgipay siya onep ñin jiwiy andikiy nokom bap ay kus giyak. Biyomb minim tuŋgasikep gok chech tund yimiy, gol diy giyak ar band gok keykey ay, bisiŋg mindeyak. 5 Biyomb yimb ak bisgak siŋak, añiñak diyiŋg, timuk yomb aŋgnep mindakniŋ, giw aŋgek parsek amnak. Kiñiŋ kun siŋak sup melik onep ar ak melik gi mindek. Sup melik kun gok mey, Gor Kawnan nuk ak rek. 6 Biyomb kiyŋ siya nuk mindek kiñiŋ siŋak, kamb kilmenjik ak galas rek, kind yimb aŋgiy mindek. Siya bak nuk ak, bi kiyŋ man ar biy nimb kamb tap yikop gok diy, kayn ayndik tap gok gayey mindip rek ma mindek; tap kim mindep omiŋal omiŋal jak mind kus giyak. Tap kun gok windin kund okok mindiy, wiŋ okok mindiy gak. 7 Tap kim mindep kun gok, bap kaw ñiluk rek ayak, bap layon rek ayak, bap biynimb jomluk rek ayak, bap yakir duk pil parsek aytapay rek ayak. 8 Pen tap kun gok maŋgiysek pilkind onep kaŋgol ak ayak. Windin kuŋaynep: ar okok diy, wiŋ okok diy maŋgiysek yiwgak. Pen pumbnamb kisyimken, kamep aŋgnep mindyiŋg apay:

“Nuk bi suŋ-tep!

Nuk bi suŋ-tep!

Nuk bi suŋ-tep!

Gor Biyomb yimb!

Tap magep bap ma mindip; yerip yerip giniŋg giniŋgamb!

Nind yimb yimb mindiy, mind dand apiy, miñiy mind nep mindip!

Kisen tip ak winiŋgamb apay.” 9 Pen tap kim mindep keykey omiŋal omiŋal kun gok, Biyomb ak nup tep aŋgyiŋg yimb dand aranyakniŋ, 10 biyomb minim tuŋgasikep ñin jiwiy andikiy nokom bap aŋgambiyn gok; ar band kiyk gok tuŋgjiw nuk mindip siŋak yokiy, koŋgim yimiy, Biyomb yimb ak perper mindeniŋgamb aŋgyiŋg, yimb dand aranyiŋg apay:

11 “Gor Bapiy yomb chin!

Nand tap okok maŋgiysek gaynak.

Nand Biyomb, tap ma ginimin rek bap ma mindip.

Yimb nip dand aranemb.

Nand mindey mey; biynimb mindiy, tap yerip yerip okok mindiy gip apay.”

5

Jon Buk Miñ Komyak Bap Niŋak

1 Pen niŋnik: Biyomb kiyŋ ak buk minj paryomb day day komyak bap, ñin yipund kind ak di mindek. Buk minj komyak kun ak, yimb gok mis ar okok ken tikiy, miŋgan akyaŋ ken tikiy giyak. Pen day day komiy, miñ keykey onep ar ak tiwniŋgrep yimb giyak. 2 Giyak kun ak niŋnikniŋ: Gor enjol nuk yomb yimb bap aŋgek apiy, suk yomb aŋgiy aŋgak, “Biynimb an rek miñ ayak biy wisikiy, buk kun biy mikal giniŋgamb?” 3 Kun aŋgak ak pen, biynimb semb biyoŋ akaŋ, mankumb biy akaŋ, molik nukyaŋ gunap akaŋ, buk minj kun ak mikal giniŋniŋgiy rek bap ma mindeyak. 4 Kun gek niŋen, simb gek siy aŋgnik. 5 Pen bi minim tuŋgasikep mindeyak gok bap yip aŋgak, “Siy ma aŋgnimin. Bi kayn Layon kilis rek bap mindip. Nuk Jiwda nimb: kiyŋ Depiyt tikek tik dand amiy, nup tikyak. Nuk Biyomb mindip rek, buk kun ak miñ wisikiy, mikal giniŋgamb aŋgak.”

Jon Siypsiyp Ñiluk Ak Nup Niŋak

6 Kun aŋgakniŋ niŋnik: Siypsiyp Ñiluk ñaŋgayey kumiy tikjakak rek bap, mindek siya kiyŋ namb siŋak. Siypsiyp Ñiluk kun ak kom onep ar ak, windin onep ar ak ayak. Windin onep ar ayak minim junj ak, Gor Kawnan nuk yokek, miñmon okok maŋgiysek kind kind amimb. 7 Pen Siypsiyp Ñiluk ak Bi kiyŋ yomb bisgak kiñiŋ siŋak amiy, buk minj komiy ñin yipund kind okok ken di mindek ak dak. 8 Dakniŋ, tap pilkind onep kaŋgol ayak gok sek, biyomb minim tuŋgasikep gok sek ap, mindek siŋak koŋgim yimyak. Biyomb minim tuŋgasikep kun gok kiyk, tap giyta rek gok keykey diy, diys gol diy giyak gok keykey di mindeyak. Diys di mindeyak miŋgan kun gok, tap daŋgiyey yin sikum giy kuyrep wip ak, arachakiy mindek. Tap Gor nup daŋgiyey yin kuyrep wip kun ak; biynimb gok Gor nup aŋgniŋey, nup tep gip rek ak. 9 Pen kiyk kamep kisenimb bap aŋgiy aŋgyak, “Nand kumiy tikjakiy, biynimb miñmon keykey mindpay rek, kiñiŋ keykey mindpay rek, minim yimb keykey apay rek, wak keykey ayak rek gunap Gor ker dinak ak mey, nak nep buk komiy tiwniŋgrep gak kun ak, wisikiy mikal giy niŋnimin rek mindip. 10 Pen kuyip direp gipan kun ak, kiyk Gor chin ak nup woŋg giñi mindiy, kisen nand yip, biynimb mankumb biy kuyip maŋgiysek, kond mindeniŋgambim aŋgyak.”

Siypsiyp Ñiluk Ak Nup Yimb Dand Aranyak

11 Pen tip ak niŋiy niŋnik: enjol ñin jiwiy ñin jiwiy, tawsin miyliyon kuŋay yimb nep, ap Gor siya kiyŋ nup ak sek, tap kim mindep pilkind onep kaŋgol ayak gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek kuyip piŋiy kus giy, 12 meŋg miŋgan dand araniy kamep aŋgyiŋg aŋgyak:

“Siypsiyp Ñiluk Gor nup simboŋgniŋg kumak ak, nuk bi tep yimb.

Nuk mey; biyomb yimb,

mindrep yimb gip,

gos tipaŋgiy niŋimb,

yerer giniŋg giniŋgamb.

Nup bi yimb sek aŋgiy,

yimb dand araniy,

bi tep yimb aŋgniŋgiy aŋgyak.”

13 Pen niŋnik: tap Gor gayak, semb biyoŋ, man biy, lum namb nukyaŋ, ñiŋg solwara namb okok maŋgiysek kamep aŋgiy aŋgyak, “Biyomb siya kiyŋ bisgip ak sek, Siypsiyp Ñiluk ak sek gos tipaŋgiy niŋbiyr rek, yimb kuyip apiymiŋay ak perper dand aranemb aŋgyak.”

14 Kun aŋgeyak, tap pilkind onep kaŋgol ayak gok aŋgyak, “Niŋind apay!” Kun aŋgeyak, bi minim tuŋgasikep gok koŋgim yimiy, kuyip apiymiŋay yimb dand araniyak.

6

Siypsiyp Ñiluk Ak Miñ Onep Ar Ak Wisikak

1 Pen niŋmindnikniŋ, Siypsiyp Ñiluk ak, Nop buk komiy miñ tiwniŋg wosgek di mindek ak, miñ day biy ak wisikakniŋ, tap pilkind onep kaŋgol ayak gok, bap minim yomb timuk aŋgip rek aŋgiy aŋgak, “Owan!” 2 Aŋgek niŋnik: kanj hos tund bap arachakak. Bi hos ar kun ak bisiŋg mindek ak, Gor gek wiyn ginimuŋ rek nep ayek mey, nup arband wiyn giy dipay ak ayñek, chim ak dand miñmon okok amiy, biynimb gok yip penpen giy, ñaŋgjiw yokniŋg amnak.

3 Pen Siypsiyp Ñiluk ak, miñ namb ak wisikakniŋ, tap pilkind onep kaŋgol ayak bap pen aŋgak, “Owan!” 4 Aŋgek niŋnik: kanj hos likañ bap arachakak. Gor bi hos ar biyoŋ bisiŋg mindek ak nup baynat yomb bap ñek, nuk am gek, biynimb miñmon okok maŋgiysek kapkap mindeyak ak kirgiy, penpen ñaŋgyiŋg gey amnak.

5 Pen Siypsiyp Ñiluk ak, miñ namb kaneŋ ak wisikakniŋ, tap pilkind onep kaŋgol ayak bap pen aŋgak, “Owan!” Aŋgek niŋnik: hos mosimb bap arachakak. Bi kanj hos ar kun ak bisiŋg mindek ak, tap keñmaŋgiy sikel aypay bap di mindek. 6 Minim bap, tap pilkind onep kaŋgol ayak gok mindeyak namb siŋak nimb aŋgiy aŋgak, “Yiwan yomb winiŋgamb rek, maniy kind nokom dand amiy, tap kuŋay tawyiŋgipay rek ma tawniŋgambay. Wiyt maŋgiy tawniŋg, kaw nokom bap nep tawniŋgiy; pen baliy maŋgiy tawniŋg, kunep kaw omiŋal nokom nep tawniŋgiy. Pen oliyp wel ak sek, ñiŋg wayn ak sek per tawpay rek, tawniŋgiy aŋgak.”

7 Pen Siypsiyp Ñiluk ak, miñ tiŋgawip ak wisikakniŋ, tap pilkind onep kaŋgol ayak kisen ak aŋgak, “Owan!” 8 Aŋgek niŋnik: kanj hos pik bap arachakak. Bi hos ar kun ak bisiŋg mindek ak, yimb nuk “Kumemb”; pen binuk yip apek ak, yimb nuk “Chip-kawnan-korip.” Gor gek mey, bi omiŋal kun ak ar keykey ger, biynimb miñmon okok kuŋaynep kumniŋgiy rek ayak. Gunap penpen ñaŋgiy kumniŋgambay, gunap yiwan yomb apek kumniŋgambay, gunap miñak tap okok gek kumniŋgambay, gunap kayn ayndik tap sakiy okok siw ayey kumniŋgambay. Kun giy kum dand apiy mey, biynimb mankumb biy mindpay kuŋaynep rek kumniŋgambay, pen kuŋaynep yimb mindeniŋgambay.

9 Siypsiyp Ñiluk ak, miñ mamind ak wisikakniŋ niŋnik: Gor nup simboŋgep bind beŋ ak, biynimb Gor minim tep nup niŋiy deyak, kuyip ñaŋgayak kawnan gok mindeyak. 10 Kiyk suk yomb aŋgiy aŋgyak, “Gor. Nand Biyomb kilis yimb. Bi suŋ-tep, niŋind yimb ar ak nep gipan! Pen ñin yerip yerip mindiy, biynimb lum ar biyaŋ, chinup ñaŋgayak gok kuyip, kor giy, yiwur ñiniŋgamban?” 11 Kun aŋgyakniŋ, enjol gok kuyip chech tund par keykey ñiyiŋg aŋgyak, “Maŋ mindip; kond mindenimimb. Namam nanay Gor nup direp gipim rek gipay gok, gunap sek pikayey mey, Gor ñin paŋgayak namba ak amek, aspim rek giniŋgamb aŋgyak.”

12 Pen Siypsiyp Ñiluk ak, miñ kaŋgol ak wisikakniŋ niŋnik: monmon yomb sikerek ak dakniŋ, pumb ak, wand anjil mon yiniy gach gip rek ak gek, takin ak pisnep likañ yimb gak. 13 Gap gok, pinim kilis ak diy, kiyaw maŋgiy pik ma gip gok, pirmar giyowip rek ak yowyak. 14 Pen semb biyoŋ mat ak paŋg aypay rek ak gak. Miñmon yirik gok sek, miñmon ñiŋg timb kus gak gok sek mindyiŋgipay tip ak kirgiy; liŋg keykey amniyak. 15 Kun gakniŋ, kiyŋ miñmon keykey gok, biyomb yikop gok, amiy bi kond mindeyak gok, biynimb gin yimb gok, biynimb yimb ma mindek gok, kalambis mindeyak gok, biynimb kalambis ma mindeyak gok maŋgiysek, pirik am kamb miŋgan man miŋgan okok weygiyak. 16-17 Weygiy aŋgyak, “Biyomb siya ar bisiŋg mindip ak sek, Siypsiyp Ñiluk ak sek chinup yiwur yomb ñiniŋgayr ñin kisen per apun ak wip ak mey, mindenjun rek ma ayip. Kamb puŋgjiwiy akaŋ, miñmon yirik yomb guniy paŋg apiy, chinup pisnep yiwginimuŋ ak, tep yimb aŋgyak.”

7

Yisrel Biynimb Kuŋaynep Gor Kil Nup Ak Diyak

1 Pen tip ak niŋnik: enjol onep tiŋgawip ak; pinim diy, mankumb, ñiŋg solwara, mon, tap okok timey ma ginimuŋ aŋgiy; day keykey tim giyak. 2-3 Enjol bap pen pumb lim gip okok nimb, Gor tap kil tikayep nuk ak dand apiy, biynimb nuk gok kuyip kil tikayniŋg, enjol pinim gey winiŋg gek gok kuyip aŋgak, “Aland gim! Biynimb Gor nup direp gipay gok maŋgiysek, kil nup ak awinbeŋ kuyip biyoŋ tikayonjun; kisen pinim ak yepyem, ap ñiŋg solwara, mankumb, mon tap gok gi timey ginimuŋ aŋgak.”

4 Pen minim bap aŋgyak: biynimb Gor kil nuk awinbeŋ biyoŋ tikayniŋgambay kun gok, Yisrel biynimb kiñiŋ keykey gok jimñiy, wan handret powtiy pow tawsin rek.

5 Biynimb kun gok, Jiwda kiñiŋ ak nimb 12,000;

Riwbiyn kiñiŋ ak nimb 12,000;

Gat kiñiŋ ak nimb 12,000;

6 Esa kiñiŋ ak nimb 12,000;

Naptalay kiñiŋ ak nimb 12,000;

Manase kiñiŋ ak nimb 12,000;

7 Simiyon kiñiŋ ak nimb 12,000;

Liypay kiñiŋ ak nimb 12,000;

Ayseka kiñiŋ ak nimb 12,000;

8 Sebyiwlan kiñiŋ ak nimb 12,000;

Josep kiñiŋ ak nimb 12,000;

Benjamen kiñiŋ ak nimb 12,000 ak mey, jimñiy wan handret powtiy pow tawsin rek.

9 Pen tip ak niŋiy niŋnik: Biyomb siya kiyŋ yomb bisgak ak sek, Siypsiyp Ñiluk ak sek mindrikniŋ, biynimb kuŋaynep ap windin yirik ar kuyip siŋak mindeyak. Biynimb kun gok, miñmon keykey ayak rek, kiñiŋ keykey ayak rek, wak keykey ayak rek, minim yimb keykey apay rek, okok nimb okok nimb apiy mindeyak. Biynimb ñin paŋgep rek ma mindek kun gok, maŋgiysek chech tund nep ay, alband kas di mindyiŋg, 10 Gor nup yimb ak dand aranyiŋg, suk yomb aŋgiy aŋgyak, “Biyomb siya kiyŋ bisgip ak sek, Siypsiyp Ñiluk ak sek chinup tawasikrik rek mey, kim amniŋgambun aŋgyak.”

11 Enjol gok maŋgiysek ap, bi siya kiyŋ yomb bisiŋg mindek ak sek, bi minim tuŋgasikep gok sek, tap kim mindep onep tiŋgawip gok sek kuyip piŋiy kus kus giy, apyap koŋgim yimiy, jiy kuyaŋgiy, Gor nup yimb ak dand aranyiŋg, 12 aŋgyak:

“Niŋind yimb aspun!

Gor Biyomb chin ak, yimb nup ak perper nep dand aranjun.

Nuk Biyomb yimb;

Bi gos tipaŋgiy niŋimb.

Nup tep aŋgiy,

yimb dand aranyiŋg,

chinup kond mindonimuŋ aŋgey mey,

biynimb gok kuyip perper nep kond mindonimuŋ.

Nimbip niŋind yimb aspun aŋgyak.”

Tip Ak Yiwur Ma Diniŋgambay

13 Pen biyomb kun gok bap, yip aŋgniŋiy aŋgak, “Biynimb chech tund teprep aypay kun gok nand niŋban? Pen kiyk akay nimb opay?”

14 Aŋgek aŋgnik, “Biyomb. Yand ma niŋbiyn; yip aŋgñan aŋgrik.” Kun aŋgen, yip aŋgak, “Biynimb guniy kuyip miker ñey, kosyam yimb mindiy opay. Pen kiyk Siypsiyp Ñiluk likañ ak diy, chech kiyk gok wasyim gey, tund gip. 15 Kun ak mey, kiyk Gor siya kiyŋ kiñiŋ namb siŋak mindyiŋg, pumbnamb kisyimken korip nup aŋgniŋep miŋgan ak woŋg giñiyiŋg, yimb nup dand aranyiŋg gipay. Bi siya kiyŋ bisgip kun ak, kuyip kond mind tep yimb giniŋgamb. 16 Kuyip yiwan ma giniŋgamb, ñiŋg nen ma giniŋgamb, pumb sinjrimey niŋiy yiwur ma giniŋgamb. 17 Yenen: Siypsiyp Ñiluk siya kiyŋ kiñiŋ yimb siŋak mindip ak, kuyip kond mindrep giniŋgamb. Kuyip poŋind ñiŋg kilam jiwniŋgamb okok amek, ñiŋg permindep ak ñiŋniŋgambay. Pen Gor siy ñiŋg kuyip ak maŋgiysek, wiykyokniŋgamb aŋgak.”

8

Siypsiyp Ñiluk Ak Miñ Ar Ak Wisikak

1 Pen Siypsiyp Ñiluk ak, miñ nokom mindek ak wisikakniŋ, semb biyoŋ kilpul ma giy, yep won bap yikop mindek. 2 Pen niŋnik: enjol onep ar ak, Gor windin yirik ar siŋak jak mindeyak. Enjol kun gok kuyip biykul keykey ñek, di mindeyak.

3-4 Enjol bap pen tiyn tep gol diy giyak won bap diy, Gor nup tap pik simboŋgipay bind ar gol siŋak jakiy mindek. Nup tap daŋgiyey yin kuyrep wip ak kuŋaynep ñeyak, di Gor bind nup gol diy giyak ar ak daŋgiyek, sikum ak yin aranyiŋg, Gor biynimb nup aŋgniŋyak minim ak sek yiŋgoŋg giy, aran amnak. 5 Pen gol diy giyak tiyn won kun ak diy, mon binj Gor nup simboŋgep bind ar biyoŋ yinek gok, di tiyn miŋgan biyaŋ ayek arachakek, di mankumb ar biyaŋ yokek; monmon apiy, añiñak diyiŋg, timuk aŋgyiŋg, aŋgek parsek amnak.

Biykul Gok Puŋgniŋg Geyak

6 Won kun ak, enjol onep ar biykul di mindeyak gok, dand araniy puŋgniŋg geyak.

7 Enjol nind ak, biykul nuk ak puŋgek, mon maŋlaŋ ak sek, dikiy niŋgomb maŋgiy ak sek likañ kom kom giy, man ar biy soŋgyowak. Pen soŋgak kun ak; mankumb biy day omiŋal nokom rek aŋgiy, day omiŋal rek mindek, day nokom bap, mon, tap kas kim kim jak mindek gok, maŋgiysek yin simbok amnak.

8-9 Pen enjol namb ak, biykul nuk ak puŋgek; miñmon yirik yomb sikerek mon rek yinek bap, ñiŋg solwara namb siŋak diyokey, siyip kun okok mindeyak gok pikpaŋg pikek amek, ñiŋg solwara ak likañ tawek amek, piys tap mindeyak gok maŋgiysek kumyak.

10 Pen enjol namb kaneŋ ak, biykul nuk ak puŋgek, gap poŋglin yomb mon yinimb rek yinek bap, semb biyoŋ nimb puŋgjiw ñiŋg yomb apyowip gok sek, ñiŋg kilam jiwip gok sek kuŋaynep gi timey gak. 11 Gap kun ak yimb nuk, “Malasin silik” aŋgyak. Biynimb kuŋay yimb nep, ñiŋg gi timey gak kun gok ñimbiy kumyak.

12 Pen enjol tiŋgawip ak, biykul nuk ak puŋgek, pumb, takin, gap gok sikum rek pikyiwgiy, melik tep per gip rek ma gak. Pumb ak timey giy, takin gap gok timey giy, melik giyiŋgip rek ma gak.

13 Pen yand kun giy niŋmindyiŋg niŋnik: yakir duk ak semb namb siŋbiyoŋ wiŋind taŋgyiŋg, minim yomb rek aŋgiy aŋgak, “Ak-ey! Ak-ey! Timey yimb giniŋg gisap. Enjol omiŋal nokom, biykul kiyk puŋgniŋg gispay ak puŋgyakniŋ, biynimb mankumb ar biy mindpay gok kuyip, timey yimb giniŋgamb aŋgak.”

9

Enjol Mamind Ak Biykul Nuk Puŋgak

1 Enjol mamind ak, biykul nuk ak puŋgakniŋ, gap semb biyoŋ nimb puŋgjiw mankumb biy owak bap nup niŋnik. Pen nup kiy kaw miŋgan kiruŋ ma tikak ak ñeyak, 2 kawrumb kinjeŋ ak yikek, sikum yomb sikerek ak araniy, pumb ak sek, takin ak sek gek yiw giy, kisyim owak. 3 Kun gek, joŋ golbind gok, sikum namb kun okok nimb gi dam man ar biyaŋ ay, tap kanj meŋg yomb gok gipay rek giniŋg geyak. 4 Gor golbind kun gok kuyip aŋgak, “Minj kas mon kas tap yerip yerip man ar biyaŋ jaknimuŋ gok, gi timey ma ginimimb; biynimb kil yand ak awinbeŋ kuyip biyoŋ ma mindip gok nep, gi timey ginimimb aŋgak.” 5 Aŋgak kun ak, pisnep pikayem kumniŋgiy aŋgiy ma aŋgak, yikop takin onep mamind ak yiwur ñinimimb aŋgiy aŋgak. Kuyip yiwur ñiniŋgambay kun ak, tap kanj meŋg yomb gok siwey yiwur gip rek giniŋgamb. 6 Ñin namb kun ak, biynimb kun gok kumbinup aŋgiy niŋniŋgambay ak pen; kumemb kinjeŋram bap ma mindeniŋgamb.

7 Joŋ golbind kun gok, biynimb kanj hos dand penpen ñaŋgniŋg, tap kilis aypay rek gok, ay mindeyak. Jun kiyk biyoŋ ar band gol diy giyak gok ayak. Jomluk kiyk gok, biynimb rek ayak. 8 Jun kas kiyk gok, biyn jun kas rek ayak. Pen meŋg kiyk gok, kayn ayndik layon apay ak meŋg rek ayak. 9 Pambil okok, ayen siyor rek ak ayak. Pen kuŋaynep pil pikeyak, kanj hos gok, korip gumiy sek gok kuŋaynep lipiŋg dand penpen ñaŋgniŋg amey, giygiw aŋgip rek gok aŋgak. 10 Sumb day biym, maploŋgim biynimb siwamb yiwur gip rek ak gak. Gor kuyip aŋgek, takin onep mamind ak, biynimb gok kuyip yiwur ñiyiŋg mindeniŋgambay. 11 Tap kun gok kiyŋ kiyk mey, enjol siŋok kaw miŋgan kiruŋ ma tikak ak nimb; Hiybriw minim aŋgiy, yimb nuk Abadon apay; pen Griyk minim aŋgiy, Apoliyon apay. Minim junj kun ak mey, “Biynimb gi timey yimb gip.”

12 Kun ak miker yomb nind ak wip; pen omiŋal mindip.

Enjol Kaŋgol Ak Biykul Nuk Puŋgak

13 Pen enjol kaŋgol ak, biykul nuk puŋgakniŋ niŋnik: minim bap bind ar gol diy giyak bak siŋak nimb, 14 enjol biykul di mindek ak nup aŋgak, “Enjol timey omiŋal omiŋal tiwniŋg ayey, ñiŋg yomb Yiwpreytiys gol siŋak mindpay gok, wisik yoknimin aŋgak.” 15 Yenen: Gor enjol kun gok kuyip nind aŋgayek, simiy kun ak nep, ñin kun ak nep, won kun ak nep kond mindyiŋgipay ak mey, ñin kun ak apek, biynimb mankumb biy kuŋaynep ñaŋgniŋgiy aŋgiy, wisik yokak. 16 Pen yip aŋgyak, “Amiybi kuŋay yimb nep, tiw handret miyliyon rek tikjakiy, penpen ñaŋgniŋg gispay aŋgyak.”

17-18 Pen niŋnik: kanj hos kiyk gok sek, bi hos ar bisgiyak gok sek ayin tiŋgliys ayak gok, gunap mon maŋlaŋ likañ rek gak, gunap miymor muk rek gak, gunap kamb walin “salpa” apay ak rek gak. Kanj hos jun gok, kayn layon jun rek ayak. Meŋg miŋgan kiyk biyoŋ sikum sek, mon maŋlaŋ sek, tap salpa yuk timey ak sek apiy gek, biynimb kuŋaynep kumyak. 19 Kanj hos kun gok kilis kiyk ak mindek, jun day bineŋ sek, yiniŋg day biym sek. Yiniŋg kiyk gok, siyŋ jun rek ayak ak mey, biynimb gok kuyip gi timey giyak. 20 Pen biynimb kuŋaynep yimb kumey, biynimb mindeyak gok gak kun ak niŋiy; yenen tap siy tap timey gipun aŋgiy niŋiy ma kirgiyak. Pen tap yikop minim ma aŋgiy, gos ak niŋiy, kinjeŋ ma taŋgiy; kamb, mon, gol, siylpa, biras diy gayak gok aŋgniŋsipun aŋgiy; kichekiy tap gok kuyip nep aŋgniŋmindeyak. 21 Pen chip ñaŋgiy, koyimb pikiy, kunj giy, tap siy diy, biyn siy bi siy gey amnakniŋ; yenen kun gipun aŋgiy ma kirgiyak.

10

Enjol Ak Jon Nup Buk Ñek Ñiŋak

1 Pen tip ak niŋnik; enjol kalrimey yimb bap semb biyoŋ nimb mis apek. Enjol kun ak nup, semb kom kom gakniŋ, tiybeñ ak jun nup ak paŋg gaw giy, jomluk nuk ak, pumb rek yiniy, tomb kind nuk ak, mon yiniy maŋlaŋ gip rek ak gak. Nuk semb biyoŋ nimb apiy, 2 tomb yipund kind ak ñiŋg solwara ar ak tawiy, aŋind kind ak lum ar ak tawiy, buk sikoy band bap mikal giy dimdiyiŋg, 3 kayn layon minim rek ak aŋgek, timuk onep ar ak minim gunap pen aŋgyak. 4 Minim aŋgyak kun ak tikayin aŋgen, minim bap semb biyoŋ nimb aŋgak, “Minim kun ak sek ma tiknimin aŋgak.”

5 Pen enjol tomb piskind ak ñiŋg solwara ar taw mindek, piskind ak lum ar taw mindek niŋnik ak, ñin yipund kind ak dand araniy Gor miñmon biyoŋ yomiy aŋgak, 6 “Yesek ma apiyn. Biyomb perper mindeniŋgamb ak; mankumb, solwara, semb biyoŋ maŋgiysek gayak rek, yimb nup diy niŋind yimb aspiyn. Miñiy tapin mindiy mer; 7 won biy nep enjol ar ak, biykul nuk puŋgakniŋ, Gor giniŋgayn aŋgak rek giniŋgamb. Biynimb gok minim kun ak ma niŋyiŋgipay ak pen; nuk bi minim nup aŋgep gok kuyip gos ñek, aŋgeyak niŋnuk rek, miñiy maŋ asaw: pisnep miseŋ giniŋgamb aŋgak.”

8 Pen minim bap semb biyoŋ nimb yip tip ak aŋgiy aŋgak, “Enjol tomb piskind ak solwara ar taw mindip, piskind ak man ar taw mindip anup am aŋgey, buk sikoy mikal giy di mindip ak, nip ñinimuŋ aŋgak.”

9 Kun aŋgek, enjol mindek ak amiy, yip buk sikoy kayaŋ ak ñan aŋgen, yip ñiyiŋg aŋgak, “Diy ñiŋan. Ñimbey, meŋg miŋgan nip ak bum ñiŋg yindik gip rek giniŋgamb ak pen, koŋgiy namb biyaŋ amiy, timey giniŋgamb aŋgak.” 10 Aŋgek, buk minim kun ak diy ñimben, bum ñiŋg yindik rek gak ak pen; ñimb namb biyaŋ ayen, timey gak.

11 Pen yip aŋgyak, “Biynimb miñmon keykey, wak keykey, minim yimb keykey kiyŋ kiyk gok sek, kisen kuyip yerer giniŋgamb ak, minim gunap sek aŋgniŋgamban aŋgyak.”

11

Bi Gor Minim Aŋgñemb Omiŋal Ak

1 Pen yip kur par tap ayniŋbay bap ñiyiŋg aŋgyak, “Am Gor aŋgniŋep korip ak ayniŋiy, Gor nup tap simboŋgipay bind ar ak ayniŋiy ginimin. Biynimb Gor aŋgniŋep korip miŋgan apiy nup aŋgniŋsipay gok kunep, ñin paŋg niŋnimin. 2 Pen biynimb Jiwda mer gok, per ap wariy mis akyaŋ mindpay rek, tip kun ak sek ma ayniŋnimin. Yenen: kiyk nep dawin yomb suŋ-tep Jerusalem timey giyiŋg mindey mindey, ñin wan tawsin tiw handret sikistiy amniŋgamb. 3 Yand pen, bi minim yip aŋgñemb omiŋal aŋgyoken, yikop bek band rek gok yimyiŋg, minim yip aŋgñi taŋger, ñin wan tawsin tiw handret sikistiy kun ak amniŋgamb aŋgak.”

4 Bi minim nup aŋgñemb omiŋal kun ak, mon oliyp bind omiŋal rek ak pen, lam omiŋal rek. Kiymiŋay Biyomb mankumb biy kond mindip ak nup woŋg giñiniŋgambiyr. 5 Pen biynimb gunap kuyipmiŋay timey giniŋg gey, mon maŋlaŋ meŋg miŋgan kiyk ak nimb apiy, kuyip yinek kumniŋgambay. Kuyipmiŋay nembnemb geniŋgambay, kun ak rek nep giniŋgamb. 6 Gor kuyipmiŋay aŋgayek woŋg nup gi dand amyiŋg, miñmon ma pikaŋ aŋger, ma pikniŋgamb; ñiŋg gok likañ tikaŋ aŋger, likañ tikniŋgamb; biynimb gok kuyip miker yerip yerip gok gaŋ aŋger, giniŋgamb. 7 Pen Gor minim ak aŋgñi dand amiy, day jiwrikniŋ, tap ayndik kaw kiruŋ ma tikak biyaŋ nimb winiŋgamb ak, kiymiŋay yip penpen gi dand amiy, pisnep ñaŋgayek kumniŋgayr.

8 Chip par omiŋal kun ak mindeniŋgayr miñmon dawin yomb lor namb siŋak. Dawin kun ak mey, Biyomb ak nup mon kiros bak biyoŋ ñaŋgbirikayak. Biynimb miñmon kun ak, Sodom yip, Yijip yip mindrep ma giyiŋgipay rek ak mindpay.

9 Pen biynimb miñmon okok keykey mindpay rek, minim keykey apay rek, wak keykey ayak rek, kuyipmiŋay yiruk niŋniŋgambay rek, chip omiŋal kun ak ma dam komnimimb aŋgey; kumniŋgayr ñin day ak tikiy, ñin omiŋal nokom sek ñaŋgayniŋgambay tip siŋak nep mindeniŋgayr.

10 Bi Gor minim aŋgñemb omiŋal kun ak, biynimb man ar biy ker gok kuyip, miker yomb ñiyiŋgpiyr rek, pen panj aŋgiy, tap yomb ñimbyiŋg, kamep aŋgyiŋg, tap pen ñek pen ñek gi mindeniŋgambay.

11 Pen ñin day ak sek, ñin omiŋal nokom sek mindiy, Gor añiŋ band ak yokek namb kuyip biyaŋ amek tikjakrik. Kun gek niŋiy, biynimb gok kuyip jel gak. 12 Pen minim bap, semb biyoŋ nimb kuyipmiŋay wiyr aŋgiy, suk aŋgek mey, biynimb ñaŋgep kiykmiŋay gok niŋmindyakniŋ, Gor miñmon biyoŋ amer, semb ak kuyip yiwgak.

13 Pen won kun siŋak nep monmon yomb sikerek ak diy, dawin yomb ak day onep anjip ak mindakniŋ, day onep wanjrem ak pikjispuk giy, biynimb sepen tawsin pikayak. Pen biynimb mindeyak gok, tap gak kun ak niŋiy pirikiy, Gor Biyomb semb biyoŋ ak nup yimb dand aranyak.

14 Pen niŋim! Miker yomb nind ak gak, namb ak gip, miñiy kisen ak giniŋg gisap.

Enjol Ar Ak Biykul Nuk Puŋgak

15 Won kun siŋak nep enjol ar ak, biykul nuk ak puŋgakniŋ, minim bap semb biyoŋ nimb aŋgiy aŋgak, “Miñiy tikiy biyomb gunap key mer: Biyomb chin ak sek, Kiyŋ yomb key yimb nuk ak sek kiyŋ mindiy, miñmon okok maŋgiysek perper kond mindeniŋgayr aŋgak.” 16 Pen biyomb ñin jiwiy andikiy nokom siya kiyŋ ar kiyk ak bisiŋg mindeyak gok, koŋgim yimiy jiy kuyaŋgiy, Gor nup aŋgniŋyiŋg aŋgyak:

17 “Gor. Nand Biyomb key yimb!

Nind mindyiŋgipan, miñiy mindnep mindpan!

Biyomb yimb per mindpan rek, miñiy tikiy biynimb miñmon okok

maŋgiysek kond mindpan ak mey, nip tep yimb aspun!

18 Biynimb miñmon okok nimb nip niŋiy kaljiw mindyiŋgipay.

Pen miñiy kuyip yiwur ñiniŋgamban ñin ak wip.

Biynimb kumyak gok kuyip, kor gep ñin ak wip ak mey; kuyip kor

giy, biynimb nip direp gipay gok, minim nip aŋgep gok, suŋ-tep

mindpay gok, nip niŋiy ñawil dipay gok, yimb sek mindpay akaŋ,

tam okok mindpay gok maŋgiysek direp giniŋgamban.

Pen biynimb monmon giy, biynimb gunap kuyip ñaŋg pikaypay gok kuyip, pen kunep timey giniŋgamban aŋgyak.”

19 Kun aŋgyakniŋ, Gor aŋgniŋep korip semb biyoŋ ak miŋgan yikiy, Gor minim mindek kes won ak miseŋ gek niŋnik. Won kun ak nep timuk añiñak diy, giw yomb sikerek ak aŋgiy, miñmon niŋgomb maŋgiy gok pikiy, monmon apiy gak.

12

Biyn Ak Sek Ñom Nim Ak Sek

1 Tap key kindiknimb yomb bap, semb namb siŋbiyoŋ gek niŋnik. Biyn bap pumb melik rek giy, takin ak tawbirikiy, gap onep wimiŋgan ak, kiwiyn aypay ar band nuk ar biyoŋ ayek mindek. 2 Pen nuk ñapan tikniŋg, ñapan ñiŋakniŋ wuŋg pikak.

3 Tap key kindiknimb bap sek, semb namb siŋbiyoŋ miseŋ gek niŋnik. Ñom nim likañ sek, yomb sikerek ak mindek. Jun nuk onep ar ak ay, kom nuk onep wanjrem ak ay, kiyŋ aypay ar band gok, jun ar keykey ay mindek. 4 Ñom nim kun ak, yiniŋg nuk ak gap semb biyoŋ gok pikek, kuŋaynep puŋgjiw lum biy yowyak. Kun ak gap maŋgiysek ñin paŋg ay, day omiŋal mindakniŋ, day bap rek puŋgjiw yowak. Pen nuk biyn ñapan tikniŋg gek ak, tikek ñiŋiyn aŋgiy, ap kond nep mindek. 5 Pen biyn kun ak Ñinuk ayin kur par ak diy, biynimb miñmon okok maŋgiysek kond mindeniŋgamb ak nup tikayek, Gor Ñinuk kun ak piliŋg diy, dand siya kiyŋ nuk mindip ar biyoŋ amnak. 6 Gor biyn kun anup tip bap gayek, pirik kun okok amiy, kun okok nep mindakniŋ, Gor nup tap keñmaŋgiy ñiyiŋg kond mindeniŋgamb, ñin wan tawsin tiw handret sikistiy amniŋgamb.

7 Pen enjol yomb Maykol enjol nuk gok diy, ñom nim ak kichekiy malñiluk nuk gok diy penpen gi dand amiy mey, 8-9 ñom nim ak kichekiy malñiluk nuk gok sek, semb biyoŋ nimb ñaŋgjiw yokey pisnep lum biy wiyak. Ñom nim kun ak mey, Seytan nep. Nuk nep biynimb miñmon okok kuyip tom gek, minim nup ak niŋyak.

10 Pen minim yomb bap, semb biyoŋ nimb aŋgiy aŋgak:

“Kiyŋ yomb key yimb Gor chinup yokip anep, biynimb gok kuyip kim dip. Nuk nep Kiyŋ yomb mindip ak mey, mam ay chinup gok kuyip pumbnamb kisyimken aŋgjiw mindyiŋgip anup, mankumb biyaŋ diyokak.

11 Pen biynimb Kiyŋ yomb key yimb anup chiŋgyak gok, Siypsiyp Ñiluk likañ ak gek, biynimb nuk mindpun aŋgiy, ma pirikyak; chinup ñaŋgniŋg ñaŋgniŋgiy aŋgiy, Kiyŋ yomb key yimb anup chiŋgiy nep mindey mey; Seytan kuyip gek, apyap pikniŋgiy rek ma ayak.

12 Kun ak nimb biynimb semb biyoŋ mindpim gok, tep gakniŋ mindenimimb. Pen mankumb ak sek, solwara ak sek simb niŋep. Yenen: Seytan nup mindpim kun biyaŋ diyokey, ñin nuk kuŋay ma mindip rek, kaljiwiy nimbip gi timey giniŋgamb aŋgak.”

13 Pen ñom nim kun ak, yip man ar biy diyokpay aŋgiy gos ak niŋiy, biyn Ñi tikak ak nup wur sek yukniŋg gek, 14 Gor nup yakir duk pilkind rek yomb omiŋal ay ñek, wiŋind miñmon nep namb okok amnak. Am kun okok mindakniŋ, nup kond mindek, ñin wan tawsin tiw handret sikistiy amniŋgamb.

15 Pen ñom nim yomb ak, ñiŋg wilik rek wokyoken, biyn kun ak nup woŋind amnaŋ aŋgiy, wokak ak pen, 16 Gor gek ñiŋg kun ak man miŋgan okok paŋg amiy, kur kur gek amnak. 17 Kun gek, ñom nim ak milukrimey yimb yapek, biyn kun ak ñapan tikayep nuk gok, Jiysis nup chiŋgiy, Gor minim kindik giy gipay gok yip penpen giniŋg, 18 am ñiŋg solwara gol siŋak jak mindek.

13

Tap Ayndik Bap Ñiŋg Solwara Namb Okok Nimb Arachakak

1 Mindakniŋ niŋnik: tap ayndik rek bap, ñiŋg solwara namb okok nimb mindiy, arachakak. Jun nuk onep ar ay, kom onep wanjrem ay gak. Bi kiyŋ aypay ar band onep wanjrem ak, kom day keykey ay mindek. Pen jun nuk onep ar ak, Gor nup aŋgjiwep yimb gunap tikayey mindek. 2 Tap ayndik kun ak, kayn kasek taŋgip “lepet” apay rek ak pen; tomb nuk gok, kayn beya tomb kilis rek ayak; meŋg miŋgan nuk ak, kayn layon meŋg miŋgan rek ayak. Pen ñom nim ak, tap kun anup bak ay mindiy aŋgek, tip nup ak diy, biyomb mindiy, biynimb kuŋay yimb nep kuyip kond mindyiŋg gek amnak. 3 Jun nup bap, nind pisnep ñaŋgayey kalaw gak rek ayak ak pen; tip ak suŋ ayak. Kun gek, biynimb man ar biy maŋgiysek gos gos ay, nup kindik giyak. 4 Bi kun biy biyomb key yimb mindip; biynimb gunap nuk yip penpen giniŋgiy rek ma ayip aŋgiy, nup lotiw rek giyiŋg, minim nup ak kindik giyak. Pen ñom nim ak, nup bak ayek biyomb mindek ak mey, nup sesek lotiw giyak.

5 Pen Gor tap ayndik kun anup ñinen kirgek, ñin wan tawsin tiw handret sikistiy ak, biynimb gok kuyip kond mindiy; Gor nup aŋgjiwyiŋg; yimb nuk key dand aranyiŋg gi mindek. 6 Nuk kun giy Gor nup aŋgjiwiy, miñmon nup mindip biyoŋ aŋgjiwiy, biynimb nuk yip mindpay gok kuyip aŋgjiwiy gak. 7 Pen Gor nup ñinen kirgek, biynimb tep nuk gok yip penpen giy, ñaŋgjiwyokiy, biynimb okok maŋgiysek: miñmon keykey, kiñiŋ keykey, minim yimb keykey, wak keykey ayak rek kuyip kond mindek. 8 Biynimb maŋgiysek rek, tap ayndik kun anup lotiw giniŋgambay. Pen biynimb siŋok: miñmon ma alwol gayak ñin ak, Gor per mindeniŋgambay aŋgiy, yimb kuyip Siypsiyp Ñiluk kumak buk yomb nup biyaŋ tikayak gok nep, tap ayndik kun ak nup, lotiw ma giniŋgambay.

9 Biynimb gos timund sek mindenimimb gok, Gor minim aŋgip kun biy niŋnimimb! 10 Biynimb Gor kalambis amniŋgiy aŋgiy niŋimb gok, kalambis amniŋgambay. Biynimb baynat diy piŋiyey kumniŋgiy aŋgiy niŋimb gok, baynat diy piŋiyey kumniŋgambay. Kun giniŋgamb rek, Gor biynimb nuk gok ma apyap pikjun aŋgiy, nup gosimb niŋyiŋg, chiŋgrep giy mindyiŋg mey, ma apyap pikniŋgambay.

Tap Ayndik Bap Pen Lum Namb Akyaŋ Nimb Arachakak

11 Pen tip ak niŋiy niŋnik: tap ayndik rek bap sek, man namb akyaŋ nimb arachakak. Kom nuk omiŋal ak, siypsiyp ñiluk kom rek ayak ak pen; minim nuk ak, ñom nim rek aŋgak. 12 Nuk tap ayndik nindnimb anup woŋg giñiyiŋg, biynimb miñmon okok maŋgiysek nembnemb gek, tap ayndik nindnimb baynat piŋiyey mey kumak ak pen, tip mindek kun anup, lotiw rek giyak.

13 Tap ayndik nindnimb ak, tap ayndik kisenimb ak nup bak ayakniŋ, tap mageprek kuŋaynep gak. Biynimb niŋmindyakniŋ, nuk gek, mon maŋlaŋ ak semb biyoŋ nimb man biy wak. 14 Biynimb mankumb biy nimb gok niŋmindyakniŋ, kuyip yesek tom giyn aŋgiy, tap mageprek kun gok gek, niŋind nep aŋgip aŋgiy niŋyak. Pen bi kun ak, biynimb mankumb biy kuyip maŋgiysek aŋgak, “Tap ayndik baynat piŋiyey mey kumak ak pen, tip mindip ak nup yimb dand araniŋg,” tap nup rek bap gaynimimb aŋgek,” tap kun ak rek bap gayak. 15 Pen Gor tap ayndik ak nup ñinen kirgek, tap gayak kun ak nup, añiŋ band ak puŋgek amek, kim mindiy, minim aŋgiy aŋgak, “Yand biyomb. Yip nep lotiw ginimimb aŋgak.” Kun aŋgek, biynimb nup ma lotiw giyak gok, maŋgiysek aŋgek ñaŋgdiyak. 16 Nuk biynimb yimb mindek gok, yimb ma mindek gok; maniy kuŋay mindek gok, maniy ma mindek gok; kalambis woŋg giyak gok, yikop mindeyak gok kuyip maŋgiysek, yand nimbip kond mindpiyn rek, kil yip ak dinimimb aŋgek, maŋgiysek rek kil nup ak diyak. Gunap kil nuk kun ak ñin yipund kind ak diyak, gunap awinbeŋ biyoŋ diyak. 17 Pen biynimb kil nup kun ak ma diyak gok, tap tawniŋg akaŋ, sikyim giniŋg, giniŋgiy rek ma ayak. Kil kun ak mey, yimb akaŋ namba nuk ak.

18 Biynimb gos tep niŋbay gok, minim junj kun ak, piyow niŋniŋgiy rek mindip. Niŋrep giy mey; tap ayndik rek kun ak, namba nuk junj ak niŋniŋgambay. Namba kun ak, bi bap yimb nuk ak mindip. Namba kun ak mey 666.

14

Biynimb Kuŋaynep Kamep Kisenimb Bap Aŋgyak

1 Pen tip ak niŋiy niŋnik: Siypsiyp Ñiluk ak Sayon dum biyoŋ jakiy mindakniŋ, biynimb wan handret powtiy pow tawsin gok nuk yip mindeyak. Biynimb nuk yip mindeyak kun gok, awinbeŋ kiyk biyoŋ maŋgiysek yimb nuk ak sek, Nop yimb ak sek tikayey mindek. 2 Pen minim bap, semb biyoŋ nimb ñiŋg sinj yomb piŋiy giw aŋgip rek akaŋ, timuk giw parsek aŋgip rek ak aŋgek niŋnik. Minim tep kun ak, giyta pikambay aŋgip rek ak aŋgak. 3 Pen tap pilkind onep kaŋgol ayak gok sek, bi minim tuŋgasikep gok sek siya kiyŋ nup ak piŋiy kus gi mindyakniŋ, biynimb wan handret powtiy pow tawsin gok kuyip di namb ay, kamep aŋgyak. Kamep kun ak kisenimb; biynimb lum ar biy nimb yikop gok niŋniŋgiy rek ma ayak; biynimb wan handret powtiy pow tawsin Gor dak kun gok nep niŋniŋgiy rek ayak. 4 Biynimb kun gok mey, mind tep giy suŋ nep mindiy, Siypsiyp Ñiluk ak yip nep tapay. Krays kuyip biynimb yikop namb okok nimb diy, dand Nop ker awak rek, kiyk tap marip kisenimb gunap pipaŋg dapiy, Gor apiymiŋay kuyip simboŋg ñey, dipiyr rek ak mindpay. 5 Gor minim niŋind nuk ak kisen gun aŋgiy; suŋ-tep mindpay.

Enjol Omiŋal Nokom Minim Aŋgñiyak

6 Pen tip ak niŋiy niŋnik: enjol bap semb namb siŋbiyoŋ wiŋind taŋgyiŋg, Gor minim tep per mindeniŋgamb ak, biynimb man ar biy, wak keykey ayak rek, minim yimb keykey apay rek, miñmon keykey mindpay rek, 7 kuyip suk yomb aŋgiy aŋgak, “Kor yomb giniŋgamb ñin ak wip rek, Gor nup jel pirikiy, nuk Biyomb semb biyoŋ, man biy, ñiŋg solwara, ñiŋg key paŋgjakip gok maŋgiysek gayak aŋgiy, yimb nup ak dand aranimimb aŋgak.”

8 Enjol bap, enjol nind ak nup kisen giyiŋg aŋgak, “Gor gek miñmon yomb Babiylon pisnep apyap pikip-ow! Binuk dinimuŋ ak mindakniŋ, bi yesek gok siy di mindip. Pen ñiŋg wayn kilis nuk ñiŋimb ak, biynimb miñmon keykey gok kuyip ñek ñimbey, nuk gip rek, sakiy giy nep gipay aŋgak.”

9 Enjol bap pen, enjol nind omiŋal ak kuyip kisen giy, suk yomb aŋgyiŋg aŋgak, “Biynimb tap ayndik anup lotiw giyiŋg, tap nup rek niŋiy gayak ak nup lotiw giyiŋg, kil nup ak awinbeŋ biyoŋ akaŋ, ñin ar siŋak diniŋgambay gok, 10 Gor nup miluk yimb yapek, ñiŋg wayn silik yimb ak, kap kuyip biyaŋ paŋgek aranjakek, ñek ñiniŋgambay. Siypsiyp Ñiluk ak sek, enjol suŋ-tep nuk gok sek niŋmindyakniŋ, kuyip aŋg mon key yinjap ak yokek, mon maŋlaŋ salpa sek ak kuyip yinakniŋ wuŋg pikmindeniŋgambay. 11 Mon sikum kun ak, perper nep araniŋgamb. Kun ak, biynimb tap ayndik ak nup lotiw giyiŋg, tap nup rek niŋiy gayak ak nup lotiw giyiŋg, kil nup diniŋgambay gok, Gor kuyip pen, yiwur yomb ak pumbnamb kisyimken ñiniŋgamb aŋgak.” 12 Kun ak, chin biynimb Gor aŋgip rek giyiŋg, Jiysis nup gosimb niŋbun gok, Gor apiymiŋay kuyip chiŋgrep giy gon amnimuŋ.

13 Pen minim bap, semb biyoŋ nimb yip aŋgak, “Minim aŋgniŋg gispiyn biy tikaynimin. Miñiy miker gip ñin biy, biynimb Gor nup chiŋgiy kumniŋgambay gok kuyip, tep yimb giniŋgamb aŋgak.” Aŋgek, Gor Kawnan ak aŋgak, “Niŋind yimb. Kiyk miker diyiŋg woŋg kosyam gipay rek, Gor niŋimb ak mey, nuk aŋgek am nuk yip añiŋ ay, miñmiñ giyiŋg mindeniŋgambay aŋgak.”

Tap Woŋg Man Ar Biy Wos Gip

14 Pen niŋnik: Bi bap Ñinuk rek ak, semb tund band ar ak bisiŋg mindek. Jun nuk biyoŋ, bi kiyŋ aypay ar band ak ay, ñayip goŋgemb kindrimey wiyt maŋgiy tik dand opay rek bap di mindek.

15 Pen enjol bap, Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ nimb apiy, bi semb namb siŋak bisiŋg mindek anup, suk yomb aŋgiy aŋgak, “Lum ar biyaŋ wiyt maŋgiy gok maŋgiysek pik gip. Wiyt tik dand owep ñin ak wip rek, ñayip nand kun ak diy, tiknimin aŋgak.” 16 Aŋgek, bi semb namb siŋak bisiŋg mindek ak, ñayip nuk ak diy, wiyt maŋgiy lum ar jakak gok maŋgiysek tikak.

17 Enjol bap pen, ñayip goŋgemb bap diy, Gor aŋgniŋep korip miŋgan semb biyoŋ nimb mis owak.

18 Won kun ak nep, enjol mon maŋlaŋ kond mindyiŋgip ak, Gor nup tap simboŋgep bind ar ak nimb apiy, enjol bap nup suk yomb aŋgiy aŋgak, “Wayn maŋgiy lum ar biyaŋ nimb gok pik gip rek, maŋgiysek tik dap nan-ginimin aŋgak.” 19 Kun aŋgek, enjol kun ak, ñayip goŋgemb nuk ak diy, wayn maŋgiy gok tikdam, Gor nup miluk yapek, wayn maŋgiy tawsimbjakip kiwok miŋgan ak yokak.

20 Miŋgan kun ak yokek tawsimbjakakniŋ, likañ ak tan aranjakiy, ñiŋg wilik yomb apyowip rek wiw aŋg apyapyiŋg, chiriy handret tiwendiy (320) kiylowmiyta rek amnak.

15

Enjol Gok Geniŋgambay Miker Yomb Keykey Onep Ar Ak Giniŋgamb

1 Pen tap key kindiknimb niŋiy wal aŋgep rek bap sek, semb namb siŋbiyoŋ gek niŋnik. Gor nup miluk yimb yapek, miker onep ar ak gek, pisnep day jiwniŋgamb aŋgiy, enjol nuk onep ar ak kuyip aŋgayek, miker yomb kun gok, dand lum biy winiŋg geyak.

2 Pen kiñiŋ kun siŋak niŋnik: ñiŋg chemb bap rek, mon maŋlaŋ sek yiŋgoŋg giy, galas rek kind yimb aŋgiy mindek. Biynimb tap ayndik ak sek, tap nup rek gayak ak sek, yimb nup namba ak sek asikrep giy, minim nup taw achip giyak gok; gol kun siŋak mindeyak. Gor kuyip giyta keykey ñek; 3 bi Mosis Gor nup woŋg giñiyiŋgip minim ak sek, Siypsiyp Ñiluk minim ak sek aŋgyiŋg, kamep aŋgiy aŋgyak:

“Gor. Nand Biyomb key yimb. Woŋg nand ma ginimin rek bap ma mindip; yerer giniŋg giniŋgamban.

Nand Biyomb miñmon okok maŋgiysek kond mindpan ak mey, yipund giy ar ak nep gipan.

4 Biynimb maŋgiysek nip niŋiy, ñawil diniŋgambay.

Nip Biyomb aŋgiy, yimb dand araniŋgambay.

Nand miñ yipund giy ar ak nep gipan ak niŋiy, miñmon okok maŋgiysek ap nip aŋgniŋniŋgambay aŋgyak.”

5 Kisen pen niŋnik: Gor aŋgniŋep korip semb ar biyoŋ ak miŋgan yikiy, Gor ser korip ak miseŋ mindek. 6 Enjol onep ar ak, biynimb man ar biy gok kuyip, miker yomb ñiniŋg, Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ nimb mis wiyak. Enjol kun gok, chech tund tep ñiñakol gak gok nep aydiy, ler kamb gol diy giyak gok, kond namb ak aybirikiy owyak. 7 Tap pilkind onep kaŋgol ayak gok, bap ap enjol onep ar ak kuyip, diys keykey ñak. Diys miŋgan kun gok, Biyomb perper mindeniŋgamb ak, biynimb mindrep ma gey miluk niŋimb minim yomb ak arachakiy mindek. 8 Gor Biyomb jel gip ak mey, minim yomb nuk kun ak mindakniŋ, aŋgniŋep korip miŋgan ak sikum arachakiy mindek; biynimb bap miŋgan kun ak, amniŋgiy rek ma ayak. Enjol onep ar ak, miker yomb biynimb ñiniŋg geyak gok ñidiy nep, korip miŋgan kun ak amniŋgiy rek ayak.

16

Enjol Miker Yomb Onep Ar Ak Dand Wiyak

1 Pen day niŋiy niŋnik: minim bap Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ nimb enjol onep ar ak kuyip, suk yomb aŋgiy aŋgak, “Biynimb timey gipay rek Gor miluk yapek, kuyip miker ñiniŋg, diys onep ar tumb biyoŋ aranjakiy mindip gok, dam lum ar biyaŋ soŋgem amnaŋ aŋgak.”

2 Kun aŋgek, enjol nind ak diys nuk dam lum ar biyaŋ soŋgek, biynimb tap ayndik kil nup ak diy, tap nup rek gayeyak lotiw giyak gok, kuyip soy ayndik yiwur yomb sikerek gak gok ayak.

3 Enjol namb ak, diys nuk dam ñiŋg solwara ar ak soŋgek, ñiŋg solwara ak, biynimb ñaŋgey likañ wip rek ak ay, tap ñiŋg solwara namb kun okok mindeyak gok, maŋgiysek kumdiyak.

4 Enjol namb kaneŋ ak, diys nuk dam ñiŋg kilam jiwip gok sek, yikop apyowip ar gok sek soŋgek, ñiŋg gok maŋgiysek likañ ayak. 5 Pen enjol ñiŋg maŋgiysek kond mindip ak aŋgak, “Gor. Nand kuyip niŋind yimb kun gipan. Nand Bi suŋ-tep yimb. Nind yimb yimb mindiy, mind dand apiy, mindnep mindpan. 6 Biynimb kun gok nep mey, biynimb nip ker gok kuyip pikay, bi minim nip aŋgep gok kuyip, ñaŋgayey likañ yowak ak mey, kuyip pen kunep likañ ñey ñimbsipay ak, giy dispay aŋgak.” 7 Kun aŋgek, minim bap Gor nup simboŋgep bind ar ak nimb aŋgak, “Gor. Nand Biyomb yimb; biynimb tap okok maŋgiysek kond mindpan. Biynimb gok kuyip yiwur ñimban ak, gipay rek niŋiy, pen kunep gipan aŋgak.”

8 Enjol tiŋgawip ak, diys nuk dam pumb anup soŋgek, biynimb gok kuyip sinjrimey yimb niŋnimuŋ rek ayak. 9 Sinjrimey yimb niŋiy, kuyip tapin yinak ak pen; yenen timey gipun aŋgiy mindrep giy, yimb nup ak ma dand araniyak. Chinup miker ñisap aŋgiy, nup aŋgjiwyak.

10-11 Enjol mamind ak, diys nuk dam tap ayndik siya kiyŋ mindek ar siŋak soŋgek, biynimb nuk kond mindyiŋgip namb ak, kisyim yiwiŋg dak. Soy ayndik ay, yiwur yomb gek, alemb siwbirikyak ak pen; timey giyak ar ak ma kirgiyak; giyiŋg nep mindiy, Gor semb biyoŋ nup aŋgjiwyak.

12 Enjol kaŋgol ak, bi kiyŋ yomb miñmon pumb limgip okok nimb ap, Siypsiyp Ñiluk ak yip penpen giniŋgambay ñin ak wip rek, ap penpen giniŋgiy aŋgiy, diys nuk ak dam ñiŋg yomb Yiwpreytiys soŋgek, ñiŋg kun ak pisnep milip gak.

13 Kun gakniŋ, malñiluk as rek ayak omiŋal nokom niŋnik. Bap ñom nim meŋg miŋgan ak nimb aranjakak; bap tap ayndik meŋg miŋgan ak nimb aranjakak; bap bi Gor minim aspiyn aŋgiy, yesek nep aŋgniŋgamb ak meŋg miŋgan biyaŋ nimb aranjakak. 14 Malñiluk kun gok, Seytan ñapan nuk yimb ak mey, tap mageprek gok giniŋgiy rek ayak. Gor ñin yomb nuk ak, giniŋgamb rek niŋiy niŋnik; kiyk am kiyŋ miñmon keykey mindpay rek amiy, kuyip poŋind apiy, Gor bi tap okok maŋgiysek alwol gayak ak yip penpen gey amnak.

15 “Niŋrep ginimimb! Yand winiŋg, bi tap siydep gok ma niŋmindpay won ak, opay rek ak winiŋgayn! Kun ak mey, biynimb wisin ma kiniy, chech ayrep giy mindeniŋgambay gok kuyip, nambiŋ ma giniŋgamb; kuyip den miñmiñ giniŋgambay!”

16 Pen malñiluk kun gok, bi kiyŋ miñmon keykey gok kuyip, dap nan-giniŋgambay miñmon ak, Hiybriw minim aŋgiy Amagedon apay.

17 Enjol ar ak, diys nuk ak soŋgak namb nep ar bikyoŋ. Soŋgek, minim bap siya kiyŋ Gor aŋgniŋep korip miŋgan biyaŋ nimb suk yomb aŋgiy aŋgak, “Miker yomb gok day jiwip aŋgak.” 18 Kun aŋgakniŋ, timuk aŋgiy giw aŋgek amnakniŋ, añiñak diyiŋg kasin maŋgiy bol gok yap pikiy, monmon yomb sikerek biynimb mankumb biy, nind ma niŋyiŋgipay rek bap awak. 19 Monmon yomb sikerek kun ak diy, dawin yomb Babiylon ak biw aŋgiy, asik taw omiŋal nokom ay, dawin yomb miñmon keykey okok maŋgiysek, korip tap gok puŋgjiw kosiy masiy gak. Gak kun ak, Gor nup miluk yimb yapek, Babiylon biynimb giyak ak sakiy ma giy, kuyip ñiŋg silik kap tumb biyoŋ aranjakak ak, ñek ñiŋyak. 20 Pen miñmon sikoy ñiŋg timb kus gak gok sek, miñmon yirik gok sek pisnep kurgak. 21 Miker yomb yimb ak mey, dikiy niŋgomb maŋgiy yomb sikerek gok semb biyoŋ nimb yapiy, biynimb gok kuyip sinjrimey yimb pikak. Kuyip sinjrimey yimb pikek niŋiy, Gor nup pisnep aŋgjiwyak.

17

Kinjeŋram Biyn Yomb Rek Bap Yiwur Yomb Diniŋgamb

1 Enjol onep ar miker keykey dand wiyak gok, bap ap yip aŋgak, “Biy apey, nip yomen niŋan! Biynimb gok kuŋaynep ñiŋg rek mindey, kinjeŋram biyn rek bap, ñiŋg kas ar kun ak mindip. Pen Gor nup yiwur yomb ñiniŋgamb rek, nip yomiyn. 2 Bi kiyŋ miñmon keykey mindpay rek, kinjeŋram biyn kun ak yip giraŋgyiŋg, biynimb lum ar biy yikop gok kunep, ñiŋg wayn timey nuk ñimb ak ñimbey, kuyip sakiy ayip aŋgak.”

3 Pen Gor Kawnan ak yip goŋ ayakniŋ, enjol ak yip dand miñmon nep namb okok amek niŋnik: biyn bap, tap ayndik likañ bap ar biyoŋ bisiŋg mindek. Tap ayndik kun ak, mumbwak nuk okok, yimb Gor nup aŋgjiwep gok, kuŋay yimb nep tikayey mindek. Jun nuk onep ar ak ay, molond onep wanjrem ak ay gak. 4 Pen biyn rek niŋnik kun ak; chech likañ biyn yomb aypay rek ay, gol gunap, biys teprep maniy yomb tawpay gunap mumbwak nuk okok maŋgiysek ayak. Kap gol diy giyak bap di mindek. Kap miŋgan kun biyaŋ, tap gach tap timey nuk gak gok aranjakiy mindek. 5 Awinbeŋ nup biyoŋ, minim weygiy mindyiŋgip bap tikiy aŋgyak, “Dawin yomb yimb Babiylon biynimb bi yesek gok yip girapay gok, biynimb timey yimb gipay gok, nonim kiyk yimb aŋgyak.” 6 Pen niŋnik: biyn kun ak, biynimb Gor nup direp giyak gok pikay, biynimb Jiysis nup gosimb niŋiy miseŋ aŋgyak gok kuyip pikay gi dand amiy, pisnep sakiy ayak. Gak kun ak niŋiy, jiwdiy gos par aynik.

7 Pen enjol ak yip aŋgak, “Yenen jiwdiy gos par aysipan? Tap ayndik jun onep ar ay, molond onep wanjrem ay gip ak sek, kinjeŋram biyn tap ayndik ar biyoŋ bisgiy, nup dand taŋgip ak sek minim kiñiŋ ak, nip aŋgñiniŋg gispiyn. 8 Tap ayndik niŋamban kun ak, nind mindyiŋgip; miñiy ma mindip; pen maŋ mindip; nuk kaw miŋgan kiruŋ ma tikak biyaŋ nimb apek, Gor gek pisnep kurginiŋgamb. Gor miñmon ma alwol gayak ñin ak, biynimb lum ar biy diniŋgayn aŋgiy niŋak gok, yimb tikayak buk nuk biyaŋ. Pen biynimb yimb kuyip ma tikayak gok, tap ayndik kun ak tip mindek niŋiy, wal yimb aŋgniŋgambay. Yenen, nuk nind mindyiŋgip, miñiy ma mindip ak pen, kisen tip ak mindeniŋgamb.

9 “Minim kun gok niŋrep giy nep mey, niŋbay. Tap ayndik jun nuk onep ar bineŋ mindamb niŋambur ak, minim kiñiŋ ar omiŋal mindip. Bap yirik keykey onep ar ak; bap kiyŋ keykey onep ar ak. Yirik kun gok, yirik siŋok, kinjeŋram biyn beŋ nup okok mindpay gok apiyn. 10 Kiyŋ kamb kun ak, onep mamind ak nind kiyŋ mindiy apyap pikdeyak, miñiy kaŋgol ak kiyŋ mindip. Nuk apyap pikeniŋgamb, kiyŋ ar ak pen tip nup ak diy, sikoy won bap nep, biynimb gok kuyip kond mindeniŋgamb. 11 Pen tap ayndik, nind mindyiŋgip ak miñiy ma mindip rek, nuk key kiyŋ jiy bineŋ mindip. Nuk mey, kiyŋ onep ar ak nimb bap. Nuk kiyŋ mindeniŋgamb ñin ak, Gor gek pisnep apyap pikniŋgamb. 12 Pen molond onep wanjrem niŋamban gok, kiyŋ onep wanjrem biyoŋ. Kiyk miñiy ma mindpay ak pen, kisen Gor gek kiyk biyomb kiyŋ mindiy, tap ayndik ak yip woŋg giyiŋg, biynimb gok kond mindeniŋgambay. 13 Yenen kiyk gos ar nokom niŋiy, tap ayndik ak nup aŋgey, tip kuyip ak diy, biynimb gok kuyip won bap nep kond mindeniŋgamb. 14 Kiyŋ kun gok, Siypsiyp Ñiluk ak yip penpen giniŋgambay ak pen, nuk kiyŋ gok maŋgiysek, biyomb gok maŋgiysek kiyŋ yomb kiyk mindip rek; nup ñaŋg pikayniŋgiy rek ma ayniŋgamb. Biynimb nuk key niŋiy suk aŋgiy dip gok, nup chiŋgiy nep mindeniŋgambay rek, nuk yip kiyŋ yikop kun gok kuyip wiyniym giniŋgambay.”

15 Pen enjol kun ak yip aŋgak, “Ñiŋg siŋok kinjeŋram biyn bisiŋg mindamb niŋamban ar ak mey, biynimb wak keykey ay, minim yimb keykey aŋgiy, miñmon keykey mindpay rek ak niŋban. 16 Molond onep wanjrem niŋamban gok sek, tap ayndik ak sek kinjeŋram biyn ak nup miluk yimb niŋiy, tap nup gok maŋgiysek piliŋg deniŋgambay mey, daynep mindeniŋgamb. Pen mumbwak nup ak ñimbiy, day day mindeniŋgamb gok, daŋgiyey yinsimbok amniŋgamb. 17 Yenen: Gor kuyip gos ñek, gos ar nokom niŋiy, tap ayndik ak nup aŋgey, tip kuyip ak diy gek amek mey, Gor giniŋgamb aŋgiy aŋgayak rek nep giniŋgamb. 18 Pen kinjeŋram biyn niŋamban kun ak, nuk mey dawin yomb yimb rek. Nuk minim aŋgek, kiyŋ miñmon keykey mindpay gok niŋiy, kindik gipay.

18

Babiylon Yap Pikniŋg Gisap

1 Pen day niŋiy niŋnik: enjol Gor aŋgek biyomb yimb mindek bap, semb biyoŋ nimb apek, melik tep nuk ak gek, mankumb biy maŋgiysek melik gak. 2 Apiy suk yomb aŋgiy aŋgak, “Miñmon yomb Babiylon yap pikniŋg gisap-ow! Yap pikniŋg gisap-ow! Gor gek dawin yomb kun ak, biynimb bap ma mindeniŋgamb; kum koyimb, kichekiy malñiluk, yakir timey, kayn aydik tap gok nep mindeniŋgamb. 3 Yenen: binuk dinimuŋ ak kirgiy, bi yikop gok yip giraŋgyiŋg, biynimb miñmon okok gos kun ak nep ñimb. Ñiŋg wayn nuk ñiŋimb ak, biynimb gok kuyip kunep ñek ñimbiy, sakiy aypay. Kiyŋ man ar biy gok, nuk yip giraŋgiy, timey nep gipay. Pen nuk tap teprep gok diyn aŋgiy per gos niŋimb rek, bi man ar biy biysniys gipay gok maniy yomb dipay aŋgak.”

4 Pen niŋnik: minim bap semb biyoŋ nimb aŋgak, “Biynimb yand gok am, Babiylon kuyip ma wiliknimimb. Tap siy tap timey kiyk gipay gok, nimb yip ma ginimimb. Yiwur yomb kiyk diniŋg gispay ak, nimb yip ma dinimimb. 5 Gach yomb kiyk ak, tap ason rek aran mindip ak mey, Gor kuyip gipay kun ak sakiy ma giniŋgamb. 6 Nuk timey gipay rek niŋiy, pen yiwur ñiniŋgamb. Babiylon nuk biynimb gunap kuyip, ñiŋg silik ñimb rek, Gor nup pen kunep, ñiŋg silikrimey yimb ak ñek ñiŋniŋgamb.

7 “Tap kuŋay nep diyn aŋgiy, yimb nuk key dand aranimb rek, yiwur yomb diy, apyap pikniŋgamb. Nuk aŋgip, ‘Yand biyn yandiw rek ma mindpiyn: yand biyn kiwiyn ak mey, siya yomb ar ak bisiŋg mindpiyn. Miker gunap yip dinimuŋ rek ma ayip aŋgip.’ 8 Kun aŋgip ak pen, bi nup yiwur ñiniŋgamb ak, Biyomb yimb mindip. Nuk gek yiwan yomb apiy, miñak yomb giy, mon yiniy, siy yomb aŋgniŋgamb.

9 “Dawin yomb mon yiniŋgamb kun ak, sikum aranek niŋiy, kiyŋ miñmon okok nimb biyn kun ak yip giraŋgyiŋgipay gok, simb gek siy aŋgniŋgambay. 10 Biyn ak nup yiwur giniŋgamb kun ak, chinup kunep ginimuŋ rek ayip aŋgiy, keykey siŋbindoŋ mindiy, siy aŋgiy aŋgniŋgambay, ‘Mer-a! Dawin yomb kun ak, yep won biy nep pisnep yap pikip aŋgniŋgambay.’

11 “Pen yap pikniŋgamb rek, bi biysniys gipay gok, miñiy biynimb gok tap chinup ma tawniŋgambay aŋgiy, simb gek siy aŋgniŋgambay. 12-13 Tap kiyk kun gok mey: gol, siylpa, kamb sikoy teprep keykey gok, chech napnap teprep keykey gok; tap kuyrep wip keykey gok; mon pilaŋ teprep gok; tap ayen, kapa, mon, kanj eliypend meŋg tap gok diy gipay gok; ñiŋg wayn, oliyp wel, wiyt maŋgiy, pilaw tap gok; kanj makaw, siypsiyp, hos gok; tap kanj hos tiwniŋgey lipiŋg dand tapay gok; pen biynimb yimb yipund giy miñ tiwniŋg dand amiy, maniy dipay gok sek.

14 “Pen Babiylon nup aŋgniŋgambay, ‘Maniy siyniŋ diniŋg gipan ak, ma diniŋgamban. Gol maniy tap gok pisnep yap amimb; kisen tip ak, ma diniŋgamban aŋgniŋgambay.’

15 “Bi Babiylon yip biysniys gipay gok, Babiylon yiwur yomb dip ak, chinup kunep ginimuŋ rek ayip aŋgiy, gol okok am niŋmindiy, siy aŋgyiŋg aŋgniŋgambay, 16 ‘Mer-a! Dawin yomb kil tep kun ak, chech teprep likañ gok ay, gol, biys teprep maniy yomb tawpay ak sek ay gip ak pen, 17 won siŋbiy nep, tap teprep kun gok pisnep kurgip aŋgniŋgambay.’

18-19 “Bi siyip dand taŋgep gok sek, bi boskil kiyk gok sek, biynimb siyip ar tapay gok sek keykey siŋbindoŋ mindiy, silkul diy, jun ar kiyk biyoŋ diyokyiŋg aŋgniŋgambay, ‘Babiylon nep dawin yomb yimb ak pen, miñiy pisnep timey gip. Nuk mindakniŋ, gol maniy tap gok kuŋaynep mindek, siyip giraŋgyiŋg tap kuŋaynep dipun ak pen; miñiy won biy nep kurgip rek, chin biynimb siyip tapun gok, maniy woŋg chin ma mindip aŋgniŋgambay.’

20 “Pen kinjeŋram biyn nimbip biynimb Gor ker mindpim gok timey gip ak, Gor niŋimb ak mey; nup pen yiwur yomb yimb ak ñiniŋgamb. Biynimb Gor yip mindpay gok, miñmiñ giniŋgiy. Gor biynimb nuk gok sek, bi minim aŋgep nuk gok sek, bi minim tep nup dand amemb gok sek miñmiñ giniŋgiy aŋgak.”

21 Won kun ak, enjol kilis yimb bap, kamb yomb sikerek bap di ñiŋg solwara namb ak diyokek, giw yomb aŋgakniŋ aŋgak, “Dawin yomb Babiylon, kamb diyoken kurgip rek ak giniŋgamb. Kisen tip ak ma mindeniŋgamb. 22 Babiylon biynimb tep gakniŋ kamep aŋgyiŋg, gawimb, giyta, dachiŋ tap gok pikyiŋg ma mindeniŋgambay. Woŋg ar keykey gipay rek, ma giniŋgambay. Wiyt maŋgiy piksimbjakiy pilaw gipay rek, ma giniŋgambay. 23 Biynimb lam melik namb kun ak, tip ma niŋniŋgambay. Biyn bi namb kun ak, ma diniŋgambay. Dawin yomb kun ak, pisnep kurginiŋgamb. Bi sikyim gep kiyk gok, biyomb yimb mindpay. Pen dawin yomb kun ak kunj giy, yesek aŋgiy gey, biynimb okok maŋgiysek nep kuyip kisen gipay.

24 ‘Babiylon biynimb gok nep, Gor biynimb nuk gok kuyip ñaŋgiy, bi minim nup aŋgep gok ñaŋgiy gipay. Biynimb man ar biy ñapay gok maŋgiysek, junj ak mey Babiylon nep. Kun gip rek, Gor nup pen, yiwur yomb yimb ak ñiniŋgamb aŋgak.’ ”

19

1 Pen day niŋnik kun ak, biynimb kuŋaynep semb biyoŋ miñmiñ giyiŋg meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Gor nuk Biyomb yimb! Biynimb nuk tuŋgsak dip gok nep, kim amniŋgambay. Chinup kond mindip rek, yimb nup dand yiy ar biyoŋ aranjun. 2 Niŋrep giy nep, biynimb gok kuyip yiwur ñimb. Kinjeŋram biyn kun ak, Gor nup kirgiy monmon giyiŋg, biynimb nup gok kuyip pikayiŋg gek, biynimb miñmon okok kuyip kinjeŋ yomek, kunep giyak ak, nup niŋind yiwur yomb yimb ak ñimb aŋgyak.”

3 Kun aŋgiy, tip ak meŋg miŋgan dand araniy aŋgyak, “Gor nup yimb dand aranjun! Dawin yomb Babiylon yiwur dakniŋ, sikum ak perper nep aranimb aŋgyak.”

4 Kun aŋgeyak, bi minim tuŋgasikep ñin jiwiy andikiy nokom gok sek, tap pilkind onep kaŋgol ayak gok sek Gor siya kiyŋ ar bisiŋg mindek kiñiŋ siŋak koŋgim yimiy aŋgyak, “Niŋind yimb! Yimb nup pernep dand aranjun aŋgyak.” 5 Kun aŋgeyak, minim bap siya kiyŋ mindek siŋak nimb aŋgiy aŋgak, “Nimb biynimb yomb akaŋ, biynimb tam okok akaŋ, yerip rek mindiy pen, Gor nup biyomb yimb aŋgiy pirikiy, direp gipim gok; yimb nup ak dand aranimimb aŋgak.”

Krays Biynimb Nuk Yimb Gok Kuyip Dand Miñmon Nuk Amek, Miñmiñ Giniŋgambay

6 Kun aŋgakniŋ niŋnik: biynimb kuŋaynep ñiŋg sinj piŋiy aŋgip rek akaŋ, timuk aŋgakniŋ giw yomb aŋgip rek aŋgyiŋg aŋgyak, “Gor nup yimb ak dand aranjun! Nuk miñiy biynimb gok kuyip maŋgiysek kond mindip. 7 Kun ak tep gakniŋ miñmiñ giyiŋg, yimb nup ak dand aranjun. Yenen: Siypsiyp Ñiluk ak biynuk nup diniŋgamb ñin ak wip rek, biyn ak korip nup amniŋg, minj moka giy mindip. 8 Biynuk nup, Gor chech tund ñiñakol giyiŋg mindip bap ñek yimiy, nuŋgumiy nup kond mindip aŋgyak.” [Chech tund tep yimb kun ak mey, Gor biynimb suŋ-tep nuk gok, nup direp gipay aŋgiy apiyn.]

9 Pen enjol ak yip aŋgak, “Gor minim nuk niŋind yimb aŋgip ak aŋgen tiknimin. Nuk aŋgip ‘Biynimb Siypsiyp Ñiluk ak suk aŋgek am nuk yip tap yomb ñiŋniŋgambay gok; miñmiñ yimb giniŋgambay aŋgip’ aŋgak.”

10 Pen enjol ak kun aŋgek, yand tomb aŋgin nup siŋak koŋgim yimiy, nup lotiw giyn aŋgen, yip aŋgak, “Yand Gor mer! Gor nup nep aŋgniŋnimin. Yand yikop bi nup woŋg giñemb bap. Nimb Jiysis nup yimb dand aranyiŋg, Gor nup direp gipim rek gipiyn. Biynimb Jiysis nup yimb dand aranbay gok, bi Gor minim aŋgep gok, Gor Kawnan ak yip mindiy, nup yimb dand aranimbay rek gipay aŋgak.”

Krays Kanj Hos Tund Ar Biyoŋ Bisgiy Taŋgek

11 Pen tip ak niŋnik: semb biyoŋ miŋgan yikiy, bi bap kanj hos tund ar ak bisiŋg mindek. Bi kanj hos ar bisiŋg mindek kun ak, yimb nuk omiŋal: bap niŋind, bap chiŋgrep-gip. Nuk biynimb gok kuyip yiwur ñimb ak; monmon ma ñimb, gipay rek niŋiy ñimb. Kun ak biynimb gok yip penpen giy ñaŋgjiwip ak, suŋ-tep nep mindiy ñaŋgjiwip. 12 Windin nuk ak mon maŋlaŋ rek. Biynimb maŋgiysek kond mindeniŋgamb rek, kiyŋ aypay arband kuŋaynep, jun ar nuk biyoŋ ayek mindek. Awinbeŋ nuk biyoŋ, yimb bap tikayek mindek. Pen yimb nuk kun ak, biynimb yikop gok ma niŋbay; nuk nep niŋimb. 13 Chech tund ay mindek ak, likañ ak tawek amnak. Pen yimb nuk ak, “Gor minim maŋgiy won nuk” apay. 14 Amiybi semb biyoŋ nimb gok, chech tund teprep yimb gok keykey aydiy, kanj hos tund ar gok keykey nep bisiŋg diy, nup kindik giyak. 15 Meŋg miŋgan nuk biyaŋ, baynat kind yimb bap aranjakak. Baynat kun ak diy, biynimb miñmon keykey ayak rek, kiyk yip penpen gi wiyniym giy, ayen kur par bap diy, kuyip kond mindeniŋgamb. Pen wiyniym giniŋgamb ñin kun ak, kiyk wayn maŋgiy rek mindey, Gor Biyomb tap okok maŋgiysek gayak ak, nup yiruk yimb gek mey, bi kun ak nup aŋgeniŋgamb, kuyip di Gor wayn maŋgiy tawsimbjakip kiwok miŋgan ak yokiy, tawsimbjakniŋgamb. 16 Pen chech nuk okok sek, miley kind nuk okok sek yimb gunap tikiy aŋgyak, “Biyomb biy mey; bi kiyŋ yomb gok sek, bi yikop gok sek Kiyŋ yomb kiyk ak mindip aŋgyak.”

17 Pen kisen giniŋgamb rek niŋiy niŋnik: enjol bap pumb windin namb siŋbiyoŋ mindyiŋg, yakir wiŋind taŋgeyak gok kuyip, suk yomb aŋgiy aŋgak, “Gor nimbip keñmaŋgiy yomb ñiniŋg gisap nen, ap nan-giy ñiŋnimimb! 18 Apiy, bi kiyŋ gok kuyip ñimbiy, amiybi kond mindep yomb gok ñimbiy, amiybi yikop gok ñimbiy, kanj hos gok ñimbiy, bi kanj hos dand tapay gok ñimbiy ginimimb. Pen biynimb kalambis woŋg gipay gok, yikop mindpay gok, biynimb yimb yomb mindip gok, yimb ma mindip gok maŋgiysek, mumbwak kuyip gok ñiŋniŋgambim aŋgak.”

19 Pen won ak niŋnik: tap ayndik ak sek, kiyŋ yomb man ar biy gok sek amiybi kiyk gok dap nan-giy aŋgyak, “Bi kanj hos tund dand taŋgip ak yip, amiybi nuk gok yip penpen ginjun aŋgyak.” 20 Kun aŋgyak ak pen, Bi hos tund dand taŋgek ak, tap ayndik ak sek, binuk biynimb gok kuyip tom giyiŋg, tap mageprek gak ak sek di, mon maŋlaŋ salpa sek yinimb miŋgan ak yokak. Pen tap ayndik binuk kun ak, nind biynimb kuŋaynep tom gek, tap ayndik kil nup ak diy, tap nup rek niŋiy gayak ak aŋgniŋyak.

21 Pen Biyomb kanj hos tund dand taŋgek ak, baynat meŋg miŋgan nuk biyaŋ nimb aranjakak ak diy, amiybi yikop gok kuyip maŋgiysek ñaŋgek, yakir gok apiy, mumbwak kuyip gok ñimb ñimb mer niŋiy kirgiyak.

20

Seytan Simiy Wan Tawsin Kalambis Mindeniŋgamb

1 Pen day niŋiy niŋnik: enjol bap semb biyoŋ nimb sen kilis yimb bol ak diy, kaw miŋgan yomb kiruŋ ma tikak kiywur ak diy, dand owak. 2-3 Dand apiy, ñom nim tom gep wosrey tikiy mindip ak nup chichiy diy, biynimb gok kuyip tip ak tom ma ginimuŋ aŋgiy, tiwniŋg dam kaw miŋgan kun biyaŋ yokiy, kinjeŋ giñiy, lok girep yimb gak. Gek mey, nuk kun okok kalambis mindek mindek, simiy onep wan tawsin amek, tip ak wisik yokey apiy, sikoy won bap yikop giraŋgeniŋgamb. Ñom nim tom gep kun ak mey, Seytan nep.

4 Pen niŋnik: Gor aŋgayak biynimb gok ap, biynimb yomb bispay siya ar gok bisiŋg mindeyak. Pen biynimb tap ayndik ak nup asikrep giy, kil nup jun biyoŋ akaŋ, ñin maŋgiy kiyk ak ma diy, Gor apiymiŋay kuyip nep chiŋgeyak ñaŋgyak gok niŋnik. Kiyk kim mindiy, Krays yip woŋg giyiŋg, biynimb gok kuyip kond mindey mindey, simiy wan tawsin ak yinak. 5 Pen biynimb yikop kumyak gok, ñin namb kun ak ma tikjakyak. Minim aspiyn biy, Gor gek nind tikjakpay biynimb gok kuyip nep aspiyn. 6 Biynimb nind tikjakpay gok, Gor biynimb suŋ-tep nuk mindiy, tep gakniŋ nep mindeniŋgambay. Tip ak kumiy, miñmon timey ak ma amniŋgambay. Biynimb kun gok: bi Gor nup simboŋgep gok nup direp giyiŋgipay rek giyiŋg, Ñinuk Krays nup direp giyiŋg, nuk yip jimñiy, biynimb gok kuyip kond mindey mindey, simiy wan tawsin ak amniŋgamb.

Seytan Yiwur Yomb Diniŋgamb

7 Simiy wan tawsin kun ak amek, Gor enjol nuk gok kuyip aŋgeniŋgamb, Seytan nup kalambis wisik yokey, 8 am biynimb miñmon keykey mindpay rek, kuyip tom giniŋgamb. Biynimb kun gok mey, Goŋg yip Meygoŋg yip. Seytan kuyip gos ñek, penpen giniŋg, kamb kilup ñiŋg solwara gol okok kuŋaynep mindip rek ak winiŋgambay. 9 Tiwin gok tiwin gok apiy, dawin yomb Gor gos niŋimb ak sek, amiy layn nuk gok kuyip sek piŋiy kus kus geyak; mon maŋlaŋ ak semb biyoŋ nimb apiy, kuyip yin simbok amnak. 10 Pen Gor enjol nuk gok, bi biynimb miñmon okok nimb tom giy, lipiŋg dand wak kun ak nup, dam mon maŋlaŋ salpa sek yinimb miŋgan ak diyokyak. Tap ayndik ak yip, binuk biynimb gok kuyip tom giniŋgamb ak yip, nind miŋgan kun biyaŋ am minderik ak mey; yiŋgoŋg giy kawsek, kisyimken meliksek yiwur dinep mindeniŋgambay.

Kor Yomb Kisen Yimb Ak

11 Pen siya kiyŋ tund yomb bap niŋiy, bi ar kun ak bisgip ak niŋiy ginik. Biyomb jel gip kun ak awakniŋ, semb biyoŋ sek, man biy sek liŋg key okok amek, tip ak ma niŋnik. 12 Pen biynimb kumyak gok; biynimb yomb gok, biynimb gap gap gok maŋgiysek apiy, kiñiŋ kun siŋak jak mindeyak. Buk kiyk kim mindyiŋg giyak giyak rek niŋiy tikayak gok mikal gay, buk biynimb perper mindeniŋgambay yimb tikyak ak, kisen mikal giyak. Mikal gay, yerer giyak ak niŋyiŋg, kuyip bilokak. 13 Pen Gor biynimb ñiŋg solwara akaŋ akay kumiy, am kor yomb giniŋg kond mindeyak gok maŋgiysek dand apiy, kor kuyip ak niŋiy yerer giyak ak niŋak. 14 Niŋiy, kuyip aŋgyokak mon maŋlaŋ salpa sek yinimb ak. Mon yinimb ambay kun ak mey, tip ak kumbay apun. 15 Pen Gor nuk perper mindeniŋgambay buk biyaŋ niŋ-tep giy, biynimb yimb kuyip ma mindek gok aŋgek, maŋgiysek diyokyak mon key yinjap kun biyaŋ.

21

Mankumb Biy Sek, Semb Biyoŋ Sek Key Kindiknimb Ayak

1-2 Pen niŋnik: Gor mankumb biy sek, semb kamb biyoŋ sek gek, key kindiknimb ayak. Ñiŋg solwara mindyiŋgip ak, ma mindek. Pen Gor dawin suŋ-tep nuk Jerusalem kisenimb ak, yokek awak. Dawin kil-tep kun ak, biyn gok bi diniŋg, chech teprep ay kond mindpay rek ak mindek.

3 Pen siya kiyŋ mindek namb siŋak, suk yomb bap aŋgiy aŋgak, “Miñiy tikiy, Gor nuk key biynimb gok yip yiŋgoŋg giy mindeniŋgamb. Kiyk biynimb nuk mindey, nuk kiy yip nep mindeniŋgamb. 4 Miñ nindnimb ar ak key mindyiŋgipay, miñiy ak pen key yimb mindeniŋgambay. Gor kuyip kond mindek, miker ma diy, yiwur ma diy, yikop mindeniŋgambay. Biynimb bap ma kumniŋgambay. Simb gek, siy ma aŋgniŋgambay aŋgak.”

5 Pen Bi kiyŋ siya yomb ar bisgak ak yip aŋgak, “Yand apiyn ak mey, nind mindyiŋgipim rek ma mindeniŋgambim; miñiy kisenimb ar ak mindeniŋgambim aŋgak.” Kun aŋgiy, yip aŋgak, “Minim aspiyn ak tiknimin. Minim kun ak, minim niŋind yimb, biynimb gok pisnep niŋiy diniŋgiy. 6 Yand Bi tap okok maŋgiysek alwol gaynik ak, mindnep mindpiyn. Yerer giniŋg gos niŋnik ak, maŋgiysek gi dipiyn. Biynimb an ñiŋg nen gonimuŋ, yip ker apey, kuyip ñiŋg kilam jiwiy apek, ñimbiy perper mindeniŋgambay ak, yikop aŋgen ñiŋniŋgambay. 7 Biynimb Seytan miker yimb ñek, pen gos kun ak ma niŋiy, yip chiŋgiy nep mindeniŋgambay gok; yand Nop kiyk minden, kiy mey ñapan yand gok mindeniŋgambay. 8 Pen biynimb Gor nup chiŋgon, chinup miker diniŋgamb aŋgiy pirikpay gok, biynimb yip gosimb niŋsipun aŋgiy, Seytan kind okok ambay gok, biynimb tap timey yimb gipay gok, chip ñapay gok, koyimb pikpay gok, tap yikop gok kuyip aŋgniŋbay gok, biynimb tom ginjun aŋgiy niŋbay gok maŋgiysek; am mindeniŋgambay mon maŋlaŋ salpa sek yin mindip ak. Biynimb wikan kun ak ambay gok, ‘Tip ak kumbay’ apun.”

Jerusalem Kisenimb

9 Enjol onep ar ak, nind diys kiyk dap lum ar biy soŋgiyak gok bap, ap yip aŋgak, “Apey, Siypsiyp Ñiluk ak, biyn nuk diniŋg gisap ak, nip yomiyn aŋgak.” 10-11 Kun aŋgek, Gor Kawnan ak yip goŋ ayakniŋ, enjol ak yip diy, dand miñmon yirik yiy akyoŋ bap amiy, Gor Jerusalem kisenimb ak yokek owakniŋ niŋnik. Dawin kilrep yomb kun ak ñiñakol aŋgiy, kamb kilmenjik tund tep rek ak mindek. 12-13 Wariy paryomb ak gi kus kus giy, kinjeŋram onep wimiŋgan ak mindek. Kinjeŋram kun gok: ayin ar biym omiŋal nokom; wisiŋ ar bineŋ omiŋal nokom; gol bindoŋ omiŋal nokom; gol bindoŋ omiŋal nokom. Pen enjol onep wimiŋgan ak, kinjeŋram kun gok keykey kond mindeyak. Kinjeŋrumb kun gok, day ar biyoŋ Jiwda kiñiŋ keykey onep wimiŋgan ak mindpay rek, yimb kuyip gok tikayak. 14 Pen wariy kun ak nind gayniŋg, kamb paryomb onep wimiŋgan ak parsek ay ay diy, kisen wariy giyak ar kun ak. Kamb par kun gok, bi Siypsiyp Ñiluk minim dand amemb onep wimiŋgan ak, yimb kuyip gok tikyak.

15 Enjol yip minim aŋgak ak; dawin yomb kisenimb ak sek, wariy kus kus gak ak sek, kinjeŋram gok sek ayniŋniŋg, yir gol diy giyak bap di mindek. 16 Pen nuk yir kun ak diy, dawin nonim ak ayniŋek, niŋnik: biym nimb bineŋ tiwelip tawsin amnak; bindoŋ nimb bindoŋ tiwelip tawsin amnak. Pen kiyoŋgiy key ma mindek, andip andip kun ak nep mindek. 17 Nuk dawin yomb wariy kus kus gak ak, biynimb yir ay ñin paŋgniŋbay rek, lum biyaŋ nimb day ar biyoŋ ayniŋek; wan handret powtiy-pow amnak. 18 Wariy kun ak, kamb kilmenjik ak diy gayak. Dawin yomb ak, gol teprep galas rek kind aŋgiy mindek gok nep diy gayak. 19 Kamb paryomb wariy kiñiŋ biyaŋ mindek gok, kamb teprep maniy yomb tawpay keykey onep wimiŋgan ak, gayek mindek. Day biyaŋ kamb kilmenjik ak gayak; namb ar ak kamb muk ‘saphaya’ ak gayak; namb ar koyoŋ ak kamb tund ‘aget’ ak gayak; tiŋgawip ak kamb minjkimemb, ‘Emerel’ ak gayak; 20 mamind ak kamb likañ sek, tund sek yiŋgoŋg gak ‘sandoniykis’ ak gayak; kaŋgol ak kamb likañ ‘konliyan’ ak gayak. Pen ar ak kamb walin ‘kriysolayt’ ak gayak; jiy ak kamb minjkimemb ‘beril’ ak gayak; anjip ak kamb walin key yimb ‘topas’ ak gayak; wanjrem ak kamb minjkimemb sek, walin sek yiŋgoŋg gak ‘kriysopres’ ak gayak; aŋgip ak kamb muk key yimb ‘hayasin’ ak gayak; wimiŋgan ak kamb likañ am-yimb ‘ametiys’ ak gayak. 21 Kinjeŋrumb onep wimiŋgan yikyak gok, kumbap rek onep wimiŋgan ak diy gayak. Dawin yomb kun ak, lor gok gol tep tep diy gayak ak mey, galas rek kind yimb aŋgiy mindek. 22 Pen Gor Biyomb tap maŋgiysek alwol gayak ak sek, Siypsiyp Ñiluk ak sek mindpiyr rek, dawin yomb kun ak, Gor aŋgniŋep korip bap ma mindip. 23 Pen Gor apiymiŋay melik yimb mindpiyr rek, pumb takin woŋg bap ma mindip. 24 Biynimb miñmon keykey gok, dawin yomb kun ak, sup melik tep ak niŋyiŋg taŋgeniŋgambay. Kiyŋ keykey gok, tap teprep kiyk mindeniŋgamb gok, dand miŋgan kun ak amniŋgambay. 25 Pen dawin yomb kun ak, kisyim ma winiŋgamb; kinjeŋ gok ma giñiniŋgambay. Minek minek yikiy nep mindeniŋgamb. 26 Biynimb miñmon keykey gok, tap teprep dawin kun ak yimb dand aranemb gok, dand miŋgan kun ak amniŋgambay. 27 Gor tap asikip gok, miŋgan kun ak amniŋgiy rek ma mindip. Miñ tom gipay gok, Gor kuyip niŋek nambiŋ diniŋgiy rek gipay gok, miŋgan kun ak ma amniŋgambay; Siypsiyp Ñiluk biynimb nuk perper mindeniŋgambay aŋgiy yimb kuyip tikayak gok nep aŋgek, miŋgan kun ak amniŋgambay.

22

Ñiŋg Ñimbiy Perper Mindeniŋgambay Ak

1 Enjol kun ak, yip ñiŋg tund teprep ñimbiy, perper mindeniŋgambay ak yomek niŋnik. Ñiŋg kun ak, Gor yip, Siypsiyp Ñiluk ak yip siya kiyŋ kiyk apiymiŋay bisgipiyr siŋak nimb kilam jiwiy, 2 dawin yomb lor namb ak apiy amnak. Ñiŋg gol pis pis mon ñimbiy, perper mindeniŋgambay gok jakak. Mon bind kun gok, simiy nokom nokom takin keykey anep wimiŋgan ak, maŋgiy piyip. Pen mon kas kun ak, biynimb miñmon keykey gok kuyip, gek suŋ aynimuŋ rek nep mindip.

3-4 Dawin yomb kun ak, biynimb asiŋ gok mindeniŋgiy rek ma ayip. Gor yip, Siypsiyp Ñiluk ak yip siya kiyŋ kiyk apiymiŋay ak, dawin yomb namb siŋak ay bisiŋg mindrikniŋ, biynimb gok jomluk kuyip apiymiŋay niŋyiŋg, lotiw giyiŋg yimb dand araniŋgambay. Siypsiyp Ñiluk yimb nup ak, awinbeŋ kuyip biyoŋ tikayey mindeniŋgamb. 5 Kisyim ma winiŋgamb. Pen pumb yip, lam yip biynimb gok kuyip, melik yomimb rek ma yomniŋgamb; Gor Biyomb yimb ak melik kiyk ak mindakniŋ, kiyk perper kiyŋ rek mindeniŋgambay.

Jiysis Maŋ Mindip Winiŋgamb!

6 Pen enjol ak yip aŋgak, “Minim aspiyn kun ak minim yesek mer: niŋind yimb. Niŋiy diniŋgiy. Gor Biyomb, Kawnan nuk bi minim nup aŋgep gok, gos ñek minim aŋgyiŋgipay ak nep, yip yokek apiy, biynimb Gor nup direp gipim gok, maŋ mindip giniŋgamb minim ak aŋgñimbiyn aŋgak.”

7 “Niŋim! Maŋ mindip niniŋgayn. Biynimb an minim aŋgip biy kisen giniŋgambay gok, Gor gek miñmiñ giniŋgambay aŋgak.”

8 Yand Jon, tap gak kun gok sek, enjol minim aŋgak kun gok sek niŋdiyiŋg; apyap tomb aŋgin nup siŋak koŋgim yimiy, nup lotiw giyn aŋgen; 9 yip aŋgak, “Mer! Yip kun ma ginimin; Gor nup nep aŋgniŋnimin. Yand bi yikop nup woŋg giñimbiyn. Nimb biynimb minim mindip buk biy kisen gipim gok sek, namam Gor nup minim aŋgep gok sek Gor nup direp gipim rek gipiyn aŋgak.”

10 Pen yip aŋgak, “Kisen giniŋgamb minim tikpan kayaŋ ak, ma weyiŋg chichiy ginimin. Yenen: maŋ mindip, minim tikpan rek maŋgiysek giniŋgamb. 11 Kun ak nen, biynimb timey gipay gok, timey ar ak nep gi mindeniŋgiy; biynimb tep gipay gok, tep ar ak nep gi mindeniŋgiy. Biynimb tap siy tap timey giy, asiŋ mindpay gok, asiŋ nep mindeniŋgiy; biynimb suŋ-tep mindpay gok, suŋ-tep nep mindeniŋgiy aŋgak.”

12-13 Jiysis aŋgip, “Niŋim! Yand mey, Bi siŋok kiñiŋ giy mindiy, mind dand apiy, mindnep mindeniŋgayn. Junj yand nep; piñ ak yand nep mindpiyn. Maŋ mindip niniŋgayn. Ñin kun ak, nimb biynimb yand gok yip yerip yerip gipim rek niŋay, pen kunep direp yimb giniŋgayn. Yand Bi kiñiŋ giy mindiy, mind dand apiy mindnep mindeniŋgayn. Junj ak yand nep; piñ ak yand nep mindpiyn.

14 “Biynimb chech kiyk ñiŋg pikrep yimb giy mindeniŋgambay gok, miñmiñ giniŋgiy. Mon maŋgiy ñimbiy perper mindeniŋgambay ak ñor ñimbiy, am dawin yomb suŋ-tep miŋgan ak sikiy amniŋgambay. 15 Pen kayn ayndik gok, dawin suŋ-tep kun ak amniŋgiy rek ma ayip. Biynimb kunj gipay gok, biyn siy bi siy gipay gok, tap timey gipay gok, chip ñapay gok, tap yikop okok gor chin aŋgiy aŋgniŋbay gok, tom gun aŋgiy niŋbay gok mis biyaŋ nep mindeniŋgambay.

16 “Yand Jiysis, enjol yand ak aŋgyoken, am nimbip biynimb miñmon keykey yip chiŋgipim gok, minim aŋgñimb. Yand bi siŋok, Depiyt tik dand amiy tikey, Biyomb mindeniŋgamb aŋgyak ak nep. Yand mey, gap poŋglin yomb miñmon yowniŋg gakniŋ, aranjakniŋgamb aŋgyak ak mindpiyn.”

17 Pen biyn siŋok, Bi yand ak, yip pisnep diy dand amniŋgamb aŋgip ak sek, Gor Kawnan ak sek ‘Winimin!’ apiyr.

Biynimb minim kun biy niŋiy diniŋgiy gok kunep, ‘Winimin!’ aŋgniŋgiy.

Nimbip biynimb kuŋam kinjik gek mindpim gok, maŋgiysek wim! Apiy, ñiŋg ñimbiy perper mindeniŋgambay ak, yikop diy ñiŋnimimb.

18 Nimb biynimb minim kun biy aŋgey niŋnimimb gok, niŋrep ginimimb. Biynimb minim kun biy niŋiy, minim yesek gunap sesek yiŋgoŋg geniŋgambay; Gor pen gek, miker yomb aŋgip gok kuyip diniŋgamb. 19 Pen biynimb minim kun guniy, day gunap ma niŋjun aŋgiy kirgeniŋgambay, Gor kuyip pen mon maŋgiy ñimbiy perper mindeniŋgiy aŋgip ak ma ñiy, dawin suŋ-tep perper mindeniŋgambay ak sek mer aŋgek, ma amniŋgambay.

20 Bi minim biy niŋind nep tikip aŋgiy niŋimb ak aŋgip, “Yaw! Maŋ mindip niniŋgayn aŋgip.”

Biyomb Jiysis! Apan kun ak niŋind apan! Kasek winimin!

21 Biyomb chin Jiysis nimbip, Gor biynimb nuk gok, mapin diyiŋg nep mindonimuŋ. Tep.